ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ်

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mnw">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝဳကဳပဳဒဳယာ</sitename>
    <dbname>mnwwiki</dbname>
    <base>https://mnw.wikipedia.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">တၟေင်</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ညးလွပ်</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ညးလွပ် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဝှာင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဝှာင် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ထာမ်ပလိက်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ထာမ်ပလိက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ရီု</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ရီု ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ပါင်မုက်</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ပါင်မုက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မဝ်ဂျူ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မဝ်ဂျူ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>243</id>
    <revision>
      <id>58445</id>
      <parentid>48992</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3990" sha1="lxo0qy5cp84wxnuix4u1kivhpfgbpsm" xml:space="preserve">'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာရပ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်ရ။ ဘာသာရပ်ဝွံ ဒှ်လပါ် သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ် ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ==
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' (ပညာ မလ္ၚတ်ပရူစိုတ်) ရ။

== ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==
ဘာသာရပ် ပညာစိုတ်ဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍနာနာသာ် မပ္တံကဵု-
* '''ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
* '''ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
* '''ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
* '''ပညာစိုတ် ယဲ/ကလိန်နေတ် (Clinical Psychology):''' လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်ဂမၠိုင်။
* '''ပညာစိုတ် ပရေင်ပညာ (Educational Psychology):''' လ္ၚတ် နဲကဲမၞိဟ်တအ် မကတ်လ္ၚတ်ပညာ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် ပ္ဍဲဘာ။

== ပရေင်ဆက်စပ် ကုသိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲ [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲရ။ ဍေဟ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဘာသာရပ် ဗီုကဵု မနုဿဗေဒ (Anthropology)၊ လူမှုဗေဒ (Sociology) ကေုာံ ပရေင်ပညာ (Education) တအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>lxo0qy5cp84wxnuix4u1kivhpfgbpsm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58469</id>
      <parentid>58445</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:27:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4014" sha1="gp44345y2hgsng8rs37o6lqbu9gq710" xml:space="preserve">'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာလ္ၚတ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်ရ။ ဘာသာလ္ၚတ်ဝွံ ဒှ်လပါ် သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ် ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ==
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' (ပညာ မလ္ၚတ်ပရူစိုတ်) ရ။

== ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==
ဘာသာလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍနာနာသာ် မပ္တံကဵု-
* '''ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
* '''ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
* '''ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
* '''ပညာစိုတ် ယဲ/ကလိန်နေတ် (Clinical Psychology):''' လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်ဂမၠိုင်။
* '''ပညာစိုတ် ပရေင်ပညာ (Educational Psychology):''' လ္ၚတ် နဲကဲမၞိဟ်တအ် မကတ်လ္ၚတ်ပညာ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် ပ္ဍဲဘာ။

== ပရေင်ဆက်စပ် ကုသိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲ [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲရ။ ဍေဟ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဘာသာလ္ၚတ် ဗီုကဵု မနုဿဗေဒ (Anthropology)၊ လူမှုဗေဒ (Sociology) ကေုာံ ပရေင်ပညာ (Education) တအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>gp44345y2hgsng8rs37o6lqbu9gq710</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58472</id>
      <parentid>58469</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:31:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် */</comment>
      <origin>58472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6795" sha1="35skve95z8u0zdhc34tkvuyq4zy8gvg" xml:space="preserve">'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာလ္ၚတ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်ရ။ ဘာသာလ္ၚတ်ဝွံ ဒှ်လပါ် သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ် ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ==
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' (ပညာ မလ္ၚတ်ပရူစိုတ်) ရ။

== ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==
ပါဲနူကဵု ကဏ္ဍမသုန်သာ်လ္တူဝွံတုဲ ဘာသာလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ ဆက်ပါ်လဝ် ကဏ္ဍ (Branches) တၞဟ်ဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် နွံဒၟံင်ဏီရ။ ကဏ္ဍမဆက်စပ်တၞဟ်တအ်ဂှ် မပ္တံကဵု-

* **ပညာစိုတ် သၞောတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ (Industrial-Organizational Psychology):** လ္ၚတ် ပရူစရိုတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် ညံင်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ပရေင်ကၠောန်ၜိုတ်၊ ကေုာံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် သၟာကမၠောန်တအ် ပ္ဍဲဂကောံအလံင်အရာမွဲမွဲ။
* **ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက် (Health Psychology):** လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ စရိုတ်အကာဲအရာ၊ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် ခန္ဓကာယ၊ တုဲပၠန် ဗီုလဵုစိုတ်ဓါတ် ပတ္တဵုဒှ်ယဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုလဵုဂွံမင်မွဲ ယဲဘဲတအ်။
* **ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ (Forensic Psychology):** လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ် ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စသၞောဝ်ဥပဒေ၊ ရုင်ဗစာ၊ ကေုာံ ပရေင်စောဲစောံ ရာဇဝတ်ဂမၠိုင် (ဥပမာ - ဗီုလဵု သက်သဳမတ်တအ် သမ္တီဒး/ဟွံဒး)။
* **ပညာစိုတ် အာရီုက္ဍဟ် (Neuropsychology):** လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ လဒက်ပ္တန် က္ဍဟ်/သၞောတ်အာရီု ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ချပ်ပိုန် (ဥပမာ - ကာလက္ဍဟ်လီုအာမ္ဂး ဗီုလဵု စိုတ်ဓါတ် ပြံင်လှာဲအာ)။
* **ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ် (Personality Psychology):** လ္ၚတ် ပရူဗီုပြင် စရိုတ်ပူဂိုလ် မတၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်၊ ကေုာံ ဟိုတ်မဖန်ဗဒှ်ကဵု အခိုက်အလိုက် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ညံင်ဂွံတန်တဴခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲဘဝဍေဟ်တအ်။
* **ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ် (Sports Psychology):** လ္ၚတ် ပရူဗီုလဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ဝေင်ဒြဟတ် ကေုာံ နဲကဲမပခိုဟ်ပတိုန် အစောမ်စရာဲ၊ စိုတ်ဓါတ် သၟာဝေင်ဒြဟတ်တအ် ညံင်ဂွံဇၞးမာန်။
* **ပညာစိုတ် ပွဳပွူ (Environmental Psychology):** လ္ၚတ် ပရူအဆက်အစပ် အကြာ မၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွဳပွူမၞိဟ်မခၞံဗဒှ်လဝ် (ဥပမာ - ဗီုလဵု အခိင်ဥတု ဟွံသေင်မ္ဂး အလံင်အရာသ္ၚိဌာန် ဓလီုပ္ဍိုက် လ္တူစိုတ်ဓါတ်မၞိဟ်)။
* **ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ (Evolutionary Psychology):** လ္ၚတ် ပရူဗီုလဵု လညာတ်စိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် နူခေတ်မၞိဟ်တြေံ အတိုင်သၞောတ်သဘာဝ (Evolution)။

== ပရေင်ဆက်စပ် ကုသိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲ [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲရ။ ဍေဟ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဘာသာလ္ၚတ် ဗီုကဵု မနုဿဗေဒ (Anthropology)၊ လူမှုဗေဒ (Sociology) ကေုာံ ပရေင်ပညာ (Education) တအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>35skve95z8u0zdhc34tkvuyq4zy8gvg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58473</id>
      <parentid>58472</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် */</comment>
      <origin>58473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6815" sha1="m2dbhg9ikokl96t4mshgxtzmmvga13n" xml:space="preserve">'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာလ္ၚတ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်ရ။ ဘာသာလ္ၚတ်ဝွံ ဒှ်လပါ် သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ် ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ==
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' (ပညာ မလ္ၚတ်ပရူစိုတ်) ရ။

== ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==

ပါဲနူကဵု ကဏ္ဍမသုန်သာ်လ္တူဝွံတုဲ ဘာသာလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ ဆက်ပါ်လဝ် ကဏ္ဍ (Branches) တၞဟ်ဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် နွံဒၟံင်ဏီရ။ ကဏ္ဍမဆက်စပ်တၞဟ်တအ်ဂှ် မပ္တံကဵု-

* '''ပညာစိုတ် သၞောတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ (Industrial-Organizational Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစရိုတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် ညံင်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ပရေင်ကၠောန်ၜိုတ်၊ ကေုာံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် သၟာကမၠောန်တအ် ပ္ဍဲဂကောံအလံင်အရာမွဲမွဲ။
* '''ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက် (Health Psychology):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ စရိုတ်အကာဲအရာ၊ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် ခန္ဓကာယ၊ တုဲပၠန် ဗီုလဵုစိုတ်ဓါတ် ပတ္တဵုဒှ်ယဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုလဵုဂွံမင်မွဲ ယဲဘဲတအ်။
* '''ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ (Forensic Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ် ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စသၞောဝ်ဥပဒေ၊ ရုင်ဗစာ၊ ကေုာံ ပရေင်စောဲစောံ ရာဇဝတ်ဂမၠိုင် (ဥပမာ - ဗီုလဵု သက်သဳမတ်တအ် သမ္တီဒး/ဟွံဒး)။
* '''ပညာစိုတ် အာရီုက္ဍဟ် (Neuropsychology):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ လဒက်ပ္တန် က္ဍဟ်/သၞောတ်အာရီု ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ချပ်ပိုန် (ဥပမာ - ကာလက္ဍဟ်လီုအာမ္ဂး ဗီုလဵု စိုတ်ဓါတ် ပြံင်လှာဲအာ)။
* '''ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ် (Personality Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုပြင် စရိုတ်ပူဂိုလ် မတၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်၊ ကေုာံ ဟိုတ်မဖန်ဗဒှ်ကဵု အခိုက်အလိုက် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ညံင်ဂွံတန်တဴခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲဘဝဍေဟ်တအ်။
* '''ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ် (Sports Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုလဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ဝေင်ဒြဟတ် ကေုာံ နဲကဲမပခိုဟ်ပတိုန် အစောမ်စရာဲ၊ စိုတ်ဓါတ် သၟာဝေင်ဒြဟတ်တအ် ညံင်ဂွံဇၞးမာန်။
* '''ပညာစိုတ် ပွဳပွူ (Environmental Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူအဆက်အစပ် အကြာ မၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွဳပွူမၞိဟ်မခၞံဗဒှ်လဝ် (ဥပမာ - ဗီုလဵု အခိင်ဥတု ဟွံသေင်မ္ဂး အလံင်အရာသ္ၚိဌာန် ဓလီုပ္ဍိုက် လ္တူစိုတ်ဓါတ်မၞိဟ်)။
* '''ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ (Evolutionary Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုလဵု လညာတ်စိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် နူခေတ်မၞိဟ်တြေံ အတိုင်သၞောတ်သဘာဝ (Evolution)။

*

== ပရေင်ဆက်စပ် ကုသိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲ [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲရ။ ဍေဟ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဘာသာလ္ၚတ် ဗီုကဵု မနုဿဗေဒ (Anthropology)၊ လူမှုဗေဒ (Sociology) ကေုာံ ပရေင်ပညာ (Education) တအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>m2dbhg9ikokl96t4mshgxtzmmvga13n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58474</id>
      <parentid>58473</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:35:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် */</comment>
      <origin>58474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8274" sha1="gy9ubazj5d895b0bfe0lhk4w9xw1uhw" xml:space="preserve">'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာလ္ၚတ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်ရ။ ဘာသာလ္ၚတ်ဝွံ ဒှ်လပါ် သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ် ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ==
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' (ပညာ မလ္ၚတ်ပရူစိုတ်) ရ။

== ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==

ပါဲနူကဵု ကဏ္ဍမသုန်သာ်လ္တူဝွံတုဲ ဘာသာလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ ဆက်ပါ်လဝ် ကဏ္ဍ (Branches) တၞဟ်ဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် နွံဒၟံင်ဏီရ။ ကဏ္ဍမဆက်စပ်တၞဟ်တအ်ဂှ် မပ္တံကဵု

# '''ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
# '''ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
# '''ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
# '''ပညာစိုတ် ယဲ/ကလိန်နေတ် (Clinical Psychology):''' လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်ဂမၠိုင်။
# '''ပညာစိုတ် ပရေင်ပညာ (Educational Psychology):''' လ္ၚတ် နဲကဲမၞိဟ်တအ် မကတ်လ္ၚတ်ပညာ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် ပ္ဍဲဘာ။
# '''ပညာစိုတ် သၞောတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ (Industrial-Organizational Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစရိုတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် ညံင်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ပရေင်ကၠောန်ၜိုတ်၊ ကေုာံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် သၟာကမၠောန်တအ် ပ္ဍဲဂကောံအလံင်အရာမွဲမွဲ။
# '''ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက် (Health Psychology):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ စရိုတ်အကာဲအရာ၊ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် ခန္ဓကာယ၊ တုဲပၠန် ဗီုလဵုစိုတ်ဓါတ် ပတ္တဵုဒှ်ယဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုလဵုဂွံမင်မွဲ ယဲဘဲတအ်။
# '''ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ (Forensic Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ် ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စသၞောဝ်ဥပဒေ၊ ရုင်ဗစာ၊ ကေုာံ ပရေင်စောဲစောံ ရာဇဝတ်ဂမၠိုင် (ဥပမာ - ဗီုလဵု သက်သဳမတ်တအ် သမ္တီဒး/ဟွံဒး)။
# '''ပညာစိုတ် အာရီုက္ဍဟ် (Neuropsychology):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ လဒက်ပ္တန် က္ဍဟ်/သၞောတ်အာရီု ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ချပ်ပိုန် (ဥပမာ - ကာလက္ဍဟ်လီုအာမ္ဂး ဗီုလဵု စိုတ်ဓါတ် ပြံင်လှာဲအာ)။
# '''ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ် (Personality Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုပြင် စရိုတ်ပူဂိုလ် မတၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်၊ ကေုာံ ဟိုတ်မဖန်ဗဒှ်ကဵု အခိုက်အလိုက် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ညံင်ဂွံတန်တဴခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲဘဝဍေဟ်တအ်။
# '''ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ် (Sports Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုလဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ဝေင်ဒြဟတ် ကေုာံ နဲကဲမပခိုဟ်ပတိုန် အစောမ်စရာဲ၊ စိုတ်ဓါတ် သၟာဝေင်ဒြဟတ်တအ် ညံင်ဂွံဇၞးမာန်။
# '''ပညာစိုတ် ပွဳပွူ (Environmental Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူအဆက်အစပ် အကြာ မၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွဳပွူမၞိဟ်မခၞံဗဒှ်လဝ် (ဥပမာ - ဗီုလဵု အခိင်ဥတု ဟွံသေင်မ္ဂး အလံင်အရာသ္ၚိဌာန် ဓလီုပ္ဍိုက် လ္တူစိုတ်ဓါတ်မၞိဟ်)။
# '''ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ (Evolutionary Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုလဵု လညာတ်စိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် နူခေတ်မၞိဟ်တြေံ အတိုင်သၞောတ်သဘာဝ (Evolution)။

== ပရေင်ဆက်စပ် ကုသိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲ [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲရ။ ဍေဟ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဘာသာလ္ၚတ် ဗီုကဵု မနုဿဗေဒ (Anthropology)၊ လူမှုဗေဒ (Sociology) ကေုာံ ပရေင်ပညာ (Education) တအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>gy9ubazj5d895b0bfe0lhk4w9xw1uhw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58475</id>
      <parentid>58474</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:37:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ပရေင်ဆက်စပ် ကုသိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် */</comment>
      <origin>58475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8275" sha1="apsx322h2lg9pbz7njwzkadyeynhufm" xml:space="preserve">'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာလ္ၚတ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်ရ။ ဘာသာလ္ၚတ်ဝွံ ဒှ်လပါ် သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ် ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ==
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' (ပညာ မလ္ၚတ်ပရူစိုတ်) ရ။

== ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==

ပါဲနူကဵု ကဏ္ဍမသုန်သာ်လ္တူဝွံတုဲ ဘာသာလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ ဆက်ပါ်လဝ် ကဏ္ဍ (Branches) တၞဟ်ဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် နွံဒၟံင်ဏီရ။ ကဏ္ဍမဆက်စပ်တၞဟ်တအ်ဂှ် မပ္တံကဵု

# '''ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
# '''ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
# '''ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
# '''ပညာစိုတ် ယဲ/ကလိန်နေတ် (Clinical Psychology):''' လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်ဂမၠိုင်။
# '''ပညာစိုတ် ပရေင်ပညာ (Educational Psychology):''' လ္ၚတ် နဲကဲမၞိဟ်တအ် မကတ်လ္ၚတ်ပညာ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် ပ္ဍဲဘာ။
# '''ပညာစိုတ် သၞောတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ (Industrial-Organizational Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစရိုတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် ညံင်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ပရေင်ကၠောန်ၜိုတ်၊ ကေုာံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် သၟာကမၠောန်တအ် ပ္ဍဲဂကောံအလံင်အရာမွဲမွဲ။
# '''ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက် (Health Psychology):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ စရိုတ်အကာဲအရာ၊ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် ခန္ဓကာယ၊ တုဲပၠန် ဗီုလဵုစိုတ်ဓါတ် ပတ္တဵုဒှ်ယဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုလဵုဂွံမင်မွဲ ယဲဘဲတအ်။
# '''ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ (Forensic Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ် ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စသၞောဝ်ဥပဒေ၊ ရုင်ဗစာ၊ ကေုာံ ပရေင်စောဲစောံ ရာဇဝတ်ဂမၠိုင် (ဥပမာ - ဗီုလဵု သက်သဳမတ်တအ် သမ္တီဒး/ဟွံဒး)။
# '''ပညာစိုတ် အာရီုက္ဍဟ် (Neuropsychology):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ လဒက်ပ္တန် က္ဍဟ်/သၞောတ်အာရီု ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ချပ်ပိုန် (ဥပမာ - ကာလက္ဍဟ်လီုအာမ္ဂး ဗီုလဵု စိုတ်ဓါတ် ပြံင်လှာဲအာ)။
# '''ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ် (Personality Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုပြင် စရိုတ်ပူဂိုလ် မတၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်၊ ကေုာံ ဟိုတ်မဖန်ဗဒှ်ကဵု အခိုက်အလိုက် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ညံင်ဂွံတန်တဴခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲဘဝဍေဟ်တအ်။
# '''ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ် (Sports Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုလဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ဝေင်ဒြဟတ် ကေုာံ နဲကဲမပခိုဟ်ပတိုန် အစောမ်စရာဲ၊ စိုတ်ဓါတ် သၟာဝေင်ဒြဟတ်တအ် ညံင်ဂွံဇၞးမာန်။
# '''ပညာစိုတ် ပွဳပွူ (Environmental Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူအဆက်အစပ် အကြာ မၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွဳပွူမၞိဟ်မခၞံဗဒှ်လဝ် (ဥပမာ - ဗီုလဵု အခိင်ဥတု ဟွံသေင်မ္ဂး အလံင်အရာသ္ၚိဌာန် ဓလီုပ္ဍိုက် လ္တူစိုတ်ဓါတ်မၞိဟ်)။
# '''ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ (Evolutionary Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုလဵု လညာတ်စိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် နူခေတ်မၞိဟ်တြေံ အတိုင်သၞောတ်သဘာဝ (Evolution)။

== ပရေင်ဆက်စပ် ကုသိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲ [[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲရ။ ဍေဟ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဘာသာလ္ၚတ် ဗီုကဵု မနုဿဗေဒ (Anthropology)၊ လူမှုဗေဒ (Sociology) ကေုာံ ပရေင်ပညာ (Education) တအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>apsx322h2lg9pbz7njwzkadyeynhufm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58489</id>
      <parentid>58475</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် */</comment>
      <origin>58489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8268" sha1="2a6c25reoytyz8w2jy968u59ui4etnj" xml:space="preserve">'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာလ္ၚတ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်ရ။ ဘာသာလ္ၚတ်ဝွံ ဒှ်လပါ် သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ် ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ==
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' (ပညာ မလ္ၚတ်ပရူစိုတ်) ရ။

== ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==

ပါဲနူကဵု ကဏ္ဍမသုန်သာ်လ္တူဝွံတုဲ ဘာသာလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ ဆက်ပါ်လဝ် ကဏ္ဍ (Branches) တၞဟ်ဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် နွံဒၟံင်ဏီရ။ ကဏ္ဍမဆက်စပ်တၞဟ်တအ်ဂှ် မပ္တံကဵု

# '''ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
# '''ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
# '''ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
# '''ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ (Clinical Psychology):''' လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်ဂမၠိုင်။
# '''ပညာစိုတ် ပရေင်ပညာ (Educational Psychology):''' လ္ၚတ် နဲကဲမၞိဟ်တအ် မကတ်လ္ၚတ်ပညာ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် ပ္ဍဲဘာ။
# '''ပညာစိုတ် သၞောတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ (Industrial-Organizational Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစရိုတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် ညံင်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ပရေင်ကၠောန်ၜိုတ်၊ ကေုာံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် သၟာကမၠောန်တအ် ပ္ဍဲဂကောံအလံင်အရာမွဲမွဲ။
# '''ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက် (Health Psychology):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ စရိုတ်အကာဲအရာ၊ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် ခန္ဓကာယ၊ တုဲပၠန် ဗီုလဵုစိုတ်ဓါတ် ပတ္တဵုဒှ်ယဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုလဵုဂွံမင်မွဲ ယဲဘဲတအ်။
# '''ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ (Forensic Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ် ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စသၞောဝ်ဥပဒေ၊ ရုင်ဗစာ၊ ကေုာံ ပရေင်စောဲစောံ ရာဇဝတ်ဂမၠိုင် (ဥပမာ - ဗီုလဵု သက်သဳမတ်တအ် သမ္တီဒး/ဟွံဒး)။
# '''ပညာစိုတ် အာရီုက္ဍဟ် (Neuropsychology):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ လဒက်ပ္တန် က္ဍဟ်/သၞောတ်အာရီု ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ချပ်ပိုန် (ဥပမာ - ကာလက္ဍဟ်လီုအာမ္ဂး ဗီုလဵု စိုတ်ဓါတ် ပြံင်လှာဲအာ)။
# '''ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ် (Personality Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုပြင် စရိုတ်ပူဂိုလ် မတၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်၊ ကေုာံ ဟိုတ်မဖန်ဗဒှ်ကဵု အခိုက်အလိုက် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ညံင်ဂွံတန်တဴခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲဘဝဍေဟ်တအ်။
# '''ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ် (Sports Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုလဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ဝေင်ဒြဟတ် ကေုာံ နဲကဲမပခိုဟ်ပတိုန် အစောမ်စရာဲ၊ စိုတ်ဓါတ် သၟာဝေင်ဒြဟတ်တအ် ညံင်ဂွံဇၞးမာန်။
# '''ပညာစိုတ် ပွဳပွူ (Environmental Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူအဆက်အစပ် အကြာ မၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွဳပွူမၞိဟ်မခၞံဗဒှ်လဝ် (ဥပမာ - ဗီုလဵု အခိင်ဥတု ဟွံသေင်မ္ဂး အလံင်အရာသ္ၚိဌာန် ဓလီုပ္ဍိုက် လ္တူစိုတ်ဓါတ်မၞိဟ်)။
# '''ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ (Evolutionary Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုလဵု လညာတ်စိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် နူခေတ်မၞိဟ်တြေံ အတိုင်သၞောတ်သဘာဝ (Evolution)။

== ပရေင်ဆက်စပ် ကုသိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲ [[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲရ။ ဍေဟ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဘာသာလ္ၚတ် ဗီုကဵု မနုဿဗေဒ (Anthropology)၊ လူမှုဗေဒ (Sociology) ကေုာံ ပရေင်ပညာ (Education) တအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>2a6c25reoytyz8w2jy968u59ui4etnj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58495</id>
      <parentid>58489</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:30:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် */</comment>
      <origin>58495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8280" sha1="ltqyo4nun0pjo15u1i51k7gb3ytl0xr" xml:space="preserve">'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာလ္ၚတ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်ရ။ ဘာသာလ္ၚတ်ဝွံ ဒှ်လပါ် သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ် ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ==
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' (ပညာ မလ္ၚတ်ပရူစိုတ်) ရ။

== ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==

ပါဲနူကဵု ကဏ္ဍမသုန်သာ်လ္တူဝွံတုဲ ဘာသာလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ ဆက်ပါ်လဝ် ကဏ္ဍ (Branches) တၞဟ်ဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် နွံဒၟံင်ဏီရ။ ကဏ္ဍမဆက်စပ်တၞဟ်တအ်ဂှ် မပ္တံကဵု

# '''ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
# '''ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
# '''ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
# '''ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ (Clinical Psychology):''' လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်ဂမၠိုင်။
# '''ပညာစိုတ် ပရေင်ပညာ (Educational Psychology):''' လ္ၚတ် နဲကဲမၞိဟ်တအ် မကတ်လ္ၚတ်ပညာ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် ပ္ဍဲဘာ။
# '''ပညာစိုတ် သၞောတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ (Industrial-Organizational Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစရိုတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် ညံင်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ပရေင်ကၠောန်ၜိုတ်၊ ကေုာံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် သၟာကမၠောန်တအ် ပ္ဍဲဂကောံအလံင်အရာမွဲမွဲ။
# '''[[ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်]] (Health Psychology):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ စရိုတ်အကာဲအရာ၊ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် ခန္ဓကာယ၊ တုဲပၠန် ဗီုလဵုစိုတ်ဓါတ် ပတ္တဵုဒှ်ယဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုလဵုဂွံမင်မွဲ ယဲဘဲတအ်။
# '''[[ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ]] (Forensic Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ် ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စသၞောဝ်ဥပဒေ၊ ရုင်ဗစာ၊ ကေုာံ ပရေင်စောဲစောံ ရာဇဝတ်ဂမၠိုင် (ဥပမာ - ဗီုလဵု သက်သဳမတ်တအ် သမ္တီဒး/ဟွံဒး)။
# '''ပညာစိုတ် အာရီုက္ဍဟ် (Neuropsychology):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ လဒက်ပ္တန် က္ဍဟ်/သၞောတ်အာရီု ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ချပ်ပိုန် (ဥပမာ - ကာလက္ဍဟ်လီုအာမ္ဂး ဗီုလဵု စိုတ်ဓါတ် ပြံင်လှာဲအာ)။
# '''ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ် (Personality Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုပြင် စရိုတ်ပူဂိုလ် မတၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်၊ ကေုာံ ဟိုတ်မဖန်ဗဒှ်ကဵု အခိုက်အလိုက် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ညံင်ဂွံတန်တဴခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲဘဝဍေဟ်တအ်။
# '''[[ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ်]] (Sports Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုလဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ဝေင်ဒြဟတ် ကေုာံ နဲကဲမပခိုဟ်ပတိုန် အစောမ်စရာဲ၊ စိုတ်ဓါတ် သၟာဝေင်ဒြဟတ်တအ် ညံင်ဂွံဇၞးမာန်။
# '''ပညာစိုတ် ပွဳပွူ (Environmental Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူအဆက်အစပ် အကြာ မၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွဳပွူမၞိဟ်မခၞံဗဒှ်လဝ် (ဥပမာ - ဗီုလဵု အခိင်ဥတု ဟွံသေင်မ္ဂး အလံင်အရာသ္ၚိဌာန် ဓလီုပ္ဍိုက် လ္တူစိုတ်ဓါတ်မၞိဟ်)။
# '''ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ (Evolutionary Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုလဵု လညာတ်စိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် နူခေတ်မၞိဟ်တြေံ အတိုင်သၞောတ်သဘာဝ (Evolution)။

== ပရေင်ဆက်စပ် ကုသိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲ [[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲရ။ ဍေဟ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဘာသာလ္ၚတ် ဗီုကဵု မနုဿဗေဒ (Anthropology)၊ လူမှုဗေဒ (Sociology) ကေုာံ ပရေင်ပညာ (Education) တအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>ltqyo4nun0pjo15u1i51k7gb3ytl0xr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58508</id>
      <parentid>58495</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် */</comment>
      <origin>58508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8284" sha1="oiu8dkfwfbe7cdws60u52xlogs574g4" xml:space="preserve">'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာလ္ၚတ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်ရ။ ဘာသာလ္ၚတ်ဝွံ ဒှ်လပါ် သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ် ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ==
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' (ပညာ မလ္ၚတ်ပရူစိုတ်) ရ။

== ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==

ပါဲနူကဵု ကဏ္ဍမသုန်သာ်လ္တူဝွံတုဲ ဘာသာလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ ဆက်ပါ်လဝ် ကဏ္ဍ (Branches) တၞဟ်ဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် နွံဒၟံင်ဏီရ။ ကဏ္ဍမဆက်စပ်တၞဟ်တအ်ဂှ် မပ္တံကဵု

# '''ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
# '''ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
# '''ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
# '''ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ (Clinical Psychology):''' လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်ဂမၠိုင်။
# '''ပညာစိုတ် ပရေင်ပညာ (Educational Psychology):''' လ္ၚတ် နဲကဲမၞိဟ်တအ် မကတ်လ္ၚတ်ပညာ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် ပ္ဍဲဘာ။
# '''ပညာစိုတ် သၞောတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ (Industrial-Organizational Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစရိုတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် ညံင်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ပရေင်ကၠောန်ၜိုတ်၊ ကေုာံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် သၟာကမၠောန်တအ် ပ္ဍဲဂကောံအလံင်အရာမွဲမွဲ။
# '''[[ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်]] (Health Psychology):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ စရိုတ်အကာဲအရာ၊ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် ခန္ဓကာယ၊ တုဲပၠန် ဗီုလဵုစိုတ်ဓါတ် ပတ္တဵုဒှ်ယဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုလဵုဂွံမင်မွဲ ယဲဘဲတအ်။
# '''[[ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ]] (Forensic Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ် ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စသၞောဝ်ဥပဒေ၊ ရုင်ဗစာ၊ ကေုာံ ပရေင်စောဲစောံ ရာဇဝတ်ဂမၠိုင် (ဥပမာ - ဗီုလဵု သက်သဳမတ်တအ် သမ္တီဒး/ဟွံဒး)။
# '''ပညာစိုတ် အာရီုက္ဍဟ် (Neuropsychology):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ လဒက်ပ္တန် က္ဍဟ်/သၞောတ်အာရီု ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ချပ်ပိုန် (ဥပမာ - ကာလက္ဍဟ်လီုအာမ္ဂး ဗီုလဵု စိုတ်ဓါတ် ပြံင်လှာဲအာ)။
# '''ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ် (Personality Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုပြင် စရိုတ်ပူဂိုလ် မတၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်၊ ကေုာံ ဟိုတ်မဖန်ဗဒှ်ကဵု အခိုက်အလိုက် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ညံင်ဂွံတန်တဴခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲဘဝဍေဟ်တအ်။
# '''[[ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ်]] (Sports Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုလဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ဝေင်ဒြဟတ် ကေုာံ နဲကဲမပခိုဟ်ပတိုန် အစောမ်စရာဲ၊ စိုတ်ဓါတ် သၟာဝေင်ဒြဟတ်တအ် ညံင်ဂွံဇၞးမာန်။
# '''[[ပညာစိုတ် ပွဳပွူ]] (Environmental Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူအဆက်အစပ် အကြာ မၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွဳပွူမၞိဟ်မခၞံဗဒှ်လဝ် (ဥပမာ - ဗီုလဵု အခိင်ဥတု ဟွံသေင်မ္ဂး အလံင်အရာသ္ၚိဌာန် ဓလီုပ္ဍိုက် လ္တူစိုတ်ဓါတ်မၞိဟ်)။
# '''ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ (Evolutionary Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုလဵု လညာတ်စိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် နူခေတ်မၞိဟ်တြေံ အတိုင်သၞောတ်သဘာဝ (Evolution)။

== ပရေင်ဆက်စပ် ကုသိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲ [[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲရ။ ဍေဟ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဘာသာလ္ၚတ် ဗီုကဵု မနုဿဗေဒ (Anthropology)၊ လူမှုဗေဒ (Sociology) ကေုာံ ပရေင်ပညာ (Education) တအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>oiu8dkfwfbe7cdws60u52xlogs574g4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58512</id>
      <parentid>58508</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် */</comment>
      <origin>58512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8288" sha1="p4gesjzmpu0d52jx1rauart4i7iyydk" xml:space="preserve">'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာလ္ၚတ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်ရ။ ဘာသာလ္ၚတ်ဝွံ ဒှ်လပါ် သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ် ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ==
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' (ပညာ မလ္ၚတ်ပရူစိုတ်) ရ။

== ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==

ပါဲနူကဵု ကဏ္ဍမသုန်သာ်လ္တူဝွံတုဲ ဘာသာလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ ဆက်ပါ်လဝ် ကဏ္ဍ (Branches) တၞဟ်ဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် နွံဒၟံင်ဏီရ။ ကဏ္ဍမဆက်စပ်တၞဟ်တအ်ဂှ် မပ္တံကဵု

# '''ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
# '''ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
# '''ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
# '''ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ (Clinical Psychology):''' လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်ဂမၠိုင်။
# '''ပညာစိုတ် ပရေင်ပညာ (Educational Psychology):''' လ္ၚတ် နဲကဲမၞိဟ်တအ် မကတ်လ္ၚတ်ပညာ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် ပ္ဍဲဘာ။
# '''ပညာစိုတ် သၞောတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ (Industrial-Organizational Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစရိုတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် ညံင်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ပရေင်ကၠောန်ၜိုတ်၊ ကေုာံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် သၟာကမၠောန်တအ် ပ္ဍဲဂကောံအလံင်အရာမွဲမွဲ။
# '''[[ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်]] (Health Psychology):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ စရိုတ်အကာဲအရာ၊ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် ခန္ဓကာယ၊ တုဲပၠန် ဗီုလဵုစိုတ်ဓါတ် ပတ္တဵုဒှ်ယဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုလဵုဂွံမင်မွဲ ယဲဘဲတအ်။
# '''[[ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ]] (Forensic Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ် ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စသၞောဝ်ဥပဒေ၊ ရုင်ဗစာ၊ ကေုာံ ပရေင်စောဲစောံ ရာဇဝတ်ဂမၠိုင် (ဥပမာ - ဗီုလဵု သက်သဳမတ်တအ် သမ္တီဒး/ဟွံဒး)။
# '''ပညာစိုတ် အာရီုက္ဍဟ် (Neuropsychology):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ လဒက်ပ္တန် က္ဍဟ်/သၞောတ်အာရီု ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ချပ်ပိုန် (ဥပမာ - ကာလက္ဍဟ်လီုအာမ္ဂး ဗီုလဵု စိုတ်ဓါတ် ပြံင်လှာဲအာ)။
# '''ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ် (Personality Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုပြင် စရိုတ်ပူဂိုလ် မတၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်၊ ကေုာံ ဟိုတ်မဖန်ဗဒှ်ကဵု အခိုက်အလိုက် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ညံင်ဂွံတန်တဴခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲဘဝဍေဟ်တအ်။
# '''[[ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ်]] (Sports Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုလဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ဝေင်ဒြဟတ် ကေုာံ နဲကဲမပခိုဟ်ပတိုန် အစောမ်စရာဲ၊ စိုတ်ဓါတ် သၟာဝေင်ဒြဟတ်တအ် ညံင်ဂွံဇၞးမာန်။
# '''[[ပညာစိုတ် ပွဳပွူ]] (Environmental Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူအဆက်အစပ် အကြာ မၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွဳပွူမၞိဟ်မခၞံဗဒှ်လဝ် (ဥပမာ - ဗီုလဵု အခိင်ဥတု ဟွံသေင်မ္ဂး အလံင်အရာသ္ၚိဌာန် ဓလီုပ္ဍိုက် လ္တူစိုတ်ဓါတ်မၞိဟ်)။
# '''[[ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ]] (Evolutionary Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုလဵု လညာတ်စိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် နူခေတ်မၞိဟ်တြေံ အတိုင်သၞောတ်သဘာဝ (Evolution)။

== ပရေင်ဆက်စပ် ကုသိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲ [[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲရ။ ဍေဟ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဘာသာလ္ၚတ် ဗီုကဵု မနုဿဗေဒ (Anthropology)၊ လူမှုဗေဒ (Sociology) ကေုာံ ပရေင်ပညာ (Education) တအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>p4gesjzmpu0d52jx1rauart4i7iyydk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58533</id>
      <parentid>58512</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:21:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် */</comment>
      <origin>58533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8292" sha1="7igo39hbrv3hk3i4btz8p1f6sc8ifig" xml:space="preserve">'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာလ္ၚတ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်ရ။ ဘာသာလ္ၚတ်ဝွံ ဒှ်လပါ် သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ် ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ==
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' (ပညာ မလ္ၚတ်ပရူစိုတ်) ရ။

== ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==

ပါဲနူကဵု ကဏ္ဍမသုန်သာ်လ္တူဝွံတုဲ ဘာသာလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ ဆက်ပါ်လဝ် ကဏ္ဍ (Branches) တၞဟ်ဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် နွံဒၟံင်ဏီရ။ ကဏ္ဍမဆက်စပ်တၞဟ်တအ်ဂှ် မပ္တံကဵု

# '''ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
# '''ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
# '''ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
# '''ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ (Clinical Psychology):''' လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်ဂမၠိုင်။
# '''ပညာစိုတ် ပရေင်ပညာ (Educational Psychology):''' လ္ၚတ် နဲကဲမၞိဟ်တအ် မကတ်လ္ၚတ်ပညာ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် ပ္ဍဲဘာ။
# '''ပညာစိုတ် သၞောတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ (Industrial-Organizational Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစရိုတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် ညံင်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ပရေင်ကၠောန်ၜိုတ်၊ ကေုာံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် သၟာကမၠောန်တအ် ပ္ဍဲဂကောံအလံင်အရာမွဲမွဲ။
# '''[[ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်]] (Health Psychology):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ စရိုတ်အကာဲအရာ၊ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် ခန္ဓကာယ၊ တုဲပၠန် ဗီုလဵုစိုတ်ဓါတ် ပတ္တဵုဒှ်ယဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုလဵုဂွံမင်မွဲ ယဲဘဲတအ်။
# '''[[ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ]] (Forensic Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ် ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စသၞောဝ်ဥပဒေ၊ ရုင်ဗစာ၊ ကေုာံ ပရေင်စောဲစောံ ရာဇဝတ်ဂမၠိုင် (ဥပမာ - ဗီုလဵု သက်သဳမတ်တအ် သမ္တီဒး/ဟွံဒး)။
# '''ပညာစိုတ် အာရီုက္ဍဟ် (Neuropsychology):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ လဒက်ပ္တန် က္ဍဟ်/သၞောတ်အာရီု ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ချပ်ပိုန် (ဥပမာ - ကာလက္ဍဟ်လီုအာမ္ဂး ဗီုလဵု စိုတ်ဓါတ် ပြံင်လှာဲအာ)။
# '''[[ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်]] (Personality Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုပြင် စရိုတ်ပူဂိုလ် မတၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်၊ ကေုာံ ဟိုတ်မဖန်ဗဒှ်ကဵု အခိုက်အလိုက် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ညံင်ဂွံတန်တဴခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲဘဝဍေဟ်တအ်။
# '''[[ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ်]] (Sports Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုလဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ဝေင်ဒြဟတ် ကေုာံ နဲကဲမပခိုဟ်ပတိုန် အစောမ်စရာဲ၊ စိုတ်ဓါတ် သၟာဝေင်ဒြဟတ်တအ် ညံင်ဂွံဇၞးမာန်။
# '''[[ပညာစိုတ် ပွဳပွူ]] (Environmental Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူအဆက်အစပ် အကြာ မၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွဳပွူမၞိဟ်မခၞံဗဒှ်လဝ် (ဥပမာ - ဗီုလဵု အခိင်ဥတု ဟွံသေင်မ္ဂး အလံင်အရာသ္ၚိဌာန် ဓလီုပ္ဍိုက် လ္တူစိုတ်ဓါတ်မၞိဟ်)။
# '''[[ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ]] (Evolutionary Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူဗီုလဵု လညာတ်စိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် နူခေတ်မၞိဟ်တြေံ အတိုင်သၞောတ်သဘာဝ (Evolution)။

== ပရေင်ဆက်စပ် ကုသိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲ [[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲရ။ ဍေဟ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဘာသာလ္ၚတ် ဗီုကဵု မနုဿဗေဒ (Anthropology)၊ လူမှုဗေဒ (Sociology) ကေုာံ ပရေင်ပညာ (Education) တအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>7igo39hbrv3hk3i4btz8p1f6sc8ifig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1238</id>
    <revision>
      <id>58446</id>
      <parentid>57540</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:50:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19649" sha1="rsy0g9mxs91px4iwekl9hy5q4kd7u1e" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် (Psychology)
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Psi2.svg|120px|သင်္ကေတ ပညာစိုတ်]]&lt;br/&gt;သင်္ကေတ ဂရိတ် (Psi) မဒှ် သင်္ကေတ ပညာစိုတ်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!မဆေင်စပ်
|[[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]၊ [[သိပ္ပံဇဳဝ]]၊ [[ပညာဂဥုဲ]]
|-
!အဓိက တင်လ္ၚတ်
|စိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ အာရီု
|-
!တမ်မူလ
|အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ (Psyche + Logia)
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)&lt;br/&gt;[[ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud)&lt;br/&gt;[[ဘဳအေဖ် သကေန်နာ]] (B.F. Skinner)&lt;br/&gt;[[ဂျောန် ပဳယာဂေတ်]] (Jean Piaget)
|}

'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာရပ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် ကေုာံ သတ်တိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ရ။ ဘာသာရပ်ဝွံ ဒှ်လပါ် [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ်၊ ဝေဒနာ ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယ နကဵု နဲကဲသုတေသနသိပ္ပံ (Scientific research methods) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;James1890&quot;&gt;James, W. (1890). ''The Principles of Psychology''. Henry Holt and Company.&lt;/ref&gt; မၞိဟ်မလ္ၚတ် ကေုာံ ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲလပါ်ဘာသာရပ်ဏအ်ဂှ် ကော်စ တၠပညာစိုတ် (Psychologists) ရ။ ညးတအ် ဂစာန်လ္ၚတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ သောင်ကလး စရိုတ်မၞိဟ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကေုာံ အကာဲအရာစိုတ် မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်နာနာသာ်ရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ဝင် ==
[[File:Wilhelm Wundt.jpg|thumb|right|200px|ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ]]
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' ရ။

ဝင်ပညာစိုတ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပညာဒဿန (Philosophy) ကေုာံ ပညာဇဳဝဗေဒ (Biology) ခေတ်တြေံရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဂရိတ်တြေံ မပ္တံကဵု သိုကရေးတီး (Socrates)၊ ပလေတို (Plato) ကေုာံ အရစ်စတိုတယ် (Aristotle) တအ် ချပ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် ပရူစိုတ် ကေုာံ ခန္ဓကာယရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် နဒဒှ် ဘာသာရပ်သိပ္ပံ အပိုင်အခြာမွဲဂှ် စက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ကာလ တၠပညာ ဂျာမနဳ ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မပံက် ဌာန်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် လိပ်ဇစ် (University of Leipzig) ရ။ ညးဝွံ စကာနဲကဲ Introspection (ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စိုတ်အပ္ဍဲဇကု) တုဲ ပါ်ပ္တိတ် ဓါတ်စိုတ်ဂမၠိုင်ရ။ နူဂှ် အဆက်ဆက် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဂိုဏ်ဝါဒ (Schools of thought) နာနာသာ် မပ္တံကဵု Structuralism, Functionalism, Psychoanalysis, Behaviorism, ကေုာံ Cognitive psychology ရ။

== ဂိုဏ်ဝါဒ အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==
ပ္ဍဲဝင်ပညာစိုတ်ဂှ် လညာတ်သမ္တီ ကေုာံ သီအိုရဳ (Theories) အဓိကဂမၠိုင် က္တဵုဒှ်လဝ် အဆက်ဆက်ရ။ 
* '''Psychoanalysis (ပညာစိုတ် ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်):''' ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက် (Sigmund Freud) ရ။ ညးပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စိုတ်ဟွံတီအာရီု (Unconscious mind) တအ် ထိင်ဒက်လဝ် စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Freud1900&quot;&gt;Freud, S. (1900). ''The Interpretation of Dreams''. Macmillan.&lt;/ref&gt;
* '''Behaviorism (ဝါဒစရိုတ်):''' မဒက်ပ္တန် နကဵု ဂျောန် ဝပ်သန် (John B. Watson) ကေုာံ ဘဳအေဖ် သကေန်နာ (B.F. Skinner)။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဟွံပစၟတ် ကုပရေင်စိုတ်အပ္ဍဲတုဲ ဆက်စပ်လ္ၚတ် ဆစရိုတ်မ္ၚး မညာတ်ကေတ်မာန် (Observable behavior) သၟးရ။&lt;ref name=&quot;Skinner1953&quot;&gt;Skinner, B. F. (1953). ''Science and Human Behavior''. Simon and Schuster.&lt;/ref&gt;
* '''Cognitive Psychology (ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်):''' က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် ၁၉၅၀ ဂမၠိုင်တုဲ လ္ၚတ်ပရူ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ သမ္တီ၊ အာရီု ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗီုကောမ်ပျူတာ မကၠောန်ကမၠောန်ရ။

== ကဏ္ဍ ကေုာံ လပါ်ဂမၠိုင် ==
ဘာသာရပ် ပညာစိုတ်ဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍနာနာသာ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ်
|-
! ယၟု ကဏ္ဍ (Mon) !! ယၟု ကဏ္ဍ (Eng) !! ပရူပရာ မလ္ၚတ်
|-
| ပညာစိုတ် ယဲ/ကလိန်နေတ် || Clinical Psychology || လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်။
|-
| ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် || Cognitive Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
|-
| ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် || Social Psychology || လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
|-
| ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် || Developmental Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
|-
| ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ || Biopsychology || လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ က္ဍဟ်၊ နာဗ်ကြောတ် (Nervous system) ကဵု စရိုတ်။
|}

== နဲကဲ သုတေသန ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်သိပ္ပံမွဲတုဲ စကာ နဲကဲသုတေသန (Research Methods) သွက်ဂွံ ပကောံတင်ဂရင် (Data) ရ။
* '''နဲကဲ စမ်ၜတ် (Experimental Method):''' ပွမထိင်ဒက် အကာဲအရာ (Variables) တုဲ စမ်ၜတ် လဟီုသီအိုရဳ ပ္ဍဲဌာန်စမ်ၜတ်။
* '''နဲကဲ ဆက်စပ် (Correlational Method):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ အကာဲအရာ ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် သက်ကုပွမထိင်ဒက်။
* '''နဲကဲ လ္ၚတ်ပရူမွဲမွဲ (Case Study):''' လ္ၚတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမွဲ ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''နဲကဲ သၟာန်သွဟ် (Survey):''' စကာ လိက်သၟာန်တုဲ ပကောံ တင်ဂရင် နူကဵု မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်။

== လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ အာရီု ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive psychology) ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ် မဒုင်ကေတ် အာရီု ကေုာံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူပရာဂမၠိုင်ရ။ 
* '''Sensation (ပွမဒုင်စသိုင် အာရီု):''' ပွမဒုင်ကေတ် တင်ဂရင် နူကဵု ဌာန်မ္ၚး နကဵု မတ်၊ ကတောဝ်၊ မုဟ်၊ လတာ်၊ ကေုာံ စၞာံ။
* '''Perception (ပွမတီကၠိုဟ် အာရီု):''' ပွမကံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် လ္တူ အာရီု မဒုင်စသိုင်လဝ်ဂှ်ရ။
* '''Memory (သမ္တီ):''' ပွမသီဂိုင်လဝ် တင်ဂရင် ကေုာံ ပွမကလေင်ကံက်ကေတ် တင်ဂရင်တအ် ပ္ဍဲအခိင်မပၟိက်။ ဍေဟ်ပါ်လဝ် သမ္တီအခိင်ဂၠေံ (Short-term memory) ကေုာံ သမ္တီအခိင်ဂၠိင် (Long-term memory) ရ။

== ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မၞိဟ် ==
[[File:Jean Piaget in Ann Arbor.png|thumb|left|150px|ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) တၠပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်]]
ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology) ဝွံ လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် နူအခိင် မနွံပ္ဍဲဂၠံဂဝ် စဵုကဵု လမျီုအိုတ်ရ။ တၠပညာ ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) မဖန်ဗဒှ်လဝ် သီအိုရဳ ဇၞော်မောဝ်လညာတ်ဉာဏ် (Theory of Cognitive Development) မပါ်လဝ် ၄ ကဆံင်ရ။&lt;ref name=&quot;Piaget1936&quot;&gt;Piaget, J. (1936). ''Origins of Intelligence in the Child''. Routledge &amp; Kegan Paul.&lt;/ref&gt; ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လပါ်စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ကေုာံ သြဇာမိမ မလွဳလွတ်တအ်လေဝ် ပါလုပ်လ္ၚတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ရ။

== ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ယဲစိုတ် ==
ပညာစိုတ် ယဲ (Clinical Psychology) ဝွံ ဆေင်စပ် ကုပွမလ္ၚတ်၊ ကဵုသမ္တီ၊ ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် (Mental disorders) ဂမၠိုင်ရ။ ယဲစိုတ် မပြာကတ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''ယဲစိုတ်ဍိုန် (Depression):''' ပရေင်စိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''ယဲစိုတ်ဂွိင် (Anxiety disorders):''' ပရေင်ဖေက်လကိုတ် ကေုာံ စိုတ်ဂွိင်ဂၠိုင်လောန် နူသဘာဝ။
* '''ယဲစိုတ်ကယျာန် (Schizophrenia):''' ပရေင်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ပိုန် ဟွံကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာဍာံ။
ပွမလွဳလွတ်ဂှ် စကာနဲကဲ ပညာစိုတ်နာနာ (Psychotherapy) ကေုာံ လ္ၚဵုဂှ် စကာ ကရောမ် ဂဥုဲရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology) လ္ၚတ် ဗီုလဵု ပွဳပွူ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် မပြံင်လှာဲကဵု လညာတ်၊ စိုတ်ဓါတ်၊ ကေုာံ စရိုတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ တၠပညာ အာလ်ဘတ် ဗာန်ဒူရာ (Albert Bandura) ချူလဝ် သီအိုရဳ ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Learning Theory) မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ကတ်လ္ၚတ် နူပွမညာတ်ကေတ် စရိုတ် ညးတၞဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Bandura1977&quot;&gt;Bandura, A. (1977). ''Social Learning Theory''. Prentice Hall.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လ္ၚတ် ပရူ မပ္တံကဵု လညာတ်အဂတိ (Prejudice)၊ ပရေင်ဆာန်၊ ပရေင်ပံင်သၟဟ် (Conformity)၊ ကေုာံ ပရေင်က္ဍိုက်ပ် (Leadership) တအ်ရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ (Biological Psychology ဟွံသေင်မ္ဂး Biopsychology) ဝွံ လ္ၚတ် သဇိုင်ဇဳဝဗေဒ (Biological basis) မဆေင်ကဵု စရိုတ် ကေုာံ စိုတ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ညးတအ် လ္ၚတ် က္ဍဟ် (Brain)၊ သၞောတ်နာဗ်ကြောတ် (Nervous system)၊ ကေုာံ ဟော်မောန် (Hormones) တအ် မဆက်စပ် ဗီုလဵု ကုအကာဲအရာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် နကဵု နဲကဲတၟိ ဗီုကဵု fMRI မရံင်က္ဍဟ်ဂှ် ပံက်ကဵု ဂၠံင်တၟိ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူက္ဍဟ် ကေုာံ စိုတ်ရ။

== ပရေင်စကာ ပ္ဍဲလပါ်နာနာ ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဟွံသေင် ဆပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာတက္ကသိုလ်သၟး၊ ဍေဟ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍနာနာသာ် ပ္ဍဲလမျီု လၟေင်တ္ၚဲရ။ 
* '''ပ္ဍဲကမၠောန် ကေုာံ စက်ရုံ (I/O Psychology):''' သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန်၊ ဇၞော်မောဝ် ဒြဟတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူကမၠောန် မခိုဟ်။
* '''ပ္ဍဲရုင်ရုင်သၞောဝ်ဥပဒေ (Forensic Psychology):''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စိုတ်ဓါတ် ကမၠောတ်၊ ကေုာံ ကဵုသက်သဳ ပ္ဍဲရုင်သၞောဝ်။
* '''ပ္ဍဲပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက် (Consumer Psychology):''' သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ် မၞိဟ်မရာန်စ၊ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်မက်ဂတာပ် (Marketing strategies) မအံင်ဇၞး။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ်
| title     = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် ယဲ]] (Clinical)
* [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive)
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental)
* [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social)
* [[ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ]] (Biological)

| group2    = တၠပညာစိုတ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2     =
* [[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)
* [[ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud)
* [[ဘဳအေဖ် သကေန်နာ]] (B.F. Skinner)
* [[ဂျောန် ပဳယာဂေတ်]] (Jean Piaget)
* [[အာလ်ဘတ် ဗာန်ဒူရာ]] (Albert Bandura)

| group3    = ပရူပရာ မဆက်စပ်
| list3     =
* [[စိုတ်]]
* [[စရိုတ်]]
* [[ယဲစိုတ်]]
* [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
* [[သုတေသန]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ဘာသာရပ် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>rsy0g9mxs91px4iwekl9hy5q4kd7u1e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58447</id>
      <parentid>58446</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:51:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19655" sha1="lastvy7syd8o8xsbsci6dmwpin62t3b" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် (Psychology)
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Psi2.svg|120px|သင်္ကေတ ပညာစိုတ်]]&lt;br/&gt;သင်္ကေတ ဂရိတ် (Psi) မဒှ် သင်္ကေတ ပညာစိုတ်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!မဆေင်စပ်
|[[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]၊ [[သိပ္ပံဇဳဝ]]၊ [[ပညာဂဥုဲ]]
|-
!အဓိက တင်လ္ၚတ်
|စိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ အာရီု
|-
!တမ်မူလ
|အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ (Psyche + Logia)
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)&lt;br/&gt;[[ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud)&lt;br/&gt;[[ဘဳအေဖ် သကေန်နာ]] (B.F. Skinner)&lt;br/&gt;[[ဂျောန် ပဳယာဂေတ်]] (Jean Piaget)
|}

'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာရပ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် ကေုာံ သတ်တိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ရ။ ဘာသာရပ်ဝွံ ဒှ်လပါ် [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ်၊ ဝေဒနာ ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယ နကဵု နဲကဲသုတေသနသိပ္ပံ (Scientific research methods) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;James1890&quot;&gt;James, W. (1890). ''The Principles of Psychology''. Henry Holt and Company.&lt;/ref&gt; မၞိဟ်မလ္ၚတ် ကေုာံ ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲလပါ်ဘာသာရပ်ဏအ်ဂှ် ကော်စ တၠပညာစိုတ် (Psychologists) ရ။ ညးတအ် ဂစာန်လ္ၚတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ သောင်ကလး စရိုတ်မၞိဟ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကေုာံ အကာဲအရာစိုတ် မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်နာနာသာ်ရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ဝင် ==
[[File:Wilhelm Wundt.jpg|thumb|right|200px|ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ]]
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' ရ။

ဝင်ပညာစိုတ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပညာဒဿန (Philosophy) ကေုာံ ပညာဇဳဝဗေဒ (Biology) ခေတ်တြေံရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဂရိတ်တြေံ မပ္တံကဵု သိုကရေးတီး (Socrates)၊ ပလေတို (Plato) ကေုာံ အရစ်စတိုတယ် (Aristotle) တအ် ချပ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် ပရူစိုတ် ကေုာံ ခန္ဓကာယရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် နဒဒှ် ဘာသာရပ်သိပ္ပံ အပိုင်အခြာမွဲဂှ် စက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ကာလ တၠပညာ ဂျာမနဳ ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မပံက် ဌာန်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် လိပ်ဇစ် (University of Leipzig) ရ။ ညးဝွံ စကာနဲကဲ Introspection (ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စိုတ်အပ္ဍဲဇကု) တုဲ ပါ်ပ္တိတ် ဓါတ်စိုတ်ဂမၠိုင်ရ။ နူဂှ် အဆက်ဆက် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဂိုဏ်ဝါဒ (Schools of thought) နာနာသာ် မပ္တံကဵု Structuralism, Functionalism, Psychoanalysis, Behaviorism, ကေုာံ Cognitive psychology ရ။

== ဂိုဏ်ဝါဒ အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==
ပ္ဍဲဝင်ပညာစိုတ်ဂှ် လညာတ်သမ္တီ ကေုာံ သီအိုရဳ (Theories) အဓိကဂမၠိုင် က္တဵုဒှ်လဝ် အဆက်ဆက်ရ။ 
* '''Psychoanalysis (ပညာစိုတ် ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်):''' ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက် (Sigmund Freud) ရ။ ညးပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စိုတ်ဟွံတီအာရီု (Unconscious mind) တအ် ထိင်ဒက်လဝ် စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Freud1900&quot;&gt;Freud, S. (1900). ''The Interpretation of Dreams''. Macmillan.&lt;/ref&gt;
* '''Behaviorism (ဝါဒစရိုတ်):''' မဒက်ပ္တန် နကဵု ဂျောန် ဝပ်သန် (John B. Watson) ကေုာံ ဘဳအေဖ် သကေန်နာ (B.F. Skinner)။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဟွံပစၟတ် ကုပရေင်စိုတ်အပ္ဍဲတုဲ ဆက်စပ်လ္ၚတ် ဆစရိုတ်မ္ၚး မညာတ်ကေတ်မာန် (Observable behavior) သၟးရ။&lt;ref name=&quot;Skinner1953&quot;&gt;Skinner, B. F. (1953). ''Science and Human Behavior''. Simon and Schuster.&lt;/ref&gt;
* '''Cognitive Psychology (ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်):''' က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် ၁၉၅၀ ဂမၠိုင်တုဲ လ္ၚတ်ပရူ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ သမ္တီ၊ အာရီု ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗီုကောမ်ပျူတာ မကၠောန်ကမၠောန်ရ။

== ကဏ္ဍ ကေုာံ လပါ်ဂမၠိုင် ==
ဘာသာရပ် ပညာစိုတ်ဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍနာနာသာ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ်
|-
! ယၟု ကဏ္ဍ (Mon) !! ယၟု ကဏ္ဍ (Eng) !! ပရူပရာ မလ္ၚတ်
|-
| ပညာစိုတ် ယဲ/ကလိန်နေတ် || Clinical Psychology || လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်။
|-
| ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် || Cognitive Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
|-
| ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် || Social Psychology || လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
|-
| ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် || Developmental Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
|-
| ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ || Biopsychology || လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ က္ဍဟ်၊ နာဗ်ကြောတ် (Nervous system) ကဵု စရိုတ်။
|}

== နဲကဲ သုတေသန ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်သိပ္ပံမွဲတုဲ စကာ နဲကဲသုတေသန (Research Methods) သွက်ဂွံ ပကောံတင်ဂရင် (Data) ရ။
* '''နဲကဲ စမ်ၜတ် (Experimental Method):''' ပွမထိင်ဒက် အကာဲအရာ (Variables) တုဲ စမ်ၜတ် လဟီုသီအိုရဳ ပ္ဍဲဌာန်စမ်ၜတ်။
* '''နဲကဲ ဆက်စပ် (Correlational Method):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ အကာဲအရာ ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် သက်ကုပွမထိင်ဒက်။
* '''နဲကဲ လ္ၚတ်ပရူမွဲမွဲ (Case Study):''' လ္ၚတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမွဲ ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''နဲကဲ သၟာန်သွဟ် (Survey):''' စကာ လိက်သၟာန်တုဲ ပကောံ တင်ဂရင် နူကဵု မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်။

== လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ အာရီု ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive psychology) ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ် မဒုင်ကေတ် အာရီု ကေုာံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူပရာဂမၠိုင်ရ။ 
* '''Sensation (ပွမဒုင်စသိုင် အာရီု):''' ပွမဒုင်ကေတ် တင်ဂရင် နူကဵု ဌာန်မ္ၚး နကဵု မတ်၊ ကတောဝ်၊ မုဟ်၊ လတာ်၊ ကေုာံ စၞာံ။
* '''Perception (ပွမတီကၠိုဟ် အာရီု):''' ပွမကံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် လ္တူ အာရီု မဒုင်စသိုင်လဝ်ဂှ်ရ။
* '''Memory (သမ္တီ):''' ပွမသီဂိုင်လဝ် တင်ဂရင် ကေုာံ ပွမကလေင်ကံက်ကေတ် တင်ဂရင်တအ် ပ္ဍဲအခိင်မပၟိက်။ ဍေဟ်ပါ်လဝ် သမ္တီအခိင်ဂၠေံ (Short-term memory) ကေုာံ သမ္တီအခိင်ဂၠိင် (Long-term memory) ရ။

== ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မၞိဟ် ==
[[File:Jean Piaget in Ann Arbor.png|thumb|left|150px|ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) တၠပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်]]
ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology) ဝွံ လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် နူအခိင် မနွံပ္ဍဲဂၠံဂဝ် စဵုကဵု လမျီုအိုတ်ရ။ တၠပညာ ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) မဖန်ဗဒှ်လဝ် သီအိုရဳ ဇၞော်မောဝ်လညာတ်ဉာဏ် (Theory of Cognitive Development) မပါ်လဝ် ၄ ကဆံင်ရ။&lt;ref name=&quot;Piaget1936&quot;&gt;Piaget, J. (1936). ''Origins of Intelligence in the Child''. Routledge &amp; Kegan Paul.&lt;/ref&gt; ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လပါ်စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ကေုာံ သြဇာမိမ မလွဳလွတ်တအ်လေဝ် ပါလုပ်လ္ၚတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ရ။

== ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ယဲစိုတ် ==
ပညာစိုတ် ယဲ (Clinical Psychology) ဝွံ ဆေင်စပ် ကုပွမလ္ၚတ်၊ ကဵုသမ္တီ၊ ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် (Mental disorders) ဂမၠိုင်ရ။ ယဲစိုတ် မပြာကတ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''ယဲစိုတ်ဍိုန် (Depression):''' ပရေင်စိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''ယဲစိုတ်ဂွိင် (Anxiety disorders):''' ပရေင်ဖေက်လကိုတ် ကေုာံ စိုတ်ဂွိင်ဂၠိုင်လောန် နူသဘာဝ။
* '''ယဲစိုတ်ကယျာန် (Schizophrenia):''' ပရေင်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ပိုန် ဟွံကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာဍာံ။
ပွမလွဳလွတ်ဂှ် စကာနဲကဲ ပညာစိုတ်နာနာ (Psychotherapy) ကေုာံ လ္ၚဵုဂှ် စကာ ကရောမ် ဂဥုဲရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology) လ္ၚတ် ဗီုလဵု ပွဳပွူ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် မပြံင်လှာဲကဵု လညာတ်၊ စိုတ်ဓါတ်၊ ကေုာံ စရိုတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ တၠပညာ အာလ်ဘတ် ဗာန်ဒူရာ (Albert Bandura) ချူလဝ် သီအိုရဳ ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Learning Theory) မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ကတ်လ္ၚတ် နူပွမညာတ်ကေတ် စရိုတ် ညးတၞဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Bandura1977&quot;&gt;Bandura, A. (1977). ''Social Learning Theory''. Prentice Hall.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လ္ၚတ် ပရူ မပ္တံကဵု လညာတ်အဂတိ (Prejudice)၊ ပရေင်ဆာန်၊ ပရေင်ပံင်သၟဟ် (Conformity)၊ ကေုာံ ပရေင်က္ဍိုက်ပ် (Leadership) တအ်ရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ (Biological Psychology ဟွံသေင်မ္ဂး Biopsychology) ဝွံ လ္ၚတ် သဇိုင်ဇဳဝဗေဒ (Biological basis) မဆေင်ကဵု စရိုတ် ကေုာံ စိုတ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ညးတအ် လ္ၚတ် က္ဍဟ် (Brain)၊ သၞောတ်နာဗ်ကြောတ် (Nervous system)၊ ကေုာံ ဟော်မောန် (Hormones) တအ် မဆက်စပ် ဗီုလဵု ကုအကာဲအရာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် နကဵု နဲကဲတၟိ ဗီုကဵု fMRI မရံင်က္ဍဟ်ဂှ် ပံက်ကဵု ဂၠံင်တၟိ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူက္ဍဟ် ကေုာံ စိုတ်ရ။

== ပရေင်စကာ ပ္ဍဲလပါ်နာနာ ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဟွံသေင် ဆပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာတက္ကသိုလ်သၟး၊ ဍေဟ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍနာနာသာ် ပ္ဍဲလမျီု လၟေင်တ္ၚဲရ။ 
* '''ပ္ဍဲကမၠောန် ကေုာံ စက်ရုံ (I/O Psychology):''' သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန်၊ ဇၞော်မောဝ် ဒြဟတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူကမၠောန် မခိုဟ်။
* '''ပ္ဍဲရုင်ရုင်သၞောဝ်ဥပဒေ (Forensic Psychology):''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စိုတ်ဓါတ် ကမၠောတ်၊ ကေုာံ ကဵုသက်သဳ ပ္ဍဲရုင်သၞောဝ်။
* '''ပ္ဍဲပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက် (Consumer Psychology):''' သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ် မၞိဟ်မရာန်စ၊ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်မက်ဂတာပ် (Marketing strategies) မအံင်ဇၞး။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ်
| title     = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် ယဲ]] (Clinical)
* [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive)
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental)
* [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social)
* [[ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ]] (Biological)

| group2    = တၠပညာစိုတ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2     =
* [[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)
* [[ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud)
* [[ဘဳအေဖ် သကေန်နာ]] (B.F. Skinner)
* [[ဂျောန် ပဳယာဂေတ်]] (Jean Piaget)
* [[အာလ်ဘတ် ဗာန်ဒူရာ]] (Albert Bandura)

| group3    = ပရူပရာ မဆက်စပ်
| list3     =
* [[စိုတ်]]
* [[စရိုတ်]]
* [[ယဲစိုတ်]]
* [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
* [[သုတေသန]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ဘာသာလ္ၚတ် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>lastvy7syd8o8xsbsci6dmwpin62t3b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58450</id>
      <parentid>58447</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:53:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19685" sha1="g37c5vkfta5z1zuoha25sz5rc35qkag" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် (Psychology)
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Psi2.svg|120px|သင်္ကေတ ပညာစိုတ်]]&lt;br/&gt;သင်္ကေတ ဂရိတ် (Psi) မဒှ် သင်္ကေတ ပညာစိုတ်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!မဆေင်စပ်
|[[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]၊ [[သိပ္ပံဇဳဝ]]၊ [[ပညာဂဥုဲ]]
|-
!အဓိက တင်လ္ၚတ်
|စိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ အာရီု
|-
!တမ်မူလ
|အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ (Psyche + Logia)
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)&lt;br/&gt;[[ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud)&lt;br/&gt;[[ဘဳအေဖ် သကေန်နာ]] (B.F. Skinner)&lt;br/&gt;[[ဂျောန် ပဳယာဂေတ်]] (Jean Piaget)
|}

'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာလ္ၚတ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် ကေုာံ သတ်တိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ရ။ ဘာသာလ္ၚတ်ဝွံ ဒှ်လပါ် [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ်၊ ဝေဒနာ ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယ နကဵု နဲကဲသုတေသနသိပ္ပံ (Scientific research methods) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;James1890&quot;&gt;James, W. (1890). ''The Principles of Psychology''. Henry Holt and Company.&lt;/ref&gt; မၞိဟ်မလ္ၚတ် ကေုာံ ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲလပါ်ဘာသာလ္ၚတ်ဏအ်ဂှ် ကော်စ တၠပညာစိုတ် (Psychologists) ရ။ ညးတအ် ဂစာန်လ္ၚတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ သောင်ကလး စရိုတ်မၞိဟ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကေုာံ အကာဲအရာစိုတ် မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်နာနာသာ်ရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ဝင် ==
[[File:Wilhelm Wundt.jpg|thumb|right|200px|ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ]]
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' ရ။

ဝင်ပညာစိုတ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပညာဒဿန (Philosophy) ကေုာံ ပညာဇဳဝဗေဒ (Biology) ခေတ်တြေံရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဂရိတ်တြေံ မပ္တံကဵု သိုကရေးတီး (Socrates)၊ ပလေတို (Plato) ကေုာံ အရစ်စတိုတယ် (Aristotle) တအ် ချပ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် ပရူစိုတ် ကေုာံ ခန္ဓကာယရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် နဒဒှ် ဘာသာလ္ၚတ်သိပ္ပံ အပိုင်အခြာမွဲဂှ် စက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ကာလ တၠပညာ ဂျာမနဳ ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မပံက် ဌာန်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် လိပ်ဇစ် (University of Leipzig) ရ။ ညးဝွံ စကာနဲကဲ Introspection (ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စိုတ်အပ္ဍဲဇကု) တုဲ ပါ်ပ္တိတ် ဓါတ်စိုတ်ဂမၠိုင်ရ။ နူဂှ် အဆက်ဆက် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဂိုဏ်ဝါဒ (Schools of thought) နာနာသာ် မပ္တံကဵု Structuralism, Functionalism, Psychoanalysis, Behaviorism, ကေုာံ Cognitive psychology ရ။

== ဂိုဏ်ဝါဒ အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==
ပ္ဍဲဝင်ပညာစိုတ်ဂှ် လညာတ်သမ္တီ ကေုာံ သီအိုရဳ (Theories) အဓိကဂမၠိုင် က္တဵုဒှ်လဝ် အဆက်ဆက်ရ။ 
* '''Psychoanalysis (ပညာစိုတ် ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်):''' ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက် (Sigmund Freud) ရ။ ညးပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စိုတ်ဟွံတီအာရီု (Unconscious mind) တအ် ထိင်ဒက်လဝ် စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Freud1900&quot;&gt;Freud, S. (1900). ''The Interpretation of Dreams''. Macmillan.&lt;/ref&gt;
* '''Behaviorism (ဝါဒစရိုတ်):''' မဒက်ပ္တန် နကဵု ဂျောန် ဝပ်သန် (John B. Watson) ကေုာံ ဘဳအေဖ် သကေန်နာ (B.F. Skinner)။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဟွံပစၟတ် ကုပရေင်စိုတ်အပ္ဍဲတုဲ ဆက်စပ်လ္ၚတ် ဆစရိုတ်မ္ၚး မညာတ်ကေတ်မာန် (Observable behavior) သၟးရ။&lt;ref name=&quot;Skinner1953&quot;&gt;Skinner, B. F. (1953). ''Science and Human Behavior''. Simon and Schuster.&lt;/ref&gt;
* '''Cognitive Psychology (ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်):''' က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် ၁၉၅၀ ဂမၠိုင်တုဲ လ္ၚတ်ပရူ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ သမ္တီ၊ အာရီု ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗီုကောမ်ပျူတာ မကၠောန်ကမၠောန်ရ။

== ကဏ္ဍ ကေုာံ လပါ်ဂမၠိုင် ==
ဘာသာလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍနာနာသာ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ်
|-
! ယၟု ကဏ္ဍ (Mon) !! ယၟု ကဏ္ဍ (Eng) !! ပရူပရာ မလ္ၚတ်
|-
| ပညာစိုတ် ယဲ/ကလိန်နေတ် || Clinical Psychology || လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်။
|-
| ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် || Cognitive Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
|-
| ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် || Social Psychology || လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
|-
| ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် || Developmental Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
|-
| ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ || Biopsychology || လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ က္ဍဟ်၊ နာဗ်ကြောတ် (Nervous system) ကဵု စရိုတ်။
|}

== နဲကဲ သုတေသန ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်သိပ္ပံမွဲတုဲ စကာ နဲကဲသုတေသန (Research Methods) သွက်ဂွံ ပကောံတင်ဂရင် (Data) ရ။
* '''နဲကဲ စမ်ၜတ် (Experimental Method):''' ပွမထိင်ဒက် အကာဲအရာ (Variables) တုဲ စမ်ၜတ် လဟီုသီအိုရဳ ပ္ဍဲဌာန်စမ်ၜတ်။
* '''နဲကဲ ဆက်စပ် (Correlational Method):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ အကာဲအရာ ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် သက်ကုပွမထိင်ဒက်။
* '''နဲကဲ လ္ၚတ်ပရူမွဲမွဲ (Case Study):''' လ္ၚတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမွဲ ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''နဲကဲ သၟာန်သွဟ် (Survey):''' စကာ လိက်သၟာန်တုဲ ပကောံ တင်ဂရင် နူကဵု မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်။

== လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ အာရီု ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive psychology) ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ် မဒုင်ကေတ် အာရီု ကေုာံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူပရာဂမၠိုင်ရ။ 
* '''Sensation (ပွမဒုင်စသိုင် အာရီု):''' ပွမဒုင်ကေတ် တင်ဂရင် နူကဵု ဌာန်မ္ၚး နကဵု မတ်၊ ကတောဝ်၊ မုဟ်၊ လတာ်၊ ကေုာံ စၞာံ။
* '''Perception (ပွမတီကၠိုဟ် အာရီု):''' ပွမကံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် လ္တူ အာရီု မဒုင်စသိုင်လဝ်ဂှ်ရ။
* '''Memory (သမ္တီ):''' ပွမသီဂိုင်လဝ် တင်ဂရင် ကေုာံ ပွမကလေင်ကံက်ကေတ် တင်ဂရင်တအ် ပ္ဍဲအခိင်မပၟိက်။ ဍေဟ်ပါ်လဝ် သမ္တီအခိင်ဂၠေံ (Short-term memory) ကေုာံ သမ္တီအခိင်ဂၠိင် (Long-term memory) ရ။

== ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မၞိဟ် ==
[[File:Jean Piaget in Ann Arbor.png|thumb|left|150px|ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) တၠပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်]]
ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology) ဝွံ လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် နူအခိင် မနွံပ္ဍဲဂၠံဂဝ် စဵုကဵု လမျီုအိုတ်ရ။ တၠပညာ ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) မဖန်ဗဒှ်လဝ် သီအိုရဳ ဇၞော်မောဝ်လညာတ်ဉာဏ် (Theory of Cognitive Development) မပါ်လဝ် ၄ ကဆံင်ရ။&lt;ref name=&quot;Piaget1936&quot;&gt;Piaget, J. (1936). ''Origins of Intelligence in the Child''. Routledge &amp; Kegan Paul.&lt;/ref&gt; ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လပါ်စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ကေုာံ သြဇာမိမ မလွဳလွတ်တအ်လေဝ် ပါလုပ်လ္ၚတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ရ။

== ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ယဲစိုတ် ==
ပညာစိုတ် ယဲ (Clinical Psychology) ဝွံ ဆေင်စပ် ကုပွမလ္ၚတ်၊ ကဵုသမ္တီ၊ ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် (Mental disorders) ဂမၠိုင်ရ။ ယဲစိုတ် မပြာကတ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''ယဲစိုတ်ဍိုန် (Depression):''' ပရေင်စိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''ယဲစိုတ်ဂွိင် (Anxiety disorders):''' ပရေင်ဖေက်လကိုတ် ကေုာံ စိုတ်ဂွိင်ဂၠိုင်လောန် နူသဘာဝ။
* '''ယဲစိုတ်ကယျာန် (Schizophrenia):''' ပရေင်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ပိုန် ဟွံကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာဍာံ။
ပွမလွဳလွတ်ဂှ် စကာနဲကဲ ပညာစိုတ်နာနာ (Psychotherapy) ကေုာံ လ္ၚဵုဂှ် စကာ ကရောမ် ဂဥုဲရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology) လ္ၚတ် ဗီုလဵု ပွဳပွူ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် မပြံင်လှာဲကဵု လညာတ်၊ စိုတ်ဓါတ်၊ ကေုာံ စရိုတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ တၠပညာ အာလ်ဘတ် ဗာန်ဒူရာ (Albert Bandura) ချူလဝ် သီအိုရဳ ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Learning Theory) မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ကတ်လ္ၚတ် နူပွမညာတ်ကေတ် စရိုတ် ညးတၞဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Bandura1977&quot;&gt;Bandura, A. (1977). ''Social Learning Theory''. Prentice Hall.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လ္ၚတ် ပရူ မပ္တံကဵု လညာတ်အဂတိ (Prejudice)၊ ပရေင်ဆာန်၊ ပရေင်ပံင်သၟဟ် (Conformity)၊ ကေုာံ ပရေင်က္ဍိုက်ပ် (Leadership) တအ်ရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ (Biological Psychology ဟွံသေင်မ္ဂး Biopsychology) ဝွံ လ္ၚတ် သဇိုင်ဇဳဝဗေဒ (Biological basis) မဆေင်ကဵု စရိုတ် ကေုာံ စိုတ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ညးတအ် လ္ၚတ် က္ဍဟ် (Brain)၊ သၞောတ်နာဗ်ကြောတ် (Nervous system)၊ ကေုာံ ဟော်မောန် (Hormones) တအ် မဆက်စပ် ဗီုလဵု ကုအကာဲအရာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် နကဵု နဲကဲတၟိ ဗီုကဵု fMRI မရံင်က္ဍဟ်ဂှ် ပံက်ကဵု ဂၠံင်တၟိ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူက္ဍဟ် ကေုာံ စိုတ်ရ။

== ပရေင်စကာ ပ္ဍဲလပါ်နာနာ ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဟွံသေင် ဆပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာတက္ကသိုလ်သၟး၊ ဍေဟ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍနာနာသာ် ပ္ဍဲလမျီု လၟေင်တ္ၚဲရ။ 
* '''ပ္ဍဲကမၠောန် ကေုာံ စက်ရုံ (I/O Psychology):''' သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန်၊ ဇၞော်မောဝ် ဒြဟတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူကမၠောန် မခိုဟ်။
* '''ပ္ဍဲရုင်ရုင်သၞောဝ်ဥပဒေ (Forensic Psychology):''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စိုတ်ဓါတ် ကမၠောတ်၊ ကေုာံ ကဵုသက်သဳ ပ္ဍဲရုင်သၞောဝ်။
* '''ပ္ဍဲပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက် (Consumer Psychology):''' သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ် မၞိဟ်မရာန်စ၊ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်မက်ဂတာပ် (Marketing strategies) မအံင်ဇၞး။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ်
| title     = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် ယဲ]] (Clinical)
* [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive)
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental)
* [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social)
* [[ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ]] (Biological)

| group2    = တၠပညာစိုတ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2     =
* [[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)
* [[ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud)
* [[ဘဳအေဖ် သကေန်နာ]] (B.F. Skinner)
* [[ဂျောန် ပဳယာဂေတ်]] (Jean Piaget)
* [[အာလ်ဘတ် ဗာန်ဒူရာ]] (Albert Bandura)

| group3    = ပရူပရာ မဆက်စပ်
| list3     =
* [[စိုတ်]]
* [[စရိုတ်]]
* [[ယဲစိုတ်]]
* [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
* [[သုတေသန]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ဘာသာလ္ၚတ် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>g37c5vkfta5z1zuoha25sz5rc35qkag</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58451</id>
      <parentid>58450</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:56:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19681" sha1="opcehyq6fgwmykevfve1pptwtxac42h" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် (Psychology)
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Psi2.svg|120px|သင်္ကေတ ပညာစိုတ်]]&lt;br/&gt;သင်္ကေတ ဂရိတ် (Psi) မဒှ် သင်္ကေတ ပညာစိုတ်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!မဆေင်စပ်
|[[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]၊ [[သိပ္ပံဇဳဝ]]၊ [[ပညာဂဥုဲ]]
|-
!အဓိက တင်လ္ၚတ်
|စိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ အာရီု
|-
!တမ်မူလ
|အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ (Psyche + Logia)
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)&lt;br/&gt;[[ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud)&lt;br/&gt;[[ဘဳအေဖ် သကေန်နာ]] (B.F. Skinner)&lt;br/&gt;[[ဂျောန် ပဳယာဂေတ်]] (Jean Piaget)
|}

'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာလ္ၚတ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် ကေုာံ သတ်တိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ရ။ ဘာသာလ္ၚတ်ဝွံ ဒှ်လပါ် [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ်၊ ဝေဒနာ ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယ နကဵု နဲကဲသုတေသနသိပ္ပံ (Scientific research methods) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;James1890&quot;&gt;James, W. (1890). ''The Principles of Psychology''. Henry Holt and Company.&lt;/ref&gt; မၞိဟ်မလ္ၚတ် ကေုာံ ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲလပါ်ဘာသာလ္ၚတ်ဏအ်ဂှ် ကော်စ တၠပညာစိုတ် (Psychologists) ရ။ ညးတအ် ဂစာန်လ္ၚတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ သောင်ကလး စရိုတ်မၞိဟ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကေုာံ အကာဲအရာစိုတ် မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်နာနာသာ်ရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ဝင် ==
[[File:Wilhelm Wundt.jpg|thumb|right|200px|ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ]]
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' ရ။

ဝင်ပညာစိုတ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပညာဒဿန (Philosophy) ကေုာံ ပညာဇဳဝဗေဒ (Biology) ခေတ်တြေံရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဂရိတ်တြေံ မပ္တံကဵု သိုကရေတဳ(Socrates)၊ ပလေတို (Plato) ကေုာံ အရေတ်သတိုတယ် (Aristotle) တအ် ချပ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် ပရူစိုတ် ကေုာံ ခန္ဓကာယရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် နဒဒှ် ဘာသာလ္ၚတ်သိပ္ပံ အပိုင်အခြာမွဲဂှ် စက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ကာလ တၠပညာ ဂျာမနဳ ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မပံက် ဌာန်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် လိပ်ဇစ် (University of Leipzig) ရ။ ညးဝွံ စကာနဲကဲ Introspection (ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စိုတ်အပ္ဍဲဇကု) တုဲ ပါ်ပ္တိတ် ဓါတ်စိုတ်ဂမၠိုင်ရ။ နူဂှ် အဆက်ဆက် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဂိုဏ်ဝါဒ (Schools of thought) နာနာသာ် မပ္တံကဵု Structuralism, Functionalism, Psychoanalysis, Behaviorism, ကေုာံ Cognitive psychology ရ။

== ဂိုဏ်ဝါဒ အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==
ပ္ဍဲဝင်ပညာစိုတ်ဂှ် လညာတ်သမ္တီ ကေုာံ သဳအိုရဳ (Theories) အဓိကဂမၠိုင် က္တဵုဒှ်လဝ် အဆက်ဆက်ရ။ 
* '''Psychoanalysis (ပညာစိုတ် ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်):''' ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက် (Sigmund Freud) ရ။ ညးပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စိုတ်ဟွံတီအာရီု (Unconscious mind) တအ် ထိင်ဒက်လဝ် စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Freud1900&quot;&gt;Freud, S. (1900). ''The Interpretation of Dreams''. Macmillan.&lt;/ref&gt;
* '''Behaviorism (ဝါဒစရိုတ်):''' မဒက်ပ္တန် နကဵု ဂျောန် ဝပ်သန် (John B. Watson) ကေုာံ ဘဳအေဖ် သကေန်နာ (B.F. Skinner)။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဟွံပစၟတ် ကုပရေင်စိုတ်အပ္ဍဲတုဲ ဆက်စပ်လ္ၚတ် ဆစရိုတ်မ္ၚး မညာတ်ကေတ်မာန် (Observable behavior) သၟးရ။&lt;ref name=&quot;Skinner1953&quot;&gt;Skinner, B. F. (1953). ''Science and Human Behavior''. Simon and Schuster.&lt;/ref&gt;
* '''Cognitive Psychology (ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်):''' က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် ၁၉၅၀ ဂမၠိုင်တုဲ လ္ၚတ်ပရူ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ သမ္တီ၊ အာရီု ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗီုကောမ်ပျူတာ မကၠောန်ကမၠောန်ရ။

== ကဏ္ဍ ကေုာံ လပါ်ဂမၠိုင် ==
ဘာသာလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍနာနာသာ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ်
|-
! ယၟု ကဏ္ဍ (Mon) !! ယၟု ကဏ္ဍ (Eng) !! ပရူပရာ မလ္ၚတ်
|-
| ပညာစိုတ် ယဲ/ကလိန်နေတ် || Clinical Psychology || လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်။
|-
| ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် || Cognitive Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
|-
| ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် || Social Psychology || လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
|-
| ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် || Developmental Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
|-
| ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ || Biopsychology || လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ က္ဍဟ်၊ နာဗ်ကြောတ် (Nervous system) ကဵု စရိုတ်။
|}

== နဲကဲ သုတေသန ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်သိပ္ပံမွဲတုဲ စကာ နဲကဲသုတေသန (Research Methods) သွက်ဂွံ ပကောံတင်ဂရင် (Data) ရ။
* '''နဲကဲ စမ်ၜတ် (Experimental Method):''' ပွမထိင်ဒက် အကာဲအရာ (Variables) တုဲ စမ်ၜတ် လဟီုသီအိုရဳ ပ္ဍဲဌာန်စမ်ၜတ်။
* '''နဲကဲ ဆက်စပ် (Correlational Method):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ အကာဲအရာ ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် သက်ကုပွမထိင်ဒက်။
* '''နဲကဲ လ္ၚတ်ပရူမွဲမွဲ (Case Study):''' လ္ၚတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမွဲ ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''နဲကဲ သၟာန်သွဟ် (Survey):''' စကာ လိက်သၟာန်တုဲ ပကောံ တင်ဂရင် နူကဵု မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်။

== လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ အာရီု ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive psychology) ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ် မဒုင်ကေတ် အာရီု ကေုာံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူပရာဂမၠိုင်ရ။ 
* '''Sensation (ပွမဒုင်စသိုင် အာရီု):''' ပွမဒုင်ကေတ် တင်ဂရင် နူကဵု ဌာန်မ္ၚး နကဵု မတ်၊ ကတောဝ်၊ မုဟ်၊ လတာ်၊ ကေုာံ စၞာံ။
* '''Perception (ပွမတီကၠိုဟ် အာရီု):''' ပွမကံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် လ္တူ အာရီု မဒုင်စသိုင်လဝ်ဂှ်ရ။
* '''Memory (သမ္တီ):''' ပွမသီဂိုင်လဝ် တင်ဂရင် ကေုာံ ပွမကလေင်ကံက်ကေတ် တင်ဂရင်တအ် ပ္ဍဲအခိင်မပၟိက်။ ဍေဟ်ပါ်လဝ် သမ္တီအခိင်ဂၠေံ (Short-term memory) ကေုာံ သမ္တီအခိင်ဂၠိင် (Long-term memory) ရ။

== ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မၞိဟ် ==
[[File:Jean Piaget in Ann Arbor.png|thumb|left|150px|ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) တၠပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်]]
ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology) ဝွံ လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် နူအခိင် မနွံပ္ဍဲဂၠံဂဝ် စဵုကဵု လမျီုအိုတ်ရ။ တၠပညာ ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) မဖန်ဗဒှ်လဝ် သီအိုရဳ ဇၞော်မောဝ်လညာတ်ဉာဏ် (Theory of Cognitive Development) မပါ်လဝ် ၄ ကဆံင်ရ။&lt;ref name=&quot;Piaget1936&quot;&gt;Piaget, J. (1936). ''Origins of Intelligence in the Child''. Routledge &amp; Kegan Paul.&lt;/ref&gt; ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လပါ်စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ကေုာံ သြဇာမိမ မလွဳလွတ်တအ်လေဝ် ပါလုပ်လ္ၚတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ရ။

== ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ယဲစိုတ် ==
ပညာစိုတ် ယဲ (Clinical Psychology) ဝွံ ဆေင်စပ် ကုပွမလ္ၚတ်၊ ကဵုသမ္တီ၊ ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် (Mental disorders) ဂမၠိုင်ရ။ ယဲစိုတ် မပြာကတ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''ယဲစိုတ်ဍိုန် (Depression):''' ပရေင်စိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''ယဲစိုတ်ဂွိင် (Anxiety disorders):''' ပရေင်ဖေက်လကိုတ် ကေုာံ စိုတ်ဂွိင်ဂၠိုင်လောန် နူသဘာဝ။
* '''ယဲစိုတ်ကယျာန် (Schizophrenia):''' ပရေင်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ပိုန် ဟွံကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာဍာံ။
ပွမလွဳလွတ်ဂှ် စကာနဲကဲ ပညာစိုတ်နာနာ (Psychotherapy) ကေုာံ လ္ၚဵုဂှ် စကာ ကရောမ် ဂဥုဲရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology) လ္ၚတ် ဗီုလဵု ပွဳပွူ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် မပြံင်လှာဲကဵု လညာတ်၊ စိုတ်ဓါတ်၊ ကေုာံ စရိုတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ တၠပညာ အာလ်ဘတ် ဗာန်ဒူရာ (Albert Bandura) ချူလဝ် သီအိုရဳ ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Learning Theory) မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ကတ်လ္ၚတ် နူပွမညာတ်ကေတ် စရိုတ် ညးတၞဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Bandura1977&quot;&gt;Bandura, A. (1977). ''Social Learning Theory''. Prentice Hall.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လ္ၚတ် ပရူ မပ္တံကဵု လညာတ်အဂတိ (Prejudice)၊ ပရေင်ဆာန်၊ ပရေင်ပံင်သၟဟ် (Conformity)၊ ကေုာံ ပရေင်က္ဍိုက်ပ် (Leadership) တအ်ရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ (Biological Psychology ဟွံသေင်မ္ဂး Biopsychology) ဝွံ လ္ၚတ် သဇိုင်ဇဳဝဗေဒ (Biological basis) မဆေင်ကဵု စရိုတ် ကေုာံ စိုတ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ညးတအ် လ္ၚတ် က္ဍဟ် (Brain)၊ သၞောတ်နာဗ်ကြောတ် (Nervous system)၊ ကေုာံ ဟော်မောန် (Hormones) တအ် မဆက်စပ် ဗီုလဵု ကုအကာဲအရာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် နကဵု နဲကဲတၟိ ဗီုကဵု fMRI မရံင်က္ဍဟ်ဂှ် ပံက်ကဵု ဂၠံင်တၟိ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူက္ဍဟ် ကေုာံ စိုတ်ရ။

== ပရေင်စကာ ပ္ဍဲလပါ်နာနာ ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဟွံသေင် ဆပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာတက္ကသိုလ်သၟး၊ ဍေဟ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍနာနာသာ် ပ္ဍဲလမျီု လၟေင်တ္ၚဲရ။ 
* '''ပ္ဍဲကမၠောန် ကေုာံ စက်ရုံ (I/O Psychology):''' သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန်၊ ဇၞော်မောဝ် ဒြဟတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူကမၠောန် မခိုဟ်။
* '''ပ္ဍဲရုင်ရုင်သၞောဝ်ဥပဒေ (Forensic Psychology):''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စိုတ်ဓါတ် ကမၠောတ်၊ ကေုာံ ကဵုသက်သဳ ပ္ဍဲရုင်သၞောဝ်။
* '''ပ္ဍဲပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက် (Consumer Psychology):''' သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ် မၞိဟ်မရာန်စ၊ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်မက်ဂတာပ် (Marketing strategies) မအံင်ဇၞး။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ်
| title     = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် ယဲ]] (Clinical)
* [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive)
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental)
* [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social)
* [[ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ]] (Biological)

| group2    = တၠပညာစိုတ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2     =
* [[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)
* [[ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud)
* [[ဘဳအေဖ် သကေန်နာ]] (B.F. Skinner)
* [[ဂျောန် ပဳယာဂေတ်]] (Jean Piaget)
* [[အာလ်ဘတ် ဗာန်ဒူရာ]] (Albert Bandura)

| group3    = ပရူပရာ မဆက်စပ်
| list3     =
* [[စိုတ်]]
* [[စရိုတ်]]
* [[ယဲစိုတ်]]
* [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
* [[သုတေသန]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ဘာသာလ္ၚတ် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>opcehyq6fgwmykevfve1pptwtxac42h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58452</id>
      <parentid>58451</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19681" sha1="fj6mzo0xhkg2tqa9v0r19ytkejif7v9" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် (Psychology)
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Psi2.svg|120px|သင်္ကေတ ပညာစိုတ်]]&lt;br/&gt;သင်္ကေတ ဂရိတ် (Psi) မဒှ် သင်္ကေတ ပညာစိုတ်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!မဆေင်စပ်
|[[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]၊ [[သိပ္ပံဇဳဝ]]၊ [[ပညာဂဥုဲ]]
|-
!အဓိက တင်လ္ၚတ်
|စိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ အာရီု
|-
!တမ်မူလ
|အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ (Psyche + Logia)
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)&lt;br/&gt;[[ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud)&lt;br/&gt;[[ဘဳအေဖ် သကေန်နာ]] (B.F. Skinner)&lt;br/&gt;[[ဂျောန် ပဳယာဂေတ်]] (Jean Piaget)
|}

'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာလ္ၚတ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် ကေုာံ သတ်တိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ရ။ ဘာသာလ္ၚတ်ဝွံ ဒှ်လပါ် [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ်၊ ဝေဒနာ ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယ နကဵု နဲကဲသုတေသနသိပ္ပံ (Scientific research methods) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;James1890&quot;&gt;James, W. (1890). ''The Principles of Psychology''. Henry Holt and Company.&lt;/ref&gt; မၞိဟ်မလ္ၚတ် ကေုာံ ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲလပါ်ဘာသာလ္ၚတ်ဏအ်ဂှ် ကော်စ တၠပညာစိုတ် (Psychologists) ရ။ ညးတအ် ဂစာန်လ္ၚတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ သောင်ကလး စရိုတ်မၞိဟ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကေုာံ အကာဲအရာစိုတ် မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်နာနာသာ်ရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ဝင် ==
[[File:Wilhelm Wundt.jpg|thumb|right|200px|ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ]]
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' ရ။

ဝင်ပညာစိုတ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပညာဒဿန (Philosophy) ကေုာံ ပညာဇဳဝဗေဒ (Biology) ခေတ်တြေံရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဂရိတ်တြေံ မပ္တံကဵု သိုကရေတဳ(Socrates)၊ ပလေတို (Plato) ကေုာံ အရေတ်သတိုတယ် (Aristotle) တအ် ချပ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် ပရူစိုတ် ကေုာံ ခန္ဓကာယရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် နဒဒှ် ဘာသာလ္ၚတ်သိပ္ပံ အပိုင်အခြာမွဲဂှ် စက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ကာလ တၠပညာ ဂျာမနဳ ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မပံက် ဌာန်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် လိပ်ဇစ် (University of Leipzig) ရ။ ညးဝွံ စကာနဲကဲ Introspection (ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စိုတ်အပ္ဍဲဇကု) တုဲ ပါ်ပ္တိတ် ဓါတ်စိုတ်ဂမၠိုင်ရ။ နူဂှ် အဆက်ဆက် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဂိုဏ်ဝါဒ (Schools of thought) နာနာသာ် မပ္တံကဵု Structuralism, Functionalism, Psychoanalysis, Behaviorism, ကေုာံ Cognitive psychology ရ။

== ဂိုဏ်ဝါဒ အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==
ပ္ဍဲဝင်ပညာစိုတ်ဂှ် လညာတ်သမ္တီ ကေုာံ သဳအိုရဳ (Theories) အဓိကဂမၠိုင် က္တဵုဒှ်လဝ် အဆက်ဆက်ရ။ 
* '''Psychoanalysis (ပညာစိုတ် ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်):''' ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက် (Sigmund Freud) ရ။ ညးပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စိုတ်ဟွံတီအာရီု (Unconscious mind) တအ် ထိင်ဒက်လဝ် စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Freud1900&quot;&gt;Freud, S. (1900). ''The Interpretation of Dreams''. Macmillan.&lt;/ref&gt;
* '''Behaviorism (ဝါဒစရိုတ်):''' မဒက်ပ္တန် နကဵု ဂျောန် ဝပ်သန် (John B. Watson) ကေုာံ ဘဳအေဖ် သကေန်နာ (B.F. Skinner)။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဟွံပစၟတ် ကုပရေင်စိုတ်အပ္ဍဲတုဲ ဆက်စပ်လ္ၚတ် ဆစရိုတ်မ္ၚး မညာတ်ကေတ်မာန် (Observable behavior) သၟးရ။&lt;ref name=&quot;Skinner1953&quot;&gt;Skinner, B. F. (1953). ''Science and Human Behavior''. Simon and Schuster.&lt;/ref&gt;
* '''Cognitive Psychology (ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်):''' က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် ၁၉၅၀ ဂမၠိုင်တုဲ လ္ၚတ်ပရူ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ သမ္တီ၊ အာရီု ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗီုကောမ်ပျူတာ မကၠောန်ကမၠောန်ရ။

== ကဏ္ဍ ကေုာံ လပါ်ဂမၠိုင် ==
ဘာသာလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍနာနာသာ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ်
|-
! ယၟု ကဏ္ဍ (Mon) !! ယၟု ကဏ္ဍ (Eng) !! ပရူပရာ မလ္ၚတ်
|-
| ပညာစိုတ် ယဲ/ကလိန်နေတ် || Clinical Psychology || လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်။
|-
| ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် || Cognitive Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
|-
| ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် || Social Psychology || လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
|-
| ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် || Developmental Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
|-
| ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ || Biopsychology || လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ က္ဍဟ်၊ နာဗ်ကြောတ် (Nervous system) ကဵု စရိုတ်။
|}

== နဲကဲ သုတေသန ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်သိပ္ပံမွဲတုဲ စကာ နဲကဲသုတေသန (Research Methods) သွက်ဂွံ ပကောံတင်ဂရင် (Data) ရ။
* '''နဲကဲ စမ်ၜတ် (Experimental Method):''' ပွမထိင်ဒက် အကာဲအရာ (Variables) တုဲ စမ်ၜတ် လဟီုသီအိုရဳ ပ္ဍဲဌာန်စမ်ၜတ်။
* '''နဲကဲ ဆက်စပ် (Correlational Method):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ အကာဲအရာ ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် သက်ကုပွမထိင်ဒက်။
* '''နဲကဲ လ္ၚတ်ပရူမွဲမွဲ (Case Study):''' လ္ၚတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမွဲ ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''နဲကဲ သၟာန်သွဟ် (Survey):''' စကာ လိက်သၟာန်တုဲ ပကောံ တင်ဂရင် နူကဵု မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်။

== လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ အာရီု ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive psychology) ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ် မဒုင်ကေတ် အာရီု ကေုာံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူပရာဂမၠိုင်ရ။ 
* '''Sensation (ပွမဒုင်စသိုင် အာရီု):''' ပွမဒုင်ကေတ် တင်ဂရင် နူကဵု ဌာန်မ္ၚး နကဵု မတ်၊ ကတောဝ်၊ မုဟ်၊ လတာ်၊ ကေုာံ စၞာံ။
* '''Perception (ပွမတီကၠိုဟ် အာရီု):''' ပွမကံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် လ္တူ အာရီု မဒုင်စသိုင်လဝ်ဂှ်ရ။
* '''Memory (သမ္တီ):''' ပွမသီဂိုင်လဝ် တင်ဂရင် ကေုာံ ပွမကလေင်ကံက်ကေတ် တင်ဂရင်တအ် ပ္ဍဲအခိင်မပၟိက်။ ဍေဟ်ပါ်လဝ် သမ္တီအခိင်ဂၠေံ (Short-term memory) ကေုာံ သမ္တီအခိင်ဂၠိင် (Long-term memory) ရ။

== ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မၞိဟ် ==
[[File:Jean Piaget in Ann Arbor.png|thumb|left|150px|ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) တၠပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်]]
ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology) ဝွံ လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် နူအခိင် မနွံပ္ဍဲဂၠံဂဝ် စဵုကဵု လမျီုအိုတ်ရ။ တၠပညာ ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) မဖန်ဗဒှ်လဝ် သီအိုရဳ ဇၞော်မောဝ်လညာတ်ဉာဏ် (Theory of Cognitive Development) မပါ်လဝ် ၄ ကဆံင်ရ။&lt;ref name=&quot;Piaget1936&quot;&gt;Piaget, J. (1936). ''Origins of Intelligence in the Child''. Routledge &amp; Kegan Paul.&lt;/ref&gt; ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လပါ်စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ကေုာံ သြဇာမိမ မလွဳလွတ်တအ်လေဝ် ပါလုပ်လ္ၚတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ရ။

== ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ယဲစိုတ် ==
ပညာစိုတ် ယဲ (Clinical Psychology) ဝွံ ဆေင်စပ် ကုပွမလ္ၚတ်၊ ကဵုသမ္တီ၊ ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် (Mental disorders) ဂမၠိုင်ရ။ ယဲစိုတ် မပြာကတ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''ယဲစိုတ်ဍိုန် (Depression):''' ပရေင်စိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''ယဲစိုတ်ဂွိင် (Anxiety disorders):''' ပရေင်ဖေက်လကိုတ် ကေုာံ စိုတ်ဂွိင်ဂၠိုင်လောန် နူသဘာဝ။
* '''ယဲစိုတ်ကယျာန် (Schizophrenia):''' ပရေင်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ပိုန် ဟွံကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာဍာံ။
ပွမလွဳလွတ်ဂှ် စကာနဲကဲ ပညာစိုတ်နာနာ (Psychotherapy) ကေုာံ လ္ၚဵုဂှ် စကာ ကရောမ် ဂဥုဲရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology) လ္ၚတ် ဗီုလဵု ပွဳပွူ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် မပြံင်လှာဲကဵု လညာတ်၊ စိုတ်ဓါတ်၊ ကေုာံ စရိုတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ တၠပညာ အာလ်ဘတ် ဗာန်ဒူရာ (Albert Bandura) ချူလဝ် သီအိုရဳ ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Learning Theory) မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ကတ်လ္ၚတ် နူပွမညာတ်ကေတ် စရိုတ် ညးတၞဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Bandura1977&quot;&gt;Bandura, A. (1977). ''Social Learning Theory''. Prentice Hall.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လ္ၚတ် ပရူ မပ္တံကဵု လညာတ်အဂတိ (Prejudice)၊ ပရေင်ဆာန်၊ ပရေင်ပံင်သၟဟ် (Conformity)၊ ကေုာံ ပရေင်က္ဍိုက်ပ် (Leadership) တအ်ရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ (Biological Psychology ဟွံသေင်မ္ဂး Biopsychology) ဝွံ လ္ၚတ် သဇိုင်ဇဳဝဗေဒ (Biological basis) မဆေင်ကဵု စရိုတ် ကေုာံ စိုတ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ညးတအ် လ္ၚတ် က္ဍဟ် (Brain)၊ သၞောတ်နာဗ်ကြောတ် (Nervous system)၊ ကေုာံ ဟော်မောန် (Hormones) တအ် မဆက်စပ် ဗီုလဵု ကုအကာဲအရာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် နကဵု နဲကဲတၟိ ဗီုကဵု fMRI မရံင်က္ဍဟ်ဂှ် ပံက်ကဵု ဂၠံင်တၟိ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူက္ဍဟ် ကေုာံ စိုတ်ရ။

== ပရေင်စကာ ပ္ဍဲလပါ်နာနာ ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဟွံသေင် ဆပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာတက္ကသိုလ်သၟး၊ ဍေဟ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍနာနာသာ် ပ္ဍဲလမျီု လၟေင်တ္ၚဲရ။ 
* '''ပ္ဍဲကမၠောန် ကေုာံ စက်ရုံ (I/O Psychology):''' သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန်၊ ဇၞော်မောဝ် ဒြဟတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူကမၠောန် မခိုဟ်။
* '''ပ္ဍဲရုင်ရုင်သၞောဝ်ဥပဒေ (Forensic Psychology):''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စိုတ်ဓါတ် ကမၠောတ်၊ ကေုာံ ကဵုသက်သဳ ပ္ဍဲရုင်သၞောဝ်။
* '''ပ္ဍဲပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက် (Consumer Psychology):''' သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ် မၞိဟ်မရာန်စ၊ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်မက်ဂတာပ် (Marketing strategies) မအံင်ဇၞး။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ်
| title     = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် ယဲ]] (Clinical)
* [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive)
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental)
* [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social)
* [[ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ]] (Biological)

| group2    = တၠပညာစိုတ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2     =
* [[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)
* [[ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud)
* [[ဘဳအေဖ် သကေန်နာ]] (B.F. Skinner)
* [[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget)
* [[အာလ်ဘတ် ဗာန်ဒူရာ]] (Albert Bandura)

| group3    = ပရူပရာ မဆက်စပ်
| list3     =
* [[စိုတ်]]
* [[စရိုတ်]]
* [[ယဲစိုတ်]]
* [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
* [[သုတေသန]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ဘာသာလ္ၚတ် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>fj6mzo0xhkg2tqa9v0r19ytkejif7v9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58457</id>
      <parentid>58452</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19681" sha1="or3omvn5bnx7olivxyrtrd67dijuyhg" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် (Psychology)
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Psi2.svg|120px|သင်္ကေတ ပညာစိုတ်]]&lt;br/&gt;သင်္ကေတ ဂရိတ် (Psi) မဒှ် သင်္ကေတ ပညာစိုတ်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!မဆေင်စပ်
|[[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]၊ [[သိပ္ပံဇဳဝ]]၊ [[ပညာဂဥုဲ]]
|-
!အဓိက တင်လ္ၚတ်
|စိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ အာရီု
|-
!တမ်မူလ
|အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ (Psyche + Logia)
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)&lt;br/&gt;[[ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud)&lt;br/&gt;[[ဘဳအေဖ် သကေန်နာ]] (B.F. Skinner)&lt;br/&gt;[[ဂျောန် ပဳယာဂေတ်]] (Jean Piaget)
|}

'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာလ္ၚတ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် ကေုာံ သတ်တိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ရ။ ဘာသာလ္ၚတ်ဝွံ ဒှ်လပါ် [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ်၊ ဝေဒနာ ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယ နကဵု နဲကဲသုတေသနသိပ္ပံ (Scientific research methods) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;James1890&quot;&gt;James, W. (1890). ''The Principles of Psychology''. Henry Holt and Company.&lt;/ref&gt; မၞိဟ်မလ္ၚတ် ကေုာံ ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲလပါ်ဘာသာလ္ၚတ်ဏအ်ဂှ် ကော်စ တၠပညာစိုတ် (Psychologists) ရ။ ညးတအ် ဂစာန်လ္ၚတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ သောင်ကလး စရိုတ်မၞိဟ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကေုာံ အကာဲအရာစိုတ် မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်နာနာသာ်ရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ဝင် ==
[[File:Wilhelm Wundt.jpg|thumb|right|200px|ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ]]
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' ရ။

ဝင်ပညာစိုတ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပညာဒဿန (Philosophy) ကေုာံ ပညာဇဳဝဗေဒ (Biology) ခေတ်တြေံရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဂရိတ်တြေံ မပ္တံကဵု သိုကရေတဳ(Socrates)၊ ပလေတို (Plato) ကေုာံ အရေတ်သတိုတယ် (Aristotle) တအ် ချပ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် ပရူစိုတ် ကေုာံ ခန္ဓကာယရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် နဒဒှ် ဘာသာလ္ၚတ်သိပ္ပံ အပိုင်အခြာမွဲဂှ် စက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ကာလ တၠပညာ ဂျာမနဳ ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မပံက် ဌာန်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် လိပ်ဇစ် (University of Leipzig) ရ။ ညးဝွံ စကာနဲကဲ Introspection (ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စိုတ်အပ္ဍဲဇကု) တုဲ ပါ်ပ္တိတ် ဓါတ်စိုတ်ဂမၠိုင်ရ။ နူဂှ် အဆက်ဆက် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဂိုဏ်ဝါဒ (Schools of thought) နာနာသာ် မပ္တံကဵု Structuralism, Functionalism, Psychoanalysis, Behaviorism, ကေုာံ Cognitive psychology ရ။

== ဂိုဏ်ဝါဒ အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==
ပ္ဍဲဝင်ပညာစိုတ်ဂှ် လညာတ်သမ္တီ ကေုာံ သဳအိုရဳ (Theories) အဓိကဂမၠိုင် က္တဵုဒှ်လဝ် အဆက်ဆက်ရ။ 
* '''Psychoanalysis (ပညာစိုတ် ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်):''' ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက် (Sigmund Freud) ရ။ ညးပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စိုတ်ဟွံတီအာရီု (Unconscious mind) တအ် ထိင်ဒက်လဝ် စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Freud1900&quot;&gt;Freud, S. (1900). ''The Interpretation of Dreams''. Macmillan.&lt;/ref&gt;
* '''Behaviorism (ဝါဒစရိုတ်):''' မဒက်ပ္တန် နကဵု ဂျောန် ဝပ်သန် (John B. Watson) ကေုာံ ဘဳအေဖ် သကေန်နာ (B.F. Skinner)။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဟွံပစၟတ် ကုပရေင်စိုတ်အပ္ဍဲတုဲ ဆက်စပ်လ္ၚတ် ဆစရိုတ်မ္ၚး မညာတ်ကေတ်မာန် (Observable behavior) သၟးရ။&lt;ref name=&quot;Skinner1953&quot;&gt;Skinner, B. F. (1953). ''Science and Human Behavior''. Simon and Schuster.&lt;/ref&gt;
* '''Cognitive Psychology (ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်):''' က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် ၁၉၅၀ ဂမၠိုင်တုဲ လ္ၚတ်ပရူ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ သမ္တီ၊ အာရီု ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗီုကောမ်ပျူတာ မကၠောန်ကမၠောန်ရ။

== ကဏ္ဍ ကေုာံ လပါ်ဂမၠိုင် ==
ဘာသာလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍနာနာသာ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ်
|-
! ယၟု ကဏ္ဍ (Mon) !! ယၟု ကဏ္ဍ (Eng) !! ပရူပရာ မလ္ၚတ်
|-
| ပညာစိုတ် ယဲ/ကလိန်နေတ် || Clinical Psychology || လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်။
|-
| ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် || Cognitive Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
|-
| ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် || Social Psychology || လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
|-
| ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် || Developmental Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
|-
| ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ || Biopsychology || လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ က္ဍဟ်၊ နာဗ်ကြောတ် (Nervous system) ကဵု စရိုတ်။
|}

== နဲကဲ သုတေသန ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်သိပ္ပံမွဲတုဲ စကာ နဲကဲသုတေသန (Research Methods) သွက်ဂွံ ပကောံတင်ဂရင် (Data) ရ။
* '''နဲကဲ စမ်ၜတ် (Experimental Method):''' ပွမထိင်ဒက် အကာဲအရာ (Variables) တုဲ စမ်ၜတ် လဟီုသီအိုရဳ ပ္ဍဲဌာန်စမ်ၜတ်။
* '''နဲကဲ ဆက်စပ် (Correlational Method):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ အကာဲအရာ ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် သက်ကုပွမထိင်ဒက်။
* '''နဲကဲ လ္ၚတ်ပရူမွဲမွဲ (Case Study):''' လ္ၚတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမွဲ ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''နဲကဲ သၟာန်သွဟ် (Survey):''' စကာ လိက်သၟာန်တုဲ ပကောံ တင်ဂရင် နူကဵု မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်။

== လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ အာရီု ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive psychology) ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ် မဒုင်ကေတ် အာရီု ကေုာံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူပရာဂမၠိုင်ရ။ 
* '''Sensation (ပွမဒုင်စသိုင် အာရီု):''' ပွမဒုင်ကေတ် တင်ဂရင် နူကဵု ဌာန်မ္ၚး နကဵု မတ်၊ ကတောဝ်၊ မုဟ်၊ လတာ်၊ ကေုာံ စၞာံ။
* '''Perception (ပွမတီကၠိုဟ် အာရီု):''' ပွမကံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် လ္တူ အာရီု မဒုင်စသိုင်လဝ်ဂှ်ရ။
* '''Memory (သမ္တီ):''' ပွမသီဂိုင်လဝ် တင်ဂရင် ကေုာံ ပွမကလေင်ကံက်ကေတ် တင်ဂရင်တအ် ပ္ဍဲအခိင်မပၟိက်။ ဍေဟ်ပါ်လဝ် သမ္တီအခိင်ဂၠေံ (Short-term memory) ကေုာံ သမ္တီအခိင်ဂၠိင် (Long-term memory) ရ။

== ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မၞိဟ် ==
[[File:Jean Piaget in Ann Arbor.png|thumb|left|150px|ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) တၠပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်]]
ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology) ဝွံ လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် နူအခိင် မနွံပ္ဍဲဂၠံဂဝ် စဵုကဵု လမျီုအိုတ်ရ။ တၠပညာ ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) မဖန်ဗဒှ်လဝ် သီအိုရဳ ဇၞော်မောဝ်လညာတ်ဉာဏ် (Theory of Cognitive Development) မပါ်လဝ် ၄ ကဆံင်ရ။&lt;ref name=&quot;Piaget1936&quot;&gt;Piaget, J. (1936). ''Origins of Intelligence in the Child''. Routledge &amp; Kegan Paul.&lt;/ref&gt; ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လပါ်စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ကေုာံ သြဇာမိမ မလွဳလွတ်တအ်လေဝ် ပါလုပ်လ္ၚတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ရ။

== ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ယဲစိုတ် ==
ပညာစိုတ် ယဲ (Clinical Psychology) ဝွံ ဆေင်စပ် ကုပွမလ္ၚတ်၊ ကဵုသမ္တီ၊ ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် (Mental disorders) ဂမၠိုင်ရ။ ယဲစိုတ် မပြာကတ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''ယဲစိုတ်ဍိုန် (Depression):''' ပရေင်စိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''ယဲစိုတ်ဂွိင် (Anxiety disorders):''' ပရေင်ဖေက်လကိုတ် ကေုာံ စိုတ်ဂွိင်ဂၠိုင်လောန် နူသဘာဝ။
* '''ယဲစိုတ်ကယျာန် (Schizophrenia):''' ပရေင်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ပိုန် ဟွံကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာဍာံ။
ပွမလွဳလွတ်ဂှ် စကာနဲကဲ ပညာစိုတ်နာနာ (Psychotherapy) ကေုာံ လ္ၚဵုဂှ် စကာ ကရောမ် ဂဥုဲရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology) လ္ၚတ် ဗီုလဵု ပွဳပွူ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် မပြံင်လှာဲကဵု လညာတ်၊ စိုတ်ဓါတ်၊ ကေုာံ စရိုတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ တၠပညာ အာလ်ဘတ် ဗာန်ဒူရာ (Albert Bandura) ချူလဝ် သီအိုရဳ ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Learning Theory) မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ကတ်လ္ၚတ် နူပွမညာတ်ကေတ် စရိုတ် ညးတၞဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Bandura1977&quot;&gt;Bandura, A. (1977). ''Social Learning Theory''. Prentice Hall.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လ္ၚတ် ပရူ မပ္တံကဵု လညာတ်အဂတိ (Prejudice)၊ ပရေင်ဆာန်၊ ပရေင်ပံင်သၟဟ် (Conformity)၊ ကေုာံ ပရေင်က္ဍိုက်ပ် (Leadership) တအ်ရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ (Biological Psychology ဟွံသေင်မ္ဂး Biopsychology) ဝွံ လ္ၚတ် သဇိုင်ဇဳဝဗေဒ (Biological basis) မဆေင်ကဵု စရိုတ် ကေုာံ စိုတ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ညးတအ် လ္ၚတ် က္ဍဟ် (Brain)၊ သၞောတ်နာဗ်ကြောတ် (Nervous system)၊ ကေုာံ ဟော်မောန် (Hormones) တအ် မဆက်စပ် ဗီုလဵု ကုအကာဲအရာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် နကဵု နဲကဲတၟိ ဗီုကဵု fMRI မရံင်က္ဍဟ်ဂှ် ပံက်ကဵု ဂၠံင်တၟိ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူက္ဍဟ် ကေုာံ စိုတ်ရ။

== ပရေင်စကာ ပ္ဍဲလပါ်နာနာ ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဟွံသေင် ဆပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာတက္ကသိုလ်သၟး၊ ဍေဟ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍနာနာသာ် ပ္ဍဲလမျီု လၟေင်တ္ၚဲရ။ 
* '''ပ္ဍဲကမၠောန် ကေုာံ စက်ရုံ (I/O Psychology):''' သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန်၊ ဇၞော်မောဝ် ဒြဟတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူကမၠောန် မခိုဟ်။
* '''ပ္ဍဲရုင်ရုင်သၞောဝ်ဥပဒေ (Forensic Psychology):''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စိုတ်ဓါတ် ကမၠောတ်၊ ကေုာံ ကဵုသက်သဳ ပ္ဍဲရုင်သၞောဝ်။
* '''ပ္ဍဲပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက် (Consumer Psychology):''' သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ် မၞိဟ်မရာန်စ၊ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်မက်ဂတာပ် (Marketing strategies) မအံင်ဇၞး။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ်
| title     = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် ယဲ]] (Clinical)
* [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive)
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental)
* [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social)
* [[ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ]] (Biological)

| group2    = တၠပညာစိုတ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2     =
* [[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)
* [[ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud)
* [[ဘဳအေဖ် သကေန်နာ]] (B.F. Skinner)
* [[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget)
* [[အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ]] (Albert Bandura)

| group3    = ပရူပရာ မဆက်စပ်
| list3     =
* [[စိုတ်]]
* [[စရိုတ်]]
* [[ယဲစိုတ်]]
* [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
* [[သုတေသန]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ဘာသာလ္ၚတ် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>or3omvn5bnx7olivxyrtrd67dijuyhg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58458</id>
      <parentid>58457</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:02:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19680" sha1="69g89swxmfyaul8nxdnlhe1x8amrgmk" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် (Psychology)
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Psi2.svg|120px|သင်္ကေတ ပညာစိုတ်]]&lt;br/&gt;သင်္ကေတ ဂရိတ် (Psi) မဒှ် သင်္ကေတ ပညာစိုတ်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!မဆေင်စပ်
|[[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]၊ [[သိပ္ပံဇဳဝ]]၊ [[ပညာဂဥုဲ]]
|-
!အဓိက တင်လ္ၚတ်
|စိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ အာရီု
|-
!တမ်မူလ
|အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ (Psyche + Logia)
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)&lt;br/&gt;[[ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud)&lt;br/&gt;[[ဘဳအေဖ် သကေန်နာ]] (B.F. Skinner)&lt;br/&gt;[[ဂျောန် ပဳယာဂေတ်]] (Jean Piaget)
|}

'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာလ္ၚတ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် ကေုာံ သတ်တိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ရ။ ဘာသာလ္ၚတ်ဝွံ ဒှ်လပါ် [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ်၊ ဝေဒနာ ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယ နကဵု နဲကဲသုတေသနသိပ္ပံ (Scientific research methods) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;James1890&quot;&gt;James, W. (1890). ''The Principles of Psychology''. Henry Holt and Company.&lt;/ref&gt; မၞိဟ်မလ္ၚတ် ကေုာံ ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲလပါ်ဘာသာလ္ၚတ်ဏအ်ဂှ် ကော်စ တၠပညာစိုတ် (Psychologists) ရ။ ညးတအ် ဂစာန်လ္ၚတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ သောင်ကလး စရိုတ်မၞိဟ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကေုာံ အကာဲအရာစိုတ် မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်နာနာသာ်ရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ဝင် ==
[[File:Wilhelm Wundt.jpg|thumb|right|200px|ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ]]
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' ရ။

ဝင်ပညာစိုတ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပညာဒဿန (Philosophy) ကေုာံ ပညာဇဳဝဗေဒ (Biology) ခေတ်တြေံရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဂရိတ်တြေံ မပ္တံကဵု သိုကရေတဳ(Socrates)၊ ပလေတို (Plato) ကေုာံ အရေတ်သတိုတယ် (Aristotle) တအ် ချပ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် ပရူစိုတ် ကေုာံ ခန္ဓကာယရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် နဒဒှ် ဘာသာလ္ၚတ်သိပ္ပံ အပိုင်အခြာမွဲဂှ် စက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ကာလ တၠပညာ ဂျာမနဳ ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မပံက် ဌာန်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် လိပ်ဇစ် (University of Leipzig) ရ။ ညးဝွံ စကာနဲကဲ Introspection (ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စိုတ်အပ္ဍဲဇကု) တုဲ ပါ်ပ္တိတ် ဓါတ်စိုတ်ဂမၠိုင်ရ။ နူဂှ် အဆက်ဆက် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဂိုဏ်ဝါဒ (Schools of thought) နာနာသာ် မပ္တံကဵု Structuralism, Functionalism, Psychoanalysis, Behaviorism, ကေုာံ Cognitive psychology ရ။

== ဂိုဏ်ဝါဒ အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==
ပ္ဍဲဝင်ပညာစိုတ်ဂှ် လညာတ်သမ္တီ ကေုာံ သဳအိုရဳ (Theories) အဓိကဂမၠိုင် က္တဵုဒှ်လဝ် အဆက်ဆက်ရ။ 
* '''Psychoanalysis (ပညာစိုတ် ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်):''' ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက် (Sigmund Freud) ရ။ ညးပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စိုတ်ဟွံတီအာရီု (Unconscious mind) တအ် ထိင်ဒက်လဝ် စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Freud1900&quot;&gt;Freud, S. (1900). ''The Interpretation of Dreams''. Macmillan.&lt;/ref&gt;
* '''Behaviorism (ဝါဒစရိုတ်):''' မဒက်ပ္တန် နကဵု ဂျောန် ဝပ်သန် (John B. Watson) ကေုာံ ဘဳအေဖ် သကေန်နာ (B.F. Skinner)။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဟွံပစၟတ် ကုပရေင်စိုတ်အပ္ဍဲတုဲ ဆက်စပ်လ္ၚတ် ဆစရိုတ်မ္ၚး မညာတ်ကေတ်မာန် (Observable behavior) သၟးရ။&lt;ref name=&quot;Skinner1953&quot;&gt;Skinner, B. F. (1953). ''Science and Human Behavior''. Simon and Schuster.&lt;/ref&gt;
* '''Cognitive Psychology (ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်):''' က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် ၁၉၅၀ ဂမၠိုင်တုဲ လ္ၚတ်ပရူ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ သမ္တီ၊ အာရီု ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗီုကောမ်ပျူတာ မကၠောန်ကမၠောန်ရ။

== ကဏ္ဍ ကေုာံ လပါ်ဂမၠိုင် ==
ဘာသာလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍနာနာသာ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ်
|-
! ယၟု ကဏ္ဍ (Mon) !! ယၟု ကဏ္ဍ (Eng) !! ပရူပရာ မလ္ၚတ်
|-
| ပညာစိုတ် ယဲ/ကလိန်နေတ် || Clinical Psychology || လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်။
|-
| ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် || Cognitive Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
|-
| ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် || Social Psychology || လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
|-
| ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် || Developmental Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
|-
| ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ || Biopsychology || လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ က္ဍဟ်၊ နာဗ်ကြောတ် (Nervous system) ကဵု စရိုတ်။
|}

== နဲကဲ သုတေသန ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်သိပ္ပံမွဲတုဲ စကာ နဲကဲသုတေသန (Research Methods) သွက်ဂွံ ပကောံတင်ဂရင် (Data) ရ။
* '''နဲကဲ စမ်ၜတ် (Experimental Method):''' ပွမထိင်ဒက် အကာဲအရာ (Variables) တုဲ စမ်ၜတ် လဟီုသီအိုရဳ ပ္ဍဲဌာန်စမ်ၜတ်။
* '''နဲကဲ ဆက်စပ် (Correlational Method):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ အကာဲအရာ ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် သက်ကုပွမထိင်ဒက်။
* '''နဲကဲ လ္ၚတ်ပရူမွဲမွဲ (Case Study):''' လ္ၚတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမွဲ ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''နဲကဲ သၟာန်သွဟ် (Survey):''' စကာ လိက်သၟာန်တုဲ ပကောံ တင်ဂရင် နူကဵု မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်။

== လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ အာရီု ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive psychology) ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ် မဒုင်ကေတ် အာရီု ကေုာံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူပရာဂမၠိုင်ရ။ 
* '''Sensation (ပွမဒုင်စသိုင် အာရီု):''' ပွမဒုင်ကေတ် တင်ဂရင် နူကဵု ဌာန်မ္ၚး နကဵု မတ်၊ ကတောဝ်၊ မုဟ်၊ လတာ်၊ ကေုာံ စၞာံ။
* '''Perception (ပွမတီကၠိုဟ် အာရီု):''' ပွမကံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် လ္တူ အာရီု မဒုင်စသိုင်လဝ်ဂှ်ရ။
* '''Memory (သမ္တီ):''' ပွမသီဂိုင်လဝ် တင်ဂရင် ကေုာံ ပွမကလေင်ကံက်ကေတ် တင်ဂရင်တအ် ပ္ဍဲအခိင်မပၟိက်။ ဍေဟ်ပါ်လဝ် သမ္တီအခိင်ဂၠေံ (Short-term memory) ကေုာံ သမ္တီအခိင်ဂၠိင် (Long-term memory) ရ။

== ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မၞိဟ် ==
[[File:Jean Piaget in Ann Arbor.png|thumb|left|150px|ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) တၠပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်]]
ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology) ဝွံ လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် နူအခိင် မနွံပ္ဍဲဂၠံဂဝ် စဵုကဵု လမျီုအိုတ်ရ။ တၠပညာ ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) မဖန်ဗဒှ်လဝ် သီအိုရဳ ဇၞော်မောဝ်လညာတ်ဉာဏ် (Theory of Cognitive Development) မပါ်လဝ် ၄ ကဆံင်ရ။&lt;ref name=&quot;Piaget1936&quot;&gt;Piaget, J. (1936). ''Origins of Intelligence in the Child''. Routledge &amp; Kegan Paul.&lt;/ref&gt; ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လပါ်စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ကေုာံ သြဇာမိမ မလွဳလွတ်တအ်လေဝ် ပါလုပ်လ္ၚတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ရ။

== ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ယဲစိုတ် ==
ပညာစိုတ် ယဲ (Clinical Psychology) ဝွံ ဆေင်စပ် ကုပွမလ္ၚတ်၊ ကဵုသမ္တီ၊ ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် (Mental disorders) ဂမၠိုင်ရ။ ယဲစိုတ် မပြာကတ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''ယဲစိုတ်ဍိုန် (Depression):''' ပရေင်စိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''ယဲစိုတ်ဂွိင် (Anxiety disorders):''' ပရေင်ဖေက်လကိုတ် ကေုာံ စိုတ်ဂွိင်ဂၠိုင်လောန် နူသဘာဝ။
* '''ယဲစိုတ်ကယျာန် (Schizophrenia):''' ပရေင်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ပိုန် ဟွံကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာဍာံ။
ပွမလွဳလွတ်ဂှ် စကာနဲကဲ ပညာစိုတ်နာနာ (Psychotherapy) ကေုာံ လ္ၚဵုဂှ် စကာ ကရောမ် ဂဥုဲရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology) လ္ၚတ် ဗီုလဵု ပွဳပွူ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် မပြံင်လှာဲကဵု လညာတ်၊ စိုတ်ဓါတ်၊ ကေုာံ စရိုတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ တၠပညာ အာလ်ဘတ် ဗာန်ဒူရာ (Albert Bandura) ချူလဝ် သီအိုရဳ ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Learning Theory) မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ကတ်လ္ၚတ် နူပွမညာတ်ကေတ် စရိုတ် ညးတၞဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Bandura1977&quot;&gt;Bandura, A. (1977). ''Social Learning Theory''. Prentice Hall.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လ္ၚတ် ပရူ မပ္တံကဵု လညာတ်အဂတိ (Prejudice)၊ ပရေင်ဆာန်၊ ပရေင်ပံင်သၟဟ် (Conformity)၊ ကေုာံ ပရေင်က္ဍိုက်ပ် (Leadership) တအ်ရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ (Biological Psychology ဟွံသေင်မ္ဂး Biopsychology) ဝွံ လ္ၚတ် သဇိုင်ဇဳဝဗေဒ (Biological basis) မဆေင်ကဵု စရိုတ် ကေုာံ စိုတ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ညးတအ် လ္ၚတ် က္ဍဟ် (Brain)၊ သၞောတ်နာဗ်ကြောတ် (Nervous system)၊ ကေုာံ ဟော်မောန် (Hormones) တအ် မဆက်စပ် ဗီုလဵု ကုအကာဲအရာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် နကဵု နဲကဲတၟိ ဗီုကဵု fMRI မရံင်က္ဍဟ်ဂှ် ပံက်ကဵု ဂၠံင်တၟိ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူက္ဍဟ် ကေုာံ စိုတ်ရ။

== ပရေင်စကာ ပ္ဍဲလပါ်နာနာ ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဟွံသေင် ဆပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာတက္ကသိုလ်သၟး၊ ဍေဟ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍနာနာသာ် ပ္ဍဲလမျီု လၟေင်တ္ၚဲရ။ 
* '''ပ္ဍဲကမၠောန် ကေုာံ စက်ရုံ (I/O Psychology):''' သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန်၊ ဇၞော်မောဝ် ဒြဟတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူကမၠောန် မခိုဟ်။
* '''ပ္ဍဲရုင်ရုင်သၞောဝ်ဥပဒေ (Forensic Psychology):''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စိုတ်ဓါတ် ကမၠောတ်၊ ကေုာံ ကဵုသက်သဳ ပ္ဍဲရုင်သၞောဝ်။
* '''ပ္ဍဲပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက် (Consumer Psychology):''' သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ် မၞိဟ်မရာန်စ၊ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်မက်ဂတာပ် (Marketing strategies) မအံင်ဇၞး။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ်
| title     = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် ယဲ]] (Clinical)
* [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive)
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental)
* [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social)
* [[ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ]] (Biological)

| group2    = တၠပညာစိုတ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2     =
* [[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)
* [[သိဂ်မုန် ဖြောဒ်]] (Sigmund Freud)
* [[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ ]] (B.F. Skinner)
* [[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget)
* [[အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ]] (Albert Bandura)

| group3    = ပရူပရာ မဆက်စပ်
| list3     =
* [[စိုတ်]]
* [[စရိုတ်]]
* [[ယဲစိုတ်]]
* [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
* [[သုတေသန]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ဘာသာလ္ၚတ် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>69g89swxmfyaul8nxdnlhe1x8amrgmk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58459</id>
      <parentid>58458</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:04:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19797" sha1="022tet0ekfu8hs5j7ep0hg9rqf43u3g" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် (Psychology)
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Psi2.svg|120px|သင်္ကေတ ပညာစိုတ်]]&lt;br/&gt;သင်္ကေတ ဂရိတ် (Psi) မဒှ် သင်္ကေတ ပညာစိုတ်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!မဆေင်စပ်
|[[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]၊ [[သိပ္ပံဇဳဝ]]၊ [[ပညာဂဥုဲ]]
|-
!အဓိက တင်လ္ၚတ်
|စိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ အာရီု
|-
!တမ်မူလ
|အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ (Psyche + Logia)
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)&lt;br/&gt;[[ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud)&lt;br/&gt;[[ဘဳအေဖ် သကေန်နာ]] (B.F. Skinner)&lt;br/&gt;[[ဂျောန် ပဳယာဂေတ်]] (Jean Piaget)
|}

'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာလ္ၚတ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် ကေုာံ သတ်တိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ရ။ ဘာသာလ္ၚတ်ဝွံ ဒှ်လပါ် [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ်၊ ဝေဒနာ ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယ နကဵု နဲကဲသုတေသနသိပ္ပံ (Scientific research methods) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;James1890&quot;&gt;James, W. (1890). ''The Principles of Psychology''. Henry Holt and Company.&lt;/ref&gt; မၞိဟ်မလ္ၚတ် ကေုာံ ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲလပါ်ဘာသာလ္ၚတ်ဏအ်ဂှ် ကော်စ တၠပညာစိုတ် (Psychologists) ရ။ ညးတအ် ဂစာန်လ္ၚတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ သောင်ကလး စရိုတ်မၞိဟ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကေုာံ အကာဲအရာစိုတ် မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်နာနာသာ်ရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ဝင် ==
[[File:Wilhelm Wundt.jpg|thumb|right|200px|ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ]]
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' ရ။

ဝင်ပညာစိုတ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပညာဒဿန (Philosophy) ကေုာံ ပညာဇဳဝဗေဒ (Biology) ခေတ်တြေံရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဂရိတ်တြေံ မပ္တံကဵု သိုကရေတဳ(Socrates)၊ ပလေတို (Plato) ကေုာံ အရေတ်သတိုတယ် (Aristotle) တအ် ချပ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် ပရူစိုတ် ကေုာံ ခန္ဓကာယရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် နဒဒှ် ဘာသာလ္ၚတ်သိပ္ပံ အပိုင်အခြာမွဲဂှ် စက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ကာလ တၠပညာ ဂျာမနဳ ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မပံက် ဌာန်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် လိပ်ဇစ် (University of Leipzig) ရ။ ညးဝွံ စကာနဲကဲ Introspection (ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စိုတ်အပ္ဍဲဇကု) တုဲ ပါ်ပ္တိတ် ဓါတ်စိုတ်ဂမၠိုင်ရ။ နူဂှ် အဆက်ဆက် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဂိုဏ်ဝါဒ (Schools of thought) နာနာသာ် မပ္တံကဵု Structuralism, Functionalism, Psychoanalysis, Behaviorism, ကေုာံ Cognitive psychology ရ။

== ဂိုဏ်ဝါဒ အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==
ပ္ဍဲဝင်ပညာစိုတ်ဂှ် လညာတ်သမ္တီ ကေုာံ သဳအိုရဳ (Theories) အဓိကဂမၠိုင် က္တဵုဒှ်လဝ် အဆက်ဆက်ရ။ 
* '''Psychoanalysis (ပညာစိုတ် ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်):''' ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက် (Sigmund Freud) ရ။ ညးပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စိုတ်ဟွံတီအာရီု (Unconscious mind) တအ် ထိင်ဒက်လဝ် စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Freud1900&quot;&gt;Freud, S. (1900). ''The Interpretation of Dreams''. Macmillan.&lt;/ref&gt;
* '''Behaviorism (ဝါဒစရိုတ်):''' မဒက်ပ္တန် နကဵု ဂျောန် ဝပ်သန် (John B. Watson) ကေုာံ ဘဳအေဖ် သကေန်နာ (B.F. Skinner)။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဟွံပစၟတ် ကုပရေင်စိုတ်အပ္ဍဲတုဲ ဆက်စပ်လ္ၚတ် ဆစရိုတ်မ္ၚး မညာတ်ကေတ်မာန် (Observable behavior) သၟးရ။&lt;ref name=&quot;Skinner1953&quot;&gt;Skinner, B. F. (1953). ''Science and Human Behavior''. Simon and Schuster.&lt;/ref&gt;
* '''Cognitive Psychology (ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်):''' က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် ၁၉၅၀ ဂမၠိုင်တုဲ လ္ၚတ်ပရူ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ သမ္တီ၊ အာရီု ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗီုကောမ်ပျူတာ မကၠောန်ကမၠောန်ရ။

== ကဏ္ဍ ကေုာံ လပါ်ဂမၠိုင် ==
ဘာသာလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍနာနာသာ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ်
|-
! ယၟု ကဏ္ဍ (Mon) !! ယၟု ကဏ္ဍ (Eng) !! ပရူပရာ မလ္ၚတ်
|-
| ပညာစိုတ် ယဲ/ကလိန်နေတ် || Clinical Psychology || လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်။
|-
| ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် || Cognitive Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
|-
| ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် || Social Psychology || လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
|-
| ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် || Developmental Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
|-
| ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ || Biopsychology || လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ က္ဍဟ်၊ နာဗ်ကြောတ် (Nervous system) ကဵု စရိုတ်။
|}

== နဲကဲ သုတေသန ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်သိပ္ပံမွဲတုဲ စကာ နဲကဲသုတေသန (Research Methods) သွက်ဂွံ ပကောံတင်ဂရင် (Data) ရ။
* '''နဲကဲ စမ်ၜတ် (Experimental Method):''' ပွမထိင်ဒက် အကာဲအရာ (Variables) တုဲ စမ်ၜတ် လဟီုသီအိုရဳ ပ္ဍဲဌာန်စမ်ၜတ်။
* '''နဲကဲ ဆက်စပ် (Correlational Method):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ အကာဲအရာ ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် သက်ကုပွမထိင်ဒက်။
* '''နဲကဲ လ္ၚတ်ပရူမွဲမွဲ (Case Study):''' လ္ၚတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမွဲ ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''နဲကဲ သၟာန်သွဟ် (Survey):''' စကာ လိက်သၟာန်တုဲ ပကောံ တင်ဂရင် နူကဵု မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်။

== လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ အာရီု ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive psychology) ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ် မဒုင်ကေတ် အာရီု ကေုာံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူပရာဂမၠိုင်ရ။ 
* '''Sensation (ပွမဒုင်စသိုင် အာရီု):''' ပွမဒုင်ကေတ် တင်ဂရင် နူကဵု ဌာန်မ္ၚး နကဵု မတ်၊ ကတောဝ်၊ မုဟ်၊ လတာ်၊ ကေုာံ စၞာံ။
* '''Perception (ပွမတီကၠိုဟ် အာရီု):''' ပွမကံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် လ္တူ အာရီု မဒုင်စသိုင်လဝ်ဂှ်ရ။
* '''Memory (သမ္တီ):''' ပွမသီဂိုင်လဝ် တင်ဂရင် ကေုာံ ပွမကလေင်ကံက်ကေတ် တင်ဂရင်တအ် ပ္ဍဲအခိင်မပၟိက်။ ဍေဟ်ပါ်လဝ် သမ္တီအခိင်ဂၠေံ (Short-term memory) ကေုာံ သမ္တီအခိင်ဂၠိင် (Long-term memory) ရ။

== ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မၞိဟ် ==
[[File:Jean Piaget in Ann Arbor.png|thumb|left|150px|ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) တၠပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်]]
ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology) ဝွံ လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် နူအခိင် မနွံပ္ဍဲဂၠံဂဝ် စဵုကဵု လမျီုအိုတ်ရ။ တၠပညာ ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) မဖန်ဗဒှ်လဝ် သီအိုရဳ ဇၞော်မောဝ်လညာတ်ဉာဏ် (Theory of Cognitive Development) မပါ်လဝ် ၄ ကဆံင်ရ။&lt;ref name=&quot;Piaget1936&quot;&gt;Piaget, J. (1936). ''Origins of Intelligence in the Child''. Routledge &amp; Kegan Paul.&lt;/ref&gt; ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လပါ်စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ကေုာံ သြဇာမိမ မလွဳလွတ်တအ်လေဝ် ပါလုပ်လ္ၚတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ရ။

== ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ယဲစိုတ် ==
ပညာစိုတ် ယဲ (Clinical Psychology) ဝွံ ဆေင်စပ် ကုပွမလ္ၚတ်၊ ကဵုသမ္တီ၊ ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် (Mental disorders) ဂမၠိုင်ရ။ ယဲစိုတ် မပြာကတ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''ယဲစိုတ်ဍိုန် (Depression):''' ပရေင်စိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''ယဲစိုတ်ဂွိင် (Anxiety disorders):''' ပရေင်ဖေက်လကိုတ် ကေုာံ စိုတ်ဂွိင်ဂၠိုင်လောန် နူသဘာဝ။
* '''ယဲစိုတ်ကယျာန် (Schizophrenia):''' ပရေင်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ပိုန် ဟွံကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာဍာံ။
ပွမလွဳလွတ်ဂှ် စကာနဲကဲ ပညာစိုတ်နာနာ (Psychotherapy) ကေုာံ လ္ၚဵုဂှ် စကာ ကရောမ် ဂဥုဲရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology) လ္ၚတ် ဗီုလဵု ပွဳပွူ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် မပြံင်လှာဲကဵု လညာတ်၊ စိုတ်ဓါတ်၊ ကေုာံ စရိုတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ တၠပညာ အာလ်ဘတ် ဗာန်ဒူရာ (Albert Bandura) ချူလဝ် သီအိုရဳ ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Learning Theory) မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ကတ်လ္ၚတ် နူပွမညာတ်ကေတ် စရိုတ် ညးတၞဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Bandura1977&quot;&gt;Bandura, A. (1977). ''Social Learning Theory''. Prentice Hall.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လ္ၚတ် ပရူ မပ္တံကဵု လညာတ်အဂတိ (Prejudice)၊ ပရေင်ဆာန်၊ ပရေင်ပံင်သၟဟ် (Conformity)၊ ကေုာံ ပရေင်က္ဍိုက်ပ် (Leadership) တအ်ရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ (Biological Psychology ဟွံသေင်မ္ဂး Biopsychology) ဝွံ လ္ၚတ် သဇိုင်ဇဳဝဗေဒ (Biological basis) မဆေင်ကဵု စရိုတ် ကေုာံ စိုတ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ညးတအ် လ္ၚတ် က္ဍဟ် (Brain)၊ သၞောတ်နာဗ်ကြောတ် (Nervous system)၊ ကေုာံ ဟော်မောန် (Hormones) တအ် မဆက်စပ် ဗီုလဵု ကုအကာဲအရာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် နကဵု နဲကဲတၟိ ဗီုကဵု fMRI မရံင်က္ဍဟ်ဂှ် ပံက်ကဵု ဂၠံင်တၟိ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူက္ဍဟ် ကေုာံ စိုတ်ရ။

== ပရေင်စကာ ပ္ဍဲလပါ်နာနာ ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဟွံသေင် ဆပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာတက္ကသိုလ်သၟး၊ ဍေဟ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍနာနာသာ် ပ္ဍဲလမျီု လၟေင်တ္ၚဲရ။ 
* '''ပ္ဍဲကမၠောန် ကေုာံ စက်ရုံ (I/O Psychology):''' သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန်၊ ဇၞော်မောဝ် ဒြဟတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူကမၠောန် မခိုဟ်။
* '''ပ္ဍဲရုင်ရုင်သၞောဝ်ဥပဒေ (Forensic Psychology):''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စိုတ်ဓါတ် ကမၠောတ်၊ ကေုာံ ကဵုသက်သဳ ပ္ဍဲရုင်သၞောဝ်။
* '''ပ္ဍဲပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက် (Consumer Psychology):''' သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ် မၞိဟ်မရာန်စ၊ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်မက်ဂတာပ် (Marketing strategies) မအံင်ဇၞး။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ်
| title     = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ]] (Clinical)
* [[ပညာစိုတ် အာရီု|ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive)
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental)
* [[ပညာစိုတ်ဂကောံမၞိဟ်|ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social)
* [[ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ]] (Biological)

| group2    = တၠပညာစိုတ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2     =
* [[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)
* [[သိဂ်မုန် ဖြောဒ်]] (Sigmund Freud)
* [[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ ]] (B.F. Skinner)
* [[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget)
* [[အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ]] (Albert Bandura)

| group3    = ပရူပရာ မဆက်စပ်
| list3     =
* [[စိုတ်]]
* [[စရိုတ်]]
* [[ယဲစိုတ်]]
* [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
* [[သုတေသန]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ဘာသာလ္ၚတ် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>022tet0ekfu8hs5j7ep0hg9rqf43u3g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58476</id>
      <parentid>58459</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19799" sha1="jf2vju162ymval2sx8hhvvr792c882a" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် (Psychology)
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Psi2.svg|120px|သင်္ကေတ ပညာစိုတ်]]&lt;br/&gt;သင်္ကေတ ဂရိတ် (Psi) မဒှ် သင်္ကေတ ပညာစိုတ်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!မဆေင်စပ်
|[[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]၊ [[သိပ္ပံ ဇဳဝ]]၊ [[ပညာဂဥုဲ]]
|-
!အဓိက တင်လ္ၚတ်
|စိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ အာရီု
|-
!တမ်မူလ
|အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ (Psyche + Logia)
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)&lt;br/&gt;[[ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud)&lt;br/&gt;[[ဘဳအေဖ် သကေန်နာ]] (B.F. Skinner)&lt;br/&gt;[[ဂျောန် ပဳယာဂေတ်]] (Jean Piaget)
|}

'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာလ္ၚတ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် ကေုာံ သတ်တိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ရ။ ဘာသာလ္ၚတ်ဝွံ ဒှ်လပါ် [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ်၊ ဝေဒနာ ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယ နကဵု နဲကဲသုတေသနသိပ္ပံ (Scientific research methods) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;James1890&quot;&gt;James, W. (1890). ''The Principles of Psychology''. Henry Holt and Company.&lt;/ref&gt; မၞိဟ်မလ္ၚတ် ကေုာံ ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲလပါ်ဘာသာလ္ၚတ်ဏအ်ဂှ် ကော်စ တၠပညာစိုတ် (Psychologists) ရ။ ညးတအ် ဂစာန်လ္ၚတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ သောင်ကလး စရိုတ်မၞိဟ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကေုာံ အကာဲအရာစိုတ် မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်နာနာသာ်ရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ဝင် ==
[[File:Wilhelm Wundt.jpg|thumb|right|200px|ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ]]
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' ရ။

ဝင်ပညာစိုတ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပညာဒဿန (Philosophy) ကေုာံ ပညာဇဳဝဗေဒ (Biology) ခေတ်တြေံရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဂရိတ်တြေံ မပ္တံကဵု သိုကရေတဳ(Socrates)၊ ပလေတို (Plato) ကေုာံ အရေတ်သတိုတယ် (Aristotle) တအ် ချပ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် ပရူစိုတ် ကေုာံ ခန္ဓကာယရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် နဒဒှ် ဘာသာလ္ၚတ်သိပ္ပံ အပိုင်အခြာမွဲဂှ် စက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ကာလ တၠပညာ ဂျာမနဳ ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မပံက် ဌာန်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် လိပ်ဇစ် (University of Leipzig) ရ။ ညးဝွံ စကာနဲကဲ Introspection (ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စိုတ်အပ္ဍဲဇကု) တုဲ ပါ်ပ္တိတ် ဓါတ်စိုတ်ဂမၠိုင်ရ။ နူဂှ် အဆက်ဆက် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဂိုဏ်ဝါဒ (Schools of thought) နာနာသာ် မပ္တံကဵု Structuralism, Functionalism, Psychoanalysis, Behaviorism, ကေုာံ Cognitive psychology ရ။

== ဂိုဏ်ဝါဒ အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==
ပ္ဍဲဝင်ပညာစိုတ်ဂှ် လညာတ်သမ္တီ ကေုာံ သဳအိုရဳ (Theories) အဓိကဂမၠိုင် က္တဵုဒှ်လဝ် အဆက်ဆက်ရ။ 
* '''Psychoanalysis (ပညာစိုတ် ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်):''' ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက် (Sigmund Freud) ရ။ ညးပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စိုတ်ဟွံတီအာရီု (Unconscious mind) တအ် ထိင်ဒက်လဝ် စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Freud1900&quot;&gt;Freud, S. (1900). ''The Interpretation of Dreams''. Macmillan.&lt;/ref&gt;
* '''Behaviorism (ဝါဒစရိုတ်):''' မဒက်ပ္တန် နကဵု ဂျောန် ဝပ်သန် (John B. Watson) ကေုာံ ဘဳအေဖ် သကေန်နာ (B.F. Skinner)။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဟွံပစၟတ် ကုပရေင်စိုတ်အပ္ဍဲတုဲ ဆက်စပ်လ္ၚတ် ဆစရိုတ်မ္ၚး မညာတ်ကေတ်မာန် (Observable behavior) သၟးရ။&lt;ref name=&quot;Skinner1953&quot;&gt;Skinner, B. F. (1953). ''Science and Human Behavior''. Simon and Schuster.&lt;/ref&gt;
* '''Cognitive Psychology (ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်):''' က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် ၁၉၅၀ ဂမၠိုင်တုဲ လ္ၚတ်ပရူ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ သမ္တီ၊ အာရီု ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗီုကောမ်ပျူတာ မကၠောန်ကမၠောန်ရ။

== ကဏ္ဍ ကေုာံ လပါ်ဂမၠိုင် ==
ဘာသာလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍနာနာသာ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ်
|-
! ယၟု ကဏ္ဍ (Mon) !! ယၟု ကဏ္ဍ (Eng) !! ပရူပရာ မလ္ၚတ်
|-
| ပညာစိုတ် ယဲ/ကလိန်နေတ် || Clinical Psychology || လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်။
|-
| ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် || Cognitive Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
|-
| ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် || Social Psychology || လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
|-
| ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် || Developmental Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
|-
| ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ || Biopsychology || လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ က္ဍဟ်၊ နာဗ်ကြောတ် (Nervous system) ကဵု စရိုတ်။
|}

== နဲကဲ သုတေသန ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်သိပ္ပံမွဲတုဲ စကာ နဲကဲသုတေသန (Research Methods) သွက်ဂွံ ပကောံတင်ဂရင် (Data) ရ။
* '''နဲကဲ စမ်ၜတ် (Experimental Method):''' ပွမထိင်ဒက် အကာဲအရာ (Variables) တုဲ စမ်ၜတ် လဟီုသီအိုရဳ ပ္ဍဲဌာန်စမ်ၜတ်။
* '''နဲကဲ ဆက်စပ် (Correlational Method):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ အကာဲအရာ ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် သက်ကုပွမထိင်ဒက်။
* '''နဲကဲ လ္ၚတ်ပရူမွဲမွဲ (Case Study):''' လ္ၚတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမွဲ ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''နဲကဲ သၟာန်သွဟ် (Survey):''' စကာ လိက်သၟာန်တုဲ ပကောံ တင်ဂရင် နူကဵု မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်။

== လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ အာရီု ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive psychology) ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ် မဒုင်ကေတ် အာရီု ကေုာံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူပရာဂမၠိုင်ရ။ 
* '''Sensation (ပွမဒုင်စသိုင် အာရီု):''' ပွမဒုင်ကေတ် တင်ဂရင် နူကဵု ဌာန်မ္ၚး နကဵု မတ်၊ ကတောဝ်၊ မုဟ်၊ လတာ်၊ ကေုာံ စၞာံ။
* '''Perception (ပွမတီကၠိုဟ် အာရီု):''' ပွမကံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် လ္တူ အာရီု မဒုင်စသိုင်လဝ်ဂှ်ရ။
* '''Memory (သမ္တီ):''' ပွမသီဂိုင်လဝ် တင်ဂရင် ကေုာံ ပွမကလေင်ကံက်ကေတ် တင်ဂရင်တအ် ပ္ဍဲအခိင်မပၟိက်။ ဍေဟ်ပါ်လဝ် သမ္တီအခိင်ဂၠေံ (Short-term memory) ကေုာံ သမ္တီအခိင်ဂၠိင် (Long-term memory) ရ။

== ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မၞိဟ် ==
[[File:Jean Piaget in Ann Arbor.png|thumb|left|150px|ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) တၠပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်]]
ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology) ဝွံ လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် နူအခိင် မနွံပ္ဍဲဂၠံဂဝ် စဵုကဵု လမျီုအိုတ်ရ။ တၠပညာ ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) မဖန်ဗဒှ်လဝ် သီအိုရဳ ဇၞော်မောဝ်လညာတ်ဉာဏ် (Theory of Cognitive Development) မပါ်လဝ် ၄ ကဆံင်ရ။&lt;ref name=&quot;Piaget1936&quot;&gt;Piaget, J. (1936). ''Origins of Intelligence in the Child''. Routledge &amp; Kegan Paul.&lt;/ref&gt; ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လပါ်စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ကေုာံ သြဇာမိမ မလွဳလွတ်တအ်လေဝ် ပါလုပ်လ္ၚတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ရ။

== ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ယဲစိုတ် ==
ပညာစိုတ် ယဲ (Clinical Psychology) ဝွံ ဆေင်စပ် ကုပွမလ္ၚတ်၊ ကဵုသမ္တီ၊ ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် (Mental disorders) ဂမၠိုင်ရ။ ယဲစိုတ် မပြာကတ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''ယဲစိုတ်ဍိုန် (Depression):''' ပရေင်စိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''ယဲစိုတ်ဂွိင် (Anxiety disorders):''' ပရေင်ဖေက်လကိုတ် ကေုာံ စိုတ်ဂွိင်ဂၠိုင်လောန် နူသဘာဝ။
* '''ယဲစိုတ်ကယျာန် (Schizophrenia):''' ပရေင်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ပိုန် ဟွံကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာဍာံ။
ပွမလွဳလွတ်ဂှ် စကာနဲကဲ ပညာစိုတ်နာနာ (Psychotherapy) ကေုာံ လ္ၚဵုဂှ် စကာ ကရောမ် ဂဥုဲရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology) လ္ၚတ် ဗီုလဵု ပွဳပွူ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် မပြံင်လှာဲကဵု လညာတ်၊ စိုတ်ဓါတ်၊ ကေုာံ စရိုတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ တၠပညာ အာလ်ဘတ် ဗာန်ဒူရာ (Albert Bandura) ချူလဝ် သီအိုရဳ ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Learning Theory) မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ကတ်လ္ၚတ် နူပွမညာတ်ကေတ် စရိုတ် ညးတၞဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Bandura1977&quot;&gt;Bandura, A. (1977). ''Social Learning Theory''. Prentice Hall.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လ္ၚတ် ပရူ မပ္တံကဵု လညာတ်အဂတိ (Prejudice)၊ ပရေင်ဆာန်၊ ပရေင်ပံင်သၟဟ် (Conformity)၊ ကေုာံ ပရေင်က္ဍိုက်ပ် (Leadership) တအ်ရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ (Biological Psychology ဟွံသေင်မ္ဂး Biopsychology) ဝွံ လ္ၚတ် သဇိုင်ဇဳဝဗေဒ (Biological basis) မဆေင်ကဵု စရိုတ် ကေုာံ စိုတ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ညးတအ် လ္ၚတ် က္ဍဟ် (Brain)၊ သၞောတ်နာဗ်ကြောတ် (Nervous system)၊ ကေုာံ ဟော်မောန် (Hormones) တအ် မဆက်စပ် ဗီုလဵု ကုအကာဲအရာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် နကဵု နဲကဲတၟိ ဗီုကဵု fMRI မရံင်က္ဍဟ်ဂှ် ပံက်ကဵု ဂၠံင်တၟိ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူက္ဍဟ် ကေုာံ စိုတ်ရ။

== ပရေင်စကာ ပ္ဍဲလပါ်နာနာ ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဟွံသေင် ဆပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာတက္ကသိုလ်သၟး၊ ဍေဟ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍနာနာသာ် ပ္ဍဲလမျီု လၟေင်တ္ၚဲရ။ 
* '''ပ္ဍဲကမၠောန် ကေုာံ စက်ရုံ (I/O Psychology):''' သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန်၊ ဇၞော်မောဝ် ဒြဟတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူကမၠောန် မခိုဟ်။
* '''ပ္ဍဲရုင်ရုင်သၞောဝ်ဥပဒေ (Forensic Psychology):''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စိုတ်ဓါတ် ကမၠောတ်၊ ကေုာံ ကဵုသက်သဳ ပ္ဍဲရုင်သၞောဝ်။
* '''ပ္ဍဲပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက် (Consumer Psychology):''' သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ် မၞိဟ်မရာန်စ၊ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်မက်ဂတာပ် (Marketing strategies) မအံင်ဇၞး။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ်
| title     = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ]] (Clinical)
* [[ပညာစိုတ် အာရီု|ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive)
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental)
* [[ပညာစိုတ်ဂကောံမၞိဟ်|ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social)
* [[ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ]] (Biological)

| group2    = တၠပညာစိုတ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2     =
* [[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)
* [[သိဂ်မုန် ဖြောဒ်]] (Sigmund Freud)
* [[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ ]] (B.F. Skinner)
* [[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget)
* [[အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ]] (Albert Bandura)

| group3    = ပရူပရာ မဆက်စပ်
| list3     =
* [[စိုတ်]]
* [[စရိုတ်]]
* [[ယဲစိုတ်]]
* [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
* [[သုတေသန]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ဘာသာလ္ၚတ် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>jf2vju162ymval2sx8hhvvr792c882a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58477</id>
      <parentid>58476</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19804" sha1="iud62sifiuh9xw09vj0moomq3b8t9z6" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် (Psychology)
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Psi2.svg|120px|သင်္ကေတ ပညာစိုတ်]]&lt;br/&gt;သင်္ကေတ ဂရိတ် (Psi) မဒှ် သင်္ကေတ ပညာစိုတ်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!မဆေင်စပ်
|[[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]၊ [[သိပ္ပံ ဇဳဝ]]၊ [[ပညာဂဥုဲ]]
|-
!အဓိက တင်လ္ၚတ်
|စိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ အာရီု
|-
!တမ်မူလ
|အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ (Psyche + Logia)
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)&lt;br/&gt;[[ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud)&lt;br/&gt;[[[[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]]]] (B.F. Skinner)&lt;br/&gt;[[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget)
|}

'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာလ္ၚတ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် ကေုာံ သတ်တိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ရ။ ဘာသာလ္ၚတ်ဝွံ ဒှ်လပါ် [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ်၊ ဝေဒနာ ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယ နကဵု နဲကဲသုတေသနသိပ္ပံ (Scientific research methods) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;James1890&quot;&gt;James, W. (1890). ''The Principles of Psychology''. Henry Holt and Company.&lt;/ref&gt; မၞိဟ်မလ္ၚတ် ကေုာံ ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲလပါ်ဘာသာလ္ၚတ်ဏအ်ဂှ် ကော်စ တၠပညာစိုတ် (Psychologists) ရ။ ညးတအ် ဂစာန်လ္ၚတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ သောင်ကလး စရိုတ်မၞိဟ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကေုာံ အကာဲအရာစိုတ် မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်နာနာသာ်ရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ဝင် ==
[[File:Wilhelm Wundt.jpg|thumb|right|200px|ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ]]
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' ရ။

ဝင်ပညာစိုတ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပညာဒဿန (Philosophy) ကေုာံ ပညာဇဳဝဗေဒ (Biology) ခေတ်တြေံရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဂရိတ်တြေံ မပ္တံကဵု သိုကရေတဳ(Socrates)၊ ပလေတို (Plato) ကေုာံ အရေတ်သတိုတယ် (Aristotle) တအ် ချပ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် ပရူစိုတ် ကေုာံ ခန္ဓကာယရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် နဒဒှ် ဘာသာလ္ၚတ်သိပ္ပံ အပိုင်အခြာမွဲဂှ် စက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ကာလ တၠပညာ ဂျာမနဳ ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မပံက် ဌာန်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် လိပ်ဇစ် (University of Leipzig) ရ။ ညးဝွံ စကာနဲကဲ Introspection (ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စိုတ်အပ္ဍဲဇကု) တုဲ ပါ်ပ္တိတ် ဓါတ်စိုတ်ဂမၠိုင်ရ။ နူဂှ် အဆက်ဆက် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဂိုဏ်ဝါဒ (Schools of thought) နာနာသာ် မပ္တံကဵု Structuralism, Functionalism, Psychoanalysis, Behaviorism, ကေုာံ Cognitive psychology ရ။

== ဂိုဏ်ဝါဒ အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==
ပ္ဍဲဝင်ပညာစိုတ်ဂှ် လညာတ်သမ္တီ ကေုာံ သဳအိုရဳ (Theories) အဓိကဂမၠိုင် က္တဵုဒှ်လဝ် အဆက်ဆက်ရ။ 
* '''Psychoanalysis (ပညာစိုတ် ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်):''' ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက် (Sigmund Freud) ရ။ ညးပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စိုတ်ဟွံတီအာရီု (Unconscious mind) တအ် ထိင်ဒက်လဝ် စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Freud1900&quot;&gt;Freud, S. (1900). ''The Interpretation of Dreams''. Macmillan.&lt;/ref&gt;
* '''Behaviorism (ဝါဒစရိုတ်):''' မဒက်ပ္တန် နကဵု ဂျောန် ဝပ်သန် (John B. Watson) ကေုာံ ဘဳအေဖ် သကေန်နာ (B.F. Skinner)။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဟွံပစၟတ် ကုပရေင်စိုတ်အပ္ဍဲတုဲ ဆက်စပ်လ္ၚတ် ဆစရိုတ်မ္ၚး မညာတ်ကေတ်မာန် (Observable behavior) သၟးရ။&lt;ref name=&quot;Skinner1953&quot;&gt;Skinner, B. F. (1953). ''Science and Human Behavior''. Simon and Schuster.&lt;/ref&gt;
* '''Cognitive Psychology (ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်):''' က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် ၁၉၅၀ ဂမၠိုင်တုဲ လ္ၚတ်ပရူ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ သမ္တီ၊ အာရီု ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗီုကောမ်ပျူတာ မကၠောန်ကမၠောန်ရ။

== ကဏ္ဍ ကေုာံ လပါ်ဂမၠိုင် ==
ဘာသာလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍနာနာသာ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ်
|-
! ယၟု ကဏ္ဍ (Mon) !! ယၟု ကဏ္ဍ (Eng) !! ပရူပရာ မလ္ၚတ်
|-
| ပညာစိုတ် ယဲ/ကလိန်နေတ် || Clinical Psychology || လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်။
|-
| ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် || Cognitive Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
|-
| ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် || Social Psychology || လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
|-
| ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် || Developmental Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
|-
| ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ || Biopsychology || လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ က္ဍဟ်၊ နာဗ်ကြောတ် (Nervous system) ကဵု စရိုတ်။
|}

== နဲကဲ သုတေသန ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်သိပ္ပံမွဲတုဲ စကာ နဲကဲသုတေသန (Research Methods) သွက်ဂွံ ပကောံတင်ဂရင် (Data) ရ။
* '''နဲကဲ စမ်ၜတ် (Experimental Method):''' ပွမထိင်ဒက် အကာဲအရာ (Variables) တုဲ စမ်ၜတ် လဟီုသီအိုရဳ ပ္ဍဲဌာန်စမ်ၜတ်။
* '''နဲကဲ ဆက်စပ် (Correlational Method):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ အကာဲအရာ ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် သက်ကုပွမထိင်ဒက်။
* '''နဲကဲ လ္ၚတ်ပရူမွဲမွဲ (Case Study):''' လ္ၚတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမွဲ ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''နဲကဲ သၟာန်သွဟ် (Survey):''' စကာ လိက်သၟာန်တုဲ ပကောံ တင်ဂရင် နူကဵု မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်။

== လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ အာရီု ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive psychology) ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ် မဒုင်ကေတ် အာရီု ကေုာံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူပရာဂမၠိုင်ရ။ 
* '''Sensation (ပွမဒုင်စသိုင် အာရီု):''' ပွမဒုင်ကေတ် တင်ဂရင် နူကဵု ဌာန်မ္ၚး နကဵု မတ်၊ ကတောဝ်၊ မုဟ်၊ လတာ်၊ ကေုာံ စၞာံ။
* '''Perception (ပွမတီကၠိုဟ် အာရီု):''' ပွမကံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် လ္တူ အာရီု မဒုင်စသိုင်လဝ်ဂှ်ရ။
* '''Memory (သမ္တီ):''' ပွမသီဂိုင်လဝ် တင်ဂရင် ကေုာံ ပွမကလေင်ကံက်ကေတ် တင်ဂရင်တအ် ပ္ဍဲအခိင်မပၟိက်။ ဍေဟ်ပါ်လဝ် သမ္တီအခိင်ဂၠေံ (Short-term memory) ကေုာံ သမ္တီအခိင်ဂၠိင် (Long-term memory) ရ။

== ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မၞိဟ် ==
[[File:Jean Piaget in Ann Arbor.png|thumb|left|150px|ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) တၠပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်]]
ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology) ဝွံ လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် နူအခိင် မနွံပ္ဍဲဂၠံဂဝ် စဵုကဵု လမျီုအိုတ်ရ။ တၠပညာ ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) မဖန်ဗဒှ်လဝ် သီအိုရဳ ဇၞော်မောဝ်လညာတ်ဉာဏ် (Theory of Cognitive Development) မပါ်လဝ် ၄ ကဆံင်ရ။&lt;ref name=&quot;Piaget1936&quot;&gt;Piaget, J. (1936). ''Origins of Intelligence in the Child''. Routledge &amp; Kegan Paul.&lt;/ref&gt; ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လပါ်စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ကေုာံ သြဇာမိမ မလွဳလွတ်တအ်လေဝ် ပါလုပ်လ္ၚတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ရ။

== ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ယဲစိုတ် ==
ပညာစိုတ် ယဲ (Clinical Psychology) ဝွံ ဆေင်စပ် ကုပွမလ္ၚတ်၊ ကဵုသမ္တီ၊ ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် (Mental disorders) ဂမၠိုင်ရ။ ယဲစိုတ် မပြာကတ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''ယဲစိုတ်ဍိုန် (Depression):''' ပရေင်စိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''ယဲစိုတ်ဂွိင် (Anxiety disorders):''' ပရေင်ဖေက်လကိုတ် ကေုာံ စိုတ်ဂွိင်ဂၠိုင်လောန် နူသဘာဝ။
* '''ယဲစိုတ်ကယျာန် (Schizophrenia):''' ပရေင်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ပိုန် ဟွံကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာဍာံ။
ပွမလွဳလွတ်ဂှ် စကာနဲကဲ ပညာစိုတ်နာနာ (Psychotherapy) ကေုာံ လ္ၚဵုဂှ် စကာ ကရောမ် ဂဥုဲရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology) လ္ၚတ် ဗီုလဵု ပွဳပွူ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် မပြံင်လှာဲကဵု လညာတ်၊ စိုတ်ဓါတ်၊ ကေုာံ စရိုတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ တၠပညာ အာလ်ဘတ် ဗာန်ဒူရာ (Albert Bandura) ချူလဝ် သီအိုရဳ ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Learning Theory) မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ကတ်လ္ၚတ် နူပွမညာတ်ကေတ် စရိုတ် ညးတၞဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Bandura1977&quot;&gt;Bandura, A. (1977). ''Social Learning Theory''. Prentice Hall.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လ္ၚတ် ပရူ မပ္တံကဵု လညာတ်အဂတိ (Prejudice)၊ ပရေင်ဆာန်၊ ပရေင်ပံင်သၟဟ် (Conformity)၊ ကေုာံ ပရေင်က္ဍိုက်ပ် (Leadership) တအ်ရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ (Biological Psychology ဟွံသေင်မ္ဂး Biopsychology) ဝွံ လ္ၚတ် သဇိုင်ဇဳဝဗေဒ (Biological basis) မဆေင်ကဵု စရိုတ် ကေုာံ စိုတ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ညးတအ် လ္ၚတ် က္ဍဟ် (Brain)၊ သၞောတ်နာဗ်ကြောတ် (Nervous system)၊ ကေုာံ ဟော်မောန် (Hormones) တအ် မဆက်စပ် ဗီုလဵု ကုအကာဲအရာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် နကဵု နဲကဲတၟိ ဗီုကဵု fMRI မရံင်က္ဍဟ်ဂှ် ပံက်ကဵု ဂၠံင်တၟိ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူက္ဍဟ် ကေုာံ စိုတ်ရ။

== ပရေင်စကာ ပ္ဍဲလပါ်နာနာ ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဟွံသေင် ဆပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာတက္ကသိုလ်သၟး၊ ဍေဟ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍနာနာသာ် ပ္ဍဲလမျီု လၟေင်တ္ၚဲရ။ 
* '''ပ္ဍဲကမၠောန် ကေုာံ စက်ရုံ (I/O Psychology):''' သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန်၊ ဇၞော်မောဝ် ဒြဟတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူကမၠောန် မခိုဟ်။
* '''ပ္ဍဲရုင်ရုင်သၞောဝ်ဥပဒေ (Forensic Psychology):''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စိုတ်ဓါတ် ကမၠောတ်၊ ကေုာံ ကဵုသက်သဳ ပ္ဍဲရုင်သၞောဝ်။
* '''ပ္ဍဲပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက် (Consumer Psychology):''' သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ် မၞိဟ်မရာန်စ၊ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်မက်ဂတာပ် (Marketing strategies) မအံင်ဇၞး။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ်
| title     = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ]] (Clinical)
* [[ပညာစိုတ် အာရီု|ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive)
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental)
* [[ပညာစိုတ်ဂကောံမၞိဟ်|ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social)
* [[ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ]] (Biological)

| group2    = တၠပညာစိုတ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2     =
* [[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)
* [[သိဂ်မုန် ဖြောဒ်]] (Sigmund Freud)
* [[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ ]] (B.F. Skinner)
* [[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget)
* [[အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ]] (Albert Bandura)

| group3    = ပရူပရာ မဆက်စပ်
| list3     =
* [[စိုတ်]]
* [[စရိုတ်]]
* [[ယဲစိုတ်]]
* [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
* [[သုတေသန]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ဘာသာလ္ၚတ် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>iud62sifiuh9xw09vj0moomq3b8t9z6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58478</id>
      <parentid>58477</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:39:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19807" sha1="sw2dap1jtl8fezv4gele35s6orbbwwb" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် (Psychology)
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Psi2.svg|120px|သင်္ကေတ ပညာစိုတ်]]&lt;br/&gt;သင်္ကေတ ဂရိတ် (Psi) မဒှ် သင်္ကေတ ပညာစိုတ်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!မဆေင်စပ်
|[[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]၊ [[သိပ္ပံ ဇဳဝ]]၊ [[ပညာဂဥုဲ]]
|-
!အဓိက တင်လ္ၚတ်
|စိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ အာရီု
|-
!တမ်မူလ
|အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ (Psyche + Logia)
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)&lt;br/&gt;[[ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud)&lt;br/&gt;[[[[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]]]] (B.F. Skinner)&lt;br/&gt;[[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget)
|}

'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာလ္ၚတ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် ကေုာံ သတ်တိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ရ။ ဘာသာလ္ၚတ်ဝွံ ဒှ်လပါ် [[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ်၊ ဝေဒနာ ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယ နကဵု နဲကဲသုတေသနသိပ္ပံ (Scientific research methods) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;James1890&quot;&gt;James, W. (1890). ''The Principles of Psychology''. Henry Holt and Company.&lt;/ref&gt; မၞိဟ်မလ္ၚတ် ကေုာံ ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲလပါ်ဘာသာလ္ၚတ်ဏအ်ဂှ် ကော်စ တၠပညာစိုတ် (Psychologists) ရ။ ညးတအ် ဂစာန်လ္ၚတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ သောင်ကလး စရိုတ်မၞိဟ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကေုာံ အကာဲအရာစိုတ် မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်နာနာသာ်ရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ဝင် ==
[[File:Wilhelm Wundt.jpg|thumb|right|200px|ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ]]
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' ရ။

ဝင်ပညာစိုတ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပညာဒဿန (Philosophy) ကေုာံ ပညာဇဳဝဗေဒ (Biology) ခေတ်တြေံရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဂရိတ်တြေံ မပ္တံကဵု သိုကရေတဳ(Socrates)၊ ပလေတို (Plato) ကေုာံ အရေတ်သတိုတယ် (Aristotle) တအ် ချပ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် ပရူစိုတ် ကေုာံ ခန္ဓကာယရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် နဒဒှ် ဘာသာလ္ၚတ်သိပ္ပံ အပိုင်အခြာမွဲဂှ် စက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ကာလ တၠပညာ ဂျာမနဳ ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မပံက် ဌာန်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် လိပ်ဇစ် (University of Leipzig) ရ။ ညးဝွံ စကာနဲကဲ Introspection (ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စိုတ်အပ္ဍဲဇကု) တုဲ ပါ်ပ္တိတ် ဓါတ်စိုတ်ဂမၠိုင်ရ။ နူဂှ် အဆက်ဆက် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဂိုဏ်ဝါဒ (Schools of thought) နာနာသာ် မပ္တံကဵု Structuralism, Functionalism, Psychoanalysis, Behaviorism, ကေုာံ Cognitive psychology ရ။

== ဂိုဏ်ဝါဒ အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==
ပ္ဍဲဝင်ပညာစိုတ်ဂှ် လညာတ်သမ္တီ ကေုာံ သဳအိုရဳ (Theories) အဓိကဂမၠိုင် က္တဵုဒှ်လဝ် အဆက်ဆက်ရ။ 
* '''Psychoanalysis (ပညာစိုတ် ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်):''' ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက် (Sigmund Freud) ရ။ ညးပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စိုတ်ဟွံတီအာရီု (Unconscious mind) တအ် ထိင်ဒက်လဝ် စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Freud1900&quot;&gt;Freud, S. (1900). ''The Interpretation of Dreams''. Macmillan.&lt;/ref&gt;
* '''Behaviorism (ဝါဒစရိုတ်):''' မဒက်ပ္တန် နကဵု ဂျောန် ဝပ်သန် (John B. Watson) ကေုာံ ဘဳအေဖ် သကေန်နာ (B.F. Skinner)။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဟွံပစၟတ် ကုပရေင်စိုတ်အပ္ဍဲတုဲ ဆက်စပ်လ္ၚတ် ဆစရိုတ်မ္ၚး မညာတ်ကေတ်မာန် (Observable behavior) သၟးရ။&lt;ref name=&quot;Skinner1953&quot;&gt;Skinner, B. F. (1953). ''Science and Human Behavior''. Simon and Schuster.&lt;/ref&gt;
* '''Cognitive Psychology (ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်):''' က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် ၁၉၅၀ ဂမၠိုင်တုဲ လ္ၚတ်ပရူ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ သမ္တီ၊ အာရီု ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗီုကောမ်ပျူတာ မကၠောန်ကမၠောန်ရ။

== ကဏ္ဍ ကေုာံ လပါ်ဂမၠိုင် ==
ဘာသာလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍနာနာသာ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ်
|-
! ယၟု ကဏ္ဍ (Mon) !! ယၟု ကဏ္ဍ (Eng) !! ပရူပရာ မလ္ၚတ်
|-
| ပညာစိုတ် ယဲ/ကလိန်နေတ် || Clinical Psychology || လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်။
|-
| ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် || Cognitive Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
|-
| ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် || Social Psychology || လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
|-
| ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် || Developmental Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
|-
| ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ || Biopsychology || လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ က္ဍဟ်၊ နာဗ်ကြောတ် (Nervous system) ကဵု စရိုတ်။
|}

== နဲကဲ သုတေသန ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်သိပ္ပံမွဲတုဲ စကာ နဲကဲသုတေသန (Research Methods) သွက်ဂွံ ပကောံတင်ဂရင် (Data) ရ။
* '''နဲကဲ စမ်ၜတ် (Experimental Method):''' ပွမထိင်ဒက် အကာဲအရာ (Variables) တုဲ စမ်ၜတ် လဟီုသီအိုရဳ ပ္ဍဲဌာန်စမ်ၜတ်။
* '''နဲကဲ ဆက်စပ် (Correlational Method):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ အကာဲအရာ ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် သက်ကုပွမထိင်ဒက်။
* '''နဲကဲ လ္ၚတ်ပရူမွဲမွဲ (Case Study):''' လ္ၚတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမွဲ ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''နဲကဲ သၟာန်သွဟ် (Survey):''' စကာ လိက်သၟာန်တုဲ ပကောံ တင်ဂရင် နူကဵု မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်။

== လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ အာရီု ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive psychology) ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ် မဒုင်ကေတ် အာရီု ကေုာံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူပရာဂမၠိုင်ရ။ 
* '''Sensation (ပွမဒုင်စသိုင် အာရီု):''' ပွမဒုင်ကေတ် တင်ဂရင် နူကဵု ဌာန်မ္ၚး နကဵု မတ်၊ ကတောဝ်၊ မုဟ်၊ လတာ်၊ ကေုာံ စၞာံ။
* '''Perception (ပွမတီကၠိုဟ် အာရီု):''' ပွမကံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် လ္တူ အာရီု မဒုင်စသိုင်လဝ်ဂှ်ရ။
* '''Memory (သမ္တီ):''' ပွမသီဂိုင်လဝ် တင်ဂရင် ကေုာံ ပွမကလေင်ကံက်ကေတ် တင်ဂရင်တအ် ပ္ဍဲအခိင်မပၟိက်။ ဍေဟ်ပါ်လဝ် သမ္တီအခိင်ဂၠေံ (Short-term memory) ကေုာံ သမ္တီအခိင်ဂၠိင် (Long-term memory) ရ။

== ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မၞိဟ် ==
[[File:Jean Piaget in Ann Arbor.png|thumb|left|150px|ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) တၠပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်]]
ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology) ဝွံ လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် နူအခိင် မနွံပ္ဍဲဂၠံဂဝ် စဵုကဵု လမျီုအိုတ်ရ။ တၠပညာ ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) မဖန်ဗဒှ်လဝ် သီအိုရဳ ဇၞော်မောဝ်လညာတ်ဉာဏ် (Theory of Cognitive Development) မပါ်လဝ် ၄ ကဆံင်ရ။&lt;ref name=&quot;Piaget1936&quot;&gt;Piaget, J. (1936). ''Origins of Intelligence in the Child''. Routledge &amp; Kegan Paul.&lt;/ref&gt; ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လပါ်စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ကေုာံ သြဇာမိမ မလွဳလွတ်တအ်လေဝ် ပါလုပ်လ္ၚတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ရ။

== ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ယဲစိုတ် ==
ပညာစိုတ် ယဲ (Clinical Psychology) ဝွံ ဆေင်စပ် ကုပွမလ္ၚတ်၊ ကဵုသမ္တီ၊ ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် (Mental disorders) ဂမၠိုင်ရ။ ယဲစိုတ် မပြာကတ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''ယဲစိုတ်ဍိုန် (Depression):''' ပရေင်စိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''ယဲစိုတ်ဂွိင် (Anxiety disorders):''' ပရေင်ဖေက်လကိုတ် ကေုာံ စိုတ်ဂွိင်ဂၠိုင်လောန် နူသဘာဝ။
* '''ယဲစိုတ်ကယျာန် (Schizophrenia):''' ပရေင်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ပိုန် ဟွံကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာဍာံ။
ပွမလွဳလွတ်ဂှ် စကာနဲကဲ ပညာစိုတ်နာနာ (Psychotherapy) ကေုာံ လ္ၚဵုဂှ် စကာ ကရောမ် ဂဥုဲရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology) လ္ၚတ် ဗီုလဵု ပွဳပွူ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် မပြံင်လှာဲကဵု လညာတ်၊ စိုတ်ဓါတ်၊ ကေုာံ စရိုတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ တၠပညာ အာလ်ဘတ် ဗာန်ဒူရာ (Albert Bandura) ချူလဝ် သီအိုရဳ ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Learning Theory) မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ကတ်လ္ၚတ် နူပွမညာတ်ကေတ် စရိုတ် ညးတၞဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Bandura1977&quot;&gt;Bandura, A. (1977). ''Social Learning Theory''. Prentice Hall.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လ္ၚတ် ပရူ မပ္တံကဵု လညာတ်အဂတိ (Prejudice)၊ ပရေင်ဆာန်၊ ပရေင်ပံင်သၟဟ် (Conformity)၊ ကေုာံ ပရေင်က္ဍိုက်ပ် (Leadership) တအ်ရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ (Biological Psychology ဟွံသေင်မ္ဂး Biopsychology) ဝွံ လ္ၚတ် သဇိုင်ဇဳဝဗေဒ (Biological basis) မဆေင်ကဵု စရိုတ် ကေုာံ စိုတ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ညးတအ် လ္ၚတ် က္ဍဟ် (Brain)၊ သၞောတ်နာဗ်ကြောတ် (Nervous system)၊ ကေုာံ ဟော်မောန် (Hormones) တအ် မဆက်စပ် ဗီုလဵု ကုအကာဲအရာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် နကဵု နဲကဲတၟိ ဗီုကဵု fMRI မရံင်က္ဍဟ်ဂှ် ပံက်ကဵု ဂၠံင်တၟိ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူက္ဍဟ် ကေုာံ စိုတ်ရ။

== ပရေင်စကာ ပ္ဍဲလပါ်နာနာ ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဟွံသေင် ဆပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာတက္ကသိုလ်သၟး၊ ဍေဟ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍနာနာသာ် ပ္ဍဲလမျီု လၟေင်တ္ၚဲရ။ 
* '''ပ္ဍဲကမၠောန် ကေုာံ စက်ရုံ (I/O Psychology):''' သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန်၊ ဇၞော်မောဝ် ဒြဟတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူကမၠောန် မခိုဟ်။
* '''ပ္ဍဲရုင်ရုင်သၞောဝ်ဥပဒေ (Forensic Psychology):''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စိုတ်ဓါတ် ကမၠောတ်၊ ကေုာံ ကဵုသက်သဳ ပ္ဍဲရုင်သၞောဝ်။
* '''ပ္ဍဲပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက် (Consumer Psychology):''' သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ် မၞိဟ်မရာန်စ၊ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်မက်ဂတာပ် (Marketing strategies) မအံင်ဇၞး။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ်
| title     = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ]] (Clinical)
* [[ပညာစိုတ် အာရီု|ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive)
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental)
* [[ပညာစိုတ်ဂကောံမၞိဟ်|ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social)
* [[ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ]] (Biological)

| group2    = တၠပညာစိုတ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2     =
* [[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)
* [[သိဂ်မုန် ဖြောဒ်]] (Sigmund Freud)
* [[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ ]] (B.F. Skinner)
* [[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget)
* [[အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ]] (Albert Bandura)

| group3    = ပရူပရာ မဆက်စပ်
| list3     =
* [[စိုတ်]]
* [[စရိုတ်]]
* [[ယဲစိုတ်]]
* [[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
* [[သုတေသန]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ဘာသာလ္ၚတ် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>sw2dap1jtl8fezv4gele35s6orbbwwb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58487</id>
      <parentid>58478</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:17:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19789" sha1="8buy2upbopozc23hk49i13q2up5qbq0" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် (Psychology)
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Psi2.svg|120px|သင်္ကေတ ပညာစိုတ်]]&lt;br/&gt;သင်္ကေတ ဂရိတ် (Psi) မဒှ် သင်္ကေတ ပညာစိုတ်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!မဆေင်စပ်
|[[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]၊ [[သိပ္ပံ ဇဳဝ]]၊ [[ပညာဂဥုဲ]]
|-
!အဓိက တင်လ္ၚတ်
|စိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ အာရီု
|-
!တမ်မူလ
|အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ (Psyche + Logia)
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)&lt;br/&gt;[[ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud)&lt;br/&gt;[[[[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]]]] (B.F. Skinner)&lt;br/&gt;[[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget)
|}

'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာလ္ၚတ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် ကေုာံ သတ်တိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ရ။ ဘာသာလ္ၚတ်ဝွံ ဒှ်လပါ် [[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ်၊ ဝေဒနာ ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယ နကဵု နဲကဲသုတေသနသိပ္ပံ (Scientific research methods) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;James1890&quot;&gt;James, W. (1890). ''The Principles of Psychology''. Henry Holt and Company.&lt;/ref&gt; မၞိဟ်မလ္ၚတ် ကေုာံ ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲလပါ်ဘာသာလ္ၚတ်ဏအ်ဂှ် ကော်စ သၟာပညာစိုတ် (Psychologists) ရ။ ညးတအ် ဂစာန်လ္ၚတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ကေုာံ သောင်ကလး စရိုတ်မၞိဟ်၊ ပရေင်ချပ်၊ ကေုာံ အကာဲအရာစိုတ် မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်နာနာသာ်ရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ဝင် ==
[[File:Wilhelm Wundt.jpg|thumb|right|200px|ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ]]
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' ရ။

ဝင်ပညာစိုတ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပညာဒဿန (Philosophy) ကေုာံ ပညာဇဳဝဗေဒ (Biology) ခေတ်တြေံရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဂရိတ်တြေံ မပ္တံကဵု သိုကရေတဳ(Socrates)၊ ပလေတို (Plato) ကေုာံ အရေတ်သတိုတယ် (Aristotle) တအ် ချပ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် ပရူစိုတ် ကေုာံ ခန္ဓကာယရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် နဒဒှ် ဘာသာလ္ၚတ်သိပ္ပံ အပိုင်အခြာမွဲဂှ် စက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ကာလ တၠပညာ ဂျာမနဳ ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မပံက် ဌာနစမ်ၜတ် ပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် လိပ်ဇစ် (University of Leipzig) ရ။ ညးဝွံ စကာနဲကဲ Introspection (ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စိုတ်အပ္ဍဲဇကု) တုဲ ပါ်ပ္တိတ် ဓါတ်စိုတ်ဂမၠိုင်ရ။ နူဂှ် အဆက်ဆက် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဂိုဏ်ဝါဒ (Schools of thought) နာနာသာ် မပ္တံကဵု Structuralism, Functionalism, Psychoanalysis, Behaviorism, ကေုာံ Cognitive psychology ရ။

== ဂိုဏ်ဝါဒ အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==
ပ္ဍဲဝင်ပညာစိုတ်ဂှ် လညာတ်သမ္တီ ကေုာံ သဳအိုရဳ (Theories) အဓိကဂမၠိုင် က္တဵုဒှ်လဝ် အဆက်ဆက်ရ။ 
* '''Psychoanalysis (ပညာစိုတ် ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်):''' ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက် (Sigmund Freud) ရ။ ညးပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စိုတ်ဟွံတီအာရီု (Unconscious mind) တအ် ထိင်ဒက်လဝ် စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Freud1900&quot;&gt;Freud, S. (1900). ''The Interpretation of Dreams''. Macmillan.&lt;/ref&gt;
* '''Behaviorism (ဝါဒစရိုတ်):''' မဒက်ပ္တန် နကဵု ဂျောန် ဝပ်သန် (John B. Watson) ကေုာံ ဘဳအေဖ် သကေန်နာ (B.F. Skinner)။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဟွံပစၟတ် ကုပရေင်စိုတ်အပ္ဍဲတုဲ ဆက်စပ်လ္ၚတ် ဆစရိုတ်မ္ၚး မညာတ်ကေတ်မာန် (Observable behavior) သၟးရ။&lt;ref name=&quot;Skinner1953&quot;&gt;Skinner, B. F. (1953). ''Science and Human Behavior''. Simon and Schuster.&lt;/ref&gt;
* '''Cognitive Psychology (ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်):''' က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် ၁၉၅၀ ဂမၠိုင်တုဲ လ္ၚတ်ပရူ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ သမ္တီ၊ အာရီု ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗီုကောမ်ပျူတာ မကၠောန်ကမၠောန်ရ။

== ကဏ္ဍ ကေုာံ လပါ်ဂမၠိုင် ==
ဘာသာလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍနာနာသာ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ်
|-
! ယၟု ကဏ္ဍ (Mon) !! ယၟု ကဏ္ဍ (Eng) !! ပရူပရာ မလ္ၚတ်
|-
| ပညာစိုတ် ယဲ/ကလိန်နေတ် || Clinical Psychology || လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်။
|-
| ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် || Cognitive Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
|-
| ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် || Social Psychology || လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
|-
| ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် || Developmental Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
|-
| ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ || Biopsychology || လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ က္ဍဟ်၊ နာဗ်ကြောတ် (Nervous system) ကဵု စရိုတ်။
|}

== နဲကဲ သုတေသန ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်သိပ္ပံမွဲတုဲ စကာ နဲကဲသုတေသန (Research Methods) သွက်ဂွံ ပကောံတင်ဂရင် (Data) ရ။
* '''နဲကဲ စမ်ၜတ် (Experimental Method):''' ပွမထိင်ဒက် အကာဲအရာ (Variables) တုဲ စမ်ၜတ် လဟီုသီအိုရဳ ပ္ဍဲဌာန်စမ်ၜတ်။
* '''နဲကဲ ဆက်စပ် (Correlational Method):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ အကာဲအရာ ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် သက်ကုပွမထိင်ဒက်။
* '''နဲကဲ လ္ၚတ်ပရူမွဲမွဲ (Case Study):''' လ္ၚတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမွဲ ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''နဲကဲ သၟာန်သွဟ် (Survey):''' စကာ လိက်သၟာန်တုဲ ပကောံ တင်ဂရင် နူကဵု မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်။

== လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ အာရီု ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive psychology) ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ် မဒုင်ကေတ် အာရီု ကေုာံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူပရာဂမၠိုင်ရ။ 
* '''Sensation (ပွမဒုင်စသိုင် အာရီု):''' ပွမဒုင်ကေတ် တင်ဂရင် နူကဵု ဌာန်မ္ၚး နကဵု မတ်၊ ကတောဝ်၊ မုဟ်၊ လတာ်၊ ကေုာံ စၞာံ။
* '''Perception (ပွမတီကၠိုဟ် အာရီု):''' ပွမကံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် လ္တူ အာရီု မဒုင်စသိုင်လဝ်ဂှ်ရ။
* '''Memory (သမ္တီ):''' ပွမသီဂိုင်လဝ် တင်ဂရင် ကေုာံ ပွမကလေင်ကံက်ကေတ် တင်ဂရင်တအ် ပ္ဍဲအခိင်မပၟိက်။ ဍေဟ်ပါ်လဝ် သမ္တီအခိင်ဂၠေံ (Short-term memory) ကေုာံ သမ္တီအခိင်ဂၠိင် (Long-term memory) ရ။

== ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မၞိဟ် ==
[[File:Jean Piaget in Ann Arbor.png|thumb|left|150px|ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) တၠပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်]]
ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology) ဝွံ လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် နူအခိင် မနွံပ္ဍဲဂၠံဂဝ် စဵုကဵု လမျီုအိုတ်ရ။ တၠပညာ ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) မဖန်ဗဒှ်လဝ် သီအိုရဳ ဇၞော်မောဝ်လညာတ်ဉာဏ် (Theory of Cognitive Development) မပါ်လဝ် ၄ ကဆံင်ရ။&lt;ref name=&quot;Piaget1936&quot;&gt;Piaget, J. (1936). ''Origins of Intelligence in the Child''. Routledge &amp; Kegan Paul.&lt;/ref&gt; ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လပါ်စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ကေုာံ သြဇာမိမ မလွဳလွတ်တအ်လေဝ် ပါလုပ်လ္ၚတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ရ။

== ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ယဲစိုတ် ==
ပညာစိုတ် ယဲ (Clinical Psychology) ဝွံ ဆေင်စပ် ကုပွမလ္ၚတ်၊ ကဵုသမ္တီ၊ ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် (Mental disorders) ဂမၠိုင်ရ။ ယဲစိုတ် မပြာကတ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''ယဲစိုတ်ဍိုန် (Depression):''' ပရေင်စိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''ယဲစိုတ်ဂွိင် (Anxiety disorders):''' ပရေင်ဖေက်လကိုတ် ကေုာံ စိုတ်ဂွိင်ဂၠိုင်လောန် နူသဘာဝ။
* '''ယဲစိုတ်ကယျာန် (Schizophrenia):''' ပရေင်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ပိုန် ဟွံကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာဍာံ။
ပွမလွဳလွတ်ဂှ် စကာနဲကဲ ပညာစိုတ်နာနာ (Psychotherapy) ကေုာံ လ္ၚဵုဂှ် စကာ ကရောမ် ဂဥုဲရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology) လ္ၚတ် ဗီုလဵု ပွဳပွူ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် မပြံင်လှာဲကဵု လညာတ်၊ စိုတ်ဓါတ်၊ ကေုာံ စရိုတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ တၠပညာ အာလ်ဘတ် ဗာန်ဒူရာ (Albert Bandura) ချူလဝ် သီအိုရဳ ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Learning Theory) မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ကတ်လ္ၚတ် နူပွမညာတ်ကေတ် စရိုတ် ညးတၞဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Bandura1977&quot;&gt;Bandura, A. (1977). ''Social Learning Theory''. Prentice Hall.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လ္ၚတ် ပရူ မပ္တံကဵု လညာတ်အဂတိ (Prejudice)၊ ပရေင်ဆာန်၊ ပရေင်ပံင်သၟဟ် (Conformity)၊ ကေုာံ ပရေင်က္ဍိုက်ပ် (Leadership) တအ်ရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ (Biological Psychology ဟွံသေင်မ္ဂး Biopsychology) ဝွံ လ္ၚတ် သဇိုင်ဇဳဝဗေဒ (Biological basis) မဆေင်ကဵု စရိုတ် ကေုာံ စိုတ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ညးတအ် လ္ၚတ် က္ဍဟ် (Brain)၊ သၞောတ်နာဗ်ကြောတ် (Nervous system)၊ ကေုာံ ဟော်မောန် (Hormones) တအ် မဆက်စပ် ဗီုလဵု ကုအကာဲအရာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် နကဵု နဲကဲတၟိ ဗီုကဵု fMRI မရံင်က္ဍဟ်ဂှ် ပံက်ကဵု ဂၠံင်တၟိ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူက္ဍဟ် ကေုာံ စိုတ်ရ။

== ပရေင်စကာ ပ္ဍဲလပါ်နာနာ ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဟွံသေင် ဆပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာတက္ကသိုလ်သၟး၊ ဍေဟ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍနာနာသာ် ပ္ဍဲလမျီု လၟေင်တ္ၚဲရ။ 
* '''ပ္ဍဲကမၠောန် ကေုာံ စက်ရုံ (I/O Psychology):''' သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန်၊ ဇၞော်မောဝ် ဒြဟတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူကမၠောန် မခိုဟ်။
* '''ပ္ဍဲရုင်ရုင်သၞောဝ်ဥပဒေ (Forensic Psychology):''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စိုတ်ဓါတ် ကမၠောတ်၊ ကေုာံ ကဵုသက်သဳ ပ္ဍဲရုင်သၞောဝ်။
* '''ပ္ဍဲပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက် (Consumer Psychology):''' သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ် မၞိဟ်မရာန်စ၊ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်မက်ဂတာပ် (Marketing strategies) မအံင်ဇၞး။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ်
| title     = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ]] (Clinical)
* [[ပညာစိုတ် အာရီု|ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive)
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental)
* [[ပညာစိုတ်ဂကောံမၞိဟ်|ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social)
* [[ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ]] (Biological)

| group2    = တၠပညာစိုတ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2     =
* [[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)
* [[သိဂ်မုန် ဖြောဒ်]] (Sigmund Freud)
* [[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ ]] (B.F. Skinner)
* [[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget)
* [[အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ]] (Albert Bandura)

| group3    = ပရူပရာ မဆက်စပ်
| list3     =
* [[စိုတ်]]
* [[စရိုတ်]]
* [[ယဲစိုတ်]]
* [[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
* [[သုတေသန]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ဘာသာလ္ၚတ် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>8buy2upbopozc23hk49i13q2up5qbq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee</title>
    <ns>3</ns>
    <id>4009</id>
    <revision>
      <id>58448</id>
      <parentid>58208</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:51:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54793-48</username>
        <id>5716</id>
      </contributor>
      <comment>/* ပၞော်တြင်ပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ် ဟွံပံက်လးလးဏီ မယံင် (ဍုင်မန်) */ ဒကုတ်တၟိ</comment>
      <origin>58448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1295003" sha1="g1kbci4nxbj3lr0zp6u39hcqs7at4kl" xml:space="preserve">ရော်ဂုဏ် အာစာဗညာသာၚ်မန်
   ချူဇန်အာလိက်မန်စဵုလအိတ်လမျီုရောၚ်
   ============================
     က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တအ်ဂှ် အခိၚ်ဓမ္မတာ ဟွံမံက်ဂတဝ် ပြာကတ်ကၠုၚ်ရ၊ အခိၚ်ကာလစိုပ် ပ္ၚံက်ကရေပ်မွဲမွဲမ္ဂး မံက်တိုန်ကၠုၚ်ရ၊ အချကာလ လိက်ပတ်မန်ပိုဲ ဒးဒုၚ်ခြိုၚ်လဝ်အပ္ဍဲဗွိုၚ် ဆဘာလကျာ်ဓဝ် တိတ်မ္ၚးဍုၚ်ကွာန်တေံဟွံဂွံဂှ် အာစာဗညာသာၚ်မန်တအ် က္တဵုဂစာန်လွဳပရာကၠုၚ်ဂှ် ဝၚ်ချဳဒရာၚ်ဝွံ၊ သေဗ်သၟေဟ်အာ အပ္ဍဲဝၚ်လျက်ပတ်မန်ပိုဲ ခိုဟ်ခိုဟ်မွဲရ။
     အဲဂွံချူ ပရူအ္စာဗညာသာၚ်မန်ဂှ် မိပ်စိုတ်လောတ်ရ၊ နူအဲဍောတ်ဍောတ် အခိၚ်ကာလ ဘဝထပိုဲခမဳ၊ မံၚ်ဘာဗ္ဂောပ ပရိယတ္တိ အပ္ဍဲဍုၚ်မတ်မလီုဂှ်၊ အပ္ဍဲအကြာသၞာံၜိုတ် (၁၉၉၁-၁၉၉၂) တေံဂှ်၊ ဂွံစလ္ၚတ်တီကေတ်ပရူညး၊ ဒၟာနူညးကလိဂွံလာဘ်တဆိပ်ကြာ၊ ပေါဲပြိုၚ် ချူလိက်ပတ် အပ္ဍဲတ္ၚဲကောန်ဂကူမန်ရ၊ အပ္ဍဲပေါဲပြိုၚ်ချူလိက်ပတ်ဂှ်မ္ဂး မၞိဟ်တအ်ဂွံဇၞးကေတ်ညးဂှ် ဝါတ်ကွေံကွေံရ။
     အခိၚ်ဂှ်အဲလေဝ် ကလိဂွံလာဘ်ချူကဗျကီုတုဲ၊ ဘဝအာစာကၞေဟ်မွဲစွံ ကေၚ်ဆဵုကၠုၚ်ညးအလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ၊ သၟူအမြာဲစၠန်ညးဂှ်၊ ကိုပ်ကၠာနူဂှ်လေဝ် ပိုဲတအ်ဂွံတီမံၚ်တုဲတဲု လိက်အုပ်ဝေါရလ္ၚီ မတိတ်နူကွာန်ညး၊  ဘာညးဂှ်လေဝ် ပိုဲတအ် နူအခိၚ်ဘဝထပိုဲခမဳ ဍောတ်ဍောတ်ဂှ် ဗှ်လ္ၚတ်လဝ်ပြဵုမံၚ်တဲုတဲုရ၊ ဗွဲကြဴဏအ် ပိုဲက္ဍိုက်က္ဍိုပ်သၚ်သၟတ်လဂုၚ်တဲု၊ ဟိုတ်နူဒးအာတ်တမ်လိက်ဇရေၚ်အာစာကီုဂှ်တုဲ၊ နူကဵုအခိၚ်ဂှ် ကလိဂွံအခေါၚ်ဍုက်ကေဝ်ကဵု အာစာခိုဟ်ခိုဟ်ရ၊ ယၟုအဲဂှ်စဵုလၟုဟ် ညးကော်မံၚ်ယၟုခမဳ(နာရဒ) ဏီဖိုဟ်ဂှ်တဲု၊ သွက်အဲဂှ် ထပ်တဲု ဒှ်မံၚ်အမ်သဝ်ရ၊ သၞာံ ၂၀၁၈ အဲစိုပ်အာ သ္ၚိညးဂှ်လေဝ်၊ ညးကော်မံၚ်ယၟုအဲ မဒှ်ယၟုခမဳဂှ်ရ။
     လိက်ဗွဟ် မူကအ်ဗိန်တအ်ဂှ် ဒှ်အခေတ်ကာလညးတအ် ချဳဒရာၚ်ဂှ်တဲု၊ အခိၚ်တေံဂှ် ဒှ်အခေတ်ရဲဍုၚ်ကွာန် ညးတအ်ကၠောန်စဂွံဒှ်အခေတ် ကၠတ်ဖျေံကပေါတ် နူဍုၚ်သေံရ၊ ၜိုန်ရရဲကွာန်တအ် မိပ်လဟိၚ်မံၚ်ကဵု ပရေၚ်သိုက်သၠိၚ်ဖဲသအဳ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ကီုလေဝ် စိုတ်ဓါတ်အာစာတအ် စိန်ဝုန်မံၚ် အပ္ဍဲပရေၚ်လိက်ပတ်မန်ဂှ်၊ လောန်တဲုဒးကေတ်ဂုဏ်စရာဲရ၊ အခိၚ်တေံရဲကွာန်ကအ်ဗိန် ညးဂမၠိုၚ်ဒှ်မံၚ်သေဌဳကဆံၚ်ကၟိန်ဍုၚ်မွဲကီုရ၊ ဆဂးပရေၚ်ပိုန်ဟာန် ယဿပက်တအ်ဂှ် ဓရိုက်ပချဳစိုတ်ဓါတ်အာစာ အပ္ဍဲအရာဆာန်လိက်ပတ်မန်ဟွံမာန်ရောၚ် ထေၚ်ကေတ်ရ။
     အခေတ်ကာလ ညးတအ်ချဳဒရာၚ်လိက်ပတ်မန်ဂှ် ဒှ်အခေတ်ကာလလိက်ပတ်မန်ပိုဲ နွံမံၚ်အပ္ဍဲဗွိုၚ်ကျာ် အပ္ဍဲဆအကြာ ဘာလကျာ်ဓဝ် ဂှ်တုဲ ညးဍုၚ်ကွာန်မန်တအ် ညံၚ်ရဴလၟုဟ် ဗှ်လိက်မန်ဒးမံၚ် ဟွံသေၚ်ရ၊ အခေတ်ကာလ သ္ကိုပ်ပၞာန်နေဝေန်တအ် အုပ်ဓုပ်ပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်တေံဂှ်၊ လိက်မန်ပိုဲယာက္ပိုပ်ဟွံမာန် သက်သက်ဂှ်တဲု ဒးချဳဒရာၚ်လိက်ပတ် အခေတ်ကၠာတေံဂှ် ဗၞတ်ဂလိုၚ်လဵုဒဒိုက်ဇၞော်မံၚ် ရောဂှ် ညးဟီုလဴထ္ၜးမ္ဂး လောန်တုဲ ကၠးကေတ် အပ္ဍဲစိုတ်ပိုဲ မာန်ရောၚ်။
     မွဲလ္ပာ်ဂှ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်အဃောဇၞော်မောဝ် ရဲဍုၚ်ကွာန်တအ် ကၠောန်စဂွံ မွဲလ္ပာ်ဂှ် ဒးဒုၚ်ဍဵုဍိုက် ပရေၚ်လိက်ပတ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ဂှ်တဲု၊ အကြာအန္တရာဲၜါသာ်ဏအ် အာစာတအ်သီုကျာ်ဇၞော်ပညာဒဳပတအ် ချဳဒရာၚ်မၚ်မွဲကၠုၚ်လိက်ပတ်မန်ပိုဲဂှ် ဒးတၚ်ဂုဏ်ကဵုညးတအ် စဵုကဵုမွဲအာယုက်ဟွံအိုတ်ရ၊ အခိၚ်တေံ ပိုဲတအ်ဘဝ ထပိုဲခမဳဍောတ်ဍောတ် သဘၚ်ဇွသၚ် ကျာ်ဇၞော်အာစာပညာဒဳပဂှ် ညံၚ်ရဴသဘၚ်ဍုၚ်သွဝ်ရ၊ ကောန်ကွာန်ညးတအ်လေဝ် အဃောကၠောန်စဂွံ အဃောဒယှ်တှ်မံၚ် အလံုကၟိန်ဍုၚ်ဟီုမာန်ရ၊ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်ညးတအ်ကဵု ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် လိက်ပတ်ကွာန်ညးတအ် အခိၚ်တေံဂှ် သ္ပစၞးကဵုအလံုကောန်ဂကူမန်ပိုဲမာန်ရ၊ အကြာကျာ်ဇၞော်အ္စာတအ် ယၟုမဒယှ်တှ်မံၚ်တအ်ဂှ်၊ ယၟုအာစာဗညာသာၚ်မန်လေဝ် မောဝ်ဖ္ဍးမံၚ် ဗွဲမလောန်ကီုရ။
     အပ္ဍဲအကြာသၞာံၜိုတ် ၁၉၉၅ ဂှ် အဲချူပ္တိတ်လိက်အုပ် ( လညာတ်ပရၚ်တဲ ) တဲုကီု အဟိန်အာသွံလိက်အုပ် မဂ္ဂဇြေနိ ( လဂါံအာဇာနဲ ) ကီုတအ်ဂှ် ကလိဂွံအခေါၚ်အာဆဵုကဵုညးကီုရ၊ တမလိက်အာစာဂှ်လေဝ် ဒှ်အဓိက သွက်မဂ္ဂဇြေန်ပိုဲရ၊ အခိၚ်တေံဂှ်် ယၟုကၞေဟ်အာစာဂှ် မြမောဝ်ဇေတ်(ခယျးအပ္ဍဲ) လေဝ်ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊ အာစာဂှ် ၜိုန်ရဗျုထဴကီုလေဝ် စိုတ်ဓါတ်ဆာန်လိက်ပတ်မန် ဟွံဗျုတဴလးလးရ။
     ဗွဲကြဴဏအ် အခိၚ်နွံမံၚ်အပ္ဍဲကွာန်ဝၚ်္က ဇိုၚ်ပယျဵု အဟိန်ကၠောန်မံၚ်လိက်ပရိုၚ်သၞံၚ်တိုၚ်ရဂှ်လေဝ်၊ အခိၚ်အာဝေၚ် စိုပ်ကွာန်ခအံၚ်ကြေဟ် မဒှ်ကွာန်သမ္ဘာအဲဂှ်လေဝ် အဲဂွံအာဆဵုမံၚ်ကဵုညးကီုရ၊ အဲစဴဝေၚ်ကွာန် နူကၟိန်ဍုၚ်မေရိကာန် ဗၞတ်ပိအလန်ဂှ်လေဝ် အဲဂွံအာဆဵုမံၚ်ညး သီုပိအလန်ကီုရ၊ ညးဝွံရံၚ်ကဵုဗီုရုပ်သာ်မၞိဟ်ကီု စိုတ်စရိုတ်ကီု ဆက်ဆောံကီု နာနာသာ် ခါတ်ရံၚ်အကာဲမ္ဂး ဒှ်အာစာကၞေဟ်ပိုဲမန် မဂပ်ဂဝ်လျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်မွဲရောၚ်။
     ၜိုန်အာယုက်ညး မဗျုထဴဂလိုၚ်လဵုကီုလေဝ် အဟိန်အဲဇူဒီုမံၚ် အပ္ဍဲကွာန်ခအံၚ်ကြေဟ်ဂှ် ညးကၠုၚ်ဝေၚ်စိုပ်ဇရေၚ်အဲမာန်ဂှ်တဲု၊ စိုတ်ဇဴအဲဂှ်လောန်တုဲ လျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်လ္တူညးရ၊ ဟိုတ်နူပရေၚ်ဆက်ဆောံခိုဟ်တဲု လိက်ဂျာနေဝ် တိုၚ်ပ္ကဴပိုဲ ဥဒျာန်လိက်ပတ်ပိုဲ၊ မတိတ်မံၚ်အပ္ဍဲအမေရိကာန်ဝွံဂှ် ညးဗိုၚ်ဂိုတ်ဂစာန် ချူကဵုမာန်ဏီရ၊ ညးချူတဲု ကံုၚ်ပလံၚ်ဗ္စိုပ်ဇရေၚ်ကွာန်ခအံၚ်ကြေဟ်၊ ဇရေၚ်အဲမာန်ဏီရ။

              အာစာဂှ်
              ၜိုန်ရဗျးထဴကီုလေဝ်
              စိုတ်ဓါတ်ဆာန်လိက်မန်ဂှ်
              ဟှံဗှုထူလးလးရ။

     လိက်အုပ်ညးပ္တိတ်လဝ်ဂှ်လေဝ် နူအာစာပါန်ထဝ် ကော်(ဖံၚ်သာၚ်မန်) မဒှ်ကောန်ညး မတန်တဴမံၚ် အပ္ဍဲဝှတ်ဝိၚ်၊ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန်မွဲစွံဂှ်လေဝ် ညးကၠုၚ်ကဵုဒါန်ကုအဲကီုရ၊ လိက်ပရေၚ်ညး ချူဇန်မံၚ် အပ္ဍဲဂျာနေဝ် အမာတ်ဒိန် တအ်ဂှ်လေဝ် အဲကလိဂွံအခေါၚ် ဗှ်လ္ၚတ်ကီုရ၊ အခိၚ်ပိုဲဍောတ်တအ် လိက်မဂ္ဂဇြေန် ဂျာနေဝ် ကွးဘာတက္ကသိုလ်ပံၚ်ကောံလေဝ် လိက်ပရေၚ်အာစာ ဂွံဗှ်မံၚ်လၟိုန်လၟိုန်ကီုရ၊ လိက်ပရေၚ်မွဲပိုဒ် အဲသမ္တီုဒးမံၚ်ဂှ် (ဍုၚ်မတ်မလီုဟာ? ဍုၚ်မန်လီုဟာ? ဂှ် အဲခယျကေတ် အာစာချူလဝ်ရောၚ်၊ ဆဂးဂွံကလေၚ်ဂၠာဲဆဵုဂှ် ဟွံလောဲသက်သက်ရ။

          ကၞေဟ်ညးဂှ်
          ဒှ်တၟအ်ချူမြသွက်ပိုဲ
          အာစာကၠေဟ်ခေတ်တၟိတအ်မွဲရ။

     ပိုဲဂွံဆဵုညး မွဲအလန်မ္ဂး စိုတ်ဓါတ်မိက်ဂွံဆက်ချူအာလိက်မန်မွဴာဲအလန်ပၠန်ဂှ် က္တဵုဒှ်ချိုတ်ပၠိုတ်ရ၊ ၜိုန်ညးဗျုထဴ ကီုလေဝ် ညးချူမာန်ဏီမ္ဂး ပိုဲတအ်ဂှ်လောန်တဲု ဒးဆက်ချူအာမာန်ဏီရောၚ်ဂှ်၊ ဗီုသာ်ဏအ် စိုတ်ဂါတ်ကီတဵုဒှ်ကၠုၚ်ရ၊ ပူဂိုလ်ဗီုသာ်ဝွံဂှ် ညးကော်စ (အစာံ) ရ၊ ညးဂှ် ဒှ်အစာံပိုဲ အပ္ဍဲအရာအရာချူကေှ်လိက်မဒှ်ရ၊ ကၞေဟ်ညးဂှ် ဒဵုတၟအ်ချူမြသွက်ပိုဲအာစာကၞေဟ် ခေတ်တၟိတအ်မွဲရ၊ ပိုဲစေှ်စိုတ် မြပိုဲၜီုအာရမ္ဂး ပိုဲဒးချူသကေက်ဂှ်တဲု ယဝ်ပိုဲ စိုတ်ဓါတ်လီုအာ အပ္ဍဲအရာချူဆာဲ လိက်ပတ်မန်မ္ဂး ပိုဲဗှ်လိက်ညး ပိုဲအာဆဵုကဵုညးမ္ဂး စိုတ်တေံ ဍေံပြံၚ်လှာဲအာ မာန်ရ။
     တၟေၚ်တၟဟ်မွဲသာ်ပၠန်ဂှ် အပ္ဍဲအာစာကၞေဟ်မန်တအ်ဂှ် စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူ ဇြိုဟ်ဇြိုဟ်နက်နက် နွံအိုတ်ဂှ်တဲု၊ ဣဝွံလေဝ် ပိုဲတအ်ဒးကေတ်မံၚ် ဂုဏ်စရာဲဟွံအိုတ်ပၠန်ရ၊ အာစာကၞေဟ်မန်တအ်ဂှ် ဂယိုၚ်လမျီုကဵုကၞေဘ်ဟွံမာန်အိုတ်ကီုလေဝ်၊ နကဵုအသိၚ်စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူ မသ္ကာတ်မြဟ်ဂှ်ရဒုၚ်ခဳတုဲ၊ ချူဇန်ပ္တိတ်မံၚ် လိက်မန်ရောၚ်ဂှ် ညးတီအဲတီရ၊ အာစာကၞေဟ်တအ် ၜိုန်ရမိက်ဂွံပ္တိတ် လိက်အုပ်ဇကုအိုတ်ကီုလေဝ် ဒၟာနူတော်ဟွံကိတ်လောန်ဂှ်တဲု ဒးဗ္ဒေါံလဝ်အသိၚ်အိုတ်ရ၊ တမလိက်ဇကု တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူဟွံဒှ်ကၠုၚ် လိက်အုပ်ဂှ်တဲု ကၠေံဏှၚ်အာအိုတ်ကီုရ၊ လိက်ပရေၚ်တအ် ကဗျတအ် ပံုအာဂီုတအ်ဂှ် ၜိုန်ရအာစာပိုဲ ဗညာသာၚ်မန်၊ ချူလဝ်နွံဗွဲမဂၠိုၚ်ကီုလေဝ် ပိုဲတအ် ဟွံဂွံဗှ်ကေတ်ဖအိုတ်ဂှ် ဒၟာနူဟွံဒှ်လိက်ကၞပ်ရ၊ သွက်ဂွံပသေှ်စွံအာ အဆက်ကောန်အဆက်စဴဂှ်လေဝ် ရန်တၟအ်တအ်ဂှ် ဟွံမံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်အိုတ်ရ။
     ဗီုအာစာဗညာသာၚ်မန် ဆာန်လိက်ပတ်မန်ဂှ် ပိုဲကောန်ဂကူမန် သၟတ်တၞောဝ်ဒတောဝ်တၟိတအ် ကေတ်သ္ပအစာံတဲု ဂပ်ဝဝ်ဒးချူအာလိက်ပတ်မန်၊ ဂပ်ဝ်ဒးမၚ်မွဲအာ လိက်ပတ်မန် ထေက်ကွေံကွေံရ၊ ဗီုညးဆာန်လိက်မန် စဵုလ္အိတ်လမျီုဂှ်လေဝ် ပိုဲတအ် ကဵုဂွံကေတ်စ နဲကဲမာန်အိုတ် ကီုညိ၊ နဒဒှ် ရော်ဏာ ဂုဏ်အာစာ ဗညာသာၚ်မန်တဲု၊ စဵုလ္အိတ်လမျီု အဲဆက်ချူအာလိက်မန် ပ္တိတ်အာလိက်မန်ရောၚ်၊ ဂှ်လေဝ်မိက်ဂွံလဴပူစကဵု အာစာဗညာသာၚ်မန်ကီုရ။

                      ဗညာတိထဝ်  (တၠဂုဏ်နာရဒ)
                      ကွာန်ကြုၚ်ဘာ
                      ခတ်ေတ U.S.A
      
   လိက်ပရေၚ်ဝွံ ကံက်ပ္တိတ်နၚ်နူလိက် မဂ္ဂဇြေန်
   ဂကောံအာစာကၞေဟ်မန် ကၞပ် (၃)
   မုက်လိက် (၂၉)
   ညးကံက်ပ္တိတ် အမ်သဝ်နာဲ အၜဝ်
   (.12:10.AM.21.08.2021.)

ဂကူမန်လိက်မန်ကၠုၚ်နူလဵုရော
*****************************
အ္စာသုတေသနတံ ဍေံတံချူဝၚ်ဂကူမွဲမွဲ ဍေံထ္ၜး သက်သဳမာန်ဒၟံၚ်ကီု၊ ဝၚ်ဂကူမ္ဂး သက်သဳလိက်ပတ် ဒှ်ဇြ ဟတ်ဇၞော် အိုတ်ရ။ ဍေံတံကေတ်လဝ်အဓိပ္ပါယ် ဂကူမန်, အရေဝ်မန်, လိက်မန်ကၠုၚ်နူမန်ဟွံသေၚ်ဂှ် ဟွံမိက်စှ်ေ စိုတ်အှ်ေရ။ ညးတၞဟ် ဟီုဂွံကၠာ ဟီုအာရ ညးတၞဟ်ချူဂွံကၠာ ချူဏာရ ဒးဆိၚ်ဆခယျကေတ်လဝ် နွံဗဝ်ရ။ ဂွံလဝ်ဂမြၚ်ညာဏ်ကျာ်အရှန် ဟွံသေၚ် ဒးထေၚ်ကေတ်ရဂၠိုၚ်တုဲ ဍေံတံထေၚ်ကေတ်လဝ် နွံမံၚ်ကီုရ။      
  မိက်ဂွံထ္ၜးသက်သဳ တွဵုရးဍုၚ်မန်ကၠာတေံ အလုံ (၉၆)ဍုၚ် ပၞောဝ်ကဵုတွဵုရးဖာသီ, မံၚ်မလ, ဒဵုပသဲ, ဟံသာ ဒေံါ(၃၂)ဍုၚ် တွဵုရးဗဂေါဟံသာဝတဳ, ဍုၚ်သေၚ်, ဍုၚ်ဒလ, ဍုၚ်ပါဒ, ဍုၚ်လ္ဂုၚ် ဥက္ကလာပ(၃၂)ဍုၚ် တွဵုရး မုဟ်တၟံ, သဓီု သုဝဏ္ဏဘုံ,တ္ကအ်ခၟိုၚ်, ဗြဝတဳ, ရးဇြာဝါခရူ, ရေဝ်, ရး တနၚ်သဳ(၃၂)ဍုၚ်တံဂှ် ဒှ်ဍုၚ်မန် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဍုၚ်မန်သိုၚ် နန်ပြာသာဒ် ဍုၚ်နွံကဵုဨကရာဇ်မန် ချိုတ်တ် ပၠိုတ်တ်မဒှ်ရ။         
    ဂကူဒှ်သၟိၚ်မန်ကၠာအိုတ် ဒးထံက်ထ္ၜးဂလာန် ရာဇာ ဝၚ်မန်မ္ဂး တွဵုရးဍုၚ်မုဟ်တၟံ(၃၂)ဍုၚ် ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံဝွံ ကၠာကျာ်တြဲဂေါတမပိုဲ ဟွံက္တဵုဒှ်ကျာ်ဏီ ဗၞတ်(၅ဝဝ)သၞာံ တေံ ဂကူမန်မၚ်ဗၠာဲမၞုံယၟုသုဓမာနဝ, သုဓမ္မ မာဏဝ, သၟိၚ်အိန်မာဃတၠသွဝ်ၜါ စှ်ေကၠုၚ်ပသေက်ကဵု သ္ပဨက ရာဇ်မန် ကၠာအိုတ်ရ။
    သ္ပဟိုတ်နူကဵု သၟိၚ်အိန်နိမိတ်ဗဒှ်ကဵု ဍုၚ်ပြာသာဒ် သၠိုက်ကဵုအဘိသိက် ၝောံကိုဋ်ဗြကၞေၚ် ရေၚ်မတ်ရတ် နာနာ ရန်ကဵုယၟုယၟာဗွဲဘာသာပါဠိဂှ်တုဲ̏ ဍုၚ်သုဓမ္မဝတဳ̋ ဍုၚ်မၞုံကဵုဓဝ်သၟိၚ်အိန် ခုတ်ခဴကဵုလဝ်ယၟုရ။ ဂလာန်ရာဇာဝၚ်မန်ဂှ် ဒှ်ဂလာန် မဍာံပြဟေၚ်တုဲ မၚ်ဗၠာဲသၟတ်မန် သုဓမ္မမာဏဝဂှ် ဒှ်ကောန်ညးဇၞော်တမ္ၚာတုဲ မၚ်မွဲလဝ်သဳလဥပုဟ်လၟိုန်ကာလရ။ မိမယာဲဣတဂှ် ၜိုန်ရကၠောန်မံၚ် ကမၠောန်တမ္ၚာ ဂယိုၚ်လမျီု ̏မိစ္ဆာဇဳဝ̋ ပရေံကဵုဒှ်ကၠာရ။ ကောန်တြုံပရဲ ပြဲနူတၞဟ် ဒှ်ညးတၠပါရမဳ ဂှ် ဝေၚ်ပဲါထောံကမၠောန် ပွသရာံပါပ် ဗၞတ်မွဲအာယုက် မာန်တုဲ ဟိုတ်နူအသိၚ်သဳလဥပုဟ် သဳလပါရမဳစိ သၟိၚ် အိန်ဒေဝတဴသွဝ်ၜါ ဒးစှ်ေသၠိုက်အဘိသိက် ပအပ်ဇိုန် ကဵုကၟိန်ဍုၚ်က္ဍိုၚ်ဗ္တာၚ်နန်ထဝ် ပြာသာဒ်ထဝ် ကဵုသ္ပသၟိၚ် ဨကရာဇ် မန်ကၠာအိုတ်ရ။
          ဟိုတ်ဂှ်ရ ထံက်ရံၚ်ကဵုဒဒှ်သက်သဳ ရာဇာဝၚ်မန် အာဂမယုတ္တိ ဗီုဒှ်မူလဍာံပြဒၟံၚ်တုဲ သၟိၚ်ဨကရာဇ်မန်ဂမၠိုၚ် တံဂှ် ယာဲအပါမန်ဟေၚ် ၜံၚ်ခ္ဍတ်ပတိတ် က္တဵုဗဒှ်ကဵုဂကူမန် မဒှ်ရ။ မန်ကၠုၚ်နူမန်ဇေတ်တ် ဂကူမန်, အရေဝ်မန်, လိက်မန်,ယေန်သၞာၚ်မန်,ကၠုၚ်နူမန်ဖအိုတ်ရ။ တိတ် ကၠုၚ်နူကဵု ဂကူ(၄)ဂကူတေံဟွံသေၚ် ဂကူမန်ပိုဲသမ္တီလဝ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်အိုတ်ညိအဴ။ စပ်ကဵုကိစ္စ အရေဝ်မန်, လိက်ပတ်မန်ဂှ် လညာတ်ရဲညးလ္ၚတ် (သုတေသန) တံဂှ် ဂကူမန်, လိက်မန်, အရေဝ်မန်, ကၠုၚ်နူကဵု (၄)ဂကူ တေံရ။ ဂကူမန် ယဝ်ရကၠုၚ်နူဂကူ (၄)တေံမ္ဂး သံသယ သၠေဟ်ပၟာ ဟွံအိုတ်ရ။
    မန်ကၠုၚ်နူဂလာလေဝ်ဒှ်ဂွံ ကၠုၚ်နူကြုက်ခမေန်လေဝ် ဒှ်ဂွံ သၠေဟ်ပၟာဟွံအိုတ် နကဵုစိုတ်ဟေၚ် ဒးထေၚ်ဒးခယျ ဆိၚ်ဆ ကေတ်တုဲ သံသယစိုတ်က္တဵုဒှ်ၜါလွးရ။ ဂၠာဲရိုဟ် ကၞက်တမ် ဂကူမၞိဟ်ဂွံ လဝ်ကၠာတမ်ဍာ်ၜဳမှာသၟိဒ် နွံဒၞာဲလဵု ရောဒဵုသိန္နရာဇ်နွံဒၞာဲလဵုရော အာဂၠာဲဆဵုမံၚ်ကီုဟာ? လညာတ်အ္စာရာဇာဝၚ်မန်လ္ၚဵု ဂကူမန် လိက်မန် အရေဝ်မန်ကၠုၚ်နူမန်ဟေၚ် သၠေဟ်ပၟာဟွံမွဲတုဲ ဖျေံတၚ် သ္ဂုတ်သွာတ်ဂံၚ်ၚ် ဟွံယောၚ်ဟွံယံၚ် ဖျေံစိုတ်ပိုတ်တ် သ္ကုတ်တ်ရ။ ဂကူမန်, လိက်မန်, အရေဝ်မန်, ကၠုၚ်နူဂဝ် ဂၞဴတၟာမလ္ၚဴဟွံသှ်ေ နူကၠာကျာ်တြဲဂေါတမဟွံက္တဵုဒှ်ဏီ ဗၞတ်(၅ဝဝ)သၞာံ ပယာံမလအ် တေံဟေၚ်၊ ဟွံသေၚ်သာ်ဂှ် နူတိဒှ် ဒကှ်တိုန်တေံ မန်ပိုဲသှေ်ၜက် ကၠုၚ်မံၚ် စဵုကဵုအခိၚ် လၟုဟ်ရ။ 
   ဟီုဍေံရ လိက်မန်ကၠုၚ်နူ ဂလာအိန္ဒိယ(INDIA) အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူဂှ်အက္ခရ်ပလ္လဝ ကဒမ္ဗဂးသာ်ဂှ်တုဲ ပူဂဵုလ္ၚဵုလ္ၚဵုလေဝ်ဒုၚ်ယဵု အာမန္တာ နွံမံၚ်ကီုရ။ ခရေတ်အေဒဳ(ဗီ) (၅ဝဝ)သၞာံဂှ် အ္စာသၠပတ်မန် မှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသာ က္ညအာ ချူကှ်ေဆာဲ ကၠာဲကေတ်ပိဋကတ်ပိစိုပ် ဍုၚ်မန် သုဝဏ္ဏဘုံရ။ သၞာံသာသနာမန်ပိုဲဂှ် (၉ဝဝ)သၞာံဟေၚ် ဝၚ်ပိဋကတ်မန် စၞောန်ထ္ၜးလဝ်တုဲ အက္ခရ်မန် လိက်မန်ပိုဲဂှ် နွံမံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်မန် သုဓမ္မဝတဳ ကၠာနူသၞာံခရေတ် ထုက်ထက်ဏီရ။ 
    (က)ဗြဟ္မဳသဒ္ဒါ ဣကာရန္တပုံလိၚ်ဂှ် ပ္ဍဲပါဠိအဘိဓာန်မန် အက္ခရာဝလိဟွံမွဲတုဲ ဗြဟ္မဳ ဣကာရန္တပုံလိၚ်ဟေၚ် နွံထေၚ်လဵုမံၚ်ရ။ ဗြဟ္မဳသဒ္ဒါဂှ် တွံအရထတၞးဗြီု-မနဳ တွံ အရထဂလာန် ၜါသာ်ရ။ တၞးဆုဗြီုမနဳဂှ် တၞးဍေံ ညးသ္ပဂဥုဲ အ္စာသဝ်တံရပ်စပ်စကာရ။
            (ခ)ကဒမ္ဗသဒ္ဒါ အာကာရန္တပုံလိၚ်ဂှ် တွံအရထ ဆုသဴ, ဆုပြဲ, တၞံရာဲသဳဓတ်, တၞံမိတ်, ဂကောံ တွံအရထ (၅)ဂကူရ။
   (ဂ)ပလ္လဝသဒ္ဒါ အကာရန္တပုံလိၚ်ဂှ် တွံအရထသၠ လမတ်, တၞံဆုမၜတ်,တၚ်ကၞာၚ်ဆု,မဒှ်မွဲဟာန်သၠလၟတ်,တွံအရထသၠဆုၜတ်တ်
ကဵုတါ်ျကၞာါ်ျဆုရ။
    ပါဠိသဒ္ဒါဍာံပြဟေၚ် အရထဍေံတိတ်ကၠုၚ်ဗွဲမဍာံပြတုဲ အဓိပ္ပါယ်နွံပၟိက်လ္ပာ်ဍေံလေဝ် ကလိဂွံမာန်ဗွဲစၟတ် ဟေၚ်ရ။
    အတိုၚ်လညာတ်ညာဏ် အ္စာသုတေသနတံ ကေတ်လဝ် အဓိပ္ပါယ်အက္ခရ်မန် ကၠုၚ်နူဍုၚ်ဂလာအိန္ဒိယ ထ္ၜးပါဠိပိပိုဒ်ဂှ်တုဲ ကံက်ကေတ်အဓိပ္ပါယ်ဂွံ ဂွံဍောၚ်ဓရ်သဒ္ဒတ် သာ်ဂှ်ရ။ အက္ခရ် လိက်မန်, ကၠုၚ်နူဗြဟ္မဳဂှ် ဂွံကဵုတၞးဆုရ။

    အတိုၚ်လညာတ်ညာဏ် အ္စာသုတေ သနတံ ကေတ်လဝ် အဓိပ္ပါယ်အက္ခရ်မန် ကၠုၚ်နူဍုၚ်ဂလာအိန္ဒိယ ထ္ၜးပါဠိပိပိုဒ်ဂှ်တုဲ ကံက်ကေတ်အဓိပ္ပါယ်ဂွံ ဂွံဍောၚ်ဓရ်သဒ္ဒတ် သာ်ဂှ်ရ။ အက္ခရ် လိက်မန်, ကၠုၚ်နူဗြဟ္မဳဂှ် ဂွံကဵုတၞးဆုရ။
    အက္ခရ်မန်,လိက်မန် ကၠုၚ်နူတၞံဆု, တၞးဆုဂှ် ဒှ်အဓိပ္ပါယ်ဍေံရ။ ဂလာန်အရေဝ်ဂှ် ကၠုၚ်နူ ဂလာတုဲ ဆက်စိုပ်ကၠုၚ်မန်ပိုဲဂှ် ဒှ်ဟွံမာန် ဗၠေတ်လ္ပကေတ်စညိ။ 
    အက္ခရ်မန်,လိက်မန် ကၠုၚ်နူဗြဟ္မဳ, ပလ္လဝ, ကဒမ္ဗ ဍာံပြဟွံဍာံပြ စၟဳစၟတ်ရံၚ်နကဵုသဒ္ဒါညိ။ ညံၚ်ရဴမလိက် နွံပ္ဍဲဗုၚ်ဂၞဴမပ္တံ (သြွံသြွဳဿုံဟ္တ အအ) တံဂှ် ဒှ်ပါဠိလီုလီုတုဲ အရထဟွံမွဲ အဓိပ္ပါယ်ဟွံတိတ်ရ။ ယဝ်ရကေတ်အတိုၚ် ပါဠိပိပိုဒ်ဂှ်မ္ဂး လိက်မန်ပိုဲဂှ် တုပ်ကဵုလိက်ဗၟာ လကျာ်တဳ ခမဳအပြောံ ဍုၚ် ဗကာံတေံကီုရ။
  လကျာ်တဳခမဳအပြောံတေံဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ချူကေတ် လိက်ပပ်ပ်ပဳပဳတုဲ အာတိုပ်ပြိုက် စုတ် ပ္ဍဲဂဝေၚ်ဆု ပေၚ်ပိသၞာံ ဂဝေၚ်ဆုဂှ် ဂတိုပ်ခၞော်ဍေံပေၚ်တိုန်တုဲ ကၟာတ်ကၠက် အာရ။ ဒဒှ်ရလိက်ဗၟာပိုဲနွံဒၟံၚ်ဂှ် ဒေဝတဴတံကဵုနိ မိတ်လ္ပအ်တုဲ ပိုဲမရာဇ်ဒးဇက်ပၞာန် အာကေတ် လိက်ပတ် တံဂှ်ရောၚ်။                                ဂရၚ်ပ္တီ သၟိၚ်ဗၟာအနဝ်ရထာ (အနော်ရထာ)ရ။ သၟိၚ်ဗၟာအနဝ်ရထာပတှ်ေတုဲ ဇက်ပၞာန်အာခဲါ အာၜံက် အာဂၠံက်ကေတ်တုဲ ဒှ်လိက်ချူဗဒှ် ကၠောန်ကေတ် ပပ်ပ်ပဳပဳဂှ်တုဲ ညိဟွံကိတ် ညဳကဵု ပရေၚ်လောကဓမ္မဒ္စာံသာ်တုဲ သၟိၚ်စံၚ် ထောံဖအိုတ်ရ။ 
    ဂွန်အလီညာဏ်အလီဇၞော်ကွေံကွေံတုဲ ဟိုတ်နူကဵု လိက်ပတ်ဟွံမွဲဂှ်ရ လကျာ်တဳခမဳ အဖြေဟ်ဒးကၠောန် ဗဒှ်ကေတ်လိက်ပတ်ရ။ လိက်မန်ပိုဲဂှ် ဟွံတုပ်ကဵုလိက်ဗၟာ လကျာ်တဳ ဍုၚ်ဗကာံတေံပုဟ်၊ လိက်မန်ပိုဲဂှ် ကၠုၚ်နူကဵုတၞံ 
ဆု,တၞးဆု,ကဝေၚ်ဆုဟွံသေၚ်၊ ကၠုၚ်နူကဵုမန် ဂကူမန်ဟေၚ်ရ။ ခေတ်ညးကဵုညး အခိၚ်ညး ကဵုညး စကာသုၚ်စောဲပြံၚ် လှာဲကၠုၚ်နွံမံၚ်တုဲ လိက်မန်ခေတ်သၠပတ် ပြာကတ်မံက်ဂတဝ် တိုန် ပ္ဍဲလက်ထက်အ္စာကဝိမန် အ္စာသၠပတ်မန် မှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသာပိုဲရ။                             ကောန်မန် ပိုဲဂွံတီအာကိုန်ဂစိုတ်မာန် ဂကူမန် လိက်မန် အရေဝ်မန် ကၠုၚ်နူ မန်ဟေၚ်၊ ကွေတ်ဗုဒ္ဓဘာသာကဵု အခိုက်ကၞာ သာသနာမန် ကၠုၚ်နူမန်ဟေၚ်၊ အခိုက်ကၞာ ရှ်ေသှ်ေ ဗဴဗယိကလော်သ္ၚိ ကၠုၚ်နူမန်ဟေၚ်၊ အခိုက်ကၞာ ဒက်စေတဳ ဒးပ္တိုန်က္ဍိုၚ် လ္ဇံက် က္ဍိုၚ်ကျာ် ကၠုၚ်နူမန်ဟေၚ်။ 
    အခိုက်ကၞာ သ္ပဒကာထပိုဲခမဳပယျၚ် ကၠုၚ်နူမန်ဟေၚ်၊ အခိုက်ကၞာ ပြေၚ်စွံ ကမ္မဋ္ဌာန်သၚ်ကဵုခရှ်ဂှ် ကၠုၚ်နူမန်တံ ဖအိုတ်ရ။                         
    ဟိုတ်ဂှ်ရ-ဂကူမန်, လိက်မန်, ကၠုၚ်နူကဵု ဂကူတၞဟ် သအာၚ်တေံဟွံသေၚ်။ (ဂကူမန်, အရေဝ်မန်, လိက်ပတ်မန်, ယေန်သၞာၚ်မန်) ကၠုၚ်နူမန်ပိုဲဖအိုတ်ရ။ 
     မိက်ဂွံဗ္ကန်ဏာကဵုဂကူမန် ညးမဗှ်လိက် မန်ပိုဲတံ      မွဲတၚ်ပၠန်ဂှ် ဒၞာဲလဵုမံၚ်ၚ်က္ဆံၚ်လဵု စိုပ်ပ် ဟီုအရေဝ်မန်,ချူဗှ် လိက်မန်, သုၚ်စောဲ အာဲယေန်သၞာၚ်အခိုက်ကၞာမန်ပိုဲတံ အိုတ်ညိ။ လ္ပထေၚ်ဇၞော်ကဵု ဂကူတၞဟ်သအာၚ်အိုတ်ညိဂှ် မိက်ဂွံဗ္ကန်ပြၚ်ဏာ နကဵုကၞေဟ်လိက်ဏံ မဒှ်ရအဴ။

ရာမညအာၚ်မန်
တံၚ်ပရၚ်

ရတနတ္တယပဏာမ-ကေုာံ-ပတ္တနာ
   
       နမောတဿ၊ ပဏာမလိက်ပတ်။ ဗုဒ္ဓဓမ္မ၊ သီုသဳဃံရတ်။ အဲဍိက်ရှ်ေသှ်ေ၊ ဖျေံက္ဍိုပ်သ္ပဝတ်။ ဣန်ဗြီုယီုမာ၊ဒေဝါပြကတ်။ နွံဂၠိုၚ်ပြးဇး၊ဂးဗးဟုဝတ်။မိကဵုမၜါ၊ အ္စာဇၞော်သွတ်။ကဝိပန်ဌာန်၊ ဥာဏ်ညံၚ်သၞာ်ရတ်။ ဂုဏ်ညးတအ်ဂှ်၊ဒှ်ဗဇ္ဇဗတ်။ အတိက်လေဝ်ကီု၊သီုအနာဂတ်။အဲဍိက်သ္ပဝတ်၊ပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်။ 
        ဖျေံက္ဍိုပ်စိန်ဝုန်၊ ယိုက်လဝ်ဂုဏ်ပၠန်။ ဖိုလ်အဲရဴဂဴ၊ဇဴထပှ်တန်။ကမ္မကဵုစိ၊ ပိစှော်ၜါပၠန်။ ဝေဒနာတုန်၊ ၜါဣသုန်ဗ္ဂန်။ ပရိုက်ဥပဒြဴ၊ စှ်တြဴတန်။ အန္တရာယ်စှ်၊ ဒဏ်စှ်မွဲဒွန်။အိုတ်ကပ်ပိကီု၊ သီုဝဲမသုန်တန်။ဂြိုဟ်ပါပပၠန်၊ သီုဒဏ်အန္တရာယ်။
         အိုတ်သီုယဲဗော်၊ ကလော်တာဲဗြဲ။ ဗၟုဲဘုတ်ပြိုတ်၊အိုတ်သီုသရာဲ။ ပရိစ္ဆေဒ၊ ဘဝဇၟာပ်ဒၞဲါ။သၞနိမိတ်သၞဲ၊ ကဵုဍေံသ္ၚောဲသာဲ။ သၟိၚ်ဍာ်ပၟတ်၊ ကမၠက်စိုတ်စၞာဲ။ ကဵုဍေံပြးဆာဲ ပဲါဒဴအာညိ။
        ယိုက်ဂုဏ်တုဲပၠန်၊ ဆန်ဗ္ဒက်လိက်စိ။ ညးမဒှ်ကၠာ၊အ္စာကဝိ။ တံၚ်ပိုအ်ရးဇြာ၊ ကွာန်ဂှ်ဇာတိ။ အဲမာံတောအ်ကၠာ၊အ္စာကဝိ။ဥာဏ်ဒှ်မြမောဝ် လ္ၚောဝ်ရးမန်ပိ။ အာယုဒဳဃ၊လာဘသုခိ။လာပ်ကဵုစိုပ်ကၠုၚ်၊ ညံၚ်နုၚ်နိဓိ။အာယုက်ကဵုဂၠိၚ်၊ညံၚ်သၟိၚ်နေမိ။ ဂွံဒှ်မြမောဝ်၊ဒေါဝ်ရးမန်ပိ။ဝၚ်တြေံတြဟ်၊ဆန်ဗ္ဒက်တၟိ။ ဂကူမန်ကၠာ၊ဂွံတီအာညိ။ ဗၟာယုတ်ပျဲလဝ်၊ညံၚ်ကဝ်အဂ္ဂိ။တူဂြောတ်ဂဵုဒၟံၚ်၊ညံၚ်ရဴပ္တေၚ်ဂျိ။သွက်မန်ဂွံတီ၊တၞီမံၚ်ဒမၠိ။တီတုဲသတိုက်၊ စွံစိုတ်ကဵုဂိ။ ညံၚ်ဂွံချပ်မာန်၊ဂစာန်တိုန်ညိ။ညးအဲလ္ပဝိုတ်၊ ဂိုတ်ကဵုဗိုန်ဂၠိ။မန်ပိုယ်ဗၠိုက်မံၚ်၊ဘိုၚ်ဟံၚ်အိုတ်ညိ။ယဝ်ဟံၚ်ဂွံကၠာ၊ လာဘသုခိ။ လာပ်ဂွံစိုပ်ကၠုၚ်၊ညံၚ်နုၚ်နိဓိ။ အာယုက်ဂွံဂၠိၚ်၊ ညံၚ်သၟိၚ်နေမိ။ဇဲယသိဒ္ဓိ၊ကဵုဒှ်ညိမန်။
        မၞိဟ်ဒေဝတဴ၊ ကလောသ္ၚောဲညန်။တၞောဝ်ဂကူစိဇာတိပိုယ်မန်။တဆိပ်ၜိုပ်ကၠာ၊ဟံသာထဝ်သောန်။ရာဇာဝၚ်တၞမ်၊ တမၠာလအ်လောန်။ နူသၟိၚ်ပိုယ်မန်၊ စှ်ေနူနန်ထဝ်။
    ဍုၚ်ဟံသာဟေၚ်၊ ညးတၟေၚ်ဂွံလဝ်။ ၜိုပ်ကျအာမြာ်၊သြိုဟ်ပါ်သၞေၚ်ထဝ်။ပြာသာဒ်ရတ်ထ္ၜိုၚ်၊ က္ဍိုၚ်ဗ္တာၚ်နန်ထဝ်။ဘုတ်ဘာသီုသ္ၚိ၊ တိဍာ်ကၠအ်သွဝ်။ဍုၚ်ဗဂေါကၠာ၊ တၟာမဗ္ဒဝ်။ဟွံသှ်ေလေၚ်အိုတ်၊ ဟိုတ်ဝဲတမ်ကဝ်။ သာ်ဝွံဆတ္တဝ်၊ ပြာကတ်လဝ်ရောၚ်။
      သမ္ပတီယောၚ်၊ မွဲတောၚ်ချူဇန်။ နူရာဇာဝၚ်၊ ရံၚ်ကေတ်နၚ်ဂြန်။ ပ္ဍဲဇာတာထဝ်၊ သ္ပလဝ်ကိုန်ခန်။သ္ၚဳဂၠိပ်တုဲပၠန်၊ဆန်ဗ္ဒဟ်မၚ်ဇေန်။
        ဘာသာမန်အဴ၊ ကြဴဂွံဆက်ဆေန်။ ကလောမိတ်စှ်၊တုဲဂွံဗှ်ပ္ဍေန်။သ္ပလိက်မၚ်ဇေန်၊ မာံတောအ်ဟေန်ဆာဲ။
        ဍုၚ်ဗဂေါလီု၊ ဗီုကဝ်တူပြာဲ။ ဒဒိုက်ပိုယ်မန်၊ ကောန်ယာံကဵုယာဲ။ မိယာံကဵုကောန် အောန်စိုတ်ဇၟာပ်ဒၞဲါ။ဝုတ်ယာံကဵုဗၠာဲ၊ ဆာန်တုဲသာဲအာ။
        တၞောဝ်ရာဇာဝၚ်၊ အိုတ်လၚ်ဂတာ။ ဂကူမည၊ ဝံသပိုယ်ကၠာ။ ဒှ်ဍိက်ဗၟာရ၊ သဗ္ဗကေၚ်ကာ။ပိုယ်ဒးဒှ်လၞီ၊ ကြအ်ဆီသိၚ်သာ။အတိက်တမၠာ၊ နူကၠာတေံဂှ်။
             ဒဒိုက်ပိုယ်မန်၊ဇၞော်လောန်သ္ကာတ်မြဟ်။ ဒးချိုတ်ဘဲပၟတ်၊ တူဂြောတ်ဟေၚ်ဟဟ်။လေၚ်သီုဒြပ်ရတ်၊ပိဋကတ်သၟဟ်။ လေၚ်ဘုတ်လေၚ်ဘာ၊ လေၚ်ဝါတိရှ်။ လေၚ်ဍုၚ်လေၚ်ကွာန်၊ လေၚ်ဌာန်ဒိုဟ်စှ်။ လေၚ်သၟိၚ်နာဲတၠ၊ လေၚ်မသထပှ်။ပိုယ်လဴခၠေဝ်သှ်၊ ဂတှ်ဝိပက်။
        ဂွံတီညာတ်ရ၊ ဂတမွဲအဆက်။ ဒှ်စိတ္တဥာဏ်၊ ဂလာန်ဒှ်ကြက်။ ကောန်ဇာတ်ဗွဲကြဴ၊ စဴစေက်သှ်ေၜက်။ ဂွံတီညးအဲ၊မွဲၜါအဆက်။လိက်နွံဂွံဗှ်၊ မန်စှ်ကိုဋ်ဠက်။ဝၚ်မန်ပိုယ်ဟေၚ်၊ ဗီုတၟေၚ်ဒးကၠက်။ဗၟာသတ်အဟိုတ်၊ ဂစိုတ်မန်ညံၚ်ကၠက်။သ္ပလဝ်ရိုဟ်ကၞက်၊ ဨကဂ္ဂတာ။
        ရာဇဝၚ်ရ၊ နူသၠပတ်ကၠာ။ သ္ပမၚ်ဇေန်ပ္ညုၚ်၊ဍုၚ်မန်ဟံသာ။ အဲချူဆန်ဗ္ဒဟ်၊ ဂွံဗှ်သေၚ်ဟာ။ ဝၚ်ပိုယ်ဖအိုတ်၊ ပၠောပ်စိုတ်လောဲသွာ။ ချူကှ်ေပိုဒ်ဗျဥ်၊ ဆန္ဒလကႅာ။ဗီုပိုယ်ဒှ်ကၠုၚ်၊ ဍုၚ်မန်ဟံသာ။ သ္ဂောံစေန်ဆက်အာ၊ ပြာကတ်လဝ်ရောၚ်။
      မၞးတအ်ကလၚ်၊ ပၚ်မှိၚ်မွဲတောၚ်။ထံၚ်လဝ်သောတ၊စိုတ်ပကဵုယောၚ်။မညာဘာသာ၊ မေတ္တာအခေါၚ်။ ဆာန်ဂကူရောၚ်၊ ဟီုလဴသောၚ်ထ္ၜး။
        ဟိုဲတၞောဝ်မည၊ဝံသဗော်သွး။ဂကူပိုယ်ကၠာ၊ ညဳသာသၟဟ်တး။ ဟွံဒးလီုလာ်၊ ဟွံပါ်ဒကး၊ဍိက်ကဵုတၠနာဲ၊ ဟွံဒးသာဲပြး။ ပၚ်မှိၚ်ညိဏး၊ ယွံကွးဘာမန်။
        အတိက်တေံကၠာ၊တမၠာလအ်လောန်။ ဟံသာဝတဳ၊ဍုၚ်ကျာ်သြဳမန်၊ သၟိၚ်ဨကရာဇ်၊သီုအမာတ်ဝန်။မၞိဟ်မွဲဍုၚ်ကွာန်၊ ဇၟာပ်ဌာန်သ္ၚောဲညောန်။ သ္ကိုပ်ပၞာန်ဂှ်၊ ဟိုတ်ဟွံသၟဟ်သၟန်။ညိရောဒးဗီု၊ ဒးလီုလ္ၚုလ္ၚန်။ဟံသာဍုၚ်မန်၊ နန်ထဝ်က္ဍိုၚ်ဗ္တာၚ်။
       ဒးထောံကၠေံသ္ကဲ၊ လုပ်တဲညးသ္အာၚ်။ သၟိၚ်ဒဴဗညာ၊ ရာဇာတြုံသာၚ်။ က္တဴက္တာန်မံၚ်၊ ညံၚ်ၜိုဟ်ကဵုကၠာၚ်။ ဒးထောံကၠေံဂအာၚ်၊ ကၟာၚ်ဍုၚ်ဒေါဝ်ဝါ။
         ဂၠုက်ရာပ်ဂၠုက်အုပ်၊ ဒဴလုပ်ဒျူဒျာ။ ဍိုက်ဂွံဂၠုၚ်က္ၜၚ်၊လှၚ်ဒေါဝ်ဂဂႅါ၊ သၟိၚ်ဨကရာဇ်၊အမာတ်ဒဴဗညာ။ဝံသဒတောဝ်၊တၞောဝ်မန်ရာဇာ။ဖေက်အဲအနိုၚ်၊ ဝၚ်သၟိၚ်ယုတ်ဗၟာ။မန်ပိုယ်ဒဴပၞာန်၊ ထောံကွာန်ဂွံဝါ။ ဂြိပ်ဒဴထောံဗၟာ၊ ပ္ၚောံဒျူဒျာရောၚ်။
         သာ်ဝွံမွဲတောၚ်၊ ဟွံယောၚ်ဒှ်ဍာံ။ ဍုၚ်ဗဂေါဝွံ၊ လ္ၚုလုံဒိုဟ်ဒ္စံါ။ တၞောဝ်ပိုယ်မည၊ ညံၚ်ကဒဴကျာံ။ သ္ပကာဝရာံ၊ 
သၞာံဂှ်လ္အိတ်။
        ကၞိရောၚ်ဒးဘဲ၊ ဗ္ဂဲရပ်ကိတ်။ သက္ကရာဇ်ဍုၚ်၊ ကၠုၚ်စိုပ်လ္အိတ်။ လ္ၚီကၠံဟီုတွံ၊ ကဵုစှ်ဒ္စိတ် (၁၁၁၉)။ မန်ကျအာဗၟာ၊ ရာဇာတၞောဝ်သိဒ်။ တၞောဝ်မညပြဲ၊ 
စိုပ်ဘဲဍာ်ဒ္စိတ်။ ပ္ဍဲဇမ္ဗုဒိပ်၊ဂြိပ်ဒဴဗၟာၚိတ်။ တိုန်ဒဵုကၠဆာ်၊ စှ်ေဍာ်ကျာံကိတ်။ ညံၚ်သာ်ဂှ်ကၠာ၊ ဥပၟာလ္အိတ်။ ညံၚ်သာ်ဂှ်လေဝ်၊ သရေနိမိတ်။ မန်ဒးထောံဍုၚ်၊ သုၚ်ဝိပရိတ်။ ဆၚ်ဒဴနူနန်၊ ယောန်အာဟိတ်ဟိတ်။လုပ်အာဂြိုပ်ဂၞိၚ်၊ ကြာကၠစိၚ်သိတ်။ ဂၠိုၚ်ကဵုဝိဝဲ၊ ဂၠိုၚ်ဘဲလ္အိတ်။ဒးအေၚ်ပုၚ်ဍာ်၊ ကွာ်အာမံၚ်ဍိတ်။ဒဒိုက်စိုပ်သိဒ်၊ လ္အိတ်ပိုတ်သ္ကုတ်။
    ဍုၚ်ဟံသာရော၊ ဗဂေါညးခုတ်။ လုပ်စိုပ်တဲဗၟာ၊ ရာဇာအယုတ်။ ဂးအံၚ်ဇေယျ၊ စိုတ်ညံၚ်ကၠဂြုတ်။တၞောဝ်ၜိုပ်ထဝ်ကွေံ၊ ဍေံရပ်ပရှ်ဍုတ်။ ဂၠာဲဒုဟ်ဂၠိုၚ်နဲ၊ ဂၠာဲစောဲဂဗုတ်။လဟုက်ထေဲထုတ်၊ စုတ်ဒုဟ်ကဵုမန်။
         သၟိၚ်ဗၟာယုတ်လေဝ်၊ ဨကရာဇ်ဝန်။ညံၚ်ကလော်ကြုက်၊မုက်ညုဓညောန်။ ဍေံဂွံအဝဵု၊ ဍဵုဍိုက်ပျဲလောန်။ ခမဳသၚ်မန်၊ကြပ်ညောန်သ္ၚောဲသာဲ။
         ကဵုကော်နၚ်ကၠာ၊ ဗၠးဏာသရာဲ။ ကၠုၚ်စိုပ်ဆတ္တဝ်၊ပ္တောံလဝ်မွဲဒၞဲါ။ညာတ်ဒှ်ဒေါသ၊ ညံၚ်ကၠရပ်သ္ၚာဲ။ ဟၟဲမေတ္တာ၊အာဏာလောန်ကာဲ။ မုက်အံၚ်ဇေယျ၊ ဒေါသဗ္တေတ်ဍာဲ။မၚ်မွဲဓုတၚ်၊ သၚ်ခမဳဗၠာဲ။ ဒးအလီရ၊ ဗၟာသ္ပပြယာဲ။ ဗၟာယုတ်စိုတ်စၞာဲ၊ ဥပါယ်အဟိုတ်။
        ကေတ်စိၚ်ဒြၚ်ဗိုန်၊ ကဵုလိုန်ဂစိုတ်။ နကဵုလွဟ်ပၠန်၊ ပန်ဗာ်ဖအိုတ်။ ဒးဒုၚ်ပယျဲ၊ ဘဲကမ်ဒးချိုတ်။ ဗုၚ်လိုက်ကအ်ပိုတ်၊ ချိုတ်ၜိၚ်မံၚ်ဆီ။
       ကွးသၚ်အရဳ၊ခမဳမန်ပိလ္ၚီ (၃၀၀၀)။ စုတိစဴသွဝ်၊ သီုဓဝ်လၞီ။ဒးဒုၚ်ကၠုၚ်ပၠန်၊ ဘဲဒဏ်ကၠံလ္ၚီ။ သာ်ဝွံခပ်သီ၊ သမ္တီလဝ်ညိ။
          ဣတ္တဳဗြဴမန်၊ သီုဂဝ်သန္ဓိ။ပ္ဍဲဗော်ရာဇာ၊ ဗၟာယုတ်ဒိဋ္ဌိ။ပန်ဗာ်ထပက်၊ ၜုၚ်တက်ကဵုရိ။ ညာတ်ဒှ်ဗဟေက်၊ ဖေက်ဖေက်ဂိဂိ။ လရိုအ်ယာံဟာဲ၊ ဗက်ဂၠာဲကော်မိ။ ပၞာန်ဗၟာတဲဂံၚ်၊ ညံၚ်နာ်သတ်ဂျိ။ ညးဒၞဲါဟွံမွဲ၊ ဂၠိုၚ်နဲလက်ဗျိ။ စိုတ်ယုတ်လောန်ကာဲ၊ဟာဲသတ်ရိုၚ်ရိ။ ဗြဴသီုသန္ဓိ၊ အိုတ်ဇဳဝိတ။
         မၞိဟ်ထပှ်လ္ၚီ၊ တီကၠးဍာံပြ။ (၇၀၀၀) ဂကူပိုဲကၠာ၊ဘာသာမည။ အဆက်သၟိၚ်ပိုတ်၊ အိုတ်တၞောဝ်ဝံသ။ ညံၚ်ဂွံကၠက်အာ၊ ဘာသာပိုယ်ပၠ။ ဗၟာယုတ်စိုတ်စၞာဲ၊ ဍေံဗက်ဂၠာဲသၞ။ကောန်ၚာ်တြုံရ၊ သ္ပမံၚ်ကွးဘာ။
           ဍေံဒဳနၚ်သ္ကဲ၊ ညံၚ်ဂၠဴပ္ဍဲဝါ။ ဗာ်ထပက်ပန်၊ ပ္ကီုဒဏ်နာနာ။ဆီဇွောဝ်ဒှ်ဍာ်၊ ကောန်ၚာ်ကွးဘာ။ဗုၚ်လိုက်ကအ်ပိုတ်၊ ချိုတ်ထပ်လောတ်လ္ၚာ။ ပဲါရောဟွံဗၠး၊ ဒးဘဲလွဟ်ဗၟာ။ ဗာ်ထပက်ပန်၊ကဵုဒဏ်နာနာ။အသမ်ရာဇာ၊ ဗၟာသတ်အလီ။
          ဂစိုတ်ထောံပၠန်၊ သၟတ်မန်မသုန်လ္ၚီ။ (၅၀၀၀) ဒးဘဲလမျီု၊ ဗီုစိၚ်မံၚ်ဆီ။ ဒဒိုက်ဠက်ဆ၊ ဟွံကကၠံလ္ၚီ။ ဟိုတ်နူဗၟာ၊ကွးဘာဒှ်လၞီ။ လိက်နွံဂွံတီ၊ သီပရူဒဒှ်။
           ဆဏအ်ရောသေၚ်၊ တၟေၚ်တိုန်နူဂှ်။ကောန်ၚာ်သၟတ်မန်၊ ဒှ်မံၚ်ကောန်တှ်။ အံၚ်ၚေဝ်လရိုအ်၊ ဂွံဆဗက်ဂြဟ်။ မွဲသာ်ရောကၠိုဟ်၊ဂၠုက်သြိုဟ်မဴတှ်။သၟတ်မန်တြဴလ္ၚီ (၆၀၀၀)၊ ဗက်သီကေတ်ပြဟ်။ ပ္ကောံလဝ်တုဲပၠန်၊ ဟွံတန်ချပ်ဗှ်။ ဂစိုတ်ထောံသၟဟ်၊ ကဵုလွဟ်မၞုဟ်ဇြၚ်။
       သုသာန်ကောန်ၚာ်၊ဆီဒှ်ဍာ်ဝၚ်။ ဇွမန်ပြးမံၚ်၊ တုပ်ညံၚ်သွးဂၚ်။ ဂၠိုၚ်ကဵုဠက်ကိုဋ်၊ ချိုတ်မွဲသဘၚ်။ ဂးအံၚ်ဇေယျ၊သၟိၚ်တၠမၞုဟ်ဇြၚ်။ ဓဇန်လောန်ကာဲ၊ ဂၠာဲကော်ပ္ကောံနၚ်။ ဗၟာသတ်အယုတ်၊ ကုတ်ထောံဂၠိုၚ်ဂၠၚ်။ ကောန်တှ်ကောန်သၟတ်၊ လောတ်လောချိုတ်လၞၚ်။ ဆီဒှ်ၜဳဂၚ်၊ ဘိၚ်ဘၚ်လောန်ကၠာ။
        ဂကူပိုယ်မန်၊တၟေၚ်ဂၞန်သၚ်္ချာ။ အဃောဂှ်ရ၊ ဆမန်ချိုတ်အာ။ ပ္ဍဲဍုၚ်ဟံသာ၊ ၜါဠက်မွဲလ္ၚီ။ (၂၁၀၀၀) ရာဇဝၚ်ထၟိက်၊ လိက်နွံဂွံတီ။ ဆဗၞတ်ဂှ်ဟေၚ်၊ တုဲဟွံသေၚ်ဏီ။ ဗၟာဗက်ဂစိုတ်၊ဠက်ကိုဋ်ကၠံလ္ၚီ။ အလုံဍုၚ်မွဲ၊ ရိုဟ်တ္ၚဲဗက်လီ။ အသမ်တၠနာဲ၊ ဗက်ဂၠာဲဗက်သီ။ မန်ပိုယ်ကြအ်ဆီ၊ ဆဵုလၞီဇၞော်။
       မညဘာသာ၊ နွံကြာဂရော်။ ဇၟာပ်ဒိုဟ်သတိုတ်၊ ပလိုတ်ဗၟံက်။ ဒိုဟ်ဥတ္တရ၊ဒက္ခိဏဗော်။ ပ္ဍဲဒိုဟ်ပန်ဟာန်၊ဒ္စံါဌာန်ညးကော်။ ဍေံဗက်ဂၠာဲအာ၊ ကြာဒဵုဂရော်။ ဒဴလေဝ်ဟွံဗၠး၊ဒးစိုပ်ဘဲဇၞော်။ဆမန်နွံကၠာ၊ ဍေံအာဗက်ကော်။ ဍေံရပ်နၚ်တုဲ၊ဟွံရုဲဍောတ်ဇၞော်။ တြုံဗြဴဝုတ်ဗၠာဲ၊ သီုကၟာဲဍေံကော်။ဒိုက်သိုက်ဟွံရော်၊ ဍေံကော်ဖအိုတ်။ 
      တၟော်မၞိဟ်ရောတီ၊ ကၠံလ္ၚီဠက်ကိုဋ်။အံၚ်ဇေယျဝွံ၊သၟိၚ်ဒုစရိုတ်။မောဟဒွိဟိုတ်၊ စိုတ်ညံၚ်ဂျိနာဲ။
     အိုတ်ဂကူမန်၊ ၝောံမၞိဟ်ကောန်ၚာ်။ အကြာဍုၚ်ကွာန်၊ဌာန်ၜဳပ္ဍဲဍာ်။ဍေံဗက်သ္ၚဳဂၠာဲ၊ ဇၟာပ်တာဲဇၟာပ်ရာ်။ ပ္ဍဲသ္ၚိဂြိုပ်ဝါ၊ဘုတ်ဘာသီုကျာ်။ ဆနွံဗက်ဂၠာဲ၊ ဒၞာဲဂၠိုၚ်ဇဳသာ်။ဗၟာမၞိဟ်အရိုၚ်၊ဒှ်သၟိၚ်ပိုၚ်သၞာ်။ ဒဳပ္ကောံနၚ်မန်၊လက်ဒေါန်သ္အဵုသ္အာ်။ စိုတ်ဍေံမ္ၚိုဟ်ကြံၚ်၊ တုပ်ညံၚ်ဂျိနာ်။ ပါၚ်စက်လ္တာ်၊ ကွာ်လဇုဲဗာ်ထောံ။
         မန်ဖေက်ဍေံစိ၊ စိုတ်ညံၚ်တိကလောံ။ ညံၚ်ဂၠဴသ္ကအ်ရ၊ဖေက်ကၠကွေံသွံ။ဇၟာပ်ဒိုဟ်ဇဳကၠောံ၊ ဍောတ်ဇၞော်ကြောံဇြာဲ။
       မဂဳလထဴ၊ နှဴသီုကၟာဲကၟာဲ။ ကောန်ၚာ်ညးခုတ်၊ ဝုတ်ဝုတ်ဗၠာဲဗၠာဲ။ ကောန်ဍောတ်ဂွံဆဵု၊ လ္ၚဵုမဴတှ်ယာဲ။ ဗျုဗျုဗျဗျ၊မိမနော်နာဲ။ တဲရပ်ဂစုန်၊ ရုန်ရုန်ဂဲါဂဲါ။ သၠုၚ်သဝ်ဂၠိုၚ်စွံ၊ ကြောံကြောံဇြာဲဇြာဲ။ ပၞာန်ဗၟာဒဳနၚ်၊ ဒေါသလၚ်ဍာဲ။ ထေဲပၞောတ်လောန်ကာဲ၊ အသမ်နာဲစာ။
       မုက်မတ်ကှ်ဇြ၊ ဘယလောန်အာ။ ဖေက်ဟွံဂံၚ်ကျောဝ်၊ လၚ်ဇွောဝ်ပူဆာ။ ဒးယာံဓဇူ၊ ဗ္ဂူဗြဲမတ်ၜါ။ ဂၠိုၚ်ဘဲပရိုက်၊ ဂၠိုၚ်ဒဒိုက်သၞာ။ဒးယာံရၚ်သ္ကအ်၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်ကၠာ။ယာံရေဝ်ကရောတ်၊ ဂစောတ်သာသာ။ ဗၟာဒဳပ္ကောံနၚ်၊ရပ်ဇြဲတဲၜါ။အသမ်သၟိၚ်ကၠာ၊ ယာံဗက်အာဍေံ။
         လရိုအ်သေဲသေဲ၊ ကရေဲညံၚ်ချေံ။ ဗၟာယုတ်မိစ္ဆာ၊ ရပ်ဏာတုဲကွေံ။ ညံၚ်ညးဗက်ချေံ၊ ဍေံဒဳပၠောပ်စာတ်။
      ပိုယ်မန်တမၠာ၊ ဍုၚ်ဟံသာကၞာတ်။ ကိုဋ်ဠက်ကၠံလ္ၚီ၊ ဟွံတီလောဲဝါတ်။ပါၚ်ဟီုတဲချဳ၊ ဍေံဒဳပၠောပ်စာတ်။ ၜုၚ်တက်ဒှ်တမ်၊ အသမ်လေဝ်သ္ကာတ်။ မန်သီုဖအိုတ်၊ လၞီစိုတ်ဂွံညာတ်။မွဲစာတ်ပေၚ်ထာတ်၊ ပ္ဍဲစာတ်က္ဍန်ဂြက်။
       ဒှ်လၞီသောက၊ မောဟညံၚ်ယက်။လရိုအ်ယာံဒၟံၚ်၊ ညံၚ်ဍုၚ်နရက်။ဍိက်ရာဇဝတ်၊ ကြမ်ကြထတ်မြက်။ ဍေံမိၚ်စုတ်ဗက်၊ လက်ဗျိပၠုက်မန်။
        ဂကူပိုယ်ကွေံ၊ မိၚ်ဍေံဗျိဒေါန်။ သြိုဟ်ညံၚ်ကဵုဖဲါ၊ ယာဲယာံကဵုကောန်။ ဒဒိုက်ကၠံလ္ၚီ၊ ဒှ်လၞီဂၠိုၚ်လောန်။ ကြိုၚ်လဝ်ပ္ဍဲစာတ်၊ ကၟာတ်လဝ်ကၟောန်ကၟောန်။ ဗၟာသတ်အယုတ်၊ စိုတ်အုတ်လက်ဒေါန်။ ဒေါသဂဵုမံၚ်၊ ညံၚ်ကၠကဟောန်။ ဂကူပိုယ်လေၚ်၊ ပၠေၚ်ထောံရောအောန်။လၞီဂၠိုၚ်လောန်၊ကောန်ကဵုမိမ။
       သမ္ဘာယာံအဵု၊ ကဵုတၠသ္ၚိပၠ။ ဗြဲမတ်ၜါပြိုဟ်၊ ဂတီုသြိုဟ်ရ။ တြုံတၠသ္ၚိကၠာ၊ သာမိဘာဂ။ ညာတ်မိတ်ဘမ္ဘာ၊ ဖေက်ဘဲရာဇ။ ဍာ်ရမတ်ဍုက်၊ မုက်ညံၚ်ပ္ကဴဇြ။
သောကစံၚ်ပၠေၚ်၊ပေၚ်ဟဒယ။ပ္ဍဲကဵုသ္ၚိစာတ်၊ ပါတ်လုံခန္ဓ။ လၞီဇၞော်ဂိ၊ စိုတ်ဂျိနာဂ။ညးဒှ်ဗဴလ၊ ဇုဇသဳမူ။
        ဆဵုညာတ်စဴကၟိန်၊ ယွာံဟွံတီဇၞူ။ ဍာ်ရမတ်ပြဟ်၊ ထၞဟ်စှ်ေဓဇူ။ အလုံစာတ်အဵု၊ ပၟတ်ဂဵုဝူဝူ။ညံၚ်ဂိတုဘတ်၊ ကျာထတ်ဗြဲဂူ။ လၞီဇၞော်ဂၠိၚ်သ္ၚောဲ၊ ဟွံမွဲကဵုဇၞူ။ဒးယာံဓဇူ၊ ဆာန်ဍူကောန်စဴ။
       သဳမူကဵုကၟိန်၊ ယာံထဂၠိန်နှဲ။ ညာတ်မံၚ်ပ္ဍဲစာတ်၊ကအ်အာတ်ပါၚ်ဠဴ။ ယာံမံၚ်သေဲသေဲ၊ ကမြေဲကမြဲ။ ဒုၚ်ဂုဏ်ဟွံဂွံ၊လရိုအ်အာတ်စဴ။ ဗၟာယုတ်ဒိုဟ်ဂွိုက်၊ ဍဵုဍိုက်ဗွဲကြဴ။ပၟတ်ဂဵုဗြံၚ်ဗြံၚ်၊ စံၚ်စာတ်ဖအဴ။ဗြဴမိတၠကောန်၊မိန်လဝ်ကောန်ဂၞဴ။မိန်ဗၟဴဖျုၚ်တှ်၊ ပါၚ်ဂှ်ယာံတဴ။ကောန်ဍောတ်ဟွံတီ၊ အီကဵုမိဂၞဴ၊မိညာတ်ဒးဗက်၊ သြိုဟ်ဂြက်ကွေံအဴ။ကောန်ဍောတ်ဂှ်မိန်၊ကောန်ဇၞော်ဂၠိန်နှဴ။ ကောန်ဇၞော်ဂှ်ယာံ၊ မိလေဝ်ယာံတဴ။တြုံကဵုသမ္ဘာ၊ ယာမုက်ဗွဲကြဴ။ဂၠိုၚ်ကဵုယွာံ၊ ဒေံယာံကဵုကော။ကၟိန်ကဵုနာဲတြ၊ ဗဴကဵုလထဴ။ၝဲယာံကဵုဒေံ၊ ကာယပၠောတ်ပၠဴ။ ထုဲၜန်မံၚ်ပၠန်၊ ညံၚ်ချံက်စန်နှဴ။ညံၚ်ၚဴတမ်သၞာံ၊ ယာံမံၚ်ရေဲရဴ၊ညံၚ်ဗရုဂဂဵု၊ဗြုသဓဵုတဴ။ဇၟာပ်ဒိုဟ်ရော၊ယာံတဴဖဳဒွါ။
      ပိုယ်မန်ဗျုဇၞော်၊လုပ်ဗော်ဇရာ။ ဂွိၚ်ဖေက်တၠိၚ်ဒိုဟ်ရိုဟ်ရေၚ်နာနာ။ ဟိုဲလေဝ်ဣတ၊ လေၚ်ရမွဲဝါ။ပိုယ်ကၠက်ဂကူ၊ဂုဏ်နူသၟိၚ်ဗၟာ။ ပိုယ်ဒးဒုၚ်ပၠန်၊ ဘဲဒဏ်နာနာ၊ စံၚ်ဂစိုတ်ပြဟ်၊ဒှ်သၠာတ်ပ္ဍဲဝါ။ ပ္ဍဲကဵုစာတ်ဗၟာ၊ ဘဲရာဇာအနိုၚ်။
     မန်ချိုတ်တူဂြောတ်၊ ပ္ဍဲပၟတ်စာတ်သၟိၚ်။ ဒးသ္ကန်ကလိ၊ စုတိသီုဂဝိၚ်။ ရမ္သာၚ်ထတ်ကၠာ၊ ယာံပြာကတ်ပၟိၚ်။ ဗၟာယုတ်ပၟၚ်ထံၚ်၊ မၚ်မံၚ်စာတ်သၟိၚ်။ တြုံဗြဴဗျုထဴ၊ ယာံတဴမံၚ်ဗျိၚ်။ကၠာဍေံဟွံစံၚ်၊ ပၟၚ်ထံၚ်ဂွံမိၚ်။ ဒေါသဇၞော်တိုန်၊ မွဲချိုန်ဂွံမိၚ်။ဍေံဟွံချပ်ဗ္စာ၊ ကရုဏာသိၚ်။ အပိုၚ်အနိုၚ်၊ ဍေံဖျေံပၟိၚ်ဟေၚ်။
   ဗၟာအံၚ်ဇေယျ၊ သ္ပပိုယ်ဗီုပြေၚ်။ ဍေံစက်ကဵုပသဲ၊ သ္ကဲပိုယ်ဗွဲလၟေၚ်။ဂကူဂွံယုတ်၊ ဍေံဂၠာဲစုတ်ပၠေၚ်။ပလီုကျာ်သြဳကၠာ၊ ဘာသာမန်ဟေၚ်။ တၞောဝ်ရာမည၊ဍေံကော်ဣတလေၚ်။ဇၟာပ်ဇၟပ်စာၚ်ဟေၚ်၊ကွာ်ရေၚ်ဗက်ဗဵု။
        တက်တဲဂေတ်ရ၊ သ္ပဝေၚ်စရဵု။ ဣတလေၚ်ဣတလေၚ်၊ ပိုယ်ရပၠေၚ်ကဵု။ ဍေံဖအဴဂေတ်ကွေံ၊မ္ၚးစာတ်ဂှ်အဵု။မန်ဘဝဍိက်၊ ဒှ်ကၠိက်ဒှ်ကၠဵု။ကျညးမုက်ဍောတ်၊ညံၚ်ပ္ကေတ်ဒးခပဵု။ညံၚ်ဂၠုၚ်က္ၜၚ်ဗြမ်၊ ကမ်အကုသိုလ်။လၚ်ဇွောဝ်ကၠၚ်ပြဵု၊ ပ္ဍဲသ္ၚိစာတ်။
         ဗၟာသတ်အဟိုတ်၊ စိုတ်ဍေံယုတ်သ္ကာတ်။ဍေံပြိုက်စုတ်ဂြုဲ၊ ဂဥုဲသေနာတ်။ရဲသၟိၚ်ရာဇာ၊ ဗၟာဗာဇ္ဇခါတ်။ဍေံစံၚ်ပၠေၚ်အဵု၊ ကဵုအဂ္ဂဓါတ်။ပၟတ်ဗ္ကေတ်ဂဵုဍာဲ၊ တူဂၠိုက်ဂၠာဲသ္ကာတ်။ကၠံလ္ၚီဠက်ကိုဋ်၊ ချိုတ်အိုတ်သီုစာတ်။ဗဂေါလ္ၚုလ္ၚုန်၊ ပိုယ်မန်ဂွံညာတ်။ လုံဍုၚ်ကွာန်ရး၊ ဒးဖေက်သမ္ၚာတ်။ ချိုတ်ဂုဏ်ပယျဲ၊ ပ္ဍဲစိုတ်ဒှ်ဝါတ်။ သီုဂကူလေၚ်၊ ဂြောတ်မံၚ်ပေၚ်စာတ်။ဖျုန်ဇုတ်စၞာံဂှ်၊ ဒှ်အာပ္တေၚ်ဓါတ်။ပိုယ်မန်ဂွံညာတ်၊သမ္ၚာတ်ကွေံဏး။
           ပ္ဍဲဍုၚ်ဗဂေါ၊ အဃောဂှ်သၟး။ဒ္စိတ်စာတ်သွံ၊စံၚ်ထောံကၠးကၠး။ဍေံစံၚ်ပၠေၚ်မန်၊ အောန်စိုတ်ကွေံဏး။ ဗြဲမတ်စရိုဟ်၊တသိုက်တဟး။ ဆဝွံရောသေၚ်၊လ္ပထေၚ်မၞိဟ်သၟး။ ဗၟာစိုတ်ဟွံပြေ၊ အံၚ်ဇေယျဏး။ ပဲါနူမၞိဟ်ဟေၚ်၊ တၟေၚ်နူဂှ်မ္ဂး။ ကပေါတ်မန်ကွေံ၊ ဍေံဗက်ဂၠာဲသၟာန်။
            အကြာၜဳကြုၚ်၊ အလုံဍုၚ်ကွာန်၊ ကၠအ်သွဝ်တိဗ္ၚ ဇွောံမမွဲဟာန်။ဘုတ်ဘာဒေါဝ်ဍုၚ်၊ဇြပ်ဇၞူရုၚ်ဒါန်။သိမ်ဥပုသ်ကၠာ၊ ရုၚ်ဖျာသ္ၚိဌာန်။သ္ၚိသွာၚ်ဒိုဟ်ပန်၊ ဒဒန်ဂၠံၚ်ဍာန်။ဆအပေါတ်မန်၊ ကၠောန်လဝ်ကွေံကြာန်။ ဂိုဟ်မံၚ်ဟာနာဲဍေံဟွံဂၠာဲသၟာန်။ ဗၟာယုတ်တအ်သွံ၊ စံၚ်ထောံကြာန်ကြာန်။နန်ထဝ်သ္ၚိကၠတ်၊ ဒြပ်ရတ်ပိုန်ဟာန်။ ဂၠိုၚ်လောန်သတိုတ်၊ရိုဟ်အိုတ်ဟွံမာန်။ တမ်ဂြန်ကိုန်ဆန်၊ အၚ်ယန်နွံဥာဏ်။
      ဗေဒၚ်ပန်ဗော်၊ ဗိုတ်ဇၞော်ပကာန်။ ဓဝ်ပိဋကတ်၊ လိက်ပတ်ဇၟာပ်ဌာန်။ သိဒ္ဓိ ဗလသဗ္ဗထုဲကြာန်။ ဗၟာအယုတ်တအ်၊တၟအ်ဍုၚ်တၟအ်ကွာန်။ စံၚ်ထောံသီုဘာ၊ ဝါဒဒပ်ပၞာန်။ ဂြန်ဂဥုဲဒဗျ၊ ရောဂနိဒါန်။စံၚ်လိက်စံၚ်ကျာ်၊ လီုလာ်ထုဲတၞာန်။ဂၠာဲဂွံဗက်စံၚ်၊ ကမၠက်ဂၠံၚ်ဍာန်။ဍဵုဍိုက်ပိုယ်မန်၊ ဂၠိုၚ်လောန်ကွေံကြာန်။ ယွံဗော်အဟော၊ ကလောမန်ဆာန်။ ဒဒှ်ဟိုတ်ဖိုလ်၊ သမ္တီကဵုမာန်။ ဗကတ်လဝ်ညိ၊ ပ္ဍဲကဵုဝိဥာဏ်။ ဂိုတ်လွဳညိမန်၊ ညံၚ်ဂွံနန်ယာန်။ ဒဵုစိုပ်နိဗ္ဗာန်၊ ဆာန်ဂကူအိုတ်ညိ။
       ရာဇာမူလ၊ ဝံသသၟိၚ်နန်။ တၞောဝ်ဨကရာဇ်၊ သီုအမာတ်ပန်။ ဗိန္ဒောဟောရာ၊ ပညာဇၞော်လောန်။သ္ကိုပ်ပၞာန်ရ၊ညးတၠအစောန်။ဒဴထောံနူနန်၊ ယောန်လုပ်ဒျူဒျာ။
          ဂိုၚ်သမ္တီရ၊ လ္ပဝိုတ်ပြောဲဇွာ။ ဒဒိုက်မန်ဂှ်၊ ဒှ်နူပၞာန်ဗၟာ။ ပၠောပ်စာတ်တုဲစံၚ်၊ ဒှ်ညံၚ်သၠာတ်ဝါ။ ပန်ဗာ်ဂစိုတ်၊ လေၚ်အိုတ်နာနာ။ ဂကူအယုတ်၊ စံၚ်ဘုတ်စံၚ်ဘာ။ ဒဒိုက်ပိုယ်ဂှ်၊ဒှ်ကၠုၚ်နူဗၟာ။ချူစွံလဝ်ပြဲ၊ ပ္ဍဲသၠရိုတ်တာ။ ဒုမဂႅလ၊ ပ္ဍဲဘဒ္ဒကၠာ။ဂိုၚ်သမ္တီလဝ်၊ ဓဝ်သတိပမှာ။ မန်ရာမည၊ ဂယဏအ်ကၠာ။သၟတ်ဝုတ်ဗၠာဲတအ်၊ တၟအ်ညးအဲမှာ။က္တဵုတိုန်တၟိကၠာ၊ ပဝိုယ်မှာတဴ။
          နူဂှ်သေၚ်ဟာ၊ အခါဗွဲကြဴ။ ဆမန်သှ်ေဂး၊ ပြးဇးဂြိပ်ဒဴ။ပ္ဍဲဂြိုပ်ဇၞော်ဟေၚ်၊ ဇရေၚ်လ္ဂောဝ်အဴ။ ကၠောန်ဂွဲသြောံဇွောံ၊ ဂၞဴဂွံဒုၚ်တဴ။ သိုၚ်သ္ၚိတက်တာဲ၊ ဗြဴကၟာဲလထဴ။မံၚ်လအ်ညိပၠန်၊ဗၟာဗက်လန်နှဴ။ ပ္ဍဲသက္က ရာဇ်၊လောကဓါတ်သ္ဍဴ။ လ္ၚီကၠံပိစှော်၊ပန်ဂှ်ပံၚ်နှဴ။ (၁၁၃၄) ဗၟာယုတ်ဂွံလဝ်၊ နန်ထဝ်က္ဍိုၚ်ပ္ကဴ။ ရးမန်ပိအဴ၊ က္တဴက္တာန်ရောၚ်။
           သမ္တီပယောၚ်၊ သောၚ်သောၚ်ပံက်ပါၚ်။ ဂကူမန်ရ၊ ညံၚ်ကပ္ဍဲကၠာၚ်။က္တဴက္တာန်အဵု၊ကဵုမံၚ်ရမ္သာၚ်။ ဗညာစိၚ်ကၠာ၊အာထောံဍုၚ်ဂြာၚ်။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန်၊နန်ထဝ်က္ဍိုၚ်
ဗ္တာၚ်။ ဒးထောံဂအောၚ်၊ အောပ်ညံၚ်စာၚ်ဂြိုပ်။
          ပိုယ်မန်သေၚ်ဟာ၊ ဗြဲမတ်ၜါရိုပ်။တွဵုရးမုဟ်ရး၊ ဒးသ္ပဗ္ဒိုပ်။ သက္ကရာဇ်ဍုၚ်၊ ရိုဟ်ကၠုၚ်အာစိုပ်။ လ္ၚီမွဲကၠံကိုပ်၊ စိုပ်မသုန်ဣသုန်။(၁၁၅၅)
         ဆမန်သှ်ေအဴ၊ မံၚ်ရောစိန်ဝုန်။ဒဴလုပ်ဒျူဒျာ၊ ထောံဂြိုပ်ဝါတုန်။ လ္ၚီမွဲကၠံအဴ၊ တြဴစှော်ဟီုပ္ဍုန်။ (၁၁၆၀) ဆမန်သှ်ေမံၚ်၊ညံၚ်ကဵုစၟဂြုန်။ လုပ်ဒျူဒျာတုန်၊ လ္ၚုသုန်ဒေၚ်ၚုၚ်။
      သမ္တီဒဵုချိုတ်၊ စိုတ်လ္ပကေဝ်ဇြုၚ်။ဖေက်အံၚ်ဇေယျ၊ညးတၠပိုၚ်ဍုၚ်။ လ္ၚဵုဂှ်ကွာ်တိုက်၊ ဍိုက်က္ၜၚ်ဍိုက်ဂၠုၚ်။ မန်ဒဴဗၟာ၊ ဂြိုပ်ဝါတိသၠုၚ်။ နွံမွဲဂလာန်၊ဥာဏ်ပ္သရုၚ်။စိုပ်သက္ကရာဇ်၊ပိုၚ်ကၞာတ်လဝ်ပ္ညုၚ်။လ္ၚီကၠံဟီုတွံ၊ ထ္ပက်စှော်စုတ်ကၠုၚ်။ (၁၁၇၀) ရးမန်ပိကၠာ၊ ဟံသာလ္ဂုၚ်။ ဗၟာယုတ်အဂွိုက်၊ ဂးမှကျိုက်ပဠုၚ်။ ဍေံဍိုက်ကအ်စိၚ်၊ ပသၟိၚ်ပိုၚ်ဍုၚ်။ ဍဵုဍိုက်မန်ပ္ညုၚ်၊ဒုၚ်ဒဝ်ဟွံမာန်။
        ဟွံမဲဂဗုတ်၊ ဂၠာဲစုတ်ဂလာန်။ သ္ၚိလံက်ခပဵု၊ ကဵုဒဏ်စုတ်ဒါန်။ ပ္ဍဲဍုၚ်ကြာရး၊ မ္ဒးက္တဴက္တာန်။ ဗၟာယုတ်အဂွိုက်၊ကျိုက်ပဠုၚ်သ္ပမာန်။ ဗက်ကၠောန်ဗၠေတ်ဗၠေတ်၊ ကေတ်ဇၞးကေတ်မာန်။ မန်ပိုယ်ၚုၚ်ၚ၊ ဘဝကျပၞာန်။တုပ်ညံၚ်ပၟတ်ဖဴ၊ ဂမ္တဴမ္တာန်။အရေဝ်ဂလာန်၊ သ္ၚိဌာန်ဂမြိၚ်။
           ဆမန်သှ်ေမံၚ်၊ ညံၚ်ဟွံဂွံယုတ်ဂၠိၚ်။ ဖေၚ်ပူက္ဍိုပ်ကၠာ၊ ပြာကတ်ဂွံမိၚ်။ အသမ်ရာဇာ၊ ဗၟာယုတ်ဒှ်သၟိၚ်။ဂၞိန်မၞိဟ်ဗြဴကွေံ၊ ဍေံကဵုပူဂဵုကွိၚ်။ ဟိုတ်ဒှ်ဂၞိန်ဂး၊ ပိုဲဒးကေတ်ထၟိၚ်။မန်ပိုယ်ဂွံယုတ်၊ ဍေံစုတ်အသိၚ်။ ဒေါသလဟုက်၊ မုက်ဍေံညံၚ်ဂြိၚ်။ ဍေံဖျေံအမိၚ်၊ ဂွံမိၚ်ကေတ်ကီု။
        ညာတ်မၞိဟ်ဟွံကော်၊ ဍောတ်ဇၞော်ပဟီု။ ယဝ်မိၚ်ဒးမ္ဂး၊ထဗးထၞိက်ပ္ကီု။ တပ်ဒဏ်ကဵုဘဲ၊ ဂြဲကၠေၚ်တက်တ္ၚီု။ စန်ဇိုၚ်ကၠေၚ်တဲ၊ စဲပ္ဍဲတ္ၚဲကီု။ဆဂှ်ဟွံသေၚ်၊ တၟေၚ်ဂၠိုၚ်ကဵုဗီု။ ဂလာန်ၜဴပါၚ်၊ လာၚ်မုက်လေဝ်ကီု။ လဳမုက်ရောၚ်ဂး၊ ပိုယ်ဒးဗက်ကီု။ညံၚ်ဂွံဟိဏ္ဏ၊ မညအိုတ်သီု။ ဍေံရောၚ်ပလီု၊ ကဵုပိုယ်ဟီုစုတ်။
      ကောန်ၚာ်တြုံဗြဴ၊ အာနုဘဴဂွံဟုတ်။ဂကူမန်ဂှ်၊ ဒှ်မၞိဟ်ဂွံယုတ်။ ဝေါဟာဥပဲါ၊ ကဵုကၞာဲဒးစုတ်။ ဍေံဗ္ဂေတ်ထောံပၠန်၊ပိပန်ဟွံသ္ကုတ်။ ဂကူပိုယ်ကၠာ၊ ပညာဂွံဆုတ်။ မိကောန်ၚာ်ဂး၊ဇံၚ်နးဍေံစုတ်။ သၠးသန္ဓိကောန်၊ မန်ပိုယ်ဂွံယုတ်။ ညံၚ်ကွိုန်ဂွံဟုတ်၊ ဇံၚ်နးစုတ်ညိ။
        ဍေံကဵုတက်မံၚ်၊ လ္တူဇံၚ်အဂ္ဂိ။ ဂလာန်ဂှ်ကၠာ၊ ခါဟွံစၟတ်ညိ။ ဗၟာယုတ်သ္ပဝဲ၊ ဍေံပျဲမတှ်၊ ပါၚ်ကှ်ဖိဖိ။ အိုတ်ဇိုၚ်တဲမာ၊ကၠာဟွံချိုတ်ညိ။ ကာလဒးဘဲ၊ ဒှ်ယဲဗျာဓိ။ ကောန်ဂၞဴဂှ်စိ၊ မိဂွံဆဵုကၠာ။
      ကောန်ၚာ်သၟတ်ပြဲ၊ လောန်မွဲအခါ။ ပိုယ်ဂကူမန်၊ယဝ်ကၠောန်ဇာတာ။ ညံၚ်ကၠိုက်လ္ၚၚ်ရ၊ ဟိဏ္ဏလောန်အာ။ဒုန်ဓလိၚ်ဇွ၊ ဂဗသေၚ်ဟာ။ ကဵုဂကူမန်၊ကၠောန်သ္ပဇာတာ။အသမ်ရာဇာ၊ ဗၟာယုတ်မိစ္ဆာ။ပြဝေဏဳတၞမ်၊ ဝါဒိတမၠာ။သၠရိုတ်သၠတာ၊ ကၠောန်ဇာတာရ။
       ဗၟာယုတ်တအ်အဵု၊ ယဝ်ဍေံဆဵုပၠ။ လဟုက်ကဟောန်၊ကောန်သီုယာဲတ။စန်ဇိုၚ်တဲပ္ညဳ၊ ဖုံပၠဳမိက်ရ။ပၠေတ်အသုဘ၊ညံၚ်ဇွပသ။ပၠေဲစဲတ္ၚဲကၠာ၊ ကြာဂြိုပ်ဝါဗ္ၚ။ကၠာဟွံချိုတ်ညိ၊သှ်ေဇဳဝိတ။ တုဲဗလးဖျဴ၊ကြဴတပ်ဒဏ်ရ။ ဗၟာယုတ်စိုတ်သၠုၚ်၊ကၠုၚ်ပိုၚ်ပိုယ်ပၠ။ ဍေံဓဇန်လောန်၊ ပျဲပိုယ်မည။ ညံၚ်လကိုဟ်,ကၠန်၊ ကုမ္ဘဏ်ယက္ခ။ ဗၟာသတ်အဟိုတ်၊ စိုတ်နာ်စိုတ်ကၠ။ ဂၠိုၚ်ကဵုပယျဲ၊ ပျဲပိုယ်မန်ရ။ ဂကူမန်အဴ၊ ဗွဲကြဴဂတ။ 
လၟုဟ်ပစ္စက်၊သွက်ရာမည။ မိၚ်လိၚ်ဝွံပၠန်၊ ပ္တန်လဝ်စိတ္တ။ ပၠံၚ်ဍုၚ်ဗက်အာဲ၊သၠာဲကဵုဇဳဝ။ ဒၞာဲချပ်ဒၞာဲဂွ၊ လ္ပဝိုတ်ဒညဟေၚ်။
             ဒးစှ်ေနူနန်၊ ကောန်ဗြဴယိုက်လေၚ်။ မိုၚ်သဝ်နာမ၊ ဗၟာရခေၚ်။ ဒဏ်ရာဇဝတ်၊ဇြဟတ်စိၚ်ဟေၚ်။ ကြောံကၠေၚ်ကျေဝ်ဂေါဝ်၊ ဗဵုလ္ၚောဝ်ဍိုက်ပေၚ်။ပ္ဍဲရးမည၊ သ္ပသၟိၚ်ဍေံပၠေၚ်။ ဍဵုဍိုက်ပိုယ်မန်၊ နန်ထဝ်ဒးလေၚ်။ ပွိုၚ်မွဲသၞာံကၠာ၊ အခါလဵုဟွံဝေၚ်။ ဍေံပၠေၚ်ပိုယ်ဟေၚ်၊ ဗွဲတၟေၚ်ပျဲပျာံ။
         ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်၊ဂွံညာတ်ဍာံဍာံ။ အေက်ၜါသပ်ၜါ၊ ဟွံမှာဒှ်သၞာံ။ (၁၁၁၇) ကၠံလ္ၚီဠက်ကိဋ်၊အိုတ်မန်မွဲဂံါ။ဘဲသၟိၚ်ရာဇာဖေက်ဗၟာဗက်ဒံါ။ ဂွိၚ်ဂွိၚ်ယံၚ်ယံၚ်၊ ညံၚ်ကၞိဒးတာံ။ ပဲါဘဲယုတ်ဗၟာ၊ လုပ်ဒျူဒျာသ္ဍာံ။ သမ္တီလ္ပဝိုတ်၊ ဟိုတ်ဍေံပျဲပျာံ။ ဖေက်ဗၟာအိုတ်ရ၊ ကလုပ်ပါၚ်ကျာံ။ တုပ်ညံၚ်သာ်ဂှ်၊ သၟဟ်ကဵုပယျာံ။ဗွဲကြဴတုန်သ္အး၊ အတးၜက်သၞာံ။ လ္ၚီကၠံဟီုတွံ၊ ထပှ်စှော်ဒ္စံါ။(၁၁၇၈) သၟိၚ်ဒါဝန်သ္ဍာံ၊ နာမ်နာမအဴ။
     သီုဗိုလ်ပၞာန်ရ၊ ထဥဒှ်တဴ။ဇက်လုပ်ဒျူဒျာ၊ အဝဇ္ဇာထဴ။ယိုက်လဝ်ဇၞော်မာန်၊ ဝေၚ်ပၞာန်ဒှ်ဆဴ။ဍေံဗက်လုပ်ပၠန်၊ လီၜန်ဗက်နှဴ။ ပန်ဗာ်ဗက်ဗ္တိုက်၊ လိုက်ဍုၚ်သေံအဴ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်၊ မိၚ်ညာတ်ကော်ခဴ။လ္ၚီမွဲကၠံဂှ်၊ ထပှ်ဣသုန်နှဴ။ (၁၁၇၅) ရးမန်ပိအဴ၊ က္တဴက္တာန်ရိၚ်က္တၚ်။ 
     ဥတုပိကီု၊ ကသီုကညၚ်။သြောံသ္ၚုခၞေဝ်သွ၊ ဖျုန်ကၚုဟ်က္ဍၚ်။ က္ဍၚ်ဇဳဒှ်ကၞောဝ်၊ ကၠောဝ်ဗျဵုတဟၚ်။ ဝတ်ဓမ္မတာ၊သံသာဍာ်ဂၚ်။ ဖျာတိုက်ကွဳပ္ညုၚ်၊ ဖျာဂၠုၚ်ဖျာက္ၜၚ်။ၚုဟ်မးအနဳ၊အိုတ်ဇၟာပ်ဇဳက္ဍၚ်။ ဒှ်ဂ္ညိဂ္ညောန်အဵု၊ အလဵုဍေံကၠောန်နၚ်။ ပ္တိုန်ၚုဟ်မးက္ဍၚ်၊ ကၠောန်နၚ်ဒကေဝ်နှဳ။
      ကၠောန်သၠဒကေဝ်၊ အလေဝ်ဍေံဟွံတီ။လောဘလောန်ကာဲ၊ဆာဲဥာဏ်အလီ။ ပၠောပ်သၠဒကေဝ်၊ ကေဝ်တုဲဍေံသီ။ ဟီုလဝ်အရေဝ်၊ၚုဟ်အလေဝ်နှီ။လျိုၚ်ညဳသတိုတ်၊တုပ်စိုတ်ဂြိုၚ်အီ။ ကၠောန်သ္ပသာ်ဂှ်၊ ဟွံဒှ်ဗၞိက်အလီ။ ပ္ဍဲကဵုရးမန်၊ ကမၠောန်ကၠံလ္ၚီ။ ကေတ်ကေတ်ကဵုနှီ၊ ဂွံတီတၟော်ရော်။
               ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်၊ သမ္ၚာတ်စိုတ်ဇၞော်။ ထအုကမြဴ၊ စိုတ်ဂၠိုက်က္တဴသၞော်။ဗၟာမၞိဟ်အရိုၚ်၊ ဒှ်သၟိၚ်ပိုၚ်ဗော်။ စိုတ်ဍေံမ္ၚိုဟ်ကြံၚ်၊ ညံၚ်ဘုတ်ကလော်။ ဗၟာဗၟုဲနာံဗ္ဂဲ၊ ပျဲမန်ဂၠာဲကော်။ ဂွံတုဲဒဳဏာ၊ အကြာဂရော်။ နာမ်ကၞိဂှ်မန်၊ ဆီနန်တော်တော်။ကၠဗ္ဂဲရပ်ကိတ်၊သ္ၚာဲၚိတ်ကြော်ကြော်။ မန်ကဵုဗၟာရ၊ သၞကဝ်ညးကော်။ ယဝ်ရဒးတၟော်၊ တော်ညိတီတဴ။
         ကၞိကဵုဗ္ဂဲ၊ ဒှ်ဝဲထုဲနှဴ။ စိုပ်ကၠုၚ်ပၠန်သွံ၊ ဟွံလအ်ဗွဲကြဴ။လ္ၚီမွဲကၠံဂှ်၊ ထပှ်စှော်တြဴ။ (၁၁၇၆) ဒပ်မန်ဗၠးၜး၊ပၠန်ဂတးအဴ။ဒှ်ကလိုက်ကၟဵု၊ ကွဵုဍုၚ်တှ်ေကြဴ။ မံၚ်စံၚ်ဟွံမာန်၊ ဟိုတ်ဍုၚ်ကွာန်က္တဴ။ ထအုကမြဴ၊ စိုတ်ဂၠိုက်က္တဴသၞော်။
         နူတြိကုမ္ဘုၚ်၊ လ္ဂုၚ်ဍုၚ်ဇၞော်။ ထောံကၠေံကျာ်လေဝ်၊စေတဳဓါတ်သော်။ ပ္ၚောံလုပ်ဍုၚ်သေံ၊ တိတြေံဒှ်ဆော်။ ဒဴလုပ်ဗြိုဟ်ဗြိုဟ်၊ ပုဗ္ဗဒိုဟ်ဗၟော်။ ဍာ်ရမတ်တော်တော်၊ စိုတ်သၞော်ကတဴ။
        ဒှ်ဍိက်ညးကီု၊ လေၚ်သီုဂကူ။ ပိုယ်မန်ကွေံကြာန်၊ညံၚ်ပၞာန်အသူ။ ဒးဒုၚ်ဍဵုဍိုက်၊ ဗၠိုက်စှ်ေဖြဴဖြဴ။ဗၟာယုတ်တအ်ပၠန်၊ ပ္တန်ၚုဟ်မးအဴ။ မၞိက်ရတ်ဂကူ၊ ဝိပူရသာဲ။
      ဇာတိကုလ၊မညၜိုပ်ကၠာ။ မ္ဒးထောံလဝ်၊ နန်ထဝ်ဟံသာ။ ဍုၚ်ဗဂေါလီု၊ စွံဗီုဥပၟာ။ လ္ၚုလ္ၚန်ဒၟံၚ်၊ ညံၚ်ဂြိုပ်အၚ်လှာ။ဗၟာဗၟုဲစံၚ်ပၠေၚ်၊ ဒှ်ပ္တေၚ်သေၚ်ဟာ။ ဘာတူကျာ်ပိုတ်၊ မန်ချိုတ်ဟွံသာ။သှ်ေပ္တေၚ်သှ်ေချး၊သၟးသုသာန်ကၠာ။ ထောံဍုၚ်ထောံနန်၊ မန်တအ်ဒဴအာ။ ချပ်စိုပ်သိၚ်သာ၊ အခါယောၚ်ယာ။
     မန်ပိုယ်ဒးချိုတ်၊ ဟိုတ်နူဗၟုဲဗၟာ။ မဒးထောံလဝ်၊ နန်ထဝ်ဗၠဲဂွါ။ လီုဒၟံၚ်အပၠိတ်၊ ပေၚ်ဒ္စိတ်ဝါ။ သန္တာန်မန်တြေံ၊ ဍုၚ်သေံဒျူဒျာ။အာသ္ပနိဿာဲ၊ သ္ပရဲပြောဲဇွာ။ မန်ဒးယာံဓဇူ၊ဟိုတ်နူဗၟုဲဗၟာ။ ဘဲအဝိဇ္ဇာ၊ဂလာဗက်အာဲ။
        ဟိုတ်ဂွံတိုပ်လဝ်၊ ထးထဝ်ဂဵုဍာဲ။ ဣတ္ထဳရာဇာ၊ သ္ဂောံမြာဒှ်နာဲ။ ဍုၚ်မန်ဍုၚ်ဗၟာ၊ ဗၠဲဂွါရာၚ်ဆာဲ။ ဂလာသ္ပသၟိၚ်၊ သိုက်လှိၚ်ပိုန်အာဲ။ ပိုၚ်ရးနိဂီု၊ ဇူဒီုဒှ်နာဲ။ ဟံသာသဓီု၊ မတ်မလီုဆာဲ။ဍုၚ်မတ်တၟ၊ ဒေသဇၟာပ်ဒၞာဲ။ ဒယှ်လောန်ကာဲ၊ နာဲညးပိုၚ်တဴ။
       သ္ပတံနူဂှ်၊ ဍုၚ်မြဟ်ကွေံအဴ။ လအ်လလောန်သန်၊ဒတန်ဗွဲကြဴ။ဂလာမုက်ဗု၊ ညံၚ်ကၞုဲဗျုထဴ။ လ္ၚီမွဲကၠံသ္ဍာံ၊ကဵုဒ္စံါစှော်တြဴ။ (၁၁၈၆) သက္ကရာဇ်ဍုၚ်၊ ကၠုၚ်ခုတ်လဝ်အဴ။ဒဒှ်အိုတ်သီု၊ ဟီုတုဲအီစဴ။ စိုပ်ဍုၚ်တေံအဴ၊ မံၚ်တဴဒၞာဲဂှ်။
      ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်၊ ဟီုကၞာတ်ဒဒှ်။ လ္ၚီမွဲကၠံသ္ဍာံ၊ဒ္စံါအဋ္ဌသၟဟ်။(၁၁၈၈) ပ္တန်မတ်မလီုရ၊ ဒေသဒဒှ်။လ္ၚီၜါကၠံပၠန်၊ ပန်စှော်ထပှ်။(၁၂၄၇) သၟိၚ်အၚ်ဝပ္ညဳ၊ ဒဳဗဝ်ဒယှ်။ ဍေံရပ်ဏာသ္ဍာံ၊ ပ္ဍဲကဵုသၞာံဂှ်။လ္ၚီပိကၠံပိ၊ ယုတ္တိဒဒှ်။ (၁၃၀၃) ကြုက်ဂျပါန်ဂှ်၊ ဒှ်သၟိၚ်ပိသၞာံ။
          ဍုၚ်ပိုယ်မန်ဝွံ၊ လ္ၚုလုံဒိုဟ်ဒ္စံါ၊ ညးတၞဟ်ပိုၚ်အဵု၊ ဒဵုကဵုလၟုဟ်ဍာံ။ သၟိၚ်ဗၟာဒှ်ဇၞော်၊ ပိုၚ်ဗော်သံက်စၞာံ။ မန်ပိုယ်ဒးကျ၊ကလုပ်ပါၚ်ကျာံ။ ဘဝဍိက်ပၠက်၊ ညးတက်ပျဲပျာံ။ သမ္တီလဝ်ရ၊ သ္ပလဝ်ပတ္တာံ။ ဗၟာမၞိဟ်အရိုၚ်၊ ပိုၚ်မန်ဍာံဍာံ။ ဘဝဍိက်ဂၠုဲ၊ထုဲလအ်ပယျာံ။ ဂကူပိုယ်မန်၊ လအ်လောန်ကဵုသၞာံ။ လ္ၚုလ္ၚန်သုန်ဂြာံ၊ ဟွံတီအိုတ်ဟာ။
        ယွံကလောမန်၊ တၠနန်ဟံသာ။ ဍုၚ်ွာန်ပိုယ်ဂှ်၊ ညးတၞဟ်ဂွံဏာ။ဗၟာတအ်ပိုယ်မန်၊ လအ်လောန်အခါ။ ပိုယ်ဒးဒုၚ်ပျဲ၊ဘဲညးတၞဟ်ကၠာ။ဂၠိုၚ်ဂိတုသၞာံ၊ ပယျာံအခါ။ လၟုဟ်ဂွံတီရ၊စိုတ်လ္ပသ္ပအ်သာ။ညံၚ်ဂွံတိတ်ဗၠး၊ နူဍိက်ညးကၠာ။ညံၚ်ဂွံဒှ်နာဲ၊ဂၠာဲဂစာန်အာ။ ညးကီုအဲကီု၊ပြီုလွဳပရာ။ဆီတၠဆီနာဲ၊ဝုတ်ဗၠာဲကညာ။ သမ္တီလ္ပမှာ၊ ချ်ဗ္စာညိ။ ဝၚ်နူအာဒိ၊ကေတ်ကၠာညိအဴ။
         
             ဝၚ်မန်အတိက် တုဲဆဝွံရအဴ။
            ✯           ✯           ✯          ✯
       ယၟုအ္စာကၞေဟ်➲မာံတောအ်✍✍✍

== တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာ သရိုဟ်စှေ်မှ ဍုၚ်မန်မံက်ဂတဝ်ဟာ  ဒဵုဗျု ဂိတုနောဝေမ်ဗာ ၆၊ တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်၊ ၂၀၂၁ ==

တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာ သရိုဟ်စှေ်မှ ဍုၚ်မန်မံက်ဂတဝ်ဟာ

ဒဵုဗျု
ဂိတုနောဝေမ်ဗာ ၆၊ တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်၊ ၂၀၂၁

တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာ သရိုဟ်စှေ်မှ ဍုၚ်မန်မံက်ဂတဝ်ဟာ? ဂလာန်ဝွံ အဲသၟာန်ရံၚ်ဇကုအဲသာ်ဝွံတုဲ အဲကလေၚ်ဂၠာဲရံၚ်သွဟ် သွက်ပုစ္ဆာ အဲကဵုအဲဂှ်တုန်၊ “ဟွံသေၚ်” အဲဓရိုက်က္ဍိုပ်ရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်မဂး  သာ်လဵုဂွံဖန်ရော ကလေၚ်စမ်ၜတ်ရံၚ်ဗဟုသုတညာန် ပညာ ပရေၚ်ဆဵုဂဗဇကုပၠန်ရ။ အခန်ဝွံ ဗော်ပၠန်ဂတးရခေၚ်တအ်၊ ယူဒဗယူအိတ်သ်အေတအ်ဂှ် လညာတ်ညးတအ်ဂှ် ညး တအ်ဗတိုက်သအးတၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာဟွံသေၚ်ရ။ ဆဂး ရခေၚ်တအ် ဒှ်ကၠုၚ်မံၚ်ပေဲါဗတိုက်ကဵုဗၟာတအ် ဇၞော်အိုတ်မွဲတုဲ သီုဒး ဒုၚ်ကေၚ်ထ္ၜုတ်ကၠုၚ်ယၟု နဒဒှ်ဂကောံပလီုပလာ် ကော် ထေဝ်ရဝ်ရေတ်ဏီရ။ အခိၚ်ညးတအ် ဒးဒုၚ်ထ္ၜုတ်ကော်သာ်ဂှ် တၠအ ဝဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ်ဟေၚ် ဖျေံလဝ်သဂုတ်သွာတ်ဟွံသေၚ်၊ ဗွဲတၟေၚ် အံၚ်ဆာန်စုကျဳတအ်၊ ရဲဗော်အေန်အေဝ်ဒဳတအ်ကီု ၊ က္ဍိုပ် သကိုပ်ဗော်ဗၟာတၞဟ်ဟ်တအ်ကီု သီုဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ်ကီုရ။ ကောန်ဍုၚ်အရၚ် နွံပ္ဍဲကၠတ်ထဝ်တအ်လေဝ် မူပကဵုဟွံမာန်၊ တာဒၞာကဵုဟွံမာန်ရ။ အခိၚ်ဂှ် ကၠတ်ထဝ်တအ် ဖျေံလဝ်သဂုတ်သွာတ်ရောၚ် ဟီုမဂး ကၠးဂၠိုၚ်ရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်မဂး ပိုဲသ္ပအဓိ ကဗ တိုက်မံၚ်တၠအဝဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာဂှ် သာ်လဵုဂုန်ဖဵုမဇၞော်ရော။ ရခေၚ်ကဵုဝတအ်ဂှ် ညးတအ်ဟွံစွံလဝ်စိုတ် ဗၟာတအ်ဂှ် နဒဒှ်သၞ ဒတန် ကဝ်ညးတအ်ရ။ ဂုန်ဖဵုဂကူညးတအ်နွံမဂး ပံၚ်အာတုဲ ဂုန်ဖဵု ဟွံမွဲမဂး ဟွံပံၚ်ရ။ ယဝ်ကဵုကၠုၚ်အန္တရာဲညးတအ်မဂး ညးတအ်စဵုဒၞာ ဒဵုအိုတ်လမျီုရ။ တ္ၚဲရ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ်ဂှ် ဟွံကဵုအန္တရာဲကုညးတအ်မဂး တ္ၚဲဂှ် ညးတအ်ဟွံစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ်သၞညးတအ်မွဲရ။ အေ အေတအ် ဟီုပတိတ်လဝ်ဂှ် အဟိန်ဗတိုက်ဂှ် ဒက်ပတန် မဒှ်ရ။ အခိၚ်လၟုဟ်ဝွံ ဟိုတ်နူပေဲါဗတိုက်ကဵုဗၟာတအ်ဟွံမွဲဂှ်တုဲ ညးတအ် သ္ပအဓိကကဵုဒက်ပတန်အဝဵု ပမာညံၚ်ရဴ မလလောၚ်တရးတဴ အဝဵုညးတအ် ပ္ဍဲတိဍာ်ဍုၚ်ရခေၚ်ညးတအ်ဂှ်ရ။ လၟုဟ် ဝွံ အဝဵုဂကောံရခေၚ် မဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုအေအေတအ်ဂှ် တဴအာနူကဵုကောန်ဍုၚ်အရၚ် ညံၚ်ရဴကရေၚ်၊ ကချေၚ်တအ်ဏီရောၚ်။
ပ္ဍဲကာလဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်မၞိဟ်မွဲဂှ် ပတိုန်လဝ်ပ္ဍဲပတ်ညးတေံ စပ်ကဵုအဝဵုပိသာ်မတွံဂး “ကုတ်သၞောဝ်ဒန်သၞောဝ်၊ ခၞံသၞောဝ်၊ စဳရေၚ်ဂဗုတ်၊ အုပ်ဓုပ်” ပိပြကာဏံဂှ် ဒှ်အဓိကရောၚ်ဂး။ အဝဵုပိဏံ ဂွံစိုပ်ပ္ဍဲသကေံတဲပိုဲဂှ် သာ်လဵုပိုဲဒးကၠောန်သ္ပရော။ ဒးကဵုဥ ပမာမွဲမဂး ပ္ဍဲဇကု သြန်နွံကဵုပြကောတိကိုတ်မဂး ဗွဲအလဵုဇကု ဟီုဂး အဲဂှ် ဒှ်မဳလဳယာန်နာမွဲရောၚ်ဂွံရ။ ယဝ်ရနွံ ကဵုအ သၚ် ဃဲယံၚ်မဂး ဗွဲအလဵုဇကု ထ္ၜုတ်ဟီု အဲဂှ် ဗဳလဳယာန်နာမွဲရောၚ်မာန်ရ။ ဟွံပတှေ်မဂး ထ္ၜးကဵုဗီုညာတ်မာန်ရောၚ်။ ညး တၞဟ် တအ် သ္ပသမ္တီကဵုဒှ် ဟွံသ္ပကဵုဒှ် ဟွံဒှ်အဓိက၊ အဓိကဇေတ်တ်ဂှ် သြန်ဇကုနွံဍာံဍာံမဒှ်ရ။ တုပ်သာ်ဂှ်ကီုရ ပ္ဍဲဇကု အဝဵုပိပြကာဏံ ညံၚ်ဂွံနွံဂၠိုၚ်ၚ်ဂှ် ဒးဂစာန်၊ ဇြဟတ်ပိဏံဂွံနွံဂၠိုၚ်ဂှ် ဇကုဒးဖျေံဗီုပြၚ်ရ။ အစောန်စရာဲဖျေံဗီုပြၚ်ဗၟံက်ရုပ်ရဴဇကုခိုဟ်မဂး ဒးဟီုစ အ လဵုအသဳဇကုခိုၚ်ကီု ခိုဟ်ကီုရ။ အဝဵုပိပြကာဏံ ရောဟ်ရေၚ်မံၚ်၊ ဟွံခိုဟ်ဆာဲဏီမဂး ဒးသၟိတ်ဂး အလဵုအသဳဇကု ရောဟ်ရေၚ် ဟွံခိုဟ်ဆာဲဏီရ။ 
ယဝ်ရဒးဟီုကဵုဥပမာမွဲမဂး ပ္ဍဲတိဍာ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိတဴဂှ် ပရေၚ်အုပ်လဒမ်သၞောဝ်နွံဂၠိုၚ်မံၚ်ဟာ၊ ယဝ်ရနွံဂၠိုၚ်မဂး အဝဵုပိပြကာဂှ် ခိုဟ်ဟီုမာန်ရ။ ယဝ်ရအောန်မဂး အဝဵုဟွံဗျာပ်တရးဏီရောၚ်ဒးဟီုရ။ ရဲတန်တဴပ္ဍဲဗွိုၚ်တိဍာ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိတအ် ဂွံကၠောန်ဂယိုၚ် အာလမျီု ၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်၊ ဒှ်ကၠုၚ်အမှုဂဗုတ်မဂး ညးတာလျိုၚ်တအ် စဳရေၚ်ကဵုဓဝ်ဝ်တြာတြာ၊ ဍုၚ်ကွာန်ညးတအ် မံၚ်တန် တဴဂှ်လေဝ် ကမၠတ်ဒမၠအောန်၊ ဂွံတိက်မံၚ်ၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်၊ ဒှ်ကၠုၚ်ယဲဘဲလေဝ် ညးတအ်ရံၚ်စံၚ်ကဵုပေၚ်ၚ်ရောၚ်မဂး အဝဵုပိ တန်ဂှ် ခိုၚ်မံၚ်ခိုဟ်မံၚ် ဗွဲယျေဘူယျ ဟီုမာန်ရ။ ဍေံဂွံဒှ်ကၠုၚ်သာ်ဝွံမာန်ဂှ် ပိုဲဒးဗတိုက်သရိုဟ်ဖျေံတၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာကၠာရောၚ် ဟီု ဟွံဂွံရ။ 
မွဲသာ်ပၠန်ဂှ် အလဵုအသဳဟီုဂှ် ဒှ်ညးကေတ်အကံက်အခေါန်မွဲရ။ အကံက်ဂှ်ရ ဒးကလေၚ်ကၠောန်ပလေဝ်ဍုၚ်ကွာန်ရောၚ်။ ဌာ နအကံက်အခေါန်ညးတအ် ညံၚ်ဂွံခိုၚ်ဂၠိုၚ်ၚ်ဂှ် ဒးဂိုတ်ဂစာန်တုဲ သတ်ပၟဝ်ဇဝ်ပကဴဍေံဂှ် ညးတအ်ဒးကလေၚ်ပလေဝ်ဍုၚ်ကွာန် ညံၚ်ရဴလွဳလွတ်ဂဥုဲ၊ ပလေဝ်ဂၠံၚ်ဍာန်၊ လဟဵုပတိုန်ပရေၚ်ပညာ မပ္တံသာ်ဝွံရ။ ဌာနအကံက်အခေါန်ဟွံခိုၚ်မဂး ဍုၚ်လဵုမွဲ ကလိဂွံ အလဵုအသဳခိုဟ်ဟ်ဟွံမာန်ရ။ ဂွံဇနော်ပတိုန်အလဵုအသဳဂှ် ဒးဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုအကံက်ရောၚ်။ ဗွိုၚ်ကေတ်အကံက်မာန်တအ်ဂှ် ဒးဇနော်သၠဲပတိတ်ဍေံ ဒးပခိုၚ်ပတိုန်ဍေံ ဒးသၠုၚ်ပတိုန်အသိၚ်ဍေံ ဒးပခိုဟ်ပတိုန်နဲကဲဍေံရောၚ်။ 
မွဲလပါ်ဂှ် ဇကုကေတ်အကံက်၊ မွဲလပါ်ဂှ် ဇကုကေတ်လျိုၚ် ကုညးမကဵုအကံက်တအ်ဂှ်မဂး ဍေံဒှ်ကၠုၚ်ဗီုပြၚ်အလဵုအသဳရောၚ်။ ဟွံကေတ်အကံက်လေဝ် ဇနော်ပတိုန်အလဵုအသဳဟွံမာန်၊ ကေတ်အကံက်တုဲ ဟွံဒုၚ်လျိုၚ်ကဵုမၞိဟ်ကဵုအကံက်တအ်ဂှ်လေဝ် ဒတုံမံၚ်ညံၚ်မၞိဟ်ဂၠေံသြန်တုဲ ဟွံကလေၚ်လေဲကဵုရ။ မၞိဟ်ကဵုအကံက်တအ်ဂှ် ညးဍုၚ်ကွာန်သီုဖအိုတ်မဒှ်ဂှ်တုဲ၊ မၞိဟ်သီုဖအိုတ် မတၞီလုပ်လၟိဟ်သီုမၞိဟ်ကၠောန်ကမၠောန်ပ္ဍဲအလဵုအသဳမဒှ်ဂှ်တုဲ အကြာကဵုကဵုကေတ်ၜါဏံ ညံၚ်ဂွံပြေပြံၚ်ဂှ် ဒှ်ဖျေံဗီုပြၚ်ရ။ ယဝ်ဒး ထ္ၜးဥပမာမွဲကြပ်ပ် ပ္ဍဲဗွိုၚ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိမဂး တၠကၠအ်သွဝ်တအ် တၠဆေၚ်ဖျာတအ်၊ ကမ္ပဏဳတအ်ဂှ် ဒးကဵုအကံက်ဂှ်တုဲ ဗီု လဵု ညးတအ်ဂွံကဵုအကံက်နကဵုနဲကဲဒးဒးရးရးကီု၊ ဂတာပ်ခေတ်ကီုဂှ် လပါ်ညးတာလျိုၚ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိတအ် ဒးဖန်ဇန်ရ။ ၜိုတ်အဲ ဍဟောဝ်စိုပ်မဂး ညးတအ်အာဗက်ကေတ်ပ္ဍဲကၠအ်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲဆေၚ်တၠဖျာတအ်သၟးဂၠိုၚ်တုဲ နကဵုလိက်ကဵုဗစိုပ်တၠဆေၚ်ဖျာ၊ တၠကၠအ်တအ်တုဲ ကဵုညးတအ်ဗစိုပ်နၚ်ဇရေၚ်ရုၚ်ဇကုဂှ် အောန်လောန်လေဝ်ဒှ်မာန်၊ ဟွံမွဲဏီလေဝ်ဒှ်မာန်ရ။ တၠကၠအ်တအ်ဂှ်၊ တၠဆေၚ်ဖျာတအ်ဂှ် စိုပ်အခိၚ်မဂး၊ ကလိဂွံလိက်အကံက်တုဲမဂး ညးတအ် ဒးအာကဵုပ္ဍဲရုၚ်တအ်ဂှ်ရ။ အခန်ဏံမွဲ ယဝ်ရ ဖျေံဗီုခိုဟ်ဟ်မဂး သြန်အကံက်တအ်ဂှ် ဂွံမံၚ်တၟာဂလိုၚ်ရ။ အခန်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ ဒးကေတ်တာလျိုၚ်စပ်ကဵုဂီုကၠီု အုပ်လဒမ် သၞောဝ်ဂှ် ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုညးဍုၚ်ကွာန်တအ် အာတ်မိက်တအ်ဂှ်တုဲ ဖ္ဍိုက်ဗပေၚ်ကဵုမာန်ကီုရ။
ဂလာန်အဲမပတိုန်ထ္ၜးသာ်ဝွံဂှ် ဗၞတ်ညိညဓဝ်ဟေၚ်ရ။ နကဵုဥပမာဍောတ်တ်မွဲရ။ ဍေံဒးဒှ်ထေက်ဂှ် ပညာစပ်ကဵုကေတ် အ ကံက်အခေါန်၊ လညာတ်မကေတ်လျိုၚ်ကဵုညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ဂှ် သၠဲလးဗျာပ်တရးလောန်ဂှ်တုဲ တန်တဴကဵုအဝယ်ဗွိုက်အလဵုအ သဳဂှ်တုဲ ဒးဖန်အာရောၚ်။ ဂွံလ္ၚတ်ကေတ် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ ဗက်ဒုၚ်မံၚ်ဒါန် ပ္ဍဲဍုၚ်သေံကီု ဍုၚ်တၞဟ်ဟ်တအ်ကီုဂှ် ပရေံဟွံသေၚ်၊ ဆဂး ကမၠောန်အုပ်ဓုပ်အလဵုအသဳဟီုဂှ် ဒးသ္ပအဓိကကဵုမၞိဟ်မတန်တဴမံၚ်ပ္ဍဲတိဍာ်ဇကုဂှ်တုဲ၊ သယံဇာတမတိတ်နူတိဍာ်ဇ ကုတအ်ဂှ်လေဝ် ညံၚ်ဂွံဒှ်သြန်ဖအုံဇကုဂှ် ဒးပတိတ်ဇြဟတ်ကီုရ။ အဝဵုအုပ်ဓုပ်ဇကုခိုၚ်မဂး အလဵုအသဳဇက၊ု ဂကောံအလဵုအ သဳဇကုခိုၚ်ကၠုၚ်ရ။ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိဂှ် အလဵုအသဳဟွံသေၚ် ၜိုန်ရခၠေဝ်မာန်ကီုလေဝ် ဆဂး ဍေံဒးဒှ်အလဵုအသဳဟေၚ်ရ။ ယဝ်ရ အလဵုအသဳဟွံသေၚ်မဂး ပိုဲဟီုဂကောံကမၠတ်ဒမၠမတာ၊ ဂကောံတံၚ်ဂြဲရပ်မၞိဟ်တုဲ အာတ်သြန်ဂးဟာ။ ဗီုပြၚ်ညးတအ် မဒက် ပတန်လဝ်ဂှ်ဂမၠိုၚ်ကီု၊ ဗီုညးတအ်အုပ်ဓုပ်ကၠောန်မံၚ်ကမၠောန်ဂမၠိုၚ်ကီု၊ ရန်တၟံညးတအ်ကီုဂှ် ဍေံဒှ်မံၚ်ဗီုပြၚ်အလဵုအသဳရောၚ်။ ဌာနအုပ်ဓုပ်ညးတအ်၊ ပညာ၊ ထတ်ယုက်ညးတအ်၊ ကမၠောန်သ္ပစၞးဂကူမန်တုဲ မကၠောန်မံၚ်တအ်၊ ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်ညးတအ် သီုဖအိုတ်တအ်ဂှ် ဍေံသ္ပမံၚ်အဓိကကဵုဂုန်ဖဵုဂကူပိုဲရောၚ်။ ဥပမာမွဲဂှ် ကောန်ဗော်မွဲမွဲဂှ် ယဝ်ရဟွံပေၚ်စိုတ်တုဲ အာထံက် ၜံၚ်ကဵုသၞမဂး အာပအပ်ဇကုရဂွံမာန်၊ ကေတ်ဏာလွဟ်ဟွံဂွံရောၚ်၊ လွဟ်ဂှ် လွဟ်ညးဍုၚ်ကွာန်ရောၚ် သာ်ဝွံ ညးတအ်ဒုၚ် ဂိုၚ်ကေတ်လဝ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ကာလကပ်ယဲဝွံဂှ်လေဝ် ဌာနထတ်ယုက်ညးတအ် ပံၚ်ဗစပ်ကဵုဂကောံအလဵုအသဳဍုၚ် သ အာၚ်တအ်ကီု၊ ယူအေန်ကီုတုဲ ချဳဒရာၚ်မံၚ်ဂှ် ဂွံညာတ်ကေတ်အိုတ်ရ။ တုပ်သာ်ဂှ်ကီု ဌာနပညာညးတအ်လေဝ် ပံၚ်ဗစပ် ကဵုယူအေန်ကီု၊ အလဵုအသဳဍုၚ်သအာၚ်တအ်ကီုတုဲ ချဳဒရာၚ်မံၚ်အိုတ်ရ။ ကမၠောန်တအ်ဝွံ ဒှ်ကမၠောန်ဗီုပြၚ်အလဵုအသဳမွဲဟီု မာန်ရောၚ်။
ပ္ဍဲအရာပိုဲပတန်အဝဵုဂကူပိုဲဂှ် သၞကဵုမိတ်ၜါသာ်ဏံ ပိုဲဒးပါ်ဒးရ။ သၞလၟိုန်လေဝ်ဟွံမွဲ မိတ်လၟိုန်လေဝ်ဟွံမွဲ၊ အဓိကဂှ် ဂုန်ဖဵုဂကူ ဟေၚ်ရ။ ဂကူဗၟာဂှ် သၞပိုဲလၟိုန်ဟွံသေၚ် မိတ်ပိုဲလၟိုန်လေဝ်ဟွံသေၚ်ရ။ အခိၚ်ဂုန်ဖဵုဂကူနွံဂှ် ဒှ်မိတ်တုဲ အခိၚ်ဟွံမွဲဂှ် ဒှ်သၞလေဝ် ဒှ်မာန်ရ။ သၞဗွဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်လေဝ်နွံ၊ သၞဗွဲပရေၚ်ပၞာန်လေဝ်နွံပၠန်ရ။ အခိၚ်လၟုဟ်ဏံ ပိုဲပတန်အဝဵုဂကူပိုဲမဂး ပိုဲဒးသ္ပတိုၚ် ကဵုဗော်ဍုၚ်မန်တၟိဟေၚ်ရ။ ဆဂး လညာတ်တအ်ဂှ် တၞဟ်ဟ်သာ်နွံမာန်ရောၚ်။ ယဝ်ရဒးလုပ်ပေဲါဗတိုက်ပ္ဍဲပါလဳမာန် ပမာညံၚ်ရဴ မတုဲကၠုၚ်တေံမဂး ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ပ္ဍဲဂှ် ဒှ်အဓိကရောၚ်ဟီုမာန်ရ။ ဂကူဗၟာဂှ် ဒှ်သၞအဓိကပိုဲလၟိုန်ဟွံသေၚ်၊ စိုပ်မွဲတ္ၚဲ ဂကူ တၞဟ်ဟ်တအ် ညံၚ်ရဴကရေၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်သၞမုက်ဂၞန်မွဲမာန်တဴကီုရောၚ်။ ဆဂး တန်တဴကဵုအကာဲအရာတုဲ ဒးဟီုဂးအာရောၚ်။ ပိုဲရံၚ်အာဍုၚ်ကြုက်ကဵုအမေရိကာန်မဂး ကိုပ်ကၠာတေံ ၜိုန်ရဍုၚ်ကြုက်ကဵုအမေရိကာန် ဟွံဒှ်သၞကီုလေဝ် လၟုဟ်ဝွံ ဟိုတ်နူ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်တုဲ ဒှ်အာသၞမုက်ဂၞန်မွဲညးသကအ်အိုတ်ရ။ 
ပ္ဍဲအရာပိုဲပတဝ်က္ဍိုပ်ကဵုဂကူပိုဲ ဒက်ပတန်အဝဵုပိတန် ဍေံမဒှ်လက်သန်အလဵုအသဳဂကူမွဲမွဲဂှ် လွဟ်လေဝ်ဒးနွံပ္ဍဲတဲ၊ ပေဲါဗတိုက် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ပ္ဍဲပါလဳမာန်လေဝ် ဒးကော်ဆဴအာရောၚ်။ ပ္ဍဲကဵုလညာတ်တၠဂုန်အစာရာဝိက မဟီုသောၚ်ကလးလဝ် မဟွံ လအ်ကၠုၚ်ဏံဂှ် ဗီုပြၚ်ဒပ်ပၞာန် ကေုာံ အုပ်ဓုပ်ကရေၚ်တအ်ဂှ် ဍေံဒှ်မံၚ်အန္တရာဲကဵုဂကူပိုဲအနာဂတ်ဇၞော်ဇၞော်ရောၚ်။ ပဝ်လ ဇြဳဂကူ ကရေၚ်ညးတအ်လေဝ် ကၠေဟ်မံၚ်ကဵုပိုဲတအ်ရ။ တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ပိုဲကဵုညးတအ်လေဝ် ထပ်မံၚ်ညးသကအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ညး တအ်ကဵုပိုဲဂှ် သွက်ဂွံဒှ်သၞဇၞော်ဇၞော်နွံတဴဏီရ။ တိဍာ်ဍုၚ်မန်ပိုဲဂှ် ညးတအ်သ္ပလဝ်တိဍာ်ညးတအ် ကြပ်အိုတ်မံၚ်ဂှ်တုဲ အနာ ဂတ်ဏံ ပဲါဟွံဗၠး ဍေံဒးဒှ်သၞညးသကအ်မာန်ရောၚ်။ ဇြဟတ်ပၠန်ဂတး ကေုာံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ညးတအ်ကီု ဇြဟတ်တၞဟ်ဟ် တအ်ကီုလေဝ် ဍေံတဴမံၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဏီရ။ စပ်ကဵုကိစ္စဏံဂှ် အလဵုဇကုအစာဟံသာ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိလေဝ် ဟီုပတိတ်မံၚ်ဓဝိၚ် ညးတအ် ဟွံလအ်ဟွံလအ်ကီုရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ လညာတ်မဂး တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာသရိုဟ်စှေ်မဂး ဍုၚ်မန်မံက်ဂတဝ်ဂှ် ဒးကလေၚ်ကူချပ်သ္ၚဳဂၠိပ်ရောၚ်။ အဝဵုပိုဲ အလဵု အသဳပိုဲ တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ပိုဲ တ္ၚဲရစိုပ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲသကေမ်တဲပိုဲတုဲ ပိုဲပစူအလာံပိုဲ ပ္ဍဲကရောံဍုၚ်ဗော်သွးဂၠးတိမာန်မဂး တ္ၚဲဂှ်မဂး ပိုဲဟီုစ ဍုၚ်မန်မံက်ဂတဝ်ရောၚ်။ ဒှ်တ္ၚဲနွံကဵုစရာဲကျာ်သြဳပိုဲ ပ္ဍဲလိုက်ဝွံရောၚ်။ အကြာဏံ အန္တရာဲခက်ခုဲဆိုအ်ဗတအ်ဂှ် နကဵုကောန်ဂ ကူပိုဲသီုဖအိုတ် ဒးတဝ်စၞေဟ်ပြိုၚ်ပကာန်အာရောၚ်။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၂၁:၂၃၊ ၇ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630)

== ဝၚ်အံၚ်ဇေယျအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဗမာချိုတ် ==

ဝၚ်အံၚ်ဇေယျအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဗမာချိုတ်

 အဃောဍုၚ်မန်ဆီပါ်ဍာ်ဇွောဝ် ပၟတ်ကဵုယက်ဂၠု ထအုတမ္ညဝ်ယာံတသဝ် ရိုဟ်ရေၚ်ကေုာံညးမွဲကဵုမွဲ (မန်သှေ်အကြာ ဂြိပ်ဂၞိၚ်)ဂှ် ဂၠာဲဒၟံၚ်ညးပၠန်ဂတးကဵု ဗမာအံၚ်ဇေယျလေဝ်ဟီုစဂွံရ။ မၞိဟ်ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ကဵု မၞိဟ်ဒးဒုၚ်ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ဂှ် တ္ၚဲလဵုဟွံရုဲ (ဂစေံဝိုၚ်ဒၞက်၊ ဒၞက်ဟွံဝိုတ်ဂစေံ) ဒးပၠန်တဲကလေၚ်ကွိုက်တွဵုရ။ ဒးကလေၚ်ဗက်တမ်တွဵုရ။ သိၚ်သာကဵုဒဒိုခ်ဂကူ မန်ကီု၊ စိုတ်ဂိကဵုဂကူဗမာကီု ဂွံအခေါၚ်ခိုဟ် အခါပြဲ ဂၠာဲရဲကောန်သ္ဂံၚ်တုဲ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန်တၠညးဗညာစိၚ် ကၠတ်ကၠောန်တိုန်ကမၠောန်ပၠန်ဂတး ကဵုဂကူဗမာတအ်ရ။ သၠးလမျီုသွက်ဂကူရောၚ်ဂှ်  ဖျေံလဝ်သ္ဂုတ်သွာတ် တုဲတုဲရ။ 


             နနဲပၞုက် နနဲဓလုက်ကၠတ်ကၠောန်ကၠတ်ပ္ကောံကောန်သ္ဂံၚ်တုဲ မၞိဟ်ပတှေ်ဇကု ချိုတ်မွဲက္တုိုၚ် - ဂျိုၚ်မွဲစွံဂှ် စန္ဒက် လဝ်ကၟောန်န်ရ။ ချဳဒရာၚ်အပ္ဍဲလေဝ် ချဳဒရာၚ်သ္ၚိတ်တ်ရ။ သၟိၚ်ဗမာအံၚ်ဇေယျလေဝ် ဟွံဗလးမတ်ရ။ ပရိုၚ်ဗညာစိၚ်တအ် မံက်ပြာကတ်တိုန်က္ဍၚ် ကောန်ဍုၚ်မန်တအ် ဒှ်ဒဒိုခ်က္ဍၚ်ရ။ မိၚ်ရိုၚ်တၟေၚ် ဗက်ရပ်ဗက်ကၠေၚ်ဒက်ဇုက် ဒုၚ်ၜုၚ်တက်ထပက်ဗာ်ဂစိုတ်မံၚ် မၞိဟ်ဟွံမွဲကဵုဒုဟ်ဒဏ်တအ်လေဝ် ဍေံစောဲစုတ် ဒုဟ်တုဲ ဒးလေၚ်ဆောံဟွံမွဲကဵုလၟိဟ်ဂၞန်ရ။ အခိၚ်ဂှ်မ္ဂး မန်ပိုဲနွံမံၚ်သၟဝ်တဲဍေံဂှ် ညံၚ်ဂၠဴဖေက်ကၠ၊ ကၚ္ၚုဲဖေက်ဇာ၊ စာၚ်အဒါဖေက်ပၞောဟ်၊ ကၞိဖေက်ဗ္ဂဲဂှ်ကီု ဖေက်ဗမာအံၚ်ဇေယျ သေပ်ထဍေပ် ခြေပ်ဟွံဂံၚ်ဗြုမွဲတုဲ ညံၚ်ရဴကဟွံမွဲ ကဵုဍာ် ဂြက်က္ဍန်အိုတ်အစောန်ရ။


            ပ္ဍဲပွိုၚ်ၜါစှော်သၞာံ မပေၚ်ဂှ်ဟေၚ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန်ဗညာစိၚ်စၞေဟ်ပလန် ပၠန်ဂတးကဵုဗမာသ္ဂးလဝ်ရ။ ဂကူမန်ပိုဲဒးမံၚ်သၟဝ်တဲ ဂကူဗမာ ဒှ်ဘဝဍိက်ဗမာ ဗၞတ်ၜါစှော်သၞာံတုဲဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၂၁ - အလဵုဇကု အံၚ်ဇေယျ ယိုက်ပၞာန်ဇၞော်တုဲ တိုန်ဗ္တိုက်ဍုၚ်ဒျူဒျာဇၚ်မာဲတေံရ။ စံၚ်ဍုၚ်စံၚ်ကွာန် သၠာတ်ဒှ်ဝါဂှ် ဂွံညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ ကျာ်ပဋိမာရုပ် ကျာ်စေတဳနွံအပ္ဍဲအကြာဂှ်လေဝ် ဗက်ဗာ်ဗက်စံၚ် တက်သရိုဟ်ပလီုထောံအိုတ်ရ။ စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ဂွံညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ ပၞာန်သေံဒျူဒျာဇၚ်မာဲ ကြာပ်ဗ္တိုက်ပန်ဗာ် အံၚ်ဇေယျတုဲ ချိုတ်အာပ္ဍဲကွာန်သေံ ကွာန်မဳ ချံက်(မန်ဍုၚ်သေံကော် ကွာန်ဗမာချိုတ်)ဂှ်ရ။ ဇွအံၚ်ဇေယျဂှ် ကောန်ပၞာန်ဍေံ လုပ်ပၠံၚ်ဂွံတုဲ ဖျဴဗစိုပ်ဍုၚ်မုဟ်တၟအ် နူဂှ် ဖ္ဍိုက်ဖျဴဏာကဵုဖံၚ် အာစံၚ်တိုပ်ထောံ ပ္ဍဲဍုၚ်ဗြဴကၟာဲ ဒၞာဲအံၚ်ဇေယျ တိုပ်သုက်တေံရောၚ်။


            ထ်ၜးလဝ်ပ္ဍဲဝၚ်ဗညာစိၚ်ဂှ် 

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၁၂၄ (ဨကရာဇ်ပၞာန်ဗမာအံၚ်ဇေယျ သီဂွံဍုၚ်မန်ဗဂေါဟံသာဝတဳ နကဵုလွဟ်သေဏာတ်ဗွဲမ ဓဇန်ဂှ် ပိုၚ်လဝ်ဍုၚ်ပိုဲ ဂွံမသုန်သၞာံ) တၠညးသ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် သေနာပတိဗျူဟာ-ဂှ်ကီု၊ တၠစိၚ်လ္ၚီ၊ သၟိၚ်သတ်ဗြဴ၊ ဃံၚ်ဝါခရူကီု၊ တၠညးဒါဂြာၚ်ကီု လုပ်ဇူပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ်ဒျူဒျာ -ရတနကောသိန္ဒ ဍုၚ်ဓနၜူရဳ၊ ကော်ခဴစလၟုဟ် &quot;ဍုၚ်ၜၚ် ကံက်&quot;ရ။ သ္ကိုပ်ပၞာန်မန်သၟိၚ်ဗညာစိၚ် လုပ်ဇူပ္ဍဲဍုၚ်သေံတေံတုဲ ပကောံဗဵုလဗးပၞာန်မန်ကီု၊ ပၞာန်သေံကီု သီုၜါတၠ (ပၞာန်ၜါဒပ်) ဂှ် ကလေၚ်ပၠန်ဂတးဗ္တိုက်ကဵုပၞာန်ဗမာ မွဲဝါပၠန်ရ။ နကဵုလွဟ်ဇၞော်ဍောတ်ပေၚ်ၚ်ဂှ် ဇက်ဂၠောဲတိတ်ကၠုၚ်နူဍုၚ်သေံဒျူဒျာ၊ ဒပ်ပၞာန်ဗမာအံၚ်ဇေယျ ဇက်ဂၠောဲတိုန်အာဗတိုက်ဍုၚ်သေံရ။


            အဃောဆိုၚ်မုခ်ပ္ဍဲဂၠံၚ်တရဴမွဲဒၞာဲ ဗ္ဒာဲကွာန်သေံဂှ် ဗမာအံၚ်ဇေယျ ဒးဗၞုဟ်ပ္ဍဲပါၚ်ကၞက် သ္ကိုပ်ပၞာန်မန်ဗညာ စိၚ် ထပက်ကဵုလွဟ်တဲတုဲ၊ လမျီုဒးအိုတ် ဒးချိုတ်အာဟေၚ် ဒးကလေၚ်စဴကၠုၚ် ဍုၚ်ဗမာဏအ်ရောၚ်။ ဒၞာဲကွာန်သေံ - ဗမာအံၚ်ဇေယျချိုတ်ဂှ် မန်တအ်ကော်ခဴစကၠုၚ် (ကွာန်ဗမာချို်တ်)လအ်လဂၠိၚ်သ္ၚောဲ ဗွဲကြဴဏအ် ရမျာၚ်ပြံၚ်အာ (ကွာန်မာချံက် - ကွာန်ကၟာချံက်- ကွာန်မာဲချံက်) ပံက်ဗရုယောၚ်ယာစဵုကဵုလၟုဟ်ရောၚ်။


            က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန် တၠညးဗညာစိၚ် ကဵုကောန်သ္ဂံၚ်ဆီဨကရာဇ် မွဲဂကောံဂှ်၊ ရပ်ကေတ်ဗၞုဟ်ဇြၚ်တုဲ က္လေၚ် တဝ်စၞေဟ်ပၠန်ဂတးကဵု ဂကူဗမာတအ်ရ။ သၟိၚ်ဗမာအံၚ်ဇေယျဟွံမွဲတုဲ ကောန်ညးမၞုံယၟု တၠစိၚ်ဗ္တာၚ်&quot;သေန်ဖျူယှေန်&quot;ပိုၚ်ဍုၚ်ဗဂေါ ပစၞးမအံက်ဇကုတုဲ သ္ပပ္တံနူသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၁၂၅-သၞာံဂှ် ဒုၚ်ယၟုတၠစိၚ် ဗ္တာၚ်ရ။ ပ္ဍဲလက်ထက်အံၚ်ဇေယျ ကဵုကောန်ညးဂှ်ဟေၚ် ဒှ်လက်ထက်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန် တၠညးဗညာစိၚ် ကဵုကောန် သ္ဂံၚ်ဆီနာဲဂမၠိုၚ် ဂၠိုၚ်ကဵုဝါကီုရ။ ပ္ဍဲဍုၚ်ပ္ဍဲဂြိုပ်စွံဗဒိုပ်တုဲ သ်အးကြဴကြာတ်ကမၠက်ထောံဂကူဗမာလေဝ် ကၠောန်ကၠုၚ်ရ။ ဆဂး  ဟွံအံၚ်ဇၞးတုဲ ကောန်မန်သှ်ေမံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်သေံတေံဂှ်လေဝ် ကလေၚ်ဂြိပ်တိတ်ကၠုၚ်ၜါဝါဂှ် ဒှ်အလန် ဒ္စာံကဵုဒ္စိတ် ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ်မပါတိတ်ကၠုၚ်ကရောံဂှ် ပိဠက်ကဵုပိလ္ၚီပြၚ်ၚ် ပံၚ်ထောံသီုအလန်တုဲတုဲကၠုၚ်တေံ သီုဒ္စိတ်အလန်မ္ဂး ကောန်မန်ဒဴလုပ်ဍုၚ်သေံ ဗၞတ်ဒ္စိတ်ဝါဂှ် မွဲကိုဋ်ဍောတ်ကီုရ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၂၁:၂၈၊ ၇ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630)

== ခိၚ်ပေဲါရုဲမာဲ ညးလဵု အန္တရာဲဇၞော်ရော  ဒဵုဗျု ဂိတုနောဝေမ်ဗာ ၈၊ တ္ၚဲစန် ==

အခိၚ်ပေဲါရုဲမာဲ ညးလဵု အန္တရာဲဇၞော်ရော

ဒဵုဗျု
ဂိတုနောဝေမ်ဗာ ၈၊ တ္ၚဲစန်

 “တၠပညာမန်ဂမၠိုၚ် လညာတ်တုပ်မံၚ်ကဵုအစာလိက်ဏံဖအိုတ်ရတှေ် လ္ပစၟဳအခေါၚ်ဗၠးၜးရ။” (Win Bo)
“ယဝ်ခါရလညာတ်ဏံဒးမံၚ်တှေ် မန်ပိုဲ ဗတိုက်မံၚ်ကဵုပၞာန်ဗၟာပွိုၚ်(၇၀)သၞာံပြၚ်ဂှ် အဓိပဲါဍေံဟွံမွဲရ။” (Banyarsoe Saimon)
 
လညာတ်အဲမချူပတိုန်ထ္ၜးလဝ်“တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာ သရိုဟ်စှေ်မှ ဍုၚ်မန်မံက်ဂတဝ်ဟာ” ပ္ဍဲ ဂိတုနောဝေမ်ဗာ ၆၊ တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်၊ ၂၀၂၁” နကဵုက္ဍိုပ်သာ်ဝွံဂှ် ညးတအ်ညးၜါတၠ နာဲဝေန်ဗိုဝ်ကဵု ဗညာသဵု သာဲမန် ဟီုခၠေဝ်ပါ်ပဲါသ္ၚဳဂၠိပ်နၚ်လညာတ်ညးတအ် ဗွဲလ တူတေံဂှ်တုဲ ပိုဲၜတ်ကၞာတ် လညာတ်ကီု ပရေၚ်ဆဵုဂဗကီုတုဲ ဆက်သဳကၠဳပါ်ပဲါအာထေက်ရောၚ် ညာတ်ကေတ်တုဲ လိက်ပ ရေၚ်လညာတ်ဏံ မဒးထပ်ကလေၚ်ချူဏာလဝ်ရ။ ပ္ဍဲအရာဝွံ ဗွဲကိုပ်ကၠာ မိက်ဂွံဟီုဏာဂှ် ညးတအ်ဗၠေတ် အဲဒး သာ်ဝွံ ပၠုပ်စိုတ်တုဲ ချူဟွံသေၚ်ရ။ လတူလညာတ်မပါ်ခြာတအ်ဂှ် ပိုဲပတိုန်ထ္ၜးတၚ်နၚ်တုဲ ပါ်ပရအ်လညာတ်တုဲ ညးမဗှ်လိက်တအ် ဒးပါ်ပဲါကေတ်ရ။ ပ္ဍဲသဘၚ်ပေဲါမွဲမွဲလေဝ် ဆေၚ်ဍာ်ၜဴညးခိုဟ်၊ ဆေၚ်လဵုခၞာညးခိုဟ်၊ ဆေၚ်ပုၚ်ညးခိုဟ် သာ်ဝွံ ပတိုန်သာၚ် ဗုက်တုဲ ပစူပတိုန်မလိက်ဆေၚ်အိုတ်ရ။ မၞိဟ်ဗဵုပေဲါ ကြေဝ်ပ္ဍဲပေဲါတအ်ဂှ် ဆေၚ်ဇကုဒးစိုတ်ဂှ် လုပ်ဂဇံရာန်စ သီုလဟိၚ်စိုတ် မာန်ရ။ လညာတ်ဟီုဂှ် ညးမွဲကဵုမွဲ ကာလလဵုဟွံတုပ်ညးသကအ်ပေၚ်ၚ်ရ။ ကာလလဆောဝ်တုပ်ညိည၊ ကာလလ္ဆောဝ် တုပ် ဂၠိုၚ် သာ်ဝွံ နွံအဆံၚ်အဆံၚ်အိုတ်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲအကြာပိုဲ ယေန်သၞာၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် မသဳကၠဳလှာဲဂတးလညာတ်ညးသကအ် ကျေဝ်ဝ်ဂေါဝ်ဝ်ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်မဂး နွံကဵုသိက္ခာကဵုဂကူပိုဲရ။ လညာတ်ဗၠေတ်ဒးဂှ် ဟွံမိက်သ္ပအဓိကတုဲ ဂုန်ဖဵုကောန်ဂကူနွံဟွံမွဲဂှ် ဟေၚ် မိက်ဂွံသ္ပအဓိကရောၚ်။
အခိၚ်ကာလဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ဂွံအဝဵုပွိုၚ်မသုန်သၞာံဂှ် ညးတအ်ဂှ် အန္တရာဲဇၞော်နူကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာဏီ သာ်ဝွံ လညာတ်တၟိတၟိမွဲ မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်အကြာပိုဲတအ်ရ။ ဖိဒ္ဒရာဂှ် ပိုဲကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ် က္ဍိုက်ပ်တုဲ ဒးဗၟံက်ရုပ်ရဴရောၚ်၊ ပတှေ်ဗၟာတအ်ဟွံဂွံရောၚ် လညာတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တၟိ မဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုပရေၚ်ဆဵုဂဗ ကိုပ်ကၠာဟွံစိုပ်ပေဲါရုဲမာဲက္ဍၚ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲအကြာဗွိုၚ်ပရေၚ်ဍုၚ် ကွာန်ဂကူမန်ပိုဲတအ်ဂှ်တုဲ လညာတ်ဏံ လၟုဟ်ကလေၚ်ဟောံပၠိုတ်အာရ။ မူဟိုတ်လညာတ်တံဏံ ဂွံမံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်ရော ပိုဲပိုက်တမ်ဂၠာဲရိုဟ်ဂှ် တၚ်နၚ်နာနာသာ် မံက်ဂတဝ်တိတ်ကၠုၚ်မာန်ရ။ အခိၚ်ကာလအေန်အေဝ်ဒဳ ဒှ်မံၚ်ဗော်ဒစဵုဒစးတေံ လ ညာတ်တအ်ဏအ် ဟွံမံက်ကၠုၚ်တုဲ အခိၚ်ညးတအ် ဂွံအဝဵုရောၚ်မံက်ကၠုၚ်ဂှ်လေဝ် ပိုဲဒးကလေၚ်ဗစာရဏာရောၚ်။ ဂလာန် က္ဍိုပ်သကိုပ်ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳတအ် မဟီုပတိတ်လဝ် ပ္ဍဲအကြာမသုန်သၞာံဝွံ ပိုဲကလေၚ်သ္ၚဳဂၠိပ်ဖအိုတ်ရောၚ် ယဝ်ဒှ်မဂးလေဝ် ပိုဲကဵုသွဟ်ကၠးကၠးမာန်ဂၠိုၚ်ရ။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲခေတ်အေန်အေဝ်ဒဳ တိုန်ဂွံအဝဵုဂှ် မၞိဟ်၊ ပူဂဵု ပိုဲဂကူမန်တအ် က္ဍုဟ်မၠေံဂၠိုၚ်အိုတ် ဟီုဂှ် ညးဂှ်ရော ယဝ်ရသၟာန်မဂး ဗွဲမဂၠိုၚ် ဟီုသွဟ် (မိကောန်ဆာန် ) သာ်ဝွံမာန်ရောၚ်။ ပ္ဍဲမွဲအယုက်ပိုဲဏံ ကောန်ဂကူမန်တအ် ဗီုက္ဍုဟ်မၠေံမိ ကောန်ဆာန်ဂှ် ဟွံကေၚ်ဆဵုမွဲလှေ်ရ။ မိကောန်ဆာန်ဂှ်ညးဂှ်ရော ဒၞာဲဏံ ဟွံမိက်ဆက်သၟာန်အာရ။ မူဟိုတ်ဂွံက္ဍုဟ်မၠေံညးဂၠိုၚ်ရော သာ်ဝွံလေဝ် ဟွံမိက်ဆက်သဳကၠဳအာရ။ 
တၚ်နၚ်ဗွဲသၟဝ်တေံ ပိုဲသဳကၠဳပတို်န်ထ္ၜးမဂး ခိုဟ်ရောၚ်။
(၁) ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ အလဵုဇကုအံၚ်ဆာန်စုကျဳ အာစိုပ်ဂတမုက်ရုၚ်ဂလုတ်ဂၠးတိတုဲ စဵုဒၞာကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာရ။ ယဝ်ရညးဟွံစဵုဒၞာ အာဟီုခၠေဝ်သှ်မဂး အခိၚ်ဂှ် သကိုပ်ပၞာန်မေန်အံၚ်လှာၚ်တအ် ဒတုံဇြဟ်ဗၚ်မာန်ရောၚ် ပိုဲတအ် ညာတ်ကေတ်လဝ်သာ် ဂှ်အိုတ်ရ။ အခိၚ်ပိုဲဒးဗတိုက်သရိုဟ်တၠအဝဵုပၞာန် ညံၚ်ယာက္ဍိုပ်ဟွံဂွံမာန်ဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်အေန်အေဝ်ဒဳတအ် ဟွံဗတိုက်ရောၚ်ဂှ် ဟီုမာန်ရ။ ကောန်ပၞာန်ဗၟာညး ဟွံကလိလောန်လဝ်ဒုဟ် မပ္တံပလီုကောန်သမ္ဘာ ကေုာံ ပြိုက်ဂစိုတ်ရောၚ်ဂှ်လေဝ် ဟီုစဵုဒၞာပၠန်ရ။ ဂလာန်အံၚ်ဆာန်စုကျဳမဟီုခၠေဝ်ပလန်လဝ် ပ္ဍဲအာၚ်သဳဂျေတအ်ဂှ် ယဝ်ရပိုဲကလေၚ်လ္ၚတ်ရံၚ်မဂး ဗၞတ်ဂလိုၚ်လဵုညး ဆာန်မံၚ်ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ မဒှ်ဒပ်ပၞာန်အပါညးမထ္ၜုတ်လဝ်ဂှ်မဂး တီကၠိုဟ်ကေတ်မာန်ရ။ ဟိုတ်နူညးဟီုစဵုဒၞာဒပ်ပၞာန်ဗၟာ မကြမ် ကြရုန်မဵုဂှ်တုဲ အလုံညးလိုက်မွဲ မေတ္တာပ္ဍုၚ်ကၠုၚ်လတူညးတုဲ ကလေၚ်သီကေတ်ထောံ တဆိပ်ကြာနာနာ မဇိုန်ဏှၚ် လဝ်ကုညးအိုတ်ဏီရ။ ဒဒှ်ဗီုဏံ ပ္ဍဲလိုက်ဂၠးတိပိုဲဏံ ကြပ်ဟွံဆဵုမံၚ်ရ။ ဒုၚ်က္ဍုဟ်ကဵုဗော်သွးဂၠးတိတုဲ ညးစဵုဒၞာကုဒပ်ပၞာန်ဂှ် ဗီုဏံ ဍေံကတဵုဒှ်ကၠုၚ်မာန်ရောၚ် ပိုဲတအ်ဟွံထေၚ်စှေ်စိုတ်အိုတ်ရ။ လၟုဟ်ပိုဲဒးဗတိုက်သရိုဟ်ဒပ်ပၞာန်ဂှ်ပၠန်မဂး ပိုဲကဵုညး ညံၚ် ကဵုဒစဵုဒစးမံၚ်ဇၞော်ဇၞော်ရ။ စိုပ်မွဲတ္ၚဲ ညးကလေၚ်ကလိဂွံအဝဵုပၠန်မဂး ညးဟွံဟီုစဵုဒၞာကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာညးရပုဟ်ဂှ် ဂံၚ်ဟီုဟာ။
ဗီုပိုဲက္ဍုဟ်မၠေံဒပ်ပၞာန်ဗၟာအိုတ်အစောန်ဂှ် ညးဟွံက္ဍုဟ်ညိညတုဲ ဆာန်မံၚ်အိုတ်အစောန်ရောၚ်ဂှ် ၜတ်ကၞာတ်မာန်ရ။ အလဵုဇ ကုညး အာခၠေဝ်သှ်မာန်ရောၚ် အခိၚ်ဂှ်ဂှ် မၞိဟ်ပတှေ်ကေတ်အောန်ကွေံကွေံရ။ အခိၚ်ညးအာခၠေဝ်သှ်ဂဗုတ်ဂှ် က္ဍိုပ်သ ကိုပ် ဂကူဗၟာတအ် ညာတ်ဒုဟ်အောန်ကွေံကွေံရ။ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်လေဝ် ကဟဳမံၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ဂလာတအ်ဂှ် ကောန်ဍုၚ် အရၚ်ဟွံသေၚ် သာ်ဝွံစွံလဝ်စိုတ်ဒှ်မာန်ရောၚ်။ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ပရေံမံၚ်ဂလိုၚ်ဂှ်လေဝ် အခိၚ်ဂှ် မူဟိုတ်ပိုဲကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ် ဟွံ ဟီုဗျိဂရိုဟ် ညံၚ်ရဴမသီအဝဵုဂှ်ရော။ ဟွံဒစဵုဒစးကဵုပြဝဒပ်ပၞာန်ပရေံ မဒှ်အဆံၚ်ပရေံလောန် ပ္ဍဲဂၠးတိဂှ် ဒှ်ပြဝဗတိုက် သရိုဟ်ဖျေံဒပ်ပၞာန်ဗၟာဂးမာန်ဟာ။ မေန်ကိုဝ်နာၚ်တအ်လေဝ် မူပဟွံဒစဵုဒစးကီုရော။ အခိၚ်ဂှ် လုပ်စမံၚ်လပါ်အေန်အေဝ်ဒဳကဵု ပၞာန်ဗၟာဖအိုတ်ရ။ လညာတ်ပိုဲတအ်ကဵု လညာတ်ညးဂၠးတိတအ်ဂှ် အခိၚ်ဂှ်မဂး ဒစဵုဒစးမံၚ်ပေၚ်ၚ်ရ။ ကာလအေန်အေဝ်ဒဳ ဒး ဒုၚ်သီအဝဵုမှ နာဲမေန်ကိုဝ်နာၚ်တအ် မံက်ကၠုၚ် ပ္ဍဲမဳဒဳယျာဗၟာတအ်အိုတ်ရ။ အခိၚ်အေန်အေဝ်ဒဳဂွံအဝဵုဂှ် မဳဒဳယျာဗၟာတအ် ဒတဴ လိုၚ်ကရောံအေန်အေဝ်ဒဳဖအိုတ်တုဲ ဟွံသ္ပကေၚ်ကာကဵုကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ရောၚ်ဂှ်လေဝ် နာဲလွဳဝၚ် မဒှ်ပူဂဵုမကေၚ် ကၠောန်လဝ်ပ္ဍဲဌာနပရိုၚ်အေရာဝတဳဂှ် ဟီုပါ်ပဲါလဝ်နွံကီုရ။ ဂကူဝတအ် ဗၠးၜးတိတ်မံၚ်ညိညဂှ် မဳဒဳယျာဗၟာတအ် ဟွံပေၚ်စိုတ်လး လးရောၚ်ဂှ်လေဝ် လ္ၚတ်ကေတ်မာန်ကီုရ။ ဌာနပရိုၚ်သြၚ်လောန် ပ္ဍဲမတ်မလီုဂှ် ဟိုတ်နူအေန်အေဝ်ဒဳ ဒးဒုၚ်သီအဝဵုဂှ်တုဲ ညး တအ်စိုတ်လီုဗွဲမလောန်ဏီရောၚ်။ 
 ညးဂၠးတိတအ်လေဝ် ရံၚ်ကဵုမုက်အေန်အေဝ်ဒဳတုဲ ဟွံဂံၚ်ဟီုပါ်ပဲါ စပ်ကဵုဂစိုတ်ကမၠက်တၞောဝ်မၞိဟ်တအ်ဂှ်ရ။ အခိၚ်တေံဂှ် အလဵုဇကုကံၚ်သဳဂီုကၠီုယူအေန် အာစိုပ်ဂၠိုက်ဂၠာဲစၟဳတ်ဏီရဟွံသေၚ်ဟာ။ ရံၚ်ကဵုဒဒှ်သာ်ဝွံတအ်ဂှ်မဂး ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ဗတိုက်ပလီုမံၚ်တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာ၊ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာဟွံသေၚ်၊ သီုစဵုဒၞာမံၚ်ကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာပေၚ်ၚ်ရောၚ် ဟီုဟွံမာန်ဟာ။ ဗေဲရေတ်ချိတ် သေန် မဒှ်ကလုတ်အမေရိကာန်တြေံ ဟိုတ်နူဟီုဗၟံက်ဒးပရော ဂလာရောဟေန်ဂျာညိဂှ်ဗက်ဂှ် ဒးဒုၚ်ကဟုက်ကဵုအံၚ်ဆာန် စုကျဳရောၚ်ဟွံသေၚ်ဟာ။ ခေတ်ကာလအေန်အေဝ်ဒဳ ဖံက်ပကဝ်အခေါၚ်မၞိဟ်ဂှ် အလုံဂၠးတိမွဲ သ္ပလဝ်မဇ္ဇျဟ်၊ ပိုဲကောန်ဍုၚ် အရၚ်တအ် အာစိုပ်ဒဒိုက်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ။ ဝန်ဇၞော်ဍုၚ်သအာၚ်အမေရိကာန် ပမ်ပဳယောလေဝ် ရံၚ်ကဵုမုက်အံၚ်ဆာန်စု ကျဳတအ်ဂှ်တုဲ ဟွံစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ်ဂျေန်နောသာ်၊ ဟွံသ္ပသမ္တီ နဒဒှ်ဂစိုတ်ကမၠက်တၞောဝ်မၞိဟ်ကီုရ။ ယဝ်ရအံၚ်ဆာန်စု ကျဳ ထေဲအာမဂး ဖေက်ကၠဟ်ထောံအမေရိကာန်တုဲ အာပံၚ်ဗဒကဵုကြုက်ဟာဂှ် ကေတ်ဟွံဒးရ။ ကိုပ်ကၠာအေန်အေဝ်ဒဳ ဟွံဂွံအဝဵုဂှ် ဓဝ်ပတှေ်ကောန်ဂကူတအ် နွံမံၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ကီုလေဝ် ကာလညးတအ်ဂွံအဝဵုဂှ် ကောန်ဂကူတအ် ဓဝ်ပတှေ်လတူညးတအ် ကြပ် အိုတ်အာရောၚ်ဂှ် ညာတ်ကေတ်ကၠးကၠးမာန်ရ။ အခိၚ်ကာလအေန်အေဝ်ဒဳဂွံအဝဵုဂှ် ကောန်ပၞာန်ဗၟာ မစဴကၠုၚ်နူပေဲါဗတိုက် ကချေၚ်တအ် သမ္မတနာဲထေန်ကျဝ် ဟီုသၟိတ်တဴ “လုပ်ပေဲါဗတိုက် ဂံၚ်ၚ်သကာသကာ” ကော်ဗတ်ဗၟာ (ရွတ်ရွတ်ခွျန်ခွျန်) ဂှ်တုဲ ကောန်ဂကူတအ် ဒှ်ဒေါသအိုတ်ရ။ ဒးလၞိန်ဗပိန်ကုကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ဂကူဗၟာညးတအ်ဖအိုတ်ရောၚ် ဟီုဟွံမာန်ဟာ။ 
(၂)ကိစ္စကေၚ်ကာရခေၚ်ဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်အေအေတအ် တဲကၠာဂှ် ဇကုအံၚ်ဆာန်စုကျဳ စၟတ်သမ္တီညးတအ် နဒဒှ်ဂကောံ ပလီုပလာ်မာန်ရောၚ်ဂှ် ဟွံညာတ်ကေတ်အိုတ်ဂှ်တုဲ မိက်ဂွံတီကေတ်လညာတ်ညးဗွဲတိုက်ရိုက်ရ။ ဆဂး ဗွဲကြဴဏံ တီကၠး ကေတ်ဂှ်တုဲ အေန်အေဝ်ဒဳလေဝ်ကီု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာလေဝ်ကီုဂှ် တုပ်သၟဟ်ကဵုလေံဒုက် မနွံၜါအရံၚ်သာ်ဗ္ဂေတ် ကဵုသာ်တ္ၚေက်ရ။ နကဵုလေံဒုက် သာ်တ္ၚေက်ဒုက်လေဝ်ဂိ၊ နကဵုလေံဒုက်သာ်ဗ္ကေတ် ၜုၚ်တက်လေဝ်ဂိ သာ်ဝွံ က္ဍိုပ်သကိုပ်အေအေတအ် ဟီုပ တုပ်ကၠုၚ်အိုတ်ရ။ က္ဍိုပ်သကိုပ်ရခေၚ် နာဲအေမံၚ်လေဝ် သီုဒုဟ်ဟွံမွဲမွဲသာ် အေန်အေဝ်ဒဳတအ် ဖျေံလဝ်ထံၚ်မွဲအယုက်ဏီရ။ ထ္ၜးဟိုတ်သွက်ဂွံပါ်တိတ်တုဲ ဒက်ပတန်ဍုၚ်ရခေၚ်တၞဟ်ခြာရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်မဂး သွက်ရခေၚ်တအ်ဂှ် အလဵုအသဳကဵုပၞာန် ညးလဵု အန္တရာဲဇၞော်ရော၊ တုပ်တုပ်ဟီုဟွံမာန်ဟာ။ ယဝ်ရဟီုဟွံမာန်မဂး အေန်အေဝ်ဒဳဂှ် ဇၞော်ဂၠိုၚ်ညိဒှ်မာန်ရောၚ်။
 (၃) တၠုၚ်လအာမတုပ်သာ်ဂှ်ကီု ကာလဒပ်ပၞာန်ဗၟာထပက်ပၞာန် ပ္ဍဲကချေၚ်ဂှ် ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ဟွံဟီုဗျိဂရိုဟ်ကုဒပ်ပၞာန်ဂှ်တုဲ နကဵုအလဵုဗော်ကချေၚ်တအ် ဒဵုကဵုဒးနုက်တိတ်ထောံနယူအေန်အာဖ်သဳဏီရ။ ဟိုတ်နူအန္တရာဲထပက်ပၞာန်ဇၞော်လောန်ဂှ်တုဲ ဒပ်ဥမၚ်ညးတအ် မခိုၚ်ဗိုန်ဇၟအ်(ဂျဳဂန်)ဂှ်လေဝ် သရိုဟ်အာရ။ ဂွံစဵုဒၞာနူဘဲထပက်ပၞာန်မာန်ဂှ်တုဲ ညးတအ်ဒးအာပံၚ်ကဵုဂ ကောံမဟာမိတ်ပၞာန် သၟဝ်ကျာဏီရ။ အခိၚ်ဂှ်ဂှ် အလဵုအသဳအံၚ်ဆာန်စုကျဳတအ်ကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ်ဂှ် တုပ်ပ်ရရောၚ်ဂးတုဲ ပ္ဍဲဝေါဟာရတၟိမွဲ ဗတ်အေၚ်္ဂလိက် မုက်လိက်တုပ်ပ် မတွံဂး the same page ဂှ် ဂွံဗှ်ကေတ်ရ။ ယဝ်ရဒးဟီုအရေဝ်အ ရာပ်ဂွံကၠိုဟ်လောဲသွာမဂး အလဵုအသဳအေန်အေဝ်ဒဳကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ်ဂှ် ဗၟာတုပ်ပ်ရ။ လညာတ်တုပ်ပ်ရ။ တုဲပၠန် ပဝ်လဇြဳဂ ကူဗၟာ စပ်ကဵုကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဂှ် တုပ်ပ်ဖအိုတ်ရောၚ် သာ်ဝွံလေဝ် ဟီုအိုတ်ပၠန်ရ။ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဗီုဒးစိုတ်ဍဵုဍိုက် ကောန် ဍုၚ်အရၚ်တအ်မာန် ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ်ဂှ်တုဲ နကဵုဗော်အံၚ်ဆာန်စုကျဳတအ် ဗက်စဵုဒၞာပ္ဍဲအဆံၚ်ဂၠးတိမာန်ရ။ အလဵုအသဳဍုၚ်ဂၠးတိ တအ်လေဝ် ဟွံမိက်သ္ပအရီု ကဵုကံ ကုသဵုကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဂှ်တုဲ ဆၜိုတ်ကလၚ်ဂလာန်အံၚ်ဆာန်စုကျဳတအ်သၟးရ။ ဟိုတ် ဂှ်တုဲ အလဵုအသဳအေန်အေဝ်ဒဳဂှ် အန္တရာဲသွက်ကောန်ဂကူတအ်ဂှ် ဇၞော်လောန်ရောၚ်ဂးရ။
(၄) စပ်ကဵုလိက်ကသုက်အေန်သဳအေဂှ် ကရေၚ်၊ ချေၚ်၊ သေံဇၞော်တအ် က္ဍိုက်ပ်တုဲ လုပ်ချုက်လိက်၊ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ၊ ကချေၚ်တအ် သှေ်အာဂှ် ဟိုတ်နူမိက်ဂွံအာတ်အခေါၚ်အရာကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဂၠိုၚ်ၚ်ရ။ အခိၚ်ကၠောန်သ္ပသဘၚ်ဂှ် ဟိုတ် နူအေန်အေဝ်ဒဳ တိုန်စိုပ်ထံက်ဂလာန်ကီုဂှ်တုဲ ဂၠးတိတအ် လုပ်စလပါ်အေန်အေဝ်ဒဳတုဲ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ သီုကချေၚ် ဒးဒုၚ် ကရေပ်ဓရတ်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ။ ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳလေဝ် ဟဳဗက်ကဵုလိက်ကသုက်ဂှ်တုဲ လုပ်စလပါ်ပၞာန်ဗၟာပေၚ်ၚ်ရ။ ဗွဲကြဴဏံ ဟိုတ်နူဒးဒုၚ်ကရေပ်ဂရတ်ဂၠိုၚ်ဂှ်တုဲ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိလေဝ် ဒးချုက်လိက်ကသုက်ဂှ်ကီုရ။ ဂကောံယူအေန်အာဖ်သဳလေဝ် လ မျီုအိုတ်အာ အခိၚ်ဂှ်ဂှ်ကီုရ။ 
(၅) အတိုၚ်သၞောဝ်၂၀၀၈ဂှ်မဂး ကောန်ဍုၚ်အရၚ်မဇၞးမာဲဂၠိုၚ်တအ် အခေါၚ်ဒှ်သကိုပ်ဝန်ဇၞော်တွဵုရးနွံကီုလေဝ် ဆဂး ဗော်ရ ခေၚ်တအ် ဟွံဂွံတိုန်ဒှ်သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ပ္ဍဲတွဵုရးညးတအ်ဂှ်တုဲ ဒၞာဲဂှ် အေန်အေဝ်ဒဳရောၚ် တိုန်္ၚာပ်ကေတ်ထောံရ။ မၞိဟ်ဇၞး ကေတ်သီုဖအိုတ်ဂးတုဲ မာဲညးတအ်အလုံဍုၚ်ဂှ် ဟိုတ်နူဂၠိုၚ်အိုတ်ဂှ်တုဲ ညးတအ်ဟွံမိက်ပရအ်အဝဵုရ။ ယဝ်ရအာမံၚ်နဲကဲဏံရ မဂး ပိုဲကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ် ကာလလဵုလေဝ် ဒှ်သကိုပ်ဝန်ဇၞော်တွဵုရးဟွံမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ဗော်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ် မိက်ဂွံပံၚ်တဲကဵုကျဖောတ်ကီု၊ ဒပ်ပၞာန်ကီုတုဲ မိက်ဂွံကေတ်ဇၞးလတူအေန်အေဝ်ဒဳရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် အေန်အေဝ်ဒဳ ကၠတ်လဝ်မာဲ ပ္ဍဲတွဵုရးတအ်ဂှ်တုဲ ကေတ်ဇၞးဏာမမာဲကုကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲရခေၚ်ဂှ် ဖေက်ကျတုဲ သီုကၟာတ်ဒၞာထောံ ဟွံကၠောန်ဗ ဒှ်ကဵုပေဲါရုဲမာဲဏီရ။ ကိုပ်ကၠာဟွံစိုပ်ပေဲါရုဲမာဲဂှ် မူဟိုတ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ် မိက်ဂွံပံၚ်ကဵုကျဖောတအ် ကေုာံ ပၞာန်ရော၊ ဂလာန်ဝွံ ဟိုတ်နူအေန်အေဝ်ဒဳ ဟွံလဂူတပ်တး ကုကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ရောၚ် ဟီုမာန်ရ။
(၆) ဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုအလန်ဏံဂှ် မူဟိုတ်ရော၊ ဟိုတ်နူမိက်ဂွံဍဵုဍိုက်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဟာ ဂလာန်သၟာန်သာ်ဝွံ မိက်ဂွံ သၟာန်ရ။ ယဝ်ရမိက်ဂွံဍဵုဍိုက်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်မဂး ညးစၞးဗော်မန် ကေုာံ ရခေၚ်တအ်ကီု၊ ကရေၚ်(မာန်ညိၚ်မံၚ်) ကီု တအ်ဂှ် ပါလုပ်ကၠောန်ပ္ဍဲကံၚ်သဳပၞာန်မာန်ရောၚ်ဟွံထေၚ်ရ။ အခိၚ်ဂှ်ဂှ် ဗော်မန်ပိုဲ အဃောလညာတ်ကၠေဟ်မံၚ်ကဵုအေန်အေဝ် ဒဳတၟိတၟိဂှ်တုဲ ညးတအ် အဃောထေဲမံၚ်ကဵုအေန်အေဝ်ဒဳ ဟိုတ်နူပလီုကၠေံပေဲါကောံဓရီုအကြာၜါလပါ် နပွမထ္ၜးဟိုတ် ဟွံလ ဂူတပ်တးရ။ 
(၇) ပၞာန်ဗၟာလေဝ် ဂုန်ဖဵုဂကူပိုဲဟွံမွဲ၊ ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳလေဝ် ဂုန်ဖဵုဂကူပိုဲဟွံမွဲ တုပ်ပ်မဂး လညာတ်မဂး ဒးဗတိုက်သရိုဟ်တၠ အဝဵုပၞာန်ဗၟာရောၚ်၊ ဟွံဒးဗတိုက်တၠအဝဵုအေန်အေဝ်ဒဳရောၚ်ဂှ် ဟွံဒးရ။ ပိုဲဗတိုက်မံၚ်ကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ပွိုၚ်(၇၀)သၞာံဂှ် ဂုန်ဖဵု ဟွံမွဲရောၚ် သာ်ဝွံ ပိုဲတအ် ဟွံဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်ရ။ ဆၜိုတ်ဂှ် ဟွံရုမ်ဂပ်ဏီရောၚ် မိက်ဂွံဟီုရ။ နကဵုသွာၚ်ပၞာန်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ကၟာတ် လဒဵုလဝ်အခေါၚ်ပု်ိဲ၊ နကဵုသွာၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ကၟာတ်လဒဵုလဝ်ပိုဲဂှ်တုဲ တုဲတုဲကၠုၚ်တေံ နကဵုဂၠံၚ် အဓိက ၜါဏံ ဗၟာတအ် ကၟာတ်လဝ်ပိုဲရောၚ်ဂှ်တုဲ ပၞော်တိတ်ပိုဲတအ် ဟွံမွဲရ။ အန္တရာဲပၞာန်ဂှ် မသုန်စှော်၊ အန္တရာဲအေန်အေဝ်ဒဳ ပရေၚ်ဍုၚ် ကွာန်ဂှ် မသုန်စှော် ယဝ်ဒှ်မဂး အေန်အေဝ်ဒဳ အောန်စှေ်အာမွဲမဂး အန္တရာဲဂကူပိုဲ ယအ်စှေ်အာမ သုန်စှေ်ကၠိုပ်ကၠံရောၚ် မိက် ဂွံဟီုရ။ ပ္ၚံက်ပေဲါဗတိုက်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် ဒးဗတိုက်ကဵုအေန်အေဝ်ဒဳ ဝါတ်လောန်ဂှ်တုဲ သီုဒးကူချပ်ဖျေံဗီုပြၚ် ဂွံပံၚ်ကဵု ဒပ်ပၞာန်တအ်ဏီရောၚ် ဟွံသေၚ်ဟာ။ ပရောဒဒှ်ဍာံဏံ မိက်ဂွံတီကၠးမဂး အာသၟာန်ရံၚ်ကာပၞုက် သၟာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မန် ပ္ဍဲဍုၚ် မန်တေံညိ။ ညးတအ် သှ်ကဵုဗွဲတြးမာန်ရောၚ်။ ယဝ်ရပၞာန်ဟွံသီအဝဵုမဂး အေန်အေဝ်ဒဳ ဆိၚ်လဝ်ဝေၚ်အမှုကဵု ဒံက်တာအံၚ် နာၚ်ဥူတုဲ ညးတေံ ဒးထံၚ်မာန်ဏီရောၚ်ဂှ် အခိၚ်တေံတေံ ပိုဲတအ် ဒုၚ်စသိုၚ်လဝ်သာ်ဂှ်ရ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၂၀:၂၀၊ ၈ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630)

== ယဝ်ရဍုၚ်ဗၟာ ဟွံကလိဂွံအခေါၚ်သ္ပစၞး ပ္ဍဲယူအေန်မဂး ဒဵုဗျု ဂိတုသာပ်တေမ်ဗာ ၁၆၊ တ္ၚဲဗြဴဗတိ၊ ၂၀၂၁ ==

ယဝ်ရဍုၚ်ဗၟာ ဟွံကလိဂွံအခေါၚ်သ္ပစၞး ပ္ဍဲယူအေန်မဂး ဒဵုဗျု ဂိတုသာပ်တေမ်ဗာ ၁၆၊ တ္ၚဲဗြဴဗတိ၊ ၂၀၂၁ သွက်ဂွံပၠံၚ်အဝဵုဒၞာဲခုၚ် ပ္ဍဲဂကောံကုလသမဂ္ဂ ဍေံမစိုန်ဒှ်တဴဒၞာဲ ဂွံဟီုသ္ပစၞးကၟိန်ဍုၚ်ဗၟာဂှ် ကံၚ်သဳပၞာန်ကဵုဂကောံအေန်ယူဂျဳ မ ဒးဒုၚ်သီအဝဵုတအ် ဗီုညးညးဂစာန်လွဳပရာကၠုၚ်ဂှ် မဟာမိတ်ညးတအ်ဇၞော်အိုတ် အမေရိကာန်ကဵုကြုက် လုပ်စမွဲမွဲလပါ်ဂှ်တုဲ ညးတအ်သီုၜါဂကောံဂှ် မွဲဂှ် ကလိဂွံအခေါၚ်တိုန်စိုပ်တုဲ ဟွံကလိဂွံအခေါၚ်ဟီုဂးမွဲမွဲသာ်၊ မွဲဂှ် ဟွံကလိဂွံအခေါၚ်တိုန်စိုပ်သက် သက်၊ ပြဟ်ဟ်ဏံဒးဟီုစ ညးကျအဲကျ၊ ညးဟွံဇၞးအဲဟွံဇၞးဂှ်တုဲ သွက်ဂကောံကံၚ်သဳပၞာန် ဂွံဒှ်အာဗဗွဲဓဝ် ပ္ဍဲအဆံၚ်ဂၠးတိဂှ်လေဝ် လပါ်အမေရိကာန် မဒှ်မဟာမိတ်ကဵုအေန်ယူဂျဳဂှ် ဗက်ဒစဵုဒစးမံၚ်ပေၚ်ၚ်ဂှ်တုဲ အခိၚ်တ္ၚဲဏံပၠန် နကဵုဍုၚ်ပြၚ်သေတ်လေဝ် ထပ် လလောၚ်တရးဏာ ညးသ္ပလဝ်စၟတ်သမ္တီကဵု သွဟ်ပေဲါရုဲမာဲဖိုဟ်ဂှ်တုဲ၊ ဂလာန်ညးတအ်ဂှ် ကလိဂွံအဓိပဲါ ညးတအ်သ္ပလဝ် စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ်အလဵုအသဳအေန်အေဝ်ဒဳဂှ် ဒှ်အလဵုအသဳဗဗွဲဓဝ်တုဲ ကံၚ်သဳပၞာန်(ဝါ)အလဵုအသဳမၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် ဟွံဗဗွဲဓဝ်ရောၚ်။ ရံၚ်ကဵုဒတဴလိုၚ်ဍုၚ်အမေရိကာန်ကေုာံမဟာမိတ်ညးတအ် ညံၚ်ရဴဍုၚ်ပြၚ်သေတ်၊ ယူခေတအ်ဂှ်မဂး ညးတအ်ကေတ်စလပါ် အလဵုအသဳအံၚ်ဆာန်စုကျဳတအ်ပေၚ်ၚ်ဂှ်တုဲ၊ ဒတဴလိုၚ်ဍုၚ်ကြုက်ကဵုရာတ်သာတအ်ဂှ် ညးတအ်ကေတ်စလပါ်ကံၚ်သဳပၞာန် ပေၚ်ၚ်ပၠန်ဂှ်တုဲ ဇြဟတ်တံၚ်ဂြဲဂၠးတိတအ်ဂှ် ဟိုတ်နူဇၞော်လောန်ဂှ်တုဲ ပေဲါပြိုၚ်ပကာန်အဝဵုအကြာဗော်ဗၟာၜါ ဂွံအုပ်ဓုပ်ဍုၚ်ဗၟာဂှ် လောဲလောဲသွာသွာ တုဲဒှ်အာဟွံမာန်ရ။ ပၞာန်ဂှ်လေဝ် ဂွံဒှ်ဗဗွဲဓဝ် ပ္ဍဲအဆံၚ်ဂၠးတိဂှ် ဟွံလောဲ၊ ဂကောံအေန်ယူဂျဳတအ်ဂှ်လေဝ် ဂွံကလေၚ်ဒှ်အလဵုအသဳ ကလေၚ်ဂွံအဝဵုပၠန်ဂှ် ဟွံလောဲသွာ။ ၜါလပါ်ဏံ ညးဂွံကေတ်ဇၞးလတူအဲ အဲဂွံကေတ်ဇၞးလတူညးဂှ် ဖန် လောဲသွာတဴဟွံသေၚ်ရောၚ်ဂှ် ရံၚ်ကဵုအကာဲအရာသတ္တာဟဏံ ဗီုကတဵုဒှ်မံၚ် ပ္ဍဲအဆံၚ်ကောံဓရီုယူအေန်ဂှ်မဂး ကၠးကေတ် မာန်ရ။ ပရိုၚ်တအ်ဟီုတဴဂှ် အမေရိကာန်ကဵုကြုက် ကၠတ်ပညဳညးသကအ် ကိုပ်ကၠာဟွံစိုပ်ကောံဓရီုယူအေန်က္ဍၚ်ဂှ်တုဲ ကလိဂွံ တၚ်တုပ်စိုတ်၊ ဆက်ဒုၚ်အာတဲကဵုအမာတ်ကုလသမဂ္ဂ နူအေန်ယူဂျဳ နာဲကျဝ်မိုဝ်ထောန်၊ ဆဂး ဟွံကဵုညးတေံဟီုဂလာန် ညံၚ်ရဴကၠာကၠာတေံကီု၊ ဟွံဒုၚ်တဲကဵုအမာတ်ကံၚ်သဳပၞာန်မခါန်ကၞက်လဝ် နာဲအံၚ်သူရိန်ဏီဂှ်တုဲ စိုပ်ဂိတုနောဝေမ်ဗာတေံမဂး ကမ္မတဳစၟဳတ်အစောံစရာဲ ကော် Credentials Committeeဂှ် ဒးစၟဳတ်ညးစၞးနူဍုၚ်ဗၟာတအ်ဂှ်တုဲ ဒးပလံၚ်ဗစိုပ်ကဵုသဘၚ်သဳကၠဳ ဇၞော်ယူအေန် သွက်ဂွံသ္ပစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ်ညးစၞးဗဗွဲဓဝ်ဒဒက်တဴကဵုဍုၚ်ဗၟာရောၚ်။ အကြာဏံဂှ် လပါ်လဵုမွဲလေဝ် အခေါၚ်ကဵုသ ဂုတ်သွာတ်ကံကုသဵုကၟိန်ဍုၚ်ဗၟာဟွံမွဲဏီဒးဟီုရောၚ်။ စိုပ်အခိၚ်တေံလေဝ် သဂုတ်သွာတ်မွဲမွဲသာ် ကၠးကၠးမးမးစှေ်ကၠုၚ်မာန် ဟာဂှ် ဒးမၚ်ဗဵုအာဏီရ။ ယဝ်ရပိုဲရံၚ်အာကဵုမတ်ဓမ္မတာမဂး ကံၚ်သဳပၞာန်ဂှ် ညးတအ် ကေမ်္ၚာပ်ဂွံလဝ်အဝဵုအလဵုအသဳ ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာပေၚ်ၚ်ဂှ်တုဲ မူမွဲကီုပကဵု ညးတအ်ဟွံမာန်ဂးကီုလေဝ် ဆဂး ဂကောံဍုၚ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳဇၞော်ဇၞော် ညံၚ်ရဴအမေရိကာန် ကေုာံ မဟာမိတ်ညးတအ် ယဝ်ရ ဟွံသ္ပစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ်ဗဗွဲဓဝ် ပ္ဍဲအဆံၚ်ကုလသမဂ္ဂမဂး သွက်ဂွံသ္ပစၞးဍုၚ်ဗၟာဂှ် ကံၚ်သဳပၞာန်တအ် ဖန်က်ဟွံဂွံဂှ်တုဲ အကာဲအရာဝွံ ဍေံဒှ်အာဇြဟတ်စိုတ်ကဵုဂကောံအေန်ယူဂျဳတအ် ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ဂှ်တုဲ သွက်ဂွံဝေၚ်အာပေဲါပၞာန်အပ္ဍဲဍုၚ်ဂှ်လေဝ်ကီု၊ သွက်ဂွံက လေၚ်သီဗၜေါဝ်ဇြဟတ် ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်လေဝ်ကီုဂှ် ဒှ်အာအထံက်အပၚ်ဇၞော်ဇၞော်ရ။ ယဝ်ရစိုပ်အခိၚ်သဘၚ်သဳကၠဳဇၞော် ဂိတုနောဝေမ်ဗာတေံ ကံၚ်သဳပၞာန်တအ် ဒှ်အာဗဗွဲဓဝ်မဂး ဂကောံအေန်ယူဂျဳဂှ် သွက်ဂွံဒေါံကၟိုၚ်စှေ်အာမာန်ရောၚ်။ ဆဂး ညံၚ် ဟွံဂွံဒှ်အာဗီုပြၚ်သာ်ဂှ်မာန် အလဵုအသဳအမေရိကာန်တအ် ဂစာန်လွဳပရာမံၚ်ပေၚ်ၚ်ရောၚ်ဟီုဂှ် သက်သဳသာဓကတ္ၚဲဏံ ပိုဲ ညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ မွဲလပါ်ပၠန်ဂှ် ညးစၞးကုလသမဂ္ဂ သွက်ဍုၚ်ပိုဲဂှ်လေဝ် ညးတအ်လုက်စုက်မံၚ်ကဵုဂကောံရပ်လွဟ်ကောန် ဍုၚ်အရၚ်တအ်ကီုဂှ်တုဲ ရမ်သာၚ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဂှ်လေဝ် လျောဝ်ဗက်မံၚ်လပါ်အေန်ယူဂျဳကီုရောၚ်ဂှ် ညာတ်ကေတ် မာန်ပၠန်ရ။ ရံၚ်ကဵုဝၚ်မွဲပ္ၚံက်မဂး ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ဗော်ရပ်လွဟ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဂှ်လေဝ် ကၠောံဍမံၚ်ကဵုအ မေရိကာန်ဂၠိုၚ်ကီုရောၚ်ဂှ် ပိုဲဒးညာတ်ကေတ်သာ်ဂှ်မာန်ကီုရ။ ယဝ်ရပ္ဍဲအဆံၚ်ကုလသမဂ္ဂတေံ အမေရိကာန် ကေုာံ မဟာမိတ်ညးတအ် ဗလံက်ထောံ ဟွံဒုၚ်တဲကဵုညးစၞးကံၚ်သဳပၞာန်တအ်ဂှ် မဂး ပၞော်တိတ်တၞဟ်ဟ် သွက်ကံၚ်သဳပၞာန်တအ် နွံသာ်လဵုဏီရောဂှ် ပိုဲဒးဂၠိုက်ဂၠာဲရ။ ညးစၞးနာဲကျဝ်မဵုထောန်ဂှ် ဟိုတ်နူနွံမံၚ်ပ္ဍဲ ဍုၚ်အမေရိကာန်ဖိုဟ်ဂှ်တုဲ ၜိုန်ရကြုက်ဟွံတုပ်စိုတ်ကီုလေဝ် ညးတေံ အာစိုပ်ဂတမုက်ရုၚ်ကုလသမဂ္ဂ အခိၚ်ကောံဓရီုမာန်ဏီ ဂှ်တုဲ မွဲနဲမွဲဗီု ညးတေံကလိဂွံအခေါၚ်ဟီုဗၟံက်မွဲမွဲသာ်မာန်ဏီဂှ်တုဲ သွက်အေန်ယူဂျဳဂှ် သာမံၚ်ရ။ ဂကောံအေန်ဂျဳအိုဝ်ဇၞော်ဇၞော် တအ် ထံက်ဂလာန်ညးတေံလေဝ် ဒှ်မာန်ဏီရ။ ပ္ဍဲမ္ၚးကောံဓရီုဂှ် ညးတေံ ဒုၚ်ဆဵုကဵုအစာပရိုၚ်တအ်တုဲ ဟီုပတိတ်လညာတ် ဂွံ မံၚ်တၟာဂလိုၚ်ဏီရ။ ညးစၞးကံၚ်သဳပၞာန်ဂှ် အမေရိကာန် ဟွံကဵုလုပ်ဍုၚ် ဟွံပတိတ်ကဵုဗွဳဇြာမဂး အကာဲအရာဂှ် ဂတးဂတန် အာမွဲမွဲဗီုလေဝ်မာန်ဏီရ။ ဍုၚ်ဇၞော်ဇၞော်တအ် ဝေၚ်နဲကလုတ်ညးသကအ်မဂး သီုညးစၞးၜါလပါ်ဂှ် ဟွံကလိဂွံတိုန်စိုပ်ကောံဓရီု ပ္ဍဲယူအေန်မဂး အခိၚ်ဂှ် သွက်နာဲကျဝ်မဵုထောန်ဂှ် အာထ္ၜးဆန္ဒပ္ဍဲမ္ၚးရုၚ်ယူအေန်မာန်ဏီဂှ်တုဲ သွက်အေန်ယူဂျဳတအ် သာမံၚ်ညိ ဏီဒးဟီုရ။ အကာဲအရာဂိတုနောဝေမ်ဗာတေံဂှ် ညးစၞးနူကံၚ်သဳပၞာန်တအ် ဂွံတိုန်သ္ပစၞးပေၚ်ၚ် ပ္ဍဲယူအေန်ဂှ် ကြပ်ဒှ်ဟွံမာန်ရ။ ယဝ်ရယူအေန် တုပ်စိုတ်ကဵုညးစၞးအေန်ယူဂျဳမဂးရော သာ်လဵုမကတဵုဒှ်မာန်ဂှ်ရော ဂလာန်စောဒနာသာ်ဝွံလေဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် မာန်ဏီရ။ ဆဂး ဂွံတုပ်စိုတ်ဂှ် ဝါတ်မံၚ်ရောၚ်ဟီုဂှ် သက်သဳကြုက်ကဵုအမေရိကာန် မကလိဂွံတၚ်တုပ်စိုတ်အကြာဏံဂှ် ကၠးမံၚ် တုဲတုဲရ။ ယဝ်ရပၞာန်တအ် ဒှ်အာဗဗွဲဓဝ် ပ္ဍဲအဆံၚ်ယူအေန်မဂး အကာဲအရာဒဳမဝ်ကရေဇြဳ ပ္ဍဲဂၠးတိပိုဲဏံ သုန်စှေ်အာစိုပ်ဂၠးဂတာမာန် ရောၚ်။ ဝါဒဒဳမဝ်ကရေဇြဳဂှ် ဓဝ်ပတှေ်ညးဂၠးတိတအ် အောန်စှေ်အာဇၞော်ဇၞော်ရ။ ဝါဒတၠအဝဵုပၞာန်တအ်ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ် တအ် မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်မာန်ကီုရောၚ်။ ပရေၚ်သီအဝဵုနူအလဵုအသဳ မဇၞးလဝ်မာဲတအ်ဂှ်လေဝ် ကတဵုဒှ်ဇၟာပ်ပ်ဒၞာဲမာန်ကီု ရောၚ်။ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတအ် ဂွံဒှ်ဗဗွဲဓဝ် ပ္ဍဲအဆံၚ်ကုလသမဂ္ဂဂှ် ဝါတ်မံၚ်တၟာလှေ်ရောၚ် တော်ဆကေတ်မာန်ရ။ ဗီုကတဵုဒှ်မံၚ်တ္ၚဲဏံ စပ်ကဵုပေဲါပြိုၚ်ပကာန် ဂွံသ္ပစၞးပ္ဍဲယူအေန်ဂှ် ကၠာကၠာတေံ ခေတ်ကာလနေဝေန်၊ ခေန်ညောအ်တအ်ဂှ် ဟွံ ကေၚ်နွံကၠုၚ်ဂှ်တုဲ ဍေံဒှ်ဗီုသာ်ဝွံမာန်ရောၚ်ဂှ် ညးဂှ်မွဲ ဟွံကေၚ်တော်ဆလဝ်ရ။ ကၠာတေံ ပၞာန်သီအဝဵုတုဲဗက်ဂှ် ညးစၞးသွက် ယူအေန်ဂှ်လေဝ် ဍေံဒှ်အာညးစၞးသွက်ပၞာန်တအ်ကီုရ။ လၟုဟ်ဝွံ ဟိုတ်နူနာဲကျဝ်မဵုထောန် ဟွံလျောဝ်ဗက်လပါ်ပၞာန်ဂှ်တုဲ အ ကာဲအရာဂှ် ဒှ်အာဂတးဂတန်ရောၚ်။ အလဵုအသဳအမေရိကာန်လေဝ် သ္ပလဝ်စၟတ်သမ္တီ ဒုၚ်လဝ်တဲညးတေံပၠန်ဂှ်တုဲ အကာဲအ ရာဍာံဍာံဂှ် ဗီုဆိၚ်ဂှ်သၟိၚ်ဟွံစၟတ်ရ။ တုဲကၠုၚ်ခြာဟွံလအ်တေံပၠန်ဂှ်လေဝ် ကံၚ်သဳပၞာန်တအ် ဗလးမၞိဟ်ကဵုကၠတ်ဂစိုတ်ညးတေံ ပၠန်ဂှ်တုဲ ဟိုတ်အမေရိကာန် ဂွံလုပ်စလပါ်နာဲကျဝ်မဵုထောန် လပါ်အေန်ယူဂျဳဂှ် လောန်တုဲခိုၚ်ဗိုန်ဂၠိုၚ်အာရ။ ပ္ဍဲဂကောံကုလသမဂ္ဂဂှ် ယဝ်ရဂကောံကံၚ်သဳပၞာန်တအ် ဟွံကလိဂွံအခေါၚ်သ္ပစၞးမဂး သာ်လဵုညးတအ် ချဳဒရာၚ်အာပ္ဍဲကေၚ်ကာ ဂၠးတိဂှ်ရော။ ယဝ်ရအေန်ယူဂျဳ ကလိဂွံအခေါၚ်သ္ပစၞးမဂး အကာဲအရာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဍုၚ်ပိုဲ ဗီုလဵုကြက်ဒှ်အာမာန်ဂှ်ရော၊ ယဝ် ရညးတအ်ကီု အေန်ယူဂျဳကီု ဟွံကလိဂွံအခေါၚ်သ္ပစၞးမဂး သာ်လဵုကံကုသဵုဗၟာ ကတဵုဒှ်အာမာန်ဂှ်ရော။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၂၀:၂၃၊ ၈ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630)

== စေဝ်ပၞောန်ပန်တၚ် ==

စေဝ်ပၞောန်ပန်တၚ်
&quot;#ယၟုအ္စာကၞေဟ်ဂှ်ဒးဒှ်ယၟုမန်ဟေၚ်ရောၚ်ယဝ်ဟွံဒှ်မ္ဂးၜိုန်ရတမ်လိက်စၟတ်ပေၚ်ဒၟံၚ်ကီုလေဝ်ဒှ်လလေၚ်ဟေၚ်ရ&quot;

    ပ္ဍဲအရာချူလိက်ပရေၚ်မွဲပိုဒ် ဒးပၠောပ်စိုတ်ကၠာအိုတ်ဂှ် လိက်ပရေၚ်ဇကု ဂွံဒုၚ်ရုဲစှ်မံၚ်ကဵု/ဟွံမာန်ဟွံသေၚ်။ လိက်ပရေၚ်ဇကု ကိတ်ညဳမံၚ်ကဵု၊ တၚ်ရန်တၟံကေုာံ စေဝ်ပၞောန်ဂကောံကီုဟာဟေၚ်မဒှ်ရ။ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးမချူလိက်ဝွံ ဇၟာပ်ချူတမ်လိက် သ္ပကၠုၚ်သတိကဵုတၚ်ရန်တၟံကေုာံစေဝ်ပၞောန်ဂကောံဗွဲတၟေၚ်ရ။ပ္ဍဲကာလကလိဂွံကသပ် သွက်ဂွံချူတမ်လိက် ဇရေၚ်ဂကောံမဂ္ဂဇြေန်လဂံါအာဇာနဲကၞပ်ပိဝွံလေဝ် ဗှ်လ္ၚတ်ရံၚ် တၚ်ရန်တၟံကေုာံစေဝ်ပၞောန်ဂကောံမဖျေံလဝ် သွက်အ္စာကၞေဟ်ဂမၠိုၚ်ရ။ ကာလစိုပ်စေဝ်ပၞောန်မရနုက်ကဵုပန် အတိုၚ်မစၞောန်ထ္ၜးလဝ်လတူတေံဂှ်-
         &quot;  အဝ်……ဒၟါနူဂှ်ဟေၚ် ပ္ဍဲကၞပ်ၜါတေံ နာဲမိၚ်တဝ်ဂှ်ဂွံဒှ်အာယၟု နာဲမၞိက်ၜိုပ်၊
        နာဲထောန်သိၚ်ဂှ် ဂွံအာယၟုနာဲထဝ်သောန်ရောၚ်သွံ…။&quot;
          သာ်ဝွံ ပဟေဠိဟွံသောၚ်ပ္ဍောၚ်မံၚ်မွဲတၚ်ဂှ် တၟးအာဖၠၚ်ရ။ မွဲဒမြိပ်ဓဝ်ဟေၚ် စိုဂ်မကေတ်တဴဂုဏ်စရာဲလတူလညာတ်ဥာဏ်ညးတာလျိုၚ်ဂကောံမဂ္ဂဇြေန်မန် လဂံါအာဇာနဲဂမၠိုၚ်ဂှ် မံက်ဂတဝ်တိုန်ကၠုၚ် တာဒၞါဟွံမာန်ရ။ စေဝ်ပၞောန်မရနုက်ကဵုပန်ဝွံ ဇၟာပ်ဂကောံမဂ္ဂဇြေန်မန်တံ သ္ပဒတန်တုဲ သုၚ်စောဲထေက်ရောၚ်။
         ယၟုမ္ဂးဂှ် တၚ်လဝ်သွက်ဂွံကော်သက်သက်ရောၚ်-သာ်ဝွံမိက်ဂွံသ္ဂးမာန်ရ။ ဆဂးမၞိဟ်မ္ဂးဂှ် မံၚ်ဒၟံၚ်ကဵုယၟုမွဲမရောၚ်-ဗီုဂလာန်မြဴသာ်ဝွံလေဝ်နွံမံၚ်ကီုတုဲ သွက်ဂွံလ္ၚတ်ပရောယၟုဂှ် ဂွံတဴဒြဟတ်ပၠန်ရ။ သွက်မၞိဟ်မွဲမွဲဂှ် ယၟုမွဲမကိစ္စဇၞော်ကွေုရ။ ယၟုမွဲမခိုဟ်မ္ဂး ကုကၠောန်ကၠောန်ညးတၞဟ်ထေၚ်ခိုဟ်ရ။ ဗွဲတၟေၚ်-ယဝ်ရကၠောန်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်,ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်မ္ဂး ယၟုဟွံခိုဟ်ဟွံဂွံရ။
             ဆေၚ်စပ်ကဵုယၟုတုဲ ညးကဝ်တံ ဟွံသ္ပထောံမဇ္ဇျဟ်ရ။ ဓရ်ပရမတ်ဂမၠိုၚ် ယဝ်ရစာ်စ္ဍးအာနူပညပ် (ယၟု)မ္ဂး လတူနူဒှ်ဂုဏ်ဖဵုညးလောကတံဂှ် ဒှ်ဒုဟ်ဂၠိုၚ်ရောၚ်-ဂှ် ညးတံကၠိုဟ်ခၠၚ်လဝ်ရ။ ယၟုဟွံမွဲမ္ဂး ကပေါတ်ကညောတ်အဝိညာဏကမပ္တံ ဂဥုဲဂမၠိုၚ်ကီု၊ သတ်သဝိညာဏက မပ္တံမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ကီုဟွံမွဲကဵုအပိုၚ်ခြာအာကာသဓာတ်ညးကဵုညးရ။ အပိုၚ်အခြာမြဴသာ်ဝွံ ဟွံမွဲမ္ဂး အဝေါၚ်မၞိဟ်လေဝ်မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်ဟွံသေၚ်ရ။
             ဟိုတ်ဂှ်ရ ဆေၚ်စပ်ကဵုယၟုတုဲ သ္ပကၠုၚ်သုတေသန်ဗွဲမလံလကာဖာတေံရ။ ပြကိုဟ်ဗေဒၚ်ဂမၠိုၚ်မပ္တံကဵု နာမက္ခရဆာန်
မဒက်ပတန်လဝ်နကဵုဂိုဏ် (၈)ဂိုဏ်မပ္တံ &quot;ဘ&quot; ဂိုဏ်၊ ပြကိုဟ်ခုတ်ယၟုဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵု ဂၞန်သၚ်္ချာသ္ၚိတုဲ၊ ပြကိုဟ်ဗေဒၚ်ရးပလိုတ်-ဗီုရုပ်ယၟုမကိတ်ညိကဵု ဂၞန်သၚ်္ချာပုၚ်ခၟူ၊ ဂၞန်သၚ်္ချာယၟု-NUMEROEOGY ဂမၠိုၚ်ကီု ပြကိုဟ်သုတေသနဂမၠိုၚ် မပ္တံကဵုပြကိုဟ်ဝၚ်ကောန်ဂကူဒေသကောန်ဂကူ၊ ပြကိုဟနအဘိဓာန်ဂမၠိုၚ်ကီုမံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်လတူကဝ်ဏံဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။

         ဗွဲစၟတ်တုန်-ယၟုမ္ဂးဂှ် စၞောန်ထ္ၜးမံၚ်အဓိပ္ပါယ် ရနူက်ဗ္ဒန်မၞုံကဵုၚုဟ်မးဂမၠိုၚ်ရ။ ယၟုမၞိဟ်မ္ဂးဗီုယၟုမၞိဟ်၊ ယၟုတိရစ္ဆာန်၊ ယၟုတၞံဆုမ္ဂး ဗီုတၞံဆု-မပ္တံသာ်ဏံ ဖန်ဗဒှ်မံၚ်ကဵုဒြဟတ်ဒမၠုဂမၠိုၚ်နူလက်ကြဴတေံ ဗွဲမသကာတ်မြဟ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဆဂးဂှ် လိက်ပရေၚ်ဝွံ ချူပရောအစောံသတ္တိယၟုဟွံသေၚ်တုဲ ဟွံဇမၠိၚ်ဇိုၚ်ကၞေဟ်ပရောဗေဒၚ်ဂမၠိုၚ်ရ။ ဟီုသာ်ဂှ်မ္ဂး ပဲါနူဏံမုဂုဏ်ဖဵုနွံမံၚ်ဏီရော။
          ဗီုယၟုကိစ္စဇၞော်ဂှ် နကဵုပုစ္ဆာ(၃)တၚ် သၟဝ်ဝွံ သ္ပဏာပြာကတ်ရ။
      ၁။  ဂကူမြာန်မာ(ဗၟာ)တံဂှ် ဂကူသာကျ၊ဝၚ်ကွေံဟာ။
     ၂။   မန်လုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်ဏံ နူဒိုဟ်လဵုရော။
      ၃။   ဂကူပျူ အခိၚ်လဵုကၠေံအာရော။
၁။ ဂကူမြန်မာ(ဗၟာ)တံဂှ်ဂကူသာကျဝၚ်ကွေံဟာ။

   ဗၟာတံ ဒလူလပုဟ်တဲကဵုဝင် &quot;တကံၚ်&quot; တုဲ ဒုၚ်ယၟုဂကူသာကျဝၚ်ရ။ ဒုၚ်ယၟုဂကူသာကျဝၚ်မ္ဂး &quot;ပိုယ်ဂှ်တၞောဝ်ဒတောဝ်ကျာ်ရောၚ်- &quot; သာ်ဝွံ ဒုၚ်ဝန်တုပ်တုပ်ရ။ အာစာဝၚ်ဗၟာတံဗွဲမဂၠိုၚ်တံဂှ် &quot;တၞောဝ်သၟိၚ်ပထမ-အဘိရာဇာဂှ် ဒှ်ညးပတန်ဍုၚ်ရ။ ဟိုတ်နူသၟိၚ်ဝိဋဋူဘ ဗတိုက်ဍုၚ်ကပိလဝှ်တုဲ ညးတံပှ်တိတ်ကၠုၚ်ဒၞဲါ ဍုၚ်တကံၚ်ဝွံရောၚ်။ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကူမဒှ်တၞောဝ်ဒတောဝ် &quot;တကံၚ်&quot; ဂမၠိုၚ်ဂှ် ဒှ်ဂကူမပိၚ်ပှ်ကၠုၚ်နူမဇ္ဇျိမဒေသတေံရောၚ်&quot; သာ်ဝွံ ချူတဴအိုတ်ရ။ အတိုၚ်လဟီုဏံ ယဝ်ရကေတ်စမ္ဂး ဂကူဗၟာတံဂှ် ဟွံပါလုပ်ပ္ဍဲဂကောံ &quot;မန်ဂေါ&quot; တုဲ ပါလုပ်ပ္ဍဲဂကောံဂလာတၟောဝ်အာရိယာန်တံရောၚ်-ဟီုစဂွံရ။
           FDEA - ကၠေၚ်က္ဍဟ် &quot;ဂကူဗၟာ ဂကူသာကျဝၚ် &quot; ပ္ဍဲဝၚ်ဗၟာကၠာတေံချူကၠုၚ်ဟွံမွဲရ။ မွဲအခိၚ်တေံဍုၚ် &quot;တကံၚ်&quot;နွံကၠုၚ်၊ ယၟုဨကရာဇ်ဂှ် အဘိရာဇာ-သာ်ဝွံဗွဲမခ္ဍန်ဟေၚ် ချူကၠုၚ်ရ။ ညးတၞောဝ်ဒတောဝ်&quot;တကံၚ်&quot; တံ ကၠုၚ်နူမဇ္ဇျိမဒေသလေဝ်ဟွံပါ။ ဂကူဗၟာ ဂကူသာကျဝၚ်လေဝ်ဟွံပါရ။
       အ္စာဝၚ်ဗၟာမဟာသဳလဝံသ(၁၆က္ဍိုပ်ကၠံကၠာ)ကီု၊ ဥူကလာ(၁၈ က္ဍိုပ်ကၠံကၠာ)ကီု ၊ တောန်တေန်တာက်ဝန် မဟာစဳသူ(၁၈ ဗွဝ်ကၠံ) ကီု၊ ဒှ်အ္စာဝၚ်ဗၟာ ဒယှ်ဂမၠိုၚ်ရ။ ဆေၚ်စပ်ကဵဝၚ် &quot;တကံၚ်&quot; ဂှ်အယာံမာတ်မြော်-ဓမံက်သ္ဂးရ။ ပ္ဍဲလိက်ရာဇာဝၚ်ဗကာံတၟိလေဝ် ဓမံက်ထ္ၜးလဝ်တၞောဝ်ဒတောဝ်သၟိၚ်တကံၚ်ဟွံမွဲရ။
        စိုပ်လက်ထက်ကုၚ်ဗံၚ်(၁၉ က္ဍိုပ်ကၠံ)၊ ဟီုချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်မ္ဂးပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ်-၁၈၂၉သၞာံဏံမှ အ္စာရာဇဝၚ်မှန်နန်တံ ဟီုကၠုၚ်ပရောဝၚ်တကံၚ်ဗွဲတြးရ။ ပရောဍုၚ်တကံၚ်ကီု၊ ပရောတၞောဝ်ဒတောဝ် သၟိၚ်တကံၚ်ကီု ဟီုကၠုၚ်ဗွဲတြးတုဲ ဝါဒ &quot;ဂကူဗၟာ ဂကူသာကျဝၚ် &quot; ဂှ် မံက်တိတ်ကၠုၚ်-မဒှ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် အ္စာရာဇဝၚ်မှန်နန်တံ ချူလဝ်ဆဆဵုဟွံသေၚ် ညံၚ်ဂွံနွံကဵုယုတ္တိဗေဒဂှ် စၞောန်ထ္ၜးလဝ်ပြကိုဟ်နိဿယ်ရ၊တကံၚ်-ညးတံနိဿယ်လဝ်ဂှ်လေဝ် ဍာံဍာံတေံပရောတၞောဝ်ဒတောဝ်သၟိၚ်တကံၚ် ဟွံပါရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ စိုပ်လက်ထက်ဏံမှ ဖန်ဇန်တိုန်ရာဇဝၚ်ဏံဗွဲတြးရောၚ်ဂှ် ပြာကတ်မံၚ်ရ။
          အခိၚ်ချူရာဇဝၚ်မှန်နန်ဂှ် ဒှ်အခိၚ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တံဟွံညဳသာသၟဟ်သၟန်၊ ဒှ်မံၚ်ပြသၞာဝိရောဓိတုဲ ညံၚ်ဂွံစိုပ်လတူဂကူမန်မၞုံကဵုတၞောဝ်ဒတောဝ်ဝၚ်မခိုၚ်ကၠိုက် မဍိုက်ပေၚ်ကဵုယေန်သၞာၚ်ပြဝေဏဳကဆံၚ်လှုၚ်ဂှ် ဗၟာတံသ္ဒးထွုတ်ပတိုန်ဝၚ်ကံၚ်ဗွဲတြးရ။ ဂကူမန်တံဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ်ဂကူ သာကျဝၚ်ဂှ်ဂကူပြဲတုဲ ညးတံလုပ်ထောံအဝေါၚ်ဂကူသာကျဝၚ်မှ ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ဝးပကဝ်ကၠေံ စိုတ်ဓါတ်ဆီနာဲဂကူမန်တံမာန်ရောၚ်မဒှ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ-အရေဝ်မ္ဂး&quot; ဂကူဗၟာ-ဂကူသာကျဝၚ် &quot;ဂှ် ဒှ်အရေဝ်ဇြဲကဴဝဴသတ်-သဒ္ဒတ်ဟွံမွဲတုဲ အယာံမာတ်သၠုၚ်ဝေၚ်သကေတ်ဇကုဟေၚ်ရောၚ်ဂှ် အ္စာဝၚ်တံ ဖျေံလဝ်သ္ဂုတ်သွာတ်ညာတ်လဝ်အဇှ်ေ ဇိုၚ်ကၞေဟ်ရာဇဝၚ်မှန်နန်ရ။
        ပ္ဍဲအရာဂကူဗၟာတံ ဂစာန်တဴညံၚ်ဂွံစိုပ်လတူဂကူမန်ဂှ် စိုပ်ခေတ်ကုၚ်ဗံၚ်ဏံမှ သ္ပကၠုၚ်ဍာ်ပလာဲဝေၚ်ကၠုၚ်ပြယာဲ ဟွံသေၚ်ရ။ နူခေတ်ဗကာံတေံလဝ် သၟိၚ်ရေတ် တက်ကၠုၚ်ပေဲါအလီ-ဂှ်ဗှ်ကေတ်ပ္ဍဲလိက်တၟံယှိုဲစိခုံ &quot;မာန်ရ။ ဂကူမန်တံ ရှ်ေသှ်ေမံၚ်မှာထေရ်ပဝမ္မတိ၊ ဂကူပျူဂှ်ရှ်ေသှ်ေဒေဝတဴဗိသြဴ-တုဲ-&quot;ဂွံလဝ်ပျးဒိုသ်နူညးတံညံၚ်ညံၚ်&quot; ချူလဝ်ပ္ဍဲလိက်တၟံဂှ်ရ။သုၚ်စောဲပါဝါမှာထေရ်ဂဝမ္မတိ, ဒေဝတဴဗိသြဴတံတုဲ အုပ်ဓုပ်ကၠုၚ်ဂကူမန်တံကေုာံဂကူတိစူ(ပျူ)ရ။တက်ကၠုၚ်ဓယံက် ပရေၚ်ဘာသာဂှ် စကၠုၚ်နူဍုၚ်ဗကာံတေံရောၚ်-ဟီုစဂွံရ။
      ဂကူဗၟာကၠုၚ်နူမဇ္ဇျိမဒေသဟွံသေၚ်မ္ဂး နူလဵုညး တံကၠုၚ်ဂှ် သ္ဒးစၞောန်ထ္ၜးမာန်ရ။ ပ္ဍဲဒၞဲါဝွံယၟုဂမၠိုၚ်ဟီု ကၠုၚ်အရေဝ်ရ။ မၞိဟ်မ္ဂးဂှ်ဇိုတ်ကၠေံဒၞဲါဇိုၚ်ဇကုဟွံအးရ။ ဂၠိုၚ်ကဵုအောန် စက်ဒၞဲါဇိုၚ်သှ်ေဝက်မံၚ်ဟေၚ်ရ။ &quot;ဇြုံကဵု ဇြုံညာတ်ဒၞဲါဇိုၚ် &quot;ဟီုဂှ် တန်ဒှ်အဓိပ္ပါယ်ဏံရ။
       ဂကူဗၟာတံလေဝ် ဒၞဲါညးတံမံၚ်ကၠုၚ်နူတမၠာတေံဂှ် ဒၞဲါဇိုၚ်သှ်ေဝက်ကၠုၚ်ရ။ ယဝ်ရဒးထ္ၜး ဥပမာမ္ဂး ပ္ဍဲဂကူမန်ပိုယ် ဒိုသ်ပန်ဂှ် အဓိပ္ပါယ်ပြာကတ်လောန်ရ။ဒိုဟ်ဗၟံက်မ္ဂးဒၞဲါတ္ၚဲမံက်တိုန်၊ ဒိုဟ်ပလိုတ်မ္ဂးဒၞဲါတ္ၚဲပၠိုတ်စှ်ေ၊ ဒိုသ်သၠုၚ်ကျာမ္ဂး ဂၠံၚ်ကျာသၠုၚ်၊ ဒိုသ်သၟဝ်ကျာမ္ဂး ဂၠံၚ်ကျာအာ-ပြာကတ်မံၚ်ရ။ ပ္ဍဲဂကူဗၟာတံ ဒိုဟ်ပန်ဂှ် အဓိပ္ပါယ်ရနူက်ဗ္ဒန်လောန်ရ။ အဓိပ္ပါယ်ဟွံမံက်ဂတဝ်။ဂတမုခ်လပါ်တ္ၚဲတိုန်တေံညိ။ ဂတမုခ်ဇကုဂှ် &quot;အရှေအ်&quot;၊ လက်ကြဴဇကုဂှ် &quot;အနံက် ၊ လပါ်တဲပုၚ် ဂှ် တံၚ် &quot;လပါ်တဲပဲါဂှ် မြံက် &quot; သာ်ဝွံသ္ဂးရ။ နူဂကူဗၟာ ဝိုတ်ကၠံ ကံက်သၟာန်စမ်ရံၚ်မ္ဂး အတိုၚ်လတူတေံဟေၚ် ကဵုကၠုၚ်သွဟ်ရောၚ်-မဒှ်ရ။ တၚ်ဒုဟ်ဟွံထေက်ရ။ ပ္ဍဲဘာတန်မူလလေဝ် ဗတောန်မံၚ်အတိုၚ်ဂှ်ရသေၚ် ဟာ။
           အဓိပ္ပါယ်ဒိုသ်ပန်လတူတေံဂှ် အဓိပ္ပါယ် &quot;အရှေအ် &quot;ကဵု &quot;အနံက်&quot; ဝါဒိုသ်ဂှ်နွံကဵုယုတ္တိတုဲ အဓိပ္ပါယ် &quot;တံၚ်&quot; ကဵု မြံက်ဝါဒိုသ်&quot; ဂှ် ဟွံပြာကတ်ရ။ယၟုဒိုသ်(၂)ဒိုသ်ဝွံ စၞောန်ထ္ၜးလဝ် ဇာတိတိုပ်သုက်ဂကူဗၟာတံ ပေၚ်ပေၚ်ရ။ ဒၞဲါဗၟာတံမံၚ်ကၠုၚ်ကိုပ်ကၠာတေံဂှ် ဒှ်ဍုၚ်ကြုက်ဒေသနေရတိရ။ တ္ၚဲဏံ တွဵုရးကောန်သုကော်ရ။ ညးတံယေန်သၞာၚ်ဟွံမွဲဏီတုဲ မံၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲအကြာ ဂြိုပ်ဒဵုဝိစောဝ်ရ။ ဒၞဲါမူလဒေသညးတံဂှ် တၟေၚ်တၟေၚ်တၟဟ်တၟဟ် ဝိဂှ်ဇွောဝ်မံၚ်လပါ်သၟဝ်ကျာရ။ ဗွဲမဂၠိုၚ်ဝိမ္ဂးဂှ်ဇွောဝ်လပါ်သၠုၚ်ကျာဂၠိုၚ်ရ။ ဟွံသေၚ်မ္ဂးလပါ်ပလိုတ် ဟွံသေၚ်မ္ဂးလပါ်ဗၟံက် ဇွောဝ်တဴတုဲလပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် ဇွောဝ်စအောန်ရ။ ဝိမၞုံယၟု &quot;ဟဵုအေန်ယဵု&quot; မူလဒေသဗၟာတံဂှ် ဟဳဇွောဝ်မံၚ်လပါ်သၟဝ်ကျာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၠုၚ်ကျာဂှ် ဟိုတ်နူဒဵုနွံမံၚ်တုဲ &quot;တံၚ်&quot; သာ်ဝွံသ္ဂးတုဲ လပါ်ၜဳဟဳဇွောဝ်စှ်ေအာဂှ် &quot;မြံက်&quot; သာ်ဝွံပညပ်စရ။ မြံက်ဂှ်ချူမံၚ်ပ္ဍဲလိက်တၟံ&quot;မ္လစ်သြက်-မ္လစ်အောက်&quot; တုဲအဓိပ္ပါယ်ဂှ် သၟဝ်ၜဳ-ၜဳလပါ်သၟဝ်-မဒှ်ရ။သရုပ်ထောံမ္ဂးလတူၜဳဂှ်ဒဵုနွံမံၚ်တုဲ &quot;တံၚ်&quot; လပါ်ၜဳ ဟဳဇွောဝ်စှ်ေအာဂှ် မ္လစ်အောက်/မြောက်&quot; သာ်ဝွံ ဂွံအဓိပ္ပါယ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဗၟာတံဂှ် ဂကူသာကျဝၚ်ပိၚ်ပှ်ကၠုၚ်နူ မဇ္ဇျုမဒေသဟွံသေၚ်တုဲ ဒှ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဍုၚ်ကြုက်မၞုံပ္ဍဲအကြာမုဟ်ဂြိုပ်ခၟဴ ဂစေံ သကေံကၞောတ်ၜဳ &quot;မာချူ&quot; မဒှ်လစှ်ေၜဳဇၞော်ဟဵု အေန်ဟဵုကေုာံဒေသ&quot;ဗယျာန်ခရ &quot;ရောၚ် - ဂှ် ယၟုဒိုသ် ညးတံသုၚ်စောဲမံၚ်ဂှ် လဴထ္ၜးလဝ်ကဵုဗွဲမဗိုန်ဗတ်ရ။ပဵုတုဲပြာကတ်မံၚ်ပၠန်ဂှ် ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဆီတုပ်ကဵုဗၟာ မသှ်ေမံၚ်လတူဒဵုတံဂှ် ဒဵုတ္ၚဲဏအ်ကော်စချေံ &quot;မြာန်&quot; ရ။ ဗၟာတံဍိုက်ချေံစောန် ပန်တ္ၚဆိုက်ဗ္ဒက်တဴရ။ ဗၟာပါမ္ဂးချေံပါရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဗၟာကၠုၚ်မ္ဂး ချေံကၠုၚ်ရ- သာ်ဝွံ နကဵုဌာနူပစာ၊ သဒိသူပစာ ကော်ခဴကၠုၚ်ဂကူ ဗၟာတံ &quot;မြန်မာ&quot; ဒှ်ဂွံရောၚ်-အ္စာသုတေသိတံစှ်ေ စိုတ်ရ။ မြက်စာတုဲ &quot;မြာန်&quot;ကြံၚ်မ္ၚိုဟ်တုဲ &quot;မာ&quot; ဟွံသေၚ်။ &quot;ဍိုက်ချေံကြမ်တုဲ&quot;  &quot;မြန်မာ&quot; မဒှ်ရ။ ဂကူဗၟာတံဂှ် ဒးဒုၚ်ဍဵုဍိုက်ကဵုဂကူကြက်တံဗွဲမလောန်တုဲ ဟွံဂွံမံၚ်ကၠုၚ်ဝိုဟ်ဝိုဟ်ရ။ စိုပ်ဍုၚ်ပိုယ်ဏံတုဲမှ ညးတံဝွံ ဇူစဗွဲတသိုခ်စိုတ်တသိုခ်ကာယအိုတ်ရ။
      ပ္ဍဲအေဒဳ-၈၃၂ ဂှ် ကောန်ပၞာန်ချောမ်ဖေအ်ယဵု ကၠုၚ်ဗတိုက်ပလီုထောံလုၚ်သိရိခေတ္တရာတုဲ ရပ်ဏာမၞိဟ်ပိလ္ၚီတုဲ ဖျေံကဵုဒၞဲါပ္ဍဲချေဝ်တုၚ်-လၟုဟ်ဍုၚ်ခေါန်မေန် တွဵုရးယူနာန်ရ။ ပ္ဍဲအေဒဳ ၈၃၅ သၞာံဂှ် ထပ်ဗတိုက်သဓီုတုဲ ထပ်ရပ်ဏာ မၞိဟ်ပိလ္ၚီပၠန် စွံပကန်လဝ် ပ္ဍဲကၞောတ်ၜဳ ဨရာဝတဳ လၟုဟ်မျေတ်ကျဳနာ ရပ်နၚ်ဂကူဗၟာတံသ္ပကောန်ပဝ်တာဒပ်အာဂတ သ္ပစရန်ဍန်ပၞာန်ရောၚ် -သ္ဂောံတီကေတ်တုဲ ကိုပ်ကၠာနူအေဒဳ-၉-က္ဍိုပ်ကၠံဂှ် ဂကူဗၟာတံဟွံဂွံဖျေံဇိုၚ်ဍုၚ်ပိုယ်ဏီဂှ်လေဝ် ပြာကတ်အာရ။ဣဝွံ……အဆက်ဒတုဲဖဵုဝၚ်မကလိဂွံနူယၟုဂမၠိုၚ်မဒှ်ရ။
၂။မန်လုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်ဏံ နူဒိုဟ်လဵုရော

       အ္စာဝၚ်မန်တံဂှ် မန်ပိုယ်လုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်ဏံ နူဒိုသ်သၟဝ်ကျာရောၚ်-သ္ဂးရ။ မန်တံပ္တန်ကၠုၚ်ဍုၚ်ပ္ဍဲဇရေၚ်ၜဳ ယာန်သဳကြုၚ်ရောၚ်လေဝ်ဟီုရ။ အ္စာဝၚ်ဗၟာတံဂှ် မန်ပိုယ်လုပ်ကၠုၚ်နူဒိုဟ်ဗၟံက်တုဲကေၚ်မံၚ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲဒေသတွဵုရး ကာန်တုၚ်ရောၚ်-သ္ဂးအိုတ်ရ။ အ္စာဝၚ်မန်လ္ၚဵု ယိုက်ဗက်အ္စာဝၚ်ဗၟာတံတုဲ ချူဗက်အတိုၚ်လညာတ်ညးတံလေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
         တွဵုရးကာန်တုၚ်ဂှ်နွံသၠုၚ်ကျာၜဳယာန်သဳ ကြုၚ်,ဗၟံက်ဍုၚ်ဗဳယေက်နာမ်ဏီရ။ ယၟုၜဳယာန်သဳ ကျာန်ဂှ်ဒှ်မံၚ်ယၟုမန်ကီု၊ မၞိဟ်ဒေသတံဂှ် သုၚ်စောဲလဝ်ဝေါဟာမန်ဗွဲမဂၠိုၚ်ကီု၊ ၜဳယာန်သဳကျာန်ဂှ်နူကုန်ဒဵုတိဗက်ဟဳဇွောဝ်အာလဒေါဝ်ဍုၚ်ကြုက်ဒဵုကဵုစိုပ်ဍုၚ် ရုၚ်ဟာဲကီုတော်ရံၚ်မ္ဂးဂကူမန်စကၠုၚ်နူကာန်တုၚ်ဂှ်ဒှ်ဟွံမာန်ရ။ပ္ဍဲကာန်တုၚ်ဂှ်မံၚ်ကၠုၚ်ကီုလေဝ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဟီုဟွံဂွံရ။
          ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကူမန်တံဂှ် နူဒဵုသၟဝ်ကျာ လုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်ပိုယ်ဏံကီု၊ ဍုၚ်ဒွါရဝတဳ(သေံ)ကီု၊ ဍုၚ်ကမ္ဗုဇကီု မဒှ်ရ။ ဒွါရဝတဳလီုတုဲမှ စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်ရာမညဏံဟွံသေၚ်။ မန်ဒွါရဝတဳကေုာံမန်ရာမည (ဍုၚ်ဗၟံက်+ဍုၚ်ပလိုတ်)ဝါဍုၚ်ဝွံ မွဲဒမြိပ်ဓဝ်လိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ်ဇၞော်-မောဝ်ရာၚ်ဆာဲကၠုၚ်ရောၚ်ဂှ် ယၟုယၟာမန်တြေံတြဟ် ညးဂူတံ,ခါသဳတံ ထ္ၜးမံၚ်သာဓကရ။
       မွဲသာ်ပၠန် ယဝ်ရလုပ်ကၠုၚ်နူဒိုဟ်ဗၟံက်မ္ဂး တၞောဝ်ဒတောဝ်မန်မပ္တံဂကူ မုဏ္ဍဆာန်တာ(လ်)၊ခါသဳတံဂှ် ဂွံစိုပ်အာတွဵုရးအာသာမ်၊ ရးမဇ္ဇျိမဒေသတေံဟွံလောဲရ။ ယၟုကွာန်၊ ယၟုဍုၚ်၊ ယၟုဘုတ်ဘာစေတဳ မၞုံမံၚ်ပ္ဍဲလတူဍုၚ်ပိုယ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂၠၚ်တံဂှ် စၞောန်ထ္ၜးမံၚ်ဒဒှ်ရ မန်တံစိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်ဏံနူဒိုသ်သၟဝ်ကျာရ။ ကာလချိုတ်-စွံက္ဍိုပ်, ကေတ်ဏာက္ဍိုပ်လ္ပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် ပြာကတ်မံၚ်ရ။ ဒၟါနူယၟုမန်သှ်ေဝက်မံၚ်ပ္ဍဲဒေသတံဂှ်တုဲ ဂုဏ်ဖဵုဝၚ် ပတန်ၚုဟ်ဟွံမာန် ဂမၠိုၚ် မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်ရ။
       ၃။ ဂကူပျူ အခိၚ်လဵုကၠေံအာရော-
     ကြုက်တံကော်ခဴစဂကူပျူတံ &quot;ပိယော&quot; -(PINO)၊ မန်တံတံကော်ခဴစ &quot;တိရ်စူလ်&quot; ရ။ ဍုၚ်ဗဳသၞဴ ရာဇဌာနဳပျူတံဂှ် ပ္ဍဲ အေဒဳ-၅ က္ဍိုပ်ကၠံဂှ် ဖူနန်အၚ်ပါယာဗတိုက်ပလီုထောံရောၚ်-ဂှ် အ္စာဝၚ်ဗၟာတံ ထေၚ်သၠေဟ်တဴရ။ ဍုၚ်သဳရိခေတ္တရာ(ပြည်)ဂှ် ပ္ဍဲအေဒဳ (၈)က္ဍိုပ်ကၠံဂှ်သၟိၚ်ပျူလက်ကြဴအိုတ် သဳဟဝိကြမ ဂ္ဇံနန်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ လက်ထက်သၟိၚ်ဝွံ ယေန်သၞာၚ် ပျူတံဇၞော်မောဝ်ရာၚ်ဆာဲစိုပ်ကၞောတ်အထောတ်ရ။ သၟိၚ်သဳဟဝိကြမဂှ် ပ္ဍဲအေဒဳ-၇၁၈, စဴအာသွဝ်တုဲလက် ကြဴဏံ သၟိၚ်ပျူအဆက်ပိုတ်အာရ။ညးမွဲကဵုမွဲဟွံညဳ သကအ်ရ။ သၟိၚ်မအုပ်ဓုပ်ဂကူပျူတံသီု ဖအိုတ်ဂှ်ဟွံမွဲရ။ သၟိၚ်ဒေသညးကဵုညးဂှ်နွံမံၚ်ဏီရ။ ပ္ဍဲအေဒဳ-၈၃၂-ကာလကြုက်နန်ချံၚ်တံကၠုၚ်ဗတိုက်ဂှ် ဍုၚ်ပျူသီရိ ခေတ္တရာလီုအာရ။နူဂှ်ပတန်ဍုၚ်ဟာန်လေန်ပၠန်ရ။ ဍုၚ်ဟာန်လေန်လေဝ် ဒုၚ်ဟွံလံရ။ လ္ၚဵုဟီုကြုက်ဗ္တိုက် လ္ၚဵုဟီုပၟတ်ဒဵုဂတိုဟ်ဍုၚ်ဟာန်လေန်လီုအာရ။တော်ရံၚ်ကဵု ဂကူဗၟာတံ စိုပ်မံၚ်ဗကာံဍုၚ်ပျူတုဲ ဗၟာတံဟွံ ဗတိုဟ်-ဟီုဟွံဂွံ။
        ဂကူပျူတံဂှ် ကဵုဂကူဗၟာတုပ်တုပ်ဟီုဂှ် ဒးဗ္စာရဏာရ။ ဥပမာ-ဂကူညးဂူကဵုဂကူမန်တံ လောန်ကၠုၚ်ၜိုတ်(၈၀၀)သၞာံတေံဒှ်ကၠုၚ်မွဲဂကူဓဝ်ကီုလေဝ် လၟုဟ်ဟွံကၠိုဟ်အရေဝ်ညးသကံရ။ ဂကူဗၟာကဵုဂကူပျူတံဂှ် ဒှ်ဂကောံ တိဗက်တဝ်ပါမေန်တုဲ အရေဝ်တုပ်-ဟီုဟွံဂွံ။ ကရေၚ်ကဵုကချေၚ်တံလေဝ် အ္စာတံစုတ်လဝ်ပ္ဍဲဂကောံတိဗက်တဝ်ပါမေန်ကီုရ။ ရ မျှာၚ်ညးတံ ပဲါနူဟွံတုပ်ကဵုဗၟာတံ သက်သက်ရ။ ရ မျှာၚ်ညးတံ ပဲါနူဟွံတုပ်ကဵုဗၟာတံဂှ် ကြပ်မံၚ်ကဵုမန်တဴဏီရ။ နူစတမ်တေံ ပျူကဵုဗၟာတံ ဟီအရေဝ်တုပ်ကဵုဒှ်ကၠာရ။ ပြဆာဲမံၚ်ညးသကံပွိုၚ်(၉၀၀)သၞာံတုဲအခိၚ်တေံ ဂၠံၚ်ဆက်ဆောံ ဟွံမွဲတုဲ အရေဝ်ဂွံဆက်တုပ်အာပၠန် အခေါၚ်အောန်လောန်ရ။
         အ္စာဝၚ်ဗၟာတံချူမ္ဂး ဂကူပျူတံဂွံကၠက်ဂှ် ဗဝ်စုတ်ဒုဟ်လတူမန်,ခမေန်,ကြုက်တံရ။ ဆဂး-ဒၞါဲဍုၚ်ပျူတံဂှ် ဂကူဗၟာတံဂ္ဇံလဝ်ဂှ် ရုပ်ရဴပရေံမံၚ်ရ။ မန်ဂွံၚိတ်ပျူတံဂှ်လ္ပဟီုဏီ၊ အခိၚ်ပျူတံကၠက်အာဂှ် မန်တံနွံကဵုဍုၚ်ဟွံသေၚ်ရ။ နွံမံၚ်သၟဝ်တဲဗၟာတုဲ ညံၚ်ဂကူဇကု ဟွံဂွံကၠက်အာဂှ် ဒးရုန်ဂစာန်မံၚ် ဟွံသံက်သာလးလးဂှ် ဇၟာပ်ညးအဲမတ်တၟးမံၚ်သီုဖအိုတ်ရ။ ဂကူပျူတံဂှ် ကၠအ်အာပ္ဍဲတဲဗၟာတံတုဲ တာလျိုၚ်ပ္ဍဲမန်,ခမေန်,ကြုက်တံဟွံမွဲရ။
        ဂကူမန်ကဵုပျူတံ ဒှ်ကၠုၚ်ပၞာန်မွဲလှ်ေဟွံဆဵုရ။ကာလပၞာန်ကြုက်တံ+ခမေန်တံဓလဵုခၞံၚ် ကၠုၚ်ပၠံၚ်တိဍာ်မ္ဂး မန်ကဵုပျူတံ တံၚ်တဲညဳသာတုဲ စဵုဒၞါကၠုၚ်တိဍာ်ဇကုအိုတ်ရ။ အတိုၚ်အ္စာဝၚ်ဗၟာတံဟီု-ပျူတံဖေက်ဘဲမန်တုဲပြံၚ်တိုန်အာလပါ်ယှိုဝ်ဗဝ်တေံဂှ် ဒှ်ဟွံမာန်ရ။မူဟိုတ်ရောမ္ဂး ပ္ဍဲအေဒဳ ၈၃၂ သၞာံဂှ်ဍုၚ်သဓီုလေဝ် ဒၟါနူလီုအာကီုမဒှ်ရ။ ဒၟါနူဘဲပၞာန်ကြုက်တံတုဲ ပျူတံမွဲဓဝ်ဟွံသေၚ် ဒးပြံၚ်ဍုၚ် မန်တံလေဝ်ဒးပြံၚ်ဍုၚ်ကီုရ။
       ပျူတံဂှ် ဍုၚ်ဗိသၞဴလဵု စိုပ်သိရိခေတ္တရာ၊ သိရိခေတ္တရာလီု စိုပ်ဟာန်လေန်(ဟာန်လေန်ဂှ်နွံမံၚ်ဒိုဟ်ဂၞဲ ဍုၚ်ယှိုက်ဗဝ်(၁၁)တိုၚ်ရ)မဒှ်ရ။ မန်တံဂှ် ပထမသဓီုလဵု-စိုပ်သဓီုဒုတိယ၊ သဓီုဒုတိယလီု-စိုပ်သဓီုတတိယ၊ (ပထမသဓီုကဵု တတိယသဓီုဂှ် သဓီုလၟုဟ်ဝွံရ။ ဒုတိယသဓီုဂှ် နွံဇိုၚ်ဒဵုကေလာသရောၚ်-အ္စာတံသ္ဂးရ။)မဒှ်ရ။ မန်ကဵုပျူတံ ဟွံတၟေၚ်ညးသကအ်ရ။ ဂကူမန်ကဵုပျူဒဒှ်ရညိသာမံၚ်ညးသကံဂှ် ယၟုယၟာကပေါတ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ထ္ၜးမံၚ်သက်သိရ။
        စိုပ်လက်ထက်သၟိၚ်ဗၟာအနူရုဒ္ဒ (အနာဝ်ရထာ)ဂှ် သဓီုလေဝ်လီုအာတုဲ စှ်ေအာသၟဝ်တဲဗၟာ ညံၚ်ရဴပျူတံကီုရ။ မန်ကဵုပျူဘဝတုပ်ရ။ သၟိၚ်အနဝ်ရထာဂှ်နူ AD-1044-စိုပ်-AD-1077သ္ပသၟိၚ်ရ။ သၟိၚ်ဗကာံလက်ကြဴအိုတ်ဂှ် သၟိၚ်ပေက်ကြုက်(AD-1256-1287)မဒှ်ရ။ခေတ်ဗကာံဂှ် ပွိုၚ်-234သၞာံတန်တဴကၠုၚ်ရ။ ဂကူပျူတံဂှ် ဒဵုကဵုစိုပ် AD-1248ဟွံကၠက်ဏီရ။ပ္ဍဲလိက်တၟံညံၚ်ယျၚ်ကျိတမိ မချူကှ်ေလဝ် AD-1233ဂှ် ယၟုဂကူပျူ,ဂကူမန်တံပါမံၚ်တုဲ ဒဵုကဵုအခိၚ်ဏံ ဂကူပျူတံနွံမံၚ်ဏီရောၚ်ဂှ် ပြာကတ်အာရ။ ဂကူပျူတံ နန်ကၠေံအာပွိုၚ်(၄၀၀)သၞာံပြၚ်ပြၚ်တုဲမှ ဂကူကၠက်အာရောၚ်မဒှ်ရ။ဂကူမန်တံဂှ် စိုပ်လက်ထက် သၟိၚ်ပေက်ကြုက်မှ ဂွံတိတ်ဗၠးနူသၟဝ်တဲဗၟာရ။
       ဒၟါနူဆဵုယၟု ကမၠောန်မောၚ်မပျူတံပ္ဍဲလိက်တၟံတုဲ အခိၚ်ပျူတံကၠေံအာကီု၊ ကၠေံအာပ္ဍဲတဲညးလဵုကီု၊ ညးဂှ်ၚိတ်ထောံကီု  တြးဇာဥာဏ်တုဲ ညးကဝ်တံတော်ဆဒးအာရ။ ဂကူမွဲမွဲကၠေံကၠက်အာဂှ် မွဲတ္ၚဲဓဝ်မွဲဗတံဓၚ်ဟွံသေၚ်။ ကၠေံကၠက်အာသိုက်သိုက်ရောၚ်။ညးမၚိတ်တံဂှ် ဖျေံလဝ်ဂွန်တုဲ ဖန်ၚိတ်အာညံၚ်ရဴကၠန်ရောၚ်ဂှ် ယၟုကမၠောန်မောၚ်မပျူတံဂှ် ကဵုမံၚ်သတိကဵုပိုယ်ရ။တၚ်ယၟုမန်ညိမန်-
            အ္စာသုတေသနတံဂွံရုပ်ကျာ်ပရမံ ခေတ်အနဝ်ရထာချူလဝ်လိက်ပျူမွဲ၊ အ္စာချူဂှ်ယၟုမန်။ၜိုန်ရတၚ်လဝ်ယၟုမန်မ္ဂး။ &quot;သီရိဗညာနော &quot;ကီုလေဝ် ဂကူပျူတန်ဒှ်ရ။ ပ္ဍဲထွာဲတေံ ဂွံရုပ်ကျာ်ပရမံၜါ ခေတ်သၟိၚ်ကျာန်ယျေတ် ချူလဝ်လိက်မန်၊ အ္စာချူလဝ်ယၟုမန်သီုၜါ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ်-ဆဵုလိက်မန်ပ္ဍဲထွာဲတုဲ ဂကူမန်စိုပ်ထွာဲရ-ဟီုဟွံဂွံသာ်ဝွံ အ္စာဝၚ်ဗၟာ သဝ်လူသွးရ။ 
      မန်ခေတ်ဗကာံတေံ တၚ်လဝ်ယၟုမန်ဖိုဟ် ဒးဒုၚ်ထောံ ဂကူပျူ။ ရးတနၚ်္သီတေံယၟုကွာန်မန်နွံပြာကတ်မံၚ်ဖိုဟ် ဒးဒုၚ်ထေၚ်မန်တံဟွံကေၚ်မံၚ်ရ။ အရေဝ်ဏအ်ဒှ်ဟွံဒှ်စွံလဝ်ကၠာတုဲမန်ပိုယ်ခေတ်ဏံ ဗွဲမဂၠိုၚ်ယၟုမန်ဟွံတၚ်၊ လိက်မန်ဟွံလေပ်တံဂှ် ဂတဏံ(၁၀၀၀)သၞာံပၠန်မ္ဂးအ္စာသုတေသနတံ စုတ်စရၚ်ပ္ဍဲဂကူလဵုထေၚ်ရောၚ်။ ဘာမန်လ္ၚဵု၊ ကွာန်မန်လ္ၚဵု အတိုၚ်ယၟုမန်ဂှ်ဟွံချူ၊ ကၠာဲထောံဘာသာတုဲ ချူမံၚ်တံဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲဘာတံဂှ် ပ္ဍဲကွာန်တံဂှ် မူရဴဂကူလဵုမွဲမံၚ်ကၠုၚ်-အ္စာသုတေသနတံထေၚ်ရောၚ်။ ဥပမာ- &quot;ဘာဇၞော်&quot; ဂှ် ကၠာဲထောံ &quot;ဘုရာကြီးကျောင်း&quot;တုဲ ချူဟွံထေက်။&quot;ဘာကျိုက်၊ဇနော&quot;- သာ်ဝွံသ္ဒးချူအတိုၚ်ယၟုမန်ဂှ်ရ။
       လိက်မန်ဂှ်နူလက်ထက်အနဝ်ရထာစိုပ်လက်ထက်အလံၚ်စိသူ-ပွိုၚ် (၁၀၀)သၞာံဍောတ်ဍောတ် သုၚ်စောဲကၠုၚ်ပ္ဍဲနန်ဗကာံရ။ အမာတ်ဒဴဗညာမန်ဗၟာဟွံရုဲ သ္ဒးလေပ်လိက်မန်ရ။ ၜိုန်ရဒးဗတောန် လိက်မန်ကီုလေဝ် ဗၟာတံ ဒုၚ်ယၟုမန်ဟွံသေၚ်ရ။ တ္ၚဲဏံဂကူမန် ရဲဟွံလေပ်အရေဝ်မန်တံဂှ် သ္ပဟိုတ်ကဵုဟွံလေပ်အရေဝ်မန်တုဲ ဟွံဒုၚ်ယၟုမန်ဂှ် သ္ဒးအမ်သဝ်ရ။ ယၟုဍေံဂှ်လေဝ်ယၟုမန်ဟွံတၚ်လဝ်၊ အရေဝ်မန်လေဝ် ဟွံဗတောန်လဝ်ကဵုဍေံ၊ လိက်မန်ဂှ်သ္ၚောဲ၊ ကောန်ၚာ်ဗီုဏံဍေံထေၚ်ဍေံဂကူမန်ဟွံသေၚ်ဂှ် ဗျိဟွံထေက်ရ။
       ပ္ဍဲအိန်ထံၚ်မၞုံကဵုပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ်လ္ၚဵု မဍုက်ကေဝ်မံၚ်ကေုာံ ညးမချူလိက်ဏံဝွံ ညးတံသုၚ်စောဲယၟုမန်အလုံသ္ၚိရ။ကောန်ညးတံ ဟီုအရေဝ်မန်ဂွံသီုဖအိုတ်ဟွံသေၚ်ကီုလေဝ် &quot;အာဲဂကူမန်&quot; သာ်ဝွံဍေံတံ ဂံၚ်ဒုၚ်ယၟုသီုဖအိုတ်ရ။ ဒၟါနူဟွံလေပ်လိက်မန်,ဟွံလေပ်အရေဝ်မန်တုဲ ဟွံဒှ်ဂကူမန်ဂှ်အဓိပ္ပါယ်ဟွံမွဲရ။ ပ္ဍဲဍုၚ်လက်တေန်အမေရိကာန်ဗွဲမဂၠိုၚ်တံဂှ် အရေဝ်,လိက်ပတ်ညးတံကၠေံအာပ္ဍဲအကြာဘာသာကဵုလဵုနဳကီုလေဝ် ယၟုဂကူညးတံ ညးတံဟွံကၠဟ်။ စိုပ်မွဲတ္ၚဲညးတံဟွံကၠဟ်။ စိုပ်မွဲတ္ၚဲညးတံဂွံဗၠးၜးရ။
          ပ္ဍဲအခိၚ်တ္ၚဲဏံ ဂကူမန်တံ ထေက်ကဵုဒးစွံသတိအိုတ်ရ။ ၜိုတ်လဵုဒှ်ဒှ် ယၟုဇကုကီု၊ ယၟုဒေသဇကုကီု၊ ယၟုမန် သ္ဒးဒှ်ရ။ ဂွံဆဵုညးယၟုကၠာဲမံၚ်တံဂှ်မ္ဂး ဒးကဵုလညာတ်ထေက်ရ။ ဒးသောၚ်ကလးၚုဟ်မးယၟုထေက်ရ။ &quot;ဂကူမန်ဂှ် ဂျိုၚ်မံၚ်ကဵုယၟုမန်မွဲမရောၚ်&quot;ဂှ် ဒးကဵုသမ္တီထေက်ရ။ သ္ၚိဌာန်ဇကုဘုတ်ဘာဇကု၊ ကောန်ဇကု ကောန်ကွးဇကုတံဂှ် ဒးခုတ်ခဴကၟုမန်ထေက်ရ။ အယာံမာတ်မိ,နာဲမိမံၚ်ဂတဂှ်မွဲမဓဝ် ဟွံရုမ်ဂပ်ဏီဂှ် သ္ဒးကဵုပညာထေက်ရ။
        ကၟိန်ဍုၚ်ပိုယ်ဝွံဒက်ပတန်လဝ်နကဵုကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂမၠိုၚ်ရ။ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် နကဵုသာ်အရံၚ် ဇကုအပိုၚ်ဂှ် ကယျိုၚ်ကယျဝ်မံၚ်ကၟိန်ဍုၚ်အိုတ်ရ။သွက်ဂွံကယျိုၚ်ကယျဝ်ကၟိန်ဍုၚ်ဂှ်ဂကူမန်တံ ဟွံဒးပြံၚ်သာ်ရ။ နကဵုသာ်အရံၚ်ဇကုအပိုၚ်ဂှ်ဟေၚ် ကယျိုၚ်ကယျဝ်မ္ဂး ကၟိန်ဍုၚ်လေဝ်တန်ဂကူပိုယ်,တွဵုရးပိုယ်လေဝ်တန်အာမာန်ရောၚ်။ နကဵုသာ်အရံၚ်မန်မတွံဂး လိက်ပတ်ဘာသာ,သာသနာ,ပညာဂကူမန်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ကယျိုၚ်ကယျဝ်အာကၟိန်ဍုၚ်ထေက်ရ။ နကဵုယၟုမန်ဂှ် ဒက်ပတန်အာဝၚ်ဘဝကောန်ဂကူဇကုပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ဏံထေက်ရ။ လက်ကြဴအိုတ်ဂှ် ညံၚ်ရဴစေဝ်ပၞောန်မရနုက်ကဵုပန် ဒှ်မံၚ်ဒတန်ပ္ဍဲမဂ္ဂဇြေန်မန်လဂံါအာဇာနဲကီု ဇၟာပ်ဂကောံမဂ္ဂဇြေန်မန် သ္ပဒတန်စေဝ်ပၞောန်ဝွံထေက်ရ။
         
                ✍   ရာမည-မာံဝါန်ၛာဲ✍
                ကွာန်ကအ်သိုခ်
     သၞောဝ်စိုပ်တွဵုရး ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာဏံမ္ဂး &quot;မွဲတ္ၚဲဂကူမပဒတဴ ပ္ဍဲတွဵုရး ဒၞာဲတံဂှ်တံဂှ် အာတ်မိက်ကၠုၚ် မိက်သၠာဲယၟုတွဵုရးမ္ဂး သၠာဲကဵုမာန်ရောၚ်&quot; ရံၚ်ကဵုပိုဒ်ဏံတုဲ ပ္ဍဲတွဵုရးမန် မၞိဟ်ဟီုအရေဝ်မန် အောန်အာမ္ဂး ယၟုမ္ဂး &quot;တွဵုရးဍုၚ်မန် &quot; ဂှ် ပြံၚ်လှာဲအာ ယၟုတၞဟ်မာန်ရောၚ်၊ စွံသတိကဵုဇၞော်ညိ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၂၀:၂၈၊ ၈ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630)

== ဍိက်တၠအဝဵုပၞာန် ==

ဍိက်တၠအဝဵုပၞာန်

ယွံကလောပိုဲ ဟိုဲမန်မွဲသကအ်
ဂွံတီလဴကဵု ဒှ်ဖဵုဗိုန်ဇၟအ်
နေဝေန် သာန်ယု ယၟုဗမာတအ်
ဗော်ပၞာန်ဂမၠိုၚ် ပိုၚ်လဝ်ဍုၚ်ဏအ်
ပေၚ်စှ်ၜါသၞာံ ပယျာံဟွံပၠအ်
ဍန်ဂြက်ဇဳဂၠံၚ် ပၠံၚ်ၜးတေံဏအ်
ဗက်သီဗၞိက်တိုက် ဍိုက်ယာန်ဂဇအ်
လောဘဖအဴ ထဴသီတိကၠအ်
လုံကောန်ရးဍုၚ် ဒုၚ်ပျဲရေက်ကအ်
ပၞာန်ဂွှံအဝဵု ညျြါံ က်ကဵု ကှအကြှအြ
ဗက်ကိတ်ဗက်ကဳ သၚဳညးဂြိပ်တၚအ်
ဓဇနျလောနျကဲာ ဟဲာက္ကဵုတမွအျ
စှၜါသၞာံဏအှ ဝးကအသှုါဆှီ
နူဂှ်သၠာဲပြံၚ် ညံၚ်ဒးအလီ
လပါ်တံသွံ စွံလဝ်မွဲလၚီ
ပိပိမသုန်(၁၉၇၃) သၞာံတုန်ဂေါဝ်မြီ
မြေက်ကသဵုအဴ တြဴစွေက်ကြအ်ဆီ
ဍှုါရှးဟှံပဲါ ရဲုမဲာအလီ
ပၞာန်အပ်အဝဵု လၚဵုမိပ်ဂြိုၚ်အီ
လလံကဵုပြဟ် မွဲတၚဲဒှ်လၞီ
သမတလေဝ် နေဝေန်ကြအ်ဆီ
မန်ညံၚ်ဂွံသၠေက် ဍေံပေက်ဟဇီ
မိၚ်ဒးၚုၚ်ၚ ဂွဂွဗြီဗြီ
ရုဲမာဲအလီ ဒှ်လၞီရိုဟ်တၚဲ
သၞာံလတူဂှ် ဟီုသှ်ဗဗွဲ
ဂိတုပုဟ်ကၠာ ဖါမံက်စှ်မွဲ 
ကဵုဍုၚ်မန်ရ ပစၟတ်လဝ်တၚဲ
နေဝေန်သာန်ယု ဂးယၟုညးအဲ
ဒှ်အလဵုသဳ ပိုၚ်ပြီဂၠိုၚ်နဲ
ဍာံဂှ်ဟွံကေတ် ဗၠေတ်ရောၚ်ဗဗွဲ
ကဵုဍုၚ်မန်ဂှ် ရှ်ညိဟွံမွဲ
ဂကူဂွံကၠေအ် လှေအ်လှန်ဂၠိုၚ်နဲ
ဍုၚ်မန်ဍုၚ်ပၠက် ခိုဟ်သွက်ညးမွဲ
မူသာ်ရောတၟေၚ် ပထေၚ်ညးအဲ
ဍုၚ်မန်ဍုၚ်ဍိက် ရပ်ဇိက်ရိုဟ်တၚဲ
ညိရောဟွံတၟေၚ် ဒးထေၚ်ညးအဲ
ညးဂဇံခုၚ် ပေၚ်ဗုၚ်ရိုဟ်တၚဲ
မန်ဍိက်ဗမာ ယာမုက်ဒုၚ်နဲ
အခေါၚ်မန်ကၠက် သွက်ဇကုမွဲ
ဍုၚ်ဟွံဗဗွဲ တုပ်နဲကောန်ဍိက်
ရဲမန်ဒုၚ်ဂိ ညိဟွံမွဲပၟိက်
အခေါၚ်အဝဵု စဵုဇာစဵုနှိက်
ကၠောန်ပၠန်ဒှ်လုတ် စုတ်ထံၚ်စုတ်ထိက်
ဂကူဟွံသၠုၚ် ဍုၚ်မန်ဍုၚ်ဍိက်
မန်ကေတ်ဟွံကဵု ပလဝ်ကၠဵုကၠိတ်
မန်ဟွံကေတ်ဂှ် ဗဒှ်ခိုဟ်ပိက်
မန်ညးဂရိုဟ် မန်ဒိုဟ်မန်ကၞိက်
မန်ဏအ်ရောၚ် ဂွံဖဵုဒှ်ဍိက်
ဒုၚ်ဇက်ဒုၚ်ဇိက် မန်ဍိက်နေဝေန်
ကှ်ေကဲလၚုလၚန် ဍုၚ်မန်ဟွံထၞေန်
ညိရောစောဲစပ် ကၞိပ်တိက်ကဝေန်
ဂွံဆယၟုပညုၚ် ဍုၚ်မန်ပိုတ်ကြေန်
မူသာ်ရောဒှ် ဟွံသၟဟ်မၚ်ဇေန်
ညးဒုၚ်ဂစိုတ် တဲပိုတ်ဇိုၚ်လၟေန်
မူဟွံပကဵု တုပ်ကၠဵုဂျာပေန်
ညးဆာန်မန်ဍိက် ဗက်ကိတ်ဗက်ကဟေန်
မန်ဍိက်နေဝေန် ထၞေန်ကဵုဍုၚ်ပၠက်
မန်ညံၚ်ဂွံကၠက် ဍုၚ်ပၠက်ဍုၚ်ဍိက်
မန်ဏအ်ရောၚ်ကဵု ဂွံဖဵုဒုၚ်ဇိက်
မန်ဒုၚ်ဒဒိုက် သီုကွိုက်သီုထၞိက်
ဍုၚ်မန်‌ဍေံကဵု ညးလဵုရောဘိက်
မန်ရဲနေဝေန် ဒက်ဂြေန်စတိက်
စၚ်ခဗာဲကၠာ စကာရပ်ဇိက်
မန်ဏအ်ပဇၞော် ဍေံကော်ဍေံဘိက်
ရပ်ဗဂန်ဟေၚ် ညံၚ်ပြေၚ်ဂၠဴဇိက်
ဗီုပြၚ်ဍုၚ်လၟုဟ် ဒုဟ်ဟွံဗၠးဍိက်
သွက်ဂကူမန် ဆီနန်ပြိုက်သိက် 
ရဲညးတၠကောန် ဗတောန်ဗှ်လိက်
ရေၚ်တၠုၚ်ဟွံမာန် ကွာန်ပိုဲနွံပၟိက်
ဍုၚ်ပၠက်ဍုၚ်ဍိက် လိက်ပတ်ကၠေံအိုတ် [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၂၀:၃၃၊ ၈ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630)

== မဟာဗျူဟာဂွံဂွံဖျောန်အရံၚ်ချီဒနာဲသာ်ဍာဲဂှ်မာန် ဒးပဓာန်နဲပတန်သာသနာမန် ==

မဟာဗျူဟာဂွံဂွံဖျောန်အရံၚ်ချီဒနာဲသာ်ဍာဲဂှ်မာန် ဒးပဓာန်နဲပတန်သာသနာမန်
------------------------------
ရံၚ်ကဵု ၂၀၂၀ ဏအ်မ္ဂး အတိုၚ်တိဍာ်မန်ဖအိုတ်လ္ပဟီုဏီ 
ၜိုတ်တိဍာ်နွံသၟဝ်ယၟုတွဵုရးမန်ဂှ် မန်ဟွံဂွံအခေါၚ်ကျမာဲပေၚ်ၚ်။ 
ညအ်ဂှ်တာလျိုၚ်ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ရ။ ဇေတ်တ်ၜိုတ်ဟွံဇၞးကီုလေဝ် ဇၟာပ်ပွိုၚ်ဍုၚ် ၜိုတ်ကျ ဒးဂံၚ်ပြိုၚ်။ ညအ်ဂှ် အခေါၚ်ကျဟွံမွဲဏီမ္ဂး ဂွံဇၞးဂှ်လအ်မံၚ်ညိဏီ။ 
ဂွံဇၞးနကဵုပေဲါပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မွဲဟီုဂှ် ညံၚ်ပေဲါပတိုက်ပၠန်ဂတး မွဲပေဲါ မွဲတမြိပ် ကၠောန်ဂွံဟွံသေၚ်။ ဒးအာကဵုဗျူဟာဟေၚ်ရ။ 
မုဟိုတ်ဂွံဟီုရောတှ်ေ မန် ရဲစွံဒၞဲါဟွံဒးဏီဂှ် မုဒှ်ဒှ်ကၠုၚ်ဂၠာဲမံၚ်သၞကဵုလကျာ် ဗွဲတၟေၚ်အဲ &quot; ဟိုတ်နူ လကျာ်လၟိုဟ်ဂၠိုၚ် ၊ ဟိုတ်နူညးရုၚ်သ္ၚာဂၠိုၚ်ရ &quot; ဇြဟတ်ပၞာန် ဇြဟတ်မန် ယအ် &quot; ညအ်ဂှ် လညာတ်ရဲစွံအိက်ဒၞဲါဟွံဒးတအ်မွဲရဒးဟီု။ 
တ္ၚဲဏအ် လကျာ်မန်အိုတ်အာ တ္ၚဲဏအ်ဂကူမန်ပြံၚ်အာရ။ နတဲဂှ် ရံၚ်ကဵုကွာန်မန် ဒှ်ဘာလကျာ်ဗၟာ ဘာမန်သုၚ်စောဲဝေါဟာဗမာမ္ဂး သက်သဳဏအ်ကၠိုဟ်ကေတ်လုပ်ရ။ 
ဒၞဲါဏအ်မိက်ဂွံဟီုဂှ် စၞးဒးဟီုမံၚ်ကဵုလကျာ်မန်ဂၠိုၚ် ဇြဟတ်ပၞာန် ဇြဟတ်ညးကဵုမာဲယှအ်ဂှ် 
သြန်ဇကုတအ် မပၠေၚ်မံၚ်အကြာသ္ဘၚ်ဘာသာ ဌာန်ကွာန်ဇကုဂှ် ပကောံတုဲ ဗက်ရာန်တိ ပတိုန်ဘာ ဗဒှ်ဘာတုဲ ဌာန်ဘာလကျာ်မန်ဟွံမွဲညိ။ အခါဂှ်မ္ဂး ဌာန်ဂှ် တိဂှ် ဗၞတ် ၃၀ သၞာံ ၄၀ သၞာံမ္ဂး ဒှ်ကၠုၚ်ဇြဟတ်မန်ဟေၚ်ရ။ ၜိုန်ရဟွံဒှ်မန်ကီုလေဝ် အောန်အိုတ် ညံၚ်ဍေံဂွံစုတ်ကၠုၚ်မာဲကဵုဗော်မန်ဇကု ဒးဂစာန်ဂွံ ဂစာန်မာန်။ 
ကဆံၚ်ၜိုတ်ဏအ် ချပ်လဝ်ဟွံမွဲ ချပ်ဟွံလုပ် ဗက်ဟရာံမံၚ်လကျာ်ဗၠာဲ သက်က်ဂှ် ဂၠံၚ်ဒးဟွံသေၚ်။ လမုဟ် ဘာလကျာ်မန် ပအပ်ထောံလကျာ်ဗမာ ကွာန်မန် ၁၀ သၞာံဟွံပေၚ် ဒှ်အာဗမာ (ဗမာသာမညဟွံသေၚ်၊ ဗမာဍဟ်မန်ဒှ်ကၠုၚ်မာန်) 
လပါ်သၚ်မန်တအ်လေဝ် ကမၠောန်ပတိုန်သာသနာဂှ် ကဆံၚ်ဂိုဏ် ကဆံၚ်ကွာန် ဒးချပ်ဇန်ထေက်ရ။ ညအ်ဂှ်ကမၠောန် ကောန်သာသနာတအ်ဒးကၠောန်ရ။ လကျာ်ဗမာ ညးတအ်ဂစာန်ပတိုန်မံၚ်သာသနာ အကြာတိဍာ်ချေၚ် ကချေၚ်တအ် ပရဲညးတအ်တိတ် ၂ လပါ် မွဲသာသနာ ညးတအ်တိုန် ၂ ဂကူညးတအ် ဗျာပ်တြး။ ကမၠောန် ပတိုန်သာသနာ missonary ဟီုဂှ် အၚ်္ဂလိက်လေဝ် သုၚ်စောဲလဝ်ရ။ ကိုပ်ကၠာနူဒပ်ဍေံဟွံအာမ္ဂး သၟာပတိုန်သာသနာ ဍေံစိုပ် တုဲမ္ဂး ဒပ်ပၞာန်ဍေံဗက်စိုပ်။ 
မန်ပိုယ်လေဝ် ဒးမံၚ်ကၠာ်ဏအ်ရသေၚ်ဟာ။ နဲသီကေတ်တိဍာ်ဇြဟတ်ဂကူၜေတ်တ်၊ တီဖိုဟ်ရနဲ ဆဟွံကလေၚ်သုၚ်စောဲ။ 
ဌာန်တိဍာ် နူကျာ်ထဝ် စဵုစိုပ်သထီုဂှ် ပွိုၚ် ၁၀ သနာံ ဘာမန် ဒးဒှ်မုစိဘာ၊ ပွိုၚ် ၂၀ သၞာံ မုစိဘာ ၊ ပွိုၚ် ၁၀၀ သၞာံ မုစိဘာ နကဵုကသပ်ကမၠောန် ကဆံၚ်သၚ်ဂကူဟီုဟ
ို ကဆံ၎်ဂိုဏ်ညးကဵုညးဟီုဟီု ဒးချပ်ဇန်ကမၠောန်ပတိုန်သာသနာရ။ ညအ်ဂှ်သွက်မဟာဗျူဟာရ။ ဘာဒှ်တုဲ ဒးကာဗက်ဟေၚ်ရ။ ဒးကာဗဒှ်ဘာတုဲ လကျာ်ဗက်ဟေၚ်ရ။ 
ဂွံကလေၚ်သီတိ ဂွံဗဒှ်ဇြဟတ်ဂကူပၠန်ဂှ် ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဗော်ရပ်လွဟ် ကေုာံ သၚ် တအ်ကီု သီုကောန်ဂကူမန်တအ် ဗဒိက္ဍိုပ်တုဲ လကြဴကမၠောန်ပတိုန်သာသနာမန်ဂှ် ဇြဟတ်မန်ဗီုလဵုသ္ဂောံဆက်ဗက်အာဂှ် ဒးသီကၠဳရ။ 
လမုဟ်ဂှ် ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်လေဝ် ပတှ်ေမံၚ်ဇြဟတ်မၞိဟ်ကၠးကၠး ဒၞဲါလဵုမန်တီုရ ဂံၚ်လုပ်ပြိုၚ်၊ နကဵုအစဳအဇန်ဗော်လေဝ် ဒၞဲါဒးဖံက်ဂၠံၚ်တၟိဂှ်ဟွံဂံၚ်သုၚ်စောဲဇြဟတ် ဗွိုက်ဘာသာပၠန်လေဝ် တုပ်ကဵုရဲမာဲကီု ဒၞဲါလဵုမန်တီုရ ပကီုစုတ်။ 
အခါညးချူလိက် ပရေၚ်ပညာတုဲမ္ဂး ဌာန်ဒၞဲါတၟိမွဲ ၜိုန်ညံၚ်ဂွံဒှ်ဂကူမန်ဟွံမာန်ကီုလေဝ် အောန်အိုတ် ၜိုတ်ညးစုတ်မာဲကဵုဗော်မန် ညံၚ်ဂွံဒှ်မာန် ရန်ချပ်လဝ်နွံ။
Pic: TLT [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၁၂:၃၇၊ ၉ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630)

== ၜံက် ==

ကြက်မၞိဟ်ဂှ်ပုၚ် ကြုက်ဍုၚ်ဂှ်ပၞာန်
ကြုက်မၞိဟ်ဂှ်ဒှ်မံၚ်ပုၚ်ဖိုဟ် မူဟိုတ်မၞိဟ်စောဲၜံက်တံ ထပိုတ်ၜံက်ဟွံမာန်တုဲ ဟီုမံၚ်ၜံက်မွဲတၞုၚ် ပုၚ်မွဲပ္ၚာန်ဂှ်ရော? ထေက်ကဵုဒးသ္ပ သုတေသန လ္တူၜံက်ဏံထေက်ကွေံရ၊ ၜက်ဏံဂှ် သုၚ်ကၠုၚ်နူစကဝ်တန်ရဟာ? သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ် ဗီုလဵုဂွံစိုပ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲမၞိဟ်ရောဂှ် ယဝ်ရလ္ၚတ်မ္ဂး အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ်ဏံ ဂွံဆဵုကေတကမာန်ရောၚ်-

          လောန်ကၠုၚ်သၞာံၜိုတ် ၜါလ္ၚီ(၂၀၀၀) တေံ မၞိဟ်ဂမၠိုၚ် စံၚ်တၞးဆု တၞံဆုတံဂှ် ကေၚ်ခရေတ်ကေတ်သၟုဟ်ဍေံ နဒဒှ်ဂဥုဲမွဲဂကူရ။ၜိုန်ဂှ်ခမူဗီုၜံက်တုဲ သုၚ်ဂှ် ဟွံကေၚ်ဆဵုကေတ်ရ။
       သက္ကရာဇ်ခရေတ် (၁၄၉၂)ကောန်ဍုၚ်ယူရောပ်ပ မၞုံယၟု ကိုဝ်လာန်ဗာတ် ကၠုၚ်ဇရေၚ်တ္ကံ မဟာမာဗ္ဒဲါတိုက်အမေရိကဂှ်တုဲ ဂွံဆဵုကေတ်ညးအရိုၚ်ဂမၠိုၚ် စံၚ်ဒၟံၚ်တၞးဆုမွဲဂကူတုဲ ခရေတ်ဒၟံၚ် ယက်တၞးဆုဂှ် ဗွဲမသာယျေန်ရ။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မၞိဟ်အရိုၚ်ဂှ်လေဝ် ဆက်ကွာဲကဵုတၟာဲတဲကုကိုဝ်လာန်ဗာတ်တုဲ ဂဥုဲတၞးဂှ် စိုပ်အာတိုက်ယူရောပ်ပတေံ ကီုရ။
      မၞိဟ်အရိုၚ်နွံပ္ဍဲဇရေၚ် ဇိုၚ်ၜဳဍုၚ်ဗေန်နဳဇွဳဠာ ပ္ဍဲတိုက်အမေရိက သၠုၚ်ကျာဂှ် ထၜမ်လဝ် ဂဥုဲတၟးသီုညးဖ္အိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်စၟတ်သမ္တီပ္ဍဲသက္ကရာဇ် (၁၄၉၉)တေံရ။
       ပ္ဍဲခေတ်ဂှ်ကီု ကောန်ဂကူသပိန်ဂမၠိုၚ် အာစိုပ်တ္ကံဂျူဗာတုဲ ဂွံဆဵုကေတ်မၞိဟ်အရိုၚ်ဂမၠိုၚ် ခရေတ်ဒုၚ်မံၚ်သၟူ ခမူမွဲဂကူ သၠဟ်ညံၚ်ၜံက်ခမူ ခေတ်ပိုဲဏံကီုဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။ ရံၚ်ကဵုဟိုတ်စဏံတုဲ ဂဥုဲတၞးဏံဂှ် ကၠုၚ်နူဒေသတိုက်အမေရိကတေံဟီုစမာန်ရ။
         ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် (၁၅၆၅) ဂှ် ဂဥုဲတၞးစိုပ်အာ ဍုၚ်အေန်ဂလာန်တုဲ အခိုက်သုၚ်ၜံက်တဝ်တံ ဂၠိုၚ်တိုန်ညံၚ်ဍာ်ဒဳကီုရ။ ဗွဲကြဴဏံ ဂဥုဲတၞးဂှ် ပြးဇးအာအလုံမွဲတိုက် ယူရောပ်မွဲတုဲ နဒဒှ်ဂဥုဲမွဲဂကူလေဝ် သုၚ်စောဲကၠုၚ်ရ။ ဗီုဒှ်ဂှ်ပ္ဍဲၜိုတ်ခရေတ် (၁၆၆၄-၁၆၆၆) တေံဂှ် ပ္ဍဲဍုၚ်အေန်ဂလာန်က္တဵုဒှ်ယဲ ပလိက်တုဲ မၞိဟ်ချိုတ်အာ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ တၞဟ်နဂွံစဵုဒၞာယဲဂှ် မၞိဟ်သၟတ်ဂမၠိုၚ် မွဲတ္ၚဲမွဲတၞုၚ်ဒးသုၚ်ၜံက်ရ။ ရဴဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်ပ္ဍဲလိက်စၟတ်သမ္တီရ။ ယဲပဲါနူဂှ်ပၠန်လေဝ် နဲလွဳယဲ ထဂိုဟ်စုတ်သၟုဟ်ဂဥုဲ ပ္ဍဲဂၠံၚ်ကသုၚ်အိက်လေဝ် နွံရ။
       မဂဥုဲက္လိဂွံ နူအ တိုက်အမေရိကဂှ် ကၠောံအာတိုက်ယူရောပ်ပနူဂှ်ကၠောံအာတိုက်အာဖရိက တိုက်အာယှသကုတ်လ္ဒောဝ်ကေုာံ ဍုၚ်ကြုက်တံ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲအခေတ်ဂှ် ဇၟာပ်မၞိဟ်တြုံသုၚ်ၜံက်လေပ်အာရ။ ယဝ်ရ ဟွံသုၚ်ၜံက်မ္ဂး ဟွံဒှ်မၞိဟ်တြုံခိုဟ်က္ဆံၚ်ဏံစိုပ်ကၠုၚ်ရ။
         ညံၚ်ရဴမၞိဟ်ဒးစိုတ်ၜံက်ဂၠိုၚ်ဂှ် ဍုၚ်လ္ၚဵုလ္ၚဵုဂှ် ကၟာတ်စဵုဒၞာၜံက်လေဝ် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ကီုရ။ ပ္ဍဲခရေတ် (၁၆၀၄)ဍုၚ်အေန်ဂလာန် လက်ထက်သၟိၚ်ဂျုၚ် (ကိုပ်ကၠာ) ဂှ် သုၚ်ၜံက်မ္ဂး က္တဵုဒှ်ယဲကဴဇြဏောဝ်ဟီုတုဲ စဵုဒၞာကၠုၚ်ကီုရ။ ခရေတ် (၁၆၃၄) ဂှ် ပ္ဍဲဍုၚ်ရုယှာ ညးသွံရာန်သုၚ်စောဲဂဥုဲတၞးတံ သီုဖ္အိုတ်ရပ်ဂွံမ္ဂး ရေက်ထပိုတ်ကၠေံမုဟ်ကေုာံကဵု ဒုဟ်ဒဏ်ဓဇန်ဓဇန်ကီုရ။ ညးမက္လိဂွံလောန်အာဒုဟ် ဂၠိုၚ်ကဵုအလန်မ္ဂး ဒးဒုၚ်ဘဲဒဏ်ဂစိုတ်ရ။ ပ္ဍဲ (၁၇) ဗွဝ်ကၠံတေံ  ဍုၚ်ဒါၚ်မာတ် ဍုၚ်သွိဒေန် ဍုၚ်နလ်တာလာန် ဍုၚ်သေဿဠဳ ဍုၚ်အဝ်သကြဳယျကဵု ဍုၚ်ဟာန်ဂေရဳဂမၠိုၚ် ပ္တိတ်သၞောဝ်ဥပဒေ သုၚ်ၜံက်ဟွံဂွံကီုရ။ ဆဂးသၞောဝ်ဂှ် ဟွံဓလီုဖဍိုက်ကွေံကွေံရ။
     နူဂှ် ဗီုဂွံစိုပ်ကၠုၚ် ၜံက်ခၟူနကဵုစက္ခောဏံ ဂှ် သၟာလအာတ်မစောဲၜံက်တံဂှ် ရာန်သုၚ်ဟွံမာန်တုဲ ဗက်ဂၠာဲကပှ်ဍုတ်ၜံက် ညးတၞဟ် ကၠဟ်လဝ်ဂှ်တုဲ ခမူကဵုစက္ခောတုဲသုၚ်ရ။စနူဂှ်တုဲ ကၠောံအာအလုံဍုၚ်ရ။ ပ္ဍဲ (၁၈) ဗွဝ်ကၠံ ပ္ဍဲဍုၚ်အဳတလဳကဵုဍုၚ်ပဝ်တူကဳ သၟာပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဂမၠိုၚ် ကၠောန်ခမူၜံက်နကဵုစက္ခောတုဲ ပ္တိတ်ၜံက်ရ။ ပ္ဍဲခရေတ် ၁၈၅၃ ဍုၚ်ဟာဗာနာတ္ကံဂျူဗာဂှ် ကၠောန်ပ္တုတ်ရုၚ်စက်ၜံက် ကၠာအိုတ်ရ။
      ဆဂး ကၠောန်လဝ် ဗီုမၞိဟ်ဗြဴရတံခၟူလၟုဟ်ရ။ နူဂှ် သၟာပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဂမၠိုၚ် ညံၚ်ညးတၞဟ် စိုတ်ဂွံလုပ်စဂှ် ဂစာန်ကၠောန်လဝ် ကျေဝ်ကျေဝ် လိၚ်ကေတ် ကောန်သၟိၚ်ဒယှ်ဒယှ်တုဲ ကဵုတက်ဗီု ဗီုသုၚ်ၜံက်အကြာရုပ်ဒမျိုၚ်တံတုဲ မၞိဟ်သုၚ်ၜံက် ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ရ။
          ပ္ဍဲဍုၚ်ပိုဲဏံဂှ် ပ္ဍဲအကြာရာဇဝၚ်ပိုဲမန်ကီု ပ္ဍဲအကြာတၞဟ်ဟ်ကီု ယဝ်ရလ္ၚတ်ရံၚ်ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်မ္ဂး ဨကရာဇ်မန်ပိုဲသုၚ်ဒၟံၚ်ၜံက် ကောန်ဂကူမန်ပိုဲ အခိုက်သုၚ်ၜံက် နွံမံၚ်ဏောၚ်ဂှ် ဟွံဆဵုကေတ်ရ။ ဆဂး အတိုၚ်ရာဇာဝၚ်ဗၟာတံမ္ဂး ၜံက်ဏံ စနူသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၉၉၁) လက်ထက်သၟိၚ်ဗၟာ တလောန်မေန်တယျာ ဍေံတံဂှ် စိုပ်ကၠုၚ်ဒေသလပါ်ဍေံတံရ။ အခိုက်ဒုၚ်ကၟုဲ နပၠံၚ်ကဵု ဂဥုဲ သုၚ်ၜံက် ဒှ်အခိုက်ဗၟာတံရောၚ်။ ဆဂး လက္ကရဴဏံ ပ္ဍဲသက္ကကရာဇ် ၁၁၁၉ သၟိၚ်မန် ကၟိန်နန်မန် ဒးကဝ်အာတုဲ ဘဝဂကူပိုဲဒးမံၚ် သၟဝ်ဂကူဗၟာအယုတ်မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဂှ်တုဲ ယဲသုၚ်ၜံက်ဏံ ကၠောံကၠုၚ်နူကဵု ဍေံတံဂှ် အဲထေၚ်ကေတ်ရ။
     ပိုဲတီကေတ် ဟိုတ်ဝၚ်ၜံက် ဒဒှ်စကၠုၚ်နူမၞိဟ်အရိုၚ်တံတုဲ သၟာပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဂမၠိုၚ် ပဂေတ်ဝေၚ်က္ဍဟ်လ္တူဘဝပိုဲဂှ်တုဲ ပိုဲကလေၚ်ပံက်ရံၚ်အဘိဓာန် ဟိုတ်ဖဵုရှ်သာဍေံပၠန်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ်မာန်ရ။
      ပိုဲဇြောတ်ပြောတ် ပ္တိတ်ၜံက်မွဲတဲမ္ဂး ဗၞတ်ဗ္ၜတ်သၟုဟ်ဂဥုဲမတၟုဲတဴနကဵုဓါတ်ဂျိ, မပ္တံနေတ်ကဵုတောန်,ဘာနဇဵုပါၚ်ယေန်ကာဗန်မဵုနံက်သာ်,ပါၚ်ရဵုဖေန်ဖိနဝ်,ဖဝ်မေတ်အက်သေတ်,နာ်တရေတ်အက်သေတ်,အေက်ဇြဳတုန်တုန် တံပါလုပ်ခက်ဗာန်ဂွံကသအ်ညးသုၚ်ၜံက်ဂှ် (၉၀) က္ဍိုပ်ကၠံရ။
    ပ္ဍဲကဵုဓာတ်ဂမၠိုၚ် ဓာတ်ကာဗန်မိနံက်သာ်မွဲပရေံဓဇန်အိုတ်တုဲ ဓာတ်နေစ်ကဵုတေန်ဂှ် ဒှ်ဓာတ်အဓိကပ္ဍဲၜံက်ဂှ်ရ။ ဓာတ်ဂျိဂမၠိုၚ်ဂှ် ပိုဲဇြောတ်ပၠောပ် ဂၠိုၚ်ကဵုအလန်မ္ဂး ဓာတ်ဂျိဂှ် ကောံဂၠိုၚ်ကၠုၚ်တုဲ ကဵုဒဒိုက်ကုခန္ဓကာယပိုဲမာန်ရ။ ဟိုတ်နူၜံက်တုဲ ယဲအဓိကက္တဵုဒှ်မာန်ဂှ် 
(၁) ယဲကဠေန်ပ္ဍဲကသအ် (ဒဳဗဳ) (၂) ယဲသ္ၚိကျာ်ကသအ်ဂုဟ်ဖေါဝ် (၃) ယဲကတေၚ်ကျာကသအ်ဂုဟ် (၄) ယဲဂန္ဓမာလာ (ဂေန်ဇြာ) ကသအ်ကေုာံဂန္ဓမာလာတၞဟ်ဟ် (၅) ယဲကောန်တၟံ (၆) ယဲဆီၜေတ် (ကတေၚ်ဆီဍန်) (၇) ယဲထိုၚ်စၞတံ က္တဵုဒှ်မာန်ရ။

       ဟိုတ်နူသုၚ်ၜံက်တုဲ ခမုဟ်ယက်အိက်ၜံက်ဂှ် ခက်ဗာန်ဂွံကတေၚ်ကျာကသအ်တုဲ က္တဵုဒှ်လှေဟ်ရ။လှေဟ်ဂမၠိုၚ် ပလီုကၠေံ ကသော်ၜတ်တ် ပ္ဍဲကတေၚ်ကျာဂှ်တုဲ လံညိ ကတေၚ်ကျာဂှ် ကၟာတ်အာတုဲ ကတေၚ်ကျာ ပ္ဍဲကသအ်ဂမၠိုၚ် ဖေါဝ်တေၚ်ကၠုၚ်တုဲ မွဲခဏခဏခ္ဍက်တုဲ (Emphysema) စောဲဂွံလေပ်ရ။
        ဓါတ်မလေပ်ဗဒှ်ကဵုယဲ ဂန္ဓမာလာ တၞဟ်ဟ်မပ္တံပ္ဍဲကသအ်,ပ္ဍဲဂၠံၚ်ယွီု ပါၚ်,လတာ်,တံဂှ် လေဝ် ပါလုပ်ဒၟံၚ်နဒဒှ်အဓိကမွဲတုဲ ညးမထၜမ်ဂဥုဲတဲဂှ် မလေပ်ဒှ်ယဲဂန္ဓမာလာပ္ဍဲပါၚ်လတာ်ရ။ ဓါတ်ဂျိခၟုဟကယက်ၜံက်ဂှ် ခ္ဍဳလျတ်ဒးမံၚ် ခန္ဓကာယပိုဲလၟိုန်တုဲ ကလာရုပ်ပိုဲက္တဵုဒှ် မူဟွံဍာံတုဲ က္တဵုဒှ်ယဲ ဂန္ဓမာလာမာန်ပေၚ်ပၚ်ရောၚ်။
        ပဲါနူဂှ်ပၠန် ဓာတ်နဳကဵုတေန်ဂှ် မလေပ်ကဍန်ကဵုကတေၚ်ဆီတုဲ ညးသုၚ်ၜံက်လောန်န်ကာဲကာဲတံဂှ် က္တဵုဒှ်ယဲ ကတေၚ်ဆီဍန်တၞဟ်ဟ်သာ်မာန်ရ။
        ကတေၚ်ဆီ ကောန်တၟံဍန်မ္ဂး ယဲကောန်တၟံမပ္တံကဵု ကောန်တၟံထအံၚ် ကောန်တၟံအုဲတံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ရ။ ပဲါနူဂှ်ပၠန် ဆီနွံပ္ဍဲကောန်တၟံတေံဂှ်လေဝ် ကှ်ကလောံကၠုၚ်မာန်ရ။ ဗွဲတၟေၚ်တှ်ေ မၞိဟ်ဗြဴသုၚ်ၜံက်လေဝ်လေပ် သီုသုၚ်ဂဥုဲပလီုဂဝ်ပၠန်တှ်ေ က္တဵုဒှ်ယဲကတေၚ် ဆီကောန်တၟံဍန် ဂၠိုၚ်နူမၞိဟ်ဓမ္မတာမသုန်ချရ။ ကတေၚ်ဆီနွံပ္ဍဲဇိုၚ်တဲဂမၠိုၚ် ဍန်ဂြက်ကၠုၚ်မ္ဂး ဇိုၚ်အုဲတဲအုဲ ဒးရေက်ကုတ်ဇိုၚ်တဲတံ မလေပ်ကတဵုဒှ်ရ။ မၞိဟ်ဗြဴက္တဵုဒှ်ယဲဂန္ဓမာလာပ္ဍဲသ္ၚိကောန်ဗွဲမဂၠိုၚ်တံဂှ် ဒှ်သၟတ်ဗြဴသုၚ်ၜံက်လေပ်တံသၟးရ။
      လောန်ကၠုၚ်ၜိုတ်(၂၀)သၞာံတေံ အ္စာသုတေသနဂမၠိုၚ်ဂွံတီကေတ် ဟိုတ်နူခၟုဟ်ၜံက်ပွဳပွူတုဲ ဟွံဟီုဂး တြုံဗြဴ ကတဵုဒှ်ယဲမာန်ရ။ မွဲအခိၚ်တေံ ယဲဂန္ဓမာလာ ကသအ်ကဵုယဲ ကတေၚ်ဆီကောန်တၟံတံဂှ် ဒှ်ပ္ဍဲညးသုၚ်ၜံက်လေပ်တံဟေၚ် ၜိုန်ထေၚ်ကီုလေဝ် လၟုဟ်ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန်တေံ ပ္ဍဲ ကဵုညးချိုတ်အာနကဵုယဲ ကသအ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် မၞိဟ်ၜိုတ် (၃၀၀၀) ပြၚ်ဂှ် ဒှ်ညးသုၚ်ၜံက် ဟွံလေပ်တံတုဲ တၟေၚ်ကွေံကွေံရ။ ညံၚ်သာ်ဂှ်ကီု ညးသုၚ်ၜံက် ဟွံလေပ်တံ ချိုတ်အာမ္ဂး နကဵုယဲကတေၚ်ဆီ ကောန်တၟၠံ ၊ မွဲသၞာံဂှ် နူကဵုပိလက် (၃၀၀၀၀) စဵုကဵုမသုန်လက် (၅၀၀၀၀) ရ။ ဟိုတ်နူသၟုဟ်ယက်ၜံက်ပွဳပွူဂွံတီကေတ်ရ။
        သၟုဟ်ယက်ၜံက်ဂှ် တိတ်ဒှ်ၜါသာ် (၁) ယံက်ၜံက်နူတမ် (၂) ယက်ၜံက်တိတ်ဟဗဵုရ ယက်ၜံက်တမ်ဟီုဂှ် ဒှ်ယက်ၜံက် ခြောတ်ပၠေပ်ပ္ဍဲဂၠံၚ်ယွီုညးသုၚ် ၜံက်ဂှ်ရ။ ယက်ၜံက်တိတ်ဟဗဵု ၜံက်မဍေန်လဝ်တုဲ ယက်မဓဂုဲမံၚ်ပ္ဍဲက္ဍိုပ်ဍေံဂှ် မဟီုရ။
       ယံက်ၜံက်တုတ်ဟဗဵုဂှ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ဒြဟတ် ဓါတ်မလေပ်ပလီုကၠေံ ကလာရုပ် ပိုဲမၞိဟ်တံဂှ် ဂၠိုၚ်နူယက်ၜံက်တမ်ဏီရ။ ပ္ဍဲကဵုရုၚ်သ္ၚိဌာန်ကျာလုပ်တိတ်အောန်အောန်တံဂှ် သာတုဲဒးသ္ပဂရုဏီရ။ လဂွံကဵုသုတေသန ပ္ဍဲ (၁၉၈၁) တေံမ္ဂး သၟတ်ဗြဴဟွံကေၚ်သုၚ်ၜံက် ပ္ဍဲဍုၚ်ဂျပေန်တံဂှ် က္တဵုဒှ်ယဲဂန္ဓမာလာကသအ်ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ဂှ်လေဝ် ဟိုတ်နူယက်ၜံက်ပွဳပွူရ။
       သၟတ်တြုံပ္ဍဲဍုၚ်ဂျဖေန်ဂမၠိုၚ် ဟိုတ်နူသုၚ်ၜံက်သဳခ်ရိတ် ဂၠိုၚ်လောန်တုဲအာယုက်သုၚ်ၜံက်လောန်အာနူ (၁၄) သၞာံမ္ဂး ကောန်ဗြဴ ညးတံကလိဂွံယဲ ဂန္ဓမာလာကသအ်ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဗွဲတၟေၚ်တှ်ေ သၟတ်ဗြဴမပဒတဴပ္ဍဲသ္ၚိကၟိန်မၞိဟ်ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ် ကျာလုပ်တိတ်လေဝ် ဟွံခိုဟ် မၞိဟ်သုၚ်ၜံက်လေဝ် နွံဒၟံၚ်မ္ဂး သွက်ကလိဂွံယဲဂှ် နွံစဒှ်ရ။
     သၟတ်ဗြဴမၞုံကဵုယဲဒိုက် (ဂဝ်ဂၞဴ) တံဂှ် အလဵုဇကုညးသုၚ်ၜံက်ကဵုဒှ် ဟိုတ်နူယက်ၜံက်ပွဳပွူကဵုဒှ် ကောန်ဖျုန်ဂြိုဟ်ညးတံဂှ်  ယဲဇၞော်ပါနူဂဝ်တံကီု ဂိတုတ္ၚဲဟွံပေၚ်ကီု၊ ကၠေၚ်က္ဍဟ်ညာဏ်သမ္တီဟွံခိုဟ်ကီု၊ ပရေၚ်ထတ်ယုက်ဟွံခိုဟ်ကီု က္တဵုဒှ်မာန်တုဲ စဵုကဵုဂဝ်ဂၞဴလီုက္တဵုဒှ်မာန်ရ။
       အန္တရာဲဘဲၜံက်ဏံဂှ် ယဝ်ဒှ်မံၚ်ဗီုဂျိပတိုဟ်တၠိၚ်သၞာံ ကၠၚ်ပၟတ်ခဍောတ်စဒးထၜူဓဝဲါဂှ်မ္ဂး ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝေၚ်ပဲါအိုတ်ရ။ သုၚ်ၜံက်မွဲတၞုၚ် မုလေဝ်ဟွံဒှ် သုၚ်မွဲဂိတု,မွဲသၞာံ မုလေဝ်ဟွံဒှ်တုဲ မၞိဟ်တံဟွံဖေက်စကွေံကွေံရ။ အန္တရာဲ ပ္ဍဲၜံက်မွဲဂှ် ယဝ်ပါ်ပ္တိတ်ဓာတ်ဂျိဍေံသၟးမ္ဂး ကၞိမွဲချိုတ်မာန်ကီုလေဝ်၊ ပိုဲမၞိဟ်ဂှ် ဟိုတ်နူဓာတ်ကြံၚ်နူကၞိၚ်ဂၠိုၚ်ကဵုချတုဲ ရုပ်ရဴဟွံမံက်ရ။
        လၟုဟ်ပ္ဍဲကဵုလ္တူဂၠးတိဏံ ညးတံတီဒဒှ်ၜံက်ဏံဟွံခိုဟ်တုဲ ပ္ဍဲဂိတုမေ (၃၁) ဂှ်မ္ဂး စၟတ်သမ္တီလဝ် တ္ၚဲဂၠးကဝ်ဟွံသုၚ်ၜံက် (World No Tobacco Day) ရ။ ဍုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်မပ္တံဍုၚ်အမေရိကာန်၊ ဍုၚ်ကြုက်တံဂှ် ညးတံဂွိၚ်ကဵု ကောန်ဍုၚ်ကွာန်ညးတံဂှ် ၜိုတ်စဵုဒၞာမာန် ကဵုမာန် ညးတံစဵုဒၞာအိုတ်ရ။
         မပ္တံကဵုဍုၚ်ကြုက်တံဂှ် ဟိုတ်နူမၞိဟ်သုၚ်ၜံက်ဍုၚ်ညးပေၚ်အာ ပိကၠံပြကောဋိကိုဋ် (၃၀၀, ၀၀၀,၀၀၀,)တုဲ စတံနူ၁၉၉၅ ဂိတုဇန်နဝရဳ (၁)ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲလိက်ပရိုၚ်ကီု ပ္ဍဲလိက်ကၞပ်တၞဟ်ဟ်ကီု ပ္ဍဲပလံၚ်ဓာတ်ကီု ပ္ဍဲဓူရဓါတ် (TV) တံဂှ် ကြီုလလောၚ်တြးပရူၜံက်ဟွံဂွံ၊ ပ္ဍဲအကြာဂၠံၚ် ယဝ်ရဆဵုဒးဗါန်လဝ် မွဲတၞးမ္ဂး ကုမ္ပဏဳၜံက်ဂှ် ဒးလေဲသြန်ရ။
           ဗွဲကြဴဏံ ကလေၚ်ပ္တိတ်ကမိၚ်မွဲပၠန်ဂှ် ညးဂှ်သုၚ်ၜံက် အကြာမၞိဟ်မ္ဂး ဒးဒဏ်သန်ဒဝ်လာ အမေရိကာန် မွဲဒကေဝ်ရောၚ်၊ ပ္ဍဲဍုၚ်ပရာဇြဳပၠန် ညးဟွံပေၚ်အာယုက် (၁၈)မ္ဂး သုၚ်ၜံက်အခေါၚ်ဟွံမွဲ မၞိဟ်အာလ္တူအာယုက် (၁၈) ဂှ်ပၠန် လေဝ် ညးဟွံကလိဂွံ အခေါၚ်သုၚ်ၜံက် ယဝ်ရပ်ဂွံမ္ဂး ဒးဒဏ်ဇၞော်ကဵဒြဟတ်ရောၚ်။ ပ္ဍဲဍုၚ်အမေရိကာန်ပၠန်တၞဟ်နဂွံဖအောန်ကၠေံမၞိဟ်သုၚ်ၜံက်တုဲ ကြီုၜံက်အခေါၚ်ဟွံမွဲ၊ သွံၜံက်အကြာဂၠံၚ် ဍာန်ဟွံဂွံရ။
         ဍုၚ်ပိုဲဏံဂှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် (၁၁၉၃) တေံဂှ် အတိုၚ်သုတေသန ပရေၚ်ထတ်ယုက်တံ ဂၠာဲဂွံမ္ဂး မၞိဟ်မံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်သုၚ်ၜံက်လၟိဟ် ၃၁ ဒသမ ၅ က္ဍိုပ်ကၠံ၊ မၞိဟ်ပ္ဍဲဂြိုပ် ၃၆ ဒသမ ၈ က္ဍိုပ်ကၠံဂှ် သုၚ်ၜံက်ရ။ ပ္ဍဲ(၁၉၉၄) ကလေၚ်သ္ပ သုတေသနပၠန် ဂွံဆဵုကေတ်လၟိဟ်မၞိဟ်သုၚ်ၜံက် အလုံကၟိန်ဍုၚ်မွဲ ၄၆ ဒသမ ၆ က္ဍိုပ်ကၠံရ။ လၟိဟ်ဂၠိုၚ်တိုန်မံၚ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် အလဵုအသဳတၠအဝဵုတံ ဟွံသ္ပတီဏီရ၊ သီုဘိက်ကော်ပၠောပ်ကုမ္ပဏဳၜံက်တံရ။ ပ္ဍဲကဵုဓူရဓါတ် (TV) ကီု၊ ပ္ဍဲကဵုပလံၚ် ဓာတ်ကီုဂှ် ကုမ္ပဏဳၜံက်တံဒှ်မံၚ်အ္စာရ။ အတိုၚ်ညးတၞဟ်တံဟီု ဍုၚ်ဗၟာဏံ ကော်ဘိက်မံၚ် (ဘိၚ်,အရက်,ၜံက်,မှံက်မုစ္စလေန်တုဲ ဂၠာဲပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။ အတိုၚ်ဍေံတံတက်တၚ်ပ္တဝ်က္ဍိုပ်ဍေံ တမျိုတာလုံကြာန်မာယျေနေအ် လူမှုယျေ မျေအ်မာယျေ &quot; ဂှ် ဒှ်အာဆလံက်ဂြိပ်ကဵု ညးတၞဟ်ဟေၚ်ရ။
         ဟိုတ်ဂှ်ရ ပိုဲဂကူမန်တံ ယဝ်ရဆာန်ကောန်ဖျုန်ဂြိုဟ်ဇကု၊ ယဝ်ရဆာန်ဇကု ယဝ်ရဂိုဟ်ဒြပ်လေပ်မ္ဂး ၜံက်ဟွံမွဲ ၚုဟ်မးသွက်ဘဝဂှ် လ္ပဒုၚ်ဗဂေတ်မတ်ကဵု ရဲသၟာပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်တံညိ၊ ၜံက်ဏံဗဵုလဵုဂွံထပိုတ်ရော ယဝ်သၟာန်မ္ဂး အတိုၚ်ပိုဲသ္ပကၠုၚ်သုတေသနမ္ဂး တ္ၚဲဏံထပိုတ်မ္ဂး တ္ၚဲဏံပိုတ်ရ။ တ္ၚဲပ္ဍဲမၞိဟ်သုၚ်ဂှ်ဟေၚ်ရ။ မၞိဟ်ဟွံဂွံသုၚ်ၜံက်ဂှ် ဍေံဟွံချိုတ် ဟွံဂွံစပုၚ်ဟေၚ် ချိုတ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ၜံက်ကဵုပရေၚ်ထတ်ယုက် ၝောံဒးဂၞပ်ဂှ် ရုဲကေတ်ရသဟာဲ…………။         ။
         ✍ကောန်စေက်✍(ချူ)☞☟
          {ရာမညမာံဝါန်ၛာဲ}
      ဗ္စိုပ်/➩➭➬
                         ခန္ဓကာယပိုဲသီုဖ္အိုတ် ဂွံထတ်ယိုတ်မံၚ်ဂှ် ဒှ်ဆီပ္ဍဲလတေၚ်ပိုဲရ၊ ဆီတံ ဂွံက္တဴဂွံအး ဇ္ၚးဂှ် ကသအ်ပိုဲကဵု ဒြဟတ်ခ္ဍိုက်ကဵုရ၊ ဒၟာနူဂှ်ရ၊ မၚ်မွဲကသအ်ညံၚ်ဟွံဂွံဒှ်ယဲညိ။ ပိုဲသုၚ်ဖျေံၜံက်မ္ဂး ကသော် (ချောဲ) နွံလ္တူကသအ် (မကဵုဒြဟတ်ကဵုက္သအ်) ဂှ်အေဲအာမ္ဂး ကသအ်ဂှ် ဒြဟတ်ဍိုန်ကၠုၚ်မ္ဂး ဂမ္တဴကဵုဆီလေဝ်ဟွံမာန် ဖ္အးကဵုဆီလေဝ်ဟွံမာန်ကၠုၚ်မ္ဂး ယဲဗွဲမဂၠိုၚ် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်မာန်ရ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၁၂:၃၈၊ ၉ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630)

== ရုဲစှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကဵုလေပ်ညိ ==

လိက်ပတ်

 ရုဲစှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကဵုလေပ်ညိ
 
“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” အရေဝ်ဏံ ပိုယ်တအ်ကေၚ်မိၚ်ကၠုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ မပ္တံ ဍုၚ်မွဲမွဲ ကွာန်မွဲမွဲ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဂကောံမွဲမွဲ ဂွံတောတက်ဇၞော်မောဝ်ကျေဝ်ဂေါဝ်ကီု ဂွံတန်တဴအာဍာ်ဇမၠိၚ်မာန်ကီုဂှ် ညးမဒှ် “က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” တအ် ဒှ်တဴအဓိကမွဲတၠကီု ဟီုမ္ဂးဟွံဗၠေတ်ရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်မ္ဂး-ကောန်ဂကောံတအ်ရော ဟွံဒှ်အဓိကပုဟ်ဟာ-? ယဝ်ပုစ္ဆာမ္ဂး “ဟွံသေၚ်” ဗီုဏံဂှ် မ္ဒးသွဟ်ဏာဂၠေံဂၠေံရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဇရေၚ်ပူဂိုလ် ညးမဒှ် “က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” အံၚ်ဇၞးမွဲဂှ် ဒးနွံကဵု ကောန်ဂကောံခိုဟ်ဟ်တအ် ပူဗိုၚ်လဝ်ရ။ တုပ်ပမာ-သၟာရပ်သၞေဝ်ဂၠုၚ်(အာစာဂၠုၚ်) ကေုာံ ကောန်ဂကောံမတွံဂးညးမဒုန်ဂၠုၚ်တအ် တာလျိုၚ်ညးကဵုညးပြေမှ သ္ဂောံအာစိုပ်သြၚ်တၚ်ရန်တၟအ်တေံမာန်ရ။ ပ္ဍဲအရာဏံ ညးမဒှ်“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” ယဝ်ထ္ၜးဂၠံၚ်ခိုဟ် တီပြယာဲဂၠံၚ်ဂၠိုၚ်မ္ဂး ညးမဒှ်ကောန်ဂကောံတအ် ဒှ်လၟောၚ်ဍောၚ်ၜိုတ်အောန်တုဲ အာစိုပ်တိုၚ်ပ္ကဴလေဝ် လောဲသွာကီုရ။

ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲအရာမရုဲစှ်“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်”ဂှ် ဒှ်တၚ်အဓိကဇၞော်မွဲရောၚ် စှ်ေစိုတ်တုဲၜိုတ်လညာတ်သၟဟ်

အစောံ မ္ဒးပ္တိုန်ထ္ၜးဏာကဵု ကုညးမဗှ်လိက်တအ် “ပူဂိုလ်ဟွံထေက်ကဵုရုဲစှ်နဒဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” ဍန်န်ဂၠေံဂၠေံ မွဲကဏ္ဍကီုရ။

ပူဂိုလ်ညးမသုၚ်စောဲအဝဵုအာဏာ

ခေတ်ကာလလၟုဟ်ဏံ ဍုၚ်ကွာန်ကီု ဂကောံကီု အုပ်ဓုပ် နကဵု အဝဵုအာဏာဂှ် အောန်ကၠုၚ် မၞိဟ်ဒးစိုတ်ဟွံမွဲကၠုၚ်တုဲ ပြံၚ်သၠာဲကၠုၚ် ဗီုပြၚ်အုပ်ဓုပ် နကဵု “တၚ်တုပ်စိုတ်” ကေုာံ “သၞောဝ်စဳပၞောန်” အိုတ်ရ။ ညးမဒှ်“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်”တအ်ကီု ကောန်ဂကောံတအ်ကီု ဒးဒ္ဂေတ်ဗက်အာ ဒးကွာ်ဗက်အာ အတိုၚ်“တၚ်တုပ်စိုတ်” ကေုာံ “သၞောဝ်စဳပၞောန်” တအ်ဂှ်ရ။ အဝဵုအာဏာ ဟီုဂှ် တုပ်ပမာ-ပၟတ်ကီုရ။ ယဝ်စိုပ်တဲ ညးမၞုံကဵုဓရ်ဍာံမ္ဂး ဒှ်ဂုဏ်ဖိုလ်မာန်တုဲ ယဝ်စိုပ်အာတဲ ပူဂိုလ်ကြအ်ကဵုအဝဵုအာဏာမ္ဂး ဒှ်လလေၚ်ဖိုလ် သွက်ဍုၚ်ကွာန် သွက်ဂကောံတအ်ဂှ်တအ်ဂှ် မာန်ရ။

ပူဂိုလ်ညးမဟွံမွဲကဵုတၚ်ဒုၚ်လျိုၚ်ကေတ်လျိုၚ်

ဂလာန်ဝွံ ဍာံစၟတ်သြန်ရ။ ကုပူဂိုလ် ညးမဒှ်“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” တအ် တၚ်ဒုၚ်လျိုၚ်,ကေတ်လျိုၚ် ဂှ် ဒှ်အဓိကဇၞော်မွဲရ။ ကု“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” ဟွံမွဲကဵုတၚ်ဒုၚ်လျိုၚ်ဂှ် ကောန်ဂကောံတအ် ဂွံရှ်ေသှ်ေရဴဂဴလေဝ် ဒှ်ဟွံမာန်တုဲ အာစိုပ် ဒဵုကဵုက္ဆံၚ် ဍုၚ်ကွာန်လီု ဂကောံလီု လေပ်ရ။ “ဒးတှ်ေ ဗီုဒး၊ ဗၠေတ်တှ်ေ ဗီုဗၠေတ်” ညးမဒှ်“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” တအ် ဒးနွံကဵုသစ္စ ဒးနွံကဵုတၚ်ဒုၚ်လျိုၚ် လ္တူဂလာန်ဇကု လ္တူကမၠောန်ဇကု ဍိုက်က်ပေၚ်ၚ်ထေက်ရ။

ပူဂိုလ်နွံကဵုဓရ်အဂတိ ဟွံတပ်တး

ညးမဒှ်“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” ယဝ်ဟွံတပ်တးမ္ဂး ဒှ်ဂၠံၚ်တရဴသွက်ဂကောံဂွံယုတ်ဒေက်စှ်ေဟေၚ်ရ။ ယဝ်ရံၚ်လ္ပာ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မ္ဂး ပူဂိုလ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် မိက်ဂွံဒှ်တဴ “က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” ဗွဲမလောန်ရ ဆ္ဂး ဒှ် “က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” တုဲ ရံၚ်ကဵုလာဘ်သကာဟွံဗဗွဲဓရ်တအ်မ္ဂး ဍုၚ်ကွာန်မွဲမွဲ ထေက်ကဵုဒးတောတက် ဒးၜိုဟ်သြိုဟ်ဂှ် ဟွံတောတက် ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ကၠုၚ်ရ။

ပူဂိုလ်ဟွံဂံၚ်ဖျေံတၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်

ပ္ဍဲအရာပံၚ်ကၠောန်ကမၠောန်ဂကောံဝွံ ပွမဖျေံတၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်မွဲဂှ် ဒှ်တၚ်အဓိကမွဲသာ်ကီုရ။ သၠေဟ်ပမာ ဒှ်ကၠုၚ်ၜါလွးတုဲ ညးမဒှ်“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” တအ် ယဝ်ဟွံဂံၚ်ဖျေံတၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်မ္ဂး ကမၠောန်လဇုဲလဇ ဟွံစိုပ်ဒ္တုဲဒှ်မာန်ရ။

ပူဂိုလ်ဟွံမွဲကဵုဓရ်မေတ္တာ

ဒဒိုက်၊တသိုခ် ကောန်ဂကောံ ညးမဒှ်“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” တအ် ယဝ်ဟွံသ္ပစၟတ်၊ဟွံကၠိုဟ်လဝ်မ္ဂး ကၠောန်ကမၠောန်ဂကောံ ဟွံစိုပ်တရဴရ။ ညးမဒှ်“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” တအ်ဒးနွံကဵုတၚ်သၠာဲဂတးလညာတ် ကုကောန်ဂကောံရ။ ဟွံထေက်ကဵုစွံဓရ်ဣဿာ မစ္ဆရိယ လ္တူကောန်ဂကောံတအ်တုဲ ဒၞာဲထေက်ကဵုဒးထိုၚ်သးမ္ဂး ဒးထိုၚ်သး ဒၞာဲထေက်ကဵုဒးကဵုက္ဍိုပ်မ္ဂး ဒးကဵုက္ဍိုပ်လေပ်ရ။

သရုပ်ကၠေံမ္ဂး ဂကောံမွဲမွဲ ဂွံအာစိုပ်တိုၚ်ပ္ကဴအံၚ်ဇၞးမာန်ဂှ် “က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” လေဝ်ဒးခိုဟ်၊ ကောန်ဂကောံတအ်လေဝ် ဒးတီတာလျိုုၚ် ဘိုၚ်ယိုက်ဂၠေၚ်အာမ္ဂး အံၚ်ဇၞးလောဲလောဲရ။ မွဲသာ်ပၠန် ပ္ဍဲအရာကၠောန်ကမၠောန်ဂကောံဂှ် ပရေၚ်ဂကောံ, ပရေၚ်ပူဂိုလ် ပိုယ်တအ်ထေက်ကဵု ဒးပါ်ပါဲလေပ်ရ။ ယဝ်ရ ပါ်ပါဲဟွံလေပ်မ္ဂး ပူဂိုလ်မွဲကဵုမွဲ ဒက်ဝဲဒှ်သၞ ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ “ပရေၚ်ပူဂိုလ်မ္ၚးဏံ ၜိုန်ပၟိက်ဟွံတုပ်ညးသ္ကအ်ကီုလေဝ် ကိစ္စစပ်ကဵုကမၠောန်ဂကောံမ္ဂး ဒးပံၚ်ကၠောန်ညးသ္ကအ်ဂွံ” စိုတ်ဓါတ်ဗီုဏံဒးနွံထေက်ရ။

  ဓမ္မေ ဟောန္တု သဂါရဝါ

မၚ်ဗၠာဲဗျူဟာခေတ် (လျးကျာ်သြဳ)

(11/7/2020)
crd [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၁၂:၄၀၊ ၉ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630)

== တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ==

 လိက်ပတ်

တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု

 တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု(အင်္ဂလိက်: Mon Kingdom Hongsawatoi Fallen Day) ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲကဵုဂိတုပသာ် (၈) စွေက်တုဲ မဒှ်တ္ၚဲ မရန်တၟအ် ဍုင်မန်ဟံသာဝတဳ မဒးဒုင်ပလီု ကုသၟိင်ဗၟာ အလန်လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၅၇ (သက္ကရာဇ် ၁၁၁၉) တေအ် နကဵုသၟိင်ဗၟာ အံင်ဇေယျ မဒှ်သၟိင် နူ မုက်ဆဝ်ပေါဝ်တုဲ ဒှ်တ္ၚဲ ဂကူမန်တအ် မဗှ်ဗၞုဟ် ဒှ်လၞီ ဟိုတ်နူ ဍုင်ဇကု မစိုပ်အာ သၟဝ်ဂကူညးတၞဟ်ကီု သီုကဵု ဂကူမန် မဂၠိုင်ကဵု လက်ကိုဋ် သီုမၞိဟ်ဗြဴ ကောန်ၚာ် ခမဳသင် မဒးဒုင် စံင်ယဇ် ဂစိုတ်ပဠက်ဏာလဝ်ဂကူဂှ်ရ၊၊ တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီုဂှ် နကဵု တ္ၚဲမစၟတ်သမ္တီ ဂကူမန် မဒးဒုင်စံင်ယဇ် ကုဗၟာဂှ် ၜိုန်ရ ကၠောန်ကၠုင် နူစ ခေတ်ပၠန်ဂတးမန် ကလေင်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲခေတ်တၟိ (ကြဴနူခေတ် ကဝ်လဝ်နဳ) ကီုလေဝ် နကဵု ပရေင်ချဳဓရာင် ဂကောံမၞိဟ်မှာဇန်မန်မွဲဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲအခိင် ဍုင်ဗၟာ တၠအဝဵုပၞာန် မအုပ်ဓလီုလဝ် ဗွဲမတေင်ဂြတ် ပ္ဍဲတ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု မပေင် ၂၅၀ သၞာံဂှ် ဟီုဂွံရ၊၊

တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု
Cannon-inscription.jpg                
လိက် သၟိင်ဗၟာအံင်ဇေယျ မချူလဝ် ပ္ဍဲအမၠံက် မြတဗူ၊
(၁) သံလျှင်ရ မြတဗူ --။ (၂) ကုဓရ မဵုကြီး

(၃) သက္ကရာဇ် ၁၁၁၉ ခု ကဆုလပြည်ကျော် (၄) ၆ ရက် ညတချက်တိကျော် ဟံသာဝတီ (၅) မဟာသတ္တြု သေဒ
အဓိပ္ပါယ်
အဗၠံက်မြတၜူ မသီဂွံ နူဍုင်သြေင်။
ဗြဲဇၞော်ကုဓရ (ပတိုန်စလဝ် အမၠံက်။ မဂွံအဓိပ္ပါယ် အမၠံက် မဗဂူဖျေဟ်ပၞောတ်ဒေါသ ညံင်ဗြဲဇၞော် (ကုဓ (ပါဠိ) - ပၞောတ်ဒေါသ))
သက္ကရာဇ် ၁၁၁၉ ပသာ် ၆ စွေက် (8 May 1757)[၁]အခိင်ဗတံ လုပ်သီ ဍုင်ဟံသာဝတဳ မဒှ်ဍုင်မဟာသၞသတြု(ဗၟာ)။၊
ဍုင်မကၠောန်
ဒၞာဲ ဂကူမန် မနွံ
ပေါဲသဘင်ဂမၠိုင်
ပူဇဴ ပၞာင်သ္ဍဴ ကေုာံ က္ဍိုင်ဇၞောဝ် ပ္ဍဲကျာ်၊ ဟီုတွဟ် ပရူဟံသာဝတဳလီု ကေုာံ ဗီုလဵု ဂွံကလေင်ပ္တန် ဍုင်မန် မွဲဝါပၠန်
ဗီုမကၠောန်သဘင်
သွက်ဂကူမန်တအ် ဂွံကလေင်ဗှ်ဗၞုဟ် ဝင်အတိက်ဇကု
စနူ
မေ ၉၊ ၁၇၅၇ (မရနုက် ကဵု ၂၆၄)
ပသာ် (၈) စွေက် (တ္ၚဲကၟာင်ဍုင်သရိုဟ်ဂှ် ပသာ် ၆ စွေက် (ဂိတုမေ ၉)
မဆက်စပ် ကု
ဍုင်မန်ဟံသာဝတဳ မဒးဒုင်ပလီု ဂကူမန် မဒးဒုင်စံင်ယဇ် မဒးဒုင်ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူ ကဵုသၟိင်ဗၟာ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၁၁၉ ဂိတုပသာ် (၈) စွေက်၊၊
စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု	


ဗီုဂတာပ်လိက် ဂျာနေဝ်တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ သၞာံ၊၊ မဒှ်ဗီု ကောန်ဂကူမန်တအ် ကလေင်ဇက်လုပ် နန်ဍုင်ဗဂေါ နကဵုအလာံခေတ်တၟိ၊ နမရန်တၟအ် မန်ကလေင်ဒက်ပ္တန် ဍုင်မန်တၟိ၊၊
တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု မကၠောန်ဗဒှ် နဒဒှ် ပရေင်ချဳဓရာင် ညးဍုင်ကွာန်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ ပ္ဍဲသၞာံ ဟံသာဝတဳလီု ပေင် (၂၅၀) သၞာံဂှ် ဟီုဂွံရ၊၊ ကၠာနူဏအ် ပ္ဍဲကဵုတိဍာ်ဗၠးၜး ဒၞာဲဒေသ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ မအုပ်ဓုပ်ဂှ် နကဵုအခန်ကၞာ ဟီုတွဟ် ကေင်ကၠောန်လဝ် ညိညကီုရ၊၊ တုဲပၠန် အခိင်ကာလ ဂကူမန်တအ် မအာစိုပ် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် နကဵုအစဳအဇန် ကုလသမဂ္ဂ မဖျေဟ်ဒၞာဲ ကုညးမဒှ်ဒဒိုက်တုဲ ဂကူမန် ပ္ဍဲအမေရိကာန်တအ် စတမ်နူ သၞာံ ၁၉၉၄ နကဵုအစဳအဇန် ထ္ၜးဆန္ဒ ဂတရုင်ကလုတ်ဗၟာ ဇၟာပ်ပ်သၞာံရ၊၊ ဗွဲကြဴ နူဂှ်ညိ ၜိုတ်သၞာံ ၂၀၀၀ ဂှ် ဂကူမန်တအ် ပါဲနူကဵု ရးအမေရိက ကဵု ရးအဝ်သတြေလျာတုဲ စိုပ်အာ သီုကဵု ရးယူရောပ်တအ်ကီုရ၊၊ မန်ဒေသအလုံလိုက် (အမေရိက၊ အဝ်သတြေလျ၊ ယူရောပ်) တအ် ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန် ဂကောံပံင်ကောံမန်ဍုင်သအာင် မွဲရ၊၊ နကဵုဂကောံဏအ် ပံင်တောဲ ကုမန် ပ္ဍဲဍုင်မန် ဗွဲတၟေင် ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိ၊ ညးတာလျိုင် ပရေင်စန်ဒက် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ (ဗွဲတၟေင် နာဲအံင်မ္ၚဵု) တုဲ သၠုင်ပတိုန် အသိင် ပရေင်ချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂကူမန် ပ္ဍဲဍုင်မန်တေအ်ရ၊၊ မန်ဍုင်သအာင်ဂှ် ပ္တိတ်ကဵုသြန်ခရိတ် ကေုာံ လညာတ်တုဲ မၞိဟ်မဗမံက်ရုပ်ရဴကမၠောန်ဂှ် ကောန်ဂကောံ ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိ ကေုာံ နာဲအံင်မ္ၚဵု မဒှ်မၞိဟ်မပၠတရဴရ၊၊

လညာတ်မ္ဂး ＂ကမၠောန် ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် ညံင်ဂွံစိုပ် ပ္ဍဲညးဍုင်ကွာန်မန်＂ ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူပရေင်ပံင်ကောံ အကြာမန် မစိုပ်ဍုင်သအာင် ကေုာံ ဂကောံသၟတ်မန်တအ်ရ၊၊ နကဵုလညာတ်ဂှ် ရုပ်ရဴကမၠောန် ညံင်ဂွံမံက်ဂှ် ညာတ်ကေတ် ပ္ဍဲမန်

တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် မဒှ်တ္ၚဲ ပ္တန်ဍုင်၊
တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု မဒှ်တ္ၚဲ မန်ဒးကျဟောံဗြမ်ဍုင် မဒးဒုင်ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူ ကုဗၟာ၊
တ္ၚဲပၠန်ဂတး မဒှ်တ္ၚဲ ကောန်ဂကူမန် ဂစာန်တဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜးဂကူမန်၊
တ္ၚဲပိဝွံ စွံအာရီုတုဲ ဒးကၠောန်အာရောင်၊၊ ကၠောန်ပၠန်ရ သ္ဒးဒှ် နကဵု ဗီုပြင်ပရေင်ချဳဓရာင် ကောန်ဂကူဂှ် ဒးကၠောန်ရောင်၊၊ တ္ၚဲကောန်ဂကူမန်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် တ္ၚဲပရေင်ချဳဓရာင် အလုံဂကူမန်မွဲ တုဲဒၟံင်ရ၊၊ သှ်ေဒၟံင် တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ကဵု တ္ၚဲပၠန်ဂတး ရ၊၊ တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီုဂှ် မၞိဟ်တီအောန်တုဲ လဆောဝ်မ္ဂး ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကၠောန်ဒၟံင် သဘင်ဟီုတွဟ်ညိည ကဵု ဂကူမန် မစိုပ်အမေရိကာန်တအ် အာထ္ၜးဆန္ဒ ပ္ဍဲဂတမုက် ရုင်ကလုတ်ဍုင်ဗၟာရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ကာလဂှ် ၜိုန်ရ ရဲတၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတအ် ကၟာတ်လဝ် အခေါင်ပရိုင် ဗွဲမတေင်ဂြတ်ကီုလေဝ် ဇၟာပ်ပ်သၞာံ နူကဵုဌာနရေဒဳယော RFA ဘာသာဗၟာ နူကဵု ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ဗလးကဵုဒၟံင်ပရိုင် မန်ပ္ဍဲအမေရိကာန် ထ္ၜးဆန္ဒ ဂတမုက်ရုင်ကလုတ်ဗၟာ ပ္ဍဲတ္ၚဲဟံသာဝတဳလီုဂှ်တုဲ ယၟု ကေုာံ စၟတ်တ္ၚဲဂှ် ဂကူမန်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် တီကေတ်ဒၟံင်အိုတ်ကီုရ၊၊ ညံင်ဂွံဒှ် နကဵုပရေင်ချဳဓရာင် ညးဍုင်ကွာန်၊ ညးဍုင်ကွာန်ဂွံတီ ပရူဟံသာဝတဳဂှ် ချပ်ဂၞန် ရေင်သကအ်ဂှ်

ဒုင်သဇိုင် ကုဂကူမန် မဒးဒုင်စံင်လဝ်ယဇ် မဒးဒုင်ဂစိုတ်ပဠက်လဝ်ဂကူတုဲ သ္ဒးဖန်ဇန်အာ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုအခိုက်ကၞာဂကူမန်၊၊
နကဵုအကာဲအရာလဵုဒှ်ဒှ် ဗွဲမဗၠးဒုဟ် ဗၠးရာ ကုတၠအဝဵုဗၟာဂှ် ညံင်ဂွံညးဍုင်ကွာန်တအ် ဂွံကၠောန်အာဂွံဂှ် သ္ဒးဖန်ရောင်၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် အခေါင်ညးဍုင်ကွာန် ကောံရေင်သကအ် ဟွံမဲ၊၊
ဒုင်သဇိုင် ကုတင်ဗွဲလတူတအ်တုဲ ချပ်ရေင်သကအ်ဂှ် နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ နူဒိန်မက် ပတိုန်လညာတ် ＂ဆဝ်မ္ၚုဟ် ဂကူမန် ပ္ဍဲတ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု မဒှ် တ္ၚဲသဳ ပသာ်ဒစာံစွေက်ဂှ် ရန်တၟအ်ကဵု ဇုဇဗဴလပိုယ် မဒးဒုင်ဂစိုတ် ပဠက်ဂကူ၊ မဒးဒုင်စံင်ယဇ်ဂှ်တုဲ ကောံရေင်သကအ် အာဇရေင်ကျာ်တုဲ ဍေန်ပၞာင်၊ အတိုင်အခိုက်မန် သွက်ညးမစုတိတအ်ဂှ် ညးထောအ်ဇၞောဝ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ကၠောန်ဇၞောဝ်တုဲ ပူဇဴကျာ်ရ၊၊ ကၠောန်ဗီုဏအ်မ္ဂး နကဵုအလဵုအသဳ ကၟာတ်လဒဵုဟွံဂွံ ပဒုဟ် လတူညးဍုင်ကွာန် ဟွံဂွံရ၊၊ တုဲပၠန် ညးဍုင်ကွာန်တအ်လေဝ် ဂွံတီကေတ် ပရူတ္ၚဲဟံသာဝတဳလီုမာန်ရ၊၊＂

နကဵုကသပ်ဂှ် မၞိဟ်ဂမၠိုင် တုပ်စိုတ်တုဲ ဖျေဟ်အစဳအဇန်ကမၠောန် ညံင်ဂွံစကၠောန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၆ မဒှ် တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၄၉ သၞာံ၊၊ ကေတ်အသိင် ပွိုင်မွဲသၞာံတုဲ သွက်သၞာံဂတ မပေင် ၂၅၀ သၞာံဂှ်မ္ဂး ညံင်ဂွံဒှ် ဒေသဇဳဇဳ သီုကဵု ပ္ဍဲဍုင်ဗဂေါ လတူကျာ်မုဋ္ဌော (မုဟ်တဴ)ဂှ် ဖန်ဇန်ရောင်၊၊ အတိုင်မဖျေဟ်လဝ် အစဳအဇန်ဂှ် စဗၟံက်ရုပ်ရဴတုဲ တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု နကဵုဗီုပြင် ပရေင်ချဳဓရာင် ညးဍုင်ကွာန်မန် နမပူဇဴကျာ် နကဵုပၞာင်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၆ ဂှ်ရ၊၊ ဆဂး ဒေသဟွံဇဳရ၊၊

သွက်ဂွံဆဝ်မ္ၚုဟ် ဗၟံက်ရုပ်ရဴ သွက် မပေင် ၂၅၀ သၞာံဂှ် နူကဵု ဂကောံပံင်ကောံမန်ဍုင်သအာင် ဖျေဟ်လဝ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဒးပံက် ဗော်သွးကမ္မတဳမကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီုပေင် ၂၅၀ သၞာံမွဲ နကဵုဂကောံနာနာရောင်၊၊ ပ္ဍဲကဵုကမ္မတဳဂှ် ညးစၞး နူဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ ဂကောံညဳသၟဟ်ဂကူမန် (MUL)၊ ဂကောံမန် နယူဇြဳလာန်၊ ဂကောံမန်အဝ်သတေလျာ၊ ဂကောံမန်မလေရှာ၊ ဂကောံမန်ပံင်ကောံ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် (ဗော်ကလေင်ဒက်ပတန်ဍုင်မည်)၊ ဂကောံမန်ခေနဒါ၊ ဂကောံမန် ရးယူရောပ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဂကောံမန်ဒိန်မက်၊ ဂကောံမန်ဝှေန်လာန်၊ ဂကောံမန် နေတာလာန်၊ ဂကောံမန်နဝ်ဝေတအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲကမ္မတဳဂှ်ရ၊၊

နူကဵုကမ္မတဳဂှ် ဖျေဟ်လဝ် သ္ဂုတ်သွာတ် ကၠောန်ပ္တိတ်

ကဝးဒွက် တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ သၞာံ၊၊ နာဲရတ်ရတ် မန်ဇြာ ညးမပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန် ကေတ်တာလျိုင် အဓိကတုဲ စန်ဒက် ဗၟံက်အာရုပ်ရဴကမၠောန်၊၊
လိက်ဂျာနေဝ် တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ သၞာံ၊၊ နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ ညးမပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက် ကေတ်တာလျိုင် အဓိကတုဲ စန်ဒက် ဗၟံက်အာ ရုပ်ရဴကမၠောန်၊၊ ဂျာနေဝ်ဂှ် တၠဂုဏ်အစာ ဣန္ဒလင်္ကာရ (ဘာကျာ်သြဳမန်)၊ တၠဂုဏ်အစာကေလာသ (တၠဂုဏ်သေံ) ဗိုင်ကၠောန်ကဵု ပ္ဍဲအရာ မဖျေဟ်ဒဳဇာင် ကေုာံ အရာတၞဟ်၊ နာဲတိုင်ပ္ကဴ နူကဵု ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိ ဒှ်မၞိဟ်မချဳဓရာင် ညံင်လိက်ဂွံစိုပ်စက်တုဲ ကောန်ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိ ကောန်တာလျိုင် ညံင်ဂွံစိုပ် တဲဂကူမန် ပ္ဍဲဍုင်မန်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဒေါအ်လဝ် ပန်ပှော် ကုတၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတုဲ တၞဟ်န ဂွံတြးလောဲသွာ ဟွံဂွံဒှ် အန္တရာဲ ကုညးမချဳဓရာင်တအ်တုဲ ဒုင်လဝ်ယၟု တြးပ္တိတ် နူကဵု ဌာနပရေင်စန်ဒက် (ဗဟဵု) ဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊၊
ပလောအ်တဳရှာတ် မစုတ်လဝ် တဆိပ် တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ သၞာံ၊ ဂကောံသၟတ်လညာတ်တၟိ ကေတ်တာလျိုင်တုဲ စန်ဒက် ဗၟံက်အာ ရုပ်ရဴကမၠောန်၊၊
ထိုင်ကၟာဲ (ဟွံဒှ်ပတိတ်)
ဝဳဇြဳဒဳ နာဲလျးရတ် (ဂင်ယင်) ကေတ်တာလျိုင် အဓိကတုဲ စန်ဒက်ဗၟံက်အာရုပ်ရဴကမၠောန်၊၊
အရာတအ် သီုဖအိုတ် ညံင်ဂွံဒှ်တိတ် ကၠာဟွံစိုပ် တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ သၞာံရ၊၊

တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ သၞာံ	
အတိုင် ဗော်သွးကမ္မတဳမကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ သၞာံ မရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံ ဗၟံက်ရုပ်ရဴကမၠောန်ဂှ် နာဲအံင်မ္ၚဵု နူဌာနစန်ဒက်ဗဟဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကေုာံ ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိ (MYPO) ပံင်ကောံ ကုဂကောံသင်သၟတ် ပ္ဍဲဍုင်မန်တုဲ ဗၟံက်အာရုပ်ရဴရ၊၊ သင်သၟတ် ကေုာံ ဂကောံသၟတ် နူဒေသနာနာ ပ္ဍဲဒေသညးကဵုညး ဗၟံက်ရုပ်ရဴကမၠောန် နကဵုမဍေန်ပၞာင် ရာဒၞာမံက် ပ္ဍဲကဵု ကျာ်စေတဳတအ်ရ၊၊

ဍုင်ဗဂေါ	
ဂကောံသၟတ်မန်တအ် ပ္ဍဲတ္ၚဲပသာ် (၈) စွေက်ဂှ် ပြာပ်အာ ဒၞာဲအာဲကၟာဲဂကူမန်တြေံ ပ္ဍဲလတူဍုင်ဗဂေါ မပ္တံ ဒၞာဲကျာ်ပန်၊ နန်၊ ကျာ်ၜိုပ်တုဲ ပၠးပ္တိတ်ယာတ် မချူလဝ်＂ပသာ် ၈ စွေက် တ္ၚဲဍုင်ဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ သၞာံ ဍုင်ဗဂေါ＂ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်သဝ်တ္ၚဲဂှ် ခမဳသင် ကေုာံ ကောန်ဂကူမန် လတူဗဂေါ ၜိုတ် ၂၀၀ဂှ် ကောံအာ ဇရေင်ကျာ်မုဟ်တဴ သွက်ဂွံဍေန်ပၞာင် ပူဇဴကျာ် နကဵုမဗဒှ်မလိက် တ္ၚဲဍုင်ဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ သၞာံရ၊၊ တုဲဂှ် ဖဍောတ်လ္ၚောဝ်ကျာ် ရာဒၞာဖျေဟ်မေတ္တာ ကုဂကူမန် မဒးဒုင်ဂစိုတ်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဍုင်လီုတေအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးသၟိင်တၠဗၟာတအ် ပြာပ်ကၠုင်တုဲ စၟဳစၟတ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူမဒှ်ကမၠောန် မဍေန်ပၞာင် ပူဇဴကျာ်တုဲ ဍေဟ်တအ် ကေတ်ဒုဟ်ဟွံဂွံ၊ ကောန်ဂကူမန် လတူဍုင်ဗဂေါတအ် ဆက်ကၠောန်အာ ဗွဲမအံင်ဇၞးရ၊၊

ဒဵုမာဲ၊ ဆက်တဲ	
သင်သၟတ် ကေုာံ ဂကောံသၟတ်ဒေသ ဒဵုမာဲဆက်တဲ ပံင်ကောံတုဲ ကၠောန်သီုမလိက်လက္ကရဴတုဲ ဟီုဂး ပရူဝင်ဟံသာဝတဳ၊ ဗှ်လိက်လလောင်တြး ပူဇဴကျာ် နကဵုပၞာင် သီုမဂေတ်ကျာ်ရ၊၊

ကွာန်အၜေတ်	
ပ္ဍဲကွာန်ၜေတ်ဂှ် သင်သၟတ် ကေုာံ ဂကောံသၟတ်တအ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဘာလကျာ် ဟီုဂး ပရူဝင်ဟံသာဝတဳ၊ ဗှ်လိက်လလောင်တြးလတူဘာတုဲ စှ်အာ ဇရေင်ကျာ်တုဲ နကဵုပ္ကဴ ကေုာံပၞာင်တုဲ ဂေတ်ကျာ်တုဲ ပူဇဴကျာ်ရ၊၊

ကၟာဝက် ကျာ်ဇြာ	
ဂကောံဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ဂကောံသၟတ်တအ် ပံင်ကောံတုဲ ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် စှ်မွဲကွာန် ကောံကၠုင် ဇရေင်ကျာ်ဇြာ ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲဟံသာဝတဳ ပေင် ၂၅၀ သၞာံရ၊၊ မၞိဟ်နူကွာန်တၞဟ်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲကွာန်ညးတအ်လေဝ် ညးတအ်ကၠောန်လဝ်ကီုတုဲ ကောံကၠုင် ဇရေင်ကျာ်ဇြာ နဒဒှ် ဒၞာဲဒတန်ဗဟဵုရ၊၊ တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ သၞာံ မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဍုင်မန်မ္ဂး ပ္ဍဲဇရေင်ကျာ်ဇြာဂှ် မၞိဟ်ဂၠိုင်အိုတ် ဇၞော်အိုတ်ရ၊၊

ဒေသတၞဟ်ဟ်	
ပါဲနူ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် ကေုာံ ဍုင်ဗဂေါတုဲ ဒေသတကအ်ခၟိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီုလေဝ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် မဂၠိုင်ကဵုဒၞာဲရ၊၊ ဟိုတ်နူမကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲတကအ်ခၟိုင်ဂှ်တုဲ တ္ၚဲယးဂတဂှ် ဗၠာဲသၟိင်ဗၟာ ကၠုင်စၟဳစၟတ် သီုဘပဠဏာ နကဵုဒုဟ် မဆက်ဆောံ ကုဍုင်သအာင်ရ၊၊

ဍုင်သေံ	
ပ္ဍဲကွာန်ဝင်ကဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲ Songkhlalia River Hut and Resort ပ္ဍဲဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်သၟာပၠန်ဂတးမန် ဗွဲမဂၠိုင်တိုန်စိုပ်ရ၊၊ တုဲဂှ် မၞိဟ်တအ် ကောံအာ ဇရေင်ကျာ်သာမ်သုက်တုဲ ပူဇဴကျာ် နကဵုပၞာင် ကေုာံ က္ဍိုင်ဇၞောဝ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်က္ၜင်ကံက်၊ မာဲဆံက်လေဝ် နကဵုအစဳအဇန် ခန်ကၞာကၠောန်ဗဒှ်လဝ်ကီုရ၊၊

ဍုင်သအာင်	

(နူပုင် ပ္ဍဲဗီု) နာဲမဂ္ဂါမန်၊ Broddi Siguroarson, တၠဂုဏ်ရတ်တ် မန်ဇြာ အဃောမအာဆဵု ပ္ဍဲတ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀သၞာံ ပ္ဍဲရုင်ဇၞော်ကုလသမဂ္ဂ၊၊ နူကဵုကောံဓရီုဏအ် ဂကူမန် ဒှ်အာ ဂကောံထာဝရ ပ္ဍဲကုလသမဂ္ဂ မဆေင်ကဵု ဂကူရးတၟံ၊၊[၄]
ရန်တၟအ် ကဵုတ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် (၂၅၀) သၞာံ ကေုာံ ဂကူမန် ဂွံတိတ်ဗၠး နူဘဝဍိက်တုဲ နူကဵု ဗော်ကလေင်ဒက်ပတန်ဍုင်မန် ကောန်ဂကူမန် (၅၇)တၠ အာထ္ၜးဆန္ဒ ဂတမုက် ရုင်ဇၞော်ကုလသမဂ္ဂ ပ္ဍဲဍုင်နယူယျံက်၊၊ နာဲမဂ္ဂါမန် (ညးအုပ်ကာ ဗော်ကလေင်ဒက်ပ္တန်ဍုင်မန်)၊ မိပ္ကဴရတ် (ဒုဥက္ကဌ ဂကောံညးဗြဴမန် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်)၊ တၠဂုဏ်ရတ်တ်မန်ဇြာ ညးပိဝွံ အာဆဵုဂဗ ကုညးတာလျိုင် ဂကောံကုလသမဂ္ဂ မၞုံယၟု Broddi Siguroarson (Division for Social Policy and Development, Department of Economic and Social Affairs) Permanent Forum on Indigenous Issues.United Nations၊ သ္ဂောအ်ဓရီု ကိစ္စဂကူမန် ဗၞတ် (၅၀) မိနေတ်ဂှ် နူကဵုညးစၞးဂှ် ကဵုကသပ် ဂကူမန် ညံင်ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံ Permanent Forum on Indigenous Issues မာန်ဂှ် ပတိုန်အာတ်မိက်ညိ၊ ဒှ်ကောန်ဂကောံတုဲ နူကဵုညးစၞး ဂကောံမန် သွက်ဂွံတိုန်စိုပ် ကောံဓရီုဂှ်တုဲ ပတိုန်ထ္ၜး ပရူဂကူမန် ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ်ဂွံရ၊၊ စနူကဵုဂှ် ဂကူမန် ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံထာဝရ ပ္ဍဲဂကောံဂကူရးတၞံ ပ္ဍဲကုလသမဂ္ဂဂှ်တုဲ အလာံမန်ဂှ်လေဝ် ညးစုတ်လဝ်ကဵု မွဲကီုရ၊၊ ဇၟာပ်ပ်သၞာံ မန်အာတိုန်ဒၟံင် ကောံဓရီု ပ္ဍဲကုလသမဂ္ဂ မဆေင်ကဵု ဂကူရးတၟမ်တအ်ရ၊၊

ပါဲနူဂှ်တုဲ နူကဵု ကမ္မတဳမကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ သၞာံ ချူလဝ်လိက် သွက်ဂွံဗစိုပ် ဇရေင်ညးအုပ်ကာနာနာ ကုလသမဂ္ဂ ဗေန်ကဳမုန် (Mr. Ban Ki Moon, Secretary General)ဂှ်လေဝ် ဂွံကဵုဗစိုပ်ကီုရ၊၊ ကောန်မန် (၉) တၠဂှ် အာထ္ၜးဆန္ဒ ဂတရုင်ကလုတ်ဗၟာ ပ္ဍဲဝတ်ယှေန်ဒါန် ဒဳဇြဳ၊၊ ပ္ဍဲဘာလကျာ်မန်တအ်ဂှ် ကၠောန်သဘင် နကဵုအစဳအဇန် မဍေန်ပၞာင် ရာဒနာ ဇိုန်ပိုန် ကုဂကူမန် မဒးဒုင်ဂစိုတ်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်ကျဍုင်တေအ်ကီုရ၊၊

ဍုင်အဝ်သတြေလျာ၊ ဍုင်ဒိန်မက်၊ နာဲနေတာလန်၊ ကေုာံ ဍုင်တၞဟ်ဟ်တအ်လေဝ် ကၠောန်ဗဒှ် စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု နကဵုအစဳအဇန် မဍေန်ပၞာင် ဟီုတွဟ် ပရူဝင်မန် ကေုာံ အကာဲအရာ ဘဝဂကူမန် တ္ၚဲဏအ်အိုတ်ကီုရ၊၊

HFD-Bago.jpg
ဝင် စတုတ္ထ ဟံသာဝတဳ	

တတိယ ဟံသာဝတဳလီု	
သၟိင်ဗၟာ တပေန်သောဲထဳ ကၠုင်ဗတိုက် ပၠံင်ကေတ် ဍုင်မန်ဟံသာဝတဳ နူသၟိင်ဒကာရတ်ပိ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၉၀၁ ဂှ်တုဲ တၞောဝ်ဨကရာဇ်မန် ပ္ဍဲဟံသာဝတဳ ပိုတ်အာရ၊၊ ကျာ်ဇၞော်ဓမ္မရာမ မၞုံပိုန် ဘာအသောကရာမ်ဂှ် ပအပ်ကွးဇကု မၞုံယၟု သၟိင်ဍောတ် ကုတပေန်သောဲထဳ၊ သၟိင်ဍောတ်ဂှ် ဒှ်ကောန်သၟိင်စဍုင်ဒသေတ်ရ၊၊ ခြာဟွံလအ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၉၁၂ ဂိတုပသာ် ၁ စွေက် တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါဂှ် သၟိင်ဍောတ်ဂစိုတ်ကၠေအ် တပေန်သောဲထဳတုဲ ပိုင်ပြဳ ဍုင်ဟံသာဝတဳရ၊၊ ဆဂး သၟိင်ဍောတ် ဂွံပိုင်ဍုင် ၜါဂိတုလပါ် သၟိင်ဓဝ်ဇုက်လလဳ ကလေင်ဂစိုတ်ကၠေအ်ပၠန်တုဲ သၟိင်ဓဝ် တိုန်ပသၟိင်ပၠန်ရ၊၊ သၟိင်ဓဝ်ဇုက်လလဳဂှ် ဒှ်ကောန်သၟိင်ဗညာရာံစေဝ် (၈၅၃-၈၈၈) မဒှ်ကောန်စဴ သၟိင်ဓမ္မစေတဳရ၊၊

ဂတဂှ် ခြာဟွံလအ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၉၁၃ ဂိတုစဲ ၃ စွေက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် ကြဴနူသၟိင်ဗၟာဘုရင်နံင် ကလိဂွံဇမၞး သရေခေတ္တရာတုဲ စိုပ်ကၠုင် ဍုင်ဟံသာဝတဳရ၊၊ သၟိင်ဗၟာ ဘုရင်နံင် ကဵု သၟိင်မန် သၟိင်ဓဝ်ဇုက်လလဳ ပြိုင်ဗဇဵုစိင် ဂြင်စိင် သၟိင်ဘုရင်နံင်ကဝ်၊ သၟိင်ဘုရင်နံင်လေဝ် ဒးဂိသကေဝ်အာ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူဗိုလ်လဗး ဘုရင်နံင်ဂၠိုင် မလုပ်သီဍုင်တုဲ သၟိင်ဓဝ်ဇုက်လလဳ ဒးဒဴလုပ်အာဂြိုပ်ရ၊၊ ဍုင်မန်ဟံသာဝတဳဂှ် ကလေင်စိုပ်အာ သၟဝ်တဲဗၟာပၠန်ရ၊၊ စိုပ်သက္ကရာဇ် ၉၁၉ ဂိတုမြေက္ကသိုရ်ဂှ် သၟိင်ဓဝ်ဇုက်လလဳ ဒးဒုင်ရပ်တုဲ စဵုကဵုစဴသွဝ် ဟွံပင်တဲလ္ၚောဝ် ဘုရင်နံင်ရ၊၊

ဍုင်ဗဂေါဟံသာဝတဳဂှ် လဆောဝ် ဒှ်ဍုင်ရာဇာဌာနဳ၊ လဆောဝ် ဒှ်ဍုင်သၟဝ်အင်ဝ ဆဂး နူဘုရင်နံင် မသီဂွံတုဲဂှ် ဒးမံင်ကၠုင် သၟဝ်ဗၟာရ၊၊ စိုပ်လက်ထက် သၟိင်ဗၟာဓမ္မရာဇာဓိပတိဂှ် ဗၟာတအ် ပၠံင်နန် ရေင်သကအ်တုဲ ဍုင်ကွာန်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်၊ ဂကူသေံတအ်လေဝ် ကတဵုသပုန် တဝ်စၞေဟ် ကဵုဗၟာရ၊၊

စတုတ္ထ ဟံသာဝတဳတန်	
ပ္ဍဲဗဂေါဟံသာဝတဳဂှ် သၟိင်စဍုင်ဗၟာ နာဲသာအံင်ဂှ် စနူကဵု သက္ကရာဇ် ၁၁၀၂ ဂိတုဇှ်ေပေင် တ္ၚဲဗြဴဗတိဂှ် ဂစိုတ်ထောအ် မၞိဟ်ဟွံမိက် ပုန်ကဵု အင်ဝတုဲ လလောင်တြး ဍုင်ဗၠးၜးမွဲရ၊၊ မန်တအ်လေဝ် ချပ်ဒၟံင် ညံင်ဂွံဗၠးၜး နူဗၟာတွဵုတုဲ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဂွံအခေါင်ခိုဟ် ဂစိုတ်ထောအ် နာဲသာအံင် ရ၊၊ နာဲသာအံင် ချိုတ်အာတုဲ သၟိင်ဗၟာဗလးနင် မင်ရာဲအံင်နာင် သီုကဵု ဒပ်ပၞာန် ဗွဲမဇၞော် ကၠုင်ဗတိုက်တုဲ မန်တအ် ဒးမံင်အာ သၟဝ်ဗၟာပၠန်ရ၊၊ ဆဂး မန်တအ် ပံင်ကဵု သၟိင်ဓဝ်ဗုဒ္ဓကေသဳတုဲ ကလေင်ဂစိုတ်ထောအ် မင်ရာဲအံင်နာင်ပၠန်ရ၊၊ သၟိင်ဓဝ်ဗုဒ္ဓကေသဳဂှ်လေဝ် ဒှ်ဂကူဗၟာ ဆဂး ဒှ်မၞိဟ် ဟွံမိက်မံင် သၟဝ်အဝဵုသြဇာအင်ဝရ၊၊

သၟိင်ဓဝ်ဗုဒ္ဓကေသဳ ဂွံပိုင်ဍုင် ဗၞတ် ၆ သၞာံ ပ္ဍဲအခိင်မအာဝေင်ဂြိုပ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၁၀၈ ဂိတုမာဃ် ၁၂ မံက် တ္ၚဲအဒိုက်ဂှ် နာဲစရင်ခိုင် ညးမဒှ်ဂကူဗၟာပၠန် သီကေတ် အဝဵုဍုင်ဗဂေါဟံသာဝတဳပၠန်ရ၊၊ ဆဂး မန်တအ် ကလေင်ဖျေဟ်ထောအ် နာဲစရင်ခိုင် နူဒဒှ် ဨကရာဇ်တုဲ ပ္ဍဲဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၄ မံက် တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါဂှ် မန်တအ် ခပတိုန် မဟာသေနာပတိ ဗညာဒလ နဒဒှ် ဨကရာဇ်ဍုင်ဟံသာဝတဳရ၊၊ ဗညာဒလဂှ် ကာလမတိုန်နန်ဂှ် ကလိဂွံယၟု ဗြမိုင်ဓိရာဇာနာဓိပ္ပတိ၊၊ ဆဂး ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်ခၞိင် မဒှ်လိက်ဒေအ်ညး (ဥပ္ပရာဇာ) မချူလဝ် နကဵုယၟု မဟာသေနာပတိရာဇ်၊ ဟိုတ်မဒှ်လဝ် သကိုပ်ပၞာန်တုဲ ညးဂမၠိုင်တီလဝ် ဗညာဒလ ဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုလိက်ဝင်မ္ဂး တၠညးဗညာဒလ မြဴသာ်ဝွံ ချူစဂၠိုင်ရ၊၊ နူစ သၟိင်ဗၟာ ဘုရင်နံင် မလုပ်သီကေတ် ဍုင်မန်ဟံသာဝတဳ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၉၁၃ တေအ်တုဲ လုကဴ ပွိုင် ၁၉၅ သၞာံဂှ် ဍုင်ဗဂေါ ဒးမံင်လဝ် သၟဝ်ဗၟာဂှ် စိုပ်သၞာံ ၁၁၀၈ ဂှ် အဝဵုသြဇာဍုင် ကလေင်စိုပ် တဲဂကူမန်ပၠန်ရ၊၊ အလန်ဝွံ ဒှ်အလန်မန် ကလေင်ဒက်ပ္တန် ဍုင်ဟံသာဝတဳ အလန်စတုတ္ထ ရ၊၊

ဟံသာဝတဳ သီအင်ဝ	
ဍုင်ဟံသာဝတဳ မဒှ်ဍုင်ဗၠးၜးမွဲဂှ် နကဵုသၟိင်ဗၟာအင်ဝ ဟွံဒးဂၞပ်လးလးရ၊၊ ညးဗလးနင် သွက်ဂွံဗတိုက် ကဵုမန် မဂၠိုင်ကဵုအလန်ရ၊၊ စိုပ် သက္ကရာဇ် ၁၁၁၂ ဂှ် ဥပ္ပရာဇာ အာဗတိုက် ပၞာန်ဗၟာ စိုပ်အာ စဵုကဵု မြစ်ဆုံ၊ ဗၟာစိုပ်ကရေပ်တုဲ သကိုပ်ပၞာန်ဗၟာ သတိုးမင်းခေါင် အာတ်မိက် သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် ဓဝ်ၜိုဟ်လလံတုဲ တုပ်စိုတ် ရေင်သကအ် အတိုင်ပယျဵုတိ သၟိင်မန် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ကေုာံ သၟိင်ဗၟာ တၠညးဖရင်မင်ဂံင် မစၟတ်သမ္တီလဝ် ဗွဲပလိုတ်ၜဳဨရာဝတဳမ္ဂး တၟအ်ဗ္ဒင်ရမ္မဂှ် ပပယျဵုတုဲ လပါ်လတူ ဒှ်ရးဗၟာ၊ လပါ်သၟဝ် ဒှ်ရးမန်၊၊ ဗွဲဗမံက်ၜဳဨရာဝတဳမ္ဂး ကြုင်လှာဗ္ၚဂှ် ပပယျဵုတုဲ ကြုင်လပါ်သၟဝ်ကျာ ဒှ်တိရးဍုင်ဗၟာ၊ ကြုင်လပါ်သၠုင်ကျာ ဒှ်တိရးဍုင်မန်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် တၞဟ်နမဂွံရီုဗင် ကမၠောန်ဇၞော်မောဝ်သာသနာကျာ်တုဲ ဗၟာတအ် ဗလးကဵု တၠပညာ မဒါတ်ထဝ် ငဥူ ကေုာံ ကောန်ရဲ ၜါစှော်တၠ ရ၊၊

ဆဂး ငဥူဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မကၠတ်လ္ၚတ် အကာဲအရာ ပရူဍုင်မန်တုဲ ညးကဵုဒုဟ်ဒဏ် အမိင်ဂစိုတ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ သၟိင်ဗၟာအင်ဝ ဗလးနင် မင်းရဲကျော်ခေါင် သွက်ဂွံ ကၠုင်ဗတိုက် ဝေင်ပၞာန်ကဵုမန်ပၠန်ရ၊၊ မွဲလပါ်ဂှ်လေဝ် ဟံသာဝတဳ ဒက်မိတ် ကုသကိုပ်က္ၜင်ပြင်သေတ် သဳခွာဒဳပရူနဝ် (Sieur de Bruno) တုဲ နူကဵုမန် ကဵုဒၞာဲဂအာင်တိ ကုပြင်သေတ် ပ္ဍဲဍုင်သြေင် မဒှ်ဍုင်ဗၞိက်တုဲ နူကဵုပြင်သေတ်ဂှ် ကဵုမန် အမၠံက်ပါင်စှ်ဒစာံ ၆ ဒကိုအ်၊ သေနာတ် ပိပန်ကၠံရ၊၊ ဒပ်ပၞာန်မန် ဇက်တိုန်အာ သက္ကရာဇ် ၁၁၁၃ ဂိတုခ္ဍဲသဳ ၅ မံက်ဂှ် သီဂွံ ယှိုဲပံင်လံင်၊ ခ္ဍဲသဳ ၁၀စွေက်ဂှ် သီဂွံ ညောင်လှ၊ မြေက္ကသိုရ် ၈ မံက်ဂှ် ဂွံဇမၞးကေတ် ဒပ်ဗၟာ ခေန်ဥူ၊ မြေက္ကသိုရ် ၅ စွေက်ဂှ် သီဂွံ ငါသောက်၊ ပ္ဍဲသၞာံဂှ်အိုတ်ဂှ် သီဂွံအာ ဍုင်ကြံက်သေဝ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၁၃ ဂိတုစဲ ၉မံက် တ္ၚဲဗြဴဗတိဂှ် မန်သီဂွံအာ ဍုင်အင်ဝရ၊၊

စတုတ္ထဟံသာဝတဳလီု	

လိက် သၟိင်ဗၟာအံင်ဇေယျ မချူလဝ် ပ္ဍဲအမၠံက် မြတဗူ၊ ((၁) သံလျှင်ရ မြတဗူ --။(၂) ကုဓရမ်ုကြီး(၃-၅) သက္ကရာဇ် ၁၁၁၉ ခု ကဆုလပြည်ကျော် ၆ ရက် ညတချက်တိကျော် ဟံသာဝတီမဟာသတ္တြု သေဒ) မဂွံအဓိပ္ပါယ် အဗၠံက်မြတဗူ မသီဂွံ နူဍုင်သြေင်။ ဗြဲဇၞော်ကုဓရ။ သက္ကရာဇ် ၁၁၁၉ ပသာ် ၆ စွေက် (9 May 1757)[၅]အခိင်ဗတံ လုပ်သီ ဍုင်ဟံသာဝတဳ မဒှ်ဍုင်မဟာသၞသတြု(ဗၟာ)။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီုဂှ် သ္ဒးဒှ် တ္ၚဲကြဴနူပသာ် (၆) စွေက်ဂှ် ဟီုမာန်ရ။
ဒပ်ပၞာန်မန် သီဂွံအာ ဍုင်အင်ဝတုဲ သၟိင်စဍုင်ဝုတ်ဒိုဟ်ဂမၠိုင် ကၠုင်ဒုင်သစာ ကုဟံသာဝတဳရ၊၊ မၞိဟ်မိက်ဂွံတဝ်စၞေဟ် ကုမန် ဗီုကဵု ကောန်သၟိင်အင်ဝတြေံဂှ်ကီု သရာဲပၞာန်ဗၟာတြေံကီု အာကောံဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်မုက်ဆဝ်ပေါဝ် ဖအိုတ်ရ၊၊ မၞိဟ်ဇၞော်ကွာန်မုက်ဆဝ်ပေါဝ် ဥူအံင်ဇေယျဂှ် ဟွံကၠုင် ဒုင်သစာ ကုဟံသာဝတဳရ၊၊ ကာလဒပ်မန် သိဒ္ဓိဟံသာ ပြာပ်စိုပ်အာ ကွာန်မုက်ဆဝ်ပေါဝ်ဂှ် ကွာန်မုက်ဆဝ်ပေါဝ်ဂှ် ပခိုင်လဝ် ကၟာင်ဒပ် ဗွဲမခိုင်တုဲတုဲရ၊၊ တုဲပၠန် ကေတ်မာန် နကဵုပြယာဲတုဲ လၞိန်ဗပိန် ဒပ်မန်သိဒ္ဓိဟံသာမာန်အာရ၊၊ သကိုပ်ပၞာန်တၠဗာန် အာဗတိုက် ဂၠိုင်ကဵုအလန်ကီုလေဝ် ဒးကျစဴကၠုင်ရ၊၊ ကောန်ပၞာန်ဇကု ညးမဒှ်ဂကူဗၟာတအ်ဂှ် စိုပ်မုက်ပၞာန် ဟွံကဠင်အမိင်ဇကု ဒှ်အာ ကောန်ပၞာန်မုက်ဆဝ်ပေါဝ်ရ၊၊

မွဲလပါ်ဂှ် လပါ်ဗၟံက် ဍုင်ဟံသာဝတဳ သၟိင်သေံလေဝ် ဘပဠကၠုင် ဟံသာဝတဳကီုရ၊၊ တၞဟ်နဂွံသၠာဲ ဗီုပြင် မုက်ပၞာန်တုဲ သကိုပ်ပၞာန်တၠဗာန်ဂှ် ကော်ဖျဴ ဟံသာဝတဳတုဲ စၞးဂှ် ပလံင်ဏာ သၟိင်အခေါန်ထဝ် ကေုာံ သကိုပ်ပၞာန်ဗညာအရိန္ဒမ ရ၊၊ နကဵုသကိုပ်ပၞာန် ဗညာအရိန္ဒမလေဝ် အာဗတိုက်ဒၟံင် ဒပ်မုက်ဆဝ်ပေါဝ် မဂၠိုင်ကဵုအလန်ကီုလေဝ် ကေတ်ဇၞး မုက်ဆဝ်ပေါဝ် ဟွံမာန်၊၊ ကြဴနူ မန်သီဂွံအင်ဝ ၜါသၞာံတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၁၁၅ ဂှ် ဒပ်မုက်ဆဝ်ပေါဝ် သီဂွံအာ အင်ဝရ၊၊

ဒပ်မန် နူအင်ဝ ဒးစှ်ေဒုင်လဝ် ပ္ဍဲပြန်၊၊ နူကဵု ဟံသာဝတဳပၠန်တုန်လေဝ် ဂကောံမြုဝန်ဍုင်ဂမၠိုင် ချပ်ရေင်သကအ်တုဲ သွက်ဂွံကလေင်သီကေတ်အင်ဝ ဗွဲမပြဟ်မာန်ဂးတုဲ ဗလးဏာ ဒပ်ပၞာန်ဗွဲမဇၞော်ရ၊၊ ဆဂး အခိင်ဂှ် စိုပ်အာအခိင်ကၞောတ်သၞာံရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ပၞာန်မဇီုရေင်သကအ်ကွေဟ်ဟ်ဂှ် စိုပ်အာအခိင်ဗြဲရ၊၊ ဒြဟတ်ပၞာန်မန် ပၞာန်ဂၠုင်ဂှ် ဒးဘဲဗြဲကျာကီု ဘဲပၞာန်ကီုတုဲ ဒးလီုလာ် ကျသ္ၚောံဗြံအာရ၊၊ ဟိုတ်နူကျပၞာန် ပ္ဍဲအလန်ဏအ်ဂှ်တုဲ ဒြဟတ်ဟံသာဝတဳ ဍိုန်လျစှ်ေအာ ဗွဲမလောန်ရ၊၊

ဒြဟတ်ပၞာန် အောန်စှ်ေဗက် ဂကူမန် မဟီုအရေဝ်ဗၟာတုဲ မဒုင်ပလဝ် ဂကူဗၟာ ပ္ဍဲဍုင်မန်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ပ္ဍဲဍုင်ဗဂေါ၊ ပ္ဍဲဍုင်ပြန်တအ်ဂှ် ကတဵုသပုန်တုဲ ဒပ်ပၞာန်မန် ပ္ဍဲကဵုပြန်ဂှ် ဒးဒြေပ်တိတ် နူဍုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်ဗဂေါဂှ် ၜိုန်ရ ကလေင်ထိင်မာန်၊ သပုန်တအ်ဂှ် ဗက်ရပ်ထိင်မာန်ကီုလေဝ် ဍုင်ကွာန်ဓရံက်ဓရာ်အာရ၊၊ ဒေသမၞိဟ်မဟီုအရေဝ်ဗၟာဂၠိုင် ဗွဲတၟေင် ဒေသလတူဍုင်လ္ဂုင်တအ်ဂှ် အဓိကိုရ် ကောန်ဂကူ အကြာဂကူမန် ကဵု ဂကူဗၟာ ကတဵုဒှ်တုဲ ဂကူမန် နူဒေသတအ်ဂှ် ဒးဒြေပ်ဒဴစှ်ေကၠုင် လပါ်ဍုင်လ္ဂုင် ဍုင်ဗဂေါရ၊၊ အဝဵုသြဇာမန် ပ္ဍဲဒေသဂှ်လေဝ် အိုတ်အာရ၊၊

ညးဇၞော်ကွာန်မုက်ဆဝ်ပေါဝ် အံင်ဇေယျဂှ် ဂွိင်ဖေက် ဇကုဟွံကလိဂွံအဝဵုတုဲ ကောန်ဨကရာဇ်အင်ဝတြေံ မပၠဒၟံင်ဒပ် ကရောမ်ဇကုဂှ် ဇကုဂစိုတ်ထောအ်တုဲ ဇကုဂွံဒှ် ဨကရာဇ်သၟိင်ဗၟာရ၊၊ အခိင်ညးစိုပ် ဍုင်ပြန်ဂှ် ဂကူအာမေရဳယာန် ဂြဳဂေါရဳ အာဝေလ် (gregory Aves) အာခစညးရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဟိုတ်နူဒြဟတ်ပၞာန်မန်အောန်တုဲ ဂကူယူရောပ် အင်္ဂလိက် မန်မကဵုလဝ်ဒၞာဲ ပ္ဍဲမုဟ်တင်နာဂရာဇ် (ဟိုင်းကြီးကျွန်း)ဂှ်ကီု၊ ပြင်သေတ် မန်ကဵုလဝ်ဒၞာဲ ပ္ဍဲဍုင်သြေင်ဂှ်ကီု ချပ်ကၠုင် သွက်ဂွံပံင်ကဵုဗၟာအိုတ်ရ၊၊ ညးဒြဟတ်ဇၞော်ၜါ ပြင်သေတ် ကဵု အင်္ဂလိက်ဂှ် ဒှ်ဂကူသၞတမ်ကဝ်တုဲ ပြိုင်ပကာန်ဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ၊၊ ညးတအ်သီုၜါဂှ် မိက်ဂွံဂွံဒၟံင် သီုဒၞာဲဖအိုတ်ရ၊၊ ဆဂး နကဵုမန် ညးလဵုမွဲလေဝ် ဟွံကဵုလဝ် ဒၞာဲဂၠိုင်င် ဇၞော်ဇၞော်ရ၊၊ ယဝ်ရကဵုမ္ဂး ဍေဟ်တအ် ကလေင်သီဇကုမာန်ဂှ် မန်တအ်တီလဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကဵုလဝ် ဒၞာဲသီုညးၜါတုဲ အကြာဒြဟတ်ၜါဂှ် ကလေင်ထိင်လဝ် အဝဵုသြဇာ ညးမွဲကုမွဲ ညံင်ဟွံဂွံဇၞော်တိုန်ရ၊၊

နကဵုအရီုအဗင် ဂြဳဂေါရဳတုဲ ကလုတ်ဗၟာအာဆဵုကဵု သကိုပ်ပၞာန်အင်္ဂလိက် ဟေန်ရဳဗရက် (Henry Brooke) မၞုံပ္ဍဲမုဟ်တင်နာဂရာဇ်မာန်ရ၊၊ အင်္ဂလိက်ကဵုဗၟာ တုပ်အာစိုတ် ရေင်သကအ် နကဵုအင်္ဂလိက် ကဵုအရီုအဗင် နကဵုဒြဟတ်ပၞာန်ကီု သီုကဵုဒြဟတ်လွဟ် ကုဗၟာ စဵုကဵုသီကေတ် ဍုင်မန်သီုဖအိုတ်မာန်ရ၊၊ ကာလသီဂွံတုဲမ္ဂး ဗၟာဒးကဵုအင်္ဂလိက် ဒၞာဲဗဒိုပ် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်၊ ပ္ဍဲမုဟ်တင်နာဂရာဇ်ဂှ်တုဲ ကုပြင်သေတ်ဂှ် ဒးထဍေင်ပ္တိတ် နူကဵုဒေသဂှ်ရ၊၊ ပြင်သေတ်လေဝ် ကၠတ်ဗလးဏာမၞိဟ် သွက်ဂွံပံင်ကဵု ဗၟာကီုရ၊၊ ဆဂး နကဵုအရီုအဗင်ပူဂိုလ်ဂှ် အံင်ဇေယျဒုင်တဲတုဲ နကဵုကမ္မဏဳ (ဝါ) နကဵုဂကူဂှ် အံင်ဇေယျ ဟွံဒုင်တဲရ၊၊

ပရေင်ပံင်တောဲ အကြာဗၟာ ကဵု အင်္ဂလိက် ညံင်ဂွံလီုဂှ် နကဵုနဲကလုတ်ကီု နကဵုနဲပၞာန်ကီု ၜိုန်ရ ဥပ္ပရာဇာ ဂစာန်ဂၠိုင်ကဵုနဲကီုလေဝ် နကဵုပူဂိုလ်သကိုပ်ပၞာန်အင်္ဂလိက်လ္ၚဵု ပါလုပ်ကၠုင် လပါ်မန်ကီုလေဝ် နကဵုဂကူအင်္ဂလိက်ဂှ် ဟွံပါလုပ်ကၠုင် လပါ်မန်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ဒှ်ဍုင်ကိစ္စဇၞော် သွက်ပၞာန်ဟွံသေင်၊ ဒှ်ဍုင် ဒၞာဲဒတန်ဓါတ်ကျာ်ရ၊၊ ဆဂး ဒပ်ပၞာန်အံင်ဇေယျ စၞးအာဗတိုက်သြေင်ဂှ် လုပ်ဖျေဟ်ထောအ်ဒပ်ဇကု ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ရ၊၊ ကျာ်စုလောဟ် (ဆူလေ)ကဵု ကျာ်လ္ဂုင်ဂှ် ပဒၞာဲဗဒိုပ်ဇကုရ၊၊ အတိုင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး အံင်ဇေယျ ဖျေဟ်ထောအ်က္ဍိုင်ကျာ်လ္ဂုင် မတ်မၞိက်ၚုဟ်က္ဍင်င်ဂှ် ကေတ်တုဲ ကဵုတၟာဲတဲ ကုအင်္ဂလိက် သွက်ဂွံဂွံလွဟ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူဒပ်ဗၟာ မဖျေဟ်လဝ် ပ္ဍဲကျာ်တုဲ မန်ဟွံဂံင်ပန်တုဲ ဖအးထောအ်ဗၟာ နူလ္ဂုင် ဟွံမာန်ရ၊၊ ဗၟာ၊ အင်္ဂလိက် ကေုာံ သကိုပ်ပၞာန်ပြင်သေတ် ပံင်ကောံတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၁၁၈ ဂိတုဒဂိုန် ၃ စွေက်ဂှ် လုပ်သီဂွံ ဍုင်သြေင်ရ၊၊ နူဂှ် ပၞာန်ဗၟာ၊ ပၞာန်အင်္ဂလိက်၊ ပၞာန်ပြင်သေတ် ဇက်ကၠုင်တုဲ ဗိုင်လဝ် ဍုင်ဟံသာဝတဳရ၊၊ တၞဟ်နဂွံဗၜိုဟ်လလံပၞာန်တုဲ နကဵုခမဳသင်မန်၊ ခမဳသင်ဗၟာ၊ ခမဳသင်သေံ အာပညဳပညပ် ဓဝ်ၜိုဟ်လလံကီုလေဝ် အံင်ဇေယျ ဟွံဒုင်တဲ၊၊ ယဝ်ရ ပအပ်ကဵု ကောန်ဝုတ်ဨကရာဇ်မန် မိဂုဏ် မ္ဂး နုက်ကဵုပၞာန်ရောင် ဟီုနင်ကီုလေဝ် ကာလကလိဂွံ ကောန်ဝုတ်ဨကရာဇ်တုဲလေဝ် ဟွံနုက်ပၞာန်၊၊ အလဵုဇကု ဨကရာဇ်ဟံသာဝတဳ တၠညးဗညာဒလ အာပညဳပညပ် ဓဝ်ၜိုဟ်လလံဂှ် ရပ်ကၠေင်ထောအ် တၠညးဗညာဒလတုဲ သက္ကရာဇ် ၁၁၁၉ ဂိတုပသာ် ၄ စွေက်ဂှ် လုပ်သီ ဍုင်ဟံသာဝတဳတုဲ ဂိတုပသာ် ၆ စွေက် ကၟာင်ဍုင်ဟံသာဝတဳသရိုဟ် ပၞာန်ဗၟာလုပ်စိုပ်ဍုင်တုဲ ဂတဂှ် ၜါပိတ္ၚဲဂှ် ဗၟာသီဂွံအာ ဍုင်ဟံသာဝတဳရ၊၊

ဟံသာဝတဳလီုတုဲ	

ဍုင်ဗဂေါဟံသာဝတဳ စိုပ်အာသၟဝ်တဲဗၟာတုဲ

တၠညးဗညာဒလဂှ် ရပ်ဏာ ကြိုင်စွံလဝ် ပ္ဍဲမုဟ်သဝ်ပေါဝ်၊ ဗွဲကြဴ နကဵုဒုဟ် မဆဝ်မ္ၚုဟ် မန်ညံင်ဂွံတဝ်စၞေဟ်တုဲ ကေတ်နင် ဍုင်လ္ဂုင်တုဲ ကုတ်ဂစိုတ်ကအ်၊၊
ကောန်ဂကူမန် ၜိုတ်မရပ်ဂွံဂှ် မၞိဟ်မသွံစဂွံဂှ် သွံစ နဒဒှ်ဍိက် မၞိဟ်မွဲ မသုန်စှ်ော၊ အစိတ်၊ ၜါစှ်ော၊ စှ်သုန် ဗွဲမဗဗွဲကဵု အဝဲခန္ဓကာယ၊
ကုမၞိဟ်မသွံစ ဟွံဂွံ၊ သွံဟွံအိုတ် သှ်ေဒၟံင်တအ်ဂှ် စုတ်ကဵုစာတ်တုဲ စံင်ဂစိုတ် သီုဖအိုတ် ဒစိတ်စာတ်၊
ခမဳသင်မန်ပိလ္ၚီပြင်င်ဂှ် ကဵုစိင်လိုန်တုဲ ဂစိုတ်၊၊ နကဵုဓဝ်ပတှ်ေညးတအ် အလဵုဇကုညးတအ် ဂစိုတ်ဟွံသေင် ကဵုစိင်လိုန်တုဲ မဂစိုတ်မ္ဂး ညးတအ် ဟွံကလိလောန် ပါဏာတိပါတကမ်တုဲ ကဵုစိင်လိုန်တုဲဂစိုတ်၊၊ 
ဒြပ်ရတ်ထဝ်သြန် မကေတ်ဏာဂွံတအ်ဂှ် ဖ္ဍိုက်ကဵုက္ၜင်တုဲ ဖျဴဏာဍုင်ဗၟာ၊ အရာမကေတ်ဏာ ဟွံမာန်တအ်ဂှ် ကဵုစံင်ပလီုထောအ်၊၊
အရာမဒှ်အာဲကၟာဲမန် မပ္တံ လိက်တၟအ်တအ်ဂှ် ၜိုတ်မဆဵု ကဵုတက်ပကဝ်ထောအ်ဖအိုတ်၊ ယၟုကျာ်ဂှ် စၞးကျာ်ဂှ် ဒးစုတ် ရွှေ ညံင်ရဴ ဍုင်မုဟ်သဝ်ပေါဝ်ဂှ် မစုတ် ရွှေဘို ကီု၊၊
အတိုင်မတုပ်လဝ်စိုတ် ကုအင်္ဂလိက် ဍုင်သြေင်ဂှ် ဟွံကဵုဒှ် ဌာန်ဒတန်မၞိဟ်မံင်၊ စၞးဂှ် ဗဒှ်ပတိုန်လ္ဂုင်တုဲ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ကဵုဒၞာဲ ကုကမ္မဏဳ (ဝါ) ဒပ်ပၞာန်အင်္ဂလိက် မဖျေဟ်ဒၞာဲ၊ တုဲပၠန် ဒၞာဲအင်္ဂလိက်တြေံ မန်မဖျေဟ်ကဵုလဝ် ပ္ဍဲမုဟ်တင်နာဂရာဇ်ဂှ် ကဵုအင်္ဂလိက် ဆက်မံင်အာ၊၊ 
က္ဍိုပ်သကိုပ်ပြင်သေတ် မၞုံပ္ဍဲသြေင်ဂှ် ဂစိုတ်ထောအ်၊၊ ဟွံကဵု ဒၞာဲကုပြင်သေတ်၊၊ အင်္ဂလိက်မွဲဓဝ် သှ်ေပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ သကုတ်သၟဝ်၊၊ ဂုဏ်ဖိုဟ်ဍေဟ်ဂှ် ပြင်သေတ် ဟွံမဲတုဲ ဂတဂှ် သၞာံဟွံလအ်ကွေဟ်ဟ် အင်္ဂလိက် သီကေတ်ဏာ သီုဖအိုတ်ရ၊
နူ ဝဳကဳမန်

== လိက်မာတင်ဂ ==

လိက်မာတၚ်ဂ

✍(ဘဒ္ဒန္တ − ညာဏဝံသ) ဒူရာ ဘာဇၞော်

(နမောတဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသ)

ကလေၚ်တက်ပ္တိုန်လဝ်လ္တူဝဳကဳပဳဒဳယာဘာသာမန် စၟတ်တ္ၚဲ (16-8-2020)မဒှ်ကီုရ ။


မာတိကာ
၁	မုက်လိက်−၁
၂	မုက်လိက်−၂
၃	မုက်လိက်−၃
၄	မုက်လိက်−၄
၅	မုက်လိက်−၅
၆	မုက်လိက်−၆
၇	မုက်လိက်−၇
၈	မုက်လိက်−၈
၉	မုက်လိက်−၉
၁၀	မုက်လိက်−၁၀
၁၁	မုက်လိက်−၁၁
၁၂	မုက်လိက်−၁၂
၁၃	မုက်လိက်−၁၃
၁၄	မုက်လိက်−၁၄
၁၅	မုက်လိက်−၁၅
၁၆	မုက်လိက်−၁၆
၁၇	မုက်လိက်−၁၇
၁၈	မုက်လိက်−၁၈
၁၉	မုက်လိက်−၁၉
၂၀	မုက်လိက်−၂၀
၂၁	မုက်လိက်−၂၁
၂၂	မုက်လိက်−၂၂
၂၃	မုက်လိက်−၂၃
၂၄	မုက်လိက်−၂၄
၂၅	မုက်လိက်−၂၅
၂၆	မုက်လိက်−၂၆
၂၇	မုက်လိက်−၂၇
၂၈	မုက်လိက်−၂၈
၂၉	မုက်လိက်−၂၉
၃၀	မုက်လိက်−၃၀
၃၁	မုက်လိက်−၃၁
၃၂	မုက်လိက်−၃၂
၃၃	မုက်လိက်−၃၃
၃၄	မုက်လိက်−၃၄
၃၅	မုက်လိက်−၃၅
၃၆	မုက်လိက်−၃၆
၃၇	မုက်လိက်−၃၇
၃၈	မုက်လိက်−၃၈
၃၉	မုက်လိက်−၃၉
၄၀	မုက်လိက်−၄၀
၄၁	မုက်လိက်−၄၁
၄၂	မုက်လိက်−၄၂
၄၃	မုက်လိက်−၄၃
၄၄	မုက်လိက်−၄၄
၄၅	မုက်လိက်−၄၅
၄၆	မုက်လိက်−၄၆
၄၇	မုက်လိက်−၄၇
၄၈	မုက်လိက်−၄၈
၄၉	မုက်လိက်−၄၉
၅၀	မုက်လိက်−၅၀
၅၁	မုက်လိက်−၅၁
၅၂	မုက်လိက်−၅၂
၅၃	မုက်လိက်−၅၃
၅၄	မုက်လိက်−၅၄
၅၅	မုက်လိက်−၅၅
၅၆	မုက်လိက်−၅၆
၅၇	မုက်လိက်−၅၇
၅၈	မုက်လိက်−၅၈
၅၉	မုက်လိက်−၅၉
၆၀	မုက်လိက်−၆၀
၆၁	နိဿဲ
မုက်လိက်−၁[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ကျာ်သမ္ဗုဒ္ဓ နာမတုလံ၊ ဟွံမွဲပ္တောံၜတ် အိုတ်သတ်လောကံ၊ သောဘဂဝါ ဗုဒ္ဓအရဟံ မဂၠိုၚ်ကုဂုန် အန္တအန္တံ၊ ဗုဒ္ဓဂုန္နံ အဟံဝန္ဒာ၊ ဍောၚ်ဓရ်ကျာ်တြဲ ဇၟန်ဗၠဲဒွါ၊ ပိဋ္ ကပိ သီုပိပြကာ၊ ဒစာံစှော်လ္ၚီ ကဵုပန်လ္ၚီကၠာ၊ မိက်ဂွံဒ္ဂေတ် လၟေတ်ဒေသနာ၊ မၚ်မွဲဂွံဗၠး နူပဝိဇ္ဇာ၊ မဂၠိုၚ်ကုဂုန် အနန္တအနန္တာ၊ ဓမ္မဂုန္နာ တန္ဒာမိဟံ၊ သၚ်ၜါပြကာ မဟာတုလံ၊ မၚ်မွဲလဝ်ကၠာ သာသၞာဗုဒ္ဓံ၊ သံဃဂုန္နံ အဟံဝန္ဒာ၊ မာတာပိတု ဂုရုပဇျာ၊ ဂုန်မဇၞော်လှဲ လ္တူအဲကၠာ၊ ခါမသၟဟ်စိ တိသုန္ဓရာ၊ မွဲသာ်တိုန်အဵု သၟဟ်ကဵုဂၚ်္ဂါ၊ ဟွံတုပ်သၟဟ်စိ ဂုန်မိမၜါ၊ မဂၠိုၚ်ကုဂုန် အနန္တအနန္တာ၊ ဂၠးဇိုၚ်ပါဒ လ္ၚောဝ်ကၠာရအဴ။


ဘုမ္မဇဵုရ ရုက္ခဒေဝတဴ၊ အကာသပၠန် မရာဇ်ပန်နှဴ၊ ဗဳနာဲယၟု ဗဳသၞုဗဳသဴ၊ အိန်ဗြီုယီုမာ ဒေဝသွဝ်တရဴ၊ အဲဍိက်ရဴဂဴ ပူဇဴသကာ၊ သ္မိၚ်ဂိတုသ္မိၚ်တ္ၚဲ သ္မိၚ်ဗြဲသ္မိၚ်ကျာ၊ ပၟၚ်ဟေမဝန် သဳဒန်ဂၚ်္ဂါ၊ ဝိသုန္ဓရဳ မနဳခလာ၊ သြဿဝတဳ သဏ္ဍဳမိဒ္ဒြာ၊ လက္ခမ္မဳစိ ဝိနာယကာ၊ အိုတ်ဒေဝတဴကွေံ ဂၠးစက္ကဝါ၊ အဲဍိက်ကလံကၠာ သီုကဵုဒွါပိ၊ ဖဵုကလံရ သရဏစိ၊ ဖဵုကလံအ္စာ ၜါမကဵုမိ၊ ဖဵုကလံအဴ ဒေဝတဴမဂ္ညိ၊ ပ္ဍဲပစ္စက္ခ လောကဝုတ္တိ၊ သဗ္ဗယဲပၠန် ပကဵုစောန်ကၠိ၊ ဗၞတ်အာယုက်ကၠာ ကဵုမြာသုခိ၊ ကဵုဍိုက်ပေၚ်ညိ သီုသတိညာဏ်၊၊

မုက်လိက်−၂[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဆန္ဒလၚ်္ကာ မြာကဵုချပ်မာန်၊ ပါဠိရထ သဗ္ဗနိဒါန်၊ လၟေၚ်သုတ်ဇာတ် နိပါတ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ပကဵုတိုန်စှ်ေ ကဵုတၟးပ္ဍဲညာဏ်၊ ပကဵုဝိုက်ဝုဲ ပကဵုထုဲကြာန်၊ ကဵုအဲချပ်မာန် ပ္ဍဲညာဏ်ကဝိ၊ ဟိုတ်ကဵုဝါသနာ ပြေၚ်ဏာယတိ၊ ဓမ္မဒါန်အဴ သၟိက်ပူဇဴညိ၊ သၟိက်လလောၚ်ကမြဴ ဓရ်သ္ဍဴမူဏိ၊ လၟေၚ်ဓမ္မ ရထပါဠိ၊ လၟေၚ်သုတ်ဇာတ် နိပါတ်မဂ္ညိ၊ အဲမာဲယှိုဲလေန် ဟေၚ်ဆာဲဖိဖဳ၊ သၟိက်ဇန်လဝ်ညိ ကဝိလၚ်္ကာ၊ သၟက်ကောန်ဂကူ လ္ဂူဓရ်မေတ္တာ၊ ကွိုၚ်ကွုဲဟွံဖေက် ဗ္ဒေက်ဖျဝ်ကာယျာ၊ ဟွံရိုဟ်စရ ရုပ္ပခန္ဓာ၊ သွက်ဂွံဗှ်လောဲ ဆန်ဗွဲလၚ်္ကာ၊ ယၟုလိက်ကီု ပိုဲဟီုကဵုကၠာ၊ ကဵုဂွံပြာထာ လိက်မာတၚ်္ဂ၊ ကာလၜတ်ၜတ် ဗောဓိသတ္တာ၊ ဟံၚ်ပြာ်ရဲတဳ ပ္တိတ်ဝဳရိယ၊ ၜိုတ်လွဳဂှ် ဟွံသၟဟ်ရထ၊ ဒဵုဒဴနိဗ္ဗာန် ပြာ်ဟွံမာန်ရ၊ ဂလာန်သာ်ဂှ် တွံအဂါမ၊ ပိုဲဟီုကဵုရ က္ညကၠၚ်ညိကၠာ၊ မိၚ်ဂွံဒှ်မ ဗိဇ္ဇဆက်အာ၊ မိၚ်ဂွံဂၠာဲဟေန် ဒက်ဂြေန်စိတ္တာ၊ မိၚ်တုဲဂွံလွဳ ပါရမဳမြာ၊ မိၚ်မၚ်မွဲဒး ကြဗၠးဒက္ခာ၊ ယဝ်ဂွံမိၚ်လဝ် ဓရ်သမ္ဗုဒ္ဓါ ကြဴတုဲမွဲဝါ မြာသုခညောန်၊ လိက်ဇၟန်ဗၠဲ ကာအဲဆန်၊ (၁)သက္ကရာဇ်ကီု ပိုဲတိတ်ဟီုပ္တန်၊ သုညနဝ ဒွါရဨကန်၊ ဖဝ်ရဂိုန်စိ ပိမံက်ပြဲလောန်၊ အာဒိုတ်ဒှ်တ္ၚဲ ပ္ဍဲစှ်ခၞောန်၊ နက်သတ်ဟီုတွံ ဒှ်ၜါစှော်ပန်၊ မူဒၞာဲဂွံဆန် သန္ထာန်ဒေသ၊ ကိုပ်အဒိကၠာ ယက္ခာဒဳပ၊ ကံခၟိုၚ်အဴ ကြဴခုတ်နာမ၊ မုဟ်ရိုတ်ဍောတ်ကွာန် ဋ္ဌာန်ဂှ်မူလ၊ သ္ၚိဇိုၚ်ဍာန်ကၠာ ဖျာဗေသဇ္ဇ၊ ကရောံသွံဂဥုဲ တုဲဂွံဆန်ရ၊ ထံၚ်လဝ်သောတ တ္ညကၠုၚ်ညိအဴ၊ လၟိဟ်ဍုၚ်ဇၞော်အဴ စှ်တြဴရ၊ ဍုၚ်ရာဇာဂြိုဟ် ၜိုဟ်သိုဟ်လောန်တဴ၊ ဒဵုဗိုၚ်လဝ်ပၠန် ဆုဒုန်ဍိုပ်ဍဴ၊ သဝ်ဇဝ်ပေၚ်ရ သီုသၠသီုပ္ကဴ၊ အဒေါဝ်ဂှ်အဴ မဒှ်ဂၞဴဍုၚ်၊ ကၟာပ်ပိထပ် ညဳညပ်သဝ်သၠုၚ်၊


မုက်လိက်−၃[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
အကြာဂှ်ပၠန် ၜံက်ကၠောန်ခါဲကြုၚ်၊ တြၚ်ပန်ကၠာ လုပ်အာတိတ်ကၠုၚ်၊ သတြုဂြိုဟ်စာ ဂွံဒၞာဒုၚ်၊ ပ္တိုန်ကၟာၚ်ဍုၚ် သၠုၚ်သဝ်ရေၚ်ဗ္ဂါ၊ သၠဲဍုၚ်ရော ပိယောဇနာ၊ ပန်ကၠၚ်ဒးရး တပ်တးညဳသာ၊ အပ္ဍဲဍုၚ်ဟေၚ် ပြုပြေၚ်နာနာ၊ ဥဒျာန်ဍုၚ်စိ ဘိသေဓနန်၊ ပြာသာဒ်အဆံၚ် ညံၚ်ဝေဒယန်၊ ဂ္ညိဂ္ညာတ်လဝ်ကွေံ နဂၠးထဝ်သြန်၊ ဗြံက်ဗြပေၚ်တဴ ပ္ကဴသၠဇာဗြောန်၊ ဂးပြာသာဒ်နန် စိစောန်ပြေၚ်ဖျဳ၊ အဆံၚ်ဂၠိုၚ်သာ် ဂၞကျာ်ဒေဝဳ ဗၞတ်လၟိဟ်တုန် မသုန်ကၠံညဳ၊ ပြပြေၚ်လဝ်သၟတ် နန်ကၠတ်ကျာ်သြဳ၊ လျးထဝ်ဖၞောတ် လျးမတ်လလဳ၊ ပ္ကဴဒုၚ်ဗွုတ် ပါန်မုတ်ပါန်ခဳ၊ လျးရတ်လလဳ နန်ဒေဝဳဗြဴ၊ မှောၚ်မှနၚ်စၚ် လဗၚ်ဖက်နှဴ၊ ဇၞော်ဇၞော်ဍောတ်ဍောတ် သ္ၚိကၠတ်ကၠံပ္ကဴ၊ တိုက်အမာတ်စိ သ္ၚိသၞာဲဒဴ၊ သေဏၚ်္ဂအဴ သ္ၚိသၞာဲဒဴ၊ တိုက်လွဟ်ပၠန် ကောန်ပၞာန်မွဲသာ၊ တိုက်ကၠိက်ယာတ်သွံ တိုက်ဇွောံအဟာ၊ တိုက်ဖံမန်ဒိုၚ် ဗာတ်ကိုၚ်သီုခရာ၊ ဆာၚ်မံၚ်လဒု ဗရုကြဵုဇာ၊ တိုက်ကဵုတိုက်ဗ္ဂါ ဟာန်ဇာစိစောန်၊ ရုၚ်ကဵုရုၚ်ဟေၚ် ဝၚ်ကဵုဝၚ်ခၠန်၊ ရုပ်ချေံရုပ်စိၚ် ရုပ်သၟိၚ်ကုတ်ဒန်၊ သ္ၚိကဵုသ္ၚိဂၠောဲ ဗၚ်ဗွဲလီုဝန်၊ ဓမာတ်ရဲဖျာ တမ္ၚာလုလန်၊ ဂၠံၚ်ကဵုဂၠံၚ်ဗျာၚ် ဇၟာပ်သွာၚ်ဒိုဟ်ပန်၊ တိုက်သေဋ္ဌဳပၠန် ဂၠိုၚ်လောန်ရေၚ်ဗ္ဂါ၊ ဂြပ်ရတ်ထဝ်သန် ဟွံတီနန္တာ၊ ဍုၚ်သ္အာၚ်ရောၚ် ဟွံဂံၚ်ပ္တောံၜါ၊ အိုတ်အလုံဍုၚ် အာကၠုၚ်ဟောဒြာ၊ လ္ၚဵုကွာ်တိုက် ဍိုက်ကွဳမွဲသာ၊ ညံၚ်ဂြုန်ဇက်ဂၠောဲ ရိုဟ်တ္ၚဲကၠုၚ်အာ၊ ဆာဲရာၚ်သ္အဳဗ္ဂါ ကၠုၚ်အာလီၜန်၊ စရာဲဍုၚ်ကၠာ ရာဇာဂြိုဟ်ပၠန်၊ ယဝ်ရချူအာ သၠရိုတ်တာအောန်၊ ချူကှ်ေဟွံအိုတ် လၟေၚ်ပိုတ်ဗျဥ်၊ ဗၞတ်ဆညိည ဟီုပၠလက်သန်၊ လၟေၚ်ဍုၚ်ပၠန် တန်လဝ်ကၠာရ၊ . . . . .။


မုက်လိက်−၄[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
လၟေၚ်ဖဵုဂုန် တွံပၠန်ဂတ၊ ဍုၚ်ရာဇာဂြိုဟ် ၜိုဟ်သိုဟ်ကာယျ၊ သၟိၚ်ဘိမ္မသာ မဟာရာဇာ၊ တၠက္ဍိုၚ်သန် နန်ဘိသေခ၊ ဂကောံဍုၚ်အဴ စှ်တြဴရ၊ ဍုၚ်ဝွံပဋ္ဌမ ကျာ်တြဲတ္ညတန်၊ သၟိၚ်ဘိမ္မသာ သဒ္ဓါပြဲလောန်၊ သိုၚ်လဟဵုလဝ် ဘာထဝ်ဘာသန်၊ ဘာဝေဠုဝန် သီုကွန်စိစောန်၊ ကဵုဒါဂၠိုၚ်သာ် တ္ညကျာ်နိမန်၊ ကျာ်သီုအရှန် တ္ညတန်တဴရ၊ ပ္ဍဲမမံၚ်စိ ပိတ္ၚဲဂတ၊ ကြိုက်သၟိက်ကဵုဒှ် တွံဒေသ၊ မၞးၜါပၠန် ကွးသန်ဇဲယ၊ မွဲဂးယၟု ဥပတိဿ၊ မွဲဂှ်တုန်ရော ဂးကောလိတ၊ ဟွံစှ်ေစိုတ်ရ ပြဝအ္စာတဳ၊ ဓရ်မစုပ်ကၞတ် ပ္တိတ်ဓတ်ဂၠာဲလွဳ၊ အလုံဍုၚ်ရး ဟီုဂးဂၠာဲသ္ၚေဝ်၊ ဟွံဂွံဆဵုသၟတ် စံၜတ်ဂၠာဲဇဳ၊ ဟွံဂွံဆဵုအဴ ကၠေၚ်စဴအနဳ၊ ပ္ဍဲလုပ်ဍုၚ်ဂှ် ညာတ်ဒဒှ်အရဳ၊ ကၠုၚ်အာတ်ပါန်ယဵုတဲ ဓဝ်မပြဲဂ္ညိ၊ ဖျေံက္ဍိုပ်လ္ၚောဝ် ကၞိပ်လျောဝ်တိ၊ ခါဂှ်ထေရ ဟွံလဇညိ၊ ထေအဿဇိ နကြိတွံကဵု၊ ဗၞတ်ၜါဂါထာ ဟွံခြာဒစဵု၊ ဥပတိဿ တၠကုသဵု နဲလ္ၚီကွေံ တီကၠးလၚ်ပြဵု၊ မကၠိဂွံကၠာ သောတာပတ္တိဖဵု၊ မိပ်စိုတ်ပူမှ် တဲစရှ်ယဵု၊ စ္ဍးစဴတုဲအဵု ဟီုကဵုအ္စာ၊ ယွံလေဝ်တိက္ခ တၠဒါယကာ၊ ချိုန်လၟုဟ်အဲ လန်ထဲကၠုၚ်အာ၊ ဓဝ်မစိုပ်သိတ် လအိတ်ရှ်သာ၊ အဲဂွံမိၚ်ရ နသောတဒွါ၊ ယဝ်နွံဂၞပ် ပချပ်စန်စာ၊ ညံၚ်ပိုဲဂွံအာ ဋ္ဌာန်ဘာကျာတြဲ၊ သန်ဇဲယကီု ဟီုတိုန်သဲသဲ၊ ချိုန်လၟုဟ်ကွေံ ယွံလေဝ်ကွးအဲ၊ ရာဇာဂြိုပ်ကၠာ အ္စာဆအဲမွဲ၊ ချိုတ်လဝ်ကဵုချိုတ် ဒဵုလ္အိတ်သ္ကန်ဒဲ၊ ပကွးကျာ်တြဲ အဲအာဟွံမာန်၊ ဥပတိဿ တွံနကယျာန်၊ ယွံလေဝ်အ္စာ ပသၚ်္ကာကြာန်၊ ဓဝ်အ္စာတွံ ဟွံဒှ်ဂလာန်၊ ရုပ်နာံဟွံပၠိုတ် ဟွံပိုတ်ဝိညာဏ်၊ တွံဓဝ်ကေတ်လာပ် ဇၟာပ်ဍုၚ်ဇၟာပ်ကွာန်၊


မုက်လိက်−၅[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ကၠတ်စမဒါန် ဂလာန်အ္စာတွံ၊ ဂွံစသုၚ်ဖဲ ပ္ဍဲချိုန်လၟုဟ်၊ ဒ္ဂေတ်အာကြာန် နိဗ္ဗာန်ဟွံဒှ်၊ လံညိဗျုအာ ဇရာဟွံရုဲစှ်၊ တာပိုတ်ကၞတ် လာဘဇတ်ကှ်၊ ဒုက္ခမတ်ဇျဟ် ကြဴဒှ်ရအ္စာ၊ တဳသန်ဇဲယ ဟွံဂွံညှာတာ၊ တုဲဟီုတိုန်ရ ကွးတံညံၚ်အာ၊ မၞိဟ်ဒိုဟ်ဓီုလောန် မၞိဟ်အောန်ပညာ၊ ကၠုၚ်ကဵုအဲရ ဍေံပရှ်သာ၊ မၞိဟ်နွံပညာ အာကဵုကျာ်တြဲ၊ မၞိဟ်ဍေံအောန်ညာဏ် ကဵုဒါန်ကဵုအဲ၊ လာပ်အဲဟွံပိုတ် ဟွံအိုတ်ကြဴတဲ၊ ကွးတံပဂွိၚ် တြဴဂၠိၚ်သ္ၚောဲ၊ ကွးတံညံၚ်အာ အာပနိဿဲ၊ ကံအဲကဵုအဲ ပကော်ဂြဲရ၊ မိၚ်တုဲလ္အိတ် ဥပတိဿ၊ ညးၜါတုန်ရော သီုကောလိတ၊ သီုညးၜါပၠန် ဟွံရန်ဒည၊ သၟိက်ဂွံတိတ်အာ ဘာမှာဗုဒ္ဓ၊ သ္ပိုၚ်လ္တက်ရ တၞဟ်နယကြာ၊ ကွးအ္စာတဳ မဂၠိုၚ်သ္အဳဗ္ဂါ၊ ဗၞတ်မသုန်ကၠံ ဂကောံရဲသာ၊ ဒှ်တိုန်ဂြုက်ဂြေက် သၟိက်ဗက်ညးၜါ၊ ညးညးအဲအဲ ကွာ်ဂၠောဲဗက်အာ၊ အဏံဘာအ္စာ ပၟာသုသာန်၊ လ္ၚုကှ်သံၚ် မံၚ်စံၚ်ဟွံမာန်၊ အ္စာတဳဂရေက် ဒြေပ်ဗက်ဂစာန်၊ ဒြေပ်အာသီုဓတ် လောတ်အဒေါဝ်ဍာန်၊ ကွးကလေၚ်ရံၚ် ဒှ်စံၚ်ခလာန်၊ က္တဵုဒှ်ဇြဟာန် ဆာန်ဍူအ္စာ၊ မၞိဟ်ကဝက်ဟေၚ် ကလေၚ်စဴအာ၊ ကဝက်အာကောံ ကရောံညးၜါ၊ ကွာ်အာမွဲဟာန် အာစိုပ်ဋ္ဌာန်ဘာ၊ ကောံရေၚ်သ္ကံ ဂဇံညဳသာ၊ ယဵုတဲဟောဒြာ ဝန္ဒနာရ၊ အာတ်ပါတ်တိုန်အဴ ယွံသ္ဍဴလောက၊ သၟိက်ဂွံခမဳ လွဳဓတ်သဳလ၊ ကြၚ်ကၠုၚ်စိုပ်ကွေံ ဂၠးဇိုၚ်ပါဒ၊ နမေတ္တာဇဴ ဖ္အောဝ်လဴဂတ၊ သၟိၚ်သၚ်တၠဳ တ္ညခၞံညိအဴ၊ ကျာ်အ္စာဗြီု သီုလျးတြဴ၊ သ္ၚေဝ်ရံၚ်ဂွံညာတ် ပတ်ပဳတိဇဴ၊ ကျာ်သၟိက်လလောၚ် ဍောၚ်ဓဝ်ကမြဴ၊ ပါဠိပဋ္ဌမ ရထဖက်နှဴ၊ လၟေၚ်သုတ်ဇာတ် နိပါတ်ဗွဲကြဴ၊ ညံၚ်ရဴဍောၚ်ပ္ကဴ ကမြဴဓဝ်ဂှ်၊ ကွးတဳရေၚ်ဗဂါ ၜါကၠံမသုန်စှော်၊


မုက်လိက်−၆[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဓဝ်စှ်ေစိုတ်တုန် အရှန်ဂွံဒှ်၊ ဥပ္ပတိဿ ကောလိတသၟဟ်၊ ၜိုန်မိၚ်အိုတ် စရိုတ်ကၠိုက်ကၠဟ်၊ ညးၜါညဳသၟဟ် ဟွံဒှ်အရှန်၊ မူဟိုတ်မ္ဂး ဟီုပျးလက်သန်၊ ဟိုတ်ပါရမဳ လွဳလဝ်ဂၠိုၚ်လောန်၊ ညးၜါကြဴဒှ် ဓယှ်တန်တန်၊ ဟိုတ်ဂှ်လဇ ဗွဲဂတတုန်၊ ညးၜါသၟဟ်န် ဇၞော်လောန်ပါရမဳ၊ ဥပ္ပတိဿ ဇၞတ်မပလွဳ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်ပၠန် ဟွံဗၠန်ဟွံချဳ၊ ဗၞတ်စှ်သုန်တ္ၚဲ နဲအိန်တက္ခဳ၊ ကၠေံစိုတ်ပၟဝ် ဓဝ်သၟိၚ်ခမဳ၊ ဇၞတ်မလွဳ ဒှ်အရဳပၠန်၊ ဂးကောလိတ ညးတၠအစောန်၊ ဗၞတ်ထပှ်တ္ၚဲ ကြဴတဲဒှ်အရှန်၊ သီုညးၜါရ တေဇပြဲလောန်၊ ဓယှ်က္ဍၚ်က္ဍီု အိုဿီုဒိုဟ်ပန်၊ ကျာ်မဂၠိုၚ်ဂုန် ဒေါဝ်အရှန်ကၠာ၊ ဥပ္ပတိဿ ကျာ်မပြထာ၊ ကွးသတုံရ ဓမ္မအစာ၊ သာရိပိုတ်ကၠာ မြာကျာ်ခုတ်ပ္တိုန်၊ ဂးကောလိတညး ညးတၠအစောန်၊ ဒေါဝ်အရှန်ကၠာ ကျာ်ပြာကတ်ပၠန်၊ ဒှ်ကွးဇွိမွဲ မပြဲလောန်သန်၊ မုဂ္ဂလာန်ပြဲ ကျာ်တြဲခုတ်ပ္တိုန်၊ ဣဒ္ဓိဗလပၠန် အစောံပြာထာ၊ ဂွံဓဝ်တုဲကီု သီုကဵုညးၜါ၊ ညာတ်ဓဝ်နိဗ္ဗာန် ဆာန်ဍူအ္စာ၊ သၟိက်ကဵုတိတ်ဗၠး နူပးဝိဇ္ဇာ၊ ၜိုန်ကော်ခဴရ ဟွံပကေၚ်ကာ၊ သီုကဵုညးၜါ ချပ်ပိုၚ်ခြာရ၊ ပိုဲဟိုတ်ဒှ်ကွး ဟွံဝးဓဝ်မၞ၊ ကျာ်မဂၠိုၚ်အသဝ် ယဝ်ဂွံဆောံမ၊ နဣဒ္ဓိသၟတ် ကၞတ်လောက၊ ဍဵုဍိုက်ဟီုဝေတ် ဖေက်ဒးကေတ်စ၊ ကသပ်ဝွံဂွံမြာ အ္စာသန်ဇဲယ၊ ချပ်တုဲဟေၚ်ရ လ္ၚောဝ်ပါဒပၠန်၊ ယွံကျာ်ဂမျိုၚ် ပၞာၚ်တိုၚ်တ္ကံပန်၊ တဳသန်ဇဲယ မူလပြာပ်ညောန်၊ အဒိကိုပ်ကၠာ အ္စာခုတ်ပ္တိုန်၊ ဟိုတ်နူသာ်ဂှ် ဂၠာဲချပ်ဗှ်ရန်၊ ညံၚ်ဂွံတိတ်ဗၠး သ္ဍးကိလေသန်၊ ကျာ်သ္ဍဴတ္ကံပန် ဝေတ်ဗ္တောန်ညိအဴ၊ ကျာ်တဲနာဲညး တၠလျးတြဴ၊ ခါဂွံမိၚ်ဒး တရးဝိတှဳဇဴ၊ အတိက်ကာလ ဘဝဗွဲကြံ၊ ကေၚ်ဂွံဝေတ်လဝ် ဖအောဝ်လလဴ၊


မုက်လိက်−၇[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
နွံဟွံမွဲဟာ ဗ္စာရံၚ်တဴ၊ အဒိတံအဴ တရံသ္ၚောဲခြာ၊ နညာဏ်ဒိပ်ဟေၚ် ဂြၚ်ရံၚ်ညာတ်အာ၊ တုဲကျာ်ဟီုဂး ယွံလေဝ်ကွးၜါ၊ သန်ဇဲယကီု သီုဒါယကာ၊ အဲဟီုဝေတ်အဵု ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ကဵုဝါ၊ ဘဝအတိက်ကၠာ ဂၠိုၚ်ဝါရမၞး၊ ရိုဟ်မဒှ်ကောံ ကရေအဲညး၊ ဓဝ်မဂၠိုၚ်နဲ ၜိုန်အဲဟီုပျး၊ မၞဗိုန်ဇၟံ ဍေံတံဟွံဝး၊ ယိုက်လဝ်ဇၞောန်မာန် ကယျာန်ဟီုဂး၊ ချိုန်လၟုဟ်ကွေံ သ္ဇက်ဂးနွံဟာ၊ သာရိပိုတ်ရ တေဇပြဲဖါ၊ မုဂ္ဂလာကီု သီုကဵုညးၜါ၊ မိၚ်ကျာ်ဟီုပျး တၟးစိတ္တာ၊ လၟေၚ်သာဒက ဘဝတမၠာ၊ သီုကဵုညးၜါ ခါဂှ်အာတ်ပါန်၊ ယွံကျာ်မဂ္ညိ ပလိုဟ်ဗောဓိယာန်၊ ကိုပ်အဓိရ မူလဂလာန်၊ ၜိုန်ဝေတ်တဴကီု ဟီုဂးဟွံမာန်၊ လၟေၚ်ဓဝ်ဂှ် တွံကဵုနိဒါန်၊ သၟိက်ယဵုဒုၚ်အိုတ် ပၠောပ်စိုတ်ဝိညာဏ်၊ က္တဵုဗဒှ်ဇြဟာန် ဆာန်ဍူယတ်သဒှ်၊ ပိုဲဍိက်တံကီု သီုညးတၞဟ်၊ သၟိက်ဂွံမိၚ်လဝ် ဍောၚ်ဓဝ်နွံရှ်၊ တၟေၚ်ဓဝ်ဂှ် တွံပၟိၚ်ညိအဴ၊ သၟိၚ်သဳစန်ဂြ နအနုဘဴ၊ ဂါံဍိုက်ကွဳသန် ဗ္ဂန်သိန္ဓဴ၊ အရံၚ်သာ်ကၟု သ္ဇုၚ်ဂွုၜတ်သဴ၊ ဂၠးကာသအဴ ဂၠိုၚ်တဴကျာ်သြဳ၊ နက်သတ်တာရာ ကျိုၚ်လှာပေၚ်ညဳ၊ ပၠေဲပၠေဲပၠဴပၠဴ ဖျဴဖျဴဖျဳဖျဳ၊ ဍောတ်တ်ဇၞော်ဇၞော် ပေၚ်ပြောဲဝိထဳ၊ လျးကဵုလျး တၟးဗ္ဂဳ၊ တူဂၠံဝိထဳ ပေၚ်ဇဳရေၚ်ဗ္ဂါ၊ လ္ၚဵုဂှ်ပျးသဲ ဗွဲဒိက္ခိဏာ၊ လ္ၚဵုဂှ်ဍောတ်ဇၞော် ပျးညတ္တရာ၊ လ္ၚဵုကောံကလောံ ပ္ၚောံအမ္ဗာ၊ အရံၚ်ဗြာဗြာ ပျးအာတ္ကံပန်၊ ပျးတဴဟွံပိုတ် တရိုပ်စိုတ်ဇန်၊ တိုၚ်ပၟိက်ကၠာ ကၠုၚ်အာလဆန်၊ ဂွံညာတ်ရေၚ်သ္ကံ၊ မုဂြံလီုၜန်၊ မိပ်တဴစရိုတ် အဵုဇိုတ်ပူဗန်၊ အိုဿီုတ္ကံပန် ဗၞုဟ်သၟိၚ်စန္ဒြာ၊ ကျာ်သ္ဍဴဇမ္မု သၟိၚ်ဂိတုပၟာ၊ ဓဝ်ကျာ်နာဲညး လျူသာ်လွာ၊ အရံၚ်ဒးရး တၟးစက္ကဝါ၊ သၚ်မတုပ်သၟတ် နက်သတ်တာရာ၊ ကမြဴဓဝ်ပၠန် စိုတ်ဇန်လိုက်ဗာ၊ ရေၚ်တၠုၚ်ဏာ မြာစိုပ်နိဗ္ဗာန်၊


မုက်လိက်−၈[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ကျာတၠဳဂှ် ဂၠိုၚ်တေဇဥာဏ်၊ ဂြၚ်ရံၚ်တီလောဲ ဂၠိၚ်သ္ၚောဲသန်ဋ္ဌာန်၊ သၟိက်တွံကဵုပၠန် အရှန်မွဲဟာန်၊ လၟေၚ်အၚ်္ဂ ဓမ္မနိဒါန်၊ ဝေတ်ဗော်တဳဟေၚ် ပရေၚ်ဂလာန်၊ ကျာ်တၠဳဇျာန် နညာဏ်တွံရ၊ ယွံအရှန်တံ ဗိုန်ဇၟံညာဏ၊ သၟတ်ကလၚ်ရောၚ် ထံၚ်လဝ်သောတ၊ အတိက်တေံပြဲ ဂၠိၚ်သ္ၚောဲကာလ၊ ဍုၚ်ဗာရာန္နသဳ ခုတ်ပ္ညဳနာမ၊ ဨကရာဇ ဗြမ်မရာဇာ၊ ဒးရးစိစောန် ပိုၚ်နန်ထာၚ်သွာ၊ မိပ်ဇြိပ်ရာၚ်ဆာဲ စရာဲဘောဂါ၊ ဂကူဗၞးပၠန် ဂၠိုၚ်လောန်ဝေါဟာ၊ ရှ်ေသှ်ေမှာဗြီု မသ္တီုဘာသာ၊ မဇၞော်ဂကူကၠာ မဟာသာလ၊ ဟိုတ်ဂကူသွံ စွံဓဝ်မၞ၊ ညးသ္အာၚ်ဂှ် ညံၚ်ဟွံသၟဟ်ရ၊ ဟွံပဆောယျာ ကၠုၚ်အာရောံဆ၊ ညးသ္အာၚ်ဂှ်ဗတ်ဍုန်ပုၚ်သွ၊ ဟွံဒုၚ်စဟေၚ်ပါဲဝေၚ်စၞ၊ ဟိုတ်ဂကူရဒှ်မၞကီု၊ မဟာသာလ ရဲခစဗြီု၊ ဗၞးဝွံရ တေဇက္ဍၚ်က္ဍီု၊ မဂၠိုၚ်ယဿပတ် ဒြပ်ရတ်မသ္တီု၊ ဒစာံစှော်ကိုတ် တော်ဂိုတ်စိုန်သ္ကီု၊ ဗော်ဗၞးတံကီု အိန်သွီုအိုတ်အာဲ၊ ကၠံသွဝ်ဂူဗ္ၚ သဗ္ဗဂၠိုၚ်ဒၞာဲ၊ ပြေၚ်ဂၠံစိချေံ ပေၚ်သ္ဂေဟ်တက်နှာဲ၊ ကွဳဍောတ်ကွဳဇၞော် ပေၚ်ဗြော်စရာဲ၊ ဥဒျာန်ပ္ကဴကၠံ ဍိက်တံၜှ်ကွာဲ၊ မဂၠိုၚ်ပိုန်စရာဲ ဂၠာဲဟီုရောမာန်၊ သိုက်လှိၚ်တဴဟေၚ် ၜိုဟ်စိုတ်ရေၚ်ကာန်၊ လ္တူလွဳမာန် မဒါန်တမၠာ၊ ဗၞးဗြဴပၠန် တန်အာဂဗ္ဘာ၊ နူတန်ဂဝ်ဗက် မသက္ကုခြာ၊ ဟွံက္တဵုဒှ်ယဲ ဘဲဝေဒနာ၊ စဟာပ်မၚ်မွဲ ဋ္ဌာန်သ္ၚောဲဟွံအာ၊ မၚ်မွဲဇကု အမှုဇြိုၚ်သာ၊ မၞတ်ဓမ္မတာ ဟွံခြာဟွံညန်၊ ဒစိတ်ဂိတု ဂွံသၠးဂဝ်ပၠန်၊ ဂွံကောန်ဗြဴမွဲ ရုပ်နဲညးသောန်၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ်ရ ဂွံလာပ်ထဝ်သန်၊ သေဋ္ဌဳမိပ်စိုတ် အဵုဇိုတ်ပူဗန်၊ လညာတ်ဝွံပြဲလောန် မ္ၚဵုတန်ဒှ်ရ၊ ဂးဣၚုဟ်ကွေံ ဗၞးသာလ၊ ကော်နၚ်အ္စာ မဟာတိက္ခ၊ ထ္ၜုတ်တၟာဲ ဇိုန်ကွာဲသက္ခ၊ ပ္ဍဲကောန်ဗြဴဍောတ် ကဵုခုတ်နာမ၊


မုက်လိက်−၉[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
အ္စာဂှ်ရ တော်ဆသ္ၚေဝ်ရံၚ်၊ သၟတ်ဝွံသၟတ် ရုပ်ညံၚ်ရဴနှံၚ်၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲဝွံအသဝ် ထတ်သန်လုပ်ကၠံၚ်၊ တော်ဂိုတ်ဂၠိုၚ်နာဲ စရာဲဇဳဂၠံၚ်၊ လညာတ်ပြဲအဵု မ္ၚဵုမၚ်္ဂလံ၊ အ္စာတော်ရံၚ် ဇဳဂၠံၚ်ဗိုတ်ပိ၊ နက်သတ်ဟေရာ စဂ္ဂတာမဂ္ညိ၊ ယးမတ်ၜါပြဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲသုခိ၊ တံကၞောတ်ရောၚ်ပြဲ အဒေါဝ်ဂှ်ဘဲမြိ၊ ၜိုန်ဒိုက်စိုတ်ကွေံ ဗၠးလီုဇိဝိ၊ အ္စာခုတ်ရ နာမဗၠးဗျိ၊ ဒိဋ္ဌိဟိရိ ဂးမၚ်္ဂလိကာ၊ ဗၞးဂှ်ဂွံမိၚ် ကွိၚ်ပါၚ်အ္စာ၊ အိုဟ်တၟိုဟ်စိုတ် အဵုဇိုတ်လာံတာ၊ ထဝ်သန်ဍိုပ်ဍဴ ပူဇဴအ္စာ၊ ဇိုန်ကဵုလက်ဆံၚ် လ္ၚောဝ်ပလံၚ်ဏာ၊ ချိန်ဂှ်အ္စာ တ္ညစဴအာ၊ မၞးသေဋ္ဌဳကၠာ မဟာသာလ၊ မၚ်မွဲမြိမြန် ဖန်ဖက်တော်ဆ၊ ကော်ဍိက်တြုံဗြဴ လွဳတဴခယျ၊ ဗၟဴဖျီုဖအံ မုံဂြံကဵုပ၊ ဝတ်ဗြဴတံရ ထဒၟမၚ်မွဲ၊ ဍိက်ဗြဴတံကီု အိုတ်ညးအဲလွဳ၊ ဖျီုဖအံ ဆံလံတက်တဲ၊ နနဲသာ်ဂှ် ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲ၊ ဇၞော်တိုန်ဖေါၚ်ၚ် ညံၚ်ဒကောၚ်ဗၠဲ၊ မသက္ကုယဲ ဘဲဝေဒနာ၊ ကြဴဂှ်ဟွံလံ ဂဇံဂမာ၊ ဟွံမွဒဒဒိုက် ဗြဴသိုက္ခမာ၊ ဒါန်အတိက်ရောၚ် ထံက်ပၚ်ဍံၚ်သွာ၊ ညးဒးမုံဂြံ ဆံလံလာံသာ၊ လံညိဇၞော်အာ တီဝေါဟာပန်၊ ဟွံမွဲကဵုမ္ၚဵု ဟွံမိက်ဆဵုပၠန်၊ ယဝ်ဒးမိၚ်ညာတ် သ္ၚာတ်စိုတ်က္ဍန်၊ ဟွံကဵုမိၚ်ညာတ် မာတ်ဒဝ်တန်န်၊ စွံသတိဟေၚ် ဟွံကဵုဝေၚ်ခၠန်၊ အိုဿီုဒိုဟ်ပန် ဗိုန်ညန်မၚ်မွဲ၊ သေဋ္ဌဳတြုံဗြဴ ဗဴလဇမ္ၚောဲ၊ သဳမုနော်တြ ဝေါၚ်သတပ်ဂၠောဲ၊ ထိုၚ်သးထဥ ရုရုညံၚ်ပေါဲ၊ ကဵုတဴခၟ ဝေါၚ်သနတဲ၊ မိပ်စိုတ်ဟွံဟဲ ရိုဟ်တ္ၚဲကၠုၚ်အာ၊ ဒါန်အတိက်သၟတ် ဝတ်ဓမ္မတာ၊ ဇၞော်တိုန်ဖေါၚ်ၚ် ညံၚ်ဍောၚ်ထာၚ်သွာ၊ ဗၞတ်အယုက်အဴ စှ်တြဴအခါ၊ ရုပ်သာ်ဂဥုပ် ညးဟွံတုပ်ၜါ၊ အလုံဍုၚ်ကၠာ ပြာကတ်ဒယှ်၊ တုပ်အဇပ္ကဴ မောဝ်နှဴဒိုဟ်စှ်၊ အမြာဲမောဝ်ပ္ဍး ထိုၚ်သးကဴဂှ်၊ ဒှ်တိုန်ခဵုခါတ် ညာတ်သၟိက်ဂွံၜှ်၊


မုက်လိက်−၁၀[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
အလုံဍုၚ်ကၠာ မေတ္တာက္တဵုဒှ်၊ ကောန်ဝုတ်ဗၞးဂှ် ဓယှ်ရုပ်ဗြဴ၊ ကောန်သေဋ္ဌဳသ္အာၚ် တၟံပါၚ်ဂၠာဲလဴ၊ တၟံညးအဲ နတဲဇန်ပ္ကဴ၊ ဗလးကလုတ်အဵု ကဵုကၠုၚ်ပူဇဴ၊ ညးညးအဲအဲ ရိုဟ်တ္ၚဲဖက်နှဴ၊ ကလုတ်တံဟေၚ် ဂွဒးကလေၚ်စဴ၊ မနသၠုၚ်အဴ ကောန်ဗြဴသေဋ္ဌဳ၊ ပ္တေဟ်လဝ်ဗိုန် ပိုန်ရုပ်ကျာ်သြဳ၊ ဗတ်ဟီုလှေံလှန် ဟွံဗၠန်ဟွံချဳ၊ ကၟာဲဂၠိုၚ်တောၚ် ဟွံရံၚ်ဟွံသ္ၚေဝ်၊ ဂလာန်အိုဿီု ဟီုထောံဓရဳ၊ ကောန်ဝုတ်သေဋ္ဌဳ လွဳဓဝ်မန၊ ညးညးအဲအဲ ဟွံဂွံမွဲရ၊ ပ္ကဴၜိုန်ဍေံဂေါဝ် မြမောဝ်ပသ၊ ညံၚ်ဗီုသာ်ဂှ် သၟဟ်ပၟာဏ၊ ဗတ်နွံမေတ္တာ ယဝ်အာဒးဂွ၊ ဟွံဂံၚ်မွဲရ အိုတ်ဒေသဍုၚ်၊ ရုပ်ဂေါဝ်ကွေံရ ဟိုတ်မနသၠုၚ်၊ ၜိုန်ရုပ်ဂေါဝ်တဴ ညံၚ်ပ္ကဴဟရုၚ်၊ ပသဂၠိုက်မံၚ် ညးဟွံဂံၚ်ဆုၚ်၊ ကောန်သေဋ္ဌဳဗၠာဲ ကွာ်သာအာကၠုၚ်၊ ယိုက်စၞောန်တဲ ဂေတ်ဂြဲပါဲပုၚ်၊ သၟိက်ဂွံဂဗး ဟီုဂးတက်ၜုၚ်၊ အိုတ်အလုံဍုၚ် ဍုဟ်ဟွံကၠုၚ်အာ၊ မိဒိဋ္ဌဟေၚ် ဂးမၚ်္ဂလိကာ၊ ကရောံမိမ မနဖြာဖြာ၊ လ္တူပိုန်ဘိုက် တသိုက်ဘောဂါ၊ လ္တူဍိက်ကမၠောန် ကၠောန်ၜိုတ်နၚ်ဏာ၊ နပိုန်အခါ တန်တဴကၠာရ။


လၟေၚ်ဖဵုဂုန် တွံဆန္ဒ ပိုဲချူပျးဇန် ဇၟန်ဝက်ကျ၊ လၟေၚ်မဂ္ညိ ဗောဓိသတ္တ၊ ဟိုတ်အကုသဵု ဇိုန်ကဵုမူလ၊ မက္တဵုဒှ်ရ ဋ္ဌာနဍုၚ်ဂှ်၊ ဂဗ္ဘာဂမြၚ် ကြၚ်ကၠုၚ်က္တဵုဒှ်၊ ညးပမၞိဟ်ယုတ် ခါဲဒုတ်ညးချဟ်၊ ဍုဟ်ဒၞာဲ ညးပါဲရုဲစှ်၊ ဗတ်ညးဍုဟ်ကီု ဟွံဟီုခၠေဝ်သှ်၊ ပ္ဍဲဂကူဂှ် ကၠုၚ်ဒှ်ဂဗ္ဘ၊ ကံအတိက်ဟေၚ် ချူပြေၚ်နၚ်ဏာ၊ ပါရမဳစိ ဗောဓိသတ်ကၠာ၊ မသက္ကုယဲ ဗွဲဓမ္မတာ၊ အကုသဵုကီု ကုသဵုသီုၜါ၊ ဍေံဇိုန်ကဵုကၠာ သၠးဂဗ္ဘာရ၊ ဗဗွဲဓမ္မတာ ဇၞော်အာလျလျ၊ ရုပ်သာ်ဟိန်ဗိန် ဇိုၚ်သေန်တတ်ဖလ၊ မုက်လးကယေၚ်ၚံက် သီုဗ္စံက်သီုကွ၊ ရာညးညာတ်ဗိုန် ဇအိုန်ဇရ၊


မုက်လိက်−၁၁[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ညးခုတ်နာမ မာတၚ်ဂပၠန်၊ ကရောံမိမၜါ ဂယိုၚ်လမျီုစိ ပိမိကဵုကောန်၊ လၟိုန်တ္ၚဲဟေၚ် ဟွံဂွံဝေၚ်ခၠန်၊ တ္ၚဲသဝ်စဴညောန် သန္ထာန်တာဲဝၚ်၊ တ္ၚဲယးခဵုခါတ် ဂၠာဲအာတ်စဟေၚ်၊ ခၞာတ်ထိုၚ်ရ ထ္ၜကေတ်ဓလေၚ်၊ လၟိဟ်သ္ၚိကၠာ အာတ်ဟွံခြာဝေၚ်၊ လ္ၚဵုညးချဟ် ဍုဟ်မုက်ဓစေၚ်၊ ဆညးကဵုဟေၚ် ယိုက်ဂၠေၚ်တုဲစဴ၊ ရိုဟ်တ္ၚဲအာတ်ရ ဂွံပဗုၚ်ဂၞဴ၊ ဗောဓိသတ္တ တုပ်အဇပ္ကဴ၊ ဗွဲဓမ္မတာ ဇၞော်အာသဴသဴ၊ အယုက်တိုန်ဒှ် စိုပ်စှ်တြဴ၊ မိမဗျုထဴ စိုပ်သဘဴဇရာ၊ ဗောဓိသတ္တ မာတၚ်ဂကၠာ၊ က္တဵုဒှ်ဗဒှ်ကသပ် ချပ်နပညာ၊ ဂုန်မဇၞော်ပြဲ မိမအဲၜါ၊ မဂၠိုၚ်အနန္တ ဟွံကသုန္ဓရာ၊ လၟုဟ်အဲဇၞော် အဲဒးရော်ခၠေဝ်၊ မိမဇရာ ဟွံကဵုအာတ်ရ၊ အဲအာတ်ဗ္စညိ ၜါမိကဵုမ၊ ဟွံကဵုယုတ်တ် ပ္ဍဲဝတ်ပုၚ်သွ၊ ဟွံကဵုဒိုတ်ဝါတ် ဂၠိက်ယာတ်ညိည၊ ဂၠာဲအာညံၚ်ဂွံ ဟွံဒိုအ်ဟွံလဇ၊ ချပ်တုဲဟေၚ်ရ ပ္တီမိမၜါ၊ လ္ၚောဝ်ဒးရး ဂၠးဇိုၚ်ပါဒါ၊ တုဲဟီုတုန်ရ ယွံမိမၜါ၊ လၟုဟ်ကောန်ဍောတ် ထတ်စောံမြက်စာ၊ မိမၜါဂှ် ဒှ်ဓဝ်ဇရာ၊ ဂုန်မဇၞော်လှဲ လ္တူအဲကၠာ၊ ကဵုကောန်ဂွံခၠေဝ် မွဲဝါညိအဴ၊ မိမၜါဝွံ လၟုဟ်ဗျုထဴ၊ လ္ပဂၠာဲရ စၞအဟာဂၞဴ၊ မံၚ်ပ္ဍဲတာဲညိ မိလ္ပကတဴ၊ ကောန်ဂၠာဲအာတ်ဟေၚ် ဂွံယိုက်ဂၠေၚ်ဖျဴ၊ သွကအဟာဂၞဴ လ္ပကတဴညိ၊ မိၚ်ကောန်ဟီုပၠန် ဒှ်တိုန်ပဳတိ၊ ကောန်ညံၚ်ကောန်အဲ ဟွံမွဲလိုက်ပိ၊ ဟိုတ်ဒှ်ခါဲဒုတ် ယုတ်ညးဟီုဗျိ၊ ကောန်အဲဟွံယုတ် ဟိုတ်တီဝတ်မိ၊ ညံၚ်ကောန်ဝွံစိ ဇြက်ဗျိနွံဟာ၊ ဟီုထိုၚ်ဟးကီု သီုမိမၜါ၊ ဝဳတိနရု ဒုၚ်သာဓုကာ၊ ဂးမၚ်တၚ်ဂ တၠပညာ၊ သၟိက်ခၠေဝ်ရော်ညိ ဂုန်မိမၜါ၊ တိုၚ်ပၟိက်ကၠာ အဲမြာကွေံရ၊ ဂးဣၚုဟ်ပြဲ တ္ၚဲယးဂတ၊


မုက်လိက်−၁၂[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
သွက်ကေတ်ထိုၚ်ဟေၚ် ဓလေၚ်ရပ်ထ္ၜ၊ ခၞာတ်တဲမွဲ ကွာ်သဲတိတ်ရ၊ ဇၟာပ်သ္ၚိပၠန် ဟွံရန်ဒည၊ ဂဇံအာတ်ရ သ္ပရာဒနာ၊ သာဓုသာဓု သာ်ဝွံကဵုမြာ၊ ဖဵုဂွံကဵုရ ပုၚ်သွအဟာ၊ သ္ၚုသီုသှုဲသၠာဲ ဂၠိုၚ်သာ်နာနာ၊ ပိုန်ကၞောတ်ပိုန် သီုကွိုန်ပညာ၊ ရုပ်ကၞတ်ရုပ် ညးဟွံတုပ်ၜါ၊ ဖဵုကဵုဒါန်ကၠာ ကဵုမြာသုခိ၊ ကဵုဂွံဗၠးယဲ ပ္ဍဲပစ္စက္ခ၊ ကဵုသိုက်လှိၚ်အဴ ပ္ဍဲဘဴဂတ၊ ယဝ်စုတိအဴ ဇၟာပ်ဘဴဘဝ၊ ဋ္ဌာန်အပါဲကွေံ ကဵုဗၠးဒိဋ္ဌ၊ ဍုၚ်သွဝ်မူလ ကဵုစိုပ်ညိအဴ၊ မိၚ်ဒးဆံလံ တၟံတြုံဗြဴ၊ ကၠုၚ်ဒုၚ်ကဵုရ ပုၚ်သွဖက်နှဴ၊ သၠုဲသၠာ်သီုသ္ၚု ဇဗၠုဗြာတ်က္ၜဴ၊ သီုစေတနာ သီုမေတ္တာဇဴ၊ မာတၚ်ဂအဴ အာတ်တဴညိညိ၊ တဲရပ်ခၞာတ် ဂၠာဲအာတ်ဇၟာပ်သ္ၚိ၊ ယဝ်ဖ္ဍောဝ်ပၠန် ညံၚ်မန်ရသိ၊ မိၚ်ဒးစိုတ်ချဳ ရာသဳပက္ကတိ၊ ဂြပ်နွံကဵုပၠန် ညံၚ်ကောန်ကဵုမိ၊ ဆုဲအာတ်အာညိ သ္ၚိဟွံညန်သ္ၚောဲ၊ မာတၚ်ဂဗိုန် ဖ္ဍောတ်တိုန်သဲသဲ၊ သာဓုသာဓု ယွံလဇုအဲ၊ ယွံဗဴယွံလနော်တြၝဲ၊ ဆာန်ဍူညိရ ဒါနရောၚ်ပြဲ၊ ဒါန်ဂွံနိဿဲ ကြဴတဲဒှ်မ၊ အယုဝဏ္ဏ သုခဗလ၊ ဂွံဍိုက်ပေၚ်တဴ ဇၟာပ်ကဵုဘဝ၊ ပိုန်မၞိဟ်ပိုန်သွဝ် ဗွဝ်သုခ၊ ဋ္ဌာန်အပါဲကၠာ ဟွံဒးအာရ၊ ယွံမိယွံမ သၠးညိရအဴ၊ ဝုတ်တ်ဗၠာဲဗၠာဲ ဗြဴကၟာဲလထဴ၊ သၟတ်တြုံကီု သီုကဵုသၟတ်ဗြဴ၊ ယဝ်မိၚ်ဒးအဴ ကၠုၚ်ကဵုနှဴရဴ၊ သ္ၚုသၠုဲသၠာဲရ ပုၚ်သွဖက်နှဴ၊ မာတၚ်ဂအဴ ဂွံတုဲစဴအာ၊ ဂၠေၚ်ဖျဴဏာသၟတ် လျတ်သာသာ၊ ညောန်စိုပ်တာဲဝၚ် ဇရေၚ်မိမၜါ၊ ဖျေံဓလေၚ်ရ သဂါရဝါ၊ ဆန်ၜန်တုဲကီု သီုမရောံညှာ၊ လ္ၚောဝ်ဂၠးပါဒါ ခါဂှ်ဟီုပၠန်၊ ယွံလေဝ်ပိတာ ညးၜါဂၠိုၚ်ဂုန်၊ ဒုၚ်ဒါန်ညိရ ပုၚ်စၞဗျန်၊ စွံမေတ္တာပြဲ ပ္ဍဲအဲဍိက်ကောန်၊ ပြေၚ်ဖျဳတုဲသ္အး ဒးရ:ပြဲလောန်၊ ချိုန်လမုဟ်ပၠန် ဒုၚ်ဒါန်ကောန်အဴ၊ ဂမြၚ်ဇၞော်ကၠာ ညးၜါတြုံဗြဴ၊ မိၚ်လဟီုကောန် ဝန်စဝ်ပူဇဴ၊


မုက်လိက်−၁၃[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
မိပ်တဴစရိုတ် အဵုဇိုတ်မှောဝ်ဇဴ၊ ရိုဟ်ရေၚ်ဟီုဂး ထိုၚ်သးကောန်ဂၞဴ၊ ကောန်ပိုဲဝွံအဴ ဒေဝတဴပၟာ၊ ဂၠာဲအာတ်ဟွံလံ လၟုဟ်ဏံရောၚ်အာ၊ ဂွံနၚ်ပြဟ်ရ စၞအာဟာ၊ သ္ၚုသီုသၠုဲသၠာ် ဂၠိုၚ်သာ်နာနာ၊ ၜိုန်ဂြပ်ညးလအိတ် အာတ်ကေတ်လောဲသွာ၊ ညံၚ်ကောန်ဝွံကၠာ ၜါဟွံမွဲရ၊ ထိုၚ်သးကၠာအဴ ကြဴဟာပ်ပုၚ်သွ၊ ဂဇံဒးရး ဂးမာတၚ်ဂ၊ ဍာ်ကြဴတဲပ္ညုၚ် ဍာ်သုၚ်ရပ်ထ္ၜ၊ ဇိုန်ကွာဲကဵုရ တဲမိမၜါ၊ ဂးမာတၚ်ဂ တၠပညာ၊ ဟွံဂွံလၞုဟ် ပ္ၚုဟ်ဓဝ်သဒ္ဓါ၊ လၟိုန်တ္ၚဲပၠန် ကၠောန်ၜိုတ်နၚ်ဏာ၊ ဖါၚ်ဗ္စရ စၞအဟာ၊ ဟွံကဵုယုတ်မတ် ပတ်ပေါန်လွဳပရာ၊ ဒးအခိၚ်ကၠာ အာဂၠာဲအာတ်ပၠန်၊ အလုံဍုၚ်မွဲ ဂေတ်အာထဲလန်၊ ဆညးကဵုကွေံ ဟွံဂးဂၠိုၚ်အောန်၊ သိုဂၠိက်ယာတ်ကွေံ ဟီုဂးကၠိစောန်၊ ဆဂွံယိုက်ဖျဴ စဴသ္ၚိပြာပ်ညောန်၊ ဗ္စမိမပၠန် အာတ်ကၠောန်လွဳပရာ၊ မိမၜါဂှ် ဒှ်ဓဝ်ဇရာ၊ နူဇရာစိ ဗျာဓိပြိုက်ဖါ၊ ယဲဂှ်ထပ်လံၚ် လံအာကြံၚ်အာ၊ ရာန်သကိုတ်ရ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ ဒွံမာရဏ သီုညးၜါပၠန်၊ မါတၚ်္ဂရ စိတ္တကၠိစောန်၊ ညာတ်ဒးဂိုဟ် တက်သိုဟ်ယာံဒေါန်၊ တံဇိုၚ်မိမ ယာံထပူဗန်၊ မိမဒဴထောံ ဟွံဂွံခၠေဝ်ဂုန်၊ လၞီထတ်လောန် တသောန်တသဝ်၊ အဵုတၟံတိုၚ်ဗိုတ် ဒေပ်စိုတ်ဓဇန်၊ မိလၟာဂၞဴ ကၠုၚ်ဒဴထောံကောန်၊ ကၠၚ်ဨကောဝ ဒေသဒိုဟ်ပန်၊ ဟွံမွဲကောဒေံ ကၠၚ်ရစောန်လောန်၊ အဵုမိကျာ်ဂန် ဒဴထောံကောန်ဟာ၊ အဵုမဂၠိုၚ်ဂုန် သၟဟ်သုန္ဓရာ၊ လၟုံကောန်ဇၞော် ကောန်ဂွံရော်ခၠေဝ်၊ ဟွံလံသွံအဴ မိတံဒဴအာ၊ ထောံလဝ်အောန်မွဲ ညံၚ်ဇြဲဒေါဝ်ဝါ၊ ဟွံမွဲသၞေဟ်သၚ် ပါတဟၚ်သာ၊ အဵုမိမာတာ က္ဍုဟ်ကောန်ဟာအဴ၊ အဵုဓုပ်ပြကာ ယွံလၟာဂၞဴ၊ ကောန်ကဵုဒုဟ် ဍုဟ်လဝ်ကဵုဒဴ၊ ကောန်ဂၠာဲအာတ်ဇွောံ ဂွံတုဲကလေၚ်စဴ၊


မုက်လိက်−၁၄[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
စိုပ်သ္ၚိဇံသဝ် လ္ၚောဝ်ပူဇဴ၊ လၟုဟ်ဒဴအာ သ္ၚောဲခြာတဴ၊ ယွံလၟာဂၞဴ ဒဴထောံကောန်မွဲ၊ အဵုလၟာဂၞဴ တုပ်ရဴသၟိၚ်တ္ၚဲ၊ ပျးတကံပန် ဂေတ်လန်ဂေၚ်ထဲ၊ ချိုန်လၟုဟ်ဝွံ ရာဟုကၠုၚ်ပျဲ၊ လျးဂၠုထုပ် အုပ်ဒးမတ်ဗြဲ၊ ဒဵုသဝ်ပၠိုတ်အာ ပါသတြုပျဲ၊ ဒဴထောံကောန်မွဲ ကဵုညးပျဲဟာ၊ အဵုမိကျာ်ဂန် ထောံကောန်ဒဴအာ၊ ဥတုဒးဂွာံ တံသၞာံလဗိုက်ကျာ၊ အကာသဓဇူ ဗြဲဂူဖြာဖြာ၊ ဍာ်ဗြဲလေဝ်ကှ် ကြဴဒှ်မုဟ်ကျာ၊ ဗြဲမတ်ကောန်ၜါ ကှ်ကီုဟာယာဲ၊ အဵုလၟာဂၞဴ ဒဴထောံကောန်ဗၠာဲ၊ ညးနွံညးသိုက် ညးဂွံအိုတ်အာဲ၊ ကောန်ဒှ်ခါဲဒုတ် ဒုဟ်ဂၠိုၚ်ဒၞာဲ၊ ဇကုမွဲအဵု ဟွံမွဲကဵုဗ္ဒာဲ၊ ကောန်ကၠၚ်ညးဂး ဒးပြးနူယာဲ၊ ကောန်ဒးတူလာဲ အဵုယာဲတၠဂုန်၊ အဵုလၟဂၞဴ ကောန်ရဴအှ်ေဒုန်၊ ဗဗုလဟဵု ဂဵုတုဲဒးသုန်၊ ပၠိုတ်တုဲဟုံအဴ ကြဴဒှ်ဗွဝ်ဂြုန်၊ ညံၚ်သာ်ဂှ်ရ ဒုက္ခမဵုရုန်၊ အဵုမိတၠဂုန် ဒဴထောံကောန်ဟာ၊ အဵုမိကျာ်ဂန် ကောန်ဒှ်ပူဆာ၊ လတေံဍာ်ဆၚ် လၟောဝ်ဂၚ်္ဂါ၊ ကျာလေၚ်ကဝ်ပိုတ် သိုက်က်ဇတ်အာ၊ ရမတ်ကောန်ဆက် နူစက္ခုဒွါ၊ ရမတ်ဂၚ်္ဂါ ဇတ်မာန်ဟာအဴ၊ ဂးမာတၚ်ဂ တၠအနုအဴ၊ နဓဝ်ပညာ ချပ်ဗ္စာတဴ၊ ဇာတိဇရာ ဗျုဓိဖက်နှဴ၊ ဓဝ်မာရဏ ဇၟာပ်သတ်ကျစဴ၊ ဒှ်ဗျုယဲအဴ ချိုတ်အဴဟွံလံ၊ ညံၚ်မံၚ်ညးအဲ တက်တဲကဵုကံ၊ မံၚ်ပ္ဍဲလိုက်ဗာ သိုတ်သာသ္ပံ၊ ဟွံဗှ်ဂၠံၚ်ချိုတ် စရိုတ်စတ္တံ၊ ညံၚ်ဟွံပြးဆာဲ ဟွံလာဲညံၚ်တၟ၊ ကာလဒးချိုတ် စိုတ်ကၠုၚ်ဒှ်ပရအ်၊ အဲလၟုံဏံ ဒှ်ပရံရသွံ၊ ချပ်ဣၚုဟ်သွံ ဂတိဂိုၚ်စွံ၊ သောကဂၠိုက်ဂၠာဲ ဂိုၚ်ဖရာဲထောံ၊ ဟွံကဵုဗၠိုက်ဗၠန် ဟွံကဵုစောန်ကလောံ၊ သောတဆေဝ်ဒဝ် ဓဝ်ရောၚ်ဇၞးဂွံ၊ မာတၚ်ဂသွံ စွံသ္တိတုဲဗ္စာ၊ တုဲသၟိက်ဂိုၚ်ရ ဇွမိမၜါ၊ ကော်ပကောံနၚ် ဂမြၚ်ရဲသာ၊ ဍောတ်တ်ဇၞော်ဇၞော် သီုဗော်ပြဝါ၊


မုက်လိက်−၁၅[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဖန်ဖက်စဳရေၚ် လၟေၚ်အရာ၊ ပြဝေဏဳရ ယိုက်ဇွတမၠာ၊ ပြုပြေၚ်တုဲကၠာ ပ္ဍဲကာလဂှ်၊ သၟိက်ဂိုၚ်ဒေပ်ကၠာ ပ္ဍဲကာလဂှ်၊ ခါဲကတိုၚ်ကၠာ သီုၜါညဳသၟဟ်၊ တိုပ်ဒေပ်ညဳသာ သီုၜါဟွံတၞဟ်၊ ကလေၚ်စဴရ ဒေသဒဒှ်၊ မာတၚ်ဂဂှ် ဂၠာဲဗှ်ဗ္စာ၊ ဗတ်အဲမွဲသွံ ချိုတ်ထောံဂွံဟာ၊ ဇၟာပ်ညးအဲ ဗွဲဓမ္မတာ၊ ပိုဲခါဲဒုတ်ရ မူဒၞာဲပကာ၊ ခိုဝ်ခိုဝ်ခါတ်တ် ဂၠာဲအာအာတ်အာ၊ ဗွဲဓမ္မတာ အာတ်စအာရ၊ ချပ်ဣၚုဟ်ပၠန် ဟွံရန်ဒည၊ ပလေဝ်ကောန်တာဲ ဂၠာဲၜုန်မြ၊ ဇုက်ဝါဂၠာဲပၠန် ဆုဒုန်မှာဲမှ၊ ဂၠာဲပကောံနၚ် ပြုပြေၚ်သက္ခဏ၊ သၞာံဂၠဴမူလ ဂွံပကၟဳ၊ ဒုန်ၜဝ်ထၞေက် ကရေက်ဝဏဳ၊ ဇုက်ညးဒက်ဂဝ် ဒက်ကွဝ်ညဳညဳ၊ ယာတ်ညးဂြာပ်ဇွ ဂွံဇိၚ်ပဂၞဳ၊ အိုတ်ဂမြၚ်ပၠန် ဗိုၚ်ကၠောန်ပလွဳ၊ မံၚ်တဴညဳညဳ ပနဳသုသာန်၊ တၠပညာ ပ္စာနညာဏ်၊ ဂွံမိၚ်ကေတ်ဟေၚ် ပရေၚ်နဳဒါန်၊ ခါဲဒုတ်ညးဍုဟ် စုတ်ဒုဟ်သီုကွာန်၊ ဂကူယုတ်ကွေံ ဟီုက္ၜေဟ်အဓာန်၊ အိုတ်ဇၟာပ်ကွာန် ကွာ်ဍာန်ညးချဟ်၊ ဂကူယုတ်ကွေံ ဒုဟ်ဍေံဟွံဒှ်၊ စိုတ်ယဝ်ရယုတ် ဒှ်လုတ်ကျာ်တွံ၊ ဒးစှ်ေအပါဲ ဂၠိုက်ဂၠာဲပှ်လှ်၊ ဂကူယုတ်ပြဲ ၜါနဲတုပ်သၟဟ်၊ စိုတ်သတ္တံဂှ် ဒှ်တံအရၚ်၊ သမ္မာမိစ္ဆာ စိုတ်ၜါတွံနၚ်၊ သမ္မာစိုတ် ကွာ်လောဲစိုပ်သၚ်၊ မိစ္ဆာဒှ်ဗက် နရက်ဒးကြၚ်၊ စိုတ်ယုတ်ခဵုခါတ် ပါတ်ဇၟာပ်တၚ်၊ စိုတ်ဆောံမမၚ် ဟွံဒးကြၚ်အာ၊ ဂလာန်ဝွံဂှ် ဗှ်တုဲဗ္စာ၊ ဂးမာတၚ်ဂ မိမသီုၜါ၊ ဂကူယုတ်အိုတ် ချိုတ်ရောသ္ဂးဟာ၊ ဂကူပြဲပၠန် ချိုတ်အနန္တာ၊ တိုၚ်ချိုတ်မွဲတ္ၚဲ အိုတ်အဲညးကၠာ၊ ဓဝ်မာရဏ ချပ်ဗ္စာညိ၊ လောဘဒေါသ မောဟညးပိ၊ မၞမွဲကၠာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ ယဝ်ဗက်စဍေံ ဒးစှ်ေကမ္ဘိ၊ သၟိက်ကဵုဝေၚ်ပါဲ ဂၠာဲကဵုဂတိ၊ ဝေၚ်ပါဲကၠေံညိ သတိပလွဳ၊ မဟာသာလ နာမသေဋ္ဌဳ၊


မုက်လိက်−၁၆[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဂွံကောန်ဝုတ်မွဲ ညံၚ်နဲထဝ်ဂွဳ၊ မၚ်္ဂလိကာ ရုပ္ပါကျာ်သြဳ၊ မဇၞော်ဓဝ်မၞ ခန္ဓပြေၚ်ဖျဳ၊ ကျိုၚ်ကျဝ်ဟုံလဳ ပြေၚ်ဖျဳရိုဟ်တ္ၚဲ၊ ပ္ဍဲလိုက်ဝွံကွေံ ညးဟွံတုပ်အဲ၊ ဂကူပိုဲဗၞး နူညးပိုဲပြဲ၊ ထတ်သန်ဂၠိုၚ်ထပ် ပိုန်ဒြပ်ပိုဲလှဲ၊ ဂးရုပ်အသဝ် ဂေါဝ်ဆအဲမွဲ၊ ပ္ဍဲစိုတ်ဒက်ဂြဲ ရိုဟ်တ္ၚဲကျိုၚ်လှာ၊ ကြိုက်သၟိက်ဒှ် ကာလဂှ်ကၠာ၊ သ္ဘၚ်နက်သတ် ဒးသၞောဝ်အ္စာ၊ အလုံဍုၚ်မွဲ မွဲသၞာံမွဲဝါ၊ အိုတ်ဗၞးတံ တၟံဝေါဟာ၊ ၜးကေတ်ကြိယျာ ကၠုၚ်အာလဳၜန်၊ ညးဝါတ်ညးလောဲ တံၚ်ဂြဲပြာပ်ညောန်၊ ပုၚ်ကွာၚ်စၞ သဗ္ဗဂၠာဲကၠောန်၊ ကၞာထကီု သီုပ္ကဴဇၟန် အိုတ်ဇၟာပ်သ္ၚိ တိညံၚ်ဍန်၊ ဖါပ်စ္စပၠန် တန်ဆန်ကၠုၚ်အာ၊ ဒိဋ္ဌဟိရိ ဂးမၚ်္ဂလိကာ၊ ဍိက်ကမၠောန်ရောၚ် ဟောဟောဂြာဂြာ၊ သၟိက်ဝေၚ်သဘၚ် အခြၚ်နာနာ၊ ဂၠာဲကၠောန်ကွာၚ်ၜဲ ဂၠိုၚ်နဲပြကာ၊ ဓရိက်ခၞာ ဂၠိုၚ်ဝေါဟာလောန်၊ ထဝ်ဗာတ်ဍာ်သာဲ ဖက်ပၠာဲခန်န်၊ သဂြာကလောံ ထောံကၠေၚ်သောန်န်၊ ဓုပ်ကဵုဓုပ်အဵု ဂွဳကဵုဂွဳပၠန်၊ ဝေါဟာဗၞး ဒးရးဂၠာဲကၠောန်၊ ဍိုက်ပေၚ်စိစောန် ဂၠာဲကၠောန်ဗဒှ်၊ ကော်ဍိက်ဗြဴပၠန် ဗၞတ်မသုန်စှော်၊ ကဵုကျိုၚ်ကျဝ်အဴ ပ္ကဴကဵုစရှ်၊ ကော်ဍိက်တြုံရ ခၞံညဳသၟဟ်၊ မသုန်စှော်ကၠာ ဟွံခြာတၞဟ်၊ ကောံတုဲညဳသၟဟ် ပြဟ်ကဵုနၚ်ကွဳ၊ အမာဲပုၚ်သွ စၞကွာၚ်ဂွဳ၊ လ္ၚဵုဂှ်စန်ဒက် ကၠံက်ဂွက်ဓရဳ၊ မြမောဝ်ဂၠိုၚ်ဂၠၚ် ကဵုပၟၚ်ကဵုဂွဳ၊ ဍိုက်စုတ်ပေၚ်ဍတ် ဟွံလျတ်ချဳ၊ ဍိုက်ပေၚ်ဇၟာပ်ကွဳ ညဳညဳသာသာ၊ ဒိဋ္ဌဟိရိ ဂးမၚ်္ဂလိကာ၊ ကျိုၚ်ကျဝ်ဒးရး ၜးလဝ်ကြိယျာ၊ ကွဳဇရာထဝ် အသဝ်သာ်လွာ၊ ကျိုၚ်လဝ်ဒးရး ချေံသိန္ဓဴၜါ၊ ဗ္ဂန်ကေတ်တုဲ သၟိက်အာဥဒျာန်၊ ဍိုက်ကွဳကမၠေ အသေအဟာန်၊ ညးညးအဲအဲ ထပ်ဂၠောဲပေၚ်ဍာန်၊ လ္ၚဵုကွာ်တိုက် လ္ၚဵုဍိုက်ကွဳယာန်၊


မုက်လိက်−၁၇[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ကောန်သေဋ္ဌဳဗြဴ ပ္ကဴလှဖ္ဍာန်၊ ကၟဳလဝ်ကွဳယာန် မွဲဟာန်သၟိက်အာ၊ ခၞဂှ်ပၠန် ဖျေံအမန္တာ၊ ယွံလေဝ်ဍိက်သ္ကံ လ္ပသ္ပံသာ၊ လညာတ်ယုတ်ကွေံ မၞးတံဆေဝ်တာ၊ မၞိဟ်ချိုတ်မၞိဟ်ယဲ ကဵုပါဲသ္ၚောဲခြာ၊ ခါဲဒုတ်ယုတ်မာ ပကဵုဒနာကြတ်၊ ဟွံမွဲကဵုမ္ၚဵု လေပ်ဆဵုဒးပယျတ်၊ ယာံအဲညာတ်ကွေံ ဟွံဒးကဵုမတ်၊ ဟွံဒးညာတ်မွဲ နူအဲဍောတ်တ်၊ ဂၠံၚ်ပိုဲအာကွေံ ပကဵုဍေံတတ်၊ မၞးတံဍောတ်ဇၞော် စဳစောတ်မၚ်မွဲ၊ မိၚ်တုဲဆံလံ ဍိက်သ္ကံရဲ၊ လ္ၚဵုလေံလွပ် ရၠ်ကေတ်နတဲ၊ ကွာ်အာဂတ ဟီုရသဲသဲ၊ ဟွံမွဲမ္ၚဵုကၠာ ပါဲသာဲသ္ၚောဲ၊ ကောန်သေဋ္ဌဳပြဲ တ္ၚဲဝွံတိတ်ကၠုၚ်၊ ဂးမာတၚ်ဂ ဂၠာဲစၞပုၚ်၊ တ္ၚဲဝွံပြဲဟေၚ် ဝေၚ်သဘၚ်ဍုၚ်၊ ဇၟာပ်ညးဇၟာပ်ကွာန် ကဵုဒါန်အာကၠုၚ်၊ အဲဂွံလောဲရ စိတ္တကေဝ်ဇြုၚ်၊ ဂွံကသပ်ပ္ညုၚ် ကွာ်ကၠုၚ်ဇောဲဇောဲ၊ ခၞာတ်နတဲ ထိုၚ်မွဲကၟာဲ၊ ဆဵုသ္ၚိလုပ်အာတ် ဟွံဒးဝါတ်ခါဲ၊ ဆညာတ်ဒးကဵု ကုသဵုဇိုန်ကွာ်၊ ဆဵုဒးပေၚ်ခုတ် ဍိက်ဝုတ်ဍိက်ဗၠာဲ၊ ဍေံဟီုသ္ကာတ်သာဲ ဂၠိုၚ်ဒၞာဲဆေဝ်တာ၊ ဟေံမာတၚ်္ဂ မၞးလ္ပအာ၊ ဂကူခါဲဒုတ် ဗှ်ေမၞိဟ်ယုတ်မာ၊ တေံနာဲပိုဲကွေံ ဂးမၚ်္ဂလိကာ၊ ဟွံမိက်ညာတ်ဟေၚ် အမၚ်္ဂလာ၊ မၞးလ္ပအာ ယဝ်အာဒှ်ဝါတ်၊ မာတၚ်ဂဗၠာဲ ဂါဲဝါဲခါတ်မါတ်၊ ဟွံဟီုဟွံခၠေဝ် ကွာ်ကြေဝ်ဂၠာဲအာတ်၊ ဍိက်တံအိုဿီ ဗိုၚ်ဟီုရာဲသာတ်၊ ဟေံမာတၚ်ဂ ယဂၠာဲပတိဃာတ်၊ နာဲပိုဲယာံညာတ် ဒှ်ဝါတ်ရယ၊ မာတၚ်ဂပၠန် ဟွံရန်ဒည၊ ဓဏာတ်တဲမွဲ ကွာ်သဲဗၠဗၠ၊ ကောန်ဝုတ်သေဋ္ဌဳ စဝ်ကၠုၚ်ကွဳရ၊ ဂွံညာတ်ကေတ်ကွေံ မၞးမာတၚ်ဂ၊ ချပ်ခါ်ဆိုအ်ေ ဇအိန်ဇရထအအ်၊ တုဲသၟာန်တိုန်ကွေံ ယွံလေဝ်မၞးတံ၊ ဒးညာတ်လၟုဟ် ညးဂှ်ဍေံဏံ၊ မူယၟုကီု ဟီုပကဵုလံ၊ ဟိန်ဗိန်ယုတ်မာ လအာညံၚ်ပရံ၊ ညးဂှ်ဍေံဏံ မၞးတံဟီုစံ၊ ဍိက်ဂမၠိုၚ်ဂွိၚ် မိၚ်ဒးအသံ၊


မုက်လိက်−၁၈[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
လ္ၚောဝ်ပ္တီညိ ယွံမိတ္ကံဇမ်၊ ဂးမာတၚ်ဂ ဍေံမၞိဟ်ပရံ၊ ပိုဲဍိက်ဆေဝ်တာ ဂၠိုၚ်ဝါလ္ၚီကၠံ၊ ဍေံဟွံဒိုအ်စံ ဍေံကြံလောန်အဴ၊ ကောန်ဝုတ်သေဋ္ဌဳ မိၚ်ချဳလိုက်လဴ၊ ညာတ်မာတၚ်ဂ ဒေါသဖက်နှဴ၊ ဟွံမွဲကဵုမ္ၚဵု ဆဵုဘာ်တရဴ၊ ဟွံမိက်အာဟေၚ် ဂေတ်ကလေၚ်စဴ၊ ချပ်ခါ်တုဲအဴ ကလေၚ်စဴအာရ၊ ဍိက်သေဋ္ဌဳကီု ဟီုသီုဒေါသ၊ ဟိုယ်လေဝ်ယတံ တ္ၚဲဏံဒးဂွံ၊ ဒၟာနူဂမြၚ် ယမာတၚ်ဂ၊ ဟွံဂွံစသုၚ် ပုၚ်ကွာၚ်စၞ၊ ကဵုဘဲဒက္ခ ဒးရယတံ၊ မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ကီု ဟီုတုန်ခံခံ၊ ကဵုဘဲလၟုံရ ပစွံဍေံလံ၊ ဂၠောဲလုပ်ဗိုန်ဗတ် ဍေံရပ်ပတ်ကံ၊ လ္ၚဵုဍေံခၞက် တက်ဗိုတ်ကဵုတၟံ၊ စိပ်တိုန်ဂြိုဟ်ချအ် ကံဝ်မတ်ပ္တဴ၊ ဍိက်သ္ကံရဲ တက်ဖဲစဴအာ၊ ဍေံပၠောထောံအဵု ညံၚ်ကဵုဇွဂၠဴ၊ ဗောဓိသတ္တ တၠအနှဘဴ၊ ဓဝ်အကုသဵု ဇိုန်ကဵုဖက်နှဴ၊ ဟွံဂွံချိုတ်အဴ လောတ်လောကၟဝ်၊ ဂိသၠောံကာယျ သဗသ္အဝ်၊ ဝိုတ်သ္တိကီု တသ္ၚဳကသဝ်၊ လောတ်လောကၟဝ် ကသဝ်သာသာ၊ လံညိဗ္ၜူဗၠး ဂွးတိဇက်အာ၊ ဇရေၚ်သၞိၚ်ဇြဲ ထောံဇိုၚ်တဲၜါ၊ လၟောၚ်ဂၠိုၚ်ထပ် ဗကပ်လ္ၚာ၊ နကဵုတဲကဵု ဗက်ဍဵုညှာညှာ၊ ပတ်ဇွိတ်သာသာ ဂိဟဲအာရ၊ ဇက်က္တဵုပၠန် ဂဇုန်တော်ဆ၊ အဲအာတ်စလၟုဟ် ဗၠးဒုဟ်ပွ၊ မၚ်္ဂလိကာ ဒေပ်စိုတ်ပါပ၊ ချပ်ခါ်အဲပၠန် ဟွံရန်ဒည၊ စရိုတ်ဓဝ်မၞ ဍေံပနိဿဲ၊ အဲဒှ်ခါဲဒုတ် ပွလုတ်ဟွံမွဲ၊ ဂၠာဲအာတ်စရ ဗၞတ်ဆစဖဲ၊ ဟွံဂၠာဲဟီုၜေဟ် ညးရးဇမ္ၚောဲ၊ ရာဒနာအဵု လ္ၚောဝ်ယဵုတဲ၊ ဍေံညာတ်ရုပ်အဲ ချဟ်ခါ်အဲပၠန်၊ ဍိက်တံဂှ်ရ ဟွံဒညရန်၊ ဍေံရပ်ဂွံအဲ ဍေံကဵုဘဲဒန်၊ ဍိက်ကဵုနာဲရ မၞတန်တန်၊ ဓဝ်မေတ္တာရ သ္တိညာဏ်အောန်၊ ဟွံဂၠာဲဗှ်ရန် ဟွံချပ်စန်စာ၊ မာတၚ်ဂပြဲ ချပ်ပၠန်မွဲဝါ၊ ညးဍဵုဍိုက်သၟတ် ကဵုယုတ်ရဟာ၊ ဒေပ်စိုတ်ကဵုပြဲ မၚ်မွဲဂွံမြာ၊


မုက်လိက်−၁၉[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဗတ်ၜုၚ်တက်ကွေံ ဖျေံဓဝ်မေတ္တာ၊ ရပ်စိုတ်သမ္မာ မြာပိုန်သုခ၊ မၚ်္ဂလိကာ ပိုၚ်ခြာမာန၊ ဓဝ်မေတ္တာသွံ အဲစွံဂတ၊ အဲဟံၚ်ပြာ်ဍေံ ဂှ်ရောၚ်ဒးပွ၊ ကြဴဂွံတီညိ သတိဗလ၊ အဲအာတ်ဍေံရ ကာလဂှ်ဒး၊ ဂးမာတၚ်ဂ တြုံတၠညး၊ ချပ်တုဲက္တဵု ဍဵုၜံၚ်ရပ်ပၞး၊ လျဝ်ဇိုၚ်တဲ ကွာ်ထဲဆဒး၊ စံဇြဟတ်ညိ ဋ္ဌာန်တိသတး၊ မာန်ကီုရဂး ဇၞးစိုတ်တုဲအာ၊ ဇောဲဇောဲဇာဲဇာဲ လုဲလာဲဇိုၚ်ၜါ၊ ဟိုတ်ညးၜုၚ်တက် ဟွံဓဝ်ဟွံယာ၊ ဒစုန်ဝါဲဝါဲ ထိုၚ်ကၟာဲဏာ၊ သ္ၚေဝ်ရံၚ်အာစိ သ္ၚိမၚ်္ဂလိကာ၊ ချိုန်ဂှ်စိုပ်အာ ဟွံပါလၞၚ်၊ ဂဇုန်ယဵုဲ ပ္ဍဲတြၚ်ဝၚ်၊ ဖ္ဍောဝ်သဲသဲ ဂၠိုၚ်ကဵုနဲတၚ်၊ သာဓသာဓု ဒါန်ဝွံပြဲက္ဍၚ်၊ ဒါန်ရောၚ်ဇိုန်ကဵု မဂ်ဖဵုစိုပ်သၚ်၊ ဒါန်ရောၚ်ရီုဗၚ် ဟွံဒးကြၚ်လန်၊ ဒါန်ဇိုန်ကဵုစိ ကလိဂွံထဝ်သန်၊ ဒါန်ဇိုန်ကဵုတသိုက် ပိုန်ဘိုက်တန်န်၊ ဒါန်ဇိုတ်အဝဲ ရုပ်သာ်ပြဲလောန်၊ ဒါန်ဇိုန်ကဵုကွေံ ဟွံဒးဂၠာဲကၠောန်၊ ကၠိဂွံထဝ်သန် ဒြပ်ကောန်သမ္ဘာ၊ ဒါန်ရောၚ်ဒှ်တံ ခၞံနၚ်ဏာ၊ ဒါန်ဝွံရီုဗၚ် ဒါန်ဂွံဍံၚ်သွာ၊ ဒါန်ဇိုန်ကဵုတသိုက် လိုက်သွဝ်သီုၜါ၊ ဒါန်ရောၚ်တိတ်ဗၠး နူပးသံသာ၊ ဒါန်မှတ်ကဵုမြာ သုခသိုၜါ၊ ဍိက်သေဋ္ဌဳတံ တၟံတြုံဗြဴ၊ မိၚ်ကၠုၚ်ကဵုရပုၚ်သွဖက်နှဴ၊ မာတၚ်ဂကီု ဟွံကေတ်ဟီုတဴ၊ ကောန်ဝုတ်သေဋ္ဌဳ ကျာ်သြဳၜတ်သဴ၊ အဲဂွံအဲစဴ အဲအာတ်တဴရောၚ်၊ ဍိုက်သ္ကံရဲ တက်တဲဂြိုၚ်ကၠံၚ်၊ ကောန်ဝုတ်အသဝ် ရုပ်ထဝ်ဒကောၚ်၊ ဂလာန်ဂှ်ကွေံ ဒှ်ဍေံဟီုဂံၚ်၊ ခါဲဒုတ်ညံၚ်ဍေံ ညာတ်ဒးစံၚ်ပရံၚ်၊ ဒှ်ဍေံအာတ်ဂံၚ် အဲစံၚ်ပြံၚ်ကွေံ၊ ဍိက်သေဋ္ဌဳတံ ကဵုကံဟီုၜေဟ်၊ ဍေံတံဂြိုၚ်ကၠံၚ် မံၚ်စံၚ်ဟွံဒး၊ လ္ၚဵုခါတ်မါတ် သၟိက်ဘာတ်ထောံဍေံ၊ လ္ၚဵုဂှ်ချပ် သၟိက်ရပ်ဂဗး၊ ဆဍေံကဵုဍေံ ဂၠာဲဟီုဂးကၠံၚ်၊ ကၠံၚ်မံၚ်ထဥ ရုရုသံၚ်သံၚ်၊ သေဋ္ဌဳဗြဴမိၚ် ဂွံၚ်ဘိုန်စိုတ်စံၚ်၊


မုက်လိက်−၂၀[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ကော်ဍိက်ဗြဴအဵု ကဵုပါန်အခေါၚ်၊ ထဝ်သန်ကဵုဏာ ကဵုအာပလံၚ်၊ ပကဵုဍေံမံၚ် ညံၚ်ဒုၚ်ဂုန်ညိ၊ မိၚ်သေဋ္ဌဳဟီု သီုဍိက်ဗြဴပိ၊ဂိုၚ်ကေတ်ထဝ်သန် ယောန်စှ်ေအာတိ၊ ဟွံမိက်အာကီု ဍေံဟီုဒေါန်ဗျိ၊ ဍုဟ်ခါဲဒုတ်လောန် ညောန်လုပ်ညိညိ၊ စိုပ်တြၚ်ဝၚ်စိ နကြိဟီုပၠန်၊ ယွံမာတၚ်ဂ ကေတ်ရထတ်သန်၊ ကောန်ဝုတ်ညးကီု တုပ်ဗီုထဝ်သောန်၊ မၞးလ္ပအာတ် သွက်ဂွံဝါတ်လောန်၊ လံညးထေဲအဵု ညးကဵုဘဲဒန်၊ ဆဗၞတ်ထတ်သန် ကေတ်ညိပၠန်ရ၊ မာတၚ်ဂကီု ဟီုတိုန်ခယျ၊ ချိုတ်လၟုဟ်အဲ ဟွံမွဲမိမ၊ သွက်ဂွံမၚ်တာဲ ဂၠာဲဖျိန်ပုၚ်သွ၊ ဗတ်ညးဂစိုတ် ဒဵုအိုတ်ဇိဝိ၊ အာတ်ဒဵုဂွံရ ပဆေဝ်တာညိ၊ မိၚ်ကေတ်ဆဴဆဴ ဍိက်ဗြဴညးပိ၊ မိၚ်ဒးစိုတ်စံၚ် ဗီုသုၚ်ဍာ်ဂျိ၊ သၟိက်ဂွံကဵုချိုတ် ထေဲပၞတ်စိုတ်ဂိ၊ သ္ၚေဝ်မုက်တုဲဟေၚ် ကလေၚ်တိုန်သ္ၚိ၊ လ္ၚောဝ်ပ္တီစိ ယွံမိသေဋ္ဌဳ၊ လၟုဟ်ခါဲဒုတ် မၞိဟ်ယုတ်ခါခၞဳ၊ ဒုၚ်ဂုန်ဍေံကီု ဍေံဟီုဝေရဳ၊ ကဵုထဝ်သန်ကွေံ ဘာတ်ဍေံဟွံချဳ၊ ဍေံအာတ်ကေတ်ပၠန် ကောန်ဝုတ်သေဋ္ဌဳ၊ ခါဲဒုတ်ခါခၞဳ ဍေံဟွံချဳစဴ၊ မိၚ်လဟီုစိ မိသေဋ္ဌဳဗြဴ၊ ဇၞော်တဴဇကု သၟူဒမြဴ၊ ခါဲဒုတ်အာတ်ကောန် ဒယှ်လောန်တဴ၊ ပရိုၚ်သာ်ဂှ် မြဟ်ကမြဴ၊ ဂွံလောန်သဘဴ လှေံဖျဴပြဲလောန်၊ ဂးဗြဴသေဋ္ဌဳ ဂွဳစိုက်ကေတ်သန်၊ ဗၞတ်ကၠံပသာ ဂွဳဏာလှေံလှန်၊ သေဋ္ဌဳဗြဴကၠာ ကွာ်အာပြာပ်ညန်၊ တုဲဟီုတိုန်ရ ယွံကောန်ယွံကောန်၊ မိနၚ်ကဵုသန် ကောန်ကေတ်ညိရ၊ သန်ကၠံပသာ အာပဇွောံမ၊ ကြဴဟွံဒးအာတ် ဟွံဝါတ်စၞ၊ တိုၚ်ပၟိက်ကၠာ ကဵုမြာသုခ၊ အာတ်ကောန်ကွေံ ဟွံဒးပွ၊ ညးမိၚ်ဒးဂွ စဴကၠာရကောန်၊ မိၚ်သေဋ္ဌဳဗြဴ ဟီုတဴသောန်သောန်၊ မာတၚ်ဂကီု ဟီုခၠေဝ်ပလန်၊ ပိုဲခါဲဒုတ်ကီု မူနွံပၟိက်သန်၊ ခါဲဒုတ်သိုက်ကွေံ ညးထိုၚ်သးအောန်၊


မုက်လိက်−၂၁[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဟိုတ်ဂှ်အဲပၠန် ဂၠာဲကောန်သမ္ဘာ၊ အဲဒးအာတ်စိ မၚ်္ဂလိကာ၊ ဗတ်ရဂစိုတ် ကဵုအိုတ်ဇိဝါ၊ အဲအါတ်ညံၚ်ဂွံ ဒိုအ်ပၠန်ဂွံဟာ၊ချိုန်လၟုံပြဲ ကဵုအဲစဴအာ၊ ဗတ်ဟီုလာံသာ အဲဟွံအာရ၊ ပါၚ်တရၚ်ဝၚ် ဂးမာတၚ်ဂ၊ တိက်လၞၚ်ကၠာ ဗဒေါံဖျေံကာယျ၊ ပိတ္ၚဲလ္အိတ် ဟွံကေတ်ပုၚ်သွ၊ ပ္တပ်ဇိုၚ်တဲ တုပ်နဲဇွ၊ ပညံၚ်ချိုတ်ရ ကာလဂှ်ပၠန်၊ ပရိုၚ်သာ်ဂှ် ဒယှ်တန်တန်၊ မၞစိုတ်ယုတ် ခါဲဒုတ်အာန်ကောန်၊ ကောန်ဗၠာဲသေဋ္ဌဳ ဟီုကြေဝ်ဂၠာဲလန်၊ အလုံဍုၚ်မွဲ ညးအဲလီၜန်၊ အိုတ်အလုံဍုၚ် ကောန်ကၠုၚ်ပြာပ်ညန်၊ ဟီုရေၚ်သ္ကံပၠန် ဒးဂွန်ရယ၊ ပိုဲကၠုၚ်ဒုၚ်ဂုန် ညးပ္တိုန်မာန၊ လၟုံဒးအဵု ကဵုမာတၚ်ဂ၊ ခါဲဒုတ်အာတ်ဏာ ဂွမာဂွ၊ ကံဍေံစိုပ်ဍေံ ပေၚ်စိုတ်ဍေံရ၊ ဟိုတ်နူဓဝ်မၞ ဂွံရဟွံလံ၊ ဍေံဟီုတိုန်ပလေ ဟိုယဲလေယတံ၊ ပိုဲလၟုဟ်ရ ပိုဲပသောၚ်ဏံ၊ ကဵုမာတၚ်ဂ ပိုဲပသ္ကံ၊ ပကဵုညးပျဲ ဘဲပကဵုဒွံ၊ ဍေံဂွံဗြဴဏံ ယတံထေဲဟာ၊ လ္ၚဵုဂှ်အီဂြိုၚ် တက်ဇိုၚ်တဲၜါ၊ ဗြဴသၠုၚ်မာန မူပရောဇွာ၊ စိုတ်ညံၚ်အိက်အာ် ရုပ်သာ်ဍေံကျေဝ်၊ ဗြဴသာ်ဂှ်ကွေံ စရုပ်ဍေံဟာ၊ ဍုဟ်ကွေံရဇွာ ကဵုဏာခါဲဒုတ်၊ ညးလ္ၚဵုကီု ဍေံဟီုဂၠာဲပျုတ်၊ ယွံလေဝ်ယတံ ဗြဴဏံဗြဴယုတ်၊ ပိုဲတီလံကွေံ နူဍေံဍောတ်တ်၊ သၠုၚ်မၞအဵု ဒဵုဍေံဒှ်ဝုတ်၊ ဟိုတ်နူဍေံယုတ် ခါဲဒုတ်အာတ်ဍေံ၊ လ္ၚဵုဟီုတိုန်ပြဟ် ဒှ်ကွေံဒှ်ကွေံ၊ မိၚ်ညးဟီုဂှ် ချဟ်ခါ်လဝ်ဍေံ၊ ဍိက်သ္ကံစိုတ်သၠုၚ် တက်ၜုၚ်ဂဗး၊ ဟိုတ်ပွလုတ် ယုတ်မာပဒး၊ မာတၚ်ဂကွေံ ဍေံအာတ်ရောၚ်ယ၊ သေဋ္ဌဳဗၠာဲရောၚ် ဟီုကၠံၚ်ခယျ၊ အိုဿီုညးအဲ တက်တဲဂြိုၚ်ခ၊ မိပ်စိုတ်ယူယာ် ဒံၚ်သၠာ်ရ၊ ကောံတုဲရံၚ်ပၠန် ယတံပကသဳ၊ ဟေံမာတၚ်ဂ ကၠေံစိုတ်ပလွဳ၊ ဂွံလၟုဟ်ရ မၞးလ္ပချဳ၊ ယဝ်ညးတက်ကီု ပိုဲရီုညဳညဳ၊


မုက်လိက်−၂၂[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
မၞးလ္ပချဳ လွဳကျာ်ထိုၚ်သး၊ ဗၠာဲလ္ၚဵုကီု ဍေံကော်ဟီုဂး၊ ဟေံမာတၚ်ဂ လွဳရဂွံဇၞး၊ လွဳဂှ်ကၠေံစိုတ် ဗတ်ချိုတ်လ္ပဗလး၊ လွဳမာန်ရောၚ်ပြဲ ကျာ်တြဲထိုၚ်သး၊ တိက်ဟွံချဳကွေံ ဗၠးမာန်ကီုဟာ၊ ဗၠာဲဂမၠိုၚ်ရောၚ် ကောံမံၚ်ဟောဂြာ၊ ဍေံဗိုၚ်ဟီုရ ဂၠိုၚ်ကဵုပြကာ၊ ကောံတုဲတက်တဲ ဂၠောဲကၠုၚ်ဂၠောဲအာ၊ ဍေံဍုဟ်ညာတ်ဟေၚ် မၚ်္ဂလိကာ၊ ကဵုဇြဟတ်ကၠာ ကဵုမှာတၚ်ဂ၊ ဍိုက်သေဋ္ဌဳကီု ဍေံဟီုစမြ၊ ဗၞတ်မဟီုဂှ် ဟွံသၟဟ်ရထ၊ ဟွံဂံၚ်ပျဲပျာံ ဍေံရောံဒည၊ ဗၠာဲသ္ကံရဲ ဟိုတ်မၚ်မွဲရ၊ ဂးမာတၚ်ဂ တိက်ရဟွံချဳ၊ အိုတ်ပန်ဒိုဟ်စိ ဇရေၚ်သ္ၚိသေဋ္ဌဳ၊ မၞးသ္ကံရဲ ဂၠောဲကၠုၚ်ရံၚ်သ္ၚေဝ်၊ ဂးမာတၚ်ဂ တိက်ရလွဳ၊ ယဝ်ဍေံချိုတ်အာ ဘာသာလီုဇဳ၊ ဂွိၚ်တိုန်ဂြိုဟ်ချဳ ဒးကၠုၚ်သ္ၚေဝ်ရံၚ်၊ ဗၞးရေၚ်သ္ကံ ကောံဂဇံမံၚ်၊ ညးညးအဲအဲ ဂၠိုၚ်နဲဟီုကၠံၚ်၊ မာတၚ်္ဂချိုတ် ဝုတ်ဒိုဟ်ပန်ဂၠံၚ်၊ ထပ်ှထပှ်စိ ဇၟာပ်သ္ၚိဒးပြံၚ်၊ ဒှ်ခါဲဒုတ်ရောၚ် တုဲဒးပြံၚ်အာ၊ ဇာတ်ဗၞးရ ညးပပြာထာ၊ လၟုဟ်ခါဲဒုတ် ဍေံမၞိဟ်ယုတ်မာ၊ ပ္ဍဲပါၚ်တြၚ် တိက်တၚ်လ္ၚာ၊ ယဝ်ဍေံချိုတ်ဟေၚ် လေၚ်ရသေၚ်ဟာ၊ အိုတ်မွဲဘာသာ ဒှ်လေၚ်အာရ၊ ဟိုတ်နူညးကီု လေၚ်သီုမသ၊ ကဵုပိုဲလေၚ်ကွေံ ဟွံဒးပွ၊ အိုတ်ပိုဲညးကီု ဗိုၚ်ဟီုဆောံမ၊ ညံၚ်အာကီုရ ကာလဂှ်ဒး၊ လ္ၚဵုဟီုပြဟ် ဒှ်ကွေံဒှ်ကွေံ၊ ဂကောံဝေါဟာ ဘာသာဗၞး၊ ဂုန်ကောန်ညးမွဲ ညးအဲလေၚ်ပြး၊ ယဝ်ဟွံကဵုကီု ပိုဲဟီုညံၚ်ဇၞး၊ ကသပ်ဝွံကွေံ ဒးရမၞးတံ၊ တိုၚ်ကသပ်အဵု ပိုဲပကဵုလံ၊ အိုတ်မၞးတံဟေၚ် ကောံရေၚ်သ္ကံ၊ ဂၠာဲကၠုၚ်ထိမြိ ပ္ဍဲသ္ၚိပေၚ်ချံ၊ ဆမွဲကရောံ ကောံတုဲဂဇံ၊ အိုတ်မၞးတံ ခံမံဟီုပၠန်၊ ယွံသေဋ္ဌဳဇၞော် ဗော်ညးတၠသန်၊ ဂကူပိုဲဗၞး ဒးရးပြဲလောန်၊ ဘာသာဗၞးစိ ဟွံဂွံကၠိစောန်၊ အိုဿီုညးအဲ မၚ်မွဲတန်န်၊


မုက်လိက်−၂၃[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ချိုတ်လၟုဟ်ပၠန် ကောန်ဝုတ်သေဋ္ဌဳ၊ ခါဲဒုတ်အာတ်ရောၚ် တိက်မံၚ်ဟွံချဳ၊ ထပှ်တ္ၚဲရ လံခန္ဓဏှဳ၊ ယဝ်ဍေံချိုတ်အာ ဘာသာလီုဇဳ၊ ဒးဒှ်ခါဲဒုတ် ယုတ်မာကၠၚ်ဟဳ၊ ဟိုတ်ဂှ်သေဋ္ဌဳ သ္ၚေဝ်တုဲတော်ဆ၊ ဂုန်ကောန်ဝုတ်မွဲ သီုရဲမသ၊ ဒးလေၚ်တဴအဆက် အနာဂတ်ဂတ၊ လေၚ်ညးမွဲဂှ် ဟွံသၟဟ်ရထ၊ လေၚ်သီုမသ ဝါတ်ရသေဋ္ဌဳ၊ မဟာသာလ တော်ဆဂၠာဲသ္ၚဳ၊ လၟုဟ်ဝါတ်လောန် ဂုန်ကောန်ကျာ်သြဳ၊ ဍေံကၠုၚ်အာတ်စုတ် ခါဲဒုတ်ခါခၞဳ၊ ဟွံဂွံဟွံအာ ဗက်ဏာဟွံချဳ၊ လံဖေက်ချိုတ်ပၠန် ခန္ဓဍေံဏှဳ၊ ဍေံချိုတ်လီုဇဳ ပြဝေဏဳဗၞး၊ ဒးကဵုဏာကောန် သၞောဝ်ပၠန်ဂတး၊ ဟွံကဵုဒှ်ဝါတ် ဝါတ်သီုညးအဲ၊ ချိုန်လၟုဟ်ရ သိက်ဂွံပဒး၊ အိုတ်ကသပ်ရောၚ် ညံၚ်ဂွံတိတ်ဗၠး၊ သေဋ္ဌဳဇၞော်ကွေံ ဟွံဟီုဂးပၠန်၊ ဗၞးဂမၠိုၚ် ဗိုၚ်ဟီုတန်တန်၊ ယွံသေဋ္ဌဳဇၞော် ဗော်တၠသန်၊ ဟွံဟီုသၚ်ရိုဟ် လၟုဟ်ဂိုဟ်ကောန်၊ ညးဂမၠိုၚ်ဂှ် ဟွံဂၠာဲဗှ်ရန်၊ သီုသေဋ္ဌဳပၠန် သီုကောန်သီုဗြဴ၊ သဳမူနော်တြ မသကောန်စဴ၊ အဆက်ဆက် ဂၠိုၚ်လောန်ဖက်နှဴ၊ ဒးဒှ်ခါဲဒုတ် ယုတ်မာဗွဲကြဴ၊ ဗတ်ဒြပ်နွံကွေံ ညးဟွံရဴဂဴ၊ ယဝ်ဂိုဟ်ကောန်ဗြဴ ကြဴတဲဒးဟောံ၊ သေဋ္ဌဳၜိုန်ကြံ ဂဇံဒေန်ဗျောံ၊ ဖျုန်ဂြိုဟ်ဂတဝ် ဒှ်ဓဝ်ဇြဟောံ၊ ညံၚ်ဆုဇိုၚ်ဍာ် သၚ်လာ်ဆုဒေါံ၊ ဟွံသေၚ်မွဲသာ် ညံၚ်ညးဗာ်ပြောံ၊ ဒှ်ဓဝ်ဇြဟောံ ဒေါံစှ်ေအာရ၊ ဗၞးဂမၠိုၚ်ရော ကောလာဟာလ၊ ၜိုန်ဟီုတိုန်ဇဳ သေဋ္ဌဳဟိတ်ဇြ၊ ဟွံကလေၚ်ပါၚ် ရမျာၚ်ညိည၊ ဒှ်မံၚ်ကၠိုက်ကၠဟ် ဟွံသၟဟ်ရထ၊ ဟီုတိုန်ပၠန်ရ ကာလဂှ်ပၠန်၊ ယွံသေဋ္ဌဳဇၞော် ဗော်တၠသန်၊ ဟွံဂိုဟ်ဘာသာ လၟုဟ်ဂိုဟ်ဟာကောန်၊ ကဵုဟွံကဵုကီု ဟီုရခိုဟ်သန်၊ ယဝ်သ္ၚိတ်မံၚ်ကီု ပဟီုပိုဲဓဇန်၊ ပိုဲဟီုဒုၚ်ဂုန် တုန်စှ်ေစိုတ်ရ၊ သေဋ္ဌဳဇၞော်ကီု ဟွံဟီုပါတ်သဗ၊


မုက်လိက်−၂၄[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဇြဟာတ်ပ္ဍဲကောန် ဍိုန်တိုန်စိတ္တ၊ မွဲသာ်ဂှ်ပၠန် ရံၚ်ကဵုဝံသ၊ ဂၠိုၚ်ကဵုအောန်ဂှ် ဟွံသၟဟ်ရထ၊ ကောန်သၠးကဵုရ ကာလဂှ်ဒး၊ မူဟိုတ်တုန်ရော ပိုဲဂကူမၞး၊ လၟေၚ်ဝေါဟာ ဘာသာဇၞော်ကၠး၊ ဇာတ်လီုညးပါဲ ဂၠိုၚ်နဲပြးဇး၊ ဟွံဂွံအာကောံ ကရောံအဲညး၊ ကောန်ကဵုဏာကွေံ ဒှ်ဒးရးသန်၊ ချပ်တုဲသေဋ္ဌဳ ဒ္ၚဳကဵုကဵုကောန်၊ ယွံကောန်သ္ဍိုက်မ ရုပ္ပလက်သန်၊ လၟုံခါဲဒုတ် ဍေံယုတ်မာလောန်၊ ဍေံကၠုၚ်တိက်တၚ် ပါၚ်တြၚ်ပၠန်၊ ဍေံကၠုၚ်အာတ်ကောန် အံက်ဝါတ်လောန်ရ၊ ယဝ်ဍေံချိုတ်ကီု လေၚ်သီုမသ၊ ညးဂမၠိုၚ်ကီု ကၠုၚ်ဟီုကြံကြ၊ ဟိုတ်ဘာသာမၞး အံက်မ္ဒးကျ၊ ချိုန်လၟုံကောန် ပ္တိုန်လဝ်စိတ္တ၊ မူဟိုတ်မွဲရ ဒါနဒှ်တံ၊ ပ္ဍဲကုသဵုရ အကုသဵုကံ၊ ချိုန်လၟုဟ်ပ္ညုၚ် ဍေံကၠုၚ်ခၞံ၊ ပ္ဍဲဂၞဴအဆၚ် က္ၜၚ်လေဝ်ဒးဗြံ၊ လီုတုဲသဘဴ ကြဴခိုဟ်လေဝ်နွံ၊ ဟိုတ်ရောၚ်ဒှ်တံ ခၞံနၚ်ဏာ၊ ဟိုတ်ကဵုဖဵုရ သီုၜါပြကာ၊ ဍေံဇိုန်ကဵုသၟတ် သတ်ပ္ဍဲလိုက်ဗာ၊ လဆောဝ်သၠုၚ်သဝ် ရေတ်ဂပဝ်အာ၊ လဆောဝ်ဒှ်ရ သုခဒုက္ခာ၊ သ္ဘဴဓဝ်ရ ဗ္စာညိရကောန်၊ လၟုံအံက်မ ဒှ်ပွဓဇန်၊ စုတ်တဲခါဲဒုတ် ပွလုတ်ဂြန်၊ ယဝ်ဟွံကဵုသၟတ် ခါဲဒုတ်အိုတ်သ္ကန်၊ ယဝ်ဍေံချိုဃတ်ကီု လေၚ်သီုဒိုဟ်ပန်၊ ကရောံခါဲဒုတ်ရ ညံၚ်အာညိကောန်၊ မၚ်္ဂလိကာ ကညာရုပ္ပ၊ မိၚ်ဂလာန်ညး ဟွံသၟဟ်ရထ၊ က္တဵုဒှ်စံၚ်တူ ဒွံဓဝ်သောက၊ တိုန်ညံၚ်ဂျိဇြုံ ဗ္ဒောံဖျေံကာယျ၊ ဝိုတ်သတိရ သက်ခၞပၠန်၊ သောကဍဵုဍိုက် စရိုတ်ဗၠိုက်ဗၠန်၊ ဟီုဟွံဒးဟေၚ် ညံၚ်ညးကၠေၚ်စန်၊ သဗသ္ဘာ် တသၚ်တသောန်၊ ဂွံသ္တိကီု ဂၠာဲဟီုယာံဒေါန်၊ တံဇိုၚ်မပၠန် သောန်န်ယာံတဴ၊ အဵုသၟိၚ်အံက်မ တၠနှဘဴ၊ မူရဴနွံဒုဟ် လၟုဟ်က္ဍုဟ်ကောန်ဂၞဴ၊ စုတ်တဲခါဲဒုတ် ယုတ်သန်သွံအဴ၊ အံက်မကျာ်ဂန် ဓဇန်ကဵုကောန်ဂၞဴ၊


မုက်လိက်−၂၅[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
အဵုလၟာဂၞဴ ဍုဟ်ကောန်ဗြဴဟာ၊ အဵုသၟိၚ်အံက်မ ဂးဓုပ်ပြကာ၊ ညးသ္အာၚ်ပၠန် ဍုဟ်ကောန်နွံဟာ၊ လၟုဟ်အံက်မ ပွမှာရာ၊ စုတ်တဲခါဲဒုတ် ပွယုတ်မာ၊ အဵုအံက်ရာဇာ မူရာဍုဟ်ကောန်၊ အဵုသၟိၚ်အံက်မ တၠတိုက်သန်၊ ချိုန်လၟုဟ်ကွေံ ကောန်ဒးစောန်လောန်၊ ဗျဂ္ဃစောရ ညးပဓဇန်၊ လၟုဟ်အံက်မ ပွလုလန်၊ အဵုအံက်ကျာ်ဂန် ဓဇန်လောန်ရအဴ၊ အဵုလၟာဂၞဴ မူရဴနၚ်ဒုဟ်၊ စုတ်တဲခါဲဒုတ် မၞိဟ်ယုတ်က္ဍုဟ်၊ ကောန်ဒးလေၚ်ဘဝ ဒိဋ္ဌလၟုဟ်၊ ဂစိုတ်ထောံပြဲ ကဵုဘဲဇြၚ်ဗၞုဟ်၊ ကောန်ဟွံမွဲဒုဟ် မူရာဍုဟ်ရော၊ အဵုသၟိၚ်အံက်မ ညးတၠအယော၊ ညးဂွံဗၠးဒုဟ် က္ဍုဟ်ကောန်ဟီုတဴ၊ ညးမိပ်စိုတ်အဴ ကြဴညးစောစ၊ ဟိုတ်ပတှ်ေညး ကောန်ဒးစံၚ်တဴ၊ အဵုမဂၠိုၚ်အယော ဗဵုညးစောဟာ၊ အဵုမဂၠိုၚ်အဇ အံက်မရာဇာ၊ ကောန်လဝ်ကဵုချိုတ် ကေတ်စိုတ်ဘာသာ၊ အိုတ်ဂကူဗၞး ကောန်ရးခန်လွာ၊ ဟိုတ်နူညးက္ဍုဟ် ဂၠာဲဒုဟ်နာနာ၊ အံက်မရာဇာ အဵုအံက်မရာဇာ ဟုံမှာရအဴ၊ အဵုမဇၞော်ဣဒ္ဓိ မိဒေဝတဴ၊ ကံအတိက်ဟေၚ် ချူပြေၚ်အဲဗြဴ၊ ဟွံသေၚ်ပ္ဍဲလၟုဟ် ဒုဟ်ကၠုၚ်ဖက်နှဴ၊ နတဲခါဲဒုတ် ညးစုတ်လလဴ၊ အဵုဒေဝတဴ ဍုဟ်အဲဗြဴဟာ၊ ဇိုန်ကဵုခါဲဒုတ် အဲဒးယုတ်မာ၊ ညံၚ်ဒဒှ်အဲ ညးဟွံမွဲၜါ၊ လၟုံမွဲဝါ ပြာ်ညိကၠာအဴ၊ မၚ်္ဂလိကာ သိုက္ခာဗြဴ၊ တံဇိုၚ်သၟိၚ်မ ယာံထဂၠက်သ္ဍဴ၊ နရာတ်ဇတဝ် ဖ္အောဝ်စိုတ်ဇဴ၊ ဂၠးကၞေၚ်အဝဲ ယဵုတဲညံၚ်ပ္ကဴ၊ လ္ၚောဝ်သၟိၚ်မအဴ ရဴဝွံသ္ဂးပၠန်၊ ယွံလေအံမ တၠတိုက်သန်၊ ခါဲဒုတ်ဂၠိုၚ်ဒုဟ် အဲဗြဴဍုဟ်လောန်၊ နူဍောတ်တ်ဟေၚ် အဲဗြဴဝေၚ်ခၠန်၊ ဍေံကၠုၚ်အာတ်ကွေံ ဒးကဵုဏာကောန်၊ အံက်မကျာ်ဂန် ဓဇန်လောန်ရအဴ၊ ဗတ်ဍေံအာတ်ပၠန် ကဵုသန်ဗက်ဖျဴ၊


မုက်လိက်−၂၆[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ကဵုဍိက်တံဓဇက် ၜုၚ်တက်ဗက်ဗဒဴ၊ ကဵုဘဲဓိမြိ ဍေံဂိဒးစဴ၊ ဟွံမိက်ဗက်အဵု ဇိုန်ကဵုကောန်ဂၞဴ၊ ကံအဲဍိက်ဗြဴ ခၞံတဴသ္ဂးဟာ၊ မွဲသာ်သၟိၚ်မ ကျရောံပြဝါ၊ ကောန်စၞးထောံရ ဗက်စဘာသာ၊ ရန်ကဵုညးကွေံ ကောန်ဒးကဵုဏာ၊ ဟွံချပ်ဂၠိုၚ်ဂၠေံ ပွမှာရာ၊ သၟိၚ်မရာဇာ အေၚ်ညိကၠာအဴ၊ သေဋ္ဌဳမိၚ်ကီုသၟိက်ဟီုဖ္အောဝ်အဴ၊ ယွံကောန်သ္ဍိုက်မ အဇဍောၚ်ပ္ကဴ၊ လၟေၚ်ဓဝ်စိ သတိသှ်ပတဴ၊ ကံပြုပြေၚ်ရ ကံပၠတြဴ၊ အိုတ်သတ္တံအဴ ဂေတ်တဴသံသာ၊ ကံဇိုန်ကဵုဟေၚ် ကံနၚ်ကံဏာ၊ ကံရောၚ်ဒှ်သၠဲ သတ်ပ္ဍဲလိုက်ဗာ၊ လဆောဝ်သၠုၚ်သဝ် ဂွံသွဝ်အာ၊ အိုတ်သီုညးအဲ ဗွဲဓမ္မတာ၊ ပဒှ်သၚ်ကာ ညံၚ်အာရကောန်၊ မၚ်္ဂလိကာ ကညာရုပ်သောန်၊ ဂၠုသူစရိုတ် အိုဿီုဒိုဟ်ပန်၊ သီုဓဝ်ဟိရိ သတိစွံပ္တိုန်၊ ဟိုတ်အသံရ မိမပြဲလောန်၊ ယဵုဒုၚ်ကေတ်ပၠန် တိုၚ်အမန္တာ၊ ကယိုၚ်မဂ္ညိ အိုဿီုကြိယျာ၊ ဂယိုၚ်ဂှ်သွံ ၜးစွံသာသာ၊ ယာတ်မစောန်ပြံက် ဗစံက်ဂဝါန်၊ ဒးကျိုၚ်သၠောံစုတ် ခါဲဒုတ်ပၟာ၊ ဇရေၚ်မိမာ တာကွာ်ရဴဂဴ၊ သၟိက်ခၠေဝ်ရော်ပၠန် ဂုန်လၟာဂၞဴ၊ စိုပ်တုဲဂဇံ တဲခၠာံပ္ကဴ၊ ချိုန်ဂွံညာတ်ဒး မိဗၞးဗြဴ၊ ကၠိၚ်ရုပ်ကောန် သိုဟ်စန်လိုက်လဴ၊ သဗသ္အဝ်တဴ ညံၚ်ရဴကၠေၚ်စန်၊ နရာတ်သ္အဝ် တသဝ်တသောန်၊ ဒတဝ်ဖျုန်ဂြိုဟ် ဟီုရိုဟ်ရေၚ်ဒေါန်၊ ဟီုအာယာံအာ စံၚ်ဏှာပူဗန်၊ မိဒးကြံအု ဟိုတ်ဆာန်ဍူကောန်၊ ဗၞးဗြဴပၠန် ယာံဒက်ဒေါန်တဴ၊ မၚ်္ဂလိကာ ကညာရုပ်ဗြဴ ၊ ယဵုတဲဂဇံ ကၠံမိဂၞဴ၊ ဝါစဳကာယ စိတ္တဖက်နှဴ၊ လ္ပုဟ်တဲစှ် သၟဟ်ဍောၚ်ပ်ကဴ၊ ဒုဟ်ပ္ဍဲကောန်ဗြဴ ကဵုစ္ဍးဒဴညိ၊ ဗၞးဗြဴကီု ဟီုတိုန်တသိ၊ သာဓုသာဓု အယုဝုဒ္ဓိ၊ သဗ္ဗဒုဟ်ပၠန် ပကဵုစောန်ကၠိ၊ အိုတ်သဗ္ဗယဲ ဘဲပကဵုမြိ၊ ကဵုဒှ်သုခိ ညံၚ်အာညိကောန်၊ မၚ်္ဂလိကာ ကညာရုပ်သောန်၊


မုက်လိက်−၂၇[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ကလံမိတုဲ သုဲဂါဲအာပၠန်၊ သၟိက်ကလံရ သၟိၚ်မကျာ်ဂန်၊ ယောန်လုပ်သာသာ ခါမပြာပ်ညောန်၊ သေဋ္ဌဳဇၞော်ပၠန် ညာတ်ဒးကောန်ဗြဴ၊ ဒှ်တိုန်ဝိဝိၚ် ကၠိၚ်ကောန်ဂၞဴ၊ ညံၚ်ရဴဒးဂျိ သတိဖက်နှဴ၊ ဟီုဇီုဟွံဒး ညံၚ်ညးက္ဍိုၚ်ကၠဴ၊ သေဋ္ဌဳဇၞော်အဴ ရမတ်ရဴဗြဲ၊ မၚ်္ဂလိကာ ယဵုသ္ပာတဲ၊ သီုမဇံသဝ် လ္ၚောဝ်အဲပရဲ၊ ဝါစဳကာယျ သီုစိတ္တပ္ဍဲ၊ သီုမသိပ်ဂၠိပ် ကၞိပ်အဝဲ၊ ဒုဟ်ပ္ဍဲကောန်မွဲ ကဵုစ္ဍးသ္ၚောဲညိ၊ သီုမကၠၚ်ဟဳ သေဋ္ဌဳဇၞော်စိ၊ ဒုၚ်သာဓုပၠန် ပ္ဍဲစိုတ်စောန်ကၠိ၊ ကောန်ဒးစ္ဍးအာ ပၟာသုၚ်ဂျိ၊ အိုတ်ဝေဒနာ ပကဵုပါမြိ၊ ပ္ဍဲပစ္စက္ခ ဒိဋ္ဌဝုတ္တိ၊ ကဵုဍိုက်ပေၚ်ညိ သုခကဵုတန်၊ ညံၚ်အာညံၚ်အာ ညံၚ်အာရကောန်၊ ကံဝဳပက်ရ အံက်မဟွံဓဇန်၊ ယဝ်ကောန်စှ်ေစး အံက်ဒးဘဲဒန်၊ အိုဿီုဝေါၚ်သ ဋ္ဌာနဒိုဟ်ပန်၊ ကောန်ဂွံဍံၚ်သွာ စေတနာပ္တိုန်၊ ညံၚ်အာရကောန် ပစောန်စိုတ်ရ၊ မၚ်္ဂလိကာ ကညာရုပ္ပ၊ တုဲစ္ဍးတိတ်အာ ဗ္စာတော်ဆ၊ အိုတ်သတ္တံရော အလုံလောက၊ ဒါန်ရောၚ်ဒှ်ကံ တံပထမ၊ ကာမာဝစရ နမကုသဵု၊ ဟိန်ဏာဒါန်ပ္ညုၚ် ဍေံကၠုၚ်ဇိုန်ကဵု၊ လဆောဝ်ဂှ်ခိုဟ် လဆောဝ်ဂှ်ရုန်မဵု၊ ဆာန်ဒးသာဲရောၚ် ဍုဟ်မဗံၚ်ဒးဆဵု၊ ပၟိက်သၟိက်ဂွံ ဟွံဂွံလၚ်ပြဵု၊ ဟွံမွဲပၟိက်အဵု ဒးဆဵုဂၠိုၚ်တုန်၊ ကာမာဝစရ ဒါနဒးကၠောန်၊ ကၠုၚ်ဒှ်မၞိဟ်စိ ကၠိဂွံထဝ်သန်၊ ဇပန်ဂွံညိ တိညံၚ်ဍန်၊ သၠေဟ်သုခ ဒေပ်ရဗိုန်တ္ညန်၊ ဗတ်ဂၠိုၚ်ထဝ်သန် လေၚ်ပၠန်မွဲဝါ၊ ကုဇကုဟေၚ် ချိုတ်ပၠန်သေၚ်ဟာ၊ ဂြပ်ဒေပ်လဝ်ရောၚ် ဇမၠိၚ်သံသာ၊ ဂျိုၚ်မံၚ်ဟွံအိုတ် ချိုတ်ညးဂွံဏာ၊ ဂုပ်ရတ်သန်ထဝ် ဒေပ်လဝ်ဒှ်မှာ၊ မၚ်္ဂလိကာ ချပ်ဗ္စာရ၊ မွဲနဲသေၚ်ဟာ ချပ်အာဂတ၊ အဲဟိုတ်ဒါန်ကၠာ ကာမာဝစရ၊ ဒှ်ကောန်သေဋ္ဌဳ ရုပ်ပစဳခၞ၊ ဟိုတ်ဂၠိုၚ်သန်ထဝ် စွံဓဝ်မၞ၊


မုက်လိက်−၂၈[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ချိုန်လၟုံရ ဒုက္ခကၠုၚ်ပျဲ၊ ဒှ်ဂၠုဲခါဲဒုတ် ယုတ်မာလောန်တဲ၊ အိုဿီုညးတၞဟ် လေပ်ဒှ်ညံၚ်အဲ၊ ဂြပ်ကောန်သမ္ဘာ လေၚ်အာလောဲလောဲ၊ ၜိုန်ဇကုရ မာရဏပျဲ၊ ဗၠးပၠန်ဟၟဲ အိုတ်အဲညးကၠာ၊ ဒိဋ္ဌဟိရိ ဂးမၚ်္ဂလိကာ၊ မဂၠိုၚ်ကဵုကသပ် ချပ်နပညာ၊ အိုဿီုညးအဲ လန်ထဲသံၚ်သာ၊ ဇပန်ဒှ်စိ သ္တိဝိုတ်အာ၊ ညံၚ်ဟွံဒးချိုတ် ဒက်ဂတ်စိတ္တာ၊ ဟိုတ်ဓဝ်သၚ်ကာ ဟွံမှာဘဝ၊ မွဲသာ်ဒေပ်လဝ် ဟိုတ်ဓဝ်လောဘ၊ မွဲသာ်ဒေါသ မောဟမန၊ သီုကဵုဓဝ်ပန် ဗ္ဒန်ညာဏ၊ ဂၠုညံၚ်ညးမာတ် ဟွံဂွံညာတ်ရ၊ ဟွံစ္ဍးလောဘ ညာတ်ရသ္ဂးဟာ၊ ဂွံကသပ်စိ မၚ်္ဂလိကာ၊ ဝးဓဝ်မၞ လောဘဒေါသ၊ ဝေၚ်ဓဝ်မောဟ ဖေက်ဂွံရောံညှာ၊ တိုၚ်အသံရ အံက်မိပိတာ၊ ဂွဳပုၚ်သွကၠာ တုဲစှ်ေအာရ၊ ပ္ဍဲတြုၚ်ဝၚ် ဂးမာတၚ်ဂ ၊ တိက်သဝပ်လဝ် တုပ်အၚောပ်ဇွ၊ ထပှ်တ္ၚဲသွံ ဟွံဂွံပုၚ်သွ၊ ဟၟဲဇြဟတ် ဆဗၞတ်ညိည၊ မၚ်္ဂလိကာရ ခၞပြာပ်ညောန်၊ ဂဇံတုဲဗိုန် ဟီုတိုန်သောန်န်၊ ယွံနာဲပိုဲရောၚ် ညံၚ်ကတဵုညိပၠန်၊ ညံၚ်လာၚ်မုက်မတ် ပ္တိုန်ဓဝ်ခိုဟ်သန်၊ ပုၚ်သွနွံရှ် ဍာ်တှ်ခန်ခန်၊ အဲပရာပ်နၚ်ပၠန် သွက်ကောန်တၠ ၊ ညံၚ်က္တဵုညံၚ်က္တဵု ညံၚ်က္တဵုရ၊ က္တဵုဍာ်ဂွံသုၚ် ဂွံစပုၚ်သွ၊ တိုၚ်ပၟိက်စိ ကၠိဂွံဒိဋ္ဌာ၊ ပဒှ်စံၚ်တူ ပဒှ်သောက၊ ယွံမာတၚ်ဂ ညက္တဵုညိအဴ၊ မာတၚ်ဂကၠာ ချပ်ဗ္စာတဴ၊ တိုၚ်လွဳကွေံ အဲဂွံဇၞးစဴ၊ လၟုဟ်အဲဂွံမြာ သိုက္ခမာဗြဴ၊ ကဵုမၚ်တာဲကွေံ အဲဒးကော်ဖျဴ၊ ချပ်တုဲသဘဴ ညံၚ်ရဴမက္တဵု၊ ဗၠာဲအလုံဍုၚ် ဍေံတံကၠုၚ်ဗဵု၊ ဍေံကော်ဟီုရ ဍေံပဝေၚ်စရဵု၊ ဟိုဲမာတၚ်ဂ မူပဟွံက္တဵု၊ မွဲအယုက်ဗှ်ေ မွဲလှ်ေဟွံဆဵု၊ ချုန်လၟုဟ်အဵု ဂွံဆဵုရယ၊ ညက္တဵုကီု ဍေံဟီုဂြိုၚ်ခ၊ ဟိုဲမတၚ်ဂ သာ်လဵုယပ၊ ပိုဲမၚ်မွဲကွေံ ယဗၠးဘဲလ္ၚ၊ ၚုဟ်တၟံယဒုၚ် ပိုဲဂွံသုၚ်စ၊ ဟွံကဵုပိုဲကၠဟ် ယဒှ်ဒုက္ခ၊ ဟီုတုဲဂြိုၚ်ရ ခယျတက်တဲ၊


မုက်လိက်−၂၉[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ညးလ္ၚဵုကီု ဟီုတိုန်သဲသဲ၊ ဟိုဲမာတၚ်ဂ လွဳရယပြဲ၊ ဟိုတ်လွဳယ ဂွံရလောဲလောဲ၊ ဂွံညံၚ်ကဵုစိုတ် ပဝိုတ်သ္ကံရဲ၊ ဟီုဂြိုၚ်ဝေၚ်ဖဲ တက်တဲစဴအာ၊ မာတၚ်ဂပၠန် ယောၚ်ကတဵုသာသာ၊ က္တဵုဟွံမာန် ဟွံစအာဟာ၊ ဟွံမွဲဇြဟတ် ဂၠုသီုမတ်ၜါ၊ မၚ်္ဂလိကာညာတ် သမ္ၚာတ်ပူဆာ၊ သီုကဵုမေတ္တာ သာသာထ္ၜ၊ ဝတ်တြုံကဵုဗြဴ ရဴဗၟာဏ၊ ၜိုန်ဗၠာဲဗဵုကၠံၚ် အမာဲပုၚ်သွ၊ ဟွံရောံဒည ပြုပြေၚ်နတဲ၊ မာတၚ်ဂအဵု က္တဵုဇာဲဇောဲ၊ မၠာဲရံၚ်ကၞာတ် ညာတ်ကေတ်လောဲလောဲ၊ ညာတ်မၚ်္ဂလိကာ ချပ်ဗ္စာမွဲ၊ ပထမစိ ကိုပ်အဒိတဲ၊ ဖျဝ်မၞဍေံ ဂးဇကုအဲ၊ ချိုန်လၟုဟ်ပြဲ အဲဗၠးဒုဟ်ဟာ၊ ကာမေသုကီု ပလီုကောန်သမ္ဘာ၊ အဲဟွံဂွံပလီု ဟီုပါန်သာသာ၊ အာတ်ပါန်ဂၠိုၚ်ကီု သီုကဵုမေတ္တာ၊ ၜိုန်ညးကဵုရောၚ် သ္ၚေဝ်ရံၚ်ညိကၠာ၊ ကြိုက်ဟွံကြိုက်ဟာ ဗ္စာရံၚ်မွဲ၊ လောကထ္ၜုတ် ဂကူယုတ်ပြဲ၊ ဂကူခါဲဒုတ် မၞိဟ်ယုတ်ရအ်၊ ဍေံကောန်သေဋ္ဌဳ ညံၚ်ဗနဳတ္ၚဲ၊ ဟွံကြိုက်ကဵုဗှ်ေ ဗှ်ေပတံၚ်တဲ၊ ဗှ်ေဝေၚ်ကဵုသ္ၚောဲ ဗွဲဝိရတိ၊ မာတၚ်ဂရ ချပ်တုဲပလွဳ၊ တိုၚ်ကသပ်ပၠန် ဟွံကဵုဗၠန်ချဳ၊ ဒက်ဂန်ဗိုန်တၟံ လံခန္ဓဏှဳ၊ ချပ်ပ္ဍဲစိုတ်ရ ပညံၚ်ပိုၚ်ပြ၊ ၜးဂဇံသ္ၚေဝ် ဟွံချဳကာယျ၊ မၚ်္ဂလိကာ လာံသာခယျ၊ ယွံနာဲပိုဲရောၚ် ညံၚ်ဟာပ်ပုၚ်သွ၊ ဂွံဒှ်ဇြဟတ် ဗၞတ်ဆညိည၊ မူဒၞာဲအာဂှ် ဂွံသၟဟ်ရထ၊ ပဒှ်ၚုၚ်ၚ ဟာပ်ပုၚ်ရကော၊ ဂးမာတၚ်ဂ ညးတၠအယော၊ ဟာပ်ဖျေံပုၚ်ညိ မြိဒးဝါယျော၊ ကျာဒွံမုဟ်ဂြိုဟ် လှိုဟ်တိုန်သောသော၊ မၚ်္ဂလိကာ မေတ္တာဂၠိုၚ်အဴ၊ ဟွံဖေက်ညးစော အဵုကောသိက်ပ၊ ဂးဣၚုဟ်ပၠန် ဟွံရန်ဟွံဂွံ၊ ထံက်ကလဵုပၠန် ပဝ်ပေါန်ဓယျ၊ ဇွိတ်သြိုဟ်ဇွိတ်စး ရပ်ပၞးတုဲထ္ၜ၊


မုက်လိက်−၃၀[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ကဵုဍာ်ညိညိ ဂိဍိုန်အာရ၊ ဒှ်တဴၚုၚ်ၚ ၚိတ်စၞဝါတ်လောန်၊ မၚ်္ဂလိကာ ခါဂှ်ပတ်ပေါန်၊ ဟာပ်ပုၚ်ညိညိ လံဍေံဂိအောန်၊ ပုၚ်စှ်ေဂၠိုၚ်ဇၞး ကြဴဂွံဗၠးပၠန်၊ ဗၠးတုဲဒှ်ဓဝ် ဇြဟတ်စိစောန်၊ မာတၚ်ဂပၠန် သၟိက်ဟီုဝန်စဝ်၊ ယွံလေဝ်ဒေံဗြဴ မိရဴရုပ်ထဝ်၊ မိကောန်သေဋ္ဌဳ ပိုန်ကျာ်သြဳဗဝ်၊ အဲဒှ်ခါဲဒုတ် ဂကူယုတ်သဝ်၊ ၜိုန်ခါဲဒုတ်ကီု ပဟီုဗ္ဒေက်ဖျဝ်၊ စွံစိုတ်ကဵုသဝ် ဝးဓဝ်မၞ၊ ဂကူပိုဲပြဲ ဟွံမွဲဂုန္န၊ ဂကူယုတ်ဂှ် ဟွံသၟဟ်ရထ၊ စိုတ်ယၚ်ပြဲသ္အး ဂွံဗၠးဒုက္ခ၊ လိုက်ပလိုက်ကၠာ သီုၜါဋ္ဌာဏ၊ ဒှ်ပၠန်ဒုက္ခ ပသၠေဟ်ရမိ၊ ဂကူခါဲဒုတ် ယုတ်ပဟီုဗျိ၊ ဟိုတ်မဒါန်ရ မူလအဒိ၊ ဒါန်ဂှ်ဟိုတ်အဵု ဖဵုဒှ်ဇာတိ၊ ဟိုတ်ဒါန်ဇၞော်လှဲ ဇိုန်ကဵုပြဲဂၠိ၊ ပသၚ်ကာညိ ယွံမၚ်္ဂလိကာ၊ ဟီုဇီုတုဲဒှ် တၞံနယကြာ၊ မာတၚ်ဂအဵု က္တဵုသာသာ၊ ဂါံကွာ်ဇောဲဇောဲ လုဲလာဲဇိုၚ်ၜါ၊ အိုတ်တဴဇြဟတ် ဒးဖုတ်အဟာ၊ ဂးမၚ်္ဂလိကာ လဘာ်ဏာရ၊ ကၠာလောတ်ဟွံလောတ် ဇြဟတ်ဍိန်လျ၊ လုဲလုဲလာဲလာဲ ဇောဲဇာဲရံက်ရာ်၊ ဇိုၚ်ဒေၚ်ဒိုတ်ဓီု ဓယီုဗၠဗၠ၊ သီုညးၜါလ္အိတ် ပ္တိတ်ဝဳရိယ၊ ဂွံအာစိုပ်ရ ဒေသသုသာန်၊ တိုန်စိုပ်တာဲကၠာဲ ညးၜါမွဲဟာန်၊ ဂးမာတၚ်ဂ ညးတၠညာဏ်၊ တိုၚ်ပၟိက်ပြဲ ဟီုမွဲဂလာန်၊ ယွံလေဝ်ဒေံဗြဴ မူရဴစံၚ်ခလာန်၊ လ္တူအဲကၠာ ပသၚ်ကာကြာန်၊ ဒေံဗြဴဟွံကယျာန် ဂလာန်မိမ၊ ညးဇိုန်ကဵုပြဲ စိုပ်တဲအဲရ၊ ကောကဵုဒေံကၠာ စွံပၟာဏ၊ ညံၚ်ကောန်မွဲမိ သန္ဓိဇလ၊ ပိုဲပ္တန်လဝ်စိုတ် ဒဵုအိုတ်ဇိဝိ၊ စှ်ေစိုတ်ညိရ ယွံလေဝ်ဒေံဗြဴ၊ မၚ်္ဂလိကာ ခါဂှ်ဟီုတဴ၊ ဒးရးအိုဿီု လဟီုကောဂၞဴ၊ ဂွိၚ်စၞပုၚ် စသုၚ်ဗွဲကြဴ၊ ဂွိၚ်ကဵုဗိုက်လ္တက် ဂၞိန်ယာတ်ဖက်နှဴ၊ ပိုဲဒှ်မၞိဟ်ဗြဴ ဒှ်စံၚ်တူလာန်၊ မာတၚ်ဂကီု ဂၠာဲဟီုလှေံလှန်၊ ယွံလေဝ်ဒေံဗြဴ မူရဴစိုတ်ဍန်၊ ပိုဲခါဲဒုတ်ရ မူဒေပ်စွံသန်၊ ဒိုတ်သိုက်ဟွံဝါတ် အာတ်ကေတ်ဂွံပၠန်၊


မုက်လိက်−၃၁[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဂၠိက်ယာတ်ထဝ်သန် ဂွံပၠန်လောဲလောဲ၊ ဒေံဗြဴမၚ်တာဲ ဂၠာဲအာရိုဟ်တ္ၚဲ၊ သ္ၚိဆက်ရေၚ်ဗဝ် ယဝ်ညာတ်ဒးအဲ၊ ဟွံဟီုမုက်ဂွး လၚ်လးညန်သ္ၚောဲ၊ ပုၚ်သ္ၚုသၠုဲအဵု ဇိုန်ကဵုရိုဟ်တ္ၚဲ၊ ပဂွိၚ်ဒေံအဲ တိုၚ်စဖဲရ၊ မၚ်္ဂလိကာ ကညာရုပ္ပ၊ မိၚ်တုဲမိပ်စိုတ် အဵုဇိုတ်ခယျ၊ ဝတ်ကောဒေံဟေၚ် ပြုပြေၚ်နာထ၊ အှော်ဍာ်သွက်သုၚ် ဗစိန်ပုၚ်သွ၊ ရှ်ေသှ်ေညံၚ်မ အဇကောပၟာ၊ ပ္ဍဲမမံၚ်ကောံ ကရောံညးၜါ၊ ဂးမာတၚ်ဂ ချပ်နပညာ၊ အိုတ်သတ္တံအဴ ဂၚေၚ်ဘဴသံသာ၊ ဘုံပိစှော်မွဲ လန်ထဲကၠုၚ်အာ၊ ချိုတ်ကဵုဒှ်ရ ဘဝနာနာ၊ ယုတ်ပြဲဇၟာပ်ရာ နာနာဘဝ၊ မူဟိုတ်မွဲကၠာ ဗ္စာတော်ဆ၊ ဇၟာပ်ဍုၚ်ဇၟာပ်ကွာန် ဟိုတ်ဒါန်မသ၊ ဇၟာပ်ညးအဲ ဟွံမွဲဂါရဝ၊ အရီုကြာန်ထုဲ ပတုဲဒါန၊ ကေတ်စဇျာန်မက် ဗက်ပကာသန်၊ ဇၞော်ပၟဝ်ရာဂ ပသဘၚ်ပေါဲ၊ ကာလဇိုၚ်ကဵု ကုသဵုဇမ္ၚောဲ၊ ဒးဒုၚ်စကီု သီုယုတ်သီုပြဲ၊ လဆောဝ်ဒှ်တသိုက် လဆောဝ်ဒိုက်ယဲ၊ လဆောဝ်ဂွံဇၞး လဆောဝ်ဒးဘဲ၊ သၠုၚ်သဝ်ဂၠိုၚ်နဲ ယုတ်ပြဲနာနာ၊ လဆောဝ်ဒှ်ရ ဨကရာဇာ၊ လဆောဝ်ပိုန်ဟုတ် ဒှ်မၞိဟ်ယုတ်မာ၊ လဆောဝ်စိန်ဂၠက် နရက်ဒုက္ခာ၊ လဆောဝ်ဍုၚ်သွဝ် ဂေဝ်သွဝ်အာ၊ ဘဝနာနာ စိုပ်လိုက်ဗာပၠန်၊ ဗတ်စိုပ်လိုက်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဝါတ်လောန်၊ ယဝ်ဒှ်မၞိဟ်စိ တိညံၚ်ကဵုဍန်၊ လောဘဒေါသ မောဟတန်တန်၊ ဟိုတ်နူဗိဇ္ဇ မဂှ်ပြာပ်ညောန်၊ ဇၞော်ပၟဝ်ပၠန် ကၠောန်ဒါန်မိဿ၊ ဆက်မံၚ်ဟွံသ္ဂုတ် သမုဒ္ဒယ၊ သမုဒ္ဒယော ဒုက္ခောဝန္ဓ ဗတ်ဆဵုဒးစိ၊ တိသရဏ ဟွံထောံဒဂေတ်၊ ဇြိုၚ်ရောၚ်ကေတ်စ ဘဝအနန္တဂၠိုၚ်ကဝ်ရအဴ၊ ဟွံကဵုဒှ်ရ ဘဝဂၠိၚ်သ္ၚောဲ၊ ဘဝဂွံအိုတ် ဂွံပၠိုတ်ဟုံဟဲ၊ မူမၚ်မွဲရ ဂွံပနိဿ၊


မုက်လိက်−၃၂[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဒဴဝတ်ပိရ ကာလဂှ်ပြဲ၊ ရုပ်နာံပၠိုတ်ဟဲ ဗၠးဘဲသံသာ၊ အဲအာပညိ ရသိဟေမာ၊ သ္ဂောံပၟဝ်ရ သမထကၠာ၊ ဗဒှ်အဘိညာဏ် လိုန်သဗာန်ကျာ၊ ကြဴဂွံပ္တန်လဝ် ဓဝ်ဝိပဿနာ၊ ကသပ်ဝွံဒးကၠာ မြာရကုသဵု၊ ချိုန်လၟုဟ်အဴ မၞုံဒေဴဗြဴမွဲ၊ မၚ်္ဂလိကာ ပါသတြုဝဲ၊ အဲထံက်ပၚ်ညိ ကိုပ်အဒိတုဲ၊ ကသပ်ဂှ်ရ မၞုံစိတ္တပ္ဍဲ၊ ကသပ်ဂှ်ပြဲ အဲဒးလွဳကၠာ၊ ဂးမွဲသာ်ပၠန် ချပ်နပညာ၊ လောကုတ္တဵုကီု လောကဳသီုၜါ၊ ကဵုဍိက်ပေၚ်ပြဟ် ဂှ်ရောၚ်ဂွံမြာ၊ အဲဂၠာဲအာတ်ရ ဇွောံမအဟာ၊ ကဵုဍိုက်ပေၚ်ကၠာ ကာလဒှ်ဒး၊ ဗောဓိသတ္တ တြုံတၠလွဳ၊ တိုၚ်ကသပ်ကီု သၟိက်ဂွံဟီုဂး၊ ယွံမၚ်္ဂလိကာ ရုပ္ပါဒးရး၊ ဇွောံမဟွံမွဲ စဟွံလှဲလး၊ ဒေံဗြဴမွဲကွေံ မၚ်တာဲဒးရ၊ အဲဂၠာဲအာတ်ကီု သီုဇွောံစၞ၊ ဒေံပအာသ္ၚောဲ မၚ်မွဲစိတ္တ၊ ယဝ်ရအာသ္ၚောဲ လေပ်ဆဵုဝဲသၞ၊ ရံၚ်မၚ်မွဲညိ သတိဗလ၊ ဟိုတ်ကောဏံရ ဆောံမဗကန်၊ ဗတ်ရကောအာ ဟွံခြာသ္ၚောဲညန်၊ ဟွံကဵုလံဟေၚ် ကလေၚ်ကၠုၚ်ပၠန်၊ ဟီုတုဲစဳရေၚ် ဓလေၚ်ထိုၚ်ယန်၊ ခၞာတ်တဲမွဲ ကွာ်ထဲကြေဝ်လန်၊ ဆဵုသ္ၚိညးပၠန် ဟွံဂွံညောန်သ္ၚောဲ၊ ရပ်ခၞာတ်ပၠန် ဂဇုန်ယဵုတဲ၊ အရာဒါန်သၟတ် ဖ္ဍောတ်သဴသဴ၊ သာဓုသာဓု ဒါန်ဝွံဒှ်ပြဲ၊ ဒါန်ရောၚ်ဒှ်မ ဒါန်ပနိဿဲ၊ ဒါန်ဇိုန်ကဵုပြဲ ကြဴတဲဂွံမြာ၊ ဒါန်ဇိုန်ကဵုလဝ် ရုပ်သာ်ကျေဝ်ဂေါဝ်၊ ဒါန်ဇိုန်ကဵုသၟတ် ထတ်စောံမြက်စာ၊ ဒါန်ကဵုပိုန်ဘိုက် တသိုက်ဘောဂါ၊ ဒါန်ဇိုန်ကဵုအယုက် ဂွံဗၠးဒုက္ခာ၊ ဒါန်ဂွံဍံၚ်သွာ ဂွံမြာသုခ၊ ဒါန်ရောၚ်ဇိုန်ကဵု မဂ်ဖဵုဂတ၊ ဒါန်လၟောဝ်တၠုၚ် ဍုၚ်နိဗ္ဗာန်၊ ဒါန်ဒှ်မူလ ကဵုညိရအဴ၊ မိၚ်ဒးဆံလံ တၟံတြုံဗြဴ၊ သီုဝုတ်သိုဗၠာဲ ဗြဴကၟာဲလထဴ၊ မၞိဟ်ဇၞော်ဗျုလောန် စကာကောန်စဴ၊ ခါမိၚ်ဖ္ဍောတ် ဒြပ်ရတ်ပူဇဴ၊ ဟုသၠုဲသၠာဲအဴ ကဵုတဴညးအဲ၊


မုက်လိက်−၃၃[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
မာတၚ်ဂကၠာ အာတ်ဟါံခြာသ္ၚောဲ၊ ဆုဲအာညိညိ သ္ၚိရေၚ်ဂၠောဲ၊ ယဝ်ဖ္ဍောတ်အဵု ကၠုၚ်ဗဵုညံၚ်ပေါဲ၊ ဇၟာပ်သ္ၚိသွံ အာတ်ဂွံလောလောဲ၊ ပယျာံသဝ်တ္ၚဲ ဇာဲဇောဲစဴအာ၊ ခါစဴစိုပ်သ္ၚိ ကဵုမၚ်္ဂလိကာ၊ အာတ်လၟိုန်ပြဲ မွဲတ္ၚဲမွဲဝါ၊ နဲသာ်ဂှ်ရ သ္ပလွဳပရာ၊ ဇၞတ်ပကောံရ ဇွောံမပေၚ်ဗဂါ၊ မၚ်္ဂလိကာ မိပ်စိုတ်ခါဂှ်၊ ဗောဓိသတ္တ တၠကြဳဇှ်၊ တိုၚ်ကသပ်ကၠာ မြာသၟိက်ကဵုဒှ်၊ တ္ၚဲဂတဒး နူဂယျးပြဟ်၊ ကဵုဒေံဗြဴကီု ဟွံဟီုခၠေဝ်သှ်၊ ဇကုမွဲကၠာ သၟိက်အာတၞဟ်၊ တိုၚ်ကသပ်ဂှ် ပြဟ်ဒဴတိတ်အာ၊ ဇကုမွဲသ္ၚိတ် ဟွံကေတ်ပြဝါ၊ သၠးကဝိုၚ်ဍုၚ် သရုၚ်ကန္တာ၊ တြဴဂၠိၚ်သ္ၚောဲ ကွာ်သဲဒေါဝ်ဝါ၊ ဂမၠိုၚ်ကဵုအဆၚ် လစအၚ်လှာ၊ ဍောတ်တ်ဇၞော်ဇၞော် ပေၚ်ဗြော်ရေၚ်ဗ္ဂာ၊ သီုဓကှ်သွာ ဝုန်ခါဗၚ်ဗွဲ၊ ကံက်ကဇုံဝေါတ် ကၟောတ်သောဲသောဲ၊ ကဴကဵုကဴပြး၊ တၞးကဵုတၞးဂၠောဲ၊ သတ်ကဵုသတ်ကောံ ခၟောံညံၚ်ခၟောံဗၠဲ၊ တဝ်ကဵုတဝ်ဖလ ကွကွဒက်ဂြဲ၊ ညာတ်ဋ္ဌာန်ဇမ္ၚောဲ ဗဵုဟွံဖဲကီု၊ လ္ၚဵုလျလျ ဖလဍီုဍီု၊ လ္ၚဵုဗြဗြး ပေါၚ်လးသာ်ဍီု၊ လ္ၚဵုဂှ်ခရံက် ဗ္စံက်ဂၠိုက်တီု၊ လ္ၚဵုခစာန်ဗြံက် ကဝံက်ဂြီုဂြီု၊ ဗဵုဟွံဖဲကီု အကြီုအၚ်လှာ၊ မွဲသာ်ဍောတ်ဇၞော် သတ်လ္တူကျာ၊ လၞေၚ်ပူပံက် ၚေက်ကြေၚ်ဂံက်ဂါ၊ ခဍိအဂၠောန် ကောန်ၜိုပ်ကောန်မာ၊ ကြေဲတေဝ်တောတ်ရ ဗျုဒိုၚ်ဂလာ၊ ဇံၚ်မံၚ်ပရောတ်ၜဳ ၜိၚ်လေဝ်သာဲအာ၊ အကၠဟ်မွဲသာ ဗၠိုပ်အာရေၚ်ၚ်၊ ဒိုၚ်ဗျုဒိုၚ်ဂလာ ယောန်အာလက်ခစေၚ်၊ လ္ၚဵုဂှ်ကဵုကံ လ္ၚဵုဂှ်ပၠံသၞေၚ်၊ လ္ၚဵုကဵုရဲသာ ဟွံကဵုခြာဝေၚ်၊ လ္ၚဵုဇဵုထုဲထ္ၜန် ညံၚ်ညးစန်ကၠေၚ်၊ ဍေံကဵုဍေံဟေၚ် ညံၚ်သ္ဘၚ်ပေါဲ ၊ ထိုၚ်သာဲအဒါဲ ဂၠာဲဇာပ်ပဝ်ဂၠောဲ၊ အလိုန်ဂြပ်သၞေၚ် အခြၚ်ဂၠိုၚ်နဲ၊ ဗရုဇၞော်ဍောတ် ထတ်တ်သောဲသောဲ၊ ညံၚ်ရဴစိၚ်ဂြဝ် တိၚ်လဝ်နတဲ၊


မုက်လိက်−၃၄[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဟွံမိက်အာသ္ၚောဲ ဟွံဖဲသောတ၊ ဆဂှ်ဟွံသေၚ် တၟေၚ်ဝိသေသ၊ သတ်ပ္ဍဲဍာ်ကီု မဂၠိုၚ်အနန္တ၊ ဂၠိုၚ်ထုဲဓရုဲ သီုၚုဲသီုက၊ ကၞုဟ်ကၠဴဂတာံ ဟလီုကျာံရ၊ ဇၞော်ဍောတ်နထ ဂၠိုၚ်နာမကီု၊ ဂမၠိုၚ်တ္ၜန်တ္ၜောဲ ထဝ်ဂၠောဲသီုသီု၊ လ္ၚဵုစောန်ပြံက် လ္ၚဵုမံက်လှီုလှီု၊ လ္ၚဵုသဝ်ဗၠိုက် လ္ၚဵုပိုက်ယဝီု၊ လ္ၚဵုဒံၚ်သၠာ် ညံၚ်ညးဗာ်တ္ၚီု၊ ဍေံကဵုဍေံကီု သီုသီုသာဲသာဲ၊ မာတၚ်္ဂညာတ် သမ္ၚာတ်ပူဆာ၊ ဗှ်ဇကုမွဲ ကြၚ်ထဲဂၠိုက်ဂၠာဲ၊ ဗဵုအာရံၚ်အာ ပါတဟၚ်ဂြာဲ၊ ရံၚ်အာအိုတ်မတ် စိုတ်ဍောတ်ဇၟာပ်ဒၞာဲ၊ ကွာ်အာသာဲသာဲ ပယျာဲကန္တာ၊ ကွာ်အာသောၚ်ၚ် ဗက်ူဓလောၚ်ဝါ၊ တဟၚ်ဒြာဲဇး တၟးညာတ်အာ၊ ဗျဵုဗျဵုဗျောံဗျောံ မၞုံသာ်လွာ၊ ညံၚ်ဒဵုညံၚ်ဆု သာ်ဝွံနာနာ၊ စမဳညာတ်အာ မိပ်စိုတ်ခါဂှ်၊ ဝါဝွံၜိုဟ်သ္တိုတ် မိပ်စိုတ်ပူမှ်၊ ပ္တိတ်ဝဳရိယျ စိတ္တဟွံလၞုဟ်၊ တိုၚ်ပၟိက်ကၠာ စေတနာပ္ၚုဟ်၊ ဟိုတ်ဝဳရိယ ခဏစိုပ်ပြဟ်၊ ကၞောတ်ဝါဂှ် ဇီုဇြဟ်ဗတဳ၊ ဂြိုပ်ဇီုဂြိုပ်ဗြး ပြးဗြးပေၚ်ဇဳ၊ သိၚ်သိၚ်သာဲရေၚ် ညံၚ်ညးပြေၚ်ဖျဳ၊ သၠုၚ်ၚ်တၞံလျ ကွကွမံၚ်ညိဳ၊ ကဴကဵုကဴဆက် ညံၚ်ညးဒက်ဂွဳ၊ ဂၠိုၚ်လောတ်ကျာသြီ ညံၚ်လွဳမာန်သွဝ်၊ ကွာ်အာဗဵုအာ ရံၚ်အာဗဵုဒ္ၚောဝ်၊ လ္ၚဵုဂှ်ကၞာၚ်လျ သီုသၠသီုကၟဝ်၊ သၠုၚ်ၚ်သဝ်သဝ် ဗဵုလ္ၚောဝ်ဟွံဖဲ၊ ဗဵုအာရံၚ်အာ ကွာ်အာဇကုမွဲ၊ ညောန်စိုပ်ဒဵုရ သၠုၚ်လျသၠာလကဲ၊ တၞံဗၠိုဟ်မံၚ်ဗျာၚ် ထာၚ်လျမံၚ်ဂၠောဲ၊ ကဴရဴနော်နာ် ဗကေတ်သာ်ဗၠဲ၊ ယဝ်ရဍုဟ်သၟတ် သတ်ဍေံလုပ်ပေါဲ၊ ယဝ်ဍုဟ်ဍေံလကဲ တုပ်နဲသတ်ဗြာတ်၊ လ္ၚဵုဂှ်သၠုၚ်သဓုံ တၞံညံၚ်ပြသာဒ်၊ လဴဂှ်သဝ်လက် ခတောဲဂှ်ကြံၚ်ဃာတ်၊ သတ်ယဝ်ဍုဟ်ဗက် ကရေက်စဍေံဝါတ်၊


မုက်လိက်−၃၅[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ယဝ်စရံၚ်ကီု သီုကြောံသီုဍာတ်၊ မၞိဟ်ယဲစိုပ်ဝါတ် ကဵုဓါတ်ဒူရေန်၊ လ္ၚဵုတၞံကဓုံ ကောံညံၚ်ညဂြေန်၊ ကဴဍေံဇဝ်ပရဲ လကဲသေန်န်၊ သတ်ကြံၚ်ဗ္စံက် သီုတ္ၚံက်သီုကဝေန်၊ ယဝ်ထ္ၜးသတ်ဍေံ ညံၚ်လှ်ေညံၚ်အေန်၊ စံၚ်လဝ်စိန်န် အမြာဲဂၠိန်ခနေၚ်၊ လ္ၚဵုသၠုၚ်ခဝေါဲ ဇာၚ်ဇောဲမံၚ်ရေၚ်၊ ဟွံမွဲကၞၚ်ကဝ သၠညံၚ်ဗၞုဟ်ဇြၚ်၊ ဗရဲဗုၜတ်သတ်လက်ဂစေၚ်၊ ဍုဟ်စဖျိုတ်လောန် ခ္ဍန်ညံၚ်မဝေၚ်၊ တၞံကဵုတၞံတၟေၚ် သတ်ဟေၚ်ကော်ဍေံ၊ မွဲသာ်တၞံလ္ၚဵု ထာၚ်ကဵုထာၚ်ပြး၊ ကၞာၚ်ဗာၚ်ဟွံမွဲ သတ်လကဲပြး၊ အပ္ဍဲရဴဗြံက် ၜံက်ရံၚ်ဍေံထကး၊ ဍာ်ဍာတ်ဖျုန်ကြောံ ပ္တောံပၠန်ဟွံဒး၊ ကောန်မန်တံကွေံ ကော်ဂးသတ်ဗြဴ၊ လ္ၚဵုဗြးဗြး မွဲလှ်ေဟွံကဴ၊ သတ်တိတ်နူပီု ညံၚ်ဗီုကောန်ရဴ၊ ကြံၚ်ၜိုဟ်ပေက်ရ ဍုန်သွဖက်နှဴ၊ ဍုဟ်စဍာတ်အိုတ် ထၜိုတ်ဆဴဆဴ၊ ယဝ်ညးခုတ်ခဴ တုပ်ညံၚ်ရဴပၞဟ်၊ လ္ၚဵုသဓုံဗျာၚ် သၠကၞာၚ်မဝ်ဂၠဟ်၊ ကဴဇဝ်ပရဲ လကဲလျဟ်၊ ခတောဲၜတ်တ် ဖျိုတ်ဖျးလေဝ်ဒှ်၊ဍုဟ်စဟွံဝါတ် ဍာတ်ဖျးနွံရှ်၊ သတ်ကြုက်ရဒှ် ကော်ဍေံဂှ်ရ၊ လ္ၚဵုမွဲရဲ တၞံသောဲကွကွ၊ အလုံတၞံပၠန် ကေက်လောန်ဇလ၊ ၜှ်တၞးဍေံ ဆုၚ်ဒးပသ၊ ဖျးနူၜတ်ၜတ် ဍုဟ်မတ်ဖလ၊ ပၠာဲထဥုဲထပက် ဗၠးသက်ခၞ၊ ညးကော်တုန်အဴ သတ်ပၞဴရ၊ လ္ၚဵုတၞံဒလ ကၞာၚ်လျဍိုပ်ဍဴ၊ တၞးၜတ်တ် သတ်သီုပ္ကဴ၊ ယတ်ၜှ်ဆုၚ်ရ ပသကတဴ၊ ပါ်ရံၚ်အဒေါဝ် ခၟောဝ်ဖက်နှဴ၊ သတ်ဂှ်သဘဴ ညံၚ်ရဴသတ်ဗဳ၊ သီုသတ်သီုပ္ကဴ ဖက်နှဴညဳညဳ၊ သၟးဟေမဝန် ဂၠိုၚ်လောန်ကျာ်သြဳ၊ ညံၚ်ညးပြေၚ်ဖျဳ တုပ်ဗၞဳသွဝ်၊ ကှ်ေအနာၚ်ပြာန် ပ္ကာန်ဍောၚ်ပ္တိတ်ဇဝ်၊ အနုသ္ဇၚ်ထောဲ ခပေါဲတဝ်သွဝ်၊ အဂၠဴကြက်စၠန် ကဴသန်ကဴထဝ်၊ ပ္ၚာလာံသဴ ညံၚ်ရဴကျိုၚ်ကျဝ်၊


မုက်လိက်−၃၆[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
သီုကဴသီုဇဝ် မြမောဝ်နာနာ၊ ပြာ်ဇုက်အဂၞု သ္ဇုၚ်ဂွုစမ္မာ၊ အံၚ်ရေၚ်သၞေၚ်ဇုက် အသုက်ကဏ္ဏကာ၊ ဓဇေၚ်သရဖဳ ပကဇဳသွာ၊ မၠဵုကဴသတၚ် ဗၚ်ယခ္ဍၚ်ရာ၊ သတ်ကဵုသတ်နှဴ ကဴကဵုကဴခြာ၊ ဇဝ်ကဵုဇဝ်ကၠာ ဂၠိုၚ်ရာစိစောန်၊ ကၞာၚ်ကဵုကၞာၚ်လျ လှကဵုလှညန်၊ ဟွံသိၚ်ဟွံသာဲ ဂၠိုၚ်ဒၞာဲစိစောန်၊ လ္ၚဵုဂှ်ကြပ်ဇြ တုပ်အဇသန်၊ ပ္ဍဲဂြိုပ်ဟေမန် ဂၠိုၚ်လောန်ရေၚ်ဗ္ဂါ၊ မာတၚ်ဂအဵု ကွာ်အာဗဵုအာ၊ သတ်ဂြိုပ်တံပၠန် သ္ၚောဲညန်ဂၠိုၚ်ရာ၊ လ္ၚဵုညံၚ်ကၞုဲဗျ လ္တူဆုမွဲသာ၊ ဍောန်ဝေၚ်ဓရီု သီုကောန်ဗာဏာ၊ သီုကဵုပြဝါ အာကၠုၚ်လဆန်၊ လ္ၚဵုညံၚ်ဂၚ် ဆၚ်အာတန်န်၊ ဆဵုဏှာအာပြဟ် ဂှ်ဂှ်ဟီုဒေါန်၊ လ္ၚဵုဗုၜတ် ညံၚ်ဝုတ်အဵုပၠန်၊ ဗြုတဴဝိုဟ်ဝိုဟ် အိုတ်ကံသောန်န်၊ လ္တူဆုပၠန် ဂၠိုၚ်လောန်ပြဝါ၊ ပ္ဍဲတိဂၠိုၚ်ရဲ ဂၠောဲကၠုၚ်ဂၠော်အာ၊ စိုၚ်ကၠဒြာဲမၚ် ဗလေၚ်မွဲသာ၊ ပှ်ပှ်ေကၠဵုကၠိၚ် ကလိၚ်နာနာ၊ က္ၜိုၚ်သိတ်သီုကောန် ကၠဗြန်ကၠလှာ၊ ဂၠိုၚ်ကဵုရဲသာ အာကၠုၚ်လဆန်၊ ကၟက်ကၟက်ဂၠိုၚ်စွံ ၝောံၝောံသီုကောန်၊ ဗၟက်ကလှ်ေ ဍေံကဵုဍေံပၠန်၊ ဟွံတီသ္ကံရဲ ထပ်ဂၠောဲလီၜန်၊ မဂၠိုၚ်ဇၞော်ဍောတ် သတ်ပ္ဍဲဟေမဝန်၊ မၚ်တၚ်ဂပၠန် ဂၠာဲချပ်စန်စာ၊ ချိုန်လၟုံအဲ ဒဴဝဲသံသာ၊ အဲတိတ်ဋ္ဌာန်ဂြိုပ် ဗ္ဒိုပ်ဟေမာ၊ ပရသိပၠန် ပ္တန်စေတနာ၊ တိုၚ်ကသပ်ကီု ကဵုလီုရဟာ၊ ဟွံကဵုလီုကၠာ စေတနာပ္တိုန်၊ ပ္ဍဲဋ္ဌာန်ဝွံကွေံ ဒးရးပြဲလောန်၊ သ္ၚေဝ်ရံၚ်အာမွဲ သၞဝဲလေဝ်အောန်၊ ဂးဍာ်လေဝ်ၜိုဟ် သာဓါဒိုဟ်ပန်၊ ရိုဟ်ဇုက်ကြုက်ပၞဟ် နွံရှ်စိစောန်၊ ဒးရးပြဲလောန် စိစောန်ဇၟာပ်ဒၞာဲ၊ မာတၚ်ဂပၠန် ခၞံကောန်တာဲ၊ တိုၚ်ပၟိက်အဵု ဂၠိုၚ်ကဵုပြယာဲ၊ ခၞံဗွဲပရှ် ဋ္ဌာန်ဇြဟ်ဗိုၚ်လာဲ၊ ဇရေၚ်တၞံဇြဲ ဟွံမွြကဵုဗ္ဒာဲ၊ ဂြိုပ်မဂၠိုၚ်စရာဲ ပဗ္ဒာဲပန်၊ ယာတ်မစေါန်ပြံက် ဍာ်လွံက်ဖျောန်၊


မုက်လိက်−၃၇[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
လ္တူကၞိပ်ကၠာ ကေသာကုတ်ဒန်၊ သ္ပိုၚ်တုဲကၠေဟ် ဒးရးပြဲလောန်၊ လှာဲရုပ်တၟိ ရသိဟေမောန်၊ ဇကုမွဲပၠန် တန်တဴမံၚ်ရ။

ဟွံမွဲလၞုဟ်ကွေံ ဂးမာတၚ်ဂ၊ လဆောဝ်ဂှ်အိုတ် စရိုဟ်ကာယျ၊ သၟိက်ဂွံပ္တိုန်လဝ် ဓဝ်သမထ၊ သတးတိဗက် စက်စေဝ်သၟိက်ပ၊ ထွာဲဟွံသ္ၚောဲ မွဲဟတ်မွဲဍ၊ ပရိကံရ ပထမကၠာ၊ ဒက်ထဝါဲဗိုန် သွိုန်ဘာဝနာ၊ ထ္ၜေက်မၠာ်ကီု ကၠံဝါလ္ၚီဝါ၊ စေဝ်ကသိုဏ်အဵု ဟွံကဵုကၠေံအာ၊ ပ္တိုန်သမာဓိ ဒမၠိဂၠိုၚ်ဝါ၊ ဟွံကဵုယောၚ်မှာ ပ္ဍဲကာလဂှ် ရိုဟ်တ္ၚဲအနဳ လွဳဟွံလၞုဟ်၊ ဟွံကဵုကၠိပၠန် ဟွံကဵုစောန်ထၞဟ်၊ ပၟဝ်ဂၠိုၚ်စိ ပဳတိက္တဵုဒှ်၊ ပရိကံလ္လိတ် နိမိတ်စဝ်ပြဟ်၊ သမာဓိဂှ် မက္တဵုဒှ်ရ၊ ကြဴဝွံအနဳ ပ္တိတ်ဝဳရိယျ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်ပၠန် ပန်စှော်နာမ၊ ဗၞတ်မွဲမွဲ ပ္တန်ပ္ဍဲစိတ္တ၊ ပၟဝ်ဂၠိုၚ်ဂိုတ် ကိုတ်လက်ဟွံက၊ ကဵုပြာကတ်ကၠး တၟးစက္ခ၊ ဂွံနိမိတ်ရ ဥဂ္ဂဟပၠန်၊ နိမိတ်ဗိုန်စိ သမာဓိတုန် ၊ သ္ဍိုက်စိုတ်လွဳ ပဳတိပြာပ်ညန်၊ စွံတဴဂတိ ဟွံကဵုကၠိစောန်၊ လၟိုန်တ္ၚဲဟေၚ် ဟွံကဵုဝေၚ်ခၠန်၊ နဲဂှ်လက်သန် ပၟဝ်ပၠန်ဂတ၊ ဂဇံဟွံချဳ ပတိတ်လွဳရိယ၊ နိမိတ်ဂဵုခၠၚ် ဟွံဒှ်ခၚ်ခ၊ နိမိတ်ဗိုန်စိ ပတိဘာဂ၊ သမာဓိတိုန် နရဴခန္ဓ၊ ပဳတိစပ်ရ လုံကာယျဒွါ၊ ပဳတိမသုန် မၞုံဂုန်ပြဲဖါ၊ သ္ဍိုက်စိုတ်ပ္ဍဲ ဟွံဟဲစိတ္တာ၊ လၟေၚ်ဇျာန်တိုန် မသုန်ပြကာ၊ ပၟဝ်တုန်န် ထပ်ပၠန်မွဲဝါ၊ လၟေၚ်ၚ်ကၠာ ပၟဝ်အာရ၊ ဝိတက်ဇျာန်စိ ပၟဝ်အဒိတ၊ ပၟဝ်ဂၠိုၚ်လောန် စှ်ေတန်စိတ္တ၊ နိမိတ်ဗိုန်ဆိတ် ပ္တိတ်လွဳရိယ၊ ဇျာန်ဝိတက်အဴ ဒှ်တဴကြံကြ၊ ပါဲဝိတက်ဂျ ပၟဝ်ရဝိစာ၊ ပၟဝ်ဂလိုၚ် ဂၠိုၚ်ၚ်ကဵုဝါ၊ စှ်ေစိုတ်ဗိုန်ကြပ် ခပ်ပ္ဍဲစိတ္တာ၊ မဂၠိုၚ်ပဳတိ သမာဓိဂွံမြာ၊ ဝိစာလောန်က္ဍၚ် စၚ်ခြၚ်မနောဒွါ၊ ပါဲကၠေံဝိစာ ပၟဝ်အာပဳတိ၊ ပၟဝ်ဂၠိုၚ်လောန် ပ္တိုန်သမာဓိ၊ ပတိတ်ဝဳရိယ ဟွံလဇညိ၊


မုက်လိက်−၃၈[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
အိုတ်တၟိုဟ်တဴ ပါတ်ဇဴဖိဖိ၊ ဟွံဗၠန်ဒစေၚ် ဟွံဝေၚ်ခြာစိ။ ပါဲဇျာန်ပဳတိ ပၟတ်ညိသုခ၊ ပၟဝ်ဂၠိုၚ်လောန် ပ္တိုန်စိတ္တ၊ တသိုက်စိုတ်တန် ကြပ်ဗန်ကာယ၊ ဝိထဳဗိုန်ဗတ် စိုပ်သၞောတ်ဇျာန၊ ဟွံဗၠန်ဒစေၚ် ဟွံဝေၚ်သက္ခဏ၊ ပါဲကၠေံသုခ ဨကဂ္ဂတာ၊ ပၟဝ်ဂၠိုၚ်ဆိတ် စိုတ်သိပ်ဂွံမြာ၊ လၟေၚ်ဇျာန်တုန် မသုန်ပြကာ၊ ဍိုက်ပေၚ်ဟွံချဳ လိုန်ဝိထဳကျာ၊ ဂေတ်လန်အာပၠန် တ္တံပန်ကၠုၚ်အာ၊ အိုတ်အလုံပြဲ မွဲစက္ကဝါ၊ ဇျာန်ဍိုက်ပေၚ်ကၠာ ပြာကတ်အဘိညာန်၊ အဘိညာန်အဴ သီုတရဴဋ္ဌာန်၊ သမာပတ်ဒ္စာံ ဒးဂွါမွဲဟာန်၊ တိုၚ်ပၟိက်အဴ အာတဴနဇျာန်၊ ရသိတၠညာန် နဇျာန်ကၠုၚ်အာ၊ ပၠေၚ်ဗဒှ်ရုပ် ပတုပ်နာနာ၊ ညံၚ်ဂိတုတ္ၚဲ ညံၚ်ဗြဴညံၚ်ကျာ၊ ညံၚ်အိန်ဗြီုရောၚ် အယောၚ်အာ၊ ပ္တောံကၠဗြန် ကုမ္ဘန်ယက္ခာ၊ ပၠေၚ်ဗဒှ်ဏာ နာနာသဗ္ဗ၊ နအဘိညာန် ဇျာန်သမ္မထ၊ တိုၚ်ပၟိက်ကၠာ သွာပ္ဍဲစိတ္တ၊ ရသိပြဲက္ဍၚ် ဂးမာတၚ်ဂ၊ လွဳဗိုန်ဗတ် ထပှ်သတ္တဟ၊ ဍိုက်ပေၚ်တုဲရ သမ္မထဇျာန်၊ မာတၚ်ဂစိ ဣသိတၠညာန်၊ ဂၠာဲချပ်ဗ္စာ ဗှ်အာဍုက်ကွာန်၊ စွံလဝ်ဒေံဗြဴ တဴပ္ဍဲသုသာန်၊ အဲထံက်ပၚ်ညိ အဒိဂလာန်၊ ဒက်ဂြေန်ဝိဥာန် ပၟဝ်ဇျာန်ဂွံမြာ၊ ချိုန်လၟုံအဲ ဒးရးပြဲဖါ၊ တိုၚ်ပၟိက်အဲ ကၠိဂွံလောဲသွာ၊ အဲဒးထံက်ပၚ် မၚ်္ဂလိကာ၊ က္တဵုဗဒှ်ဇျာန် လိုန်သဗါန်ကျာ၊ မာတၚ်ဂကၠာ ကလာၚ်စဴအာရ၊ ပရဟ်ဇျာန်ပြဲ မွဲသက္ခဏ၊ ခါညန်စိုပ်ကွေံ စှ်ေနူကာသ၊ ဂမြၚ်တံညာတ် သွာတ်ဟဒယ၊ ဂြေပ်ကၠုၚ်လ္ၚောဝ် ဇံသဝ်ထဒၟ၊ မၚ်္ဂလိကာ ညာတ်သ္ပာထ၊ တဲပ္ဍဵုသိသ ပဝတ်လ္ၚောဝ်၊ မၚ်္ဂလိကာ ကညာရုပ်ထဝ်၊ ညာတ်ရသိပၠန် ကသောန်ကသဝ်၊ သောကဍဵုဍိုက် ကလိုက်ကၟဝ်၊ ဂၠိုက်တိုန်ပေၚ်သိုဟ် ဖျုန်ဂြိုဟ်ဇတဝ်၊ ရမတ်ဗြဲကဝ် ဆေဝ်ဒဝ်ဟွံမာန်၊ လီုစတ္တဇ ကာယျဝိညာဏ်၊


မုက်လိက်−၃၉[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဟွံညာတ်ဒိုဟ်စှ် ဒှ်အာန်တၞာန်၊ ဂၠာဲဗှ်ချပ်ခဝ် ဆေဝ်ဒဝ်ဟွံမာန်၊ ညံၚ်ရဴဥူမတ် ပညောတ်သန္ထာန်၊ တၞံနအာတ်ပါန် ဂၠိုၚ်ဂလာန်ယာံပၠန်၊အဵုကောရသိ ကောမိဓဇန်၊ ထောံလဝ်အဲဗြဴ ညံၚ်ရဴအှော်ဒုန်၊ ဗဗုလဟဵု ဂဵုတုဲပၠိုတ်သုန်၊ ဒးပၠိုတ်ဟုံဇြ ဒှ်စၞဂြုန်၊ အဵုကောတၠဂုန် အဵုကောတၠဂုန် ကဵုလေၚ်သုန်ဟာ၊ အဵုကောသော်က္ဍိုပ် ဋ္ဌာန်ဂြိုပ်ဒဴအာ၊ နူတံတုန်စိ အဒိကိုပ်ကၠာ၊ ကော်နၚ်တုဲသွံ ကၠုၚ်ထောံလသာ၊ ဟွံဗှ်ဂၠိၚ်သ္ၚောဲကဵုအဲပူဆာ၊ အဵုတၠသိက္ခာက္ဍုဟ်အဲဟာကော၊ အဵုတၠပဿတၠအယော၊ ထောံလဝ်အဲမွဲခြာသ္ၚောဲကလော၊ ဟွံမွဲဝံသညးဟွံပဆော၊ ညးဂၠာဲနၚ်ဒုဟ်ညးဍုဟ်ဟီုစော၊ အဵုကောအဵုကောကဵုညးစောပၠန်၊ အဵုမဂၠိုၚ်အယောအဵုကျာ်ဂန်၊ တူတံဝါဒိကြာမိကဵုကောန်၊ အာတ်တုဲဖျာ်နၚ်ကဵုအဲကၠၚ်ကၠောန်၊ ပွတံဂှ်ဟွံဂၠာဲဗှ်ရန်၊ ဒဴထောံအဲပၠန်ဓဇန်လောန်ရအဴ၊ အဵုတာပဿတၠနုဘဴ၊ ပၠီုကၠေံတုဲကၠာဘာသာအဲဗြဴ၊ ဒှ်ခါဲဒုတ်ရောၚ်သ္ၚိဟွံဂံၚ်စဴ၊ ညာတ်ဗွဝ်ဒုဟ်ဒုဟ်အဲဒြေပ်ဒဴ၊ ကောဟးကောဂၞဴဟွံစဴရဟာ၊ တံဇိုၚ်ရသိဂးမၚ်္ဂလိကာ၊ တက်သိုဟ်တုန်န်ယာံအာဒေါန်အာ၊ ဇါတ်လီုဂၠိုၚ်စွံဒးထောံဘာသာ၊ ဂကူလီုရလောကပြိုက်ဖါ၊ ဒဴထောံအဲကၠာဒးရးရဟာ၊ မာတၚ်္ဂစိရသိကြက်လှဴ၊ သီုမေတ္တာကီုသၟိက်ဟီုဖ္ဘောဝ်လဴ၊ ယွံမၚ်္ဂလိကာကညာဒေံဗြဴ၊ ၜိုန်ဒးသာဲခြာမူဒၞာဲစိုတ်ကတဴ၊ ထံက်ပၚ်ဒေံဗြဴအဲဒးဒဴအာ၊ ဂလာန်ဂှ်ရောၚ်ထံၚ်လဝ်သောတ၊ အဲဒှ်ခါဲဒုတ်ဂကူယုတ်မာ၊ အောန်ရကဵုပိုန်ဟိုတ်နူဒိုက်သာ၊ ဟွံမွဲလးလးဥုပ်ဂၠးကြိယျာ၊ ဂွံထံက်ပၚ်ကၠာခါဂှ်ဝါတ်လောန်၊ နမေတ္တာဇဴဒဴတိတ်ဟေမောန်၊ က္တဵုဗဒှ်ဇျာန်အဘိညာဏ်ပၠန်၊


မုက်လိက်−၄၀[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဍိုက်ပေၚ်တုဲလ္အိတ်စိုပ်သိတ်ဗိုန်တ္ညန်၊ တိုၚ်ပၟိက်ဟေၚ်ဟွံဂွံဝေၚ်ခၠန်၊ ဍိုက်ပေၚ်စိစောန်ဂွံပၠန်ဒေံဗြဴ၊ မၚ်္ဂလိကာခါဂှ်ပါန်တဴ၊ ယွံတာပဿတၠနုဘဴ၊ ထဝ်သန်ဗိုန်မြဇိုန်ကဵုညိအဴ၊ ဇိုန်ကဵုပိုန်ဘိုက်တသိုက်ဗွဲကြဴ၊ ဆာန်ဍူညိအဴကြဴဂွံသိုက်တန်၊ မာတၚ်ဂကီုသၟိက်ဟီုဗ္တောန်၊ ယွံမၚ်္ဂလိကာလောဲသွာထဝ်သန်၊ ဗတ်ဂွံဒြပ်ဂၠိုၚ်ညးထိုၚ်သးအောန်၊ ဟိုတ်ဒှ်ခါဲဒုတ်ယုတ်ညးဂးပၠန်၊ ဗတ်သိုက်ညးၜေဟ်ဟီုဂးဒက်ဒေါန်၊ ကြဴဒေံဂွံပၠန်ထဝ်သန်ဗၠဲဒွါ၊ လုပ်အာဍုၚ်ဇၞော်ကွာ်အာကော်အာ၊ ပသာ်ဂလာန်ကီုသၟိက်ဟီုကဵုကၠာ၊ ယွံတၠတံလ္ပသာသ္ပံ၊ လ္တူအဲဂှ်ပဒှ်သၚ်ကာ၊ သမ္ဘာအဲကၠာမှာဗြီုတေံရ၊ ပလွေဟ်ကၠာရုပ်မှာတၚ်ဂ၊ ယဝ်ဟွံပ္တေဟ်အဲထပှ်တ္ၚဲဂတ၊ ဗပေၚ်သဝ်ပၠန်သၟိၚ်တ္ၚဲပၠိုတ်ဇြ၊ မှာဗြီုစှ်ေကၠုၚ်ဍုၚ်ဝွံမူလ၊ ဗဵုအိုတ်ညိရယွံတၠအဲ၊ တိုၚ်ဗကန်စိဟီုညိကဵုတ္ၚအ်၊ ထပှ်တ္ၚဲရဂတဟွံလံ၊ ညးညာတ်ညးဆဵုညးဒးကဵုကံ၊ ညးဒးရှ်ေသှ်ေဖျေံက္ဍိုပ်မုဂြံ၊ ခိုဟ်စလၟုဟ်ဏံဟွံလံဂတ၊ မၚ်္ဂလိကာကညာရုပ္ပ၊ ဂွံမိၚ်တုဲအဵုယဵုတဲဓယျ၊ မိပ်စိုတ်အသဝ်လ္ၚောဝ်ထဒၟ၊ တိုၚ်ဗကန်ကၠာညးတာပဿ၊ ယဵုဒုတ်လဝ်ရပ္ဍဲကာလဂှ်၊ မာတၚ်ဂစိရသိဒယှ် ဗကန်တုဲကၠာတၞံနအာပြဟ်၊ ဂလာန်သ္အာၚ်ကီုဟွံဟီုခၠေဝ်သှ်၊ ပ္ၚုဟ်အဘိညာဏ်နဇျာန်က္တဵုဗဒှ်၊ ဋ္ဌာန်ဟေမဂှ်ပြဟ်ကလာၚ်အာ၊ အဏံတုန်ကွေံဂးမၚ်္ဂလိကာ၊ တိုၚ်ဗကန်စိရသိပြဲဖါ၊ သၟိက်လလောၚ်ပ္ညုၚ်ဋ္ဌာန်ဍုၚ်လုပ်အာ၊ ဆဵုမၞိဟ်ထပ်ဂၠောဲကွာ်ထဲရေၚ်ဗ္ဂါ၊ မၚ်္ဂလိကာခါဂှ်ကော်ဟီု၊ ယွံမိယွံမဗဴလအိုဿီု၊ ကလၚ်လဝ်ကွေံဒးဟွံဒးကီု၊ သမ္ဘာအဲကၠာညးဂှ်မှာဗြီု၊ ပလွေဟ်ပုတ်ခါဲဒုတ်သမၠီု၊ ထပှ်တ္ၚဲကီုဗဵုစံဂတ၊ ဗပေၚ်သဝ်ပြဲတ္ၚဲပၠိုတ်ဟောံဇြ၊


မုက်လိက်−၄၁[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ညံၚ်ဂိတုၜါတုပ်မၟာဏ၊ သၟိၚ်ဗြီုစှ်ေရမူလဒၟံၚ်၊ ရံၚ်ဗဵုရံၚ်အာလ္တူကာသ၊ စိုတ်ပခၚ်ခတ္ညဗဵုညိအဴ၊ မၚ်္ဂလိကာသိုက္ခမာဗြဴ၊ လၟိုန်တ္ၚဲကီုကော်ဟီုကမြဴ၊ နူယးဒဵုသဝ်ကော်ဖ္အောဝ်လလဴ၊ ကဵုညးမိၚ်အိုတ်တ္ၚဲပၠိုတ်တုဲစဴ၊ လၟိုန်တ္ၚဲအဴကော်တဴတမ္ညဝ်၊ အိုတ်ဂကူဗၞးမိၚ်ဒးချပ်ရ၊ မၚ်္ဂလိကာဟုံမှာလၚ်ဇွောဝ်၊ ယုတ်မာကာဲကဝ်၊ သမ္ဘာဍေံဗြီုကၠုၚ်ဟီုပ္ဍဲကတောဝ်၊ ခါဲဒုတ်ဇိုၚ်ကဝ်ဆဵုလဝ်ဍာံဍာံ၊ ညးလ္ၚဵုကီုဟီုတိုန်ဆာံဆာံ၊ ဗြဴဒှ်သာ်ဏံကြံရုပ်ကြံနာံ၊ ဟွံဒှ်ဟီုအဵုဟွံဆဵုဂၠာဲဂၠာံ၊ ခါဲဒုတ်ညာတ်ကၠးဗြီုညးအာဟီု၊ ပိုဲဆဵုဍာံဍာံဍေံပဂၠာံကြာန်၊ ညးလ္ၚဵုကီုသၟိက်ဟီုကယျာန်၊ ယွံလေဝ်မၞးတံသာ်ဏံဂလာန်၊ အတိက်တေံဟေၚ်ပရေၚ်မဒါန်၊ ဍာံဟွံဍာံဟာဗ္စာနညာဏ်၊ ဗြီုပၠေၚ်ရုပ်မာန် တီညာဏ်ဗြီုဟာ၊ လ္ၚဵုမွဲရဲတက်တဲဂြိုၚ်အာ၊ ဍေံဂၠာဲဟီုက္ၜေဟ်ပတေဟ်ညိဇွာ၊ ဗြီုပ္တောံခါဲဒုတ်ဂလာန်ယုတ်မာ၊ ဟွံမွဲမွဲလှ်ေဍေံပကၠုၚ်ကျာ၊ ဍေံဂွံဂၠိုၚ်အာဍေံကျာစရောၚ်၊ အလုံဍုၚ်ထဥရုရုသံၚ်သံၚ်၊ လ္ၚဵုပ္တေဟ်ကီုဟီုတဗြံၚ်ၚ်၊ လ္ၚဵုဟွံပ္တေဟ်ဂၠာဲဟီုဂးကၠံၚ်၊ ကောလာဟာလတော်ဆသ္ၚေဝ်ရံၚ်၊ ရုရုသံၚ်ၚ်ကၠံၚ်ညံၚ်ကဵုပေါဲ၊ ညးလ္ၚဵုကွေံဗၞးသ္ကံရဲ၊ ချပ်ရေၚ်သ္ကံကွေံညးညးအဲအဲ၊ ကောန်ဝုတ်ကညာအာတ်ဏာလောဲလောဲ၊ သဘဴမၞိဟ်သွံဂွံပၠန်ဟွံမွဲ၊ ဂုန်ဒှ်ဗြီုအဵုဟွံဂံၚ်ကဵုဘဲ၊ ဂွံဏာလောဲလောဲဗြီုအဲဂးရ၊ ညးလ္ၚဵုဂှ်စိုတ်ဒှ်ခၚ်ခ၊ မၚ်္ဂလိကာဗၞတ်ဗြဴဟာယ၊ ရုပ်သာ်ဂေါဝ်လောန်ညံၚ်ကောန်ဒေဝ၊ ပိုန်ဒြပ်ဍေံပၠန်ဟွံတီနန္တ၊ ခါဲဒုတ်အာတ်ကီုလဟီုစောဒက၊ ဗြီုတိုန်ဒှ်ရအဲခယျရံၚ်၊ ညးလ္ၚဵုပ္တေဟ်ဟွံဟီုဂးဍောၚ်၊ ခၞံကၞာပ္ကဴတြုံဗြဴသံၚ်ဗြံၚ်၊ တဵုဗြာတ်တဵုက္ၜဴသတ်နှဴၜတ်ကြံၚ်၊ ညးညးအဲအဲညံၚ်ပေါဲဟောကၠံၚ်၊

မုက်လိက်−၄၂[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
အိုတ်ဗၞးတံရောၚ်ကၠောန်မံၚ်ဟောဂြာ၊ ဇာတ်ဗၞးတံကီုဗြီုပပြာထာ၊ ရှ်ေသှ်ေဗြီုဂှ်ဒှ်မွဲဘာသာ၊ ဗၞးဂကူဗြီုလဟီုဝေါဟာ၊ လညာတ်ကျေဝ်ဂေါဝ်အသဝ်ဂန္ဓာ၊ မ္ၚဵုရသေၚ်ဟာပပြာကတ်ပၠန်၊ ညးလ္ၚဵုရခၚ်ခစိုတ်က္ဍန်၊ အတိက်မိမဗဴလသ္ၚောဲလောန်၊ ဂလာန်တြေံကီုညးဟီုဗကန်၊ ဗြီုစှ်ေလိုက်ကွေံစှ်ေဝေတ်ဗ္တောန်၊ လေဝ်ပိုဲမိၚ်ပၠန်လံလောန်ကာလ၊ လၟုဟ်ဗြီုစှ်ေဟီုဂးခယျ၊ ယဝ်စှ်ေပြဲလောန်ဂုဏအနန္တ၊ မိပ်စိုတ်သၠောၚ်ဟွံဍောၚ်ကာယျ၊ သိုက်ကၞာမ္ၚဵုတဵုပ္ကဴသၠ၊ ဇၟာပ်သ္ၚိရဆဂကူဗၞး၊ ကွာၚ်ၜဲယိုဟ်ၜန်ဂၠာဲကၠောန်ဒးရး၊ သ္ဂောံပူဇဴဗြီုအိုဿီုအဲညး၊ တိညံၚ်ကဵုဍန်ဖန်ဖက်ၜံက်ဂွး၊ ဇၞောဝ်အလာံကီုဍာ်ထီုမောဝ်ဖ္ဍး၊ အိုတ်ဂကူဗၞးဒးရးကျိုၚ်ကျဝ်၊ မွဲသာ်ပၠန်ရဒးပအံသဝ်၊ ဒါန်ကညဗြဴဂွံပူဇဴလဝ်၊ ဒါန်ဂှ်ဒါန်ပြဲဒါန်ဗ္စဲကဝ်၊ ဇာတ်ဗၞးရဍေံပဇၞော်မောဝ်၊ ဍေံကဵုကျိုၚ်ကျဝ်အသဝ်ကောန်ဗြဴ၊ ဗၞဝုတ်တ်ကရှ်စုတ်ပ္ကဴ၊ ဍောတ်တ်ဇၞော်ဇၞော်ပေၚ်ဗြော်ဖက်နှဴ၊ ယဝ်ဗြီုစှ်ေကၠုၚ်ဝေၚ်ဒုၚ်ပူဇဴ၊ ဗၞးဗၠာဲဗၠာဲဗြဴကၟာ်လထဴ၊ စၟဳရံၚ်အဴလ္တူအကာသ၊ ပေၚ်ထပှ်တ္ၚဲ တ္ၚဲသဝ်ပၠိုတ်ဇြ၊ ဂိတုစက်သန်ယုဂ္ဂန်သၠးရ၊ မာတၚ်ဂကၠာ ဂးတာပဿ၊ ဗဒှ်အဘိညာဏ်နဇျာန်ကြံကြ၊ ဗဒှ်ရုပ်ဗြီု မသ္တီုတေဇ၊ အရံၚ်ဗိုတ်မြ အဇဂိတုကီု၊ ညံၚ်ဂိတုၜါတုပ်ပၟာဗီု၊ ဂဵုတဴတၟးလစးက္ဍီုက္ဍီု၊ ဍုၚ်ဗာရာန္နသဳ ညာတ်ကျာ်သြီလီု၊ ဒံၚ်သၠာ်ယူ ဗဵုဒ္ၚောဝ်သီုသီု၊ ယဵုတဲဂြီုဂြီု ဗြီုတန်ဒှ်ဟာ၊ လ္ၚဵုဍေံဟီုဂိတုသီုၜါ၊ ညောန်စိုပ်ဓဝ်ဝ်သဝ်စှ်ေသာသာ၊ ဂေတ်မံၚ်တူကျာညာတ်အာညံၚ်ဗြီု၊ ဗၞးထပ်ဂၠောဲယဵုတဲဂြီုဂြီု၊ ဍောတ်တ်ဇၞော်ဇၞော်ပေၚ်ဗြော်ကဍၚ်ဍီု၊


မုက်လိက်−၄၃[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ကလံရဴဂဴပူဇဴကောဟီု၊ ကောလာဟာလ ကော်အာသီုသီု၊ တန္ဒနာကီုအိုဿီုညးအဲ၊ ဟွံတီဍောတ်ဇၞော် ပေၚ်ဗြော်ယဵုတဲ၊ ဂဇံရဴဂဴဂတဴဂၠိုၚ်နဲ၊ ဟွံတီလထဴလဗြဴမွဲရဲ၊ ဟွံတီဝုတ်ဗၠာဲဗြဴကၟာဲထပ်ဂၠောဲ၊ တိညံၚ်ရဴပြဵုလ္ၚောဝ်အဲပရဲ၊ မာတၚ်ဂပြဲဂေတ်ထဲလ္တူဍုၚ်၊ ပၠဇကုကဵုကဵုညးဝေၚ်ဒုၚ်၊ ညာတ်ဂွံဗဵုဒ္ၚောဝ်ဟွံသဝ်ဟွံသၠုၚ်၊ ပၠတဴစရာဲသီုပါဲသီုပုၚ်၊ ဗၞးတံဇံသဝ်လ္ၚောဝ်တၠုၚ်၊ အိုတ်အလုံဍုၚ်ဝေၚ်ဒုၚ်လ္ၚောဝ်၊ ဗကဗြာတ်က္ၜဴယဵုပူဇဴလဝ်၊ ဗ္ဂဵုပၞာၚ်သ္ဍဴပ္ကဴမြမောဝ်၊ ပုၚ်ကွာၚ်စၞကဵုသၠကဵုခဝ်၊ မဂၠိုၚ်သတ်ပ္ကဴပူဇဴဇံသဝ်၊ ဗၞးတံလ္ၚောဝ်ဇံသဝ်ရဴဂဴ၊ မွဲသာ်ဂှ်ကၠာဒါန်ကညာဗြဴ၊ ဗၞးဗြဴဝုတ်ကရှ်စုတ်ပ္ကဴ၊ ဟွံတီသၠုၚ်သဝ်ကျိုၚ်ကျဝ်ဖက်နှဴ၊ ပဝတ်ဇံသဝ်လ္ၚောဝ်ပူဇဴ၊ ဒါန်ကညာဗြဴပူဇဴသကာ၊ ဇာတ်ဗၞးတံတၟံဘာသာ၊ ဍုၚ်ညံၚ်ထကးလုံရးခန်လွာ၊ လ္ၚောဝ်ဝေၚ်ဒုၚ် ဒြေပ်ကၠုၚ်ဒြေပ်အာ၊ ဟွံဂွံဒိုအ်စံ ဗ္တံသ္ဂာ၊ ဟောဟောဂြာဂြာကၠုၚ်အာလီၜန်၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိဟေမောန်၊ ဂေဝ်သွဝ်အာလတူကျာဂေၚ်လန်၊ ဂၚေၚ်အာဒးရးမ္ၚးဍုၚ်ကွာန်၊ ဒေသသုသာန်မွဲဟာန်စိတ္တ၊ အိုတ်အလုံဍုၚ်ဒေပ်ကၠုၚ်ထဒၟ၊ ဟွံတီဍောတ်ဇၞော် ဗော်မိဂၠးမ၊ ထုဲဓရုဲကောံ လ္ၚဵုဒေါံဂြ၊ တိတ်ဟွံမာန်ရဒေသတြၚ်ဍုၚ်၊ လ္ၚဵုဂှ်လိုန်လဝ်တဲကဝ်ပါဲပုၚ်၊ လ္ၚဵုထိမြိတိသဝ်တိသၠုၚ်၊ လ္ၚဵုဂှ်တံၚ်ဂြဲတဲဒၞာဒုၚ်၊ လ္ၚဵုဂှ်လောတ်စှ်ေညးလိုန်ဒးဗုၚ်၊ ၜေတ်တြၚ်ဍုၚ်အာကၠုၚ်ဟွံမာန်၊ လ္ၚဵုဆဗၠးတိတ်ကိတ်ၚေက်ဂစာန်၊ လ္ၚဵုဂှ်ဂၠိက်လာဲဇော်ဇာဲဇိုၚ်ညန်၊ လောတ်ဒးကြေဟ်ဝါန်ၜေတ်တြၚ်ဟွံမာန် ဂစာန်ဟောဒြာ၊


မုက်လိက်−၄၄[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
လ္ၚဵုဂှ်မၞုံဓတ်ၜေတ်စတ်တိတ်အာ၊ ပ္ၚောံသုသုာန်ဋ္ဌာဂှ်ဒြေပ်အာ၊ ဂွံညာတ်ရုပ်ရောၚ်အယောၚ်အလာ၊ လ္ၚောဝ်ရဴဂဴပူဇဴသကာ၊ ကောံမံၚ်ဟောဒြာပ္ဍဲကာလဂှ်၊ မာတၚ်ဂစိရသိဒယှ်၊ ပ္ဍဲမၚ်္ဂလိကာမေတ္တာစောန်တၞံ၊ သၟိက်ဂွံထံက်လဝ်အသဝ်ဂွံဒှ်၊ ကဵုရှ်ေသှ်ေကီုဗၞးသီုဒိုဟ်စှ်၊ အဒိဋ္ဌာရခၞဗွဲပရဟ်၊ ပ္ဍဲကာလဂှ်ဗဒှ်ဓဝ်ဟိရိ၊ မၚ်္ဂလိကာပ္တိုန်သမာဓိ၊ မာတၚ်ဂတၠရသိ၊ နလ္ပုဟ်တဲအဵုဍဵုပၞေဟ်စိ၊ ဂဗ္ဘပြဲလောန်ကဵုတန်ဂဝ်ဂၞဴ၊ ခါဂှ်ရသိအဒိဋ္ဌာန်ပၠန်၊ တုဲရသိကီုသၟိက်ဟီုဗ္ကန်၊ ယွံမၚ်္ဂလိကာကၠၚ်ကၠာဗိုန်တ္ညန်၊ ချိုန်လၟုံရဂဗ္ဘဒးတန်၊ သၟတ်တြုံဗြဴကြဴကလိဂွံကောန်၊ လ္တူညးပၠန်ဂၠိုၚ်လောန်ကျာ်သြဳ၊ ဒးရှ်ေသှ်ေကီုညးဒးဖုံပၠဳ၊ အလုံဍုၚ်ရညးဒးပလွဳ၊ အိုတ်ဂကူဗၞးညးဒးပြေၚ်ဖျဳ၊ ဂွံစသိုၚ်အဵုဒဵုခန္ဓဏှဳ၊ ဍုၚ်ဗာရာန္နသဳဒးလွဳဒေံဗြဴ၊ ခါရသိပၠန်ဗ္ကန်တုဲသၟိက်စဴ၊ ဗဒှ်အဘိညာဏ်သီုဇျာန်ဖက်နှဴ၊ သီုအရဴၚ်အဵုဂဵုမံၚ်ဖျဴဖျဴ၊ အဇဗြီုကွေံညာတ်ဒးပူဇဴ၊ ရသိဓယှ်အဴကလာၚ်စဴအာ၊ မၚ်္ဂလိကာတန္ဒနာသ္ပ၊ ဗၞးတံညာတ်သမ္ၚာတ်ဟဒယ၊ သီုသ္ကံရဲယဵုတဲထ္ၜ၊ စမဳရံၚ်အာလ္တူကာသ၊ ကၠေံဗ္ဒန်အာရပ္ဍဲဂတမတ်၊ ဗၞးအလုံဍုၚ်ဒြေပ်ကၠုၚ်ဖ္ဘောတ်၊ ဗၞးဂၠိုၚ်ဗော်ဟွံတီဇၞော်ဍောတ်၊ ကြိက်ကြက်လၞၚ် တိတ်တြၚ်ဟွံလတ်၊ ဟွံဂတာပ်ကို ဒြေပ်သီုဇြဟတ်၊ ဟီုဒေါန်ၜုတ်ၜုတ် မၞိဟ်ယုတ်အဲရ၊ ညးဒြေပ်ညးဆဵု ညးဗဵုဖဲဖဲ၊ ပိုဲဒြေပ်ညံၚ်ချိုတ် ဒြေပ်အိုတ်သ္ကန်ဒဲ၊ ဒြေပ်ဂၠိုၚ်ဗုၚ်ဂိဂုန်ညိရောမွဲ၊ ဟီုဒေါန်ဗြိုဟ်ဟ်တက်သိုဟ်နတဲ၊ ဍောၚ်မံၚ်ဟွံဟဲထောံဇိုၚ်တဲၚုၚ်၊ ပေၚ်သုသာန်ကွေံ ဗၞးအလုံဍုၚ်၊ မိပ်စိုတ်ဟောဒြာကောံအာကောံကၠုၚ်၊ ကဵုမၚ်္ဂလိကာ လုပ်အာဝေၚ်ဒုၚ်၊ ဍေံပယွံသွံစွံဋ္ဌာန်သၠုၚ်၊


မုက်လိက်−၄၅[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဗၞးအလုံဍုၚ်သၟိက်ဒုၚ်ဖျဴဏာ၊ မိဗြီုမိဗြီု ဟီုမံၚ်ဟောဒြာ၊ ဇာတ်ဗၞးဂှ်ဒှ်မွဲဘာသာ၊ ခၞံဝဝ်ထဝ်အသဝ်သာ်လွာ၊ အလာံဖက်နှဴပ္ကဴနာနာ၊ သၠဖ္ဍာန်ရတ်ရေၚ်မတ်နဳလာ၊ မြမောဝ်နာနာပၟာလွဳမာန်၊ ဗၞးသ္ကံရဲကျိုၚ်ထဲပေၚ်ဍာန်၊ အိုတ်အလုံဍုၚ်ကောံကၠုၚ်မွဲဟာန်၊ လ္ၚဵုကွာ်တိုက် လ္ၚဵုဍိုက်ယာန်၊ ဇက်ပ္ၚောံအာဋ္ဌာဏသုသာန်၊ ကောံမွဲဟာန်ယိုက်ဏာယာန်ထဝ်၊ လ္ၚဵုမွဲသာတိၚ်အာစံၚ်ဂြဝ်၊ လ္ၚဵုသေဲကျာံဗာတ်သၞာံအဟဝ်၊ ဗရုကြဵုဆက် တိၚ်ဇက်တမ္ညဝ်၊ ဗၞးဝုတ်ဗၠာဲလှ်ေကွာ်အာဗဝ်၊ ဝေၚ်ဒုၚ်မိဗြီုတုပ်ဗီုဍုၚ်သွဝ်၊ ယိုက်ဏာယာန်ထဝ် မိပ်တဴအဝ်ဇာ၊ အာစိုပ်သုသာန်ဋ္ဌာန်မၚ်္ဂလိကာ၊ စိုပ်တုဲဝန်စဝ်ဇံသဝ်အောပ်မာ၊ ယွံလေဝ်မိဗြီုမသ္တီုအဒ္ညာ၊ ဒၟံၚ်ပ္ဍဲသုသာန်ဒှ်ဋ္ဌာန်ယုတ်မာ၊ အပ္ဍဲအဍုၚ်ရဂပ်ဝ်ကျအာ၊ စွံစိုတ်မေတ္တာတ္ညအာညိအဴ၊ မၚ်္ဂလိကာမိကညာဗြဴ၊ ဂွံတီကေတ်ပၠန်ဟိုတ်တန်ဂဝ်ဂၞဴ၊ ဒုၚ်ပါၚ်ကဵုကံဟွံပၠံကမြဴ၊ ဟွံတီဝုတ်ဗၠာဲဗြဴကၟာဲလထဴ၊ ဍေံဗၠိုပ်ဖုံပၠန်စၠန်အဂၠဴ၊ ယာတ်သုတ်ယာတ်ပ္ကဴကဵုကျိုၚ်စဴပၠန်၊ လ္တူဝဝ်ထဝ်အသဝ်ပြဲလောန်၊ မၚ်္ဂလိကာဍိုက်အာသိပ်တန်၊ ဗၞးတံဂမၠိုၚ်ဝေၚ်ဂြိုၚ်လုလန်၊ ဝုတ်တ်ဗၠာဲဗၠာဲ ဗြဴကၟာဲလီၜန်၊ တိၚ်တိုက်တုဲလှ်ေဓယှ်ေသောန်န်၊ ဒုၚ်မိဗြီုပၠန်မိပ်လောန်ဟောဒြာ၊ အိုတ်ဗၞးကၠာဝေါဟာဂလာ၊ အာတဴသိုက်က်အခိုက်နာနာ၊ ယိုက်ဏာယာန်ထဝ်မိပ်လောန်မှောဝ်ဇာ၊ အဝဲအလာံမန်ဂြာံဂြာတ်ဏာ၊ ဗ္ဂိုဟ်ခပဵုသီုကဵုခရာ၊ ဝေၚ်အာဂြိုၚ်အာစိုပ်ဍုၚ်ခါဂှ်၊ အိုတ်ဗနးကၠာစိုတ်ညဳသာသၟဟ်၊ အဒေါဝ်ဍုၚ်ပၠန်ကၞကၠောန်ဗဒှ်၊ ခၞံဇံၚ်ရတ် ကြကောတ်ဍာ်စှ်၊ ညံၚ်ဇံၚ်ဒေဝဟွံခြာတၞဟ်၊ ဂၠာဲကၠောန်ဗဒှ်ဆဂှ်ရောသေၚ်၊


မုက်လိက်−၄၆[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ပ္ကဴလဳဆက်ကွက်စုတ်သၠကြေၚ်၊ သၠကဵုသၠဗျာၚ် ကၞာၚ်ကဵုကၞာၚ်ဗၠေၚ်၊ တၞံသတ်ဗြဴက္ၜဴကဵုတဵုရေၚ်ဏာ၊ အလာံနာနာဟွံခြာဟွံဝေၚ်၊ အိုတ်ဗၞးဟေၚ်ပြုပြေၚ်သ္အဳဗ္ဂါ၊ ကၞာရတ်ပၠန်ကၠောန်လဝ်တုဲကၠာ၊ စွံပ္တိုန်စိမၚ်္ဂလိကာ၊ ညးညးအဲအဲမၚ်မွဲဟောဒြာ၊ ဖါပ်ဗ္စရစၞဟောဒြာ၊ ဗိုၚ်ပူဇဴပၠန်ထတ်သန်ဗၠဲဒွါ၊ ယာတ်ဗြေဝ်ယာတ်သုတ် မြခုတ်သရာ၊ ဗ္ဂဵုပၞာၚ်သ္ဍဴပူဇဴသကာ၊ ဇာတ်ဗၞးတံတၟံဝေါဟာ၊ လၟိုန်တ္ၚဲကၠာသာဓာလီၜန်၊ ဗၞးအလုံဍုၚ်ပြာပ်ကၠုၚ်စိုပ်ညန်၊ ညံၚ်ဆဵုဒးကျာ်သာ်ဂှ်စိုတ်တန်၊ ဇံသဝ်ရဴဂဴပူဇဴထဝ်သန်၊ မၚ်္ဂလိကာဗြဴဂွံစဴသိုက်တုန်၊ မၚ်္ဂလိကာပၠန်သိုက်တုန်ကာယျ၊ မၚ်္ဂလိကာကညာရုပ္ပ၊ သ္ဇိုၚ်ဂဝ်ဂၞဴမဒှ်သဘာဝ၊ ကြံၚ်ဍုဟ်အာညိညိဂတ၊ ဗၞးဗြဴဟေၚ်မၚ်မွဲထဒၟ၊ ဝတ်ဗြဴတံရဆောံမထံက်ပၚ်၊ စသုၚ်တိက်မံၚ်သ္ၚေဝ်ရံၚ်ဇၟာပ်တၚ်၊ ဍာတ်ကြောံဂၠိုၚ်နဲဂၠာဲပြာပ်နၚ်၊ ကဵုဝေၚ်ပါဲရစၞရိၚ်ကတၚ်၊ အိုတ်ဇၟာပ်ဒၞာဲ ဂၠာဲသ္ၚေဝ်စၚ်ခြၚ်၊ ပြုပြေၚ်ဇၟာပ်တၚ်မၚ်မွဲသ္အဳဗဂါ၊ ရုပ္ပဒးရး ဂးမၚ်္ဂလိကာ၊ ကြံၚ်အာိညညိသန္ဓိဂဗ္ဘ၊ ဒစိတ်ဂိတုပြဲဗွဲဓမ္မတာ၊ ဒးအခိၚ်သၟတ်နက်သတာရာ၊ သၟိက်သၠးကၠာကာလဂှ်ရ၊ ဗၞးဗြဴတံတၟံဋ္ဌဏ၊ ကၠုၚ်မၚ်မွဲကောံဗိုၚ်ရောံဆောံမ၊ တုပ်အဇကောန် ပူဗန်ခယျ၊ ဟောဟောဒြာဒြာလာံသာထဲဒၟ၊ သန္ဓိဇလဂဗ္ဘယာယဳ၊ ဥဒ္ဓံဂါထာ ကျာဂဝ်ဂှ်ချဳ၊ ဓမ္မမပြဲသတ်ပ္ဍဲလောကဳ၊ ဝတ်ဗြဴတံရတုဲသ္ပလွဳ၊ ကောန်တြုံအသဝ်တုပ်နဲထဝ်ဂွဳ၊ သီုရုပ်ကျာ်သြဳဒ္ၚဳဂွံသၠးရ၊ သၠးတုဲဗိုန်ချိုန်သက္ခဏ၊ နဍာ်မြမောဝ် စဝ်ဗၠိုပ်ဂတ၊ တုဲလာၚ်ဇအးဍာ်ပၠးရ၊ ဟိုတ်ကောန်ဗြီုပၠန် ဍေံရောံဒည၊ ဗၞးဗြဴတံရဍေံပရေက်သာ၊ ယာတ်ဗြေဝ်ယာတ်ပါန် ဖက်ခါန်သာခါ၊


မုက်လိက်−၄၇[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
လ္တူထးထဝ်ကဵုလးလဝ်ကၠာ၊ သုတ်ညံၚ်ရဴသော်သောတ် ဂွဳကဵုသာသာ၊ တၟံညးအဲဆက်တဲဒုၚ်အာ၊ လ္တူထးကၠာသာသာစွံပတုန်၊ ဗြဴတၠတှ် ခါဂှ်ရုဲပၠန်၊ ဗြဴဗကေတ်သ္အးတှ်ဖျးတှ်အောန်၊ ဗြဴဗ္စံက်ကြၚ် တှ်ဖျိုတ်က္ဍၚ်သန်၊ ဗြဴဗ္တာၚ်ကြဳ တှ်ကေဝ်ဍာတ်လောန်၊ ဗြဴသရဳဂှ် တှ်ေကြောံဍာတ်ခန်၊ တီတုဲလက်သန် ကောန်ပၠန်ဗြဴမွဲ၊ ဗြဴသရဳသ္အး ကဵုဗၟဴရိုဟ်တ္ၚဲ၊ ဗၞးဗြဴတံသီုသ္ကံရဲ၊ လွဳဖျီုဖအံ ဆံလံတက်တဲ၊ ကြဳဇှ်ကုသဵုဟွံက္တဵုဒှ်ယဲ၊ ဇၞော်တိုန်ရိုဟ်တ္ၚဲဗွဲဓမ္မတာ၊ ဗၞးဍောတ်ဇၞော်ဂၠိုၚ်ဗော်အ္စာ၊ အ္စာဗိန္ဒော အ္စာဟောရာ၊ ဗိုတ်ပိဗေဒၚ် မက္ဍၚ်အဒ္ညာ၊ အိုတ်မွဲကရောံ ဂကောံပြဝါ၊ ရံၚ်စဝွံတာကာလဂှ်ရ၊ တီအိုတ်ညာတ်ကၠး တၟးစိတ္တ၊ အ္စာဂမၠိုၚ်ကွေံ ဟွံဒးခၚ်ခ၊ ဒဒှ်တြုံမွဲ ပ္ဍဲကဵုလောက၊ ဂွံဒုၚ်ဒယှ်သၟဟ်ဗြီုတံရ၊ မိပ်စိုတ်ခယျကာလဂှ်ပၠန်၊ ပ္ဍဲကၞာအဴ ရတ်ပ္ကဴဇၟန်၊ ဟိုတ်ဒှ်မၠိဟ်အဵု မ္ၚဵုရောၚ်ဂးပၠန်၊ နကွတ်ဂၠိုၚ်ဒၞာဲ ဂၠာဲဟီုတော်ဂၞန်၊ ဗိုတ်ပိလေဝ်ကီု သီုဗေဒၚ်ပန်၊ တုဲသၟိက်ခုတ်နာမပြဲလောန်၊ မာန်ဏာပ္ပပၠန်ခုတ်ပ္တိုန်လဝ်ရ၊ အ္စာဗၞးကီု ဟီုတိုတ်ခယျ၊ လၟုံပိုဲအဴတဴပ္ဍဲလောက၊ ပြဲနူညးကွေံ ဍုၚ်ရးလောက၊ မူဟိုတ်မွဲကၠာ ဗ္စာတော်ဆ၊ ဗြီုဒှ်သၟိၚ်မ ဆဵုရသေၚ်ဟာ၊ ပ္ဍဲဍုၚ်ဝွံဂးမၚ်္ဂလိကာ၊ ဒှ်မဗြီုရဂွံပရေက်သာ၊ ချိုန်လၟုဟ်ပြဲ ကောန်တြုံမွဲမြာ၊ ဂွံရှ်ေသှ်ေရဂတဆက်အာ၊ နူညးသ္အာၚ်ကၠာ ဘာသာပိုဲပြဲ၊ အ္စာဗၞးကီုဟီုတိုန်သဲသဲ၊ မိၚ်အ္စာဟီု သီုသ္ကံရဲ၊ မိပ်စိုတ်ခံမံ ကဵုကံတက်တဲ၊ ဗဂိုဟ်ကၞုသၚ် အခြၚ်ဂၠိုၚ်နဲ၊ လ္ၚဵုဒံၚ်သၠာ် ယူယာ်ညးအဲ၊ ဗၞးသကံရဲအိုတ်မွဲဘာသာ၊ ဗၞးသ္အာၚ်ကီု သီုကဵုအ္စာ၊ သိုၚ်ဗဒှ်ကၞာတ်ပြာသာဒ်ရေၚ်ဗဂါ၊ ထပှ်ဘုံကီု ညံၚ်ဘုံဒေဝါ၊ ဂ္ညိဂ္ညာတ်လဝ်အဴ ပ္ကဴသြဴနာနာ၊ နရတ်ထတ်သန် ဇၟန်ဗၠဲဒွါ၊ ပြေၚ်ဖျဳနာနာ သီုဓဇာပ္ကဴ၊


မုက်လိက်−၄၈[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ရတ်မဂၠိုၚ်သာ် သၠုဲသၠာ်ဖက်နှဴ၊ ညံၚ်ဇုက်လလဳ ဖျဳဖျဳဖျဴဖျဴ၊ အရံၚ်မတ်လစ တၟးဍိုပ်ဍဴ၊ ပ္ကဴကြကောတ် အရံၚ်ၜတ်သဴ၊ ဂၠာဲခၞံလဝ်အဴဂၠိုၚ်တဴပြကာ၊ ဍိက်ပေၚ်စိစုံ ထပှ်အုဴရေၚ်ဗဂါ၊ တဵုလဝ်ဗြာတ်က္ၜဴပ္ကဴသြဴနာနာ၊ အလာံစောန်ပြံက်ဗစံက်ဂဝါန်၊ ပတာၚ်ဗ္ကေတ်ဍာ်မိတ်မွဲသာ၊ သာ်တ္ၚေက်အရံၚ်မာဲဂၠိုၚ်နဲပြကာ၊ ဗၞးတံဟောဒြာ ခၞံတုဲခါဂှ်၊ ဗၞးမွဲကရောံကောံတုဲညဳသၟဟ်၊ အိုတ်တၟိုဟ်စိုတ် အဵုဇိုတ်ပူမှ်၊ မၚ်္ဂလိကာ ရုပ္ပါဒယှ်၊ ဗၞးတံအဵုသၟိက်ဇိုတ်ကဵုပြဟ်၊ ဇိုန်ကဵုညဳသၟဟ်ကာလဂှ်ပၠန်၊ ဂွံသိုက်သၠိၚ်ကၠာၜါမကဵုကောန်၊ မဂၠိုၚ်ပိုန်ဘိုက်တသိုက်ထဝ်သန်၊ အိုတ်အလုံဍုၚ်ဖျေံက္ဍိုပ်ဒုၚ်ဝေါန်၊ ပူဇဴရိုဟ်တ္ၚဲ ထပ်ဂၠောဲရေၚ်ဇန်၊ ၜေတ်ဟွံမာန်အဵုဂွံဝါတ်လောန်၊ အိုတ်ဗၞးတံပၠန်ဂၠိုၚ်လောန်ပူဇဴ၊ ဂးမာန်ဏာပ္ပတုပ်အဇပ္ကဴ၊ ဇၞော်တိုန်ဒးရးတၟးဍိုပ်ဍဴ၊ အိုတ်ဇၟာပ်အ္စာမေတ္တာစိုတ်ဇဴ၊ ကၠုၚ်ပကတ်ကၠာ ပညာဖက်နှဴ၊ မာန်ဏာပ္ပအဴ လေပ်တဴဂၠိုၚ်လောန်၊ ဗိုက်ပိလေကီု သီုဗေဒၚ်ပန်၊ ဗိန္ဒောဟောရာ ကြိယျာတော်ဂၞန်၊ နက်သတ်ဒိထိ တာရာစဳဇန်၊ လေပ်အိုတ်စိုပ်သၚ် ဂြၚ်ရံၚ်သၟဟ်ပ္တိုန်၊ ဒုၚ်ဒယှ်ပၠန် ဂၠိုၚ်လောန်ပြထာ၊ ညးဒးရှ်ေသှ်ေဍုၚ်ရးခန်လွာ၊ ညးဒးရဴဂဴပူဇဴသကာ၊ မဂၠိုၚ်ကြက်ဂြပ် အရပ်အရာ၊ ဍိက်သ္ကံတြုံဗြဴ ဂၠိုၚ်တဴပြဝါ၊ မာန်ဏာပ္ပကၠာ ခါဂှ်သိုက်လှိၚ်၊ ပိုန်ဟာန်သၠဲလးစဟွံဒးဂွိၚ်၊ မဂၠိုၚ်ပေၚ်ဍတ် သ္ၚိကၠတ်ဇမၠိၚ်၊ ပိုန်ဒိပ်အသဝ် ညံၚ်သွဝ်တာဝတိၚ်၊ ဂးမာံဏာပ္ပ အဇကောန်သၟိၚ်၊ စဟွံဒးဂွိၚ်သိုက်လှိၚ်သ္အဳဗဂါ၊ အယုက်ဒှ်အဴစှ်တြဴအခါ၊ အိုတ်ဗၞးရကၠုၚ်ပအ္စာ၊ ကောန်ဗြီုကောန်ဗြီု ဗိုၚ်ဟီဟောဒြာ၊ ဟိုတ်ညးထိုၚ်သး စိုတ်ဂတးအာ၊ မၞိဟ်ညံၚ်ကဵုအဲ လိုက်ဟွံမွဲၜါ၊


မုက်လိက်−၄၉[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ပ္ဍဲစိုတ်သၚ်ကာဒှ်ပၟာဒ၊ ညံၚ်ကောန်ဗြီုကွေံသၠေဟ်ပၟာဏ၊ ယိုက်ဇၞော်မာန် မွဲဟာန်မၞ၊ ၜိုန်ညးဇၞော်ပြဲ ဟၟဲဂါရဝ၊ ဇကုပြဲအိုတ် ဒိပ်စိုတ်ပါပ၊ ချိုတ်ဟွံတီရမာန်ဏာပ္ပပၠန်၊ ဒါန်အတိက်အဵုဇိုန်ကဵုထတ်သန်၊ ကသပ်သာ်ဂှ်ဟွံဂၠာဲဗှ်ရန်၊ သၠေဟ်ကောန်ဗြီုဟိုတ်ဒိုဟ်ဓီုလောန်၊ ဟိုတ်ဓဝ်မနမောဟဂၠုဗ္ဒန်၊ ဟွံညာတ်သက်က် ကၠက်သီုဒိုဟ်ပန်၊ ကုဇကုပၠန်ကောန်သၚ်ကာ၊ ဒးဂွါံကာလ မာန်ဏာပ္ပကၠာ၊ သၟိက်ကဵုဒါန်ကီုချပ်သီုစေတနာ၊ ကော်သ္ကံကွး ဍုၚ်ရးခန်လၟာ၊ ဆမွဲကရောံဂကောံဘာသာ၊ ဖန်ဖက်ညဳသာ ခါဂှ်ပြုပြေၚ်၊ ဒယိုၚ်လ္ၚီကၞာ ဟွံကဵုခြာဗၠေၚ်၊ ၜတ်ကၞာတ်ညဳညတ် ခါဂှ်ဗ္ဂပ်စဳရေၚ်၊ ညဳညဳသာသာ ဟွံဂွံခြာဝေၚ်၊ ညးညးအဲအဲကၠောန်တုဲမံၚ်ရေၚ်၊ ဘာသာမၞးဟေၚ်ပြုပြေၚ်ညးအဲ၊ ၜတ်ကၞာတ်ဗိုန်တ္ညန် ကုတ်ဒန်နတဲ၊ ကၠောန်ဖ္ဍာန်လဝ် အၚောဝ်သၞိၚ်ဇြဲ၊ ဇိပ်ဂၠိပ်ဒးရး သွက်ဂွံဗၠးတ္ၚဲ၊ ပ္ကဴလဳဆက်ကွက်လဝ်လကဲ၊ ယာတ်အရံၚ်ဗၠဲ ကၠောန်နဲခဇာ၊ အသေအဟာန်သၠးဖ္ဍာန်ကျာ၊ မွဲသာ်ပါန်ခဳ ချူပ္ညဳဏာ၊ ရုပ်က္ၜိုၚ်ရုပ်ဒြာဲ ဗ္တာဲကၠလှာ၊ ရုပ်စိၚ်ရုပ်ချေံ ပှ်ပှ်ေမွဲသာ၊ ရုပ်ကၞုဲရုပ်ဂၚ် ရုပ်မၚ်ဂၠိုၚ်ရာ၊ ချူလဝ်နာနာ ရိုဟ်အာဟွံမာန်၊ လ္ၚဵုလၟေၚ်ဇာတ် နိပါတ်ဍုၚ်ကွာန်၊ လ္ၚဵုဍုၚ်ရးဟီုဂးဥဒျာန်၊ လ္ၚဵုဂှ်ချူဏာပြာသာဒ်နန်ယာန်၊ လ္ၚဵုဗီုတိုက်စိ လ္ၚဵုဗီုသ္ၚိဋ္ဌာန်၊ ဗီုဂၠံၚ်ဗီုဍာန်ကွဳယာန်ဇက်ဂၠောဲ၊ မွဲသာ်ချူပျး အကးအမှဲ၊ မွဲသာ်ချူကီု ညံၚ်ဗီုမတ်ဗြဲ၊ မွဲသာ်ချူလံၚ် နှံၚ်ဂိတုတ္ၚဲ၊ မွဲသာ်ချူဏာ တာရာသောဲသောဲ၊ ယဝ်ဗဵုဋ္ဌာန်သ္ၚောဲ ဗဵုဟွံဖဲကီု၊ မွဲသာ်ချူဗဒှ် ဒဵုဇြဟ်ဂြိုပ်ဇီု၊ မွဲသာ်ညံၚ်တ္ကံ ညံၚ်တၟံညံၚ်ထီု၊ မွဲသာ်ညံၚ်ဝါ အၚ်လှာချူဗြီု၊ မွဲသာ်ၚုဲက အဇတုပ်ဗီု၊ ပေၚ်ဗြော်ဍၚ်ဍီုဂၠာဲဟီုရောမာန်၊ ယဝ်ကၠုၚ်ညာတ်ဒးအိုတ်ရးဍုၚ်ကွာန်၊


မုက်လိက်−၅၀[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
တၟံတြုံဗြဴ ပါတ်ဇဴဝိညာန်၊ ဝိုတ်ဝုဲသတိ ထောံကၠေံသ္ၚိဋ္ဌာန်၊ ဗဵုတဴရုရု ကေုာံမွဲဟာန်၊ သိုၚ်ကၞာယာန်မွဲဟာန်ညဳသာ၊ အလုံဍုၚ်ကွေံဗၞးပုဏ္ဏာ၊ ကောံတဴလဆန် ကၠောန်ၜိုတ်ဟောဒြာ၊ ကွာၚ်ၜဲယိုယ်ၜန် ဖန်ဖက်နာနာ၊ လ္ၚဵုကွာၚ်ဗုတ် လ္ၚဵုဝေါတ်သာသာ၊ လ္ၚဵုဖက်ပၠာဲ တၚ်လာဲကဝ်တာ၊ ဍာ်သာဲသဂြာ ဖက်ဏာခန်ခန်၊ ကဝ်သဂြာ ထၞာသောန်န်၊ တၚ်ဂွါၜဲဒုတ် ၜဲမုတ်သွံဂန်၊ ခၞာဂၠိုၚ်သာ်သီုဍာ်မၚ်ဂၠန်၊ မဇဳမအဳ ဖက်ပ္ညဳဆအောန်၊ ကဵုထဝ်ဗာတ်ပၠန် သောန်န်ခၞာ၊ ပုၚ်ကၠေၚ်သွဟ် နွံကုရှ်သာ၊ ဖျိန်ဗဒှ်လဝ် မြမောန်နာနာ၊ သဂြာဍာ်ပၞဴ ပၠာဲနှဴသီုၜါ၊ မွဲမွဲဗောတ်ဟေၚ် ကဵုပြေၚ်လဝ်ကၠာ၊ ဗောတ်တြဴလက် ပန်လ္ၚီဆက်အာ၊ ပြုပြေၚ်ညဳသာ ဝေါဟာဗၞး၊ အ္စာစိုပ်ကောံ အလုံဍုၚ်ရ၊ တြဴလက်ပၠန် ကဵုပန်လ္ၚီဒး၊ ဂဇံရေၚ်ဗဂါ ကၞာလှဲလး မာန်ဏပ္ပကၠာ မဒှ်အ္စာညး၊ ကျိုၚ်ကျဝ်ဒးရး ၜးကေတ်ကြိယျာ၊ စှ်ေဒတဴဗျာံ ပ္ဍဲဂါံလုပ်ကၞာ၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိဟေမာ၊ သၟိက်ဝးဓဝ်မၞ မာန်ဏပ္ပကၠာ၊ ချပ်တုဲလုပ်ဍုၚ် ကၠုၚ်လ္တူကျာ၊ စှ်ေတုဲလုပ်အာ စိုပ်ကၞာဂှ်၊ မာန်ဏပ္ပညာတ် သ္ၚာတ်က္တဵုဒှ်၊ ဟိုတ်ဒးညာတ်စိ ကၠိခဍက်ဇြကှ်၊ အဲဒးညါတ်စုတ် မၞိဟ်ယုတ်မတ်ဇျဟ်၊ ဗက်ထောံခိုဟ်ရ ခဏလၟုဟ်၊ ချပ်တုဲဣၚုဟ် ခါဂှ်ဟီုတိုန်၊ ဟေံမၞိဟ်ယုတ်မာ ပါပအိုတ်ကွိုန်၊ ညံၚ်စ္ဍးတိတ်အာ ဇိုၚ်ကၞာပလိုန်၊ အာဟွံအာကီု ဟီုညိဗိုန်န်၊ ဟွံအာကဵုဘဲ နတဲအဲသွိုန်၊ ဇိုၚ်ကၞာပလိုန် ချိုန်လၟုံတိတ်အာ၊ မာတၚ်စိ ရသိဟေမာ၊ ဟွံဒှ်ဒေါသ ဟီုရညှာညှာ၊ ယွံမာန်ဏပ္ပ တၠသဒ္ဓါ၊ မၞိဟ်ဇၟာပ်ကွာန် သၠးဒါန်သေၚ်ဟာ၊ လ္ၚးညးစိ ညိညသ္ဇိုၚ်သာ၊ လၟုံမွဲဝါ ကဵုညိကၠာရ၊ အဲဒှ်ခါဲဒုတ် ယုတ်မာဍာံပြ၊ အဲပရသိ ဂ္ညိလဝ်သဳလ၊


မုက်လိက်−၅၁[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
လၟေၚ်သိက္ခာ မၚ်မွဲကာယျ၊ ဒဴထောံဍုၚ်ကွာန် မံၚ်ဋ္ဌာန်ဟေမ၊ အဲကၠုၚ်အာတ်ဒါန် ပ္ဍဲမာန်ဏာပ္ပ၊ ဗၞတ်ဆညိည ကဵုဒါန်ရဒကာ၊ မာန်ဏာပ္ပဂှ် မိၚ်ဒှ်ဒေါသာ၊ သီုဒေါသကီု ဟီုတိုန်ဟွံညှာ၊ ဟာဲရသိမုတ် ရုပ်ရဴယုတ်မာ၊ မုက်ညံၚ်ကလော်ပၠန် ကမ္ဘန်ယက္ခာ၊ ချိုတ်လၟုဟ်ပြဲ ဋ္ဌာန်သ္ၚောဲသ္ဍးအာ၊ ပဟီုဂၠိုၚ်ဝါ အာကၠေံကဵုပြဟ်၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိဒယှ်၊ ဂွံမိၚ်ကေတ်ကီု တုဲဟီုခၠေဝ်သှ်၊ ယွံမာန်ဏာပ္ပ ကဵုဒါန်သဒှ်၊ ညံၚ်ရဲဇိက်ဗ္ၚ တဵုမသၟဟ်၊ တိခိုဟ်ဂွံသွံ စွံပၟာဂှ်၊ မာန်ဏာပ္ပလၟုဟ် စွံစိုတ်ဂှ်ညိ၊ မာန်ဏာပ္ပကီု မိၚ်ဗီုသုၚ်ဂျိ၊ တုဲဟီုတိုန်ရ ဟေံတၠရသိ၊ ဟီုလၟုဟ်ကီု ညံၚ်ဗီုရုဲတိ၊ အဲပါဲထောံသၟတ် မၞိဟ်ယုတ်ဒိဋ္ဌိ၊ ရုဲဂိုၚ်လဝ်စိ ဇာတိဗၞး၊ ဇၞော်ဂကူကၠာ ပညာလှဲလး၊ ပူဂဵုဂှ်ရ လောကထိုၚ်သး၊ ဇၞော်လောန်ကုသဵု ကဵုဒါန်ရောၚ်ဒး၊ ရသိမၞိဟ်ယုတ် ခါဲဒုတ်တီကၠး၊ ချိုန်လၟုံကွေံ ညံၚ်စ္ဍးတိတ်ညိ၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိဟေမာ၊ မိၚ်ဂလာန်ကီု ဟီုတိုန်ညှာညှာ၊ ယွံမာန်ဏာပ္ပ တၠသဒ္ဓါ၊ ဂကူခါဲဒုတ် ယုတ်ရသ္ဂးဟာ၊ အိုတ်ဂကူဗၞး ပြဲပသၠေဟ်ပၟာ၊ ယုတ်ပြဲသီုၜါ ညဳသာသၟဟ်န်၊ ယွံမာန်ဏာပ္ပ ကၠၚ်ရဗိုန်တ္ညန်၊ သတ္တံတုပ်သၟဟ် ဒှ်နူဓါဟ်ပန်၊ ဘုံလိုက်ဝွံ သန္ဓိဒးတိုန်၊ ဒှ်ယဲဗျုအဴ ကြဴဒးချိုတ်ပၠန်၊ ဟွံတၟေၚ်တၟဟ် တုပ်သၟဟ်လက်သန်၊ ပိုဲသတ္တံပၠန် ဂၠိုၚ်လောန်သာသာ၊ ဂကူဇၞော်ကွေံ ပြဲရသ္ဂးဟာ၊ သဳလဟွံသ္အး ဒှ်မၞိဟ်ယုတ်မာ၊ ဂကူယုတ်ကီု ယဝ်နွံသဳလာ၊ ပူဂဵုဂှ်ပြဲ သတ်ပ္ဍဲလိုက်ဗာ၊ မာန်ဏာပ္ပကၠာ ဗ္စာတုဲကဵုဒါန်၊ မာန်ဏာပ္ပကီု ဟီုဗက်ဟွံမာန်၊ အိုတ်တဴကသပ် ဂၠာဲချပ်ကြာန်န်၊ ကော်သ္ကံရဲ ဂၠောဲကၠုၚ်မွဲဟာန်၊ ကဵုရပ်ထၞက် ကဵုတက်ပ်ဍဲဍာန်၊ ရသိတၠဇျာန် နညာန်ကလာၚ်အာ၊ ဟွံညောန်သ္ၚောဲကွေံ တုဲစှ်ေသာညာ၊ လိုန်ဒးတိရ တုဲပပတ္တနာ၊


မုက်လိက်−၅၂[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဒၞာဲဇိုၚ်အဲ ကဵုညာတ်လောဲသွာ၊ ဂါံကွာ်အာဗိုန် ဍိုန်ဍိုန်ညှာညှာ၊ ဇရေၚ်ဇြပ်ကၠာ ခါဂှ်မံၚ်တိုန်၊ လတေံတုန်ရ မာန်ဏာပ္ပပၠန်၊ ဝါစဳကံရ ပွလုလန်၊ ညးမၞုံသဳလ ဟီုရဒက်ဒေါန်၊ ဍဵုဍိုက်ဟီုပျုတ် လဟီုယုတ်လောန်၊ ကဵုၜုက်တက်ဟေၚ် သၟိက်ကဵုကၠေၚ်စန်၊ မဂၠိုၚ်ဒုဟ်လောန် ဟွံချပ်စန်စာ၊ ပၟၚ်ဍုၚ်ရ ရုက္ခဒေဝါ၊ အာကော်နၚ်ပၠန် ကုမ္ဘန်ယက္ခာ၊ ရပ်မာန်ဏာပ္ပ ကြံကြဂြိုဟ်စာ၊ ဝတ်ကၠေံကံပၠန် ကၠဗၠန်ဝိုတ်အာ၊ ဗၞးတြဴလက် ပန်လ္ၚီသၞက်ဗဂါ၊ စိပ်လေါတ်စှ်ေအာ လောအကြာတိ၊ ရုဒှ်တိုန်အဴ ဖက်နှဴထိမြိ၊ သိက်ပသိက်ပ သိက်ဂွံပညိ၊ ညးလ္ၚဵုကၠာ ဒြေပ်တိုန်အာသ္ၚိ၊ ဟီုဇီုဟွံဒး တက်သိုဟ်ဖိဖိ၊ ဂဇံတုဲစိ နကြိဟီုပၠန်၊ ယွံလေဝ်မိဗြီု ဗဵုကီုရကောန်၊ မာန်ဏာပ္ပသၟတ် ကံဝတ်မုက်ဗၠန်၊ ဗၞးဂမၠိုၚ်လောတ် ညံၚ်ရဴအိုတ်သ္ကန်၊ ဒှ်လၟုဟ်ရ ယွံမိတၠဂုန်။ ချိုန်လၟုဟ်ပၠန် ဝါတ်လောန်ရမိ၊ မၚ်္ဂလိကာ ခါဂှ်ဟီုစိ၊ ယွံလေဝ်မၚ်ဗၠာဲ ကာတ်သာဲက္ဍၚ်ညိ၊ တိုၚ်မၚ်ဗၠာဲဟီု ညံၚ်ဗီုသုၚ်ဂျိ၊ ဗ္ၜူလောတ်နး ပြးအလုံတိ၊ ဟွံတီဟိုတ်စိ တန်ဒှ်ညိဟာ၊ ယွံလေဝ်မိဗြီု ကလၚ်ပိုဲဟီုကၠာ၊ ရသိခါဲဒုတ် ဍေံမၞိဟ်ယုတ်မာ၊ ကၠုၚ်ဒုၚ်ဒါန်ရ ဟွံဂွညှာတာ၊ မာန်ဏာပ္ပကီု ဟီုစုတ်ပြိုက်ဖါ၊ ကဵုရပ်တက်ကၠာ ရသိကၠေံအာရ၊ ကၠေံအာတုဲဗက် ချိုန်သက္ခဏ၊ ကံဝတ်အာကွေံ ဂးမာန်ဏာပ္ပ၊ အိုတ်အ္စာဗၞး လောတ်စှ်ေညံၚ်ဇွ၊ ဟွံဂွံမုဟ်ပါၚ် ရမျာၚ်သ္ၚိတ်ဇြ၊ ဍိက်ဖေက်ကွေံရ ယွံမိတၠဂုန်၊ မၚ်္ဂလိကာ ကညာရုပ်သောန်၊ ဂွံမိၚ်လဟီု တီကေတ်ဗိုန်တ္ညန်၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိတၠအစောန်၊ ကၠုၚ်ဒုၚ်ဒါန်ကွေံ ဟီုတ္ၜေဟ်လက်ဒေါန်၊ ဟိုတ်ဒုဟ်ဂှ်ပၠန် ဇၞော်သန်က္တဵုဒှ်၊ ကလံအာတ်ဒုဟ် လၟုဟ်ညံၚ်ပြဟ်၊ ကေတ်နၚ်သၠိုၚ်ထဝ် ဍာ်မြမောဝ်စှ်၊ ဂွံတုဲသၟိက်အာ ကောံညဳသာသၟဟ်၊


မုက်လိက်−၅၃[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဋ္ဌာန်ရသိကၠာ ကွာ်အာပြဟ်ဟ်၊ ရသိဓယှ် ဗဒှ်လတ်ဒၞာဲဇိုၚ်၊ ရံၚ်တုဲဗက်အာ ယဵုဏာဍာ်သၠိုၚ်၊ ဟွံဂံၚ်လ္ၚာ် ကွာ်အာလက်ဂစိုၚ်၊ စိုပ်ဇြပ်ဂွံညာတ်သ္ၚာတ်က္ဍိုပ်ဘိုၚ်၊ ဟွံဂံၚ်ဟီုပြဟ် ဒှ်မံၚ်ကၠိုၚ်မိုၚ်၊ ဟွံဂံၚ်အီဂြိုၚ် လ္ၚောဝ်ဇိုၚ်သာသာ၊ ဟီုပါန်တိုန်ရ ယွံတၠပညာ၊ ကောန်အဲဗြဴရပွယောၚ်မှာ၊ အဲဍိက်အာတ်ဒုဟ် လၟုဟ်မွဲဝါ၊ လ္တူကောန်သွံ ယဝ်စွံမေတ္တာ၊ လၟုဟ်မွဲဝါပြာ်ညိကၠာအဴ၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိကြက်လှဴ၊ မိၚ်တုဲသၟိက်ဟီု သီုမေတ္တာဇဴ၊ တုဲဟီုတိုန်ရ ယွံလေဝ်ဒေံဗြဴ၊ အဲဟွံကဵုဘဲ ဒက်ဝဲဗွဲကြဴ၊ ဒုဟ်ပ္ဍဲကောန်ဂၞဴ မူရဴကဵုဒှ်၊ အဲဟွံဂွံပပွတံဂှ်၊ ဒေဝတံအနဳ မဇၞော်ကြဳဇှ်၊ ဒေဝတံပ ပ္ဍဲပွလၟုဟ်၊ ဟိုတ်ဒးပ္ကီုလဝ် ပ္ဍဲဗွဝ်ဒုဟ်၊ ဒေဝတံက္ဍုဟ် ဍေံတန်ဒှ်ရ၊ မၚ်္ဂလိကာကညာရုပ္ပ၊ ဟီုပါန်တိုန်ကၠာ ယွံတာပဿ၊ ယဝ်လေပ်လဝ်ပၠန် မန်ယန်နာထ၊ သ္ဂောံဗက်ဗ္ဒဴပၠန် ကုမ္ဘန်ယက္ခ၊ ယဝ်မၞုံတဴသၟတ် ဗၞတ်ဆညိည၊ ထံၚ်ပၚ်ညိရ ယွံတၠဂုန်၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိဟေမောန်၊ မိၚ်လဟီုအဵု ကဵုပိုဲတုဲပၠန်၊ ပ္ဍဲလှိုၚ်ထဝ် မြမောဝ်စၠန်၊ လ္ၚဵုက္ၜဴပါၚ် လာၚ်မုက်မွဲဂွန်၊ ဆမသှ်ေပၠန် ဍာ်စၠန်ဂှ်၊ ကြဴဗဗေၚ်ရ ခၞဗွဲပရဟ်၊ ညးတာပဿ တၠကြဳဇှ်၊ ပတ္တနညာဏ် အဓိဋ္ဌာန်ဗဒှ်၊ ကဵုဗၠးဘဲသွာ နမေတ္တာသၟဟ်၊ ဍာ်ၜါသာ်ဂှ် ပၠာဲစုတ်နတဲ၊ စုတ်ဗပေၚ်လဝ် လှိုန်ထဝ်သာ်ဗၠဲ၊ မွဲဂလာန်ကီု ဟီုတိုန်သဲသဲ၊ ယွံဒေံဗြဴအဲ ကလၚ်ညိမွဲဝါ၊ ပုၚ်ဍာ်ဝွံရောၚ် ဒေံဗြဴညံၚ်ဏာ၊ ဖျီုဗ္စရ မာန်ဏာပ္ပကၠာ၊ ဆသှ်ေက္ဍဝ် ပၠာဲလဝ်ဂၠိုၚ်ရာ၊ မၚ်္ဂလိကာ ကညာရုပ္ပ၊ မိၚ်တုဲမိပ်စိုတ် အဵုဇိုတ်ခယျ၊ တဲစရှ်ယဵု ပ်ဍဵုတူသိသ၊ လ္ၚောဝ်ဒးရး ဂၠးဇိုၚ်ပါဒ၊


မုက်လိက်−၅၄[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဂွံသၠိုၚ်ထဝ်ရ ခဏဂှ်စဴအာ၊ ခါမညန်ကြပ် လုပ်စိုပ်ကၞာ၊ တိုၚ်ဗ္စန်ရောၚ် ဟွံကဵုယောၚ်ယာ၊ ဖျုၚ်ဗ္စရ မာန်ဏာပ္ပကၠာ၊ သက္ခဏပြဲ ဂွံဗၠးလောဲသွာ၊ ညံၚ်ရဴသၠိၚ်အာ ခါဂှ်ၚုဟ်ပၠန်၊ ချိုန်ခဏစိ ညာတ်မိကျာ်ဂန် အိုတ်ဇၟာပ်ဂၠံၚ်၊ သ္ၚေဝ်ရံၚ်ဒိုဟ်ပန် ညာတ်ဗၞးအိုတ်လောတ်လောလီၜန်၊ မူဟိုတ်မွဲကၠာ သၚ်ကာစိုတ်ဍန်၊ ဟွံတီလက်သန် သၟာန်မိပၠန်ရေၚ်၊ ယွံလၟာဂၞဴ မူရဴုဒုက္ခ ၊ ဗၞးဂမၠိုၚ်ကဵု ဟွံဟီုသ္ၚိတ်ဇြ၊ လောတ်လောကၟဝ် တုပ်အၚောပ်ဇွ၊ ကဵုသတိရ ဟီုပၠညိအဴ၊ သြကောန်သြကောန် ယွံလေဝ်ကောန်ဂၞဴ၊ ကောန်တံစွံမၞ သီုဒေါသဇဴ၊ ညးမၞုံသဳလ ဟွံပရဴဂဴ၊ ရသိပြဲသ္အး ကောန်ဒးဗက်ဗ္ဒဴ၊ ဟိုတ်ဂှ်သဘဴ ဒုဟ်စဴဒှ်ရ၊ ကောန်ဒးဝပ်ပၠန် ကုမ္ဘန်ယက္ခ၊ ကံဝတ်မုက်ဗၠန် ညောန်မာရဏ၊ ဟွံဂွံတီစိ သတိဗလ၊ မိဒြေပ်ဂၠာဲအာ ညးတာပဿ၊ ဂွံဆဵုလောဲလောဲ ယဵုတဲထ္ၜ၊ မိအာတ်ဒုဟ်ရ တာပဿပၠန်၊ အာတ်ဂဥုဲကီု ဟီုပါန်ဒုၚ်ဂုန်၊ သွက်ဂွံဗၠးအာ ဝေဒနာကောန်၊ ဍာ်မကေဝ်ဇြုၚ် သီုပုၚ်ပၟန်၊ ဂွံတုဲဒြေပ်စဴ တရဴသ္ၚောဲလောန်၊ သုၚ်တုဲမွဲဂွန် ကောန်ဂွံဗၠးလၟုဟ်၊ ကောန်ဟွံပ္တေဟ်ကၠာ ရံၚ်အာညးတၞဟ်၊ လောတ်လောမံၚ်ရ ဒုက္ခမတ်ဇျဟ်၊ ညးဂမၠိုၚ်ကၠာ သၟိက်ကဵုဗၠးပြဟ်၊ ဂဥုဲရသိ မဂ္ညိကြဳဇှ်၊ ဖျုၚ်ဂွံဗၠးပြဟ် ချိုန်လၟုဟ်ရ၊ ဟီုရိုဟ်ရေၚ်ပၠန် ကဵုကောန်ပုတ္တ၊ တုဲဂိုၚ်ပ္တိတ်ကၠာ ပုၚ်တာပဿ၊ ဖက်ဍာ်ပၠာဲအဵု ဟွံကဵုလဇ၊ ဖက်တုဲဖျုၚ်ကွေံဗၠးသက္ခဏ၊ ဂးမာန်ဏာပ္ပ ညာတ်ရသေၚ်ဟာ၊ ညာတ်ဒှ်ဗဟေက် ဖေက်ဂွညှာတာ၊ ပ္ဍဲတာပဿ ပွဇကုမှာ၊ ဂွံတီကေတ်ရ ဘယသၚ်ကာ၊ ပ္ဍဲစိုတ်ဗှ်ဂွိၚ် ဒှ်မံၚ်သိၚ်သာ၊ မာန်ဏာပ္ပကၠာ သိၚ်သာမံၚ်တုန်၊ မၚ်္ဂလိကာ ခါဂှ်ဟီုဗ္တောန်၊ ယွံလေကောန်မိ ကၠၚ်ညိဗိုန်တ္ညန်၊


မုက်လိက်−၅၅[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
သတ္တံပ္ဍဲလိုက် ဒိုက်သိုက်ပရန်၊ ဂကူယုတ်ပြဲ ဟွံမွဲရကောန်၊ တုပ်သၟဟ်လက်သန် ဓာတ်ပန်က္တဵုဒှ်၊ ဇာတိပုည ဂုနကျာ်တွံ၊ ဓဝ်ပိဝွံရ မၞတုပ်သၟဟ်၊ ရုပ်ဂေါဝ်ပိုန်လှဲ ဂုန်ပ္ဍဲညးတၞဟ်၊ ဓဝ်မၞအဵု ဇၞော်ကဵုကြဳဇှ်၊ ဓဝ်ပိဝွံဂှ် ဗဒှ်ညိကောန်၊ ဒမုၚ်ဒါန်သဳလပြဲလောန်၊ ဂကူပြဲဂှ်ပဂၠာဲဗှ်ရန်၊ သဳလဟၟဲဋ္ဌာန်သ္ၚောဲဝေၚ်ခၠန်၊ ဂကူယုတ်ရသဳလယဝ်တိုန်၊ ပူဂဵုဂှ်ပၠန်ကောန်ကဵုဒါန်ညိ၊ ဖေက်ပါပ်ဂွပါပ် ဗျာပ်ဓဝ်ဟိရိ၊ သဳလဇြၚ်ဂွု အယုဝုဒ္ဓိ၊ ဂှ်ညးပြဲလောန်တိုၚ်ဗ္ကန်မိ၊ သမ္တီအိုဒဵုလီုဇိဝိ၊ ကဵုလဝ်သတိလ္ပဝိုတ်ညိကောန်၊ မာန်ဏာပ္ပစိ တိုၚ်မိဗကန်၊ ဟွံစှ်ေစးကီုဟွံဟီုပၠန်၊ မၞဂှ်ဍဵုဍိုက် ဗ္တိုက်ဗ္တောန်၊ ဝေၚ်အကုသဵု ဟွံကဵုမဵုရုန်၊ စွံသတိပၠန် မၚ်မွဲစန်စာ အိုတ်အ္စာဗၞးဂွံဗၠးရောဂါ၊ ဗၠးအိုတ်တုဲဟေၚ်ကလေၚ်စဴအာ၊ လ္ၚခါဲဒုတ်စၞယုတ်မာ၊ စသုၚ်ဂှ် ဓယှ်ဖြာဖြာ၊ ညးဂမၠိုၚ်ကၠာဘာသာဗၞး၊ ဒှ်ခါဲဒုတ်ကီုဍေံတံဟီုဂး၊ ဍေံပါဲထောံကီု ဇာန်လီုပြးဇး၊ ဗၞးတံဂှ်ရောၚ် မံၚ်စံၚ်ဟွံဒး၊ တြဴလက်လၟိဟ် မၞိဟ်ပန်လ္ၚီ၊ ဍုၚ်မစ္စတာ ပြံၚ်ကၠောံအာကီု၊ တံဇိုၚ်သၟိၚ်ရ ခစဂြီုဂြီု၊ ပ္တေဟ်ဂကူရ ရဲခစဗြီု၊ ဟွံတီဖေက်ဂွ မၞဂၠိုက်ထီု၊ ဍုၚ်မစ္စကီု မံၚ်သီုညးအဲ၊ ပ္ဍဲဂကူကွေံ မၞုံဗၞးမွဲ၊ ဇိုၚ်ၜဳဝတ္တ တိတ်ပနိဿဲ၊ ပရသိကီု ပလီုရုပ်ဝဲ၊ ဟိုတ်ဂကူရမၞထုၚ်ဂြဲ၊ ဓဝ်ဟွံမၚ်မွဲမံၚ်ပ္ဍဲဇိုၚ်ၜဳ၊ ဇာတိမာန်တ နာမခုတ်ပ္ညဳ၊ ဓဝ်ဇကုရ ဂၠာဲပလွဳ၊ နဲညးတၞဟ် ဟွံဂၠာဲဗှ်သ္ၚေဝ်၊ ပၟိက်ဇကုမွဲ ရိုဟ်တ္ၚဲပြေၚ်ဖျဳ၊ နိဿဲကဵုၜဳ လွဳမံၚ်အဓါန်၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိတၠဇျာန်၊ လ္တူကျာတၟး တြးအဘိညာန်၊ ဂွံညာတ်ရသိ ဒှ်ဇာတိမာန်၊ သၟိက်ဝးကၠေံရ မၞထုဲကြာန်၊ ချပ်တုဲနညာန် မွဲဟာန်ပြာပ်အာ၊ ဗွဲလ္တူပ္ညဳ ဇိုၚ်ၜဳဂၚ်္ဂါ၊ ဍာ်ဟွံဒးတုက်လာၚ်မုက္ခဝါ၊


မုက်လိက်−၅၆[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဗကဂၠိုၚ်ရာ ပေါတ်ၚေက်ခါဂှ်၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိဓယှ်၊ နမေတ္တာညာန်အဒိဋ္ဌာန်ဗဒှ်၊ ဖဳဖျေံဏာဗက ခၞဗွဲပရှ်၊ ကဵုခက်က္ဍိုပ်ညိ ဇာတိမာန်လၟုဟ်၊ ဖဳဖျေံဏာသၟဟ် လၟုဟ်ရိုဟ်တ္ၚဲ၊ ဇာတိမာန်စိ ရသိၜိုန်သ္ၚောဲ၊ စှ်ေဗၠိုပ်ဍာ်ၜဳ ဟုံလီကြာတ်တဲ၊ ဗကဟဳစိုပ် ခက်က္ဍိုပ်အဂဲ၊ ချိုန်မလုက်ဒး ပသၠေဟ်ချောဲ၊ ခက်မံၚ်တံၚ်ဂြဲ နတဲလၟုဟ်ရ၊ ခါသ္ၚေဝ်ရံၚ်ကၠာ ဒှ်အာဗက၊ ညာတ်ဒးဂြိုဟ်ဆအ် သၟိက်ဂအံတ၊ ဇာတိမာန်စိ ရသိကြံကြ၊ ခၞဗွဲပရဟ် က္တဵုဒှ်ဒေါသ၊ မူညးမွဲရ ဖဳဗ္ကကဵုအဲ၊ ဒစးတိုန်ရောၚ် ဂၠာဲရံၚ်တီလောဲ၊ သီုဒေါသကၠာ ကွာ်အာၜိုတ်သ္ၚောဲ၊ အာဆဵုဒးရ မာတၚ်ဂပြဲ၊ မွဲဂလာန်ကီု ဟီုတိုန်သဲသဲ၊ ယွံတၠအဲ မံၚ်မွဲဓဝ်ဟာ၊ မၚ်မွဲသ္ဒးပ ပွယုတ်မာ၊ ဖဳဖျေံဗက ပသနာနာ၊ ခက်ဒးက္ဍိုပ်အဲ ရိုဟ်တ္ၚဲဟွံခြာ၊ လ္တူဇမောဝ် ဂပ်ဝ်ရဟာ၊ ဗွဲသၟဝ်ကၠာ ပြံၚ်အာကဵုပြဟ်၊ မာတၚ်ဂကီု ဟွံဟီုခၠေဝ်သှ်၊ ပြံၚ်စှ်ေအါရ ချိုန်ခဏလၟုဟ်၊ ဗၞတ်မွဲကော်ရ ဒေသဋ္ဌာန်ဂှ်၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိဓယှ် စိုပ်ဒၞာဲဂှ် ဗဒှ်အဒိဋ္ဌာန်၊ ဗကအဲဖဳ ကဵုဟဳတိုန်မာန်၊ နဣဒ္ဓိစိ သီုအဘိညာဏ်၊ လာၚ်မုက်တုဲဖဳ ၜိၚ်လဳဂစာန်၊ ရသိတေံကီု ဟုံဍာ်အဓာန်၊ ခက်ဒးက္ဍိုပ်ကြာန် ဒှ်မာန်ဒေါသ၊ ထေဲပၞတ်က္ဍၚ် ကဵုမာတၚ်ဂ၊ ခဵုခါတ်အာပၠန် ဟွံရန်ဒည၊ ခါစိုပ်တုဲကီု သၟိက်ဟီုကြံကြ၊ လက်ချဴစုတ်ပၠန် ဟွံရန်တော်ဆ၊ ဟာဲမၞိဟ်ပါပ ပွဗှ်ေလၟုဟ်၊ ထပှ်တ္ၚဲဂတ ပ္ဍဲကာလဂှ်၊ ဂဂဵုတးပန်ပၠန် ကဵုပန်ဗှ်ေပြဟ်၊ ဒေါသဂြေန်ဒက် သီုလက်သီုချဟ်၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိဓယှ် ဟွံခၠေဝ်သှ် ဗဒှ်ဓဝ်မေတ္တာ၊ ဟိုတ်ဂကူရ မၞဖြာဖြာ၊ ဟိုတ်ဓဝ်မၞ ဒေါသသ္ကေက်သ္ကာ၊ ကၠုၚ်ချဴအဲပၠန် စောန်စိုတ်လက်ဖါ၊ ဝါစဳကံရ ရသိဝွံမှာ၊ ထပှ်တ္ၚဲကၠာ လံအာဂတ၊ ဂဂဵုတးပန်စိ ရသိဂှ်ရ၊


မုက်လိက်−၅၇[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
သီုဓဝ်မေတ္တာ ဗ္စာတော်ဆ၊ တီတုဲမဇ္ဇျဟ် ဒှ်မံၚ်ၚုၚ်ၚ၊ ဒှ်ဓဝ်လဟောံ ဒေၚ်ဗျောံကာယျ၊ ဂွံကသပ်ရ ကာလဂှ်ပၠန်၊ ထပှ်တ္ၚဲဒး ဂဵုတးကၠာဟွံပန်၊ အဲဗ္ဒောံလဝ်တ္ၚဲ ကဵုထဲမံၚ်ပၠန်၊ ရသိဂွံဖေက် ဗဟေက်ဇၞော်လောန်၊ သ္ဒးဖျဝ်မၞ ဘယစိုတ်က္ဍန်၊ ဂှ်ဒးရးသန် မိပ်စိုတ်ပၠန်ရ၊ ထပှ်တ္ၚဲပြဲ ချိုန်ဗွဲဂတ၊ နဣဒ္ဓိကာ ရသိမှာတၚ်္ဂ၊ စက်ဗ္စဲကဝ် ပ္တိုန်လဝ်သ္ပ၊ ၜိုန်အခိၚ်ဒး အကးဟွံဖလ၊ ဗ္ဒန်လျးတ္ၚဲ ဂၠုနဲအန္ဓ၊ ကောလာဟာလ ဒှ်ရလုံဍုၚ်၊ ဒှ်တဴသၚ်ကာ ကောံအာကောံကၠုၚ်၊ ဒှ်တဴလၞီ ဟွံတီဍာ်ပုၚ်၊ တိတ်ကဵုရသိ တိသဝ်တိသၠုၚ်၊ စိုပ်တုဲဇံသဝ် လ္ၚောဝ်ယဵုဒုၚ်၊ ဇၟာပ်ညးဂၠောဲကၠုၚ် ယဵုဒုၚ်တဲသၟာန်၊ ယွံတာပဿ ဂၠိုၚ်တေဇညာဏ်၊ ချိုန်လၟုဟ်အဵု ဓိကဵုဒှ်ကြာန်၊ သၟိၚ်တ္ၚဲကၠေံဗ္ဒန် ဝါတ်လော်ဍုၚ်ကွာန်၊ ဟိုတ်တာပဿ နပွဇျာန်၊ ပိုဲဍိက်တံကၠာ သၚ်ကာတုဲသၟာန်၊ ယဝ်ဗဒေါံတ္ၚဲယာန် ဆာန်ဍူညိကၠာ၊ ဇာတိမာန်စိ ရသိကြက်လှဴ၊ သၟိက်ဟီုတိုန်ရ သီုဒေါသဇဴ၊ ယွံဒါယကာ ပသၚ်ကာတဴ၊ စက်ဗ္စဲကဝ် အသနုအဴ၊ အဲရပ်မာန်အဴ သဘဴဍေံနွံဟာ၊ တေတေံမွဲစိ ရသိဓိစ္ဆာ၊ ရသိခါဲဒုတ် ဍေံမၞိဟ်ယုတ်မာ၊ ရသိဂှ်ပၠန် တိုန်ဒှ်ရောၚ်ဒကာ၊ ဍေံလေပ်မန်ယန် ဂၠိုၚ်လောန်ဝေါဟာ၊ ဍေံတန်ဒှ်ကၠာ ညံၚ်အာသၟာန်ရ၊ အိုတ်ဒါယကာ ဒြေပ်အာထဒၟ၊ အိုဿီုညးအဲ ဒြေပ်မွဲခဏ၊ စိုပ်တုဲကလံ မုံဂြံသ္ပ၊ တုဲသၟာန်တိုန်အဵု ကဵုတာပဿ၊ ယွံလေဝ်သိက္ခ ဂၠိုၚ်တေဇညာန်၊ သၟိၚ်တ္ၚဲကၠေံအာ ပူဆာဍုၚ်ကွာန်၊ ဟိုတ်တာပဿ နပွဇျာန်၊ ဗ္ဒန်လဝ်ကွေံ ပိုဲဍိက်သၠေဟ်ကြာန်၊ နမေတ္တာသၟဟ် က္တဵုဗဒှ်ဇြဟာန်၊ ဗၠးစက်ယာန် ဆာန်ဍူညိအဴ၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိကြက်လှဴ၊ သၟိက်ကဵုတီရ နအနုဘဴ၊ တုဲဟီုတိုန်ကၠာ သီုမေတ္တာဇဴ၊ ယွံဒါယကာ မူရဴစိုတ်ကတဴ၊


မုက်လိက်−၅၈[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဗ္ဒန်လတ်တ္ၚဴအဴ တဴလျိုန်အဲရ၊ ချိုန်လၟုဟ်ကွေံ မူဟိုတ်ဒးပ၊ လတေံမွဲစိ ရသိဂၠိုၚ်မၞ၊ လက်ချဴလဝ်အဲ ထပှ်တ္ၚဲဂတ၊ ဂဵုတးကဵုပန် ချဴပၠန်ကြံကြ၊ ဟိုတ်ဂှ်အဲရ လဇဗ္ဒန်လဝ်၊ ယဝ်ညာတ်တ္ၚဲပၠန် ပန်စှ်ေဓဝ်ဓဝ်၊ ဒးရသိဂှ် ကြဴဒှ်လၚ်ဇွောဝ်၊ ဟိုတ်ဒုဟ်သေသာတ် ညာတ်တုဲဆာန်ဍူ၊ ချိုန်လၟုဟ်အဲ တ္ၚဲဒးဆေဝ်ဒဝ်၊ တ္ၚဲဒတန်ကဝ် ဒးဆေဝ်ဒဝ်ရ၊ သြကျာ်သြကျာ်သာ်လဵုဂွံပ၊ ဂပ်ဝ်ဖေက်ကၠာ ယွံတာပဿ၊ ဟိုတ်မၞစိ ညိဟွံတော်ဆ၊ ဝါစဳကံကၠာ ဂြိုဟ်စာကြံကြ၊ သိက်လဵုဂွံပ ဟီုပၠညိအဴ၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိကြက်လှဴ၊ မွဲဂလာန်အဴ ဟီုတဴသဲသဲ၊ ရသိတေံအဵု ကဵုကၠုၚ်ကလံအဲ၊ စှ်ေပ္ဍဲၜဳအဵု ယဵုတိကလောံမွဲ၊ ခဏအဲဗလး ဂဵုတးပန်သော်၊ ကဵုဗၠိုပ်စှ်ေအာ ရာဋ္ဌာန်ဇမ္ၚောဲ၊ တိုၚ်လဟီုအံ ဗၠးဘဲဒက္ခ၊ ညးဂမၠိုၚ်ကၠာ မိၚ်ဒြေပ်အာရ၊ အိုတ်သီုရဲသာ ဒြေပ်အာသက္ခဏ ခါစိုပ်ရသိ ညိဟွံလဇ၊ ဟီုတိုန်သဲသဲ ယဵုတဲထ္ၜ၊ ယွံတာပဿ ပွယောၚ်မှာ၊ တာပဿကီု ဟီုလတ်သေၚ်ဟာ၊ အာကလံညိ ရသိတေံကၠာ၊ ညံၚ်ဂွံကလံ လ္ပသ္ပံသာ၊ ညးဗလးတ္ၚဲ ဂၠိုၚ်ဘဲဒုက္ခာ၊ ဂဵုတးပန်ကၠာ ဒးတာပဿ၊ ချိုန်ဂှ်ရသိ ဇာတိမၞ၊ ဟွံမိက်ကလံရောၚ် မံၚ်တဴသ္ၚိတ်ဇြ၊ ပညံၚ်က္ဍိုၚ်ကၠဴ ပ္တပ်တဴကာယျ၊ ယဝ်ရဟွံအာ ဟုံမှာဗွဲကြဴ၊ ကရောံရသိဂှ် ပိုဲဒှ်ဂတဴ၊ ဟိုတ်ဂှ်ဝန်စဝ် ဒးဖ္အောဝ်လဴ၊ ညံၚ်အာညိအဴ ယွံသ္ဍဴမူဏိ၊ သ္ၚိတ်ဇြမံၚ်ရတၠရသိ ၊ ဟိုတ်မၞကီု ညံၚ်ဗီုသုၚ်ဂျိ၊ ဒကာတံကွေံ ဍေံတံစိုတ်ဂိ၊ ဂၠောဲလုပ်ဓဇက် ဂြုက်ဂြက်ထိမြိ၊ အာစိုပ်တုဲစိ နကြိကဵုလ္ၚောဝ်၊ ညးဂမၠိုၚ်အဵု ဍေံကဵုဝန်စဝ်၊ ကဵုစှ်ေဍာ်စိ တိကဵုယဵုလ္ၚောဝ်၊ တုဲကဵုဗလး လျးဗ္စဲကဝ်၊ ဂဵုတးထတ်လောန် ပန်ဖျေဴဓဝ်ဓဝ်၊


မုက်လိက်−၅၉[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဟွံဒးရသိ တိဍာ်ဇမောဝ်၊ ရသိဂြိုဟ်ဂတဝ် ၜိၚ်စဝ်လုပ်သၚ်၊ ဟိုတ်နူဓဝ်မၞ ဒးဂွဇၟာပ်တၚ်၊ ဒဴထောံဍုၚ်ကွာန် ဋ္ဌာန်ဂြိုပ်တိတ်ကြၚ်၊ ၜိုန်ဒှ်ရသိ ညိဟွံချပ်ဂြၚ်၊ မၞဟွံဝး ကြဴဒးဘိၚ်ဘၚ်၊ မိၚ်တုဲစၚ်ခြၚ် မၚ်မွဲအိုတ်ညိ၊၊ ပ္ဍဲဍုၚ်မစ္စ ဒေသနန်လွဳ၊ ဗၞးတြဴလက် ပန်လ္ၚီဆက်ဂၠိ၊ နူဗာရာန္နသဳ ပြံၚ်တုဲသိုၚ်သ္ၚိ၊ ကၠုၚ်ကောံမံၚ်ကွေံ ဟွံဗၠးဒိဋ္ဌိ၊ မာတၚ်ဂစိ ပြာ်ညိချပ်ပၠန်၊ နဓဝ်မေတ္တာ ဗ္စာတုန်တုန်၊ သၟိက်ကဵုဗၠးညိ နူဇာတိပန်၊ ကသပ်ဝွံကွေံ ဂှ်ဒးရးသန်၊ သ္ပိုၚ်လ္တက် လၜက်ဗိုန်ညန်၊ သၟိၚ်ဒုၚ်ဒါန်ပၠန် ကွာ်ညောန်စဴအာ၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိဟေမာ၊ သၟိက်ဒုၚ်ပုၚ် လုပ်စိုပ်ဍုၚ်ကၠာ၊ ဗၞးတြဴလက် ပန်လ္ၚီဆက်ဗ္ဂါ၊ ဍေံညာတ်ဒးစိ ရသိပြဲဖါ၊ ဒေါသဖြာဖြာ သီုရဲသာပၠန်၊ ပ္ကောံသရဲ ဂၠောဲလုပ်အာနန်၊ ဍေံလ္ၚောဝ်ပ္တီရ ယွံတၠက္ဍိုၚ်သန်၊ ရသိခါဲဒုတ် ပူဂဵုယုတ်လောန်၊ ချိုန်လၟုံပ္ညုၚ် စိုပ်ဍုၚ်ဝွံပၠန်၊ ဍေံလုပ်မန်ယန် လေၚ်ရကောန်တၠ၊ မူဟိုတ်မွဲရော ထံၚ်လဝ်သောတ၊ ဍုၚ်ဗာရာန္နသဳ လေၚ်ကၠုၚ်တုဲရ၊ ပိုဲဒးပြံၚ်ကွေံ စိုပ်ဂၠးပါဒ၊ ဗက်ရပ်ဂစိုတ် ဒဵုအိုတ်ဇိဝ၊ ပလဇရ ယွံတၠနန်၊ ဨကရာဇ်မိၚ် ကွိၚ်ပါၚ်လက်သန်၊ စှ်ေစိုတ်ဒးရး ပတှ်ေဗိုန်ညန်၊ ကော်သရာဲသဂံၚ် ချပ်ရံၚ်တုန်တုန်၊ ကေတ်ဟွံဂွံရ ဇျာနအစောန်၊ ကြဴမွဲဝါပၠန် ဇၞော်လောန်ဓိကဵု၊ ဟိုတ်ပ္တုဲလဝ်ရ ဓဝ်အကုသဵု၊ ဒးဒုၚ်ဘဲလ္ၚ ပွရုန်မဵု၊ ပ္ဍဲကဵုပိုန်ပၠန် ဍေံယောၚ်ကၠုၚ်ဆဵု၊ နလွဟ်ဆက် ထပက်တုဲဍဵု၊ နာံဒဴထောံအဵု ဒဵုဗြီုစိုပ်အာ၊ ဂးဍုၚ်မစ္စ ဨကရာဇာ၊ မိၚ်ဂလာန်ဗၞး ပ္တေဟ်တုဲမှာ၊ ပ္ဍဲညးမၞုံရ သဳလသိက္ခာ၊ ပတုံဇိဝိ တၞဟ်နဖ္အောဝ်ဏာ၊ ဒေဝတံမၚ် ပၟၚ်လန်လွာ၊ ထေဲပၞတ်ကၠာ ပ္ဍဲကာလဂှ်၊ ဟွံမၚ်မွဲကၠာ ကျာပိုက်သှ်သှ်၊ လံအာကြံအာ စာ်ခြာပှ်လှ်၊ ဗြံဗ္တဳဂူ သူညဳသၟဟ်၊


မုက်လိက်−၆၀[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဍုၚ်ဗၠိုက်တၞီ ဟွံတီဒိုဟ်စှ်၊ လေၚ်ဟုံတုဲချိုတ် ကၠေံအိုတ်တုဲဒှ်၊ အကုသဵုဂှ် ဒးဒှ်ဒိဋ္ဌ၊ ကျာ်သမ္ဗုဒ္ဓေါ နာဲသာလောက၊ ဂ္ၚေၚ်လန်အဴ ဂၠိုၚ်တဴဘဝ၊ ဇာတ်မသုန်ကၠံ တံပထမ၊ ဂြၚ်တုဲတွံလဝ် ဓဝ်ဝိသေသ၊ သၟတ်ကၠေံဇာတ်ရ ပ္ဍဲကာလဂှ်၊ အတိက်ရသိ ဒိတှိစောန်ထၞဟ်၊ ဒေဝဒတ်ပ္ညုၚ် လၟုံကၠုၚ်ဒှ်၊ သၟိၚ်ဍုၚ်မစ္စ စိတ္တဟေက်ဟဟ်၊ တဳညန်ဇဲယ ဒှ်ရလၟုံ၊ ဗၞးဂမၠိုၚ်ကၠာ ဒကာညဳသၟဟ်၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိဓယှ်၊ မွဲချိုန်လၟုဟ် ဒှ်အဲကျာ်ရ၊ အတိက်မွဲဟာန် ဂးမာန်ဏာပ္ပ၊ ပ္ဍဲချိုန်လၟုံဒှ်ရာဟုလ၊ မၚ်္ဂလိကာ ကၠာပဋ္ဌမ၊ ချိုန်လၟုံရ ယသောဓရာ၊ ကျာ်တြဲတွံဇန် ကဵုအရှန်ကၠာ၊ အရှန်တံအဵု ကဵုသာဓုကာ၊ ဇန်တံမိၚ်ရောၚ် ရှ်ဍောၚ်ဓမ္မာ၊ ဒှ်သောတာပန် ဂၠိုၚ်လောန်ဝေါဟာ၊ တၠပညာ သမ္တီကၠာအဴ....။

ဖဵုအဲချူပၠန် လိက်ဇၟန်ပ္ကဴ၊ ညောန်ကဵုစုတိ ကၠိသ္ကန်တဴသာရဏပၠန် ကဵုတုန်ပ္ဍဲဇဴ၊ စုတိတုဲရ ဘဝဗွဲကြဴ၊ တိဟိုတ်ပြဲဂၠိ သန္ဓိဂဝ်ဂၞဴ၊ ပကဵုဆောတ်အဴ ကဵုတန်တဴညိ၊ ပ္ဍဲညးမၞုံကၠာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ ကရောံညးပၠန် တန်ဂဝ်ကဵုမိ၊ ပကဵုဒိုက်ယဲ ဘဲပကဵုမြိ၊ ကဵုဂွံတီလတ် ဍောၚ်ဓဝ်ဒမၠိ၊ ကဵုဂွံပ္တံပ္ညဳ ပါရမဳကျာ်ညိ၊ ဗွဲကြဴဒမၠိ ယဝ်စုတိပၠန်၊ ပ္ဍဲတၠပညာ မြာကဵုဂွံတုန် ၊ ကဵုဒှ်ကျာ်မွဲ နဲမေတ္တဲယျ၊ ဂွံအိုတ်ဇပန် ကြဴပၠန်ဟွံဒှ်၊ နိဗ္ဗာန်ဂဵုမြဟ် စိုပ်ပြဟ်ညိအဴ ။ ။ ။


သက္ကရာဇ်တၞံ ၁၃၅၉ − သၞာံ ၊ ဂိတုပသာ် ၄−မံက်၊ တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်အခိၚ်မွဲနာဍဳ ၄၅−မိဏေတ် ချူအာစိုပ်ဒတုဲရ။ (ဘဒ္ဒန္တ ညာဏ − ဒူရာဘာဇၞော်)

နိဿဲ[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
လိက်အုပ်- မၞုံယၟု(လိက်မာတၚ်ဂ) ဘဒ္ဒန္တ−ညာဏဝံသ (ဒူရာ−ဘာဇၞော်) − (စောဟံသာ)ပုံနှိပ်တိုက် ကမာဝက် စိန်တောၚ်ရပ်။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၁၂:၄၅၊ ၉ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630)

== นายทอโสน (สุพจน์) ผู้นำชนชาติมอญอายุ 98 ปี เสียชีวิต เมื่อวันที่ 7 พ.ย. 2557  အစာထဝ်သောန် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကောန်ဂကူမန် ညးမဒှ်အစာံခိုဟ်ပြဲ သွက်ပိုဲကောန်ဗွဲကြဴညးဂမၠိုင် ==

นายทอโสน (สุพจน์) ผู้นำชนชาติมอญอายุ 98 ปี เสียชีวิต เมื่อวันที่ 7 พ.ย. 2557 
အစာထဝ်သောန် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကောန်ဂကူမန်
ညးမဒှ်အစာံခိုဟ်ပြဲ သွက်ပိုဲကောန်ဗွဲကြဴညးဂမၠိုင်

 ပ္ဍဲကဵုဝင်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်မွဲဒမြိပ်နူပၞာန်ဂၠးကဝ်အလန်ဒုတိယတုဲတေံ ဒိုဝ်ကဵုစိုပ်အခိင် ပစ္စုပန်ဏအ်ယၟုယၟာအစာထဝ်သောန် (နိုင်ထွန်းသိန်း) မွဲပြာကတ်ကၠုင်ဒၟံင်လၟိုန်ရ။ တၞဟ်နသဂွံတိုန်ဒှ်ကဍိုပ်သကိုပ်မန်ဂှ် ဟွံလောဲသွာမွဲ ဒးဍိုက်ပေင်ကဵု အင်္ဂလက်သန်ဂၠိုင်ကဵုသာ် မပတံဒ္ဂေတ်ပတိပတ်ယျဵုလဂူတပ်တး ညာန်ပညာကေတ်သကာမြက်စာ ရင်တၠုင်ဂုန်ဖဵုကဵုကောန်ဍုင်ကောန်ကွာန်ဂမၠိုင်မာန်ရောင်။ 
 နူအဝဲဍောတ်သွတ်တေံ အစာထဝ်သောန်မနွံညာန်ပညာကေတ်သကာဗွဲမလောန်တုဲ ကလိဂွံလာပ်ကတ်ပညာမကော်ဂး SHOLARSHIP လၟိုန်န်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ကာလတိုန်ကတ်လိက် ပ္ဍဲဘာတက္ကသိုလ်ပၠန်လေဝ် ဂွံလုပ်တိုန်ကတ်ဓါတုဗေဒ ပ္ဍဲတန်ဂုန်တၟေင်၊ ကၠာဘာညးဟွံတုဲက္ဍင်ဏီ ပ္ဍဲကဵုသၞာံကြဴအိုတ် သက္ကရာတ် ၁၉၄၀ ဂှ် ကတဵုဒှ်ပၞာန်ဂၠးကဝ်အလန်ဒုတိယဂှ်ရ ဘာတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်လေဝ် မ္ဒးကၟာတ်အာအိုတ်ရ။ ဟိုတ်သာ်ဂှ်ရ ဘာတက္ကသိုလ်ညးဂွံတုဲဂှ် အခိင်လဇုဲလအ်အာမသုန်သၞာံ ဒိုဝ်ကဵုပၞာန်တုဲမဒှ်ရ။ ပ္ဍဲလက်ထက်အင်ဂလိက်အုပ်ဓုပ်လဝ်ဍုင်ပိုဲ ကောန်ဂကူမန်ပိုဲမၞိဟ်ဂွံတိုန်ကတ်လိက်ကဆံင်ဘာတက္ကသိုလ်မာန်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ကၞောတ်အထောတ်မွဲ ဟီုစမာန်ရ။ ကတ်လိက်ဘာတက္ကသိုလ်တုဲသက်ဂတာပ် အစာထဝ်သောန် လုပ်ကၠောန်ပရေင်ကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲဂကောံမန်အလုံရးမည ဒှ်ညးအုပ်ကာဂကောံဂှ်ရ။ မွဲအခိင်ဓဝ် သီုကဵုဒှ်ဂအုပ်ဋ္ဌာနပရေင်ပညာခရိုင်ကျာ်ခမဳ မနွံဒေသတာလျိုင် (၁၀) ပွိုင်ဍုင်မဒှ်ရ။ ဗွဲကြဴဂှ် ကာလရဲဗော်သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်တအ် ချဳဒရာင်ပရေင်ဍုင်ကွာန် အပ္ဍဲဍုင်ဟွံဂွံတုဲ မ္ဒးလုပ်အာဂြိုပ်ဂှ် အစာထဝ်သောန်လေဝ်ဗက်လုပ်အာကီုရ။ 

 ပ္ဍဲကဵုလိက်ကၞပ်နာဲဆာန်ဍုင် (ဗဵုပၞာန်ဒပ်ဍာ်သေံမွဲတၠ) ချူဇန်လဝ်ပရောဆဵုဂဗညး မနွံယၟုလိက် &quot;ဒစာံသၞာံဒစာံဗြဲပ္ဍဲဍုင်မန်&quot; ဂှ် ညးချူထ္ၜးလဝ် ပရောအစာထဝ်သောန်နွံကီုရ။  အလန်ကၠာအိုတ်ညးဂွံဆဵုဂဗကုအစာထဝ်သောန် ပ္ဍဲဘာလကျာ်ကွာန်ကြုက်ပိ သက္ကရာတ် ၁၉၅၁ တက်ကျာရင်သကအ် နကဵုဘာသာအင်ဂလိက် ဍုက်ကေဝ်ဒှ်အာမိတ်သဟာဲညးသကအ်ညံင်ရဴတီညာတ်လဝ်ညးသက်တုဲတုဲ၊ ပရေင်ဝေါဟာမၞိဟ်အစာထဝ်သောန်ခိုဟ်ဗီုလဵု မဍိုက်ပေင်တဴကဵုအင်ဂလက်သန်တၠပညာ မနွံစိုတ်စရိုတ်ခိုဟ်ပြဲလောန်သန် ရဴသာ်ဝွံ နာဲဆာန်ဍုင်ချူထ္ၜးလဝ်ပ္ဍဲလိက်ကၞပ်ညးဂှ်ရ၊ အခိင်ကၠောန်ဒၟံင်ပရေင်ပၠန်ဂတးတေံဂှ် အစာထဝ်သောန် မနွံတာလျိုင်ဗွဲတၟေင် ပရေင်ဆက်ဆောံကုဍုင်သၟာင် ပစၞးကောန်ဂကူမန် မကဵုလဝ်ယၟုသေံ &quot;နာဲသုဖတ်&quot; ဂးပြာကတ် ဒၟံင်အကြာမန်ဍုင်သေံဂမၠိုင်ရ။ 

 မွဲအယုက်အစာထဝ်သောန်နူအယုက်အဝဲဍောတ်သွတ်ကတ်ဗတောန်ဒၟံင်ပညာ ပ္ဍဲဘာတန်သဇိုင်တေံ ကၠောန်ကၠုင်ပရေင်ကောန်ဂကူမန် စဵုကဵုလအိတ်အယုက်ညးဂိုတ်ဂစာန်ကၠောန်ကၠုင်လဝ်ပရေင်ဂကူမန်။ ကမၠောန်ဂွံလာပ်သြန်ဂိတုကီုဒှ် ကမၠောန် အလဵုသဳသၟိင်ကီုဒှ် အစာထဝ်သောန်စိုတ်ဟွံလုပ်စကမၠောန် ပရေင်ကောန်ဂကူမန် ပရေင် လိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန်ဟေင်ရ အစာထဝ်သောန်စိုတ်လုပ်စတုဲ ဂိုတ်ဂစာန်ကၠောန်လဝ်ရ။ နကဵုဓဝ်စေတနာပြဲ ဟွံကလိဂွံၚုဟ်မးမွဲသာ် အစာထဝ်သောန်ဗတောန်ထ္ၜးကဵုလိက်မန် လိက်တၟိမန်တြေံ ကုခမဳသင်မန်ကီု ကောန်ဍုင်ကောန်ကွာန်မန်ဂမၠိုင် ညးမလုပ်စိုတ် ပ္ဍဲပရေင်လိက်ပတ်မန်ဂမၠိုင်ရ။ သအာင်နူဂှ်ပၠန်လေဝ် ညးချူဇန်လဝ် လိက်ကၞပ်ပ္ဍဵုဗီုတက်ပတိတ် လဝ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ညးညးအဲအဲဂွံဆဵုဒၟံင်ရ။ အခိင်အခါဒးရးကၠောန်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်ဂွံမ္ဂး အစာထဝ်သောန်ပိုဲကၠောန်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်တုဲ အခိင်အခါဍေံဟွံဒးရးမ္ဂး အစာပိုဲ ကၠောန်အာပရေင်လိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန်မဒှ်ရ။

 စိုတ်ဓါတ် စေတနာညးလတူကောန်ဂကူမန်ကီု သီုကောန်ဂကူတၞဟ်သအာင်ဂမၠိုင် အးဇ္ၚးကေဝ်သ္ဇုင်ဗွဲမလောန်တုဲ ဒ္ဂေတ်ပတိပတ်ညးပၠန်လေဝ်မနွံကဵုဓဝ်သဳလ သမာဓိ ဟွံစသုင်စၞဗၜူမွဲလေဟ်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အယုက်ညးဂွံဂၠိင်သီုကဵုပရေင်ထတ်ယုက်ခိုဟ်ဒၟံင်ဂှ် ပိုဲဂွံညာတ်ကေတ်ရ။ ပရေင်လိက်ပတ်ယေန်သၞာင် ပရေင်ကောန်ဂကူ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဆဂှ်ဟွံသေင်ဏီ ပ္ဍဲကဵုပရေင်သာသနာပၠန်လေဝ် အစာထဝ်သောန်ဂွံကၠောန်ပတုဲကၠုင်လဝ်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲပေဲါသၟာန်လိက်ပရိယတ္တိရာမညနိကာယ ဓမ္မာစရိယခမဳသင်မန် သက္ကရာတ် ၁၉၈၄ - ၁၉၈၅ ဂှ် အစာထဝ်သောန် ကေတ်တာလျိုင်ဒဒှ်ဥက္ကဋ္ဌဂှ်လေဝ်ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၁၄:၂၀၊ ၉ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630)

== ဝတ် ကဵု တာလျိုၚ် ကောန်ဒပ် (၂၇) တၚ် ==

ဝတ် ကဵု တာလျိုၚ် ကောန်ဒပ် (၂၇) တၚ်
===============================

၀၁။ ဒးက္လၚ်အမိၚ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ရောၚ်။

၀၂။ ဒးမြက်ဇက်ရောၚ်။

၀၃။ လၟိုန်ကာလ ဒးနွံကဵု သတိရောၚ်။

၀၄။ ဒးနွံကဵု ပွမသ္အးဇ္ၚးရောၚ်။

၀၅။ လၟိုန် ဒးနွံကဵု ဂွန်ရောၚ်။

၀၆။ ဒးလ္ၚတ် လိက်ပတ်ရောၚ်။

၀၇။ ဗွဲတၟေၚ် ဒးသ္ပဂရုကဵု ပရေၚ်ထတ်ယုက်
       ရောၚ်။

၀၈။ ကောန်ဒပ် ကဵု ကောန်ဒပ် ဒးနွံကဵု စိုတ်
       ရဲဗော်ရောၚ်။

၀၉။ ဒးပါ်ပါဲကေတ် တၚ်တၟေၚ်တၟဟ် 
       ပ္ဍဲအကာဲအရာ ညးဍုၚ်ကွာန်၊ 
       အကာဲအရာ ညးတိဍာ်တအ်မာန်ရောၚ်။

၁၀။ အခိၚ်သၠး နူတာလျိုၚ် ပရေၚ်ပၞာန်ဂှ် 
       ဒးကၠောန်သ္ပကဵု သွက်ဂုဏ်ဖဵု 
       ညးဍုၚ်ကွာန်ရောၚ်။

၁၁။ ပ္ဍဲကဵု ပံၚ်ဖက်ဆက်ဆောံ ကဵု
       ညးဍုၚ်ကွာန်ဂှ် ဒးဍိုန်ဍောတ် 
       ကၠောံက္ဍရောၚ်။

၁၂။ သွက်ဒပ် ဂွံဇၞော်မောဝ်တိုန်ဂှ် ထ္ၜးစဳပျးတုဲ 
       ဒးစန်ဒက်ပၠုပ် ကောန်ပၞာန်တၟိတအ်
       ရောၚ်။

၁၃။ လ္တူဍုၚ်ကွာန် ဂကူဇကု အလဵုဇကု မၞိဟ် 
       က္ဆံၚ် ဇၞော်ဍောတ် ကဵု ကောန်သ္ဂံၚ်ဇကု 
       ဂမၠိုၚ်တအ်ဂှ် ဒးနွံကဵု သစ္စ သမာဓိ
       ရောၚ်။

၁၄။ လ်တူသၞဂျှ ဒးစှံစိုတျ ဗီုသၞတဲု ဒးနှံကဵု 
       ပွမက္ဍုဟ်မၠေံရောၚ်။

၁၅။ ဒးစဵုဒၞာမၚ်မွဲကဵု လမျီု သ္ၚိဌာန် ပိုန်ဟာန် 
       ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ရောၚ်။

၁၆။ လ္တူတၚ်နၚ်ဆဵုဂဗ ကဵု ပရိုၚ်ဂမၠိုၚ် ဇကု 
       ဂွံနၚ်တအ်ဂှ် ဒးဒုၚ်စဳရေၚ်ကဵု 
       သ္ကိုပ်ဒပ်စြေက် ဇကုရောၚ်။

၁၇။ ဒးထိၚ်ဒဝ်လဝ် လွဟ်ဇကု ညံၚ်ဂွံ 
       ဂီုကၠီုရောၚ်။

၁၈။ လၟိုန်တ္ၚဲ ဒးပေါတ် သ္အးကဵု လွဟ်ဇကု
       ရောၚ်။

၁၉။ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ဒးခိုဟ်ရောၚ်။

၂၀။ ဒးရှ်ေသှ်ေ ညးဇၞော်လ္တူဇကု ဂမၠိုၚ်ရောၚ်။

၂၁။ ဒးရှ်ေသှ်ေ အခိၚ်ရောၚ်။

၂၂။ ဒးနွံကဵု ပွမပတှ်ေကေတ် ဇကုဇကုရောၚ်။

၂၃။ ဒးနွံကဵု ပွစိုတ်ဓါတ် ကတိုၚ်ကၟဟ် 
       ချဳဒရာၚ်ရောၚ်။

၂၄။ ဒးနွံကဵု ဂလာန်ပတှ်ေ မဗိုန်ဇၟအ်ရောၚ်။

၂၅။ ပ္ဍဲကမၠောန် သ္ဒးစှ်ေသၞောတ် သိပ်ဂၠိပ်
       ရောၚ်။

၂၆။ ဒးဒုၚ်ကေတ် ဘဲဒဏ် ပရေၚ်ဝါတ်ဂါတ် 
       ကြေပ်ဂြတ် ခတ်က္ဍန်တအ်မာန်ရောၚ်။

၂၇။ ဒးထိၚ်ဒဝ် ဇကုဇကု မာန်ရောၚ်။

#crd #Wunchay Rukchaytdee [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၀၅:၄၉၊ ၁၀ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630)

== ညးတၠဂုန် မိကဴထဝ် ကဵုစိုပ်သွဝ်ညိ  အဂုန်တိုၚ်ထဝ် ဂိတုနောဝေမ်ဗာ ၉၊ တ္ၚဲအၚာ၊ ၂၀၂၁ ==

ညးတၠဂုန် မိကဴထဝ် ကဵုစိုပ်သွဝ်ညိ

အဂုန်တိုၚ်ထဝ်
ဂိတုနောဝေမ်ဗာ ၉၊ တ္ၚဲအၚာ၊ ၂၀၂၁

ဂလာန်မရာဒနာသာ်ဝွံ မိက်ဂွံချူပတိုန်ထ္ၜးလညာတ်တၟိမွဲ ပ္ဍဲခေတ်ကာလဓဝ်ညးသပ္ပရိုဟ်မအောန်တဴဝွံရ။ ပိုဲဂကူမန် မတန် တဴပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန်တအ် ဓဝ်ညးသပ္ပရိုဟ် အကြာဂြောဝ်ဂတာသ္ၚိကၟိန်- အကြာသမ္ဘာကဵုတၠသ္ၚိ၊ အကြာမိမကဵုကောန် ဇာတ်၊ အကြာသကအ်ရဲမွဲကဵုမွဲ ဓဝ်ညးသပ္ပရိုဟ် မဒှ်ဓဝ် မဒှ်ဒ္ဂေတ် ပူဂဵုမပြဲပြဲတအ် မဖအာတဴတအ်ဂှ် အောန်စှေ်ကၠုၚ် ဂၠိုၚ် လောန်၊ သုန်ဂြာံကၠုၚ်ဂၠိုၚ်ဂှ်တုဲ ဂပ်ဝ်ဒးဒှ်ဂဝိၚ်လောန်သန်ရ။ အသပ္ပုရိသတောဝါ ပ္ဍဲပါဠိသၠပတ်ပရိုတ်ဇၞော် ဟီုလဝ်စပ်ကဵု အန္တရာဲနာနာသာ် မပ္တံသၟိၚ်ဍာ်ကမၠတ်ပၟတ်တအ်ဂှ် ဓဝ်ညးသပ္ပရိုဟ်မကၠေံခၞၚ်ဝွံဂှ်လေဝ် တၞီလုပ်လၟိဟ်မွဲကီုရ။ ပ္ဍဲဍုၚ်မၞိဟ်ပိုဲဏံ မၞိဟ်တအ် ရှေ်သှေ်ကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာမံၚ်မိမကီုဟာ သွက်ဂွံလ္ၚတ်ဂၠိုက်ဂၠာဲမာန်ဂှ် ဒေဝတဴတအ် ဇၟာပ်ပ်သတ္တာဟ ကေတ်မံၚ်စ ရၚ်ရောၚ်ဂှ် လိက်ပိဋကတ်တေံ ဟီုလဝ်ရ။ ယဝ်ရဟွံကၠောန်ၜိုတ် ဟွံသ္ပရှေ်သှေ်ရဴဂဴမိမမဂး ပိုဲမၞိဟ်တအ် ဂွံအာစိုပ်ဍုၚ်သွဝ် ညးတအ်ဟွံလောဲသွာဂှ် အလဵုဇကုဒေဝတဴတအ် တီညာတ်လဝ်ဂှ်တုဲ ပိုဲတအ် ညံၚ်ဂွံကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာမိမတအ်ဂှ် လိက်ပိဋ ကတ်ဂှ် ဟီုဆဝ်ဗ္ၚုဟ်လဝ်ရ။ ပိုဲကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာမိမမဂး သွက်ဂွံကလိဂွံဍုၚ်သွဝ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ်ကြပ်ပ်မွဲရောၚ်ဂှ်လေဝ် တီကၠိုဟ် ကေတ်မာန်ရ။ ဣဏံဂှ် ဒှ်ဓဝ်ဗုဒ္ဓဘာသာမွဲရောၚ် မိက်ဂွံဟီုလေဝ် ဂွံ၊ ဟွံမိက်ဟီုလေဝ် ဂွံ၊ ဆဂး ပူဂဵုနွံကဵုဓဝ်သပ္ပရိုဟ် တီဂုန် မိမတအ်ဂှ် ညးတအ်ကွာ်မံၚ်ဂၠံၚ်တရဴဂွံစိုပ်ဍုၚ်သွဝ်ရောၚ် ယဝ်ရသရုပ်တုဲဟီုမဂး ရုမ်ဂပ်ရ။
သကအ်ရဲပိုဲ ပ္ဍဲအမေရိကာန်တအ် ကောန်ဗြဴဗြဴညးတအ် ဟီုပတိုန်ဒုဟ်ညးတအ် နဒဒှ်ပလီုအိန်ရဳ physical abuses (အိနြ္ဒေဖျက်ဆီးမှု)ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဂၠိုၚ်တိုန်ကၠုၚ်ဂှ်တုဲ အရာဝွံ ဂပ်ဝ်ဖေက်ဂၟံက်လောန်ရ။ ကောန်ၚာ်ဗြဴဗြဴတအ်ဂှ် မူဟိုတ်ဍေံတအ် ဂွံပတိုန်ကၠုၚ်ဒုဟ် ကုအပါဍေံတအ်သာ်ဝွံရောဂှ် ဟိုတ်ဍေံဇေတ်တ် တီကေတ်ဟွံမာန်ကီုလေဝ် ညးမဒှ်အပါဍေံတအ် ဒှ် ဟိုတ်မေတ္တာဂွံပ္ဍုၚ်ကၠုၚ်ကုဍေံတအ်ရောၚ်ဂှ် ချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ကိစ္စတအ်ဏံ ဒှ်ကာပၞုက်ဂးတုဲ ညးတာလျိုၚ်အလဵုအသဳတအ် သၟာန် သၟုက်ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ်တုဲ ပတိုန်အမှုကုအပါဍေံတအ်အိုတ်ရ။ ကာလစိုပ်ရုၚ်ဂဗုတ်ဂှ်မှ ဂွံတီကေတ်ဗွဲတြး ဗီုကောန်ဝုတ်ဇကု ပတိုန်လဝ်အမှုဂှ်တုဲ ညးတအ်စိုတ်လီုအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲယေန်သၞာၚ်အခိုက်ကၞာပိုဲမန်ဂှ် ကောန်ဒဒေံဂှ် မိမဆာန်အိုတ်ဟီုမာန်ဂှ်တုဲ ကောန်ဒဒေံဂှ် ယဝ်ရဒှ်မၞိဟ်ဗြဴမဂး ညးမဒှ်အပါတအ် သ္ဍိုက်ဆာန်သၞေမ်သၞဴဂၠိုၚ်ရ။  ကောန်ဒဒေံဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်အာဲတၟာဲ ဂှ်တုဲ ဒှ်မၞိဟ်မံၚ်အာမွဲအယုက်ဒဵုကဵုမိမမတ်ပၠိုတ်ရ။ အခိုက်ကၞာကောန်ဍုၚ်ပလိုတ်တအ် လုပ်ဓလီုဂွံဍေံတအ်ဟာ၊ ကောန်ဍုၚ် အမေရိကာန်တအ် အာမံၚ်ဗီုဏံဖအိုတ်ဟာ ၜိုန်ရဟွံတီကေတ်ကီုလေဝ် ဆဂး ကောန်ဇာတ်လဵုဟွံဟီု ယဝ်ကဵုအန္တရာဲ ကုမိမ ၜါမဂး ဘဝဂတတေံ ဂွံစိုပ်သွဝ်ဟွံလောဲသွာရောၚ်ဂှ် လညာတ်ပိဋကတ်တေံ စဳပျးမံၚ်ရ။ ပူဂဵုကဵုဒဒိုက်ကဵုမိမတအ်ဂှ် ဘဝ ဏံလေဝ် ဒးကတဴဂၠမ်စိုတ် ဘဝဂတတေံလေဝ် စုတိဗက် ဒးအာစိုပ်ဘုံအပဲါရောၚ်။ 
ကုပူဂဵုနွံကဵုစိုတ်သပ္ပရိုဟ်တအ်ဂှ် ထေက်ကဵုဒးထိုၚ်သးလောန်ရ။ အခိၚ်ကာလသၞာံအာတေံ အဃောကပ်ယဲက္ဍၚ်မံၚ်ဂှ် ညးမဒှ် သမ္ဘာအဲမိကဴထဝ် (မိပကဴထဝ်)ဂှ် ညးတေံဒးကၠောန်အာကမၠောန် အကြာမၞိဟ်ဒှ်ယဲကဝ်ဗေတ်တအ်ဂှ်တုဲ ဇကုညးတေံ ကလိ ဂွံယဲဂှ်ကီုရ။ နူဂှ် ပိုဲအလုံသ္ၚိ သီုညးမသုန်တၠ ကလိဂွံယဲဂှ်ကီုရ။ ဆဂး ညးတေံဂှ် ၜိုန်ရစၟယဲနွံကီုလေဝ် ထတ်ယုက်မံၚ်ဖိုဟ်ဂှ်တုဲ သီုဒးကၠောန်ကမၠောန် သီုဒးဍုန်တိုပ် သီုဒးရံၚ်စံၚ်သ္ၚိကၟိန်ဖအိုတ်ရ။ ယဝ်ရညးတေံ ဟွံဆက်ကၠောန်ကမၠောန်မဂး ဂြောဝ်ဂ တာပိုဲ အာစိုပ်ဒဒိုက်ဇၞော်ဇၞော် ကဵုကေတ်ဟွံပြေပြံၚ်ရောၚ်ဂှ်တုဲ ညးတေံ ဒုၚ်ခဳတုဲ ကၠောန်အာမံၚ် အကြာမဒးပံၚ်ကဵုလမျီုရ။ အခိၚ်ဂှ်ဂှ် ဂဥုဲစဵုဒၞာလေဝ်ဟွံမံက်ကၠုၚ်ဏီရ။ ဂုန်ညးတေံ လတူအဲကီု အိန်ထံၚ်ကီုဂှ် ကာလလဵုဝိုတ်ကၠေံဟွံဂွံဂှ် အဲဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် လဝ်သာ်ဝွံရ။ ယဝ်ရအဲတၠိၚ်ဂုန်ညးတေံမဂး အဲဏံဒှ်ဗာလသမၠီုပါပမွဲရောၚ်ဂှ်လေဝ် ယဵုဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်လဝ်ကီုရ။ ပူဂဵုအကတညူ ကတဝါဒဳ ဟွံတီဂုန်တအ်ဂှ် သမၠီုရောၚ်ဂှ် ခမဳအရဳတအ် ဟီုတွံလဝ်အိုတ်ရ။ မၞိဟ်ဗြဴဗြဴနွံကဵု စိုတ်ဓါတ်သာ်ဝွံ သွက်သ္ဂောံက လိဂွံ ဍုၚ်သွဝ်ရောၚ်ဂှ် ၜတ်ကၞာတ်ကဵုလညာတ်ပိဋကတ်တေံမဂး ကၠးကေတ်မာန်ရ။ မၞိဟ်ခေတ် လၟုဟ်တအ် စိုတ်ဓါတ်ဒုၚ်ဂိုၚ် ကေတ်သာ်ဝွံဂှ် အောန်တဴဗွဲမလောန်ကီုရ။ 
ဟိုတ်နူဂုန်ညးတေံဇၞော်လောန်ကၠုၚ်သာ်ဝွံဂှ်တုဲ စိုပ်မွဲတ္ၚဲ အဲဒုၚ်ဂိကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာသမ္ဘာအဲကီုရောၚ် စိုတ်သာ်ဝွံ မံက်ဂတဝ် ကၠုၚ်ကုအဲရ။ ဗီုစိုတ်သမ္ဘာအဲနွံကၠုၚ်သာ်ဏံဂှ် ပ္ဍဲကောန်ဇာတ်အဲဂမၠိုၚ် ညံၚ်ဂွံနွံမာန်ဂှ် ဒးစဳပျးထ္ၜးဂၠံၚ်တရဴကီုရ။ ယဝ်ရဍေံတအ် ဟွံတီဗီုဒုၚ်လဝ်ဒဒိုက်သွက်ဍေံတအ်မဂး စိုတ်ပြဲပြဲဂွံနွံကၠုၚ်ကုကောန်ဇာတ်တအ်ဂှ် ဝါတ်အာညိညရောၚ်။ လညာတ်ညးသပ္ပ ရိုဟ်တအ်ဂှ် ပၟိက်ဇၞော်လောန်ရ။ ကောန်ဂကူပိုဲတအ် ဟိုတ်နူဝါတ်ဒိုက်လောန်ဂှ်တုဲ ဒးအာကၠောန်စဍုၚ်ညးတၞဟ် ကောန် ဇာတ်ဂှ်တၞဟ် မိမဂှ်တၞဟ်၊ အပါဂှ်တၞဟ် ယာဲဂှ်တၞဟ် သာ်ဝွံ ပြးဆာဲညးသကအ်အိုတ်ဂှ်တုဲ သွက်ဂွံဒၠောံဗတောန်ကောန်ဇာတ် ဂွံနွံကဵုစိုတ်သပ္ပရိုဟ်ဂှ် ဝါတ်လတူဝါတ်ရ။ ဒးဇၞော်ဂေါဝ်အကြာဗွိုၚ်သၟာကမၠောန် ဍေံမဟွံသေၚ်ကဵုလညာတ်တၠပညာ သပ္ပရိုဟ် တအ်ဂှ်ပၠန်မဂး ပရေံလတူပရေံပၠန်ရ။ ပိုဲမကတ်လ္ၚတ်မံၚ်လိက်အဝဵုဝဵုဂှ်လေဝ် အဟိန်မကွာ်အာဂှ် ဒးပတပ်မံၚ်ဂၠံၚ်ဍာန်လ ညာတ်ဏီမဂး ရဲဟွံဗှ်လိက်တၠပညာတအ်ဂှ် ဟွံပံၚ်ကဵုတၠပညာတအ်ဂှ် ဇြက်ဟီုဟွံမွဲရ။
ဟိုတ်နူဇကုတုဲ ဂြောဝ်ဂတာသ္ၚိကၟိန်ဇကုကီု၊ မသကောဒေံတအ်ကီု၊ သကအ်ရဲညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ကီု၊ ဒှ်မံၚ်တသိုက်ကီုဟာဂှ် လၟိုန်န်ကာလကလေၚ်သၟာန်ရံၚ်ဇကုတုဲ လးပတပ်ဂၠံၚ်ဍာန်လစွံစိုတ်ညိ။ ယဝ်ရဒှ်မံၚ်မဂး ဂၠံၚ်ဍာန်ညးသပ္ပရိုဟ်ဒးဂှ်တုဲ ယဝ်ဟွံဒှ် မဂး ဍာန်ဂှ် ဟွံဒးရ။ ကာလလ္ဆောဝ်ဂွံဆဵုကေတ်မံၚ်လညာတ် “သြန်နွံကၠောန်ဂွံဖအိုတ်” ဂှ်တုဲ သြန်ဂှ် ရာန်ကေတ်စိုတ်ညး သပ္ပရိုဟ်ဟွံဂွံရ။ စိုတ်ညးသပ္ပရိုဟ်ဂွံဒှ်ကၠုၚ်ဂှ် ဒးပံၚ်ကဵုညးသပ္ပရိုဟ်၊ ဒးကလၚ်ဓဝ် ညးသပ္ပရိုဟ် ဒးဖအာဓဝ်ညးသပ္ပရိုဟ် ရောၚ်။ သကအ်ရဲပိုဲတအ် ဒးစံၚ်တူပူမှ်မံၚ်ဂၠမ်စိုတ်တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူသြန်ဟွံမွဲဟွံသေၚ်၊ ဟိုတ်နူကောန်ဇာတ်ညးတအ် စိုတ် ဓါတ်သဝ်လောန်ရောၚ်။ ကောန်ဇာတ်ပိုဲတအ်ဂှ် ဟိုတ်နူဂွံမံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဇၞော်ဂှ်တုဲ ပညာလောကဳဍေံတအ် ခိုဟ်ကွေံကွေံရ။ ဆဂး လေပ်ပညာ အိက်စုတ်အရှာံဘာ ဒှ်မံၚ်သာ်ဂှ်တုဲ ပြဝဍေံတအ်ဂှ် ပလီုပလာ်မံၚ်ဂုန်သိက္ခာ ကေုာံ ဘဝအိန်ထံၚ်ဍေံတအ်ကီုရ။ တၠပညာဍုၚ်ပိုဲကၠာကၠာတေံ လိက်ဗွဟ်ဘာတန်တအ်ဂှ် ညးတအ်စုတ်မံၚ်သုတ်ဇာတ်မကၠုၚ်နူဇာတ်ဗောဓိသတ်အလံၚ်ကျာ် တအ်ဂှ်တုဲ နူဍောတ်တ် ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် စိုတ်ဗောဓိသတ်နွံကၠုၚ်အိုတ်ရ။ ပရေၚ်ပညာခေတ်ဏံ လိက်ဗွဟ်ပရောသာ်ဝွံ ဂပ်ဝ်ဒးစုတ်ကဵုထေက်ရောၚ်။
ပိုဲတအ် ဂွံစွံစိုတ်ဒးဂှ် ဒးလ္ၚတ်ဗှ်လိက်နာနာသာ်အိုတ်ရ။ လိက်ပရေၚ်ပညာလောကဳကီု လောကုတ္တဵုကီု ဗက်ဂၠာဲဗှ်လ္ၚတ်အိုတ်ရ။ ပိုဲဗှ်လိက်ဟီုဂှ် သွက်ဂွံဒှ်ဒတုဲဖဵုဘဝဇကုရ။ ဘဝဇကုဂှ် ဗဂပ်စုတ်ကဵုလညာတ်တၠပညာတအ်၊ ညးသပ္ပရိုဟ်တအ်မဂး ကျေဝ် ဂေါဝ်အိုတ်ရ။ အလံၚ်ကျာ်တအ်၊ အလံၚ်မှာထေရ်မဒယှ်တှ်တအ်ဂှ် ကလေၚ်ရံၚ်အာမဂး ကိုပ်ကၠာတေံ ညးတအ်ဂွံညာတ် ကေတ်ဗီုညးတၞဟ်တအ်ကၠောန်- ဗီုကျာ်၊ ဗီုကွးသာဝကကျာ်ကၠာတေံ ကၠောန်သ္ပဂှ်တုဲ ညးတအ် ဗတောံဗက်တုဲ၊ ရာဒ နာမိက်ကၠောန်ဗက်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဘဝဏံ ညးတအ် ဒှ်ဘဝအရဳကီု သီုဒယှ်တှ်ပြာထာကီုတုဲ ကလိဂွံဨတဒဂ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲလိက်တေံ ညး ဟီုလဝ် ထီုဗးပါရမဳ၊ ဗပေၚ်ပါရမဳ မဒှ်ဂှ်တုဲ ပိုဲတအ်လေဝ် ယဝ်ရဒ္ဂေတ်ဗက် ပတောံဗက်လညာတ်တၠပညာ ညးသပ္ပရိုဟ် တအ် ကီုမဂး ဍေံဒးဒှ်သာ်ဂှ်ကီုဟေၚ်ရ။
ကောန်ဂကူမန်ပိုဲကၠာကၠာတေံ ၜိုန်ရဟွံဂွံကတ်လ္ၚတ်လိက်ပတ် ပ္ဍဲဘာတန်အိုတ်ကီုလေဝ် ညးမလေပ်လိက်တအ်ဂှ် အခိၚ်သၠး ညးတအ်ဟီုဂးသဳကၠဳပရောဇာတ်ကျာ်တအ်ဂှ်တုဲ ညးမွဲကဵုမွဲ ဒ္ဂေတ်ဗက်လညာတ်တအ်ဂှ်အိုတ်ရ။ ဗီုလစွံစိုတ်ဂၞကျာ်မဒ္ဒဳတအ်၊ ဗီု လစွံစိုတ်ဂၞကျာ်ဝိသာခါတအ် ဒှ်တမ် သွက်မၞိဟ်ဗြဴဗြဴတအ်ဂှ် မိမပိုဲတအ် ညးတအ်ဟီုလဴဒးမံၚ်အိုတ်ရ။ ဇာတ်ဇၞော်စှ်၊ ဇာတ် (၅ ၅၀)တအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ်ကေၚ်မိၚ်လဝ်အိုတ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲညးတအ် စိုတ်သပ္ပရိုဟ်နွံမံၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ပိုဲမၞိဟ်တြုံတအ်ဂှ်လေဝ် ဒးနွံကဵုဝဳရိယဇဲသတ္တိ ညံၚ်ရဴမဟာဇနက်ဏောၚ်၊ ဒးနွံကဵုပညာ ညံၚ်ရဴမဟောသဓဏောၚ်၊ ဒးနွံကဵုစိုတ်ဓါတ်ကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာ မိမ ညံၚ်ရဴသုဝဏ္ဏသာမ်ဏောၚ်၊ ဒးနွံကဵုစိုတ်ညံၚ်ရဴတေမဳဏောၚ်၊ အယုက်ဇၞော်ကၠုၚ် ဒးအာကျာ်ဘာဏောၚ် မပ္တံသာ်ဏံ ညးတအ် ယိုက်ဒိုက်လဝ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲတွဳဗွိုၚ်မၞိဟ် မနွံကဵုဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်မပြဲသာ်ဝွံတအ်ဂှ် ၜိုန်ရညးတအ်ဟွံလေပ်လိက်ကီုလေဝ် ယဝ်ရဂွံမံၚ်ကရောံညးတအ်မဂး ကလိဂွံတသိုက်စိုတ်အိုတ်ရ။ လၟုဟ်ဝွံ လညာတ်ဍုၚ်ပလိုတ်မသ္ပအဓိကကဵုကလိဂွံအဝဵုတအ်၊ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်တအ်၊ အံၚ်ဇၞးဘဝတအ် ဂၠိုၚ်လောန်ဂှ်တုဲ အတ္တပိုဲမၞိဟ်တအ် ဇၞော်သၠုၚ်ကၠုၚ်အိုတ်ရ။ 
ဘာလကျာ်သေံ ပ္ဍဲဍုၚ်က္ၜၚ်ကံက်တအ်ဂှ် ကောန်ဍုၚ်ပိုဲတအ် ကဵုဒါန် ကလၚ်ဓဝ်ဂၠိုၚ်ဂှ်တုဲ ညးတအ်မိပ်စိုတ်တုဲ ဒုၚ်တၠုၚ်အိုတ်ရ။ ကောန်ကမၠောန်နူဍုၚ်ပိုဲဂမၠိုၚ် ဟိုတ်နူစိုတ်စေတနာသဒ္ဓါညးတအ်ထတ်ဂှ်တုဲ ခမဳသၚ်ကောန်ဍုၚ်သေံတအ် ကေတ်စဂုန်စရာဲ အိုတ်ရ။ ဟိုတ်နူဒကာတအ်ဂှ်ဂၠိုၚ်ဂှ်တုဲ ညးတအ် ဒးနိမန်သၚ်မန် ဓမ္မကထိကတအ်ဂှ်တုဲ ကဵုတွံဓဝ်ဗတ်မန်အိုတ်ကီုရ။ ၜိုန်ရ ဍုၚ်ပိုဲဝါတ်ကီုလေဝ် ၜိုန်ရညးတအ်ဒှ်မၞိဟ်ဝါတ်ကီုလေဝ် ဆဂး သဒ္ဓါစေတနာညးတအ်ဟွံဝါတ်ဂှ်တုဲ အခိၚ်အာမံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ညးတၞဟ် တအ်မွဲချိုန်ခဏဂှ် ကလိဂွံဓဝ်မေတ္တာ ကရုဏာ နူကောန်ညးဍုၚ်သေံတအ်ဂှ်အိုတ်ရ။ သဒ္ဓါစေတနာဂှ် ဒှ်ဓဝ်ပူဂဵုကလျာဏပု ထုဇန်တအ် မကၠောန်သ္ပမွဲရ။ ဟိုတ်နူစိုတ်တအ်ဂှ်တုဲ ဒၞာဲလဵုအာအာမုက်မတ်ယးတၟးတုဲ တိတ်ဗၠးနူအန္တရာဲမာန်ရ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၁၃:၅၃၊ ၁၀ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630)

== ပိဋကတ် ပါဠိပါဲစိုတ် ဘာသာမန်  − (ခဏ်သံဃာဒိသေသ်) ==

ပိဋကတ် ပါဠိပါဲစိုတ် ဘာသာမန်  − (ခဏ်သံဃာဒိသေသ်)

၂၁၁။ ပဌမသံဃဒိသသျေသိက်ခာပိုဒျ

ယွံနာဲဗြဴတအ် အာပတ်သံဃဒိသေသ်ဂမၠိုၚ် စှ်ထပှ်ဝွံ အာစိုပ်ဒဒှ်ဂပ်ဝ်စၞောန်ထ္ၜးဗွဲသရုပ်အိုတ်ရ။

၆၇၈။ ပ္ဍဲမခိၚ်တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မပတၠပိုဉ်တြဴပြကာ သ္ပဒတဴတန်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဘာဇေတဝန် မဒှ်အာရှာမ်အနာထပိဏ္ဍိကသေဌဳ ဇရေၚ်ဍုၚ်သာရဝှ်ဂှ် ဥပးမွဲတၠ ကဵုဒါန်တိုက်ဂြပ် ကုဘိက္ခုနဳသၚ်တုဲ ပ္ဍဲကြဴ စုတိကလိလောန်စဴအာရ၊ ပၞောဝ်ကဵုကောန်ၜါတၠ မၞုံတဴကုဥပးဂှ် မွဲတၠဂှ် ဟွံမွဲကဵုဓရ်သဒ္ဓါရ၊ ဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာရ၊ မွဲတၠဂှ်တုန် မၞုံကဵုဓရ်သဒ္ဓါရ၊ လျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာရ၊ ကောန်ၜါတၠဂမၠိုၚ်ဂှ် ပါ်ပရအ်တဴ ကြက်ဂြပ်မကၠုၚ်နူမအံက်အိုတ်ရ၊ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ညးဟွံမွဲကဵုဓရ်သဒ္ဓါ ဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ် “တိုက်ဂြပ် နွံကုပိုဲညးဂမၠိုၚ်ရ၊ ပါ်ပရအ်တိုက်ဂြပ်ဂှ်အိုတ်စိုအ်” ရဴဝွံ ဟီုသ္ဂးကၠုၚ် ကဵုညးမၞုံကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ်မ္ဂး ညးမၞုံကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ် “ယွံကောန်နာဲ လ္ပဟီုသ္ဂးရဴဝွံညိ၊ မအံက်ပိုဲညးဂမၠိုၚ် ကဵုလဝ်ဒါန်ကုဘိက္ခုနဳသၚ်တုဲရ” ရဴဝွံ သ္ဂးကဵုညးဟွံမွဲကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ်ရ။

မရနုက်ကဵုၜါဝါလေဝ် ညးဟွံမွဲကဵုဓရ်သဒ္ဓါ ဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ် “တိုက်ဂြပ် နွံကုပိုဲညးဂမၠိုၚ်ရ၊ ပါ်ပရအ်တိုက်ဂြပ်ဂှ်အိုတ်စိုအ်” ရဴဝွံ ဟီုသ္ဂးကဵုညးမၞုံကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ်ရ၊ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ညးမၞုံကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ် “ယွံကောန်နာဲ လ္ပဟီုသ္ဂးရဴဝွံညိ၊ မအံက်ပိုဲညးဂမၠိုၚ် ကဵုလဝ်ဒါန်ကုဘိက္ခုနဳသၚ်တုဲရ” ရဴဝွံ သ္ဂးကဵုညးဟွံမွဲကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ်ရ။

မရနုက်ကဵုပိဝါလေဝ် ညးဟွံမွဲကဵုဓရ်သဒ္ဓါ ဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ် “တိုက်ဂြပ် နွံကုပိုဲညးဂမၠိုၚ်ရ၊ ပါ်ပရအ်တိုက်ဂြပ်ဂှ်အိုတ်စိုအ်” ရဴဝွံ ဟီုသ္ဂးကဵုညးမၞုံကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ်ရ၊ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ညးမၞုံကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ် “ယဝ်ဒှ်အဲပိုၚ်မ္ဂး (ယဝ်အဲဂွံမ္ဂး) အဲလေဝ် ကြက်ကဵုဒါန်ကုဘိက္ခုနဳသၚ်ရ” ရဴဝွံ (ပၠုပ်စိုတ်တုဲ) “ပါ်ပရအ်အိုတ်စိုအ်” ရဴဝွံ ဟီုသ္ဂးကဵုညးဟွံမွဲကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ်တုဲ ပ္ဍဲကြဴ အခိၚ်ပါ်ပရအ်ဂြပ်ဂှ် (တိုက်ဂြပ်ဂှ်) အာစိုပ်ဇရေၚ် ညးဟွံမွဲကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ်ရ။

ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ညးဟွံမွဲကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ် ပြာပ်အာဇရေၚ်ဘိက္ခုနဳသၚ်တုဲ “ယွံနာဲဗြဴတအ် ဩဝ်တိတ်အိုတ်ညိ၊ တိုက်ဂြပ်အဲဏောဝ်” ရဴဝွံ သ္ဂးတိုန်ဂလာန်ဝွံမ္ဂး ခမဳဗြဴထုလ္လနန္ဒာဂှ် “ယွံကောန်နာဲ လ္ပဟီုသ္ဂးရဴဝွံညိ၊ မအံက်မၞးတအ်ညးဂမၠိုၚ် ကဵုလဝ်ဒါန်ကုဘိက္ခုနဳသၚ်တုဲဒှ်ရ” ရဴဝွံ သ္ဂးကဵုတြုံဂှ်ရ။ ကဵုဒါန်တုဲရ ဟဂွဴကဵုဒါန်ဏီရ ရဴဝွံ ကယျာန်ဓဝါတ်တုဲ သၟာန်တဴ အမာတ်ဇၞော် မဒှ်ညးသ္ဂုတ်သွာတ်ဓရ်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ရ “ယွံနာဲဗြဴတအ် ကဵုလဝ်ဒါန်ကုဘိက္ခုနဳသၚ်တုဲရ ရဴဝွံ ညးလဵုမွဲတီရော?” ရဴဝွံ အမာတ်ဇၞော်ဂမၠိုၚ် သၟာန်အိုတ်ရ။

သၟာန်တဴရဴဝွံမ္ဂး ခမဳဗြဴထုလ္လနန္ဒာဂှ် “ယွံနာဲတအ် စွံသက်သဳတုဲ ဒါန် မကဵုဒါန်သၠးပွးဂှ် တၠအဲအမာတ်ဇၞော်ဂမၠိုၚ် ညာတ်လေဝ်ကေၚ်ညာတ်ဟာ မိၚ်လေဝ်ကေၚ်မိၚ်ဟာ” ရဴဝွံ သ္ဂးကဵုအမာတ်ဇၞော်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် အမာတ်ဇၞော်ဂမၠိုၚ် “ယွံနာဲဗြဴဂမၠိုၚ် ဟီုဂလာန်ဍာံစၟတ်အိုတ်ရ” ဂှ် တိုက်ဂြပ်ဂှ် သ္ပတဴဂြပ်ဘိက္ခုနဳသၚ်ပိုၚ်အိုတ်ရ။ တြုံဂှ် ဟိုတ်မကျအာဂှ်ရ ဗြဴက္ဍိုပ်တ္ၚာတ် ဂကူအယုတ်ဂမၠိုၚ်ဝွံ ခမဳဗြဴဟွံသေၚ်အိုတ်ရ၊ “မုဟိုတ် ပၠံၚ်ၜါ်ကတ် တိုက်ဂြပ်ပိုဲညးဂမၠိုၚ်အိုတ်ဂှ်ရော?” ရဴဝွံ ဟီုဂရိုဟ်ရ၊ ပျုတ်ဗ္ဒေက်ရ၊ ဟီုထ္ၜးဒုဟ်ရ။

ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ခမဳဗြဴထုလ္လနန္ဒာ ဟီုလဴပတီ ဟိုတ်ပရူပရာဝွံ ကုအမာတ်ဇၞော်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ရ အမာတ်ဇၞော်ဂမၠိုၚ် ထပ်စွံဒဏ်ကုတြုံဂှ်အိုတ်ရ၊ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် တြုံမဒးဒုၚ်တပ်စွံလဝ်ဒဏ်ဂှ် ကဵုသိုၚ်ခၞံဘာတဳ ပ္ဍဲဇရေၚ်ခမဳဗြဴဂမၠိုၚ်တုဲ “ဩဝ်တ္ၜေဟ်လက်ချဴဟီုတေၚ် ခမဳဗြဴဂမၠိုၚ်ဂှ်အိုတ်ညိ” ရဴဝွံ ဗတိုက်ဖအောဝ်တဳဂမၠိုၚ်ရ၊ ခမဳဗြဴထုလ္လနန္ဒာ ဟီုလဴပတီ ဟိုတ်ပရူပရာဝွံ ကုအမာတ်ဇၞော်ဂမၠိုၚ်ပၠန်ဂှ်ရ အမာတ်ဇၞော်ဂမၠိုၚ် ကဵုကၠေၚ်ဒက်တြုံဂှ်အိုတ်ရ။ ဂကောံမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် “ခမဳဗြဴဂမၠိုၚ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ပၠံက်ကေတ်တိုက်ဂြပ်အိုတ်၇၊ မရနုက်ကဵုၜါအလန်ဂှ် ကဵုတပ်စွံဒဏ်အိုတ်ရ၊ ပ္ဍဲအခိၚ်လၟုဟ်တုန် ကြက်ကဵုဂစိုတ်အိုတ်ရ” ရဴဝွံ ဟီုဂရိုဟ်အိုတ်ရ၊ ပျုတ်ဗ္ဒေက်အိုတ်ရ၊ ဟီုထ္ၜးဒုဟ်အိုတ်ရ။ ခမဳဗြဴဂမၠိုၚ် သ္ဂောံမိၚ်ကေတ် ဂလာန်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် မဟီုဂရိုဟ်ပျုတ်ဗ္ဒေက် ဟီုထ္ၜးဒုဟ်အိုတ်ဟေၚ်ရ။

ခမဳဗြဴပၟိက်အောန်ဂမၠိုၚ်ဂှ် “မုဟိုတ် နာဲဗြဴထုလ္လနန္ဒာ သ္ပဂဗုဓ်စုတ်ဂလနာ် နပၞောတ်,မာန်တုဲ သ္ဂောံပဒတဴရော?” ရဴဝွံ ဟီုဂရိုဟ်အိုတ်ရ၊ ပျုတ်ဗ္ဒေက်အိုတ်ရ၊ ဟီုထ္ၜးဒုဟ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ခမဳဗြဴဂမၠိုၚ်ဂှ် ဂရၚ်ပတီဟိုတ်ပရူပရာဝွံ ကုခမဳတြုံဂမၠိုၚ်အိုတ်ရ ။ ပ ။ “ယွံခမဳတအ် ခမဳဗြဴထုလ္လနန္ဒာ သ္ပဂဗုဓ်စုတ်ဂလာန် နပၞောတ်,မာန်တုဲ ပဒတဴရဟီုဂှ် ဍာံပြရဟာ” ရဴဝွံ စၟဳစၟတ်သၟာန်သၟုက်ရ။ ဍာံပြရ ယွံကျာ်မၞုံပိုဉ် ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီအိုတ်ရ)။ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မပတၠပိုဉ်တြဴပြကာ ဟီုဂရိုဟ်ရ ။ ပ ။ “ယွံခမဳတအ် မုဟိုတ် ခမဳဗြဴထုလ္လနန္ဒာ သ္ပဂဗုဓ်စုတ်ဂလာန် နပၞောတ်,မာန်တုဲ ပဒတဴရော? ယွံခမဳတအ် (ကမၠောန်ပွမခမဳဗြဴထုလ္လနန္ဒာ သ္ပဒး) ဝွံ ကုညးဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ဂမၠိုၚ်ဏီ တၞဟ်နပွမကဵုလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ကီု ။ ပ ။ 

ယွံခမဳတအ် ရဴဝွံဟေၚ် ဩဝ်ကဵုခမဳဗြဴဂမၠိုၚ်စၞောန်ထ္ၜးသိက္ခာပိုဒ်ဝွံအိုတ်ညိ။

၆၇၉။ “ယြဴခမဳဗြဴမွဲ ကေုာံသမ္ၚေဟ်ကီု ကေုာံကောန်သမ္ၚေဟ်ကီု ကေုာံဍိက်ကီု ကေုာံသၟာကမၠောန်ကီု ဗွဲတွဵုမယုတ် ကေုာံခမဳပြဘာဇ်မ္ၚးသာသနာလေဝ် သ္ပဂဗုဓ်စုတ်ဂလာန် နပၞောတ်,မာန် (သ္ပအမှု) တုဲ ပဒတဴမ္ဂး၊ ခမဳဗြဴဝွံ ဒးအာပတ် ပ္ဍဲချိုန်ခဏမကလိလောန်ကၠေံဗွဲကိုပ်ကၠာဒှ်တုဲ အာစိုပ်အာပတ်သံဃာဒိသေသ် မလေပ်ကဵုဗက်ပတိတ် (နူဂကောံသၚ်) ရ” ရဴဝွံ (ဩဝ်ကဵုစၞောန်ထ္ၜး အိုတ်ညိ ရဴဝွံ သ္ဂးရ)။
 ---
၂.၁.၂။ ပွံက်ပဌမသံဃာဒိသေသ်သိက္ခာပိုဒ်

၆၈၀။ ယွူ မ်ဂးဂျှ ယွူဍေံမၞုံသဘူမဖျှသျာလဵု ။ ပ ။ ခမုဗွူ မ်ဂးဂျှ ။ ပ ။ ပ်ဍဲအရာဝှံ ဗွူမဒျှပယြါ်ျ နကဵုဉတ်တိစတုတ်ထကမျဝှံ ဂပျဝျနှံပၟိကျ ရူဝှံမ်ဂးခမုဗွူရ။

သ္ပဂဗုဓ်စုတ်ဂလာန် မ္ဂးဂှ် သ္ဂးတဴပွမသ္ပအမှုရ။

သမ္ၚေဟ် မ္ဂးဂှ် ညးမမိက်ကဵုမွဲမွဲ အုပ်ဓုပ်ပိုၚ်ပြဳတုဲ ပဒတဴပ္ဍဲသ္ၚိရောၚ်။

ကောန်သမ္ၚေဟ် မ္ဂးဂှ် ကောန်ကောဒေံညးမမိက်ကဵုမွဲမွဲဂမၠိုၚ်ရောၚ်။

ဍိက် မ္ဂးဂှ် ဍိက်ကတဵုဒှ်ပ္ဍဲသ္ၚိ ဍိက်ရာန်နဂြပ် ဍိက်ဂၠုဲရောၚ်။

သၟာန်ကမၠောန် မ္ဂးဂှ် ညးမဒုၚ်ဝန် ရဴဝွံမ္ဂး ညးဒုၚ်လိၚ်ရောၚ်။

ခမဳပြဘာဇ် မ္ဂးဂှ် ပါဲကၠေံ ခမဳတြုံ ခမဳဗြဴ သိက္ခမာန် သာမဏဳတြုံ သာမဏဳဗြဴတုဲ ညးမတၞီလုပ်ပ္ဍဲပြဘာဇ်မမိက်ကဵုမွဲမွဲရောၚ်။

“ကြက်ဂဗုဓ်စုတ်အမှုရ” ရဴဝွံ သကအ်ပွံၚ်လေဝ် ဂၠာဲသ္ၚေဝ်မ္ဂး၊ အာလေဝ်အာမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ။ ဟီုလဴဗ္စ ကုညးမွဲမ္ဂး ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ။ ဟီုလဴဗ္စ ကုသကအ်ပွံၚ်မ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ထုလ္လစ္စယ်ရ။ ပ္ဍဲအလိက်သ္ပဂဗုဓ်အမှုတုဲဂှ် ဒးအာပတ်သံဃာဒိသေသ်ရ။

ဒးအာပတ် ပ္ဍဲချိုတ်ခဏမကလိလောန်ကၠေံဗွဲကိုပ်ကၠာဒှ်တုဲ မ္ဂးဂှ် မွဲဒမြိပ်ကေုာံပွမကလိလောန်ဒ္ဂေတ်သ္ပဝတ္ထုဂှ် ဒးအာပတ်ရ၊ ဟိုတ်နူပွမဒၠောံဗတောန် နဉတ်ကမ္မဝါစ်ဂှ် ဒးအာပတ်ဟွံသေၚ်ရ။

မလေပ်ကဵုဗက်ပတိတ် မ္ဂးဂှ် မလေပ်ကဵုဗက်ပတိတ် နူဂကောံသၚ်ရ။

သံဃာဒိသေသ် မ္ဂးဂှ် သွက်အာပတ်ဂှ် သၚ်ဟေၚ် သ္ဒးကဵုမာနတ်ရ၊ သ္ဒးတံၚ်ဓဇက်တမ်ရ၊ သ္ဒးပၠုပ်အဗ္ဘာန်ရ၊ ခမဳဗြဴၜါဇကုပိဇကုကီု၊ မွဲဇကုကီု၊ ကဵုမာနတ်ဟွံဂွံရ၊ တံၚ်ဓဇက်တမ်ဟွံဂွံရ၊ ပၠုပ်အဗ္ဘာန်ဟွံဂွံရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကော်ခဴဂး ရဴဝွံမ္ဂး “သံဃာဒိသေသ်” ရ၊ (ယၟုမတွံဂး သံဃာဒိသေသ်ဂှ်) ယၟုဂကောံအာပတ်ဂှ်ဟေၚ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်လေဝ် ကော်ခဴဂး ရဴဝွံမ္ဂး “သံဃာဒိသေသ်” ရ။

၆၈၁။ ဂကောံမၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ဟိုတ်မတံၚ်ဓဇက် ဇရေၚ်ညးဇၞော်ဓရ်တုဲ အာမ္ဂး၊ အာတ်ပၟၚ်ပၟဲမ္ဂး၊ သီုဟွံရန်တၟအ် ဟီုလဴဗ္စမ္ဂး၊ ဟွံဒးအာပတ်ရ၊ ကုခမဳဗြဴမကြအ်ဥမ္မတ် ခမဳဗြဴကလိလောန်ကၠာတဲဂှ် ဟွံဒးအာပတ်ရ။

ပဌမသံဃာဒိသသျေ သိက်ခာပိုဒျ တဲုရ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၀၇:၂၁၊ ၁၂ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630)

== ပိဋကတ် ပါဠိပါဲစိုတ် ဘာသာမန်)  ပါဠိဘိက္ခုနဳဝိဘၚ်  ၁.၃.၁။ တတိယပါရာဇိကသိက္ခာပိုဒ် ==

(ပိဋကတ် ပါဠိပါဲစိုတ် ဘာသာမန်)

ပါဠိဘိက္ခုနဳဝိဘၚ်

၁.၃.၁။ တတိယပါရာဇိကသိက္ခာပိုဒ်

၆၆၈။ ပ္ဍဲအခိၚ်တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မပတၠပိုဉ်တြဴပြကာ သ္ပဒတဴတန်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဘာဇေတဝန် မဒှ်အာရှာမ်အနာထပိဏ္ဍိကသေဌဳ ဇရေၚ်ဍုၚ်သာရဝှ်ဂှ် ခမဳဗြဴထုလ္လနန္ဒာ ဒ္ဂေတ်ဗက်လက်ကရဴခမဳအရိဋ္ဌ မကေၚ်ဒှ်ပ္ဍဲဂကူဂစိုတ်ကၟာတ် သၚ်မညဳသာသၟဟ်သၟန် မဗက်ဗ္ဒဴလဝ်ရ။

ခမဳဗြဴပၟိက်အောန်ဂမၠိုၚ်ဂှ် “မုဟိုတ် နာဲဗြဴထုလ္လနန္ဒာ ဒ္ဂေတ်ဗက်လက်ကရဴ ခမဳအရိဋ္ဌ မကေၚ်ဒှ်ပ္ဍဲဂကူဂစိုတ်ကၟာတ် မိန်သၚ်မညဳသာသၟဟ်သၟန် မဗက်ဗ္ဒဴလဝ်ရော?” ရဴဝွံ ဟီုဂရိုဟ်အိုတ်ရ၊ ပျုတ်ဗ္ဒေက်အိုတ်ရ၊ ဟီုထ္ၜးဒုဟ်အိုတ်ရ။ “ယွံခမဳတအ် ခမဳဗြဴထုလ္လနန္ဒာ ဒ္ဂေတ်ဗက်လက်ကရဴ ခမဳအရိဋ္ဌ မကေၚ်ဒှ်ပ္ဍဲဂကူဂစိုတ်ကၟာတ် သၚ်မညဳသာသၟဟ်သၟန် မဗက်ဗ္ဒဴလဝ်ရ ဟီုဂှ် ဍာံပြရဟာ” ရဴဝွံ စၟဳစၟတ်သၟာန်သၟုက်ရ။ ဍာံပြရ ယွံကျာ်မၞုံပိုဉ် ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီအိုတ်ရ)။ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မပတၠပိုဉ်တြဴပြကာ ဟီုဂရိုဟ်ရ ။ ပ ။ “ယွံခမဳတအ် ခမဳဗြဴထုလ္လနန္ဒာ မုဟိုတ် ဒ္ဂေတ်ဗက်လက်ကရဴ ခမဳအရိဋ္ဌ မကေၚ်ဒှ်ပ္ဍဲဂကူဂစိုတ်ကၟာတ် သၚ်မညဳသာသၟဟ်သၟန် မဗက်ပတိတ်လဝ်ရော? ယွံခမဳတအ် (ကမၠောန်ပွမခမဳဗြဴထုလ္လနန္ဒာသ္ပဒး) ဝွံ ကုညးဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ဂမၠိုၚ်ဏီ တၞဟ်နပွမကဵုလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ကီု ။ ပ ။

ယွံခမဳတအ် ရဴဝွံဟေၚ် ဩဝ်ကဵုခမဳဗြဴဂမၠိုၚ်စၞောန်ထ္ၜးသိက္ခာပိုဒ်ဝွံအိုတ်ညိ။

၆၆၉။ “ယြဴခမဳဗြဴမွဲ ဒ္ဂေတ်ဗက်ခမဳ မိန်သၚ်မညဳသာသၟဟ်သၟန် မဗက်ပတိတ်လဝ် နသဘဴဓရ်မဍာံစၟတ် နဝိနယ် န ‘ဉတ်ကမ္မဝါစ်’ မဒှ်ဒၠောံဗတောန်ကျာ် မဟွံမွဲကဵုပွမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ မဟဂွံကော်ပၠုပ်ဏီ မဟဂွံသ္ပပွမပံၚ်ဖက်ဏီဂှ်မ္ဂး၊ ခမဳဗြဴသအာၚ်ဂမၠိုၚ် ‘ယွံနာဲဗြဴ ခမဳဂှ် မိန်သၚ်မညဳသာသၟဟ်သၟန် မဗက်ပတိတ်လဝ် နသဘဴဓရ်မဍာံစၟတ် နဝိနယ် န ‘ဉတ်ကမ္မဝါစ်’ မဒှ်ဒၠောံဗတောန်ကျာ်ရ၊ ခမဳဂှ် မဟွံမွဲကဵု ပွမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴရ၊ မဟဂွံကော်ပၠောပ် ခမဳဂှ် (လဒေါဝ်သၚ်) ဏီရ၊ မဟဂွံသ္ပမပံၚ်ဖက်ဏီရ’ ရဴဝွံ သ္ဒးဟီုသ္ဂးကဵုခမဳဗြဴဂှ်ရ၊ ရဴဝွံဟေၚ် ခမဳဗြဴဂှ် သီုကဵုခမဳဗြဴသအာၚ်ဂမၠိုၚ်ဟီုသ္ဂးတဴဂှ် တုပ်နဲကိုပ်ကၠာဟေၚ် ယိုက်ဒိုက်ဂိုၚ်ကေတ်မ္ဂး၊ တၞဟ်နကဵုသၠးကၠေံကွေတ်ဂှ် စဵုကဵုပေၚ်ပိဝါ ခမဳဗြဴသအာၚ်ဂမၠိုၚ် ဂပ်ဝ်ဒၠောံဗတောန် ခမဳဗြဴဂှ် ဗွဲမဒးရးရ၊ စဵုကဵုပေၚ်ပိဝါ ဂပ်ဝ်ဒၠောံဗတောန်ဗွဲမဒးရးနေဝ် ယဝ်သၠးကၠေံကွေတ်ဂှ်မ္ဂး၊ ပွမသၠးကၠေံ ရဴဝွံ ခိုဟ်သန်ရ၊ ယဝ်ဟွံသၠးကၠေံမ္ဂး၊ ခမဳဗြဴဝွံလေဝ် ဒ္ဂေတ်ဗက်ခမဳ မဗက်ပတိတ်လဝ်ဒှ်တုဲ ဒးအာပတ်ပါရာဇ် (မၞုံယၟုဉက္ခိတ္တာနုဝတ္ထိကာ) ရ၊  ဟွံမွဲကဵုပွမပံၚ်ဖက် ကေုာံခမဳဗြဴဆာဲဂမၠိုၚ်မွဲစွံရ” ရဴဝွံ (ဩဝ်ကဵုစၞောန်ထ္ၜးအိုတ်ညိ ရဴဝွံ သ္ဂးရ)။
 −−−
၁.၃.၂။ ပွံက်တတိယပါရာဇိကသိက္ခာပိုဒ်

၆၇၀။ ယွူ မ်ဂးဂျှ ယွူဍေံမၞုံသဘူမဖျှသျာလဵု ။ ပ ။ ခမုဗွူ မ်ဂးဂျှ ။ ပ ။ ပ်ဍဲအရာဝှံ ဗွူမဒျှပယြါ်ျ နကဵုဉတ်တိစတုတ်ထကမျဝှံ ဂပျဝျနှံပၟိကျရူဝှံမ်ဂး ခမုဗွူရ။

သၚ်မညဳသာသၟဟ်သၟန် မ္ဂးဂှ် (သၚ်) မၞုံကဵုပွမပံၚ်ဖက်တုပ်သၟဟ် မတန်တဴပ္ဍဲသိမ်တုပ်သၟဟ် (မွဲသိမ်ဓဝ်)။

ခမဳ မဗက်ပတိတ်လဝ် မ္ဂးဂှ် ခမဳမဗက်ပတိတ်လဝ် ဟိုတ်နူပွမဟွံမၠာဲသ္ၚေဝ် ပွမဟွဴဇအုဲဇဗ ဝဳဗလးအာပတ် ပွမဟွဴသၠးကၠေံကွေတ်မိစ္ဆာရောၚ်။

နအဘဴဓရ်မဍာံစၟတ် နဝိနယ် မ္ဂးဂှ် ယြဴနသဘဴဓရ်မဍာံစၟတ် ယြဴနစောဒနာသာရဏာဝိနယ်။

န ‘ဉတ်ကမ္မဝါစ်’ မဒှ်ဒၠောံဗတောန်ကျာ် မ္ဂးဂှ် န ‘ဉတ်ကမ္မဝါစ်’ မဒှ်ဒၠောံဗတောန်ကျာ် မအံၚ်ဇၞးမာရ်မသုန်ပြကာ ကေုာံန ‘ဉတ်ကမ္မဝါစ်’ မဒှ်ဒၠောံဗတောန်ကျာ် မဂြၚ်တီကေတ်သစ္စပန်။

ဟှံမှဲကဵုပှမရျှသျှေရေူဂူ မ်ဂးဂျှ ဟှံရျှသျှေရေူဂူ သါ်ျကို ဂိုဏျကီု ကမျကီုရ။

မဟဂွံကော်ပၠုပ်ဏီ မ္ဂးဂှ် ဗက်ပတိတ်လဝ် နဥက္ခေပနဳယကမ်တုဲ ခမဳ မဟဂပ်ဝ်ကော်ပၠုပ်လဒေါဝ်သၚ်ဏီရောၚ်။

မဟဂွံသ္ပပွမပံက်ဖက်ဏီ မ္ဂးဂှ် ခမဳမပဒတဴမံၚ်စံၚ်မွဲစွံဂမၠိုၚ်ဂှ် ကော်ခဴဂးပံၚ်ဖက်အိုတ်ရ၊ ပွမပံၚ်ဖက်ဂှ် ဟွံမွဲကေုာံခမဳဂှ်မွဲစွံရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကော်ခဴဂး မဟဂွံသ္ပပွမပံၚ်ဖက်ဏီရ။

ဒ္ဂေတ်ဗက် ခမဳဂှ် မ္ဂးဂှ် ခမဳမဒးဒုၚ်ဗက်ပတိတ်ဂှ် ယြဴမၞုံကွေတ်မွဲရ၊ ယြဴမၞုံပွမသ္ဍိုက်မၠိုက်မွဲရ၊ ယြဴမၞုံဂၞပ်ပၟိက်မွဲရ၊ ခမဳဗြဴဂှ်လေဝ် မၞုံကွေတ်သာ်ဂှ်ရ၊ မၞုံပွမသ္ဍိုက်မၠိုက်သာ်ဂှ်၇၊ မၞုံပၟိက်သာ်ဂှ်ရ။

ခမဳဗြဴဂှ် မ္ဂးဂှ် ယြဴခမဳဗြဴမဒ္ဂေတ် ခမဳမဒးဒုၚ်ဗက်ပတိတ်လဝ္ နဥက္ခေပနဳယကမ်မွဲ။

ခမဳဗြဴဂမၠိုၚ် မ္ဂးဂှ် ခမဳဗြဴသအာၚ်ဂမၠိုၚ်။

ခမဳဗြဴ မဆဵုညာတ်မမိၚ်ဂမၠိုၚ် “ယွံနာဲဗြဴ ခမဳဂှ် မိန်သၚ်မညဳသာသၟဟ်သၟန် မဗက်ပတိတ်လဝ် နသဘဴဓရ်မဍာံစၟတ် နဝိနယ် န ‘ဉတ်ကမ္မဝါစ်’ မဒှ်ဒၠောံဗတောန်ကျာ်ရ၊ ခမဳဂှ် မဟွံမွဲကဵုပွမရှ်ေသှ်ေ ရဴဂဴရ၊ မဟဂွံကော်ပၠုပ် ခမဳဂှ် (လဒေါဝ်သၚ်) ဏီရ၊ မဟဂွံသ္ပပွမပံၚ်ဖက်ဏီရ၊ မရနုက်ကဵုပိဝါလေဝ် သ္ဒးဟီုသ္ဂးရ။ ယဝ်သၠးကၠေံမ္ဂး၊ ပွမသၠးကၠေံဂှ် ခိုဟ်သန်ရ၊ ယဝ်ဟွံသၠးကၠေံမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ။ မိၚ်တုဲ ဟွံဟီုသ္ဂးမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ။ ခမဳဗြဴဂှ် တံၚ်ဓဇက်ဏာလဒေါဝ်သၚ်တုဲလေဝ် “ယွံနာဲဗြဴ ခမဳဂှ် မိန်သၚ်မညဳသာ သၟဟ်သၟန် မဗက်ပတိတ်လဝ္ နသဘဴဓရ်မဍာံစမတ် နဝိနယ် န ‘ဉတ်ကမ္မဝါစ်’ မဒှ်ဒၠောံဗတောန်ကျာ်ရ၊ ခမဳဂှ် မဟွံမွဲကဵုပွမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴရ၊ မဟဂွံကော်ပၠုပ် ခမဳဂှ် (လဒေါဝ်သၚ်) ဏီရ၊ မဟဂွံသ္ပပွမပံၚ်ဖက်ဏီရ၊ ယွံနာဲဗြဴ လ္ပဒ္ဂေတ်ဗက် ခမဳတြုံဂှ်ညိ” ရဴဝွံ သ္ဒးဟီုသ္ဂးရ။ မရနုက်ကဵုၜါဝါလေဝ် သ္ဒးဟီုသ္ဂးရ၊ မရနုက်ကဵုပိဝါလေဝ် သ္ဒးဟီုသ္ဂးရ။ ယဝ်သၠးကၠေံမ္ဂး၊ ပွမသၠးကၠေံဂှ် ခိုဟ်သန်ရ၊ ယဝ်ဟွံသၠးကၠေံမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ။ ဒးဒၠောံဗတောန် မမဳဗြဴဂှ် ဗွဲဒးရးရ၊ ယွံခမဳတအ် ရဴဝွံဟေၚ် သ္ဒးဒၠောံဗတောန်ဗွဲမဒးရးရ၊ ခမဳဗြဴ စဳကၠးဆိုက်ဗ္ဒက်တုဲ မၞုံကဵုအစောံသတ္တိဂှ် သ္ဒးကဵုသၚ်တီရ။

၆၇၁။ ယွံနာဲဗြဴတအ် သၚ် ဩဝ်ကလၚ်ပၚ်မှိၚ် (ဂလာန်) အဲဍိက်ညိ၊ ခမဳဗြဴမၞုံယၟုဝွံ ဒ္ဂေတ်ဗက်ခမဳ မိန်သၚ်မညဳသာသၟဟ်သၟန် မဗက်ပတိတ်လဝ် နသဘဴဓရ်မဍာံစၟတ် နဝိနယ် န ‘ဉတ်ကမ္မဝါစ်’ မဒှ် ဒၠောံဗတောန်ကျာ် မဟွံမွဲကဵုပွမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ မဟဂွံကော်ပၠုပ်ဏီ မဟဂွံသ္ပပွမပံၚ်ဖက်ဏီဂှ်ရ၊ ခမဳဗြဴဂှ် ဟွံသၠးကၠေံဝတ္ထုဂှ်ရ၊ ကမ်မၞုံကဵုအခိၚ်မဗဗွဲ ကုသၚ် ယဝ်ဒှ်မ္ဂး၊ တၞဟ်နကဵုသၠးကၠေံဝတ္ထုဂှ် သၚ် သ္ဒးဒၠောံဗတောန် ခမဳဗြဴမၞုံယၟုဝွံ ဗွဲမဒးရးရ၊ ဣဝွံတုန် ပွမကဵုတီရောၚ်။

ယွံနာဲဗြဴတအ် သၚ် ဩဝ်ကလၚ်ပၚ်မှိၚ် (ဂလာန်) အဲဍိက်ညိ၊ ခမဳဗြဴမၞုံယၟုဝွံ ဒ္ဂေတ်ဗက်ခမဳ မိန်သၚ်မညဳသာသၟဟ်သၟန် မဗက်ပတိတ်လဝ် နသဘဴဓရ်မဍာံစၟတ် နဝိနယ် န ‘ဉတ်ကမ္မဝါစ်’ မဒှ်ဒၠောံဗတောန်ကျာ် မဟွံမွဲကဵုပွမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ မဟဂွံကော်ပၠုပ်ဏီ မဟဂွံသ္ပပွမပံၚ်ဖက်ဏီဂှ်ရ၊ ခမဳဗြဴဂှ် ဟွံသၠးကၠေံဝတ္ထုဂှ်ရ၊ တၞဟ်နကဵုသၠးကၠေံဝတ္ထုဂှ် သၚ် ဒၠောံဗတောန်ခမဳဗြဴမၞုံယၟုဝွံ (နဉတ်ကမ္မဝါစ်) ဗွဲမဒးရးရ၊ နာဲဗြဴဂှ် သ္ဒးဒၟံၚ်သ္ၚိတ်သ္ၚိတ်ရ၊ ယြဴကုနာဲဗြဴမွဲ ဟွံမွဲကဵုပွမသ္ဍိုက်မၠိုက်ရ၊ နာဲဗြဴဂှ် သ္ဒးဟီုတိုန်ရ။

မရနုက်ကဵုၜါဝါလေဝ် ဟီုသ္ဂးဟိုတ်ဂှ်ရ ။ ပ ။ မရနုက်ကဵုပိဝါလေဝ် ဟီုသ္ဂးဟိုတ်ဂှ်ရ ။ ပ ။

“တၞဟ်နကဵုသၠးကၠေံဝတ္ထုဂှ် သၚ်ဂပ်ဝ်ဒၠောံဗတောန် ခမဳဗြဴမၞုံယၟုဝွံ ဗွဲမဒးရးတုဲရ၊ ကုသၚ်ဂှ် မၞုံကဵုပွမသ္ဍိုက်မၠိုက်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒၟံၚ်ကၞပ်သ္ၚောံသ္ၚိတ်ဇြရ၊ နမဒၟံၚ်ကၞပ်သ္ၚောံသ္ၚိတ်ဇြ ရဴဝွံ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်မသ္ဍိုက်မၠိုက်ဂှ်ရ” ရဴဝွံ (သ္ဒးကဵုတီရ)။

ပ္ဍဲလအိတ်ဉတ် ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ၊ ပ္ဍဲလအိတ်ကမ္မဝါစ်ဂမၠိုၚ်ၜါဝါ ဒးအာပတ်ထုလ္လစ္စယ်ရ၊ ပ္ဍဲလအိတ်ကမ္မဝါစ် ဒးအာပတ်ပါရာဇ်ရ။

ခမဳဗြဴဝွံလေဝ် မ္ဂးဂှ် ထံက်ရံၚ်ကဵုခမဳဗြဴ မအာစိုပ်ပါရာဇိကမဒှ်ကိုပ်ကၠာဂှ် ဂပ်ဝ်သ္ဂးရ။

ဒးအာပတ်ပါရာဇ်ရ မ္ဂးဂှ် ဗွဲဥပမာတုန် တၟအ်လးဇၞော် မဒကးအာၜါလွးတုဲဂှ် သၟဟ်ညံၚ်ရဴကလေၚ်ဗ္ဂပ်ဖျပ်မွဲလှ်ေပၠန် ဟွံဂွံရကီု တုပ်သၟဟ်သာ်ဝွံရ ခမဳဗြဴဂှ် ဒၠောံဗတောန် ‘နဉတ်ကမ္မဝါစ်’ စဵုကဵုပေၚ်ပိဝါနေဝ် ဟွံသၠးကၠေံကွေတ်ဂှ်မ္ဂး၊ ခမဳဗြဴ ဟွံသေၚ်ရ၊ တၞောဝ်ကျာ်ကောန်သၟိၚ်ဗြဴသာကျဝၚ် ဟွံသေၚ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကော်ခဴဂး အာစိုပ် ပွမကျနူသာသနာရ။

ပ္ဍဲအရာ ဟွံမွဲကဵုပွမပံၚ်ဖက် ကေုာံခမဳဗြဴခိုဟ်ဆာဲဂမၠိုၚ်မွဲစွံဂှ် ပွမပံၚ်ဖက်မ္ဂးဂှ် ပွမသ္ပဝိနယ်ကမ်မွဲစွံ ပွမစၞောန်ထ္ၜး (ဖ္ဍောတ်) ပါတိမုက်မွဲစွံ ပွမဒ္ဂေတ်လ္ၚတ်ပဒတဴမွဲစွံရောၚ်၊ သီုဖအိုတ်ဝွံ ပွမပံၚ်ဖက်မ္ဂးရ၊ ပွမပံၚ်ဖက်ဂှ် ဟွံမွဲမွဲစွံ ကေုာံခမဳဗြဴမစှ်ေပါရာဇိကဂှ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကော်ခဴဂး “ဟွံမွဲကဵုပွမပံၚ်ဖက် ကေုာံခမဳဗြဴခိုဟ်ဆာဲဂမၠိုၚ်မွဲစွံ” ရ။

၆၇၂။ ပ္ဍဲဓမ္မကမ် (မဂပ်ဝ်သ္ပ နဗဗွဲဓရ်) မၞုံကဵုစၟတ်သမ္တီ ဓမ္မကမ်ဒှ်တုဲ ဟွံသၠးကၠေံမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ပါရာဇ်ရ။ ပ္ဍဲဓမ္မကမ် မၞုံသၠေဟ်ပၟာဒှ်တုဲ ဟွံသၠးကၠေံမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ပါရာဇ်ရ။ ပ္ဍဲဓမ္မကမ် မၞုံကဵုစၟတ်သမ္တီ အဓမ္မကမ်ဒှ်တုဲ ဟွံသၠးကၠေံမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ပါရာဇ်ရ။ ပ္ဍဲအဓမ္မကမ် မၞုံကဵုစၟတ်သမ္တီ ဓမ္မကမ်မ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ။ ပ္ဍဲအဓမ္မကမ် မၞုံကဵုသၠေဟ်ပၟာမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ။ ပ္ဍဲအဓမ္မကမ် မၞုံကဵုစၟတ်သမ္တီ အဓမ္မကမ်မ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ။

၆၇၃။ ကုခမဳဗြဴ မဟွံဒးဒၠောံဗတောန်ဗွဲမဒးရး (နဉတ်ကမ္မဝါစ်) ခမဳဗြဴသၠးကၠေံကွေတ် ခမဳဗြဴကြအ်ဥမ္မတ် ။ ပ ။ ခမဳဗြဴကလိလောန်ကၠာတဲဂှ် ဟွံဒအာပတ်ရ။

တတိယပါရာဇိက သိက္ခာပိုဒ် တုဲရ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၀၇:၂၃၊ ၁၂ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630)

== ပိဋကတ် ပါဠိပါဲစိုတ် ဘာသာမန်)  ပါဠိဘိက္ခုနဳဝိဘၚ်  ၁.၄.၁။ စတုတ်ထပါရာဇိကသိက်ခာပိုဒျ ==

(ပိဋကတ် ပါဠိပါဲစိုတ် ဘာသာမန်)

ပါဠိဘိက္ခုနဳဝိဘၚ်

၁.၄.၁။ စတုတ်ထပါရာဇိကသိက်ခာပိုဒျ

၆၇၄။ ပ္ဍဲအခိၚ်တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မပတၠပိုဉ်တြဴပြကာ သ္ပဒတဴတန်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဘာဇေတဝန် မဒှ်အာရှာမ်အနာထပိဏ္ဍိကသေဌဳ ဇရေၚ်ဍုၚ်သာရဝှ်ဂှ် ခမဳဗြဴဆဗ္ဗဂ္ဂဳဂမၠိုၚ် ဍုက်ဍေက်တဴ နကာယသံသဂ္ဂရာဂဒှ်တုဲ တၞဟ်နပွမသိပ်ဂၠိပ်ဒ္ဂေတ်မယုတ်မာဂှ် ဒဒက်တဴတြုံမဍုက်ဍေက်တဴ နကာယသံသဂ္ဂရာဂ ပွမရပ်တဲလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရ၊ ပွမရပ်တၞုဟ်မုဟ်သ္ၚာလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရ၊ မွဲစွံလေဝ် ဒတူဒၟံၚ်အိုတ်ရ၊ မွဲစွံလေဝ်ဟီုဂလာန်အိုတ်ရ၊ ဌာန်သ္ၚောဲကြန် (ဌာန်ချိၚ်ဖာပ်) လေဝ် အာအိုတ်ရ၊ ပွမတြုံကၠုၚ်တူရူလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရ၊ ဌာန်ဂြောပ်ဗ္ဒန်လေဝ် ဗက်လုပ်အိုတ်ရ၊ ဇကုလေဝ် လၟောဝ်ဏာဇရေၚ်အိုတ်ရ။

ခမဳဗြဴပၟိက်အောန်ဂမၠိုၚ်ဂှ် “မူဟိုတ် ခမဳဗြဴဆဗ္ဗဂ္ဂဳဂမၠိုၚ် ဍုက်ဍေက်တဴ နကာယသံသဂ္ဂရာဂဒှ်တုဲ တၞဟ်နပွမသိပ်ဂၠိပ်ဒ္ဂေတ်မယုတ်ဂှ် ဒဒက်တဴတြုံမဍုက်ဍေက်တဴ နကာယသံသဂ္ဂရာဂ ပွမရပ်တဲလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရော? ပွမရပ်တၞုၚ်မုဟ်သ္ၚာလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရော? မွဲစွံလေဝ်ဒတူဒၟံၚ်အိုတ်ရော? မွဲစွံလေဝ်ဟီုဂလာန်အိုတ်ရော? ဌာန်သၟောဲကြန် (ဌာန်ချိၚ်ဖာပ်) လေဝ် အာအိုတ်ရော? ပွမတြုံကၠုၚ်တူရူလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရော? ဌာန်ဂြောပ်ဗ္ဒန်လေဝ် ဗက်လုပ်အိုတ်ရော? ဇကုလေဝ် လၟောဝ်ဏာဇရေၚ်အိုတ်ရော?” ရဴဝွံ ဟီုဂရိုဟ်အိုတ်ရ၊ ပျုတ်ဗ္ဒေက်အိုတ်ရ၊ ဟီုထ္ၜးဒုဟ်အိုတ်ရ ။ ပ ။ 

“ယွံခမဳတအ် ခမဳဗြဴဆဗ္ဗဂ္ဂဳဂမၠိုၚ် ဍုက်ဍေက်တဴ နကာယသံသဂ္ဂရာဂဒှ်တုဲ တၞဟ်နပွမသိပိဂၠိပ်ဒ္ဂေတ်မယုတ်မာဂှ် ဒဒက်တဴတြုံမဍုက်ဍေက်တဴ နကာယသံသဂ္ဂရာဂ ပွမရပ်တဲလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရ၊ ပွမရပ်တၞုၚ်မုဟ်သ္ၚာလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရ၊ မွဲစွံလေဝ်ဒတူဒၟံၚ်အိုတ်ရ၊ မွဲစွံလေဝ်ဟီုဂလာန်အိုတ်ရ၊ ဌာန်သၟောဲကြန် (ဌာန်ချိၚ်ဖာပ် လေဝ် အာအိုတ်ရ၊ ပွမတြုံကၠုၚ်တူရူလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရ၊ ဌာန်ဂြောန်ဗ္ဒန်လေဝ် ဗက်လုပ်အိုတ်ရ၊ ဇကုလေဝ် လၟောဝ်ဏာဇရေၚ်အိုတ်ရ ဟီုဂှ် ဍာံပြဟာ” ရဴဝွံ စၟဳစၟတ်သၟာန်သၟုက်ရ။ ဍာံပြရ ယွံကျာ်မၞုံပိုဉ် ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီအိုတ်ရ)။ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မပတၠပိုဉ်တြဴပြကာ ဟီုဂရိုဟ်ရ ။ ပ ။ 

“ယွံခမဳတအ် မုဟိုတ် ခမဳဗြဴ ဆဗ္ဗဂ္ဂဳဂမၠိုၚ် ဍုက်ဍေက်တဴ နကာယသံသဂ္ဂရာဂဒှ်တုဲ တၞဟ်နပွမသိပ်ဂၠိပ်ဒ္ဂေတ်မယုတ်ဂှ် ဒဒက်တဴတြုံမဍုက်ဍေက်တဴ နကာယသံသဂ္ဂရာဂ ပွမရပ်တဲလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရော? ပွမရပ်တၞုၚ်မုဟ်သ္ၚာလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရော? မွဲစွံလေဝ် ဒတူဒၟံၚ်အိုတ်ရော? မွဲစွံလေဝ် ဟီုဂလာန်အိုတ်ရော? ဌာန်သၟောဲကြန် (ဌာန်ချိၚ်ဖာပ်) လေဝ် အာအိုတ်ရော? ပွမတြုံကၠုၚ်တူရူလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရော? ဌာန်ဂြောပ်ဗ္ဒန်လေဝ် ဗက်လုပ်အိုတ်ရော? ဇကုလေဝ် လၟောဝ်ဏာဇရေၚ်အိုတ်ရော? ယွံခမဳတအ် (ကမၠောန်ပွမခမဳဗြဴဆဗ္ဗဂ္ဂဳဂမၠိုၚ်သ္ပဒး) ဝွံ ကုညးဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ဂမၠိုၚ်ဏီ တၞဟ်နပွမကဵုလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ကီု ။ ပ ။ 

ယွံခမဳတအ် ရဴဝွံဟေၚ် ဩဝ်ကဵုခမဳဗြဴဂမၠိုၚ်စၞောန်ထ္ၜးသိက္ခာပိုဒ်ဝွံအိုတ်ညိ။

၆၇၅။ “ယြဴခမဳဗြဴမွဲ ဍုက်ဍေက်တဴ နကာယသံသဂ္ဂရာဂဒှ်တုဲ တၞဟ်နပွမသိပ်ဂၠိပ်ဒ္ဂေတ်မယုတ်မာဂှ် ဒဒက်တဴတြုံမဍုက်ဍေက်တဴ နကာယသံသဂ္ဂရာဂ ပွမရပ်တဲလေဝ် သာယျေန်မ္ဂး၊ ပွမရပ်တၞုၚ်မုဟ်သ္ၚာလေဝ် သာယျေန်မ္ဂး၊ မွဲစွံလေဝ်ဒတူဒၟံၚ်မ္ဂး၊ မွဲစွံလေဝ် ဟီုဂလာန်မ္ဂး၊ ဌာန်သၟောဲကြန် (ဌာန်ချိၚ်ဖာပ်) လေဝ် အာမ္ဂး၊ ပွမတြုံကၠုၚ်တူရူလေဝ် သာယျေန်မ္ဂး၊ ဌာန်ဂြောန်ဗ္ဒန်လေဝ် ဗက်လုပ်မ္ဂး၊ ဇကုလေဝ် လၟောဝ်ဏာဇရေၚ်မ္ဂး၊ ခမဳဗြဴဝွံလေဝ် မၞုံကဵုဟိုတ်ဒ္စာံသာ်ဒှ်တုဲ ဒးအာပတ်ပါရာဇ် (မၞုံယၟုအဋ္ဌဝဝတ္ထုကာ) ရ၊ ဟွံမွဲကဵုပွမပံၚ်ဖက် ကေုာံခမဳဗြဴခိုဟ်ဆာဲဂမၠိုၚ်မွဲစွံရ” ရဴဝွံ (ဩဝ်ကဵုစၞောန်ထ္ၜးအိုတ်ညိ ရဴဝွံ သ္ဂးရ)။
 ---
၁.၄.၂။ ပွံက်စတုတ္ထပါရာဇိကသိက္ခာပိုဒ်

၆၇၆။ ယွူ မ်ဂးဂျှ ယွူဍေံမၞုံသဘူမဖျှသျာလဵု ။ ပ ။ ခမုဗွူ မ်ဂးဂျှ ။ ပ ။ ပ်ဍဲအရာဝှံ ဗွူမဒျှပယြါ်ျ နကဵုဉတ်တိစတုတ်ထကမျဝှံ ဂပျဝျနှံပၟိကျ ရူဝှံမ်ဂးခမုဗွူရ။

ဍုက်ဍေက်ကာယသံသဂ္ဂရာဂဒှ်တုဲ မ္ဂးဂှ် မၞုံကဵုပွမထၞေန်စပ်သ္ဍိုက်မၠိုက်ဒှ်တုဲ မၞုံကဵုပွမသ္ၚေဝ်မဲဒှ်တုဲ မၞုံကဵုစိုတ်ဆာန် ရာဂဒက်ဂြေန်လဝ်ဒှ်တုဲ။

ဍေံမဍုက်ဍေက်နကာယသံသဂ္ဂရာဂ မ္ဂးဂှ် ဍေံမၞုံကဵုပွမထၞေန်စပ်သ္ဍိုက်မၠိုက် ဍေံမၞုံကဵုပွမသ္ၚေဝ်မဲ ဍေံမၞုံကဵုစိုတ်ဆာန် ရာဂဒက်ဂြေန်လဝ်။

ပူဂိုလ်တြုံမၞိဟ် မ္ဂးဂှ် တြုံလကိုဟ်ဟွံသေၚ် တြုံပြိုတ်ဟွံသေၚ် တြုံတိရစ္ဆာန်မပတောလဝ် မၞိဟ်ဟွံသေၚ် တြုံမၞိဟ်မတီကၠိုဟ်ခၠၚ် မသၟဟ်စောံတၞဟ်နပွမဒ္ဂေတ်သ္ပ ပွမနှဴရဴဇကုကာယဟေၚ်ရောၚ်။

ပ္ဍဲအရာ ပွမရပ်တဲလေဝ် သာယျေန် မ္ဂးဂှ် တဲ မ္ဂးဂှ်တုန် သ္ပတမ်နူတၚ်တဲတုဲ အဝယ်လစှ်ေဇကု ဍေံဒစဵုကဵုစိုပ်တၞုၚ်သၞေမ်တဲရောၚ်။ တၞဟ်နပွမသိပ်ဂၠိပ်ဒ္ဂေတ်မယုတ်မာဂှ် သာယျေန်တဴ ပွမရပ် ပ္ဍဲလတူဇုတ်ကၞၚ်ကအ်ၜါ ကေုာံသၟဝ်ဗၞဳအဝဏ်တၚ်က္ၜံၚ်ၜါမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ထုလ္လစ္စယ်ရ။

ပွမရပ်တၞုၚ်မုဟ်သ္ၚာလေဝ် သာယျေန် မ္ဂးဂှ် တၞဟ်နပွမသိပိဂၠိပ်ဒ္ဂေတ်မယုတ်မာဂှ် သာယျေန်တဴ ပွမရပ်ယာတ်ဗိုက်ကီု ယာတ်လတက်ကီုမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ထုလ္လစ္စယ်ရ။

မွဲစွံလေဝ် ဒတူ မ္ဂးဂှ် တၞဟ်နပွမသိပ်ဂၠိပ်ဒ္ဂေတ်မယုတ်မာဂှ် ဒတူတဴ ပ္ဍဲအပ္ဍဲၜါဟတ်မွဲဍတြုံမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ထုလ္လစ္စယ်ရ။

မွဲစွံလေဝ် ဟီုဂလာန် မ္ဂးဂှ် တၞဟ်နပွမသိပ်ဂၠိပ်ဒ္ဂေတ်မယုတ်မာဂှ် သီုမဒတူတဴဒၟံၚ်ပ္ဍဲအပ္ဍဲၜါဟတ်မွဲဍ တြုံ ဟီုဂလာန်မ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ထုလ္လစ္စယ်ရ။

ဌာန်သၟောဲကြန်လေဝ် အာ မ္ဂးဂှ် တၞဟ်နပွမသိပ်ဂၠိပ်ဒ္ဂေတ်မယုတ်မာဂှ် တြုံဂှ် “ဩဝ်ကၠုၚ်ဌာန်မဟိမုဝွံညိ” ရဴဝွံ ချိၚ်ဖာပ်တုဲ အာမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ၊ ဇၟာပ်ဂါမ်ဇိုၚ် ဇၟာပ်ဂါမ်ဇိုၚ် ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ၊ အာစိုပ်အပ္ဍဲၜါဟတ်မွဲဍ တြုံမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ထုလ္လစ္စယ်ရ။

ပွမတြုံကၠုၚ်တူရူလေဝ် သာယျေန် မ္ဂးဂှ် တၞဟ်နပွမသိပ်ဂၠိပ်ဒ္ဂေတ်မယုတ်မာဂှ် သာယျေန်တဴ ပွမတြုံကၠုၚ်တူရူမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ၊ လုပ်အာမပ္ဍဲၜါဟတ်မွဲဍ တြုံမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ထုလ္လစ္စယ်ရ။

ဌာန်ဂြောန်ဗ္ဒန်လေဝ် ဗက်လုပ် မ္ဂးဂှ် တၞဟ်နပွမသိပ်ဂၠိပ် ဒ္ဂေတ်မယုတ်မာဂှ် ပ္ဍဲအယာံမာတ် မလုပ်အာဌာန်ဂြောပ်ဗ္ဒန်မမိက်ကဵုမွဲမွဲဂှ် ဒးအာပတ်ထုလ္လစ္စယ်ရ။
ဇကုလေဝ် ပြာပ်ဏာဇရေၚ် မ္ဂးဂှ် တၞဟ်နပွမသိပ်ဂၠိပ် ဒ္ဂေတ်မယုတ်မာဂှ် သီုမဒတူဒၟံၚ် ပ္ဍဲအပ္ဍဲၜါဟတ်မွဲဍ တြုံ လၟောဝ်ဏာဇကုဇရေၚ်မ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ထုလ္လစ္စယ်ရ။

ခမဳဗြဴဝွံလေဝ် မ္ဂးဂှ် ထံက်ရံၚ်ကဵုခမဳဗြဴ မအာစိုပ်ပါရာဇိကမဒှ်ကိုပ်ကၠာတုဲ ဂပ်ဝ်သ္ဂးရ။

ဒးအာပတ်ပါရာဇ်ရ မ္ဂးဂှ် ဗွဲဥပမာတုန် တၞံတာကအ်ပိုတ်အာတုဲ သၟဟ်ညံၚ်ရဴတၞဟ်နပွမကလေၚ်ကၠုတ်ဍိုပ်ဍဴမွဲလှ်ေပၠန် ဟွံထေက်ကီု တုပ်သၟဟ်သာ်ဝွံရ ခမဳဗြဴဂှ် ကဵုပေၚ်တဴဝတ္ထုဟိုတ် မရနုက်ကဵုဒ္စာံမ္ဂး ခမဳဗြဴဟွံသေၚ်ရ၊ တၞောဝ်ကျာ်ကောန်သၟိၚ်ဗြဴသာကျဝၚ် ဟွံသေၚ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကော်ခဴဂး အာစိုပ် ပွမကျနူသာသနာရ။

ပ္ဍဲအရာ ဟွံမွဲကဵုပွမပံၚ်ဖက် ကေုာံခမဳဗြဴခိုဟ်ဆာဲဂမၠိုၚ်မွဲစွံဂှ် ပွမပံၚ်ဖက်မ္ဂးဂှ် ပွမသ္ပဝိနယ်ကမ်မွဲစွံ ပွမစၞောန် (ဖ္ဍောတ်) ပါတိမုက်မွဲစွံ ပွမဒ္ဂေတ်လ္ၚတ်ပဒတဴမွဲစွံရောၚ်၊ သီုဖအိုတ်ဝွံ ပွမပံၚ်ဖက်မ္ဂးရ၊ ပွမပံၚ်ဖက်ဂှ် ဟွံမွဲမွဲစွံ ကေုာံခမဳဗြဴမစှ်ေပါရာဇိကဂှ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကော်ခဴဂး “ဟွံမွဲကဵုပွမပံၚ်ဖက် ကေုာံခမဳဗြဴခိုဟ်ဆာဲဂမၠိုၚ်မွဲစွံ” ရ။

၆၇၇။ ကုခမဳဗြဴမဟွံမွဲကဵုစိုတ်စေတနာ ခမဳဗြဴမဝိုတ်အာသတိ ခမဳဗြဴမဟွံတီ ခမဳဗြဴမဟွံသာယျေန် ခမဳဗြဴမကြအ်ဥမ္မတ် ခမဳဗြဴစိုတ်ကလှ်လဖှ် ခမဳဗြဴယဲဝေဒနာပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ခမဳဗြဴကလိလောန်ကၠာတဲဂှ် ဟွံဒးအာပတ်ရ။

စတုတ်ထပါရာဇိက သိက်ခာပိုဒျ တဲုရ။
−
ယွံတၠနာဲဗြဴတအ် ဂပ်ဝ်စၞောန်ထ္ၜးကဵု ပါရာဇိကအာပတ်ဂမၠိုၚ်ဒ္စာံပြကာ ဗွဲသရုပ်အိုတ်တုဲရ၊ ယြဴခမဳဗြဴမွဲ ပၞောဝ်အာပတ်ပါရာဇိကဂမၠိုၚ်ဒ္စာံဂှ် အာစိုပ်အာပတ်မွဲမွဲမ္ဂး ပ္ဍဲအခိၚ် (ဃောဒှ်ခရှ် သာမဏဳဗြဴ သိက္ခာမာန်) ကၠာတေံ သၟဟ်ညံၚ်ရဴဟွံကလိဂွံ ပွမပံၚ်ဖက်ဆက်ဆောံမွဲစွံ ကေုာံခမဳဗြဴဂမၠိုၚ်ကီု တုပ်သၟဟ်သာ်ဂဋ္ဌှ် ခမဳဗြဴဂှ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကြဴ (မအာစိုပ်ပါရာဇိကတုဲ) လေဝ် ဟွံကလိဂွံပွမပံၚ်ဖက် ဆက်ဆောံမွဲစွံ ကေုာံခမဳဗြဴဂမၠိုၚ်ရ၊ အာစိုပ် ပွမကျာနူသာသနာရ၊ ဟွံမွဲကဵုပွမပံၚ်ဖက်မွဲစွံ ကေုာံခမဳဗြဴခိုဟ်ဆာဲဂမၠိုၚ်ရ။

ပ္ဍဲအာပတ်ပါရာဇိကဂမၠိုၚ်ဒ္စာံဂှ် သၟာန်နာဲဗြဴဂမၠိုၚ်ရ၊ သအးဇ္ၚးနူအာပတ်အိုတ်ရဟာ၊ မရနုက်ကဵုၜါဝါလေဝ် သၟာန်ရ၊ သအးဇ္ၚးနူအာပတ်အိုတ်ရဟာ၊ မရနုက်ကဵုပိဝါလေဝ် သၟာန်ရ၊ သအးဇ္ၚးနူအာပတ်အိုတ်ရဟာ၊ နာဲဗြဴတအ်ညးဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲအာပတ်ပါရာဇိကဂမၠိုၚ်ဝွံ သအးဇ္ၚးနူအာပတ်အိုတ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒၟံၚ်သ္ၚိတ်သ္ၚိတ်ဇြဇြအိုတ်ရ၊ ရဴဝွံ နဒဒၟံၚ်သ္ၚိတ်သ္ၚိတ်ဇြဇြဂှ် ဂွံသမ္တီကေတ် ဒဒှ်မသအးဇ္ၚးနူအာပတ်ဝွံရ။

ဘိက္ခုနဳဘၚ် ခဏ်ပါရာဇ် တုဲရ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၀၇:၂၃၊ ၁၂ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630)

== ဂမ္တဴဂၠးတိဂှ် ထိၚ်မာန်၊ ပေဲါပၞာန်ဂှ် ထိၚ်ဟွံမာန်  ဒဵုဗျု ဂိတုနောဝေမ်ဗာ ၁၂၊ တ္ၚဲသိုက်၊ ၂၀၂၁ ==

ဂမ္တဴဂၠးတိဂှ် ထိၚ်မာန်၊ ပေဲါပၞာန်ဂှ် ထိၚ်ဟွံမာန်

ဒဵုဗျု
ဂိတုနောဝေမ်ဗာ ၁၂၊ တ္ၚဲသိုက်၊ ၂၀၂၁

ပ္ဍဲကဵုပရိုၚ်တ္ၚဲဏံ  ဂွံလ္ၚတ်ကေတ်ဂှ် မွဲလပါ်ဂှ် ဂပ်ဝ်ဒးမိပ်၊ မွဲလပါ်ဂှ် ဂပ်ဝ်ဒးဒှ်ဓဝိၚ်- ထေက်ကဵုဒးမိပ်ဂှ်တုန်၊ ဍုၚ်ကြုက်ကဵုအ မေရိကာန် ပံၚ်တဲက္ဍိုက်ပ်တုဲ ကလိဂွံတၚ်တုပ်စိုတ်တုဲ လလောၚ်တြးပတိတ်ဏာ စပ်ကဵုအခန်သွက်ဂွံလုပ်အာပေဲါဗတိုက်ကဵု ရာသဳ ဥတုဂၠးတိပိုဲ မပြံၚ်လှာဲအာမံၚ်လပါ်ဂမ္တဴ ပ္ဍဲကောံဓရီုဇၞော် ယူအေန် စပ်ကဵုရာသဳဥတုဂၠးတိဝွံဂှ်ရ။ ဂွံညာတ်ကေတ်မိၚ် ကေတ် ညးတအ်မဟီုမလလောၚ်တြးတအ်ဂှ်တုဲ အလုံဂၠးတိမွဲ ဒုၚ်တၠုၚ်အိုတ်ဂှ်တုဲ လညာတ်ညးတအ်ၜါဍုၚ်မပါ်ခြာတုဲ မတုပ် သၟဟ်မံၚ် ဗီုသၞညးသကအ်တအ်ဂှ် ညးတအ် ၚိတ်လဝ်ဂှ်တုဲ စပ်ကဵုကိစ္စကေၚ်ကာအန္တရာဲအလုံဂၠးတိဏံ ညးတအ်ၜါဍုၚ် မဒှ် ဍုၚ်ဇြဟတ်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏံ ပံၚ်တဲဂစာန်လွဳပရာအာမာန်ဂှ် ဍေံဒှ်လက်သန်ခိုဟ် သွက်ဂၠးတိရောၚ် ညာတ်ကေတ်အိုတ်ဂှ် တုဲ နူဂကောံဍုၚ်အဳယူတံလေဝ် ဟီုဒုၚ်တၠုၚ်လဝ်ကီုရောၚ်ဂှ် ဂွံဗှ်ကေတ် ပ္ဍဲဌာနပရိုၚ်အေဝ်ဂျာဇြဳရာ ပ္ဍဲနောဝေမ်ဗာ (၁၀)ဂှ်ရ။ 
ပြသၞာအကြာညးတအ်ၜါဍုၚ်ကဵု ပြသၞာအလုံတၞောဝ်မၞိဟ်တအ် မဒးဆဵုဂဗမံၚ်တအ်ဂှ် ဟွံတုပ်သၟဟ်ရောၚ်ဂှ် ညးတအ်တီကေတ် တုဲ ရံၚ်ကဵုဂုန်ဖဵုအလုံဂၠးတိမွဲ ဍေံမဟွံသေၚ်ကဵုဆဍုၚ်ဇကုမွဲဓဝ်တုဲ ညးတံလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ်မွဲဣဝဵုမွဲဒလေၚ်ပေၚ်ၚ်ဂှ် ဍေံဒှ် ဟိုတ်ဂၠးတိပိုဲ ဂွံတဝ်အာလပါ်ခိုဟ် ပ္ဍဲအရာဖအောန်ဖျေံဓါတ်ဂီုဂမ္တဴဂၠးတိပိုဲဝွံရောၚ်။ သကိုပ်ဝန်ဇၞော်ကုလသမဂ္ဂ နာဲအေန်တိုဝ်နဳ ယော ဂူတရာတ်လေဝ် ဟီုဒုၚ်တၠုၚ်ဂလာန်မိပ်စိုတ်နဒဒှ် “လဂါံဇိုၚ်ကိစ္စဇၞော် important step” ပ္ဍဲအရာလုပ်ပေဲါဗတိုက်ကဵု အန္တရာဲရာသဳဥတုမပြံၚ်လှာဲမံၚ်ပ္ဍဲဂၠးတိပိုဲဝွံရောၚ်။ 
ဍုၚ်ဇၞော်ၜါဝွံ ဒှ်ဍုၚ်မကဵုမံၚ်အန္တရာဲကဵုအလုံညးဂၠးတိမွဲ ပ္ဍဲအရာစပ်ကဵုပြောဟ်ပတိတ်မံၚ်ဓါတ်ဂျိ ဗၞတ်ၜိုတ်(၄၀) က္ဍိုပ်ကၠံကီု ရောၚ် ဂှ်လေဝ် ပိုဲတအ်လ္ၚတ်ကေတ်မာန်ကီုရ။ ယဝ်ရညးတအ် ဟွံကေတ်တာလျိုၚ် အဓိကမဂး ဟွံတိတ်ဗၠးနူဂမျိ ညးလိုက် ဂၠးတိ တအ်ကီုရောၚ်။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ကိစ္စဏံ ပိုဲတအ် ဒးတၚ်ဂုန်ကဵုညးစၞးအမေရိကာန် နာဲဂျန်ကေဝ်ရဳကီု၊ ညးစၞးဍုၚ်ကြုက် နာဲဇြဳ ယှေန်ဟဲကီုရောၚ်။ ညးတအ်ၜါတၠဂှ် ဒှ်ညးစၞးမကေတ်မံၚ်တာလျိုၚ် သွက်ရာသဳဥတုဂၠးတိ ပ္ဍဲအရာသ္ပစၞးကဵုဍုၚ်ညးတအ် ဂှ် ရောၚ်။
 “ဍုၚ်ကြုက်ကဵုအမေရိကာန် လၟုဟ်ဏံ သွက်ဂွံပံၚ်တဲအာညးသကအ်ကြပ်ပ် ပ္ဍဲအရာဂွံကော်ဆဴအာ ကဵုပြသၞာပိုဲမၞိဟ်တအ် မဒး ဆဵုဂဗမံၚ်ဇၞော်အိုတ် မတွံဂး အခက်အခုဲရာသဳဥတုဂှ်တုဲ အရာဝွံ ဍေံကိတ်ညဳမံၚ်ကဵု ဟိုတ်ပိုဲဂွံဒးကၠုၚ်စိုပ်ဒၞာဲသဳအိုဝ်ပဳ COP – conference of the parties (သဘၚ်သဳကၠဳဇၞော် စပ်ကဵုရာသဳဥတုဂၠးတိ) ဝွံဂှ်တုဲ အဲဒုၚ်တၠုၚ်ဏာကဵု လိက်ပံၚ်တဲလလောၚ် တြးညးတအ် ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရောၚ်။ ဣဏံဂှ် ဒှ်ပရိုၚ်ခိုဟ်မွဲ သွက်ပိုဲတအ်ရောၚ်” ဂလာန်မြဴသာ်ဝွံ နာဲဖရေန် တေမ်မာမာန် မစိုန်ဒှ်တဴဒုတိယဥက္ကဌ သၟိၚ်ဇၞော်ကမ္မယှေန်အဳယူ ပ္ဍဲအရာမဆေၚ်စပ်ကဵုကေၚ်ကာရာသဳဥတု(Frans Timmermans, the European Commission’s executive vice president for the European Green Deal) ဂှ် ဟီုလဴထ္ၜးလဝ်ကဵု ဌာန ပရိုၚ်ဂၠးတိဂှ်ရောၚ်။
ပ္ဍဲတ္ၚဲဝွံ ဌာနပရိုၚ် The Guardian လေဝ် ဟီုဗၟံက်လဝ် ဗီုသမ္မတဍုၚ်ကြုက် နာဲဇြဳဂျေန်ပေန် မဟီုကဵုလဝ်သတိ စပ်ကဵုဓဝိၚ် သောက ဖေက်ပ္ဍဲဒေသအာယှဖသဳဖိတ် ကလေၚ်ကတဵုဒှ်ပၞာန် ညံၚ်ရဴခေတ်ကာလပၞာန်ဂံက်၊ ဖေက်ဍုၚ်မွဲကဵုမွဲ ကတဵုဒှ် ပဋိပ က္ခသေက်ဇဵုညးသကအ်ရောၚ်။ ပ္ဍဲကဵုက္ဍိုက်လိက်ပရိုၚ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် Xi Jinping warns against return to Asia-Pacific tensions of cold war era မြဴသာ်ဝွံတုဲ ၊ ပ္ဍဲပိုဒ်လိက်မွဲဂှ် ချူလဝ် အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ်တေံသာ်ဝွံပၠန်ရ။“The Asia-Pacific region cannot and should not relapse into the confrontation and division of the cold war era.”  ညံၚ်ဒေသဝွံ ဂွံက လေၚ်ကတဵုဒှ်ပၞာန်ပၠန်ဂှ် အမေရိကာန် က္ဍိုက်ပ်တုဲ ဖန်က်ပထုဲမံၚ်ဖေဝ်ရောၚ်ဂှ်လေဝ် ရံၚ်ကဵုဂလာန်ညးဂှ်မဂး ညးဂၠးတိတအ် တီကေတ်မာန်ရ။ ကြဴနူအမေရိကာန် က္ဍိုက်ပ်ဒက်ပတန်ဂကောံမဟာမိတ်ဂမၠိုၚ် မပါလုပ်လၟိဟ်သီုဍုၚ်ဂလာအိန္ဒိယကီု၊ အဝ်သတြေလျကီု၊ ဂျပါန်ကီုဂှ်တုဲ နကဵုဍုၚ်ကြုက် ကတဵုဒှ်ဂဝိၚ်သောကရောၚ်။ စပ်ကဵုပဋိပက္ခထာဲဝါန်ဂှ်လေဝ် ဍေံဒှ်ဟိုတ်ဒေ သဍုၚ်အာယှဂမၠိုၚ် ဂွံထုဲထံၚ်ပရေၚ်ပၞာန်ကီုရောၚ်။
နကဵုဍုၚ်ကြုက် ဍေံဒှ်ကၠုၚ်သၞကဵုဂကောံဍုၚ်မဟာမိတ်ကွိတ် (Quad) ခ္ဍၚ် ညးတအ်ဒးဂၠာဲဍုၚ်မဟာမိတ် သွက်ဂွံစၞေဟ်ပလန် ခ္ဍၚ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဂှ် ဍုၚ်ပိုဲ သွက်ဂွံဒးဗက်လကြဴဍုၚ်ကြုက်မာန်ရောၚ်ဂှ် ဟီုမာန်ရ။ အလဵုပၞာန်ဗၟာတအ် ဗက်လကြဴလပါ်ဍုၚ်ကြုက်၊ အလဵုအသဳပြိုၚ်ပကာန်အေန်ယူဂျဳတအ်၊ ဂကောံရပ်လွဟ်မဒိုအ်လဝ်ပန်ပှော် မချုက်လိက်ကသုက်အေန်သဳအေတအ်ဂှ် ဗက် လကြဴမဟာမိတ်ကွိတ်တအ်ဂှ်မဂး ပဋိပက္ခဍုၚ်ပိုဲဂှ် ဍေံဒှ်ဟိုတ်သ္ဂောံဂၠိၚ်သ္ၚောဲမာန်ရောၚ်ဂှ် တော်ဆကေတ်မာန်ရ။ လစွံစိုတ် အကြာဂကောံဍုၚ်အာဇြဳယာန်တအ်လေဝ် ထကးပြးတိတ်အာမာန်ကီုရ။ ပ္ဍဲဂကောံဍုၚ်တအ်ဝွံ ဍုၚ်လ္ၚဵုဂှ် ဒးဒုၚ်အုပ်ဂလီုလဝ် နကဵုအဝဵုဍုၚ်ကြုက်လေဝ်ကီု၊ အမေရိကာန်လေဝ်ကီုဂှ်တုဲ ၜိုန်ရပဝ်လဇြဳညးတအ်မသုန်တၚ်တအ်ဂှ် အလုံလိုက်မွဲဒုၚ်တဲ မာန်ကီုလေဝ် ဆဂး စပ်ကဵုလညာတ်သဳကၠဳပညဳပညပ်ဂၠာဲသွဟ်တအ်ဂှ် လပါ်ရဲအေန်ယူဂျဳတအ် ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်လဝ်ဟွံမွဲရောၚ်ဂှ် လိက်လညာတ်တၠဂုန်အစာရာဝိက ချူဗၟံက်လဝ်နွံရ။ ကုအလဵုအသဳပၞာန်ဂှ် ညးတအ်တက်ကျာဟွံမာန်၊ အဇာဂှ် စၞးဂှ် ဒးဗတိုက် သအးကၠေံရောၚ်ဂှ် ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်လဝ်လညာတ်သာ်ဝွံဂှ်တုဲ ကုခမဳသၚ် မနွံကဵုလညာတ်လပါ်ပၞာန်တအ်ဂှ်လေဝ် ညးတအ် ကၠတ်ပန်ဂစိုတ်မံၚ်ကီုရောၚ် ပရိုၚ်ဘာသာဗၟာတအ် အကြာဏံ ချူဗၟံက်လဝ်နွံရ။ ကုခမဳသၚ် မနွံကဵုလညာတ် ဟွံတုပ်ကဵုဇကု တအ်ဂှ်လေဝ် သ္ဍာံပန်ဂစိုတ် ကၠတ်ဂစိုတ်တဴကီုဂှ် ပိုဲတအ် ဒှ်သတ်မၞိဟ်မဓဇန်လောန်အာနူဗၞတ်ရ။ ပ္ဍဲတွဵုရးကရေၚ်ဍာဲဂှ် ပူဂဵုဟွံ ကေၚ်ဒစဵုဒစး ပစူလပုဟ်တဲပိတၞုၚ်တအ်ဂှ် ဂြိပ်ဒဴလုပ်မံၚ် ပ္ဍဲဗဒိုပ်ညးဒဴပၞာန်ညးတအ်ဟွံဂွံ၊ ထ္ၜးဟိုတ်ညးတၟုတ်ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် လုပ်ထုဲမံၚ်ဂှ်တုဲ တးပဲါကၠေံ ဟွံကဵုအခေါၚ်၊ ညးမဒဴပၞာန်တအ်ဂှ် ဒဒိုက်မွဲစိုပ်ဒဒိုက်ၜါရ။ ပရိုၚ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲနောဝေမ်ဗာ ၁၂ဂှ်ရ။ လၟုဟ်ဝွံ ပေဲါဗတိုက်လ္ၚဵုဂှ် ဒပ်ပၞာန်အလဵုအသဳတအ်ဟာ၊ အေန်ယူဂျဳတအ်ဟာဂှ် ပါ်ပဲါဟွံဒးအိုတ်ဂှ်တုဲ ဒုၚ်တၠုၚ် ညးတအ်လေဝ် ဒးဒုဟ်၊ ပဲါတးညးတအ်လေဝ် ဒးဒုၚ်ဂစိုတ် ဒှ်မံၚ်အကာဲအရာသာ်ဂှ်တုဲ ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ဂှ် ဒှ်မံၚ်အဓိပဲါ ပဲါလံက်ကွတ်ဒးလံက်ဂၞၚ်ရောၚ်။
တုပ်သာ်ဂှ်ကီု ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲဝွံပၠန် ဘာညးမရှေ်သှေ်ကျာ်ခရေတ်တအ် ပ္ဍဲတိဍာ်ဍုၚ်ချေၚ်တအ်ဂှ် ဗၞတ်ၜိုတ်၂၂ဘာ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ပလီုပလာ်ကၠေံပၠန်ရ။ လအာသာ်ဝွံ ကၠာကၠာတေံ သၞာံမဟွံလအ် ပ္ဍဲတွဵုရးရခေၚ်ဂှ်  သၚ်ရခေၚ်တအ် ဒးဒုၚ်ပတိုန်ဒုဟ် ဆက် ဆောံကဵုပၠန်ဂရးရပ်လွဟ်အေအေတအ်တုဲ ဒးဒုၚ်ရပ်ဂှ်လေဝ် နွံဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ခေတ်ဂှ်ဒှ်ခေတ်ကာလအေန်အေဝ်ဒဳ မအုပ်ဓုပ် လဝ်ရောၚ်။ ပြဝမဓဇန်ကြမ်လတူညးဟွံမွဲကဵုဒုဟ်တအ်ဂှ် အလဵုအသဳဗၟာလဵုတိုန်န် ကၠောန်သ္ပမံၚ်ဟဂှ်ရ။ ဗွဲတၟေၚ် ဘာလ ကျာ် ဗုဒ္ဓဘာသာကီု၊ ဘာလ္ၚောဝ်ကျာ်ညးဘာသာမပ္တံခရေတ်တအ်ကီု ယဝ်ရဆက်စပ်မံၚ်ကဵုကောန်ဂကူတအ်မဂး ဒးဒုၚ်ပ လီုပလာ် အိုတ်ရ။ ညးမဒှ်ဂလာရောဟေန်ဂျာတအ် ဂၠိုၚ်ကဵုစှော်ကိုတ် အာစိုပ်ဒဒိုက် ဒးဒုၚ်ဂစိုတ်စံၚ်ကွာန်၊ ပလီုကောန်သမ္ဘာ သီုဒးဒုၚ် ထ္ဍေၚ်ပတိတ်နူဍုၚ်ကီုလေဝ် ဇကုအံၚ်ဆာန်စုကျဳ လုပ်စမံၚ်လပါ်ဒပ်ပၞာန်ဗၟာညးတုဲ ဂြောပ်ဗဒန်တဴဒုဟ်အိုတ်ဏီဂှ်ရံၚ် ကေတ်မ ဂး ကောန်ဍုၚ်ဗၟာတအ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူဗၟာတအ် ဓဇန်လောန်တဲရ။
ရံၚ်ကဵုဥပ္ပတ္တိမကတဵုဒှ်မံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ပိုဲဇေတ်တ်ဂှ်မဂး ကမၠောန်ဍေံမဒှ်လလေၚ်ကဵုညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ဂှ် အုပ်ဂလီုဂွံလဝ်ပေၚ်ၚ်ဂှ်တုဲ အလဵုအသဳပၞာန်လေဝ် ပလီုပလာ် ဓဇန်ဇြက်ဟီုဟၟဲ၊ ရဲအေန်ယူဂျဳတအ်လေဝ် ပလီုပလာ် ဓဇန်တဲလတူ။ ဂကောံကောန်ဍုၚ်အ ရၚ်တအ်လေဝ် လုပ်စလပါ်ပၞာန်ကီု၊ လပါ်အေန်ယူဂျဳကီု နွံတဴနာနာသာ်ဂှ်တုဲ လညာတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ လညာတ်ဂွံပညဳပ ညပ်သွက်ဍုၚ်ကွာန်ဂွံၜိုဟ်သြိုဟ်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲဆကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ညိညဟေၚ်နွံတဴဂှ်တုဲ ဍုၚ်ပိုဲ အဃောဂၠံၚ်ကၠေံမံၚ်ရောၚ် ဟီုမာန်ရ။ ပ္ဍဲဍုၚ်ဇၞော်ဇၞော် ညံၚ်ရဴလဂုၚ်တအ်၊ အၚ်ဝတအ်၊ သေတ်ကါၚ်တအ်ဂှ်လေဝ် အကာဲအရာကြပ်တုပ်မံၚ်ကဵု သဳရဳယျာ ကၠာတေံရ။ လၟုဟ်ဝွံဍုၚ်သဳရိယျာသ္ၚိတ်ဇြမံၚ်ကီုလေဝ် ဆဂးဍုၚ်ပိုဲဂှ် ကြပ်ဂွံမံၚ်ချာမ် ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ရောၚ်။ ဝါဒပလီုပလာ် နူလ ပါ်အလဵုအသဳပၞာန်ကီု၊ အေန်ယူဂျဳကီု ကၠောန်မံၚ်ပေၚ်ၚ်တအ်ဂှ် ဆလအ် ဂွံဒိုအ်ကၠေံမာန်ဂှ်ရော ယဝ်ရပိုဲသၟာန်ရံၚ်မဂး အခိၚ်ဝွံ ဒှ်အခိၚ်အဃောစိုပ်မံၚ်သဂါဗတံရောၚ် ယဝ်ရဟီုမဂး ဟွံဗၠေတ်ရ။ အနာဂတ်ဂတပြဟ်ဟ်ဝွံ ဂွံခိုဟ်တိုန်ဂှ် စၟဳဟွံညာတ်ရ။ လညာတ်မဓဇန်ကြမ်ကြဂှ် ဒှ်လညာတ်မပၠေၚ်ကၠေံတသိုက်ပိုဲမၞိဟ်တအ်မွဲရောၚ်ဂှ် ဗွဲယျေဘူယျဟီုမာန်ဂှ်တုဲ လညာတ်ဏံ ပ္ဍဲဍုၚ်ပိုဲ ရဲဂကောံတအ်ဂှ် ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်လဝ်ပေၚ်ၚ်ဂှ်တုဲ ပရိုၚ်မဆက်စပ်ကဵုပွမဓဇန်ကြမ်ကြတအ်ဂှ် ပ္ဍဲဌာနပရိုၚ်ဗတ်ဘာသာဗၟာ ပ္ဍဲဗဳဗဳဇြဳတအ်၊ ဗဳအိုဝ်အေတအ်ဂှ် ဂတဏံ ဒဵုကဵုဗှ်ဗက်ဟွံမာန်ဒှ်မာန်ရောၚ်။ 
ကြုက်ကဵုအမေရိကာန် ဟွံပြေပြံၚ်ခ္ဍၚ် သွဟ်ဍေံမတဝ်အာကဵုၜိုဟ်လလမ်ဍုၚ်ပိုဲ သ္ၚောဲအာခ္ဍၚ်ဂှ်တုဲ ယူအေန်လေဝ် မူပကဵု ဟွံမာန်၊ အာဇြဳယာန်လေဝ် မူဖန်က်ကဵုဟွံတုဲရ။ အလဵုအသဳပၞာန်ကဵုအေန်ယူဂျဳလေဝ် ဝေၚ်ပြိုၚ်ဓဇန်ညးသကအ်သၟးဂှ်တုဲ လအ် အာခ္ဍၚ် ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် ဒဒိုက်ဇၞော်ခ္ဍၚ်ရ။ အကြာဏံ ဂကူဝတအ်၊ ဂကူရခေၚ် မတန်တဴပ္ဍဲတိဍာ် ဒၞာဲအဝဵုအေအေတဴ တအ်ဂှ် ဒဒိုက်အောန်အိုတ် ဟီုကြပ်ဂွံမံၚ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ဗွိုၚ်ဇကု ၜိုန်ရဍောတ်ကီုလေဝ် တိဍာ်ဇကုကဵုဇကု အဝဵုအုပ်ဓုပ်ဇကု ကဵုဇကုမဂး ခိုဟ်အိုတ်ရောၚ်ဂှ် ရံၚ်ကဵုဒဒှ်ရဲမတန်တဴပ္ဍဲတိဍာ်တအ်ဂှ်ကီု၊ ပ္ဍဲတိဍာ်အဝဵုဗော်ဍုၚ်မန်တၟိတဴတအ်ဂှ်ကီုမဂး တီကေတ် မာန်ရ။ သွက်ရဲမတန်တဴပ္ဍဲတိဍာ်တအ်ဂှ် ဂဥုဲစဵုဒၞာလေဝ် ကလိဂွံမံၚ်၊ ဒှ်ကၠုၚ်ယဲမဂး ဂွံအာလွဳလွတ်ပ္ဍဲရုၚ်ဂဥုဲဂှ်လေဝ် ခက်ခုဲ အောန်ရ။ သ္ၚိဇကုဍောတ်သွတ် မသိုၚ်ခၞံလဝ်အဆံၚ်ဟွံစိုပ်လဝ်ကဵုဒှ်ကၠာရ ယဝ်ရတိတ်ဗၠးမံၚ်နူဘဲအန္တရာဲၜိုဟ်ဂံက်ဂမ္တဴ၊ ဂဂဳအ ယဴတအ်ဂှ်မဂး ဂွံတိက်မံၚ်ၜိုဟ်ဟ် ဗွဲတသိုက်မာန်ကီုရောၚ်။ ဂွံလဝ်သ္ၚိခိုဟ်ဟ်တုဲ ဒးဗက်အောပ်တိက်မံၚ်ကီု၊ ဒးဂွိၚ်ဖေက် မံၚ်ကဵုညးကၠုၚ်စံၚ်ပလီုပလာ်ကီုမဂး ဟွံကလိဂွံတသိုက်စိုတ်ရ။ ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၀၇:၀၁၊ ၁၃ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630)

== ပရေၚ်ဂကူ ပရေၚ်တဲသွက်ရဲဆာန်ဂကူမန် ==

ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန်

       အလန်ဒုတိယ

ဥက္ကဌဇၞော်ဂုဏ်တၟေၚ်➲နာဲဟံသာ(ကော်ခဴစ)
အ္စာကၞေဟ်➲ၜိုပ်ဍာဲ 

ယၟုလိက် - ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန်
ကၞေဟ်   - ၜိုပ်ဍာဲ
            (ဥက္ကဌဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ- အ္စာနာဲဟံသာ)
အစဳအဇန် - တရဴအအာ
ဂတိုပ်ဒဳဇြောၚ် - ဇဝ်ဝဳနန် (Jaw V Non) 
ကောန်ပျူတာ - ခေတ်လိုက်
သၞာံတက်ပ္တိတ် - 30.1.2022-၁၃၈၃ သၞာံ။
                     ဂိတုပုဟ်(၁၄)စွေက်
တက်ပ္တိတ်အလန် - ဒုတိယ
လၟိဟ်အုပ် - ၁၀၀၀၀အုပ်
ညးတၠဒါန် - မဒါန်ကောန်ဂကူမန်

       ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန် 

       ဂလာန်ညးဇန်လိက် 
                      
လိက်အုပ်ဍောတ် “ ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန် ” ဝွံ ရန်ကဵုသၟတ်မန် အဝဲမံၚ်ဘာအဝဲဇူဘာတၟိတၟိတအ် သွက်ဂွံတီအာ ပရေၚ်ဂကူ၊ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ပရေၚ်ပၞာန်၊ ပရေၚ်အာက္ဍိုပ်၊ ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ပရေၚ်မန် ပ္ဍဲအဝၚ်တိက်တအ် 
ၜိုတ်ဒးရးပြဟ်ဟ်မာန်တုဲ ဂလာန်တၚ်ဏှ်နွံကဵုရှ်သာတအ်ဂှ် ၜိုတ်ကပှ်ဂၠာဲ ချပ်ဗစာဂွံ ချူဇန်တက်ပ္တိတ်ဏာရ။  ဂလာန်တအ်ဏံဂှ် တိတ်ကၠုၚ်နူက္ဍဟ် ညးဇန်လိက်ဖအိုတ် ဟွံသေၚ်၊ ဂလာန်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် နွံပ္ဍဲလိက်ဂွံကေၚ်ဗှ်တၚ် နၚ် ဇကုစှ်ေစိုတ် ဒုၚ်တဲ မာန် ဒှ်ဂုဏ်ဖဵုကုဂကူမန်ဟေၚ် ရုဲစှ် ချူပြေၚ်တက် ပ္တိတ်ဏာရောၚ်။ 
   သၟတ်မန်ညးဂွံဗှ် ဂွံတီကေတ်ဂလာန်တအ်ဏံ အနာဂတ်ဂတတေံ ကဵုဂွံဒှ်ညးဆာန်ဂကူမန် ညးကၠောန်ပရေၚ်ဂကူမန် ညးအာက္ဍိုပ်ကမၠောန်ပရေၚ်ဂကူမန်မာန်ညိ။
                      ✍ၜိုပ်ဍာဲ✍
                  (၁)
            ပရေၚ်ဂကူ 
၁။ ဂကူမွဲမွဲဟီုဂှ် ဂကောံမၞိဟ် မံၚ်စံၚ်တန်တဴကၠုၚ်လဝ်မွဲစွံလအ်လ ကဵုသၞာံအခါ (လ္ၚီသၞာံ -ဠက်သၞာံ) အရေဝ် -လိက် - ယေန်သၞာၚ်အခိုက် ကၞာတုပ်၊ ကံကုသဵုဆက်စပ် (အခေါၚ်အရာ သၠဲလး/ဍန်ဂြက်တုပ်) တအ်ဂှ် ဒှ်မွဲဂကူရ။ 

၂။ ဇုဇဗဴလပိုဲနူကၠာကၠာတေံဂှ် ဟိုတ်နူညးတအ် ဟိုတ်နူမံၚ်စံၚ်တန်တဴကၠုၚ်မွဲစွံ လအ်လကဵုအခိၚ်တုဲ အရေဝ် - လိက် - ယေန်သၞာၚ် အခိုက်ကၞာပိုဲ ဂွံတုပ်မံၚ်ရောၚ်။
    
     - ဇုဇဗဴလပိုဲတအ်ဂှ် ဟိုတ်နူမဗဳဇ (ဆီဇာတိ) ဆက်စပ်မံၚ်ညးသ္ကံတုဲ ရုပ်သာ်ပိုဲ မပ္တံ 
အရံၚ်စၞာံ၊ အရံၚ်သော်၊ အရံၚ်မတ်၊ ဗီုပြၚ်ဇကုဇကောဝ်ပိုဲ ဂွံတုပ် (ဝါ) ကြပ်တုပ်မံၚ်ရောၚ်။

  - ဒၟာနူဏံဟေၚ် ဂကူမသဆက်စပ်မံၚ်ရဂှ် ပိုဲတီ၊ ပိုက်တံဂၠာဲရိုဟ်မ္ဂး ဂကူမန်တအ်ဂှ် ဒှ်မသ ကောဒေံ ကြပ်ပ် (ဝါ) သ္ၚောဲသ္ၚောဲဖအိုတ်ရရောၚ်။ 

၃။ ကောဒေံဂှ် ဒှ်မသကြပ်ပ် ဂကူဂှ် ဒှ်မသသ္ၚောဲသ္ၚောဲ ဗီုဆာန်ကောဒေံဂှ် ဆာန်ဂကူကီုမ္ဂး မန်ပိုဲမုက်မတ် ယးတၟးဂကူပိုဲဗၠးၜးရောၚ်။
              (၂)
၄။ ဂကူမၞးဒှ်မံၚ်ဍိက်မ္ဂး မၞးကီု ကောဒေံမၞးကီု ဒှ်ဗက်ဍိက် ဒးဒုၚ်ဇိက်ဖအိုတ်ရ။ ဂကူမၞးဗၠးၜးမ္ဂး မၞးကီု ကောဒေံမၞးကီု ဗၠးၜးသၠဲလးဇၞော်မောဝ် ဖအိုတ်ရောၚ်။  

၅။ ဂကူဇကုဒှ်မံၚ်ဍိက် ဒှ်မံၚ်ဒဒိုက်ဂှ်ဟွံရံၚ်၊ ရံၚ် သွက်ဇကုတုဲ ပဲါဒဴအာဌာန်တၞဟ်ဟ်ဂှ် ဒှ်ညး ဒှ်ဂြိပ်ဒဴ မာန်ဗက်စရ။ 

၆။ ဍုၚ်ကွာန်ဌာန်ဒေသဇကု ဇကုဟွံမံၚ် ရန်ကဵုသြန်တုဲ အာထောံဌာန်တၞဟ်မ္ဂး ဂကူညးတၞဟ် လုပ်ကၠုၚ်ဗပေၚ်ဒၞာဲရောၚ်။ ဒှ်သာ်ဂှ်ဂၠိုၚ်မ္ဂး ဍုၚ်ကွာန်ဌာန်ဇကု ဒှ်အာဌာန်ညးတၞဟ်ရောၚ်။ 

၇။ မန်တအ်အာဍုၚ်သ္အာၚ် ဂၠာဲသြန်ဂှ် ဒှ်ဂုဏ်ဖဵုပူဂဵုရဂၠိုၚ် ဍုၚ်ကွာန်မန် ဒှ်အာဍုၚ်ကွာန်ဂကူညးတၞဟ်ဂှ် ဂွံကလေၚ် ပလေဝ်ဟွံလောဲ လေၚ်ဆောံသွက် ဂကူဇၞော်ဇၞော် ဒဵုကဵုဂကူကၠေံကၠက် ဒှ်မာန်ရောၚ်။

၈။ ဂကူတုပ်မ္ဂး ဒးရီုဗၚ်မၚ်မွဲ ညးသ္ကအ်ရောၚ်။ဂကူကြုက်၊ ဂကူဂလာ၊ (မူသလေမ်)တအ် ရီုဗၚ်မၚ်မွဲ ညးသ္ကအ်ခိုဟ်တုဲ  ဂကူဍေံတအ် ဇၞော်မောဝ်ပြာကတ်ရောၚ်။ 

၉။ မၞိဟ်ဂကူတုပ်တအ်ဂှ် ကံကုသဵုဆက်စပ်မံၚ် ညးသ္ကအ်ရောၚ်တုဲ ဒးညဳသာညးသ္ကအ် ဒးရီုဗၚ်ညးသ္ကအ်။ 
ဟွံညဳသာ ဟွံရံၚ်စံၚ်မၚ်မွဲ ညးသ္ကအ်မ္ဂး ညးလေဝ်ဒှ်ဒဒိုက် အဲလေဝ်ဒှ်ဒဒိုက် တၞီဗၠိုက်အာ အလုံဂကူရောၚ်။  
                  (၃)
၁၀။ ကၠဵုတအ်ဂှ် ဟွံဝိုတ်တၠ၊ မၞိဟ်ဝိုတ်မံၚ်မသ ဂကူတအ်ဂှ် ပရေံစိုပ်ကဆံၚ်လဵု ချပ်ဗ္စာညိ။

၁၁။ ပြံၚ်အာမံၚ် ဍုၚ်ညးတၞဟ် ဌာန်ညးတၞဟ်မ္ဂး ဒးဗက်မံၚ် အခိုက်ညးတၞဟ်ရောၚ်တုဲ လက်သဏ်ဂကူဇကု ဗၠိုက်တၞီအာရ၊ ကၞောတ်တဲ (စိုပ်အဆက်ကောန် အဆက်စဴ) ဒှ်အာ ဂကူညးတၞဟ်တွဵုရ။

၁၂။ ဘဝဍိက်ဂှ် ပါဲဒဴကေတ်ဟွံဗၠး၊ အာမံၚ်ဍုၚ်ညး ဒးမံၚ်သၟဝ်တဲဂကူညးရ၊ ကုသဵုခိုဟ်မ္ဂး ဘဝဍိက်ကဆံၚ်သၠုၚ်ညိဟေၚ် ဒှ်မာန်ရောၚ်။သ္ဂောံဗၠးတိတ် နူဘဝဍိက်မာန် ဌာန်ဒေသ ဂကူဇကုဂှ် သ္ပသ္ဇိုၚ်တုဲ ဒးလွဳဒြဟတ် ဒးဒက်ပတန်အာရောၚ်။

၁၃။ ဂကူဇကုဒှ်မံၚ်ဍိက် ဒှ်မံၚ်ဒဒိုက်ဂှ် ဟွံရံၚ်၊ ရံၚ်ကဵုဖဵုဂုဏ်ဇကုတုဲ ကၠောန်မံၚ်သွက် ညးဍဵုဍိက်ဂကူဇကုဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ကၠက်ဂကူ ဒှ်မၞိဟ်ဂကူတဝ်မုဲဟွံသေၚ်ဟာ?။

၁၄။ ပိုဲဒးဒုၚ်ဒှ်မံၚ်ဍိက်ဂှ် ဟိုတ်နူကဵုကံကုသဵုဘဝအတိက်ဟွံသေၚ်၊ ဟိုတ်နူကဵု ပိုဲဒုၚ်သ္ပမံၚ်ဍိက်တုဲ ညးတၞဟ်ဂွံသ္ပဂွံအုပ်ဓလီုမံၚ်ရောၚ်။
                 (၄)
၁၅။ ဂကူဟွံမိက်ဒုၚ် သ္ပဍိက်ညးတၞဟ်တအ်ဂှ် ညးတၞဟ်လေဝ် ဟွံမိက်သ္ပဍိက်ရ၊ ဟိုတ်ဍေံဂှ် ဖဵု ဂုဏ်ညးဟွံမွဲ သီုဒှ်အန္တယ်ကုညးမာန်တုဲ ညးဟွံမိက်သ္ပရောၚ်။

၁၆။ ကံကုသဵုဂကူမွဲမွဲဂှ် နွံလ္တူပရေၚ်လွဳပရာ ကေုာံ ပရေၚ်ညဳသာပ္ဍဲဂကူဂှ်ရ။

၁၇။ ဂကူဟွံမွဲကုဍုၚ် စရာဲဂွံဇၞော်သၠုၚ်ပြာကတ် ဗီုညးတၞဟ်ဒှ်ဟွံမာန်။ 

    - ဂကူဟွံမွဲကုအခေါၚ်ပရေၚ်ဂကူဇကုဇကုဖန် သ္ဂောံ တန်ကြန်အာဍာ်ဇမၠိၚ် ဒှ်ဟွံမာန်။
 
    - ဂကူဟွံမွဲကုဒပ်ပၞာန် ညးသ္ပမာန်ဍဵုဍိုက် ဒးဗၠိုက်တၞီအာ ပြဟ်ဟ်ရောၚ်။

၁၈။ လ္ၚတ်ဝၚ်ဂကူ သွက်ဂွံကြီုကြဴမံၚ်ဟွံသေၚ်၊လ္ၚတ်ဝၚ်ဂကူ သွက်ဂွံတီ အာဲကၟာဲဟေၚ်၊ တီအာဲကၟာဲတုဲ ညံၚ်သ္ဂောံစိုပ်တဲဂကူဇကု ဒးပြုပြေၚ်။

၁၉။ အရေဝ်ဘာသာမွဲမွဲ လိက်ပတ်ဘာသာမွဲမွဲဂှ် ဟွံဒှ်အထက်အပၚ်ကု ပရေၚ်ဂယိုၚ်လမျီုမ္ဂး မၞိဟ်တအ်ဟွံစွံ ၚုဟ်မး ဟွံမိက်ကတ်ဗတောန် စကာအောန်ကၠုၚ်တုဲ အရေဝ်၊လိက်ပတ်၊ ဘာသာ ဗၠိုက်တၞီစှ်ေအာတွဵုရ။ 
                    (၅)
   ညးမဂွံလဝ်အဝဵုတအ် တီလဝ်ဒဒှ်ဏံတုဲ ကၟာတ် ဒၞာလဝ်၊ အရေဝ်၊ လိက်ပတ် ဂကူကောန်
ဍုၚ်အရၚ်တအ် ညံၚ်ဟွံဂွံစကာ အပ္ဍဲရုၚ် အပ္ဍဲသၞောဝ်တအ်ဂှ် သွက်ဂွံၚိတ်ကလက်ဂကူ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ရောၚ်။ 

၂၀။ လ္ၚဴမွဲမဟွံဒှ်ကၠေၚ်၊ ပလေၚ်မွဲမဟွံဒှ်ကွာၚ် ဟီု ကၠာလေဝ် ဂကူတၞဟ်မွဲ စိုပ်ကၠုၚ်ကွာန်ဇကု ဍေံဟွံဟီုအရေဝ်ဇကု ဇကုမၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ဗက်ဟီု မံၚ်အရေဝ်ဍေံဂှ် စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူဇကု ဟွံသဝ်အာနူဍေံဟာ။

၂၁။ မၞိဟ်ကၠုၚ်ပၠံၚ်တိဍာ်ဂကူဇကု ၚိတ်ကလက်ဂကူ ဇကုဂှ်စွံစိုတ်သၠဲသၠဲဒုၚ်လဝ်တဲမ္ဂး မၞးဂှ် မၞိဟ်ဆာန်ဂကူဟွံသေၚ် ဒှ်မၞိဟ်ဒုၚ်စကာသၞ ဗပေၚ်ပၟိက်သၞ ဒှ်မၞိဟ်ကလက်ဂကူ ဇကုကီုရ။

၂၂။ ဂကူမွဲမွဲ မိက်ဂွံဒက်ပ္တန်ကၟိန်ဍုၚ်ဗၠးၜး သွက်ဂကူ ဇကုမ္ဂး မ္ၚးနူဌာန်ဒတန် ဇုဇဗဴလဂကူဇကုတုဲ
ဒၞာဲဒေသတၞဟ် ဒက်ပ္တန်ဟွံလောဲရ။
 
၂၃။ ပ္ဍဲလိုက်ဏံ ဒြပ်ရတ်ၚုဟ်မးဇၞော်နူကၟိန်ဍုၚ်ဗၠးၜးဂှ် ဟွံမွဲရ။ ဟိုတ်နူၚုဟ်မးဇၞော်ဂၠိုၚ်ဟေၚ် မၞိဟ်တအ် ဒုၚ်သၠာဲမံၚ်ကုဆီပဠက် လမျီု ဗွဲမဂၠိုၚ် ရောၚ်။

၂၄။ ဆာန်ဂကူမန်ဍာံမ္ဂး မဇဂကူမန်ညံၚ်ဟွံဂွံကၠေံကၠက်အာဂှ် ဒးထိၚ်ဒဝ်အာရောၚ်။မဇဂကူမန် ညံၚ်ဟွံဂွံကၠေံကၠက် ပရေၚ်ဘဝဂကူမန် မန်ဒးဖန်ဖက်ကေတ်တ်ရောၚ်။ မဇဂကူမန် ညံၚ်ဂွံတန်ကြန် ဍုၚ်မန်ဗၠးၜးပိုဲ ဒးပ္တန်ရောၚ်။

၂၅။ မိက်ဂွံတီအာဲ ဒးဂၠာဲရၚ်ဝၚ်အတိက်၊ ဝၚ်အတိက်ဟွံရံၚ် ဆီပြံၚ်ဒှ်ဍိက်။(ကျာ်ဇၞော်ဘာဒေါဝ် ကွာန်တံၚ်ပရၚ်)

၂၆။ မိက်ဂွံကဵုဂကူဗၠးၜးမ္ဂး အလုံဂကူမန်တအ် စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူ ညံၚ်သ္ဂောံသၠုၚ်၊ ညံၚ်သ္ဂောံမြဟ်မြဴကၠုၚ်ဂှ် ဒးကၠောန်ကၠာအိုတ်ရောၚ်။စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူသၠုၚ် မံၚ် ဟေၚ်ဒုၚ်ဒဒိုက်၊ ဒုၚ်ဂိ၊ ဒုၚ်ကဵုမာန် စိုတ်ဓါတ် ဆာန်ဂကူ မြဟ်မြဴဟေၚ် ဒုၚ်ထံၚ် ဒုၚ်ချိုတ် သွက်ဂကူမာန်ရောၚ်။

၂၇။ မၞိဟ်ကၠောန်မံၚ်ကမၠောန်ပရေၚ်ဂကူတအ်ဂှ် ၜိုန်ယောၚ်ယာနွံကၠာလေဝ် ဆဵုဂဗဂၠိုၚ်ကၠုၚ်မ္ဂး ကၠောန်ဒး အံၚ်ဇၞး မာန်မံၚ်ရောၚ်။မၞိဟ်ဟီုကေတ်သၟးသၟးတအ်ဂှ် အခိၚ်လဵုလေဝ် အံၚ်ဇၞးမာန်ဟွံသေၚ်၊ဟိုတ်ဂှ်တုဲ မၞိဟ်ဗီုလဵု ဒးထိုၚ်သးထေက် သ္ၚဳဂၠိပ်ညိ။

၂၈။ မၞိဟ်မွဲမွဲ ပူဂဵုဆာန်ဂကူဟွံသေၚ်၊ ကလၚ်အရေဝ်ညးသၟး ဟွံတီ၊ ဒးရံၚ်လ္တူ ကမၠောန် ပွညးတအ်ရောၚ်။ 

၂၉။ ဒုၚ်ယၟုကၠောန်ပရေၚ်ဂကူ ဂးတုဲ ရေက်ကးပ္တိတ်မံၚ်ပရဲ လ္တူကမၠောန်ဂကူမ္ဂး ပရေံနူ ဟွံကၠောန်ပရေၚ်ဂကူဏီ။
   
၃၀။ ဘဝဂတမုဒှ်ဂှ် ညးလဵုလေဝ်တီချိုတ်ပၠိုတ် ဟွံသေၚ်၊ ကၠောန်ပရေၚ်ဂကူ ပရေၚ်ဍုၚ်
ပရေၚ်ညးဂမၠိုၚ် ညံၚ်စိုပ်တရဴမ္ဂး မၞိဟ်ချိုတ်အာလေဝ် ဝၚ်ခိုဟ်မွဲ ဂွံဒုၚ်စချိုတ်ပၠိုတ်အာရောၚ်။ 

၃၁။ ဂၠာဲဒြပ်ရန်သွက်ကောန် ဗတောန်ကွတ် ရန်သွက်ဇကုဖဵု ညးဂမၠိုၚ်ဟွံဒှ်မ္ဂး ညးမွဲဟွံထိုၚ်သးဝၚ်ခိုဟ်ဟွံၜက်သှ်ေရ။

၃၂။ မၞိဟ်မွဲမွဲ စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူၜိုတ်လဵုနွံဂှ် မိက်ဂွံတီမ္ဂး ၜိုတ်လဵုညးဒုၚ်ဂိ ဒုၚ်အိုတ် ဒုၚ်ကၠောန်မံၚ် သွက်ဂကူဂှ် ရံၚ်ညိ၊ လ္တူအရေဝ်ညးသၟး သ္ပသ္ဂုတ်သွာတ်ညိ။

၃၃။ ဆာန်ကၠအ်မ္ဂး ဒးပခိုၚ်ဒၞးဒပ်၊ ဆာန်ဒြပ်မ္ဂး ဒးပခိုၚ်ပရေၚ်ဂီုကၠီု ဆာန်ဂကူဆာန်ဍုၚ်မ္ဂး ဒးပခိုၚ်ဒပ်ပၞာန် ရောၚ်။

၃၄။ ဂကူမွဲမွဲ ဂွံဇၞော်မောဝ်တဴတက်ပြာကတ်မံၚ်ဂှ် ချိုတ်တုပ်ဂျိုၚ်တုပ် ဝါတ်တုပ်သိုက်တုပ် ညဳညဳသာသာ ရုန်ဂစာန်ထတ်ထပါ်ကၠုၚ် အခက်အခုဲနာနာ၊ တဝ်စၞေဟ်သၞနာနာမွဲစွံ လအ်ကဵုသၞာံအခါရောၚ်၊ အခိုက်ဏံ လီုလာ်ယောၚ်ယာအာမ္ဂး ဒှ်ဍိက်ညးတၞဟ်ရ။ 

၃၅။ မၞိဟ်ဟွံတီဂုဏ်မိမ ဂုဏ်အစာ ဂုဏ်ဂကူတအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဟွံတီဂုဏ်ညးတၞဟ် ဒှ်မၞိဟ်သစ္စဟွံမွဲတုဲ ပရေံနူသတ်တိစ္ဆာန်ဏီရ။
                        (၈)

၃၆။ ကြက်ဂကူဂှ် အရေဝ်၊ ကြက်အရေဝ်ဂှ် လိက်ပတ် ဆာန်ဂကူဇကုမ္ဂး ထိၚ်ဒဝ်အရေဝ် လိက်ပတ်ဂကူဇကုအိုတ်ညိ။

၃၇။ သ္ဂောံထိၚ်ဒဝ်အာအရေဝ်ဂကူဇကုမာန်
မန်ကုမန် ဟီုအရေဝ်မန်အိုတ်ညိ၊ဟီုအရေဝ်မန်မ္ဂး အရေဝ်ညးတၞဟ် လ္ပကဵုပြံက်နှဴ၊ ပြံက်နှဴမံၚ်အရေဝ်ညးတၞဟ်မ္ဂး အရေဝ်ဂကူဇကုဂှ် ကၠာဲအာတုဲ လအ်မ္ဂး ကၠေံကၠက် အာရောၚ်။

၃၈။ ဂကူမန်ကောန်ဗုဒ္ဓသာသာတအ် ဗီုစိုတ်ဓါတ်ပ္ဍဲအရာကဵုဒါန်သ္ပကုသဵုဂှ် ယဝ်ထံက်ပၚ် ပ္ဍဲပရေၚ်ကမၠောန်ဂကူကီုမ္ဂး ဂကူပိုဲဇၞော်မောဝ် တဴတက်တိုန်ပြဟ်ဟ် ဗွဲစၟတ်ရောၚ်။

၃၉။ မၞိဟ်တအ် စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူ ၜိုတ်လဵုဇြိုဟ်နက်ရောဂှ် အခါဆဵုဂဗကြေပ်ဂြတ်ဟေၚ် တီကေတ်မာန်ရ။ အခါကြေပ်ဂြတ် ဝေၚ်ပဲါ၊ အခိၚ်သၠဲလးမ္ဂး လုပ်ဗဒဲါ၊ ကြပ်ကၠုၚ်ပေဲါအံၚ်ဇၞးမ္ဂး ပၠံၚ်ဒၞာဲ ပွသာ်ဏံဂှ် ပွရဲဗက်သာတအ်ရောၚ်။

၄၀။ ဂွံမံၚ်ပ္ဍဲတိဇကု သ္ၚိဇကုဂှ် ၜိုန်ဝါတ်ဒိုက်ကၠာလေဝ် သိက္ခာနွံဂၠိုၚ်နူ ဒးမံၚ်ပ္ဍဲတိညးတၞဟ် သ္ၚိညးတၞဟ်ဏီ၊ ပ္ဍဲသ္ၚိဇကု ဒးစပုၚ်ၜိုတ်လေဝ် ခိုဟ်နူဒးအာတ်စ ပ္ဍဲသ္ၚိညးတၞဟ်ဏီရ။

၄၁။ ဂကူမန်တအ် ၜိုတ်လဵုဝါတ်တ် စိုတ်ဓါတ်ဂွိၚ်ဖေက်ဂကူ ကၠက်နွံမံၚ်မ္ဂး ပရေၚ်ဗၠးၜးဂကူဂှ် ကၠောန်ဂွံမံၚ်ဏီ။ဂကူမန်တအ် ၜိုတ်လဵုလောဲလောဲ စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူ ဟွံမွဲရမ္ဂး ပရေၚ်ဗၠးၜးဂကူဂှ် ကၠောန်ဟွံလောဲရ။

၄၂။ ဟိုတ်နူစိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူထတ် ကၠောန်သွက်ဂကူတုဲ ဒးဒုၚ်ချိုတ်အာဂှ် လ္ပဂွိၚ်လ္ပဖေက်စိုတ်လ္ပလီု ချိုတ်ဂှ်ညးလဵုမွဲပါဲဟွံဗၠး၊ ဂကူဇကုဒှ်မံၚ်ဍိက်ဖိုဟ် ဇကုတိက်မံၚ်မိပ်မံၚ်တုဲ ဒးချိုတ်အာဂှ် ထေက်ကဵု ဒးဂွကဵုညးဂမၠိုၚ်။
 
၄၃။ မၞိဟ်မွဲမွဲ အယုက်ၜိုတ်လဵုဂၠိၚ်ၚ် ပိုန်ဒြပ်ၜိုတ်လဵုသၠဲသၠဲ နွံမံၚ်ပ္ဍဲဘဝဍိက်မ္ဂး ဝၚ်လျးတၟးမာန်ဟွံသေၚ်၊ ၜိုန်ဒှ်သၟိၚ်မွဲမွဲဒၞာဲ ၜိုန်ဝၚ်နာဲဒယှ်လေဝ် ဒှ်ဍိက်ကဆံၚ်သၠုၚ်၊ ဍိက် ဒယှ်မွဲဟေၚ်တုဲ သိက္ခာဟွံမွဲရ။ 

၄၄။ ဝၚ်ဂှ်ညးဇၞးတအ်ဟေၚ် အခေါၚ်ချူခၞံဂၠိုၚ်တုဲ ညးဂမၠိုၚ်စိုတ်လုပ်စရ။

၄၅။ ဟီုကြီုမံၚ်ဝၚ်အတိက် ဇကုဒုၚ်သ္ပမံၚ်ဍိက်ဂှ် ဂွကဵုလေပ်ညိ။
        
၄၆။ ကူချပ်ရံၚ်အးအး မၞိဟ်ဟွံဂွံဒုၚ်စလဝ် အာဲကၟာဲဂကူ နွံမံၚ်ကီုရဟာ၊ ဒုၚ်စလဝ်အာဲကၟာဲဂကူတုဲ ဟွံတီဂုဏ်ဂကူ ဟွံကၠောန်ပရေၚ်ဂကူ  ဟွံရီုဗၚ်ဂကူမ္ဂး ဒှ်မၞိဟ်ဟွံတီတာလျိုၚ် ဒှ်ပွမၞိဟ် အရိုၚ်တအ်ရောၚ်။
                   (၁၀)
 ၄၇။ မၞိဟ်ကၠာတေံကၠောန်ဗဒှ်ကၠုၚ်လဝ်ဂှ် မၞိဟ်တ္ၚဲဏံ ဒုၚ်စသိုၚ်၊ မၞိဟ်တ္ၚဲဏံကၠောန်ဗဒှ်လဝ်တအ်ဂှ် မၞိဟ်တ္ၚဲယးတေံဒုၚ်စသိုၚ်ရ။ လၟေၚ်ဓမ္မတာဏံဂှ် တီကၠိုဟ်တုဲ သွက်မဇဂကူပိုဲ တ္ၚဲယးတေံ သ္ဂောံဒုၚ်စသိုၚ်ခိုဟ်ဟ်မာန် ပိုဲဒးဂစာန်ကၠောန် ကဵုရောၚ်ဂှ် ဒှ်တာလျိုၚ်ပရေၚ်မၞိဟ်ရ။

၄၈။ မၞိဟ်တုပ်ပ် ပိုဲဒုၚ်သ္ပမံၚ်ဍိက်ဂကူတၞဟ်မ္ဂး ၚုဟ်မးဂကူပိုဲပၠိုတ် ဝၚ်ဂကူပိုဲ ကၠေံအိုတ်အာရောၚ်။ 

၄၉။ တၠအဝဵုတအ်ဂှ် ထ္ၜးဟိုတ်ကဵုစဵုဒၞာဖဵုဂုဏ်ဂကူတုဲ ရပ်လဝ်အဝဵုသၟးရ၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် အခါသရုပ်ဇာတ်မ္ဂး ဒှ်ဂုဏ်ဖဵုကုဂကူဂှ် အောန်အာနူအန္တယ်ကုဂကူ သာ်ဂှ်သၟး ဂွံဆဵုကၠုၚ်ရ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၀၄:၅၆၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၂ (+0630)

== ပရေၚ်မန်ပ္ဍဲဝၚ်အတိက်   ပရေၚ်တဲသွက်ရဲဆာန်ဂကူမန် ==

ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန်

       ပရေၚ်မန်ပ္ဍဲဝၚ်အတိက်

၁။ လ္ၚတ်ဝၚ်တမၠာ အာသ္ဂောံတီဂၠံၚ်
     ဆီဒၞာဲမန်ခံၚ်    လံၚ်ဗပေၚ်ကဵုဇြဟတ်
     လ္ၚတ်ဒၞာဲမန်သဝ်  ဗဝ်ဗပေၚ်ပလေဝ်ဒး။
     မိက်ဂွံဗၠးၜး        ဒးကၠးဝၚ်အတိက်
     ဟွံတီဝၚ်အတိက် ဆီပြံၚ်ဒှ်ဍိက်မာန်။

၂။ ဂကူမန်ပိုဲဂှ် ကၠုၚ်နူမဇမန်ဂေါလွာ် ဂကောံဂကူမန်ခမာရ။ ဒေသမူလမန်ခမာတအ်ဂှ် ကုန်ဒဵုမန်ဂေါလဳယျာ လပါ်သၟဝ်ကျာ ကန္တာရဗတဳ (ဂၚ်ဗတဳ) ဂေါဗဳရ။

၃။ ဒၞာဲတေံဝွံ ဟိုတ်နူဥတုရာသဳဟွံခိုဟ်တုဲ ဆုဲပြံၚ်စှ်ေမံၚ် ပ္ဍဲဗလးပရၚ်ဝဳယာန်ဇြဳကျာန်န် (ပ္ဍဲဍုၚ်ကြုက်လပါ်ဗၟံက်) ဂှ် သၞာံ ဗွဲမလအ်လ ကၠောန်ကၠုၚ်ဝါဗ္ၚတဵုသြောံရ၊ မန်ခမာတအ် သြောံသ္ၚုဇွောံမသၠဲလးမံၚ်ဂှ် ဂကူတၞဟ်ကၠုၚ်ပၠံၚ်ၜးဂၠိုၚ်ကဵုဝါ ဂၠိုၚ်ကဵုသၞာံတုဲ နူဂှ်ထပ်ဆုဲပြံၚ်ကၠုၚ် လပါ်ပလိုတ်သၠုၚ်ကျာ (နေရတိ) မွဲက္ဍိုပ်တုဲမွဲက္ဍိုပ်ရ၊ ဟိုတ်နူဂှ် ပြးအာညးသကအ်တုဲ လအ်ညိဒှ်အာဂကူတၞဟ်ခြာရ။

၄။ ဂကူမွဲကရောံ လုပ်ဂကောံဂကူမန်ခမာတအ်ဂှ် ဗဳယေက်နာမ်၊ ခမာ (ခမေန်)၊ မန်၊ ပလံၚ်(တအၚ်)၊ ဝ(လဝ)၊ မုန္ဒ (ဍုၚ်အိန္ဒိယသၠုၚ်ကျာ)၊သာန်တာ၊ (ဍုၚ်အိန္ဒိယ/ ဗေန်ဂလာဒက်)၊ ခါဇြဳ (ဍုၚ်အိန္ဒိယ တွဵုရးဍုၚ်အာသာံ) တအ်ရ။

၅။ ဂကူမန်တအ်ဂှ် နူအခိၚ်ၜိုတ် (BC-၂၀၀၀) တေံ ဆုဲပြံၚ်တိတ်နူဒေသပြၚ်ၜဳယာန်ဇြဳကျာန်တုဲ စှ်ေအာလပါ်ဒိုဟ်နေရတိ (ပလိုတ်သၠုၚ်ကျာ) ဖျေံသဇိုၚ်ပ္ဍဲဒေသ (ခါလၟုဟ်ကော်) ကၟိန်ဍုၚ်သေံဒကုတ်သၠုၚ်ကျာ ကေုာံ ကၟိန်ဍုၚ် မန်ဗၟာ ဒကုတ်သၠုၚ်ကျာကျာတအ်ရ။ 

၆။ အခိၚ်ၜိုတ် (BC-၁၀၀၀) ဂှ် မန်တအ် ဒက်ပ္တန်ကၠုၚ် ဍုၚ်သုဓမ္မဝတဳ ပ္ဍဲဒၞာဲတမ်ဒဵုကေလာသ ခါလၟုဟ်နွံသၟဝ်ကျာ ဍုၚ်သဓီုၜိုတ်(၃၀)တိုၚ်၊ ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်ၜဳလၚ်၊ တွဵုရးဍုၚ်မန်ရ၊ ဍုၚ်ဝွံ သၟိၚ်မန် (၂၄) အဆက်သ္ပကၠုၚ်သၟိၚ် ပကၚ်ရၚ်ကၠုၚ်ရ၊ ကြဴဏံပြံၚ်သၠာဲယၟုဍုၚ် သုဘိန္နနာဂရတုဲ ဆက်အုပ်ဓုပ်ကၠုၚ်သၟိၚ် (၃) အဆက်ပၠန်ရ။

၇။ နူဍုၚ်သုဘိန္နနာဂရဂှ် ပြံၚ်ဆုဲအာပတန်ဍုၚ် ရာဇာဌာနဳ သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ ဒၞာဲဍုၚ်သဓီုလၟုဟ်တုဲ အဆက်သၟိၚ် ဥမဵု (၅) အဆက် အဆက်သၟိၚ်သဳဟသုဓမ္မရာဇာ (၅၇)အဆက်အုပ်ဓုပ်ကၠုၚ်ရ။ ကြဴအိုတ် လက်ထက်သၟိၚ်မနဟဝ် သက္ကရာဇ်သာသနာ (၁၆၀၁) ခရေတ် (၁၀၅၇)ဍုၚ် (၄၁၉)ဂိတုဇှ်ေ(၁၁)မံက်ဂှ် သၟိၚ်ဗၟာအနဝ်ရထာ ကၠုၚ်ဗ္တိုက်ပလီုသီုရပ်ဏာသၟိၚ်မနုဟဝ် ကေတ်ဏာဂြပ်ရတ် သီုပိဋကတ်တအ်ရ။ ခေတ်တေံယၟုဍုၚ်ရာဇာဌာနဳဂှ် ဒှ်မံၚ် ယၟုကၟိန်ဍုၚ်ရ)

၈။ ပ္ဍဲရးလ္ဂုၚ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ကျိုက်တာန် ဒၞာဲကွာန်ပါဒဇၞော်လၟုဟ်ဂှ် ပ္ဍဲမဟာသက္ကရာဇ်(၉၈)တေံ ကောန်ဨကရာဇ်ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘိမ္မိ မနွံယၟု တိဿဘောဂသေန အာပတန်လဝ်ဍုၚ်ပါဒတုဲ အုပ်ဓုပ်ကၠုၚ်သၟိၚ်(၃၄)အဆက် ပွိုၚ်ကာလၜိုတ်(၈၀၀)သၞာံရ။

၉။ ပ္ဍဲဒၞာဲဍုၚ်လ္ဂုၚ်လေဝ် သၟိၚ်ဥက္ကလာပ ပ္တန်ကၠုၚ်ဍုၚ် တြိဂုမ္ဗတုဲ သၟိၚ်ပကၚ်ရၚ်ကၠုၚ် (၃၂) အဆက်ရ။

၁၀။ သက္ကရာဇ်သာသနာ (၁၁၁၆)၊ ခရေတ် (၅၇၃)ဂှ် အဆက်သၟိၚ်ဍုၚ်သုဝဏ္ဏမ္မိ သမလ၊ ဝိမလ ကောဒေံၜါသ္ပက္ဍိုပ်တုဲ အာပ္တန်ကၠုၚ်ဍုၚ် ဟံသာဝတဳရ။ သၟိၚ်အုပ်ဓုပ်ကၠုၚ် (၁၇) ဒတောဝ်၊ စိုပ်လက်ထက်သၟိၚ်တိဿသက္ကရာဇ်သာသနာ ('၁၄၈၇)၊ ခရေတ် (၁၀၄၃)ဂှ် သၟိၚ်ဗၟာနူဍုၚ် ဗကာံအာဗ္တိုက်ပလီုထောံရ။

၁၁။ ဂကူမန်ကု ဂကူခမာတအ် ပံၚ်တုဲ ပ္ဍဲကာလသက္ကရာဇ်ခရေတ် AD- မွဲဗွဝ်ကၠံသၞာံ  ဒဵု (၆) ဗွဝ်ကၠံသၞာံဂှ် ပ္တန်ကၠုၚ်လဝ်ဍုၚ်ဇၞော်သၠဲ (အေမ်ပါရာ) မနွံယၟု ဖူနာံရ။ ပ္ဍဲ (၆) ဗွဝ်ကၠံသၞာံဂှ် မန်ကုခမာပြးအာတုဲ မန်တအ်ဒက်ပ္တန်ကၠုၚ် ကၟိန်ဍုၚ်ဒွါရဝတဳ ဒဵုစိုပ် (၁၁) ဗွဝ်ကၠံသၞာံ (သၞာံ-၁၀၂၂) သ္ပလဝ်သဇိုၚ်အပ္ဍဲဒေသကၟိန်ဍုၚ်သေံ ဒကုတ်သၠုၚ်ကျာလၟုဟ်ဏံရ။ ကၟိန်ဍုၚ်ဒွါရဝတဳဂှ် သၟိၚ်ခမာသူရိယဝါရမာန် ပဌမကၠုၚ်ဗ္တိုက်တုဲ ဒးလီုအာရ။

၁၂။ သက္ကရာဇ်ခရေတ် (AD-၆၆၃) (၇-ဗွဝ်ကၠံသၞာံ) ဂှ် ဨကရာဇ်ဗြဴ စာဓမ္မဒေဝဳ စပ္တန်ကၠုၚ်ကၟိန်ဍုၚ်မန် ဟရိပုဥ္ဇ(ဒၞာဲဍုၚ်လာံဖုန် လၟုဟ်နွံသၠုၚ်ကျာ ဍုၚ်ဇျှၚ်မာဲၜိုတ် ၃၀ ဂဳလဵုမဳတာ)ဂှ်တုဲ သၟိၚ်မန်တအ် ပကၚ်ရၚ်ကၠုၚ် (၄၉) ဒတောဝ်ရ၊ စိုပ်အခိၚ်သၟိၚ်မန် ဗညာယိဗအုပ်ဓုပ်လဝ်ပ္ဍဲ (၁၃)ဗွဝ်ကၠံသၞာံ (AD-၁၂၉၃)ဂှ် သၟိၚ်သေံမၚ်ရာဲကၠုၚ်ဗ္တိုက်တုဲ ဒးလီုအာရ။

၁၃။ အခိၚ်ကၟိန်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ၊ သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ၊ ဒွါရဝတဳ၊ ဟရိပုဥ္ဇ တအ်တန်မံၚ်တေံဂှ် ကၟိန်ဍုၚ်မွဲကုမွဲ ဆက်တဲကၠောံဍ ရီုဗၚ်ကၠုၚ်ညးသ္ကအ်နွံရ။

၁၄။ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ ဒှ်ကၠုၚ်ဍုၚ်ရာဇဌာနဳ ကၟိန်ဍုၚ်မန်ပိုဲဂှ် နွံပိဝါရ။
     
      အလန်ပဌမ-သက္ကရာဇ်သာသနာ (၁၁၁၆) ခရေတ် (၅၇၃) သမလ၊ ဝိမလ တအ် စပ္တန်သၟိၚ် (၁၇)ဒတောဝ် အုပ်ဓုပ်ကၠုၚ်ရ၊ ပ္ဍဲသၞာံသာသနာ (၁၅၈၇) ခရေတ် (၁၀၄၃) လက်ထက်သၟိၚ်တိဿ သၟိၚ်ဗၟာနူဍုၚ်ဗကာံကၠုၚ်ဗ္တိုက်တုဲ လီုအာရ။
     
    အလန်ဒုတိယ-သၞာံခရေတ်(၁၃၆၉)ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ (အပါရာဇာဓိရာဇ်) ပြံၚ်အာနူမုတ္တမ၊ ဍုၚ်ဝါန်တအ်တုဲ စပ္တန်၊ သၟိၚ် (၁၁)ဒတောဝ် အုပ်ဓုပ်ကၠုၚ်သၞာံ ခရေတ်(၁၅၃၈) အခိၚ်သၟိၚ်မန် တၠညးဒကာရတ်ပိ ပ္ကၚ်ရၚ်ဂှ် သၟိၚ်ဗၟာနူတံၚ်ဥူတဗေန်ယှိုဲထဳကၠုၚ်ဗ္တိုက်တုဲသီဂွံဏာရ။

    အလန်တတိယ- သၞာံခရေတ် (၁၇၄၀)ဂှ် သၟိၚ်ဗုဒ္ဓကေသဳ ကလေၚ်ပ္တန် သၟိၚ်မန် (၂) ဒတောဝ် ပ္ဍဲခရေတ် (၁၇၅၇) သာသနာ (၂၃၀၁) လက်ထက်သၟိၚ်ဗညာဒလဂှ် သၟိၚ်ဗၟာအံၚ်ဇေယျကၠုၚ်ဗ္တိုက်တုဲလီုအာရ။

၁၅။ ကၟိန်ဍုၚ်မန် ဍုၚ်မုတ္တမ ဒှ်ဍုၚ်ရာဇာဌာနဳဂှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ခရေတ် (၁၂၈၁) သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ် (မဂဒူ) ပ္တန်ဗဒှ်ကၠုၚ်တုဲ သၟိၚ် (၈)ဒတောဝ် အုပ်ဓုပ်ကၠုၚ်ရ။ သၟိၚ်လၟိဟ် (၈) ဗညာဥူဂှ် တန်တဴဂွံပ္ဍဲမုတ္တမ(၁၅)သၞာံတုဲ ပြံၚ်အာပ္တန်ဍုၚ်ရာဇာနဳ ပ္ဍဲဟံသာဝတဳပ္ဍဲသၞာံခရေတ် (၁၃၆၉)ဂှ်ရ။

၁၆။ ဂကူမန်ပိုဲဂှ် အရီုဇၞော်ပ္ဍဲကမၠောန်ပိုန်ဒြပ် ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ပ္ဍဲသာသနာ အကြာဂကူဂမၠိုၚ် ကၟိန်ဍုၚကဂမၠိုၚ် မိက်ဂွံမံၚ်ညဳညဳသာသာ စေတနာခိုဟ်ပြဲ လ္တူညးတၞဟ်ဂၠိုၚ် ပလေဝ်ပခိုၚ်လဝ် ဇြဟတ်ပၞာန်အောန်ရ၊ လ္တူဂှ်ညးတၞဟ်ပ္တိတ်ဏာပရဲ ဍုၚ်မန်တိမန်လပါ်ဗၟံက်တေံဂှ် သေံတအ်ပၠံၚ်ကေတ်ဏာလပါ်ပလိုတ်ဏံဗၟာတအ်ပၠံၚ်ကေတ်ဏာတုဲ ဍုၚ်မန် တိမန် ဒးလေၚ်ဆောံ အာရ။

၁၇။ လ္ၚတ်ရံၚ်ပ္ဍဲဝၚ်မ္ဂး ဂကူမန်ပိုဲ အာပၠံၚ်ဗ္တိုက်ဍုၚ်ညးတၞဟ်ဂွံဆဵုအောန်ကွေံကွေံရ။ မန်ပိုဲတိုန်ဗ္တိုက် ဍုၚ်ဗၟာ အၚ်ဝနွံၜါဝါဓဝ်ရ၊ အလန်ပဌမ-လက်ထက်ရာဇာဓိရာဇ် သၟိၚ်ဗၟာဖရၚ်မၚ်ဂံၚ် (မၚ်းခေါၚ်း) ကေုာံ ဒေံညးပၠံၚ်နန်ဒှ်ပြသၞာဒေံညး စိုပ်ကၠုၚ်အာတ်အရီုအဗၚ်တုဲ ရာဇာဓိရာဇ် ဇက်တိုန်အာ ဗိုၚ်လဝ်ဍုၚ်အၚ်ဝရ။

        ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ခမဳဗၚ်ယသဂြော (စဂြိုဟ်သူမြတ်) တိတ်ဆဵုဂဗ သောၚ်ကလး စၞးသၟိၚ်ဗၟာတုဲ ဟွံဒှ်ဗတိုက် ရုပ်စဴကၠုၚ်ပၞာန်ရ။

        အလန်ဒုတိယ ပ္ဍဲလက်ထက်သၟိၚ်မန်ဗညာဒလ မန်တအ် ဗၠးၜးတိတ် နူသၟဝ်တဲဗၟာတၟိတၟိ အဃောဂစာန်ပလေဝ်ပခိုၚ်မံၚ်ကၟာၚ်ဍုၚ် ကၟာၚ်နန်တုဲဒှ်ဝွံ ပိဂအုံမွဲဂအုံဂှ် သၟိၚ်ဗၟာဒှ်ဂဝိၚ် ဖေက်မန်တအ်. ဇြဟတ်ဗိုန်ခိုၚ်အာတုဲ ကၠုၚ်ဗ္တိုက်ဍုၚ်မန်ရ၊ မန်တအ်လေဝ် ဃရေက်ပကောံဇြဟတ် ဒုၚ်ဗ္တိုက်ဗက်တိုန်အာ သီဂွံဍုၚ်အၚ်ဝ ရပ်ဂွံနၚ်သၟိၚ်ဗၟာရ။ ဗၟာတအ်ကၠုၚ်ဗ္တိုက်မံၚ်ဍုၚ်မန်ဂှ် ခေတ်ဆက်က် ဂၠိုၚ်ကဵုဝါရ။

    တၚ်သမ္တီ။      ။ဗညာဒလတိုန်ဂွံနန်ပွိုၚ် (၄)သၞာံ ရန်လဝ်ဒက်ကၟာၚ်ဍုၚ်ပိထပ် တုဲဂွံမံၚ်ထပ်ဓဝ်ဂှ် ဗၟာတအ်စှ်ေကၠုၚ်ဗ္တိုက်ရ၊ ဗၟာတအ် ဒှ်မံၚ်ဂဝိၚ်ဂှ် မန်တအ်ဂွံလဝ်ဒၞာဲ ပါၚ်ၜဳဨရာဝတဳရောၚ်တုဲ ဇြဟတ်မန်ခိုၚ်ဗိုန်အာမ္ဂး တြၚ်တိတ်ဍုၚ်မ္ၚး ကၠက်အာမာန်ဂှ်မွဲသာ် ဇွောံမသြောံသ္ၚု နူဒေသမန် ဟွံဂွံမ္ဂး စသုၚ်ဟွံရုမ် ဒှ်ဝါတ်မာန်မွဲသာ်တုဲ ကၠုၚ်ဗ္တိုက်ရောၚ်။

၁၈။ ဍုၚ်မန်တိမန်ပိုဲဂှ် နွံပ္ဍဲဇိုၚ်ၜဳဇၞော်တုဲ အာကၠုၚ်ဆက်ဆောံကုဍုၚ်သအာၚ်လောဲသွာကီု တိဗလး တိဝါဒၞာဲတဵုစဂၠိုၚ်ဇြဟတ်ဝဲါခိုဟ်တုဲ ကၠောန်ပ္တိတ်ဇွောံမ သၠဲလးကီု တိဗလးၜဳကြုၚ်ဂၠိုၚ်တုဲ အာကၠုၚ်လောဲသွာကီု၊ ဥတုရာသဳညဳသာဒးရတုဲ ဘဲသဘာဝအောန်ကီုကၚုဲသတ်ဆုဂၠိုၚ်နွံကဵုရှ်သာခိုဟ်ကီုတုဲ ညးတၞဟ်မိက်ဂွံပၠံၚ်ကေတ်မံၚ်ရောၚ်။

၁၉။ သၟိၚ်ဗၟာအံၚ်ဇေယျ သီဂွံဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳတုဲဂှ် ညံၚ်ဂွံဒှ်အာတိဍာ်ဍေံတအ် လၟိုန်ထာဝရမာန် ဂစိုတ်ကလက်ကၠုၚ်ဂကူမန် ထဍေၚ်ပ္တိတ်ထောံဂကူမန် ၚိတ်ကလက်ကၠုၚ်ဂကူမန် ဗွဲမဓဇန်ကြာန်ရောၚ်။ ကြဴဏံလေဝ် သၟိၚ်ဗၟာ တအ်အဆက်က် ၚိတ်ကလက်ကၠုၚ်မံၚ်ဂကူမန် နဲနာနာဖိုဟ်ရ၊ ဟိုတ်နူဒးဒုၚ်ၚိတ်ကၠုၚ်သာ်ဝွံတုဲ ပ္ဍဲရးဖါသီကုရးဟံသာဝတဳ ဂကူမန်တအ် ဂွံကၠေံအာရောၚ်။

၂၀။ သၟိၚ်ဗၟာအံၚ်ဇေယျ အခါသီဂွံဍုၚ်ဟံသာဝတဳ ပ္ဍဲသၞာံ(၁၁၁၉)တေံ မၞိဟ်ချိုတ်အာပ္ဍဲပေဲါဗ္တိုက်ဂှ် ဟွံရိုဟ်မၞိဟ်ဂြိပ်ပဲါဒဴဟွံမာန် သှ်ေမံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဟံသာဝတဳ ခမဳသၚ် (၃၀၀၀)၊ မၞိဟ်ဗြဴနွံကဵုယဲဒဒိုက် (၇၀၀၀) ၊သၟတ်မန်  (၅၀၀၀)၊ ကောန်ၚာ်အဝဲမဴတှ် (၆၀၀၀)၊ တအ် ဒးဒုၚ်ဂစိုတ်ကၠုၚ်ရ၊ မၞိဟ်ဂြိပ် ပါဲဒဴအာအောပ်မံၚ်အကြာဝါ အကြာကြုၚ် အကြာဂြိုပ် အကြာဒဵု ၜိုတ်ဆဵုညာတ်တအ်ဂှ် အာဂၠာဲ ဗက်ရပ်နၚ်တုဲ ကြိုၚ်စုတ်လဝ်ပ္ဍဲစာတ် (ခရိုၚ်ဇၞော်ဇၞော်)၊ အပံၚ် (၉)စာတ် ပေၚ်တဴထာတ်မံၚ်တအ်ဂှ် စံၚ်ဂစိုတ်ထောံကဵုပၟတ်ယဇ်၊ ရပ်ပကောံဒက်စွံလဝ်ပ္ဍဲပရၚ်ၜဳ ဍာ်ဒဳတိုန်ဟဳဗၠိုက်အာဂှ်လေဝ် ရိုဟ်လၟိဟ်ဟွံမာန်ရ။ပဲါနူဂှ်ဒြပ်ရတ်ကပေါတ်မန် မပတံကဵုနန်၊ ဘာ၊ဒြပ်၊ ကၟာၚ်ဍုၚ်ဂှ် လက်သဏ်ဂကူတအ်ကီု သီုကဵုလိက်ပတ်ပိဋကတ်အၚ်ယန်ဂြန်ဂဥုဲဗေဒၚ်ဝၚ်တြေံတြဟ် ဒှ်အာဲကၟာဲမန်တအ်ဂှ် ဗက်ဂၠာဲစံၚ်ပလီုထောံဖအိုတ်ရ။

၂၁။ မန်တအ် ဟွံမိက်မံၚ်သၟဝ်တဲဗၟာ ပၠန်ဂတးဟွံမာန်တုဲ ဒဴလုပ်အာဍုၚ်သေံ နလၟိဟ်မၞိဟ်ဂၠိုၚ်ၚ်နွံ (၉ဝါရ၊ အလန် ကၠာအိုတ်ဂှ် လက်ထက်သၟိၚ်နန္ဒ (ကောန်ဗရေအ်နံၚ်)အုပ်ဓုပ်လဝ်ဍုၚ် ဟံသာဝတဳ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ(၂၁၀၈) ပ္ဍဲ(၁၅၆၅)ဂှ် ဗညာကေန်ဒဴ၊ ဗညာရာံ ကေုာံ မဟာထေရ်ခါန်ဆံၚ်တအ် ပံၚ်ကဵုကောန်သၟိၚ်သေံ နရေဝ်သွောန် တဝ်စၞေဟ်ကဵုဗၟာတုဲ လုပ်အာဍုၚ်သေံဂှ် ကၠာအိုတ် အလန်ကြဴအိုတ်ဂှ် သက္ကရာဇကသာသနာ (၂၃၆၇) AD-(၁၈၂၄) ဒစဵုဒစးကုသၟိၚ်ဗၟာဗဂျဳဒဝ်ဟွံမာန်တုဲ ဒဴအာပၠန်ရ။ ပၠန်ဂတးဟွံမာန်မ္ဂး ဖေက်သၟိၚ်ဗၟာဗက်ဂစိုတ်တုဲ သီုကောန်သီုဗြဴ သီုကောဒေံမသဒဴလုပ်အာဍုၚ်သေံရ၊ သၟိၚ်ကောန်သီုဗြဴ သီုကောဒေံမသဒဴလုပ်အာဍုၚ်သေံရ၊ သၟိၚ်သေံတအ်လေဝ်ကဵုအရီုအဗၚ်ဖျေံကဵုဒၞာဲ ပကောံလဝ်တုဲ သ္ပလဝ်ဇြဟတ်သွက်ဂွံစဵုဒၞာအခါဗၟာတအ်ကၠုၚ် ဗ္တိုက်ရ။

၂၂။ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳအဆက်ကြဴအိုတ် ဒးလီုအာပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၁၁၉) AD-(၁၇၅၇)တုဲဂှ်ပ္ဍဲ AD-(၁၇၆၁) သ္ကိုပ်ပၞာန်တၠဗါန်သ္ပက္ဍိုပ်တုဲ ဗ္တိုက်ကၠုၚ်သၟိၚ်ဗၟာအံၚ်ဇေယျမွဲဝါ သ္ကိုပ်ပၞာန်ဗညာစိၚ်သ္ပက္ဍိုပ်တုဲ ပ္ဍဲ AD-(၁၇၇၃)ဂှ် ဗ္တိုက်သၟိၚ်ဗၟာတၠညးစိၚ်ဗ္တာၚ်မွဲဝါ၊ ပ္ဍဲ AD-(၁၈၁၄) ဗ္တိုက်သၟိၚ်ဗၟာသေအ်ကူ (စဥ်ကူးမၚ်း) ဂှ်မွဲဝါ။ ညးစဍုၚ်သြေၚ် (သံလျၚ်) နာဲသာတ် ကေုာံ စက္ကာဲ မာံထဝ်လေဝ်တအ် သ္ပက္ဍိုပ်တုဲ ပ္ဍဲ AD-(၁၈၂၄)ဂှ် ဗ္တိုက်သၟိၚ်ဗၟာဗဂျဳဒဝ် မွဲဝါဍုၚ်မန်ညံၚ်ဂွံကလေၚ်မံက် ညးတအ်ဂစာန်ကၠုၚ်နွံရ၊ ပဲါနူပေဲါပၞာန်ဇၞော်ဇၞော်တအ်ဏံ ပေဲါဍောတ်တ်လေဝ် နွံဗွဲမဂၠိုၚ်ဏီရ။

၂၃။ ကျာ်တြဲဂေါတမ ကလိဂွံသဗ္ဗုတညာဏ် (ကတဵုဒှ်ကျာ်) တုဲပေၚ် (၄၉)တ္ၚဲဂှ် သၟာဗၞိက်ဂကူမန် တပူတဗဝ်အာစိုပ်ကဵုလဝ်ဒါန် ကျာ်တြဲကဵုနၚ်ဓါတ်သော် (၈)တၞုၚ် စဴကၠုၚ်ဌာန်ဇကု အပ်ကဵုသၟိၚ်ဥက္ကလာပ ဒက်လဝ်ကျာ်လ္ဂုၚ်ဂှ် သာသနာကျာ် စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်မန်ရးမည အလန်ပဌမရ။

၂၄။ အပ္ဍဲအခိၚ်ကျာ်ဝွံ (၆)ဝှ် သၟာဗၟိက်ကောန်သေဌဳမန် နူဍုၚ်ဇံၚ်တူ (မောၚ်းတူ) မဟာသလကဵုစူဠသာလတအ်ညးၜါ အာစိုပ်ဂွံကဵုလဝ်ဒါန်ကုကျာ်တြဲ ကျာ်တြဲကဵုနၚ်ဓါတ်သော် (၂)တၞုၚ်ပၠန် ဓါတ်သော်ဝွံဂိုၚ်စွံလဝ် ဇိုၚ်ဍုၚ်ဇံၚ်တူဗွဲမလအ်၊ အလန်ဏံ သာသနာကျာ်စိုပ်ကၠုၚ်တိဍာ်မန်အလန်ဒုတိယရ၊ ဓါတ်သော် ကြဴဏံ အခါသာမလ-ဝိမလတအ် ပ္တန်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳတုဲ ဒက်ပ္တန်ကျာ်မံက်တဴဂှ် သၠိုၚ်လဝ်ဓါတ်ရ။

၂၅။ အခါကျာ် ဂွံ (၈)ဝှ် မဟမထေရ်ဂဝမ္မတိ ကညနိမန်တုဲ ကျာ်တြဲကေုာံသၚ်ဂမၠိုၚ် ကညကၠုၚ် ဍုၚ်မန်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ ဂွံလဝ်ဓဝ်ဂှ် ဒှ်သာသနာကျာ် စိုပ်တိဍာ်မန် အလန်တတိယရ။

၂၆။အခိၚ် ကျာ်တြဲဂေါတမ ကညကၠုၚ်ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ နကဵုၛာန်စိုပ်ဒၞာဲဍုၚ်ဗဂေါလၟုဟ် ဆဵုဒးၜိုပ်ၜါဍုန်မံၚ် ပ္ဍဲကုန်ပ္တဳဍောတ် မံက်မံၚ်ပ္ဍဲဍာ်ဂှ်တုဲ ကျာ်ကဵုလဝ်ပယျးဒိုဟ် &quot;ပ္ဍဲဌာန်ဏံ မွဲတ္ၚဲကတဵုဒှ် ဍုၚ်ဇၞော်မွဲ သာသနာအဲကျာ်ဂဵုမြဟ်ရာၚ်ဆာဲရောၚ်&quot; သာ်ဝွံ နွံကၠုၚ်ရ။ သ္ပသဇိုၚ်ကဵုနကျာ်တြဲ ဆဵုလဝ်ၜိုပ်ၜါ ကဵုလဝ်ပယျးဒိုဟ်ဂှ်တုဲ အခါတီတန်ဗဒှ်ဍုၚ် ကဵုကၠုၚ်ယၟုဍုၚ်ဟံသာဝတဳ (ဍုၚ်ၜိုပ်) ရောၚ်။ဂကူမန်တအ်လေဝ် စကာကၠုၚ်တဆိပ်သ္ပစၞးဂကူရ။

၂၇။ကျာ်တြဲစဴပရိနိဗ္ဗာန်တုဲ (၂၃၅)သၞာံ (သက္ကရာဇ်သာသနာ-၂၃၅) ပ္ဍဲရးအိန္ဒိယ ဍုၚ်ပါတလိပုတ် သၟိၚ်အာသောက(သဳရိဓမ္မသောက) ဒုၚ်သ္ပဒကာ မဟာထေရ်မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ သ္ပက္ဍိုပ်တုဲ ပ္တိုန်သၚ်္ဂါယနာ ဗလးနၚ် မဟာထေရ်သောဏ မဟာထေရ်ဥတ္တရတအ် သ္ပက္ဍိုပ် ဖအိုတ်သၚ်(၅)ဇကု စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိဂှ် ဒှ်သာသနာကျာ် စိုပ်ဍုၚ်မန် အလန်စတုတ္ထရ။

၂၈။ သက္ကရာဇ်သာသနာ (၉၃၀) AD-(၃၈၇) နူုၚ်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ လက်ထက်သၟိၚ်ဓမ္မပါလ မဟာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသာ ကညစိုပ်ဍုၚ်သိဃဵု (သဳရိလၚ်္ကာ)တုဲ ချူဆာဲစၠောံနၚ် ပိဋကတ်ပိဂှ် ဒှ်သာသနာကျာ် စိုပ်ဍုၚ်မန်အလန်ပဥ္ဇမရ။

၂၉။ အက္ခရ်လိက်မန်ပိုဲ စကာမံၚ်ဂှ် ဒုၚ်သဇိုၚ်ကုအက္ခရ်လိလ်ဂကူပလ္လဝတအ် စကာမံၚ်ပ္ဍဲ AD-(၄)ဗွဝ်ကၠံဂှ်တုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ၊ အက္ခရ်ပလ္လဝတအ်ဂှ် ဒုၚ်သဇိုၚ်ကု အက္ခရ်ဗြာဟ္မဳစကာမံၚ်ပ္ဍဲ AD(၃)ဗွဝ်ကၠံ ပ္ဍဲဒေသ အိန္ဒိယကၠာအိုတ်ရ။

၃၀။လိက်မန်ပိုဲၜိုတ်ဂွံဆဵုလဝ် အယုက်ဇၞော်အိုတ်ဂှ် ချူလဝ်ပ္ဍဲ AD-(၅)ဗွဝ်ကၠံသၞာံတေံ လိက်ဝွံ လိက်တၟအ် နွံပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်သေံ၊ ပလိုတ်ဍုၚ်ၜၚ်ကံက် ပ္ဍဲဍုၚ်နခန်ပထုမ် စေတဳ ဖရပထုမ် လိက်တၟအ်ကမေက်ထကးမံၚ်နွံၜါကလောံ ကေုာံ လိက်ခေါ်ဍိုတ် (တိစံၚ်) ချူလဝ်ဂါထာ ယေဓမ္မာၜါမရ။ လိက်ခေါ်ဍိုတ်သာ်ဝွံကီု ပ္ဍဲလ္ဂုၚ် ကျာ်ဒဵုအပ် (ဗိုလ်ယထောၚ်)ဂှ် ဂွံဆဵုလဝ်ကီုရ။

၃၁။ လိက်တၟအ်မန်တြေံ နွံပ္ဍဲဍုၚ်လဓီု (လပ်ပူရဳ) ကၟိန်ဍုၚ်သေံလၟုဟ် ဒၞာဲမန်တြေံတြဟ်ဂှ်ကီု ပ္ဍဲဍုၚ်ဝၚ်ကျာံ (ဗဳယေန်ကျာန်) ကၟိန်ဍုၚ်လဴဟီုဂှ် ချူကှ်ေလဝ် ပ္ဍဲ AD-(၈)ဗွဝ်ကၠံသၞာံ ပ္ဍဲဍုၚ်သဓီု (သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ) ပ္ဍဲဍုၚ်ဗကာံ ချူကှ်ေလဝ် ပ္ဍဲ(၁၁)ဗွဝ်ကၠံသၞာံတအ်နွံတဴရ။

၃၂။ လိက်တၟအ်တိုၚ်ပန်ကၠၚ် ကောန်သၟိၚ်ကျာန်ယေတ်(ကျန်စစ်သား) ရာဇာကုမ္မာ ကၠောန်လဝ်လိက်တၟအ် (မြစေတဳကျောက်စာ) ဂှ် ချူလဝ် (၄)ဘာသာရ။ ပ္ဍဲဂှ် လိက်မန်၊လိက်ဗၟာ၊ လိက်ပါဠိတအ် စကာလဝ်အက္ခရ်မန်ဖအိုတ်တုဲ လိက်ပျူမွဲဘာသာဟေၚ် ချူလဝ်နကဵုအက္ခရ်ပျူရ၊ လိက်ဗၟာအယုက်ဇၞော်အိုတ်ဂှ် လိက်တၟအ်ဝွံ ဟေၚ်တုဲ ချူလဝ်ပ္ဍဲ AD-(၁၁)ဗွဝ်ကၠံသၞာံရ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၀၄:၅၇၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၂ (+0630)

== လိက်ပရေင်အဲ ပ္ဍဲဂျာနေဝ်အမာတ်ဒိန် (အဆက်အလန်မတုဲကၠုင်)။  လိက်ရာဇာဘိသိက် - တြဲ ကေုာံ ပဏ္ဍိတ် ==

လိက်ပရေင်အဲ ပ္ဍဲဂျာနေဝ်အမာတ်ဒိန် (အဆက်အလန်မတုဲကၠုင်)။

လိက်ရာဇာဘိသိက် - တြဲ ကေုာံ ပဏ္ဍိတ်

ပၞောဝ်ကဵု ကပေါတ်ပူရာန်ဂမၠိုင်ဂှ် ကပေါတ်သက်သဳ လိက်တၟအ်မူလဂှ် ဒှ်သက်သဳမခိုင်ကၠိုက်မွဲရ။  လိက်ဂှ် ဒှ်သင်္ကေတ မချူ အရေဝ်ရမ္သာင်မၞိဟ် မဆက်စပ် ကုပရူဒဒှ်ဝင် ဂကောံမၞိဟ်ဂှ်တုဲ ဂကောံမၞိဟ်ဂှ် မုအရေဝ် ညးတအ် မဟီု၊ မုလိက် ညးတအ် မစကာဂှ် ပိုယ်ဂွံတီကေတ် နူကဵု လိက်တၟအ်တအ် မာန်ကီုရ။ ပၞောန်ကဵု လိက်တၟအ်မန် ၜိုတ်မဂွံဆဵုလဝ်ဂမၠိုင်ဂှ် လိက်တၟအ်ၜါ မကဵုလဝ်ယၟု လိက်တၟအ်တြာပ် ကဵု လိက်တၟအ်ပဏ္ဍိတ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအရှာံ ကျာ်သဓီုဂှ် သွက်ဝင်ဂကူမန်မ္ဂး ဒှ်သက်သဳ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။ ပရူလိက်တၟအ်တြာပ်ဂှ် ပ္ဍဲလိက်ပရေင်အဲ မတုဲကၠုင်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵုလဝ်တုဲ အလန်ဏအ် အဲဆက်ချူ ပရူလိက်တၟအ်ပဏ္ဍိတ်ရ။ လိက်တၟအ်ၜါဝွံ ဒှ်လိက်ကမာ မကတဵုဒှ်ကၠုင်မွဲစွံတုဲ ဗီုညးကဵုညး ၜိုန်ရ မနွံကဵု စရိုတ်ပူဂိုလ်တၞဟ်ခြာကီုလေဝ် ဒှ်ဒၟံင် မွဲဗီု မွဲပြကာဓဝ်ရ။ လိက်တၟအ်ပဏ္ဍိတ်ဝွံလေဝ် ဟိုတ်နူ မအက္ခရ်လလီု နွံဂၠိုင် ဗွဲမလောန်တုဲ အဓိပ္ပါယ် ပေင်ပေင်ဂှ် ၜိုန်ရ ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဟွံမာန်ကီုလေဝ် ၜိုတ်မဗှ်ဂွံဂှ် လ္ၚတ်တုဲ ချူပ္တိုန်ထ္ၜး ပ္ဍဲကဵု လိက်ပရေင်ဝွံရ။ 

တၟအ်
လိက်တၟအ်ပဏ္ဍိတ်ဝွံ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအရှာံကျာ်သဓီု ဗဒါဲစင်္ကြံ လပါ်ဗမံက် ကရောမ်မွဲစွံ ကုလိက်တၟအ်တြာပ်တုဲ လၟုဟ် ဂိုင်စွံလဝ် ပ္ဍဲကဵု ရုင်လိက်တၟအ်တြေံ ကျာ်သဓီုရ။ လိက်တၟအ်ဝွံ နွံ သမၠုင် ၆ ပေ၊ လပါ်က္ဍိုပ်ဂှ် တၟအ်မေက်လီုဒၟံင် ညိညရ။ ပ္ဍဲလပါ်လတူဂှ် နွံရုပ်ကျာ်ဒတဴမွဲဇကု ကဵု တၠအရှန်မွဲဇကု။ လတူရုပ်တအ်ဂှ် ညာတ်ဒၟံင် မအက္ခရ်ညိည၊ ဆဂး ဗှ်ဟွံဂွံရ။ 

မဗှ်လိက်
လိက်တၟအ်ဝွံ ကိုပ်ကၠာတေအ် ဟိုတ်မနွံဒၟံင်မ္ၚး မဒးလဝ် ဘဲဒဏ်ဗြဲကျာတ္ၚဲ သၞာံဗွဲမလအ်တုဲ ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဗှ်ဟွံကၠးရ။ ဒၞာဲကြပ်သီုဖအိုတ်ဂှ် ဂွံညာတ်ကေတ်ဒၟံင် မလိက်ညိညကီုလေဝ် ဆသကုတ်သၟဝ်ဂှ်ဟေင် ဗှ်ဂွံ ဂၠိုင်ညိရ။ အစာလိက်တၟအ်တြေံ ဗီုကဵု အစာဇၞော်နာဲချေတ်သိင် (ဦးချစ်သိန်း) တအ် ဗှ်တုဲ ဒၞာဲဟွံကၠး ဗွဲမဂၠိုင်တအ်ဂှ် ညးဆိင်ဗပေင်စုတ်လဝ် နွံညိညကီုရ။ ပ္ဍဲကဵု လိက်ပရေင်ဏအ် ဆဒၞာဲ မဗှ်ကၠး ကေုာံ ဒၞာဲမဖျေဟ်စိုတ်ဂွံတအ်ဂှ်ဟေင် ပတိုန်ထ္ၜးဏာရ။ 

လိက်ဝွံ ညးပါ်လဝ် သီုဖအိုတ် ပိသကုတ်။ သကုတ်လတူအိုတ်ဂှ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ပန်မသုန်မဂှ် ဒှ်ဂါထာ နူပိဋကတ်မွဲမွဲမာန်တုဲ မနွံကဵု ရုပ်ကျာ်တြဲ မွဲဇကု ကေုာံ တၠအရှန် (ဝါ) ကွးသာဝကကျာ် မွဲဇကုရ။ တုဲဂှ် ညးတန်လဝ် နကဵု ဇၟန်ဗၠဲ။

ပ္ဍဲကဵု သကုတ်ဒုတိယဂှ် ညးချူလဝ် နကဵုဘာသာပါဠိ မတုပ်ညံင် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု လိက်တၟအ်တြာပ်ကီုတုဲ ညးဆက်ချူ မဟိမုဇမၠိင် ဨကရာဇ် သဓီုရ။ တုဲဂှ် ညးဆက်ချူလဝ် ဂါထာ နကဵု ဘာသာပါဠိ မဇန်လဝ် နကဵုနဲကဗျ ယၟု ကေုာံ အသဝ်ဂုဏ် ကျာ်တြဲ ၂၈ မကၠုင်နူ အာဋာနာဋိယသုတ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု မူလိက်ဇၞော်ဂှ် လိက်ဏအ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်။ ညးတအ် နုက်ပ္တိတ်လဝ် ဒှ်မာန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု လိက်သၠပတ်ပရိုတ်မန် ဂါထာဂၞန် ၁၁၀ - ၁၁၆ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် ၜိုန်ရ လိက်ဟွံကၠးကီုလေဝ် ပ္ကိတ် ကုအာဋာနာဋိယသုတ်တုဲ ဗပေင်စုတ် ဂွံခိုဟ်ဟ်ရ။ ဂတဂှ် ညးဆက်ချူလဝ် နကဵု ဘာသာမန် ရံင်ကဵု မလိက် ဆၜိုတ် မဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင်ညိညမ္ဂး ဒၞာဲဂှ် ညးချူလဝ် အသဝ်ဂုဏ်ဂမၠိုင် ပိုယ်ဟီုမာန်ရ။ ပိုဒ်ဂှ် အိုတ်ကဵု ယၟုဇမၠိင် သၟိင်ဨကရာဇ် သဓီုတုဲ သၟိင်ဨကရာဇ်သဓီု ညးခုတ်ကဵု ယၟု  “တြိအ်ရ်္လေယ် (တၠဳအဲ/တြဲ)” တုဲ မွဲသကုတ်တုဲ ညးတန်လဝ် နကဵု ဇၟန်ဗၠဲပၠန်ရ။

ပ္ဍဲကဵု သကုတ်တတိယဂှ် ညံင်ရဴ သကုတ်လတူဂှ်ကီု ညးစကဵု နကဵုဘာသာပါဠိ မတုပ်ကဵု သကုတ်တၞဟ်တအ်တုဲ ညးဆက်ချူ မဟိမုဇမၠိင် ဨကရာဇ် သဓီု။ တုဲ ညးဆက်ချူ နကဵု ဘာသာမန်တြေံပၠန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု သကုတ်ဏအ်ဂှ် ဟိုတ်မဂွံညာတ်ကေတ်ဒၟံင် ယၟု  ဝိဓူရ၊ ဝေသန္တရ်တအ်တုဲ ညးဒုင်သဇိုင် ကုဇာတ်ဇၞော် ၁၀ တုဲ မချူလဝ် ဒှ်မာန်ရ။ တုဲဂှ် ညံင်ရဴ သကုတ်တၞဟ်တအ်ကီု အိုတ်ကဵု ယၟုဇမၠိင် သၟိင်ဨကရာဇ်သဓီုတုဲ သၟိင်ဨကရာဇ်သဓီုဂှ် ညးခုတ်ကဵု ယၟု  “ပဏ္ဍိတ်” မဂွံအဓိပ္ပါယ် တၠပညာ ရ။ 

ရံင်ကဵု သကုတ်လိက် ဗွဲလတူဝွံတုဲ လိက်တၟအ်မကဵုလဝ်ယၟု လိက်တၟအ်ပိဏ္ဍိတ်ဝွံ ဒှ်လိက်ရာဇာဘိသိက် မကဵုယၟု ဨကရာဇ်သဓီု ၜါ၊ မွဲဂှ် မဟိမု “တြဲ/တၠဳအဲ” တုဲ၊ မွဲပၠန်ဂှ် မဟိမု “ပိဏ္ဍိတ်”။ 

လိက် သကုတ်ဒုတိယ
ပ္ဍဲသကုတ်ဒုတိယ ပၞောန် ၁ စဵုကဵု ပၞောန် ၅ လပါ်စ 

{၁} အာဒိကာလေရ - [နာ}မ ပုရေ သရ်္ဗ္ဗ သိကာလ တိ[ပ္ပေ] သရ်္ဗ္ဗ သိ[ပျကာ] {၂} - - လောက မက[တ] ရာဇာနာမ ရာဇာဓိရာဇ ဒေဝေါတိဒေ[ဝ ပ]{၃} [ရမေ] သွရ [ဣ]သွရ ရာဇ[နာမာ]ယ မဟာရာဇ ဗဟူညာန သာဂ[ရ]{၄}[ဂုန ဂမ္ဘိရ] သြိ[နိ]တျဓရ်္မၟ ဓရ ဓနေသွရ သကလ တမှာဝိသေယ် တြေ{၅}[ယ်] လောကဓရ်္မၟ။ 

နူပၞောန် ၅ စဵုကဵု ပၞောန် ၁၇ လပါ်စဂှ် ဒှ်ဂါထာ မကၠုင်နူ အာဋာနာဋိယသုတ်။ 

နမောသဗ္ဗ ဗုဒ္ဓါနံ တဏှကင်္ကရာ မဟာဝိ[ရော မေဓင်္က][ရော မဟာယ]သော သရနင်္ကရော လောကဟိတော ဒိပင်္ကရော ဇု[တိန္ဓ ရော] ကောဏ္ဍ[ညော] ဇိနပါမောက္ခော မင်္ဂလော ပုရိသာ သဘော သုမနော သုမန[ဓိရော ရေ]ဝတော ရတိစ[ဒ္ဓ]နော သောဘိတောဂူန သမ္ပ[န္နော အနော] မ[ဒ]ဿိ ဇနု[တ္တမော] ပဒုမော လောက ပ[ဇ္ဇော]တော [နာရဒေါ] ဝ[ရ]သာရ [ထိ ပဒုမုတ္တ]ရော သတ္တသာရော သုမေဓေါ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော သု[ဇာတော] သဗ္ဗလောက[ဂ္ဂေါ ပိ]ယဒဿိ နရာသဘော အဋ္ဌဒဿီ ကာ[ရု]နိကော ဓမၟဒဿီ တမော [နုဒေါ သိဒ္ဓတ္ထော အ]မောလောကေ တိ[ဿော]စ ဝရဒဒံဝရော ဖုဿော[စ] ဝရ[ဒေါ ဗုဒ္ဓေါ ဝိပဿိ]စ အ[နု]ပမော သိခိ သဗ္ဗဟိတော သတှာ [ဝေဿဘူ သုခဒါယကော] ကကုသ[န္ဓော] သတ္ထဝါဟော ကောနာဂမနော [ရနည္ဇဟော က]ဿပေါ သိ[ရိသမ္ပ]နၞော [ဂေါ]တမော [သာကျ] ပုင်္ဂ ဝေါ ဨ[တေသ] ညေစ သံဗုဒ္ဓါ အနေကသတ္တ ကောဋိယော - - - မ - သေ - - - 

နူပၞောန် ၁၇ လိက်ဂှ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ပၞောန် ၂၉။ နူပၞောန် ၁၇ စဵုကဵု ပၞောန် ၂၂ ဂှ် ဗှ်ဂွံညိညတုဲ တီအဓိပ္ပါယ် ၜိုတ်ဒးရးရ။ နူပၞောန် ၂၃ စဵုကဵု ပၞောန် ၃၁ ဂှ် ဂွံဆဵုဒၟံင် ညိညဓဝ်တုဲ တီကေတ် အဓိပ္ပါယ် ဟွံမာန်ရ။  ပၞောန် ၃၂ ကဵု ပၞောန် ၃၃ ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ မဟိမုဇမၠိင်တုဲ ထပ်ဗပေင်စုတ်လဝ်ရ။ တုဲပၠန် နူပၞောန် ၃၅ စဵုကဵု ပၞောန် ၃၈ ဂှ် မလိက်မဗှ်ဒး ကြပ်ဟွံမဲရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် အဲစှ်ေစိုတ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် “ပယၟု တြဲ/တၠဳအဲ၊ ဒုတိယမ္ပိ မရနုက်ကဵု ၜါအလန် ပယၟုတြဲ/တၠဳအဲ၊ တတိယမ္ပိ မရနုက်ကဵု ပိအလန် ပယၟုတြဲ/တၠဳအဲ” ဆပၞောန်လက်ကြဴအိုတ် ၃၉ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ညိညပၠန်ရ။ 

{၁၇} - - - ပု[မ်]ရေယ် မအ်တြိအ်(လအ် မအ်)ပြေယ် [နောရ်] - - {၁၈} - - - မာနုသ် ဣ[သိ] ပြာက်ဗုအ်လးဟ် သ(တ်) [အုတ်စ]သ် လ္ငိမ်(စက္ကဝါ) – {၁၉} - - - - မာရ် မအ်နောမ် ကုအ်တြိဇသ် ကးသ်(ဒသ်) မရေမ် - - - - {၂၀} - - - သ် တ္လသ်ဗြအ်မြိအ် - - - ယ် - - - - တြိ[ရ်္လေယ်](စိ) - - {၂၁} - - တုအ်ဂေတ် ဓရ်္မၟစက် - - - - ယရ် - - - အ် - - - - {၂၂} - - (စာ)ရ် ယမကပြာတိဟာရ်သွာရ် - - - (လအ်) - - - မ - - - 
(…) {၃၂ -၃၄} [ရာဇာဓိရာဇ] (ပရမေ) [သွရ] (ဣ)သွရ ရာ(ဇ ရာဇာဓိရာဇ) [ဒေဝါတိ ဒေဝ] (ဗဟူ) ညာ(နသာဂရ ဂမ္ဘိရ) [သြိနိတျ] (ဓရ်္မၟ ဓရ ဓနေသွရ) [သကလ တမှာဝိ](သေယ်တြေယ်) လောက(ဓရ်္မၟ) 
(…)  {၃၉} အ် - (နောရ်) - - (လေးဟ်)ပအ် (ဣ)မောအ်[တြိအ်ရ်္လေယ်] - - -

ပ္ဍဲအကြာပၞောန် ၁၇ ကဵု ၁၈ ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် “ပရဲ မတၠ မပြဲနူ - - - မၞိဟ်၊ ဣသိ၊ ပြာ်ဗလး သတ် အိုတ်စှ်လ္ၚီစက္ကဝါ။” ပၞောန် ၁၉ ဂွံဆဵုကေတ် “- - - - မာရ်” ဒၞာဲမဗှ်ဟွံညာတ် အက္ခရ် ပန်မဂှ် “မအ်ဇိန်နး” ဗပေင်စုတ်မာန်ရောင် စှ်ေစိုတ်တုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် “မဇၞးမာရ်”။ ဂတဂှ် “မအ်နောမ် ကုအ်တြိဇသ် ကးသ်(ဒသ်)မရေမ်” ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် “မနွံ ကုကြဳဇှ် ဟွံမဲကုသၟဟ်”။ ပ္ဍဲဒၞာဲ “မရေမ်” ဂှ် ရံင်ကဵု တၠုင်ဝါကျတုဲ “သုမောဟ်” ဒှ်မာန်ရ။ ပၞောန် ၂၀ “တ္လသ်ဗြအ်မြိအ်” ဂှ် အဓိပ္ပါယ် ဟွံမံက်။ “တြိရ်္လေယ်စိ - - - - တုအ်ဂေတ် ဓရ်္မၟစက်” ဂှ် “တၠဳအဲစိ - - - - ဗဂေတ် ဓမ္မစက်”။ ပၞောန် ၂၂ ယမကပြာတိဟာရ်သွာရ် ဂှ် “(ထ္ၜး)ယမကပြာတိဟာရ်သွာရ်”။ 

ပၞောန် ၃၉ ဂှ် နကဵု အစာဇၞော်ချေတ်သိင် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် “အ် - (နောရ်) - - (လေးဟ်)ပအ် (ဣ)မောအ်[တြိအ်ရ်္လေယ်] - - -“ ရံင်ကဵု တၠုင်လအာလိက် ဒၞာဲတၞဟ်မ္ဂး ဒၞာဲညးမဗပေင်လဝ်ဂှ် အဲမိက်ဂွံ ဗပေင် “အ် - - - - (ရောဝ်) (ဂေါးဟ်)ပအ် (ဣ)မောအ်[တြိအ်ရ်္လေယ်] - - -“ မဂွံအဓိပ္ပါယ် “ရဴဂှ် ပယၟု တြဲ/တၠဳအဲ” ရ။

လိက် သကုတ်တတိယ
ပ္ဍဲကဵု သကုတ်တတိယဏအ်လေဝ် အက္ခရ်မဂွံဆဵုကေတ်မာန်ဂှ် အောန်ကွေဟ်ဟ်ရ။ နူပၞောန် ၁ စဵုကဵုပၞောန်ပိ ဂှ် တုပ်ကဵု ပိုဒ်တၞဟ်တအ်ရ။ တုဲပၠန် နူပၞောန် ၄ စဵုကဵု ပၞောန် ၁၁ ဂှ် မလိက် မဗှ်ဂွံ ကြပ်ဟွံမဲရ။ ပၞောန် ၁၂ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် “လောက်မဟာဇန် (ဂုံလောင်)” တုဲ နူပၞောန် ၁၅ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် မလိက်ဂၠိုင်ညိပၠန်ရ။ 

{၁} (။ၐြီ။) အာဒိကာ[လေ] - - - - [ပုရေ]၊ သရ်္ဗ္ဗ ကာလတိ[ပ္ပေ] သဗ္ဗသိ - - - {၂} - - - [ရာဇာနာမ] - - - [ပရမေ]သွရ ဣ[သွရ ရာ]ဇာ - - - -- - - - {၃} - - - - - - - - [ဂမ္ဘိရ သြိနိတျ] ဓရ်္မ္မ ဓရ ဓနေ [သွ]ရ [သကလ] - - - (…) 

သၟဝ်ပိုဒ်ဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲပၞောန် ၄ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် “ပညောတိ”။ တုဲပၠန် ပၞောန် ၆ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် “ယသ ကရုနာ” တုဲ စဵုကဵု ပၞောန် ၆ ဂှ် ချူလဝ် နကဵု ဘာသာပါဠိ ဟီုမာန်ရ။

{၁၄} - - -  -  - လမှာယ် ဍေးဟ် ရပ် သုန်တိတ် ဝီ- - - - - - - - - - - {၁၅} - - - - - - - ကာလ် နာရ(ဒေါ)ဟ် မဟာဗြဟၟ - - - - - {၁၆} - - - - - - - တွေသ် - - တြိလအ်ဝိ[ဓူ](ရ) - - - - {၁၇} ထရ်  - - - - - - - - - ရ် တြိလအ်ဝေသန္တရ် (တု)န်လရ်ကျာက် - - - {၁၈} - - - - - - - - ပဏ္ဍိတ်ဂုမ်လူမ် သြရ် - - အ် ကုအ် - - 

ပၞောန် ၁၄ “လမှာယ် ဍေးဟ် ရပ်” ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် “အလမ္ဗာ ညးမဝေင်ပလှ်ေဇြုံ ရပ်”။ ပၞောန် ၁၅ ဂှ် “ကာလ်နာရဒေါဟ် မဟာဗြဟၟ” ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် “ကာလ နာရဒ မဟာဗြဟ္မ”။ ပၞောန် ၁၆ “တွေသ် - - တြိလအ် ဝိဓူရ” ဂွံအဓိပ္ပါယ် “တွဟ် - - တၠဝိဓူရ”။ ပၞောန် ၁၇ “ထရ်” ဂှ် “ထဝ်”။ တုဲ ဂတဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် “ တြိလအ်ဝေသန္တရ် တုန်လရ် ကျာက်- - ” ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် “တၠဝေသန္တရ် တုန် စွံ ကျာ်- -“ ပၞောန် ၁၈ “ပဏ္ဍိတ်ဂုမ်လူမ် သြရ်- “ ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် “ပဏ္ဍိတ်(တၠပညာဂမၠိုင် သြဝ်”။ 

{၁၉} (အုတ်လောက် မဟာဇန်ဂုမ်)လောင် သြရ်ရုမ်ငေါအ် [သၟိင်]အ[ဘိ]ပြာယ် - ကျာက် - {၂၀} (မအ်ကုတ) ရာဇာဓိရာဇ (ပရမေသွရ်) ဣသွရ ရာဇ[အ]ဘေယ် မဟာရာဇ ဒေဝါတိ ဒေဝ (ဗဟူညာန သာဂရ ဂမ္ဘိရ်)သြိနိတ္ထျဓရ်္မၟဓရ သွရ သကလ [တာ]မှာ ဝိသေယ် တြေယ်လောကဓရ်္မၟ - - {၂၂} - - - - (ဍေး)ဟ် [နာမဓေယ် ပုအ်ရေယ် အာရ် ကုန္တအ် ပအ်ဣ]မောအ် (ပဏ္ဍိတ်) {၂၃} ဒုတိယံပိ ရိန်ဍုက် ကုအ်ၜါရ်လေးဟ် ပဣမောအ် ပဏ္ဍိတ် တတိယံပိ ရိန်ဍုက် ကုအ်ပိ {၂၄} [လေးဟ် ပဣမောအ် ပဏ္ဍိတ် - - - ဇ - မ် [တောက်]ဖံမ်က္လောအ် (ဝေါအ်) ကုအ် - - {၂၅} - - - - က် - - အ် [ရောဝ်]ဂေါးဟ် ပအ် ဣမောအ် ပဏ္ဍိတ် ။ ။ ။ 

နူပၞောန် ၁၉ စဵုကဵုအိုတ်ဂှ် “အိုတ်လိုက် မဟာဇန်ဂမၠိုင် သြဝ်ဗၞဟ် သၟိင်အဘိပြာယ် - ကျာ် မကုတ ရာဇာဓိရာဇ ပရမေသွရ် ဣသွရ ရာဇအဘေယ် မဟာရာဇ ဒေဝါတိ ဒေဝ ဗဟူညာန သာဂရ ဂမ္ဘိရ် သြဳနိတ္ထျဓမ္မဓရ သွရ သကလတာမှာ ဝိသေယ် တြေယ်လောကဓမ္မ - - - - ဍေဟ် နာမဓေယ် ပရဲ အာဂတ ပယၟုပဏ္ဍိတ်၊ ဒုတိယမ္ပိ မရနုက် ကုၜါအလန် ပယၟုပဏ္ဍိတ်၊ တတိယမ္ပိ မရနုက်ကဵု ပိအလန် ပယၟုပဏ္ဍိတ် - - - တက်ဖမ်ကၠဟ် ဝွံ ကု - - - - - - ရဴဂှ် ပယၟု  ပိဏ္ဍိတ်။ ။ ။” 

တြိအ်ရ်္လေယ်
တြိအ်ရ်္လေယ် ဂှ် လိက်မန် ခေတ်ကြဴနူဂှ်ညိ ပ္ဍဲဗုကာံ ဂွံဆဵုကေတ် “တရ်္လေယ်” နကဵု အဓိပ္ပါယ်မန် ခေတ်လၟုဟ် “တဳလအဲ/တၠဳအဲ” ရ။ “တြိအ်ရ်္လေယ်” ဂှ် မအရေဝ် ၜါမ “တြိအ်လ (တၠ) + ဨယ် (အဲ)” ပ္ကောံတုဲ ခၞံဗဒှ်လဝ် ဝေါဟာရ မွဲမရ။ လိက်မန် ပ္ဍဲဗုကာံမ္ဂး မအရေဝ် “တရ်္လေယ်” ဂှ် စကာ ကုအရာ မလုပ်လၟိဟ် ရတ်ပိပြကာ ဗီုကဵု “ကျာ်၊ ဓရ်၊ ကေုာံ သင်” သၟးရ။ မအရေဝ်ဝွံ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ၜိုန်ရ ပိုယ်တအ် စကာဒၟံင် “တၠဳအဲ” ကီုလေဝ်၊ မလိက်မန် မချူ “ကျာ်တြဲ” တြဲ ဂှ်လေဝ် မြိပတ်ကၠုင် နူဏအ်ကီုရ။ 

ပ္ဍဲအခိင် ညးမကဵုယၟု “တြဲ” ကုသၟိင်ဨကရာဇ် သဓီုဂှ် ညးဗှ်ဂါထာ ယၟုကျာ်တြဲ ၂၈။ ရံင်ကဵု ညးမကဵုယၟု “တြဲ” ကုဨကရာဇ်သဓီုဂှ်တုဲ ဒဒှ်ရ ဨကရာဇ်မန်သဓီုဂှ် ညးတအ် စွံလဝ် နဒဒှ် ကျာ်ဂမျိုင်မွဲဇကု ဟီုမာန်ရ။

ပဏ္ဍိတ်
မအရေဝ် ပဏ္ဍိတ် ဂှ် ကၠုင် နူအရေဝ်ပါဠိ ပဏ္ဍိတ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမနွံကဵု ဂမြင်ညာဏ်ပညာ ရ။ မအရေဝ်ဏအ် သွက်ဂွံ ဒးပသောင်ကလး အဓိပ္ပါယ် လှဲလှဲလးလး ဟွံမဲပၟိက်ရ။ 

ပ္ဍဲအခိင် ညးမကဵုယၟု “ပဏ္ဍိတ်” ကုသၟိင်ဨကရာဇ် သဓီုဂှ် ညးဗှ်ထ္ၜး ပရူပါရမဳစှ်သာ် (ဝါ) ဘဝကျာ်တြဲ အလန်လက်ကြဴအိုတ် စှ်ဘဝဂှ်တုဲ ညးကဵုယၟု “ပဏ္ဍိတ်” ရ။ ရံင်ကဵု ညးမကဵုယၟုဏအ် ကုဨကရာဇ်သဓီုဝွံတုဲ ဒဒှ်ရ ညးတအ် မိက်ဂွံဟီု ဨကရာဇ်ဍုင်သဓီုဝွံ သ္ဒး (ဝါ) ဒှ်မၞိဟ် မနွံကဵု ဂမြင်ညာဏ်ပညာ သွက်ဂွံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သၞောတ်သၞောဝ်ဗဗွဲဓဝ်ရ။ 

ကျာ်တြဲ ၂၈ 
ပ္ဍဲကဵု သကုတ်ဒုတိယဂှ် ညးဗှ် အာဋာနာဋိယသုတ်။ လညာတ်မ္ဂး ပ္ဍဲမွဲကဝ် ကျာ်ကတဵုဒှ် ပိဇကု ဟွံသေင်မ္ဂး ပန်ဇကုတုဲ သီုဖအိုတ် ကျာ်တြဲမကလိလောန်အာတုဲ နွံ ၂၈ ဇကုဂှ် ဒှ်လညာတ် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာမွဲရ။ ပ္ဍဲကဵု လိက်ရာဇာဘိသိက် သၟိင်ဨကရာဇ်သဓီုဏအ် ညးတအ် ဖ္ဍောတ်ဗှ် ဂါထာဏအ်ဂှ် လ္ၚတ်ရံင်မ္ဂး ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ကောန်ဍုင်သဓီုတအ် ရှ်ေသှ်ေဒၟံင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ပိုယ်တအ် ဟီုမာန်ရ။ 

သရောပ်
လိက်တၟအ်တြာပ် ကဵု လိက်တၟအ်ပဏ္ဍိတ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအရှာံကျာ်သဓီုဂှ် ဒှ်လိက် ရာဇာဘိသိက် သွက်ဂွံဗှ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ညးစဝ်ရာဇာဘိသိက်တုဲ ကဵုယၟု သၟိင်ဍုင်သဓီု ပိသာ်၊ မဟိမုတြာပ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးဇမၞော်လပါ်ပၞာန်ကီု သီုကဵု ညးဍုင်ကွာန်၊ မဟိမုတြဲ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမသၠုင်ပြဲ မတုပ်ညံင် ကျာ်ဂမျိုင်မွဲဇကု၊ မဟိမုပဏ္ဍိတ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမနွံကဵု လညာတ်ညာဏ်ပညာ မဂွံဒှ် ဇမၞော်လပါ်သာသနာရ။ 

နူဂှ်မွဲကဆံင် ပိုယ်ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ဍုင်သဓီုဂှ် ဒှ်ဍုင်သၠးပွး မနွံကဵု ဨကရာဇ်ဇကုကဵုဇကုရ။ ဟိုတ်မစကာလဝ် နကဵုလိက်မန် အရေဝ်မန်တုဲ ဍုင်သဓီု ရးမညဒေသဝွံ ဒှ်ဍုင်ဂကူမန်တအ် မပဒတဴမွဲရ။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲကဵုအခိင် (၁၀ ဗွဝ်ကၠံ) မချူလဝ်လိက်တၟအ်ဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်သဓီု သာသနာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ဇၞော်မောဝ်ပြာကတ်ဒၟံင်ဂှ် ပိုယ်တအ် ဂွံတီကေတ်ရ။ 

နိဿဲ

Luce, Gordon H., Ba Shin, Bo-Hmu (1969) Old Burma-Early Pagán, Volume one Text, Published for Artibus Asiae and the Institute of Fine Arts, New York University, J.J. Augustin Publisher, Locust Valley, New York. 

Shorto, H. L. (1971) A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries, London, Oxford University Press, New York Toronto. 

သိန်း၊ ဦးချစ် (၁၉၆၅) ရှေးဟောင်မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာနခွဲ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၀၄:၅၈၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၂ (+0630)

== ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန်         ပရေၚ်ပညာ ==

ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန်

       ပရေၚ်ပညာ

၁။ ပရေၚ်ပညာဂှ် ဝဳၜံၚ်သၠုၚ်ကီု အစောံစရာဲမၞိဟ် ၚုဟ်မး၊မၞိဟ်ရ၊ မၞိဟ်ဟွံမွဲကဵုပညာတအ်ဂှ် ဟွံတၟေၚ်နူပြေၚ်ဂၠဴကၠီတအ်ကွေံကွေံရ။

၂။ ၚုဟ်မးမၞိဟ်မွဲမွဲဂှ် တန်တဴဒၟံၚ်ပ္ဍဲကဆံၚ်ပညာဍေံလေပ်ဍေံကၠိုဟ် ဍေံဒုၚ်ကေတ်ဟေၚ်ရ။

၃။ လိုက်မၞိဟ်ပိုဲတ္ၚဲဏံ ပညာဟေၚ်ပၠမံၚ်တရဴရောၚ်။

၄။ ဗတောန်ပညာကဵုသၟတ်တအ်ဂှ် ဝဳၜံၚ်သၠုၚ်တိုန်ဘဝ ဂကောံမၞိဟ်ဇကု၊ ဂကူဇကု၊ ဍုၚ်ဇကုရ။

၅။ ဂကူပိုဲဂွံသၠုၚ် (လှုၚ်) ပိုဲဒးသၠုၚ် (သမၠုၚ်)' ကဵုကဆံၚ်ပညာကောန်ဂကူပိုဲရောၚ်။

၆။ ကောန်ၚာ်မွဲမွဲ  နူအခိၚ်ဍောတ်တ် အာစွံလဝ်ပ္ဍဲဂြိုပ်ဇၞော် (ညံၚ်ဍေံဟွံချိုတ်ဂှ်ဖန်ဇန်ကဵု) လ္ပဗတောနအရေဝ် လ္ပဟီုဂးတက်ကျာ လ္ပဗတောန်ကဵုပညာမ္ဂး ၜိုန်ဇၞော်တိုန်ဒှ်မၞိဟ်ဗီုဓမ္မတာကၠာလေဝ် ကၠေၚ်နူသတ်ဂြိုပ် အရိုၚ်ကွေံကွေံဟွံသေၚ်။
                           (၄၁)
၇။ မိမတအ် ကဵုအာဲကၟာဲကုကောန်နနဲ ဗတောန်ကဵုကွတ်ပညာဂှ် ဒှ်ဖဵုသွက်ကောန်ချိုတ်ပၠိုတ် အိုတ်ရ။

၈။ ကမၠောန်ဖျေံတံရိုဟ်သွက်ဍုၚ် သ္ဂောံဒှ်ဂုဏ်ဖဵုပ္ဍဲအနာဂတ်နွံနာနာသာ်ဝွံ ပရေၚ်သၠုၚ်ကဵု ကဆံၚ်ကွတ်ပညာကုကောန်ဍုၚ်ဇကုဂှ် ဒှ်ပရဲဇၞော်သၠုၚ် သွက်ဍုၚ်ဂၠိုၚ်အိုတ် ချိုတ်ပၠိုတ်အိုတ်ရ၊ (ဍုၚ်သေၚ်ကပေါဝ်) ၊ ထာဲဝါန်၊ ဟံၚ်ကံၚ်တအ်ဂှ် နနဲဝွံဟေၚ် ဇၞော်သၠုၚ်ကၠုၚ်ရ။)

၉။ အာစာဘာတအ်ဂှ် ဒှ်ညးသၠုၚ်စရာဲ ပၠုပ်ဗီုကုသၟတ်၊သၟတ်တအ်ဂှ် ဒှ်ညးပိုၚ်ပြဳအနာဂတ် ဟိုတ်ဂှ်တုဲ အာစာဘာတအ်ဂှ် ဒှ်ညးသၠုၚ်စရာဲဖျေံဗီုအနာဂတ်ရောၚ်။

၁၀။ ကောန်ၚာ်နူဍောတ်တ် ဒဵုဇၞော်ဒေံါဇူနူဘာ သၞာံအခါဗွဲမလအ် အာစာဘာတအ်ဂွံအခိၚ် ဖျေံဗီုဗတောန်ဖျောန်ရောၚ်တုဲ အာစာဘာတအ်စောန်မ္ဂး ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ဗီုဒးစိုတ်ဖျေံဗီုမာန်ရောၚ်။

၁၁။ မိမတအ်ဂှ် ဒှ်အာစာတမ် အာစာသဇိုၚ် ဒှ်ညးဖျေံဗီုကဵု ကောန်ၚာ်ကၠာအိုတ်ရောၚ်။
                        (၄၂)
၁၂။ လညာတ်သမ္တီဂှ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု ဇဲ၊ ဝဳရိယ၊ သတ္တိ၊ ဇဲ-ဝဳရိယ သတ္တိဂှ် ပတဝ်ပဓဝ်အာနကဵုပညာ ဒးမ္ဂး၊ အာစိုပ်တိုၚ်ပ္ကဴ ရန်တၟအ်ရောၚ်။

၁၃။ ပံက်ကဵုဘာကောန်ဂကူဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ပရေၚ်ဂကူ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် နဲသဇိုၚ် နဲဍာ်ဇမၠိၚ်ရ။

၁၄။ ဗတောန်ပညာ ကုကောန်ၚာ်သၟတ်တအ်မ္ဂး ပညာမဗတောန်ဂှ် ၜိုတ်သ္ပမာန်ဒးပံၚ်ဗစပ်ကဵု ပညာအနုၜတ်(အနုပညာ)ရောၚ်၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဒှ်မံၚ်ပွပျဲပျာံ ကောန်ၚာ် (ဝါ) ပလီုက္ဍဟ် ကောန်ၚာ်တအ်ရောၚ်။

၁၅။ ဗတောန်ကဵုလိက်မန်ဂှ် ဒှ်ပွထိၚ်ဒဝ်ဂကူမန် ညံၚ်ဟွံဂွံ ကၠေံကၠက်အာမွဲသာ် အခိၚ်ညးတၞဟ်ၚိတ် ကလက်မံၚ်ဂကူဇကု ပရေၚ်ထိၚ်ဒဝ်ဂကူဇကုသာ်ဝွံဂှ် ဒှ်ကမၠောန်နွံကဵုၚုဟ်မးဇၞော်ဇၞော်ရ။

၁၆။ ဗတောန်ကဵုဝၚ်မန် လဴထ္ၜးကဵုပရေၚ်မန် ဗီုဒးဒုၚ်ဍဵုဍိုက်ကၠုၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်ပွသၠုၚ်စိုတ်ဓါတ် ဆာန်ဂကူရ၊ စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူသၠုၚ်ကၠုၚ်မ္ဂး ညးတၞဟ်ဍဵုဍိုက်ဂကူဇကုဟွံဒုၚ် ပေဲါဗ္တိုက်ပၠန်ဂတး ဗၠးၜးဂကူ စိုပ်တရဴသၠုၚ်ကၠုၚ်ရောၚ်။

၁၇။ ဘာဗတောန်လိက် ကၟာတ်ဒၞာလဝ်အခေါၚ်ဗတောန်လိက်ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်ရုၚ်စက်ၚိတ်ကလက်ဂကူဇၞော်အိုတ် အလဵုအသဳတအ်ဖန် ဗဒှ်လဝ်ရောၚ်။

၁၈။  ဘဝမၞိဟ်မွဲမွဲ အဝဲပဌမဂှ် ဒှ်သဇိုၚ်ပၟိက်ဇၞော်အိုတ်ရ၊ပ္ဍဲအဝဲပဌမဂှ် ကတ်လဝ်ပညာသၠုၚ်မ္ဂး စိုပ်အဝဲဒုတိယဂၠာဲပိုန်ဒြပ်ကလိဂွံလောဲ အဝဲဒုတိယ ဒြပ်နွံသိုက်သၠဲဟေၚ် စိုပ်အဝဲတတိယ ဂၠာဲဓဝ်ကဵုဒါန် ကၠောန်သ္ပမာန်ရောၚ်၊ပ္ဍဲအဝဲပဌမ သဇိုၚ်ပရေၚ်ပညာယဝ်ဍိုန်အာမ္ဂး အဝဲကြဴၜါဂှ် ခက်ခုဲဒှ်ရောၚ်။

၁၉။ ဆာန်ကောန်ဇာတ်မ္ဂး ကဵုအာဲပညာ၊ အာဲကၟာဲပညာ ညးပၠံၚ်ဏာဟွံဂွံ။

၂၀။ တၠပညာ ညးအာက္ဍိုပ်ကောန်ဂကူ ကေုာံညးအာက္ဍိုပ်ကၟိန်ဍုၚ်တအ် ပ္ဍဲအနာဂတ်ဂတ ဂကောံမၞိဟ်ဇကု ဍုၚ်ကွာန်ဌာန်ဇကု ဗီုလဵုမိက်ဂွံဒှ်တအ်ဂှ် ဒးစတံဖျေံဗီုပၠုပ်လညာတ် ပ္ဍဲဘာဗတောန်လိက်တအ်ရ၊ လညာတ်မွဲမွဲ စောဲဗာန်လုပ်အာပ္ဍဲက္ဍဟကကွးဘာတအ်မ္ဂး ဗွဲစၟတ်ဨကန် ပြာကတ်ဇၞော်မောဝ်တိုန်ပ္ဍဲအနာဂတ်ရောၚ်။

၂၁။ပ္ဍဲခေတ်ကၠာတေံဂှ် ကၟိန်ဍုၚ်ပိုၚ်ပြဳလဝ် သယံဇာတသၟဝ်တိလ္တူတိ နွံကဵုၚုဟ်မးဂၠိုၚ်ဂၠေၚ်တအ်ဟေၚ် ဒှ်မံၚ်ကၟိန်ဍုၚ်သိုက်သၠဲရ၊ခေတ်လၟုဟ်သာ်ဝွံဟွံသေၚ် ကၟိန်ဍုၚ်ဝဳၜံၚ်ပ္တိတ်တၠပညာကဆံၚ်သၠုၚ်ဂၠိုၚ်ၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သိုက်သၠဲရ၊ တၠပညာတအ်ဂှ် ပံၚ်ကဵုက်ဂတာပ် ခေတ်ကံပျူတာတအ်တုဲ အာမံၚ်က္ဍိုပ်ပ္ဍဲကမၠောန်နာနာ ပ္တိတ်မံၚ်ကပေါတ်နွံကဵုၚုဟ်မး ပရးမံၚ်ဂၠးတိရ၊ တၠပညာစကာ ဟွံအိုတ်တအ်ဂှ် အာကၠောန်စဍုၚ်မ္ၚးမ္ဂး ဂွံၚုဟ်မးဂၠိုၚ်ၚ်ပၠန်ရ၊ သၠာကမၠောန်ဒးပတိတ်ဒြဟတ် ကာယတအ်ဂှ် ကော်စကာနူဍုၚ်မ္ၚး နကဵုၚုဟ်မးအောန်န်တုဲ ဂွံပရဲမွဲလပါ်ပၠန်ရ၊ နနဲသာ်ဏံ ကၟိန်ဍုၚ်ညးတအ် သိုက်သၠဲကၠုၚ် ဍုၚ်သေၚ်ကပေါဝ်၊ ဟံၚ်ကံၚ်၊ ထာဲဝါန်တအ်ဂှ် စကာနဲသာ်ဝွံရ။ ကၟိန်ဍုၚ်ပတှ်ေကပေါတ်သယံဇာတတအ်ဂှ် သဘာဝပွဳပွူလီု သီုဒးသွံစကောန်ကမၠောန်ကာယတုဲ လဇုဲဂလုဲ စိုပ်မံၚ်ကြဴညးဗွဲမဂၠိုၚ်ဂွံဆဵုညာတ်ရ။

၂၂။ ဂကောံမၞိဟ်မွဲမွဲ ကၟိန်ဍုၚ်မွဲမွဲ သ္ဂောံလောဲတောတက်တိုန်ဂှ် တၠပညာကေုာံ ညးအာက္ဍိုပ် ညးတအ်ဟေၚ် စဳရေၚ်ပြုပြေၚ်လဝ်၊ သ္ဂောံဒှ်တၠပညာ ညးအာက္ဍိုပ်ကၟိန်ဍုၚ်ခိုဟ်မာန်၊ ဒးတတ်အာဘာဗတောန်လိက်တအ်ဖအိုတ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ကံကုသဵုဂကောံမၞိဟ်မွဲမွဲ ကၟိန်ဍုၚ်မွဲမွဲဂှ် နူဘာဗတောန်လိလ်တအ်ဟေၚ် စဳရေၚ်ပြုပြေၚ်မံၚ်ရောၚ်ဂှ် ပိုဲဒးညာတ် ဒးဒုၚ်တဲရောၚ်။

၂၃။ အရာပညာ ဝိဇ္ဇာ ကုသိပ္ပံ နွံၜါဂၠံၚ်ရောၚ်၊ ဆေၚ်ကဵုနာံ ဆေၚ်ကဵုစိုတ်၊ ပညာသိပ္ပံဂှ် ဆေၚ်ကဵုရုပ် ဆေၚ်ကဵုကွတ်စက်ကွတ်တဲ သီုၜါရဲမၞိဟ်မွဲမွဲ ဒးလေပ်ဒးကၠိုဟ်လဝ်ရောၚ်၊ ဝိဇ္ဇာသၟးဂှ် ဍိုန်ၜတ်ဂၠိုၚ်အာ အခါဒးပြိုၚ်ပကာန်ဟွံမာန်ညးတၞဟ် သိပ္ပံသၟးပၠန် ဓဇန်ရိုၚ်ဇိုၚ်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ဒှ်ဒဒိုက်ၜါသာ်ဏံပံၚ် ညံၚ်ဂွံညဳသၟဟ်ဟေၚ် ဒှ်ပရေၚ်ဖဵုလိုက် မာန်။

၂၄။ ခေတ်လၟုဟ်ဏံ ကွတ်ပညာနာနာတအ်ဂှ် တောတက်ပြံၚ်သၠာဲ မြက်ဇက်မံၚ်တုဲ လေပ်လဝ် ကွတ်ပညာမွဲမွဲတုဲဂှ် ရုမ်ဂပ်ရ၊ မြက်ဇက်မံၚ်တုဲ လေပ်လဝ် ကွတ်ပညာမွဲမွဲတုဲဂှ် ရုမ်ဂပ်ရ စွံစိုတ်ဟွံဂွံ၊ ဟွံဆက်လ္ၚတ်လံၚ်ဗပေၚ်မံၚ်မ္ဂး ခြာဟွံလအ်ဗက်ညးတၞဟ်ဟွံမာန်လလုဲအာရောၚ်။

၂၅။ ခေတ်ကာလဏံ ပ္ဍဲအဝဲအဌမဟေၚ် ဒးဂၠာဲပညာဟွံသေၚ်၊ အပ္ဍဲဘာဟေၚ် ဒးဂၠာဲပညာဟွံသေၚ် ဇၟာပ်ပ်အဝဲဇၟာပ်ပ်ဒၞာဲ ဒးဂၠာဲဗပေၚ်မံၚ်ပညာ အဆက်ဟွံကဵုပိုတ်ရောၚ်။

၂၆။ ကောန်ၚာ်တအ် သ္ဂောံလေပ်လိက်မြဟ် သ္ဂောံကေက်သကာကၠုၚ်မာန်၊ နူဂကောံကုလသမဂ္ဂ သွာၚ်ပညာ၊ သိပ္ပံ ယေန်သၞာၚ်(UNESCO) ကတ်လ္ၚတ်ဆဵုဂဗ သ္ပလဝ်သမ္တီဂှ် အခိၚ်စဗတောန်လိက်ကုကောန်ၚာ်တအ်မ္ဂး ဒးဗတောန်နကဵုအရေဝ်ဘာသာ မိမကောနကၚာ်တအ်ရောၚ်။ ကောန်ၚာ်တအ်လ္တူအရေဝ်ဘာသာဂှ် ကၠိုဟ်မံၚ်ခိုဟ်ဟ်မ္ဂး ဒးစွံအရီုနဲချူ ကုနဲဂှ် ပ္တိတ်ရမျာၚ်ဟေၚ်တုဲ သာကဵုက္ဍဟ်ကောန်ၚာ် ၚာ် ဗတောန်ကဵုသာ်ဝွံ ၜိုတ် ၂/၃ သၞာံတုဲ ထပ်ဗတောန်ဘာသာ ဒးစကာဂၠိုၚ်ကေၚ်မိၚ်ဂၠိုၚ် ဘာသာစကာကၟိန်ဍုၚ်ဇကုပၠန်၊ ဇၞော်တိုန်ညိပၠန်မ္ဂး း ထပ်ဗတောန်ဘာသာ ဂၠးတိစကာဖန်အာသာ်ဝွံ မွဲကဆံၚ်တုဲ မွဲကဆံၚ်မ္ဂး လေပ်လောဲတုဲ က္ဍဟ်ကောန်ၚာ်တအ် သာ်ဒှ်မၞိဟ်ကေက်သကာဂၠိုၚ်ရ၊ ဂလေၚ်သာမ္ဂး အာတရဴသ္ၚောဲ၊ က္ဍဟ်သာမ္ဂး ဗတောန်ပညာလောဲ နဲသာနဲခိုဟ်ဂှ် ဒးစကာထေက်ရောၚ်။

၂၇။ အရေဝ်ဘာသာမွဲမွဲ ကၠိုဟ်ကေတ်မ္ဂး ဒှ်ၚုဟ်မးဇၞော်ကွေံကွေံရောၚ်၊ လိက်တၟအ်တြေံတြဟ်တအ်ဂှ် သွက်ရဲလ္ၚတ်ဝၚ်တအ်  ၚုဟ်မးဇၞော်ကွေံကွေံရ၊ ဆ္ဂး ယဝ်ဟွံကၠိုဟ်မ္ဂး ဒှ်ၚုဟ်မးဟွံသေၚ်၊သာ်ဝွံကီု အၚ်ယန် ဂြန်ဂဥုဲ။ဝၚ်၊ ပုံအာဂီု၊ ဂလာန်တၠပညာချူလဝ် ကၠေံကၠက်အာမ္ဂး ညးတီဟွံမွဲတုဲ ဆောံလေၚ်အာကီုရောၚ်၊ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ အရေဝ်ဘာသာဂကူနာနာ ညံၚ်ဂွံတန်တဴမာန်ဂှ် ဒးကဵုဒြဟတ်၊ ပရေၚ်ၚိတ်ကလက်ဂကူဂှ် ဒးဒစဵုဒစးရောၚ်။

၂၈။ ကၟိန်ဍုၚ်ညိၚ်ဝတ် တောတက်မွဲ ညံၚ်ဂွံဒှ်ကၠုၚ်မာန် ကောန်ဂကူနာနာ သာသနာရှ်ေသှ်ေနာနာ နွံမံၚ်ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ဇကုဂှ် ဒးသ္ပသမ္တီ ဒးကဵုဒၞာဲ ဒးကဵုဇြဟတ်ရောၚ်၊ နဲက [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၀၅:၀၀၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၂ (+0630)

== ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန်             ပရေၚ်ပၞာန် ==

ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန်

           ပရေၚ်ပၞာန်

၁။ ပၞာန်ဟီုဂှ် ပရေၚ်ပြိုၚ်ပကာန်ပၠံၚ်ဇမၞးအကြာ ဂကောံမွဲကဵုမွဲ (ဝါ) ဂကူမွဲကဵုမွဲ ဗွဲဓဇန်ကြာန် ကဆံၚ် သၠုၚ်အိုတ်ရ။
            ပေဲါပၞာန်ဂှ် အခိၚ်မၞိဟ်တအ်ဂၠိုၚ်ဟန်ပိုၚ်ကၠုၚ်တိဍာ်တုဲ ပြိုၚ်ပကာန်ပၠံၚ်ၜးညးသကအ်ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုၚ်ရ။
             ပရေၚ်ဝေၚ်ဒၟံၚ်ပၞာန် နူအတိက်ဗွဲမလအ် ဒဵုတ္ၚဲဏံဂှ် ဒုၚ်သဇိုၚ်လ္တူပၠံၚ်ၜးဖဵုဂုဏ် သွက်ဂကူးညးဂကူအဲ (ဝါ) ဂကောံမၞိဟ်ညးကဵုဂကောံမၞိဟ်အဲဟေၚ်ရ။ ပရေၚ်ဒဒှ်သာ်ဏံဂှ် ဆက်နွံအာဗွဲမလအ်လ ဏီရောၚ်။

၂။ ပၞာန်ဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး ဆမၞိဟ်ဗ္တိုက်မံၚ်ပၞာန် ၜါလပါ်ဓဝ်ဟွံသေၚ် မၞိဟ်ဆက်စပ်ညးဗြဴကောန်ၚာ်လကျာ်တအ်လေဝ် ဒးဒုၚ်ဘဲဒဏ်ပၞာန်ဖအိုတ်ရ။

၃။ ဒှ်ကၠုၚ်ပၞာန်မ္ဂး သွက်ဘဝညးဂွံသာ ညးဒးဗ္ဒဗ္ဒာဲကဵုဂကူညး(ဝါ) ဂကောံမၞိဟ်ညး သွက်ဘဝအဲဂွံဟာ အဲဒးဗ္ဒဗ္ဒာဲကဵုဂကူ အဲ (ဝါ) ဂကောံမၞိဟ်အဲရ။ ဂကောံညဳသာဇြဟတ်ဇၞော်တအ်ဂှ် ဂွံဇမၞးဂၠိုၚ်တုဲ ဂွံဒုၚ်စသိုၚ် အခေါၚ်နာနာရ။ ဂကောံကျ တအ်ဂှ် ဒးဆောံလေၚ် ဒးဒုၚ်ပျဲ ဒးဒုၚ်ဂစိုတ် ဒးဂြိပ် ပဲါဒဴရ။ ဒၞာဲလ္ၚဵု ဟွံမိက်ပဲါဒဴ ဒုၚ်ကမျမ္ဂး ဒးဒုၚ်သ္ပဍိက်ဒးကဵုအကံက်အခေါန် ဗီုညးဖန်ဒးဒုၚ်ရ။
                    (၂၆)

၄။ ရဲကျပၞာန်တအ်ဂှ် ယဝ်ဟွံတဝ်စၞေဟ်မ္ဂး ဒးဒုၚ်သ္ပဍိက်အဆက်ကောန်အဆက်စဴ သီုဂကူဗၠိုက်တၞီ အာရောၚ်ဂှ် ညာတ်တုဲ ဝဳစိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူ ကလေၚ်ပလန်လေပ်ရ။ရဲဇၞးလဝ်ပၞာန်တအ်ဂှ် အခေါၚ်တၟေၚ်ဂွံလဝ်တအ် ဖေက်ဗၠးတိတ်နူတဲတုဲ ဝဳစိုတ်ဓါတ်မဟာဂကူ ဇၞော်ဇြဟတ်ပၞာန်ဂစာန်ဍဵုဍိုက်ရ။ ပဋိပက္ခဏံဂှ်သောၚ်ကလးဟွံလောဲ ဂၠိၚ်သ္ၚောဲမံၚ်ဏီရောၚ်။

၅။ ပၞာန်ဂၠးကဝ်ဒှ်ကၠုၚ်ၜါဝါ ဆောံလေၚ်ဂိချိုတ်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ညာတ်တုဲ သွက်ဂွံဒၞာတာ ပံက်ကၠုၚ်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂရ  ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ကၟိန်ဍုၚ်မွဲကုမွဲ ဒှ်ပၞာန်အောန်ကၠုၚ်၊ ဆ္ဂး ပ္ဍဲဗွိုၚ်ကၟိန်ဍုၚ်မွဲမွဲ ဂကူဂွံလဝ်အဝဵုတအ် ဍဵုဍိုက်ၚိတ်ကလက်မံၚ်ဂကူသၟဝ်တဲတအ်တုဲ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုၚ်ဆက်ဒှ်မံၚ်ဂၠိုၚ်ကဵုကၟိန်ဍုၚ် ဂၠိုၚ်ကဵုဒၞာဲဏီရောၚ်။

၆။ ပၞာန်ဂှ် သောၚ်ပြသၞာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် နဲသၠုၚ်အိုတ်ရ၊ သောၚ်ၜိုဟ်ဟ်ၜတ်တ်ဟွံလောဲတုဲ သောၚ်နကဵုဒြဟတ်ရ။ဟိုယ်ဂှ်တုဲ ပၞာန်ဂှ်ဒှ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဆီပါ်ဍာ်ဇွောဝ်ရ။

၇။ ကၠောန်ပၠန်ဂတးမ္ဂး ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကုပရေၚ်ပၞာန်မ္ဂး ဒးပံၚ်ဗွဝ်လဝ်သီုၜါရောၚ်။ ပၞာန်ဟွံမွဲ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်သၟးအာဟွံစိုပ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဟွံမွဲ ပၞာန်သၟးအာဟွံဂွံရ။
                 (၂၇)

၈။ ပရေၚ်ကွာန်ဂှ် တုပ်ညံၚ်က္ဍိုပ် ပၞာန်ဂှ် တုပ်ညံၚ်ဇိုၚ်တဲၜါဏံပံၚ်ဒးကၠောန်ဂွံနာနာရ။ဆ္ဂး က္ဍိုပ်ဂှ် ဒးစကာဇိုၚ်တဲရောၚ်။

၉။ ဇြဟတ်ပၞာန်ဟွံမွဲ အခေါၚ်ပရေၚ်ဍုၚ် ပရေၚ်ဂကူဟွံဂွံလောဲ၊ ဇြဟတ်ပၞာန်ဇၞော်မ္ဂး ဟွံအာတ်လေဝ်ညးကဵု ကေၚ်နွံကၠုၚ်ကီုရ။

၁၀။ ဘဝဍိက်ဂှ် ပါဲဒဴကေတ်ဟွံဗၠး ဒဴအာဍုၚ်ညးတၞဟ် ဒးဒုၚ်သ္ပဍိက်ကုညးတၞဟ်ရ၊ ဘဝဍိက်ဂှ် ဗတိုက်ကေတ်ဟေၚ်ဗၠးမာန်၊ တိဍာ်ဇုဇဗဴလပိုဲ ညံၚ်ပိုဲဂွံပိုၚ်ဗ္တိုက်မာန်မ္ဂး ဗၠးနူဘဝဍိက်ဍာံဍာံရောၚ်။

၁၁။ နွံပၟိက်ကဵုတသိုက်အခေါၚ်သွက်ဂကူတုဲ ပိုဲကၠောန်ပၠန်ဂတး၊ ကၠောန်ပၠန်ဂတးမ္ဂး ဒးဆဵုဒဒိုက်ရောၚ်။ ဖေက်မံၚ်ဒဒိုက်တအ်ဂှ်မ္ဂး ဂွံအခေါၚ် ဂွံတသိုက် ဟွံမာန်၊ ဂကူပိုဲဟွံဗၠးၜးမ္ဂး ဒဒိုက်တအ်ဂှ် အိုတ်အာ ဟွံသေၚ် သီုဇၞော်တိုန်မံၚ်ဏီရောၚ်။

၁၂။ အခိၚ်ကာလပၞာန်ပၠန်ဂတး မၞိဟ်ချိုတ်အာဂှ်တိုပ်၊ ညံၚ်စိုပ်တိုၚ်ပ္ကဴ မၞိဟ်နွံတအ် ဒးဆက်ကၠောန်အာ လၟေၚ်ဏံဂှ် ဓမ္မတာရ။

၁၃။ ဍုၚ်ပိုဲဂှ်ညးတၞဟ်သၠာဲလဝ်ကဵု ဆီပလက်တုဲ ပၠံၚ်ၜးဂွံလဝ်ရောၚ်။ပိုဲအာတ်ကေတ်နနဲ၊ ဓမ္မတာဂွံမာန်မံၚ်ဟာ၊ ရဲအာတ်ဍုၚ်တအ်ဂှ် ညးတအ် မၚ်ရပ်ပၠုပ်ထံၚ် မၚ်ပန်ဂစိုတ်မံၚ်နကဵုလွဟ်မ္ဂး ပိုဲဟွံပန်ကေတ် ကလိဂွံမာန်ဟွံသေၚ်။ 
                 (၂၈)

၁၄။ အဝဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် တိတ်နူပၠံၚ်လွဟ်ရောၚ်။
        (မဝ်ဇြဳတုၚ်)

၁၅။ ဂကူမွဲမွဲ ဒပ်စဵုဒၞာမၚ်မွဲဂကူဇကု ဟွံမွဲမ္ဂး အခေါၚ်အရာ သွက်ညးတံ မုလေဝ်ကလိဂွံဟွံမာန်ရ။ (မဝ်ဇြဳတုၚ်)

၁၆။ ကြက်ပၠန်ဂတးဂှ် ဇြဟတ်ပၞာန်/လွဟ်/ဇွောံမထဝ်သြန်ဟွံသေၚ်၊ ဂလာန်ပတှ်ေ ကေုာံ သဘဴဓဝ်ဟေၚ်ရောၚ်။

၁၇။ ဂိုတ်ဂစာန်ဗ္တိုက်သၞ နကဵုဇြဟတ်မၞိဟ် ဇြဟတ်လွဟ်တုဲ မာန်တှ်ေမာန် ဟွံမာန်မ္ဂး ဒုၚ်ကမျ ဖျေံလွဟ် ဗက်ကြဴသၞဂှ် လညာတ်ရဲပၠန်ဂတးဟွံသေၚ် လညာတ်ပၠန်သက်က်ဟေၚ်ရ။

၁၈။ ရဲပၠန်ဂတးတအ် ဖျေံလွဟ်ကုသၞဂှ် ဒှ်ဒုဟ်ဖံက်သစ္စလ္တူပၠန်ဂတးဇၞော်အိုတ်ရ။

၁၉။ ပၞာန်ဂှ်ဗတိုက်ကဵုဂြိုဟ် (ဂံၚ်သ္ကာ) သၟးဟွံဂွံ၊ ဒးစကာ ဥာဏ်ပညာဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ရောၚ်။ သရာဲပၞာန်ပတှ်ေ ဇြဟတ်ပတှ်ေကွတ်တဲတအ်ဂှ် ဒးကဵုစၞာဲပြယာဲသၞတုဲ ဒးကျကၠုၚ်ဂၠိုၚ်ကွေံကွေံရ၊ ထ္ၜးသက်သဳမ္ဂး လ္ဂန်အိန်ဂွံဒးကျ ဗညာဓရာံဂွံဒးဒုၚ်ရပ်တအ်ဂှ် ဒးကဵုစၞာဲပြယာဲရ။
                        (၂၉)

၂၀။ ဝေၚ်ပၞာန်ဂှ် ပြိုၚ်ပကာန်ဇြဟတ်မၞိဟ် ဇြဟတ်လွဟ် သၟးဟွံသေၚ် ပြိုၚ်ဂွန် (ဗျူဟာ) ပြိုၚ်ပညာ ပြိုၚ်စိုတ်ဓါတ် ပြိုၚ်ပိုနိဒြပ် ပြိုၚ်မံၚ်နာနာသာ်ရောၚ်။

၂၁။ နကဵုဒေါသလ္ပဝေၚ်ပၞာန် ဒေါဇၞော်မ္ဂး သတိဗၠးကျ ညးဒှ်ဂၠိုၚ်ရောၚ်။

၂၂။ ဆဒှ်ကဵုဒှ်လ္ပဇန်ပၞာန် အောန်အိုတ်အာသၞဍိုဟ်အာ၊ ယောၚ်အာမွဲဒၞာဲ ဒးဒုၚ်သၠာဲကဵုဆီ/လမျီုရောၚ်။

၂၃။ ပၞာန်ဂှ် အဆက်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ဒၟာနူပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ပၞာန်ဂွံကတဵုဒှ်၊ မိက်ဂွံကဵုပၞာန်တုဲဒှ်မ္ဂး ဒးသှ်ကလး ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ရောၚ်။

၂၄။ ဝေၚ်ပၞာန်မ္ဂး ပရေၚ်သၞကီု သီုပရေၚ်ဇကု ဒးတီဒးကၠိုဟ်လဝ်ခိုဟ်ဟ်ရောၚ်။ ဒၞာဲသၞဍိုန်အိုတ်ဂှ်ဂၠာဲ အခိၚ်/ဂၠံၚ်ဍေံဟွံခယျဂှ် လုပ်ဗ္တိုက်မ္ဂး သွက်ဂွံဇမၞးဂှ် နွံဂၠိုၚ်ရောၚ်။

၂၅။ ပ္ဍဲလိုက်ဏံ သတ်တှ်ေတုဲ လွဟ်မွဲမွဲသာ် နွံမံၚ်သၟးရ။ ယဝ်ဟွံမွဲမ္ဂး ဗီုညးတၞဟ်ဖန်ဒးဒုၚ်တုဲ တန်တဴလအ်အ်ဟွံမာန် ကၠေံကၠက်အာပြဟ်ဟ်ရောၚ်။ ကၞုတအ် အရုတ်တအ် နွံကဵုခၞော်ကြံၚ်ၚ်ဂှ် ဒှ်လွဟ်ဍေံကီုရ။ လွဟ်ဟီုဂှ်  သွက်ဂွံစဵုဒၞာဇကု ကေုာံ သွက်ဂွံ သ္ပမာန် လ္တူညးတၞဟ်ရန်တၟအ်နွံၜါသာ်ရ။ လွဟ်စကာသွက်ဂွံစဵု ဒၞာဇကုနွံဂှ် ခိုဟ် ဒးရး၊ ပိုဲဒးထံက်ဂလာန်ရောၚ်။ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်မ္ဂး သတ်ဂြိုပ်အရိုၚ်တအ်ကီု မၞိဟ်စိုတ်ဓါတ်နွံ ဗီုသတ်ဂြိုပ်အရိုၚ်တအ်ကီု ကၠုၚ်ကဵုဘယ်ပၠံၚ်ၜးသ္ပမာန်မ္ဂး ပိုဲဒးဒုၚ်သက်က်ရောၚ်။ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ လွဟ်ဇကုဂှ် အခါလဵုမွဲလ္ပအပ် ဒပ်ဇကုဂှ် အခါလဵုမွဲ လ္ပဒုၚ်ပလီု လွဟ်ဟွံမွဲ ဒပ်ဟွံမွဲမ္ဂး ဗီုညးဖန်ဒးဒုၚ် ညးကၠုၚ်သ္ပမာန် ဒးယာံဒးလ္ၚောဝ်ရောၚ်။
                         (၃၀)

၂၆။ ဂကူညးကဵုညး ဂကောံညးကဵုညး လွဟ်/ဒပ်စဵုဒၞာ ညးတအ်နွံဟေၚ် ရဲမိက်ဂွံ ကြံကြသ္ပမာန်တအ် ဖေက်ဓညချပ်ဗ္စာဒးကၠုၚ်တုဲ ထိၚ်ဒဝ်အာဓဝ်ၜိုဟ်လလံမာန်ရောၚ်။

၂၇။ သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်ဓဝ်ၜိုဟ်လလံကီု သီုပရရေၚ်ဆာန်ကၟိန်ဂကူအိုဿီုမာန် ဂကူမွဲကဵုမွဲ ကဆံၚ်ဒးတုပ် ပရေၚ်ဂကူညးညးဖန် အခေါၚ်သာ်ဝွံ ဒးနွံရောၚ်ဂှ် ဂကူဒးဒုၚ်ဍဵုဍိုက်မံၚ်တအ်ဟေၚ် ဒုၚ်ကေတ်တုဲ ဟီုဂးမံၚ်၊ ဂကူဂွံလဝ်စေဝ်လ္တူတအ် ဒုၚ်တဲမာန် ဟီုဂးမံၚ်၊ ဂကူဂွံလဝ်စေဝ်လ္တူတအ် ဒုၚ်တဲမာန် စှ်ေမံၚ်စိုတ်ဟွံသေၚ် ညးတအ်ညံၚ်ဂွံဒုၚ်ကၠုၚ်တဲမာန် နပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်သၟး ဟီုဂးဂှ် ညးဟွံကၠိုဟ် ဒးဟီုသီုကဵု ပရေၚ်ပၞာန်ရောၚ်။
                    (၃၁)

၂၈။ ပ္ဍဲဝၚ်ပၠန်ဂတးဍုၚ်ပိုဲပွိုၚ် (၇၀)သၞာံပြၚ်ဏံ ဂကောံပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်မွဲမွဲ ဒးဒုၚ်ပ္တိတ်နကဵုဇြဟတ်ပၞာန်တုဲ အိုတ်အာဟွံမွဲဏီ။ ဒးဒုၚ်လီနနဲပရေင်ဍုၚ်ကွာန်တုဲ အပ်ထောံလွဟ်ဟေၚ် အိုတ်အာဂှ် နွံဂၠိုၚ်ကဵုဂကောံရ။

၂၉။ ဂကောံအပ်ထောံလွဟ်တအ်ဂှ် အပ်တုဲ အဝဵုပိုတ်သြဇာပၠိုတ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်လေဝ်ချိုတ် ဒဵုလမျီုအိုတ်ယာက္ဍိုပ်ဟွံမာန် လုပ်ဝိုၚ်ဟွံဂွံရ။

၃၀။ နွံပၟိက်ကဵုဓဝ်ၜိုတ်လလံမ္ဂး ဗလးထောံလွဟ်မွဲလါ်ဓဝ်ဂှ် ဂွံမာန်ဟွံသေၚ်ရ၊ ပြသၞာရပ်လွဟ် ဂွံကတဵုဒှ်ကၠုၚ်ဂှ် တာလျိုၚ်နွံမွဲလါ်ဓဝ်ဟွံသေၚ်၊ မိက်ဂွံပြေပြံၚ်မ္ဂး ဒးပညဳပညပ်အကြာၜါ ဒးသၠးဖဵုဒးကဵုကေတ်သီုၜါလ္ပါ်ရောၚ်၊ သာ်ဝွံဟွံ သေၚ် မွဲလ္ပါ်ဟေၚ် ဗလးထောံလွဟ်မ္ဂး သၠဒကေဝ်ဒးစေၚ်ဂၠိုၚ်အာတုဲ သ္ၚောဲခြာအာကဵုဓဝ်ဍာံ သ္ၚောဲခြာအာကဵုဓဝ်ၜိုဟ်လလံရောၚ်။

၃၁။ ဖျေံလွဟ်၊ အပ်လွဟ်၊ သၠာဲထောံလွဟ်ကဵုဒဳမဝ်ကရေဇြဳသၠာဲထောံလွဟ်ကဵုဓဝ်ၜိုဟ်လလံ လုပ်အာဗွိုၚ်တၟးတအ်ဂှ် ဝေါဟာၜိုန်ဟွံတုပ် ကၠာလေဝ်အဓိပ္ပါယ်တုပ်ပ်ရ။ဒုၚ်ကမျ ဒုၚ်ယျံက် ဒုၚ်ထံက်ၜံၚ် ဒုၚ်သ္ပ ဍိက်ဖအိုတ်ရ။

၃၂။ ဒပ်ပၞာန်ဂှ် ဒှ်သွက်စဵုဒၞာဂကူ စဵုဒၞာဍုၚ် စဵုဒၞာပိုန်ဒြပ် တိဍာရ၊ အရာအိုဿီုတအ်ဂှ် ပရေၚ်စဵုဒၞာနွံဟေၚ် တန်တဴအာမာန်ရောၚ်၊ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ဆာန်ဂကူဍာံမ္ဂး ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာဂကူဂှ် ဒးပခိုၚ်လဝ်ရောၚ်။
                            (၃၂)
၃၃။ ပေဲါပၞာန်ဂှ် အန္တရာယ်ဇၞော်၊ လမျီုဗွဲမဂၠိုၚ်ဂၠေၚ်၊ ဒြပ်ရတ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂၠေၚ်၊ဒးလေၚ်ဆောံမံၚ်တုဲ ၜိုန်ဟွံမွဲပၟိက်ကီုလေဝ် ဗလေတ်ပဲါထောံသောၚ်ၚ်ဂွံဟွံသေၚ်၊ ဟွံပြေၚ်ရေၚ်ပလေဝ်ပလေတ်လဝ်မ္ဂး ပရေၚ်ဒးလေဝ် ဆောံတအ်ဂှ် ဂၠိုၚ်အာနူကဵုဝေၚ်ပၞာန် ဏီရောၚ်။

၃၄။ ဒပ်ပၞာန်မွဲမွဲဂှ် လညာတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဟွံမွဲ စေဝ်ပၞောန်ဟွံမွဲမ္ဂး ဒှ်အာဗီုဂကောံဒမၠမွဲကီုရောၚ်။

၃၅။ သတီုလဝ်ဂြိုဟ် မ္ၚိုဟ်လဝ်စိုတ် ချိုတ်အာတှ်ေတုဲ ဟွံမွဲ ကဵုဂွန် ဟွံမွဲကဵုအစဳအဇန်မ္ဂး ကေတ်ဇမၞးသၞ ဟွံမာန်။
                      (၃၃) [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၀၅:၀၁၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၂ (+0630)

== ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန်             ပရေၚ်အာက္ဍိုပ် ==

ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန်

           ပရေၚ်အာက္ဍိုပ်

၁။ ရန်တၟအ်ပရေၚ်ကမၠောန် သွက်ဂကောံမၞိဟ်မွဲမွဲ ညံၚ်ဂွံအံၚ်ဇၞး ညံၚ်ဂွံတုဲဒှ်ပြဟ်ဟ်မာန် ပွမ္ဒးဖန်ဇန်ဖျေံဗီုလ္တူညးတၞဟ် ညံၚ်ဂွံရေၚ်တၠုၚ်ကၠောန်ၜိုတ်အာ ညဳညဳသာသာဂှ် ဒှ်ပရေၚ်အာက္ဍိုပ်ရ။ 

၂။ ပ္ဍဲဂကောံမွဲမွဲ ပြာပြာကတ်တ် (ဝါ) သ္ၚိတ်တ်ဇြဇြ မံက်မံက် (ဝါ) ပၞုက်ပၞုက် မၞိဟ်အာက္ဍိုပ် ဒးနွံဟေၚ်ရ။အကြာမၞိဟ်နွံၜါဂှ်လေဝ်ဝ်  မၞိဟ်မွဲဂှ် ဒှ်မၞိဟ်က္ဍိုပ်တုဲ မၞိဟ်မွဲဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဗက်ကြဴရ၊ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး မၞိဟ်ကၠိုဟ် မၞိဟ်ကေက် မၞိဟ်ဂံၚ်သကာတအ်ဂှ် ဒှ်က္ဍိုပ်ရ။
     
၃။ ညးအာက္ဍိုပ်ဟီုဂှ် ညးဂမၠိုၚ်ညံၚ်ဂွံဗက်ကၠုၚ်ကြဴဇကု ညးတၞဟ်ညံၚ်ဂွံကၠောန်အတိုၚ်စၞောန်ဇကု ကၠောန်သ္ပလေပ် ကၠောန်သ္ပဒှ်ဂှ် ဒှ်ညးအာက္ဍိုပ်ရ။

၄။ ပ္ဍဲညးအာက္ဍိုပ်တအ်ဂှ် ဆန္ဒမိက်ဂွံအာက္ဍိုပ် ကေုာံ သတ္တိနွံဟေင် ဒှ်ညးအာက္ဍိုပ်ရ။ 

၅။ ညးအာက္ဍိုပ်မွဲမွဲဂှ် နကဵုကမၠောန်ကီုပွကီု နကဵုအရေဝ်ကီု ထ္ၜးပျးသောၚ််လးတံၚ်ဂြဲ ညးဗက်ကြဴတအ် ဓဝ်ပတှ်ေညံၚ်ဂွံနွံလ္တူကမၠောန်လ္တူဇကုမာန်မ္ဂး ပရေၚ်အာက္ဍိုပ်ညးဂှ်အံၚ်ဇၞးစိုပ်တရဴရောၚ်။
                   (၃၄)

၆။ ညးအာက္ဍိုပ်တအ်ဝွံ လ္တူကမၠောန် ဇကုကေတ်လဝ်လျိုၚ်ဂှ် ဒးကၠိုဟ်ဒးလေပ်လဝ် ခိုဟ်ဟ်ရောၚ်။ သ္ဂောံအာက္ဍိုပ်ဍာ်ဇမၠိၚ်မာ္န် ဒးဆက်ကတ်လ္ၚတ်မံၚ် လၟိုန်ရောၚ်။

၇။ ညးအာက္ဍိုပ်မွဲ (ဝါ) သ္ကိုပ်ဒပ်မွဲဂှ် ရန်တၟအ်ပရဝၚ်ကမၠောန်ညံၚ်ဂွံအံၚ်ဇၞး ညးဗက်ကြဴဇကု ညံၚ်ဂွံဗၠးဘယ် ဒးစွံအရီုဒးကေတ်တာလျိုၚ် ဂၠိုၚ်အိုတ်ရောၚ်။

၈။ ညးဍုၚ်ကွာန် (ဝါ) ကောန်ဂကောံ ဓမ္မတာတအ်ဂှ် လ္တူပရေၚ်မွဲမွဲ မိက်ဂွံဒှ်ရတီ နဲလဵုဂွံကၠောန် ဂွံဖန်ဗဒှ်ဂှ် ဟွံတီ ယဝ်တီလေဝ် တီဆလ္တူကျာညိညဟေၚ်ရ။
          ညးအာက္ဍိုပ်တအ်ဂှ် တီပၟိက်ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန် (ဝါ) ကောန်ဂကောာံတအ်တုဲ နဲလဵုဂွံကၠောန် ဗီုလဵုဂွံဗၟံက်ရုပ်ရဴဂှ် ချပ်ဗစာ စဳဇန် ပၠကဵုတရဴမ္ဂး တၚ်ရန်တၟံတအ်ဂှ် အံၚ်ဇၞးစိုပ်တရဴမာန်ရောၚ်။

၉။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တအ်ဂှ် ဒးစန္ဒက်တံၚ်ဂြဲညးဂမၠိုၚ်လေပ် ဍာန်ဗၠေတ်ဍာန်ဒး ပညုၚ်ထ္ၜးမာန်တုဲ နပွ နကမၠောန်လေဝ် ဒးကၠောန်ဒးမံၚ် ဒးသ္ပ ဒးပၠတရဴနာနာသာ်ရောၚ်။

၁၀။ သ္ဂောံဒှ် ညးအာက္ဍိုပ်ညးဂမၠိုၚ်မာန်ဂှ် ကွတ်၊ သတ္တိ၊ ပဋိပတ် ပိသာ်ဏံပၟိက်ဇၞော်အိုတ်ရ။ မၞးမိက်ဂွံဂှ် ညးအာက္ဍိုပ်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်မ္ဂး ပ္ဍဲဇကုမၞးညံၚ်ဂွံဍိုက်ပေၚ်ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ဂှ် လွဳပရာညိ။  
                      (၃၅)  

၁၁။ စိၚ်အာမ္ဂးဒှ်ဂၠံၚ်၊ မၞိဟ်အာက္ဍိုပ်တအ် ကၠောန်သ္ပမ္ဂး ဒှ်သၞောဝ်ရောၚ်တုဲ ပွခိုဟ်ကီု မၞိဟကအာက္ဍိုပ်တအ် သ္ၚဳဂၠိပ်ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်တုဲ ကၠောန်ထေက်ရ။

၁၂။ မၞိဟ်ကၠိုဟ်မၞိဟ်ခိုဟ် မၞိဟ်ဍိုဟ်တအ်ဟေၚ် ဒှ်မၞိဟ်အာက္ဍိုပ်ဍာ်ဇမၠိၚ်မာန်။

၁၃။ အာယုက်ပ္ဍဲကမၠောန် (ဝှ်) ဂှ်ဒှ်စရာဲပၟိက်ဇၞော် မွဲသာ်ကီုရ၊ ဗွဲတၟေၚ်ပ္ဍဲအခိၚ်ကာလပြံၚ်သၠာဲ အခိၚ်ကြေပ်ဂြတ်တအ် ဗီုလဵုဒတူလိုၚ်ဂှ် ဒးစွံၚုဟ်မးဂၠိုၚ်ရ။

၁၄။ မၞိဟ်ကၠိုဟ်ပရေၚ်ကမၠောန် စေတနာဍာံတအ်ဂှ် ၜိုန်ဆဵု ဂဗအာယုက်ကမၠောန်အောန်ကီုလေဝ် သ္ၚဳဂၠိပ်တုဲ ကဵုဒၞာဲ ကဵုက္ဍိုပ်ထေက်မံၚ်ကီုရောၚ်၊ တၟော်လ္တူဝှ်သၟးမ္ဂး ကမၠောန် လ္ဇုဲအာမာန်ရောၚ်။

၁၅။ ချေံဂြိပ်မြက်တ်ဂှ် ထိၚ်ဝါတ် ဆ္ဂး ထိၚ်မာန်မ္ဂး စိုပ်တရဴပြဟ်ရောၚ်။

၁၆။ မိက်ဂွံဒှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပြာကတ်ဍာ်ဇမၠိၚ်မ္ဂး လ္ပဍဵုဍိုက်မဇအဆက်တၟိ(သၟတ်)တအ်ညိ၊ ပ္ဍဲအနာဂတ် သၟတ်တအ်ဟေၚ် ဂွံဒၞာဲရောၚ်တုဲ ဍေံတအ်ဒုၚ်တဲဟေၚ် ဝၚ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပြာကတ် အာမာန်ရောၚ်။
                   (၃၆)

၁၇။ ညးအာက္ဍိုပ်တအ်ဂှ် ဒးဂစာန်ချူလိက်ဂၠိုၚ်ၚ်ရောၚ်။လညာတ်ဇကုဂှ်ဟီုကေတ်သၟးမ္ဂး မၞိဟ်ကြပ်ကဵုဇကုဟေၚ်ဂွံမိၚ်၊ မိၚ်တုဲခြာဟွံလအ်ဝိုတ်အာ မာန်ရောၚ်။ ချူတြးနကဵုလိက်မ္ဂး အာစိုပ်တရဴသ္ၚောဲ သှ်ေၜက်အခိၚ်လအ်အ်မာန်တုဲ မၞိဟ်တီညာတ်ဂၠိုၚ် သီုဗိုန်ခိုၚ်ရောၚ်။

၁၈။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တအ်ကီု တၠပညာတအ်ကီု ယဝ်လၞုဟ်ဟီုဂး ၚုဟ်မးမၞိဟ်အောန် ယဝ်လၞုဟ်ကၠုၚ်အာ လာဘ်သကာအောန်ရောၚ်။

၁၉။ ရုဲပ္တိုန်ညးအာက္ဍိုပ် ဗက်အခိုက်သၞောတ်တြေံ နနဲကောန်ဨကရာဇ် ဂွံဒှ်ဨကရာဇ် သၚ်ဝှ်ဇၞော် ဂွံဒှ်ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ရုဲစှ်လောဲသွာ ပြသၞာအောန်ဒှ်ကၠာလေဝ် ဒုၚ်သဇိုၚ်လ္တူစရာဲဟွံသေၚ်တုဲ ပရေၚ်ကမၠောန်ဂွံဇၞော်မောဝ်ဝါတ်ရ။

၂၀။ သ္ဂောံဒှ်ညးအာက္ဍိုပ်လ္တူမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်မာန်ဂှ် ကွတ်၊ သတ္တိ၊ ပဋိပတ် ပိသာ်ဏံဒှ်သဇိုၚ်ပၟိက်ဇၞော် တပ်တးသၠးဖဵု တံၚ်ဂြဲ၊ စိုတ်ပြဲ ပန်သာ်ဏံလေဝ် ဒးဍိုက်ပေၚ်ကီုရောၚ်။

၂၁။ သ္ဂောံဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ကံကုသိုလ်အတိက်ဖန်လဝ်ဟွံသေၚ် လက်သဏ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ညံၚ်ဂွံပေၚ်ဖ္ဍိုက်ဗပေၚ်မၚ်မွဲမာန်မ္ဂး ညးညးအဲအဲဒှ်မာန်ဖအိုတ်ရ။
                   (၃၇)

၂၂။ ဂကောံ(ဝါ)မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ဒးထိၚ်ဒဝ်ကဵုသၞောဝ်၊ မၞိဟ်အာမံၚ်က္ဍိုပ်ဂကောံတအ်ဂှ် မၚ်မွဲသၞောဝ်ဟွံမာန်မ္ဂး  သၞောဝ်ဂှ်ဟွံတန်ကြပ်တုဲ ဂကောံရောအ်ရေၚ်ပြးဆာဲရောၚ်၊ဟိုတ်ဂှ် တုဲ မၞိဟ်မၚ်မွဲ သၞောဝ်ဟွံမာန် ပဋိပတ်ယောၚ်တအ်ဂှ် သ္ပက္ဍိုပ်ဟွံဂွံရ။

၂၃။  ညးအာက္ဍိုပ်တအ်ဂှ် သမ္တီ၊ သတ္တိ၊ သစ္စ၊သမာဓိ၊ သၠးဖဵု &quot;သ&quot; မသုန်မဏံ ညံၚ်ရဴသဳမသုန် ဒးထိၚ်ဒဝ်ဖ္ဍိုက်ဗပေၚ်လဝ်ရောၚ်။

၂၄။ နဲကဲအာက္ဍိုပ်နွံပိသာ် နဲကဵုအမိၚ်၊ နဲသောၚ်ကလး၊ နဲကြဴစးတအ်ရ၊ နဲကဵုအမိၚ်ဂှ် ဒှ်သၞောတ်တၠအဝဵုစကာဂၠိုၚ်၊ နဲသောၚ်ကလးဝွံ ချပ်သဳကၠဳပညဳ လုပ်အဝေါၚ် ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ စကာအကြာ ဗွိုၚ်မၞိဟ်လညာတ်သမ္တီ သၠုၚ်ၚ်တအ်ရ၊ နဲကြဴစးဝွံ စကာမၞိဟ်သၟဝ်တဲတုဲ ဇကုမံၚ်ထောံသာသာ နဲဝွံ စကာပ္ဍဲဗွိုၚ်မၞိဟ်သၟဝ်တဲခိုၚ်ၚ် ဗွိုၚ်ဂွံဖျေံစိုတ် စကာဒေံကောန်ဇာတ်ဂၠိုၚ်ရ၊ နဲပိသာ်ဝွံ ရံၚ်ဒၞာဲတုဲ စကာလေပ်မ္ဂး ဒှ်ဂုဏ်ဖဵု စကာဒၞာဲဗၠေတ်မ္ဂး ဒှ်လလေၚ်ဖဵုရောၚ်။

၂၅။မၞိဟ်အာက္ဍိုပ် ရန်ကဵုဖဵုဂကောံတအ်ဂှ် ကဵုဒၞာဲကုမၞိဟ်ခိုဟ်မၞိဟ်ကၠိုဟ်၊ မၞိဟ်အာက္ဍိုပ်ရန်ကဵု ဖဵုဇကု တအ်ဂှ် ကဵုဒၞာဲဂှ် မၞိဟ်ဍုက်ကေဝ်ကဵုဇကုတအ်ရ။
                     (၃၈)

၂၆။ ဗျိဒေါန်ဂၠိုၚ်မ္ဂး မၞိဟ်ဗက်ကြဴအောန်၊ စန္ဒက်သမၠုၚ် စိုတ်ဓါတ်ဂၠိုၚ်မ္ဂး မၞိဟ်ဗက်ကြဴဂၠိုၚ်ဂှ် ဓမ္မတာရ။

၂၇။ လက်ကြဴက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်စကာအဝဵုတအ်ဂှ် ရဲကလၚ်အမိၚ် မၞိဟ်သမ္တီသဝ်ဝ်ဟေၚ်နွံဂၠိုၚ်တုဲ လက်ကြဴ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်စကာ ပရေၚ်စန္ဒက်တအ်ဂှ် ရဲလေပ်ပညာ မၞိဟ်သမ္တီသၠုၚ်ၚ် နွံဂၠိုၚ်ရ။

၂၈။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဒးစိုတ် သၞောတ်တၠအဝဵုတအ်ဂှ် ဖေက်ရဲတၠပညာ တုဲ စကာရဲကလၚ်အမိၚ်ဂၠိုၚ် ကေမ်ၛာပ်လဝ်အဝဵု ဂၠိုၚ်ရ၊ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဒးစိုတ်သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳတအ်ဂှ် ဒးစိုတ်ရဲတၠပညာ ပါ်ကဵုတာလျိုၚ် ဗွိုၚ်ညးကဵုညးဂၠိုၚ်ရ။

၂၉။ ဟိုတ်ဖဵုညးအာက္ဍိုပ်ဂွံဒတုံပြဟ် နွံစှ်သာ်ရ၊ ဟွံလေပ်ကွတ်၊ စိုတ်ဟွံထတ်၊ ပဋိပတ်လီု၊ ဗီုဟီုတွံကၠောန်၊ အောန်ဓဝ်ခန္တဳ၊ရဲဒၞာဲပဲါက္ဍိုပ်၊ က္ဍိုပ်က္ဍုတ်ဟွံသၟဟ်၊ ဂၠုဟ်ပၟိက်ညးညးဂမၠိုၚ်၊ ရိုၚ်ဇိုၚ် အရေဝ်ကြံၚ်၊ ညာတ်မံၚ်ဇကုပြဲ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တဲဏံ ဟွံလအ်ပြဟ်စှ်ေရောၚ်။

၃၀။ လက်သဏ်ညးအာက္ဍိုပ်ခိုဟ်(၅)သာ်ဝွံ လညာတ်ဒးသၠဲ၊စိုတ်ဓါတ်ဒးပြဲ၊ နဲကဲဒးဍိုဟ်၊ သတ္တိဒးခိုဟ်၊ လဂံါသၞဒးကၠိုဟ်ရောၚ်။
                  (၃၉)

၃၁။ ညးလ္ၚဵုဂှ် ဂွံဒှ်က္ဍိုပ်မှကၠောန် ပရေၚ်ဂကောံပရေၚ်ဂကူ ဒးဖက်ကြံမ္ဂး ဆုဲတိတ်သ္ၚောဲသ္ၚောဲတုဲ ဂၠာဲဒုဟ်ပါ်ပဲါခါဂွံဒၞာဲပၠန် ဒၞာဲယၟုပရေံဂှ် ဗဝ်စုတ်ဒုဟ်ညးတၞဟ် ယၟုမြဟ်ခိုဟ်တှ်ေ ဇကုဒုၚ်ကေတ် စကာမံၚ်ကွေတ် ကၠိက်တုက်ကတဵု ကၠဵုဒုဟ်ဒယှ်မ္ဂး ညးဂမၠိုၚ်ကဵုက္ဍိုပ် လအ်အ်မာန်ဟွံသေၚ်။

၃၂။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်စကာသၞောတ်တၠအဝဵုတအ်ဂှ်ဟွံကဵုဒၞာဲကုညးတၞဟ်၊ မၞိဟ်ကေက်သကာ မံက်ကၠုၚ်မ္ဂး ဖေက်ပၠံၚ်ဒၞာဲတုဲ မၚ်ဝးပကဝ်ထောံ အခါဗျုယဲကၠောန်ဟွံမာန်မ္ဂး ကဵုဒၞာဲဇကုကောန်ဇကု ဒေံဇကုသာ်ဝွံ ကၠောန်သ္ပလေပ်ရ။
      က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်စကာသၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳတအ်ဂှ် မၞိဟ်ကေက်သကာမံၚ်ကၠုၚ်မ္ဂး ပါ်ပရအ်ကဵုအဝဵု၊ မွဲလ္ပါ်ဂှ် ဒုၚ်ကေတ်သ္ဂုတ်သွာတ်မာဲညးဂမၠိုၚ် စိုပ်အခိၚ်ပေဲါကဵုဒၞာဲဂှ်လေဝ် ဟွံဇြိုၚ်စိုတ်ရ။

၃၃။ သၟိၚ်ဂိတုဂှ် ပျးလျးအရံၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ်တုဲ သၞံၚ်တအ်ပူဗိုၚ်မိတ်သဟာဲဂၠိုၚ် သၟိၚ်တ္ၚဲဂှ် ပျးအရံၚ် က္တူကတာန်ဂၠိုၚ်တုဲ ပွဳဗွိုၚ်ဟွံမွဲ သ္ကအ်ရဲဟွံမွဲရ၊ သာ်ဝွံကီု က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်စကာသၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ ပညဳလညာတ်ကုညးတၞဟ်ဂှ် ဗွဳဗွိုၚ်ဂၠိုၚ်၊ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်စကာသၞောတ်တၠအဝဵုဂှ် ကေတ်လညာတ် ဇကုမွဲဓဝ်တုဲ ဗွဳဗွိုၚ်ဟွံမွဲရ။
                      (၄၀) [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၀၅:၀၂၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၂ (+0630)

== အမေရိကာန်ကဵုနေတိုဝ် မွဲကရေက်၊  ကြုက်ကဵုရာတ်သာ မွဲလပါ် ပါ်မံၚ်ဂၠးတိပိုဲ ကောန်စဴထဝ် ==

အမေရိကာန်ကဵုနေတိုဝ် မွဲကရေက်၊  ကြုက်ကဵုရာတ်သာ မွဲလပါ် ပါ်မံၚ်ဂၠးတိပိုဲ
ကောန်စဴထဝ်
ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၃၊ တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ၊ ၂၀၂၂
ပဝ်လဇြဳဍုၚ်ကြုက်ညးတအ် ဟွံလုပ်ပလာပ်ပထုဲ ပ္ဍဲကေၚ်ကာဍုၚ်မွဲမွဲရောၚ် ၜိုန်ရဟီုကီုလေဝ် ဆဂး ရံၚ်ကဵုဂုန်ဖဵုဍုၚ်ညးတအ် ဗွဲတၟေၚ် ဗဒစးကဵု ဍုၚ်ရာတ်သာတုဲ စဵုဒၞာအန္တရာဲနူအမေရိကာန် ကေုာံ မဟာမိတ်အမေရိကာန် မပ္တံ ဂျပါန်၊ အိန္ဒိယ၊ ယူခေ၊ အဝ်သတြေလျ၊ နေတိုဝ်တအ်ရောၚ်ဟွံသေၚ်ဟာ။ ဍုၚ်ရာတ်သာဂှ် ဒှ်မဟာမိတ်အဓိက ပ္ဍဲအရာမစဵုဒၞာအာဂုန်ဖဵုဍုၚ်ညး တအ်ရောၚ် ဟွံသေၚ်ဟာ။ 
ဂကောံကွိတ် Quad ကဵုအဝ်ကာတ် AUKUS ၜါဝွံ ဒှ်ဂကောံသွက်ဂွံကရေပ်ဂရတ် ဍုၚ်ကြုက်ဂှ်တုဲ ဂွံဗၠးဘဲကီု ဂွံကလေၚ်ပ လန်တဲကဵုဂကောံဍုၚ်တအ်ဝွံကီုဂှ် နကဵုဍုၚ်ကြုက်ဂှ် ဒးသ္ပမဟာမိတ်ကဵုရာတ်သာဟေၚ်ရ။ ကေုာံဍုၚ်ဍောတ်တ်တအ်ဂှ် ၜိုန်ရသ္ပမဟာမိတ်ကီုလေဝ် အစောံဇြဟတ်ဟွံဍိုက်ပေၚ် သွက်ဂွံတဝ်စၞေဟ်ရောၚ်။ ဂၠုၚ်ဍောတ်တ်တအ်ဂှ် ဒုန်ပ္ဍဲၜဳမှာ သၟိဒ်ဟွံဂွံရောၚ် ဒးဟီုပတောံဥပမာသာ်ဝွံရ။ ကာလဍုၚ်ကြုက် ဒးဒုၚ်ကရေပ်ဂရတ်ကဵုအ မေရိကာန်၊  မဟာမိတ်အမေရိကာန် မပတံအဳယူတအ် ပ္ဍဲကေၚ်ကာဟံၚ်ကံၚ်၊ ဇြေန်ကျေန်၊ တိဗိတ်၊ ထာဲဝါန်တအ်ဂှ် ညးတအ် အာစိုပ်ဒဒိုက်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ။ မဟာမိတ်ဇၞော်ဇၞော်ဟွံမွဲမဂး ဟွံလောဲရောၚ်ဂှ် ညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ လအိတ်သၞာံတုဲကၠုၚ်ဏံ ညးတအ်ပံၚ်တဲ ကဵုရာတ်သာတုဲ ပကတ်ပကေၚ်ကွတ်ပၞာန်ဇၞော်ဇၞော်ကီု၊ သၞာံဏံ သမ္မတၜါဍုၚ်ဂှ် ဆဵုဂဗညးသကအ် ကိုပ်ကၠာဟွံစိုပ်အိုဝ် လာမ်ပေတ်က္ဍၚ်ဂှ်တုဲ လလောၚ်တြးပတိတ်လဝ် လိက်လလောၚ်တြးဇမၠိၚ် မနွံမသုန်လ္ၚီမလိက် ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရဳ(၄)ဂှ်ကီုတုဲ ကော်ဆဴပြိုၚ်ပကာန်ဏာကဵုအမေရိကာန် ကေုာံ မဟာမိတ်အမေရိကာန်တအ် ပြာပြာကတ်တ်အိုတ်ရ။ ဣဝွံဂှ် ဍေံဒှ်ဟိုတ် ဍုၚ်ရာတ်သာ ကလိဂွံအဟံက်ခိုဟ် ပ္ဍဲအရာဂံၚ်ဖျေံသဂုတ်သွာတ် ဂွံနိမိတ်ဗဒှ်ပဋိပက္ခယူကရိၚ် ဒှ်မာန်ကီုရောၚ်။ ပေဲါပြိုၚ်ပ ကာန်အကြာဂကောံဇြဟတ်ဍုၚ်တအ်ဂှ် ဂတဏံဇၞော်နူဏံဏီဒှ်မာန်ရ။
ၜိုန်ဂှ်လေဝ် မူဟိုတ်ကြုက်ဟွံထံက်ဂလာန်ရာတ်သာ လုပ်သီခရာၚ်မဳယျာကီု၊ ဟွံစၟတ်သမ္တီဍုၚ်တၟိၜါကီုဂှ်တုဲ ဂွံမံၚ်ကၠေံလဒေါဝ်၊ ကဵုကသပ်လညာတ် ညံၚ်ဂွံစကာနဲကဲၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်တုဲ ဂၠာဲသွဟ် ပ္ဍဲကောံဓရီုကံၚ်သဳဂီုကၠီုယူအေန်ရော။ တၚ်တုပ် စိုတ်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ညးတအ်ကဵုရာတ်သာဂှ် နွံမံၚ်117ဗဳလဳယာန်ပြၚ်ဂှ်တုဲရ။ စပ်ကဵုယူကရိၚ်ဝွံဂှ် ပရေၚ်ပို်န်ဒြပ်ကူသာန်ဗၞိက်ညး တအ်ကဵုယူကရိၚ် သၞာံ2020ဂှ် နွံမံၚ်စှ်သုန်အသၚ်ဃဲယံၚ်(ဗဳလဳယာန်)ပြၚ်ရောၚ်။   တုဲပၠန် ယဝ်ရညးတအ်ကေတ်စ လ ပါ်ရာတ်သာပေၚ်ၚ်မဂး ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ညးတအ်ကဵုအမေရိကာန်တအ်ကီု၊ အဳယူတအ်ကီုဂှ် လီုလာ်အာမာန်ရောၚ်။ မံၚ်လဒေါဝ် ညိညဂှ် သာမံၚ်သွက်ဍုၚ်ညးတအ်ရ။ ရာတ်သာလေဝ် ပေၚ်စိုတ်၊ ယူက ရိၚ်လေဝ် ဟွံဒက်စိုတ်၊ ဍုၚ်ပလိုတ်တအ်လေဝ် ဂၠာဲသၞဟွံဂွံကွေံကွေံရ။ ကွတ်ပညာမံၚ်လဒေါဝ်သာ်ဏံ ပ္ဍဲက္ဍိုပ်သကိုပ်ယူကရိၚ်တအ်နွံမံၚ်ကီုဟာ။ 
ပဋိပက္ခဍုၚ်ယူကရိၚ်ဝွံ အတိုၚ်တၠပညာကြုက်မွဲတၠမဟီုပါ်ပဲါလဝ်ဗၞတ်ညိညဂှ်မဂး က္ဍိုပ်သကိုပ်ယူကရိၚ်တအ် ထေက်ကဵုဒး ဂိုၚ်ကေတ်၊ ယိုက်ဒိုက်ကေတ်လညာတ်မံၚ်လဒေါဝ် ဟွံလျောဝ်ဗက် နေတိုဝ်ကဵုအမေရိကာန်၊ ဟွံဗလးကၠေံရာတ်သာရောၚ်။ ဂလာန်ညးဝွံ ဒုၚ်သဇိုၚ်လဝ်ကဵုအကာဲအရာသာ်လဵုရောမဂး ဍုၚ်ယူကရိၚ်ဂှ် ပယျဵုစပ်မံၚ်ကဵုရာတ်သာရောၚ်၊ လုပ်နွံမံၚ် အဒေါဝ်ဂကောံဇြဟတ်ၜါလပါ်ဂှ်ရောၚ်။ ဍုၚ်ရာတ်သျှာဂှ် ဇြဟတ်ဇၞော်ကီုဒှ် ဍောတ်ကီုဒှ် ဒဒှ်ရကဵုအန္တရာဲကဵုညးတအ်မာန် ရောၚ်ဂှ် ဇကုဇမၞော်ဍုၚ်ယူကရိၚ်တအ် ဒးတီလဝ်ထေက်ရောၚ်။ ဗီုဍုၚ်ကြုက်ဝေၚ်ဏာ ဟီုဏာ ပ္ဍဲယူအေန်ဂှ် ညးတအ် ဟွံကေတ်စလပါ်တေံလပါ်ဏံတုဲ သွက်ကြုက်ဂှ် ယီုသာအာရ။ ညးတအ်ဟွံထံက်ဂလာန်ကဵုရာတ်သာကီု ဟွံကေတ်စ လပါ်ယူကရိၚ်ကီုရ။ ဝၚ်ဍုၚ်ကြုက် ကေၚ်ဒှ်လဝ်ပၞာန်ကဵုခေတ်ကာလသဵုဗဳယိတ်ယူနဳယာန်တေံဂှ်လေဝ် နွံတဴဏီရ။ ဍာံဍာံတေံ ယဝ်ရဒးကေတ်စမွဲလပါ်မဂး ညးတအ်ဒးကေတ်ရာတ်သာဟေၚ်ရ။ ဆဂး ပညာကလုတ်တမာန်ဟီုဂှ် ပၟိက်ဇၞော်တဴဂှ်တုဲ သမ္မတယူကရိၚ်လၟုဟ်ဝွံ ယဝ်ရရံၚ်ကဵုဝှ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မဂး ၜတ်မံၚ်ရောၚ်ဂှ် ဗှ်ရံၚ်ဝၚ်ဘဝညးတေံ ပ္ဍဲဝဳကဳပဳယျာမဂး ကၠး ကေတ်မာန်ရ။ ဘဝညးတေံဂှ် ကၠုၚ်နူဗွိုၚ်ကောန်မှိၚ်ဇာတ်၊ မၞိဟ်ကတဵုဂရိုၚ် ဍေံမလျောဝ်ဗက် အာကဵုလညာတ်ဒ ယှ်တှ် ပဝ်ပျူဠာတအ်မွဲရ။ အကာဲအရာဝွံ တုပ်မံၚ်ကဵုသမ္မတအမေရိကာန် ဒေါနေဝ်ထရာမ်ညိညကီုရောၚ်။ အစောံစရာဲ ဂွံတတ်ကၠောံအခက်အခုဲဍုၚ် ယူကရိၚ် ပ္ဍဲညးတေံဟၟဲဒှ်မာန်ရောၚ်။ 
သမ္မတယူကရိၚ် မဒှ်ကောန်ဂကူရာတ်သာ ဒးဂြိပ်ဒဴတိတ်အာရာတ်သာဂှ် အခိၚ်တ္ၚဲဏံ ၜိုန်ရပရိုၚ်မဳဒဳယျာဍုၚ်ပလိုတ်တအ် ဟွံချူဗၟံက်ကီုလေဝ် ပၠန်ဂတးယူကရိၚ်ဂွံဒှ်ကၠုၚ်ဂှ် ဒုၚ်လဝ်သဇိုၚ်ကဵုအကာဲအရာဏံရောၚ်ဟွံသေၚ်ဟာ။ ပ္ဍဲယူကရိၚ် လညာတ်ဍုဟ်မၠေံကောန်ဂကူရာတ်သာတအ် ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ဂှ် ဍေံဒှ်ဟိုတ်မစံၚ်ဗဂဵုပၟတ်ပဋိပက္ခဝွံရောၚ်။ မွဲလပါ်တေံဂှ် သမ္မတ ဒဳမဝ်ကရိတ်အမေရိကာန်ဂှ်လေဝ် တိုန်ကၠုၚ်နကဵုရမျာၚ်ကရေဲ ဒစဵုဒစးကဵုရာတ်သာကီု ရောၚ်ဟွံသေၚ်ဟာ။ ဗီုသမ္မတ ဒေါနေဝ်ထရာမ် ဆက်ဆောံခိုဟ်ဆာဲကဵုရာတ်သာဂှ် ခေတ်သမ္မတဂျောဗာ်ဒေန်ဏံ ဍေံဟွံဒှ်သာ်ဂှ်ရ။ အခိၚ်ညးဒှ်ကၠုၚ်ဒုတ တိယသမ္မတ ပ္ဍဲသၞာံ၂၀၁၄တေံဂှ်လေဝ် ကေၚ်ဆဵုဂဗလဝ် စပ်ကဵုရာတ်သာ လုပ်သီလဝ်ဒေသခရာၚ်မဳယျာကီုရောၚ်။ ဇကုသမ္မတအမေရိကာန်ဂှ် ဟီုသောၚ်ကလးပရိုၚ် ဗီုကတဵုဒှ်ပြံၚ်လှာဲမံၚ်ပ္ဍဲယူကရိၚ်ကီုရောၚ်ဟွံသေၚ်ဟာ။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲစိုတ်သမ္မတပူတေန်ဂှ်လေဝ် သွက်ဂွံအုပ်ဓုပ်အာဍုၚ်ရာတ်သာလအ်အ်မာန်ဂှ် ညးဒးကၠောန်သ္ပသာ်ဝွံကီုရောၚ်။
 သမ္မတဖဳလေပ်ပါၚ်လၟုဟ် ကေၚ်ဟီုလဝ်ဂလာန်နွံရ။ ရံၚ်ကေတ်မဂး ညးဒးဒုၚ်ကဵုဇြဟတ်ဓရိုဟ်ကဵုအမေရိကာန် စပ်ကဵု ကေၚ်ကာဂွံထိၚ်ကၠေံဍုၚ်ကြုက်ဒှ်မာန်ရောၚ်။ ဍုၚ်ကြုၚ်တၟာဏံဂှ် ကဵုညးဒစဵုဒစးကီုဟာ၊ ယဝ်ရဒစဵုဒစးကဵုကြုက်ဂှ် ဍုၚ်ညး သာ်လဵုဒှ်အာမာန်ရောဂှ် ညးတီရ။ ကာလလဆောဝ်ညးဒစဵုဒစးကဵုကြုက် သီုအမေရိကာန်ရောၚ်။ တုပ်သာ်ဂှ်ကီု ကာလဍုၚ် တဳမဝ်ဗၟံက်ဗၠးၜးတိတ်တၟိတၟိဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ပၠန်ဂတးညးတအ် မဒှ်သမ္မတကၠာအိုတ်ဂှ် ညးသ္ပအဓိကတုဲဆဵုဂဗကဵုက္ဍိုပ်သ ကိုပ်အေန်ဒေါနဳရှာရောၚ်။ ၜိုန်ရက္ဍုဟ်မၠေံအေန်ဒေါနိသာကီုလေဝ် ဆဂး ရံၚ်ကဵုဂီုကၠီု ကေုာံ ဂုန်ဖဵုဍုၚ်ညးတုဲ ညးဒးရုဲစှ်သာ် ဂှ်ရောၚ်။ လညာတ်နဲကဲဏံ ပ္ဍဲက္ဍိုပ်သကိုပ်ယူကရိၚ်တအ် နွံညိဟာဂှ် အဲဟွံကၠးကေတ်ရ။ 
ပ္ဍဲကဵုဂလာန်တၠပညာကြုက် မဗတိုက်ဖအောဝ်လဝ်ဂှ်တုန်၊ နကဵုယူကရိၚ် ထေက်ကဵုဒးဆဵုဂဗတက်ကျာကဵုရာတ်သာ ဗွဲတိုက် ရိုက် ဍေံမဟွံသေၚ်ကဵု နူ ကောံဇြဟတ်တၞဟ်တအ် မွဲအဆံၚ် ကော် face to face ရောၚ်။ ဂလာန်ဗတိုက်ဖအောဝ်ညးဝွံ စှေ်စိုတ်လောန်ရ။ ပ္ဍဲကဵုဌာနပရိုၚ်ဂၠးတိတအ် ဟီုတဴနွံပၠန်ဂှ် ပ္ဍဲပ္ၚံက်ဏံ ရမျာၚ်ကောန်ဍုၚ်ယူကရိၚ်တအ်ဇေတ်တ် ဟွံမိၚ် ကေတ်တုဲ ရမ်သာၚ်မ္ၚးမ္ၚးတအ်သၟး ဂွံမိၚ်ကေတ်မံၚ်ရောၚ်။ အရာဝွံ ပိုဲကံက်ကေတ်အဓိပဲါသာ်လဵုမာန်ရောမဂး၊ ပဋိပက္ခ ယူကရိၚ်ဂှ် ဍေံကၠောအ်ထၞာန်အာ ညံၚ်ရဴပၟတ်ဂြိုပ်ဂှ်တုဲ ညးဂှ်ဒှ်ကမၠတ် ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ထ္ဍေၚ်ကမၠတ်ဂှ် ပါ်ပဲါဝါတ်အာရ။ ပၠန်ဂတး ယူကရိၚ်တအ် သာ်လဵုမဟီုတုဲ အလဵုအသဳယူကရိၚ်တအ် သာ်လဵုမဟီုရောဂှ် ပိုဲတအ် ဟွံဂွံမိၚ်ကေတ်တုဲ ဂွံမိၚ်မံၚ်ရမ် သာၚ် သမ္မတရာတ်သာကဵု အမေရိကာန် ကေုာံ နေတိုဝ်တအ်သၟးရ။
ပရေၚ်ဇီုလပိုက် ဍေံမဒှ်လလေၚ်ဍုၚ်ဂကူဍောတ်ဇၞော်တအ်ဂှ် စွံလဝ်ကၠာ၊ တၠုၚ်လအာယူကရိၚ် ဒးဆဵုဂဗမံၚ်တ္ၚဲဏံဂှ် တုပ်မံၚ် ကဵုပိုဲတအ်တၟာဂလိုၚ်ရ။ ပၞာန်ဗၟာဂှ် ညးတအ်နွံလပါ်ကြုက်ကဵုရာတ်သာ၊ အေန်ယူဂျဳဂှ် နွံလပါ်အမေရိကာန် ကေုာံ မဟာ မိတ်အမေရိကာန်ဂှ်တုဲ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဂှ် လ္ၚဵုနွံလပါ်တေံ၊ လ္ၚဵုလပါ်ဏံရ။ ဆဂး ဂကောံလ္ၚဵုကဟဳထောံတုဲ ရုဲစှ်ကေတ် လညာတ်မံၚ်လဒေါဝ် ညံၚ်ရဴဂကောံလပါ်တိဍာ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ အေန်သဳအေတအ်လ္ၚဵုရ။ တိဍာ်မန်ဟွံဒှ်ပၞာန် တိဍာ်က ရေၚ်တအ် ဒှ်ပၞာန်၊ မဳဒဳယျာမန်တအ် မံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဂွံ၊ မဳဒဳယျာဗၟာတအ် ဒးဂြိပ်ဒဴရ။ ရဲကေတ်စလပါ်ကံၚ်သဳပၞာန်တအ် ညံၚ်ရဴပဲါဒုဟ် ဟွံလောဲသွာကီု၊ ဟွံဗၠးအစောကီု၊ ရဲဒစဵုဒစးတအ်လေဝ် အန္တရာဲဟွံဍောတ်ရ။ လညာတ်အကြာက္ဍိုပ်သကိုပ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ပၠန်ဂတးဂကူမန်တအ်လေဝ် ဒှ်မံၚ်ပိကဵုပန်ကီုရ။ 
ဂၠးတိပိုဲတ္ၚဲဏံ ပရေၚ်ပြိုၚ်ပကာန်အကြာကြုက်ကဵုရာတ်သာမွဲလပါ်ကဵု အမေရိကာန်၊ နေတိုဝ် ကေုာံ မဟာမိတ်ညးတအ်မွဲလ ပါ်ဂှ် ကၠးကၠး ပိုဲတအ်ဂွံဆဵုကေတ်မာန်ရ။ ဗီုပြၚ်ကြုက်၊ ရာတ်သာ၊ အမေရိကာန်၊ နေတိုဝ်တအ် ပလှေ်မံၚ်ဂၠးတိပိုဲဂှ် ပိုဲတအ် ဟွံတီလဝ်ကၠာမဂး ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂၠးတိဂှ် ဂွံဗ္ၜမ်ဍေံဟွံလောဲသွာရ။ ပိုဲဒးဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုပဝ်လဇြဳဍုၚ်ဂကောံဇၞော်ပန်တအ်ဂှ်တုဲ လ္ၚတ်အာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂၠးတိပိုဲမဂး ကၠိုဟ်လောဲသွာမာန်ရောၚ်။ ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုပဝ်လဇြဳပန်က္ဍိုပ်တအ်ဂှ်တုဲ ဂၠးတိပိုဲ ပြံၚ်လှာဲ အာမာန်ရောၚ်ဂှ်လေဝ် ဟီုမာန်ရ။ ဍုၚ်ကိုဝ်ရဳယျာသၠုၚ်ကျာ ကေုာံ ဂျပါန်တအ်ဂှ် ဒၞာဲလ္ၚဵုညးတအ် ရံၚ်ကဵုဂုန်ဖဵုပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ညးတအ်တုဲ ၜိုန်ရဟွံမိက်ပါ်ပဲါကြုက်ကီုလေဝ် ဆဂး ဒစဵုဒစးကဵုဇြဟတ်ဓရိုဟ်မဟာမိတ်အမေရိကာန်ဟွံမာန်ရ။ နေတိုဝ်လေဝ် ရံၚ်ကဵုဂုန်ဖဵုညးတအ်တုဲ ဟွံမိက်ဒးဓယံက်အမေရိကာန်တုဲ မိက်ဂွံက္ဍိုက်ပ်သဳကၠဳကေၚ်ကာအေန်ဒေါ-ဖသဳဖိက် ရဳဂျေန် ကော် Indo-Pacific Regionကီုရ။ 
ဂၠးတိဏံ ယြဴဍုၚ်လဵုမွဲဟွံဟီု ယဝ်ရဇၞော်ပြိုၚ်ပကာန်ကၠုၚ်မဂး နကဵုအမေရိကာန် ဒးပဒေါံကၟိုၚ်ဖျေံရောၚ်။ ဍုၚ်ရာတ်သာလေဝ် ကြဴနူသဵုဗဳယိတ်ယူနဳယာန် သရိုဟ်အာတုဲ သိက္ခာညးတအ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏံအောန်စှေ်အာ၊ မုက်ဍောတ် မတ်သဝ်၊ ညးတၞဟ်တအ် ဖျဝ်အဆံၚ်တုဲဆက်ဆောံ၊ ဂကောံနေတိုဝ်တအ် စိုပ်ဇိုၚ်ပယျဵုဇကုတုဲ ပၠေတ်မံၚ်ဍာ်ပါၚ်ပ္ဍဲကတောဝ်ဂှ် ဒုၚ်စသိုၚ်ပရေံလောန် မိက်ဂွံကလေၚ်ဂွံဘဝတြေံ ညံၚ်ရဴဂကူမန်ပိုဲ စိုတ်ဟဳသွဝ်မံၚ်ကဵုအေန်ပါယျာမန်ခေတ်ကၠာတေံကီုရ။ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်စိုတ် သာ်ဝွံတအ်ဂှ် ဍေံဖန်ဗဒှ်မံၚ်ရာသဳဥတုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂၠးတိပိုဲရောၚ်။
ကြုက်ကဵုရာတ်သာ ဒှ်မွဲဇြဟတ်တုဲ ဍုၚ်ဍောတ်တ်တအ် မံက်ဂတဝ်ဗၠးၜးကၠုၚ်ဂှ် ၜိုန်ရဒှ်ဇြဟတ်စိုတ်ကဵုသွက်ပၠန်ဂတးဂွံဗၠးၜး ပ္ဍဲဍုၚ်ပိုဲကီုလေဝ် ဆဂး ဍုၚ်ၜါဝွံ ဒှ်ကၟာၚ်စက္ကဝါ သွက်အလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာတအ်မွဲရောၚ်ဟွံသေၚ်ဟာ။ ညးတအ် နွံမံၚ် ထံက်မံၚ် ဂလာန်ဏီမဂး ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ဂံၚ်သီမံၚ်အဝဵု ဒဵုတွဵုကဝ်ဂှ်တုဲ အပါအမေရိကာန်၊ အဳယူတအ်လေဝ် ညးတအ်ဟွံဒးဖေက်ရ။ ယဝ်ရဒးဟီုပတောံဥပမာမဂး သၟိၚ်နာဲဝၚ်ဇၞော်မသုန် မအုပ်ဓုပ်မံၚ်ဂၠးတိပိုဲဂှ် ညးတအ်ဂွံလဝ်ပေၚ်ၚ်ဂှ် ၜါတၠတုဲရောၚ်။ ဖျေံညး သကအ်ဟွံစှေ်ရ။ ဂလာန်သကိုပ်ပၞာန်ဗၟာ နာဲဇြဝ်မေန်ထောန် ကေၚ်ဟီုကၠုၚ်လဝ်ကြံၚ်ၚ်မ္ၚိုဟ်ဟ် နွံမွဲသာ်ဂှ်တုန်၊ ယဝ်ရဒး ဖေက်မံၚ်ဍုၚ်ဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ်တှေ် ဍုၚ်ဗၟာညးလေဝ် မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဂၠးတိဏံဟွံသေၚ်ရောၚ်။ 
ဍေံနွံမွဲသာ်ဂှ် ဂကောံအေန်ယူဂျဳတအ် ဗတိုဟ်ဗမ်မဂး မၞိဟ်တအ်ချိုတ်ရ၊ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် စကာက္ၜၚ်ကျာတုဲပန်သၠေက်မဂး မၞိဟ်တအ် ဒှ်လလေၚ်ရ။ ဆလအ် ပၞာန်ဗၟာ ကေတ်ဇၞးကုအေန်ယူဂျဳမာန်ရော၊ ဆလအ် အေန်ယူဂျဳကေတ်ဇၞး ကံၚ်သဳ ပၞာန်ဗၟာမာန်ရော၊ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာပရေံဂလိုၚ်တေံ၊ အေန်ယူဂျဳပရေံခိုဟ်ဂလိုၚ်ဏံ ဂလာန်သၟာန်မြဴသာ်ဝွံ စွံလဝ်ကၠာ၊ တ္ၚဲဏံ ကောန်ဍုၚ်ပိုဲ စုတိချိုတ်အာမွဲစိတၠ၊ ဍုၚ်ကွာန်သ္ၚိဌာန် လေၚ်ဒိုက်အာ ဂလိုၚ်လဵုဂှ်ဟေၚ် မိက်ဂွံသၟာန်တီကၠာရောၚ်။ အခိၚ်ကာ လပိုဲဍောတ်တ်တေံ ကေၚ်ဗှ်လ္ၚတ်ကၠုၚ်ပရိုၚ် စပ်ကဵုပေဲါပၞာန် ပ္ဍဲယူဂေါသဠာဗဳယျာဂှ်တုန်၊ “အနိဌာရီုပေဲါပၞာန်- ဇကုဟွံမွဲကဵုက္ဍိုပ်၊ က္ဍိုဟ်မသက္ကုဇကုတအ်” ဂှ် ပေဲါပၞာန်ညးတအ် လလမ်ကၠုၚ် ၜိုတ်၂၇သၞာံဂှ် အခိၚ်တ္ၚဲဏံ ကလေၚ်ဒှ်ကၠုၚ်ညိညပၠန်ရ။ ပေဲါပၞာန် ဍုၚ်ပိုဲဂှ် ညံၚ်ရဴပၟတ်နရက် ဝေၚ်ပၠိုတ်ဟွံမွဲဂှ် ကောန်ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် ဍေံဒှ်မံၚ်ညံၚ်ကောန်နရက်ဂျိုၚ်ၚ်ရောၚ်။ မဟာဝါဒဳဂ ကူဗၟာတအ်ဂှ် ဒှ်အဓိကမၞိဟ်စုတ်မံၚ်သၞပရက်ပၟတ်နရက်ဂှ်ရောၚ်၊ တုပ်သာ်ဂှ်ကီု ပ္ဍဲပၞာန်ဍုၚ်ညးတအ်ဂှ်လေဝ် မဟာဝါဒဳ သာပ်တအ် ဒှ်ၝောံလတေၚ်ဍေံကီုရောၚ်။ ဓဝ်သၟိၚ်စှ်ဟွံမွဲမဂး ဍုၚ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳလေဝ်ကဵုဒှ် ဒဳမဝ်ကရေဇြဳဟွံသေၚ်လေဝ်ကဵုဒှ် ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် ကလိဂွံတသိုက်ဟွံမာန်ရ။ ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]])  ၀၅:၀၃၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၂ (+0630)

==မအာတ်မိက်နကဵုညးလွပ်သီုဖ္အိုတ်သွက်ဂွံမၚ်မွဲလိက်ပတ်မန်==
ကာလချူလိက်မန်မ္ဂးလ္ပကွက် &quot;ရ&quot; နကဵုခ္ဍံက်လိက် &quot;္ရ&quot; ညိအဴ။ ယဝ်ရဆက်ချူအာအတိုၚ်တဏအ်တှ်ေသ္ကဵုအခိုက်ချူလိက်ဘာသာမန်ပိုဲမလီုလာ်အာမာန်ရောၚ်။ ဥပမာ ကာလချူ (မ္ၚဵု) ကွက်  &quot;ရ&quot; တှ်ေရမျာၚ် (မ ၚေ) ဟွံတိတ်ရ၊ တိတ်ဆၜိုတ်ရမျာၚ် (မ ရေ) ဟေၚ်ရ၊ ဟိုတ်နူ ကွက်လဝ် &quot;္ၚ&quot; ဟွံသေၚ်တုဲမတိတ်အာရ (ရ) ဟေၚ်ရ။ ကာလချူ (လ္ၚတ်) ကွက်  &quot;ရ&quot; တှ်ေတိတ်ရမျာၚ် (လ ၚတ်) ဟွံတိတ်ရ၊ တိတ်ဆၜိုတ်ရမျာၚ် (လ ရတ်) ဟေၚ်ရ။ စွံသတိညိအဴ၊ ကၠောမန်ပိုဲ။ ယဝ်ရနွံပၟိက်တၚ်ဂလာန်သၟာန်မ္ဂး နကဵုအကံက် [[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:咽頭べさ|Dr.Intobesa]] ဂှ်သၟာန်ကေတ်မာန်ရအဴ၊ တၚ်ဂုန်ဗွဲမလောန်နကဵုမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴရအဴ။
* စရၚ်မိက်လိက် ကွက် &quot;္ရ&quot; တုဲချူလဝ်: [[ကမ္မတဳ သိုင်ခၞံ ဘာကောန်ဂကူမန် (ကွာန်လှာ)]]၊ [[ကမ်နိရာဲ]]၊ [[ကလော်မန်ဂမၠိုၚ်]]၊ [[ကအ်ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ကျာ်]]၊ [[ကျာ်ဗတာၚ်၊ ကၠအ်သတ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ်]]၊ [[ကျာ်မနုဟဝ်၊ လိက်တၟအ်]]၊ [[ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မုဟ်နာင်]]၊ [[ခၞိင်ဖရင်နံင် ဍုင်ဗဂေါ]]၊ [[ဂကောံစဳပျးဖောအ်ဗြေဝ်မဟာဇန်]]၊ [[ဂလာန်အာစာပဏ္ဍိတ]]၊ [[ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ကအ်ဗိန် ဘာဇၞော်]]၊ [[ဂျိဂှ်ၚိုတ်လဝ် ထဝ်ဂှ်ကလာတ်ပတိတ်]]၊ [[ဂွံအခိၚ်ကဵု ကေတ်အခိၚ်]]၊ [[ဂွံအခိၚ်ကဵုကေတ်အခိၚ်]]၊ [[စၟတ်သမ္တီဒဴပၞာန်ဗၟာဒက်လဝ်ကျာ်ပိကေုာံဝၚ်ဗၟာဂစိုတ်မန်]]၊ [[တက္ကသိုလ်အပါ]]၊ [[တံင်ပိုအ်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]၊ [[တၠဂုဏ်အ္စာအာနန္ဒ]]၊ [[ထဝ်မန် (ဥက္ကဋ္ဌဇၞော် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ)]]၊ [[ဒ္ဂေတ်ဝတ်]]၊ [[ဓါတ်ပံင်ကောံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်]]၊ [[ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် သၞာံ ၂၀၂၀တအ်]]၊ [[ပရေံဂှ်ထေၚ်ခိုဟ် ညးသပ္ပရိုဟ်ဂှ်ထေၚ်ဗၠေတ်]]၊ [[ပရေၚ်ပညာကောန်ဂကူမန်]]၊ [[ပလိုတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ]]၊ [[ပါန်သာ၊ နာဲ]]၊ [[ပိဋကတ်ဘာသာမန် (ပါဠိစူဠဝဝ် သကုတ်−၁)]]၊ [[ပိဋကတ်ဘာသာမန် (ပါဠိစူဠဝဝ် သကုတ်−၂)]]၊ [[ပိဋကတ်ဘာသာမန် (ပါဠိပါဲစိုတ် သကုတ်−၁)]]၊ [[ပိဋကတ်ဘာသာမန် (ပါဠိမဟာဝဂ် သကုတ်−၂)]]၊ [[ပြကိုဟ်စရာဲဗုဒ္ဓဘာသာ ကၞပ်(၁)]]၊ [[ပြကိုဟ်စရာဲဗုဒ္ဓဘာသာ ကၞပ်(၂)]]၊ [[ဗညာအံင် (သကိုပ်ဂဳတ)]]၊ [[ဗော်ညဳသၟဟ်မန်]]၊ [[ဗော်ဍုင်မန်တၟိ]]၊ [[ဗော်သင်ပံက်ဗ္တောန် လိက်တၟအ်မန်]]၊ [[ဘဝဗၠာဲ]]၊ [[ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ခလံက်ခပြု]]၊ [[ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ဝါဂၠံင်]]၊ [[ဘာကောန်ဂကူမန် တန်ဒေါဝ် တံၚ်ပိုအ်]]၊ [[ဘာကောန်ဂကူမန် ပွိုင်တိုက်ဝင်ဒုန်]]၊ [[မဟောဟ်သဓ၊ဇာတ်]]၊ [[မာံဝိုတ်တိုန်ဘာ]]၊ [[မေန်နဲသိုဝ်]]၊ [[မ္လစ်သာ၊ လိက်တၟအ်]]၊ [[ယှိုဲသဳခုင်၊ လိက်တၟအ်]]၊ [[လိက်ခၞိင် ကျာ်ယှိုဲသဳခုင်]]၊ [[လောကသိဒ္ဓိ]]၊ [[လျးသာသနာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခရူ]]၊ [[လွဳအံင်၊ နာဲ]]၊ [[ဝင်ဓါတ်ကျာ်မုဟ်တဴ]]၊ [[ဝါဗ္ၚကၠံသွဝ် မုက်ဍောတ်မတ်သဝ်]]၊ [[ဝဳရ၊တၠဂုဏ်]]၊ [[သင်ကၠံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သင်ကၠံ]]၊ [[သဗ္ဗညု၊ ကျာ်စေတဳ]]၊ [[သိပ္ပံပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်]]၊ [[သိယဵု၊ ကျာ်စေတဳ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်]]၊ [[သုတကဵု ဂျဵုကာ]]၊ [[သၞေဟ်ဗဒဝ် ကွာန်တြေံ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]၊ [[ဟံသာကဵုနန်ထဝ်]]၊ [[အခိုက်ကၞာသၟာဒွက် ဗီုစိုပ်ကၠုၚ်ဌာန်ဒူရာ]]၊ [[အာရှ]] 
:ဆေၚ်စပ်ကဵုမုက်လိက်တဏအ်သီုဖ္အိုတ်ပိုဲတံပလေဝ်ပလေတ်တုဲယျ၊ လက္ကရဴတှ်ေနကဵုညးလွပ်တံသီုဖ္အိုတ်လ္ပဆက်ချူ ကွက် &quot;ရ&quot; (္ရ) အိုတ်ညိအဴ။ သွက်ဂွံမၚ်မွဲထိၚ်ဒက်အာဲကၟာဲလိက်ပတ်မန်၊ ဒုၚ်ဂုန်အာတ်မိက်ဏာနကဵုညးလွပ်တံသီုဖ္အိုတ်ရအဴ။ (သတိ။ ။ပိုဲတံဒုၚ်ဂုန်အာတ်မိက်လဝ်ကီုလေဝ်ဟွံသ္ပဂရုဆက်ကၠောန်သ္ပဒၟံၚ်သာ်တဏအ်ရတှ်ေ၊ သွက်ဂွံစဵုဒၞာထိၚ်ဒက်လိက်ပတ်မန်နကဵုညးမသ္ပပွဗၠေတ်ဒးတၟာတ်အကံက်ရောၚ်။ ပရေၚ်အဲဂွိၚ်ဒၟံၚ်ကဵုလိက်ပတ်မန်ဂှ်လေဝ်သ္ပကရုဏာတုဲကၠိုဟ်စိုတ်ကဵုညိအဴ)။--[[ညးလွပ်:Intobesa.bot|Intobesa.bot]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Intobesa.bot|ဓရီု]])  ၁၀:၂၂၊ ၂၀ ဂျူလာင် ၂၀၂၅ (+0630)

== ကလေင်စၟဳစၟတ်လဝ် သက္ကရာဇ် သၞာံ ဒတောဝ်ဨကရာဇ်မန် ဂဇအ်နန် ==
ကလေင်စၟဳစၟတ်လဝ် သက္ကရာဇ် သၞာံ ဒတောဝ်ဨကရာဇ်မန် ဂဇအ်နန်

&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;သၟိင်ဝါရောဝ် (မဂဒူ)

         တဳလမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲ ဒှ် ၈ ဝှ် စိုပ်မုဟ်တၟံ ပ္ဍဲမုဟ်တၟံဝွံတုန် ပပဓါန်ကဵုကလော်သုမ ဍေံအာကေတ်နင်တၟအ်ကမုမွဲ ကဵုကျာ်ဂဇအ်၊ သၠအင်ဒိုင်ဒစာံတၞး သီုကၞာင် ကၠုင်ဗ္ဒန်လဝ်သဗ္ဗညုတုဲ ကျာ်ပျးဒိုဟ်လဝ်။

        စုတိအာနူဂှ် က္တဵုဒှ်ကောန်ညးကအ်ဝါန်၊ နူသွတ် မိသ္တိက်လဝ်ပ္ဍဲဂဒူ ကနှံက်ကျာဂွံပ္တိန်နာမွဲပတိဟာတုဲ လသာစိဟ်ကၠုင်ထာန်ဂှ်ပၠန်။ ပဟိုတ်ဂှ် မဂဒူ ညးမ္ဂး။ သမာလမိတ်သှ်လဝ် သၟတ်ဝွံ သ္ပိုင်အကာသ သ္ဒဟ်ဨကရာဇ်။ ဇၞော်ဒှ်အာဗၠာဲတုဲ ဒှ်ဇမၞော်ဒလေင် ၁၆၀ စိုပ်က္ဍိုပ်ဒဵုမွဲ ကောန်ဒလေင်မွဲယဲအာ ဇကုဒြဟတ်ဇၟူမွဲဒလေင်ဂှ်ပင်ယိုက် ပ္ၚောအ်အာဍုင်သုက္ခောဒါယ။ တမ်သၞာံ သက္ကရာတ်တိုန် ဂဂဵုဂတးပန်စုတ်ဒလေင်ဒကုတ်အာ ပ္ဍဲပၞး ဗအ်မွဲဒတုံစိဟ်ပါဲပလိုတ် ဗအ်မွဲဒတုံစိဟ်ပါဲဗၟံက်ဂှ်အာၜိုတ်ကေတ်ရ။ ပသာန်လျးလလဳမဒြေပ်ဂှ် ညံင်ပြာသာတ်ထဝ်ရ ပ္ဍဲမတ်မညာတ်။ အာသှ်ကဵုဗမၞးမွဲနွံကဵုပညာ၊ လာပ်သၠုင်ဒတဴပူဇဴအဲတုဲအဲသှ်ကဵုရ။ ခနှဂှ်ပညာဂွံအခေါင် ဒုန်မွဲသၠုင်ဒတဴၜတ်ကေတ်တုဲ ယာတ်ထမှိင်က္ဍိုပ်ဂှ်ဂြောပ်ဖျိဟ်သြန်ရုပ်စိင်မွဲ တိုန်စွံလဝ်ဝွံ အဲပူဇဴအစာရ။ ဗမၞးခါမမိင်ညာတ်ပတဴအသဝ်၊ ဟာဲကောန်မန် မပတၠကုသဵုမပြဲနူညးရောင်၊ ပသ္ကဵုယိုက်ဒလေင်ရော ဒေဝတဴလဝ်စိုတ်တုဲ ပပန်ဒကုတ်ကၠေံဒလေင်ရောင်။ လ္တူက္ဍိုပ်ညာတ်ရုပ်ပြာသာတ်ဂှ် လတူက္ဍိုပ်တၟံနန်ပြာသာတ်က္တဵုဒှ်ဟွံလအ်ရ။ ပပူဇဴသြန်ရုပ်စိင်ကဵုအဲဝွံ ဂမာစိင်မခစကၠာတုဲ ညိမခစသၟိင်ရ။ သာ်ဝွံသၟာနိမိတ်သှ်လဝ်။ 

        ဇကုမွဲဒိုအ်ဒၟံင်ဍုင်သုက္ခောဒါယ ကောန်ဒလေင် ၁၆၀ ကလေင်စဴအာရ။ ဇကုတဴပ္ဍဲရုင်စိင်၊ တၠညးသုက္ခောဒါယစိဟ်ဗဵုစိင်ပျတ်၊ သုင်ဍာ်ဒဂံင်တုဲ တ္ၜောဟ်ဖျိဟ်ဒးစုတ်ခတ်မွဲလမးတိုန်။ ဟာဲကောန်မန် ဝွံခတ်မွဲ၊ မင်ဗၠာဲဇအ်သဝ်လောပ်အာၜိုတ်ကေတ်ခတ်ဂှ်ရ။ မင်ဗၠာဲအာရာန်မခါကဵုယဗြဴသေံ၊ ခတ်မွဲမကီု လပုဟ်တဲမွဲမတုက်ကေတ်ရ။ မိင်ဂလာန်ယဗြဴတုဲ လပုဟ်တဲတလေတ်ဍာ်ပါင် စလံက်စုတ်ဒေါဝ်မခါ လးဒပှ်တုဲကွဟ်ကေတ်ရ။ ယဗြဴညာတ်ပွမင်ဗၠာဲဝွံတုဲ ပတဴအသဝ်။ ဟာဲကောန်မန် မတီဝဳပရာက္တဵုပြဟ် ၚုဟ်ဂၠု မသ္ဒဟ်ဨကရာဇ်ယိုက်စၞန်တဲမွဲရ။ 

ဒေဝတဴပၠောပ်စိုတ်ဒးသမိတ်လဝ် မင်ဗၠာဲဒြာတ်စုတ် ဇနော်တၞံခါမွဲတၞံ မွဲသ္ဂန် ဇလိင်ဍေံပန်ဟတ်။ သၟိင်သုက္ခောဒါယ ညာတ်တုဲသၟာန်ညးမတဵုဂှ်ရော၊ အဲဍိက်မတဵု ခတ်မွဲတၠတိဇနော်မထ္ၜးဂှ်ရ ရာန်ဂွံမခါမတဵုလဝ်ရအဴ။ မခိုဟ်စရ တၠညးဂး။ တ္ၚဲသဳဗပေင် ဂိတုအသာတ် မင်ဗၠာဲမွဲ စၚိန်တၞံခါ တိုန်တွာဲတၠညးသုက္ခောဒါယရ။ ကောန်မန်ဝွံ ဆခတ်မွဲကီုဒတုဲမြမဝ်အဲဂလိုင်ဝွံခနှံဒှ်။ ဟာဲကောန်မန် ဒၟံင်ပ္ဍဲမုက်ကၠတ်အဲရ။ ပတွဵုနူဂှ်တုဲ က္တဵုပြဟ် ၚုဟ်ဂၠု၊ ဟွံဟိုတ်မာဲ သၟိင်သုက္ခောဒါယ သညာတ်ပတိပတ်သာ်ဝွံတုဲ အလုံဝင်ဖအိုတ်ဇိုန်ကဵုပဝိုင်ရ။

သၟိင်သုက္ခောဒါယ အာဝေင်စိင်၊ ကောန်သၟိင်သုက္ခောဒါယ မေဏင်သောဲဍာ ဂှ်ဒဒှ်ေဒယှ်အာ၊ ဖေက်ညးတီညာတ် ဒကိုပ်ပၞာန် ၄၀ ဒက်ဖံင်၊ သ္အာဒုင်တၠညးဂးတုဲ စိုတ်ဒှ်မွဲတုဲ ကၠောံအာပါဲသင်ပလိုတ်ရ။ ညး ၄၀ ဒှ်စိုတ်မွဲတုဲ ဗက်ကၠုင်ကရောမ် မဂဒူကီုရ။ တြဳဇှ်ကုသဵု ညးဟွံဗက်ထက်ကၠုင်စိုပ်ထာန်ဒမံင်ဇကုရ။ 

        နစလဳစလးဇကု ညးမတဴထာန်ရးပးအိုတ်သီု၊ နဓနသံဝိဘာဂ၊ ဝါစာသံဝိဘာဂ၊ ပၠောပ်လဝ်သကေံတဲတုဲ စိဟ်ဗ္ဒဟ်မတ်လမၠီု၊ နဥပါဲဇကုမဆိုက်ဗ္ဒက် ကေတ်ဇၞးကဵုသၟိင်အလဳမာ တုဲ ကေုာံအစာပိ - အစာကါဝေါက် ဂးမွဲ၊ အစာဂေါသြ ဂးမွဲ၊ အစာဒဂဵုမှာသၟိတ် လေဂးမွဲ၊ အစာသေံ မန် ဗမာ အစာတအ်ဝွံမဆိုက်ဗ္ဒက်ပ္ဍဲဗိုတ် ၃၊ ဗေဒင် ၄ ညံင်မဂြင်လဝ်ကီု၊ တဴပ္ဍဲဒလောအ်ဗ္တောန်အစာတံဝွံတုဲ အတိုင်အစာတံဝွံဟီုလဝ် ဒိတ္ထဳနက္သတ် သၞာံဝွံခိုဟ် ခနှံဗ္ဒဟ်ဍုင်ကွာန် ညံင်ကမၠိုင် ကမာမၞုံကဵုဗလာဲရ။ 

ကဵုၚးပ္တန်ဂအာင်ဍုင် အဒိမၚးကၠာ ကၠန်မွဲဇၞော်ကၠးမဆဵု၊ ဍုင်ဝွံသ္ဒဟ်သၞိဟ် က္ၜင်ဂၠိုင်သန်ဂတ၊ ၚးအာဂတဂှ် ဆဵုကၠမွဲပၠန် သၟိင်ပသၟိင်သန်ထာန်ဝွံဂံင်သ္ကာတ် ဟွံဇမိုက်ကဵုသတြုရ။ ဇနးမပြဲသ္ဂောံရ၊ အစာတအ်သှ်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာတ် ၆၄၉ ဂိတုမာ် ၉ မၟံက် တ္ၚဲဗြဴဗ္တိ လက်မကဝ် မယိုက်ဒယိုင်မြမေမဍာ်။ ကာလဂှ် ဗြဴမွဲသီုလယိုင်ဂဝ်ဂၞဴတလာဲသော် ကၠုင်ဇမဳက္တိုင်ဂှ် ဇကုဍေံဒတုံစိဟ် ဒွံ(ဇီုဒး) ဒယိုင်ဆီဍေံပရာတ်တိုန်ဒှ်ဇြုံ ၈၊ ဇြုံ ၇ ချိုတ်ပ္ဍဲဍုင် ဇြုံမွဲဇက်တိတ်တုဲဟွံညာတ်ရ။ ညာတ်လၟိတ်ဂှ်တုဲ အစာတအ်မသှ်လဝ် သၟိင် ၇ ဒတောဝ်ပသၟိင်ပ္ဍဲထာန်ဝွံ၊ မွဲဒတောဝ်ဂှ် သ္တိတ်အာနူဍုင်ဝွံတုဲ သ္ပသၟိင်ထာန်တၟေင်ဗွဲဒိုဟ်ပလိုတ် အစာတအ်သှ်လဝ်ရ။ ပလိုတ်တၞံဇြဲမွဲတၞံ နွံဒေဝတဴဇြဲ ၇ ညးဂး။ 

        သၟိင်မဂဒူတုန် ကၠာဍုင်မတ်တၟဟတုဲညိ စဳရေင်တမာဲဇမိန် သီုလိက်ရာဇာသာန် စကာကလုတ်ဥဒုတ် ကဵုတိုန်တွာဲတၠညးသုက္ခောဒါယ၊ အာတ်ကြိယာပသေက် သီုယၟု၊ သၟိင်ဗြတေဇ တၠဍုင်သုက္ခောဒါယ ကာလမမိင်လိက်ရာဇာသာန် သၟိင်မဂဒူ ဂမာန်ဇကုသ္ဂောံဒှ်သၟိင် အိုဟ်တၟိုဟ်စိုတ်ဗွဲမလောန် စင်ခြင်ကဵုအမာတ် ၄၀ တုဲ ကြိယာပသေက် ၅ သာ် စဳရေင်၊ ပူဂဵုမွဲတၞောဝ်ဒတောဝ်ဨကရာဇ်ဟသေင် နအနုဘဴကုသဵုရောင် ညံင်ဒဇူစိဟ်နူလတူအကာသကီု ယၟုဂှ်တက်တဆိပ် ပ္တဴလဝ်လ္တူအကာသ ၇ ဟတ်တုဲကဵုပလံင်ဖျိဟ်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၆၄၉ ကီု သၟိင်ခနှံဍုင်လေဝ်တုဲ ကေုာံကောန်သၟိင်သုက္ခောဒါယ မေဏင်သောဲဍာ ဂှ်ဒုင်ရာဇာဘိသေခ ဒုင်ယၟုသၟိင်ဝါရောဝ်၊ သၟိင်ဒဇူစိဟ်နူလတူအကာသ မိဂ္ဂး။ သၟိင်ဂှ်ပသၟိင် ၃ သၞာံတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၆၅၂ ကေုာံညးမၞုံပညာ ဂမှဳ ဗမၞး ဒကိုပ်ပၞာန်ဇမၞော်သၟတ် ခနှံလဝ်ဓမ္မသာတ်အပၠေတ် သ္ဂုတ်စဝါတ်သတ္တံဂမၠိုင်၊ သၟိင်ဂှ်ခနှံဓမ္မသာတ်တုဲ သၟိင်အဒိထာန်လဝ် - သ္ဂုတ်စွာတ်ဝွံ သတ္တံမိင်တုဲ လ္ပပဝါတ်ဂါတ်ကေုာံရင်သကအ် ဝါဒသ္ကဵုဟဲအာ တုဲဇဟာန်သမိန်ဗွဲမဂၠိုင်က္တဵုဒှ်၊ သၟိင်စမိန်စမာန်ထာန်ဝွံ သ္ကဵုရပ်စပ်ဒလောံဗ္တောန်ညးဂမၠိုင်အဓါန်ဂၠိင်သ္ၚောဲ၊ သာ်ဝွံရဟွံကဵုဒှ်မ္ဂး ပြကိုဟ်အဲမကနှံလဝ်ဝွံ ကဵုဗ္ဒန်အာညိ သၟိင်အဒိထာန်လဝ်၊ စဳရေင်တုဲ ပ္ဍဲတာန်ဆံင် မနွံရုပ်ကသူမစိစောန်ထၜုတ်လဝ်ရ။

        နူဂှ်ပိသၞာံဂတ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၆၅၅ စိင်ဗ္တာင်သၟိင်သုက္ခောဒါယမွဲ ဍာ်ဇၞော်ဍိုက်ကၠုင်သွး ညးဂွံတုဲတွာဲသၟိင်သုက္ခောဒါယ၊ ဇကုညံင်တောဝ်ချဵုဗၜန် ဒြင်ညံင်သဗသမ္ၚိတ်၊ သော်ကၞေင်ညံင်အံင်မုဲ၊ ကာပ်ပါင်ညံင်ညးမဖျောန်လဝ်ဍာ်ကြေက်၊ သၞေမ်ညံင်သြန်၊ မှ်သၞေမညံင်အခဝ်ဇာင်ၚုညးမစဳလဝ်ကီု၊ ဂတာဇိုင်တဲဗကေတ်ညံင်သာ်ဆုန်၊ ဂဍောင်မတ်ဗကေတ်ညံင်ကလောံမၞိက်၊ ဗတညံင်ပၞိက်ပၟဝ်။ 

        သၟိင်သုက္ခောဒါယ ဂွံပ္ကင်ရင်ဍုင် ၉ သၞာံ အယုက်စိင်ဂှ်ဒှ် ၁၉ သၞာံ၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၆၅၅ စိင်ဗ္တာင်စိုပ်သုက္ခောဒါယ၊ ၁၉ သၞာံဂွံပတၠ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၆၆၄ စိင်ဗ္တာင်ဟွံရပ်ကမတ်(ဟွံစချောဲ)၊ ကော်နင်အစာစိင် ၚေဝ်ရံင် လက္သန်ယဲဟမွဲ၊ စိင်ဝွံသၟိက်အာဒၟံင်ထာန်တၟေင်ရောင်။ သၟိင်သုက္ခောဒါယ ကဵုထောံကမတ်ဍုင်ယောနက၊ ကမတ်ဍုင်အယုဒ္ဓယပုရ၊ ကမတ်ဍုင်ပဘာလရး၊ ကမတ်မတိမ(မတ်တၟ)၊ ကမတ်သုက္ခောဒါယ။ ကမတ်မတိမ စိင်ဗ္တာင်ရပ်။ သၟိင်ဗြဍဳဇ ခါမညာတ်မိပ်စိုတ်ပူမှ်၊ ဒကိုပ်ပၞာန် ၄၊ ဗဵု ၄၀၀ ကဵုပလံင်ဖျိဟ်ကုသၟိင်ဝါရောဝ်။ 

ဂွံစိင်ဗ္တာင်တုဲ စဳရေင်ထာန်ဆံင်လေတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဂှ်ကီု ပၞာန်သၟိင်ဟဝ်ဇက်စိဟ် ပ္ဍဲဂိတုမာ် ဗဵုမွဲကိုတ်ကဵုတြဴလက် စိင်ချေံဗွဲမဂၠိုင် ကၠုင်တ္ၚီုမတ်တၟသ္ပဍုင်ဇကု သီုကောန်ဗြဴဇက်စိဟ်ကၠုင်ဖျိဟ်ဒၟံင်ဒပ်။ ပ္ဍဲခၞဂှ် သၟိင်ဝါရောဝ် ဍိုက်စိင်ဗ္တာင်ဇက်တိတ်အာ မသက္ကုဇမိုက်(ဟွံဖေက်) ဒေါဝ်ပၞာန်ဟဝ်ဂမၠိုင် ဗၠးလောပ်အာ၊ စိင်ချေံဗဵုလဗး အပေါတ်လွဟ် ဗၞုဟ်ခြပ်တ္ၚ ဗွဲမဂၠိုင်။ ထဝ်သြန်ဟတီကဵုလမိဟ် ပစှ်စွံမွဲစွံ ဗဵုပၞာန်ဗၠးစိုပ်ဍုင်ဇကု၊ မိင်ပရိုင်ဒယှ်သၟိင်ဝါရောဝ်။ ဇၟာပ်ဍုင်ဒးပလံင်စမာဲဇမိန်အိုတ်။ 

        ပတွဵုနူဂှ် ဍုင်မတၟဂၠိုင်ကဵုစိင်ချေံ ဗဵုလဗးဂၠိုင်သန်ဟေင်၊ သၟိင်ဝါရောဝ် ညာတ်ဒဒိုက်သနာသၟိင်ဟဝ်သီုဗဵုဂမၠိုင် ဒဇပ်ဇတဝ် ထောံကြိယာပတ်သာဓနတုဲ ဒြေပ်ဒဴဟဒှ်ဖျိဟ်က္ဍိုပ်ပါန်လမျီု၊ ခါသၟိင်ဝါရောဝ်မညာတ်တုဲ ဂတကျာ်ဂတသင် ပလဝ်သစ္စရ။ “သ္ပတမ်နူတ္ၚဲဝွံသ္အာဂတ ကမိန်ဍုင် ပိုန်ဟာန် ယာန်ဗဍိုက်ညး ယဝ်အဲလွဵုအသဳညး လ္ပကဵုအဲဒးရာဒနာမိက်ညိ။ လ္ပကဵုဒးအာပဝါတ်ဂါတ်ကဵုညးညိ။ ပိုန်ဟာန်အဲ လွဵုအသဳကမိန်ဍုင်အဲလေဝ် ပကဵုညးဒသိုင်ဏာမာန်ညိ၊” သာ်ဝွံပလဝ်အဒိထာန်တုဲ ပ္တုဲကုသဵုဒက်ကျာ်မဟ်သၟိင်ကျာ် ၈ ထာန်၊ ကျာ် ၁၆ ထာန်၊ ကျာ်က္ဍိုပ်ဒဵုပန်၊ ကဵုသေဌဳ သမ္ၚေဟ် သ္ဂံင်သ္ဂဴတအ်သီုသၟိင်၊ ပတုဲကုသဵုယိုက်ဒိုက်သာသၞာ ဇဇၞော်ပၟဝ်အာဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဓါတ်သော် ၆ တၞုင် ပ္တိုန်က္ဍိုင်ရပ်ထဝ်၊ ညးရးနဳဂီုဂမၠိုင်က္တဵုဒှ်ကရုဏာ၊ ညးဒိုက်ကဵုဒြပ်ဟုံမှာစုတ်တံ ကဵုဗွိုက်လတက်ညံင်ကောန်ပ္ဍဲစြိုဟ်ကီု၊ သၟိင်ဝွံမင်မွဲတဴရ။ 

        ကၠာဟဒှ်သၟိင် အယုက် ၄၀ သၞာံ၊ ပသၟိင် ၁၉ သၞာံ၊ အယုက် ၅၉ သၞာံ အာစိုပ်အနိစ္စဓဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၆၆၈ သၟိင်ဝါရောဝ် အာစိုပ်အနိစ္စဓဝ်။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၂၀:၄၇၊ ၁၉ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== ကိစ္စယိုက်ဝန်ပၞာန် ပ္ဍဲဍုင်မန်ဂှ် သၠုင်ပတေင်ပတိုန်မွဲအဆံင်ပၠန် ==
ကိစ္စယိုက်ဝန်ပၞာန် ပ္ဍဲဍုင်မန်ဂှ် သၠုင်ပတေင်ပတိုန်မွဲအဆံင်ပၠန်

မယံင် (ဍုင်မန်)

ပရေင်ယိုက်ဝန်သ္ပပၞာန်ပ္ဍဲဍုင်မန်ဂှ် ကေတ်ဒၟံင်ဓဝ်ပလိုဟ် ကဵုကေတ်ဒၟံင်ဩန်၊ ကဵုဩန်တုဲ လိင်ကေတ်ဒၟံင်မၞိဟ်ဂှ် ဟွံလုပ်ကဵုသၞောဝ်ဥပဒေ သ္ဂးတုဲ နူကဵုအလဵုအသဳတၠအဝဵုပၞာန်တအ် ဟွံကဵုအခေါင်ရ။ 

စပ်ကဵုကိစ္စညးဍုင်ကွာန် ဒးယိုက်ဝန်သ္ပပၞာန် ပရေင်ကဵုကေတ်ဒၟံင်ဩန် သွက်ဂွံလိင်စုတ်မၞိဟ်စၞးဂှ် ဗၠေင်ဒၟံင်ကဵုသၞောဝ်ဥပဒေယိုက်ဝန်ပၞာန်ဂှ်တုဲ “နဲဂွံ နဲကေတ်” ပတိတ်လဝ်ပၟိင်ရ။

သ္ပဟိုတ်နူပတိတ်လဝ်ပၟိင် “နဲဂွံ နဲကေတ်” ဂှ်တုဲ လၟုဟ်မ္ဂး ပ္ဍဲဍုင်မန် ပရေင်ရပ်တံင်မၞိဟ် သွက်ဂွံယိုက်ဝန်ပၞာန်ဂှ် တေင်ဂြတ်ကၠုင်ဒၟံင်နွံရ။ 

ပ္ဍဲဒေသဍုင်မန်ဂှ် အလဵုအသဳတၠအဝဵုတအ် သ္ဂောံကေတ်ဗီုပ္ဍဲဒေသရးဂကူဗၟာတုဲ မၞိဟ်ဒးအလန် ဒးယိုက်ဝန်သ္ပပၞာန်အတေင်ဂှ်လေဝ် ဒှ်ဂဝိင် ဖေက်ၜက်တိတ်အာ ပ္ဍဲဂကောံပၠန်ဂတးတအ်၊ ဖန်အလန်တုဲ ဂွံကဵုဂၠံက်မာဲဂှ်လေဝ် ဒှ်ဂဝိင်ကဵု ပရေင်ဒစဵုဒစး ထတ်သ္ကာတ်အာတုဲ ကေတ်လဝ်ဓဝ်ပလိုဟ် ကဵုကေတ်ဒၟံင်ဩန်၊ ဗက်ကေတ်ဒၟံင်ဩန်ပ္ဍဲသ္ၚိတုဲ စၞးဂှ် လိင်စုတ်ဒၟံင်မၞိဟ်ဂကူဗၟာတအ်ရ။

ဗီုပြင်ဏံဂှ် ဒှ်ဒၟံင်ညံင်ရဴကူသာန်သွံရာန်မၞိဟ်ရောင် အမာတ်ကၠတ်ထဝ်လ္ၚဵု သဳကၠဳပတိုန်ထ္ၜးကၠုင် ပ္ဍဲကောံဓရီုကၠတ်ထဝ် နွံကၠုင်ဂှ်တုဲ ပရေင်ကဵုကေတ်ဩန် သွံရာန်မၞိဟ်ဂှ် နူကဵုအဆံင်လတူတေံ ဟွံကဵုအခေါင်ရ။

ကဵုကေတ်ဩန်တုဲ ရာန်လိင်စုတ်မၞိဟ်စၞးဂှ် ဟွံကဵုအခေါင်တုဲဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ်ဒးကေတ်ဂှ်လေဝ် ညံင်ဂွံပေင်မာန် ကဵုလဝ်စၞောန်ပၟိင်သာ်ဂှ်တုဲ မၞိဟ်မၞုံတာလျိုင် ဒးဂၠာဲဗပေင်သ္ပပၞာန်တအ် သၠုင်ပတေင်ပတိုန်မွဲအဆံင်တုဲ ဒးဗက်ရပ်ဒၟံင် မၞိဟ်အဝဲလုပ်အဝေါင်သ္ပပၞာန်တအ်ရ။

“ပရေင်ဗက်ဩန်ပ္ဍဲကွာန်တုဲ လိင်စုတ်ဒၟံင်မၞိဟ်ဂှ် နူကဵုကဆံင်လတူတေံ ဟွံကဵုအခေါင်ရ၊ ပရောဏံဂှ် နူကဵုအမာတ်လ္ၚဵုတအ် သဳကၠဳကၠုင် ပ္ဍဲကဵုကၠတ်ထဝ်လတူတေံတုဲတှ်ေ ပရေင်ကူသာန်သွံရာန်မၞိဟ်ဂှ် ဒှ်မံင်ညံင်ရဴ သွံစမၞိဟ်၊ ပရောဏံမံက်အာတုဲတှ်ေ ကဵုဩန်တုဲ လိင်စုတ်မၞိဟ်စၞးဏံဂှ် ဍေံတအ် ကၟာတ်ထောံ ဟွံကဵုအခေါင်ရပုဟ်၊ လၟိဟ်ၜိုတ်ဍေံဒးကေတ်ဂှ်လေဝ် ညံင်ဂွံဂွံ ဍေံစၞောန်လဝ်ဗီုဂှ် ဒှ်ဗီုဂှ်တှ်ေ ရဲညးတာလျိုင်သၟဝ်ဏံဂှ် ဗီုဂွံဂှ် ဒးဖန်ရ၊ ဒၞာဲဒးရပ်ဂှ် ရပ်ကေတ်ဏောင်၊ ဒၞာဲ ကော်ကေတ်ဂွံတှ်ေ ဍေံကော်ကေတ်ဏောင်၊ ဒၞာဲဒးဂၠံက်မာဲတှ်ေ ဍေံဖန်ဂၠံင်ဂၠံက်မာဲဏောင်၊ မွဲဒေသကဵုမွဲဒေသ ဟွံတုပ်ပုဟ်၊ ဗီုဍေံပြေပြံင် ဗီုဍေံဖန်ဂွံဂှ် ဍေံဒးဖန်ရ” သာ်ဝွံ ညးဆက်စပ်ကဵု အမာတ်ကၠတ်ထဝ်မန်မွဲတၠ ဟီုထ္ၜးရ။

ဟိုတ်နူစၞောန်ပၟိင်တိတ်ကၠုင်သာ်ဂှ်တုဲ ဍုင်မန်ဂှ် ပရေင်စၟဳစၟတ်တေင်ဂြတ်ကၠုင်တုဲ ပရေင်ရပ်တံင်ဓဇက်ဒၟံင်သၟတ်တအ်လေဝ် ကတဵုဒှ်ဂၠိုင်တိုန်ကၠုင်၊ ဒေသရပ်တံင်ဓဇက်သၟတ်တအ်လေဝ် သၠဲလးတိုန်ကၠုင်ရ။

ပရေင်ရပ်တံင်ဓဇက်မၞိဟ်အဝဲစိုပ်တအ် တေင်ကြံင်ကၠုင်ဂှ်တုဲ လ္ၚဵုဂှ် ဂွံပရိုင်လေဝ်နွံ၊ လ္ၚဵုဂှ် ဟွံဂွံပရိုင်တုဲ ၜက်အာ ဒၞာဲပကောံပၞာန်တၟိနွံရ။ လ္ၚဵုဂှ် ဂွံမိင်ပရိုင်ဂတာပ်တဲတုဲ ပညဳသၠာဲကဵုဩန်ဂၠိုင်ဂၠိုင် ဗၠးကၠုင်လေဝ်နွံရ။ 

သ္ပဟိုတ်နူပတေင်ရပ်တိုန် သၟတ်ဒးယိုက်ဂၠေင်ပၞာန်တအ် တေင်တိုန်ကၠုင်ဂှ်တုဲ ပရိုင်ဒးဒုင်ရပ်ဂှ် အတေံ အဏံ မိင်မံက်ကၠုင် ရုသံင်ဒၟံင်အဆက်ဆက် က္တဵုဒှ်ကၠုင်ရ။

ကိစ္စညးဍုင်ကွာန်ဒးယိုက်ဝန်ပၞာန် (ဗၟာ) ဂှ် အတိုင်သၞောဝ်ဥပဒေမ္ဂး ဇၟာပ်မၞိဟ်အဝဲစိုပ် (၁၈) သၞာံ တြုံဗြဴဟွံသှ်ေ ဇၟာပ်မၞိဟ် ဒးယိုက်ဂၠေင်ဖအိုတ်ရ။ ဆဂးဂှ် ပ္ဍဲဒေသကောန်ဂကူ ကောန်ဍုင်အရင်တအ်မ္ဂး ကေတ်လဝ်ဓဝ်ကၠိုဟ်ခၠင်တုဲ ဗက်ဩန် လိင်စုတ်မၞိဟ်စၞးအိုတ်ရ။

ညးဍုင်ကွာန်ဍုင်မန်တအ်ဂှ် ဒးကဵုဩန်သောင်ဍေံ မၞိဟ်ဟွံဒးအာတှ်ေတုဲ သၞောတ်ဏံဂှ် ဒးစိုတ်ဂၠိုင်ရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ကဟဳ ကၠတ်ကဵုဒၟံင်ဩန် ဗီုညး ဗီုညးတုဲ လိင်စုတ်ဒၟံင်မၞိဟ်စၞးအိုတ်ရ။

“ဒးကဵုကေတ်လှုဲဂှ် ပိုဲမၞိဟ်ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဒုင်တဲမာန်မံင်ရ၊ မွဲဂိတု (၁) လက် (၁) လက်ဘာ်၊ လ္ၚဵုဂှ် ဒဵုကဵု (၂) လက် ဒးလေဝ် နွံမံင်၊ ပိုဲညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် ဒးကဵုလှုဲ မၞိဟ်ဟွံဒးအာ မုဟွံဒှ်ပုဟ်၊ လှုဲဂှ်ကၠောန်ကေတ် မၞိဟ်ဟွံဒးအာတှ်ေတုဲ ဒုင်တဲမာန်မံင်၊ လ္ပကဵုဒးအာတှ်ေတုဲ” သာ်ဝွံ မိယာဲသၟတ် နူဒေသဇြပ်ဗုမွဲတၠ ဟီုရ။

သၟတ်အဝဲစိုပ်ဒးလုပ်ပၞာန်တအ်ဂှ် နူစပရိုင်တိတ် ဇၟာပ်မၞိဟ် ဒးလုပ်ကေတ်တာလျိုင်ယိုက်ဝန်ပၞာန်ရောင်ဗက်ဂှ် ဗီုညးကဵုညး ပါဲဓလေတ်တိတ်အာဍုင်မ္ၚး ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ သၟတ်ဗွဲမအောန်ဂှ်ဟေင် သှ်ေဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်/ကွာန်တအ်ရ။

နူကဵုအလဵုအသဳတၠအဝဵုတအ် ပတေင်ဂရတ်ပတိုန် ကိစ္စဒးယိုက်ဝန်ပၞာန် ပ္ဍဲဒေသဍုင်မန်တုဲဗက်ဂှ် သၟတ်သှ်ေဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်/ကွာန်လ္ၚဵုတအ်လေဝ် ထပ်ပါဲဓလေတ်ဒၟံင်ပၠန်တုဲ သၟတ်သှ်ေဒၟံင် ဂတာဍုင်/ဂတာကွာန်လ္ၚဵုတအ်ဂှ်ဟေင် ဒးဒုင်ဒၟံင်ဘဲ ပရေင်ကရေပ်ဂရတ် ကိစ္စဒးယိုက်ဝန်ပၞာန်ဂှ်ရ။

ပရေင်ကိစ္စညးဍုင်ကွာန် ဒးယိုက်ဝန်ပၞာန်ဏံဂှ် နကဵုညးဍုင်ကွာန်တအ် ၜိုန်ဟွံဒးဂၞပ်စိုတ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်ဒးဒၟံင်သၟဝ်တဲ အလဵုအသဳတၠအဝဵုတအ်တုဲ “ပါဲဟွံဂွံ ဒိုအ်ဟွံဗၠး” ဒးဒုင်ဒၟံင်ဘဲအိုတ်ရ။

ဒဒိုက်သၞာညးဍုင်ကွာန် ဒးလုပ်ယိုက်ဝန်ပၞာန် (ဗၟာ) ဏံဂှ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ်လေဝ် တာဒၞာကဵုဟွံမာန်၊ ဂကောံပၠန်ဂတးတအ်လေဝ် စဵုဒၞာကဵုဟွံမာန်၊ အလဵုအသဳသွာင်မ္ၚး (အေန်ယူဂျဳ) လေဝ် ဟံင်ပြာ်ကဵုဟွံမာန်ရ။

ပေါဲပၞာန် အကြာဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ်ကဵု ဂကောံပၠန်ဂတးတအ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဂွံဒုင်ဒဝ်ဗတိုက်ပၞာန်မာန်ဂှ် တင်အဓိက ဗပေင်ကၠုင်ဒြဟတ်ပၞာန် နကဵုသၞောဝ်ဥပဒေ ညးဍုင်ကွာန်ဒးယိုက်ဂၠေင်ပၞာန်ဏံတုဲ သၞောတ်ဏံဂှ် သွက်တၠအဝဵုတအ် ဒှ် တင်ပၟိက်ကိစ္စဇၞော်မွဲတုဲ မွဲအဆံင်တုဲမွဲအဆံင် သၠုင်ပတိုန်ဒၟံင်အသိင်နွံရ။

လၟုဟ်မ္ဂး ပံက်ဂွံကွတ်ပၞာန်သဇိုင် လၟေင် (၂၇) ရတုဲ မွဲလၟေင်မ္ဂး လၟိဟ်ပၞာန်တၟိ (၅၀၀၀) တၠ ညံင်ဂွံဂွံဂှ် နကဵုနဲကဲသွာင်ဇဳ တၠအဝဵုပၞာန်တအ် ကော်ကေတ်၊ ရပ်ကေတ်၊ ရာန်ကေတ် ဗီုဂွံ ဗီုကေတ် သၠုင်ဒၟံင်အသိင်နွံရောင် ပတိုန်ထ္ၜးဏာရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၂၀:၅၀၊ ၁၉ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== အကြီုသပုန် ==
အကြီုသပုန်
=======

( နကဵုဍိုပ်လိက်Rebel yell: Arakan Army leader speaks to Asia Times
အ္စာပရိုၚ် BERTIL LINTNER သၟာန်သွဟ်တက်လဝ်ကျာကဵုသ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ထောန်မျာတ်နာၚ် ညးမဒှ် ဍိုပ်သ္ကိုပ် ဒပ်ပၞာန်ရခေၚ် (AA)တုဲ ပ္တိုန်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲလိက်ပရိုၚ် Asia Times နဘာသာအၚ်္ဂလိက် နွံစၟတ်တ္ၚဲ ဂျာန်နဝါရဳ ၁၈၊၂၀၂၂ ဂှ် သွက်ဂကူမန်ပိုဲ ညးမိက်ဂွံဗှ်ဗီုမန်တအ် ဂွံဗှ်မာန် ရန်တၟံတုဲ ကၠာဲပ္တိုန်ထ္ၜးကဵု နလၟေၚ်ဝေါဟာဟီုအရေဝ် ညံၚ်ဂွံကၠိုဟ်လောဲသွာရ။) 

ဇျေၚ်မာဲ- သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော်ထောန်မျာတ်နာၚ် နွံအယုက် ၄၃ ဝွံ ဒှ်ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၠန်ဂတး ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာ အယုက်ဍောတ်အိုတ်၊ ဂွံပေဲါအံၚ်ဇၞးဂၠိုၚ်အိုတ်မွဲတၠရ။ ဒပ်ပၞာန်ညးအာဂတပၠတရဴမံၚ် ဒပ်ပၞာန်ရခေၚ် (အေအေ) ဂှ် စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၉ တေံတုဲ နူကဵုမၞိဟ်မွဲဇျောပ်ဍောတ်ဂှ် ဇၞော်ဂေါဝ်တိုန်တုဲ ဒှ်ကၠုၚ်ဒပ်ပၞာန်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်နွံကဵုဇြဟတ်ထတ်စောမ်မွဲ ပ္ဍဲဍုၚ်မလီုလာ်စာ်ထောၚ်မံၚ်နကဵုပၞာန်ရ။

ပေဲါပၞာန် အေအေ ဗ္တိုက်ကၠာအိုတ်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၂ ဒှ်ပ္ဍဲတိဍာ်ကချေၚ် ပံၚ်တောဲကဵု ဒပ်ပၞာန်ကချေၚ် KIA တအ်ရ။ လက်ကရဴဏအ် လုပ်ပေဲါဗ္တိုက် ရီုဗၚ်ဒပ်ကဝ်က MNDA နွံဒိုဟ်ဧသာန် ဍုၚ်သေံဇၞော်တေံရ။ နူဂှ်တုဲ ဗဒှ်သပုန်ပ္ဍဲဍုၚ်ရခေၚ်၊ မၞိဟ်ကဵုလ္ၚီတိတ်ကၠုၚ်ပံၚ်ကဵုညးတအ်အိုတ်ရ။ 

ဟိုတ်နူဒေါံပန်ပှော် မ္ၚးစေဝ်ပၞောန် သၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ်တုဲ ပရေၚ်ရုသံၚ်က္တံၚ်က္တဴ၊ ပကီုပရာပ်ဂှ် ဟွံဆဵုပ္ဍဲဍုၚ်ရခေၚ်ရ။ ဟိုတ်နူပၞာန်သီအဝဵုနူဖေဖဝ်ဝါရီ ၁ ဂှ်တုဲ ပရေၚ်ရုသံၚ်က္တံၚ်က္တဴ၊ပကီုပရာပ်တအ်ဂှ် က္တဵုဒှ်အလုံဍုၚ်မွဲ ဒၞာဲတၞဟ်တၞဟ်တအ်ရ။ အကြာပွဳပွိုၚ်ကျာသောပ်ဒၟံၚ်ဂှ် အေအေကဵု ယူအေလ်အေ တအ် ဒက်ပ္တန်တိုန် ပြိုၚ်ပ္ကာန်အုပ်ဓုပ် သိုက်သိုက်တုဲ လၟုဟ်မ္ဂး ပွိုၚ်ဍုၚ်ရးဗွဲမဂၠိုၚ် ဗွဲတၟေၚ်သ္ကုတ်ဒေသသၟဝ်ကျာ တအ်ဂှ် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ညးတအ် ဂေတ်မံၚ်ရ။

Asian Times သၟာန်- ပေဲါရုဲမာဲ ၂၀၂၀ တေံတုဲ ခြာဟွံလအ် နူကဵု က္လိဂွံတၚ်တုပ်စိုတ်ဒေါံပန်ပှော်မ္ၚးစေဝ်ပၞောန်ကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာတုဲ ရးရခေၚ်ညိၚ်ဝတ်မံၚ်ကွေံရ။ ဆဂး ဒၞာဲဒေသတၞဟ်တအ်ဂှ် ရုသံၚ်မံၚ်တုဲ ဓရ်ၜိုဟ်လလမ်ဂွံလဝ်ဏအ် ဍေံတန်တဴ လလအ်လဵုမာန်ရော၊

ထောန်မျာတ်နာၚ် သွဟ်- ဒေါံပန်ပှော်မ္ၚးစေဝ်ပၞောန်ဂှ် ဍေံဟွံညိၚ်ဝတ်ကွေံပုဟ်။ ပိုဲဒးဗကေက်ကၠုၚ်လဝ် ၜုန် ရပ်လဝ်သၞာ်တုဲရ။ ဒေါံပန်ပှော်ဏအ် တန်တဴလလအ်လဵုရောဂှ် ကေတ်ဟွံဒးချိုတ်ပၠိုတ်ပုဟ်၊ ရံၚ်ကဵုဂုန်ဖဵု ၜါလ္ပာ်တုဲ ဒေါံပန်ပှော်မၞုံကဵုအဓိပ္ပဲါဂှ် ပိုဲလေဝ် နွံပၟိက်မံၚ်ရ။

SAC ကံၚ်ဇြဳအုပ်ဓုပ်ဍုၚ်ဂှ် လုပ်မံၚ်ပေဲါဗ္တိုက်ပ္ဍဲမုက်ပၞာန်ဂးကီုလေဝ် ဍေံတအ်ဗ္တိုက်မံၚ်နကဵုဗျူဟာတြေံ ဗီုတမၠာတေံဟွံသေၚ်ရ။ ဟိုတ်နူပိုဲဂ္ဇအ်လဝ် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ပိုဲ နကဵုသွာၚ်စဳရေၚ်ဂဗုတ်၊အကံက်အခေါန်၊ဌာနဂီုကၠီုညးဍုၚ်ကွာန်ကေုာံ ဗီုပြၚ်ဒက်ပ္တန်အလဵုအသဳနာနာတအ်ဂှ်တုဲ ဍေံတအ်ဟွံပေၚ်စိုတ် ဒှ်မံၚ်ဒေါသဂှ် ပိုဲတီမံၚ်ကီုရ။

သၟာန်- ပရေၚ်ဆက်ဆောံကဵု ဂကောံဒပ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တၞဟ် ဒပ်ဂကောံမဟာမိတ်သၟးဟွံသေၚ် သီုကဵုဒပ် ကရေၚ် ကေအေန်ယူ၊ ဒပ်ကရေၚ်ဍာဲ ကေအေန်ပဳပဳ၊ ဒပ်သေံဇၞော် RCSS နာဲတအ် ဟွံဒှ်လဝ်ကောန်ဂကောံတအ်ကီုဂှ် အကာဲအရာနွံဗီုလဵုရော

သွဟ်- ဒပ်ပၞာန်ရခေၚ်ပိုဲဂှ် ပံၚ်တောဲကၠောန်မံၚ်ကမၠောန်ကဵု ဂကောံမဟာမိတ်ကောဒေံ၊ ဂကောံမဟာမိတ်သၟဝ်ကျာတအ်တုဲ ဆက်ဒှ်မံၚ်ကောန်ဂကေံာ FPNCC ဖိုဟ်ရ။ ကဵုဂကောံကောန်ဍုၚ်အရၚ်တၞဟ်တၞဟ်တအ်လေဝ် ဆက်ထိၚ်လဝ်ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ခိုဟ်မံၚ်ဖိုဟ်ရ။

သၟာန်- နူကဵုသီအဝဵု ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁ သၞာံတုဲကၠုၚ်တေံတုဲ ခါတ်အကာဲကေတ် အစောန်စရာဲ SAC ကံၚ်ဇြဳအုပ်ဓုပ်တအ် ဇၟပ်ဒိုဟ်ဇဳတုဲ ဒးသ္ၚဳဂၠိပ်မ္ဂး မုအကာဲအရာနွံဗီုလဵုရော၊ ပေဲါတက်ကျာ ဒှ်မာန်မဏီဟာ၊ ဗီုဂှ်ဟွံသေၚ်တှ်ေ ပေဲါဗ္တိုက်ရပ်လွဟ်ဏအ် မွဲဂၠံၚ်ရ ဆက်အာဂတတေံဂွံ ဗီုဂှ်ဟာ။

သွဟ်- သၞောတ်ပရေၚ်ထတ်ယိုတ်လီုလာ်မံၚ်တုဲ ပရေၚ်ပိုန်ဂြပ်လေဝ် သုတ်စှ်ေတသိုတ်စှ်ေမံၚ်ဣရ။ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွါန်ပၠန်လေဝ် ဒးမံၚ်ယဲကျာဣရ၊ SAC တအ် ဖေက်ဂၟံက်လကိုတ်တ္ၚဵုမံၚ်တုဲ ပ္ဍဲဝိုၚ်ကလုတ်တမာန်ဂှ် ဒးဒုၚ်ပဲါတးမံၚ်ဣရ၊ ဒပ်ပၞာန်ဍေံတအ် တြးလဝ်ဒပ် ပ္ဍဲမုက်ပၞာန်တၟာဂလိုၚ်နွံ၊ အလဵုအသဳပၞာန်ဂှ် ဇကုဍေံတအ် ဍေံတအ်စိုပ်မံၚ်လဒေါဝ်ကျာမေလံၚ်ဂှ် ဍေံတီမံၚ်တုဲ ညေအ်ဍေံတအ် ဟွံဂံၚ်ဗၠေတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ ( ဗၠေတ်ကဵုအခိုက်ညိ စှ်ေဟဂှ်ရ) ။

ဇုက်ဟရှ်ေ ကဵုအမိၚ် ဍေံတအ်ကဵု ဍေံတအ် ကောံကလောံကၠေတ်မံၚ်ဂှ် ကရောန်တိတ်ကၠုၚ်နူပ္ဍဲတုဲ ထကးပြးပိုတ်အာဗက်ဟွံသက်ဂတာပ် ညံၚ်ရဴသၟိၚ်သၞံၚ်အယုက်အိုတ်တုဲ ဟတိုဟ်တိုန်ကီု (super nova ) ကဝေက်ကလှ်တိတ်ကၠုၚ်ပြးဇး ဒှ်မာန်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဇြဟတ်ပၞာန်ဍေံတအ်ကဵု ဍာ်ဒကေဝ်ဍေံတအ် ဒုၚ်ဒဝ်မာန်ဂှ် တော်ဖဍိုန်လဝ် (ယှအ်လဝ်) ဟွံဂွံပုဟ်။ သွက်အဝဵုဍေံတအ် ဂွံတန်တဴဂှ် ဍေံတအ်ကၠောန်မာန်ဖအိုတ်တုဲ ဍေံတအ် မုဟွံရုဲ ပါ်ပဲါမွဲသာ် ရိုၚ်ဇိုၚ်ကၠုၚ်လေပ်မံၚ်။

ဗီုအကာဲအရာလၟုဟ်ရတှ်ေ ဂွံသဳကၠဳပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ဂှ် ဍေံဒှ်ဟွံမာန်ပုဟ် တော်ဆကေတ်ရ။ ဟိုတ်နူဓရ်ဍုဟ်မၠေံညးသ္ကအ် အုပ်ဓလီုလဝ်တုဲ ပေဲါသဳကၠဳဂှ် ဒှ်ပေဲါသဳကၠဳဇေတ်ဍာံပြဟွံသေၚ်တုဲ ဒှ်ဆအယာံမာတ် ဟီုတွံတြးဝါဒပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဟေၚ်ရ။

သၟာန်- ပ္ဍဲအခန်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ကောန်ဂကူဂှ် စပ်ကဵုဗော်အေန်အေလ်ဒဳတုဲ ဗီုလဵုညာတ်၊ တုဲပၠန်ပ္ဍဲအခန်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဒေသ စပ်ကဵုဗော် အေအေန်ပဳ ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်အဓိကရးရခေၚ်ရော ဗီုလဵုညာတ်ရော

သွဟ်- အေန်အေလ်ဒဳလေဝ် ဗီုပြၚ်ဍေံဟွံခိုဟ်ပုဟ်။ ၜိုန်ရဇၞးလဝ်မာဲဂၠိုၚ် ပ္ဍဲပေဲါရုဲမာဲ ၂၀၂၀ တေံကီုလေဝ် ဟိုတ်နူပရေၚ်အာဍိုပ်ဗျုထဴ သီုတေၚ်ဂြတ်တုဲ အနာဂတ်ဍေံတၠုၚ်လအာဟွံခိုဟ်၊ ဗီုညးဍုၚ်ကွာန်တအ် စၟဳစလဝ်ဂှ် ဍေံဟွံဒှ်ကၠုၚ်ရ။ အေန်အေလ်ဒဳဂှ် ဂပ်ဝ်ဒးကေတ် ညးအာဍိုပ်တၟိရ။ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်မ္ဂး သွက်ညးဍုၚ်ကွါန်တအ် ဂွံခိုဟ်စတှ်ေ ဇြဟတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မဍိုက်ပေၚ်ကဵုအစောန်စရာဲမွဲ ဒးလုပ်ကေတ်ဒၞာဲမသလးမံၚ်တ္ၚဲဏအ်ဂှ်ရ။

စပ်ကဵု အေအေန်ပဳတုဲ တန်တဴကဵုပေဲါရုဲမာဲ အတိုၚ်ကံၚ်ဇြဳပၞာန်ကဵုလဝ်ကတိပါၚ် ဒှ်ကၠောန် ဟွံဒှ်ကၠောန်ဂှ်ရ။ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် အနာဂတ်ဂှ် ဍေံပရေအ်မံၚ်တုဲ တော်ဆဟွံဒးရ။ သွက်အေအေန်ပဳ အကာဲအရာဍေံဒှ်မာန်မွဲသာ်ပၠန်ဂှ် ယဝ်ရပေဲါရုဲမာဲ ဟွံမွဲတှ်ေ ဒှ်မွဲပံၚ်ကၠုၚ်ကဵု ULA ဂကောံသၠဍိုၚ်ရခေၚ် ကေုံာ ဗော်တၞဟ်၊ ပူဂဵုတၞဟ်လေဝ် ဒှ်မာန်ရ။

သၟာန်- တိုၚ်ကဴအန္တိမကၞောတ်တဲ ရခေၚ်နာဲတအ်ဂှ် အခေါၚ်သၠပွးဟာ၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး အခေါၚ်အုပ်ဓုပ်အလဵုဇကုပ္ဍဲဍုၚ်ဖေတ်ဒရေဝ်ဟာ၊ သၞောဝ်ဥပဒေဍုၚ်ဗၟာအနာဂတ်ဂှ် ဗီုလဵုစၟဳလဝ်ရော

သွဟ်- အခေါၚ်ကံကုသဵုပိုဲ ပိုဲဖန်ဖက်ကေတ်ကဵု အဝဵုကၞောတ်အထောဋ်ဂှ် ဒှ်တၚ်အဓိကပရေၚ်ချဳဒရာၚ်ကောန်ဂကူပိုဲရ။ ပ္ဍဲဖေတ်ဒရေဝ်ဍုၚ်ဗၟာဂှ် ကောန်ဖေတ်ဒရေဝ်ယှေန် ဗီုဂကူရခေၚ်ပိုဲနွံပၟိက် ဒၞာဲနွံ ဟၟဲ ဒးရံၚ်ကၠာရ။

ၜိုန်ရပိုဲ မိက်ဂွံမံၚ်မွဲစွံကရောံကောဒေံကောန်ဍုၚ်အရၚ်ပိုဲတအ်ကီုလေဝ် အတိုၚ်ကဆံၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မဍာံပြ ပိုဲနွံပၟိက်ဂှ် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ဏအ် ဖျေံကဵုဒၞာဲဝဲါဟွံမာန်ပုဟ်ယဝ်ရဒှ်မ္ဂး နကဵုပိုဲ ဒးဆက်စပ်လုပ်အာဂကောံပွဳဗွိုၚ်ဍုၚ်နာနာ ဂၠံၚ်ပိုဲကဵုပိုဲရ။

သၟာန်- ဒပ်ပၞာန် နာဲတအ် ဇြဟတ်ဇၞော် ၜိုတ်လဵုရော၊ ထိၚ်ဒဝ်လဝ်တိဍာ်ရခေၚ်မာန် ဂလိုၚ်လဵုရော

သွဟ်- နူကဵုစဒက်ပ္တန်လဝ် သၞာံ ၂၀၀၉ တေံတုဲ ပွိုၚ် ၁၃ သၞာံ ပိုဲ ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် ကောန်သဂံၚ်လၟိဟ် ပိဠက်ဍောတ်ပြၚ် (၃၀၀၀၀) တုဲရ။ ပရေၚ်ကောပ်ကဲာ၊ ထိၚ်ဒဝ်၊နဲကဲပညာ မြက်စောန်တအ်ဂှ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်မံၚ်ဖိုဟ်လေဝ်နွံ၊ လုပ်မံၚ်ပေဲါဗ္တိုက်လေဝ်နွံရ။ ကောန်သဂံၚ်ပိုဲ ဗၞတ် (၇၀) ဍိုပ်ကၠံဂှ် ပရေၚ်ဆဵုဂဗ ကေၚ်လုပ်လဝ်ပေဲါဗ္တိုက် သ္ကာတ်သ္ကာတ်မြဟ်ြမဟ်နွံရ။ လၟိဟ်ကောန်သဂံၚ်ၜိုတ် မသုန်လ္ၚီ ကဵု တြဴလ္ၚီဂှ် ပိုဲဖျေံလဝ်ဒပ် ပ္ဍဲတိဍာ် မဟာမိတ်ပိုဲနွံရ။ သှ်ေနူဂှ် ပိုဲ ဖျေံလဝ်ပ္ဍဲရခေၚ်တေံရ။

ရးရခေၚ်သ္ကုတ်သၟဝ်ကျာဂှ် ဗၞတ် (၆၀) ဍိုပ်ကၠံ ပိုဲထိၚ်လဝ်နွံကီုလေဝ် လ္ပာ်သၠုၚ်ကျာဂှ် ဍေံအောန်မံၚ်ညိဏီ။ ဒၞာဲလ္ၚဵုဂှ် အကြာပိုဲကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဂွံသက်ပၞောန်တၞဟ်ခြာဂှ် ဍေံဝါတ်မံၚ်ညိ။ ဍေံတအ် ထိၚ်ဒဝ်လဝ်လ္တူဍုၚ်မာန်မံၚ်ဖိုဟ်တုဲ ထ္ၜးဟိုတ် ဒၞာဲဗျူဟာခိုဟ်တုဲ ဂပ်ဝ်ဒးထိၚ်ဒဝ်လဝ် ဂးကီုလေဝ် ပ္ဍဲဒေသတအ်ဂှ်ပၠန် အဝဵုအာဏာပိုဲဂှ် ပိုဲပြုပြေၚ်စဳရေၚ်မံၚ်လေဝ်နွံတုဲ ပရေၚ်ပြိုၚ်ပ္ကာန်နွံမံၚ်ဏီရ။

သၟာန်- ကဵုဒပ် ပဳဒဳအေဖ်တအ် ပရေၚ်ဆက်ဆောံနွံမံၚ်ဟာ၊ ကဵုဒပ်ဒစဵုဒစး ဗ္ဒာဲတအ်ဂှ် တွဵုရးချေၚ်ရော ပရေၚ်ဆက်ဆောံနွံမံၚ်ကီုဟာ

သွဟ်- ၜိုတ်တုဲကၠုၚ်ဂှ်တှ်ေ ပရေၚ်ဆက်ဆောံမံက်မံက်ဂတဝ်ဂတဝ် မုဟၟဲဏီရ။

သၟာန်- ပ္ဍဲအခန်သၟာန်သွဟ်လဝ်ကဵု လိက်ပရိုၚ် Prothom Alo ဘၚ်္ဂလာဒေသ် မပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲဂျာန်နာဝါရဳ ၂ ဂှ် နာဲဟီု ပိုဲသ္ပစၟတ်သမ္တီကဵု အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ကေုာံ အခေါၚ်ဒှ်ကောန်ဍုၚ် ရောဟေန်ဂျာတအ်ရောၚ်ဂးလဝ်ရ။ နာဲ မိက်ဂွံဟီုဂှ် နာဲထံက်ဂလာန် ကဵု ညးဒှ်ဒဒိုက် ရောဟေန်ဂျာတအ် ဂွံစဴကၠုၚ်ကဵု အခေါၚ်ဒှ်ကောန်ဍုၚ်ဂှ်ဟာ

သွဟ်- အခေါၚ်အရာမၞိဟ်၊အခေါၚ်အရာဒှ်ကောန်ဍုၚ် သွက်ညးမတန်တဴမံၚ်ရးရခေၚ်အိုတ်သီုဂှ် ပိုဲပစၟတ်သမ္တီကီုလေဝ်  အတိုၚ်အကာဲအရာလၟုဟ် ညးဒှ်ဒဒိုက်တအ် စဴကၠုၚ်မ္ဂး ဒှ်လပှ်တက်ကၠုၚ် သွက်ပရေၚ် ဟွံညိၚ်ဝတ်(က္တဴက္တာန်) မွဲမာန်ရ။ ပရေၚ်ပလံၚ်ဖျဴဗီုလဵုမွဲဟွံဟီု ဒးဒှ်အတိုၚ်ဆန္ဒ ညးတၠခန္ဓတုဲ ဒးကၠောန်အတိုၚ်ဂၠံၚ်လုပ်သၞောဝ် နကဵုဍုၚ်နာနာ ရံၚ်စံၚ်မွဲက္ဆံၚ်ထေက်ရ။

ပြသၞာအဓိက သွက်ဂကူရခေၚ်တအ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် ညးဒှ်ဒဒိုက်တအ် စကာယၟု ရောန်ဟေန်ဂျာ ဂှ် ညးတအ် ဒုၚ်တဲဟွံမာန်ရ။ ဝၚ်ညးတအ် ဒးဒုၚ်ပလီုရောၚ် ညးတအ် ဒးဒုၚ်စသိုၚ်တုဲ ဒှ်မံၚ်ညံၚ်ကဵုပပရေံ ရုန်မဵုကဵုညးတအ်ရ။ ညးတအ်ဂှ် ဒှ်တၠဍုၚ် တန်တဴကၠုၚ် တမ်မူလရ။

လၟိဟ်မၞိဟ် မောတ်သလောန်တအ်ဂှ် လုပ်ကၠုၚ်ဗီုပြၚ်လပှ်နာနာသာ်ရ။ အဓိကဂှ်တှ်ေ အခိၚ်အၚ်္ဂလိက်တအ် အုပ်ဓုပ်လဝ်တေံရ။ ယဝ်ရညးတအ် မံၚ်တန်တဴကၠုၚ်ပ္ဍဲတိဍာ်ရခေၚ် ဂၠိုၚ်ကဵုတၞောဝ်ဒတောဝ်မ္ဂး ညးတအ် က္လိဂွံအခေါၚ်ဒှ်ကောန်ဍုၚ်မာန်ရ။ ဆဂး ပုစ္ဆာ ထမံက်ထ္ၜးယၟု (ဇကုညးတအ် ညးတအ် ကဵုယၟု ) ဂှ် နွံမံၚ်ပၠန်။

သၟာန်- မောတ်သလေန်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဟေန်ဒူ၊ ခရေတ်ယာန် ဂွံမံၚ်ညးကအ်မွဲစွံ ဗွဲမၜိုဟ်ဩဟ်မာန် ပ္ဍဲဍုၚ်ရခေၚ်ဂှ် အခေါၚ်အရာဍေံနွံၜိုတ်လဵုရော

သွဟ်- ယဝ်ရမၞိဟ်နူမ္ၚး လ္ပကၠုၚ်ရပ်ဇုက် လ္ပကၠုၚ်အလှ်ေ ဗဇဵုမံၚ်အကြာ မွဲဂကောံကဵုမွဲဂကေံာမ္ဂး ဂွံမံၚ်မွဲစွံဂှ် ဍေံအံၚ်ဇၞးမာန်ရ။ ဍုၚ်ရခေၚ်ပိုဲဂှ် နူကဵု သၞာံ ၁၉၄၁၊ ၄၂ စဵုကဵုစိုပ်သၞာံ ၂၀၁၉ က္ဆံၚ်ညိၚ်ဝတ်၊ ပရေၚ်မၞိဟ်ဒှ်သဟဇာတ ဗီုအခိၚ်တ္ၚဲဏအ်ဂှ် မွဲလှ်ေလေဝ် ဟွံကေၚ်က္လိဂွံဂှ် ပြာကတ်မံၚ်ရ။ အခိၚ်လၟုဟ် ပရေၚ်မၞိဟ်ညိၚ်ဝတ်ကၠုၚ်၊ ပရေၚ်တေၚ်ဂြတ်အကြာမွဲဂကူကဵုမွဲဂကူ ဍိုန်လျအောန်စှ်ေတုဲ ကမၠောန်ပရေၚ်မၞိဟ်လ္ပာ်ခိုဟ်မံက်ကၠုၚ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ အဵုဣညအ်ဂှ် ဒှ်ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲမံက်မံက်ဂတဝ်ဂတဝ်မွဲတုဲ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲဂှ် ဍေံဒးစဒှ်ကၠုၚ်နူပ္ဍဲရောၚ်။ 

သၟာန်- လ္တူဂကောံမောတ်သလေန်ညံၚ်ရဴ RSO ကဵုဂကောံ ARSA တအ်ဂှ် ဗီုလဵုနာဲညာတ်ရော

သွဟ်- သီုၜါဂကောံဂှ် ပိုဲ အဆက်အဆောံဟၟဲပုဟ်။ RSO ဂှ် နကဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ညံၚ်ကဵုကြံၚ်ဍုဟ်နူ ARSA ညိ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ARSA ဂှ် ဇုက်ဇာဍေံ ဂၠိၚ်တုဲ က္တိုၚ်ကၟဟ်ဂၠိုၚ်ရ။ ဗီုဂကောံ ARSA ကၠောန်သ္ပမံၚ် အကြာဍိုပ်သ္ကိုပ်ကွာန် နွံရးရခေၚ်ကေုာံ ပ္ဍဲဗ္ဒိုပ်ညးဒှ်ဒဒိုက် နွံဍုၚ်ဘၚ်္ဂလာဒေသ်တအ်ဂှ် ရံၚ်ကေတ်မ္ဂး တီကေတ်မာန်ရ။ ညးမလေပ်ပညာ ရဲမောတ်သလေန်တအ်လ္ၚဵုဂှ် ရပ်ဇုက်ဗဂေတ်မံၚ် ARSA ကရဵုကရာတုဲ ပမံၚ်ဒၞန်ကဵု ပွဳပွူပရေၚ်ဍုၚ်ကွါန်မအာစိုပ်မံၚ်ဒဒိုက်ရ။ 

သၟာန်- ဍုၚ်သ္ၚိရေၚ်ကၟေၚ်ဆက် နာဲတအ်ဂှ် နွံဍုၚ်ဘၚ်္ဂလာဒေသ်မွဲရ။ ပရေၚ်ဆက်ဆောံကဵုညးနွံအဝဵုတအ်ကီု သီုကဵုညးမတန်တဴမံၚ်တိဍာ်ပယျဵု ဥပမာ- ညံၚ်ရဴ ဂကူ မရမာတအ်ဂှ်ကီု နွံဗီုလဵုရော၊ သ္ၚောဲနူဂှ်ညိတှ်ေ ဍုၚ်အိန္ဒိယျရော ပရေၚ်ဆက်ဆောံနွံဗီုလဵုရော

ဂကူမရမာ Marma ကဵုဂကူမံက် Mog တအ်ဂှ် ဆဳဇာတ်တုပ်မံၚ်ကဵုပိုဲ၊တုပ်မံၚ်ကဵု ဂကူမတန်တဴမံၚ်မွဲဒမြိပ်ပယျဵုဒၞက်တအ်ဂှ်ရ။ စပ်ကဵုပရေၚ်ချဳဒရာၚ်ပိုဲတုဲ ညးတအ် ကၠိုဟ်လဝ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်တုဲ ညးတအ် စွံမံၚ်ကရုဏာလ္တူပိုဲကီုရ။

စပ်ကဵုအလဵုအသဳဘၚ်္ဂလာဒေသ်တုဲ ဟွံပရေံစကွေံကွေံဏီ။ အလဵုအသဳဘၚ်္ဂလာဒေသ်ဂှ် မူဝါဒ၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဗျူဟာ ကၠးကၠးမးမး ဖျေံလဝ် ဂွံဆက်ဆောံကဵုပိုဲဂှ် နကဵုလုပ်အဝေါၚ်ပ္ဍဲစေဝ်ပၞောန်ကီု မ္ၚးစေဝ်ပၞောန်ကီု နွံဗီုလဵုရောဂှ် ဟွံဂွံဆဵုဏီရ။ ညးတအ် ထေက်ကဵု ဒးသၠုၚ်ပ္တိုန်ရ။ ဂါံတိုန်မွဲဂါံတုဲ ဒးကၠောန် ဗွဲမက္တိုၚ်ကၟဟ်ထေက်ရ။ ပရေၚ်ဆက်ဆောံခိုဟ်မွဲဂှ် ဒှ်ဂုန်ဖဵုသီုၜါလ္ပာ်ရ။ ကိစ္စဇၞော်ညိဂှ်တုန် ဂွံရပ်စပ်ပြသၞာ ညးဒှ်ဒဒိုက်၊ ဂွံရီုဗၚ်ညးတအ်၊ပရေၚ်ယဲကပ်၊ ပရေၚ်ဂီုကၠီုအိုတ်သီု ဂွံသောၚ်ကလးရပ်စပ်အာမာန်ရ။ တၞဟ်နဂွံရေၚ်တၠုၚ်ဒတုဲဖဵု ညးဍုၚ်ကွာန်သီုၜါလ္ပာ် ပရေၚ်ရံၚ်စံၚ်ထတ်ယိုတ်၊ပရေၚ်ပညာ၊ပရေၚ်ကူသာန်သွံရာန်၊ ကေုာံပရေၚ်ဆက်ဆောံကဏ္ဍတၞဟ်တၞဟ်တအ်ဂှ် ဒးသၠဲပ္တိတ်ထေက်ရ။ 

သၟာန်- ပ္ဍဲအရာရုန်ဂ္စာန် ဂွံသောၚ်က္လးကိစ္စရခေၚ်ကေုာံ ကိစ္စဍုၚ်ဗၟာမသၟေဟ်ဂမၠိုၚ် ဗွဲမၜိုဟ်ဩိုဟ်ဂှ် ဍုၚ်မ္ၚးမပ္တံ ကြုက်၊ ဂျပါန်တအ် လုပ်ပါမာန်ဟာ၊ပေဲါပြိုၚ်ပ္ကာန်မဟာဗျူဟာ အကြာ ကြုက်ကဵု အမေရိကာန်ရော ဗီုလဵုညာတ်ရော

သွဟ်- နကဵုတဳအဝ်ရဳ ညးတအ် လုပ်ပါပ္ဍဲအခန်အဓိကဇၞော်မာန်ကီုလေဝ် ဍာံဍာံတေံဂှ် ဍေံထုဲတၞာန်ဂၠိုၚ်ရ။ ပြံၚ်လှာဲဂှ် ဍေံဒးကၠုၚ်နူပ္ဍဲတုဲ ဒှ်ဗီုဂှ်မှ ရုပ်ရဴဍေံမံက်ဒှ်မာန်ဂၠိုၚ်ညိဏောၚ်နကဵုအဲ ထေၚ်ကေတ်ရ။ ဆဂးဂှ် ဍေံတၟေၚ်မံၚ်ဂှ် ဟွံသောၚ်ခဍောၚ်ဏီရ။ ပရေၚ်ပြိုၚ်ပ္ကာန် အမေရိကာန်ကဵုကြုက်ဂှ် ဍေံဟွံဇီုကပိုက်ကဵုပိုဲမွဲသာ်ရ။ ပိုဲသွက်ဂွံဒးဂွိၚ်ဂွာဲလေဝ် ဟၟဲရ။ 

သၟာန်- လက်ကရဴအိုတ် မိက်ဂွံသၟာန်ဂှ် ဍေံဒှ်မံၚ်ပရေၚ်ပူဂဵုညိ၊ နကဵုမၞး မုဟိုတ်၊ အခိၚ်လဵု ဖျေံစိုတ် ရပ်လွဟ်တဝ်စၞေဟ်ကဵုပၞာန်ဗၟာ၊ အလဵုအသဳဂြိုဟ်ဍုၚ်ဂှ်ရော

သွဟ်- ဍုၚ်ဗၟာဂှ် သွက်ဂွံသောၚ်က္လး အခေါၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဟွံတုပ်သၟဟ်၊ အခေါၚ်ထေက်ကဵုက္လိဂွံဂှ် ဒၞာဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ခိုဟ်ခိုဟ်မွဲ ဟၟဲပုဟ်။ ကညာၚ်လရိုအ် အာတ်မံၚ်ဂိတုဂှ် ဍေံဟွံဒှ်ရ။ သၞပိုဲ ဍေံပၠံၚ်ကေတ်ဏာဂြပ်ပိုဲ နကဵုဇြဟတ်အနိၚ်အထက်ဂှ် ပိုဲကလေၚ်အာတ်မိက်မံၚ်၊ အာတ်မံၚ် နူဍေံ ဟွံဂွံရပုဟ်ဂှ် နကဵုအဲ ဗွဲမၞုံကဵုဟိုတ်ဖဵု တော်တုဲ ရပ်လွဟ်ဗ္တိုက်မံၚ်ရ။

မုဍေံတအ်ဟီုဟီု ကမ်ကုသဵုပိုဲဂှ် ပိုဲဒးဖန်ဗဒှ်ကေတ်ကေတ်ရ။ ပိုဲဒးသိုၚ်ခၞံနကဵုတဲပိုဲတုဲ ပိုဲဒးဂွံ အရာထေက်ကဵုက္လိဂွံရ။ တာလျိုၚ်အဲဂှ် သွက်ဂွံကလေၚ်ဒက်ပ္တန် အဝဵုကၞောတ်အထောဋ်ကေုာံ သွက်ဂွံကလေၚ်က္လိဂွံ ကဆံၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မဍာံပြ ဂကူရခေၚ်ပိုဲဟေၚ်ရောၚ်။

ဗညာထဝ်ဝၚ် 

ဒိတ္ထဳ ဂျာန်နာဝါရဳ ၂၁၊ ၂၀၂၂ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၂၀:၅၆၊ ၁၉ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== အလေံဗှ်လိက် ==
&quot;#အလေံဗှ်လိက်&quot;

နူဍောတ်တ်တေံ
လိက်အုပ် ဒတုံတိတှ်ေ ကပှ်ကေတ်တုဲ ပၚ်တဲလ္ၚောဝ်ဏီ ဂွိၚ်ဖေက်ဒးဘဝဂး.....

ယဝ်ပိုယ်တိုန်လိုန်ဒး လတူလိက်ဗက်ဂှ် ဃရေက်လ္ၚောဝ်ထောံဟဂှ်ရ 
လိုန်ဒးလိက်တှ်ေ ဟွံလေပ်ပညာဂး....

စနူတိက်မှဂှ် လိက်ဂှ် သ္ပဂၞဳတုဲ ဟွံဂံၚ်တိက်ပုဟ် 
ဂွိၚ်ဖေက် ဟွံလေပ်လိက်ဂး...

ဒးအောန်စိုတ်မွဲဂှ် အဵုမၞိဟ် ရှေ်သှ်ေမံၚ်လိက်အုပ်တအ်ဂှ် စဵုကဵုလၟုဟ် ဟွံတ္ၚအ်ကဵု ဗှ်လိက်အိုတ်ရ။

ပညာ ဗဟုသုတ ဒးပကောံဗီုလဵု ဟွံတီ

နနယ်လဵု ဂွံသၠုၚ်ပတိုန်ဍာ်ဒကေဝ် ဟွံကၠိုဟ်

တိုန်ဘာအိုတ်တှ်ေ ဒှ်တၠပညာရစၟတ်လေပ်...

အေန်တာနေတ်ဟီုဂှ် Facebook ရတီ...

လိက်နူ အေန်တာနေတ် ပရောနူအေန်တာနေတ်တှ်ေ ဒးမံၚ်ဖအိုတ်ရထေၚ်... (အဲချူလေဝ် ဟွံဒးဖအိုတ်ပုဟ်ဂှ် ဒုၚ်လဝ်ဝန်ရ)

လှုဲနွံတှ်ေ မုကၠောန်န် ဂွံဖအိုတ်ရစၟတ်လဝ်...

အဓိက ကဵု သာမည ဟိုတ်ဂွံ ပါ်ပဲါ တၞဟ်ခြာဟွံလေပ်ဂှ် 

ဟိုတ်နူ အလေံ အခိုက်ရှ်ေသှ်ေလိက်အုပ် လ္ၚောဝ်လိက်အုပ်သၟး (ဗဟိဒ္ဓသၟး) တုဲ 

ဟိုတ်နူဟွံရှ်ေသှ်ေ ဟွံဗှ်လ္ၚတ် ၜိုန်ဗှ်လေဝ် ဗှ်ၜိုတ်ဆဝတ်ပြေ ဟွံပၠောပ်စိုတ် ဟွံဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုၚ် စၞောန်ပ္ညုၚ် ဒၠောံဗ္တောန် အတိုၚ် အပ္ဍဲဖျုန်လိက် (အဇ္ဇျတ္တ) တေံဂှ်ရ....

လညာတ် ဍာ်ဒကေဝ် 
ပါ်ပဲါ ခိုဟ်/ပရေံ. 
ဒး/ဗၠေတ် ဂှ် ဍိုန်လျတဴဗွဲမလောန်အိုတ်တုဲ 

မၞိဟ်ကေၚ်တိုန်လဝ်ဘာ လေပ်လဝ်လိက်တအ် မုဟီုဟီု ဒးဖအိုတ် တ္ၚအ်စၟတ်ကၠုၚ်တုဲ နအလဵုဇကု နကဵုက္ဍဟ်ဇကု သီုဟွံချပ်ဗ္စာမွဲသာ် (သွက်ဂွံချပ်ဂှ်လေဝ် လညာတ်ဟွံမွဲဒှ်မာန်၊ က္ဍဟွံစိုပ်လေဝ်ဒှ်မာန်) ဗၜေက်မတ် ပတှ်ေစသၟးရ ဂၠိုၚ်...

မၞိဟ်တိုန်ဘာ ကဆံၚ်သၠုၚ်ၚ် 
မၞိဟ် ညးဂမၠိုၚ်ရှ်ေသှ်ေ မၞိဟ် ညးဂမၠိုၚ်တ္ၚအ် ဗက်လက္ကရဴမွဲတၠ ဟီုပတိတ်ဏာ နူပါၚ်ယျတှ်ေ ဒးမံၚ်တွဵု ဗၠေတ် ဟွံမွဲ မွဲလှ်ေ...သာ်ဏံ ဂွံလေပ်ချပ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ပညာဗစာရဏာ ဍိုန်လျဟေၚ်ရ...

အကာဲအရာဏံဂှ် ကၠုၚ်နူ အခိုက်ကၞာကီုရောၚ်...

(မၞိဟ်ဇၞော်ဟီုတှ်ေ ဒးဖအိုတ် လ္ပကလေၚ်ဟီု... လ္ၚဵုကလေၚ်သောၚ်ကလးကဵုဂှ်လေဝ် ဟွံကေတ် ၝ..လ္ပကလေၚ်စးမံၚ် ဂလာန်အဲစမ်... ဂး။ 

အဵုအခိုက်ကၞာဏံဂှ် ဒှ်လက်သဏ် ဍေက်ပကဝ်ထောံ ပရေၚ်ချပ်ဗစာ သၟတ်တအ်တုဲ ပရေၚ်လညာတ်ဂွံသၠုၚ်တိုန်ဂှ် ဍေံဗဒှ်ကဵု တၚ်ခက်ခုဲမာန်ရ.... 

သွက်သၟတ် ဟွံဒုၚ်တဲဂလာန် မၞိဟ်ဇၞော် လညာတ်မၞိဟ်ဇၞော် ဗၠေၚ်ၚ်တအ်ဂှ်မ္ဂး အဵုသၟတ်ဂှ် ကလှ်တိတ်အာ မ္ၚးဝိုၚ်လေပ်တုဲ မၞိဟ်ဇၞော်တအ် ဟွံကော်ဘိက် သုၚ်စောဲအိုတ်ရ...ဟိုတ်ဍေံတုန် ဟိုတ်နူ ဟွံကလၚ်စ အသမ်မၞိဟ်ဇၞော် ဟိုတ်နူ သ္ပအ္စာ ဟိုတ်နူ ကောန်ဇၞော်နူ ယာဲ... ဟိုတ်နူ လၟဳ ကတူနူ ထၟာဲကၠာရောၚ်ဂး...)

အလဵုကျာ်တြဲ တွံလဝ် ပ္ဍဲကာလာမသုတ်တေံ 
အရေဝ်ညးလေဝ် ညးကဵုချပ်တုဲမှ ညးကဵုပတှ်ေဏောၚ်
&quot;ဟိုတ်နူဒှ် အရာအဲကျာ် ဟီုတွံလဝ်တုဲ ဒးကေတ် ဒးပတှ်ေရောၚ်ဂှ် လ္ပကဵုဒှ်ညိ&quot; ဂး

တုဲပၠန် ကျာ်တြဲပိုယ်ဂှ် ဒှ်ညး ဝိဘဇ္ဇဝါဒဳဏောၚ်...
ဂလာန် ညးမွဲမွဲ ဟီုကၠုၚ် ပါ်ပဲါကၠုၚ်ဂှ် ဟီုကလၚ်မာန်မံၚ်ဏောၚ်
ညးရှ်ေသှ်ေမံၚ် လညာတ်ညးမွဲလပါ်ဏောၚ်...

ခေတ်လၟုဟ်ဟီုဂးမံၚ်
&quot; Freedom of Expression, Freedom of Thought, Freedom of Speech&quot; ဂှ် ပွမပံက်တြးဟီုပတိတ်. ပွမချပ်..ပွမဟီုဂး ဗွဲမဗၠးၜးဂှ် နူလက်ထက်ကျာ်တေံရ ညးရှ်ေသှ်ေ မံၚ်တုဲတုဲရဏောၚ်...

( ဥပမာ - ပ္ဍဲဗွိုၚ်သီ ယဝ်မၞိဟ်ဗြဴလုပ်တှ်ေ ဒးဘဝ (ဒးနရက်)
သီတျှေ မၞိဟျဗွူလုပျဟှံဂှံဂး။.  ဒဂိုနျသုတျှေ မၞိဟျဗွူ ဒးမါံ်ျ လက်ကရူ

        
              လေံကျာ်မံၚ်ထပ်သၟတ် လတူတေံမၞိဟ်ဗြဴမံၚ်တှ်ေ လေံကျာ်ဂှ် ဂၞမာန် မၞိဟ်ဗြဴဂှ် ဒးဘဝမာန်(ဒးနရက်မာန်)

သၟတ်တေၚ်ဂၞိန် ဂၠက်ဒးတှ်ေ ဂၞ (ဂၞဟီုဂှ် အကုသိုလ်ဟာ? ယဝ်ရ ဂၞအာတှ်ေ ဒးနရက်မာန်ဟာ? ဟီုဟဂှ်တှ်ေ က္ၜၚ်ကျာတတ်ပဝ်မံၚ် လတူကၟဳသ္ၚိ ကၟဳဘာ ရိုဟ်တ္ၚဲ ပ္ဍဲဂှ် မၞိဟ်ဗြဴပါမံၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်တှေ် မၞိဟ်တြုံသၟဝ်ဏံ လေံကျာ်သၟဝ်ဏံ ကျာ်စေတဳသၟဝ်ဏံ ဂၞအာဖအိုတ်မာန်ဟာ?  

ပုစ္ဆာ မပ္တံသာ်ဏံ သၟတ်ခေတ်လၟုဟ် ချပ်တိတ်တုဲ ၜိုန်မိက်ဂွံ သၟာန်ကီုလေဝ် ယဝ်ရ သၟာန်ဒးယျတှ်ေ ဒှ်မၞိဟ် ခပိုက်ရာပ် တီကၠးရ၊

အရေဝ်ညးဟီုတုဲကီုလေဝ် (ပိုယ်ကော်စဓရ်ကျာ်) ညးဟွံကဵုဗၜေက်မတ်တုဲ ပတှ်ေပုဟ်...

ပ္ဍဲ &quot;ဨဟိ ပဿိကော&quot; ဂှ် ယဝ် ထပ်လ္ၚတ် ထပ်ပံက်အဓိပ္ပါယ် ထပ်ဂၠိုက်ဂၠာဲလၟာဲထောံမ္ဂး ဍေံပြာကတ်ကၠုၚ်မာန်ရောၚ်ထေၚ်။

တၚ်ဇဝ်တၟိ သဳကၠဳဟီုသ္ဂးလဝ် လတူတေံဂှ် ယဝ်ရ ဒှ်ညးဗှ်လ္ၚတ်လိက်မ္ဂး လုပ်သဳကၠဳမာန်ချိုတ်ပၠိုတ်ရောၚ်တုဲ

ယဝ်ရ ညးဟွံဗှ်လ္ၚတ်လိက် ဟွံတ္ၚအ်ပါ်ပဲါမ္ဂး 
လုပ်လက် လုပ်ပတိုန်ဒုဟ် တီကၠးရ။
ၝဂှ် မိစ္ဆာဒိဌိဟာ? ၝဂွံကၠုၚ်ပါ်ပဲါမံၚ်ဂှ် မုၝလေပ်ရော ၝဂွံကၠုၚ်ပါ်ပဲါမံၚ် ဂှ်? မပ္တံသာ်ဏံ လုပ်ကၠုၚ်မာန်ရ...

ဆဂး ညးနွံပၟိက်ကဵု ပရေၚ် သဳကၠဳလညာတ် ဟွံတုပ် ညးရှ်ေသှ်ေ လညာတ်ဝိဘဇ္ဇဝါဒ &quot; Freedom of Expression, Freedom of Thought, Freedom of Speech&quot; ဂှ် တအ်ဂှ် 

ညးတအ် သီုဒုၚ်တၠုၚ်တုဲ ထပ်သဳကၠဳ ဒၞဲါတၚ်နၚ် ခက်ခုဲ ဗၠေၚ်အာနူဒၠောံဗ္တောန်ကျာ် ညးတအ် လုပ်ပတပ်ကဵု ဂၠံၚ်ဍာန်ဇကု လေပ်အိုတ်ရ။

ယွံ

ညးမွဲညးပတိုန်ဏာလိက်

ညးမွဲဟီုပတိုန်ဏာ လတူလိုၚ်ဂှ် ဒးကီု ဗၠေတ်ကီု ဂွံတီဂှ် မုပိုယ် ဒးသ္ပ...?

နွံမွဲနယ်ဟေၚ်ရ...
#ဗှ်____လိက်____ညိ

နာဲဟွံဗှ်လိက်တှ်ေ ဓရ်ဗ္စာရဏာနာဲ အောန်ကၠုၚ်ဏောၚ်

ကာလဂှ်တှ်ေ ညးမွဲမွဲဟီုဂးဏာယျတှ်ေ ဟိုတ်နူနာဲဟွံတီပရောဂှ်ရ ဗၠေတ်ကီု ဒ:ကီုဂှ် နာဲဟွံဂံၚ် ပါ်ပဲါရပုဟ် သေၚ်ဟာ....

ကြဴနူဂှ် နာဲပတှ်ေ ဒုၚ်တဲ လောဲလောဲမာန်ကၠုၚ်ဏောၚ်...

&quot;ဍေံသောၚ်ဏာ ဇိပ်ဂၠိပ်မံၚ်ဟဂှ်ရဂး....&quot; 

ဗီုလဵုညးမွဲတေံ ဝေၚ်ဏာကၠေမ် ဗီုလဵုညးမွဲတေံ ထောံဏာပရန်ဂှ် ဇကုလေဝ် က္ဍဟွံစိုပ် ချပ်ဟွံစိုပ်တုဲ မအရေဝ်မ္ဂး 

&quot;ဍေံသောၚ်ဏာ ဇိပ်ဂၠိပ်မံၚ်ဟဂှ်ရဂး....&quot; ဂှ် 
သုၚ်စောဲတုဲ ပတှ်ေလောဲလောဲမာန်ရ....

အဵုမၞိဟ်ဂကူဂှ် အခေတ်လၟုဟ်
ဟီုအရေဝ်ကဵုညးတအ် ကြေပ်စုတ် မအရေဝ် အေန်ကလိက်ဂၠိုၚ်ၚ်ဗက်ဂှ် 
ညးတအ် ထေၚ်ဇၞော်ဟဂှ်ရဏောၚ်...

မုဒှ်တီဟာ....?
ညးတအ်လေဝ် ဟွံကၠိုဟ်ပုဟ်တှ်ေ....
ညးတအ်ထေၚ်ဇၞော်ကွေံရဒှ်...

ယဝ်ရ ဒးထံက်ကဵု ပါဠိမ္ဂး &quot;ဣတိ သန္ဓိကပ္ပေ ပဉ္စမော ကဏ္ဍော&quot; တုဲ ဂလာန် ဇဝ်တၟိ ဟီုလဝ်လတူတေံဂှ် ဒးမံၚ်ရသေၚ်ဟာ....?  ရဲဗှ်လိက်တအ်။ 😁😁😁

ယွံ...
ဗမာတအ် ဍေံတီ 
ဂကူမွဲမွဲ ဟွံဗှ်လိက်မ္ဂး လှေံလှန် လီစၞာဲ သုၚ်စောဲပြယာဲ ပၠာဲပဠးလောဲဂှ်ရ
ညံၚ်ကောန်ဂကူ နွံသၟဝ်ဍေံတအ်အုပ်ဓုပ်တအ်ဂှ် ညံၚ်ဟွံလုက်စုက်ကဵုလိက်ဂၠိုၚ်ၚ် ညံၚ်စိုတ်ဟွံလုပ်စကဵု ပရေၚ်လိက်ပတ် ပရေၚ်ပညာဂှ် နနယ်နာနာသာ် (လၟုဟ်တှ်ေ ဂဥုဲချေံလေဝ် ပါမွဲနယ်ကီု) သုၚ်စောဲတုဲ ညံၚ်အဝဵုဍေံဂွံတန်ကြန် အဓာန် ဍာ်ဇမၠိၚ်မာန်ဂှ် ဖန်ဇန်လဝ် တုဲတုဲမံၚ်ရ...

တီဆ မိပ်ကဵုကၠောန်ပေဲါသဘၚ်

လှုဲကၠောန်ပေဲါသဘၚ်မွဲမွဲကွာန်ဂှ် 

ထံက်ပၚ် သၟတ်ကောန်ၚာ်ဗက်ဂှ် 

သၟတ်ကဵုကၠံ ဒှ်ကၠုၚ်တၠပညာကဆံၚ်သၠုၚ်ၚ် သွက်ကွာန်ညးတအ်မာန်ဂှ်

ၜိုန်ရတီကၠာလေဝ် ကၠောန်ဟွံမာန်ဂှ် ဓမ္မတာ

မိပ်ဂှ်ဏောၚ် ဒှ်အဓိက သေၚ်ဟာ (သီုမိပ်ဘဝဍိက်)

တီဆ အာဍုၚ်သ္အာၚ် ဂၠာဲလှုဲ (စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူကမၠက်ဂှ် နွံမံၚ်ဇၟာပ်ညးအဲရတှ်ေ)

ရဲညးဝေၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တအ် စိုပ်ကၠုၚ် 

ထဴကဵုဆာန်ဂကူ ဗီုထ္ၜး ဗဂိကဵုဝၚ်မန်

ဗီုလဵုဗမာဓဇန်ဂှ်တှေ် ထေဲကဵုဗမာ

တုဲ...ဗက်ကရောံဍေံ

တုဲ ဍေံစန်ဒက် ဂွံစုတ် သြန်ထံက်ပၚ် သြန်ဂအုံဂးတုဲ

တုဲ...

တုဲ...
တုဲ...

ဍေံတအ်ဂှ် ဒှ်အာသေဌဳ ဇကုဂှ် ဇိက်လ္တူ ဇိက်မံၚ်အတေံ ဍိက်တုဲဍိက်ပၠန်...

မန် ကဵု မန် ဍေက်စမံၚ် လတူသော်ကၞေၚ်မတ်ညးသ္ကအ် ဟိုတ်ဟွံတီဂှ်လေဝ် ဂုဏ်နူ ဇြဟတ်ဗှ်လိက်ဍိုန်ဟေၚ်ရဏောၚ်...

ယွံ သၟတ်မန်ပိုယ်လၟုဟ် &quot;ဗှ်လိက်အောန်မံၚ်&quot; ဏောၚ်ဂှ် ရံၚ်ကဵုအကာဲအရာ ကဆံၚ်မန်စိုပ်တုဲ တီကၠးမံၚ်ရ...

ၜိုန်ရ ကညာၚ် လဟိၚ်မံၚ် ဍုၚ်မန် နန်မန် မွဲအခိၚ်တေံ ဝၚ်အတိက်တေံသၟးကီုလေဝ် ပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်လၟုဟ်ဏံ

ဟွံဂံၚ်လုပ် ဟွံဂံၚ်တဝ်စၞေဟ်ကဵု သၞတအ်ပုဟ်ဂှ် အကာဲအရာထေၚ်လဵုမံၚ်ဟဂှ်ရ...

ဆဂး ဇကုကဵု ဇကုဏောၚ်ဏောၚ် ဓနက်ဇိုၚ် ဂရိုဟ်ဗဒေါမ် သီုစိုတ် သီုစရိုတ်ဟဂှ်ရဏောၚ်...

ဟိုတ်တအ်ဏံဂှ်လေဝ် ဟိုတ်နူ လညာတ် ဍာ လညာတ် ဍိုန်ဟေၚ်ရ..
မုဒှ် လညာတ် ဂွံဍာ ဂွံဍိုန် 

OK&gt;&gt;&gt;&gt; ဟိုတ်နူ #ဟွံဗှ်လိက် ပၠန်

မၞိဟ်မွဲမွဲ ပ္ဍဲ Facebook ဂှ် Followers ဂၠိုၚ်ယျတှ်ေ အဵုမၞိဟ်ဂှ်ဟီု ဒးမံၚ်ဖအိုတ်ဏောၚ် ဂလာန်ဍေံဂှ်  မၞိဟ်တအ်လေဝ် ဒုၚ်တဲမာန်မံၚ်ဏောၚ် 

အဵုဗီုဏံ ဇကုချပ်ကၠုၚ်လေပ်ယျတှေ် ချိုတ်ပၠိုတ်ရ...

ဇကုလေဝ် ထေက်ကဵု 

ဒး ဗှ် လ္ၚတ် လိက် ဂၠိုၚ်ၚ်ထေက်ယျရောၚ်ဂှ်....

မၞိဟ်မွဲမွဲဟီု ၜိုန်ရ ဒးကီုလေဝ်ဂှ်
ဒးမံၚ် သွက်မၞိဟ် မွဲတော်ဓဝ်ရဟာ ဒးသွက်မၞိဟ်ဂလိုၚ်ရဟာဂှ် ဒးချပ်ဗစာထေက်ရ။

ဓရ်ဍာံလ္ၚဵုဂှ် ကာလ ဒေသ ကေုာံ အကာဲအရာ ဟွံကဵုမ္ဂး ဍေံဗဒှ်ကဵု ဒဒိုက်မာန်မံၚ်ကီုရောၚ်ဂှ် ညံၚ်ဂွံချပ်ဒး

#ဒးဗှ်လိက်ထေက်ရ...

သွက်အဲ ၜိုန်ရ ဒးမံၚ်ကီုလေဝ် 
သွက်ဍေံ ဗၠေတ်မာန်မံၚ်ကီုဏောၚ်သွံ...

အဵုလညာတ် ဏံ ဂွံ ဒေပ် ဂွံဇာပ်လုပ်မံၚ် အပ္ဍဲကောန်တၟံဇကု အပ္ဍဲစိုတ်ဇကုတေံဂှ်ကီု ပရေၚ် ဂွံလုပ်စၞးကဵုညးမွဲလ္ပာ်တုဲ ဂွံချပ်လေပ်ကီုဂှ်...

#ဒး_ဗှ်လိက် ကီု....ဏောၚ်

(အသိၚ်ချူကဵု အသိၚ်ချပ်အဲ ဂွံတိုန်ညိညတုဲ
ၜိုန်ရအဲဂစာန်ချူမံၚ် ဂစာန်တက်မံၚ်ကီုလေဝ် 
လ္ပာ်မၞိဟ်ဗှ်တေံ လအ်မံၚ်ယျ ဒးသရောပ်ထေက်ယျရောၚ်ဂှ်
လညာတ်ဗီုဏံလေဝ် အဲဒးချပ်လဝ်ကီု)

ယွံ ဇၟာပ်ပ် ညးလောကတအ် စၟတ်လဝ် ဓရ်ဍာံကီုလေဝ် ဓရ်ဍာံလ္ၚဵုဂှ်
ဗွဲအစောံ ကာလဆုဲပြံၚ်ကီု ဗွဲအစောံ ဇၟောဝ်ဍာ်ခေတ်ကီုတုဲ
ဗၠေတ်အာ ဒှ်မာန်ရောၚ်ဂှ် ဒးဂွံသတိရ... မပ္တံ
သ္ပမၞိဟ်တြုံတှေ်

ဒးဇိက်ဗ္ၚလေပ် 
ဒးလာ်ချာလေပ်
ဒးတာန်ရေဲလေပ်

မၞိဟ်တြုံ ကၠောန်ၜိုတ်ဏံလေဝ် ဟွံလေပ်တှ်ေ ခါမ်သဳလဵု ဟွံမိက်သ္ပဂမာန်ပုဟ်ဂး ( အဵုအရေဝ်ဂှ် အခိုက်ဂှ် အခေတ်ဏံ ဂွံမံၚ်ဏီရဟာ ? )

သ်ပမၞိဟျဗွူတျှေ ဒးကပျှဂိုါ်ျသ်ါ်ိ

ဒးကဆါံ်ျါ်းတး သ်ါ်ိဌာနျ
ဒးမၚ်မွဲကောန်ဇာတ်ခိုဟ်ဟ် (ၜိုန်ရ ဂးကီုလေဝ် ဂွံလဝ်တြုံမွဲဂှ် မုလေဝ် ဟွံကၠောန်စတှ်ေ ကၠောန်ဂတာပ်မံၚ်ဏီရဟာ? 

တုဲပၠန် အဵုမၞိဟ်ဗြဴဂှ် ကၠောန်ဂွံလှုဲမွဲတ္ၚဲ မသုန်လက်တှ်ေ ကမၠောန်သ္ၚိဂှ် လိၚ်မၞိဟ် တုဲ မွဲဂိတု ကဵု ဍေံမွဲကိုဋ်တှေ် ဇကုလေဝ်သာ ကၠောန်လှုဲလေဝ် ဂွံဂၠိုၚ် ဒှ်ဟွံမာန်ဟာ...? 

ဇၟာပ်ပ် ဒှ်မၞိဟ်ဗြဴဂှ် ဟွံဒးတိတ်ကၠောန် ကလောန်ရဟာ... ဒးမၚ်ၜံၚ်မံၚ်ကောန် ဒးမၚ်ဍုန်တိုပ်မံၚ် ပုၚ်သွသၟးရဟာ.. ဒးမၚ်ကဆံၚ်မံၚ် ယာတ်အိက်ကောန်ၚာ်တအ်သၟးရဟာ?)

ယွံ ယဝ်ရ နာဲဂှ်  ဒှ်ညးဗှ်လိက်ဏောၚ်တှေ် 
ပရောဟီုဂးလဝ် လတူတေံဂှ် ချပ်ဗစာလေပ်မာန်ယျဏောၚ်...

ဂလာန်မ္ဂး

&quot;#ဗှ်လိက်&quot;.... ဟီုဂှ် 

ပ္ဍဲမန်ပိုယ်တှေ်

ၜိုတ်ဆ ဂွံဝေတ်ဗတောန်
ကောန် ကောန်ကွး ဒဒှ်ရ ဇကုဂှ် မၞိဟ်ဇၞော် အ္စာ ဍေံတအ်ဂွံအထေၚ်ဇၞော်ကီု

ၜိုတ်ဆ ဂွံဟီုဂး &quot;ဂလာန်သြဝါဒ ဂွံကလၚ်ခိုဟ်&quot; ညံၚ်ပုရိသာတ်တအ် ဂွံအထေၚ်ဇၞော်ကၠုၚ်ကဵုဇကုကီု

ဟီုဏာ &quot;လိက်&quot; &quot;ဗှ်လိက်&quot; ဗက်ဂှ် မၞိဟ်တအ် တကိုတ် (လကိုတ်) လေပ်မံၚ်ဏောၚ်ဂှ် ညးတအ် တီမံၚ်လေဝ်

မုဒှ်ရောတှ်ေ 

#ရဲဟွံဗှ်လိက်တအ်ဂှ် ဂၠိုၚ်မံၚ်ဏောၚ်

တုဲတှ်ေ ဍေံတအ် လကိုတ်မံၚ် လိက်အိုတ်ဏောၚ်...

ဂွံဗှ်လေဝ် လကိုတ် 
ဂွံချပ်လေဝ် လကိုတ်
ဂွံပါ်ပဲါလေဝ် လကိုတ်

လကိုတ်မံၚ် ဖအိုတ်ရတှ်ေ သွက်ဂွံ တီကောန်ဍေၚ်ဏံ သွက်ဂွံကၠောန်စတအ်တှ်ေ မၞိဟ်ဟွံဗှ်လိက်တအ်ဂှ် ဒှ်တိဗ္ၚ ဝဲါခိုဟ်ဟ် သွက်ဍေံတအ်ရဏောၚ်...

ယွံ ... #ဗှ်လိက်ညိ&quot; ဂှ် ဇဝ်တၟိ ဟီုမံၚ် မွဲဏှေံဏှေံကီုရဏောၚ်..

နူကဵုနာဲ ဗှ်ကၠုၚ် လိက်အဲချူ စိုပ်အဏံဂှ် နာဲဂှ် ဒှ်ရဲဗှ်လိက်သၟးဟွံက

ဒှ်ရဲ &quot;ဇြောတ်ကေတ်မံၚ် ရှ်သာလိက် ရှ်သာလညာတ် ကေုာံ လညာတ်ဇဝ်တၟိ ဟွံတုပ်ကဵု နာဲဂှ် နာဲဗှ်အာ လ္ၚတ်အာမံၚ်ဏောၚ် တုဲပၠန် ပ္ဍဲကဵု မလိက် ဇဝ်တၟိ ချူကၠုၚ်လဝ် လတူတေံဂှ်

သွက်ဒးထံက်ဟီု
သွက်ဂွံလုပ်သဳကၠဳ နွံကၠုၚ် ရေၚ်လုပ်ကၠုၚ်မံၚ် ပ္ဍဲက္ဍဟ်နာဲယျဂှ်လေဝ် အဲတီမံၚ်ရ...

တုဲပၠန် 
ဂွံလုပ်ဟီု နူလဵုရောဂှ်လေဝ် နာဲဒးချပ်မံၚ်ယျဏောၚ် (ညံၚ်ဂွံထုဲဂှ် သက်က်ရ အဲပထုဲလဝ်)😄😄😄

တုဲပၠန် 
အရာလဵုခိုဟ်
အရာလဵုပရေံ

အရာလဵု ဒှ်အဓိက
တၚ်နၚ်လဵု ဒှ်မံၚ် သာမည

မအရေဝ် လဵု ဇဝ်တၟိဏံဝေၚ်မံၚ် ပဲါလဝ် ညံၚ်ဂွံဗၠးဒုဟ်
မအရေဝ်လဵု ဇဝ်တၟိ ကဆော်လဝ် မၞိဟ် ဒုၚ်ဟွံမာန် ဂွံလုပ်သဳကၠဳကၠုၚ်

မပ္တံသာ်ဏံ ယဝ်ရနာဲ ဗှ်ကၠုၚ်စိုပ်အဏံယျတှေ် 
ချပ်တိုန်မံၚ် သိုက်က်ယျဏောၚ်...

မုဟိုတ်ရောတှ်ေ

ရဲဟွံဗှ်လိက်မွဲတၠဂှ်

ဒုၚ်ဖအိုတ် အခိၚ်ဍေံဝေၚ် Facebook ဍေံတုဲ ဂွံကၠုၚ်ဖအိုတ်ဝေၚ်မံၚ် အခိၚ်ကဵု လိက်ဏံဂှ် ဒှ်ဟွံမာန် လးလး...

ဟိုတ်ဂှ်ရ...

ညးဗှ်လိက်ဏံလေဝ် &quot;သွက်သၟတ်မန်ပိုယ် (လိက်မန်. လိက်ဗမာ. လိက်အေန်ကလိက် လိက်လဵုဟွံရုဲ) ညံၚ်ဂွံဒှ်ဗှ်လိက်ဂၠိုၚ်ၚ်မာန်ဂှ်&quot;

ပိုယ်ဆဝ်ဗ္ၚဟ် ဗတိုက်ဖအောဝ်အာအိုတ်စိုအ်

တုဲ

ဂိတု ဂတဏံ သွက်ဂွံကၠောန် ဝိုၚ်ဗှ်လိက် မွဲဂိတု ၂ ဝါ (ပ္ဍဲဍုၚ်မတ်မလီု...ပ္ဍဲသ္ၚိဇဝ်တၟိမာန်ဂှ် ချပ်လဝ်ကီုရ) တုဲ 

&quot;ပဲါနူဗှ်လိက် သဳကၠဳလိက်တုဲ ဍာ်ကၟုဟ်မွဲခေါ်ရ ဖျုၚ်မာန်ရောၚ်ဂှ် လဴလဝ် ဒတုဲရ&quot;

နနယ်လဵု ကၠောန်ထေက် ဗှ်ထေက် ပကတ်ပကေၚ် အာ အသိၚ်ဗှ်လိက် ကရောံသၟတ်မန်ပိုယ်ထေက်ရောဂှ် ဘိုၚ်ကဵုကသပ်ကီုညိအဴ....

ယွံတၚ်ဂုဏ်ရ...

ဇဝ်တၟိ (အနေၚ်) [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၂၁:၀၀၊ ၁၉ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== အန္တရာဲပရေင်လီဠာန်ဩန်အန်လာင်ဂှ် စွံသတိတုဲ ဝေင်ပဲါညိ ==
အန္တရာဲပရေင်လီဠာန်ဩန်အန်လာင်ဂှ် စွံသတိတုဲ ဝေင်ပဲါညိ

မယံင် (ဍုင်မန်)

ကြဴနူကဵု မၞိဟ်တာလျိုင်ဍုင်တအ် ရပ်စပ်ကေတ်အရေဝ် ကုကမၠောန်လီဠာန်ဩန် ကော် ကျာဖျ (ကျားဖျန့်) (Online Scam) တုဲဂှ် ပရေင်ကမၠောန်ကျာဖျတအ် ဒၞာဲဝါဲလီုလာ် ကတဵုဒှ်တုဲ လၟုဟ်မ္ဂး သၟာကမၠောန်လီဠာန်ဩန်အန်လာင် ဗွဲမဂၠိုင်တအ် ပြးဇးအာအိုတ်ရ။

သၟာကမၠောန်ကျာဖျတအ် ပြးဇးပေင်အာအလုံဍုင်၊ ပြးဇးအာပေင်ပယျဵု၊ ပေင်ဍုင်ဇိုင်ဝုတ်ဒိုဟ်ဂှ်တုဲ ပရေင်လီဠာန်ဩန်အန်လာင်ဂှ် ပဵုတုဲသၠဲလးကၠုင်ဒၟံင်နွံရ။

ပရေင်ကမၠောန်ကျာဖျဏံ ဟိုတ်သာ်လဵု သၠဲလးပြးတိတ်ကၠုင်ရောမ္ဂး အကြာဏံ ဖုင်ပ္ဍဲတဲညးဍုင်ကွာန်တအ် ရပ်စပ်စကာဒၟံင်လၟေင်တ္ၚဲဂှ် နကဵု viber-messenger စတမ် ထိုင်လိက်လုပ်ဒၟံင်အရိုဟ်တ္ၚဲဂှ် မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ဂွံတီကေတ်ရ။

ပ္ဍဲကဵုလိက် viber-messenger တအ်ဂှ် နကဵုဘာသာဗၟာ (ပြောချင်တာတစ်ခုရှိလို႔) ၊ (မင်းလဲစာရင်းထဲ ပါနေတယ်နော် ခနကမြင်လိုက်တယ်) ၊ (အကိုက သိပ်ချစ်ဖို.ကောင်းလိုက်တာ) တအ် စတမ် ပ္ဍဲဖုင်မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် လိက်လုပ်ဒၟံင် အရိုဟ် ရိုဟ်တ္ၚဲ ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင်ရ။

လိက်လုပ်ဒၟံင်ဗီုသာ်ဏံဂှ် မုမုရောမ္ဂး လိက်နူကဵု ကမၠောန်လီဠာန်ဩန်အန်လာင် ကျာဖျရရောင် နူကဵုအ္စာတၠပညာကွတ်အာင်တဳ (IT) ဗွဲမဂၠိုင်တအ် စှ်ေစိုတ်ရ။

အ္စာတၠကွတ်အာင်တဳ (IT) တအ်ဟီုဂှ် နူကဵုကမၠောန်လီဠာန်ဩန်အန်လာင်တအ် ချူဆက်စၠောံကၠုင် နကဵုအရေဝ်ဝေါဟာတၟေင် သွက်ဂွံဒှ်ဓဝ်သၠေဟ်ပၟာ မွဲမွဲသာ် ဟွံသေင်သာ်ဂှ် ကဵုကၠုင်ဒမြိပ်အရေဝ် ပရေင်ဆာန်မွဲမွဲ၊ ဟွံသေင်သာ်ဂှ် ညံင် ရဴဘပဠကၠုင်မွဲမွဲသာ်တုဲ စဆက်ဆောံကၠုင်ရ။

လတူစဆက်စၠောံကၠုင်ဏံဂှ် နူကဵုဇကုဏံ မုကလေင်ဟီုဏာကဵု ရဲလီဠာန်ဩန်အန်လာင် ကျာဖျတအ်ဂှ် ဍေံမင်ရံင်တုဲ ကလေင်လီဍန် ညံင်ဇကု ဂွံကလေင်ဆက်ဆောံတုဲ နူဂှ်မွဲကဆံင် ဍန်တံင်ဂြဲပၠုပ် ပရေင်လီဠာန်ဩန် နနဲပညာလီဠာန်ဂှ်ရ။

လိက်စိုပ်ပ္ဍဲဇကုမ္ဂး မုဒးသ္ပရော ... 

ဒၟာနူရဲလီဠာန်ဩန်အန်လာင်တအ် ဒၞာဲဝါဲလီုလာ်အိုတ်ဂှ်တုဲ လၟုဟ်မ္ဂး အကြာပယျဵု ဒေသဗြဝတဳကီု၊ အကြာဒေသကျာ်ပိကီု လုပ်ဖျေံလဝ် သဇိုင်ကမၠောန်တၟိနွံကၠုင်ရ။
 
ဗီုကဵုဒေသပယျဵုကျာ်ပိမ္ဂး ဂကောံရပ်လွဟ်ဒပ်မင်ပယျဵုလ္ၚဵုတအ် ဖျေံကဵုလဝ်ဒၞာဲတုဲ သိုင်လဝ်စမြိုင်တိုက်ဇၞော်ဇၞော်နွံတုဲ ပါင်လုပ်စမြိုင်ဂှ် ဒပ်ရပ်လွဟ်နူဒပ်မင်ပယျဵုတအ် ကဵုလဝ်ဂီုကၠီုပေင်ပေင်နွံဒၟံင်ရ။

ပရေင်ကမၠောန်လီဠာန်ဩန်အန်လာင်ဂှ် စက်ယန်ဍေံဂေတ်ကၠောန်မံင် အတိုင်ပကတိရရောင် တၠကမၠောန်ပယျဵုကျာ်ပိလ္ၚဵုတအ် ဟီုထ္ၜးဂွံမိင်ကေတ်ရ။

မွဲသာ်ပၠန်ဂှ် အသိင်ရပ်ပလီုထောံ ဒၞာဲရုင်ကမၠောန်စမြိုင် လီဠာန်ဩန်အန်လာင် ကျာဖျတအ်ဂှ်တုဲ ကုပူဂဵု ရဲလီဠာန်ဩန်အန်လာင်တအ် လုပ်စိုပ်ကၠုင်ဗွိုင်အပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်သၠဲ ဗီုကဵုရးမာန္တလေဝ်၊ ရးလ္ဂုင်၊ ရးတၞဟ်တၞဟ်တအ်ကီု အကြာဟိုဝ်တေဝ် လတူဍုင်လ္ၚဵုတအ်ကီု ကၠောန်ဒၟံင်ဗီုညး ဗီုညးလေဝ် နွံဒၟံင်ပြးဇး သၠဲလးကၠုင်ရ။

ဟွံဆက်စပ်ကဵုဇကုမွဲသာ် ဟွံဆက်စပ်ကဵု ပရေင်ကမၠောန်ဇကုမွဲသာ် သၟးသက်သက် လိက်လုပ်ကၠုင်ပ္ဍဲဖုင်ဇကု နူကဵု viber-messenger မ္ဂး လ္ပကလေင်ချူဏာမွဲသာ် ဗလးထောံလဝ်အတိုင်ဂှ်ညိ၊ ဟွံသေင်သာ်ဂှ် ပလှ် ဗလံက် (Block) ပတိတ်ထောံညိ၊ လ္ပဒုင်ဆက်ဆောံညိ၊ ထပိုတ်ထောံအဆက်ညိ။

ခေတ်သွံဖျာအန်လာင်၊ ခေတ်ဆက်စၠောံပရေင်ကမၠောန် လတူအန်လာင်လၟုဟ်ဏံဂှ် တောတက်ကၠုင်ကွေံကွေံတုဲ လတူဏံဂှ် ရဲလီဠာန်ဩန် နကဵုအန်လာင်တအ် ဂွံကၠုင်အခေါင်အရာရ။ လတူအခေါင်အရာဏံဂှ် ရဲလီဠာန်ဩန် လတူအန်လာင်တအ် စကာတုဲ ဗက်လီဠာန်ဒၟံင်ဩန် ဇၞော်သၠဲကၠုင် အလုံလိုက်ဂၠးတိမွဲရ။

တင်သ္ဒးစွံသတိဂမၠိုင် …

ပ္ဍဲကဵုမုက်လိက်မှာဇန် သဵုယှေဝ်မဳဒဳယာ (Social media) ဂှ် မပ္တံကဵု Facebook, Telegram, Viber စတမ်တအ်ဂှ် ဒက်ကၠုင်မိတ်မ္ဂး ရံင်ကဵုချိုတ်ပၠိုတ်အးအးတုဲမှ ဒုင်တဲသ္ပမိတ်ထေက်ရ။ 

ယဝ်ခါရ ဒှ်ကၠုင်မိတ်မ္ဂး ညံင်ဂွံဍုက်ကေဝ်ရေင်သ္ကအ် ဒက်ဓဝ်ပတှ်ေ လတူညးမွဲ ကေုာံ ညးမွဲတုဲ လှေံလှန်ကၠုင် ပရေင်ဓလိုက်တမ်ရိုဟ်ဩန်၊ လှေံလှန်ကၠုင် ပရေင်သွံရာန်ကပေါတ် နဲကဲလီဠာန် ညံင်မၞိဟ်မွဲလ္ပာ်ဓဝ်ပတှ်ေဂွံလုပ်ဂှ် တံင်ဂြဲကၠုင် မာန်ရ။

နူညးမွဲလ္ပာ်တေံ ပလံင်နင် လေန် Link မွဲမွဲမ္ဂး လ္ပဍဵုလုပ်ကဆော်ဒးညိ၊ မုက်လိက်ဟွံဆေင်စပ်ကဵု မိတ်ဇကု နူကဵုမၞိဟ်မွဲကဆံင် ပတိုန်လဝ် သွက်ဂွံလုပ်ဗဵုသၟဝ် Comment တအ်ဂှ် စွံသတိလုပ်ညိ။ 

တ္ၚဲဏံဂှ် ပရေင်သွံရာန်လတူအန်လာင် Online သၠဲလးကၠုင်ဂှ်တုဲ သွံရာန်ကပေါတ်အရပ်စပ်နာနာတအ်ဂှ် သွံရာန်ကၠုင် လတူအန်လာင်ဂၠိုင်ကၠုင်ဂှ် ရဲမင်ကေတ်အခေါင်အရာ လီဠာန်ဩန်အန်လာင်တအ်လေဝ် ဂွံကၠုင်အခေါင်အရာတုဲ လတူဂှ် ပတောံကၠုင် ရဲသွံရာန်ကပေါတ်အရပ်စပ်နာနာတုဲ ကၠောန်လီဠာန်သြန်လတူအန်လာင် ဂၠိုင်ကၠုင်ဂှ်လေဝ် တင်သ္ဒးစွံသတိဇၞော်ဇၞော်မွဲရ။

ပ္ဍဲကဵုခေတ်သွံဖျာလတူအန်လာင် သၠဲလးတောတက်ကၠုင်လၟုဟ်ဏံဂှ် ညးမသွံရာန်ကပေါတ်ဖျာ လတူအန်လာင်ဍာံဍာံတအ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် သွံရာန်ကၠုင်ကပေါတ် နကဵုသၞောတ် ကပေါတ်စိုပ်ပ္ဍဲတဲမှ သောင်ဩန် (ဒးကဵုဩန်) နွံဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ သၞောတ်ဏံဂှ် သွက်ညးမသွံရာန်ကပေါတ်တအ် သာတုဲဒက်ဓဝ်ပတှ်ေညးသ္ကအ် နဲခိုဟ်မွဲရ။ 

ယဝ်ခါရ နူညးမွဲလ္ပာ်တေံ ဟီုဂးကၠုင် ဒးပြင်ဩန်ကၠာတဲရောင် ဒှ်မ္ဂး ကမၠောန်သွံရာန်ကပေါတ် ဒးပြင်ပလံင်ဩန်ကၠာတဲဏံ ဍာံမံင်ရဟာ၊ ဓဝ်ဒးဒှ်သၠေဟ်ပၟာ နွံမံင်ဟာဂှ် ဒးလ္ၚတ်၊ ဒးချပ်ဗစာ ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ကၠာရ။

အတိုင်ဟီုကၠုင်လဝ်ဗွဲလတူတေံဂှ်ရ ရဲလီဠာန်ဩန်နကဵုအန်လာင်တအ်ဂှ် ဒၞာဲဝါဲလီုလာ်အာဂၠိုင်တုဲ ဒၞာဲဍေံတအ် တန်တဴပြေပြံင်ဂှ် ပြးဇးဗီုညးကဵုညး ဗက်ကၠောန်ဒၟံင် ကမၠောန်လီဠာန်ဩန်လတူအန်လာင် နွံကၠုင်တုဲ ညံင်ဟွံဂွံဒးဒုင်ဘဲအန္တရာဲ ပရေင်လီဠာန်ဩန် ပ္ဍဲအန်လာင်ဂှ် ဒးစွံသတိထေက်ရောင် ပတိုန်ထ္ၜးဏာရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၂၁:၀၃၊ ၁၉ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== ဗၠာဲသၟိၚ်သေံတအ် လုပ်စၟဳစၟတ် ဒၞဲါခဒမ်ကျာဖျကြုက်ဂှ် ဂွံဆဵုလဝ် ဒၞဲါအခန်ပါ်ကရေက် ဇကုအၚ်္ဂမၞိဟ်တအ်ကီုရောၚ် ==
ဗၠာဲသၟိၚ်သေံတအ် လုပ်စၟဳစၟတ် ဒၞဲါခဒမ်ကျာဖျကြုက်ဂှ် ဂွံဆဵုလဝ် ဒၞဲါအခန်ပါ်ကရေက် ဇကုအၚ်္ဂမၞိဟ်တအ်ကီုရောၚ်

ဌာန်ပရိုၚ်ဗၠးၜးမန်၊ ဂိတုခ္ဍဲသဳ (၁၂) စွေက်၊ (၁၃၈၈) သၞာံ။

ဂိတုသေတ်တေမ်ဗာ၊ စၟတ်တ္ၚဲ (၇) တုဲကၠုၚ်ဏအ်ဝွံ ပ္ဍဲပယျဵုသေံ-ခမေန် ပွိုၚ်ဍုၚ်သူရေန် လ္ပါ်ဒေသအူသမာန်ဂှ် ဗၠာဲသၟိၚ်သေံတအ် စၟဳစၟတ်ဂွံဆဵုကေတ်လဝ် ခဒမ်ရုၚ်ကျာဖျ ဂကူကြုက်က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ပံက်လဝ်ရုၚ်ကမၠောန်ဟွံလုပ်သၞောဝ်နွံရောၚ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။

ဗၠာဲသၟိၚ်ပၞာန်သေံကဵု ညးတာလျိုၚ်သေံနာနာတအ် လုပ်စၟဳစၟတ်လဝ် ပ္ဍဲခဒမ်ကြုက်ကျာဖျ လ္ပါ်ဒေသပယျဵုသေံ-ခမေန်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်လဝ် ကပေါတ်ပါ်ကရေက် သွံစမံၚ် ဇကုအၚ်္ဂမၞိဟ်ကဵု
ကပေါတ်လီဠာန်အန်လာၚ်ကျာဖျတၞဟ်ဟ်တအ်ကီုရ။

တုဲကၠုၚ်သၞာံ (၂၀၂၅) တေံဝွံ ပၞာန်သေံတအ် လုပ်ဗတိုက်သီဂွံလဝ် ဒၞါဲကဵုတိဍာ်ပယျဵု ဗၞတ် (၅၀၀) ဧကဂှ်မ္ဂး ရန်လဝ် သွက်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်တအ် ဂွံဇူဒီုကီု မပ္တမ်ကဵု ရုၚ်ကာဇြဳနိုဝ်၊ ဆေၚ်စသုၚ်၊ ရုၚ်လဟိၚ်စိုတ် စတမ် ပံက်လဝ်ခဒမ် ၜိုတ် (၁၅၇) မနွံတုဲ အပ္ဍဲဂှ်မ္ဂး သၟာကမၠောန်ကျာဖျတအ် စကာပိုၚ်ပြဳလဝ် (၂၉) ဒၞါဲနွံရ။

ပ္ဍဲကဵုမလုပ်စၟဳစၟတ် အပ္ဍဲခဒမ်တအ်ဂှ်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ကပေါတ်စက် ခမ်ပျူတာကီု ကပေါတ်ပါ်ကရေက် နာနာကီုတုဲ ညံၚ်ညးဂမၠိုၚ်ဂွံပတှေ်မာန်ဂှ် ကၠောန်ပတောံလဝ် နကဵုဗီုပြၚ်ရုၚ်ဗၠာဲသၟိၚ်ကြုက်၊ အေန်ဒိုဝ်နဳယှာ၊ ဗာရာဇြဳ၊ ဩဇြဳ၊ သၚ်ကာပူကဵု ဗဳယာပ်နာန်တအ်တုဲ လီဠာန်ကၠတ်ကၠောန်မံၚ် ကမၠောန်လီဠာန်သြန်အိုတ်တုဲ သီုကဵုကၠတ်ကၠောန်မံၚ်ကမၠောန် ပါ်ကရေက်သွံစမံၚ် ဇကုအၚ်္ဂမၞိဟ်တအ်နွံရ။

သၟာကမၠောန်ကျာဖျ ညးဒးဒုၚ်စကာမံၚ်ကမၠောန်တအ်ဂှ်ဝွံ ညးတာလျိုၚ်ဟွံပြေ ကၠောန်ကမၠောန်ဟွံမာန်မ္ဂး ညးက္ဍိုက်က္ဍိုပ်ကမၠောန်သေဌဳဂကူကြုက်တအ် ပျဲပျာံသ္ပမာန်ဍဵုဍိုက်တုဲ ကိုပ်ကၠာနူဟွံဂွံဂစိုတ်ဏီဂှ် မပ္တမ်ကဵု မတ်၊ ကောန်တၟံ၊ ဂြိုဟ် အၚ်္ဂမၞိဟ်မနွံပၟိက်နာနာသာ်တအ် သွက်သ္ဂောံသွံဂှ် ဂၠံက်ကရေက်ပတိတ်တုဲ ဂစိုတ်မံၚ်အိုတ်ရောၚ် ဗၠာဲသၟိၚ်သေံတအ် ဆိၚ်ဆသ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်ရ။

ပြဟ်ဟ်ဏအ်ဝွံ ဗၠာဲသၟိၚ်သေံတအ် စၟဳစၟတ်သ္ၚဳဂၠိပ်မံၚ် အကာဲအရာကပေါတ် အပ္ဍဲကဵုခဒမ်တအ်ဂှ်တုဲ ပရူဒဒှ်ဍာံ ညံၚ်သ္ဂောံမံက်မာန်ဂှ် ဆက်ဂၠိုက်ဂၠာဲစၟဳစၟတ်မံၚ်ဖိုဟ်ရောၚ် ဂွံတီကေတ်ရ။

ဗီုရုပ် - Thai News [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၂၁:၁၂၊ ၁၉ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== သၞောဝ်သေံတၟိ ဗက်ပတိတ်နူဍုင်ဂှ် ဇီုကဵုသၟာကမၠောန်မန်ဗၟာ စိုပ်ဍုင်သေံတအ် သာ်လဵုမာန်ရော ==
သၞောဝ်သေံတၟိ ဗက်ပတိတ်နူဍုင်ဂှ် ဇီုကဵုသၟာကမၠောန်မန်ဗၟာ စိုပ်ဍုင်သေံတအ် သာ်လဵုမာန်ရော

ယက္ခဂုမ္ဘဏ် (လိက်ပရေင်)

ပ္ဍဲဍုင်သေံ ကောန်ဍုင်သ္အာင် ဖံက်ပ္ကဝ်သၞောဝ်ဍုင်ညးတအ်မ္ဂး ထဍေင်ပတိတ်ကၠေံ နူဍုင်ဗွဲမပြဟ်ရောင် သာ်ဝွံ နူကဵုလိက်လလောင်ဝင်နန် (Royal Gazette) တိတ်ကၠုင် နဒဒှ်သၞောဝ်တၟိရ။ အတိုင်သၞောဝ်တၟိဂှ်မ္ဂး မၞိဟ်မကလိလောန်ဒုဟ် ၆ သာ် ပါလုပ်တုဲ ကလိလောန်အာ ဒုဟ်မွဲမွဲသာ်မ္ဂး သ္ဒးဒုင်ထဍေင်ပ္တိတ်ထောအ် နူဍုင်သေံ ဗွဲမပြဟ်ရောင်ဂးရ။

သၞောဝ်တၟိဏအ် အဓိက ၜိုန်ရပတဝ်လဝ်က္ဍိုပ် ကုသၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ကောန်ဍုင်မန်ဗၟာတအ် ဟွံသေင်ကၠာလေဝ် သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ဟွံဍိုက်ပေင်ကဵုအတိုင်လၟေင်သၞောဝ် ကၠတ်မံင် ကၠတ်ကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန်တအ် ဇီုကပိုက် ကုသၞောဝ်ဏအ်မာန်ရ။ သၞောဝ်တၟိဏအ် ရံင်ကဵုသၞောဝ် အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂၠးကဝ်မ္ဂး ဟွံကိတ်ညဳရောင် သာ်ဝွံ ညးရှ်ေသှ်ေ အခေါင်အရာမၞိဟ်တအ် ဟီုပါ်ပါဲတဴနွံရ။

သၞောဝ်တၟိဗက်ပတိတ်နူဍုင် ၆ တင်ဂှ် မုပါကီုရော

သၞောဝ်စေဝ်ပၞောန် ဆေင်စပ်ကဵုဗက်ဗ္ဒဴပတိတ်နူဍုင် သကိုပ်ဝန်ဇၞော်သေံ အနုဓေန် မထပက်လဝ် စၟတ်တဲဂှ် ဆက်စပ်ကဵုကောန်ဍုင်သ္အာင် ကလိလောန်လဝ်ဒုဟ်တအ် ညံင်သ္ဂောံကေတ်အာဒုဟ် ဗွဲမစိုပ်တရဴပြဟ်ဟ်မာန် နူညးမဆေင်စပ်ကဵု ဌာနအလဵုအသဳတအ် သွက်ဂွံပံင်တောဲရေင်တၠုင်အာရောင် နူအလဵုအသဳသေံတအ် သ္ဂးရ။ သွက်သ္ဂောံဗက်ဗ္ဒဴပတိတ် ကောန်ဍုင်သ္အာင် မကလိလောန်လဝ်ဒုဟ် ဗွဲမပြဟ် ၜိုတ်ပြဟ်မာန်ဂှ် ချူဓဇက်ပတိတ်သၞောဝ်မွဲ ပြဟ်ဟ်ညိဂှ်လေဝ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော်သေံ ကဵုလဝ်စၞောန်ပၟိင် ကုဒုတိယသကိုပ်ဝန်ဇၞော်တုဲ သၞောဝ်ဥပဒေအပြောံဂှ် ဒုတိယသကိုပ်ဝန်ဇၞော် ပတိုန်ထ္ၜးကၠုင် ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ် ပ္ဍဲဂိတုဇူလာဲ သတ္တာဟလဒေါဝ်ဂှ် ကလိဂွံထံက်ဂလာန်ဂှ်ရ ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂုက် ၂၇ ဂှ် သ္ပဒတန် ပတိတ်ကၠုင်လလောင်တြးရ။

သၞောဝ် ၆ တင်ဂှ် -

၁။ ညးမလုပ် ဍုင်သေံ နကဵုဟွံလုပ်သၞောဝ်ကီု သီုညးမတန်တဴဒၟံင် ဟွံလုပ်သၞောဝ်ကီု။

၂။ ညးကၠောန်ဒၟံင် ကမၠောန်ဟွံလုပ်သၞောဝ်ကီု။

၃။ ညးကၠောန်ဒၟံင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဟွံလုပ်သၞောဝ်တအ်ကီု။

၄။ ညးမကၠောန်ပတိတ် လိက်ပတောံအလဵုအသဳ ကေုာံ ညးမရပ်စပ်လဝ် လိက်ပတောအ်ကီု။

၅။ ညးမကလိလောန်လဝ်ဒုဟ် ဒးဒုင်ထံင် ၅ သၞာံ လ္ပာ်လတူတအ်ကီု။

၆။ ညးမကၠောန် ဗ္တောန်၊ ဖန်ဇန်၊ ဆဝ်ဗ္ၚုဟ်၊ ပံင်ကောံ၊ ရီုဗင်လဝ် လတူညးမကလိလောန်လဝ်ဒုဟ်   တင်ဗွဲလတူ ၅ တင်တအ်ကီု။

ပါလုပ်တုဲ ဒၟါနူသၞောဝ်ဏအ် သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ကောန်ဍုင်မန်ဗၟာ ဟွံလုပ်ဗဗွဲသၞောဝ်တအ် ဒှ်ဒဒိုက် ဒးဒုင်ရပ်စပ် ဗက်ဗ္ဒဴပတိတ်နူဍုင်မာန်ဒၟံင်ရောင်ဂှ် ညးမချဳဓရာင် ရေင်တၠုင်ဒၟံင် ပရေင်သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ကောန်ဍုင်မန်ဗၟာတအ် ဟီုဂးထံက်ထ္ၜးရ။

အတိုင်သၞောဝ်တၟိဂှ်မ္ဂး ညးမကလိလောန်ဒုဟ် ဒးဒုင်ဖျေံပၟိင် ဗက်ဗ္ဒဴပတိတ်နူဍုင် ပၟိင်တိတ်တုဲ အပ္ဍဲ ၁၅ တ္ၚဲ အခေါင်မံင်တန်တဴ ပ္ဍဲဍုင်သေံနွံတုဲ ညးဒးဒုင်ဒုဟ် ဟွံပေင်တြပ်ကဵုစိုတ်မ္ဂး ကလေင်ပတိုန်ဂလာန် သွက်သ္ဂောံကလေင်စၟဳစၟတ် မွဲအဆံင်ပၠန် ကုသကိုပ်ဝန်ဇၞော်နွံတုဲ နကဵုအလဵုဇကု သကိုပ်ဝန်ဇၞော်ဟေင် ကလေင်ရုပ်သီကၠေံ ဒုဟ်ဒဏ်တအ်ဂှ်မာန်ရောင်ဂှ် ပ္ဍဲသၞောဝ်ဂှ် ချူဓမံက်လဝ်ရ။

ပရေင်ဒှ်ဓဝိင် စပ်ကဵုဗက်ဗ္ဒဴပတိတ်နူဍုင်

ဟိုတ်ဒၟါနူအလဵုအသဳသေံ ပတိတ်သၞောဝ်လၟုဟ်ဝွံတုဲ သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ကောန်ဍုင်မန်ဗၟာ ကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန် ပ္ဍဲဍုင်သေံကီု နွံဒၟံင်အကြာပယျဵုသေံ ကဵု ဗၟာ ပါဲဒဴဒၟံင်ဘဲပၞာန် နဒဒှ်ကောန်တၠဒဒိုက်တအ်ကီု ဒှ်ဓဝိင်သၠုင်တိုန်ရ။ အတိုင်တင်ဂၞင် ဂကောံမှာဇန် ကေုာံ ဂကောံဆုဲပြံင်ဂၠးကဝ် (IOM) တအ်မ္ဂး သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ကောန်ဍုင်ဗၟာ နွံဒၟံင်ပ္ဍဲဍုင်သေံ ၄၀ ကိုဋ်ပြင်တုဲ အပ္ဍဲလၟိဟ်ဂှ် ပါလုပ်ဒၟံင် သီုသၟာကမၠောန် ဟၟဲကဵုအထံက်အထာ (ဟွံလုပ်သၞောဝ်) တအ်ရ။

အတိုင်တင်ဂၞင် IOM မ္ဂး ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၂၀၂၅ ဂိတုဂျာန်ဏဝါရဳ ၁ ဂှ် သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ကောန်ဍုင်ဗၟာ လုပ်သၞောဝ် နွံဒၟံင် ၂၂ ကိုဋ် ၇ ဠက်ပြင်နွံတုဲ ဟွံလုပ်သၞောဝ်ဂှ် နွံဒၟံင်အကြာ ၁၇ ကိုဋ်ပြင်ရောင် နူ IOM ခယျကေတ်လဝ်ရ။ ကြဴနူဒပ်ပၞာန်သီကၠေံအဝဵု သၞာံ ၂၀၂၁ တုဲဂှ် ဟိုတ်နူကဵုပရေင်ကြေပ်ဂြတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဒဒိုက်သၞာနာနာကီု ပရေင်ပဋိပက္ခရပ်လွဟ်ကီုတုဲ ညးဍုင်ကွာန် ကောန်ဍုင်ဗၟာတအ် ဆုဲပြံင်လုပ် လ္ပာ်ဍုင်သေံဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ အတိုင်တင်ဂၞင် IOM မ္ဂး ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၂၀၂၃ ပ္ဍဲပွိုင်မွဲသၞာံဓဝ်ဂှ် ကောန်ဍုင်ဗၟာ ပြံင်လုပ်အာ လ္ပာ်ဍုင်သေံ လၟိဟ်မၞိဟ်အကြာ ၁၃ ကိုဋ်နွံရ။

ကြဴဏအ် ညးမပြံင်လုပ်သေံ ဟၟဲကဵုလိက်အထံက်အထာလုပ်သၞာဝ်တအ်ဂှ် အလဵုအသဳသေံတအ် ကၠောန်ပတိတ်လဝ်ကဵုတၞးလိက်အခေါင်ကၠောန်ကမၠောန် ကေုာံ တၞးလိက်အရံင်သာ်ပ္ကဴ သွက်သ္ဂောံဂွံကၠောန်ကမၠောန်ရ။ ညးမကလိဂွံလဝ် တၞးလိက်တအ်ဂှ် နွံကဵုတၠကမၠောန် ထံက်လဝ်ဂလာန်နူတမ်တေံမ္ဂး ၜိုန်ဟွံဒးဒှ်ဓဝိင်ကီုလေဝ် ညးမပြံင်အာတၠကမၠောန်တၟိ လိက်ထံက်ဂလာန် နူတၠကမၠောန်နူတမ်ဟွံသေင်တအ်ဂှ် ထေက်ကဵုသ္ဒးဒှ်ဓဝိင်ရောင်ဂှ် နူညးမကဵုဒၟံင်အရီုအဗင် ကုသၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ပ္ဍဲဍုင်မာဲဆံက်မွဲတၠဟီုရ။

“ဂွံလဝ်တၞးလိက် အရံင်သာ်ပ္ကဴသၟးဂှ် ဟွံတုဲပုဟ်။ ယၟုတၠကမၠောန် ဇကုမကၠောန်ဒၟံင်လၟုဟ်ဂှ် သ္ဒးကိတ်ညဳကီုဏောင်။ လၟုဟ်ဂှ် တၞးလိက်ပြံင်တၠကမၠောန်လေဝ် ဍေံဟွံပတိတ်ကဵုနွံဒၟံင် သွက်မၞိဟ်တအ်ဏအ်ဂှ် စပ်ကဵုသၞောဝ်တိတ်တၟိဏအ် ဒှ်ကၠုင်ပြသၞာမာန်ဒၟံင်ဏောင်” သာ်ဝွံ ညးတေံ ထံက်ထ္ၜးရ။

သ္အာင်နူဂှ် ဒၟါနူပေါဲပၞာန်တုဲ ဂြိပ်ပါဲလုပ် လ္ပာ်ဍုင်သေံ ကောန်တၠဒဒိုက်တအ်ဂှ် ဒးဒုင်ပလံင်ဖျဴဏာမာန်ရ။ လတူအကာဲအရာဏအ် ထေက်ကဵုသ္ဒးဒှ်ဓဝိင်ကွေံကွေံရ။ မွဲဒမြိပ် အကြာပယျဵုသေံ ကဵု ဗၟာဂှ် ဗဒိုပ်ညးဒးဒဒိုက်နွံဒၟံင် ၉ ဗဒိုပ်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ်နွံဒၟံင် ၁ ကိုဋ်ကဵု ၁ ဠက်ပြင်ရ။ အပ္ဍဲဂှ် အလဵုအသဳသေံတအ် ပတိတ်ကဵုလဝ် တၞးလိက် ဂၞန် ၁၃ မ ဗၞတ် ၇ ဠက်တုဲ သှ်ေဒၟံင် ၄ ဠက်ဂှ် မုအထံက်အထာဟၟဲရ။ တၞးလိက် ဂၞန် ၁၃ မဂှ် အလဵုအသဳသေံတအ် ပတိတ်ကဵုလဝ် သွက်သ္ဂောံတိတ်ကၠောန်ကမၠောန်မ္ၚးဗဒိုပ်ရ။

သၞောဝ်ဥပဒေတၟိဏအ် သွက်သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ကောန်ဍုင်ဗၟာ မလုပ်ကၠောန်စဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်သေံတအ်ကီု သီုသၟာဒဒိုက် မၞုံဒၟံင်အကြာပယျဵုသေံ ကဵု ဗၟာတအ်ကီု ဂွိင်ဖေက် ဇီုဓဗတ်ဒးဂှ် ထေက်ကဵုသ္ဒးဒှ်ဓဝိင်ရ။ သ္အာင်နူဂှ် ပ္ဍဲကဵုတင် ၆ လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် “ညးမကၠောန် ဗ္တောန်၊ ဖန်ဇန်၊ ဆဝ်ဗ္ၚုဟ်၊ ပံင်ကောံ၊ ရီုဗင်လဝ် လတူညးမကလိလောန်လဝ်ဒုဟ်   တင်ဗွဲလတူ ၅ တင်တအ်ကီု။” ဟီုဂှ် ဂကောံမှာဇန် ကေုာံ ဂကောံ IOM တအ် ကဵုဒၟံင်အရီုအဗင် ကုညးဒှ်ဒဒိုက် ပါဲဒဴဘဲပၞာန်တအ် ထေက်ကဵုသ္ဒးဒှ်ဓဝိင်ပၠန်ရ။

သရုပ်ကၠေံမ္ဂး သၞောဝ်တၟိဏအ် ယဝ်အလဵုအသဳသေံတအ် ရပ်စပ်ဗိုန်န်ဗတ်တ်မ္ဂး သွက်ရဲသၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ဂကူမန်ဗၟာ မကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန်ဟွံလုပ်သၞောဝ်တအ်ဂှ် နွံကဵုအန္တရာဲတုဲ တဲဍိုန်အိုတ် ဂွံဆက်မံင်တန်တဴအာဂွံဂှ် ဒးကဵုလာဘ်ဗ္ဇဴကုဗၠာဲသၟိင်တအ် ဟွံသာလးလးရောင်။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၂၁:၁၅၊ ၁၉ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== ဗွဲကြဴနူပရေင်ပြုပြေင်ပၞာန်ဗလးၜဳတုဲဂှ် ဂကောံက္ၜင်ဖ္ဍိုက်က္ၜင်ကျာပၞာန်အမေရိကာန် USS Abraham Lincoln လုပ်ဒေံါပ္ဍဲသေံ ==
ဗွဲကြဴနူပရေင်ပြုပြေင်ပၞာန်ဗလးၜဳတုဲဂှ် ဂကောံက္ၜင်ဖ္ဍိုက်က္ၜင်ကျာပၞာန်အမေရိကာန် USS Abraham Lincoln လုပ်ဒေံါပ္ဍဲသေံ

ဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးမန်၊ ဂိတုခ္ဍဲသဳ (၅) စွေက်၊ (၁၃၈၈) သၞာံ။

ဂကောံက္ၜင် ဖ္ဍိုက်က္ၜင်ကျာပၞာန်အမေရိကာန် USS Abraham Lincoln တံဝွံ ဗွဲကြဴနူယိုက်ဂၠေင်တာလျိုင် ပ္ဍဲဒေသ္ကုတ်လဒေါဝ်ဗၟံက် ပွိုင်ကြပ် (၇) ဂိတုတုဲ သွက်ဂွံဇူဒီုပြေလၟောင် ကေုာံ သ္ဂောံဗပေင်ဇွောံမဂှ် ပ္ဍဲဂိတုသေပ်တေမ်ဗာ (၂) ၊ တ္ၚဲဏံ လုပ်ဒေံါဇူကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်သေံရောင် ပ္ဍဲပရိုင်သေံဂမၠိုင် ဓမံက်ထ္ၜးလဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။

ဝတ်တာလျိုင် စပ္တံလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ (၂၀၂၅) ၊ ဂိတုနဝ်ဝေမ်ဗာတေံ တုဲဒှ်ဂှ်မ္ဂး နကဵုအလန်ကၠာအိုတ် လုပ်ဇူဒီုကၠုင် ပ္ဍဲသၞေဟ်ပါတ္ထယာကၟိန်ဍုင်သေံ မွဲချိုန်ခဏတုဲ ကောန်သ္ဂံင်အမေရိကာန် (၅၀၀၀) ပြင် ပါလုပ်မံင်ရောင် ဂွံတီကေတ်ရ။

သ္ကိုပ်ဒပ် Carrier Strike Group 3 - Rear Adm. Robert E. Loughran ဂှ် လၟေင်တရဴဏံဝွံ သၟာင်နူကဵုအခေါင်ဇူဒီုပြေလၟောင် ကောန်သ္ဂံင် “မရိန်” ကေုာံ သ္ဂံင်ဒပ်ဍာ်တံတုဲ ပရေင်ဆက်ဆောံမဟာမိတ် အမေရိကာန်ကဵု ကၟိန်ဍုင်သေံတံလေဝ် သကဵုခိုင်ဗိုန်ကၠုင်ရောင် ဂးရ။

က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် USS Abraham Lincoln - Dan Keeler ဝွံ အပ္ဍဲကာလ ညးယိုက်ဂၠေင်မံင်တာလျိုင်ဏံဂှ် ဒှ်သၞေဟ်ကၠုင်စိုပ် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်သေံဏံ အလန်ကၠာအိုတ်တုဲ ဓဝ်ကၠိုဟ်ခၠင်အကြာၜါဍုင် သကဵုတောတက်အာရောင် ဟီုဂးလဝ်ရ။

ကၟိန်ဍုင်သေံဝွံ စပ္တံနူချုက်လိက် ပရေင်ကူသာန်ဗၞိက်ကဵု ပရေင်ဆာန်ကၟိန် ပ္ဍဲသၞာံ (၁၈၃၃) တေံဂှ်ရ ဒှ်လဝ်မဟာမိတ်လုပ်ဝင် အမေရိကာန်တုဲ ပ္ဍဲသ္ကုတ်ဒေသမသ္ၚောဲကဵုသြင်ၜဳ အာယှဒိုဟ်အဂၞဲဂှ် ဒှ်ကၟိန်ဍုင်မဟာမိတ်လုပ်ဝင် အမေရိကာန်မွဲဍုင်ဓဝ်ဟေင်ရ။ ကၟိန်ဍုင်ၜါဏံဝွံ ဇၟာပ်သၞာံ ပံင်တောဲပကတ်ပကေတ်ဒၟံင် ပရေင်ပၞာန် Cobra Gold နွံရ။

ပ္ဍဲကဵုအခိင်လၟုဟ်ဏံလေဝ် ဂကောံက္ၜင်တံဝွံ အပ္ဍဲဧရိယာ ဂကောံဒပ်ဍာ် စၟတ် (၇) အမေရိကာန် အုပ်ဓလီုလဝ် ဒေသအေန်ဒိုဝ် - ပသိဖိတ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဆက်ကၠောန်သ္ပဒၟံင် ပရေင်ပြုပြေင်ပၞာန်လၟေင်ဍာံနွံရ။

ဂကောံက္ၜင်ဏံဝွံ ဟိုတ်နူလုပ်ဒေံါဇူလဝ် ပ္ဍဲဇိုင်ၜဳပါတ္ထယာ မဒယှ်တှ်ဒၟံင်ကဵု ပေဲါသဘင်အခိင်ဗ္တံ ကေုာံ ကမၠောန်အာတရဴမိပ်လဟိင်လိင်ဂှ်ရ သၞာဲဒဴပၞာန်တြုံ/ဗြဴ မပါကၠုင်ကရောံက္ၜင်ဖ္ဍိုက်က္ၜင်ကျာတံ ညံင်ဟွံဂွံအာစိုပ်ဒၞာဲလ္ၚဵုတံဂှ်လေဝ် ညးတာလျိုင်သေံတံ ကၟာတ်ဒၞာလဝ်နွံရောင် ဂွံတီကေတ်ရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၂၁:၁၇၊ ၁၉ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== ဟိုတ်နူဖ္ဍိုက်ကပေါတ်ဇြိုင်ဂၠိုင်အာ ကေုာံ သာသ္ပအ်တုဲ ညးအာတရဴဍိုက်ဂၠုင်စက်တံ ဒးဆဵုဂဗဘဲအန္တရာဲ  ==
ဟိုတ်နူဖ္ဍိုက်ကပေါတ်ဇြိုင်ဂၠိုင်အာ ကေုာံ သာသ္ပအ်တုဲ ညးအာတရဴဍိုက်ဂၠုင်စက်တံ ဒးဆဵုဂဗဘဲအန္တရာဲ 

ဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးမန်၊ ဂိတုခ္ဍဲသဳ (၄) စွေက်၊ (၁၃၈၈) သၞာံ။

ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင် တွဵုရးဍုင်မန် ကေုာံ ကရေင်လ္ၚဵု ကတဵုဒှ်မံင် ပရေင်ဍာ်ဇၞော်ဍာ်ကလိုပ်ဂှ်ဝွံ ဒးစကာအာကၠုင်ဒၟံင် နကဵုဂၠုင်စက်တုဲ ဟိုတ်နူဖ္ဍိုက်ကပေါတ်ဇြိုင်ဂၠိုင်အာကဵု သာသ္ပအ်ဂှ်ရ ညးအာတရဴ ဍိုက်ဂၠုင်စက်တံ ဒးဆဵုဂဗဒၟံင် ဘဲအန္တရာဲနွံရောင် ဂွံတီကေတ်ရ။

ပွမအာကၠုင်ဆက်စၠောံ မွဲကွာန်ကဵုမွဲကွာန်ကီု၊ အာဒုင်ပလံင်ကွးဘာဇၟာပ်တ္ၚဲ ကေုာံ ဖ္ဍိုက်ကပေါတ်ဗၞိက်ကီုဂှ် စနူလဒေါဝ်ဂိတုအဝ်ဂေတ်တုဲကၠုင်ဏံတုဲ ဒးစကာဂၠုင်စက် ဂၠိုင်ကၠုင်ရ။

ပ္ဍဲဒေသဍာ်ဇၞော်ဍာ်ကလိုပ်မံင်ဂှ်ဝွံ သၟာင်နူဂၠုင်စက်ဟွံရုံဂပ်တုဲ ဟိုတ်နူဍာ်ဇွောတ်ထတ်ကာတ်ဂၠိုင်ကၠုင်ကီု၊ ဟွံဂွံဆဵုကေတ် အရာဒၞာတာသၟဝ်ဍာ်ကီု၊ ပ္ဍဲဂၠုင်စက်ဂှ် ဖ္ဍိုက်ညးအာတရဴ ကေုာံ ဖ္ဍိုက်ကပေါတ်ဗၞိက်လျိုင်ဇြိုင်ဂၠိုင်ကီု၊ သၟာဒဳဂၠုင်တံ သာသ္ပအ်ကီုဂှ်ရ ဂၠုင်စက်ဗ္ကပ်ဒၟံင် မွဲနှေံမွဲနှေံရ။

အကြာကွာန်လိုင်ကၞုဲ - ဒဵုထောင် ဍာ်ဇၞော်ဍာ်ကလိုပ်ဒၟံင် မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ဂၠံင်မုဟ်ဍုင် - ကျာ်ပိ ညးအာတရဴလၟိဟ်ကဵုကၠံ တတ်ကၠောံအာကၠုင်ဒၟံင် ဇၟာပ်တ္ၚဲဂှ်ဝွံ အပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ်တုဲကၠုင်ဏံ ဂၠုင်စက်ဗ္ကပ်အာ ဟွံအောန်နူ (၃) ဝါနွံရောင် ဂွံတီကေတ် နူညးဒေသတံရ။

“ဂၠုင်ဂှ်လေဝ် အောန်၊ ညးအာတရဴ လ္ပာ်ကျာ်ပိဂှ်လေဝ် ဂၠိုင်မံင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၞောတ်ဗ္ၜတ် (ပမာဏ) ဂွံဖ္ဍိုက်မၞိဟ်ကဵု ကပေါတ်ဂှ် စၟတ်ကေတ်ဝါတ်ရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ဂၠုင်မွဲဖ္ဍိုက် ဍိုက်မၞိဟ်မူစိတၠရောဟီုဂှ် စၟတ်လဝ်ဟွံမွဲပုဟ်။ ကပေါတ်ဂှ်လေဝ် ၜိုတ်ဖ္ဍိုက်ဂွံ ဖ္ဍိုက်မံင်ရ” သာ်ဝွံ ညးတြုံ နူဒေသကွာန်လိုင်ကၞုဲမွဲတၠ ဟီုရ။

သၟာင်နူဂှ်ပၠန် ဟိုတ်နူဒဳဟွံမွဲကဵုသၞောတ်သၞောဝ် ကေုာံ သုင်အရက်သုရာဂှ်လေဝ် ဂၠုင်ဗၠိုက်မံင်နွံရဂှ်လေဝ် ဂွံတီကေတ်ရ။

ဟိုတ်နူဍာ်သၠုင်တိုန်ကၠုင်တုဲ အာကၠုင်ကဵုကွဳစက် ဟွံဂွံဏီဂှ်ရ ဒးဆက်စကာဂၠုင်ဂမၠိုင်တုဲ ဟွံဂွံစၟတ်လဝ်မွဲသာ် ပွမဖ္ဍိုက်မံင် ညးအာတရဴကဵု ကပေါတ်ဗၞိက်ဂမၠိုင်ကီု၊ ပွမသုင်အရက်သုရာ အပ္ဍဲအခိင်ကမၠောန်ကီုဂှ် ဒးစွံသတိရောင် ညးဒေသဂမၠိုင်တံ ဟီုဂးဖ္တိုက်ဖၟောဝ်လဝ်ရ။

ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် စၟတ်တ္ၚဲ (၂၄) တုဲကၠုင်ဏံဝွံ ဂၠုင်စက်ဖ္ဍိုက်လဝ် မၞိဟ် (၈) တၠ၊ ကွဳလိုန်ဓာတ် (၂) ဖ္ဍိုက် ကေုာံ ကပေါတ်ဗၞိက်ဂမၠိုင်ဂှ် ဗၠိုက်အာဍာ် ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ခိုဟ် - (နွားခြံကုန်း) ၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်တုဲ အ္စာၝောံဗ္တောန်လိက်မွဲတၠ ဒးချိုတ်အာကီုရ။

ညးဒေသကအ်ကြိက်မွဲတၠဂှ် “အခိင်ဍာ်ဇွောဝ်ထတ်မံင်ဏံဂှ် ညးၜိင်ဍာ်ဟွံလေပ်တံ ဂၠုင်ဗၠိုက်ဏောင်တှ်ေ အကာဲအရာချိုတ်ဂှ် ဂၠိုင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၟာဂၠုင်တံလေဝ် မၞိဟ်တဏံ ညံင်ဟွံဂွံဒှ်ဘဲအန္တရာဲလမျီုဂှ် ဒးသ္ပဂရုထေက်” သာ်ဝွံ ညးဟီုရ။

ဟိုတ်နူဗြဲဇၞော်ဂူကဵု ဍာ်ဒဵုဂမၠိုင်ဂှ်ရ ၜဳကြုင် မဇွောဝ်တတ်ကၠောံဒၟံင် အပ္ဍဲတွဵုရးကရေင်ဝွံ စၟတ်ဍာ်လောန်ၜက်နူဒးဒှ်ဓဝိင်ဂှ်တုဲ အပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်၊ ကြုင်ဒဵု၊ “လှိုင်းဘွဲ့” ကဵု ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပရေင်ဍာ်ဇၞော်ဍာ်ကလိုပ်ဖိုဟ်ရ။

အပ္ဍဲအခိင်ကာလ ဍာ်ဇၞော်ဍာ်ကလိုပ်မံင်ဏံဝွံ နကဵုညးဒဳဂၠုင်စက်ဂမၠိုင်တံ ကၠာဟွံဂွံတိတ်တရဴမ္ဂး ဒးဒစးဒုင်စၟဳစၟတ် ဂၠုင်စက်၊ စက်အေန်ဂျေန်၊ တိုင်ကဳကၠေင်၊ ဗုင်ဂၠုင်ကဵု ဍာ်လုပ်စိုပ် ပ္ဍဲဂၠုင်စက် နွံ / ဟွံမွဲဂှ်တုဲ နကဵုညးဍုင်ကွာန်အာတရဴဂမၠိုင်တံလေဝ် အကာဲအရာဗြဲဂူထတ်သ္ကာတ်မံင်မ္ဂး ဒးပဆုဲထောံ လၟေင်တရဴထေက်ရဂှ်လေဝ် ညးစိုန်သကီု အကာဲအရာဍာ်တိုန်စှ်ေတံ ဟီုဂးဖ္တိုက်ဖၟောဝ်လဝ်နွံရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၂၁:၁၉၊ ၁၉ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== ဒပ်ပံၚ်ကောံခိုၚ်ဗိုန်မွဲ သ္ဂောံမံက်ဂှ် ဂိုတ်ဂ္စာန်ဒၟံၚ်လၟိုန်ရောၚ် NMSP-AD / RMA ဟီုကဵုသမ္တီ ပ္ဍဲတ္ၚဲပၠန်ဂတးမန် ==
ဒပ်ပံၚ်ကောံခိုၚ်ဗိုန်မွဲ သ္ဂောံမံက်ဂှ် ဂိုတ်ဂ္စာန်ဒၟံၚ်လၟိုန်ရောၚ် NMSP-AD / RMA ဟီုကဵုသမ္တီ ပ္ဍဲတ္ၚဲပၠန်ဂတးမန်

ဌာန်ပရိုၚ်ဗၠးၜးမန်၊ ဂိတုခ္ဍဲသဳပေၚ်၊ (၁၃၈၈) သၞာံ။

နကဵုဇြဟတ်ညးဍုၚ်ကွာန်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တံ ဗ္တိုက်သရိုဟ်သၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန်မာန်ဂှ်ရ ဒပ်ပံၚ်ကောံခိုၚ်ဗိုန်မွဲ သ္ဂောံမံက်ကၠုၚ်ဂှ် ဂိုန်ဂ္စာန်ဒၟံၚ်လၟိုန်ရောၚ် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ (ဗ္တိုက်သရိုဟ်တၠအဝဵုပၞာန်) / ဒပ်မန်ရာမည ဟီုကဵုသမ္တီ လလောၚ်ပ္တိတ်ဏာ ပ္ဍဲတ္ၚဲပၠန်ဂတးမန် မရနုက်ကဵု (၇၉) ဝါဏံရ။

ပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်ဝွံ က္လေၚ်ကလိဂွံ အခေါၚ်အရာကောန်ဂကူမန်ရောၚ် ပတှေ်ကေတ်ဂှ်ရ နူဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ (ဗ္တိုက်သရိုဟ်တၠအဝဵုပၞာန်) NMSP-AD / RMA ပံၚ်တောဲလုပ်အာပေဲါဗ္တိုက် မွဲကရောံကုဒပ်ပၠန်ဂတးမန်ဂမၠိုၚ်၊ ဂကောံဇြဟတ်ပၠန်ဂတးတမ်က္ညၚ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ ဂကောံဇြဟတ်ပၠန်ဂတးကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂမၠိုၚ်တံရောၚ်။

ဒပ်ပံၚ်ကောံခိုၚ်ဗိုန်မွဲ သ္ဂောံမံက်ကၠုၚ်ဂှ် ဂိုတ်ဂ္စာန်ဒၟံၚ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူဂုန်ဖဵုပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဝၚ်အတိက် ဂကောံမွဲမွဲကဵု ဂကောံဇဳ ဟွံတုပ်သၟဟ်ဂှ်ရ ဒးကေတ်အခိၚ် ပရေၚ်သဳကၠဳ ပ္ညဳပ္ညပ်ရောၚ် ချူဓမံက်လဝ် ပ္ဍဲလိက်လလောၚ်ရ။

အခိၚ်လၟုဟ်ဏံလေဝ် မွဲကရောံကဵု ဒပ်ပံၚ်ကောံမဟာမိတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် နူဒပ်မန်ရာမည ရေၚ်တၠုၚ်ဓမံက်ဒၟံၚ်ရုပ်ရဴ အစဳဇန်ချူဓဇက် ချာတာပၠန်ဂတးဍုၚ်မန်ရောၚ် ဂွံတီကေတ်ရ။ 

အပ္ဍဲကဵုချာတာဂှ်ဝွံ အရာမနွံပၟိက် သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် ဗီုပြၚ်ကၟိန်ဍုၚ်ဖေဝ်ဒရေဝ် မဒုၚ်သဇိုၚ် အလုံတွဵုရးဍုၚ်မန်မွဲ ပါလုပ်မာန်ရဂှ်လေဝ် နူဗွိုၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မန်တံ ဟီုဂးသ္ၚဳဂၠိပ်ဒၟံၚ်နွံရ။

နကဵုဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ (ဗ္တိုက်သရိုဟ်တၠအဝဵုပၞာန်) / ဒပ်မန်ရာမညဝွံ လညာတ်ဟွံတုပ်သၟဟ် အကြာကောန်ဂကူမွဲစွံတံဂှ် ပဲါထောံလဝ်တုဲ နကဵုဓဝ်ကၠိုဟ်စိုတ်နွံနွံ ဆက်လုပ်အာပေဲါဗ္တိုက် ဗွဲမညဳသၟဟ်ကောံကလောံ သဝ်အလာံကောန်ဂကူမန်ရောၚ်ဂှ်လေဝ် ဟီုဂးလလောၚ်ပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲတ္ၚဲပၠန်ဂတးမန် မရနုက်ကဵု (၇၉) ဝါ၊ ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် စၟတ်တ္ၚဲ (၂၈) ၊ တ္ၚဲဏံရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၂၁:၂၁၊ ၁၉ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== တၚ်နွံပၟိက်နွံလေဝ် ပြေပြံၚ်ဒၟံၚ် ==
တၚ်နွံပၟိက်နွံလေဝ် ပြေပြံၚ်ဒၟံၚ်
🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺

🌺ဇၟာပ်တ္ၚဲတၟးကၠုၚ် ဂၠံစိုတ်ပိုယ် သွက်ဂွံၜိုဟ်သြိုဟ်မာန်ဝွံ စိုတ်ဓါတ်ဒုၚ်တဲ တၚ်ဍိုန်လျဇကု မနေတ်သရတအ်ဂှ် သ္ဒးလွဳလဝ်ဟေၚ်ရောၚ်။ 

🌺ပ္ဍဲဘဝဇကု အရာဍိုက်ပေၚ်ဂှ် ဂၠိုက်ဂၠာဲဒၟံၚ်မ္ဂး ဇကုရ စိုတ်သ္ဒးဍောၚ်တုဲ ဆေၚ်စပ်ကဵုမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်မ္ဂးလေဝ် ဗက်ကျောဝ်ဒၟံၚ် တၚ်မနေတ်သရတအ်မ္ဂး ဇကုဟေၚ်ရ သ္ဒးဍောၚ်စိုတ်ပၠန်ရောၚ်။ 

🌺 မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ပ္ဍဲလောကဏံ ပွမဍိုက်ပေၚ်ဟီုဂှ် ဟွံမွဲတဴရ။ အရာဟွံတုပ်ရေၚ်သ္ကအ်တအ်၊ တၚ်ဆောတ်ယောအ်တအ်ဂှ် ဒုၚ်တဲမာန်မှ ဘဝဟီုဂှ် မံၚ်စံၚ်ပြေပြံၚ်ၜိုဟ်သြိုဟ်မာန်ရောၚ်။ 

🌺ဒှ်သာ်ဂှ်ရ လ္တူအလဵုဇကုကီုဒှ်၊ လ္တူညးသ္အာၚ်ကီုဒှ်၊ တၚ်နွံပၟိက်နွံတဴလေဝ် ပြေပြံၚ်ဒၟံၚ်ရဏောၚ် နကဵုစိုတ်ဏံ သ္ဒးစွံထေက်ရ။ 

🌺လၟုဟ် ပိုယ်တအ်တန်တဴဒၟံၚ်ဂှ် ဍုၚ်မၞိဟ်ဏောၚ်၊ ဍုၚ်ဇၞော်နိဗ္ဗာန်ဟွံသေၚ်ရ။ 
ဟိုတ်ဂှ်ရ တၚ်ဆောတ်ယောအ်တအ် နွံဒၟံၚ်လၟိုန်ရ။ ၜိုန်ရုပ်သာ်ကျေဝ်ကီုလေဝ် ဇကုဇကောဝ်ဟွံကျေဝ်၊ ၜိုန်သိုက်လောဲကီုလေဝ် ပရေၚ်ထတ်ယုက်ဟွံခိုဟ်၊ ၜိုန်ဂၠာဲဒၟံၚ် မေတ္တာၜိုဟ်ဂံက်တအ်ကီုလေဝ် ကလိဂွံဂှ် မေတ္တာပတောံတအ် မပ္တံသာ်ဏံ အရာနွံပၟိက်တအ် နွံတဴဖအိုတ်ရ။ 

🌺လ္တူအရာတအ်ဏံတအ် လ္ပစွံစိုတ်ဇြိုၚ်ဇြိုၚ်တုဲ ညံၚ်ဂွံပြေစိုတ်လေပ် သ္ဒးမံၚ်အာရောၚ်။ ဇကုသၠးကၠုၚ်ဂဝ်ဂၞဴဂှ် သွက်ဍာံစၟတ်ဏောၚ်၊ သွက်ဂွံဍိုက်ပေၚ် ဟွံသေၚ်ရ။ 

🌺ဇၟာပ်ဇၟာပ်အရာ ညးမိက်ဂွံဒှ် Perfect ဍိုက်ပေၚ်ဒၟံၚ်လၟိုန်တအ်ဝွံ တၚ်နွံပၟိက် ကေုာံ တၚ်ဍိုန်တအ် ဒုၚ်တဲဟွံမာန်အိုတ်ရ။
ၜိုတ်ထေၚ်ခယျလဝ် ဟွံဒှ်ကၠုၚ် သတ်ပ္ကဴဟွံမံက်ကၠုၚ်မ္ဂး စိုတ်ဓါတ်စှ်ေတုဲ လချပ်ဗပေၚ်ချပ်တအ်လေဝ် အောန်လောန်တဴရ။ 
ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲဘဝမ္ဂး ဆဵုဂဗကဵု ပြဿနာတအ်လၟိုန်တုဲ စိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်တဴရ။

🌺စိုတ်ဓါတ်ဒုၚ်တဲ တၚ်ဆောတ်ယောၚ် တၚ်ဍိုန်လျဟွံမာန်တအ်ဂှ် နဲကဲလွဳၜံၚ် ဝေတ်ဗ္တောန်နူကဵုမိမလေဝ် ဒှ်မာန်ကီုရ။ 
ရုပ်ဒမျိုၚ်မြဟ်မွဲ မၞုံယၟု “Gone Girl” ဂှ် ယၟုကော်ပ္ဍဲသ္ၚိ Amy ဂှ်မ္ဂး နူကဵုအဝဲဍောတ်ဍောတ်တေံ မိမညးတအ် ချူပ္တိတ်လဝ်လိက် “Amazing Amy” မွဲအုပ် သၟတ်ဗြဴ အေမဳဂှ်မ္ဂး သ္ကေက်သ္ကာ စဳကၠးလောန်၊ ဒးဒုၚ်ဇၞော်ဂေါဝ်ကၠုၚ် အတိုၚ်ချူလဝ် ပ္ဍဲလိက်ဂှ်ရ။ 

🌺မိမတၞဟ်တအ်လေဝ် သ္ပအစာံကဵု အေမဳတုဲ ဝေတ်ဗ္တောန်တဴ ကောန်ဝုတ်ဇကုအိုတ်ရ။ ဘဝအေမဳဂှ် ဒးဒုၚ်သ္ပအစာံကဵု ညးဂမၠိုၚ်တုဲ ဇၞော်ဂေါဝ်ကၠုၚ်ရ။ 
အေမဳဂှ် ၜိုန်သ္ကေက်သ္ကာကီုလေဝ် ပ္ဍဲပရေၚ်အိန်ထံၚ် ဟွံသာယျာကၠုၚ်ရ။ 
ၜိုန်ဂှ်လေဝ် အလုံမွဲဘဝညးတေံ ကေၚ်မံၚ်ကၠုၚ်လဝ်ကဵု ဘဝဍိုက်ပေၚ် Perfect တုဲ ပ္ဍဲဘဝအိန်ထံၚ်ညး ဒှ်ကၠုၚ်အခက်အခုဲသာ်ဏံဂှ် ဒုၚ်တဲဟွံမာန်တုဲ အရာကၠောန်ဟွံထေက်တအ်ဂှ် ကၠောန်ကၠုၚ်၊ ပလီုဒးဇကုဇကုရ။ 
စိုတ်ဍိုက်ပေၚ်ညးဂှ် ပ္တဝ်ဏာက္ဍိုပ်ကဵု ဘဝညံၚ်ဂွံလီုလာ်ရ။ 
ဣဏံဝွံ ဟိုတ်နူနဲကဲဝေတ်ဗ္တောန်နူမိမ ဗၠေတ်ကၠုၚ်တအ်ရ။ 
ဒးဒုၚ်လွဳဝတ်ကၠုၚ်ကဵု ဘဝဍိုက်ပေၚ်လၟိုန်တုဲ လ္တူအရာနွံပၟိက်တအ် စွံစိုတ်ဟွံလေပ်ကၠုၚ်ရ။ 

🌺မွဲပၠန်ဂှ် ဟိုတ်နူဇြဟတ်ဓရိုဟ်ပရေၚ်ပညာလေဝ် ဒှ်လေပ်ကီုရ။ 
ဒါန်လိက်လ္ပရံၚ်မာန်မှ ဒှ်ကွးဘာ သ္ကေက်သ္ကာဏောၚ်၊ ပ္ဍဲပေါဲသွဟ်လိက် ဗၠေတ်ဟွံမွဲ မွဲသာ် ချူမာန်မှ ဂွံကဆံၚ်သၠုၚ်အိုတ်ဏောၚ်၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဒးဒုၚ်အထေၚ်သောဲကဵုညးဂမၠိုၚ်ဏောၚ်၊ ဒးဒုၚ်ဗျိဒေါန်ကဵုမိမတအ်ဏောၚ် ဟိုတ်နူတအ်ဂှ်တုဲ ကောန်ၚာ်တအ် ညိညဓဝ် ညံၚ်ဟွံဂွံဗၠေတ် ဒးဂစာန်ကၠုၚ်အိုတ်ရ။ 
ၜိုတ်ဂိုတ်ဂစာန်ကီုလေဝ် ဟွံစိုပ်ကၠုၚ်တရဴမ္ဂး စိုတ်ဓါတ်တေံ စှ်ေကၠုၚ်ပၠန်။ စိုတ်ဓါတ်တအ်ဏံ နူအဝဲဍောတ်သွတ်တေံ ဒှ်ကၠုၚ်ရိုဟ် ဗိုန်ကၟောန်ကၠုၚ်တုဲ ကာလစိုပ်အဝဲမၞိဟ်ဇၞော်ဏံ ဒှ်ဒဒိုက်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ။ 

🌺မၞိဟ်မိက်ဂွံဒှ် Perfect ဍိုက်ပေၚ်တအ်ဝွံ ကြပ်ဒၟံၚ်ကဵု ကျဟောမ်ဗြမ်ကွေံကွေံရောၚ်။ 
ညးတအ်ဂှ် ၜိုန်ဂိုတ်ဂစာန် မနေတ်သရတအ် ညံၚ်ဟွံဂွံဒှ်ကီုလေဝ် အတိုၚ်စၟတ်လဝ် ဟွံဒှ်ကၠုၚ်ဗက် ဖေက်မၞိဟ်တအ် အထေၚ်ဍောတ်တုဲ ဗက်ဂၠိုက်ဂၠာဲ ဟိုတ်တအ်အိုတ်ရ။ 
ဥပမာ- သွဟ်လိက်ဟွံမာန်မ္ဂး ဟိုတ်နူဟိုတ်တေံဏောၚ် ဟိုတ်နူဟိုတ်ဏံဏောၚ် ဗက်ဟီုတဴဟိုတ်တအ်ရ။ ယဝ်သွဟ်လိက်ဂှ်မ္ဂး ဖေက်ဟွံအံၚ်တုဲ ဗက်ဂၠာဲဟိုတ်တုဲ ပါဲလေဝ် ဒှ်မာန်ရ။ 

🌺ဟိုတ်နူစိုတ်ဒုၚ်တဲ ကျဟောမ်ဗြမ်တအ် ဟွံမာန်ဂှ်ရ ဟွံဂံၚ်တဝ်စၞေဟ်ကဵု အရာတၞဟ်တၞဟ်တအ်ရ။ 
စၞးဂှ် ဂၠိုက်ဂၠာဲတဴဟိုတ်ရ။ ပွမကၠောန်သ္ပအရာတအ်ဂှ် စိုပ်ဘဝ ကျဟောမ်ဗြမ်တအ်မာန်ရ။ ယဝ်စွံစိုတ်လေပ် ဒုၚ်တဲဓဝ်ကျဟောမ်ဗြမ်လေပ်မ္ဂး ကလိဂွံပရေၚ်ဆဵုဂဗကီု၊ သတ္တိတအ်လေဝ် ကလိဂွံမာန်ကီုရ။ 

🌺စိုတ်ဓါတ်မိက်ဂွံဒှ် Perfect တအ်ဂှ် တၚ်ဗၠေတ်တအ်လေဝ် ဒှ်စလေပ်ရ။ 
ဆေၚ်စပ်ကဵု Perfect ဏံတုဲ မိက်ဂွံလဴထ္ၜး ပရောဒဒှ် ဒးဂြိုၚ် သ္ကအ်ရဲညးချူလိက်ဏံ မွဲတၠရ။ 
အခိၚ်ဂှ် ညးတေံ ကလိဂွံ အံၚ်ဇၞးအလန်ကၠာအိုတ်တေံ။ ကယျိုၚ်ကယျဝ် သွက်ဂွံဗွိုက်လတက်တအ် မပ္တံ ဒၞပ်တအ် ကၠာဟွံစိုပ်အခိၚ်ပေါဲဂှ် ပြဟ်ဒုၚ်ရာန်လဝ် ဗၞတ်မွဲ ၁ ဂိတုတေံရ။ စိုပ်ကၠုၚ်အခိၚ် တိုန်စၚ်ဂှ်လေဝ် ပဠေဝ်ပဠေတ် ညံၚ်ဂွံဒှ်ကျေဝ်အိုတ်တုဲ ဟွံပြေတဴစိုတ်လောဲလောဲရဟေ။ 

🌺အခိၚ်ပေါဲစဂှ် စိုပ်ယျ--ညးတေံ ပဠေဝ်ဒၟံၚ် ဟွံတုဲဖိုဟ်။ 
ညးတေံ ဟွံပေၚ်စိုတ်လောဲလောဲတုဲ ဇၟာပ်ညးတေံဆဵုမၞိဟ် “မုအဲ နွံပၟိက်ဒၟံၚ်ကီုဟာ” သၟာန်တဴသာ်ဏံရ။ ကာလစိုပ်ကၠုၚ်လ္တူစၚ်သၠုၚ်ဂှ် ကျိုၚ်ကျဝ်လဝ် ကျေဝ်လောန် ၜိုန်ဒှ်ကီုလေဝ် ဒၞပ်ရာန်လဝ်ဂှ် ဝိုတ်အာတုဲ လိုန်ဒးအာ ဒၞပ်လိုန်ပ္ဍဲသ္ၚိဍာ် နူ Hotel တေံရ။ 
ညးဂွံတိုန်သတိ ဒဒှ်ရ ဒၞပ်ညး ဗၠေတ်အာယျတုဲ မုက်မတ်လီုဒၟံၚ် လ္တူစၚ်သၠုၚ်ဂှ် ညးချူလိက်ဏံ ညာတ်တုဲ သီုမိက်ဂွံဂြိုၚ် သီုဆာန်ဍူတဴရ။ ဟိုတ်နူ စိုတ်ဓရေက် မိက်ဂွံဒှ် ခိုဟ်အိုတ် လောန်အာတုဲ ဒှ်ကၠုၚ် တၚ်ဗၠေတ်တအ်အိုတ်ရ။ 

🌺ပ္ဍဲတန်ဗ္တောန် ညးချူလိက်ဏံလေဝ် သ္ဒးပ္တိုန်ထ္ၜးနွံတုဲ ဖေက်ဟွံချိုတ်ပၠိုတ်တုဲ ပဠေဝ်ပဠေတ်လဝ်အိုတ်အစောန်ရဂှ် ဗၠေတ်တဴလေပ်ဒၟံၚ်ဏီ။ 
ဖေက်ဗၠေတ်ပါအာတအ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ကဵုစိုတ်ပိုယ် ခ္ဍောပ်ကဝေန်တုဲ အခိၚ်ဟီုပ္တိုန်ထ္ၜးဂှ် ဟွံဗၠးၜးတဴရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တၚ်ဗၠေတ်တအ် ဒှ်ကၠုၚ် ဗွဲမလောဲသွာရ။ 

🌺မၞိဟ်ဖေက် Imperfection (အရာဟွံဍိုက်ပေၚ်) တအ်ဝွံ အလဵုဇကုဍေံတအ် ကဵုတဴဇြဟတ်ဓရိုဟ် ဗွဲမလောန်။ ဟွံဇူပုဟ်၊ ဇူထောံမ္ဂး ဖေက်ဗက်ညးဂမၠိုၚ် ဟွံဂတာပ်၊ အခိၚ် Relax လေဝ် ဟိုတ်နူစိုတ်ဂွိၚ်တအ်တုဲ လချပ်လောန်တုဲ အရာသ္ဒးမိပ်တအ် ဇီုကပိုက်ကၠုၚ်အိုတ်ရ။ 
ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ပိုယ်တအ် သ္ဒးဇူထေက်၊ ဇူထောံ မွဲချိုန်ခဏလေဝ် ပြေပြံၚ်ဒၟံၚ်ရောၚ်ဂှ် ဒုၚ်တဲတုဲ နစိုတ်ၜိုဟ်ၜိုဟ်သြိုဟ်သြိုဟ် သ္ဂောံမံၚ်လေပ်ဂှ် နွံပၟိက်တဴရောၚ်။ 

🌺မၞိဟ်မိက်ဂွံဒှ် Perfect လောန်တအ်ဂှ် ဓဝ်ကျဟောမ်ဗြမ်တအ် ဒုၚ်တဲဟွံမာန်တဴရ။ 
အရာဇကု ပါရမဳဟွံမွဲတအ်လေဝ် မိက်ကလိဂွံ အံၚ်ဇၞး။ 
မိက်ဂွံစိုပ်ဒၟံၚ် ကဆံၚ်လ္တူအိုတ်တေံလၟိုန်တုဲ အတိုၚ်ဇကုချပ်လဝ် ဟွံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး စိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်လေပ်ရ။ 
ဍာံဍာံဇေတ်ဇေတ်တေံဂှ် စွံတၚ်ရန်တၟံ သၠုၚ်သၠုၚ်တုဲ ဂစာန်ဂှ် ၜိုန်ဒှ်လက်သဏ်ခိုဟ်ကီုလေဝ် ယဝ်ခါရ ဆဵုဂဗကၠုၚ်ကဵု ကျဟောမ်ဗြမ်မ္ဂး ပြေပြံၚ်ဒၟံၚ်ရောၚ်ဂှ် နကဵုစိုတ်ဏံ သ္ဒးပရေစိုတ်ဇကု လေပ်ရောၚ်။ 
တၚ်ဍိုန်လျ တၚ်နွံပၟိက်တအ် ဒုၚ်တဲဟွံမာန်တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူစိုတ် insecurities (စိုတ်ဟွံဂီုကၠီု) တအ်လေဝ် ဒှ်မာန်ရ။ 
ဒးဒုၚ်ဆဵုဂဗလဝ်ကဵု မၞိဟ်အထေၚ်သောဲဇကုတအ်၊ မၞိဟ်ပျုတ်ဗဒေက်ဇကုတအ်၊ တၚ်ဍိုန်လျဇကုဂှ် ဗက်ဂြိုၚ်စလဝ်တအ် မပ္တံသာ်ဏံတုဲ မိက်ဂွံ ခိုဟ်အိုတ် (Perfect) ဟေၚ်တုဲ တၚ်ဍိုန်လျတအ် ဒုၚ်တဲဟွံမာန် ဒှ်တဴရ။ 

🌺မၞိဟ်မိက်ဂွံဒှ် Perfect တအ်ဝွံ လ္တူဇကုညးတအ်သၟးဟွံက လ္တူညးဂမၠိုၚ်လေဝ် စွံတဴစိုတ်တုပ်တုပ်လေပ်ရ။ လ္တူတၚ်ဍိုန်လျ ညးသ္အာၚ်တအ်၊ တၚ်နွံပၟိက် ညးသ္အာၚ်တအ်ဂှ် ကၠိုဟ်ကဵုဟွံမာန်ရ။ ပ္ဍဲအရာပရေၚ်ဆက်ဆောံလေဝ် စွံတဴတၚ်ရန်တၟအ် သၠုၚ်တဴဗွဲမလောန်ရ။ 
အတိုၚ်ညးတအ် နွံပၟိက် ဟွံကလိဂွံမ္ဂး ဒှ်တဴ Sensitive အိုတ်ရ။ ဍာံဍာံဂှ် ပ္ဍဲအရာ ဒက်ပ္တန် ပရေၚ်ဆက်ဆောံမ္ဂး ဗၞတ်အရာဇကုသၠးကဵုမာန်ဂှ် ကဵုကၠေံနစေတနာသ္ဒးအးတုဲ အရာဇကု ကဵုဟွံမာန်တအ်ဂှ် ဟွံဒးကဵု ညးသ္အာၚ်တအ်ရ။ 
ညးသ္အာၚ်တအ် သ္ဂောံကၠောန်သ္ပကဵု အရာဇကုဒးဂၞပ်စိုတ်လၟိုန်ဂှ် ပ္ဍဲညးတအ် တာလျိုၚ်ဟွံမွဲတဴရောၚ်။ 

🌺ဇၟာပ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ခိုဟ် ကဵု ပရေံ တောဲဒၟံၚ်လၟိုန်ရ။ အရာပရေံတအ်ဂှ် ပါဲကၠေံတုဲ အရာခိုဟ်တအ်ဟေၚ် သ္ဒးညာတ်လေပ်ရောၚ်။ 
ညးလဵုမွဲလေဝ် ဟွံဒှ်ဒၟံၚ် သတ်ဆုဟွံမွဲကဵု မနေတ်တအ်ရ။ ဒၞာဲဍာတ်ဂှ်ရ ပိုယ်တအ် သ္ဒးရုဲစှ်စရ။ 

🌺ဆန္ဒမၞိဟ် Perfection တအ်ဝွံ ဆလအ်လဵုလေဝ် အိုတ်အာဟွံမာန်။ 
“လောဘမၞိဟ်၊ ဒေဝတဴဗပေၚ်ဟွံမာန်” ဂှ် တုပ်တဴကဵု မၞိဟ် Perfection တအ်ဏောၚ် ထေၚ်ကေတ်ရ။ ပစ္စပ္ပုန်လၟုဟ် မံၚ်တန်တဴဒၟံၚ်ဏံ ဟိုတ်ဒှ်ဍုၚ်သွဝ်မွဲဟွံသေၚ်ဂှ်ရ ဍိုက်ပေၚ်တဴဒၟံၚ်ကဵုတၚ်ခိုဟ်ခိုဟ်တအ်ဟေၚ်ဂှ် ဟွံဒှ်ရ။ 
ဒှ်သာ်ဂှ်ရ လ္တူတၚ်ဍိုန်လျဇကု၊ တၚ်နွံပၟိက်ဇကုဂှ် ဒုၚ်တဲညိ။ တၚ်နွံပၟိက် နွံတဴလေဝ် ပြေဒၟံၚ်စိုတ်ဏောၚ် နစိုတ်ဗီုဏံ စွံတဴညိ။ လ္ပဖေက် ကၠောန်ဒးတၚ်ဗၠေတ်တအ်ညိ။ တုဲပၠန် တၚ်စၟဳလ္တူညးသ္အာၚ်တအ်လေဝ် ယှအ်ကၠေံညိ။ 

🌺ပ္ဍဲလောကဏံဝွံ ဟိုတ်ဟွံမွဲကဵု တၚ်ဍိုက်ပေၚ်တအ်ဂှ်ရ လ္ပဆက်ဂၠိုက်ဂၠာဲညိ။ 
ၜိုတ်ဇကုကၠောန်မာန် ညံၚ်ဂွံဒှ်ခိုဟ်အိုတ် ပတိတ်ဇြဟတ်တုဲ လ္တူဖိုလ်ကလိဂွံဂှ် ယဝ်ခါရ တၚ်နွံပၟိက်တအ် ပါကၠုၚ်လေဝ် ဣဏံဝွံ ဘဝရဏောၚ်ဂှ် ကၠိုဟ်ကေတ်တုဲ ပြေတဴစိုတ်ညိ။

🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀

# လိက်ပရေၚ်ဏံဝွံ ကၠာဲနူကဵု Good Vibes only get happy ရအဴ။ 

#ဗွဲမေတ္တာဟေၚ်
#ဇမ္ပာထဝ်
[[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၀၉:၀၇၊ ၂၁ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== ဟ်ချပ်ဂၠိုၚ်စိုတ်ဂၠိဗီုအဲဂွံတန်တဴအာၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်မာန်ဏီဟာ။ ==
#မၞိဟ်ချပ်ဂၠိုၚ်စိုတ်ဂၠိဗီုအဲဂွံတန်တဴအာၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်မာန်ဏီဟာ။
နယ်ကဲအဲမစကာလဝ် ညံၚ်စိုတ်ဂွံတန်
၁။ ဇၟာပ်အဲမချပ်ဏာဂှ်ဒးဖအိုတ်ဟွံသေၚ် ညံၚ်ဂွံဒုၚ်တဲမာန်
မၞိဟ်ချပ်ဂၠိုၚ်စိုတ်ဂၠိဗီုအဲ အဓိကပြဿနာဇၞော်အိုတ်မွဲဂှ် 
ပရူဒဒှ်မွဲ ➡️ လညာတ်မွဲဗီု ➡️ ပံက်အဓိပ္ပါယ် ➡️ လညာတ်မွဲပၠန် ➡️ ဂွိၚ်စံၚ်တူ 
အာမံၚ်ဗီုဂှ်တုဲဗီုဂှ်ပၠန်····
သာဓက --
&quot; အဲဆက်တိုန်ဘာပၠန်ဏောၚ်။ ယဝ်ဆက်တိုန်ပၠန်မ္ဂး အခိၚ်လဵုမှ အဲဂွံကေတ်တာလျိုၚ်လွဳဝတ်မိမရော။ ယဝ်အဲကၠောန်ကမၠောန်တှ်ေ မူမၠောန်အဲဂွံကၠောန်ရော။ မံၚ်ဗ္ဒါဲညးတံတုဲကၠောန်ခိုဟ်ဟာ ဆဂး ကမၠောန်ဂှ် စရုံဂပ်ဟာ။ ယဝ်ရအာကၠောန်စဍုၚ်မ္ရးရော။ သြန်ဂလိုၚ်ဂှ်နွံမံၚ်ရတှ်ေ အဲကၠောန်စ ဍဲကွာန်လေဝ်တုဲရ။ ဂွံဗ္တောန်လိက်ဍဲကွာန်ပၠန်ဂှ် ဍာ်ဒကေဝ်အဲစိုပ်ယျဟာ။ ဟွံစိုပ်ဏီပုဟ်။ အဲဒးဆက်တိုန်ဘာပၠန်ဏောၚ်။
 လညာတ်ဂှ်ဂေတ်မံၚ်ဗီုဏံလၟိုန်ရ။ 
ဟီုဍာံဍာံမ္ဂး ကၠောန်ဂှ်ဒးကၠောန်ကမၠောန်ဖအိုတ်ရ။ ဆဂး ဗီုအဲချပ်မံၚ်ဏံဂှ်ဒးမံၚ်ဖအိုတ်ဟွံသေၚ်ပုဟ်။ အဲကၠောန်ဗီုဏံဂှ် ဒးမံၚ်ရဟာ ဇကုဇကုမှာန်လေပ်ကၠုၚ်ရ။ 
၂။ အခိၚ်စိုတ်ဂၠိညံၚ်ဂွိုအ်ကလေၚ်ဟီုဒး
တၚ်ဏံဂှ်သွက်အဲကိစ္စဇၞော်မံၚ်။ အဃောစိုတ်ဂၠိဟီုပတိတ်တုဲဖျေံသဂုတ်သွာတ်ဂှ် ဒးဝေၚ်ပါဲမာန်။ 
အာတဴနနယ် STOP Rule 
S - Stop: ဒေါံထောံ၊ မုလ္ပကၠောန်ဏီ။ 
T - Take a breath: ယီုထပၠုပ်ယီုပတိတ်ထောံသိုက်သိုက်ညိ။ 
O - Observe: မူဟိုတ်အဲစိုတ်ဂၠိမံၚ်ရောဂှ် ကလေၚ်သ္ၚဳဂၠိပ်ရံၚ်ညိ။ 
P - Proceed: စွံစိုတ်ၜိုဟ်ဟ်တုဲမှ က္လေၚ်ဟီုတဴညိ။ အခိၚ်စိုတ်ဂၠိမံၚ်ဂှ်လ္ပဂစာန်ကေတ်ဇၞးညိ။ ညံၚ်သိက္ခာဂွိုအ်ယုတ်ဒုက်အာဂှ် ဂစာန်ညိ။ 
၃။ ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂှ် ဗီုဇကုမိက်ဂွံကဵုဒှ် ကၠောန်ကေတ်ဂွိုအ်ပုဟ်ဂှ်ညံၚ်ဂွံဒုၚ်တဲမာန်။ 
မူဟိုတ်စိုတ်ပိုယ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ဂှ်ရောတှ်ေ- 
&quot; ဍေံသ္ပဗီုဏံဟွံထေက်ပုဟ်။ ဍေံသ္ပကဵုအဲဗီုဏံဟွံထေက်ပုဟ်။ ဍေံဒးကၠိုဟ်ကဵုအဲထေက်ဏောၚ်&quot; ဂးတုဲမၚ်စၟဳ မံၚ်ဂှ်လေဝ်ပါမံၚ်။ ဆဂးဇၟာပ်မၞိဟ်ဂှ်ဗီုပိုယ်ချပ်ညးတံဟွံချပ်ပုဟ်။လ္ၚဵုဂှ်ကၠိုဟ်လ္တူပိုယ်ဟွံမာန်ပုဟ်။ လ္ၚဵုဂှ်ဟွံဒးစိုတ်ပိုယ်ပုဟ်။ လ္ၚဵုဂှ်ဗီုပိုယ်မိက်ဂွံကဵုဲဒှ်ဂှ်ညးတံဆက်ဆောံကုပိုယ်ဟွံမာန်ပုဟ်။ 
ယဝ်ရပိုယ်ဒုၚ်တဲ အရာဏံမာန်မ္ဂး စိုတ်ပိုဲသၠးပွးကၠုၚ်ရ။ 
၄။ ဇကုဇကုညံၚ်ဂွိုအ်တၚ်မံၚ်ဒုဟ်လၟိုန်
လဆောဝ်မ္ဂး ပရူပရာက္တဵုဒှ်မွဲမွဲသာ်မ္ဂး ညာတ်ဒုဟ်ဇကုဇကုကၠာတုဲ တၚ်ဒုဟ်ဇကုဇကုရ။ 
&quot;ဒၞါဲလဵုအဲဗၠေတ်အာရော။ အဲဟီုဗီုဏံဟွံထေက်ပုဟ်။အဲဂှ်မၞိဟ်ဟွံကေတ်ဂၠံၚ်မွဲဟာ&quot; ဗီုဏံသၟာန်စဇကုဇကုလေပ်ရ။ 
ပ္ဍဲကိစ္စဏံ အဲဗၠေတ်မံၚ် ၁၀၀% ဟာ။ ဗၠေတ်မံၚ်လၟိုန်ဟွံသေၚ်၊ ဒးမံၚ်လၟိုန်လေဝ်ဟွံသေၚ်။ ယဝ်ကၠောန်လဝ်ဗၠေတ်မ္ဂး ဒုၚ်ဝန်တုဲကေတ်တာလျိုၚ်ညိ။ ဆဂး အရာဇကုကၠောန်လဝ်ဗၠေတ်ဟွံသေၚ်ဂှ်လ္ပတၚ်ဒုဟ်ဇကုဇကုညိ။ 
၅။ အရာသောၚ်ဟွံမာန်ဏီဂှ်ကေတ်အခိၚ်ညိ။
ပရူပရာက္တဵုဒှ်မံၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုဲ အလုံအိုတ်သီုဂှ် ပွိုၚ်မွဲတ္ၚဲဓဝ်ဂၠါဲသွဟ်ဍေံဟွံဂွံရ။ ဒၞါဲလ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး ကေတ်အခိၚ်တုဲမှ သွဟ်ဍေံမံက်ရ။ 
အကာဲအရာဂှ်ဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး 
&quot;အခိၚ်လၟုဟ်ဏံၜိုတ်အဲကၠောန်မာန်ဂှ်ရအဲကၠောန်၊ အရာအဲကၠောန်ဟွံမာန်ဏီဂှ် စွံလဝ်မွဲလစုတ်ကၠာညိ။ 
ယဝ်ရဂစာန်ပသောၚ်သီုဖအိုတ်မွဲအလန်ဓဝ်မ္ဂး စိုတ်သၟးရဍောၚ်။
၆။လညာတ်ညးတၞဟ်ဂှ်လ္ပၜိုတ်ကၞာတ်ကုၚ္ၚုဟ်ဇကုညိ။
မၞိဟ်မွဲမွဲဂှ် ပါ်ပါဲကၠုၚ်လတူအဲယျ၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် အဲဏံဂှ်ပရေံမံၚ်ဏောၚ် လ္ပဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ်ညိ။ 
မၞိဟ်မွဲမွဲဟွံဒးစိုတ်အဲပုဟ်၊ ဆဂး ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂှ်ဟွံဒးစိုတ်အဲဖအိုတ်ဟွံသေၚ်။ 
ညအ်ဂှ်လညာတ်မၞိဟ်တံရ။ မုဟွံဆေၚ်ကဵု Identity ဇကုပုဟ်။ 
၇။ စိုတ်ဇကုဂှ်ကဵုအခိၚ်ဇူအရိုဟ်ဟ်တ္ၚဲညိ။
စိုတ်ဂွံၜိုဟ်သြိုဟ်ဂှ် ဂစာန်ကၟောန်မံၚ်ပ္ဍဲစိုတ်သၟးဂွိုအ်ရ။
ဗလးထောံဖုၚ်နူတဲ မွဲလစုတ်ညိ။ ဇူတဴညးမွဲဓဝ်ၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်ညိ။ ကွာ်ဝေၚ်ညိ။ ကလၚ်ဒွက်ညိ။ ချူဝေၚ်ဂျေဝ်နာညိ။ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်ဇကုဂှ်ချူဝေၚ်ဒိုၚ်ယာရဳညိ။ တိက်ဖဲဖဲညိ။ စိုတ်ဂှ်လေဝ် ကဵုအခိၚ်ဇူဗီုခန္ဓကာယညိ။
ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု Mindset (၅) တၚ်၊ ကဵုဂွံကူချပ်ဂွံမံၚ်လၟိုန်ညိ။ 
&quot;အရာအိုတ်သီုဂှ်ဒးဗက်သောၚ်ကလးဖအိုတ်ဟွံသေၚ်&quot;။ 
&quot;ဇၟာပ်ကသပ်မချပ်ဂှ် ဒးဖအိုတ်ဟွံသေၚ်&quot;။
&quot;ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂွံကၠိုဟ်လ္တူအဲမာန်ဂှ်အဲဒးကေတ်တာလျိုၚ်ဖအိုတ်ဟွံသေၚ်&quot;။ 
&quot;အရာအဲမတံၚ်တာစိုတ်ဟွံမာန်ဂှ်အဲဒးဗလးမာန်ဏောၚ်&quot;။
&quot;စိုတ်အဲ အဲပိုၚ်တုဲခၠေဝ်သှ်အာဏောၚ်&quot;။
ဒြဟတ်စိုတ်သွက်မၞး
မၞးဂှ်ချပ်ဂၠိုၚ်တုဲစိုတ်ဂၠိ၊လဆောဝ်မ္ဂးအရေဝ်မွဲပါၚ်ဓဝ်ဂှ်ဒးချပ်ထောံမာဂလိုၚ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရမူဟိုတ်အဲဒးဒှ်ဗီုဏံရောဂှ်လ္ပမှာန်ညိ။ 
စၞးဂှ် မှာန်ဗီုဏံညိ။ 
ဗီုလဵုအဲသ္ပမှခိုဟ်ဂၠိုၚ်ရော။ 
မိက်ဂွံသ္ဂးဂှ် ဆလအ်မှစိုတ်ဟွံဂၠိရဟွံသေၚ်။ အခိၚ်ရစိုတ်ဂၠိမံၚ်ဂှ်ညံၚ်ဂွံမၚ်မွဲစိုတ်မာန်။ အခိၚ်ရကသပ်ပိုဲမံက်ကၠုၚ်မ္ဂး စိုတ်ပိုဲညံၚ်ဂွိုအ်ပါဗက်လက္ကရဴဂှ်ဖအိုတ်။ အခိၚ်ရညးမွဲမွဲ ကၠောန်ဒးကဵုပိုဲ ဂိအာကီုဒှ်ညံၚ်ဂွိုအ်ကလေၚ်ဗဂိဒးညးတံလဝါဲဂှ်ညိ၊ လဆောဝ်မ္ဂးသ္ၚိတ်ဇြမံၚ်ဂှ် ဒှ်တၚ်ယုတ်ဒုက်ဟွံသေၚ်။ စိုတ်ဇကု ဇကုမၚ်မွဲမာန်အာဂှ်ဒှ်ဒြဟတ်သွက်ဇကုမွဲကီုရ။ ဇကုဟွံက္လေၚ်ဟီုဂှ် ကျအာရဟွံသေၚ်။ ဒက်ပ္တိုန်စိုတ်ၜိုဟ်လလံသွက်ဇကုရ။ လဆောဝ်မ္ဂးဗလးထောံဂှ်ဒိုအ်တဲရဟွံသေၚ်၊ဟံၚ်ပြာ်စိုတ်ဇကုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အနာဂတ်ဂတနူဏံ စိုတ်ဂၠိကၠုၚ်မ္ဂးညံၚ်ဂွံပဒေါံမာန်၊ ချပ်ဂၠိုၚ်အာမ္ဂးကသပ်ဇကုညံၚ်ဂွံက္လေၚ်သ္ၚဳဂၠိပ်မာန်၊ မၞိဟ်တံဂလိုၚ်လဵုဟီုဟီုၚ္ၚုဟ်မးဇကုညံၚ်ဂွိုအ်ဝိုတ်၊ အရာတံၚ်တာစိုတ်ဟွံမာန်ဂှ်ဗလးညံၚ်ဂွံမာန်၊ တုဲပၠန် ကဵုဂွံဒှ်မၞိဟ်ဂံၚ်လဗိုန်ဇကုၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်မာန်ညိ။🌿
မၞးဂှ်လွဳၜံၚ်လဝ်အရၚ်ဂွံဒှ်မၞိဟ်စိုတ်ဂၠိဂၠိမွဲတၠဟွံသေၚ်။ မၞးဂှ်ဒှ်မၞိဟ်မာန်စိုတ်မွဲရ။ 
ပ္ဍဲတ္ၚဲဏံမၚ်မွဲစိုတ်ဟွံမာန်ဏီလေဝ်ကိစ္စဟွံမွဲပုဟ်၊ ဆဂး တ္ၚဲဏံဂှ် စိုတ်တန်နူကဵုတ္ၚဲကဏေံတေံဏီမ္ဂး ညအ်ဂှ်ပရေၚ်တဴတက်မွဲရ။  
စိုပ်မွဲတ္ၚဲ ကာလဒးကလေၚ်ဂတးရံၚ်ဇကုဇကုမ္ဂး သြဝ်...အဲဏံဂှ်ဗီုအခိၚ်ကၠာတေံဟွံသေၚ်ရပုဟ်၊အရာအိုတ်သီုဂှ်အဲဟွံစွံလဝ်ပ္ဍဲက္ဍဟ်အဲရပုဟ်။ အခိၚ်ဂှ်မ္ဂး ဇကုဇကု ထိုၚ်သးကၠုၚ်ကေတ်တ်ရ။ 
#အဲတီအိုတ်တုဲဟီုမံၚ်ဟွံသေၚ်ရ #self-reflection #KonEain
[[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၀၉:၀၉၊ ၂၁ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== ဒုၚ်စရၚ်မာန်ကဵု ပရေၚ်ပြံၚ်သၠာဲ ==
ဒုၚ်စရၚ်မာန်ကဵု ပရေၚ်ပြံၚ်သၠာဲ
🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀

🍀 တ္ၚဲဏံ အရာပိုယ်ဆဵုဂဗဒၟံၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်သွက်တ္ၚဲဏံမွဲတ္ၚဲတုဲ သွက်အလုံမွဲဘဝ ဟွံသေၚ်ရ။ ဂလာန်ဏံဝွံ ပ္ဍဲဘဝပိုယ် အခိၚ်ဒးဇီုကပိုက်ကၠုၚ်ကဵု ပြဿနာ နာနာသာ်တအ် ဒှ်ဂလာန် ဇြဟတ်စိုတ်ပိုယ်ကီုဂှ် ကာလဆဵုဂဗကဵု တ္ၚဲခိုဟ်တ္ၚဲပြဲတအ်လေဝ် ဇိုၚ်ညံၚ်ဟွံဂွံဗၠးနူတိဂှ် သ္ဒးစွံသတိရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဘဝဟီုဂှ် ဟိုတ်နွံဒၟံၚ်ကဵု ကိုန်ဂစိုတ်မွဲ ဟွံသေၚ်ရသေၚ်ဟာ။ 

🍀 ပြဟ်ပြဟ်ဏံ ပရေၚ်ကမၠောန်ဇကု ပြေပြံၚ်ကလိတ်ကလောတ်ဒၟံၚ်ကီုလေဝ် မွဲတ္ၚဲ ဒးဒုၚ်ဆဵုဂဗကဵု တၚ်ဆောံဗတအ်လေဝ် ဒှ်မာန်တုဲ အဃောအခေါၚ်အရာနွံ သွာၚ်စုၚ်စုၚ် သ္ဒးဂစာန်လဝ် ဒးကၟောန်လဝ်ဏောၚ်ဂှ် လ္ပဝိုတ်ညိ။ အဃောလှုဲသြန်တအ်နွံ သုၚ်စောဲၜိုတ်ဒးစိုတ် လၟိဟ်သြန်တိတ်တအ် ဟွံဂွံသ္ပသတိတှ်ေ တ္ၚဲလှုဲသြန်တအ်ဟွံမွဲမ္ဂး ဒှ်ပြဿနာလေပ်ရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်ရ လှုဲသြန်တအ်ဂှ် ကောပ်ကာဲဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်တုဲ သုၚ်စောဲထေက်ရ။ 

🍀 ဆလအ်မှ အဲဟွံဒးဝါတ်ရပုဟ် လဝ်စိုတ်သာ်ဏံတုဲ ကၠောန်သ္ပဒၟံၚ်မ္ဂး ကံပရေံတအ် စိုပ်ဗက်ဟွံဂတာပ် ဒှ်ဒဒိုက်မာန်ဖအိုတ်ရ။ အဃောပရေၚ်လှုဲသြန်တအ် ပြေပြံၚ်ဒၟံၚ်၊ ပရေၚ်ဂလိုက်တမ်ရိုဟ် ကၠောန်လဝ် ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်မှ အခိၚ်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်စှ်ေမ္ဂး သ္ဂောံဒုၚ်စရၚ်မာန်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂၠာဲလှုဲနူကဵုဒၞာဲ Comfort Zone မွဲဒၞာဲဓဝ်ဂှ် လ္ပသ္ပတုဲ နူကဵုဗွိုၚ်တၞဟ်လေဝ် သၠဲပ္တိတ်ပရေၚ်ဘဏ္ဍာဇကုညိ။

🍀 အခေါၚ်အရာဟီုဂှ် ၜါဝါ ဟွံကၠုၚ်ရ။ နူကဵုအဝဲဍောတ်သွတ်ဒၟံၚ်ဏံ ပရေၚ်ပညာကီု ပရေၚ်ဗုၚ်ဂၞဴကီု လ္ပတံၚ်အခိၚ်မွဲသာ် ဂၠာဲလဝ်ညိ။ အခိၚ်လောန်ၜက်အာတုဲမ္ဂး မုသ္ပဟွံဂွံရ။ ပ္ဍဲဘဝမၞိဟ်တအ် သ္ဂောံစိုပ်ဒဒိုက်ဂှ် အဃောအခိၚ်ခိုဟ်တေံ ဟိုတ်နူဟွံဂစာန်ကၠုၚ်လဝ်၊ အခေါၚ်အရာတအ် ဟိုတ်နူဟွံကေမ်ဇျှာပ်လဝ်တအ်ရ။ 

🍀 ပ္ဍဲတရဴဂျိုၚ်တဴဒၟံၚ်ဏံ လၟေၚ်တ္ၚဲဂှ် တိုန်စှ်ေ ဟိုတ်နွံဒၟံၚ်ဂၠိုၚ် ပြံၚ်သၠာဲမြက်ဒၟံၚ်တုဲ ညံၚ်သ္ဂောံဒုၚ်စရၚ်ကဵု အပြံၚ်သၠာဲတအ်မာန်ဂှ် ပရေၚ်စိုတ်ဓါတ်လေဝ် သ္ဒးကြံၚ်မ္ၚိုဟ်ရ။ မၞိဟ်ဟွံမွဲကဵု စိုတ်ဓါတ်ကြံၚ်မ္ၚိုဟ်တအ်ဝွံ ပ္ဍဲဒၞာဲလ္တူတေံ တန်တဴလအ်လအ် ဟွံမာန်ရ။ ဇီုကၠုၚ်ကဵုလောကဓဝ် ပရေံပရေံမ္ဂး ဒုၚ်စရၚ်ဟွံမာန်တုဲ ဇီုကၠုၚ်ကဵုအံၚ်ဇၞးတအ်မ္ဂး လီုလာ်အာလေပ်ရ။ 

🍀 အခိၚ်ဇကုစိုပ်ကဆံၚ်လ္တူတေံမ္ဂး ပရေၚ်လဟီုလဂးကီု ပရေၚ်မံၚ်စံၚ် သ္ဒးဍိုဟ်ကေက်ရ။ အလဵုဇကု ဟီုပ္တိုန်စပရောဇကုဂှ် ဒှ်ဟွံထေက်တုဲ သ္ဒးဖျဝ်လဝ်မာနရောၚ်။ ဖျဝ်မာနဟီုဂှ် ဒှ်မ္ၚဵုမွဲဂကူရ။ မၞိဟ်ဖျဝ်မာနဟွံလေပ်တအ်ဂှ် အခိၚ်ဇီုကပိုက်ကဵု ကံပရေံတအ်မ္ဂး ဒးဒုၚ်ဂိဂၠိုၚ်ရ။ 

🍀 ပွအံၚ်ဇၞးဂှ် ပ္ဍဲဇရေၚ်မၞိဟ်စိုတ်ဓါတ်ကြံၚ်က္ဍုဟ်ဟွံမွဲဂှ် တန်တဴလအ်လဟွံမာန်၊ ပရေၚ်ကြံၚ်က္ဍုဟ်တအ် ဟွံမွဲမ္ဂး ဇိုၚ်ဗၠးလေပ်ရ။ အံၚ်ဇၞးဒၟံၚ်လၟိုန်ဏောၚ် ထေၚ်တုဲ ဟွံဆက်ဆောံကဵုညးဂမၠိုၚ်ခိုဟ်ခိုဟ်တအ်၊ ဟွံသ္ပဂရုတအ် ဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး အရာတအ်ဏံဝွံ ဒှ်အရာပလီုပလာ် စိုတ်ဓါတ်အံၚ်ဇၞးပိုယ်ရ။ စိုတ်ဂှ် သ္ဒးစွံလဝ် မွဲဗလးဓဝ်တုဲ ဇၟာပ်မၞိဟ် ပိုယ်သ္ဒးရှ်ေသှ်ေရ။ ရံၚ်အာ မၞိဟ်အံၚ်ဇၞး ညးဂမၠိုၚ်ဗက်ဟွံမာန်တအ်မ္ဂး တၚ်မၞုက်ဓလုက်ညးတအ်ဂှ် ဆေၚ်စပ်ကဵု ညးဂမၠိုၚ်မ္ဂး ဓဝ်ရှ်ေသှ်ေနွံပေၚ်ပေၚ်တအ်ရ။ 

🍀 ပ္ဍဲကဵု ၂၁ ဗွဝ်ကၠံဏံ ဆေၚ်စပ်ကဵု Music Industry မ္ဂး မၞုံယၟု Taylor Swift မ္ဂး လ္တူညးဂမၠိုၚ် ဓဝ်ရှ်ေသှ်ေ ဍိုက်ပေၚ်တဴဂှ် သ္ဂောံဆဵုကေတ်ရ။ ဣဏံဝွံ ဒှ်အရာသ္ဒးသ္ဍိုက်မၠိုက်မွဲရ။ အခိၚ်တိုန်အခန်ကၞာမွဲမွဲမ္ဂး ပ္တိုန်ဂုဏ်ကုညးဂမၠိုၚ် ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ညးလဵုမွဲ ဒယှ်ေဒယှ်ေဒၟံၚ်လ္တူစၚ် ကဵုဇြဟတ်ဗဵု ကဵုအာရီုပေၚ်ပေၚ်ရ။ လ္တူပရေၚ်အံၚ်ဇၞးညးသ္အာၚ်လေဝ် မိပ်မြဟ်ကဵုလေပ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရလေဝ် ညးဂမၠိုၚ်တအ် ရှ်ေသှ်ေတဴ Taylor Swift ဗွဲမလောန်။ 

🍀 Taylor Swift ဂွံအံၚ်ဇၞးဂှ် ဟိုတ်နူစိုတ်ဓါတ်လေဝ် ပါလုပ်တၟာဂလိုၚ်ရ။ နူစဍေံစိုပ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲလောက အနုသုခုမဏံ မၞိဟ်ပြိုၚ်ပကာန် မၞိဟ်ထပက်ဇိုၚ်တအ် နွံဂၠိုၚ်ဂၠၚ်ကီုလေဝ် စိုတ်ဓါတ်ဟွံစှ်ေမွဲသာ် ထမံက်ထ္ၜးရုပ်ရဴ အတိုၚ်တၚ်ရန်တၟံဇကုရ။ ကာလစိုပ်ကၠုၚ် ကဆံၚ်သၠုၚ်အိုတ်ဏံပၠန်လေဝ် နကဵုစိုတ်ဗစာရဏာ တံၚ်တဲထ္ၜးလဘာ် New Artists တအ်လၟိုန်။ သွက်မၞိဟ်ပြိုၚ်ပကာန် မၞိဟ်ထပက်ဇိုၚ် Taylor Swift မွဲအခိၚ်တေံဂှ် ဟိုတ်နူစိုတ်ညးတအ် ယုတ်သဝ်တုဲ Taylor Swift အံၚ်ဇၞးတိုန်ခဍၚ် ဘဝညးတအ် သဝ်ယုတ်စှ်ေခဍၚ်ရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ပရေၚ်အံၚ်ဇၞး သ္ဂောံတန်တဴဍာ်ဇမၠိၚ်ဂှ် စိုတ်ဓါတ်ကြံၚ်မ္ၚိုဟ်တအ် နွံပၟိက်ရ။ 

🍀 ဇၟာပ်ဇကုစိုပ်ကဆံၚ်လ္တူ မာနလ္ပသၠုၚ်ညိ။ ဂစေံတအ်ဂှ် အဃောဂျိုၚ်ဒၟံၚ်ဏံ စတဴ ခၟောတ်တအ်တုဲ အခိၚ်ဂစေံချိုတ်ဂှ် ခၟောတ်တအ် ကလေၚ်စ ဖျုန်ဂစေံတအ်ပၠန်ရ။ ဘဝမၞိဟ်တအ်လေဝ် မၞိဟ်ဇြဟတ်အောန်နူဇကုဂှ် လ္ပကေတ်မာန်တုဲ သ္ဒးရှ်ေသှ်ေတဴရောၚ်။ ဝိပက်ဟီုဂှ် ဍေံဟွံမၚ် ဘဝဂတ အရာဇကုကၠောန် ဇကုကလေၚ်ဒးဂှ်ရ အဃောဇကုတဴတက်ဂှ် အထေၚ်ကဵုညးဂမၠိုၚ် ဟွံထေက်ရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ပရေၚ်အံၚ်ဇၞးဇကု တန်တဴဒၟံၚ်ဟွံသေၚ်တုဲ ညးဂမၠိုၚ်တအ်လေဝ် သဝ်ဒၟံၚ်လၟိုန်ဟွံသေၚ်ရ။ 

🍀 စိုတ်ဇိုၚ်ဗၠးနူတိဂှ် ပလီုပလာ်တဴ မၞိဟ်ပိုယ်တအ်ရ။ ကျာ်ဇၞော် ပါချုပ် မြော်လဝ်ဂှ် “ဒေဝဒတ် မုဟိုတ်သ္ဂောံလီုလာ်အာရောမ္ဂး ဟိုတ်နူအထေၚ်ဇၞော်ဒးဇကုဇကုတုဲ ဇိုၚ်ဗၠးအာနူတိရောၚ်” တွံလဝ် သာ်ဝွံရ။ အဇာတသတြု သ္ပသြဝ်ပရဲကဵု ညးတေံတုဲ “အဲဂှ် ဒှ်မၞိဟ် ဨကရာဇ် ရှ်ေသှ်ေဏောၚ်” သာ်ဏံ စိုတ်အထေၚ်ဇၞော်ဇကုဇကု လုပ်အာရ။ အဆက်ဖိုလ်ဍေံဂှ် အရာကၠောန်ဟွံထေက်ဂှ် ဒှ်ဆက်ကၠောန်အာ လၟေၚ်လၟေၚ်တုဲ ပွလီုလာ်စိုက်ထောၚ်တအ် ဒှ်ကၠုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ စိုတ်ဓါတ်ပိုယ် ညံၚ်ဟွံဂွံ ဗၠးနူတိဂှ် နွံပၟိက်တဴရ။ 

🍀 ကာလဆဵုဂဗကဵု လောကဓဝ်ပရေံတအ်လေဝ် သွက်ဂွံဒုၚ်စရၚ်မာန် သ္ဒးပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်စိုတ်ရ။ အတိုၚ်သဳကၠဳလဝ် ဗွဲလ္တူတေံဂှ်ရ အခိၚ်အခေါၚ်အရာခိုဟ် သ္ဒးဂစာန်လဝ်တုဲ ကာလ ဇီုကပိုက်ကၠုၚ်ကဵု ကျဟောမ်ဗြမ်မ္ဂးလေဝ် ညံၚ်ဂွံကလေၚ်စနူ ကဆံၚ်မွဲမာန်ပၠန်ဂှ် ဒးကြံၚ်မ္ၚိုဟ်လဝ် စိုတ်ဓါတ်ရ။ စိုပ်ကၠုၚ်အခိၚ်ဇကုဇြဟတ်စှ်ေမ္ဂး မၞိဟ်ဗဒါဲဇကု ပြံၚ်သၠာဲအာမာန်ရ။ မွဲအခိၚ်တေံ ၜိုန်ထိုၚ်သးကီုလေဝ် စိုပ်ကၠုၚ်အခိၚ်သဝ်စှ်ေဏံ သာဲထောံဇကုမာန်ရ။ ကာလဂှ်မ္ဂး အလဵုဇကုစိုတ်ဓါတ်လ္ပစှ်ေတုဲ သဘဴမၞိဟ် ပြံၚ်သၠာဲမာန်ဒၟံၚ်ရောၚ်ဂှ် ပၠုပ်တဴဂၠံစိုတ်တုဲ လ္တူမၞိဟ်အရေဝ်ဍာတ် လ္တူကျာတအ်လေဝ် လ္ပဗက်သာယျာပြဟ်ညိ။

🍀 မွဲအခိၚ်တေံ ရှ်ေသှ်ေတဴကွေံရ၊ ယဵုလ္ဂူတုဲ ကဵုလဝ်ဖျုန်တအ်ဂှ် အခိၚ်ဇကု ပြေပြံၚ်ရောၚ် နွံဒၟံၚ်ဗဒါဲဇကုရ။ အခိၚ်ဇကု မုဟွံမွဲမ္ဂး ဟွံကလေၚ်ဂတးရံၚ်ဇကုရ။ အလဵုဇကုလေဝ် အဃောအံၚ်ဇၞးဒၟံၚ်ဏံ မၞိဟ်ဒုၚ်ကၠုၚ်ဒဒိုက်မွဲစွံ ဒုၚ်ဂိသွက်ဇကုတအ်ဂှ် လ္ပဆက်ဆောံဒး ပရေံပရေံညိ။ မၞိဟ်တအ်ဏံရ အခိၚ်ဇကုသဝ်စှ်ေတအ် ဒှ်မၞိဟ်ဘိုၚ်လဘာ်တအ်ရ။ 

🍀 ဘဝဇကု အကာဲအရာလဵုနွံနွံ စိုတ်မွဲဂှ် စွံလဝ်သၠုၚ်သၠုၚ်ညိ။ ကာလစိုပ်အခိၚ်အံၚ်ဇၞး ဗီုမိပ်မြဟ်ဂှ် စိုပ်အခိၚ်ကျဟောမ်ဗြမ်လေဝ် သ္ဒးစွံစိုတ်လေပ်ရ။ ပရေၚ်ပြံၚ်သၠာဲ ဟိုတ်နွံဒၟံၚ်လၟိုန်ဂှ်ရ စိုတ်ဓါတ်ကြံၚ်မ္ၚိုဟ်ဂှ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်တုဲ နကဵုသတိနွံနွံ သွက်ဒုၚ်စရၚ်မာန် ဂစာန်အာညိ။

🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀

# လိက်ပရေၚ်ဏံဝွံ ကၠာဲနူကဵု Good Vibes only get happy ရအဴ။ 

#ဗွဲမေတ္တာဟေၚ်
#ဇမ္ပာထဝ်
[[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၀၉:၃၆၊ ၂၁ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ဇကုဟွံမိပ်မြဟ်မ္ဂး ==
ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ဇကုဟွံမိပ်မြဟ်မ္ဂး 
🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺

🌺 ပ္ဍဲဘဝဝွံ ပွပမိပ်မြဟ်ဂှ် ၜိုန်ကိစ္စဇၞော်ကီုလေဝ် အရိုဟ်တ္ၚဲ ဂွံမိပ်မြဟ်ဂှ် ဒှ်ဟွံမာန်ရ။ ဣဏံဝွံ ဒှ်ဓမ္မတာရ ၜိုန်ဟီုကၠာလေဝ် တ္ၚဲဟွံမိပ်မြဟ်တအ် ဂၠိုၚ်တိုန်ဒၟံၚ်၊ တ္ၚဲဂြိုၚ်ဟွံမာန်တအ် ဂၠိုၚ်တိုန်ဒၟံၚ်၊ မုအရာမွဲရံၚ်ရံၚ် စိုတ်ဟွံမြဟ်ကၠုၚ်ယျမ္ဂး ဒးကၠောန်သ္ပမွဲမွဲသာ် ထေက်ရ။ 

ဗီုဂှ်ဟွံကၠောန်မ္ဂး Negative Energy တအ် ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်တုဲ စိုတ်ဓါတ်စှ်ေကၠုၚ် ဒှ်လေပ်ရ။ လဆောဝ်လဆောဝ် အဃောမံၚ်ဒၟံၚ်ဖိုဟ်ဂှ် လ္ၚုလ္ၚန်ကၠုၚ် ဒှ်လေပ်ရ။ ဒှ်ကၠုၚ်သာ်ဂှ်မ္ဂး ကၠောန်ဗက် နဲကဲတအ်တုဲ အလဵုဇကု သ္ပတဴ Refresh, Restart ညိ။ 

၁- ပြံၚ်သၠာဲညိ
🌺🌺🌺🌺🌺

ပြံၚ်သၠာဲစမ်ရံၚ် စိုတ် ကေုာံ ဗီုပြၚ် မံၚ်တအ်ညိ။ ဗီုပြၚ်ဗွိုက်လတက်ဒၟံၚ်လၟိုန်တအ်၊ အရံၚ်ပဠောံတအ် သၠာဲလတက်စမ်ရံၚ်ညိ။ ညးချူလိက်ဏံမ္ဂး ပဠောံညးမ္ဂး လတက်တဴ အရံၚ်ဗုဗုကဵုဗ္စံက်ဗ္စံက်ရဂၠိုၚ် ဆ္ဂး စိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ် ဒှ်တိုန်မ္ဂး ရုဲစှ်လတက်ပဠောံ ကဵုအရံၚ်တအ်ရ။ 

🌺  မံၚ်ဓမ္မတာမ္ဂး နာဍဳစုတ်ပ္ဍဲတဲတအ် ဟွံဒးစိုတ်စုတ်ဂှ် စုတ်စမ်ကၠုၚ်တုဲ ဒးကၠုၚ်ဂၞပ်စိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပြံၚ်သၠာဲဗွိုက်လတက်ညိ။ ဗီုပြၚ်သော်က္ဍိုပ်တအ်လေဝ် ပြံၚ်သၠာဲမာန်ရ။ သော်ဟီုဂှ် ဒှ်မုက်ဒုတိယရသေၚ်ဟာ---ပြံၚ်သၠာဲဗီုပြၚ်သော်က္ဍိုပ်တုဲ ဇကုဝွံ ညံၚ်ကဵုဒှ်အာ မၞိဟ်တၟိမွဲကီုရ။ 

🌺 ဗီုပြၚ်စသုၚ်လေဝ် ပြံၚ်သၠာဲစမ်ရံၚ်ညိ။ စၞစ ကၠောန်လဝ်ဒတုဲတအ်၊ စၞစခၞာလဝ်ကဵုကၠေၚ်တအ် ပါဲကၠေံတုဲ စစမ်ရံၚ် စၞစသဘာဝတအ်ညိ။ ဥပမာ- သၞေဝ်ကေဝ်တအ်။ ပါဲကၠေံ စစၞ မပ္တံကဵု ခၞာအာလူတအ်တုဲ စတဴကဵုသတ်ဆုတအ်ညိ။ Energy drinks ကေုာံ ဓါတ် Caffeine တအ်ယှအ်တုဲ သုၚ်ကဵုဍာ်ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ညိ။ ဇကုဇကောဝ်ပိုယ် သာဍာကၠုၚ်ရောၚ်။ 

🌺 လချပ်ပိုယ် ပြံၚ်သၠာဲညိ။ တၚ်ပရေံဒှ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုယ်တအ် ချပ်ဒၟံၚ်ဂှ်လေဝ် ကော်ဂး လချပ်ရ။ တၚ်ခိုဟ်ဒှ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုယ် ချပ်ဒၟံၚ်ဂှ်လေဝ် ကော်ဂး လချပ်ရ။ ယဝ်က္ဍဟ်ပိုယ် ချပ်ကၠုၚ် လပါ်ပရေံဏောၚ် ဂွံကၠုၚ်သတိယျမ္ဂး ပြံၚ်သၠာဲထောံကဵု လချပ်ခိုဟ်တအ်ညိ။ ဥပမာ- ဇကုပလံၚ်ဏာလိက် ပ္ဍဲ messenger တုဲ ဍေံဟွံကလေၚ်လိက်မ္ဂး စိုတ်ဒေါသတအ်၊ စိုတ်သံသယတအ် လချပ်လောန်ၜက်အာတအ် လ္ပကဵုဒှ်ဏီတုဲ ဟိုတ်ဍေံဟွံသၠးတုဲ၊ ဟိုတ်နူကိစ္စဇၞော်မွဲမွဲ ပရေၚ် personal မွဲမွဲ က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်တုဲ ကလေၚ်လိက် ဟွံဂတာပ်ဏောၚ် သာ်ဝွံ ဗပေၚ်ချပ်ကဵုညိ။ 

🌺 စိုတ်ညးမွဲလပါ်တေံဂှ် ပိုယ်တအ်ထိၚ်ဟွံဂွံရ။ ယဝ်လချပ်ပိုယ်သၠာဲမ္ဂး ဘဝပိုယ်လေဝ် သၠာဲကၠုၚ်ရ။ လဆောဝ် လချပ်ပိုယ်တအ်ဂှ် ဟိုတ်ဒှ်ပြဿနာလေပ်ဒၟံၚ်တုဲ ဇၟာပ်တ္ၚဲ ဟွံမိပ်မြဟ်ကၠုၚ်မ္ဂး လချပ်ပိုယ် ပြံၚ်သၠာဲကဵုဂှ် လ္ပဝိုတ်ညိ။ 

၂- ဆဵုဂဗကဵု မိဿဟာဲတၟိတၟိညိ
🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺

ပ္ဍဲဗွိုၚ်ဘဝပိုယ် တၟေၚ်တၟေၚ်တအ် ဟွံမွဲ၊ လ္ၚုကၠုၚ်ယျမ္ဂး သၠဲပ္တိတ်ဗွိုၚ်ဇကုညိ။ လ္တူ online ကီုဒှ်၊ မ္ၚးဏံကီုဒှ် ဒုၚ်တဲဆဵုကဵုမိဿဟာဲတအ်ညိ။ 

🌺 ညးချူလိက်ဏံမ္ဂး သ္ကအ်ရဲ လ္တူ online ဒုၚ်တဲညိညိဓဝ်ရ။ မၞိဟ်တအ်ဝွံလေဝ် မၞိဟ်တီဒၟံၚ်မ္ၚးရဂၠိုၚ်။ လအ်ကၠုၚ်တုဲ လဆောဝ် post  တၟေၚ်တအ် ဟွံဂွံဗဵုလအ်တုဲ လ္ၚုကၠုၚ်၊ page မ္ဂးတှ်ေလေဝ် like လဝ် ပရောလိက်ပတ်ရဂၠိုၚ်တုဲ post ဆေၚ်စပ်ကဵုလိက်တအ်ရ  တိုန်ဒၟံၚ်။ 

🌺 ယဝ်စိုတ်လ္ၚုတအ် ဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး ဒှ်တဲရဲတၟိညိညတုဲ သၠဲပ္တိတ်ဗွိုၚ်ဇကုရ။ ကိစ္စဇၞော်မွဲဂှ် ရဲခိုဟ်ခိုဟ်တအ်ရ ဒုၚ်တဲတုဲ ရဲပရေံပရေံတအ် ညံၚ်ဂွံဝေၚ်ပါဲလေပ်ဂှ် နွံပၟိက်ရ။ Social media ဂှ် သုၚ်စောဲဆဗၞတ် သွက်ဂွံမိပ်မြဟ်တုဲ အရာဒးဒှ်အကုသိုလ်ဂှ် ဝေၚ်ပါဲညိ။

🌺 ပ္ဍဲလောကမ္ၚးဏံလေဝ် ဒက်ပ္တန်မိဿဟာဲညိ။ မိဿဟာဲဂၠိုၚ်ဂှ် ဒှ်အရာမိပ်မြဟ်မွဲသာ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် မိဿဟာဲခိုဟ်ခိုဟ်ဂှ် ရုဲစှ် ထဍိုဟ်ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်တုဲ သွက်ညးလ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး ဒးပံၚ်ဖက်သာဲသာဲလေဝ် နွံရ။ 

🌺 ဒေံဗၠာဲဍောတ်အိုတ် ညးချူလိက်ဏံမ္ဂး သ္ကအ်ရဲဂၠိုၚ်တုဲ ဒှ်မၞိဟ် ပရေၚ်ဆက်ဆောံခိုဟ်မွဲတၠရ။ ညးချူလိက်ဏံမ္ဂး ဒှ်မၞိဟ်မံၚ်ကၟောန်မွဲတၠတုဲ သ္ကအ်ရဲအောန်တဴရ။ ဒေံညးဂှ်မ္ဂး ဆဵုမွဲချိုန်ခဏဍောတ်လေဝ် ဒဒှ်ေအာရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်ရ သ္ကအ်ရဲဂၠိုၚ်။ တၟေၚ်မွဲသာ်ဂှ် ဟိုတ်နူသ္ကအ်ရဲဂၠိုၚ်တုဲ မိပ်မြဟ်ဒၟံၚ်လၟိုန်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ 

🌺 မွဲတ္ၚဲဂှ် ဒေံညးဂှ် အဃောကၠုၚ်ဝေၚ် သ္ၚိနွံပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ်ဂှ်တုဲ လုပ်အာဝေၚ် Gym ညးချူလိက်အာဒၟံၚ်လၟိုန်ဂှ်ရ။ 

ညးချူလိက်ဂှ် အာဂွံ Gym ပွိုၚ် ၆ ဂိတု ဒှ်ယျ မၞိဟ်ဒယှ်ေဒယှ် မွဲတၠလေဝ် ဟွံမွဲဏီ။ ညးချူလိက်ဏံ စၟတ်လဝ်ဂှ် မွဲတ္ၚဲမှ ဂွံအခေါၚ်ဝေၚ် ပွိုၚ် ၂ နာဍဳညိကီု ယဝ်ထပ်တက်ကျာ ညးသ္အာၚ်တအ်ပၠန်မ္ဂး အခိၚ်ဝေၚ်ဇကု အောန်အာရ။ 

🌺 ဆ္ဂး ဒေံညးဂှ် လုပ်ဝေၚ်ဂွံ မွဲသတ္တဟာညိကီု ဍုက်ကေဝ်ဒယှ်ေဒယှ်အာခိုဟ်ခိုဟ်ကဵု မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ယျ။ ဒှ်အာသ္ကအ်ရဲကဵု မၞိဟ်ဇၞော်နူဍေံကီု၊ မၞိဟ်ဍောတ်နူဍေံကီုတအ်ရ။ ညးချူလိက် ညာတ်ဒးတုဲ အမ်သဝ်အာရ။ ဟိုတ်နူဒေံညးတုဲ ညးလေဝ် ဂွံအခေါၚ် ဒယှ်ေဒယှ်အာ မၞိဟ်ဝေၚ် Gym ဂှ် ညိညိကီုရ။ ဟိုတ်နူဂွံကၠုၚ်မိဿဟာဲ ပ္ဍဲ Gym ဂှ်တုဲ ဂွံအာဝေၚ်ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်ဇြဟတ်ယျ၊ မၞိဟ်ရီုဗၚ်ဇကုလေဝ် နွံကၠုၚ်တုဲ သာတုဲ မိပ်မြဟ်ကၠုၚ်ယျ။ ဒှ်သာ်ဂှ်ရ မိက်ဂွံမိပ်မြဟ်မ္ဂး အရာဒးဒက်မိတ်ဂှ် နွံပၟိက်တဴရ။ 

🌺 ဍေံကော်မှ အဲကော် စွံလဝ်စိုတ် main character လၟိုန်မ္ဂး ဘဝပိုယ် လ္ၚုလ္ၚန်ကၠုၚ်မာန်ရ။ ယဝ်ဟွံမိပ်မြဟ်ကၠုၚ်မ္ဂး ဒက်မိတ်ညိ။ နူကဵုသ္ကအ်ရဲတအ် ဂွံမိၚ်ပရောနာနာ ပရေၚ်တတ်ထပါ်နာနာ နူသ္ကအ်ရဲတအ်ဂှ် စိုတ်လုပ်စ ခိုဟ်ကွေံကွေံရောၚ်။ ဒှ်ဖိုလ် သွက်ဘဝပိုယ်ကီုရ။ နွံမွဲဓဝ်ရ သ္ဒးစွံသတိ--ညံၚ်သ္ကအ်ရဲဟွံဂွံဗၠေတ်မွဲဟေၚ်ရ။ အရာဏံဂှ် အရာသ္ဒးစွံသတိ ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ။ 

၃- ဝေၚ်ပါဲကၠေံ စိုတ်ဓါတ်ဂွညိ
🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺

🌺 သွက်ဂွံမိပ်မြဟ်မ္ဂး စိုတ်ဂွဂှ် ဒးဝေၚ်ပါဲရ။ မွဲမွဲသာ်မ္ဂး ဖေက်မၞိဟ်တအ် အထေၚ်ဍောတ်၊ ဟိုတ်နူတၚ်ဍိုန်လျ ဘဝဇကုတုဲ ဂွကဵုညးဂမၠိုၚ်တအ်၊ ဍာံဍာံဂှ် ပိုယ်တအ် သ္ဒးမံၚ်ကဵု ဘဝပိုယ်ဇေတ်ဇေတ်တုဲ စိုတ်ဂွဂှ် ဒးပါဲလဝ်ဟေၚ်ရ။ 

🌺 ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုဘဝပိုယ် ဍာံဇေတ်ဂှ်ရ ဂၠာဲမိပ်မြဟ်မာန်ကၠုၚ်ရ။ ကာလဂှ်မှ မၞိဟ်စိုတ်ဓါတ်တုပ်ကဵုပိုယ် ဒ္ဂေတ်တုပ်ကဵုပိုယ် ပိုယ်ဂၠာဲဆဵုတုဲ ပါ်ပရအ် ပွမမိပ်မြဟ်တအ်မာန်။ မၞိဟ်တအ်ဂှ် အရာဇကုမိပ်မြဟ်ဂှ်ကီု၊ အရာစိုတ်ၜိုဟ်သြိုဟ်ဏောၚ် ထေၚ်တုဲ ကၠောန်သ္ပဒၟံၚ်အိုတ်ရ။ ဇကုဂှ် သွက်ဂွံကၠောန်ပ္တုဲသာ်ဂှ် ယဝ်ဂွဒၟံၚ်မ္ဂး မၞိဟ်ဒးဒုၚ်ဂိဂှ် ဒှ်အလဵုဇကုဟေၚ်ရ။ 

၄- မိပ်မြဟ် ဍာ်ဇမၠေံဂှ် စွံသတိ
🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺

🌺 မၞိဟ်တအ် ဟွံမိပ်မြဟ်တိုန်မ္ဂး အာ Bar တအ်၊ Club တအ် သုၚ်ဗၜူတုဲ ဂၠိုက်ဂၠာဲတဴ ပွမမိပ်မြဟ်လေပ်ရ။ ဇေတ်ဇေတ်ဂှ် အရာတအ်ဏံဝွံ ဒှ်အရာမိပ်မြဟ် ဍာ်ဇမၠေံတအ်ရ။ ဟိုတ်နူမိပ်လ္တူကျာဂှ်ရ ပွမိပ်မြဟ်သာ်တအ်ဏံ ကလိဂွံ မွဲချိုန်ခဏတုဲ ဟွံဒုၚ်လအ်လအ်ရ။ 

🌺 ဗ္တံဂှ် သုၚ်ဗၜူတုဲ တ္ၚဲယးတၟးဂှ် က္ဍိုပ်ဂိရမ္ဂး မုတၟေၚ်ရော။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မိပ်မြဟ်ဍာ်ဇမၠေံဂှ် စွံသတိ။ အရာတအ်ဏံဂှ် ဟိုတ်နူစောဲလာံလေပ်ဂှ်ရ လအ်အာမ္ဂး ဟွံပြေပြံၚ်ရ။ စၞးနူဂှ်ဂှ် စိုတ်ပိုယ်ညံၚ်ဂွံကေဝ်ဇြုၚ် ကလိဂွံမိပ်မြဟ်မာန်ဂှ် ဂၠိုက်ဂၠာဲနဲကဲတၞဟ်တၞဟ်ညိ။ 

၅- ယဝ်ဟွံမိပ်မြဟ်ကၠုၚ်မ္ဂး 
🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺

🌺 မၞိဟ်မိပ်မြဟ်တအ်ဂှ် ကလိဂွံမိပ်မြဟ် အဆက်ဆက်မာန်ရ။ မုဟိုတ်မ္ဂး အလဵုဇကု ဟိုတ်နူတီဒၟံၚ် နဲကဲမိပ်မြဟ်တအ်ရ။ သွက်ဂွံမိပ်မြဟ်ဂှ် တၚ်ပ္တဝ်က္ဍိုပ်ဍေံတအ် ဟိုတ်နူဒှ်ဒၟံၚ် Positive တုဲ ပွမမိပ်မြဟ်ဂှ် တြးအာကီုရ။ 

🌺 သွက်ဂွံမိပ်မြဟ် သ္ဒးမၚ်ဒၟံၚ်တအ် ဟွံမွဲရ။ စိုပ်ကဆံၚ်အံၚ်ဇၞးၜိုတ်လဵုမှ၊ ပိုန်ဒြပ်ၜိုတ်လဵု ပိုၚ်ပြဳမှ ဟွံချပ်မွဲသာ် နူကဵုကမၠောန် ဍောတ်ဍောတ်သောဲသောဲတအ်လေဝ် ဂၠံက်ကေတ် ပွမိပ်မြဟ်ဂွံရ။ 

🌺 ဆက်ဆောံကဵုမၞိဟ် ဟွံပါ်ပါဲကဆံၚ်တုဲ မာနဂှ် စွံကၠေံလက္ကရဴတေံရ။ မၞိဟ်နွံဗဒါဲဇကုဂှ် မံၚ်တဴကဵု ဗွဲမဆာန်ကၟိန်ရ။ သွက်ဂွံမိပ်မြဟ်မ္ဂး ဒုၚ်ဖအိုတ်လှုဲသြန်ဂှ် ဟွံဂိုဟ်ကဟောံရ။ သွက်ဂွံမိပ်မြဟ်မ္ဂး ဟွံမၚ်အခိၚ်ရ။ 

🌺 မာနတအ်၊ ကဆံၚ်အလံၚ်တအ် စွံလဝ်မ္ဂး ပွမိပ်မြဟ်သွက်ဇကုဂှ် ဗွိုၚ်ဍောတ်အာရ ဟွံသေၚ်ဟာ။ ဟိုတ်နူစွံမာနတုဲ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ဟွံဓရီုတက်ကျာတအ် နွံဂၠိုၚ်ကၠုၚ်မ္ဂး ဗွိုၚ်ပိုယ် သ္ဂောံပၠးဇိုၚ်တအ် က္ဍန်ကၠုၚ်ရ။ ဒၟာနူဍေံနွံတုဲ အဲဟွံအာပုဟ်၊ မၞိဟ်ဍေံတအ် ပံၚ်နှဴဒၟံၚ်ဂှ် အဲပံၚ်ဟွံစှ်ေပုဟ် ဟိုတ်နူမာနတအ်ဂှ်တအ်ဂှ်တုဲ အလဵုဇကုဟေၚ် ဗတိုက်ထရိုဟ်ထောံ ပွမိပ်မြဟ်ဇကုရ။ 

🌺 သွက်ဂွံမိပ်မြဟ် ဂအေတ်လှုဲ သုၚ်စောဲလှုဲဟွံတိတ်ဂှ် ဒှ်အရာဗၠေတ်မွဲသာ်ဏောၚ် ထေၚ်ကေတ်ရ။ သွက်ဂွံ ထမံက်ထ္ၜးကဵုညးဂမၠိုၚ်တအ် ကေၚ်သုၚ်စောဲလဝ် လှုဲရ၊ အရာဟွံမွဲပၟိက်တအ် ကေၚ်ရာန်လဝ်ရ၊ ဒၞာဲကိစ္စဟွံဇၞော်ဗီုတအ်ဏံ သုၚ်စောဲလဝ်လှုဲ တုဲရမ္ဂး သွက်မၞိဟ်ဆာန်ပိုယ်တအ် သ္ဂောံမိပ်မြဟ်ဂှ် မုဟိုတ်သုၚ်စောဲလှုဲ တဲဂၠေံဒၟံၚ်ဏီရော။ 

🌺 ဂၠာဲဒၟံၚ်လှုဲ သွက်ဂွံသုၚ်စောဲ ဒၞာဲမၞုံကဵုၚုဟ်မး ဗီုတအ်ဏံရ ဟွံသေၚ်ဟာ။ လှုဲသ္ဒးအိုတ်တအ်ဂှ် လ္ပဂအေတ်တုဲ အခိၚ်မိပ်မြဟ်တအ်ဂှ် စွံၚုဟ်မးညိ။ သွက်ဂွံမိပ်မြဟ် သုၚ်စောဲလှုဲဂှ် တဲလ္ပဂၠေံညိ။ သွက်ဂွံမိပ်မြဟ် ထပ်ဂၠာဲလှုဲညိ။ ဣဏံဝွံ ဒှ်လှုဲမိပ်မိပ်တအ်ရ။ ထေက်တန်ဒၟံၚ်ကဵု သုၚ်စောဲရ။ 

🌺 တၚ်မၞုက်ဓလုက် မိပ်မြဟ်မွဲသာ်ဂှ် ယဝ်ဇကုဟွံမိပ်မြဟ်မ္ဂး ကၠောန်သ္ပကဵုညးမွဲမွဲ ဂွံမိပ်မြဟ်ညိဂး။ စိုတ်ဒုၚ်စသိုၚ်တအ်ဂှ် ဟိုတ်ကၠောံထဍာန်လေပ်တုဲ နူမိပ်မြဟ်ညးမွဲလပါ်ဂှ် ကၠောံစိုပ်ပိုယ်မာန်ဒၟံၚ်ရ။ ကောန်ကၟိန် ညးမနွံပၟိက်ဒၟံၚ် ဒၞပ်ဂှ် ယဝ်ပိုယ်ရာန်ကဵု ဒၞပ်မ္ဂး ကလိဂွံဆာန်နူဍေံတုဲ၊ သာတုဲ သ္ပဂရုကၠုၚ်ပိုယ်ရ။ 

🌺 သ္ဂောံမိၚ်တဴ ဂလာန်တၚ်ဂုဏ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်ပွမိပ်မြဟ်ရ ဟွံသေၚ်ဟာ။ ပွမကၠောန်သ္ပကဵု ညးမွဲလပါ်တေံမိပ်မြဟ်ဂှ် ဒှ်ဓလိုက်တမ်ရိုဟ် မွဲဂကူရ။ ဟိုတ်ကၠောန်သ္ပကဵု ညးဂမၠိုၚ်တေံမိပ်မြဟ်တုဲ အရာမိပ်မြဟ်တအ်ဂှ် ကလေၚ်စိုပ်ကၠုၚ်ပိုယ်ပၠန်ရောၚ်။ 

အတိုၚ်စၞောန်လဝ် တၚ်နၚ်ဗွဲလ္တူတေံ ပဠေဝ်ပဠေတ်တုဲ ရုန်တိတ်နူကဵု တ္ၚဲပိုယ်ဟွံမိပ်မြဟ်တအ်ညိ။ ကဵုဒှ်တ္ၚဲပိုၚ်ပြဳ တ္ၚဲခိုဟ်ခိုဟ်တအ်ညိအဴ။

🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺

# လိက်ပရေၚ်ဏံဝွံ ကၠာဲနူကဵု Good Vibes only get happy ရအဴ။ 

#ဗွဲမေတ္တာဟေၚ်
#ဇမ္ပာထဝ်
[[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၀၉:၃၉၊ ၂၁ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== ဟွံကလေၚ်ဆဵုညးသ္ကအ်ပၠန်မ္ဂး ဗီုလဵုဂွံသ္ပရော ==
ဟွံကလေၚ်ဆဵုညးသ္ကအ်ပၠန်မ္ဂး ဗီုလဵုဂွံသ္ပရော

❤❤❤❤❤❤❤❤❤❤❤❤❤❤❤❤❤

❤ သ္ကအ်ရဲညးချူလိက်ဏံ အရေဝ်ညးဟီုဒၟံၚ်လၟိုန် နွံမွဲရ။ လက္ကရဴဆဵုပၠန်ဏောၚ် ဟီုတုဲ ပိုယ်တအ် ဟွံဂွံအခေါၚ်ဆဵုရမ္ဂး ဗီုလဵုသ္ပရော ဂး။ 

❤ ညးဂှ် သ္ပလဝ်သ္ကအ်တဲကဵု အရေဝ်ဂှ်ဏောၚ် ထေၚ်ရ။ မုအရာမွဲကၠောန်ကၠောန် ကၠောန်သ္ပလွာဲဂှ်လေပ်ရ။ မိက်ဂွံဆဵုရဲဏောၚ် ဟီုတုဲဗက် စိုပ်ကၠုၚ်ဟဂှ်ရ။ မၞိဟ်စုၚ်ဟွံစုၚ် ဟွံမၚ်တုဲ ရဲတအ်ညံၚ်ဂွံစိုပ်ကောံမာန် သီုပကောံတဴဏီရ။ သဳကၠဳစဳဇန် သွက်အာတရဴမ္ဂးလေဝ် ထမံက်ရုပ်ရဴ လွာဲဂှ်ရ။ ဗွဲကြဴဟီုဂှ် ဟွံချိုတ်ပၠိုတ်ပုဟ်လေဝ် ညးသ္ဂးရ။ 

❤ လဆောဝ်မ္ဂး ညးချူလိက်ဏံကဵု ရဲညးဂှ် ဒှ်ကယျာန်ဓဝါတ်ညးသ္ကအ်တုဲ ဗၞတ်မွဲသတ္တာဟ
ဟွံဒှ်တက်ကျာညးသ္ကအ်ရ။ လအ်ဂွံညိ ရဲညးဂှ် ကၠုၚ်ဂၠာဲညးချူလိက်ဏံတုဲ 

“အခိၚ်ပိုယ်တအ်ညးၜါ ထေဲဒၟံၚ်ညးသ္ကအ်ဂှ် ညးမွဲမွဲ ချိုတ်အာမ္ဂး ဗီုလဵုဂွံသ္ပရော။ ယဝ်ဗှ်ေချိုတ်အာတှ်ေ အဲဒှ်ဂၠိုက်ကဟောံစိုတ်ရ၊ ဗှ်ေရော ယဝ်အဲချိုတ်အာမ္ဂး ဒုၚ်စသိုၚ်တုပ်တုပ်ရ ဟွံသေၚ်ဟာ။ ယဝ်ဒှ်သာ်ဂှ်မ္ဂး ကလေၚ်ဟီုအရေဝ်ညးသ္ကအ်စိုအ်” သ္ဂးကဵုညးသ္ကအ်ရ။ 

❤ ဗီုရဲညးဟီုဂှ် ယဝ်ဒှ်ဍာံမ္ဂး အတိုၚ်မွဲဘဝညးချူလိက်ဏံ ဒှ်ဂၠိုက်ကဟောံစိုတ်ဏောၚ်ဂှ် ချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ရဲညးဟီုတုဲ ပ္ဍဲစိုတ်တေံ ၜိုန်မိက်ဂွံဂြိုၚ်ကီုလေဝ် ထေဲပြေအာဂှ် ချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ 

“နိမိတ်ဟွံမွဲ မွဲသာ်၊ မုဂၠာဲဟီုဒၟံၚ်ရော ယျ” ညးချူလိက်ဏံ ကညာၚ်ဟီုဏာတုဲ

“ဇရေၚ်အဲ လက္ကရဴမှ ဆဵုပၠန်ဏး ဟီုတုဲ ဆလအ်မှ ဟွံထပ်ကလေၚ်ဆဵုဂှ် နွံဗွဲမဂၠိုၚ်။ အဲဂွိၚ်ဖေက် ဗှ်ေပါအာ ပ္ဍဲဂှ်ကီု” ဂး။ 

❤ ညးချူလိက်ဏံလေဝ် ဟွံဆက်ထေဲရတုဲ ဂြိပ်မိန်ရဲညးလွာဲဂှ်ရ။ ရဲညးဆက်ဟီုဏာ “ဒှ်အလန်လက္ကရဴအိုတ်မာန်တုဲ အဃောဂွံအခေါၚ်မိန်အဲ မိန်လဝ်လအ်လအ်ဏး သ္ဂးရ။ ညးချူလိက်ဏံ ချပ်ဒၟံၚ် ရဲအဲဏံ အရေဝ်ဍေံ ၜိုန်ဒှ်ဒၟံၚ်ဗီုပရအ်ကီုလေဝ် ဒှ်မံၚ်ဒဒှ်ဍာံဖအိုတ်သွံ အရေဝ်ဗၠေတ်ဗၠေတ်တအ် မွဲမဟွံပါပုဟ်သွံ။ 

❤ ပ္ဍဲဘဝပိုယ် ဂျိုၚ်တဴဒၟံၚ် အရိုဟ်တ္ၚဲတအ်လေဝ် သာ်ဂှ်ရသေၚ်ဟာ--လက္ကရဴ ဆဵုပၠန်ဏောၚ် ဟီုတုဲ ဟွံထပ်ကလေၚ်ပၠန်ဂှ် ၜိုန်လဵုဂၠိုၚ်ဒၟံၚ်ယျရော။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မၞိဟ်မိက်ဂွံဆဵုဂှ် လ္ပတံၚ်အခိၚ်မွဲသာ် ဆဵုညးသ္ကအ် ဗွဲမပြဟ်ညိ။ စိုတ်မိက်ဂွံကၠုၚ်နွံမ္ဂး တရဴကြပ်ကြပ်ရသေၚ်ဟာ။ 

မွဲတ္ၚဲမ္ဂး ကဵုသတိပါၚ်တုဲ ကာလစိုပ်ကၠုၚ်တ္ၚဲဏံ ရဲဂှ် ဟွံမွဲရမ္ဂး ဗီုလဵုသ္ပရော။ ဟိုတ်ဂှ်ရ လ္ပကဵုသတိပါၚ်တုဲ အဃောနွံကြပ်ဒၟံၚ်ညးသ္ကအ် ၜိုတ်သ္ပမာန် ကၠောန်သ္ပကဵုပရေၚ်ခိုဟ်ခိုဟ်ဂှ် လ္ပဝိုတ်စညိ။ ယဝ်ဟွံဂွံကၠောန်လဝ်မ္ဂး မွဲတ္ၚဲ ဒးဒှ်ဂၠိုက်ကဟောံရောၚ်။ 

❤ အဃောထေဲဒၟံၚ်ညးသ္ကအ် ညးမွဲမွဲ ဒှ်အာဘဲအန္တရာယ်မွဲမွဲသာ်မ္ဂး ပွစိုတ်ဟွံမိပ်တအ် အိုတ်မံၚ်ဏီဟာ။ ဒှ်သာ်ဂှ်ရ လ္တူမၞိဟ်ဆာန်တအ်ဂှ် လ္ပစွံမာနတုဲ ဆာန်ကၟိန်အာညးသ္ကအ်ညိ။ 

❤ ဟိုတ်နူမာနတုဲ မၞိဟ်မွဲလပါ်တေံ ကေတ်နၚ်အဆက်မှ တက်ကျာမ္ဂး ဆလအ်ဂွံ ကြပ်ဒၟံၚ်ညးသ္ကအ်ဏီရော။ စၞးနူဒးမၚ်ဗီုဂှ်ဂှ် လပါ်ဇကုယှအ်တုဲ ကေတ်ဏာဆက်ကၠာမ္ဂး ဒှ်ကမၠောန်ပြဲပြဲမွဲရ။ ဟိုတ်နူကိစ္စဍောတ်ဍောတ်သောဲသောဲတုဲ ဒးသ္ၚောဲအာညးသ္ကအ်ဂှ် ဟွံထေက်တန်ရ။ 

❤ ညးမွဲကေုာံညးမွဲ ဗှ်ဒၟံၚ်သၞာညးသ္ကအ်ဏီမ္ဂး မာနဂှ် ပါဲကၠေံတုဲ ဆက်ဆောံတဴညိ။ အရာဒးဒှ် ဂိသ္ကေဝ်ညးသ္ကအ်လေဝ် လ္ပကဵုဒုၚ်စသိုၚ်အိုတ်ညိ။ 

❤ တ္ၚဲယးတေံ မုဒှ်မာန် ဟိုတ်တီကေတ်ဟွံမာန်ဂှ်ရ အဃောအခေါၚ်နွံ ညံၚ်ဂွံမံၚ်တဴကြပ်ကြပ်မာန်ဂှ် ဂစာန်ညိ။ ဒၟာနူလပါ်တေံ ဟွံကေတ်အဆက်တုဲ အဲလေဝ် ကေတ်အဆက်ဟွံစှ်ေ မံၚ်ထ္ၜးကဵုဏောၚ် နကဵုစိုတ်တအ်ဂှ် တုပ်ညံၚ်ကဵု ဂြိုဟ်ဇကု ဇကုဂြဲဖျေံဒၟံၚ်ရ။ 

“အဲဗှ်ဒၟံၚ်သၞာကွေံကွေံ၊ သၠးအခေါၚ်ကဵုဂွံဟာ” သာ်ဝွံ နကဵုအရေဝ်ဗီုဏံ ညံၚ်ညးမွဲလပါ်တေံဂွံမိၚ် ဟီုစမ်ရံၚ်ညိ။ 

“အဲလေဝ် ဗှ်မံၚ်သၞာဏောၚ်” ဂှ် ပိုယ်ဂွံကလေၚ်မိၚ်ကေတ်မာန်ရ။ ဟိုတ်နူစွံမာနတုဲ ဟွံကော်ဟီုအရေဝ်ညးသ္ကအ်တအ်၊ ဍေံဟွံတီမွဲသာ် သ္ဒးကၠတ်ကျောဝ်ရံၚ်ဒၟံၚ် နူသ္ၚောဲသ္ၚောဲတအ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵုဘဝဂၠေံဂၠေံဏံ ဒးသ္ပဒၟံၚ်သာ်ဏံဂှ် ဒှ်ဟွံထေက်ရလေဝ်။ ယဝ်ကၠောန်သ္ပဒးဗၠေတ်မ္ဂး သၠးအခေါၚ်ညးသ္ကအ်၊ ဒးဒုၚ်ဇီုကပိုက်ကၠုၚ်ကဵု ပြဿနာ နာနာတအ်လေဝ် ညးမွဲကေုာံညးမွဲ ရပ်လဝ်တဲ ကၟောန်ကၟောန်တုဲ တတ်ထပါ်အာညိ။

❤ ယဝ်ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ဇကု ဟွံညဳသာညးသ္ကအ်မ္ဂး ကလေၚ်ကော်ဟီုအရေဝ်ကုညးတအ်ညိ။ ကဵုမိဿဟာဲဇကု ထေဲလဝ်နွံမ္ဂးလေဝ် ကလေၚ်ကော်ညးသ္ကအ်ညိ။ လပါ်ဇကု သွက်ဂွံဟီုအရေဝ် ဒုၚ်ဂုဏ်ဂှ်လေဝ် လ္ပဝိုတ်ကၠေံညိ။ 

❤ ညးဗှ်ဒၟံၚ်လိက်လၟုဟ်လေဝ် ဟိုတ်နူဟိုတ်မွဲမွဲတုဲ ဒးသာဲခြာဒၟံၚ်ဌာန်သ္ၚောဲတအ်နွံမ္ဂး ကေတ်တဴအဆက်လၟုဟ်ညိ။ ကၠာအခိၚ်ဟွံလောန်ၜက်ဏီ သွက်ဂွံကြပ်ဂှ် အာဆဵုထောံညးသ္ကအ်ညိ။ 

❤ တီဒၟံၚ်သေၚ်ဟာ--နမွဲဓရေပ်မတ်ဟေၚ် ပြံၚ်သၠာဲမံၚ်ဒၟံၚ်ဏောၚ်ဂှ်။ 

လက္ကရဴမှဆဵုပၠန်ဏောၚ် ဟီုတုဲ အခေါၚ်ကလေၚ်ဆဵုဟွံမွဲရမ္ဂး ဗီုလဵုဂွံသ္ပရော။

🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺

# လိက်ပရေၚ်ဏံဝွံ ကၠာဲနူကဵု Good Vibes only get happy ရအဴ။ 

#ဗွဲမေတ္တာဟေၚ်
#ဇမ္ပာထဝ်
[[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၀၉:၄၂၊ ၂၁ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== ပ္ဍဲဘာကျာ်ဒဵုတၟံဗြာတ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တပုဖ္ပရမ္မ “ထပိုဲဍောတ်” ကၠောန်သ္ပ သဘင်ပူဇဴ ဗဝ်သၟုတ်လ္ၚီ ==
ပ္ဍဲဘာကျာ်ဒဵုတၟံဗြာတ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တပုဖ္ပရမ္မ “ထပိုဲဍောတ်” ကၠောန်သ္ပ သဘင်ပူဇဴ ဗဝ်သၟုတ်လ္ၚီ

ဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးမန်၊ ဂိတုဘတ် (၁၀) မံက်၊ (၁၃၈၈) သၞာံ။

ပ္ဍဲဌာန်ပ္တန်သာသနာဘာကျာ်ဒဵုတၟံဗြာတ်၊ ကွာန်ပုဖ္ပဝတဳ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်ဝွံ တ္ၚဲဏံ ဂိတုဘတ် (၁၀) မံက်၊ အခိင်နူဂယးဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ဏာ သဘင်ပူဇဴဗဝ်သၟုတ်လ္ၚီ အတိုင်အခိုက်ကၞာ နလၟေင်ဇၟာပ်ဇၟာပ်သၞာံရ။

ပ္ဍဲဗလးကျာ်ဂှ်ဝွံ ညးဒေသလၟိဟ်ကဵုလ္ၚီ နူဒေသနာနာတံ သ္ပပူဇဴဗဝ်သၟုတ်တုဲ အခိင်နူဂယး ၜိုတ် (၇) နာဍဳဂှ် ကလင်ပှင်မှိင် ဓဝ်ကုသဵု၊ ဓဝ်သဳလ နူဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ “ထပိုဲဍောတ်” ရ။

ပ္ဍဲကဵုသဘင်ပူဇဴဗဝ်သၟုတ်ဂှ် ညးဒေသမန်လၟိဟ်ကဵုလ္ၚီ နူကွာန်ခေါဇာ၊ ဟံဂံါ၊ အင်ဒင်၊ အၜဝ်၊ တံင်မောံ၊ တံင်ပရင်၊ တၟံကၞေင် ကေုာံ ဍုင်လၟိုင် မၞုံအပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ရေဝ်တံ ပါလုပ်သ္ပကုသဵုဇၟာပ်သၞာံရ။

သဘင်ပူဇဴဗဝ်သၟုတ်ဏံဝွံ သ္ပအစာံကဵု တ္ၚဲဌာပနာဖျေံရိုဟ်ကၞက် ပ္တန်ကျာ်ဓာတ်သော်ဝေဇယန္တဝ်၊ အပ္ဍဲအရှာံဘာကျာ်ဒဵုတၟံဗြာတ် အကြာသက္ကရာဇ်ကောဇာ (၁၃၅၆ - ၅၇) သၞာံ၊ ဂိတုဘတ် (၁၀) မံက်၊ (သၞာံခရေတ် ၁၉၉၅၊ ဂိတုသေပ်တေမ်ဗာ ၃) ဂှ်တုဲ သၞာံဏံမ္ဂး ကၠောန်သ္ပပူဇဴကၠုင် မရနုက်ကဵု (၃၂) ဝါရ။

သဘင်ပူဇဴဗဝ်သၟုတ်ဏံဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တပုဖ္ပရမ္မ “ထပိုဲဍောတ်” ကဵု ကွး/ဒါယကာဂမၠိုင်တံ က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ကၠောန်သ္ပကၠုင်ဇၟာပ်သၞာံရ။

ၜိုန်ရဒှ်အခိင်ကသီုကီုလေဝ် ကၠောန်သ္ပပူဇဴဗဝ်သၟုတ်အခိင်နူဂယးဏံဂှ်ဝွံ ဟွံဒးဗြဲမွဲသာ် ညးဍုင်ကွာန်/ညးဒေသဂမၠိုင် ဂွံကၠုင်စိုပ်သ္ပကုသဵု ပေင်ဗလးကျာ်/သၠာတ်ကျာ်မာန်ဂှ် ဒှ်တင်တၟေင် သဘင်ပူဇဴဗဝ်သၟုတ် မွဲတင်ရဂှ်လေဝ် ညးဒေသဂမၠိုင်တံ ဟီုဂးမံင်နွံရ။

ပၞောဝ်ကဵုသဘင် (၁၂) ရာသဳ ကောန်ဂကူမန်တံဝွံ သဘင်ပူဇဴဗဝ်သၟုတ်ဏံဂှ် ပ္ဍဲတ္ၚဲသဳဂိတုဘတ်ပေင် ကေုာံ ကၠာဟွံစိုပ်တ္ၚဲသဳဂိတုပေင်ဂှ်မ္ဂး ပ္ဍဲကဵုလၟေင်ဘာလကျာ် ဒေသကွာန်ဂမၠိုင်ဂှ် သိုင်ခၞံဗီုပြင်က္ၜင် သ္ပပူဇဴကဵုဒါန်ဗဝ်သၟုတ်တုဲ ပ္ဍဲဘာဗ္တောန်လိက်ဂမၠိုင်ဂှ်လေဝ် ကွးဘာဂမၠိုင်တံ ကၠောန်သ္ပကၠုင် နဒဒှ်ပရေင်ချဳဓရာင်ဘာမွဲကီုရ။

အပ္ဍဲကဵုသ္ပပူဇဴပိဏ္ဍပါတ်ဗဝ်သၟုတ်ဏံဝွံ နကဵုကပေါတ်ဝတ္ထု စၞအာဟာရဘောဇိုန် ကဵုဒါန်နာနာ မၞုံယၟုကြပ်ကဵုလ္ၚီ မပ္တံပုင်သၟုတ်၊ က္ဍိုင်၊ ဇၞောဝ်၊ ပ္ကဴသဴမြမောဝ်၊ ပၟတ်ပၞာင်သ္ဍဴ၊ ဇဗၠုသွတ်တံဂမၠိုင် သ္ပပူဇဴကဵုဒါန်ဂှ်ရ ကောန်ဂကူမန်တံ ကော်ဂး သဘင်ပူဇဴဗဝ်သၟုတ်လ္ၚီ (ဝါ) သဘင်ပူဇဴဗဝ်သၟုတ်က္ၜင်နွံဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၁၃:၅၄၊ ၂၁ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== သၟတ်ကဵုဂဥုဲဝိဝိၚ် ==
သၟတ်ကဵုဂဥုဲဝိဝိၚ်
−
ပ္ဍဲကဵုအခိင်ကာလပစ္စုပ္ပန်ဏံဂှ်၊ သၟတ်တအ်ဝိဝိင်ဒၟံင်မိပ်ဒၟံင်ကဵုဂဥုဲၜူမာဲဏံဂၠိုင်ကွေံရ၊ ဘဝသၟတ်တအ်ဟဳသ္ပဝ်မံင်ဘဲၜူမာဲဏံဟွံသာပုဟ်၊ ဝိဝိင်ဏံဗက်ပလီုမံင်သၟတ်
တအ်ဟာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး သၟတ်တအ်ဟာဗက်ဒၟံင်အလိုက်ကဵုဂဥုဲဝိဝိင်ဏံ၊ ဇၟာပ်ကွာန်ဌာန်ဒေသဟီုစဂွံမံင်ဇၟာပ်ပ်ဌာန်ဒေသရ။
ဆေင်စပ်ကဵုဝိဝိင်ၜူမာဲဏံဂှ်၊မုသ္ဘင်ကၠောန်ကၠောန်၊
သ္ပထပိုဲခမဳလေဝ်ဗ္စဖျုင်ကဵုသ္ကအ်ရဲဝိဝိဏံရ၊ သ္ကအ်ရဲဂွံဂၠိုင်ဗ္စသ္ကအ်ရဲကဵုဂဥုဲဝိဝိင်ပၠန်ရ၊ ပေဲါမ္ၚဵုထပ်တဲလေဝ်ဂဥုဲဝိဝိင်ပၠန်ရ၊ အရာအိုတ်ဿီုဂှ်ဗက်ကဵုလဝ်ဒၞာဲကဵုၜူမာဲဝိဝိင်ဖအိုတ်တှ်ေ၊ သၟတ်တအ်ဂှ်လှာဲမံင်လမျီုကဵုဂဥုဲဂျိဏံရဏောၚ်ဂှ်ညာတ်ကေတ်ရ၊ သၟတ်ဍောတ်တ်တအ်စနူအာယုက် ၁၄ သၞာံ ၁၅ သၞာံလပါ်လ္တူမ္ဂး လီုလာ်မံင်ဘဲဟွံသာပုဟ်ဂှ်၊ သၟတ်တအ်ဇၟာပ်ညးဇၟာပ်အဲယဝ်ဝေင်ပါဲကဵုမာန်ဖအိုတ်မ္ဂး သွက်ဂကူလေဝ်ဇၞော်မောဝ်တဴတက်ကၠုင်မာန်၊
သွက်ဘဝဇကုဇကုလေဝ်ဇၞော်မောဝ်တဴတက်ကၠုင်မာန်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်လေဝ်ဇၞော်မောဝ်တဴတက်ကၠုင်မာန်၊
ပရေင်ပညာလေဝ်တတ်ထပါ်အကြာဂကူညးတၞဟ်မာန်၊ ပစ္စုပ္ပန်လၟုဟ်ဏံဂှ် ကောန်ဂကူမန်ပိုဲ မၞိဟ်လ္ၚဵုဂှ်ကြအ်က္ဍဟ်ဟွံပေင်ယာဲၜံင်လဝ်က္ဍဟ်ခိုဟ်ဟ်ဂှ် က္ဍဟ်လီုလာ်အိုတ်ဟိုတ်နူဗက်မိပ်မွဲလ္ပာ်ဓဝ်၊ မၞိဟ်လ္ၚဵုဂှ်သုင်လဝ်ဂဥုဲဝိဝိင်တုဲ ကြာန်အာကြာန်ကၠုင်အကြာဂှ်ပၠန်ဍိုက်ကွဳလိုန်ဓါတ်၊ အသိင်ဝိဝိင်ဂှ်မုလေဝ်ဟွံတီမွဲသာ် ကွဳလိုန်ဓါတ်ဇီုကပိုက်ဇိုင်ကဝ်တဲကဝ်လမျီုအိုတ်ဂှ်လေဝ်နွံ၊ ဟိုတ်နူဝိဝိင်ဏံဂှ် ဇကုသုင်သြန်ဇကုရ
ဆဂးအခေါင်အရာဇကုဟွံမွဲပုဟ်၊ ဍေံရပ်ဂွံတှ်ေဍေံစုတ်
ထံင်စိုပ်ထံင်ပၠန်သြန်မိမဇကုပၠန်အိုတ်။
ဇၟာပ်ကွာန်မန်ဇၟာပ်ဌာန်ဒေသမန် ဂဥုဲၜူမာဲဂွံလဝ်ဒၞာဲဖန်လဝ်ဂၠံင်တရဴကၠေင်က္ဍဟ်သၟတ်အနာဂတ်တ္ၚဲဏံဂှ် ဂွံဆဵုညာတ်မံင်ဂတဂတမတ်ရ၊ ဂဥုဲၜူမာဲဏံဂွံအိုတ်အာဂှ် ဖေက်ဒှ်ဟွံမာန်ရဘဝဏံ
မုဟိုတ်ဂွံဟီုအရေဝ်သာ်ဏံရော−နူတမ်တေံမၞိဟ်
သွံဂဥုဲဝိဝိင်ၜူမာဲဏံဂှ်ကၠုင်နူသၟိင်အယုတ်တအ်ရ၊
နူသၟိင်အယုတ်မွဲအဆက် ဍေံသွံကဵုကောန်သၟတ်တအ်မွဲအဆက်ပၠန်၊ ဍေံဖန်ဗီုကောန်ဂကူမန်ပိုဲဂွံကၠက်ဂှ်
ဍေံကမၠက်ကဵုဝိဝိင်ဏံရ၊ ဠဂှ်မှသၟတ်တအ်စောဲရပ်စပ်အာဝိဝိင်ဂဥုဲၜူမာဲဏံတုဲ လ္ပာ်ပရေင်ဂကူလေဝ်မုဟွံတီ လ္ပာ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်လေဝ်မုဟွံကၠိုဟ်ရ၊ တီဆဝိဝိင်ဂၠုဓီုမွဲဟေင်ရ၊ ဍေံဗလးကဵုသွံဂဥုဲဏံတုဲ ဒှ်သြန်ညိညဇြိုင်သာဂှ်ဍေံဗက်ရပ်ပၠန်၊ မွဲအဆက်ပၠန်ဂှ် မၞိဟ်က္ဍိုပ်ဂှ်ထပ်ထပက်ဏာကောန်ရဲမွဲအဆက်ပၠန်၊ ကောန်ဂကူမန်ပိုဲလေဝ်အိုတ်စှ်ေမံင်သိုက်က်၊ မၞိဟ်သုင်ဟွံ
ဒှ်မၞိဟ်ဟွံကေင်သုင်စောဲတအ်ဂှ် နူစတေံရဲထဴကဵုသုင်၊
သုင်ကီုဟာဍေံသၟာန်ဇကုဂွံတီရှ်ဘှ်စေပ်စမ်ရံင်ဍေံကဵုသုင်သၟးသၟး၊ ဇကုကေင်ဂွံတုဲသွက်ဂွံဆက်သုၚ်အာသၟးသၟးဍေံဟွံကဵုသုင်ရသၟးသၟး၊
ဟွံဂွံသုင်စောဲဍေံမွဲတ္ၚဲမံင်ဟွံမာန်၊ ကၠောန်ဂွံညိသုင်စောဲထောံဂဥုဲဝိဝိင်ဖအိုတ်၊ သြန်သွက်ဂွံရာန်ဂှ်ဟွံမွဲတုဲ ဗက်ကၠတ်ဒြပ်ညးတၞဟ်၊ အာတ်သြန်မိမဟွံဂွံသ္ပသၞကဵုမိမပၠန်၊ ဟိုတ်နူဂၠုဓီုဂဥုဲဝိဝိင်ဏံတုဲ မုပရေင်လညာတ်ဟွံချပ်ပါ်ပဲါရ၊ စွံလဝ်အာရီုစိုတ်ဝိဝိင်ဟိုတ်မာဲဏံမွဲဓဝ်ရ၊ ကၠေင်က္ဍဟ်လေဝ်ထုဲထံင်လီုလာ်၊ မၞိဟ်လ္ၚဵုဂှ်ကြအ်ကြာန်၊ မၞိဟ်လ္ၚဵုဂှ်ဟိုတ်နူအသိင်ဝိဝိင်ဂှ်ဓလီုဂွံကၠေင်က္ဍဟ်တုဲ ထိင်စိုတ်ဟွံမာန်လေဝ်ဒှ်ကၠုင်၊ မၞိဟ်လ္ၚဵုဂှ်စိုပ်မံင်ဍုင်သ္အာင်လီုလာ်စာ်ထောင်မံင်လေဝ်နွံတဴမံင်ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင်ရ၊ မၞိဟ်လ္ၚဵုဂှ် ဝိဝိင်ၜူမာဲဂှ်ပေင်ဂွံအာက္ဍဟ်တုဲ ဟိုတ်နူထိင်စိုတ်ဟွံမာန်ဂှ်ရ−ကအ်ဇကုဇကုရေက်ကေတ်ကေတ်လေဝ်နွံ၊ လ္ၚဵုဆင်စှ်ေနူသ္ၚိတိုက်သၠုင်သၠုင်လေဝ်နွံဟွံအောန်ဂွံဆဵုမံၚ်ဟဂှ်၊ ဟိုတ်နူမုရောဂွံလီုလာ်ကၠုင်မံင်ဇၟာပ်သၟတ်တအ်ညိဟွံချပ်ကူ၊ စှ်ေဒၞာဲဝဲါအိန်ထံင်ယျတုဲဂှ် တီဆဝိဝိင်သၟးပၠန်ဂှ်လေဝ်နွံတဴဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင်ဂွံဆဵုကေတ်မံင်ကောန်ဂကူမန်ပိုဲ၊ ဟိုတ်နူဂၠုဓီုလီုလာ်ဂဥုဲၜူမာဲဏံပၠန်ရ−လ္ပာ်ကောန်ဇာတ်ဗြဴလေဝ်ဂွံစဂွံသုင်ဂွံမံင်စံင်သဗ္ဗနာနာသာ်ဟွံချပ်လဝ်ပ္ဍဲက္ဍဟ်ရ၊ ဂဥုဲၜူမာဲဏံစံင်ပလီုမံင်က္ဍဟ်ပိုဲတအ်ဏောင်ဂှ်သၟတ်တအ်ဟွံကၠးစိုတ်ဏီဖိုဟ်၊ မုဟိုတ်ရောဂွံဟီုသာ်ဏံတှ်ေ ပစ္စုပ္ပန်လၟုဟ်ဏံသုင်စောဲမံင်ဂဥုဲၜူမာဲသၟတ်
တြုံတအ်သၟးလေဝ်ဟွံသေင်ပုဟ်တုဲ သီုမပါလုပ်မံင်သီုကဵု
သၟတ်ဗြဴတအ်လေဝ်နွံတဴမံင်ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင်ဂွံဆဵုမံင်ယျ၊ ဟီုကဵုသၟတ်တအ်သၟးလေဝ်ဟွံဂွံပုဟ်၊ ပါလုပ်မံင်သီုမၞိဟ်စှ်ေဒၞာဲဝဲါအိန်ထံင်တုဲတုဲတအ်ဂှ်လေဝ် သုင်စောဲနွံတဴမံင်ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင်ကီုရ၊ မၞိဟ်ဟွံကေင်သုင်စောဲလဝ်တအ်ဂှ် လ္ပစမ်ညိ, လ္ပသုင်စောဲညိ, လ္ပဝိဝိင်အိုတ်ညိ, လ္ပဟိုတ်မာဲအိုတ်ညိ၊ ဆဂး ချူပတိုန်ဏာဂလာန်ပရူပရာဏံဂှ် ဗျိသၟတ်တအ်ဟွံသေင်၊ မိက်ဂွံကဵုဒှ်မၞိဟ်ခိုဟ်ခိုဟ် မိက်ဂွံကဵုဒှ်ပူဂဵုက္ဍဟ်ခိုဟ်ခိုဟ်လညာတ်ခိုဟ်ခိုဟ်ဏောၚ်၊ သွက်သၟတ်တအ်ဂွံဝေင်ပဲါမာန်ဂှ် ဆေဝ်မ္ၚုဟ်မံင်စိုတ်ဓါတ်သၟတ်တအ်ရဏောၚ်။
သွက်အနာဂတ်ဂတတေံ သွက်ဂကူမန်ပိုဲဂွံဇၞော်မောဝ်တဴတက်တိုန်အာနွံကဵုအနာဂတ်တုပ်ကဆံၚ်ညးဂၠးတေံဂှ် ဝေင်ပဲါဂဥုဲၜူမာဲဏံအိုတ်ညိ၊ ယဝ်သၟတ်တအ်ဟွံဝေင်ပဲါအာမ္ဂး သၟတ်ဂကူမန်ပိုဲသွက်ဂွံပါလုပ်အာပ္ဍဲထံင်ဗၟာတအ်သၟးရ၊ က္ဍဟ်ပိုဲခိုဟ်ခိုဟ်ဂှ်လ္ပတက်ပလီုထောံနကဵုဂဥုဲဝိဝိင်ၜူမာဲဏံအိုတ်ညိ၊ ဍာ်တှ်မိယာဲပိုဲမဴကၠုင်လဝ်ဒစိတ်ဂိတုတံဂှ်လေဝ် ပိုဲထပိုတ်ကၠုင်မာန်မံၚ်ဏီ၊ ကဝေင်ဇြဟာန်ပိုဲလေဝ်ပိုဲထပိုတ်ကၠုင်မာန်၊ ဒၞာဲပိုဲထပိုတ်ကၠုင်မာန်ဂှ်နွံမံင်ကၠးကၠးကီုရပ္ဍဲဘဝပိုဲဏံ၊
ၜိုတ်ဆဂဥုဲဝိဝိင်ၜူမာဲဏံရထပိုတ်မာန်လောဲလောဲရဏောၚ်ကောန်ဂကူပိုဲ၊ ထပိုတ်
ထောံညိ, ဝေင်ပဲါထောံညိ, လ္ပသုၚ်စောဲအိုတ်ညိ၊ စၞးပိုဲဒးကေတ်မံင်ကဵုဇြဟတ်ဂဥုဲဝိဝိင်စိဏံဂှ် ပိုဲကေတ်ဇြ
ဟတ်ကဵုစၞစနွံကဵုရှ်သာအမာဲနွံကဵုဓါတ်တံဂှ်ညိ၊ ပိုဲကေတ်ဇြဟတ်ကဵုလ္ပာ်
ပရေင်ကုသဵုနာနာသာ်တံဂှ်ညိ၊ ပိုဲကေတ်ဇြဟတ်ကဵုထံက်ပင်ပရေင်ဂကူညိ၊ ဠဂှ်မှဂကူမန်လေဝ်ဂွံဇၞော်မောဝ်တဴတက်တိုန်အာအကြာဂကူညးတၞဟ်မာန်၊ အခိင်လၟုဟ်ယၟုမြဟ်မံင်ဆေင်စပ်ကဵုဂဥုဲဝိဝိင်ဟီုဂှ် ယၟုဍေံဟီုဗီုသေံဂှ် (ယာၜ−ยาบ้า ) ဟီုဗတ်မန်မ္ဂးဂဥုဲတမြအ်ညးကော်ခဴစဂဥုဲချေံဂှ်ဂှ်ရ၊ ယဝ်ရပ်စပ်သုင်စောဲဒးဍေံတုဲတုဲတှ်ေ ဒေံါဟွံလောဲသွာပေင်ပြးမံင်ဇၟာပ်ဍုၚ်ကွာန်ဌာန်ရးဒေသနာနာတအ်ဗဝ်သအဝ်၊ ပြာကတ်မံင်သၟိင်တၠအဝဵုတအ်ဍေံတက်မံင်ပြယာဲကဵုဂဥုဲဝိဝိင်ဏံရ၊ သၟတ်မန်လ္ၚဵုဂွံဆဵုကေတ်မံင်ပရူပရာဂဥုဲဝိဝိင်ဏံဂှ် လမျီုလေဝ်ဒးအိုတ်ချိုတ်အာလေဝ်ဟွံဆဵု ဇွလေဝ်ဟွံဆဵုဂှ် ဍေံဂစိုတ်ထောံသ္ၚိတ်တ်ဇြဇြ၊ ဆဂွံမိင်ပရိုင်ဍေံစံင်ထောံဂျိုင်ဂျိုင်ဂး၊ ဟိုတ်နူပရေင်ပရူဂဥုဲဝိဝိင်ဏံရ−ဇကုကူသာန်သွံရာန်ဂဥုဲဝိဝိင်ဏံတုဲ သြန်ဇကုဟွံဂွံကဵုဍေံဏီ မၞိဟ်တၞဟ်ကၠုင်ရာန်ပ္ဍဲဇကုဂှ်ဍေံလေဝ်ကဝုတ်လဝ်ဇကုဂၠိုင်ဂၠင်၊ ဇကုလေဝ်ကဝုတ်လဝ်လ္ပာ်ဗၟာတေံလေဝ်ဂၠိုင်ဂၠင်၊ ဟိုတ်ဇကုလေဲဟွံ
မာန်တုဲ ဍေံဂစိုတ်ထောံဇကု လပါ်မိမတေံလေဝ်ဟွံဂွံဆဵု၊ ပရိုင်ဂှ်
လေဝ်ကၠေံအတိုၚ်ဂှ်၊ ဒးကဵုဂဥုဲဝိဝိင်ဏံတုဲ လေင်ဒိုက်စာ်ထောင်
လီုလာ်ကၠေံကၠက်အိုတ်ရကောန်ဂကူမန်ပိုဲ။
အခိင်လဵုအခါလဵုဂှ်ဂွံအိုတ်အးအာသ္ဘင်ဂဥုဲဝိဝိင်ၜူမာဲဏံဂှ်တီကေတ်ဟွံမာန်ဏီရ၊ ဂိုဟ်အခိင် ဂိုဟ်ကၠေင်က္ဍဟ် ဂိုဟ်ကောန်သၟတ်တအ်ကွေံကွေံ၊ မိမၜံင်က္ဍဟ်ခိုဟ်ခိုဟ်ဂှ် ကြအ်ယှောတ်အိုတ်လီုလာ်အာအိုတ်တး၊ ဟိုတ်နူဝိဝိင်ဓလီုဂွံကၠေင်က္ဍဟ်ပိုဲတအ်တုဲ ဒၞာဲဒးအေင်ဒုင်ညးသ္ကအ်ဂှ်အေင်ဒုင်ဟွံမာန်ဗာ်ဂစိုတ်ညးသ္ကအ်လေဝ်နွံ၊ ဂကူဇကုကဵုဇကုရထပက်ဂစိုတ်ညးသ္ကအ်၊ ရပ်ၜုန်ရပ်ဇြင်ကေတ်မာန်ညးသ္ကအ်၊ မုဟိုတ်ရော−ဟိုတ်နူၜူမာဲဝိဝိင်ပၠန်ရ၊ လဆောဝ်လဆောဝ် ဒၞာဲဒးသၠးအခေါင်ဂှ်သၠးအခေါင်ဟွံမာန်ညးသ္ကအ်ရ၊ ပစ္စုပ္ပန်လၟုဟ်ဏံဂှ် ကောန်သၟတ်ဍောတ်ဍောတ်စိဂှ် အဃောမံင်ဘာလေဝ်လီုလာ်စာ်ထောင်ကၠုင်မံင်ကီုရ၊ မိမလေဝ်ဝေတ်ဟွံမာန်၊ အာစာလေဝ်ဝေတ်ဟွံမာန်၊ ဟိုတ်နူကြအ်ကြာန်ကဵုစၞဝိဝိင်တုဲ ဘဝသၟတ်တအ်သၠာဲကၠုင်ကဵုဂဥုဲၜူမာဲနွံတဴဗွဲမဂၠိုင်၊ အဃောပ္ကဴရာင်ဆာဲမံင်ဂှ် ဂဥုဲၜူမာဲဓလီုဂွံကၠေင်က္ဍဟ်သၟတ်တအ်အိုတ်ရ၊ နဲလဵုဂွံထိင်ဒဝ်သၟတ်တအ်မာန်နွံရော၊ မၞိဟ်လဵုဂွံစဵုဒၞါသၟတ်တအ်မာန်ရော၊ ဟိုတ်နူသၟတ်
တအ်ဟွံတီမွဲသာ်တုဲ ဘဝလီုကၠုင်ဟာ၊ ဟိုတ်နူသၟတ်တအ်ဟွံပကာကဵုဘဝဇကုတုဲပလီုကၠုင်ဘဝဇကုဟာ၊
ဘဝသၟတ်တအ်တတ်ထပါ်မံင်အကြာစၞဂဥုဲဝိဝိင်စိဏံ
ဂၠိုင်ဂၠင်တုဲ ဘဝသၟတ်တအ်ဒးစိုပ်ဘဲဒန်ခြိုင်ပသဲအိုတ်ဏောၚ်လအ်ကဵုပြဟ်၊ ဘဝသၟတ်တအ်လမျီုဒးအိုတ်အာအကြာကြာ
ဂဥုဲၜူမာဲဏံဖအိုတ်ရ၊ ဆာန်ဘဝဇကုညိ လ္ပသၠာဲၜန်ကဵုဂဥုဲဝိဝိင်ညိ၊ ဝိဝိင်ဏံလုပ်ပလီုမံင်က္ဍဟ်ပိုဲဏောင်ဂှ် သၟတ်တအ်ချပ်ပါ်ပဲါအိုတ်ညိ၊ နူကဵုအကြာဂဥုဲဝိဝိင်ဏံဂၠိုင်ကၠုင်သၟးဟွံကဏီ တၞးဘိင်တအ်လေဝ်သၟတ်တအ်သ္ပဗဒှ်ဒၟံင်သဘင်ယျ၊ သုင်ဂွံတၞးဂှ်တုဲလေဝ်ဒေါံဟွံလောဲသွာပုဟ်၊ ယဝ်ရံင်ကဵုအခေတ်လၟုဟ်ပစ္စုပ္ပန်လၟုဟ်ဝွံမ္ဂး ဒုဟ်သဗ္ဗအိုတ်သီုသၟတ်တအ်လုပ်ကေတ်လဝ်ဒၞါဲယျ၊ ဘဝသၟတ်တအ်စိုပ်အာခြိုင်ပသဲအလဵုသဳတုဲ သွက်ပိုန်ဒြပ်ရတ်မိမသၟတ်တအ်ပၠန်ရဆောံလေင်၊
သၟတ်တအ်ထိင်ဘဝဇကုဇကုညိ၊ ဆာန်ဘဝဇကုဇကုညိ၊ မင်မွဲဘဝဇကုဇကုညိ၊ ဗတိုက်ထရိုဟ်ပလီုကၠေံဂဥုဲဝိဝိင်ဏံညိ၊ သၟတ်တအ်ဗၠိုက်လၞီမံင်အကြာကြာဂဥုဲၜူမာဲဏံဂှ် မုရှ်သာဟွံမွဲပုဟ်၊ အခိင်သၟးရအိုတ်ကၠုင်၊
ဒးကဵုဂဥုဲၜူမာဲဏံတုဲ မိမလေဝ်ဝေတ်ကောန်ဟွံမာန်၊
ဟိုတ်နူကဵုဘဲဝိဝိင်ဏံတုဲ အလဵုအသဳတအ်သီကေတ်မံင်
ကောန်သၟတ်ပိုဲတအ်ရိုဟ်လၟိဟ်မၞိဟ်ဟွံဒးရ၊ ယွံသၟတ်တအ် ဘဝဇကုဂှ်လ္ပသၠာဲကဵုဂဥုဲဝိဝိင်ဏီညိ၊ ဝေင်ပဲါအိုတ်ညိ၊ ညံင်ဘဝသၟတ်တအ်ဂွံလျးတၟးအာမာန် ဂဥုဲဝိဝိင်ဂှ်လ္ပဆာန်ဍေံညိ။
ဘဝဇကုညံင်ဂွံခိုဟ်နွံကဵုအနာဂတ်မာန်ဂှ် ဆာန်ဘဝဇကု ဒးစဵုဒၞာဂီုကၠီုဘဝဇကုဇကုညိ၊ ပွမမိပ်လဟိင်ကဵုဝိဝိင်တအ်ဂှ် မုလေဝ်ရှ်သာအဓိပ္ပါဲဂွံဇၞော်မောဝ်တဴတက်တိုန်ဂှ်ဟွံမွဲပုဟ်၊ သွက်ဘဝသၟတ်တအ်ဂွံဗၠိုက်စှ်ေအာသၟးရနွံ၊ ကူသာန်သွံရာန်သုင်စောဲဂဥုဲဝိဝိင်ဏံတုဲ ဂွံဒှ်မဟာဒေဌဳဇၞော်မွဲဂှ် ဟွံကေင်ဆဵုလဝ်ဏီပုဟ်၊ ဒြပ်ဍာ်မ္ဂးအာကဵုဍာ်ပၠန်ရ−ကေင်ဆဵုညာတ်လဝ်မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊ ၜိုန်ရဂွံနင်သြန်ကၠံကိုဋ်လ္ၚီကိုဋ်ကီုလေဝ် စိုပ်အခါမွဲတ္ၚဲဍေံသီဂွံဏာဖအိုတ်ပၠန်ရဏောၚ်၊ သွက်ဘဝဇကုဂွံဒှ်တသိုက်ဂွံဗၠးဒဒိုက်မာန်ဂှ် နကဵုဍာ်ဓတ်ကာယဇကု နကဵုက္သပ်ညာဏ်ပညာဇကုဂှ်ကၠောန်ညိ၊ ဠဂှ်မှအနာဂတ်ဂတတေံပိုဲဂွံညာတ်ကေတ်ဘဝပိုဲခိုဟ်ခိုဟ်မာန်၊ အိုတ်ကၞောဝ်လက္ကရဴအိုတ်ဏံဂှ် မိက်ဂွံဗ္တိုက်ဖအောဝ်ဆဝ်မ္ၚုဟ်ကတဵုစိုတ်ဓါတ်သၟတ်တအ်ဟီုဂှ်တှ်ေ &quot;ဝိဝိင်ဘိင်ဗု ၜူမာဲဝေင်ပဲါအိုတ်စိုအ် သၟတ်မန်တအ်&quot; အုပ်နိဂီု။
✍️
(ဆီမန်ဇေတ်-ဒူရာ ခေတ္တဍုင်မလေဝ်ယှာ) [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၀၅:၃၁၊ ၂၂ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== ပ္ဍဲပေဲါဆဵုဂဗ တၞောဝ်ဒတောဝ်မန် ကၟိန်ဍုင်သေံဂှ် ရုဲစှ်သ္ပဒ္တန် ညးစၞး (၅) တၠ ==
ပ္ဍဲပေဲါဆဵုဂဗ တၞောဝ်ဒတောဝ်မန် ကၟိန်ဍုင်သေံဂှ် ရုဲစှ်သ္ပဒ္တန် ညးစၞး (၅) တၠ
'''အထူ'''
ဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးမန်၊ ဂိတုဘတ် (၁၀) မံက်၊ (၁၃၈၈) သၞာံ။

ပ္ဍဲကဵုပေဲါဆဵုဂဗ တၞောဝ်ဒတောဝ်ကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင်မန်သေံ မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဘာလကျာ် “ဝါတ်ယာဲဏဃောန်” ၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါန်ပေါင်၊ ခရိုင်ရာတ်ချၝုရဳ၊ ကၟိန်ဍုင်သေံဂှ် ရုဲစှ်သ္ပဒ္တန်ဏာ ညးစၞးကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင်မန် (၅) တၠရောင် ဂွံတီကေတ်ရ။

သွက်သ္ဂောံချူဓဇက်သၞောဝ်ဥပဒေ တၞောဝ်ဒတောဝ်ကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင် ကေုာံ သွက်ဂွံပံင်တောဲရေင်တၠုင် ကိစ္စအခိုက်ကၞာယေန်သၞာင်၊ ဘာသာ၊ ဂကူ အကြာတၞောဝ်ဒတောဝ် ကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင်တၞဟ် မၞုံအပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်သေံဂမၠိုင်ဂှ်မ္ဂး အရင်တၞောဝ်ဒတောဝ်ဂကူမန် မၞုံအပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်သေံတံ မနွံပၟိက်ကၠုင် ညးစၞးရ။

ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးစၞးသွက်ကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင်မန်သေံ နူခရိုင်နန်ထၝုရဳ၊ ဍုင်ၜင်ကံက်၊ ရာတ်ချၝုရဳ၊ ဖေတ်ၝုရဳ ကေုာံ ခရိုင်ကာန်ချဏၝုရဳ (၅) တၠဂှ် ညးတိုန်စိုပ် ပ္ဍဲပေဲါဆဵုဂဗ ဂိတုသေပ်တေမ်ဗာ စၟတ်တ္ၚဲ (၂၀) ဏံ တုပ်စိုတ်ရုဲစှ်ပ္တိုန်လဝ်ရ။

ကိစ္စပရေင်ယိုက်ဂၠေင်တာလျိုင် ညးစၞးရုဲစှ်လဝ်ဂမၠိုင်ကီု၊ လညာတ်တၞောဝ်ဒတောဝ်မန် မၞုံပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်သံကီုဂှ် သၟာန်သၟုက်သ္ပလဝ်ဒ္တန်ရဂှ်လေဝ် ဥက္ကဌဂကောံသၟတ်မန်ဍုင်ၜင်ကံက် နာဲတိုင်ပ္ကဴ ဟီုကဵုဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးမန်ရ။

“ပ္ဍဲကဵုပေဲါကောံဓရီု ကၠောန်လဝ်ဂိတုတုဲဏံဂှ် ညးစၞး (၅) တၠ၊ ညးစၞးအရန် (၅) တၠ ရန်လဝ်ရ။ တုဲတှ်ေ နကဵုညးစၞးကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင်တံဂှ် ရုဲလဝ်ဗွဲအပြောံတုဲဣရ။ တာလျိုင်ကဵုလဝ်ဂှ် ယိုက်ဂၠေင်မာန် / ဟွံမာန်၊ မၞိဟ်တဏံ ဒှ်မၞိဟ်စၞးထေက်ဟာ၊ မန်နွံပ္ဍဲဍုင်သေံဖအိုတ်ဂှ် အာစိုပ်ရီုဗင်မာန်ဟာ၊ စတမ်နူမန်ဍုင်သေံတံ တုပ်စိုတ်/ ဟွံတုပ်စိုတ်ဟာဂှ် ဗီုကဵုသၟာန်လဝ်လေဝ်ဏး” သာ်ဝွံ ညးဟီုရ။

ပေဲါဆဵုဂဗလၟုဟ်ဏံဝွံ ကောန်ဂကူမန် နူပွိုင်ဍုင် (၃၂) ပွိုင်ဍုင် သွက်ဂွံကၠုင်စိုပ်ဂှ် စၟဳကေတ်လဝ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူအာကၠုင်ခက်ခုဲတုဲ ညးစၞး နူ (၂၀) ပွိုင်ဍုင်ဟေင် ကၠုင်စိုပ်ရဂှ် နာဲတိုင်ပ္ကဴ ဟီုရ။

ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်သေံဝွံ တၞောဝ်ဒတောဝ်ကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင် ၜိုတ် (၇၀) သ္ပလန်ဒ္တန်နွံတုဲ ဟိုတ်နူဟီုဂးစကာ အရေဝ်ဘာသာမိ ဟွံမွဲဂှ်ရ နလၟေင်ဒေသ သုန်ဂြာံကၠေံကၠက်အာနွံရ။

အတိုင်သၞောဝ်ဥပဒေ (၂၀၂၅) ဂှ်မ္ဂး အလဵုအသဳသေံ သ္ပစၟတ်သမ္တီလဝ် ဇာနှိက် (ကွန်ယက်) တၞောဝ်ဒတောဝ်ကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင် (၆၀) နွံတုဲ သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီသၠုင်ပ္တိုန် ပရေင်မင်မွဲရံင်စံင်ဘဝမၞိဟ်မာန်ဂှ် နကဵုကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင်မန် မၞုံပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်သေံတံ သွက်ဂွံပလေဝ်ပလေတ် ပကောံပကေဝ် တင်နင်မနွံပၟိက်ဂမၠိုင်ကဵု ပရေင်ရုဲစှ်ညးစၞးဂမၠိုင်ကီု၊ သွက်ဂွံသဳကၠဳ လၟေင်ကမၠောန် သ္ဂောံဆက်ရေင်တၠုင်ဂမၠိုင်ဂှ်ကီု ဒးကၠောန်သ္ပပေဲါဆဵုဂဗရ။

ပ္ဍဲကဵုပေဲါဆဵုဂဗ အခိင်သဝ်တ္ၚဲဂှ်ဝွံ ပရူပရာသွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ်အာ တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် မရနုက်ကဵု (၈၀) ဝါ၊ ဒၞာဲလဘာကျာ် “ဝါတ်ယာဲဏဃောန်္ၚောန်၊ ပ္ဍဲဂိတုမာတ်ဂှ်လေဝ် သဳကၠဳလဝ်ကီုရောင် ဂွံတီကေတ်ရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၁၂:၁၉၊ ၂၂ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== သၟတ်အနာဂတ်ဍုင်ပိုဲ ကဵု ပေါဲဝေင်ပၞာန် ၄၉၂၆ ==
သၟတ်အနာဂတ်ဍုင်ပိုဲ ကဵု ပေါဲဝေင်ပၞာန် ၄၉၂၆

ယက္ခဂုမ္ဘဏ် (လိက်ပရေင်)

လောန်ကၠုင် ဂိတုသေတ်ဒေန်ပါ ၄၊ သၞာံ ၂၀၂၆ ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် စထ္ပက်ပၞာန် (ကလေင်ဝေင်ပၞာန်) ကုဒပ်ပၞာန်ရခေင် (အေအေ) တအ်ရ။ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ဒးအာစိုတ် ပရေင်ဝေင်ပၞာန် ၁၀၂၇ ဒပ်ပၞာန်မဟာမိတ်သၟဝ်ကျာ (၃) ဂကောံ မကေင်ကၠောန်လဝ်တေံဟာဂှ် ကေတ်ဟွံဒးရ။ လၟုဟ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် တင်ခုတ်လဝ်ယၟု တၠုင်လအာ ညံင်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ဒုင်သဇိုင်ကဵုစၟတ်တ္ၚဲဂှ်တုဲ နကဵုယၟု ပရေင်ဝေင်ပၞာန် ၄၉၂၆ ကီုရ။

တီကၠးမွဲဂှ် ပ္ဍဲပေါဲပၞာန်ဏအ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် စကာလဝ် ၝောံဒပ်ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ သၟတ်အနာဂတ် ကောန်သ္ဂံင်တအ် ဒးဒုင်သၠးလမျီု ဟွံအောန်ပၠန်ရောင်ဂှ် ချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ဒပ်ပၞာန်မေန်အံင်လှာင်တအ် ဒးကဵုပရေင်ဝေင်ပၞာန် ၁၀၂၇ တုဲဂှ်ရ ရပ်စပ်စကာ ပၠောပ်ကၠုင်လမျီု သၞောဝ်ယိုက်ဂၠေင်ပၞာန်ရ။ ဟိုတ်နူစကာသၞောဝ်ဏအ်တုဲ ဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုတအ် လမျီုယီုဆက်ကၠုင်ရ။ သွက်အာယုက်တၠအဝဵုတအ် ဂွံဂၠိင်ကၠုင်မာန်ဂှ် သၟတ်မလုပ်ယိုက်ဂၠေင် ပၞာန်တအ် သၠးကၠုင်လမျီု ဟွံအောန်လးလးရ။

 ◼အနာဂတ်သၟတ်တအ်

အခိင်စဓမံက်ရုပ်ရဴ သၞောဝ်ယိုက်ဂၠေင်ဒၠေင်ပၞာန်တၟိတၟိတေံ အာနကဵုလၟေင်ဂၠံက်မာဲရောင် ညးမၞုံအခေါင်ဟီုဂး သကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော် ဇြဝ်မေန်ထောန် ဟီုဂးပတိတ်ကၠုင်လဝ်ပရိုင်ရ။ ၜိုန်ဟီုလဝ်သာ်ဂှ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲဗလးတိ ကတဵုဒှ်ဒၟံင်ဍာံဍာံဂှ် နူညးတာလျိုင်လ္ပာ်ပၞာန်တအ်ကီု၊ ညးမၞုံတာလျိုင် လ္ပာ်အုပ်ဓုပ်တအ်ကီုဂှ် ထ္ၜးဟိုတ်ကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ယိုက်ဂၠေင်ဒၠေင်ပၞာန်တုဲ ပွမစၟဳစၟတ်စရင်ကၟုဲကီု၊ ပွမစၟဳစၟတ်အကြာသၞေဟ်ကင် ဂၠံင်ကွဳစက်ကီု အာတ်မိက်ကၠုင်သြန်ရ။ ကဵုသြန်ဟွံမာန်မ္ဂး ဒးယိုက်ဂၠေင်ပၞာန်ရောင် ဘပဠတုဲ ဂၠာဲစသြန် သြန်ဟၟဲမ္ဂး သၟတ်တအ် စိုပ်အာဒပ်ပၞာန် နနဲအဓမ္မအိုတ်ရ။

ဗွဲကြဴဏအ် ဇၞော်ဍောတ်ဟွံရုဲ ဆဵုမၞိဟ်တြုံအကြာဂၠံင်မ္ဂး ရံင်အကာဲအရာတုဲ ဒပ်ပၞာန်တအ် ရပ်ကော်ဏာအိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၟတ်တအ် နကဵုနဲကဲဇဳ တိတ်အာဍုင်မ္ၚးအိုတ်ရ။ ညးသြန်နွံတအ်မ္ဂး သုင်စောဲ VIP Pass ထ္ပက်သြန်ကဵုဗၠာဲသၟိင် (လဝက) ပၞာန်တအ်ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ တိတ်အာဂၠံင်လုပ်သၞောဝ်အိုတ်ရ။ ညးသြန်အောန်တအ်ဂှ်မ္ဂး ကၠတ်တိတ်အာဂၠံင်ပယျဵု ဟွံလုပ်သၞောဝ် ဍုင်ဇိုင်ဝုတ်ဒိုဟ် အကြာအန္တရာဲနာနာရ။ စိုပ်အာဍုင်သအာင်တုဲ ကမၠောန်ၝဂွံဂှ် ခိုဟ်ဟ်ပရေအ်ပရေအ် ဒးကၠောန်အာဟဂှ်ရ။ ဟိုတ်နူကဵုက္ဍိုပ်သကိုပ်ပၞာန် ကြအ်အဝဵုတုဲ သၟတ်ကောန်ဍုင်တအ် အနာဂတ်ကၠေံအာ အကြာရုင်ကမၠောန်၊ အကြာကမၠောန်သိုင်ခၞံတိုက်၊ အကြာကမၠောန်တမ္ၚာဂၠုင်ဇာ ဍုင်သအာင်တအ်အိုတ်ရ။

 ◼ဘဝညးသ္ၚိကၟိန်ဒပ်ပၞာန်ဍောတ်တ်ဂမၠိုင်

ၜိုန်ရတင်လဝ်ယၟု ပကောံဒြဟတ် ပရေင်ယိုက်ဂၠေင်ပၞာန်ကီုလေဝ် ဟိုတ်ဒၟါနူကၠောန်သ္ပဒၟံင် နနဲအဓမ္မ ရပ်ဏာ ကော်ဏာအနိင်အထတ်တုဲ ညးဍုင်ကွာန်တအ် စကာတဴဝေါဟာ ရပ်ပဝ်တာရ။ ပရေင်ဒးဒုင်ရပ်ပဝ်တာဏအ် ကောန်ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာတအ် သၟးဟွံသေင် ဒးဒုင်ရပ် ကောန်ဇာတ်သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်တအ်လေဝ် ဒးဒုင်ရပ်ဒၟံင်နွံရ။ လောန်ကၠုင်ခြာဟွံလအ်ဏအ် ပရိုင်ပြးဒၟံင် လတူလပှ်ကျာမွဲပရိုင်ဂှ် ဒဝ်ဌေဂှ် ဒှ်မိကောန်တြုံ(၃)တၠတုဲ ကောန်ဇၞော်ၜါဂှ် ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင်တာလျိုင်ပၞာန်ရ။ ဒှ်ပေါဲဗတိုက်တုဲ ကောန်နွံပ္ဍဲပၞာန်ဂှ် ချိုတ်အာမွဲရ။ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ကောန်ဍောတ်သှ်ေဒၟံင် ပ္ဍဲဒဝ်ဌေဂှ် ဒးဒုင်ရပ်ဏာပဝ်တာပၠန်တုဲ ဒဝ်ဌေမဒှ်မိကောန်ပၞာန်ၜါဂှ် ဒးဒုင်စသိုင်ဟွံသာရ။

ဒဝ်ဌေဂှ် ဒှ်ဗြဴကၟာဲတုဲ ကောန်သှ်ေမွဲဂှ်ရ ကၠောန်ဗ္စဒၟံင်ဒဝ်ဌေရ။ ကောန်ဂှ်လေဝ် နွံကဵုသမ္ဘာတုဲ သမ္ဘာဂှ်လေဝ် ယိုက်လဝ်ဂဝ်ဂၞဴ နွံကဵုယဲဒိုက်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒဝ်ဌေဂှ် ချူပရေင်ဒဒှ်ဇကု ဒးဒုင်စသိုင်ဒၟံင်တအ်ဂှ်တုဲ ပတိုန်ဏာလတူပှ်ကျာ အာတ်မိက်ကဵုဗလးကောန်ဇကုရ။ ဟိုတ်ဒၟါနူပတိုန်ုဒး လတူလပှ်ကျာတုဲ တ္ၚဲယးဂတဂှ် ညးမဒှ်သကိုပ်ဗိုလ်ပၞာန်ကျာ အံင်မေန် နူကဵုဒပ်(၂၀၃၀) နကဵုအလဵုဇကုညးတေံ ကၠုင်ရပ်ဏာ ဒဝ်ဌေ ပ္ဍဲသ္ၚိရ။ ပရေင်ပရူဏအ် နူကဵုသ္ၚိကၟိန်ဒပ်ပၞာန်တၞဟ်ဟ်တအ်လေဝ် အာတ်မိက်ဒၟံင်အိုတ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဒဝ်ဌေဂှ် ဟွံဗၠးတိတ်ကၠုင်ဏီရ။

ဒပ်ပၞာန်တၠအဝဵုတအ်မ္ဂးဂှ် ကေမ်ၛာပ်လဝ်အဝဵု လတူညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာတအ် သၟးဟွံသေင် ညံင်ရဴဂလာန်ညးဟီုစ ကဇၞော်စကဍောတ် ကဍောတ်စကောန်ၚုဲ ကောန်ၚုဲစထၜိုဟ်ဍာ်တုဲ ဒးကဵုဂုဏ်သိက္ခာ အဝဵုဍေံမ္ဂး မၞိဟ်ပ္ဍဲဍေံ ညံင်ရဴဒဝ်ဌေဂှ် ဒက်ဝဲတုဲ ကၠုင်ရပ်ဏာ ဒဵုစိုပ်တၞိန်သ္ၚိရ။ ပရေင်ဏအ် မြဟ်တမ္ညဝ်ဒၟံင်တုဲ ဒပ်ပၞာန်ဂှ် ရံင်ကဵုပရေင်စန်ဒက်လီုတုဲ ကာလဗလးပတိတ်ဒဝ်ဌေ ကာလဒှ်လေဝ် ဒှ်မာန်ရ။ ဆ္ဂး ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ကြေပ်ဒၟံင်ကောန်ပၞာန်တုဲ တဟင်ဒၟံင်ဒြဟတ်ကောန်ပၞာန်ဂှ်ရ ဒဝ်ဌေဂှ် ၜိုန်ရဒှ်မိယာဲကောန်ပၞာန်ကီုလေဝ် အကြာမိဌေပၟိက်ဆန္ဒဟွံပါဂှ် ကောန်ဇကုဒးဒုင်ရပ်ဏာ နကဵုအနိင်အထတ်ရ။ ပါဲနူဒဝ်ဌေတုဲ မိယာဲကောန်ပၞာန်တၞဟ်ဟ်လေဝ် ပရိုင်ဟွံပြာကတ် ဒးဒုပ်ရပ်ဏာလဝ် နကဵုအနိင်အထတ်နွံချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ဂတနူဏအ်လေဝ် အကာဲအရာဗီုဗီုတအ်ဏအ် ကြက်နွံအာချိုတ်ပၠိုတ်ရ။

ပရေင်ရပ်ပဝ်တာဏအ် လၟုဟ်မ္ဂး အကာဲအရာသာတုဲ ဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ လ္ပာ်ဒေသဗၟာအညာတေံ သၟတ်မၞိဟ်တြုံတအ် အောန်အာဗွဲမလောန်ရ။ ဒေသတအ်ဂှ်မ္ဂး လဒေါဝ်တ္ၚဲလေဝ်ရပ်၊ တိုန်အာလတူသ္ၚိတုဲရပ်၊ အကြာဖျာဍာ်လက်ဖက်လေဝ်ရပ်ဒၟံင်တုဲ မိမသၟတ်တအ် ဒးဒုင်ဖအိုတ်ဒၟံင်သြန် ကိုဋ်ကဵုစှော် ကိုဋ်ကဵုကၠံ သွက်သ္ဂောံနုက်ပတိတ် ကောန်ဇာတ်ဇကုအိုတ်ရ။ နုက်ဟွံမာန်မ္ဂး သၟတ်တအ်ဂှ် ဒးဒုင်ပလံင်ဏာ ဘာဗ္တောန်ကွတ်ပၞာန်တအ်အိုတ်ရ။

ဆဂှ်သၟးဟွံက ပၞာန်တအ်ဂှ် ပတောံလကျာ်တုဲ နကဵုကယျိုင်လကျာ်လေဝ် ဗက်ရပ်ဒၟံင်နွံရ။ သၟတ်ကောန်ပၞာန်တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူဒးဒုင်ရပ် နကဵုအနိင်အထတ်ကီု၊ ဟိုတ်နူပရေင်ဆဵုဂဗ အောန်ကီုတုဲ စီုပ်အာဗလးမုက်ပၞာန်တေံ ချိုတ်ဂၠိုင်ဂျိုင်အောန်ရ။  လၟုဟ်မ္ဂး ဟိုတ်နူသကိုပ်ဗိုလ်ပၞာန်တအ် ကြအ်ဗေဒင်တုဲ ဝေင်ပၞာန်နကဵုလၟိဟ်ဂၞန် ၄၉၂၆ ပံင် ၂၁ ဂှ် သၟတ်ဒးဒုင်ယိုက်ဂၠေင်ပၞာန်တအ် လမျီုဒးအိုတ်အာပၠန်ရ။

သရုပ်ကၠေံမ္ဂး ဍုင်ဗၟာဂှ် သ္ပပတံနူပၠောပ်လမျီု သၞောဝ်ယိုက်ဂၠေင်ပၞာန်တုဲ သၟတ် ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်တအ် စိုတ်ဖေက်လကိုတ် သၠုင်တိုန်ကၠုင်ရ။ သၟတ်တအ် သီုဟၟဲကဵုပၟိက်ဆန္ဒ ဒးဒုင်ဓရတ်ဗ္တောန်ကွတ်ပၞာန်၊ ကွတ်ပၞာန်ဂှ်လေဝ် ဗ္တောန်အာ ပ္ဍဲအခိင်ဂၠေံဂၠေံ သီုကဵုဟွံချိုတ်ပၠိုတ်ဂှ် ဒးဒုင်ပလံင်ဏာဒၟံင် ပ္ဍဲမုက်ပၞာန်တေံအိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၟတ်တအ် သွက်သ္ဂောံတိတ်ဗၠးနူဘဝ ဒးလုပ်ယိုက်ဂၠေင်ပၞာန်တၠအဝဵုဂှ် ပံင်လမျီုတုဲ မ္ဒးဂြိပ်ပါဲဓလေတ် ဒဴတိတ်ဍုင်မ္ၚးအိုတ်ဂှ်ရ ဘဝအနာဂတ်သၟတ်တအ်ကျေဝ်ဝ်ဂှ် ကၠေံကၠက်အာ ပ္ဍဲခေတ်တၠအဝဵုပၞာန်တအ်အိုတ်ရောင်။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၁၂:၂၁၊ ၂၂ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== က္ၜင်ဒပ်ပၞာန် ၜိုတ် (၂၀) ဖ္ဍိုက် KIA ပလီုပလာ်၊ ပရေင်ပၞာန်ၜါလ္ပာ်ကြံင်မ္ၚိုဟ် ==
က္ၜင်ဒပ်ပၞာန် ၜိုတ် (၂၀) ဖ္ဍိုက် KIA ပလီုပလာ်၊ ပရေင်ပၞာန်ၜါလ္ပာ်ကြံင်မ္ၚိုဟ်

ဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးမန်၊ ဂိတုဘတ် (၁၁) မံက်၊ (၁၃၈၈) သၞာံ။

က္ၜင်ပၞာန်ဂကောံဒပ်ပၞာန် ၜိုတ် (၂၀) ဖ္ဍိုက်၊ ဒဳဒစးကၠုင် အတိုင်ဂၠံင်ဍာ်ၜဳဨရာဝတဳ၊ ဇရေင်ဍုင်ဗာန်မဝ်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးကချေင် (KIA) ကဵု ဒပ်မဟာမိတ်ဂမၠိုင်တံ ပန်ဗ္တိုက်ပလီုပလာ်မာန်လဝ်ရောင် ညးလျိုင်လလောင်ပရိုင် (KIA) သ္ကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော်နဝ်ဘူ ဟီုရ။

က္ၜင်ပၞာန် ၜိုတ် (၁၅) ဖ္ဍိုက် ဒဳဒစးကၠုင် နူသၞေဟ်ဂဝ်ဝိန်၊ ဍုင်အဝ ဇရေင်ဍုင်ဗာန်မဝ်ဂှ် ပ္ဍဲဂိတုသေပ်တေမ်ဗာ စၟတ်တ္ၚဲ (၂) တုဲကၠုင်ဏံ ဒပ်မဟာမိတ်ဂမၠိုင်ကဵု (KIA) တံ ပံင်ကောံဗ္တိုက်ဏာလဝ် ကြပ်ပွိုင်ဍုင်ယှိုဲကူ၊ တွဵုရးကချေင်ရ။

“ၜင်မူစိဖ္ဍိုက်ရောဟီုဂှ်တှ်ေ ပိုဲဂွံဟီု နကဵုလၟိဟ်ဂၞန်ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်မာန်ဂှ် ဂစာန်မံင်ရ။ ဆဂး ကြပ်အိုတ်ဂှ်တှ်ေ အကြာ (၂၀) ဖ္ဍိုက်ရ။ ၜိုတ် (၂၀) ဖ္ဍိုက်ဂှ်တှ်ေ ပိုဲတံပန်တုဲမှ အကာဲအရာပလီုပလာ်မာန်နွံရ” သာ်ဝွံ သ္ကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော်နဝ်ဘူ ဟီုရ။

ပ္ဍဲကဵုက္ၜင်ပၞာန်ဂှ်ဝွံ ကောန်သဂံင်ဒပ်ပၞာန်ဂမၠိုင်ကဵု ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ဒပ် ဗွဲမဂၠိုင် ပါဗက်ကၠုင်တုဲ ဇြဟတ် (၁၀၀) ပြင် ဒုင်ကမျဖျေံလွဟ် ကု (KIA) နွံရောင် ဂးရ။

ကုကောန်သဂံင် ကေုာံ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ဒပ် မရပ်ဂွံလဝ်ဂမၠိုင်ဂှ်ဝွံ အခိင်လၟုဟ်ဏံ စၟဳစၟတ်သၟာန်သၟုက်ဒၟံင်ဖိုဟ်ရောင် (KIA) ဂးရ။

လ္ပာ်ဂကောံဒပ်ပၞာန်တံ ဆက်ဗ္တိုက်ပြုပြေင်ဒၟံင်ပၞာန်ဂှ်ရ အပ္ဍဲတွဵုရးကချေင်ဝွံ ပေဲါဗ္တိုက်ဂမၠိုင် ဆက်ကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ရောင် သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်ကချေင်မွဲတၠ ဟီုရ။

“ထ္ပက်/ပြုပြေင်မံင်ပၞာန်ကွေံကွေံရ၊ လ္ပာ်ဏံလေဝ် (KIA) တံ ဒုင်ပၞာန်တုဲမှ ဗ္တိုက်ရ၊ ဗီုဏံဟီုတှ်ေ ပေဲါပၞာန်ဂှ် ဇၞော်ကၠုင်ဏောင်။ ဣညအ်ဂှ်တှ်ေ ဗီုကဵုဟီုမံင် ပရေင်ၜိုဟ်လလမ်ဂှ်တှ်ေ ဗီုဍေံကဵုဍေံ သ္ၚောဲအာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ နွံပၟိက်ကဵု ပရေင်ၜိုဟ်လလမ်ဟီုတှ်ေ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒေံါပန်ပှော်အလုံဍုင်တုဲမှ ဟီုအရေဝ်ညးသ္ကံတှ်ေ ဒှ်ကၠုင်ဏောင်” သာ်ဝွံ ညးဟီုရ။

က္ၜင်ပၞာန် ၜိုတ် (၁၅) ဖ္ဍိုက် ဒဳဒစးကၠုင် အတိုင်ဂၠံင်ဍာ်ၜဳဨရာဝတဳ၊ ဂိတုသေပ်တေမ်ဗာ စၟတ်တ္ၚဲ (၂) ဂှ် (KIA) ဗ္တိုက်ဏာလဝ် ကြပ်ပွိုင်ဍုင်ယှိုဲကူတုဲ ဗၠိုက်အာဍာ် (၁) ဖ္ဍိုက်၊ တူပၟတ်လီုလာ်အာ (၄) ဖ္ဍိုက်နွံဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။

တုဲပၠန် ပ္ဍဲဂိတုသေပ်တေမ်ဗာ စၟတ်တ္ၚဲ (၁၆) တုဲကၠုင်ဏံ ပၞောဝ်ကဵုက္ၜင်ပၞာန် (၃) ဖ္ဍိုက် ဒဳဒစးကၠုင်ဂှ်ဝွံ မွဲဖ္ဍိုက်ဂှ် ဟိုတ်နူ (KIA) ပန်ဗ္တိုက်ဏာဂှ်ရ ဗ္ကပ်ဗၠိုက်အာဍာ်တုဲ ၜါဖ္ဍိုက်ဂှ် ဒးက္လေင်ဂတးစဴအာ ဇရေင်ယှိုဲကူတေံကီု ဂွံတီကေတ်ရ။

“လၟုဟ်ပြဟ်ဟ်ဏံ အကာဲအရာပရေင်ပၞာန်ဂှ်တှ်ေ ကြံင်မ္ၚိုဟ်မံင် ပ္ဍဲဗာန်မဝ်၊ ယှိုဲကူ၊ သေန်ခါန်ဂှ်ရ။ အခိင်ဟွံရုဲ အကာဲအရာပေဲါဗ္တိုက်ဒှ်မာန်နွံရ။ တုဲတှ်ေ လ္ပာ် (ခေါင်လန်ဖူး) ဂှ်လေဝ် အခိင်ဟွံရုဲ ဒှ်ပေဲါဗ္တိုက်မာန်ရ” သာ်ဝွံ သ္ကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော်နဝ်ဘူ ဟီုရ။

လ္ပာ်ဂကောံဒပ်ပၞာန်တံ ယဝ်ဆက်ဗပေင်ဇြဟတ်ပၞာန် ကေုာံ ဆက်ထ္ပက်/ပြုပြေင်ပၞာန်မ္ဂး ပေဲါဗ္တိုက်သ္ကာတ်မြဟ်ကၠုင်မာန်ရဂှ်လေဝ် သ္ကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော်နဝ်ဘူ ဟီုဂးလဝ်ရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၁၆:၃၀၊ ၂၂ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== ဂိတုဘတ်ပေၚ် (ဗဝ်သၟုတ်လ္ၚီဟီုဂှ် ရန်ကဵု မှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသ ဟွံသေၚ်သာ်ဂှ် ရန်ကဵု က္ၜၚ်စိတြဒူတ မူရဴဟာ?) ==
ဂိတုဘတ်ပေၚ် (ဗဝ်သၟုတ်လ္ၚီဟီုဂှ် ရန်ကဵု မှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသ ဟွံသေၚ်သာ်ဂှ် ရန်ကဵု က္ၜၚ်စိတြဒူတ မူရဴဟာ?)
ဒတန်သွဟ်
ဂိတုဘတ်ပေၚ် (ဗဝ်သၟုတ်လ္ၚီ) ဂှ် ပ္ဍဲဝင်သာသနာဗုဒ္ဓ ကေုာံ ယေန်သၞာၚ်မန် ကေၚ်ဒုၚ်စၟတ်သမ္တီလဝ် ရန်ကဵု မှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသ မကလေၚ်စဴကၠုၚ် နူဍုၚ်သီဟိုဠ် တုဲ ပ္တိုန်စိုပ်ကၠုၚ် ဍုၚ်မန်ပၟိက်သၟဝ် (သုဝဏ္ဏဘူမိ) ရ။
&gt; [!NOTE]
&gt; တ္ၚဲဂိတုဘတ်ပေၚ်ဝွံ ပ္ဍဲယေန်သၞာၚ်မန် ကေုာံ ရာဇာဝၚ်မန် ပတှ်ေကေတ်လဝ် ဒှ်တ္ၚဲမဟာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသ (မဟာဂိုသ်) စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘူမိ တုဲ ပတိတ်ပ္တိုန် ကျာ်ပဋိမာရုပ် (ကျာ်ဓါတ်ကျာ်ဇၞော်) သာသနာဇၞော်မောဝ်တိုန် တဲလတူရ။
&gt; 
တၚ်အဓိပ္ပါယ် သွက်ဂွံတီကၠး
 * မှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသ: မဒှ်အစာပညာရှင် သဇိုၚ်ပရိယတ် ပိဋကတ်ပရိယတ် မသၠုၚ်စိုပ်လဝ် ဂကူမန် ကေုာံ ဂကူဗုဒ္ဓဘာသာဂမၠိုၚ်။
 * က္ၜၚ်စိတြဒူတ: ဟွံဆေၚ်စပ် ကုဝင်ဝွံရ။
သင်္ကေတ ဂိတုဘတ်ပေၚ် ကဵု ဗဝ်သၟုတ်လ္ၚီ ဏအ်ဂှ် ယေန်သၞာၚ်မန်ပိုဲ ယိုက်ဂၠေၚ်လဝ် ဒဒှ်ရ ဒှ်တ္ၚဲမဟာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသ စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘူမိ ဂှ်ရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၁၆:၃၅၊ ၂၃ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== သဘင်အခိုက်ကၞာ ပ္တိုန်စရာဲဂုန်ဂၠဴ ==
သဘင်အခိုက်ကၞာ ပ္တိုန်စရာဲဂုန်ဂၠဴ

လိက်ပရေင် - အဗၠာဲ

အခိင်ကာလခေတ်ပြံင်လှာဲဗက်ဟွံဂတာပ် ပရေင်လွဳလွတ်ဂၠဴတံ အောန်စှ်ေကၠုင်တုဲ စၞးဂၠဴဇေတ်ဇေတ်ဂှ် ဒးစကာထ္ပက်အဇာ ဗီုရုပ်ဂၠဴကီုလေဝ် အခိုက်ကၞာစိုတ်ဓာတ် ကောန်ဂကူမန်တံ တီဂုန်ဂှ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏံ ဟွံပြံင်လှာဲအာဏီရ။

ဇၟာပ်သၞာံ စိုပ်ဂိတုဘတ် (၁၄) မံက်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ဂကောံမၞိဟ် မွဲကရောံကဵု ရမျာင်ခဗိုန်၊ ဓါပ် လ္တူဂၠံင်ဍာန်ဍုင်လၟိုင်ဂှ် နဒဒှ်အကာဲအရာ ဓမံက်ထ္ၜးဂုန်ဂၠဴတုဲ ကၠောန်ဗဒှ် “သဘင်ကဝါ်ဂၠဴ” မဒှ်ရ။

ပ္ဍဲကဵုအခိုက်ကၞာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန်ဝွံ သဘင်ကဝါ်ဂၠဴ နဒဒှ်အခိုက်ကၞာတၟေင်မွဲဏံလေဝ် စမံက်ပါလုပ်ကၠုင် နူ (၁၀၀) သၞာံပြင် လောန်ကၠုင်တေံရဂှ် ညးဒေသဍုင်လၟိုင်တံ ဟီုရ။

အခိုက်ကၞာဏံဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု အခိင်ကာလ ပလေဝ်ပလေတ်လဟဵုပ္တိုန် ကျာ်ဓာတ်သော်ကေလာသ၊ ပ္ဍဲဍုင်လၟိုင် ဒးဘဲလဗိုတ်ကျာ လီုလာ်အာဂှ်တုဲ က္တဵုဒှ်မံက်ဂတဝ်ကၠုင်ရ။

အခိင်ဂှ်ဝွံ ပရေင်ဆက်စၠောံဂၠံင်ဍာန်ဝါတ်ဂါတ်တုဲ စက်ယန်ဂမၠိုင်ဟွံမွဲဏီဂှ်ရ ကာလပလေဝ်ပလေတ်လဟဵုပ္တိုန် ကျာ်ဓာတ်သော်ကေလာသဂှ်မ္ဂး သွက်ဂွံဇက်ဖ္ဍိုက် တၟံ၊ ဗတဳ၊ ဍိုတ် ကေုာံ သ္ဂောံဓက်ဖ္ဍိုက်သအးဇ္ၚး တၞံဆုဒေါမ်ကၟိုင်ဒၟံင်ဂမၠိုင်ဂှ် စကာဂၠဴ၊ ကွဳ ပ္ဍဲကွာန်တံတုဲ ကၠောန်သ္ပရေင်တၠုင်ကၠုင်လဝ်ရ။ 

အပ္ဍဲကဵုပရူဒဒှ် / ကမၠောန် ပလေဝ်ကျာ်ဂှ်မ္ဂး ကောဒေံဂၠဴ (၂) ပါလုပ်ကဵုကၠုင်လဝ်ရီုဗင် ကတုိုင်ကတိုင်ကၟိုဟ်ကၟိုဟ်ရောင် အတိုင်ဟီုဂးလဝ်ကၠာတေံမွဲတဆံင်ဂှ် ညးဒေသတံ က္လေင်ဟီုထ္ၜးရ။

ကောဒေံဂၠဴ (၂) ဂှ်ဝွံ က္ဍိုဟ်ကေက်တုဲ တၠဟွံပါမွဲသာ် ကွဳဖဍိုက်လဝ်တၟံ၊ ဍိုတ်တံဂှ် နအလဵုဇကုဇကု တံင်ဓဇက်ဏာ နူကျာ်ဇူ စဵုကဵုဒၞာဲကျာ်ဓာတ်သော်ကေလာသ ဇရေင်ကုန်ကျာ်တေံရောင် ဂးရ။

ဟိုတ်နူပါလုပ်ရီုဗင် ပ္ဍဲကမၠောန်ဝေယျာဝစ္စကျာ် စဵုကဵုပလေဝ်ကျာ်တုဲဒှ်ဂှ်ရ ဒှ်ကၠုင်ဝင်စၟတ်သမ္တီ အကြာညးဒေသတံရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘာမြာင် (မရမ်းကျောင်းတိုက်)၊ သ္ကုတ်သၠုင်ကျာဍုင်လၟိုင် မဆဵုဂဗလဝ် ပရူဒဒှ်နမတ်မွဲဇကုဂှ်ဝွံ ကောဒေံဂၠဴ (၂) ဏံဂှ် နကဵုတင်ဂုန်ပ္တိုန်စရာဲဂုန်တုဲ ဇၟာပ်သၞာံ ပ္ဍဲဂိတုဘတ် (၁၄) မံက်ဏံ သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ် “သဘင်ကဝါ်ဂၠဴ” ဂှ် စစၟတ်ပညပ်ကၠုင်လဝ်ရောင် ညးဒေသလၟိုင် ပါလုပ်က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ပ္ဍဲသဘင်ဂှ်မွဲတၠ ဟီုရ။

“အခိုက်ကၞာမန်ကဝါ်ဂၠဴဏံဂှ်တှ်ေ ကၠောန်ကၠုင်မံင် လၟုဟ် ပေင်အာ (၁၀၀) သၞာံပြင်ရ။ ကာလပလေဝ်ပလေတ် ကျာ်ဓာတ်သော်ကေလာသဂှ်တှ်ေ ကၠောန်ဝေယျာဝစ္စကျာ် ဗွဲတၟေင်တုဲ နကဵုပ္တိုန်စရာဲဂုန် ကောဒေံဂၠဴ (၂) ကေတ်လဝ်ကုသဵုဂှ်တုဲ အခိုက်ကၞာဏံဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘာလၟိုင် စစဳဇန်လဝ်ရ” သာ်ဝွံ ညးဟီုရ။ 

အခိင်ကောဒေံဂၠဴ (၂) နွံဂှ်ဝွံ ကၠာဟွံဂွံစိုပ်တ္ၚဲသဘင်ဏီမ္ဂး ဂၠဴတံဂှ် သအးဇ္ၚးဖုံကဵုဍာ်တုဲ စုတ်ကဵုဇုက်ပၠာဖေဝ်အရံင်ဇဳ ပ္ဍဲကအ်ကီု၊ စုတ်ကဵုခရေဲကီု၊ ဗွိုက်လ္တက်ကဵုယာတ်ကတ္တဳပါ ပ္ဍဲဇကုကီု ကေုာံ နကဵုပ္ကဴသဴဂမၠိုင်ကီု ကျိုင်ကျဝ်ပယျေဝ်ကဵုလဝ်ရောင် ဂးရ။

မွဲကရောံကဵုဂၠဴကျိုင်ကျဝ်ပယျေဝ်လဝ်ဂှ်မ္ဂး ကောန်ကွာန်တံ၊ ညးအဝဲသၟတ်တံ တိင်တက်ဆေင်ဝိုင်၊ ခဗိုန်၊ ဓါပ် အခိုက်ကၞာမန်တုဲ ဂေတ်အလုံဍုင်လၟိုင်မွဲ မိပ်မိပ်မြဟ်မြဟ်ရ။ ဗွဲကြဴနူကောဒေံဂၠဴ (၂) ဟွံမွဲတုဲဂှ်လေဝ် သွက်သဘင်ကဝါ်ဂၠဴ ဟွံဂွံကၠေံအာဂှ်မ္ဂး ဂၠဴလွဳလွတ်လဝ် ပ္ဍဲဘာလကျာ်တံ၊ ဂၠဴလွဳလဝ်ပ္ဍဲကွာန်တံဂှ် နလၟေင်အရာပ် ကျိုင်ကျဝ်ပယျေဝ်တုဲ ကၠောန်သ္ပကၠုင်စၞးရ။

ၜိုန်ဂှ်ကီုလေဝ် အခိင်ကာလလၟုဟ်ဏံဝွံ ဂၠဴလွဳလွတ်တံ အောန် / ဝါတ်ဂါတ်ကၠုင်ဂှ်ရ စၞးဂၠဴဇေတ်ဇေတ်တံဂှ် ကၠောန်ဗီုရုပ်ဂၠဴတုဲ နလၟေင်အရာပ် ကၠောန်ဗဒှ် ကဝါ်ဂေတ်ကၠုင်ရဂှ်လေဝ် သၟတ်မန် မပါလုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲသဘင်ကဝါ်ဂၠဴမွဲတၠဂှ် ဟီုရ။

“ဂၠဴတံ ဟွံမွဲလေဝ်၊ ၜိုတ်ပိုဲတံဂတာပ်ဂှ်တှ်ေ နလၟေင်အရာပ် ကၠောန်ဗီုရုပ်ဂၠဴတုဲ ကဝါ်ဂေတ်ရ။ ဂိတုဘတ်ဟီုတှ်ေ ကၠောန်အရိုဟ်သၞာံရ။ ဂၠဴတံဟွံမွဲကီုလေဝ် ချူဖန်ဗဒှ် ကာရန်ဒွက်တုဲ အခိုက်ကၞာဂေတ်ကွာန်/အရာပ် နကဵုခဗိုန်၊ ဓါပ်ဂှ် သှ်ေမံင်ဖိုဟ်ရ” သာ်ဝွံ ညးဟီုရ။

သဘင်ဏံဝွံ သၟာင်နူကဵု ဓမံက်ထ္ၜးအဓိပ္ပဲါ တင်ဂုန်ကုဂၠဴ ၊ ပ္တိုန်စရာဲဂုန်တုဲ နဒဒှ်ဓမံက်ထ္ၜး အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင်ကောန်ဂကူမန်၊ ပရေင်ပံင်ကောံပါလုပ် ကေုာံ ပရေင်တီဂုန်ဂၞာတ် မွဲရောင်ဂှ်လေဝ် ညးဒေသတံ ထိင်ဒဝ်ကၠုင်လဝ်ရ။

အခိင်ကၠာတေံမ္ဂး ပ္ဍဲကဵုပရေင်ဘဝမၞိဟ် ဒေသမန် ကွာန်ရး/ဇနးပိုတ်တံဂှ် ဂၠဴဝွံ ဒှ်အရာမပါလုပ် ပ္ဍဲအခန်ကဏ္ဍကိစ္စဇၞော် သွက်ကမၠောန်ဇက်ဖ္ဍိုက် ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်ရ။

ပ္ဍဲဗွိုင်ကမၠောန်တိဗ္ၚကၠအ်ဂူဂှ်ဝွံ ပွမထောဲတိ၊ ဖ္ဍိုက်ဇက်ကပေါတ်ဗၞိက် ကေုာံ ပွမဆုဲပြံင် ကပေါတ်ဗၞိက် မတိတ်နူတိဗ္ၚကၠအ်ဂူတံဂှ် ဒးစကာကၠုင်လဝ် ဂၠဴ ကေုာံ ကွဳဂၠဴတံ အဓိကတုဲ ဂၠဴဂှ် နဒဒှ်သတ်တိရစ္ဆာန်လွဳလွတ်သ္ၚိ မကြပ်ကဵုဘဝမၞိဟ်သၟးဟွံသေင် ပ္ဍဲကမၠောန်ဂယိုင်လမျီုဂှ်လေဝ် ပတှ်ေဖျေံလဝ်စိုတ် နဒဒှ်သ္ကံရဲကမၠောန်မွဲရောင် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။

အခိင်ခေတ်ကာလတ္ၚဲဏံဂှ် စကာကၠုင် စက်ယန် ကေုာံ ကွဳစက်ယာဉ်တံ ဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ ပ္ဍဲကဵုဒေသကွာန်ရး / ဇနးပိုတ်တံဂှ်လေဝ် လွဳလွတ်ဂၠဴ အောန်စှ်ေကၠုင်ဂှ်ရ ဂၠဴတံ အောန် / ဝါတ်ဂါတ်ကၠုင်ကီုတုဲ ဗီုပြင်ဘသင် မကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင်ကဵု ဂၠဴတိုက်ရိုက်ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင်သိုက်သိုက်ရ။

ဆဂး စကာဗီုရုပ်ဂၠဴတုဲ တိင်တက် ခဗိုန်၊ ဓါပ် ဂေတ်ကွာန်ကီု၊ ဒယှေ်ဒွက်အခိုက်ကၞာကီု ကေုာံ ပရေင်ပံင်ကောံပါလုပ်ကီုတံဂှ် ဒှ်အရာဆက်ထိင်ဒဝ်လဝ် အခိုက်ကၞာသဘင် အဓိကရ။

ပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲသဘင်ဂှ်ဝွံ အခိင်နူဂယးဂှ် သၟတ်တံ ဂေတ်ကဝါ်ဗီုရုပ်ဂၠဴရ။ အခိင်သဝ်တ္ၚဲပၠန်မ္ဂး အာလ္ၚောဝ်ကျာ်ဓာတ်သော်ကေလာသ၊ ပ္ဍဲဍုင်လၟိုင်တုဲ ဗီုရုပ်ဂၠဴ (လၟုဟ်) ကဵု ဂၠဴ (ကၠာတေံ) ဂှ် ပကောံရေင်သ္ကံ ဒၞာဲစၟတ်လဝ်ကြပ်ဗလးကျာ်ဂှ်တုဲ ကလင်ပင်မှိင်ဓဝ် နူဇရေင်ခၟဳသင်တံရောင် သၟတ်မန်ဂှ် ဟီုရ။

ပ္ဍဲအခိင်အခါလၟုဟ်ဏံလေဝ် သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ကဝါ်ဂၠဴမာန်ဂှ် ဂကောံသၟတ်ဍုင်လၟိုင်တံ ပကောံညးသ္ကံတုဲ ကၠောန်ဗီုရုပ် နလၟေင်အရာပ်ကီု၊ ပလေဝ်ပလေတ် တူရိယာအခိုက်ကၞာတံကီု ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ်အစဳဇန် သွက်ဂွံဂေတ်ကဝါ်ကီုရောင်ဂှ် ညးက္ဍိုက်က္ဍိုပ်ပါလုပ် ပ္ဍဲသဘင်ဂှ် ဟီုရ။

“တ္ၚဲသဘင်ဂှ်လေဝ် ဟွံလအ်ရပုဟ်။ ဇှ်ရ ဂိတုဘတ်မံက်ဗက်ဂှ်တှ်ေ သွက်ဂွံပကောံ ကောန်ဂကောံပါလုပ် ကာလဂေတ်ကဝါ်ဂၠဴ လၟေင်အရာပ်တံ၊ ချူကာရန်ဒွက်တုဲ ကၠောန်သ္ပ သွက်ဂွံတေက်ဒွက်ရ။ စနူဂိတုမံက်တုဲ ဒဵုကဵုကၠာတ္ၚဲသဘင်ဂှ် သၟတ်တံ ဂေတ်ကွာန်/ဂေတ်အရာပ် နကဵုခဗိုန်၊ ဓါပ် အရိုဟ်ဗ္တံတုဲ စန်ပကောံ ကောန်အရာပ်ဇကု ညံင်ဂွံပါလုပ်ကၠုင်ဂၠိုင်ဂၠိုင်၊ ဖတိုက်ဖအောဝ်ဆဝ်မ္ၚုဟ်မံင်ဏောင်” သာ်ဝွံ ညးဟီုထ္ၜး ဗီုပြင်ပလေဝ်ပလေတ်မံင်ဂှ်ရ။

ဂၠဴဇေတ်ဇေတ်တံဂှ် ဝါတ်ဂါတ်/အောန်စှ်ေကၠုင်ဗက်ဟွံဂတာပ် ဗီုပြင်တမ်မူလ ပြံင်လှာဲကၠုင်ကီုလေဝ် အဓိပ္ပဲါ တီဂုန်/ပ္တိုန်စရာဲဂုန်ဂၠဴတံ၊ ပရေင်ကောန်ကွာန်တံ ပံင်ကောံပါလုပ် ကေုာံ ဗီုပြင်ဂေတ်ကဝါ်၊ ဒွက်၊ တူရိယာအခိုက်ကၞာမန်တံဂှ် နကဵုဂၠံင်ဍာန်တၟိ သၟတ်ဒေသတံ ဆက်ထိင်ဒဝ်တုဲ အခိုက်ကၞာမန်ဂျိုင်တန်တဴဒၟံင်ဂှ် ဓမံက်ထ္ၜးမံင်သက်သဳဖိုဟ်ရ။

အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင်မွဲ သ္ဂောံဂျိုင်တန်တဴမံင်ဂှ်မ္ဂး ကၠောန်ဗဒှ်ပေဲါသဘင်မွဲဓဝ်သၟးဟွံက မပ္တံကဵုဝင်အတိက် “ဝင်မူလ” ၊ အဓိပ္ပဲါ ကေုာံ ဗီုပြင်တံဂှ် သၟတ်တၞောဝ်ဒတောဝ်တၟိတံ တီကၠိုဟ်တုဲ သွက်ဂွံပါလုပ်ရေင်တၠုင် နအလဵုဇကုမာန်ဂှ်လေဝ် ကိစ္စဇၞော်မံင်ရောင်။

နကဵုညးချူလိက်ဏံလေဝ် ညးဒေသလၟိုင်တံ ထိင်ဒဝ်ကၠုင်လဝ် အခိုက်ကၞာမန်တၟေင် (၁၀၀) သၞာံပြင်ဏံဂှ် သ္ပရှ်ေသှ်ေ ကေတ်ဂုန်စရာဲတုဲ နကဵုကၟုဲညးဒေသသ္ၚောဲ/ကြပ်ဂမၠိုင်တံလေဝ် သွက်ဂွံကၠုင်စိုပ်ကတ်လ္ၚတ် “သဘင်ကဝါ်ဂၠဴ (ဝါ) သဘင်ပ္တိုန်စရာဲဂုန်” မွဲသၞာံမွဲဝါ၊ ဒၞာဲဏံမွဲဟေင် ဂွံဆဵုကေတ်မာန်ဂှ်လေဝ် မဒးကော်ဘိက်ဒုင်တၠုင်ဏာရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၂၀:၁၂၊ ၂၃ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== နူတဏေအ် အမေရိကာန်၊ ဒေန်မက်၊ ဂြိန်လာန် ထ္ပက်စၟတ်တဲ ကိစ္စပရေင်ဂီုကၠီု ဒေသပၞိဟ်တိ (ဂြိန်လာန်) အလန်ဒုတိယ။ ==
နူတဏေအ် အမေရိကာန်၊ ဒေန်မက်၊ ဂြိန်လာန် ထ္ပက်စၟတ်တဲ ကိစ္စပရေင်ဂီုကၠီု ဒေသပၞိဟ်တိ (ဂြိန်လာန်) အလန်ဒုတိယ။

သမ္မတထြုမ် ကရေဲဒၟံင် နကုအမေရိကာန် ဒးပိုင်ပြဳ ဂြိန်လာန် ရောင်။ ဂြိန်လာန်ဂှ် အမေရိကာန် နွံပၟိက်ဒၟံင်၊ တုဲပၠန် ဘပဠကၠုင် ဗီုပြင်နာနာ အခိင်တၟာလအ်ရ။ 

ဂြိန်လာန်ဂှ် ဒှ် ဍုင်/တကအ် မနွံ အခေါင်ပကင်ရင်အပိုင် အပ္ဍဲ ရးမရာဇ်ဒေန်မက်ရ။ ဟီုဍန်ဍန်တှ်ေ ဂြိန်လာန်ဂှ် ဒှ် တိဒေန်မက် မပိုင်၊ ဟီု အရေဝ်သၞောဝ်မ္ဂး ဒေန်မက် ဂွံလဝ် အဝဵုအိန်သွဵု ဂြိန်လာန်၊ ကောန်ဍုင်ဂြိန်လာန်ဂှ် ဂွံလဝ် အဝဵုပကင်ရင် အဝဵုအုပ်ဓုပ် ကောန်ဍုင်ကွာန်ဇကုရ။

နူ သၞာံ ၁၉၅၁ (လၟုဟ်မ္ဂး ဂွံအာ ၇၅ သၞာံ) တေအ်ရ ဒေန်မက် ကု အမေရိကာန် တုပ်လဝ် စိုတ် ရေင်သကအ် ဒဒှ်ရ အမေရိကာန် ဗွဲမဗၠးၜး ဒက်ပ္တန်၊ စွံ ဒပ်ပၞာန် အမေရိကာန် လတူ ဂြိန်လာန် နွံရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ရုရှာ မိက်ဂွံပန် သဟရးအမေရိကာန်မ္ဂး မကမ် ဒးတတ် ဂြိန်လာန် ဟေင်၊ ဂွံစဵုဒၞာ မကမ် ရုရှာဂွံဂှ် ဒပ်စဵုဒၞာ အမေရိကာန် ဒးစွံလဝ် ပ္ဍဲ ဂြိန်လာန်ရ။ 

အခိင် မတုပ်စိုတ်တေအ်ဂှ် ရန်တၟအ် မိက်ဂွံစဵုဒၞာ ရုရှာ ဟွံသေင်၊ အခိင်ဂှ် ဂျာမနဳ လုပ်သီဂွံ ဒေန်မက်တုဲ အလဵုအသဳ ဒေန်မက် ဒးပံင်တောဲ အုပ်ဓုပ်ဍုင် မွဲစွံ ကုဂျာမနဳ။ ဂြိန်လာန် နွံ သၟဝ် ဒေန်မက်တုဲ ဂွိင်ဖေက် ပၞာန်ဂျာမနဳ လုပ်မံင်ထောအ် ပ္ဍဲ ဂြိန်လာန်တုဲ ကလုတ်ဒေန်မက် မနွံ ပ္ဍဲ အမေရိကာန်ဂှ် ထ္ပက်ထောအ်စၟတ်တဲ ကဵု အခေါင် ကုအမေရိကာန်။ 

နကုတင်မတုပ်စိုတ် အခိင် ၁၉၅၁ တေအ်ဂှ်လေဝ် အမေရိကာန် ဂွံလဝ် အခေါင် သွက််ဂွံဇၞော်ပ္တိုန် ဒြဟတ်ပၞာန်ဇကု ပ္ဍဲ ဂြိန်လာန်ဂှ် အတိုင်ပၟိက်စိုတ် အမေရိကာန်ရ။ 

နူ စ သမ္မတထြုမ် မဟီု ဘပဠဒၟံင် ဂြိန်လာန်တေအ်ဂှ်ရ တၠပညာတအ်ကီု သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်ဒေန်မက်တအ်ကီု ဟီုကၠုင်ဒၟံင် ဒဒှ်ရ လိက်ကသုက်တြေံဂှ် ချူပြံင်ထောအ် ဒၞာဲဝါကျလ္ၚဵုတအ်တုဲ ကဵု သမ္မတထြုမ် ထ္ပက်စၟတ်တဲဟေင် ကိစ္စၜိုဟ်သြိုဟ်မာန်ရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဗီုဂှ် ဟွံဖန်တှ်ေ မရာ နူ သမ္မတထြုမ်ဂှ် စိုပ်ကၠုင်ဒၟံင် ဟွံတုဲရ ရောင်။ ညံင်ရဴ ကောန်င္ၚာ်မွဲ ဂွံလဝ် ကွာင်မွဲတုဲဒၟံင်ရ ဆဂး မိက်ဂွံဂွံၜါတှ်ေ၊ ကွာင်မွဲဂှ် ဒးဝးထောအ်လဒေါဝ်တုဲ ကဵုမ္ဂး ကောန်င္ၚာ်ဂှ် သ္ၚိတ်အာရ။

တင်မတုပ်စိုတ် အလန်ဏအ် မချူလဝ် အပ္ဍဲဂှ်ပေင်ပေင်ဂှ် မၞိဟ်မ္ၚး အခေါင်တီ ဟွံမဲ။ ၜိုတ် မဂွံတီဂှ်မ္ဂး အရာတၟေင်တိုန်မွဲ နူ တြေံတေအ်ဂှ် စပ်ကုသယံဇာတ (ဗွဲတၟေင် တိအၞောန် Rare-earth) နူ ဂြိန်လာန်ဂှ် ညံင်ဟွံကဵု ဍုင် မ္ၚးနေတဝ်တအ် ဟွံကလိဂွံဂှ် ဒးစဵုဒၞာရ။ 

မွဲပၠန်ဂှ် တင်မတုပ်စိုတ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင်ဒတန် ပ္ဍဲအခိင်ကာလလုကဴ အမေရိကာန် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲ နေတဝ်ဟေင်ရ။ အခိင်ကာလ အမေရိကာန် တိတ်အာ နူ နေတဝ်မ္ဂး တင်မတုပ်စိုတ် သီုဖအိုတ်ဂှ်လေဝ် ဒေါအ်အာကီုရ။ 

တင်မတုပ်စိုတ် ကၠာတေအ်ဂှ် နကုအမေရိကာန် ဂွံလဝ် အခေါင်မစွံဒပ်ပၞာန် ဟွံမဲ ကုအပိုင်အခြာ၊ လၟုဟ်ဂှ် တင်လတုပ်စိုတ်ဂှ် ပိုင်ခြာလဝ် နကုလုကဴ အမေရိကာန် မနွံ ပ္ဍဲ ဂကောံနေတဝ် မဒှ် ဂကောံပံင်တောဲ ပရေင်စဵုဒၞာဍုင် အကြာဥရောပ ကု အမေရိက။ 

ဗီုရုပ်မစုတ်လဝ်ဏအ်ဂှ် ကြဴနူ ကလိဂွံ တင်မတုပ်စိုတ် ထ္ပက်စၟတ်တဲတုဲ သကိုပ်ဝန်ဇၞော်ဒေန်မက်၊ သကိုပ်ဝန်ဇၞော်ဂြိန်လာန် ကောမ် ကုညးတာလျိုင်ဂမၠိုင် သုင် ဗဳယျာ နဒဒှ် မစၟတ်သမ္တီ အံင်ဇၞး။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ် အခိုက်ဒေန်မက် မစေန်ဆက်ကၠုင် နူ ဝါက္ကေန် တေအ်ရ။ 

ဝန်ဇၞော်ကာဍုင်သအာင် ဒေန်မက် လာတ် လောက္ကာ ရာဿမုဿေန် (Lars Løkke Rasmussen) ဟီု - Men jeg er ikke inde i præsidentens hoved, og jeg ved ikke, hvad han drømmer om om natten. Det kan da godt være, han stadig har en drøm. (ဆဂး အဲဂှ် နွံဒၟံင် အပ္ဍဲ က္ဍဟ် သမ္မတဂှ် ဟွံသေင်၊ တုဲ အဲ တီကေတ် ဟွံမာန် မုညးတေအ် လ္ပအ် ပ္ဍဲ အခိင်ဗတံ။ ညးတေအ် ဆက်ဂွံဒၟံင် သွပ်လ္ပအ်ဏီဖိုဟ်ဟာလေဝ် ဒှ်မာန်။&quot; 

အဓိပ္ပါယ် ညး မိက်ဂွံဟီုဂှ် ညးတအ် စၟဳကေတ် ပရေင်ဘပဠ၊ မရာ နူ သမ္မတထြုမ်ဂှ် တန်အာ ဆၜိုတ်ဏအ်ရ။ ဆဂး သမ္မတထြုမ်ဂှ် ဗီုစိုတ်ဒှ်ဂှ် ကၠောန်အာ ဟီုအာ၊ အကြာဂှ် မၞိဟ်ဗွက်ကြဴညးလေဝ် ကၠောန်ဗက်ကီုတုဲ နကုတင်မတုပ်စိုတ်တြေံ မစုတ်ပၠုပ် စၟတ်တဲ သမ္မတထြုမ်ဏအ် သၟးဂှ် ရုမ်ဂပ်ဟာ ဟွံရုမ်ဂပ်ဟာဂှ် တီကေတ် ဟွံမာန်ရ။ 

အရေဝ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော်ခနေဒါ Mark Carney မဟီု လဆောဝ်မ္ဂး စၟတ်တဲဍေဟ်တအ်ဂှ် ချူလဝ် နကုကၞေဟ်ဗကောဝ် (ခဲတံ)။ အရေဝ်ဏအ်လေဝ် ဝိုတ်စ ဟွံဂွံကီုရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၂၀:၁၄၊ ၂၃ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== ဘ၀ပိုဲဂှ်လ္ပပတောံၜတ်ကဵုဘ၀ညးဂမၠိုၚ်ညိ ==
ဘ၀ပိုဲဂှ်လ္ပပတောံၜတ်ကဵုဘ၀ညးဂမၠိုၚ်ညိ
ဘ၀ပိုဲဂှ်လ္ပဗတုပ်ကဵုဘ၀ညးတၞဟ်တအ်ညိ
ပဍဲလောကဏအ်ဘ၀ညးမွဲကေုာံညးမွဲဍေံဟွံတုပ်သၟဟ်ရေၚ်သကအ်ရ
ဘ၀ပိုဲမၞိဟ်ပဍဲလောဏအ်ဂှ်တုပ်သၟဟ်ကဵုတၞံဆုအကြာဂြိုပ်ဂၞိၚ်ကီုရ
လ္ၚဵုဂှ်သၠုၚ်လ္ၚဵုဂှ်သ၀်လ္ၚဵုဂှ်ပၠပတိတ်ဒၟံၚ်ကၟ၀်ဇ၀်လ္ၚဵုတအ်ဂှ်ပၠန်လေ၀်
ရုန်ဂစါန်ပၠံၚ်တိုန်မံၚ်သၠုန်နူဓယံက်လ္ၚဵုတအ်ဂှ်ဖံက်ပတိတ်ဒၟံၚ်ကၞာၚ်ပၠာၚ်တၟိ
လ္ၚဵုတအ်ပၠန်လေ၀်သပဟိုတ်ကဵုပၠံၚ်တိုန်သၠုၚ်လောန်ၜက်အာကဵုသၞောတ်တမ်
ရိုဟ်ဇကုတုဲသဒးဒေါမ်ကၟိုၚ်သဒးဒုၚ်ကျထောံဘ၀ကဵုအတိုၚ်လောကကမ်တုဲမဒးကှ်ကေယ်အေယ်ဇြအာအတိုၚ်ဓ၀်သၚ်ခါရလောကဏအ်ရ
ဘ၀ပိုဲမၞိဟ်တအ်လေ၀်ဗွဲတုပ်သၟဟ်ကဵုတၞံဆုသဘာ၀တအ်ဂှ်ဖအိုတ်ရ
ဟိုတ်သာ်ဂှ်ကီုရဘ၀ပိုဲမၞိဟ်တအ်ဟီုဂှ်ကုသဵုကမ်ညးခိုဟ်တှ်ေညးဂွံမံၚ်တဴကဵုတသိုက်ခိုဟ်အိုတ်ရကမ်ကုသဵုညးပရေံမဂးညးသဒးမံၚ်အာကဵုအတိုၚ်ဘဲဒဒိုက်ညးရဂှ်ဒှ်ဓမ္မတာပိုဲသတ်ပုထုဇန်တအ်ပဍဲလိုက်ဏအ်ရ
ဇၟာပ်မညာတ်ညးဂမၠိုၚ်တအ်မနွံကဵုတသိုက်ဂှ်ပိုဲတအ်ၜိုန်ရဂိုတ်ဂစါန်သ္ဂောံတုပ်ကဵုညးကီုလေ၀်အတိုၚ်ကမ်ပိုဲတအ်မဖန်လ၀်တအ်ဟေၚ်ဘ၀ပိုဲတအ်ကလိဂွံမာန်ရ
ဟိုတ်သာ်ဏအ်တိုန်ဘ၀ပိုဲဂှ်လပၜတ်ကၞာတ်ကဵုညးတၞဟ်တအ်ညးကမ်ပိုဲဟွံမွဲမဂးၜိုန်ဂစါန်ဒၟံၚ်ဂလိုၚ်လဵုကီုလေ၀်ၜိုတ်ပိုဲဂစါန်ဂှ်ၜိုတ်စံၚ်တူကၠုၚ်ပဍဲဘ၀ပိုဲ
တအ်အိုတ်ရ
ပတှ်ေကမ်သၟးတုဲစဵုကဵုလသာထောံညာဏ်ပညာပွမယှအ်ထောံဇဲပရေၚ်ရုန်
ဂစါန်တၚ်ရန်တၟအ်တအ်ဂှ်လေ၀်လပကဵုဒှ်ညိ
ၜိုတ်ထေက်ကြိုက်ကဵုဘ၀ပိုဲဂှ်ပိုဲတအ်ရုန်ဂစါန်အာညိ
ၜိုတ်သၟဟ်ကဵုအစောန်စရာဲမနွံပဍဲပိုဲတအ်ဂှ်ပိုဲတအ်စကာသုၚ်စောဲအာညိ
လ္ပပြိုၚ်ပကာန်ဒးပွမလောန်ၜက်အာကဵုနူဒြဟတ်ဘ၀ပိုဲတအ်ညိ
ယ၀်ပြိုၚ်ပကာန်ဒးအာကဵုအရာဒြဟတ်ပိုဲတအ်ကဍဟွံစိုပ်တအ်ဂှ်မဂးဘ၀
ပိုဲတအ်ဟေၚ်သဒးကလေၚ်ဂိသကေ၀်တုဲသီုကဵုပိုဲတအ်မဒးအိုတ်တဴအခိၚ်မာန်ဒၟံၚ်ရ
ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရၜိုတ်ပိုဲကဍစိုပ်ဂှ်ပိုဲကဍကေတ်ညိ
ၜိုတ်ထေက်ကြိုက်ကဵုအစောန်စရာဲပိုဲဂှ်ပိုဲလုပ်ပြိုၚ်ပကာန်ညိ
ၜိုတ်သၟဟ်ကဵုဒြဟတ်ပိုဲဂှ်ပိုဲယိုက်ယဵုကေတ်ညိ
ဘ၀ပိုဲတအ်ဂှ်လပဗတုပ်ကဵုဘ၀ညးဂမၠိုၚ်ညိ
ဘ၀ပိုဲတအ်ဂှ်လပပတောံကၠေံကဵုဘ၀ညးတၞဟ်ညိ
ၜိုတ်ထေက်ကြိုက်ကဵုဘ၀ပိုဲဂှ်ပိုဲသုၚ်စောဲအာဘ၀လၟေၚ်လၟေၚ်ညိ
ညံၚ်ဘ၀ပိုဲသ္ဂောံမိပ်မြဟ်မာန်ဂှ်ပိုဲကဵုအခိၚ်ကဵုဘ၀ပိုဲတအ်ညိ
ဘ၀ပိုဲဂှ်ပိုဲဟေၚ်ဒှ်ဒၟံၚ်တၠခန္ဓတုဲညံၚ်ဘ၀ပိုဲသ္ဂောံမိပ်မြဟ်မာန်ဂှ်ပိုဲဟေၚ်သဒးကဵုအခေါၚ်မိပ်မြဟ်မာန်ရ
ဒၟာနူၜတ်ကၞာတ်ကဵုဘ၀ညးဂမၠိုၚ်တုဲဘ၀ပိုဲတအ်လပကဵုကှ်ကေယ်အေယ်ဇြအာညံၚ်ရဴတၞမ်ဆုကှ်ကှ်ပဍဲဂြိုပ်တေံညိဂှ်🙏🙏🙏💪💪💪

ဗွဲမအဲဏံပြဲ။ ဇဲလွဳမန်။ (သၞေဟ်ဇၞူ)
တၚ်ဏာဂုဏ်ကုညးမဗှ်လိက်ဏအ်သီုညးဂမၠိုၚ်ရကျာ်။ အဴ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၁၅:၀၇၊ ၂၄ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== ပရေၚ်ပြိုၚ်ပ္ကာန် ညးလဵုလုပ်သၞောဝ် ကေုာံ နဲကဲဆိုက်ဗ္ဒက် ဍုၚ်အာဇြဳယာန်ဂမၠိုၚ်&quot; ==
&quot;ပရေၚ်ပြိုၚ်ပ္ကာန် ညးလဵုလုပ်သၞောဝ် ကေုာံ နဲကဲဆိုက်ဗ္ဒက် ဍုၚ်အာဇြဳယာန်ဂမၠိုၚ်&quot;
_______________________________________________________________________
 
သၞာံ (၂၀၂၆) နူလ္ဒေါဝ်ဂိတုအဝ်ဂက် စဵုစိုပ်လ္ဒေါဝ်ဂိတုသာပ်တေမ်ၝာ လုကဴကာလ ပွိုၚ်မွဲဂိတုဏံဂှ် အကြာညးစၞး အလဵုသဳညဳသၟဟ်အလုံကောန်ဍုၚ် (NUG) ဥူကျဝ်မိုဝ်ထောန်ကဵု ညးစၞးတၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ ပရေၚ်ပြိုၚ်ပ္ကာန် ညးလဵုလုပ်သၞောဝ်တုဲ ဂွံအာခုၚ်ကုလသမဂ္ဂရောဂှ် ဒှ်ပရိုၚ်မပြာကတ် အကြာကလုတ်တမာန်ဍုၚ်မ္ၚးဂမၠိုၚ်တံရောၚ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ပရူပရာ အဓိကသ္ဂောံဆဵုကေတ် အကြာကာလဏံ မတွံဂး ပရေၚ်ပြိုၚ်ပ္ကာန် ခုၚ်ကုလသမဂ္ဂ၊ ပရေၚ်ကဵုသတိ နူဂကောံစၟဳစၟတ်စမ်ၜတ် ကုလသမဂ္ဂ (IIMM) ကေုာံ ပရေၚ်ဆိုက်ဗ္ဒက် ဍုၚ်အာဇြဳယာန်ဂမၠိုၚ်တံ မဒှ်ရ။

➤ပရေၚ်ပြိုၚ်ပ္ကာန် ခုၚ်ကုလသမဂ္ဂ

တၞဟ်နသ္ဂောံပါဲကၠေံ ကလုတ်ကုလသမဂ္ဂ ညးစၞးဍုၚ်ဗၟာ ဥူကျဝ်မိုဝ်ထောန်မာန်ဂးတုဲ ပ္ဍဲကာလဒ္စးဒုင် သ္ဘင်သဳကၠဳဇၞော်ကုလသမဂ္ဂ မရနုက်ကဵု (၈၁) ဝါဂှ် တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ ဂိုတ်ဂ္စါန်လွဳပရာမံၚ်အိုတ်ရ။ ပပ္တံနူသၞာံ (၂၀၂၁) ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳဂှ် နုက်ပ္တိတ်ထောံ နဒဒှ်သၞာဲဒဴ (ဍုၚ်ဗၟာ) တုဲရောၚ်ဒှ်တုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵု ရပ်စပ်သုၚ်စောဲ ကပေါတ်ဍုၚ် (ဆဆဵု) နဖဵုပူဂဵုတုဲ ညံၚ်သ္ဂောံကေတ်အရေဝ် လ္တူဥူကျဝ်မိုဝ်ထောန် နကဵုစက်ယန် သၞောဝ်ဓရ်ဂၠးကဝ်မာန်ဂှ်လေဝ် တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ ပစိုတ်ပ္တိတ်ကၠုၚ်ဇြဟတ်ကီုရ။

ဥူကျဝ်မိုဝ်ထောန် ညံၚ်ဟွံဒးစှ်ေအာ နူခုၚ်ကုလသမဂ္ဂဂှ်လေဝ် လ္ပာ်အလဵုသဳညဳသၟဟ်အလုံကောန်ဍုၚ်  (NUG) ကေုာံ ဒြဟတ်ပၠန်ဂတးနာနာတံ သၠုၚ်ပ္တိုန်အသိၚ် ပရေၚ်စန်ဒက်ရ။ ယြဴညးလဵုမွဲဂှ် ဒှ်ကလုတ်ကုလသမဂ္ဂ ညးစၞးဍုၚ်ဗၟာရောၚ် နူကမ္မတဳစၟဳစၟတ်ဍာ်ဒကေဝ် ကုလသမဂ္ဂ (UN Credentials Committee) ဟွံဖျေံလဝ်သ္ဂုတ်သွာတ် မဒေါံဇူလဝ် ၜိုန်ဒှ်ကီုလေဝ်  ဥူကျဝ်မိုဝ်ထောန် ဂွံဆက်တန်တဴမံၚ် လ္တူခုၚ်ကုလသမဂ္ဂဏီဂှ်ရ တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ ဟွံဂွံပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ နူကလုတ်ဍုၚ်မ္ၚးဂမၠိုၚ်ဏီရောၚ်ဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ 

➤ပရေၚ်ကဵုသတိ နူဂကောံစၟဳစၟတ်စမ်ၜတ် ကုလသမဂ္ဂ (IIMM)

လ္ပာ်ရုၚ်သၞောဝ်ဓရ်ဂၠးကဝ်တံဂှ် လ္တူဒုဟ်ရာဇဝတ် တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာ မကလိလောန်လဝ်တံဂှ် သွက်ဂွံကေတ်အာအရေဝ်မာန် ရေၚ်တၠုၚ်ကၠုၚ် နကဆံၚ်ၚ်နွံရ။ ပရေၚ်စံၚ်ယတ်ဂစိုတ်ဂယိုၚ် ရိုဝ်ဟေန်ဂျာ (၂၀၁၇) ဂှ် ၜိုန်ရပေၚ်ကၠုၚ် (၉) သၞာံကီုလေဝ် ညးမလိလောန် (ပၞာန်ဗၟာ) တံဂှ် ဟွံဒးဒုၚ် ဒုဟ်ဒဏ်မွဲသာ် မံၚ်စံၚ်တန်တဴမံၚ် ဗၠးဗၠးၜးၜးအိုတ်တုဲ သီုကလေၚ်ဖံက်ပကဝ်မံၚ် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် လ္တူညးဍုၚ်ကွာန်တံပၠန်ရောၚ် ဂကောံစၟဳစၟတ်စမ်ၜတ် ကုလသမဂ္ဂ (IIMM) ထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။  သက်သဳဒုဟ်ရာဇဝတ် တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ မကလိလောန်လဝ်တံဂှ် ပၠံၚ်ဗ္စိုပ်မံၚ် ကုရုၚ်သၞောဝ်ဓရ်ဂၠးကဝ် ဂမၠိုၚ်ရောၚ် ဂကောံစၟဳစၟတ်စမ်ၜတ် ကုလသမဂ္ဂ (IIMM) ဂှ် ကဵုလဝ်သတိ ပ္ဍဲသ္ဘၚ်သဳကၠဳဇၞော် ကံၚ်ဇြဳအခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကုလသမဂ္ဂ မရနုက်ကဵု (၆၃) ဝါဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
သ္ပဟိုတ်ကဵုဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကုရမျာၚ် ညးမဒစဵုဒစးတံ မတွံဂး တၚ်ဂၞၚ် နူဒြဟတ်ပၠန်ဂတးနာနာ ကေုာံ ပရိုၚ် နူဌာန်ပရိုၚ် ဂမၠိုၚ်တံဂှ်တုဲ သက်သဳဂမၠိုၚ်ဝွံ ဒ္စေၚ်ဗၠေၚ်မံၚ် မွဲလ္ပာ် ဟွံဓဝ်ယာ၊ ဂကောံစၟဳစၟတ်စမ်ၜတ် (IIMM)   မ္ဂးလေဝ် ဒုၚ်ယၟုစက်ယန်ဗၠးၜးကီုလေဝ် ဒှ်ဂကောံတဝ်မုဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မွဲရောၚ်ဂးတုဲ တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ တးပါဲကၠုၚ်လဝ်ရ။ ဟိုတ်နူဝေၚ်ပါဲ နူပွမပံၚ်တောဲရေၚ်တၠုၚ် ကုဂကောံကုလသမဂ္ဂနာနာတံဂှ်ရ ဍုၚ်မ္ၚးတံ ဓရ်ပတှ်ေဟွံမွဲ လ္တူတၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံရောၚ်။ 

➤နဲကဲဆိုက်ဗ္ဒက် ဍုၚ်အာဇြဳယာန်ဂမၠိုၚ် 

ညံၚ်သ္ဂောံကေတ်အရေဝ် လ္တူတၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာမာန်ဂးတုဲ ဂကောံစၟဳစၟတ်စမ်ၜတ် ကုလသမဂ္ဂ (IIMM) ဒှ်တမ် ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်တံ အဃောမဂိုတ်ဂ္စါန်ရေၚ်တၠုၚ်မံၚ်ဂှ် နကဵုဍုၚ်အာဇြဳယာန်လ္ၚဵုတံ သ္ပမဇ္ဇျဟ်ကဵု တၚ်တုပ်စိုတ်အာဇြဳယာန် (၅) တၚ်တုဲ ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုဖဵုပရဲဍုၚ်ဇကုသၟးတုဲ ဆက်ဆောံဗန်ကအ် ထ္ၜးတဴ ပရေၚ်ဆာန်ကၟိန် ကုတၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာရ။ တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာဂှ် နဒဒှ်အလဵုသဳလုပ်သၞောဝ်ဍုၚ်ဗၟာတုဲ ညံၚ်သ္ဂောံကလေၚ်လုပ်စိုပ်ကၠုၚ် ဇရေၚ်ဂကောံအာဇြဳယျာန်မာန်ဂှ် နကဵုဍုၚ်ခမေန် ထံက်အာဂလာန်ပေင်င်ရောၚ် ညးစၞးဨကရာဇ်ဍုၚ်ခမေန် ဟောန်ဇြာန် (ဟွန်ဆန်) ဟီုပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲတရဴက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာ မေန်အံၚ်လှိုၚ် အာဍုၚ်ခမေန်ဂှ်ရ။ နကဵုဍုၚ်ဗဳယက်နာမ်ဝွံလေဝ် ဆက်ဆောံအာ တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာ နဒဒှ်အလဵုသဳလုပ်သၞောဝ်ဍုၚ်ဗၟာကီုတုဲ ဍုၚ်ၜါလ္ပာ်တံ ညံၚ်သ္ဂောံပံၚ်တောဲအာ ပ္ဍဲအရာကူသာသွံရာဗၞိက်ဂှ် သဳကၠဳလဝ်နွံရ။ ဗွဲတၟေၚ်မ္ဂး ပ္ဍဲအရာကိစ္စဂဗုတ်ၜက်ပယျဵု ကေုာံ တၚ်ဂၞၚ် ပရေၚ်ဂီုကၠီုတံဂှ် ညံၚ်သ္ဂောံပံၚ်တောဲရေၚ်တၠုၚ် သၠာဲဂတးအာ နနဲတိုက်ရိုက်ဂှ် အကြာဍုၚ်သေံ ကေုာံ တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ ဂွံလဝ်တၚ်တုပ်စိုတ်ကီုရ။ ကြဴနူဂှ်တုဲ လ္ပာ်အလဵုသဳဍုၚ်သေံတံ ပတေၚ်ဓရတ်ကၠုၚ် ဒၞါဲဒေသပယျဵုဒၞက် ဍုၚ်ၜါလ္ပာ်ဂှ်ရ ဒှ်ကၠုၚ်တၚ်ကော်ဆောဇၞော် သွက်ဒြဟတ်ပၠန်ဂတးနာနာတံရ။

➤နိဂီု
သရောပ်တုဲ ဒးသ္ၚဳဂၠိပ်မ္ဂး ဍုၚ်အာဇြဳယာန်လ္ၚဵုတံဝွံ သ္ပမဇ္ဇျဟ်ကဵု အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ စက်ယန်သၞောဝ်ဓရ်ဂၠးကဝ်တုဲ ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုဖဵုပရဲဍုၚ်ဇကုသၟးဟေၚ် ဆက်ဆောံကၠုၚ်ဂှ် ဒှ်ညံၚ်ရဴ ကဵုမံၚ်ပၞော်တိတ် သွက်တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ပရေၚ်ဒဒှ်ဍာံ ပကတိဍုၚ်ဗၟာတုဲ နကဵုဍုၚ်မ္ၚး ဂကောံဂၠးကဝ်တံ ညံၚ်သ္ဂောံကေတ်အာအရေဝ်၊ ညံၚ်သ္ဂောံကၟာတ်လဒဵု အခေါၚ်အရာနာနာ လ္တူတၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံဂှ် ဂပ်ဝ်ရေၚ်တၠုၚ်ထေက်ရ။ နကဵုဂကောံပၠန်ဂတးနာနာတံလေဝ် ညံၚ်သ္ဂောံဒုၚ်ခဳတဝ်စၞေဟ် လ္တူပရေၚ်ကြေပ်ဓရတ် ပယျဵုဒၞက်ဍုၚ်ဇိုၚ်ဝုဟ်ဒိုဟ်တံမာန်ဂှ် သ္ဒးဒ္စးဒုၚ်ပြုပြေၚ် စဳရေၚ်လဝ်ထေက်ရောၚ် မ္ဒးပ္တိုန်ထ္ၜးဏာရအဴ။
 #ဌာန်ကွတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရးမည #RICE #rehmonnyainstitute [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၁၅:၁၁၊ ၂၄ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== ပေဲါသဘင်အခိုက်ကၞာဒေသမန်ကဵု ပေဲါရပ်တံင်မၞိဟ်သွက်ပၞာန် ==
ပေဲါသဘင်အခိုက်ကၞာဒေသမန်ကဵု ပေဲါရပ်တံင်မၞိဟ်သွက်ပၞာန်

မယံင် (ဍုင်မန်)

ကြပ်ကၠုင်အခိင်လိုက်ဝှ်တိကှ်တုဲ သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ်သဘင်ကျာ်တအ်၊ သွက်ဂွံကၠောန်သဘင်ဖျဴသွဝ်တအ်၊ သွက်ဂွံကၠောန်သဘင်ဒေသညး ဒေသညးဂှ် ပလေဝ်ပလေတ်ချပ်တိုန်ဒၟံင် ဗီုညး ဗီုညးနွံရ။  

ဝှ်မံက်ဗက်ဂှ် တၠအဝဵုအလဵုအသဳပၞာန်တအ် ပတေင်ကရေပ်ဂရတ်တိုန် ပရေင်ရပ်တံင်မၞိဟ်သ္ပပၞာန် ဒေသဍုင်မန် တေင်ကြံင်ကၠုင်နွံရ။ အဆက်ဂှ် စၟဳစၟတ်ရပ်စပ်ကပေါတ်တိတ်နူသေံ ဗွဲမကြမ်ဓဇန်နွံ၊ မွဲအဆက်ဂှ်ပၠန် စၟဳစၟတ်ကွဳစက်၊ ကွဳလိုန် ဓာတ် လိုင်ဇြေန်ဟွံမွဲ ပတိတ်ပၟိင်ရ။

ထ္ၜးဟိုတ်ကဵု ရပ်စပ်ဂဥုဲၜူမာဲ၊ တင်က္ဍိုပ်ကဵု စၟဳစၟတ်ရပ်ကပေါတ်သေံ၊ ပတိတ်စၞောန်ပၟိင် ရပ်စပ်ကွဳစက်၊ ကွဳလိုန်ဓာတ် ဟွံလုပ်သၞောဝ်သ္ဂးဂှ် တင်အဓိကသရောပ်ဍေံဂှ် ရန်တၟံ တံင်ရပ်မၞိဟ် သွက်ဂွံဂြဲပၠုပ်ကဵုသ္ပပၞာန်ဟေင်ရ။

အခိင်လၟုဟ်ဝွံ လ္ပာ်ဒေသရခေင်ကဵု ဒေသကချေင်တအ် ပေါဲပၞာန်သ္ကာတ်မြဟ်က္တဵုဒှ်ဒၟံင်တုဲ ဒြဟတ်တမ်ရိုဟ်သ္ဂံင်ပၞာန် တၠအဝဵုပၞာန်တအ် ဆောံလေင်အာဂၠိုင်၊ ဒးဝပ်ချိုတ်ဂျိုင်ဂၠိုင် က္တဵုဒှ်တုဲ သွက်ဂွံလံင်ဗပေင်အာဒြဟတ် ပ္ဍဲကဵုပရေင်ထ္ပက်မုက်ပၞာန်ဂှ် ဒေသမန်ပိုဲဏံလေဝ် ပတေင်တိုန်မုက်ပၞာန်၊ ပရေင်ရပ်တံင်မၞိဟ် သွက်သ္ပပၞာန်တေင်ဂြတ်ကၠုင်ကီုရ။

ပေါဲရပ်တံင်မၞိဟ်သွက်သ္ပပၞာန်ဍေံ တေင်ကြံင်ကၠုင်ဒၟံင်ဗီုဏံဂှ် ဒေသလ္ၚဵု၊ သဘင်ကျာ်လ္ၚဵု ချပ်ဗဒှ်ပတိုန် ပေါဲဂဳတ သွက်ဂွံဂၠာဲဩန်ဂအုံရ။ ဝေါဟာမန် “တက်ကၟိုန် ဗစပံက်” ဂှ်ရ အဓိပ္ပါဲဗဒှ်ပေါဲဂဳတဏံဂှ် ပကောံကဵုမၞိဟ် သွက်တၠအဝဵုပၞာန်တအ် ဂွံရပ်စပ်မၞိဟ် သွက်သ္ပပၞာန်ဂှ် ဂွံအာအခေါင်ခိုဟ်ရ။

ဟိုတ်သာ်လဵုရောမ္ဂး လၟုဟ်ဂှ် အသိင်ပေါဲပၞာန်ထတ်သ္ကာတ်ဒၟံင် ဒေသရခေင် ဒေသကချေင်တေံဂှ် သွက်ပၞာန်တၠအဝဵုတအ် “မတ်ဂၠုဇကုဂတဝ်” ဒၟံင်အိုတ်ရ။ ဒးဒုင်လဝ်ဘဲပၞာန်တုဲ ဒးဒုင်ဆောံလေင်ဒြဟတ်ပၞာန်၊ ဒးဒုင်ဆောံလေင်ကပေါတ်ပၞာန်၊ လွဟ်မကမ် နာနာသာ်ရ။ 

ဘဲဆောံလေင်ပၞာန်ဏံဂှ် ကျပေါဲပၞာန်သၟးဟွံက သီုကဵုဆောံသိက္ခာတုဲ ညံင်ဂွံကလေင်ထ္ပက်ပၞာန်မာန်၊ ညံင်ဂွံကလေင်သီဂွံတိဍာ်လေင်ဆောံလဝ်မာန်ဂှ် ဒးဂစာန်ပတိတ်ဒြဟတ်တုဲ နဲဖန်ဂွံ နဲဖက်ဂွံ တၠအဝဵုပၞာန်တအ် ဖန်ဖက်မံင် သီုဒေသမန်ရ။

ဟိုတ်ဂှ်ရ ဗဒှ်ပေါဲသဘင်ဏံဂှ် တုပ်သၟဟ်ကဵု ပကောံကဵုမၞိဟ် သွက်တၠအဝဵုပၞာန်တအ် ဂွံစၟဳစၟတ် ဂွံရပ်တံင်မၞိဟ်တအ်ရ။ ဒါယကာပေါဲလ္ၚဵု၊ ဒါယကာသဘင်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဟွံသ္ၚဳရံင်ကဵု ပရေင်အကာဲအရာ ပေါဲရပ်တံင်မၞိဟ်သ္ပပၞာန်ဂှ်တုဲ ၜိုတ်ဆရံင်ကဵု ဂွံဒှ်ဩန်ဂအုံဇကုမွဲဓဝ်ရ။

ပေါဲဇကုဂှ် ဒှ်အာပေါဲ သွက်ဖန်ဗဒှ်ကဵု အခေါင်အရာ ဂွံရပ်တံင်မၞိဟ်၊ ဂွံရပ်တံင်သၟတ်တအ် သွက်ဒးသ္ပပၞာန် (ပၞာန်ဗၟာ) ဍေံရ။ လတူအကာဲအရာဏံဂှ် ဟွံချပ်ဗစာမွဲသာ်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ဏာ ပေါဲသဘင်ဗီုဏံဂှ် မတုပ်တဴကဵု ဂစိုတ်ဏာဘဝသၟတ်တအ် ပ္ဍဲတဲသၟိင်မာရဏတအ်ကီုရ။ 

ဍေံရပ်ဏာသၟတ်မွဲမွဲတၠမ္ဂး နူကၠာဟွံစိုပ်တဲဒၞာဲပကောံပၞာန်တၟိ ဒၞာဲတိုန်ဘာပၞာန်တေံဏီ နုက်ဂတာပ်တဲဟီုလေဝ် မွဲမွဲတၠဂှ် အောန်အိုတ် (၆၀) ကိုဋ်၊ (၇၀) ကိုဋ်၊ ကဵု (၁၀၀) ကိုဋ် ဒးနုက်ရ။ ဆဂး အစဳဇန်ရပ်တံင်မၞိဟ်ဗွဲလက္ကရဴဏံ ဂွံနုက်ဂတာပ်ဂှ် နွံအောန်တုဲ ၜက်အာနွံဂၠိုင်ရ။

လိုက်ကၠုင်ဝှ်ဏံမ္ဂး ဒေသညး ဒေသညး ချပ်ဇန်တိုန်ပေါဲသဘင် အခိုက်ကၞာ ဒေသညး ဒေသညး ဗီုဏံမ္ဂး “တက်ကၟိုန် ဗစပံက်” ဂှ် ဗွဲစၟတ်ဨကန် မွဲလ္ပာ်တေံ ဂွံဏာအခေါင်ကျေဝ်ကျေဝ် ဒါတ်တိဟွံဗၠေတ်ရ။

အခိင်အခါတၠအဝဵုပၞာန်တအ် ကြေပ်ဂြတ်တုဲ ကရေပ်ဂရတ်ဒၟံင် ညးဍုင်ကွာန်တအ် နဲနာနာသာ်၊ အခိင်စုတ်ဒၟံင် ဓနက်ကဵု ညးဍုင်ကွာန်သၟတ်တအ် ညံင်ဂွံဒးသ္ပပၞာန်အတေင် နဲနာနာသာ်လၟုဟ်ဏံဂှ် ပေါဲသဘင်အခိုက်ကၞာမန်ဒေသနာနာတအ် ဟွံသ္ၚဳတၟော်မွဲသာ် သ္ပထောံမဇ္ဒျဟ်မ္ဂး ပေါဲရပ်တံင်မၞိဟ်တုဲ သၠာဲကဵုဩန်၊ ပေါဲရပ်တံင်သၟတ်တအ် ကဵုသ္ပပၞာန်ဂှ် ပဵုနူလၟုဟ်ဏံ ကြက်သ္ဒးဆဵုဂဗဍာံဍာံရ။

ပေါဲသဘင်ဟွံမွဲ မွဲသာ်လၟုဟ်ဏံမှဂှ် ပါင်လုပ်တိတ်ဍုင်၊ အကြာဂၠံင်/အကြာကွာန်၊ အကြာဂၠံင်ကရတ်ဒဒန်ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင် မင်ပါမ်ရပ်ဒၟံင် မၞိဟ်သၟတ်ညးဍုင်ကွာန်တအ် တေင်ပဵုကၠုင်ဒၟံင်ဏံဂှ် ဒါယကာကျာ်၊ ဒါယကာဘာ၊ဒါယကာသင် လ္ၚဵုလ္ၚဵုတအ် ထေက်ကဵုဒးသ္ၚဳမၠာ်မတ်ဇၞော်ဇၞော်ထေက်ရ။

အကြာပေါဲပၞာန်ထတ်သ္ကာတ်ဒၟံင်ဒေသရခေင်၊ ဒေသကချေင်လၟုဟ်ဏံဂှ် သၟတ်ညးဍုင်ကွာန်တအ် အာကၠုင်မ္ဂး ဒးအာကဵုသတိတုဲ အရာမဆက်စပ်ဗၠေတ်ကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ မပ္တံကဵု စသုင်/သွံရာန်ဂဥုဲၜူမာဲကီု၊ ရပ်စပ်သုင်စောဲဖုင် ဆက်စပ်ကဵု သဵုယှေဝ်မဳဒဳယာ Social media တအ် ညံင်ဂွံဗၠးဒုဟ် ဗၠးဝါဂှ်ကီု၊ ဍိုက်အာကၠုင် ကွဳစက်ယာန် ညံင်ဂွံဗၠးဒုဟ် ဗၠးဝါကီု၊ အာကၠုင်ဗတမ်ဒမၠု ၜက်အခိင်အခါ ညံင်ဂွံဝေင်ပါဲကီု၊ ဂၠံင်ဗၠာဲသၟိင်/ပၞာန်တအ် မင်ကြတ်စၟဳစၟတ် မင်ရပ်ဒၟံင်တအ်ဂှ် ညံင်ဂွံဝေင်ပါဲအာကၠုင်ကီုဂှ် ဒးစွံသတိဇၞော်ဇၞော်ရ။

အခိင်တၠဝဵုပၞာန်တအ် မတ်ဂၠုဇကုဂတဝ် မံင်လၟုဟ်ဏံ၊ အခိင်စိုပ်မံင်ကရေပ်ဏံဂှ် သ္ပထောံမဇ္ဒျဟ် သ္ပပၞဟွံတီ ဟွံညာတ်တုဲ ဒေသမန်ဇကု ၜိုဟ်ဩိုဟ်မံင်သ္ဂးတုဲ ဗီုပၟိက်စိုတ် ကၠောန်ဗဒှ်ပေါဲသဘင်ဂှ် မတုပ်တဴညံင်ရဴ “တက်ကၟိုန် ဗစပံက်” ရောင်ဂှ် ဝိုတ်သတိဟွံထေက်ရ။

နကဵုပရေင်အခိုက်ကၞာဒေသမန် ကၠောန်ကၠုင်ဒၟံင်သၞာံအဆက်ဆက်ဂှ် သွက်ဂွံထိင်ဒဝ်မင်မွဲအာ နဒဒှ်အခိုက်ကၞာ ဒေသဇကုရ။ ပရေင်အခိုက်ကၞာဂှ် ဟွံသ္ၚဳရံင်ကဵု အကာဲအရာဍုင်ကွာန်မွဲသာ်၊ သ္ပထောံမဇ္ဒျဟ်ကဵု အကာဲအရာပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ ဗက်အလိုက်ပၟိက်စိုတ်မ္ဂး တုပ်တဴကဵုဒၟံင်ဘဲအန္တရာဲ ကုညးဍုင်ကွာန်/သၟတ်တအ်ရောင်ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးဂွံသတိကီုရောင်။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၁၅:၃၄၊ ၂၄ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== ဒုၚ်တၠုၚ် တ္ၚဲသၟတ်မန်၊ သၟတ်မန် ကေုာံ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်အနာဂတ်မန် ==
ဒုၚ်တၠုၚ် တ္ၚဲသၟတ်မန်၊ သၟတ်မန် ကေုာံ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်အနာဂတ်မန်
===============================
ပရိုၚ်ဍုၚ်မန်တၟိ ၊ ဂိတု ဒဳဇြေန်ဗာ (၂၈) ၊ ၂၀၂၅။

ဇၟာပ်ပ်သၞာံ ပြာပ်စိုပ်ကၠုၚ် စၟတ်တ္ၚဲ ဂိတုဒဳဇြေန်ဗာ (၂၈) မဂး တန်ဒှ် တ္ၚဲသၟတ်မန်ရောၚ်ဂှ် သၟတ်မန်တအ် ဒုၚ်တဲ စှ်ေလဝ်စိုတ်တုဲ ကၠောန်ကၠုၚ် သ္ဘၚ်ကၞာပတိုန်စရာဲ တ္ၚဲသၟတ်အဆက်ဆက် လၟုဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၅ ဏအ်မ္ဂး စိုပ်ကၠုၚ် အလန် စုဒ္ဒသမ (၁၄) ဝါရရောၚ်။

တ္ၚဲသၟတ်မန် ဟီုဂှ် ဒှ်တ္ၚဲစၟတ်သမ္တီ သွက်သၟတ်တအ် ဂွံကလေၚ်ကူချပ် ဗှ်သနာ ကေုာံ သီုကေတ်ဂုဏ်စရာဲ ကုသၟတ် ညးရုန်ဂစာန် သၠးကၠုၚ်ဂုဏ်ဖဵု ပ္ဍဲအရာ ရုန်ဂစာန် သွက်သ္ဂောံ ကလိဂွံ အခေါၚ်သၠးပွး၊ အခေါၚ်အရာ ကောန်ဂကူ တုပ်သၟဟ်မာန် စပ္တံနူ ပရေၚ်ချီဓရာၚ်သၟတ် ၁၉၄၆ ၊ ဂိတုဒဳဇြေန်ဗာ ၂၈ ဒှ်တမ် သီုကလေၚ်သ္ၚဳဂၠိပ် သ္ပဒတန်ကၠုၚ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၂ ပေါဲသၠာဲဂတးလညာတ်သၟတ် အလန်တတိယတုဲ ဇၟာပ်ပ်သၞာံ စိုပ်တ္ၚဲ ဂိတုဒဳဇြေန်ဗာ (၂၈) မဂး တန်ဒှ် တ္ၚဲသၟတ်ရောၚ် သ္ပကၠုၚ်လဝ် သမ္တီရ။

“သၟတ်ဟီုမဂးဂှ် မဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် အနာဂတ်ရောၚ်” ဂလာန်ဏအ်ဂှ် နကဵု ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ ဒုၚ်တဲ စှ်ေလဝ်စိုတ် ပေၚ်ၚ်ရ။ ကွပ်ဇြဟတ် သၟတ်တအ်ဂှ် တန်ဒှ် ဂအုံဇြဟတ် ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲအရာ ရုန်ဂစာန် ဂၠံၚ်တရဴ ပၠန်ဂတး၊ သွက်ဗၠးၜး ဂကူဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲမူသ္ဇိုၚ် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိဂှ် ချူဓမံက်လဝ် နွံရ။

ဗွဲကဵု ဂလာန်ကေုာံ လစွံစိုတ် ပ္ဍဲမူသ္ဇိုၚ် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိတုဲ “သၟတ်တအ်ဝွံ ဒှ်ဇြဟတ် တမ်ရိုဟ်ဂကူ၊ တမ်ရိုဟ်ဍုၚ် ပ္တန်ၚုဟ်မး ဟွံမာန်ကီု၊ ကွပ်သၟတ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကွပ်ဇြဟတ် ကတိုၚ်ကၟဟ်ဂၠိုၚ်အိုတ်၊ ဇြဟတ် သၟတ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဇြဟတ်ဇၞော်အိုတ်၊ အစောန်စရာဲသၟတ်တအ်ဂှ် ဒှ်အစောန်စရာဲသၠုၚ်အိုတ် မွဲကီု၊ အနာဂတ် ဂကူမန်ပိုဲ ဂွံခိုဟ်တိုန်ကီု ဂွံပရေံစှ်ေကီုဂှ် တန်တဴမံၚ်ကဵု ဇြဟတ်အစောန်စရာဲ သၟတ်မန်ပိုဲတ္ၚဲဏအ်၊ ဘဝ အနာဂတ်ဂကူမန် ဂွံတဴတက် ခိုဟ်တိုန်ဂှ် ဒှ်တာလျိုၚ်သၟတ်တ္ၚဲဏအ်” သာ်ဏအ် သ္ပအဲပရဲ၊ သ္ပစၟတ်သမ္တီ ကုအစောန်စရာဲ သၟတ်တအ်တုဲ ပ္ဍဲလိက်သဝဏ် ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာဗဟဵု ပလံၚ်ဗစိုပ်လဝ်ကု တ္ၚဲသၟတ်ဂှ် ဓမံက်ထ္ၜးလဝ် ကၠးကၠးမးမး နွံရ။

ရံၚ်အာကဵု အကာဲအရာ ပကတိမ္ဂး အခိၚ်ကာလဏအ်ဂှ် ကတဵုဒှ် အခိၚ် အကာဲအရာ ဍုၚ်ကွာန် ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ညိၚ်ဝတ် နွံမံၚ်ရောၚ် ဟီုသာ်ဏအ် ဂွံရ။ ၜိုန်ရ ပရေၚ်ခိုအ်ဗ နွံကီုလေဝ် သ္ဘၚ်ကၞာ တ္ၚဲသၟတ်မန် အလန် စုဒ္ဒသမ (၁၄) ဝါဏအ် ညံၚ်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ်အာလၟေၚ်ၚ်၊ ညံၚ်ဟွံဂွံ လုတ်သ္ကုတ်အာဂှ် နကဵုဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ ကေတ်ကၠုၚ်လျိုၚ် ပညဳပညပ် ချပ်ဓရီုကု က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်သၟတ်တအ်တုဲ ဂစာန်လွဳပရာ ပတိတ်ကၠုၚ်ကဵု ဇြဟတ်ကီုရ။

ဟိုတ်နူ ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်လဝ် သၟတ်တအ်ဂှ် တန်ဒှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် အနာဂါတ်၊ ဒှ်ဂအုံဇြဟတ် ပၟိက်ဇၞော် သွက်ပရေၚ်ရုန်ဂစာန် ဗၠးၜးဂကူ ညာတ်သာ်ဂှ်တုဲ ကွပ်ဇြဟတ်သတီုသၟတ်တအ် ညံၚ်ဂွံကၠောံက္ဍကု ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိမာန်ကီု၊ သီုဂွံလုပ်ယိုက်ဂၠေၚ် ကေတ်တာလျိုၚ် ပ္ဍဲဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ မာန်ကီု ချပ်တုဲ ပရေၚ်သ္ၚဳဂၠိပ် မူဝါဒ ကောန်ဗော် ကေုာံ စပ်ကဵု ပရေၚ်ကဵုတာလျိုၚ်ကု သၟတ်တအ်ဂှ် သၠုၚ်ကၠုၚ်မံၚ် အသိၚ် နွံကီုရ။

စပ္တံနူ သၞာံ ၂၀၁၉ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဗော်တအ် ချပ်ဖျေံကၠုၚ်ဗီု သွက်ဂွံ ယှအ်ဖျေံ စောဝ်ပၞောန် ကောန်ဗော်တုဲ သွက်သၟတ်တအ် ဂွံပါလုပ် ကေတ်လျိုၚ် ပ္ဍဲဗော်ဍုၚ်မန်တၟိမာန်ဂှ် ကော်ဘိက် စန်ဒက်ကၠုၚ် သၟတ်တအ်ရ။ 

ဆဂှ်သၟးဟွံက ပ္ဍဲကဵု သ္ဘၚ်သဳကၠဳဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ သၞာံ ၂၀၂၃_၂၄ ဂှ်လေဝ် ပံက်ပ္တိုန်ကၠုၚ် ဌာနသၟတ် တၞဟ်ခြာတုဲ စွံအရီု ဓမံက်ကၠုၚ်ရုပ်ရဴ စပ်ကဵု ပရေၚ်ကမၠောန် စန်ဒက် ဆဝ်မ္ၚုဟ် သၟတ်တအ်ရ။ တုဲပၠန် သၟတ်တအ် ပ္ဍဲဒၞာဲညး မစီုသကီု ညံၚ်ဂွံလုပ်ဘိုၚ် ကေတ်တာလျိုၚ်မာန် ရန်တုဲ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ ပံက်ကၠုၚ် ကမ္မတဳဗဟဵုသၠဲ မသုန်သွာၚ်၊ ပါလုပ် သီုသွာၚ်သၟတ်ရ။

ပ္ဍဲအကာဲအရာ နတဲ ပကတိလၟုဟ်လေဝ် သၟတ်ညးတၠကွတ် တၠပညာတအ် လုပ်ကေတ်တာလျိုၚ် ကၠောန်ၜိုတ် ပ္ဍဲဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ နွံမဂးလေဝ် ညံၚ်ဂွံကိတ်ညဳကု ကွတ်ပညာ အစောန်စရာဲတုဲ ဂွံဖျေံကဵုအာကဵု တာလျိုၚ်မာန်ဂှ်လေဝ် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိပိုဲ စွံအဇြိုဟ်အနက် လွဳပရာ ကၠောန်ၜိုတ်မံၚ် နွံရ။

ၜိုန်ဂှ် ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူအကာဲအရာ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ပရေၚ်ပၞာန် ဒးဇီုကပိုက် ဆဵုဂဗမးၚ် တၚ်ဝါတ်ဂါတ် ခက်ခုဲ ဇၞော်ကဵု ဇြဟတ်တုဲ သၟတ်မန်ပိုဲ တ္ၚဲဏအ်ဂှ် တိတ်အာ ကၠောန်စ တန်တဴဒၟံၚ် ဍုၚ်သေံ၊ ဍုၚ်သ္အာၚ် တအ်ကီု သီုပြံၚ်လုပ်အာ လပါ် လတူဍုၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်ပိုဲတအ်ကီု နွံဗွဲမဂၠိုၚ်ရောၚ် သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ် သာ်ဏအ် နွံရ။

တုဲပၠန် သၟတ်တအ် ဝိဝၚ်မံၚ်ကဵု ဂဥုဲၜူမာဲ သီုသ္ၚောဲသာဲတိတ်နူကဵု ပရေၚ်ကမၠောန်ဂကူ နွံဗွဲမဂၠိုၚ်ရောၚ် စၟဳညာတ် သာ်ဏအ် နွံကီုရ။ ဇြဟတ်စိုတ်ဓါတ်သၟတ်တအ် ဂွံကောံကလောံအောန်တုဲ ဇြဟတ်ပြးဇးမံၚ်ဂၠိုၚ်ဂှ် ဗွဲမအောန်စိုတ် ဂွံဆဵုကေတ် ကီုရ။

ၜိုန်ရ တၚ်ကော်ဆဴ၊ တၚ်ဝါတ်ဂါတ် ခက်ခုဲတအ် နွံမံၚ် သာ်ဏအ်ဒှ်ကီုလေဝ် ပရေၚ်ရုန်ဂစာန် ဗၠးၜးဂကူ ဂၠံၚ်တရဴဏအ်ဂှ် ဂကူမန်ပိုဲ ဆက်တုဲ ဒးကွာ်အာမံၚ်ရ။ ပ္ဍဲအရာ ကွာ်တတ်ကၠောံအာ အကာဲအရာဏအ် ပရေၚ်ညဳသာသၟဟ်န် ရေၚ်သ္ကအ်ဂှ် ဒှ်အဓိက ၊ ဒးဒက်ပ္တန်အာ ဂကောံသၟတ် နဒဒှ်သ္ပစၞး အလုံ ကောန်ဂကူမွဲ မာန်ဂှ် အကာဲအရာ အာတ်မိက်ကၠုၚ်မံၚ် နွံရဂှ် မိက်ဂွံ ထပၠုပ်လညာတ် သာ်ဏအ် ပ္ဍဲစၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲသၟတ်မန်ဏအ်ရ။

ပ္ဍဲသမယ အခိၚ်အခါ တ္ၚဲသၟတ်ဏအ်ဂှ် သၟတ်မန်ပိုဲ ညံၚ်ဂွံဒှ် မွဲစိုတ် မွဲဇြဟတ် သွက်ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲအရာ ရုန်ဂစာန် ဗၠးၜးဂကူမန်ဂှ် မိက်ဂွံ ဖတိုက်ဖအောဝ်ဏာ ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ကီုရ။ ကုသၟတ် ညးစိန်ဝုန် လတူသဘဴဓရ် ဂၠံၚ်တရဴ ပၠန်ဂတး ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ နွံမဂး သြဝ်ဘိုၚ် ပူဗိုၚ် လုပ်ကေတ်လျိုၚ် ကၠောန်ၜိုတ် ပ္ဍဲဗော်ဍုၚ်မန်တၟိဂှ်လေဝ် ထပ်တုဲ မိက်ဂွံ ဖတိုက်ဖအောဝ်ပၠန်ရ။

ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ သ္ပစၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲသၟတ်မန် အလန် စုဒ္ဒသမ (၁၄) ဝါ တုဲ သၟတ်မန် ၊ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် အနာဂတ်မန်ပိုဲ သွက်ဂွံ ပါလုပ်ပူဗိုၚ် လုပ်ကေတ်တာလျိုၚ် ပ္ဍဲချဳဓရာၚ် ဗၠးၜးဂကူမာန် ဒုၚ်တၠုၚ် ဘိက်ပၟိၚ်ဏာ နလိက်ဏအ်ရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၂၂:၁၆၊ ၂၆ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== ဗိုလ်ပၞာန်တအ်ဂှ် ဒှ်ညးမံင်တန်တဴဒၟံင်လတူဂၠးသွပ်လ္ပအ်တုဲ သ္ၚောဲခြာဒၟံင် နူဓဝ်ဍာံ  ယက္ခဂုမ္ဘဏ် (လိက်ပရေင်) ==
ဗိုလ်ပၞာန်တအ်ဂှ် ဒှ်ညးမံင်တန်တဴဒၟံင်လတူဂၠးသွပ်လ္ပအ်တုဲ သ္ၚောဲခြာဒၟံင် နူဓဝ်ဍာံ

ယက္ခဂုမ္ဘဏ် (လိက်ပရေင်)

နူကဵုညးတာလျိုင် မဂ္ဂဇြေန် တာင်(TIME) မၞုံယၟု (Charlie Campbell) ဆဵုဂဗ သၟာန်သှ်လဝ်ကဵု သမ္မတဗၟာ မေန်အံင်လှာင် ပ္ဍဲရုင်သမ္မတ ဍုင်နေပျဳဒဝ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုဂိတု သေတ်ဒေန်ပါ ၂၂ သၞာံ ၂၀၂၆ ဂှ် လိက်ပရေင် တိတ်ကၠုင်နူ မဂ္ဂဇြေန် တာင်(TIME) ဗက်ဂှ် မေန်အံင်လှာင် ကတဵုဒှ်ဒေါသ ထိင်ဒဝ်ဟွံမာန်ရ။

ပ္ဍဲလိက်ပရေင်ဂှ် ချူဓမံက်လဝ် မေန်အံင်လှာင်ဂှ် ဒဒှ်ရ ကြအ်ဒၟံင်ကဵုအဝဵု နွံပၟိက်ဒၟံင်ကဵု ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဒက်ပတန်ကု ဂကောံဍုင်ပလိုတ်တအ် နဒဒှ်ဗွဲမလုပ်သၞောဝ်ရ။ တုဲပၠန် ဒဒှ်ရ မေန်အံင်လှာင် စၟဳကေတ်လဝ် အတိုင်ညးတေအ်ဟီုဂှ်မ္ဂး ညးတေအ်ဏအ် တိုန်ကၠုင်အဆံင်သမ္မတ နူကဵုပေါဲရုဲမာဲရောင်တုဲ ဂကောံဍုင်ပလိုတ်တအ် ထေက်ကဵုသ္ဒးသ္ပသမ္တီညးတေအ် နဒဒှ်သမ္မတမွဲရ။ ကလိဂွံအဆက် ပရေင်သၟာန်သှ် ပ္ဍဲမဂ္ဂဇြေန် တာင်(TIME) တုဲ ညးတေအ်ဂှ် နဒဒှ်သမ္မတ တိုန်ဒှ်ကၠုင် နူကဵုပေါဲရုဲမာဲတုဲ ချူစုတ်ပ္ဍဲလိက်ပရေင် ပ္ဍဲမဂ္ဂဇြေန် တာင်(TIME) ရောင် သာ်ဏအ် ညးတေအ် တော်လဝ်ရ။ ဆ္ဂး အတိုင်ခယျလဝ်ဂှ် ဍေံဟွံဒှ်ကၠုင်ရ။

မေန်အံင်လှာင်ဂှ် ညးတေအ် ဒှ်ကၠုင်သမ္မတတုဲ ရေင်တၠုင်ကၠောန်ဒၟံင် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကော်ဘိက်ဒၟံင် ပရေင်ၜိုဟ်လလမ် ကုရဲပၠန်ဂတးတအ်ဂှ် ဍုင်သ္အာင်ဂမၠိုင် ဒုင်ကၠုင်တဲ ကုညးတေအ်ရောင် ညးတေအ်ခယျကေတ်လဝ်ရ။ ဍုင်ဇိုင်ဝုတ်ဒိုဟ် ဍုင်ကြုက် ဍုင်ရုယှာတအ် ထောထ္ၜင်လဝ်ကဵုတုဲ ဍုင်အကြာဒေသလ္ၚဵုတအ် ဆက်ဆောံကၠုင် ကုညးတေအ်ညိညဂှ် ညးတေအ် ခယျစ ညးတေအ်လုပ်အကြာဍုင်သ္အာင်ဂွံဣရ သာ်ဏအ်ရ။

ဍာံဍာံတေအ် ဒဒှ်ရ ပေါဲရုဲမာဲညးတေအ် ကၠောန်ဗဒှ်ဏာဂှ် ဟၟဲကဵုပရေင်တပ်တး ဓဝ်ယာဂှ် ဍုင်သ္အာင်တအ် တီဒၟံင်ဖအိုတ်ရ။ ကြဴနူပေါဲရုဲမာဲတုဲဂှ် သ္အာင်အာနူမဟာမိတ်ညးတေအ် ဍုင်ကြုက်ကဵုဍုင်ရုယှာတုဲ ဍုင်လ္ၚဵုတအ် ဆက်ဆောံနွံကၠုင်ဂှ် ညးတေအ်အထေင်ဇၞော်အာကဵု ဇကုညးတေအ်ရ။ ဍုင်သ္အာင်တအ်ဂှ် ညးတအ်စၟဳကေတ်လဝ် နွံညိဂှ် ပရေင်ကမၠောန်ပေါဲရုဲမာဲ နွံကၠုင်ဂှ် ခိုဟ်နူကဵုသၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန်သက်က်ညိရောင်တုဲ နူဂှ်မွဲအဆံင် ကွာ်အာနကဵုဂၠံင်တရဴ ပရေင်ပြံင်လှာဲမာန်ရောင် ညးတအ်ခယျလဝ်သာ်ဏအ်ရ။

ဍုင်သ္အာင်တအ် စၟဳကေတ်လဝ် ညံင်ရဴခေတ်လက်ထက် ဥူတိင်ဇြိင်တေအ် ဆေင်စပ်ကဵုပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တအ်ဂှ် ဖအောန်ဖျေံပရေင် ကရေပ်ဓရတ်တအ်ဂှ်တုဲ ရေင်တၠုင်ကၠောန်အာ ပရေင်ပြံင်လှာဲတအ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဗီုစၟဳကေတ်လဝ် ဗီုခယျကေတ်လဝ်တအ်ဂှ် ဟွံဒှ်ကၠုင်မွဲသာ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်လေဝ် ကရေပ်ဂလိုင်ပတိုန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တအ်လေဝ် ကြေပ်ဂြတ်ပရေအ်စှ်ေတုဲ ပေါဲပၞာန်တအ်ဂှ်ဟေင် ဂၠိုင်တိုန်ကၠုင် ပၞာန်ဍုင်တအ်ဓဇန်ဂၠိုင်ကၠုင်တအ်ဂှ်ဟေင် ဂွံဆဵုကေတ်တုဲ သွက်သ္ဂောံပတှ်ေစ လတူမေန်အံင်လှာင်ဂှ် သာတုဲအောန်စှ်ေကၠုင်ရ။

ဒှ်သာ်ဂှ်မ္ဂး မုဟိုတ်ဍုင်သ္အာင်လ္ၚဵုတအ် ဆက်ဆောံကုမေန်အံင်လှာင်ရော ယဝ်ဇွိတ်သပေါတ်ရံင်မ္ဂး ဍုင်ကြုက်ဂှ် ဟိုတ်နူအကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ပထဝဳ ကေုာံ ဂုဏ်ဖဵုပရေင်ပိုန်ဒြပ်တုဲ ဆံက်ဆောံရ။ ဍုင်ရုယှာ ကေုာံ ဍုင်ဗဳဠာရုတ်တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူဂုဏ်ဖဵုပရေင်ပိုန်ဒြပ်နွံတုဲ ဆက်ဆောံရ။ ဍုင်အိန္ဒိယျဂှ် ဟိုတ်နူကဵုဟွံဒုင်ကျ သြဇာဍုင်ကြုက် မၞုံလတူဍုင်ဗၟာတုဲ ဆက်ဆောံရ။ ဍုင်ဗဳယနာန်၊ ဍုင်လဴ၊ ဍုင်ကာံဗဝ်ဒဳယျာတအ်ဂှ် ဟိုတ်နူနွံသၟဝ်သြဇာဍုင်ကြုက်တုဲ ဒးဆက်ဆောံရ။ ဍုင်သေံ ကေုာံ ဍုင်မလေယှာဂှ် ဟိုတ်နူပြသၞာ ဂဥုဲၜူမာဲ၊ ပြသၞာကျာဖျ (ဂိုဏ်လီဠာန်သြန်)၊ ကောန်ညးဍုင်ကွာန်ဍုင်ဗၟာတအ် ဂၠောဲလုပ်စိုပ်အာဍုင်ညးတအ် ဂၠိုင်လောန်အာကီုတုဲ သွက်ဂွံသောင်ကလးပြသၞာဂှ် ဒးဆက်ဆောံရ။ မွဲလ္ပာ်ပၠန်ဂှ် ဆက်ဆောံတုဲ သွက်သ္ဂောံဒရိုဟ်ပလံင်ဏာ ပရေင်ပြံင်လှာဲမာန်ဂှ်လေဝ် ပတဝ်လဝ်နွံရ။ ဍုင်ဟွံဆက်စပ်မွဲသာ်တအ်ဂှ် ညးမွဲလေဝ်ဟွံဆက်ဆောံရ။

ကြဴနူပၞာန်သီအဝဵု သၞာံ ၂၀၂၁ တုဲတၟိတၟိ ပ္ဍဲဂိတုအေပရေလ်ဂှ် နူကဵုဌာန်ပရိုင် CNN သကိုပ်သၟာပရိုင် Clarissa Ward ဂွံအခေါင်ကေတ်ပရိုင် နူတၠအဝဵုပၞာန်တအ်နွံရ။ မေန်အံင်လှာင်ဂှ် နကဵုတင်ရန်တၟအ် သွက်သ္ဂောံတြးဝါဒ သီလဝ်အဝဵုဏအ်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ဒးဍာံမွဲရောင် ညံင်ရဴကဵုအခေါင်ကဵု မဂ္ဂဇြေန် တာင်(TIME) လၟုဟ်ဏအ်ကီုရ။ နူဒပ်ပၞာန်တအ် ထ္ၜးဟိုတ်ကဵုပရေင်ဂီုကၠီုတုဲ ဂကောံပရိုင် (CNN) တအ်ဂှ် ဟွံဂွံအခေါင်အာဗၠးဗၠးၜးၜးရ။ အခိင်တေအ် ဂွံအခေါင်သၟာန်သှ် ညးမၞုံအခေါင်ဟီုဂး သကိုပ်ဗိုလ်ဇြဝ်မေန်ထောန်ကီုရ။

အခိင် CNN တအ် ချူဓမံက်ပရိုင်ဂှ် ဇြဝ်မေန်ထောန်ဂှ် ဒှ်ညးမံင်တန်တဴဒၟံင် လတူဂၠးသွပ်လ္ပအ် (စိတ်ကူးယဉ်) မွဲတုဲ သ္ၚောဲခြာဒၟံင် နူဓဝ်ဍာံရောင် ပါ်ပါဲလဝ်ရ။ လတူက္ဍိုပ်သကိုပ်ပၞာန်တအ်ဂှ်လေဝ် သ္ၚဳဂၠိပ်ပါ်ပါဲလဝ် စရိုတ်ညးတအ် အတိုင်သၟဝ်ဝွံရ။

◼ တးပါဲကၠေံဓဝ်ဍာံ ဒဒှ်ဍာံတုဲ ကၠောန်ဗဒှ်ပရေင်ဇာတ်

ကဝးရုပ်ဒမျိုင် မပန်ဂစိုတ်လဝ် ကောန်ၚာ် ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် ပံက်ထ္ၜးကဵု ဇြဝ်မေန်ထောန်တုဲ သၟာန်ဏာတင်သၟာန်ဂှ် ဇြဝ်မေန်ထောန် သီုကဵုစိုတ်ဟွံချဳဓရာင်မွဲသာ် သှ်ဏာ “ဣဏအ်ဂှ် ဍာံဍာံဟွံသေင် ပရိုင်ပတောအ်ဏောင် ဒပ်ပၞာန်ဆလအ်ဟွံပန် ညးဍုင်ကွာန်ပုဟ် ရဲပကီုပရာပ်တအ်ဏောင် ကၠောန်လဝ်” စွံလဝ်မုက်မတ် ၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်တုဲ ဟီုသှ်တဴရ။ ကာလဂှ် သကိုပ်သၟာပရိုင် Clarissa Ward ဂှ်ချပ်စိုပ်အာ “အဝ် နကဵုဇကုပိုဲတအ် လုပ်စိုပ်အာ ဒၞါဲတြးဝါဒ ပရေင်လီဠာန် ဣရသွံ”

◼ ဟွံကၠိုဟ်ကေတ် ပရေင်တင်ဒုင်စသိုင်ညးဍုင်ကွာန်

သကိုပ်ဗိုလ်ပၞာန်တအ်ဂှ် လတူဇကုကၠောန်လဝ် ပရေင်ပွမဓဇန်ကြမ်ကြလဝ် လတူညးဍုင်ကွာန်တအ်တုဲ ညးဍုင်ကွာန်တအ် စိုတ်ဂိဒၟံင်လတူဇကုဣရဂှ် ညိလေဝ်ဟွံတီကေတ်လဝ်ရ။ အခိင်ဒပ်ပၞာန်တအ် ကော်တွာ်ဏာ အာစာပရိုင်တအ် ဂေတ်အာအကြာညးဍုင်ကွာန် လတူဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ဒဒှ်ရ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဟွံဒုင်တဲကဵုပွဇကု ထ္ၜးပတိတ်ဆန္ဒမာန်ဒၟံင်ရောင်ဂှ်လေဝ် ဟွံတီကေတ်လဝ်ရ။

အခိင်ကွာ်လုပ်အာဖျာ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ညးဍုင်ကွာန်လ္ၚဵုတအ် ထ္ၜးပစူလပှော်တဲပိတၞုင်လေဝ်နွံ ကညာင်ကရေဲ နကဵုရမျာင်လေဝ်နွံရ။ ဆဵုနကဵုမတ်ဂှ်မွဲဗီု ဇြဝ်မေန်ထောန်သှ်ဏာ နကဵုဂလာန်ကျေဝ်ဝ်ဂှ်မွဲဗီုရ။ လတူတင်သၟာန်တအ်ဂှ် ထ္ၜးဟိုတ်တေအ် ဟိုတ်ဏအ် တမ်ကၞောတ်ဟွံညဳလးလးရောင် သာ်ဏအ် ချူထမံက်ပါ်ပါ်လဝ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သကိုပ်ဌာန်ပရိုင်ဍုင်သ္အာင် CNN  Clarissa Ward ဂှ် “ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် မၞိဟ်ဒိုဟ်ဓီု ၜိုတ်အဆံင်ဏအ် အဲခယျစလဝ် ဟၟဲရ။ ဆ္ဂး ဒဒှ်ရနွံဒၟံင်ဖိုဟ်ဂှ် လၟုဟ်ဂွံဆဵုကေတ် နအလဵုဇကုဂှ် ဒးအမ်သဝ်ကွေံရ” သ္ဂးတဴရ။

◼ညးဒးဒုင်သၟာန်သှ်လဝ်ကဵုဌာန်ပရိုင်တအ် ဒးဒုင်ရပ်

အခိင်ညးတအ် ကြေဝ်လုပ်အာ အကြာဖျာဇၞော်ဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ညးတအ်သ္ပသၟာန်သှ်အာ ညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ်တုဲ ညးလ္ၚဵု ထ္ၜးလပှော်တဲပိတၞုင်၊ ညးလ္ၚဵုဟီုပတိတ် နကဵုရမျာင်တအ်ဂှ် ဂကောံ CNN တအ် တိတ်အာနူဖျာဂှ် အခိင်ဟွံပေင်မွဲနာဍဳ မၞိဟ်တအ်ဒးဒုင်ရပ်ဏာ ဟွံအောန်နူ ၁၁ တၠရ။

◼ ဟိုတ်နူကဵုပရေင်ရုသံင်တုဲ ညးဒးဒုင်ရပ်တအ် ဗၠးတိတ်ကၠုင်

ပရေင်ပရူဏအ်မြဟ်တမ္ညဝ်အာ အလုံလိုက်တုဲ နူဍုင်မ္ၚးတအ်လေဝ် ဟီုဂးပါ်ပါဲရ။ နူကဵုဂကောံ CNN တအ်လေဝ် ဒၟါနူညးတအ်သၟာန်သှ်လဝ်တုဲ ဒးဒုင်ရပ်အာဂှ် ညးတအ် အာတ်မိက်ပတိုန်ထ္ၜးကဵု ဒပ်ပၞာန်တအ် ဗွဲမသ္ကာတ်မြဟ်တုဲ ညးဒးဒုင်ရပ်လဝ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဗၠးတိတ်ကၠုင်ရ။

သရုပ်ကၠေံမ္ဂး အာစာပရိုင်ဒယှ် နူဂၠးတိတအ် ကၠုင်ဆဵုဂဗကု တၠအဝဵုမေန်အံင်လှာင်တအ် မွဲဝါမ္ဂး အဇှ်ေမံက်မွဲဝါရ။ အတိုင် သကိုပ်သၟာပရိုင် Clarissa Ward ဟီုဂှ်ရ သကိုပ်ဗိုလ်ပၞာန် ဍုင်ဗၟာတအ်ဂှ် “ဒှ်ညးမံင်တန်တဴဒၟံင် လတူဂၠးသွပ်လ္ပအ် (စိတ်ကူးယဉ်) မွဲတုဲ သ္ၚောဲခြာဒၟံင် နူဓဝ်ဍာံရောင်”။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]])  ၁၀:၄၃၊ ၇ အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== မ္ၚဵုရကျာ်/အဴ     စၟတ်တ္ၚဲ  ၀၇-၁၀-၂၀၂၆ ==
မ္ၚဵုရကျာ်/အဴ     စၟတ်တ္ၚဲ  ၀၇-၁၀-၂၀၂၆

ပ္ဍဲကဵု (၂၁) ဗွဝ်ကၠံ (စတမ်နူ သၞာံ (၂၀၀၁ )စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်) ဝွံ ဍုၚ်မက္လိဂွံ ဗၠးၜးပေၚ်ပေၚ် ကေုာံ ဂွံလုပ်အဝေါၚ် ပ္ဍဲကုလသမဂ္ဂ (UN) နွံ (၃) ဍုၚ် အဓိကရ။
၁။ ဍုၚ်ဒဳမိုလ်ဗၟံက် (East Timor / Timor-Leste)
• စၟတ်တ္ၚဲဗၠးၜး ၊၂၀ မေ၊ ၂၀၀၂
• ဗၠးၜးနူ၊  ဍုၚ်အိန္ဒောနဳယှာ (Indonesia)
• ပရောပရာ၊   ဒှ်ဍုၚ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဗွဝ်ကၠံ ၂၁ မက္လိဂွံဗၠးၜး။ ကြဴနူပၠန်ဂတးကၠုၚ် ဗွဲမလအ်တုဲ နကဵုအရီုအဗၚ် ကုလသမဂ္ဂတုဲ ဂွံဒှ်ဍုၚ်ဗၠးၜးရ။
၂။ ဍုၚ်မန်ဒဳနဳဂရို၊  (Montenegro)
• စၟတ်တ္ၚဲဗၠးၜး၊ ၃ ဂျွန်၊ ၂၀၀၆
• ဗၠးၜးနူ၊ သာဘဳယာ ကဵု မန်ဒဳနဳဂရို (သားဘီးယား နှင့် မွန်တီနီဂရိုး) (Serbia and Montenegro)
• ပရောပရာ၊  ဍုၚ်ဏအ်နွံပ္ဍဲယူရောပ်။ ညးတအ် ကၠောန်ဗဒှ် သ္ဘၚ်ဗၠးၜးစိုတ်ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန် (Referendum) တုဲ ပါ်တိတ်နူ ဍုၚ်သာဘဳယာ(သားဘီးယား )နကဵုနဲကဲ( Peaceful Means/Non-violent Strategy ) ငြိမ်းချမ်းရေးနည်းလမ်းဖြင့် တိုက်ပွဲဝင်ခြင်း ။
၃။ ဍုၚ်သုဒန်သၟဝ်ကျာ (South Sudan)
• စၟတ်တ္ၚဲဗၠးၜး၊ ၉ ဂျူလာင်၊ ၂၀၁၁
• ဗၠးၜးနူ၊  ဍုၚ်သုဒန် (Sudan)
• ပရောပရာ၊  ဒှ်ဍုၚ်တၟိအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ လၟုဟ်ရ။ ကြဴနူပၞာန်အပ္ဍဲဍုၚ် ဗွဲမလအ်တုဲ ညးတအ် ကၠောန်ဗဒှ် သ္ဘၚ်ဗၠးၜးစိုတ် ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန်တုဲ ပါ်တိတ်နူ ဍုၚ်သုဒန် (Sudan) ရ။

သမ္တီတၟေၚ်။
ဍုၚ်လ္ၚဵု ညံၚ်ရဴ ကိုဆိုဗို (Kosovo) (ဗၠးၜး ၂၀၀၈) ကီုလေဝ်၊ ဍုၚ်ဂၠးတိ ဖအိုတ် ဟွံစၟတ်သမ္တီဏီတုဲ ဟွံဂွံလုပ်အဝေါၚ် ပ္ဍဲကုလသမဂ္ဂ (UN) ဏီရ။
ယဝ်ရပိုဲရံၚ်ကဵု ၃ ဍုၚ်ဏအ်မ္ဂး ပိုဲဂွံဆဵုကေတ် &quot;သ္ဘၚ်ဗၠးၜးစိုတ် ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန်’’ (Referendum)&quot; ဂှ် ဒှ်ဂၠံၚ်တရဴ အဓိက သွက်ဂွံက္လိဂွံ ဗၠးၜး ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။
ပရောပရာဍုၚ်မန်ဒဳနဳဂရို(တီနီဂရိုး) (Montenegro) ဂွံဗၠးၜးနူ သာဘဳယာ(သားဘီးယား )(Serbia) ဂှ် တၟေၚ်နူ ဍုၚ်ဒဳမိုလ်ဗၟံက် ကေုာံ သုဒန်သၟဝ်ကျာရ။                  ဟိုတ်နူညးတအ် ဟွံစကာလွဟ်၊ ဆဂး စကာနဲကဲ( Peaceful Means/Non-violent Strategy ) ငြိမ်းချမ်းရေးနည်းလမ်းဖြင့် တိုက်ပွဲဝင်ခြင်း ) ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေတုဲ အံၚ်ဇၞးကေတ်ဗၠးၜးရ။

၁။ ပၠန်ဂတးပွိုၚ်မုစိသၞာံရော?
ပရေၚ်ဂစာန် သွက်ဂွံဗၠးၜးဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၀ တေံ (ကြဴနူ ဍုၚ်ယူဂို စလားဗီးယား မလီုလာ်အာ) ရ။ ယဝ်ရရံၚ်ကဵု အခိၚ် မဂစာန်ဒၟံၚ် ဇေတ်တ်မ္ဂး နွံၜိုတ် ၁၅ သၞာံ (၁၉၉၁-၂၀၀၆) ရ။
၂။ ဗီုလဵုအံၚ်ဇၞးကေတ်ဗၠးၜးရော?
• မန်ဒဳနဳဂရို(တီနီဂရိုး )အံၚ်ဇၞးကေတ် နကဵု &quot;နဲကဲ (Peaceful Means/Non-violent Strategy ) ငြိမ်းချမ်းရေးနည်းလမ်းဖြင့် တိုက်ပွဲဝင်ခြင်း ။
• သၞာံ ၂၀၀၃၊  နကဵုအရီုအဗၚ် ဥရောပ (EU)၊ ညးတအ် ဒက်ပ္တန်လဝ် &quot;သမဂ္ဂ သားဘီးယား နှင့် မွန်တီနီဂရိုး&quot; ရ။ ပ္ဍဲလိက်ကန်ထရက်ဂှ် ညးတအ် ထပ်စုတ်လဝ် တၚ်နွံပၟိက်မွဲ - &quot;ကြဴနူ ၃ သၞာံတုဲမ္ဂး မန်ဒဳနဳဂရို(မွန်တီနီဂရိုး )နွံအခေါၚ်ကၠောန် သ္ဘၚ်ဗၠးၜးစိုတ် ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် ဆန္ဒ ညးဍုၚ်ကွာန် (Referendum) သွက်ဂွံပါ်တိတ်&quot; ရ။
• သၞာံ ၂၀၀၆၊  စိုပ်အခိၚ်ပွိုၚ်( ၃ )သၞာံတုဲ၊ ညးတအ် ကၠောန် သ္ဘၚ်ဗၠးၜးစိုတ် ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန် (Referendum)။ သွဟ်တိတ်ကၠုၚ် ၅၅.၅% က္ဍိုပ်ကၠံ  ထံက်ဂလာန်ဗၠးၜးတုဲ က္လိဂွံဒှ်ဍုၚ်ဗၠးၜး ဗွဲမၜိုဟ်လလံရ။

၃။ ဇြဟတ်ပၠန်ဂတး မုစိနွံရော?
မန်ဒဳနဳဂရို (တီနီဂရိုး)ဂှ် ဟွံမွဲကဵု &quot;ဒပ်ပၞာန်ပၠန်ဂတး&quot; ညံၚ်ရဴမန်ပိုဲ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဒဳမိုလ်ဗၟံက် ရ။ ဇြဟတ်အဓိကညးတအ်ဂှ် -
• ဇြဟတ်အလဵုအသဳဒေသ၊ ညးကဍိုက်က္ဍိုပ် ညံၚ်ရဴ မိုၚ်လိုဒူခနူဗေစ်( Milo Đukanović )တအ်ဂှ် စကာ အဝေါၚ်အလဵုအသဳဒေသတုဲ တဝ်စၞေဟ်ကဵု (သားဘီးယား )နကဵုနဲကဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ရ။
• ဇြဟတ်ပရေၚ်ပညာ၊ မၞိဟ်သၟတ် ကေုာံ မၞိဟ်တေဇ’’ညးမၞုံကဵုအဝဵုဂုဏ်သိက္ခာ &quot;ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အရှိန်အဝါရှိသူ&quot;  တအ် ဂစာန်တွဟ်ကဵုဂၠးတိ တီပရော အခိုက်ကၞာဂကူညးတအ် တၞဟ်ခြာနူ    ( သားဘီးယား )ရ။

၄။ လၟုဟ်ကောန်ဂကူနွံမုစိရော? မန်ဒဳနဳဂရို(တီနီဂရိုး )ဂှ် ဒှ်ဍုၚ်ဍောတ်တ်မွဲရ။
• လၟိဟ်မၞိဟ်အလုံဍုၚ်၊  နွံၜိုတ် ၆၂၀,၀၀၀ (၆ သိန်း ၂ သောင်း) ဓဝ်ရ။
• ဂကူမန်ဒဳနဳဂရို(မွန်တီနီဂရိုး )ဇေတ်တ်၊  နွံၜိုတ် ၄၅% က္ဍိုပ်ကၠံဓဝ် ရ။
• ဂကူတၞဟ်၊ ဂကူ (သားဘီးယား) (၂၉% က္ဍိုပ်ကၠံ)၊ ဂကူ( ဘော့စနီးယား)                                          ၊ ဂကူ (အယ်လ်ဘေးနီးယား )တအ်လေဝ် နွံဒၟံၚ်ရ။

တၚ်လ္ၚတ် သွက်ဂကူမန်။
မန်ဒဳနဳဂရို (တီနီဂရိုး) ဂှ် ဒှ်သက်သဳမွဲ &quot;လၟိဟ်မၞိဟ်အောန်ကီုလေဝ် (အောန်နူမန်ပိုဲ( ၈ )ဆ ပြၚ်ၚ်)၊ ယဝ်ရနွံကဵု နဲကဲ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် မခိုဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ညဳသာမ္ဂး ဂွံဗၠးၜးမာန်ဒၟံၚ်&quot; ရ။

ပရောပရာ သုဒန်သၟဝ်ကျာ (South Sudan) ဂွံဗၠးၜးဂှ် ဒှ်ပေါဲဗတိုက် မတုပ်သၟဟ်ကဵု ဘဝဂကူမန်ပိုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ညးတအ် ဒးတဝ်စၞေဟ်ကၠုၚ် နကဵုလွဟ် ပွိုၚ်ဗွဲမလအ်တုဲမှ ဂွံဗၠးၜးရ။

၁။ ပၠန်ဂတးပွိုၚ်မုစိသၞာံရော? ပၞာန်အပ္ဍဲဍုၚ် အကြာ သုဒန်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ အလဵုအသဳသုဒန် (Sudan) ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ၂ အလန်ရ။

• အလန်ပထမ၊ ၁၉၅၅ - ၁၉၇၂ (၁၇ သၞာံ)
• အလန်ဒုတိယ၊ ၁၉၈၃ - ၂၀၀၅ (၂၂ သၞာံ)
• သရောပ်၊  ညးတအ် ဒးတဝ်စၞေဟ်ကၠုၚ်အပံၚ် ပွိုၚ် ( ၃၉ )သၞာံ ပြၚ်ၚ်ရ။

၂။ ဗီုလဵုအံၚ်ဇၞးကေတ်ဗၠးၜးရော?

•     ပရေၚ်တဝ်စၞေဟ်၊ ဒပ်ပၞာန် SPLA (Sudan People's Liberation Army) မနွံသၟဝ်ပၠတရဴ John Garang တအ် တဝ်စၞေဟ်ကၠုၚ် နကဵုလွဟ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်ရ။
•     ပရေၚ်ဓရီုကျာ (CPA)၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၅ ဂှ် ညးတအ် ထ္ပက်စၟတ်တဲ လိက်ကန်ထရက်ၜိုဟ်လလံ (Comprehensive Peace Agreement)’’ပြီးပြည့်စုံသော ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်’’ ရ။ တၚ်နွံပၟိက် အဓိကဂှ် &quot;ကြဴနူ ၆ သၞာံတုဲမ္ဂး သုဒန်သၟဝ်ကျာ နွံအခေါၚ်ကၠောန် သ္ဘၚ်ဗၠးၜးစိုတ်ဒုၚ်ဂိုၚ်ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန် (Referendum)&quot; ရ။
•     အံၚ်ဇၞး၊  ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၁ ဂှ် ကၠောန်သ္ဘၚ်ဗၠးၜးစိုတ်တုဲ မၞိဟ် ၉၈.၈% က္ဍိုပ်ကၠံ ရုဲစှ်ကေတ် ဗၠးၜးရ။

၃။ ဇြဟတ်ပၠန်ဂတး မုစိနွံရော?

• ဇြဟတ်ပၞာန်၊ဒပ် SPLA ဂှ် နွံကဵုရဲပၠန်ဂတး မဟွံယောၚ်ယာ စိုတ်ဓာတ် တဝ်စၞေဟ် ခိုဟ်ဗွဲမလောန်ရ။
• ဇြဟတ်ဂၠးတိ၊ ဍုၚ်အမေရိကာန်၊ ယူကေ ကေုာံ နဝ်ဝေ တအ် ရီုဗၚ်ထံက်ပၚ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ပရေၚ်ဓရီုကျာ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။

၄။ လၟုဟ်ဂကူနွံမုစိရော?

• လၟိဟ်မၞိဟ်၊ နွံၜိုတ်( ၁၁ )တာန် (11 Million) ပြၚ်ၚ်ရ။
• ဂကူ၊ နွံကဵု ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် (၆၀ ဂကူပြၚ်ၚ်)၊ ဂကူအဓိကဂှ် ဒှ်  ဂကူဒေန်ခ          (Dinka) ကေုာံ ဂကူနူအာ(Nuer) တအ်ရ။

တၚ်လ္ၚတ် သွက်ဂကူမန်ပိုဲ

၁။ ပရေၚ်ဒုၚ်ဒဒိုက်၊ သုဒန်သၟဝ်ကျာဂှ် ဒှ်သက်သဳခိုဟ်မွဲ &quot;ၜိုန်ရ ဒးတဝ်စၞေဟ် သၞာံ (၄၀) ၜိုတ်လအ် ကီုလေဝ် ယဝ်ရဟွံဖေက်ဒဒိုက်မ္ဂး ဂွံဗၠးၜးမာန်ဒၟံၚ်&quot; ရ။
၂။ ပရေၚ်ညဳသာ၊ ကြဴနူဂွံဗၠးၜးတုဲ သုဒန်သၟဝ်ကျာ ကတဵုဒှ်ပၞာန်အပ္ဍဲဍုၚ် (Civil War) အကြာ ဂကူညးတအ်( ဇကုကဵုဇကု ) ပၠန်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်တၚ်ဗ္စာ သွက်မန်ပိုဲ  &quot;ပရေၚ်ညဳသာအကြာဂကူဇကုဂှ် ကိစ္စဇၞော် သီုအခိၚ်ပၠန်ဂတး ကေုာံ အခိၚ်ဂွံဗၠးၜးတုဲ&quot; ရ။
သမ္တီ။ ဍုၚ်သုဒန်သၟဝ်ကျာဂှ် ဒှ်ဍုၚ်တၟိအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ လၟုဟ်ရ။ ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန် ကၠောန်သ္ဘၚ်ဗၠးၜးစိုတ် (Referendum) ဂှ် ဒှ်နဲကဲ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် မသုၚ်စောဲဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ (၂၁) ဗွဝ်ကၠံ  ဏအ် သွက်ဂကူမွဲမွဲ ဂွံပါ်တိတ် နဒဒှ် ဍုၚ်ဗၠးၜးရ။ ဗီုညးတအ် ကၠောန်ဗဒှ်ဂှ် နွံအဆံၚ်( ၄ )သာ် သၟဝ်ဝွံရ -
၁။ ပရေၚ်ထ္ပက်စၟတ်တဲ (The Agreement) ကၠာဟွံဂွံကၠောန် သ္ဘၚ်ဗၠးၜးစိုတ်ဂှ် ဂကောံပၠန်ဂတး (ဥပမာ- SPLA သုဒန်သၟဝ်ကျာ) ကေုာံ အလဵုအသဳအဓိက (Sudan) ဒးထ္ပက်စၟတ်တဲ လိက်ကန်ထရက်ၜိုဟ်လလံမွဲရ။ ပ္ဍဲဂှ် ဒးပါလုပ် &quot;အခေါၚ်ကၟာတ်ပၟိက်ဇကုဇကု&quot; (Right to Self-determination) ရ။
• သွက်မန်၊  ပိုဲဒးနွံကဵု လိက်ကန်ထရက် မနွံကဵုဂၠးတိ စၟတ်သမ္တီလဝ် သွက်ဂွံကဵုအခေါၚ် ကောန်ဂကူမန် ပတိတ်ဆန္ဒရ။
၂။ အရီုအဗၚ် ဂၠးတိ (International Supervision) သွက်သွဟ်ဆန္ဒ ဂွံဒှ်တပ်တးတုဲ ကုလသမဂ္ဂ (UN) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဂကောံဂၠးတိတအ် ဒးလုပ်မၚ်မွဲရ။ ညးတအ် ဗလးနၚ်ညးစၞး သွက်ဂွံမၚ်ရံၚ်စံၚ် ဗီုမၞိဟ်တအ် စုတ်မာဲရ။
• ဟိုတ်၊ ယဝ်ရအလဵုအသဳမွဲလ္ပာ်ဓဝ် ကၠောန်သ္ပ မ္ဂး သွဟ်ဂှ် ဍုၚ်တၞဟ်တအ် ဟွံဒုၚ်တဲရ။

၃။ ကၟာတ်ပၟိက်ဆန္ဒ (The Vote) ပ္ဍဲတ္ၚဲစုတ်မာဲဂှ် မၞိဟ်တအ် ဒးရုဲစှ်ကေတ် အကြာ( ၂ )တၚ် -

1. ဗၠးၜး (Independence) ပါ်တိတ်နဒဒှ် ဍုၚ်တၟိ။
2. နဒဒှ်တွဵုရး (Autonomy/Status Quo) ဆက်မံၚ်အာ သၟဝ်ဍုၚ်တြေံ ဆဂး ဂွံအခေါၚ် အုပ်ဓုပ်ဇကု ဂၠိုၚ်တိုန်။

၄။ ပရေၚ်လလောၚ်တြး (Declaration) ယဝ်ရ သွဟ်မၞိဟ်ထံက်ဂလာန် ဗၠးၜး ဂၠိုၚ် (ဥပမာ- ၅၀% က္ဍိုပ်ကၠံ ပြၚ်ၚ်) မ္ဂး ဍုၚ်ဂှ် ဂွံအခေါၚ်လလောၚ်တြး ဗၠးၜးရ။ ဂၠးတိတအ်လေဝ် စၟတ်သမ္တီအာ နဒဒှ် ဍုၚ်တၟိမွဲရ။
အရာမန်ပိုဲ ဒးလ္ၚတ် (The Lesson)
ဍုၚ်ဒဳမိုလ်ဗၟံက်၊ မန်ဒဳနဳဂရို(တီနီဂရိုး) ကေုာံ သုဒန်သၟဝ်ကျာတအ်ဂှ် ညးတအ် ဟွံဂွံဗၠးၜး နကဵုပၞာန်မွဲသာ်ဓဝ်ရ။ ညးတအ် စကာဇြဟတ်ပၞာန် သွက်ဂွံစိုပ်အာ ဒၞာဲ &quot;ခုၚ်ဓရီုကျာ&quot; တုဲ၊ နူခုၚ်ဓရီုကျာဂှ် ညးတအ် အာတ် &quot;ကေတ်ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန် ကၠောန်သ္ဘၚ်ဗၠးၜးစိုတ် (Referendum)&quot; တုဲမှ ဂွံဗၠးၜးရ။

သမ္တီ။  ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန် ကၠောန်သ္ဘၚ်ဗၠးၜးစိုတ် (Referendum)  ဂှ်                                              ဒှ် &quot;လွဟ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်&quot; မသကာတ်မြဟ်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်ရ။
သၞောဝ်ဥပဒေဂၠးတိ (International Law) ဝွံ ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ဍုၚ်မွဲဍုၚ်ရ။ အတိုၚ်သၞောဝ် &quot;အခေါၚ်သ္ကုတ်သွာတ်ပၟိက်ဇကုဇကု&quot; (Self-determination) မနွံပ္ဍဲ တၚ်စၞောန် ကုလသမဂ္ဂ (UN Charter) မ္ဂး ဂကူမွဲမွဲဂကူ ဂွံဗၠးၜးမာန်ဂှ် နွံသ္ဇိုၚ်( ၃ )သာ် သၟဝ်ဝွံရ -

၁။ အခေါၚ်သ္ကုတ်သွာတ်ပၟိက်ဆန္ဒဇကု (Right to Self-determination) သၞောဝ်ဏအ် ဟီုလဝ်ဂှ် - &quot;ဂကူဖအိုတ် နွံအခေါၚ် ရုဲစှ်ကေတ် အဆံၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ဇကုကဵုဇကု ဗွဲမဗၠးၜးရ။&quot;
• သမ္တီ၊ သၞောဝ်ဏအ် စကာဂၠိုၚ်အိုတ် သွက်ဂကူမဒးဒုၚ်အုပ်ဓုပ်လဝ် နကဵု ကဝ်လဝ်နဳ (Colonialism) ညံၚ်ရဴ ဒဳမိုလ်ဗၟံက် ရ။

၂။ နဲကဲ ပလေဝ်ပလေတ်သွက်ဂွံပါ်တိတ် (Remedial Secession) ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်တၚ်ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂကူမန်ပိုဲရ။ ယဝ်ရဂကူမွဲမွဲဂကူဂှ်။
• ဒးဒုၚ်ပကီုပရာပ် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် (ဥပမာ- ဂစိုတ်မၞိဟ်)။
• အလဵုအသဳဍုၚ်အဓိက ဟွံကဵုအခေါၚ် ကုညးတအ် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်။
• သွဟ်၊ နကဵုသၞောဝ်ဂၠးတိမ္ဂး ဂကူဂှ် နွံအခေါၚ်  (ပါ်တိတ်) နဒဒှ် ဍုၚ်ဗၠးၜး သွက်ဂွံမၚ်မွဲ ဘဝညးတအ်ရ။

၃။ တၚ်နွံပၟိက် သွက်ဂွံပ္တန်ဍုၚ် (Montevideo Convention)
အတိုၚ်သၞောဝ်ဂၠးတိ (၁၉၃၃) မ္ဂး သွက်ဂွံဒှ် ဍုၚ်ဗၠးၜးမွဲဂှ် ဒးဍိုက်ပေၚ်တၚ်( ၄ )သာ်။
1. လၟိဟ်မၞိဟ် မတန်တဴပ္ဍဲဒေသမဗိုန်ဗတ် (Permanent population)။
2. ပယျဵုတိဍုၚ် မကၠးဖ္ဍး (Defined territory)။
3. အလဵုအသဳ (Government)။

4. သဇိုၚ်အစောံစရာဲ သွက်ဂွံဆက်ဆောံ ကဵုဍုၚ်သ္အာၚ် တၞဟ်ဟ် (Capacity to enter into relations with other states)။

အရာမန်ပိုဲ ဒးလ္ၚတ် (The Lesson)
ဂကူမန်ပိုဲ ဂွံက္လိဂွံ အရီုအဗၚ် နကဵုသၞောဝ်ဂၠးတိမာန်ဂှ်။
• ပထမ၊  ပိုဲဒးထ္ၜးကဵု ဂၠးတိတီ ဒဒှ်ရ &quot;ပိုဲဒးဒုၚ်ပကီုပရာပ်ဒၟံၚ်&quot; တုဲ အလဵုအသဳဗၟာ ဟွံကဵုအခေါၚ် ပိုဲအုပ်ဓုပ်ကေတ်တ်။
• ဒုတိယ၊  ပိုဲဒးနွံကဵု အလဵုအသဳ (ဥပမာ- အလဵုအသဳကောန်ဂကူမန်) မနွံကဵု အစောံစရာဲ သွက်ဂွံဆက်ဆောံ ကဵုညးဂၠးတိ။
သရောပ်။ ဗၠးၜးဂှ် ဟွံဂွံက္လိဂွံ နကဵုလွဟ်မွဲသာ်ဓဝ်ရ။ ဆ္ဂး ပိုဟ်ဒးစကာ သီုသၞောဝ်ဥပဒေဂၠးတိ ကေုာံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် မှ အံၚ်ဇၞးပေၚ်ပေၚ်မာန်ရ။
 
၁။ ပရေၚ်ဒုၚ်တဲ နူကုလသမဂ္ဂ (UN Recognition) ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်တၚ်အဓိက သွက်ဂွံလုပ်အဝေါၚ်ဂၠးတိ ပေၚ်ပေၚ်ရ။   ‘Security Council၊’ ဒးက္လိဂွံ ထံက်ပၚ်နူ ကံၚ်သဳဂီုကၠီု (Security Council) (မနွံဍုၚ်ဇၞော်  ( ၅ )ဍုၚ် ညံၚ်ရဴ အမေရိကာန်၊ ကြုက်၊ ရုရုာ တအ်)။ ယဝ်ရဍုၚ်ဇၞော်မွဲမွဲ ဗေတို (Veto) ကၟာတ်လဒဵုထောံမ္ဂး ဂွံလုပ်( UN )ဝါတ်ရ။  ( General Assembly ) ဒးက္လိဂွံ မမာဲထံက်ဂလာန်( ၜိုတ် ၂ ဂအုံ ၃ အုံ) နူဍုၚ်ကောန်ဂကောံ အလုံဂၠးတိ။

၂။ ပရေၚ်တုပ်စိုပ် နူဍုၚ်မိ (Consent of the Parent State)
ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်မ္ဂး ယဝ်ရဍုၚ်တြေံ (Parent State) ဂှ် တုပ်စိုပ်ကဵု ဗၠးၜးမ္ဂး ဂၠးတိတအ် စၟတ်သမ္တီ လောဲသွာအိုတ်ရ။   ဥပမာ။ ဍုၚ်သုဒန် တုပ်စိုတ်တုဲမှ သုဒန်သၟဝ်ကျာ ဂွံဗၠးၜး။ ဍုၚ်အိန္ဒောနဳယှာ ဒုၚ်တဲသွဟ်ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန်တုဲမှ ဍုၚ်ဒဳမိုလ်ဗၟံက် ဂွံဒုၚ်စၟတ်သမ္တီ ဍုၚ်ဗၠးၜး။

၃။ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ နူဍုၚ်ဗဒါဲ (Regional Recognition) သွက်ဂွံဒှ်ဍုၚ် မံက်ဂတဝ်မွဲဂှ် ဍုၚ်ဗဒါဲတအ် ဒးဒုၚ်တဲကီုရ။ သွက်မန်ပိုဲမ္ဂး ယဝ်ရဍုၚ်အာသဳယာန် (ASEAN) တအ် ဒုၚ်တဲစၟတ်သမ္တီမ္ဂး အဝေါၚ်ဂၠးတိဂှ် ဗိုန်ဗတ်တိုန်ရ။

ဂကူမန်ပိုဲ ညံၚ်သ္ဂောံက္လိဂွံ အခေါၚ်စၟတ်သမ္တီဂၠးတိမာန်ဂှ်။

1. သ္ဒးနွံကဵုပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ဇကုဇကု၊ ဒးထ္ၜးကဵုညးဂၠးတိညာတ် ဒဒှ်ရ ပိုဲနွံကဵု အလဵုအသဳ၊ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ဒပ်ပၞာန် မထိၚ်ဒဝ်ဒေသမာန် (Effective Control)။
2. နဲကဲ ဒးဂစာန်ကၠောန် ညံၚ်ညးဂၠးတိဂွံညာတ် ဒဒှ်ရ ပိုဲပါ်တိတ်ဂှ် ဒှ်ဖဵုသွက် &quot;ၜိုဟ်လလံ&quot; ကေုာံ &quot;အခေါၚ်အရာမၞိဟ်&quot;။
3. မဟာမိတ် ဒးဒက်ပ္တန် အဆက်အစပ် ကဵုဍုၚ်ဇၞော်တအ် နူလၟုဟ်ရ။ တၚ်ဗ္စာ  ဍုၚ်လ္ၚဵု (ဥပမာ- ကိုဆိုဗို) နွံကဵုတိဍာ်၊ မၞိဟ် ကေုာံ အလဵုအသဳကီုလေဝ် ဟိုတ်နူဍုၚ်ဇၞော် (ရုရှာ) ကၟာတ်လဒဵုလဝ်တုဲ စဵုကဵုလၟုဟ် ဟွံဂွံလုပ်အဝေါၚ်( UN )ပေၚ်ပေၚ်ဏီရ။

ပရောဍုၚ် ကိုဆိုဗို (Kosovo) ဂှ် ဒှ် ဥပမာ’’ ကိစ္စဇၞော်မွဲ သွက်ဂွံလ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ &quot;ၜိုန်ရနွံကဵုတိဍာ် ကေုာံ အလဵုအသဳကီုလေဝ် ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီဂၠးတိ ဟွံပေၚ်မ္ဂး ခက်ခုဲဒၟံၚ်သာ်လဵုရော&quot; 
၁။ ရာဇာဝၚ် ကေုာံ ဗၠးၜး ကိုဆိုဗို ဂှ် ကၠာတေံ ဒှ်ဒေသမွဲ နွံသၟဝ်ဍုၚ် သားဘီးယား (Serbia) ရ။ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုၚ် (ၜိုတ် ၉၀%)က္ဍိုပ်ကၠံ ဂှ် ဒှ်ဂကူ အယ်လ်ဘေးနီးယား (Albanian) တအ်ရ။
ပၠန်ဂတး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၈-၁၉၉၉ ဂှ် ကတဵုဒှ်ပၞာန် အကြားဒပ်ပၠန်ဂတး (KLA) ကေုာံ ဒပ်သားဘီးယားရ။
ဗၠးၜး ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၈ ဂှ် ကိုဆိုဗို လလောၚ်တြးဗၠးၜး နဒဒှ်ဍုၚ်မွဲရ။

၂။ ပြသၞာ စၟတ်သမ္တီဂၠးတိ (Recognition Issue)
ကိုဆိုဗို ဂှ် ၜိုန်ရနွံကဵု အလဵုအသဳ၊ သြန်ဍုၚ်၊ ကေုာံ ဒပ်ပၞာန်ဇကုကဵုဇကုကီုလေဝ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ဟွံဂွံဒှ် ကောန်ဂကောံကုလသမဂ္ဂ (UN Member) ဏီရ။

ဟိုတ် ဍုၚ်သာဘဳယာ(သားဘီးယား )ညးတအ် ဟွံဒုၚ်တဲ သ္ပဍုၚ် ဗၠးၜး။ တုဲတှ်ေ ဍုၚ်ဇၞော် မဟာမိတ်                 ( သားဘီးယား )ညံၚ်ရဴ ရုရှာ (Russia) ကေုာံ ကြုက် (China) တအ် စကာအဝဵု (Veto) ကၟာတ်လဒဵုလဝ် ပ္ဍဲ( UN )ရ။
လၟုဟ် ဍုၚ်ၜိုတ်( ၁၀၀ ) ပြၚ်ၚ် (အမေရိကာန် ကေုာံ ဍုၚ်ယူရောပ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ၚ်) စၟတ်သမ္တီလဝ်ကီုလေဝ်၊ ဍုၚ်ၜိုတ်( ၉၀ ) ပြၚ်ၚ် ဟွံစၟတ်သမ္တီဏီရ။

၃။ အခက်အခုဲ ဍုၚ်မဟွံဂွံ အဝေါၚ်စၟတ်သမ္တီပေၚ်ပေၚ်။
ယဝ်ရ ဍုၚ်မွဲ ဟွံဂွံစၟတ်သမ္တီ နူအလုံဂၠးတိဖအိုတ်မ္ဂး ဒးဒုၚ်စသိုၚ် သာ်ဝွံရ -ပရေၚ်အာကၠုၚ် ပါတ်စပေါတ် (Passport) ဍုၚ်ဂှ် ဍုၚ်လ္ၚဵုဟွံဒုၚ်တဲ။ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်  လုပ်အဝေါၚ် ပ္ဍဲဘဏ်ဂၠးတိ (World Bank) ဟွံသေၚ်မ္ဂး IMF ဝါတ်ဂါတ်။  ပရေၚ်ဝေၚ် အိုလံပေစ် (Olympics) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဝေၚ်ဗဝ်ဂၠးတိ (FIFA) တအ်ဂှ် ဒးဂစာန်တဝ်စၞေဟ် သၞာံဗွဲမလအ်မှ ဂွံအခေါၚ်ရ။

၄။ တၚ်လ္ၚတ် သွက်ဂကူမန်ပိုဲ။  
                                                                                                    
၁။ ဍုၚ်ကိစ္စဇၞော်၊ သွက်ဂွံဂွံဗၠးၜးပေၚ်ပေၚ်ဂှ် ပိုဲဒးနွံကဵု အရီုအဗၚ်နူ ဍုၚ်ဇၞော် (Major Powers) တအ်ရ။
၂။ ပရေၚ်တုပ်စိုတ်၊ ယဝ်ရပိုဲ တုပ်စိုတ်ကဵု အဓိကဍုၚ် ဗၟာ မ္ဂး ဂၠးတိတအ် စၟတ်သမ္တီ လောဲသွာအိုတ် ညံၚ်ရဴမန်ဒဳနဳဂရို( မွန်တီနီဂရိုး)။ ယဝ်ရပါ်တိတ် နကဵုပၞာန်မွဲလ္ပာ်ဓဝ်မ္ဂး ညံၚ်ရဴ ကိုဆိုဗို ဒးဒုၚ် ခက် ခုဲမာန်ရ။
၃။ ထိၚ်ဒဝ်ဒေသ၊ ၜိုန်ရဂၠးတိဟွံစၟတ်သမ္တီပေၚ်ပေၚ်ကီုလေဝ်၊ ယဝ်ရပိုဲထိၚ်ဒဝ်ဒေသဇကုမာန် (De facto independence) မ္ဂး ပိုဲမံၚ်စံၚ်ဗၠးၜးမာန်ဒၟံၚ်ရ။
သရောပ်။ ဗၠးၜးဂှ် နွံ( ၂ ) နဲရ။ 

(၁) ဗၠးၜးနကဵုသၞောဝ် (De jure Independence )(တာရားဝၚ်လွတ်လပ်ရေး) ဂၠးတိစၟတ်သမ္တီပေၚ်ပေၚ်။ 
(၂) ဗၠးၜးနကဵုဒြဟတ် (De facto Independence)( လက်တွေ့လွတ်လပ်ရေး) ညးဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ အလဵုအသဳဇကု ထိၚ်ဒဝ်လဝ်မာန် ၜိုန်ရဂၠးတိဟွံစၟတ်သမ္တီကီု။
ပရောဍုၚ်( ထိုၚ်ဝမ်) (Taiwan) ဂှ် ဒှ်ဥပမာ မနွံကဵုတၚ်ပဟေဠိ (Paradox) အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ။ ညးတအ် နွံကဵုအစောံစရာဲ ညံၚ်ရဴဍုၚ်ဗၠးၜးဇၞော်ဇၞော်မွဲကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲသၞောဝ်ဥပဒေဂၠးတိမ္ဂး ဍုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ် ဟွံစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ်ဍုၚ်ဗၠးၜးရ။

၁။ ဍုၚ်ဗၠးၜး နကဵုဒြဟတ် (De Facto Independence) ထိုၚ်ဝမ်ဂှ် ပ္ဍဲအရာမံၚ်စံၚ်တေံမ္ဂး ဒှ်ဍုၚ်ဗၠးၜး (၁၀၀%)က္ဍိုပ်ကၠံပေၚ်ၚ်ရ။
• အလဵုအသဳ။ နွံကဵု သမ္မတ ကေုာံ အလဵုအသဳ မရုဲစှ်လဝ် နကဵုနဲကဲ ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ။
• ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်။ ဒှ်ဍုၚ်မခိုဟ်အိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဂၠးတိ (အဓိက ပ္ဍဲအရာကၠောန်ပ္တိတ် Computer Chips)။
• ဒပ်ပၞာန်။ နွံကဵု ဒပ်ပၞာန် ကေုာံ လွဟ်မခိုဟ် သွက်ဂွံမၚ်မွဲတိဍာ်ဍုၚ်ဇကု။
• သြန်ဍုၚ်။ စကာသြန် New Taiwan Dollar (TWD) ဇကုကဵုဇကု။

၂။ မုဟိုတ် ဂၠးတိဟွံစၟတ်သမ္တီရော?

ဟိုတ်အဓိကဂှ် နွံဒၟံၚ်သၟဝ်တဲ ပ္ဍဲ ဍုၚ်ကြုက် (China) ရ။
• မူဝါဒ ကြုက်မွဲ (One China Policy) ဍုၚ်ကြုက် ဟီုလဝ်ဂှ် (ထိုၚ်ဝမ်)ဂှ် ဒှ်တွဵုရးမွဲ နူဍုၚ်ကြုက်ဟေၚ်ရ။ ယဝ်ရဍုၚ်လဵုမွဲ စၟတ်သမ္တီထိုၚ်ဝမ်မ္ဂး ဍုၚ်ကြုက်ဂှ် ဟွံဆက်ဆောံ ကဵုဍုၚ်ဂှ်ရ။
• သြဇာကြုက်။ ဟိုတ်နူကြုက် ဒှ်ဍုၚ်မနွံကဵု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဒြဟတ်ပၞာန်ဇၞော်တုဲ ဍုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ် (သီုအမေရိကာန်) ဒးဆက်ဆောံကဵုကြုက်တုဲ ဟွံစၟတ်သမ္တီ (ထိုၚ်ဝမ်)နဒဒှ်ဍုၚ်ဗၠးၜး ရ။
• ကုလသမဂ္ဂ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၁ ဂှ် (ထိုၚ်ဝမ်) ဒးဒုၚ်နုက်ပတိတ်နူ UN တုဲ ဍုၚ်ကြုက် (Beijing) လုပ်ကေတ်ထောံ ဒၞာဲဂှ်ရ။

၃။ ထိုၚ်ဝမ် မံၚ်ဒၟံၚ် ဗီုလဵုရော?

ၜိုန်ရ ဟွံဂွံစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ်ဍုၚ်ဗၠးၜး ပ္ဍဲရုၚ်ကီုလေဝ်၊ (ထိုၚ်ဝမ်)ဂှ်
• နွံကဵု ရုၚ်ညးစၞး (Representative Offices) မကၠောန်ကမၠောန် ညံၚ်ရဴရုၚ်သံအမတ် (Embassy) ပ္ဍဲဍုၚ်နာနာ။
• ပါတ်စပေါတ် (Passport) (ထိုၚ်ဝမ်)ဂှ် ဍုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒုၚ်တဲတုဲ အာကၠုၚ်ဗၠးၜးမာန်ဒၟံၚ်ရ။

၄။ တၚ်လ္ၚတ် သွက်ဂကူမန်ပိုဲ
၁။ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် ဒှ်လွဟ် (ထိုၚ်ဝမ်)ဂွံတန်တဴဒၟံၚ်ညံၚ်ညး ဂၠးတိတအ်ဒးမၚ်မွဲဒၟံၚ်ဂှ် ဟိုတ်နူညးတအ် နွံကဵုပညာ ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Computer Chips) မကိစ္စဇၞော် သွက်ဂၠးတိရ။ ယဝ်ရဂကူမန်ပိုဲ နွံကဵုပညာ ကေုာံ အစောံအစရာဲ ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂၠးတိမ္ဂး ဂၠးတိတအ် ရီုဗၚ်ပိုဲရ။
၂။ စၟတ်သမ္တီဟွံမွဲကီုလေဝ် ဗၠးၜးမာန် ယဝ်ရပိုဲ ထိၚ်ဒဝ်အုပ်ဓုပ် တိဍုၚ်ဇကုမာန်၊ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဇကုခိုဟ်မ္ဂး ၜိုန်ရဂၠးတိ ဟွံစၟတ်သမ္တီပေၚ်ပေၚ်ကီုလေဝ် ပိုဲမံၚ်စံၚ်ဗၠးၜးမာန်ဒၟံၚ်ရ။

သရောပ်။( ထိုၚ်ဝမ်)ဂှ် ဒှ်ဍုၚ်မနွံကဵု &quot;ဗၠးၜးဇေတ်တ်&quot; (De Facto) ဆဂး ဟွံမွဲကဵု &quot;ဗၠးၜးသၞောဝ်&quot; (De Jure) ရ။
၁။ ဂကောံ UN တအ် လၟုဟ်ဝွံ ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ (UN Member States) ပေၚ်ပေၚ်ဂှ် နွံ              ( ၁၉၃ )ဍုၚ် ရ။  တုဲတှ်ေ နွံ( ၂ ) ဍုၚ် (Holy See/Vatican City ကေုာံ Palestine) မလုပ်အဝေါၚ် နဒဒှ် &quot;ညးမၚ်ရံၚ်&quot; (Observer States) မဟွံမွဲကဵုအခေါၚ်စုတ်မာဲရ။

၂။ ဍုၚ်မဟွံဂွံ စၟတ်သမ္တီပေၚ်ပေၚ် (Limited Recognition States)
ဍုၚ်မနွံကဵုတိဍာ် ကေုာံ အလဵုအသဳဇကုကဵုဇကု ဆဂး ဂၠးတိ (UN) ဟွံစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ်ဍုၚ်ဗၠးၜးဂှ် နွံၜိုတ် (၁၅) ဍုၚ် ပြၚ်ၚ်ရ။ ညးတအ်ဂှ် နွံအဆံၚ်တၞဟ်ခြာဒၟံၚ် ညံၚ်ရဴသၟဝ်ဏအ်ရ -
က။ ဍုၚ်မဟွံဂွံစၟတ်သမ္တီလးလး (Unrecognized States)
ဍုၚ်တအ်ဏအ်ဂှ် အုပ်ဓုပ်ဒၟံၚ်ဇကုကဵုဇကု ညံၚ်ဍုၚ်ဗၠးၜးမွဲကီုလေဝ် ဍုၚ်ကောန်ဂကောံ( UN )လးလး ဟွံစၟတ်သမ္တီရ။      ဥပမာ။ Somaliland (နွံပ္ဍဲအာဖရိက)၊ ဍုၚ်ထြာန်နေစ္စတာ(Transnistria ) နွံဗဒါဲ(ယူကရိန်)။
ခ။ ဍုၚ်မဂွံစၟတ်သမ္တီ လ္ၚဵု (Partially Recognized States) ဍုၚ်တအ်ဏအ်ဂှ် ဍုၚ်( UN )လ္ၚဵုစၟတ်သမ္တီတုဲ လ္ၚဵုဟွံစၟတ်သမ္တီရ။ 
ကိုဆိုဗို (Kosovo) ဍုၚ်( UN )ၜိုတ်( ၁၀၀) စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။   ထိုၚ်ဝမ် (Taiwan) ဍုၚ် UN ၜိုတ်( ၁၂) ဍုၚ်ဟေၚ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ်ဍုၚ်ဗၠးၜးရ။ ပါလေတ်သတိုၚ် (Palestine) ဍုၚ် UN ၜိုတ်( ၁၄၀) ပြၚ်ၚ် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။

၃။ ပ္ဍဲသၞောဝ်ဥပဒေဂၠးတိမ္ဂး ညးကော်ခဴစ အဆံၚ်ဍုၚ်တအ် သာ်ဝွံရ -

1. Sovereign State (ဍုၚ်ပၟိက်ဆန္ဒဇကု) ဍုၚ်မဂွံဗၠးၜးပေၚ်ပေၚ် ကေုာံ( UN )စၟတ်သမ္တီလဝ်။
2. De Facto State (ဍုၚ်နကဵုဒြဟတ်) ဍုၚ်မအုပ်ဓုပ်ဒၟံၚ်ဇကုကဵုဇကုဇေတ်တ် ဆဂး ဂၠးတိဟွံစၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲသၞောဝ်ဂၠးတိ (ဥပမာ- ထိုၚ်ဝမ်)။
3. Non-Self-Governing Territories။ ဍုၚ်မနွံသၟဝ်တဲ ဍုၚ်တၞဟ် (Colony) ဏီတုဲ( UN )မၚ်မွဲဒၟံၚ် သွက်ဂွံကဵုဗၠးၜး (လၟုဟ်နွံ( ၁၇ )ဒေသ ညံၚ်ရဴ (Western Sahara)။

တၚ်ရန်တၟံ သွက်မန်ပိုဲ
ဂကူမန်ပိုဲဂှ် လၟုဟ်နွံဒၟံၚ် ပ္ဍဲအဆံၚ် &quot;Unrepresented Nation&quot; (ဂကူမဟွံမွဲကဵုညးစၞး) ရ။ သွက်ဂွံစိုပ်အာ အဆံၚ် &quot;Sovereign State&quot; မွဲဂှ် ပိုဲဒးအာတရဴ - အဆံၚ်ဂကူ (People) -&gt; အဆံၚ်အုပ်ဓုပ်ဇကု (Autonomy) -&gt; ဍုၚ်နကဵုဒြဟတ် (De Facto) -&gt; ဍုၚ်ဗၠးၜးပေၚ်ပေၚ် (Sovereign State)။
သမ္တီ။ ဂၠးတိဏအ် ပြံၚ်လှာဲဒၟံၚ်လၟိုန်ရ။ ဍုၚ်မဟွံမွဲ ပ္ဍဲဗွဝ်ကၠံ (၂၀) တေံဂှ် ပ္ဍဲဗွဝ်ကၠံ (၂၁ )ဏအ် မံက်ကၠုၚ်ဂၠိုၚ်ရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-54793-48|~2026-54793-48]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-54793-48|talk]])  ၁၄:၄၅၊ ၁၂ အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)

== ပၞော်တြင်ပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ် ဟွံပံက်လးလးဏီ   မယံင် (ဍုင်မန်)  ==
ပၞော်တြင်ပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ် ဟွံပံက်လးလးဏီ 

မယံင် (ဍုင်မန်) 

သွက်ဂွံကၠောန်အာ ပေါဲသဳကၠဳပရေင်ဍုင်ကွာန် ၜိုဟ်လလမ်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာဂှ် နကဵုတၠအဝဵုအလဵုအသဳတအ် ကော်ဘိက်ဒၟံင် ဂကောံပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်ဂမၠိုင်တုဲ ဂကောံဒေါံလဝ်ပန်ပှော် ဗီုပြင်နာနာတအ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဆဵုဂဗသဳကၠဳဒၟံင်နွံရ။

ပ္ဍဲကဵုတၠအဝဵုအလဵုအသဳတအ် ကော်ဘိက်သဳကၠဳတက်ကျာ ဂကောံပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်ဂမၠိုင်ဂှ် ကုဂကောံကေတ်လဝ် ဓဝ်ၜိုဟ်လလမ် နကဵုဂၠံင်ထ္ပက်လဝ်လိက်ကသုက် တင်တုပ်စိုတ်ဒေါံပန်ပှော်အလုံဍုင် (NCA - ၇) ဂကောံတအ်ဂှ် ဆဵုဂဗ မွဲဂကောံ ကုမွဲဂကောံဂှ်ကီု၊ ဆဵုဂဗသီု (၇) ဂကောံဂှ်ကီု၊ ကုဂကောံဒေါံလဝ်ပန်ပှော် (Bilateral) ဂကောံသေံသၟဝ်ကျာဂမၠိုင်တအ်ကီု၊ မွဲလ္ပာ်ပၠန်ဂှ် ကုဂကောံပန်ပှော်ပန်ဗတိုက်ဒၟံင် ဂကောံလ္ၚဵုတအ်ကီု ဆဵုဂဗကၠုင်နွံရ။

ပ္ဍဲကဵုဆဵုဂဗဂှ်မ္ဂး နူလ္ပာ်တၠအဝဵုတအ် ၜိုန်ရဟီုဓမံက်လဝ် ပရေင်သဳကၠဳစဵုဒၞာ တင်သဳကၠဳဟွံမွဲကီုလေဝ် ဗီုပြင်ပၠုပ်စုတ်ဒၞက် ပ္ဍဲဗွိုင်သၞောဝ်ဥပဒေ (၂၀၀၈) ဂှ် အတိုင်တြေံပၠန်တုဲ လက်သန်အကာဲအရာပၞော်ပါင်တြင် ပေါဲသဳကၠဳပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂွံ ပံက်ဂှ် အယောင်အလာဟွံမွဲဏီရ။

ညးစၞးဂကောံရပ်လွဟ်ဂမၠိုင်တအ် အာဆဵုဒၟံင် ကုသၟိင်တၠအဝဵုတအ် ပ္ဍဲနေပျဳတဝ်ဂှ် ပညဳပညပ်ဒၟံင် ဂၠံင်တရဴ သွက်ဂွံကၠောန်ပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ်ဂှ်ရ။ အကြာဂှ်ဝွံ လ္ပာ်ဂကောံရပ်လွဟ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် စပ်ကဵုကဏ္ဍပရေင်ဖောအ်ဗြေဝ်ကီု၊ ကဏ္ဍပရေင်ပညာကီု၊ ကဏ္ဍပရေင်ပဋိပက္ခ အကြာမွဲလ္ပာ်ကဵုမွဲလ္ပာ်ကီု သဳကၠဳပညဳပညပ်ကၠုင်နွံရ။

“သ္ဂောံဓမံက်ရုပ်ရဴ ပရေင်ၜိုဟ်လလမ်ဍာံဍာံဂွံမံက်ဂှ် အာအတိုင်ဂၠံင်တရဴ (အေန်သဳအေ) ဟွံဂွံရ၊ ကြက်ရှ်သာ ပ္ဍဲ (အေန်သဳအေ) ဂှ်ကေတ် နဲကဲဂွံဒှ်ကမၠောန်ဂှ် ဒးဂၠာဲနဲကဲတၟိဏောင်၊ အကာဲအရာတ္ၚဲဏံ ယဝ်ဆက်အာဂၠံင်တရဴ အတိုင် (အေန်သေဳအေ) တှ်ေ ကမၠောန်ဟွံဒှ်ရောင်ဂှ် လ္ပာ်ညးတအ် (တၠအဝဵုအလဵုအသဳ) လေဝ်တီ၊ လ္ပာ်ပိုဲလေဝ်တီမံင်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ သဳကၠဳပညဳပညပ် ဂၠာဲဒၟံင်ဂၠံင်နဲကဲတၟိဖိုဟ်ရ” သာ်ဝွံ ညးစၞးအခေါင်ဟီုဂး ဒပ်ပံင်ကောံထ္ပက်လဝ် (အေန်သဳအေ - ၇) ဂကောံ ဥူမျဵုဝေန် ဟီုကလးလဝ်ကဵု မဳဒဳယာပရိုင်ရ။

နူလ္ပာ်ဂကောံရပ်လွဟ် ထ္ပက်လဝ်လိက်ကသုက်ဒေါံပန်ပှော်အလုံဍုင် (အေန်သဳအေ - ၇) ဂကောံတအ် ပ္တိုန်ထ္ၜးဂှ် ပေါဲသဳကၠဳပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ်ဂှ် ဆေင်ဆက်ဒၟံင်ကဵု ၜိုတ်ဆဂကောံ (၇) ဂကောံဏံ မွဲဓဝ်ဟွံသေင်တုဲ ဂကောံထ္ပက်လဝ် လိက်ကသုက် (အေန်သဳအေ) တုဲ ပန်ဗတိုက်ဒၟံင်တအ်ဂှ်ကီု၊ ဂကောံဟွံဂွံထ္ပက်လဝ်လိက်ကသုက် (အေန်သဳအေ) တအ်ဂှ်ကီု၊ ဂကောံဒုင်သဇိုင်ဒဳမဵုကရေသဳ ရပ်ကၠုင်လွဟ်လၟုဟ်ဏံဂှ်ကီု ညံင်ဂွံပါကၠုင် ပ္ဍဲစင်ပရေင်ဍုင်ကွာန်သဳကၠဳတက်ကျာဂှ်တုဲ အခါဂှ်မှ စကၠောန်ပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ်ဂွံရောင် ဂကောံ (အေန်သဳအေ - ၇) ဂကောံတအ် ဒုင် ကေတ်လဝ်ရ။

ဂကောံပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်ထ္ပက်လဝ် (အေန်သဳအေ) တုဲ ကလေင်ပန်ဗတိုက်ဒၟံင် စတမ်နူ ကေအေန်ယူ၊ ချေင်၊ ကရေင်ဍာဲတအ်ဂှ်ကီု၊ ဂကောံဒုင်သဇိုင်ကဵု သၞောတ်ဒဳမဵုကရေသဳ ရပ်လွဟ်ဗတိုက်ဒၟံင်တ္ၚဲဏံဂှ်ကီု သ္ဒးပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဗွိုင်သဳကၠဳတက်ကျာဂှ်တုဲ အောန်အိုတ် (၃) ဂကောံကဵု (၄) ဂကောံ ပါလုပ်ကၠုင်မှ စအာပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ်ဂှ် မာန်ရောင် နူလ္ပာ်ဂကောံ (အေန်သဳအေ - ၇) ဂကောံတအ် ပတိုန်ထ္ၜးလဝ်နွံ ဂွံတီကေတ်ရ။

ဆဂး သတ္တာဟတုဲကၠုင်ဂှ် နူကဵုဂကောံကဵုကသပ်ပရေင်ၜိုဟ်လလမ် တၠအဝဵုအလဵုအသဳတအ် ကၠောန်ဏာပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ၜိုဟ်လမ် ပ္ဍဲဘာအင် တွဵုရးဍုင်ကရေင်ဂှ် ရန်ပတဝ်ဏာလဝ် အယောင်အလာတၠုင်လအာ သွက်ဂွံဆက်အာ အတိုင်ဂၠံင်တရဴ လိက်ကသုက် (အေန်သဳအေ) ဂှ်ရ။

လ္ပာ်ဂကောံပၠန်ဂတး လုပ်ဒၟံင်ပေါဲဗတိုက်တ္ၚဲဏံ စတမ်နူ ပၠန်ဂတးကရေင်ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ် (ကေအေန်ယူ) တအ်ကီု ကု ဂကောံပၠန်ဂတးတၞဟ်တၞဟ်မဂၠိုင်တအ်ကီု ဂၠံင်တရဴ (အေန်သဳအေ) ဂှ် ဟွံဒှ်ကမၠောန်ရတုဲ လိက်ကသုက် (အေန်သဳအေ) လီုလာ်အာရရောင် ဟီုဓမံက်တးပါဲလဝ်ရ။

လတူလ္ပာ်ဂကောံထ္ပက်လိက်ကသုက် (အေန်သဳအေ - ၇) ဂကောံတအ် ပ္တိတ်လဝ်လစွံစိုတ် သွက်ဂွံဆိုက်ဗ္ဒက်အာ ကုဂကောံပၠန်ဂတးပန်ပှော်ဒၟံင် ကုဒပ်ပၞာန်တအ်လၟုဟ်ဂှ်ရ ဆိုက်ဗ္ဒက်အာ ဂၠံင် (အေန်သဳအေ) ဟွံဒှ်ကမၠောန်ရဂှ် လ္ပာ်တၠအဝဵုပၞာန်တအ် စှ်ေစိုတ်ဒုင်တဲဂှ် ဗွဲလုပ်သၞောဝ်ဓမံက်လဝ်ဟွံဆဵုဏီတုဲ အတိုင်ဂကောံရပ်လွဟ် (၇) ဂကောံတအ် ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် ဆိုက်ဗ္ဒက်ကုဂကောံပန်ပှော်တအ် မ္ၚးဂၠံင်တရဴ (အေန်သဳအေ) ဟီုဂှ် ခက်ဆိုအ်ဗနွံမာန်ရ။

တၠအဝဵုအလဵုအသဳတအ် ကော်ဘိက်ဆဵုဂဗသဳကၠဳဒၟံင် ကုဂကောံပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်တအ် မွဲဏှေအ်မွဲဏှေအ်ဂှ် ရံင်ခါတ်ကေတ်အကာဲလတူဂှ်မ္ဂး ညံင်ရဴပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ်စယး၊ စကလဳရကီုလေဝ် ဍာံဍာံဂှ် အခိင်ဂွံစ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ်ဂှ် ဂၠံင်ဍာန်ဟွံဆဵုဏီရောင် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် လုက်စုက်ဒၟံင်ကုတၠအဝဵုတအ် သ္ဂးရ။ 

“ဗော်ဍုင်မန်တၟိ အာမံင်နေပျဳဒဝ် မွဲဏှေအ်မွဲဏှေအ်ဂှ် တက်မံင်ကျာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဟွံသေင်ပုဟ်၊ ပညဳပညပ်သဳကၠဳ ဂၠံင်ဂွံကၠောန်ပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်နွံ၊ ပညဳပညပ်မံင် ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ဖောအ်ဗြေဝ်နွံ၊ တိုန်ပေါဲတေံ ပေါဲဏံနွံ၊ လ္ပာ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂှ် မုဟွံဂွံသဳကၠဳဏီပုဟ်၊ ပေါဲသဳကၠဳဂှ် နကဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိမွဲဓဝ် ဟွံရုမ်ဂပ်ပုဟ်၊ ကၠောန်လေဝ်ဂွံဟွံသေင်ပုဟ်၊ လ္ပာ်ဗော် (ဗော်ညဳသၟဟ်မန်) ပိုဲလေဝ် ဗီုဂှ်ရ အာတက်ကျာသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဟွံသေင်ပုဟ်၊ နဲကဲဗီုပြင်လဵု ဂွံစကၠောန် ပေါဲသဳကၠဳပရေင်ဍုင်ကွာန်ဗီုပြင်လဵုရောဂှ် အဃောပညဳပညပ်မံင်ညိကွေံ၊ ပေါဲသဳကၠဳဂွံစဟီုဂှ်ဂှ် ဆလအ်ဏီဂှ် လဴဟွံဒးဏီပုဟ်” သာ်ဝွံ ကမ္မတဳကေင်ကာ ဗော်ညဳသၟဟ်မန်မွဲတၠ ဟီုရ။ 

တုဲကၠုင်ဂိတုအေပရဴ (၂၉-၃၀) တေံ ဂကောံက္ဍိုက်ပ် ဒိုအ်ပန်ပှော်ပရေင်ၜိုဟ်လလမ် (၇) ဂကောံဂမၠိုင်တအ် သ္ပကောံဓရီုဂှ် လးဖျေံဏာလဝ် တင်လစွံစိုတ် (၅) တင်တုဲ မူသဇိုင် သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်အာ ကၟိန်ဍုင်ဖေဝ်ဒရေဝ်ဒဳမဵုကရေဇြဳ သ္ဂးရ။ 

၁။ ညးမပါလုပ်ပ္ဍဲပဋိပက္ခပရေင်ဍုင်ကွာန် အလုံသီုဖအိုတ် မုတင်စဵုဒုင်စၟတ်လဝ်ဟွံမွဲ မွဲသာ် မ္ဒးလလောင်အာ ဒိုအ်ပန်ပှော်ကီု။

၂။ အကြာညးမဆက်စပ်တအ်ဂမၠိုင် ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ဒက်ပ္တန် ကၟိန်ဍုင်ဖေဝ်ဒရာဒဳမဵုကရေဇြဳဂှ် ညံင်ဂွံဒုင်ကတိဝတ်ကီု။ 

၃။ သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်အာ အလဵုအသဳအပြံင်အလှာဲ ဖေဝ်ဒရာဒဳမဵုကရေဇြဳကီု။ 

၄။ သွက်ဂွံချူဓဇက်အာ သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ဖေဝ်ဒရာဒဳမဵုကရေဇြဳကီု။ 

၅။ သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ်အာ ပေါဲရုဲမာဲ ဗွဲမသၟဟ်ကဵု သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ဖေဝ်ဒရာဒဳမဵုကရေဇြဳကီုဂှ် ပတိတ်ကၠုင်လဝ်နွံရ။ 

ပ္ဍဲအံက်တိုဝ်ဗာမံက်တုဲကၠုင်ဏံလေဝ် ညံင်ဂွံဆိုက်ဗ္ဒက်အာ ကုဂကောံထ္ပက်လဝ်လိက် ကသုက် (အေန်သဳအေ) လ္ၚဵု ပန်ပှော်ဒၟံင်တအ်လေဝ် ညံင်ဂွံပါလုပ်ကၠုင်မာန်ရန်တုဲ အတိုင်မူဂၠံင်တရဴလိက်ကသုက် (အေန်သဳအေ) ဂှ် ဟွံဒှ်ကမၠောန်ဂှ်ရ ညံင်ဂွံဆိုက်ဗ္ဒက်အာ ဂၠံင်မ္ၚးဝိုင် (အေန်သဳအေ) ဂှ် ပတိတ်ကၠုင်လစွံစိုတ်ရ။

ဂကောံပၠန်ဂတးရပ်လွဟ် ထ္ပက်ကၠုင်လဝ်လိက်ကသုက်ဒေါံပန်ပှော်အလုံဍုင် (အေန်သဳအေ) ဂမၠိုင်ဂှ်ဝွံ ကံင်သဳကလေင်ဒက်ပ္တန်ဍုင်သေံ (RCSS)၊ ဂအုပ်သၠးပွးကောန်ဂကူဗအိုဝ် (PNLO)၊ ဗော်ပရေင်သၠးပွးရခေင် (ALP)၊ ဒပ်ပၞာန်ကရေင် ရေင်တၠုင်ဒဳမဵုကရေဇြဳ (DKBA)၊ ကံင်သဳပရေင်ၜိုဟ်လလမ်ကရေင် (KNU/KNLA-PC) ၊ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ (NMSP)၊ ဗော်စန်ဒက်ဒဳမဵုကရေက်တေတ်လာဟူ (LDU) (၇) ဂကောံဂှ် ထိင်လဝ်ပရေင်ၜိုဟ်လလမ် စဵုတ္ၚဲဏံဖိုဟ်တုဲ ဆဵုဂဗပညဳပညပ်ဒၟံင် သွက်ဂွံကၠောန်ပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ်ရ။

မွဲလ္ပာ်ပၠန်ဂှ် ဗော်စန်ဒက်ကောန်ဂကူကရေင် (KNU)၊ ဒပ်ပၠတရဴကွးဘာအလုံဍုင်ဗၟာ (၈၈) (ABSDF)၊ ဒပ်ပၠတရဴကောန်ဂကူချေင် (CNF) ပိဂကောံဝွံ ထပက်လဝ်လိက်ကသုက်ဒိုအ်ပန်ပှော်အလုံဍုင် (NCA) ကီုတုဲ ကြဴနူကဵုပၞာန်သီ အဝဵု (၂၀၂၁) တုဲဂှ် ပၠန်ဂတးလုပ်မံင်ပေါဲဗတိုက် ကုကံင်သဳပၞာန် မွဲကရောံကဵု ပၠန်ဂတးတမ်ကညင်တအ်ရ။ 
တုဲပၠန် ဗော်တောတက်သေံ-ဒပ်ပၞာန်ဍုင်သေံ (RCSS/SSA) ၊ ဒပ်ပၞာန်ဝ (UWSA) ၊ ဒပ်မာင်ဠာ (NDAA) ၊ ဒပ်ကိုဝ်က (MNDAA) ၊ ဒပ်တအာင်ပလံင် (TNLA) စတမ်တအ်ဂှ် ကေတ်လဝ်ဓဝ်ၜိုဟ်လလမ် ကဆံင်တွဵုရး၊ ကဆံင်ကၟိန်ဍုင် နကဵုဗီုပြင် (Bilateral) ရ။ 

မွဲသွာင်ပၠန်ဂှ် ကြဴနူကဵုပ္ၚံက်ပၞာန်သီအဝဵု (၂၀၂၁) တုဲ ဒြဟတ်ဒဳမဵုကရေဇြဳတအ် တိတ်ဂြိပ်ပၠန်ဂတး နကဵုဂၠံင်တရဴရပ်လွဟ်တအ်ဂှ် နွံဂၠိုင်ကဵုဒပ်၊ ဂၠိုင်ကဵုဗီုပြင်လေဝ် နွံဘောနဘောနံင်ပၠန်ရ။ 

“ရံင်သရောပ်ကေတ်မ္ဂး အကြာတၠအဝဵုအလဵုအသဳတအ်ကဵု ဂကောံထ္ပက်လဝ်လိက်ကသုက် (အေန်သဳအေ) (၇) ဂကောံတအ်ဂှ်မှဂှ် ဟီုဓမံက်ပတိတ်ဒၟံင်ရမျှာင်တၞဟ်ခြာဒၟံင်နွံဂှ်ကီု၊ လတူဏံဂှ် လ္ပာ်တၠအဝဵုတအ် ဆက်အာဒၟံင် အတိုင်မူဂၠံင်တရဴ (အေန်သဳအေ) ဂှ်ကီု သၠုင်ကၠုင်အသိင်ပေါဲဗတိုက် ပ္ဍဲဒေသလ္ၚဵုဂှ်ကီု၊ နူလ္ပာ်ဂကောံ (၇) ဂကောံတအ် ပတိတ်ကၠုင် မူလစွံစိုတ် ညံင်ဂွံအာမ္ၚးဝိုင်မူ (အေန်သဳအေ) ဂှ်ကီု၊ အဃောဂၠာဲဒၟံင်နဲကဲ သွက်ဂွံဆိုက်ဗ္ဒက် ကုဂကောံပန်ပှော်ဒၟံင်တအ် ဂှ် ညံင်ဂွံဒေါံလဝ်ပၞာန်ကီုဂှ် လ္ပာ်ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ်ဟီုဂှ် “ဗ္တိုက်အာ သဳကၠဳအာ၊ သဳကၠဳအာ ဗ္တိုက်အာ” သ္ဂးရ။ 

တၠုင်လအာအကာဲအရာ ပရေင်ၜိုဟ်လလမ်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာဂှ် နူကဵုရမျှာင်ညးမဂွံလဝ်အဝဵုတအ် ဟီုဓမံက်ပတိတ်ကၠုင် ရမျှာင်ကလိတ်ဒၟံင်ကီုလေဝ် နတဲကွေံကွေံဂှ် ဂွံစအာ ပေါဲသဳကၠဳပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာဍာံဍာံဂှ် ဂၠံင်ဍာန်ဟွံမံက်ဏီ သွဟ်ထေင်ကၠးဒၟံင်ရရောင်။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-54793-48|~2026-54793-48]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-54793-48|talk]])  ၁၃:၂၁၊ ၁၄ အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630)</text>
      <sha1>g1kbci4nxbj3lr0zp6u39hcqs7at4kl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5460</id>
    <revision>
      <id>58360</id>
      <parentid>35579</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="488" sha1="jwea7o9gkrhdzupygf8n4x8ho31y47b" xml:space="preserve">
ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဘာလကျာ်မန် ကေုာံ ဒတန်သာသနာ မနွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်}}
[[Category:ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်]]</text>
      <sha1>jwea7o9gkrhdzupygf8n4x8ho31y47b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကျာ်သ္ဍဴမန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ပှ်လှ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5492</id>
    <revision>
      <id>58348</id>
      <parentid>35635</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T15:03:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Htawmonzel</username>
        <id>25</id>
      </contributor>
      <origin>58348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3117" sha1="tbdoftvwfefam0h2dk07bt4fob44h4z" xml:space="preserve">'''ဘာကျာ်သ္ဍဴမန်''' ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ပှ်လှ်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။&lt;ref name=Rannya/&gt;

သၞာံ ၁၃၈၄ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ လုပ်လဝ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၁ ဇကု ထပိုယ် ၁၆ ဇကု။&lt;ref name=Rannya/&gt;

==ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်==
'''* သက္ကရာဇ် ၁၃၄၆ - ၁၃၈၈''' ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳလဝန္တ&lt;ref name=Rannya&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fphoto.php%3Ffbid%3D438427318393750%26set%3Da.437467845156364%26type%3D3&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် ရာမညနိကာယ |last= |first= |date=October 14, 2021 |website=ရုင်ရာမညနိကာယ-Wffice of Ramonnyanikaya |publisher=Open |access-date=October 4, 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt; ကျာ်ဇၞော် ဘဒ္ဒန္တသဳလဝန္တဝွံ ဒှ် ကောန် နာဲယှိုင်ပိုင် မိဗု ဇာတိ ကွာန်ကအ််ပှ်လှ်။ ယၟု နူ ဍောတ်ဍောတ်ဂှ် မာံဘုဏ်စိန် မဒှ် ကောန်ဒဒေအ် ပ္ဍဲ ကောဒေအ် သီုဖအိုတ် ၆ တၠ။ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ နူ ဘဝကောန်င္ၚာ်ဂှ် ပကွးဘာ ပ္ဍဲ ဘာဝွံ၊ အာယုက် ၁၅ သၞာံ ပထပိုယ် ပ္ဍဲ ဘာဝွံ၊ အာယုက် ၂၀ အာစိုပ် ဒဒှ်ခမဳ ပ္ဍဲ ခဏ္ဍသိမ် ဘာတၟိ ကွာန်တၟအ်ကၞေင်။ နူ သၞာံ ၁၃၄၆ ဂှ် ဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော် မနွံပိုန်ဘာဝွံတုဲ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၆ ဂှ် ဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော်အစာဂအုပ်ဂိုဏ်တုဲ သၞာံ ၁၃၈၈ ဂိတုဘတ် ၁၁ စွေက် ၁၄း၅၈ ဂှ် စုတိစဴအာသွရ် ပ္ဍဲ ဘာဝွံရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FMUP.Hlardhakoh%2Fposts%2Fpfbid02CXzwS2eFD5zWqxbkenqs64HDiTyANtNJL5vftFLnMNHRfK1iCPiQPy5u5U6nZ6zel&amp;show_text=true&amp;width=500&quot;|title=ထေရုပ္ပတ္တိကျာ်ဇၞော် |last=လိုက် |first=လောက |date=October 13, 2026 |website=လောကလိုက်|publisher=Open |access-date=October 13, 2026 |quote=}}&lt;/ref&gt;
 

==နိဿဲ==
{{Reflist}}[[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်]] [[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်]]</text>
      <sha1>tbdoftvwfefam0h2dk07bt4fob44h4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝိလ်ဟိလ်မ် မတ်က်သ် ဝုန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7665</id>
    <revision>
      <id>58479</id>
      <parentid>48997</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:41:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4860" sha1="cuhcxq0iab8x9snq3cgh82cjb7me50k" xml:space="preserve">[[File:Wilhelm_Wundt.jpg|thumb|300px|ဝိလ်ဟိလ်မ် ဝုန့် (Wilhelm Wundt) - ညးမစပ္တန် ပညာစိုတ် နဒဒှ်ဘာသာလ္ၚတ်သိပ္ပံမွဲ]]

'''ဝိလ်ဟိလ်မ် မတ်က်သ် ဝုန်''' (အၚ်္ဂလိက်: '''Wilhelm Maximilian Wundt'''; ၁၆ အဝ်ဂေတ် ၁၈၃၂ – ၃၁ အဝ်ဂေတ် ၁၉၂၀) ဝွံ ဒှ်အစာပညာစိုတ်၊ အစာဇဳဝဗေဒ ကေုာံ အစာဒဿနိကဗေဒ ဂကူဂျာမနဳမွဲရ။ ညးဝွံ ဒုၚ်စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် &quot;မအံက်ပညာစိုတ်ခေတ်တၟိ&quot; (Father of Modern Psychology) မွဲ ဟိုတ်နူညးဒှ်မၞိဟ်မပါ်ခြာပတိတ် ပညာစိုတ် နူဘာသာလ္ၚတ် [[ဒဿနဗေဒ]] ကေုာံ ဇဳဝဗေဒ တုဲ စပ္တန်နဒဒှ်ဘာသာလ္ၚတ်သိပ္ပံတၞဟ်ခြာမွဲရ။&lt;ref&gt;Bringmann, W. G., &amp; Tweney, R. D. (2026). &quot;Wundt Studies: A Centennial Collection&quot;. Hogrefe.&lt;/ref&gt;

== ဘဝ ကေုာံ ကမၠောန် (Life and Work) ==
ဝုန် စပ္တန်တိုက်စမ်ၜတ် (Laboratory) ပညာစိုတ် ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်လေပ်သေစ် (University of Leipzig)၊ ဍုၚ်ဂျာမနဳရ။ သၞာံဝွံ ဒှ်သၞာံမစၟတ်သမ္တီလဝ် &quot;ပညာစိုတ်&quot; စဒှ်ကၠုၚ် သိပ္ပံဇေတ်ဇေတ်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်အစာဗ္တောန် ကွးဘာဂၠိုၚ်ကဵုလ္ၚီတုဲ ကွးဘာညးဂမၠိုၚ် ဆက်စပ္တန်တိုက်စမ်ၜတ်ပညာစိုတ် ပ္ဍဲအမေရိကာန် ကေုာံ ဂၠးကဝ်ရ။

== သဘောတရားအဓိက (Key Concepts) ==

[Image diagram of Introspection method used by Wundt]

# '''Structuralism (ပွမလ္ၚတ်ဗီုပြင်စိုတ်):''' ဝုန့် ကဵုအာရီုကဵု ပွမပါ်ခြာအစိတ်အပိုင်းစိုတ်ဓာတ် (ဥပမာ- အာရီု၊ အစောံစိုတ်) ညံၚ်ဂွံတီကၠိုဟ်ဗီုစိုတ်မၞိဟ်မဒက်ပ္တန်လဝ်ရ။
# '''Introspection (ပွမလ္ၚတ်စိုတ်ဇကု):''' နဲကဲမလ္ၚတ်ပရူစိုတ် နကဵုပွမစၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ပွမသောၚ်ကလး အာရီုမကတဵုဒှ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲစိုတ်ဇကု ဗွဲမစှ်ေကဵုသၞောတ်သိပ္ပံ။
# '''Voluntarism (ဗဝ်လောန်တာရီသေမ်):''' ပွမလ္ၚတ်အစောံစိုတ် (Will) ကေုာံ တိုၚ်ပ္ကဴမၞိဟ်တအ် မဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲအရာမကတဵုဒှ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲစိုတ်ရ။

== အဆက်အစပ်ကဵု [[မနုဿဗေဒ]] ==
ဝုန့် ဝွံ ဟွံသေၚ်ဆအစာပညာစိုတ်မွဲဟေၚ်၊ ညးချူလဝ်လိက်အုပ်ဇၞော် ဥပမာ '''&quot;Völkerpsychology&quot;''' (ပညာစိုတ်ဂကူနာနာ) မဒှ်သ္ဇိုၚ်ကိစ္စဇၞော် သွက် [[မၞိဟ်ဗေဒယေန်သၞာၚ်]] ရ။ ဣဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံၚ်ကဵုသုတေသန [[ပါရဂူ]] (Multicultural Studies) မၞးမလ္ၚတ်ဒၟံၚ် ပရူအဆက်အစပ်အကြား ယေန်သၞာၚ်၊ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ စိုတ်ဓာတ်ဂကူရ။

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဝၚ်ပညာစိုတ်]]
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[စိတ္တဗေဒ]]
* [[သုတေသန]]

== လေန်နူမ္ၚး ==
* [https://plato.stanford.edu/entries/wilhelm-wundt/ Wilhelm Maximilian Wundt - Stanford Encyclopedia of Philosophy]
* [https://www.britannica.com/biography/Wilhelm-Wundt Wilhelm Wundt - Britannica]

== နိဿဲ ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:ဝုန့်၊ ဝိလ်ဟိလ်မ်}}
[[Category:အစာပညာစိုတ်]]
[[Category:ဂကူဂျာမနဳ]]
[[Category:ဝၚ်ပညာစိုတ်]]</text>
      <sha1>cuhcxq0iab8x9snq3cgh82cjb7me50k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:တီဟာ/သွက်မုက်လိက်တမ်</title>
    <ns>10</ns>
    <id>8461</id>
    <revision>
      <id>58363</id>
      <parentid>50149</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:10:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="899" sha1="7jxwu4e1pqgpk1dsvu6ctfwqyrvr4h1" xml:space="preserve">* ... ဒံက်တာ [[မာတိန် လုတာ ကေန်ဂျူနိယာ]] ဂွံဒဳဂရဳ PhD အခိင်ညးနွံအာယုက် ၂၅ သၞာံဟာ?
* ... [[ဝဳကဳပဳဒဳယာမန်]] စပံက်ကၠောန်လဝ် နူသၞာံ ၂၀၀၉ ဟာ?
* ... ဂကူမန်တအ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဍုင်ဇၞော်ဇၞော် ပ္ဍဲဒေသအရှေက်အဂၞဲ နူကဵု ဗွဝ်ကၠံသၞာံ ၅-၆ ဟာ?
* ... အက္ခရ်မန် နွံ ၃၅ ဗျည် ကေုာံ ၁၂ သရ ဟာ?
* ... ဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု [[ဂျေန်မဳ ဝေါလ်သ်]] ကေုာံ [[လာရဳ သၚ်ဂါ]] ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၁ ဟာ?</text>
      <sha1>7jxwu4e1pqgpk1dsvu6ctfwqyrvr4h1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အေန်တာနေတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10145</id>
    <revision>
      <id>58374</id>
      <parentid>53038</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T02:37:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[အေန်တာနဲ]] ဇရေင် [[အေန်တာနေတ်]]: typo</comment>
      <origin>53038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5387" sha1="sd38xbatoxc2xj1cin2ytq9dkx168rj" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |အေန်တာနဲ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Internet) ကေုာံ မန် (အပ္ဍဲ + နဲကဲ)
|-
!အဓိပ္ပါယ် နကဵု အင်္ဂလိက်
|Internet, Interconnected Network
|-
!ပွံက် အဓိပ္ပါယ်
|သၞောတ်ကွန်ရက် ဇာမက္ၜင် မဆက်စၠောအ်လဝ် အလုံဂၠးတိ
|}
'''အေန်တာနဲ''' ({{lang-en|Internet}}) ဝွံ ဒှ်သၞောတ်ကွန်ရက် ကောမ်ပျူတာ အလုံဂၠးတိ မဆက်စၠောအ်လဝ် နကဵု သၞောတ်ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဒဳဂျဳတေဝ်ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး ဝေါဟာရ &quot;အေန်တာနဲ&quot; ဝွံ ၜိုန်ရ လွဳစလဝ် နူ အရေဝ်အင်္ဂလိက်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါဗေဒမန်ဂှ် ဖန်ဗဒှ် ပညဳလဝ် နကဵု လညာတ် &quot;အပ္ဍဲ + နဲကဲ&quot; တုဲ ဍိုက်ပေင်ကဵု ရမ္သာင် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ဇေတ်တ်ရ။

== ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ လညာတ်မန် ==
နကဵု လညာတ် လိက်ပတ် ကေုာံ ရမ္သာင်မန် (Phono-semantic matching) မ္ဂး &quot;အေန်တာနဲ&quot; ဂှ် ပါ်ပ္တိတ်လဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

* '''အေန်တာ (Inter):''' ကံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် &quot;အပ္ဍဲ&quot; (Inside / Inner)။
* '''နဲ (Net):''' ကံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် &quot;နဲကဲ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;သၞောတ်&quot; (Method / System / Technique)။

သရုပ်တုဲမ္ဂး &quot;အေန်တာနဲ&quot; ဟီုဂှ် &quot;သၞောတ်နဲကဲ မနွံအပ္ဍဲ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;နဲကဲ အပ္ဍဲမဆက်စၠောအ်လဝ်&quot; ရ။ လညာတ်ဝွံ ကိတ်ညဳလောန် ကုသဘာဝ အေန်တာနဲ မဒှ် သၞောတ်နဲကဲ ဒဳဂျဳတေဝ် မဆက်စၠောအ်လဝ် အလုံဂၠးတိ သက်ကုညာတ်ကေတ် နကဵုမတ်ရ။

== တမ်မူလ အရေဝ်အင်္ဂလိက် ==
နကဵု သဘဴဓဝ်ဍာံ တမ်မူလ မအရေဝ်ဏအ်ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်အင်္ဂလိက် '''Internet''' (Interconnected Network) ရ-

* '''Inter-''' မကၠုင်နူ Interconnected မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;အကြာ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;မဆက်စၠောအ်လဝ် ရေင်သကအ်&quot; (Between / Among)။
* '''Net''' မကၠုင်နူ Network မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ဇာ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ကွန်ရက်&quot; (Network)။

အဓိပ္ပါယ် တမ်မူလ အင်္ဂလိက်ဂှ် &quot;သၞောတ်ကွန်ရက် ဇာမက္ၜင် မဆက်စၠောအ်လဝ် အကြာစက်ဂမၠိုင် အလုံဂၠးတိ&quot; ရ။

== အခန်ကဏ္ဍ ပ္ဍဲအရေဝ်မန် ==
ပွမပြံင်လှာဲ လွဳစ မအရေဝ် Internet ညံင်ဂွံဒှ်အာ &quot;အပ္ဍဲ + နဲကဲ&quot; ဂှ် ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါဗေဒမ္ဂး ကော်စ Phono-semantic matching (ပွမပညဳ သီုရမ္သာင် သီုအဓိပ္ပါယ်) ရ။ နဲကဲဏအ်ဂှ် ဒှ်နဲကဲခိုဟ်အိုတ် သွက်ဂွံ မွေးစား (Adopt) ဝေါဟာရ ဍုင်မ္ၚး ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကုအခိုက်အရေဝ် ကေုာံ လညာတ် ဂကူဇကုရ။ ဍေဟ်ဖန်ဗဒှ်ကဵု ညံင်မှာဇန်မန်တအ် ဂွံစကာလောဲ၊ ဗဟ်သမ္တီလောဲ ကေုာံ နွံကဵု ရှ်သာအရေဝ်မန် ဇေတ်တ်ရ။ လညာတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်လညာတ်မခိုဟ်လောန် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ကုကောန်ၚာ်မန်တအ် ညံင်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ဗဟ်သမ္တီလောဲသွာရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:အေန်တာနဲ}} [[ကဏ္ဍ:အေန်တာနဲ]] [[ကဏ္ဍ:ဝေါဟာရမန်]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာဗေဒ]]</text>
      <sha1>sd38xbatoxc2xj1cin2ytq9dkx168rj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58376</id>
      <parentid>58374</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T02:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16300" sha1="2ezzus9mt48eeg0o52wdmei1w6uh2z2" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |အေန်တာနေတ် (Internet)
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Internet map 1024.jpg|250px|ဗီုရုပ် ဇာမက္ၜင် အေန်တာနေတ်]]&lt;br/&gt;ဗီုရုပ် ဇာမက္ၜင် အေန်တာနေတ် မဆက်စၠောအ်လဝ် အလုံဂၠးတိ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Internet) ကေုာံ မန် (အပ္ဍဲ + နဲကဲ)
|-
!အဓိပ္ပါယ် နကဵု အင်္ဂလိက်
|Internet, Interconnected Network
|-
!ပွံက် အဓိပ္ပါယ်
|သၞောတ်ကွန်ရက် ဇာမက္ၜင် မဆက်စၠောအ်လဝ် အလုံဂၠးတိ
|-
!သၞောတ် ပရေင်ဆက်စၠောအ်
|TCP/IP
|-
!သၞာံ မစက္တဵုဒှ်
|၁၉၆၀ ဂမၠိုင် (ARPANET)
|}

'''အေန်တာနေတ်''' ({{lang-en|Internet}}) ဝွံ ဒှ်သၞောတ်ကွန်ရက် ကောမ်ပျူတာ အလုံဂၠးတိ မဆက်စၠောအ်လဝ် နကဵု သၞောတ်ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဒဳဂျဳတေဝ် (TCP/IP protocols) သွက်ဂွံ ဆက်စၠောအ် ကဵု ဇာမက္ၜင် ကောမ်ပျူတာဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;Kurose2012&quot;&gt;Kurose, J. F., &amp; Ross, K. W. (2012). ''Computer Networking: A Top-Down Approach'' (6th ed.). Pearson.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး ဝေါဟာရ &quot;အေန်တာနေတ်&quot; ဝွံ ၜိုန်ရ လွဳစလဝ် နူ အရေဝ်အင်္ဂလိက်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါဗေဒမန်ဂှ် ဖန်ဗဒှ် ပညဳလဝ် နကဵု လညာတ် &quot;အပ္ဍဲ + နဲကဲ&quot; တုဲ ဍိုက်ပေင်ကဵု ရမ္သာင် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ဇေတ်တ်ရ။ သၞောတ်ဏအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲလဝ် ဂၠးတိပိုဲ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ပ္ဍဲအရာပရေင်ဆက်စၠောအ်၊ ပရေင်ပညာ၊ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။

== ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ လညာတ်မန် ==
နကဵု လညာတ် လိက်ပတ် ကေုာံ ရမ္သာင်မန် (Phono-semantic matching) မ္ဂး &quot;အေန်တာနေတ်&quot; ဂှ် ပါ်ပ္တိတ်လဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

* '''အေန်တာ (Inter):''' ကံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် &quot;အပ္ဍဲ&quot; (Inside / Inner)။
* '''နဲ (Net):''' ကံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် &quot;နဲကဲ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;သၞောတ်&quot; (Method / System / Technique)။

သရုပ်တုဲမ္ဂး &quot;အေန်တာနေတ်&quot; ဟီုဂှ် &quot;သၞောတ်နဲကဲ မနွံအပ္ဍဲ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;နဲကဲ အပ္ဍဲမဆက်စၠောအ်လဝ်&quot; ရ။ လညာတ်ဝွံ ကိတ်ညဳလောန် ကုသဘာဝ အေန်တာနေတ် မဒှ် သၞောတ်နဲကဲ ဒဳဂျဳတေဝ် မဆက်စၠောအ်လဝ် အလုံဂၠးတိ သက်ကုညာတ်ကေတ် နကဵုမတ်ရ။ ပွမပြံင်လှာဲ လွဳစ မအရေဝ် Internet ညံင်ဂွံဒှ်အာ &quot;အပ္ဍဲ + နဲကဲ&quot; ဂှ် ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါဗေဒမ္ဂး ကော်စ Phono-semantic matching (ပွမပညဳ သီုရမ္သာင် သီုအဓိပ္ပါယ်) ရ။

== တမ်မူလ အရေဝ်အင်္ဂလိက် ==
နကဵု သဘဴဓဝ်ဍာံ တမ်မူလ မအရေဝ်ဏအ်ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်အင်္ဂလိက် '''Internet''' (Interconnected Network) ရ-

* '''Inter-''' မကၠုင်နူ Interconnected မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;အကြာ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;မဆက်စၠောအ်လဝ် ရေင်သကအ်&quot; (Between / Among)။
* '''Net''' မကၠုင်နူ Network မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ဇာ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ကွန်ရက်&quot; (Network)။

အဓိပ္ပါယ် တမ်မူလ အင်္ဂလိက်ဂှ် &quot;သၞောတ်ကွန်ရက် ဇာမက္ၜင် မဆက်စၠောအ်လဝ် အကြာစက်ဂမၠိုင် အလုံဂၠးတိ&quot; ရ။ အရေဝ်ဏအ်ဝွံ စပြာကတ်ကၠုင် ပ္ဍဲအခိင် ၁၉၇၀ ဂမၠိုင် ကာလမဖန်ဗဒှ် သၞောတ် TCP/IP ရ။

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
[[File:ARPANET map March 1977.png|thumb|right|250px|ဗီုပြေင် ARPANET ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၇]]
ဝင်အေန်တာနေတ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်သုတေသန ဂကောံဒစဵုဒနာ ဍုင်အမေရိကာန် (Department of Defense) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၀ ဂမၠိုင်ရ။ ကွန်ရက်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ကော်စ ARPANET မဒှ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၉ ဂှ် ဆက်စၠောအ်လဝ် ကောမ်ပျူတာ ၄ မ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;Abbate1999&quot;&gt;Abbate, J. (1999). ''Inventing the Internet''. MIT Press.&lt;/ref&gt; နူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၃ ဂှ် စကာကၠုင် သၞောတ် TCP/IP တုဲ ဒှ်ကၠုင် သၞောတ်အေန်တာနေတ် ခေတ်တၟိရ။ သၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ် [[တိမ် ဗာနာသ်-လဳ]] (Tim Berners-Lee) မဖန်ဗဒှ်ကၠုင် သၞောတ်ဝှက် (World Wide Web - WWW) တုဲ အေန်တာနေတ်ဂှ် ပြာကတ်စိုပ်အာ ဇရေင်မှာဇန် အလုံဂၠးတိရ။

== အခြေခံ အဆောက်အအုံ ကေုာံ နဲကဲ ==
အေန်တာနေတ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဟာဒ်ဝဲ (Hardware) ကေုာံ သပ်ဝဲ (Software) ၜါပြကာရ။ ဟာဒ်ဝဲဂှ် မပ္တံကဵု ဇုက်ဝါယာ (Fiber optic cables)၊ ရောက်တာ (Routers)၊ ကေုာံ ဆာဗာ (Servers) ဂမၠိုင်ရ။ ဆာဗာတံဝွံ ဒှ်ဒၞာဲ ဒဳတာဂမၠိုင် မသီဂိုင်လဝ်ရ။ သပ်ဝဲဂှ် ဒှ်သၞောတ်ပရေင်ဆက်စၠောအ် မပ္တံကဵု TCP/IP, HTTP, ကေုာံ DNS ဂမၠိုင်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ အဓိက သၞောတ်ပရေင်ဆက်စၠောအ် (Protocols)
|-
! ယၟု Protocol
! အဓိပ္ပါယ်
! လွပ် (Usage)
|-
| TCP/IP
| Transmission Control Protocol / Internet Protocol
| သၞောတ်အဓိက သွက်ဂွံ ပလံင်ဗစိုပ် ဒဳတာ အကြာကောမ်ပျူတာ
|-
| HTTP/HTTPS
| Hypertext Transfer Protocol (Secure)
| သွက်ဂွံ ဗှ် လိက်မုက်ဝှက် (Web pages) ပ္ဍဲ Browser
|-
| DNS
| Domain Name System
| ပြံင်လှာဲကဵု ယၟုဝက်ဘ်ဆာ် (ဥပမာ google.com) သို့ IP Address
|}

== ပရေင်ဆက်စၠောအ် ကေုာံ ဝန်ဆောင်မှုဂမၠိုင် ==
အေန်တာနေတ်ဝွံ ကဵုလဝ် ဝန်ဆောင်မှု (Services) နာနာသာ် မပ္တံကဵု-
* '''World Wide Web (WWW):''' သၞောတ် သွက်ဂွံ ဗှ် လိက်ပတ် ကေုာံ ရုပ်ဒမျိုင်ဂမၠိုင်။
* '''Email (အဳမေဝ်):''' ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် လိက်ဒဳဂျဳတေဝ်။&lt;ref name=&quot;Castells2001&quot;&gt;Castells, M. (2001). ''The Internet Galaxy: Reflections on the Internet, Business, and Society''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;
* '''Social Media (မဳဒဳယာမှာဇန်):''' ဝက်ဘ်ဆာ် မပ္တံကဵု ဖုက်ဗောက် (Facebook)၊ တွိတာ (Twitter) သွက်ဂွံ ဆက်စၠောအ် ရေင်သကအ်။
* '''Streaming:''' ပရေင်ဗဵု ရုပ်ဒမျိုင် ကေုာံ ကလင်ဒွက် ဗီုကဵု ယူကျူ (YouTube) ကေုာံ နက်ဖလိတ် (Netflix)။

== အေန်တာနေတ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ==
အေန်တာနေတ်ဝွံ သြဇာဇၞော်လောန် ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ် (Society) ရ။ ဍေဟ် ကဵုအခေါင် ကုမၞိဟ်တအ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲပညာ၊ ကတ်လ္ၚတ်၊ ကေုာံ ဆက်စၠောအ် ကုမၞိဟ် ပ္ဍဲဒေသနာနာမာန်ရ။ ဆဂး ပြသၞာ Digital Divide မကော်စ ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် အကြာ မၞိဟ်မစကာမာန် ကဵု ဟွံမာန်တအ် လေဝ် နွံဒၟံင်ရ။ ပ္ဍဲဒေသကွာန်ရးဂမၠိုင်ဂှ် အခေါင်အရာ လွပ်အေန်တာနေတ် ဟွံပေင်ဍိုက်ဏီရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက်ဒဳဂျဳတေဝ် ==
အေန်တာနေတ်ဝွံ က္တဵုဗဒှ်ကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ခေတ်တၟိ မကော်စ ဒဳဂျဳတေဝ် အဳကောနောမဳ (Digital Economy) ရ။ ပရေင်ရာန်သွံ အေန်လိုင်း (E-commerce) ဗီုကဵု အမေဇောန် (Amazon)၊ အလဳဘာဘာ (Alibaba) တံဂှ် လှဲလးကၠုင်ရ။ မၞိဟ်တအ် ဍိုက်ကၠောန်ကမၠောန် နူသ္ၚိ (Remote work) မာန်ကၠုင်တုဲ၊ ပရေင်သြန် (Digital Banking) လေဝ် လောဲသွာကၠုင်ရ။

== ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ အန္တရာယ် ==
[[File:Binary code hacker.jpg|thumb|right|250px|ပရေင်ဂီုကၠီု သာ်ဗါ (Cybersecurity) ဒှ်ကိစ္စဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲအေန်တာနေတ်]]
ၜိုန်ရ အေန်တာနေတ် ခိုဟ်ကီုလေဝ်၊ အန္တရာယ် (Cybersecurity threats) လေဝ် နွံဂၠိုင်ရ။ မပ္တံကဵု-
* '''Malware &amp; Viruses:''' ပရဝ်ဂရမ် မပလီုပလာ် ကောမ်ပျူတာ။
* '''Hacking (ပွမလုပ်ပလီု):''' ပွမလုပ်ကၠတ် ပရူပရာပူဂိုလ်။
* '''Phishing:''' ပွမလီလာန် ကေတ် တင်ဂရင်ဗ္တီ ဗလးသြန်။&lt;ref name=&quot;Schneier2015&quot;&gt;Schneier, B. (2015). ''Data and Goliath: The Hidden Battles to Collect Your Data and Control Your World''. W. W. Norton &amp; Company.&lt;/ref&gt;
ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွမစကာ Encryption ကေုာံ VPN တံဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ မင်မွဲ ဂီုကၠီုရ။

== အနာဂတ် အေန်တာနေတ် ==
အနာဂတ် အေန်တာနေတ်ဝွံ အာစိုပ်ဒၟံင် ကဆံင် Web3 မဒှ်ရ။ နဲကဲ မပ္တံကဵု 5G၊ Internet of Things (IoT)၊ ကေုာံ Artificial Intelligence (AI) တံဂှ် ပံင်သၟဟ်ကၠုင် ကုအေန်တာနေတ်တုဲ၊ စက်ကိရိယာတအ် ဆက်စၠောအ်ကၠောန်ၜိုတ် ရေင်သကအ် အလဵုအလဵု မာန်ကၠုင်ရ။ လညာတ် Metaverse လေဝ် က္တဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ မၞိဟ်တအ် ဂျိုင်လမျီု ပ္ဍဲဂၠးတိဒဳဂျဳတေဝ် နကဵု ရုပ် 3D မာန်ကၠုင်ရ။

== ဝေါဟာရမန် ကေုာံ သဒ္ဒါဗေဒ ==
နဲကဲ မလွဳစ ဝေါဟာရ &quot;အေန်တာနေတ်&quot; ဏအ်ဂှ် ဒှ်နဲကဲခိုဟ်အိုတ် သွက်ဂွံ မွေးစား (Adopt) ဝေါဟာရ ဍုင်မ္ၚး ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကုအခိုက်အရေဝ် ကေုာံ လညာတ် ဂကူဇကုရ။ ဍေဟ်ဖန်ဗဒှ်ကဵု ညံင်မှာဇန်မန်တအ် ဂွံစကာလောဲ၊ ဗဟ်သမ္တီလောဲ ကေုာံ နွံကဵု ရှ်သာအရေဝ်မန် ဇေတ်တ်ရ။ လညာတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်လညာတ်မခိုဟ်လောန် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ကုကောန်ၚာ်မန်တအ် ညံင်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ဗဟ်သမ္တီလောဲသွာရ။&lt;ref name=&quot;Goddard2011&quot;&gt;Goddard, C. (2011). ''Semantic Analysis: A Practical Introduction'' (2nd ed.). Oxford University Press. (Discusses phono-semantic adaptations in languages).&lt;/ref&gt; နဲကဲဏအ်ဝွံ ဗီုကဵု ဍုင်ကြုက် တအ် မစကာကၠုင် (ဥပမာ - ယူကျူ ဂှ် ညးတအ် ကော် You-Ku မဂွံအဓိပ္ပါယ် ခိုဟ်/ဆာဲ) ကီုရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပရေင်အေန်တာနေတ်
| title     = [[အေန်တာနေတ်]] ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဒဳဂျဳတေဝ်
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = အခြေခံ အဆောက်အအုံ
| list1     =
* [[ကောမ်ပျူတာ]]
* [[ရောတ်တာ (Router)]]
* [[IP Address]]
* [[Domain Name System|DNS]]
* [[TCP/IP]]

| group2    = ဝန်ဆောင်မှု အေန်တာနေတ်
| list2     =
* [[World Wide Web|WWW (ဝက်ဘ်)]]
* [[အဳမေဝ်]]
* [[မဳဒဳယာမှာဇန်]]
* [[Search engine]]

| group3    = လိက်ပတ် ကေုာံ လညာတ်
| list3     =
* [[ဘာသာဗေဒ]]
* [[ဝေါဟာရမန်]]
* [[Phono-semantic matching]]
}}

{{DEFAULTSORT:အေန်တာနေတ်}}
[[ကဏ္ဍ:အေန်တာနေတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝေါဟာရမန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဘာသာဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်ဆက်စၠောအ်]]
[[ကဏ္ဍ:နဲကဲသိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>2ezzus9mt48eeg0o52wdmei1w6uh2z2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58377</id>
      <parentid>58376</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T02:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16306" sha1="8jxmd6r142136j5jg6hh9tbwzep3ylo" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |အေန်တာနေတ် (Internet)
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Internet map 1024.jpg|250px|ဗီုရုပ် ဇာမက္ၜင် အေန်တာနေတ်]]&lt;br/&gt;ဗီုရုပ် ဇာမက္ၜင် အေန်တာနေတ် မဆက်စၠောအ်လဝ် အလုံဂၠးတိ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Internet) ကေုာံ မန် (အပ္ဍဲ + နဲကဲ)
|-
!အဓိပ္ပါယ် နကဵု အင်္ဂလိက်
|Internet, Interconnected Network
|-
!ပွံက် အဓိပ္ပါယ်
|သၞောတ်ကွန်ရက် ဇာမက္ၜင် မဆက်စၠောအ်လဝ် အလုံဂၠးတိ
|-
!သၞောတ် ပရေင်ဆက်စၠောအ်
|TCP/IP
|-
!သၞာံ မစက္တဵုဒှ်
|၁၉၆၀ ဂမၠိုင် (ARPANET)
|}

'''အေန်တာနေတ်''' ({{lang-en|Internet}}) ဝွံ ဒှ်သၞောတ်ကွန်ရက် ကောမ်ပျူတာ အလုံဂၠးတိ မဆက်စၠောအ်လဝ် နကဵု သၞောတ်ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဒဳဂျဳတေဝ် (TCP/IP protocols) သွက်ဂွံ ဆက်စၠောအ် ကဵု ဇာမက္ၜင် ကောမ်ပျူတာဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;Kurose2012&quot;&gt;Kurose, J. F., &amp; Ross, K. W. (2012). ''Computer Networking: A Top-Down Approach'' (6th ed.). Pearson.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး ဝေါဟာရ &quot;အေန်တာနေတ်&quot; ဝွံ ၜိုန်ရ လွဳစလဝ် နူ အရေဝ်အင်္ဂလိက်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါဗေဒမန်ဂှ် ဖန်ဗဒှ် ပညဳလဝ် နကဵု လညာတ် &quot;အပ္ဍဲ + နဲကဲ&quot; တုဲ ဍိုက်ပေင်ကဵု ရမ္သာင် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ဇေတ်တ်ရ။ သၞောတ်ဏအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲလဝ် ဂၠးတိပိုဲ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ပ္ဍဲအရာပရေင်ဆက်စၠောအ်၊ ပရေင်ပညာ၊ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။

== ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ လညာတ်မန် ==
နကဵု လညာတ် လိက်ပတ် ကေုာံ ရမ္သာင်မန် (Phono-semantic matching) မ္ဂး &quot;အေန်တာနေတ်&quot; ဂှ် ပါ်ပ္တိတ်လဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

* '''အေန်တာ (Inter):''' ကံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် &quot;အပ္ဍဲ&quot; (Inside / Inner)။
* '''နေတ် (Net):''' ကံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် &quot;နဲကဲ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;သၞောတ်&quot; (Method / System / Technique)။

သရုပ်တုဲမ္ဂး &quot;အေန်တာနေတ်&quot; ဟီုဂှ် &quot;သၞောတ်နဲကဲ မနွံအပ္ဍဲ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;နဲကဲ အပ္ဍဲမဆက်စၠောအ်လဝ်&quot; ရ။ လညာတ်ဝွံ ကိတ်ညဳလောန် ကုသဘာဝ အေန်တာနေတ် မဒှ် သၞောတ်နဲကဲ ဒဳဂျဳတေဝ် မဆက်စၠောအ်လဝ် အလုံဂၠးတိ သက်ကုညာတ်ကေတ် နကဵုမတ်ရ။ ပွမပြံင်လှာဲ လွဳစ မအရေဝ် Internet ညံင်ဂွံဒှ်အာ &quot;အပ္ဍဲ + နဲကဲ&quot; ဂှ် ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါဗေဒမ္ဂး ကော်စ Phono-semantic matching (ပွမပညဳ သီုရမ္သာင် သီုအဓိပ္ပါယ်) ရ။

== တမ်မူလ အရေဝ်အင်္ဂလိက် ==
နကဵု သဘဴဓဝ်ဍာံ တမ်မူလ မအရေဝ်ဏအ်ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်အင်္ဂလိက် '''Internet''' (Interconnected Network) ရ-

* '''Inter-''' မကၠုင်နူ Interconnected မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;အကြာ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;မဆက်စၠောအ်လဝ် ရေင်သကအ်&quot; (Between / Among)။
* '''Net''' မကၠုင်နူ Network မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ဇာ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ကွန်ရက်&quot; (Network)။

အဓိပ္ပါယ် တမ်မူလ အင်္ဂလိက်ဂှ် &quot;သၞောတ်ကွန်ရက် ဇာမက္ၜင် မဆက်စၠောအ်လဝ် အကြာစက်ဂမၠိုင် အလုံဂၠးတိ&quot; ရ။ အရေဝ်ဏအ်ဝွံ စပြာကတ်ကၠုင် ပ္ဍဲအခိင် ၁၉၇၀ ဂမၠိုင် ကာလမဖန်ဗဒှ် သၞောတ် TCP/IP ရ။

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
[[File:ARPANET map March 1977.png|thumb|right|250px|ဗီုပြေင် ARPANET ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၇]]
ဝင်အေန်တာနေတ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်သုတေသန ဂကောံဒစဵုဒနာ ဍုင်အမေရိကာန် (Department of Defense) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၀ ဂမၠိုင်ရ။ ကွန်ရက်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ကော်စ ARPANET မဒှ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၉ ဂှ် ဆက်စၠောအ်လဝ် ကောမ်ပျူတာ ၄ မ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;Abbate1999&quot;&gt;Abbate, J. (1999). ''Inventing the Internet''. MIT Press.&lt;/ref&gt; နူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၃ ဂှ် စကာကၠုင် သၞောတ် TCP/IP တုဲ ဒှ်ကၠုင် သၞောတ်အေန်တာနေတ် ခေတ်တၟိရ။ သၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ် [[တိမ် ဗာနာသ်-လဳ]] (Tim Berners-Lee) မဖန်ဗဒှ်ကၠုင် သၞောတ်ဝှက် (World Wide Web - WWW) တုဲ အေန်တာနေတ်ဂှ် ပြာကတ်စိုပ်အာ ဇရေင်မှာဇန် အလုံဂၠးတိရ။

== အခြေခံ အဆောက်အအုံ ကေုာံ နဲကဲ ==
အေန်တာနေတ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဟာဒ်ဝဲ (Hardware) ကေုာံ သပ်ဝဲ (Software) ၜါပြကာရ။ ဟာဒ်ဝဲဂှ် မပ္တံကဵု ဇုက်ဝါယာ (Fiber optic cables)၊ ရောက်တာ (Routers)၊ ကေုာံ ဆာဗာ (Servers) ဂမၠိုင်ရ။ ဆာဗာတံဝွံ ဒှ်ဒၞာဲ ဒဳတာဂမၠိုင် မသီဂိုင်လဝ်ရ။ သပ်ဝဲဂှ် ဒှ်သၞောတ်ပရေင်ဆက်စၠောအ် မပ္တံကဵု TCP/IP, HTTP, ကေုာံ DNS ဂမၠိုင်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ အဓိက သၞောတ်ပရေင်ဆက်စၠောအ် (Protocols)
|-
! ယၟု Protocol
! အဓိပ္ပါယ်
! လွပ် (Usage)
|-
| TCP/IP
| Transmission Control Protocol / Internet Protocol
| သၞောတ်အဓိက သွက်ဂွံ ပလံင်ဗစိုပ် ဒဳတာ အကြာကောမ်ပျူတာ
|-
| HTTP/HTTPS
| Hypertext Transfer Protocol (Secure)
| သွက်ဂွံ ဗှ် လိက်မုက်ဝှက် (Web pages) ပ္ဍဲ Browser
|-
| DNS
| Domain Name System
| ပြံင်လှာဲကဵု ယၟုဝက်ဘ်ဆာ် (ဥပမာ google.com) သို့ IP Address
|}

== ပရေင်ဆက်စၠောအ် ကေုာံ ဝန်ဆောင်မှုဂမၠိုင် ==
အေန်တာနေတ်ဝွံ ကဵုလဝ် ဝန်ဆောင်မှု (Services) နာနာသာ် မပ္တံကဵု-
* '''World Wide Web (WWW):''' သၞောတ် သွက်ဂွံ ဗှ် လိက်ပတ် ကေုာံ ရုပ်ဒမျိုင်ဂမၠိုင်။
* '''Email (အဳမေဝ်):''' ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် လိက်ဒဳဂျဳတေဝ်။&lt;ref name=&quot;Castells2001&quot;&gt;Castells, M. (2001). ''The Internet Galaxy: Reflections on the Internet, Business, and Society''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;
* '''Social Media (မဳဒဳယာမှာဇန်):''' ဝက်ဘ်ဆာ် မပ္တံကဵု ဖုက်ဗောက် (Facebook)၊ တွိတာ (Twitter) သွက်ဂွံ ဆက်စၠောအ် ရေင်သကအ်။
* '''Streaming:''' ပရေင်ဗဵု ရုပ်ဒမျိုင် ကေုာံ ကလင်ဒွက် ဗီုကဵု ယူကျူ (YouTube) ကေုာံ နက်ဖလိတ် (Netflix)။

== အေန်တာနေတ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ==
အေန်တာနေတ်ဝွံ သြဇာဇၞော်လောန် ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ် (Society) ရ။ ဍေဟ် ကဵုအခေါင် ကုမၞိဟ်တအ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲပညာ၊ ကတ်လ္ၚတ်၊ ကေုာံ ဆက်စၠောအ် ကုမၞိဟ် ပ္ဍဲဒေသနာနာမာန်ရ။ ဆဂး ပြသၞာ Digital Divide မကော်စ ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် အကြာ မၞိဟ်မစကာမာန် ကဵု ဟွံမာန်တအ် လေဝ် နွံဒၟံင်ရ။ ပ္ဍဲဒေသကွာန်ရးဂမၠိုင်ဂှ် အခေါင်အရာ လွပ်အေန်တာနေတ် ဟွံပေင်ဍိုက်ဏီရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက်ဒဳဂျဳတေဝ် ==
အေန်တာနေတ်ဝွံ က္တဵုဗဒှ်ကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ခေတ်တၟိ မကော်စ ဒဳဂျဳတေဝ် အဳကောနောမဳ (Digital Economy) ရ။ ပရေင်ရာန်သွံ အေန်လိုင်း (E-commerce) ဗီုကဵု အမေဇောန် (Amazon)၊ အလဳဘာဘာ (Alibaba) တံဂှ် လှဲလးကၠုင်ရ။ မၞိဟ်တအ် ဍိုက်ကၠောန်ကမၠောန် နူသ္ၚိ (Remote work) မာန်ကၠုင်တုဲ၊ ပရေင်သြန် (Digital Banking) လေဝ် လောဲသွာကၠုင်ရ။

== ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ အန္တရာယ် ==
[[File:Binary code hacker.jpg|thumb|right|250px|ပရေင်ဂီုကၠီု သာ်ဗါ (Cybersecurity) ဒှ်ကိစ္စဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲအေန်တာနေတ်]]
ၜိုန်ရ အေန်တာနေတ် ခိုဟ်ကီုလေဝ်၊ အန္တရာယ် (Cybersecurity threats) လေဝ် နွံဂၠိုင်ရ။ မပ္တံကဵု-
* '''Malware &amp; Viruses:''' ပရဝ်ဂရမ် မပလီုပလာ် ကောမ်ပျူတာ။
* '''Hacking (ပွမလုပ်ပလီု):''' ပွမလုပ်ကၠတ် ပရူပရာပူဂိုလ်။
* '''Phishing:''' ပွမလီလာန် ကေတ် တင်ဂရင်ဗ္တီ ဗလးသြန်။&lt;ref name=&quot;Schneier2015&quot;&gt;Schneier, B. (2015). ''Data and Goliath: The Hidden Battles to Collect Your Data and Control Your World''. W. W. Norton &amp; Company.&lt;/ref&gt;
ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွမစကာ Encryption ကေုာံ VPN တံဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ မင်မွဲ ဂီုကၠီုရ။

== အနာဂတ် အေန်တာနေတ် ==
အနာဂတ် အေန်တာနေတ်ဝွံ အာစိုပ်ဒၟံင် ကဆံင် Web3 မဒှ်ရ။ နဲကဲ မပ္တံကဵု 5G၊ Internet of Things (IoT)၊ ကေုာံ Artificial Intelligence (AI) တံဂှ် ပံင်သၟဟ်ကၠုင် ကုအေန်တာနေတ်တုဲ၊ စက်ကိရိယာတအ် ဆက်စၠောအ်ကၠောန်ၜိုတ် ရေင်သကအ် အလဵုအလဵု မာန်ကၠုင်ရ။ လညာတ် Metaverse လေဝ် က္တဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ မၞိဟ်တအ် ဂျိုင်လမျီု ပ္ဍဲဂၠးတိဒဳဂျဳတေဝ် နကဵု ရုပ် 3D မာန်ကၠုင်ရ။

== ဝေါဟာရမန် ကေုာံ သဒ္ဒါဗေဒ ==
နဲကဲ မလွဳစ ဝေါဟာရ &quot;အေန်တာနေတ်&quot; ဏအ်ဂှ် ဒှ်နဲကဲခိုဟ်အိုတ် သွက်ဂွံ မွေးစား (Adopt) ဝေါဟာရ ဍုင်မ္ၚး ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကုအခိုက်အရေဝ် ကေုာံ လညာတ် ဂကူဇကုရ။ ဍေဟ်ဖန်ဗဒှ်ကဵု ညံင်မှာဇန်မန်တအ် ဂွံစကာလောဲ၊ ဗဟ်သမ္တီလောဲ ကေုာံ နွံကဵု ရှ်သာအရေဝ်မန် ဇေတ်တ်ရ။ လညာတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်လညာတ်မခိုဟ်လောန် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ကုကောန်ၚာ်မန်တအ် ညံင်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ဗဟ်သမ္တီလောဲသွာရ။&lt;ref name=&quot;Goddard2011&quot;&gt;Goddard, C. (2011). ''Semantic Analysis: A Practical Introduction'' (2nd ed.). Oxford University Press. (Discusses phono-semantic adaptations in languages).&lt;/ref&gt; နဲကဲဏအ်ဝွံ ဗီုကဵု ဍုင်ကြုက် တအ် မစကာကၠုင် (ဥပမာ - ယူကျူ ဂှ် ညးတအ် ကော် You-Ku မဂွံအဓိပ္ပါယ် ခိုဟ်/ဆာဲ) ကီုရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပရေင်အေန်တာနေတ်
| title     = [[အေန်တာနေတ်]] ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဒဳဂျဳတေဝ်
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = အခြေခံ အဆောက်အအုံ
| list1     =
* [[ကောမ်ပျူတာ]]
* [[ရောတ်တာ (Router)]]
* [[IP Address]]
* [[Domain Name System|DNS]]
* [[TCP/IP]]

| group2    = ဝန်ဆောင်မှု အေန်တာနေတ်
| list2     =
* [[World Wide Web|WWW (ဝက်ဘ်)]]
* [[အဳမေဝ်]]
* [[မဳဒဳယာမှာဇန်]]
* [[Search engine]]

| group3    = လိက်ပတ် ကေုာံ လညာတ်
| list3     =
* [[ဘာသာဗေဒ]]
* [[ဝေါဟာရမန်]]
* [[Phono-semantic matching]]
}}

{{DEFAULTSORT:အေန်တာနေတ်}}
[[ကဏ္ဍ:အေန်တာနေတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝေါဟာရမန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဘာသာဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်ဆက်စၠောအ်]]
[[ကဏ္ဍ:နဲကဲသိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>8jxmd6r142136j5jg6hh9tbwzep3ylo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58378</id>
      <parentid>58377</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T02:40:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16351" sha1="l5ttgkx7urnnx6dzofean67ciu8djpv" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |အေန်တာနေတ် (Internet)
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Internet map 1024.jpg|250px|ဗီုရုပ် ဇာမက္ၜင် အေန်တာနေတ်]]&lt;br/&gt;ဗီုရုပ် ဇာမက္ၜင် အေန်တာနေတ် မဆက်စၠောအ်လဝ် အလုံဂၠးတိ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Internet) ကေုာံ မန် (အပ္ဍဲ + နဲကဲ)
|-
!အဓိပ္ပါယ် နကဵု အင်္ဂလိက်
|Internet, Interconnected Network
|-
!ပွံက် အဓိပ္ပါယ်
|သၞောတ်ကွန်ရက် ဇာမက္ၜင် မဆက်စၠောအ်လဝ် အလုံဂၠးတိ
|-
!သၞောတ် ပရေင်ဆက်စၠောအ်
|TCP/IP
|-
!သၞာံ မစက္တဵုဒှ်
|၁၉၆၀ ဂမၠိုင် (ARPANET)
|}

'''အေန်တာနေတ်''' ({{lang-en|Internet}}) ဝွံ ဒှ်သၞောတ်ကွန်ရက် ကောမ်ပျူတာ အလုံဂၠးတိ မဆက်စၠောအ်လဝ် နကဵု သၞောတ်ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဒဳဂျဳတေဝ် (TCP/IP protocols) သွက်ဂွံ ဆက်စၠောအ် ကဵု ဇာမက္ၜင် ကောမ်ပျူတာဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;Kurose2012&quot;&gt;Kurose, J. F., &amp; Ross, K. W. (2012). ''Computer Networking: A Top-Down Approach'' (6th ed.). Pearson.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး ဝေါဟာရ &quot;အေန်တာနေတ်&quot; ဝွံ ၜိုန်ရ လွဳစလဝ် နူ အရေဝ်အင်္ဂလိက်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါဗေဒမန်ဂှ် ဖန်ဗဒှ် ပညဳလဝ် နကဵု လညာတ် &quot;အပ္ဍဲ + နဲကဲ&quot; တုဲ ဍိုက်ပေင်ကဵု ရမ္သာင် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ဇေတ်တ်ရ။ သၞောတ်ဏအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲလဝ် ဂၠးတိပိုဲ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ပ္ဍဲအရာပရေင်ဆက်စၠောအ်၊ ပရေင်ပညာ၊ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။

== ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ လညာတ်မန် ==
နကဵု လညာတ် လိက်ပတ် ကေုာံ ရမ္သာင်မန် (Phono-semantic matching) မ္ဂး &quot;အေန်တာနေတ်&quot; ဂှ် ပါ်ပ္တိတ်လဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

* '''အေန်တာ (Inter):''' ကံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် &quot;အပ္ဍဲ&quot; (Inside / Inner)။
* '''နေတ် (Net):''' ကံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် &quot;နဲကဲ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;သၞောတ်&quot; (Method / System / Technique)။

သရုပ်တုဲမ္ဂး &quot;အေန်တာနေတ်&quot; ဟီုဂှ် &quot;သၞောတ်နဲကဲ မနွံအပ္ဍဲ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;နဲကဲ အပ္ဍဲမဆက်စၠောအ်လဝ်&quot; ရ။ လညာတ်ဝွံ ကိတ်ညဳလောန် ကုသဘာဝ အေန်တာနေတ် မဒှ် သၞောတ်နဲကဲ ဒဳဂျဳတေဝ် မဆက်စၠောအ်လဝ် အလုံဂၠးတိ သက်ကုညာတ်ကေတ် နကဵုမတ်ရ။ ပွမပြံင်လှာဲ လွဳစ မအရေဝ် Internet ညံင်ဂွံဒှ်အာ &quot;အပ္ဍဲ + နဲကဲ&quot; ဂှ် ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါဗေဒမ္ဂး ကော်စ Phono-semantic matching (ပွမပညဳ သီုရမ္သာင် သီုအဓိပ္ပါယ်) ရ။

== တမ်မူလ အရေဝ်အင်္ဂလိက် ==
နကဵု သဘဴဓဝ်ဍာံ တမ်မူလ မအရေဝ်ဏအ်ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်အင်္ဂလိက် '''Internet''' (Interconnected Network) ရ-

* '''Inter-''' မကၠုင်နူ Interconnected မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;အကြာ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;မဆက်စၠောအ်လဝ် ရေင်သကအ်&quot; (Between / Among)။
* '''Net''' မကၠုင်နူ Network မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ဇာ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ကွန်ရက်&quot; (Network)။

အဓိပ္ပါယ် တမ်မူလ အင်္ဂလိက်ဂှ် &quot;သၞောတ်ကွန်ရက် ဇာမက္ၜင် မဆက်စၠောအ်လဝ် အကြာစက်ဂမၠိုင် အလုံဂၠးတိ&quot; ရ။ အရေဝ်ဏအ်ဝွံ စပြာကတ်ကၠုင် ပ္ဍဲအခိင် ၁၉၇၀ ဂမၠိုင် ကာလမဖန်ဗဒှ် သၞောတ် TCP/IP ရ။

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
[[File:ARPANET map March 1977.png|thumb|right|250px|ဗီုပြေင် ARPANET ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၇]]
ဝင်အေန်တာနေတ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်သုတေသန ဂကောံဒစဵုဒနာ ဍုင်အမေရိကာန် (Department of Defense) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၀ ဂမၠိုင်ရ။ ကွန်ရက်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ကော်စ ARPANET မဒှ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၉ ဂှ် ဆက်စၠောအ်လဝ် ကောမ်ပျူတာ ၄ မ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;Abbate1999&quot;&gt;Abbate, J. (1999). ''Inventing the Internet''. MIT Press.&lt;/ref&gt; နူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၃ ဂှ် စကာကၠုင် သၞောတ် TCP/IP တုဲ ဒှ်ကၠုင် သၞောတ်အေန်တာနေတ် ခေတ်တၟိရ။ သၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ် [[တိမ် ဗာနာသ်-လဳ]] (Tim Berners-Lee) မဖန်ဗဒှ်ကၠုင် သၞောတ်ဝှက် (World Wide Web - WWW) တုဲ အေန်တာနေတ်ဂှ် ပြာကတ်စိုပ်အာ ဇရေင်မှာဇန် အလုံဂၠးတိရ။

== အခြေခံ အဆောက်အအုံ ကေုာံ နဲကဲ ==
အေန်တာနေတ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဟာဒ်ဝဲ (Hardware) ကေုာံ သပ်ဝဲ (Software) ၜါပြကာရ။ ဟာဒ်ဝဲဂှ် မပ္တံကဵု ဇုက်ဝါယာ (Fiber optic cables)၊ ရောက်တာ (Routers)၊ ကေုာံ ဆာဗာ (Servers) ဂမၠိုင်ရ။ ဆာဗာတံဝွံ ဒှ်ဒၞာဲ ဒဳတာဂမၠိုင် မသီဂိုင်လဝ်ရ။ သပ်ဝဲဂှ် ဒှ်သၞောတ်ပရေင်ဆက်စၠောအ် မပ္တံကဵု TCP/IP, HTTP, ကေုာံ DNS ဂမၠိုင်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ အဓိက သၞောတ်ပရေင်ဆက်စၠောအ် (Protocols)
|-
! ယၟု Protocol
! အဓိပ္ပါယ်
! လွပ် (Usage)
|-
| TCP/IP
| Transmission Control Protocol / Internet Protocol
| သၞောတ်အဓိက သွက်ဂွံ ပလံင်ဗစိုပ် ဒဳတာ အကြာကောမ်ပျူတာ
|-
| HTTP/HTTPS
| Hypertext Transfer Protocol (Secure)
| သွက်ဂွံ ဗှ် လိက်မုက်ဝှက် (Web pages) ပ္ဍဲ Browser
|-
| DNS
| Domain Name System
| ပြံင်လှာဲကဵု ယၟုဝက်ဘ်ဆာ် (ဥပမာ google.com) သို့ IP Address
|}

== ပရေင်ဆက်စၠောအ် ကေုာံ ရေင်တၠုင်ဂမၠိုင်ဂမၠိုင် ==
အေန်တာနေတ်ဝွံ ကဵုလဝ် ရေင်တၠုင်ဂမၠိုင် (Services) နာနာသာ် မပ္တံကဵု-
* '''World Wide Web (WWW):''' သၞောတ် သွက်ဂွံ ဗှ် လိက်ပတ် ကေုာံ ရုပ်ဒမျိုင်ဂမၠိုင်။
* '''Email (အဳမေဝ်):''' ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် လိက်ဒဳဂျဳတေဝ်။&lt;ref name=&quot;Castells2001&quot;&gt;Castells, M. (2001). ''The Internet Galaxy: Reflections on the Internet, Business, and Society''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;
* '''Social Media (မဳဒဳယာမှာဇန်):''' ဝက်ဘ်ဆာ် မပ္တံကဵု ဖုက်ဗောက် (Facebook)၊ တွိတာ (Twitter) သွက်ဂွံ ဆက်စၠောအ် ရေင်သကအ်။
* '''Streaming:''' ပရေင်ဗဵု ရုပ်ဒမျိုင် ကေုာံ ကလင်ဒွက် ဗီုကဵု ယူကျူ (YouTube) ကေုာံ နက်ဖလိတ် (Netflix)။

== အေန်တာနေတ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ==
အေန်တာနေတ်ဝွံ သြဇာဇၞော်လောန် ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ် (Society) ရ။ ဍေဟ် ကဵုအခေါင် ကုမၞိဟ်တအ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲပညာ၊ ကတ်လ္ၚတ်၊ ကေုာံ ဆက်စၠောအ် ကုမၞိဟ် ပ္ဍဲဒေသနာနာမာန်ရ။ ဆဂး ပြသၞာ Digital Divide မကော်စ ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် အကြာ မၞိဟ်မစကာမာန် ကဵု ဟွံမာန်တအ် လေဝ် နွံဒၟံင်ရ။ ပ္ဍဲဒေသကွာန်ရးဂမၠိုင်ဂှ် အခေါင်အရာ လွပ်အေန်တာနေတ် ဟွံပေင်ဍိုက်ဏီရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက်ဒဳဂျဳတေဝ် ==
အေန်တာနေတ်ဝွံ က္တဵုဗဒှ်ကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ခေတ်တၟိ မကော်စ ဒဳဂျဳတေဝ် အဳကောနောမဳ (Digital Economy) ရ။ ပရေင်ရာန်သွံ အေန်လိုင်း (E-commerce) ဗီုကဵု အမေဇောန် (Amazon)၊ အလဳဘာဘာ (Alibaba) တံဂှ် လှဲလးကၠုင်ရ။ မၞိဟ်တအ် ဍိုက်ကၠောန်ကမၠောန် နူသ္ၚိ (Remote work) မာန်ကၠုင်တုဲ၊ ပရေင်သြန် (Digital Banking) လေဝ် လောဲသွာကၠုင်ရ။

== ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ အန္တရာယ် ==
[[File:Binary code hacker.jpg|thumb|right|250px|ပရေင်ဂီုကၠီု သာ်ဗါ (Cybersecurity) ဒှ်ကိစ္စဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲအေန်တာနေတ်]]
ၜိုန်ရ အေန်တာနေတ် ခိုဟ်ကီုလေဝ်၊ အန္တရာယ် (Cybersecurity threats) လေဝ် နွံဂၠိုင်ရ။ မပ္တံကဵု-
* '''Malware &amp; Viruses:''' ပရဝ်ဂရမ် မပလီုပလာ် ကောမ်ပျူတာ။
* '''Hacking (ပွမလုပ်ပလီု):''' ပွမလုပ်ကၠတ် ပရူပရာပူဂိုလ်။
* '''Phishing:''' ပွမလီလာန် ကေတ် တင်ဂရင်ဗ္တီ ဗလးသြန်။&lt;ref name=&quot;Schneier2015&quot;&gt;Schneier, B. (2015). ''Data and Goliath: The Hidden Battles to Collect Your Data and Control Your World''. W. W. Norton &amp; Company.&lt;/ref&gt;
ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွမစကာ Encryption ကေုာံ VPN တံဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ မင်မွဲ ဂီုကၠီုရ။

== အနာဂတ် အေန်တာနေတ် ==
အနာဂတ် အေန်တာနေတ်ဝွံ အာစိုပ်ဒၟံင် ကဆံင် Web3 မဒှ်ရ။ နဲကဲ မပ္တံကဵု 5G၊ Internet of Things (IoT)၊ ကေုာံ Artificial Intelligence (AI) တံဂှ် ပံင်သၟဟ်ကၠုင် ကုအေန်တာနေတ်တုဲ၊ စက်ကိရိယာတအ် ဆက်စၠောအ်ကၠောန်ၜိုတ် ရေင်သကအ် အလဵုအလဵု မာန်ကၠုင်ရ။ လညာတ် Metaverse လေဝ် က္တဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ မၞိဟ်တအ် ဂျိုင်လမျီု ပ္ဍဲဂၠးတိဒဳဂျဳတေဝ် နကဵု ရုပ် 3D မာန်ကၠုင်ရ။

== ဝေါဟာရမန် ကေုာံ သဒ္ဒါဗေဒ ==
နဲကဲ မလွဳစ ဝေါဟာရ &quot;အေန်တာနေတ်&quot; ဏအ်ဂှ် ဒှ်နဲကဲခိုဟ်အိုတ် သွက်ဂွံ မွေးစား (Adopt) ဝေါဟာရ ဍုင်မ္ၚး ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကုအခိုက်အရေဝ် ကေုာံ လညာတ် ဂကူဇကုရ။ ဍေဟ်ဖန်ဗဒှ်ကဵု ညံင်မှာဇန်မန်တအ် ဂွံစကာလောဲ၊ ဗဟ်သမ္တီလောဲ ကေုာံ နွံကဵု ရှ်သာအရေဝ်မန် ဇေတ်တ်ရ။ လညာတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်လညာတ်မခိုဟ်လောန် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ကုကောန်ၚာ်မန်တအ် ညံင်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ဗဟ်သမ္တီလောဲသွာရ။&lt;ref name=&quot;Goddard2011&quot;&gt;Goddard, C. (2011). ''Semantic Analysis: A Practical Introduction'' (2nd ed.). Oxford University Press. (Discusses phono-semantic adaptations in languages).&lt;/ref&gt; နဲကဲဏအ်ဝွံ ဗီုကဵု ဍုင်ကြုက် တအ် မစကာကၠုင် (ဥပမာ - ယူကျူ ဂှ် ညးတအ် ကော် You-Ku မဂွံအဓိပ္ပါယ် ခိုဟ်/ဆာဲ) ကီုရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပရေင်အေန်တာနေတ်
| title     = [[အေန်တာနေတ်]] ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဒဳဂျဳတေဝ်
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = အခြေခံ အဆောက်အအုံ
| list1     =
* [[ကောမ်ပျူတာ]]
* [[ရောတ်တာ (Router)]]
* [[IP Address]]
* [[Domain Name System|DNS]]
* [[TCP/IP]]

| group2    = ရေင်တၠုင်ဂမၠိုင် အေန်တာနေတ်
| list2     =
* [[World Wide Web|WWW (ဝက်ဘ်)]]
* [[အဳမေဝ်]]
* [[မဳဒဳယာမှာဇန်]]
* [[Search engine]]

| group3    = လိက်ပတ် ကေုာံ လညာတ်
| list3     =
* [[ဘာသာဗေဒ]]
* [[ဝေါဟာရမန်]]
* [[Phono-semantic matching]]
}}

{{DEFAULTSORT:အေန်တာနေတ်}}
[[ကဏ္ဍ:အေန်တာနေတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဝေါဟာရမန်]]
[[ကဏ္ဍ:ဘာသာဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:ပရေင်ဆက်စၠောအ်]]
[[ကဏ္ဍ:နဲကဲသိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>l5ttgkx7urnnx6dzofean67ciu8djpv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10157</id>
    <revision>
      <id>58453</id>
      <parentid>53050</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:58:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6496" sha1="d4gzs3r0n2m4yt1mbiwxka7yljmm4tn" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; | ပညာစိုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; | ပရူပရာ အဓိက
|-
! တမ်မူလ
| အဘိဓရ် (Abhidharma) ကေုာံ ဓမ္မဒေသနာ ဗုဒ္ဓဘာသာ
|-
! အဓိပ္ပါယ် နကဵု အင်္ဂလိက်
| Buddhist Psychology
|-
! တင်လ္ၚတ် အဓိက
| သဘာဝစိုတ်၊ စေတသိက်၊ ခန္ဓမသုန်၊ ပွမပလံင်ဗစိုပ်သတိ
|-
! ပရေင်စကာ ခေတ်လၟုဟ်
| ပရေင်လွဳလွတ်စိုတ် နကဵုသတိ (Mindfulness-based therapy)
|}

'''ပညာစိုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ''' ({{lang-en|Buddhist Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ပညာ မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သဘာဝ စိုတ် (Mind)၊ လဒက်ပ္တန် လညာတ်စိုတ် (Mental processes) ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် မၞိဟ်တအ် နကဵု သဇိုင် လညာတ် ဒဿနိက ကေုာံ အဘိဓရ် ဗုဒ္ဓဘာသာရ။ ပရေင်ပညာဝွံ လ္ၚတ်စဳစောတ် ဗီုလဵု ဒဒိုက် (Dukkha) ကတဵုဒှ်ကၠုင်၊ ကေုာံ ဗီုလဵု ဂွံဖအောန်ဖအဟ် ကေုာံ တိတ်ဗၠး နူကဵု ဒဒိုက်တအ်ဂှ် နကဵု နဲကဲမင်မွဲစိုတ် ကေုာံ ပွမဇၞော်မောဝ် ပညာရ။

== သဇိုင် လညာတ် အဓိက ==
ပညာစိုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု လညာတ် အဘိဓရ် (Abhidhamma) မဒှ် သၞောတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စိုတ် မဍိုက်ပေင်အိုတ်ရ။ တင်သဇိုင် အဓိကဂမၠိုင်ဂှ်-

# '''စိုတ် ကဵု စေတသိက် (Citta and Cetasika):''' လ္ၚတ် ဗီုလဵု စိုတ် (Citta - သဘာဝမတီအာရီု) ကေုာံ စေတသိက် (Cetasika - အရာမဗိုင်ကတဵုဒှ် မွဲစွံ ကုစိုတ်) တအ် ပံင်ကောံတုဲ ချဳဒရာင်ဒၟံင်ရ။
# '''ခန္ဓမသုန် (The Five Aggregates):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ရုပ် (Form)၊ ဝေဒနာ (Feeling)၊ သညာ (Perception)၊ သင်္ခါရ (Mental formations) ကေုာံ ဝိညာဏ် (Consciousness) ဟေင်ရ၊ အတ္တ (Self) ဟွံမွဲ သာ်ဝွံ လ္ၚတ်ရ။
# '''မူလ အကုသိုလ် (Roots of Unwholesome Action):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဟိုတ်မပကဵု ညံင်စိုတ် ဂွံဟွံညိင်ဝတ် မတွံဂး လောဘ (Greed)၊ ဒေါသ (Hatred) ကေုာံ မောဟ (Delusion) ရ။

== ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် ကု ပညာစိုတ် ရးပလိုတ် ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် တၠပညာဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ပါဒ်မာသဳရဳ ဒဳ သဳလဗာ (Padmasiri de Silva) တအ် ၜတ်ကၞာတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် ပညာစိုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဵု ပညာစိုတ် ရးပလိုတ် (Western Psychology) ဗွဲတၟေင် လညာတ် သဳဂမောန် ဖရုက် (Sigmund Freud) ရ။ 
* ပညာစိုတ် ရးပလိုတ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ရန်တၟအ် ညံင်မၞိဟ်မွဲ ဂွံကိတ်ညဳ လှောဲပြံင် ကုဂကောံမၞိဟ် (Social adaptation) ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ် ယဲစိုတ်ရ။
* ဆဂး ပညာစိုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် တိုင်ပ္ကဴ အဓိက သွက်ဂွံ တိတ်ဗၠး နူကဵု ပရေင်ဒဒိုက် စိုတ်အလုံအိုတ်သီု (Liberation from suffering) ကေုာံ ပွမဇၞော်မောဝ် သတိ (Mindfulness) လၟိုန်ကာလရ။

== ပရေင်စကာ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ==
လညာတ် ပညာစိုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာဝွံ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် လုပ်စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍလွဳလွတ် ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် နကဵု ဗီုပြင် သိပ္ပံမာန်ကၠုင်ရ။ ဥပမာ-
* '''ပရေင်လွဳလွတ် နကဵုသတိ (Mindfulness-based cognitive therapy - MBCT):''' ပွမစကာ နဲကဲ ပလံင်ဗစိုပ်သတိ ကေုာံ သမာဓိ သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ်ဟွံမိပ် (Depression) ကေုာံ ယဲစိုတ်ဂၠိုင် (Anxiety)။
* '''ပရေင်ဇၞော်မောဝ် အစောမ်စရာဲစိုတ် (Emotional Resilience):''' နဲကဲ ဗုဒ္ဓဘာသာတအ်ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ မြိမြန် ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ပ္ဍဲစိုတ် ကေုာံ ဖန်ဇန်ပြသၞာ ပ္ဍဲဘဝလၟေင်တ္ၚဲမာန်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ}}
[[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဒဿနိက]]</text>
      <sha1>d4gzs3r0n2m4yt1mbiwxka7yljmm4tn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58454</id>
      <parentid>58453</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:59:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[စိုတ်ပညာ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဇရေင် [[ပညာစိုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ]]</comment>
      <origin>58453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6496" sha1="d4gzs3r0n2m4yt1mbiwxka7yljmm4tn" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; | ပညာစိုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; | ပရူပရာ အဓိက
|-
! တမ်မူလ
| အဘိဓရ် (Abhidharma) ကေုာံ ဓမ္မဒေသနာ ဗုဒ္ဓဘာသာ
|-
! အဓိပ္ပါယ် နကဵု အင်္ဂလိက်
| Buddhist Psychology
|-
! တင်လ္ၚတ် အဓိက
| သဘာဝစိုတ်၊ စေတသိက်၊ ခန္ဓမသုန်၊ ပွမပလံင်ဗစိုပ်သတိ
|-
! ပရေင်စကာ ခေတ်လၟုဟ်
| ပရေင်လွဳလွတ်စိုတ် နကဵုသတိ (Mindfulness-based therapy)
|}

'''ပညာစိုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ''' ({{lang-en|Buddhist Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ပညာ မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သဘာဝ စိုတ် (Mind)၊ လဒက်ပ္တန် လညာတ်စိုတ် (Mental processes) ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် မၞိဟ်တအ် နကဵု သဇိုင် လညာတ် ဒဿနိက ကေုာံ အဘိဓရ် ဗုဒ္ဓဘာသာရ။ ပရေင်ပညာဝွံ လ္ၚတ်စဳစောတ် ဗီုလဵု ဒဒိုက် (Dukkha) ကတဵုဒှ်ကၠုင်၊ ကေုာံ ဗီုလဵု ဂွံဖအောန်ဖအဟ် ကေုာံ တိတ်ဗၠး နူကဵု ဒဒိုက်တအ်ဂှ် နကဵု နဲကဲမင်မွဲစိုတ် ကေုာံ ပွမဇၞော်မောဝ် ပညာရ။

== သဇိုင် လညာတ် အဓိက ==
ပညာစိုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု လညာတ် အဘိဓရ် (Abhidhamma) မဒှ် သၞောတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စိုတ် မဍိုက်ပေင်အိုတ်ရ။ တင်သဇိုင် အဓိကဂမၠိုင်ဂှ်-

# '''စိုတ် ကဵု စေတသိက် (Citta and Cetasika):''' လ္ၚတ် ဗီုလဵု စိုတ် (Citta - သဘာဝမတီအာရီု) ကေုာံ စေတသိက် (Cetasika - အရာမဗိုင်ကတဵုဒှ် မွဲစွံ ကုစိုတ်) တအ် ပံင်ကောံတုဲ ချဳဒရာင်ဒၟံင်ရ။
# '''ခန္ဓမသုန် (The Five Aggregates):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ရုပ် (Form)၊ ဝေဒနာ (Feeling)၊ သညာ (Perception)၊ သင်္ခါရ (Mental formations) ကေုာံ ဝိညာဏ် (Consciousness) ဟေင်ရ၊ အတ္တ (Self) ဟွံမွဲ သာ်ဝွံ လ္ၚတ်ရ။
# '''မူလ အကုသိုလ် (Roots of Unwholesome Action):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဟိုတ်မပကဵု ညံင်စိုတ် ဂွံဟွံညိင်ဝတ် မတွံဂး လောဘ (Greed)၊ ဒေါသ (Hatred) ကေုာံ မောဟ (Delusion) ရ။

== ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် ကု ပညာစိုတ် ရးပလိုတ် ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် တၠပညာဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ပါဒ်မာသဳရဳ ဒဳ သဳလဗာ (Padmasiri de Silva) တအ် ၜတ်ကၞာတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် ပညာစိုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဵု ပညာစိုတ် ရးပလိုတ် (Western Psychology) ဗွဲတၟေင် လညာတ် သဳဂမောန် ဖရုက် (Sigmund Freud) ရ။ 
* ပညာစိုတ် ရးပလိုတ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ရန်တၟအ် ညံင်မၞိဟ်မွဲ ဂွံကိတ်ညဳ လှောဲပြံင် ကုဂကောံမၞိဟ် (Social adaptation) ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ် ယဲစိုတ်ရ။
* ဆဂး ပညာစိုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် တိုင်ပ္ကဴ အဓိက သွက်ဂွံ တိတ်ဗၠး နူကဵု ပရေင်ဒဒိုက် စိုတ်အလုံအိုတ်သီု (Liberation from suffering) ကေုာံ ပွမဇၞော်မောဝ် သတိ (Mindfulness) လၟိုန်ကာလရ။

== ပရေင်စကာ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ==
လညာတ် ပညာစိုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာဝွံ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် လုပ်စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍလွဳလွတ် ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် နကဵု ဗီုပြင် သိပ္ပံမာန်ကၠုင်ရ။ ဥပမာ-
* '''ပရေင်လွဳလွတ် နကဵုသတိ (Mindfulness-based cognitive therapy - MBCT):''' ပွမစကာ နဲကဲ ပလံင်ဗစိုပ်သတိ ကေုာံ သမာဓိ သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ်ဟွံမိပ် (Depression) ကေုာံ ယဲစိုတ်ဂၠိုင် (Anxiety)။
* '''ပရေင်ဇၞော်မောဝ် အစောမ်စရာဲစိုတ် (Emotional Resilience):''' နဲကဲ ဗုဒ္ဓဘာသာတအ်ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ မြိမြန် ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ပ္ဍဲစိုတ် ကေုာံ ဖန်ဇန်ပြသၞာ ပ္ဍဲဘဝလၟေင်တ္ၚဲမာန်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ}}
[[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ်]]
[[ကဏ္ဍ:ဒဿနိက]]</text>
      <sha1>d4gzs3r0n2m4yt1mbiwxka7yljmm4tn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10812</id>
    <revision>
      <id>58483</id>
      <parentid>54371</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:52:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ်]] ဇရေင် [[ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ်]]</comment>
      <origin>54371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12283" sha1="frb6s2qg59bm2viydof3kzvt4j3wtsb" xml:space="preserve">{{Short description|သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် မလ္ၚတ် ပရူ ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ်}}
{{Infobox academic field
| name = ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ်
| native_name = Sociology
| image = [[File:Network representation.svg|250px|ဗီုပြင် ပရေင်ဆက်စပ် ဂကောံမၞိဟ်]]
| caption = ဗီုပြင် သင်္ကေတ မထ္ၜးပျး ကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ပ္ဍဲ လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ်
| core_concepts = ဂကောံမၞိဟ် (Society), လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် (Social structure), ကဆံင် ပရေင်မၞိဟ် (Social stratification), ယေန်သၞာင် (Culture), ပရေင်ဆက်ဆောံ (Social interaction)
| subfields = ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် ဂကောံ၊ ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် ယေန်သၞာင် နာနာ၊ ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
| related_fields = [[မနုဿဗေဒ]]၊ စိတ္တဗေဒ၊ သိပ္ပံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ဝင်
| prominent_figures = Auguste Comte, Karl Marx, Émile Durkheim, Max Weber
}}

'''ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ်''' ({{lang-en|Sociology}}) ဝွံ ဍေံဒှ် ကဏ္ဍ ပညာ သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (Social science) မွဲ မလ္ၚတ် စွံ အာရီု လတူ ဂကောံမၞိဟ် (Society)၊ ပရေင် ဆက်ဆောံ အကြာ ကောန်မၞိဟ် (Social interactions)၊ လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် (Social structure)၊ ကေုာံ ယေန်သၞာင် အခိုက်ကၞာ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။ 

တၠပညာ ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် တအ် ညးတအ် လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု ပရေင် ပတှ်ေ، အခိုက်ကၞာ ကေုာံ သၞောတ်လဒက်ပ္တန် (Institutions) တအ် လွှမ်းမိုး လတူ စရိုတ် ကေုာံ အကာဲအရာ ဘဝ ပူဂိုလ် မွဲမွဲ ရ။ ပညာ ဏအ် ဂှ် ဍေံ လ္ၚတ် စတမ် နူကဵု ပရေင် ဆက်ဆောံ အကြာ မၞိဟ် ၜါ တၠ စဵုကဵု စိုပ် ပရေင် ပြံင်လှာဲ သၞောတ်လဒက်ပ္တန် မဇၞော်ကၠေင် အလုံ ဂၠးတိ ရ။

== ၁။ ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ (History and Origins) ==
ပညာ ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုင် ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၁၈ ကဵု ၁၉၊ ပ္ဍဲ အခိင် ကာလ ရးဥရောပ မက္တဵုဒှ် ပရေင် ပြံင်လှာဲ စက်ယန္တရား (Industrial Revolution) ကေုာံ ပရေင် ကလိုက်ကၟဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန် မပ္တံကဵု ပရေင် ကလိုက်ကၟဵု ပြင်သေတ် ရ။

* '''Auguste Comte:''' တၠပညာ ပြင်သေတ် ဏအ် ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ဝေါဟာရ &quot;Sociology&quot; ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၃၈ တုဲ ညး မိက်ဂွံ စကာ နဲကဲ သိပ္ပံ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ် ရ။
* '''တၠပညာ ဂန္ထဝင်ဂမၠိုင်:''' သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပညာ ဏအ် ညံင် ဂွံ ဒှ် ပညာ အဆင့် တက္ကသိုလ် မခိုင်ကၠိုက် ဂှ်၊ တၠပညာ ဗီုကဵု '''Karl Marx''' (မလ္ၚတ် ပရူ ပဋိပက္ခ ကဆံင် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင် ပိုန်ဒြပ်)၊ '''Émile Durkheim''' (မလ္ၚတ် ပရူ ပရေင် ညဳသၟဟ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ ပရေင်မၞိဟ်)၊ ကေုာံ '''Max Weber''' (မလ္ၚတ် ပရူ သၞောတ် ဗျူရဝ်ကရေသဳ ကေုာံ လညာတ် သာသနာ) တအ် ယိုက်ဂၠေင် လဝ် တာလျိုင် အဓိက ရ။

== ၂။ လညာတ် သဳအိုရဳ အဓိကဂမၠိုင် (Major Theoretical Frameworks) ==
ပ္ဍဲကဵု ပညာ ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် မ္ဂး ညးတအ် လ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ် နကဵု မတ် (Perspectives) နာနာ သာ်-

# '''လဒက်ပ္တန် ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် (Structural Functionalism):''' လညာတ် ဏအ် ဍေံ ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် ဂှ် တုပ် ညံင်ရဴ ခန္ဓကာယ မွဲ ကီု ရ။ ကဏ္ဍ ဇၟာပ်ပ် ကဏ္ဍ (ဗီုကဵု ပရေင် ပညာ၊ သာသနာ၊ သြန်) တအ် ဂှ် နွံ ကု တာလျိုင် ဇကု ကဵု ဇကု သွက်ဂွံ ဖန် ညံင် ဂကောံမၞိဟ် ဍိုက်က်ပေင်င် ဂွံ တန်တဴ ညိံသီ မာန် ရ။
# '''သီအိုရဳ ပဋိပက္ခ (Conflict Theory):''' သ္ပ သဇိုင် ကု လညာတ် Karl Marx တုဲ ဍေံ စွံ အာရီု လတူ ပရေင် ဟွံတုပ်သၟဟ် ကေုာံ ပွမပြိုင်ပကာန် ညးသကအ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အဝဵု ကဵု သြန် ဒြပ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ရ။
# '''ပရေင်ဆက်ဆောံ သင်္ကေတ (Symbolic Interactionism):''' လညာတ် ဏအ် လ္ၚတ် ပ္ဍဲ ကဆံင် ဍောတ်တ်၊ ဗီုလဵု ကောန်မၞိဟ် တအ် ဆက်ဆောံ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် အဓိပ္ပါယ် ပ္ဍဲ ဘဝ လၟိုန်တ္ၚဲ ရ။
# '''သၞောတ်လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ပရေင် အုပ်ဓုပ် ဂကောံ (Institutional and Organizational Sociology):''' ပ္ဍဲ သုတေသန အဆင့် သၠုင် ကေုာံ ခေတ် လၟုဟ် မ္ဂး၊ တၠပညာ တအ် ပံင်နှဴ လညာတ် ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် ကဵု စိတ္တဗေဒ ပရေင်မၞိဟ် (Social psychology) တုဲ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ဂကောံ ရ။ လညာတ် သီအိုရဳ မပ္တံကဵု ပွမဖန်ဗဒှ် အဓိပ္ပါယ် ပ္ဍဲ ဂကောံ (Organizational Sensemaking)၊ သၞောတ် မပြံင်လှာဲ တုပ်သၟဟ် (Institutional isomorphism) ကေုာံ ခေတ်တၟိ နာနာပြကာ (Multiple modernities) တအ် ဂှ် ဒှ် သဇိုင် ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗီုလဵု ဂကောံ လဒက်ပ္တန် ယေန်သၞာင် နာနာ ပြံင်လှာဲ ကေုာံ တန်တဴ ဒၟံင် ရ။

== ၃။ နဲကဲ သုတေသနဂမၠိုင် (Research Methodologies) ==
သွက်ဂွံ ပကောံ တင်ဂၞင် သုတေသန ဂှ်၊ တၠပညာ တအ် စကာ နဲကဲ အဓိက ၜါ သာ်-

* '''နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လၟိဟ် ဂၞန် (Quantitative methods):''' ပွမစကာ စရင် အင်း၊ ဂၞန် သင်္ချာ ကေုာံ ပွမသၟာန် သွဟ် (Surveys) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင် ပြံင်လှာဲ မၞိဟ် ဇၞော်ဇၞော် (Macro-level) ရ။
* '''နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လက္ခဏာ သဘာဝ (Qualitative methods):''' ပွမစွံ အာရီု လတူ ပွမကၠိုဟ် ခၠင် အဓိပ္ပါယ် ဇြိုဟ်နက် ကေုာံ စိတ္တဗေဒ ကောန်မၞိဟ် (Micro-level) ရ။ နဲကဲ ဏအ် မ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ညးတအ် စကာ နဲကဲ လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ ဇြိုဟ်နက် (Embedded case study design)၊ ပွမပါလုပ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လၟေင်ကမၠောန် (Participant observation protocols)၊ ကေုာံ ပွမပါ်ကဆံင် ကဏ္ဍ အဓိက နကဵု က္ဍိုပ်လိက် (Multi-pillared thematic coding) သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ တင်ဂၞင် လိက်ပတ် ရ။ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် တင်ဂၞင် သုတေသန ဗီုဏအ် မ္ဂး ညးတအ် လေပ် စကာ သပ်ဝဲ (Software) မပ္တံကဵု NVivo ဟွံသေင်မ္ဂး OpenRefine တအ် ရ။

== ၄။ ကဏ္ဍ လ္ၚတ် ဍောတ်ဂမၠိုင် (Subfields) ==
ပညာ ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဍေံ လှဲလး လောန် တုဲ ပါ် လဝ် ကဏ္ဍ ဍောတ်တ် ဗွဲမဂၠိုင်-
* '''ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် ယေန်သၞာင် နာနာ (Sociology of Multiculturalism):''' လ္ၚတ် ဗီုလဵု ဂကူ၊ ဘာသာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဟွံတုပ် ညးသကအ် တအ် ဂျိုင် တန်တဴ ကေုာံ ပံင်နှဴ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် မွဲ ဓဝ်။
* '''ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် ဂကောံ (Organizational Sociology):''' လ္ၚတ် ပရူ ဗီုပြင် ကေုာံ စရိုတ် လဒက်ပ္တန် ဂကောံ အလဵုအသဳ၊ ကမ္မဏဳ ကေုာံ NGO တအ်။
* '''ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Sociology):''' လ္ၚတ် ပရေင် ဆက်စပ် အကြာ အဝဵု ဍုင်ကွာန် ကဵု ဂကောံမၞိဟ်၊ ကေုာံ ပရေင် တဝ်စၞေဟ် ပရေင်မၞိဟ်။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် (Social structure)
* သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (Social sciences)
* [[မနုဿဗေဒ]] (Anthropology)

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}
* Giddens, Anthony; Duneier, Mitchell; Appelbaum, Richard P.; Carr, Deborah (2018). ''Introduction to Sociology'' (11th ed.). W. W. Norton &amp; Company. ISBN 978-0393639404.
* Macionis, John J. (2018). ''Sociology'' (17th ed.). Pearson. ISBN 978-0134674736.

{{DEFAULTSORT:ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ်}}
[[Category:ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ်|*]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>frb6s2qg59bm2viydof3kzvt4j3wtsb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58485</id>
      <parentid>58483</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12299" sha1="0vv18ldmzxd1o9gt0q9g8d2cbhrnyq5" xml:space="preserve">{{Short description|သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် မလ္ၚတ် ပရူ ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ်}}
{{Infobox academic field
| name = ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ်
| native_name = Sociology
| image = [[File:Network representation.svg|250px|ဗီုပြင် ပရေင်ဆက်စပ် ဂကောံမၞိဟ်]]
| caption = ဗီုပြင် သင်္ကေတ မထ္ၜးပျး ကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ပ္ဍဲ လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ်
| core_concepts = ဂကောံမၞိဟ် (Society), လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် (Social structure), ကဆံင် ပရေင်မၞိဟ် (Social stratification), ယေန်သၞာင် (Culture), ပရေင်ဆက်ဆောံ (Social interaction)
| subfields = ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် ဂကောံ၊ ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် ယေန်သၞာင် နာနာ၊ ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
| related_fields = [[မနုဿဗေဒ]]၊ စိတ္တဗေဒ၊ သိပ္ပံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ဝင်
| prominent_figures = Auguste Comte, Karl Marx, Émile Durkheim, Max Weber
}}

'''ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ်''' ({{lang-en|Sociology}}) ဝွံ ဍေံဒှ် ကဏ္ဍ ပညာ သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (Social science) မွဲ မလ္ၚတ် စွံ အာရီု လတူ ဂကောံမၞိဟ် (Society)၊ ပရေင် ဆက်ဆောံ အကြာ ကောန်မၞိဟ် (Social interactions)၊ လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် (Social structure)၊ ကေုာံ ယေန်သၞာင် အခိုက်ကၞာ တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။ 

တၠပညာ ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် တအ် ညးတအ် လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု ပရေင် ပတှ်ေ، အခိုက်ကၞာ ကေုာံ သၞောတ်လဒက်ပ္တန် (Institutions) တအ် လွှမ်းမိုး လတူ စရိုတ် ကေုာံ အကာဲအရာ ဘဝ ပူဂိုလ် မွဲမွဲ ရ။ ပညာ ဏအ် ဂှ် ဍေံ လ္ၚတ် စတမ် နူကဵု ပရေင် ဆက်ဆောံ အကြာ မၞိဟ် ၜါ တၠ စဵုကဵု စိုပ် ပရေင် ပြံင်လှာဲ သၞောတ်လဒက်ပ္တန် မဇၞော်ကၠေင် အလုံ ဂၠးတိ ရ။

== ၁။ ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ (History and Origins) ==
ပညာ ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဍေံ စ က္တဵုဒှ် ကၠုင် ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၁၈ ကဵု ၁၉၊ ပ္ဍဲ အခိင် ကာလ ရးဥရောပ မက္တဵုဒှ် ပရေင် ပြံင်လှာဲ စက်ယန္တရား (Industrial Revolution) ကေုာံ ပရေင် ကလိုက်ကၟဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန် မပ္တံကဵု ပရေင် ကလိုက်ကၟဵု ပြင်သေတ် ရ။

* '''Auguste Comte:''' တၠပညာ ပြင်သေတ် ဏအ် ညး ဖန်ဗဒှ် လဝ် ဝေါဟာရ &quot;Sociology&quot; ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၃၈ တုဲ ညး မိက်ဂွံ စကာ နဲကဲ သိပ္ပံ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ် ရ။
* '''တၠပညာ ဂန္ထဝင်ဂမၠိုင်:''' သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပညာ ဏအ် ညံင် ဂွံ ဒှ် ပညာ အဆင့် တက္ကသိုလ် မခိုင်ကၠိုက် ဂှ်၊ တၠပညာ ဗီုကဵု '''Karl Marx''' (မလ္ၚတ် ပရူ ပဋိပက္ခ ကဆံင် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင် ပိုန်ဒြပ်)၊ '''Émile Durkheim''' (မလ္ၚတ် ပရူ ပရေင် ညဳသၟဟ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ ပရေင်မၞိဟ်)၊ ကေုာံ '''Max Weber''' (မလ္ၚတ် ပရူ သၞောတ် ဗျူရဝ်ကရေသဳ ကေုာံ လညာတ် သာသနာ) တအ် ယိုက်ဂၠေင် လဝ် တာလျိုင် အဓိက ရ။

== ၂။ လညာတ် သဳအိုရဳ အဓိကဂမၠိုင် (Major Theoretical Frameworks) ==
ပ္ဍဲကဵု ပညာ ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် မ္ဂး ညးတအ် လ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ် နကဵု မတ် (Perspectives) နာနာ သာ်-

# '''လဒက်ပ္တန် ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် (Structural Functionalism):''' လညာတ် ဏအ် ဍေံ ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် ဂှ် တုပ် ညံင်ရဴ ခန္ဓကာယ မွဲ ကီု ရ။ ကဏ္ဍ ဇၟာပ်ပ် ကဏ္ဍ (ဗီုကဵု ပရေင် ပညာ၊ သာသနာ၊ သြန်) တအ် ဂှ် နွံ ကု တာလျိုင် ဇကု ကဵု ဇကု သွက်ဂွံ ဖန် ညံင် ဂကောံမၞိဟ် ဍိုက်က်ပေင်င် ဂွံ တန်တဴ ညိံသီ မာန် ရ။
# '''သီအိုရဳ ပဋိပက္ခ (Conflict Theory):''' သ္ပ သဇိုင် ကု လညာတ် Karl Marx တုဲ ဍေံ စွံ အာရီု လတူ ပရေင် ဟွံတုပ်သၟဟ် ကေုာံ ပွမပြိုင်ပကာန် ညးသကအ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အဝဵု ကဵု သြန် ဒြပ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ရ။
# '''ပရေင်ဆက်ဆောံ သင်္ကေတ (Symbolic Interactionism):''' လညာတ် ဏအ် လ္ၚတ် ပ္ဍဲ ကဆံင် ဍောတ်တ်၊ ဗီုလဵု ကောန်မၞိဟ် တအ် ဆက်ဆောံ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် အဓိပ္ပါယ် ပ္ဍဲ ဘဝ လၟိုန်တ္ၚဲ ရ။
# '''သၞောတ်လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ပရေင် အုပ်ဓုပ် ဂကောံ (Institutional and Organizational Sociology):''' ပ္ဍဲ သုတေသန အဆင့် သၠုင် ကေုာံ ခေတ် လၟုဟ် မ္ဂး၊ တၠပညာ တအ် ပံင်နှဴ လညာတ် ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် ကဵု စိတ္တဗေဒ ပရေင်မၞိဟ် (Social psychology) တုဲ လ္ၚတ် အကာဲအရာ ဂကောံ ရ။ လညာတ် သီအိုရဳ မပ္တံကဵု ပွမဖန်ဗဒှ် အဓိပ္ပါယ် ပ္ဍဲ ဂကောံ (Organizational Sensemaking)၊ သၞောတ် မပြံင်လှာဲ တုပ်သၟဟ် (Institutional isomorphism) ကေုာံ ခေတ်တၟိ နာနာပြကာ (Multiple modernities) တအ် ဂှ် ဒှ် သဇိုင် ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗီုလဵု ဂကောံ လဒက်ပ္တန် ယေန်သၞာင် နာနာ ပြံင်လှာဲ ကေုာံ တန်တဴ ဒၟံင် ရ။

== ၃။ နဲကဲ သုတေသနဂမၠိုင် (Research Methodologies) ==
သွက်ဂွံ ပကောံ တင်ဂၞင် သုတေသန ဂှ်၊ တၠပညာ တအ် စကာ နဲကဲ အဓိက ၜါ သာ်-

* '''နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လၟိဟ် ဂၞန် (Quantitative methods):''' ပွမစကာ စရင် အင်း၊ ဂၞန် သင်္ချာ ကေုာံ ပွမသၟာန် သွဟ် (Surveys) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင် ပြံင်လှာဲ မၞိဟ် ဇၞော်ဇၞော် (Macro-level) ရ။
* '''နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လက္ခဏာ သဘာဝ (Qualitative methods):''' ပွမစွံ အာရီု လတူ ပွမကၠိုဟ် ခၠင် အဓိပ္ပါယ် ဇြိုဟ်နက် ကေုာံ စိတ္တဗေဒ ကောန်မၞိဟ် (Micro-level) ရ။ နဲကဲ ဏအ် မ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ညးတအ် စကာ နဲကဲ လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ ဇြိုဟ်နက် (Embedded case study design)၊ ပွမပါလုပ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လၟေင်ကမၠောန် (Participant observation protocols)၊ ကေုာံ ပွမပါ်ကဆံင် ကဏ္ဍ အဓိက နကဵု က္ဍိုပ်လိက် (Multi-pillared thematic coding) သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ တင်ဂၞင် လိက်ပတ် ရ။ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် တင်ဂၞင် သုတေသန ဗီုဏအ် မ္ဂး ညးတအ် လေပ် စကာ သပ်ဝဲ (Software) မပ္တံကဵု NVivo ဟွံသေင်မ္ဂး OpenRefine တအ် ရ။

== ၄။ ကဏ္ဍ လ္ၚတ် ဍောတ်ဂမၠိုင် (Subfields) ==
ပညာ ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဍေံ လှဲလး လောန် တုဲ ပါ် လဝ် ကဏ္ဍ ဍောတ်တ် ဗွဲမဂၠိုင်-
* '''ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် ယေန်သၞာင် နာနာ (Sociology of Multiculturalism):''' လ္ၚတ် ဗီုလဵု ဂကူ၊ ဘာသာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဟွံတုပ် ညးသကအ် တအ် ဂျိုင် တန်တဴ ကေုာံ ပံင်နှဴ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် မွဲ ဓဝ်။
* '''ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် ဂကောံ (Organizational Sociology):''' လ္ၚတ် ပရူ ဗီုပြင် ကေုာံ စရိုတ် လဒက်ပ္တန် ဂကောံ အလဵုအသဳ၊ ကမ္မဏဳ ကေုာံ NGO တအ်။
* '''ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Sociology):''' လ္ၚတ် ပရေင် ဆက်စပ် အကြာ အဝဵု ဍုင်ကွာန် ကဵု ဂကောံမၞိဟ်၊ ကေုာံ ပရေင် တဝ်စၞေဟ် ပရေင်မၞိဟ်။

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် (Social structure)
* သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (Social sciences)
* [[မနုဿဗေဒ]] (Anthropology)

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}
* Giddens, Anthony; Duneier, Mitchell; Appelbaum, Richard P.; Carr, Deborah (2018). ''Introduction to Sociology'' (11th ed.). W. W. Norton &amp; Company. ISBN 978-0393639404.
* Macionis, John J. (2018). ''Sociology'' (17th ed.). Pearson. ISBN 978-0134674736.

{{DEFAULTSORT:ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ်}}
[[Category:ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ်|*]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>0vv18ldmzxd1o9gt0q9g8d2cbhrnyq5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10889</id>
    <revision>
      <id>58482</id>
      <parentid>54505</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:51:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23404" sha1="d5k2g99e7llkw680fcpocgyqj0zq0uv" xml:space="preserve">{{Short description|ကဏ္ဍ ပညာသိပ္ပံ မလ္ၚတ် ပရူ ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ ကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲကဵု ပွဳပွူ မၞိဟ်}}
{{Infobox discipline
| name = သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်
| native_name = Social Science
| image = [[File:Social Sciences.svg|250px|သင်္ကေတ သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
| caption = ကဏ္ဍ သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ဂမၠိုင် မပံင်ကောံ လဝ် နာနာ သာ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဘဝ ကောန်မၞိဟ်
| field = [[wikt:mnw:သိပ္ပံ|သိပ္ပံ]] (Science)
| sub-disciplines = [[မနုဿဗေဒ]], [[ပရေင် ပိုန်ဒြပ်]], [[သိပ္ပံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်]], [[ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ်]], [[စိတ္တဗေဒ]]
| origin = ရာစုသၞာံ ၁၈ - ၁၉ (ခေတ် လျးပညာ - Enlightenment)
| key_figures = [[ဩဂတ် ကောမ်တေ]] (Auguste Comte), [[ကားလ် မာက်]] (Karl Marx), [[မက် ဝေဘာ]] (Max Weber), [[အေမဳလဳ ဒူခေမ်]] (Émile Durkheim)
| methodology = [[သုတေသန အရည်အသွေး]] (Qualitative), [[သုတေသန လၟိဟ်]] (Quantitative)
}}

'''[[wikt:mnw:သိပ္ပံ|သိပ္ပံ]] ပရေင်မၞိဟ်''' ({{lang-en|Social Science}}) ဝွံ ဍေံဒှ် ကဏ္ဍ ပညာ သဇိုင် မွဲ မပါ် တိတ် နူကဵု သိပ္ပံ တုဲ၊ ဍေံ စွံ အာရီု လတူ ပွမလ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ် (Society) ကေုာံ ပရေင် ဆက်ဆောံ အကြာ ပူဂိုလ် ကဵု ပူဂိုလ် ပ္ဍဲကဵု ပွဳပွူ ဂကောံမၞိဟ် မွဲမွဲ ရ။ ကဏ္ဍ ဏအ် ဝွံ ဍေံ ပံင်ကောံ လဝ် ဘာသာရပ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု [[မနုဿဗေဒ]] (Anthropology)၊ [[ပရေင် ပိုန်ဒြပ်]] (Economics)၊ [[သိပ္ပံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] (Political Science)၊ [[ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ်]] (Sociology) ကေုာံ [[စိတ္တဗေဒ]] (Psychology) ရ။

တၞဟ်ခြာ နူကဵု [[သိပ္ပံ သဘာဝ]] (Natural Science) ဗီုကဵု ရူပဗေဒ ဟွံသေင်မ္ဂး ဓါတုဗေဒ မ္ဂး၊ သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဍေံ စကာ နဲကဲ သုတေသန သိပ္ပံ (Scientific method) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ရံင် ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် (Behavior)၊ အခိုက်ကၞာ යေန်သၞာင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် အလဵုအသဳ ကောန်မၞိဟ် တအ် ရ။ ဍေံ ဂစာန် သောင် ကလး ဒဒှ်ရ &quot;မုဟိုတ် ကောန်မၞိဟ် တအ် ချပ်، ဒ္ဂေတ် ဗက် ကေုာံ ဆက်ဆောံ ညးသကအ် ဗီု ဏအ် ရော&quot; ဂှ် ရ။&lt;ref&gt;Nisbet, Robert A. (1966). ''The Sociological Tradition''. Heinemann Educational Books.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ဟီု ဂှ် ဍေံ ဒှ် ပွမစကာ နဲကဲ ယုတ္တိ (Logic) ကေုာံ သက်သဳ (Empirical evidence) သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် ခလင် ပရေင် မၞိဟ် ရ။ 
* ပ္ဍဲ အခိင် ကိုပ်ကၠာ တေအ်، ပရေင် ချပ် လ္ၚတ် လတူ ကောန်မၞိဟ် ဏအ် ဍေံ နွံ ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ [[ဒဿနိကဗေဒ]] (Philosophy) သၟး ရ။ ဆဂး စိုပ် ရာစုသၞာံ ၁၉ မ္ဂး တၠပညာ တအ် မိက်ဂွံ စကာ နဲကဲ &quot;သိပ္ပံ&quot; မၞုံ ကု ပွမစမ်ၜတ်، ပွမပကောံ တင်ဂၞင် (Data collection) တုဲ ပါ် တိတ် ကၠုင် နဒဒှ် ဘာသာရပ် တၞဟ်ခြာ မွဲ ရ။
* တင်ရန်တၟအ် အဓိက ဍေံ ဂှ် သွက်ဂွံ သောင် ကလး ပြသၞာ ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ဗီုကဵု ပရေင် ဒိုက်ဂတ် (Poverty)၊ ပရေင် ရာဇာဝတ် (Crime)၊ ကေုာံ ပရေင် ဟွံတုပ်သၟဟ် (Inequality) တုဲ သွက်ဂွံ ပတိတ် မူဝါဒ (Policy) မခိုဟ် တအ် ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင် ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဍေံ က္တဵုဒှ် ကၠုင် နူကဵု ပရေင် ပြံင်လှာဲ ဇၞော် ၃ သာ် ပ္ဍဲ ဥရောပ ရ-
# '''ခေတ် လျးပညာ (Age of Enlightenment - ရာစုသၞာံ ၁၈):''' တၠပညာ ဗီုကဵု [[ဇြောန် လံက်]] (John Locke) ကဵု [[ရူသဝ်]] (Rousseau) တအ် စ ဟီု တွံ ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် ဂှ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု လိက်ကသုက် ကောန်မၞိဟ် (Social Contract) တုဲ ဍေံ ဟွံသေင် အရာ မကၠုင် နူ ကျာ် ပုဟ်။
# '''ပၠန်ဂတး ကမၠောန်စက် (Industrial Revolution):''' ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၁၉၊ ဟိုတ်နူ ရုံစက် က္တဵုဒှ် ကၠုင် တုဲ မၞိဟ် တအ် ပြံင် လုပ် မံင် ပ္ဍဲ ဍုင် ဇၞော် ဇၞော် ရ။ ပရေင် ပြံင်လှာဲ ဏအ် ဖန် ညံင် ပြသၞာ မၞိဟ် တၟိတၟိ ဂွံ က္တဵုဒှ် ကၠုင် တုဲ၊ တၠပညာ တအ် နွံ ပၟိက် ကု ဘာသာရပ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဍေံ ရ။
# '''ဩဂတ် ကောမ်တေ (Auguste Comte):''' ညး ဏအ် ဂှ် ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် နဒဒှ် &quot;မအံက် သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်&quot; ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၃၈ ဂှ် ညး ကော် ခုတ် ယၟု &quot;Sociology&quot; ကိုပ်ကၠာ အိုတ် တုဲ၊ ညး ဟီု လဝ် ဒဒှ်ရ ပိုဲ သ္ဒး လ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ် နကဵု နဲကဲ သိပ္ပံ (Positivism) ညံင်ရဴ လ္ၚတ် ရူပဗေဒ ကီု ရ။&lt;ref&gt;Wallerstein, Immanuel (1999). ''The End of the World As We Know It: Social Science for the Twenty-First Century''. University of Minnesota Press.&lt;/ref&gt;

== ၃။ ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် (Main Branches of Social Science) ==
သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဍေံ ပါ် လဝ် ကဏ္ဍ ဘာသာရပ် ဍောတ်တ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ဘာသာရပ် အဓိက ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်
|-
! ဘာသာရပ် !! အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ပရေင် လ္ၚတ် !! တၠပညာ အဓိက
|-
| '''[[ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ်]]''' (Sociology) || လ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ်، ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ဂကောံ ကေုာံ ပြသၞာ ပ္ဍဲ ပွဳပွူ မၞိဟ် || [[အေမဳလဳ ဒူခေမ်]]၊ [[ကားလ် မာက်]]
|-
| '''[[မနုဿဗေဒ]]''' (Anthropology) || လ္ၚတ် ယေန်သၞာင် (Culture)၊ အခိုက်ကၞာ၊ သဇိုင် ဝင် ကေုာံ ပြံင်လှာဲ ကောန်မၞိဟ် နူ ခေတ် တြေံ || [[ဝှရန့် ဗဝ်အက်]] (Franz Boas)
|-
| '''[[ပရေင် ပိုန်ဒြပ်]]''' (Economics) || လ္ၚတ် ပရေင် ပတိတ်، ပွမပါ်ပရအ် ကေုာံ ပွမစကာ သြန်ရတ် ကေုာံ ကပေါတ် ဂမၠိုင် || [[အာဒမ် သမေတ်]] (Adam Smith)
|-
| '''[[သိပ္ပံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]''' (Political Science) || လ္ၚတ် လဒက်ပ္တန် အလဵုအသဳ၊ အဝဵုအာဏာ، ပရေင် ရုဲစှ် မဲ ကေုာံ သၞောတ်ဝ် ဍုင် || [[အရဳသတဝ်တယ်]]၊ [[မာခဳယာဗေလဳ]]
|-
| '''[[စိတ္တဗေဒ]]''' (Psychology) || လ္ၚတ် စိုတ်၊ လညာတ်၊ ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ပူဂိုလ် မွဲမွဲ (Individual behavior) || [[သဳဂမန် ဖရွိုက်]] (Sigmund Freud)
|-
| '''[[ပထဝဳ မၞိဟ်]]''' (Human Geography) || လ္ၚတ် ပရေင် ဆက်ဆောံ အကြာ ကောန်မၞိဟ် ကဵု ပွဳပွူ သဘာဝ ကေုာံ ဒၞာဲ ဒတန် || [[ကားလ် သောဝ်ဝါ]] (Carl Sauer)
|}

== ၄။ နဲကဲ သုတေသန (Research Methodology) ==
သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကောန်မၞိဟ် ဂှ်၊ တၠပညာ တအ် စကာ နဲကဲ အဓိက ၜါ သာ်-
# '''[[သုတေသန လၟိဟ်]] (Quantitative Research):''' စကာ တင်ဂၞင် လၟိဟ် ဂၞန် (Numbers and Statistics) သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ပါ်ပဲါ ရ။ ဥပမာ - ပွမကံက် မဲ ဆန္ဒ ညးဍုင်ကွာန် (Surveys/Polls) သွက်ဂွံ တီ လၟိဟ် မၞိဟ် မထံက်ပင် ဗော် ပရေင် ဍုင်ကွာန် မွဲမွဲ ရ။
# '''[[သုတေသန အရည်အသွေး]] (Qualitative Research):''' စကာ မအရေဝ်၊ အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ပွမဆဵုဂဗ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် ခလင် အရာ မွဲမွဲ ရ။ ဥပမာ - ပွမသၟာန် သၟုက် မၞိဟ် မွဲ တၠ ကဵု မွဲ တၠ (Interviews) ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမလုပ် မံင် ပံင်နှဴ ကု ဂကောံမၞိဟ် ဒေသ မွဲမွဲ (Participant observation) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ယေန်သၞာင် ညးတအ် ရ။&lt;ref&gt;Creswell, J. W. (2014). ''Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches''. Sage publications.&lt;/ref&gt;

== ၅။ သဘဴဓရ် ကေုာံ လညာတ် ဒဿနိက (Theories and Perspectives) ==
ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် မ္ဂး، နွံ ကု &quot;မှန်ပြောင်း&quot; (Perspectives) နာနာ သာ် သွက်ဂွံ ရံင် ဂကောံမၞိဟ်-
* '''သဘဴဓရ် လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ကမၠောန် (Structural Functionalism):''' ညာတ် ကေတ် ဂကောံမၞိဟ် နဒဒှ် &quot;ခန္ဓကာယ မၞိဟ်&quot; မွဲ ရ။ ဇၟာပ် ဌာန (ဗီုကဵု ဘာဗ္တောန်လိက်၊ ဘာသာသာသနာ၊ သ္ၚိကၟိန်) တအ် နွံ တာလျိုင် ညး ကဵု ညး သွက်ဂွံ ဖန် ညံင် ဂကောံမၞိဟ် ဂွံ တန်တဴ ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။ (တၠပညာ - အေမဳလဳ ဒူခေမ်)။
* '''သဘဴဓရ် ပဋိပက္ခ (Conflict Theory):''' ညာတ် ကေတ် ဂကောံမၞိဟ် နဒဒှ် ဒၞာဲ မပြိုင်ပကာန် ဒၟံင် သွက် အဝဵု ကေုာံ သြန်ရတ် ရ။ မၞိဟ် သိုက် ကဵု မၞိဟ် ဒိုက် တအ် တဝ်စၞေဟ် ဒၟံင် ညးသကအ် လၟိုန် ရ။ (တၠပညာ - ကားလ် မာက်)။
* '''သဘဴဓရ် သင်္ကေတ ဆက်ဆောံ (Symbolic Interactionism):''' ညာတ် ကေတ် လတူ ပရေင် ဆက်ဆောံ လၟိုန်တ္ၚဲ အကြာ မၞိဟ် ကဵု မၞိဟ် ကေုာံ ဗီုလဵု ညးတအ် ကဵု အဓိပ္ပါယ် လတူ ဝေါဟာရ ကေုာံ သင်္ကေတ တအ် ရ။

== ၆။ သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ သိပ္ပံ သဘာဝ (Social vs. Natural Science) ==
ၜိုန်ရ သီု ၜါ စကာ နဲကဲ သိပ္ပံ ကီု လေဝ်၊ ဍေံ တၞဟ်ခြာ လောန် ရ-
* သိပ္ပံ သဘာဝ (Natural Science) ဍေံ လ္ၚတ် အရာ မဟွံမွဲ ကု လမျီု ကေုာံ တန်ကြံင် ဒၟံင် (ဥပမာ - ဍာ် ဂှ် ပ္ဍဲ ၁၀၀ ဒဳဂရဳ သေန်တဳဂရိတ် မ္ဂး ဍေံ ဇြိုတ် လၟိုန်) ရ။
* သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ဍေံ လ္ၚတ် '''ကောန်မၞိဟ်''' မၞုံ ကု စိုတ်၊ ပရေင် ချပ် ကေုာံ မပြံင်လှာဲ ဒၟံင် လၟိုန် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွမဖျေဟ် ဥပဒေသ မချိုတ်ပၠိုတ် (Universal laws) ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ဂှ် ဍေံ ဝါတ်ဂါတ် လောန် ရ။

== ၇။ ပရေင် ဆက်စပ် ကု ဂကောံမၞိဟ် လၟုဟ် (Relevance to Contemporary Society) ==
ပ္ဍဲ ခေတ် ဂၠးတိ လၟုဟ် (Globalization) ဏအ်، သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဍေံ ကိစ္စဇၞော် လောန် ရ-
* '''ပွမပတိတ် မူဝါဒ အလဵုအသဳ (Public Policy):''' အလဵုအသဳ တအ် စကာ တင်ဂၞင် နူ သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် သွက်ဂွံ ဖျေဟ် ကိုန်စဳမာန် ပရေင် ပညာ၊ ပရေင် ထတ်ယုက် ကေုာံ ပွမဖအောန် ဖျေဟ် ဒိုက်ဂတ် ရ။
* '''ပွမသောင်ကလး ပြသၞာ တၟိ (New Issues):''' လ္ၚတ် ရံင် ပြသၞာ မက္တဵုဒှ် နူကဵု Social Media၊ ပရေင် ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate change) ကေုာံ ပွမပြံင် ဌာန် (Migration) တအ် ဗီုလဵု ဍေံ ကဵု ဖဵု လတူ စိုတ်ဓါတ် ကောန်မၞိဟ် ရ။

== ၈။ သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ ကေုာံ ဒေသမန် (Social Science in Myanmar and Mon State) ==
ပ္ဍဲကဵု ရးနိဂီု [[ဗၟာ|ဍုင်ဗၟာ]] ม္ဂး، ပရေင် ကတ်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု အခက်အခုဲ ဗွဲမဂၠိုင် ဟိုတ်နူ ပရေင် ဍုင်ကွာန် ရ-
* '''ခေတ် တက္ကသိုလ် ရန်ကုန်:''' ပ္ဍဲ အခိင် ကိုပ်ကၠာ သၞာံ ၁၉၆၂ တေအ်، ဘာသာရပ် မပ္တံကဵု မနုဿဗေဒ ကေုာံ သိပ္ပံ ပရေင် ဍုင်ကွာန် တအ် ပြာကတ် လောန် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ရန်ကုန် ရ။ ဆဂး ကြဴနူ ပၞာန် သီ အဝဵု တုဲ၊ ဘာသာရပ် တအ် ဏအ် ဒး ဒုင် ကၟာတ် လဒဵု ဟွံသေင်မ္ဂး ဒး ဒုင် ထိင်ဒဝ် လဝ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ရ။&lt;ref&gt;Myint-U, Thant (2006). ''The River of Lost Footsteps''. Farrar, Straus and Giroux.&lt;/ref&gt;
* '''ပရေင် လ္ၚတ် မန် (Mon Studies):''' ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ်، တၠပညာ ဂကူ [[မန်]] တအ် ကေုာံ တက္ကသိုလ် ပ္ဍဲ ဍုင် သေံ (ဥပမာ - [https://mahidol.ac.th/ မဟိဒလ် တက္ကသိုလ်]) တအ် စကာ နဲကဲ မနုဿဗေဒ ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗေဒ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ရံင် ဝင်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ဂကူ မန် ညံင် ဂွံ တန်တဴ အာ မာန် ရ။

== ၉။ ပြသၞာ ကေုာံ အခက်အခုဲဂမၠိုင် (Challenges and Criticisms) ==
ကဏ္ဍ သိပ္ပံ ဏအ် လေဝ် နွံ ကု ပြသၞာ ညး ကဵု ညး ကီု ရ-
* '''ပြသၞာ ပွမကလေင် စမ်ၜတ် ဟွံမာန် (Replication Crisis):''' ပ္ဍဲ စိတ္တဗေဒ ကေုာံ ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် မ္ဂး، သုတေသန ဗွဲမဂၠိုင် ကာလ ကလေင် စမ်ၜတ် မွဲ ဝါ ပၠန် မ္ဂး ကလိဂွံ သွဟ် ဟွံတုပ် ကု သွဟ် ကိုပ်ကၠာ တေအ် ရ။ ဏအ် ဂှ် ဒှ် ပြသၞာ ဇၞော် မွဲ သွက် သိပ္ပံ ရ။
* '''စိုတ် ပါ်ပဲါ (Bias):''' ဟိုတ်နူ ညး မလ္ၚတ် ဂှ် လေဝ် ဒှ် ကောန်မၞိဟ် တုဲ، စိုတ် ပတှ်ေ (Beliefs) ကေုာံ ဝါဒ ပရေင် ဍုင်ကွာန် ညးတအ် လေပ် ပါ လုပ် အာ ပ္ဍဲ သွဟ် သုတေသန မာန် ရ။
* '''ဘဏ္ဍာရေး (Funding):''' ဗွဲမဂၠိုင် သိပ္ပံ သဘာဝ (ဗီုကဵု ကောန်ပျူတာ၊ ဂဥုဲ) တအ် ကလိဂွံ သြန် ထံက်ပင် ဂၠိုင် နူကဵု သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ရ။

== ၁၀။ အနာဂတ် သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (The Future of Social Science) ==
အနာဂတ် သွက် သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဍေံ ပြံင်လှာဲ အာ ဗွဲမဇၞော်ကၠေင် ဟိုတ်နူ နဲပညာ ရ-
* '''သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် ကောန်ပျူတာ (Computational Social Science):''' တၠပညာ တအ် လၟုဟ် စကာ တင်ဂၞင် ဒေတာ ဇၞော်ဇၞော် (Big Data) နူကဵု Facebook, Twitter ကေုာံ လပှ်ကျာ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ဂကောံမၞိဟ် နကဵု လၟိဟ် မဳလဳယျာန် တအ် မာန် ကၠုင် ယျ ရ။
* '''ဉာဏ် ကောန်မၞိဟ် ကၠောန် (AI):''' ပွမစကာ AI သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ တင်ဂၞင် ကေုာံ တီ လဒက်ပ္တန် ဂကောံမၞိဟ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ကဏ္ဍ တၟိ အိုတ် သွက် အနာဂတ် ရ။

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် အဓိပ္ပါယ် ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် (Sociology) လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် ပရေင် ပညာ နူကဵု CrashCourse ဏအ် မာန် ရ - [https://www.youtube.com/watch?v=YnCJU6PaCio CrashCourse Sociology: What Is Sociology?]

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[wikt:mnw:သိပ္ပံ|သိပ္ပံ]] (Science)
* [[ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ်]] (Sociology)
* [[ပရေင် ဍုင်ကွာန်]] (Politics)
* [[ပရေင် ပိုန်ဒြပ်]] (Economics)
* [[မနုဿဗေဒ]] (Anthropology)

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* Nisbet, Robert A. (1966). ''The Sociological Tradition''. Heinemann Educational Books.
* Wallerstein, Immanuel (1999). ''The End of the World As We Know It: Social Science for the Twenty-First Century''. University of Minnesota Press.
* Creswell, J. W. (2014). ''Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches''. Sage publications.
* Giddens, Anthony (2006). ''Sociology'' (5th ed.). Polity Press. ISBN 978-0745633794.
* Weber, Max (1922). ''Economy and Society''. University of California Press.
* Marx, Karl (1867). ''Capital: Critique of Political Economy''.
* Myint-U, Thant (2006). ''The River of Lost Footsteps''. Farrar, Straus and Giroux.
* ကျော်ဝင်း၊ ဦး (၂၀၁၀). ''လူမှုရေးသိပ္ပံ နိဒါန်း''. ရန်ကုန်: ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန. (Introduction to Social Science in Myanmar).
* မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (၁၉၉၃). ''မြန်မာနိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေးလေ့လာချက်များ''. ရန်ကုန်: သမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာန.
* [https://www.ssrc.org/ Social Science Research Council (SSRC)]. Official Website and Research Publications.

{{သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်}}

{{DEFAULTSORT:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်}}
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ပရေင် ပညာ]]
[[Category:ဂကောံမၞိဟ်]]</text>
      <sha1>d5k2g99e7llkw680fcpocgyqj0zq0uv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12225</id>
    <revision>
      <id>58470</id>
      <parentid>58038</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ပညာစိုတ် အာရီု]] ဇရေင် [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]]: typo</comment>
      <origin>58038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20752" sha1="5pbg7obvj7328eow3fcqwmibboiovuh" xml:space="preserve">{{Infobox academic field
| name = ပညာစိုတ် အာရီု&lt;br&gt;(Cognitive Psychology)
| image = [[File:Human_brain_NIH.jpg|250px|alt=Human Brain]]
| caption = က္ဍဟ်ကောန်မၞိဟ် (Human brain) မဒှ် ဒၞာဲသဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်ချပ်စင်ခြင် ကေုာံ အာရီုစၟတ်သမ္တီ
| discipline = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology), [[သိပ္ပံ အာရီု]] (Cognitive Science)
| subfields = [[အာရီုစၟတ်သမ္တီ]] (Memory), [[ပွမစွံအာရီု]] (Attention), [[ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ်]] (Perception), [[အရေဝ်ဘာသာ]] (Language), [[ပွမသှ်ပုစ္ဆာ]] (Problem solving)
| prominent_figures = [[ဂျောတ် မဳလာ]] (George Miller)&lt;br&gt;[[အာလ်ရစ် နေတ်သာ]] (Ulric Neisser)&lt;br&gt;[[နောမ် ချောမ်သကဳ]] (Noam Chomsky)&lt;br&gt;[[ဂျောန် ပဳယာဂေတ်]] (Jean Piaget)
| origin = သၞာံ ၁၉၅၀ ဂမၠိုင် (Cognitive Revolution)
}}

'''ပညာစိုတ် အာရီု''' ({{lang-en|Cognitive psychology}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍလ္ၚတ် သိပ္ပံ မဆေင်စပ် ကု ပညာစိုတ် (Psychology) မွဲတုဲ မစွံအာရီု လ္ၚတ်လပါ် သၞောတ်လဒက်ပ္တန် စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်စင်ခြင် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ ကဏ္ဍဝွံ လ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒုင်ကေတ် အာရီု (Perceive)၊ ဗီုလဵု ချပ် (Think)၊ ဗီုလဵု စၟတ်သမ္တီ (Remember)၊ ကေုာံ ဗီုလဵု ကတ်လ္ၚတ် (Learn) တအ်ရ။ ပညာဝွံ တၞဟ်ခြာနူ [[ဝါဒစရိုတ်]] (Behaviorism) တုဲ ဍေဟ်ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ချပ်စင်ခြင် ပ္ဍဲစိုတ် (Mental processes) တအ်ဂှ် လ္ၚတ်စမ်ၜတ် နကဵု နဲကဲသိပ္ပံ မာန်ရ။

== ၁. ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ (History and Origins) ==
ပညာစိုတ် အာရီု ဝွံ မံက်ဂတဝ်ကၠုင် ဗွဲမကၠးဖ္ဍး ပ္ဍဲလဒေါဝ် သၞာံ ၁၉၅၀ ဂမၠိုင် မဒှ်အခိင် မကော်စ &quot;ပရေင်ကလိုက်ကမဵု အာရီု&quot; (Cognitive Revolution) ရ။ ကိုပ်ကၠာနူဂှ် ပညာစိုတ် ပ္ဍဲအမေရိကာန်ဂှ် ဒးဒုင်လဒိုက်လဝ် နကဵု [[ဝါဒစရိုတ်]] (Behaviorism) မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ စိုတ်ဝွံ ဒှ်အရာ မဟွံမာန်ညာတ် (Black box) တုဲ လ္ၚတ်ဆ စရိုတ်မ္ၚး (Observable behavior) သၟးရ။ ဆဂး တၠပညာ ဗီုကဵု ဂျောတ် မဳလာ (George A. Miller)၊ ဥပမာ - လိက်ပရေင်ညး &quot;The Magical Number Seven, Plus or Minus Two&quot; (၁၉၅၆) ဂှ် ထ္ၜးကဵု သက်သဳ ဒဒှ်ရ အာရီုစၟတ်သမ္တီ ကောန်မၞိဟ် နွံကဵု ပယျဵုအပိုအ်ရ။&lt;ref&gt;Miller, G. A. (1956). &quot;The magical number seven, plus or minus two: Some limits on our capacity for processing information&quot;. ''Psychological Review'', 63(2), 81–97.&lt;/ref&gt; 

ပါဲနူဂှ် နောမ် ချောမ်သကဳ (Noam Chomsky) လေဝ် ပါ်ပါဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပရေင် B.F. Skinner မဆေင်ကဵု အရေဝ်ဘာသာတုဲ၊ ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ အရေဝ်ဘာသာ ကောန်မၞိဟ်ဂှ် ကၠုင်နူ သၞောတ်လဒက်ပ္တန် ပ္ဍဲက္ဍဟ် (Innate mental structure) ဟွံသေင် ကုပရေင်လ္ၚတ် ဗီုစရိုတ်သၟးရ။ သၞာံ ၁၉၆၇ ဂှ် အာလ်ရစ် နေတ်သာ (Ulric Neisser) ချူပတိတ် လိက်အုပ် ''Cognitive Psychology'' တုဲ ဝေါဟာရဏအ် စပြာကတ်ကၠုင် အလုံဂၠးတိရ။

== ၂. လဒက်ပ္တန် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အာရီုစိုတ် (Cognitive Processes) ==
သဇိုင်အဓိက ပညာစိုတ် အာရီု ဂှ် ဒှ် ပွမပတုပ်လဝ် က္ဍဟ်ကောန်မၞိဟ် ကု [[ကောန်ပျူတာ]] (Information Processing Model) ရ။ ပ္ဍဲမဝ်ဒေဝ်ဏအ်မ္ဂး၊ ပရေင်ချပ်စင်ခြင် ကောန်မၞိဟ်ဂှ် ပါ်လဝ် ၃ ကဆံင် အဓိက-
# '''ပွမဒုင်ကေတ် (Input):''' အာရီုမသုန်သာ် (ညာတ်၊ မိင်၊ ဒုင်စသိုင်၊ ကျာ၊ ရသာ) တအ် လုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲက္ဍဟ်။
# '''ပွမဖန်ဇန် (Processing):''' က္ဍဟ် ကံက်အဓိပ္ပါယ်၊ စၟတ်သမ္တီ၊ တုဲ ချပ်စင်ခြင် လတူ တင်ဂၞင် (Data) တအ်ဂှ်။
# '''ပွမပတိတ် (Output):''' ဟီုဂး၊ ကၠောန်ပ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မွဲမွဲ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ဗီုပြင် ပွမဖန်ဇန် တင်ဂၞင် (Information Processing) 
|-
! ကဆံင် (Stage) !! ဥပမာ (Example) !! ကမၠောန် အဓိက (Key Function)
|-
| Sensory Memory (အာရီုစၟတ်သမ္တီ ခဏ) || ညာတ်ရုပ် က္လာ်ယေန်အာ လျးပၟတ် ပ္ဍဲမတ် || ရပ်ကေတ် တင်ဂၞင် အာရီု (စက္ကဍောတ်တ်) 
|-
| Short-Term Memory (အာရီုစၟတ်သမ္တီ အခိင်ဂၠေအ်) || စၟတ်လဝ် လၟိဟ်ဖုင် သွက်ဂွံ ဆက် || ထိန်သိမ်း တင်ဂၞင် သွက်ဂွံ သုံစောဲ ခဏ (၁၅-၃၀ စက္က)
|-
| Long-Term Memory (အာရီုစၟတ်သမ္တီ အခိင်ဂၠိင်) || မိင် ယၟုညးမွဲတုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် အလုံအယုက် || သိပ်ဂိုင် တင်ဂၞင် သွက် အခိင်အနန္တ
|}

== ၃. အာရီုစၟတ်သမ္တီ (Memory) ==
အာရီုစၟတ်သမ္တီ (Memory) ဂှ် ဒှ် ကဏ္ဍမဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲပညာစိုတ် အာရီုရ။ မဝ်ဒေဝ် Atkinson-Shiffrin (၁၉၆၈) ဂှ် ပါ်လဝ် အာရီုစၟတ်သမ္တီ ၃ ပြကာရ။&lt;ref&gt;Atkinson, R. C., &amp; Shiffrin, R. M. (1968). &quot;Human memory: A proposed system and its control processes&quot;. ''The Psychology of Learning and Motivation'', 2, 89-195.&lt;/ref&gt; 
လၟုဟ် တၠပညာတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဂၠိုင်တိုန် လပါ် '''Working Memory''' (အာရီုစၟတ်သမ္တီ လၟေင်ကမၠောန်) မဒှ် ဒၞာဲမရပ်စပ် တင်ဂၞင် ဗွဲမချဳဒရာင် ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် (ဥပမာ - တော် ဂၞန်သင်္ချာ ပ္ဍဲစိုတ်) ရ။ Alan Baddeley ဖန်ဗဒှ်လဝ် မဝ်ဒေဝ် Working Memory မၞုံကဵု Central Executive မထိင်ဒဝ် စက်ယန္တရားလစှ်ေတအ်ရ။ ပွမဝိုတ် (Forgetting) ဂှ် ဒှ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ထုဲထံင် (Interference) ဟွံသေင်မ္ဂး တင်ဂၞင်တအ် ဇြဟ်အိုတ်အာ (Decay) ရ။

== ၄. ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပွမစွံအာရီု (Perception and Attention) ==
'''ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ်''' (Perception) ဝွံ ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် မကံက်အဓိပ္ပါယ် တင်ဂၞင် အာရီု (Sensory information) သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် ပရေင်ပွဳပွူရ။ ဍေဟ်ပါ်လဝ် ၜါနဲ- 
* '''Bottom-up processing:''' လ္ၚတ်နူ အရာမဍောတ်သွတ် တုဲ ပံင်သၟဟ် ဒှ်အာ အရာမဇၞော် (ဥပမာ ညာတ် အက္ခရ်မွဲမ တုဲ ဒှ်အာ ဝေါဟာရ)။
* '''Top-down processing:''' စကာ ပရေင်ဆဵုဂဗ သဇိုင်တြေံ တုဲ ခယျကေတ် အရာမွဲမွဲ (ဥပမာ ဗှ်လိက် ယဝ်ရ မအက္ခရ် ဗၠေတ်ဒၟံင် ညိညလေဝ် ဗှ်ဒးဒၟံင်ဖိုဟ်)။

'''ပွမစွံအာရီု''' (Attention) ဂှ် ဒှ်အရာ မရုဲစှ်ကေတ် တင်ဂၞင် မကိစ္စဇၞော်တုဲ ထောအ်ကၠေအ် တင်ဂၞင် မဟွံကိစ္စတအ်ရ။ သဳအိုရဳ Broadbent's Filter Model ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ်တအ် နွံကဵု ဇိုင်ခံက် (Filter) မွဲ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ညံင်တင်ဂၞင် ဟွံဂွံလုပ်ကၠုင် ဂၠိုင်လောန်အာရ။

== ၅. အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ပွမဟီုဂး (Language and Speech) ==
အရေဝ်ဘာသာ ဂှ် ဒှ်အရာ မတၟေင်အိုတ် သွက်ဂကူ ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ ပညာစိုတ် အာရီု လ္ၚတ် ဗီုလဵု ကောန်မၞိဟ်တအ် ကတ်လ္ၚတ်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပတိတ် အရေဝ်ဘာသာရ (Psycholinguistics)။ တၠပညာ နောမ် ချောမ်သကဳ ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ဇၟာပ်ကောန်ၚာ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် နွံကဵု သၞောတ် ''Language Acquisition Device (LAD)'' ကေုာံ သဒ္ဒါ သဇိုင် (Universal Grammar) နူဂဝ်ဂၠးရ။&lt;ref&gt;Chomsky, N. (1959). &quot;A Review of B. F. Skinner's Verbal Behavior&quot;. ''Language'', 35(1), 26-58.&lt;/ref&gt; 
ပ္ဍဲက္ဍဟ် ကောန်မၞိဟ်ဂှ် ဒၞာဲ မကော်စ Broca's area ဂှ် ဆေင်စပ် ကုပွမပတိတ် အရေဝ်တုဲ၊ Wernicke's area ဂှ် ဆေင်စပ် ကုပွမကၠိုဟ်ခိုဟ် အဓိပ္ပါယ် အရေဝ်ရ။ ယဝ်ဒၞာဲတအ်ဏအ် လီုအာမ္ဂး မလေပ်က္တဵုဒှ် ယဲ Aphasia (ယဲဟီုအရေဝ် ဟွံဂွံ ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠိုဟ်ဟွံမာန်) ရ။

== ၆. ပွမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ကေုာံ ပွမသှ်ပုစ္ဆာ (Decision Making and Problem Solving) ==
ကောန်မၞိဟ်တအ် ဇၟာပ်တ္ၚဲ ဒးဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် (Decisions) ရ။ တၠပညာ Daniel Kahneman (ညးမကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဘဴ) ကဵု Amos Tversky တအ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ်တအ် ဟွံဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု လညာတ်ယုတ္တိ (Logic) လၟိုန်ကာလရ။ ညးတအ် စကာ '''Heuristics''' (နဲကဲ ပရေင်ချပ် ပြဟ်ပြဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠံင်ဍောတ် စိုတ်) မလေပ်ကဵု ဒှ်အာ '''Cognitive Biases''' (ပွမချပ် ဗၠေတ်/လယိုင်လပါ်) ရ။&lt;ref&gt;Tversky, A., &amp; Kahneman, D. (1974). &quot;Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases&quot;. ''Science'', 185(4157), 1124-1131.&lt;/ref&gt;

ဥပမာ- Availability Heuristic (ပွမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု အရာမဂွံဆဵု ပြဟ်အိုတ် ပ္ဍဲစၟတ်သမ္တီ) ဂှ် ပကဵုညံင် မၞိဟ်တအ် ဖေက် က္ၜင်ကျာဒတုံ ဂၠိုင်နူ ကွဳစက်တိုက် (ၜိုန်ရ လၟိဟ်ဒတုံ ကွဳစက် ဂၠိုင်နူ ဗွဲမလောန်ကီုလေဝ်)။ ပွမသှ်ပုစ္ဆာ (Problem Solving) ဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် မစကာ လညာတ်ယုတ္တိ (Algorithms) ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ (Heuristics) တၞဟ်နဂွံ သှ်ပလး တင်ဝါတ်ဂါတ်တအ်ရ။

== ၇. ကွတ်စက် ကေုာံ ပညာစိုတ် အာရီု (AI and Cognitive Psychology) ==
[[ကွတ်စက် ပညာ]] (Artificial Intelligence - AI) ကဵု ပညာစိုတ် အာရီု ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ တၠပညာ AI တအ် စကာ မဝ်ဒေဝ် က္ဍဟ်ကောန်မၞိဟ် တၞဟ်နဂွံ ဖန်ဗဒှ် စက်ကောန်ပျူတာ မနွံကဵု ဉာဏ်ပညာရ (ဥပမာ - Neural Networks ကေုာံ Machine Learning)။ တုပ်တဴသာ်ဂှ်ကီု တၠပညာစိုတ်တအ်လေဝ် စကာ AI မဝ်ဒေဝ် တၞဟ်နဂွံ လ္ၚတ်စမ်ၜတ် သဳအိုရဳ ပရေင်ချပ်စင်ခြင် ကောန်မၞိဟ်ရ။ သၞောတ် ''Computational Theory of Mind'' ဂှ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စိုတ်ဝွံ ဒှ် ဆော့ဖ်ဝဲ (Software) တုဲ က္ဍဟ်ဂှ် ဒှ် ဟာဒ်ဝဲ (Hardware) ရ။

== ၈. လွပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍတၞဟ်ဂမၠိုင် (Applications in Other Fields) ==
ပညာစိုတ် အာရီု ဝွံ စကာဒၟံင် ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲကဏ္ဍ နာနာ-
* '''ပရေင်လွဳယဲစိုတ် (Clinical Psychology):''' Cognitive Behavioral Therapy (CBT) ဂှ် ဒှ်နဲကဲ လွဳယဲစိုတ် (ယဲစိုတ်ကျ၊ ယဲဖေက်ဂၟံက်) မစကာ လညာတ် ဒဒှ်ရ &quot;ပရေင်ချပ်စင်ခြင် ဗၠေတ်ဗၠေတ် ဂှ် ပကဵုညံင် ဒှ်ယဲစိုတ်ရ&quot;။ ပြံင်လှာဲ ပရေင်ချပ်မ္ဂး စရိုတ်လေဝ် ပြံင်လှာဲရ။
* '''ပညာပရေင်ပညာ (Educational Psychology):''' စကာ သဳအိုရဳ အာရီုစၟတ်သမ္တီ တၞဟ်နဂွံ ဖန်ဇန် နဲကဲဗ္တောန်လိက် မခိုဟ်အိုတ် (ဥပမာ - Spaced repetition)။
* '''ပရေင်ဥပဒေ (Legal Psychology):''' လ္ၚတ် သက်သဳမတ်ညာတ် (Eyewitness testimony) တုဲ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ အာရီုစၟတ်သမ္တီ မၞိဟ်တအ်ဂှ် လီုလာ် ပြံင်လှာဲ လောဲသွာ ဗွဲမလောန်တုဲ၊ ဟွံထေက်ကဵု ပတှ်ေဖအိုတ်ရ (အတိုင် သုတေသန Elizabeth Loftus)။&lt;ref&gt;Loftus, E. F., &amp; Palmer, J. C. (1974). &quot;Reconstruction of automobile destruction: An example of the interaction between language and memory&quot;. ''Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior'', 13(5), 585-589.&lt;/ref&gt;

== ၉. ပရေင်ပါ်ပါဲ ကေုာံ ပရေင်တေင်ဂြတ် (Criticisms and Limitations) ==
ၜိုန်ရ ပညာစိုတ် အာရီု ဝွံ ကလိဂွံ အံင်ဇၞး ဗွဲမဇၞော်ကီုလေဝ်၊ နွံကဵု ပရေင်ပါ်ပါဲ နာနာသာ်ရ။ 
* '''အရာမကိတ်ညဳ ကုပွဳပွူ (Ecological Validity):''' စမ်ၜတ် သုတေသန ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲ ဓာတ်ခန် (Laboratory) တုဲ ဟွံကိတ်ညဳ ကု ပရေင်ဆဵုဂဗ ပ္ဍဲဘဝဇေတ်တ်။
* '''ဝါဒ စက်ယန္တရား (Computer Metaphor Limitation):''' က္ဍဟ် ကောန်မၞိဟ်ဂှ် တၞဟ်ခြာ နူ ကောန်ပျူတာ ဗွဲမလောန်။ ကောန်ပျူတာတအ် ဟွံမွဲကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotions) ကေုာံ စိုတ်သတိ (Consciousness) မဒှ်အရာ အဓိက ပ္ဍဲပရေင်ချပ် ကောန်မၞိဟ်ရ။
* လ္ၚဵုပါ်ပါဲ ဒဒှ်ရ ပညာဝွံ ဟွံစွံအာရီု လတူ အခိုက်ကၞာ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် မဇီုက္ဍဵု လတူ ပရေင်ချပ်စင်ခြင်တအ်ရ (Vygotsky's sociocultural theory)။

== ၁၀. သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Conclusion and Future Directions) ==
ပညာစိုတ် အာရီု ဂှ် ပြံင်လှာဲလဝ် ဗီုပြင် ကောန်မၞိဟ်တအ် မကၠိုဟ်ခိုဟ် လတူ စိုတ် ကေုာံ က္ဍဟ် ဇကုရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ပညာဝွံ ပံင်သၟဟ် ကု [[နူရဝ်သိပ္ပံ]] (Neuroscience) တုဲ ဒှ်အာ ကဏ္ဍတၟိ မကော်စ '''သိပ္ပံ နူရဝ် အာရီု''' (Cognitive Neuroscience) မစကာ စက်ဗီု fMRI သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ဗီုက္ဍဟ် ကၠောန်ကမၠောန် အခိင်ချပ်စင်ခြင်ရ။ တရဴဂတမ္ဂး၊ ကဏ္ဍဝွံ ဆက်တုဲ မံက်ဂတဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲ ပရေင်ဖန်ဇန် ကွတ်စက်တၟိတၟိ ကေုာံ ပရေင်လွဳယဲစိုတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဗွဲမလှဲလးရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံ အာရီု]]
[[Category:ကဏ္ဍလ္ၚတ် သိပ္ပံ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ ကဏ္ဍလစှ်ေဂမၠိုင် (Branches of Psychology)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပညာစိုတ် အာရီု]] (Cognitive) • [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social) • [[ပညာစိုတ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental) • [[ပညာစိုတ် လွဳယဲ]] (Clinical) • [[ဝါဒစရိုတ်]] (Behaviorism)
|}</text>
      <sha1>5pbg7obvj7328eow3fcqwmibboiovuh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58488</id>
      <parentid>58470</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:18:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20896" sha1="j79ei8tpfvxmb1sza2ecwweuwxaffo8" xml:space="preserve">{{Infobox academic field
| name = ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်&lt;br&gt;(Cognitive Psychology)
| image = [[File:Human_brain_NIH.jpg|250px|alt=Human Brain]]
| caption = က္ဍဟ်ကောန်မၞိဟ် (Human brain) မဒှ် ဒၞာဲသဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်ချပ်စင်ခြင် ကေုာံ အာရီုစၟတ်သမ္တီ
| discipline = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology), [[သိပ္ပံ အာရီု]] (Cognitive Science)
| subfields = [[အာရီုစၟတ်သမ္တီ]] (Memory), [[ပွမစွံအာရီု]] (Attention), [[ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ်]] (Perception), [[အရေဝ်ဘာသာ]] (Language), [[ပွမသှ်ပုစ္ဆာ]] (Problem solving)
| prominent_figures = [[ဂျောတ် မဳလာ]] (George Miller)&lt;br&gt;[[အာလ်ရစ် နေတ်သာ]] (Ulric Neisser)&lt;br&gt;[[နောမ် ချောမ်သကဳ]] (Noam Chomsky)&lt;br&gt;[[ဂျောန် ပဳယာဂေတ်]] (Jean Piaget)
| origin = သၞာံ ၁၉၅၀ ဂမၠိုင် (Cognitive Revolution)
}}

'''ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်''' ({{lang-en|Cognitive psychology}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍလ္ၚတ် သိပ္ပံ မဆေင်စပ် ကု ပညာစိုတ် (Psychology) မွဲတုဲ မစွံအာရီု လ္ၚတ်လပါ် သၞောတ်လဒက်ပ္တန် စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်စင်ခြင် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ ကဏ္ဍဝွံ လ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒုင်ကေတ် အာရီု (Perceive)၊ ဗီုလဵု ချပ် (Think)၊ ဗီုလဵု စၟတ်သမ္တီ (Remember)၊ ကေုာံ ဗီုလဵု ကတ်လ္ၚတ် (Learn) တအ်ရ။ ပညာဝွံ တၞဟ်ခြာနူ [[ဝါဒစရိုတ်]] (Behaviorism) တုဲ ဍေဟ်ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ချပ်စင်ခြင် ပ္ဍဲစိုတ် (Mental processes) တအ်ဂှ် လ္ၚတ်စမ်ၜတ် နကဵု နဲကဲသိပ္ပံ မာန်ရ။

== ၁. ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ (History and Origins) ==
ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် ဝွံ မံက်ဂတဝ်ကၠုင် ဗွဲမကၠးဖ္ဍး ပ္ဍဲလဒေါဝ် သၞာံ ၁၉၅၀ ဂမၠိုင် မဒှ်အခိင် မကော်စ &quot;ပရေင်ကလိုက်ကမဵု အာရီု&quot; (Cognitive Revolution) ရ။ ကိုပ်ကၠာနူဂှ် ပညာစိုတ် ပ္ဍဲအမေရိကာန်ဂှ် ဒးဒုင်လဒိုက်လဝ် နကဵု [[ဝါဒစရိုတ်]] (Behaviorism) မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ စိုတ်ဝွံ ဒှ်အရာ မဟွံမာန်ညာတ် (Black box) တုဲ လ္ၚတ်ဆ စရိုတ်မ္ၚး (Observable behavior) သၟးရ။ ဆဂး တၠပညာ ဗီုကဵု ဂျောတ် မဳလာ (George A. Miller)၊ ဥပမာ - လိက်ပရေင်ညး &quot;The Magical Number Seven, Plus or Minus Two&quot; (၁၉၅၆) ဂှ် ထ္ၜးကဵု သက်သဳ ဒဒှ်ရ အာရီုစၟတ်သမ္တီ ကောန်မၞိဟ် နွံကဵု ပယျဵုအပိုအ်ရ။&lt;ref&gt;Miller, G. A. (1956). &quot;The magical number seven, plus or minus two: Some limits on our capacity for processing information&quot;. ''Psychological Review'', 63(2), 81–97.&lt;/ref&gt; 

ပါဲနူဂှ် နောမ် ချောမ်သကဳ (Noam Chomsky) လေဝ် ပါ်ပါဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပရေင် B.F. Skinner မဆေင်ကဵု အရေဝ်ဘာသာတုဲ၊ ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ အရေဝ်ဘာသာ ကောန်မၞိဟ်ဂှ် ကၠုင်နူ သၞောတ်လဒက်ပ္တန် ပ္ဍဲက္ဍဟ် (Innate mental structure) ဟွံသေင် ကုပရေင်လ္ၚတ် ဗီုစရိုတ်သၟးရ။ သၞာံ ၁၉၆၇ ဂှ် အာလ်ရစ် နေတ်သာ (Ulric Neisser) ချူပတိတ် လိက်အုပ် ''Cognitive Psychology'' တုဲ ဝေါဟာရဏအ် စပြာကတ်ကၠုင် အလုံဂၠးတိရ။

== ၂. လဒက်ပ္တန် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အာရီုစိုတ် (Cognitive Processes) ==
သဇိုင်အဓိက ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် ဂှ် ဒှ် ပွမပတုပ်လဝ် က္ဍဟ်ကောန်မၞိဟ် ကု [[ကောန်ပျူတာ]] (Information Processing Model) ရ။ ပ္ဍဲမဝ်ဒေဝ်ဏအ်မ္ဂး၊ ပရေင်ချပ်စင်ခြင် ကောန်မၞိဟ်ဂှ် ပါ်လဝ် ၃ ကဆံင် အဓိက-
# '''ပွမဒုင်ကေတ် (Input):''' အာရီုမသုန်သာ် (ညာတ်၊ မိင်၊ ဒုင်စသိုင်၊ ကျာ၊ ရသာ) တအ် လုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲက္ဍဟ်။
# '''ပွမဖန်ဇန် (Processing):''' က္ဍဟ် ကံက်အဓိပ္ပါယ်၊ စၟတ်သမ္တီ၊ တုဲ ချပ်စင်ခြင် လတူ တင်ဂၞင် (Data) တအ်ဂှ်။
# '''ပွမပတိတ် (Output):''' ဟီုဂး၊ ကၠောန်ပ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မွဲမွဲ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ဗီုပြင် ပွမဖန်ဇန် တင်ဂၞင် (Information Processing) 
|-
! ကဆံင် (Stage) !! ဥပမာ (Example) !! ကမၠောန် အဓိက (Key Function)
|-
| Sensory Memory (အာရီုစၟတ်သမ္တီ ခဏ) || ညာတ်ရုပ် က္လာ်ယေန်အာ လျးပၟတ် ပ္ဍဲမတ် || ရပ်ကေတ် တင်ဂၞင် အာရီု (စက္ကဍောတ်တ်) 
|-
| Short-Term Memory (အာရီုစၟတ်သမ္တီ အခိင်ဂၠေအ်) || စၟတ်လဝ် လၟိဟ်ဖုင် သွက်ဂွံ ဆက် || ထိန်သိမ်း တင်ဂၞင် သွက်ဂွံ သုံစောဲ ခဏ (၁၅-၃၀ စက္က)
|-
| Long-Term Memory (အာရီုစၟတ်သမ္တီ အခိင်ဂၠိင်) || မိင် ယၟုညးမွဲတုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် အလုံအယုက် || သိပ်ဂိုင် တင်ဂၞင် သွက် အခိင်အနန္တ
|}

== ၃. အာရီုစၟတ်သမ္တီ (Memory) ==
အာရီုစၟတ်သမ္တီ (Memory) ဂှ် ဒှ် ကဏ္ဍမဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်ရ။ မဝ်ဒေဝ် Atkinson-Shiffrin (၁၉၆၈) ဂှ် ပါ်လဝ် အာရီုစၟတ်သမ္တီ ၃ ပြကာရ။&lt;ref&gt;Atkinson, R. C., &amp; Shiffrin, R. M. (1968). &quot;Human memory: A proposed system and its control processes&quot;. ''The Psychology of Learning and Motivation'', 2, 89-195.&lt;/ref&gt; 
လၟုဟ် တၠပညာတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဂၠိုင်တိုန် လပါ် '''Working Memory''' (အာရီုစၟတ်သမ္တီ လၟေင်ကမၠောန်) မဒှ် ဒၞာဲမရပ်စပ် တင်ဂၞင် ဗွဲမချဳဒရာင် ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် (ဥပမာ - တော် ဂၞန်သင်္ချာ ပ္ဍဲစိုတ်) ရ။ Alan Baddeley ဖန်ဗဒှ်လဝ် မဝ်ဒေဝ် Working Memory မၞုံကဵု Central Executive မထိင်ဒဝ် စက်ယန္တရားလစှ်ေတအ်ရ။ ပွမဝိုတ် (Forgetting) ဂှ် ဒှ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ထုဲထံင် (Interference) ဟွံသေင်မ္ဂး တင်ဂၞင်တအ် ဇြဟ်အိုတ်အာ (Decay) ရ။

== ၄. ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပွမစွံအာရီု (Perception and Attention) ==
'''ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ်''' (Perception) ဝွံ ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် မကံက်အဓိပ္ပါယ် တင်ဂၞင် အာရီု (Sensory information) သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် ပရေင်ပွဳပွူရ။ ဍေဟ်ပါ်လဝ် ၜါနဲ- 
* '''Bottom-up processing:''' လ္ၚတ်နူ အရာမဍောတ်သွတ် တုဲ ပံင်သၟဟ် ဒှ်အာ အရာမဇၞော် (ဥပမာ ညာတ် အက္ခရ်မွဲမ တုဲ ဒှ်အာ ဝေါဟာရ)။
* '''Top-down processing:''' စကာ ပရေင်ဆဵုဂဗ သဇိုင်တြေံ တုဲ ခယျကေတ် အရာမွဲမွဲ (ဥပမာ ဗှ်လိက် ယဝ်ရ မအက္ခရ် ဗၠေတ်ဒၟံင် ညိညလေဝ် ဗှ်ဒးဒၟံင်ဖိုဟ်)။

'''ပွမစွံအာရီု''' (Attention) ဂှ် ဒှ်အရာ မရုဲစှ်ကေတ် တင်ဂၞင် မကိစ္စဇၞော်တုဲ ထောအ်ကၠေအ် တင်ဂၞင် မဟွံကိစ္စတအ်ရ။ သဳအိုရဳ Broadbent's Filter Model ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ်တအ် နွံကဵု ဇိုင်ခံက် (Filter) မွဲ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ညံင်တင်ဂၞင် ဟွံဂွံလုပ်ကၠုင် ဂၠိုင်လောန်အာရ။

== ၅. အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ပွမဟီုဂး (Language and Speech) ==
အရေဝ်ဘာသာ ဂှ် ဒှ်အရာ မတၟေင်အိုတ် သွက်ဂကူ ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် လ္ၚတ် ဗီုလဵု ကောန်မၞိဟ်တအ် ကတ်လ္ၚတ်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပတိတ် အရေဝ်ဘာသာရ (Psycholinguistics)။ တၠပညာ နောမ် ချောမ်သကဳ ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ဇၟာပ်ကောန်ၚာ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် နွံကဵု သၞောတ် ''Language Acquisition Device (LAD)'' ကေုာံ သဒ္ဒါ သဇိုင် (Universal Grammar) နူဂဝ်ဂၠးရ။&lt;ref&gt;Chomsky, N. (1959). &quot;A Review of B. F. Skinner's Verbal Behavior&quot;. ''Language'', 35(1), 26-58.&lt;/ref&gt; 
ပ္ဍဲက္ဍဟ် ကောန်မၞိဟ်ဂှ် ဒၞာဲ မကော်စ Broca's area ဂှ် ဆေင်စပ် ကုပွမပတိတ် အရေဝ်တုဲ၊ Wernicke's area ဂှ် ဆေင်စပ် ကုပွမကၠိုဟ်ခိုဟ် အဓိပ္ပါယ် အရေဝ်ရ။ ယဝ်ဒၞာဲတအ်ဏအ် လီုအာမ္ဂး မလေပ်က္တဵုဒှ် ယဲ Aphasia (ယဲဟီုအရေဝ် ဟွံဂွံ ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠိုဟ်ဟွံမာန်) ရ။

== ၆. ပွမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ကေုာံ ပွမသှ်ပုစ္ဆာ (Decision Making and Problem Solving) ==
ကောန်မၞိဟ်တအ် ဇၟာပ်တ္ၚဲ ဒးဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် (Decisions) ရ။ တၠပညာ Daniel Kahneman (ညးမကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဘဴ) ကဵု Amos Tversky တအ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ်တအ် ဟွံဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု လညာတ်ယုတ္တိ (Logic) လၟိုန်ကာလရ။ ညးတအ် စကာ '''Heuristics''' (နဲကဲ ပရေင်ချပ် ပြဟ်ပြဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠံင်ဍောတ် စိုတ်) မလေပ်ကဵု ဒှ်အာ '''Cognitive Biases''' (ပွမချပ် ဗၠေတ်/လယိုင်လပါ်) ရ။&lt;ref&gt;Tversky, A., &amp; Kahneman, D. (1974). &quot;Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases&quot;. ''Science'', 185(4157), 1124-1131.&lt;/ref&gt;

ဥပမာ- Availability Heuristic (ပွမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု အရာမဂွံဆဵု ပြဟ်အိုတ် ပ္ဍဲစၟတ်သမ္တီ) ဂှ် ပကဵုညံင် မၞိဟ်တအ် ဖေက် က္ၜင်ကျာဒတုံ ဂၠိုင်နူ ကွဳစက်တိုက် (ၜိုန်ရ လၟိဟ်ဒတုံ ကွဳစက် ဂၠိုင်နူ ဗွဲမလောန်ကီုလေဝ်)။ ပွမသှ်ပုစ္ဆာ (Problem Solving) ဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် မစကာ လညာတ်ယုတ္တိ (Algorithms) ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ (Heuristics) တၞဟ်နဂွံ သှ်ပလး တင်ဝါတ်ဂါတ်တအ်ရ။

== ၇. ကွတ်စက် ကေုာံ ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (AI and Cognitive Psychology) ==
[[ကွတ်စက် ပညာ]] (Artificial Intelligence - AI) ကဵု ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ တၠပညာ AI တအ် စကာ မဝ်ဒေဝ် က္ဍဟ်ကောန်မၞိဟ် တၞဟ်နဂွံ ဖန်ဗဒှ် စက်ကောန်ပျူတာ မနွံကဵု ဉာဏ်ပညာရ (ဥပမာ - Neural Networks ကေုာံ Machine Learning)။ တုပ်တဴသာ်ဂှ်ကီု တၠပညာစိုတ်တအ်လေဝ် စကာ AI မဝ်ဒေဝ် တၞဟ်နဂွံ လ္ၚတ်စမ်ၜတ် သဳအိုရဳ ပရေင်ချပ်စင်ခြင် ကောန်မၞိဟ်ရ။ သၞောတ် ''Computational Theory of Mind'' ဂှ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စိုတ်ဝွံ ဒှ် ဆော့ဖ်ဝဲ (Software) တုဲ က္ဍဟ်ဂှ် ဒှ် ဟာဒ်ဝဲ (Hardware) ရ။

== ၈. လွပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍတၞဟ်ဂမၠိုင် (Applications in Other Fields) ==
ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် ဝွံ စကာဒၟံင် ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲကဏ္ဍ နာနာ-
* '''ပရေင်လွဳယဲစိုတ် (Clinical Psychology):''' Cognitive Behavioral Therapy (CBT) ဂှ် ဒှ်နဲကဲ လွဳယဲစိုတ် (ယဲစိုတ်ကျ၊ ယဲဖေက်ဂၟံက်) မစကာ လညာတ် ဒဒှ်ရ &quot;ပရေင်ချပ်စင်ခြင် ဗၠေတ်ဗၠေတ် ဂှ် ပကဵုညံင် ဒှ်ယဲစိုတ်ရ&quot;။ ပြံင်လှာဲ ပရေင်ချပ်မ္ဂး စရိုတ်လေဝ် ပြံင်လှာဲရ။
* '''ပညာပရေင်ပညာ (Educational Psychology):''' စကာ သဳအိုရဳ အာရီုစၟတ်သမ္တီ တၞဟ်နဂွံ ဖန်ဇန် နဲကဲဗ္တောန်လိက် မခိုဟ်အိုတ် (ဥပမာ - Spaced repetition)။
* '''ပရေင်ဥပဒေ (Legal Psychology):''' လ္ၚတ် သက်သဳမတ်ညာတ် (Eyewitness testimony) တုဲ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ အာရီုစၟတ်သမ္တီ မၞိဟ်တအ်ဂှ် လီုလာ် ပြံင်လှာဲ လောဲသွာ ဗွဲမလောန်တုဲ၊ ဟွံထေက်ကဵု ပတှ်ေဖအိုတ်ရ (အတိုင် သုတေသန Elizabeth Loftus)။&lt;ref&gt;Loftus, E. F., &amp; Palmer, J. C. (1974). &quot;Reconstruction of automobile destruction: An example of the interaction between language and memory&quot;. ''Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior'', 13(5), 585-589.&lt;/ref&gt;

== ၉. ပရေင်ပါ်ပါဲ ကေုာံ ပရေင်တေင်ဂြတ် (Criticisms and Limitations) ==
ၜိုန်ရ ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် ဝွံ ကလိဂွံ အံင်ဇၞး ဗွဲမဇၞော်ကီုလေဝ်၊ နွံကဵု ပရေင်ပါ်ပါဲ နာနာသာ်ရ။ 
* '''အရာမကိတ်ညဳ ကုပွဳပွူ (Ecological Validity):''' စမ်ၜတ် သုတေသန ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲ ဓာတ်ခန် (Laboratory) တုဲ ဟွံကိတ်ညဳ ကု ပရေင်ဆဵုဂဗ ပ္ဍဲဘဝဇေတ်တ်။
* '''ဝါဒ စက်ယန္တရား (Computer Metaphor Limitation):''' က္ဍဟ် ကောန်မၞိဟ်ဂှ် တၞဟ်ခြာ နူ ကောန်ပျူတာ ဗွဲမလောန်။ ကောန်ပျူတာတအ် ဟွံမွဲကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotions) ကေုာံ စိုတ်သတိ (Consciousness) မဒှ်အရာ အဓိက ပ္ဍဲပရေင်ချပ် ကောန်မၞိဟ်ရ။
* လ္ၚဵုပါ်ပါဲ ဒဒှ်ရ ပညာဝွံ ဟွံစွံအာရီု လတူ အခိုက်ကၞာ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် မဇီုက္ဍဵု လတူ ပရေင်ချပ်စင်ခြင်တအ်ရ (Vygotsky's sociocultural theory)။

== ၁၀. သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Conclusion and Future Directions) ==
ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် ဂှ် ပြံင်လှာဲလဝ် ဗီုပြင် ကောန်မၞိဟ်တအ် မကၠိုဟ်ခိုဟ် လတူ စိုတ် ကေုာံ က္ဍဟ် ဇကုရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ပညာဝွံ ပံင်သၟဟ် ကု [[နူရဝ်သိပ္ပံ]] (Neuroscience) တုဲ ဒှ်အာ ကဏ္ဍတၟိ မကော်စ '''သိပ္ပံ နူရဝ် အာရီု''' (Cognitive Neuroscience) မစကာ စက်ဗီု fMRI သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ဗီုက္ဍဟ် ကၠောန်ကမၠောန် အခိင်ချပ်စင်ခြင်ရ။ တရဴဂတမ္ဂး၊ ကဏ္ဍဝွံ ဆက်တုဲ မံက်ဂတဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲ ပရေင်ဖန်ဇန် ကွတ်စက်တၟိတၟိ ကေုာံ ပရေင်လွဳယဲစိုတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဗွဲမလှဲလးရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံ အာရီု]]
[[Category:ကဏ္ဍလ္ၚတ် သိပ္ပံ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]

&lt;!-- Navigation Box --&gt;
{| class=&quot;navbox&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; margin-top: 2em; padding: 5px;&quot;
|-
! style=&quot;background: #ccf; padding: 5px;&quot; | [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ ကဏ္ဍလစှ်ေဂမၠိုင် (Branches of Psychology)
|-
| style=&quot;padding: 5px;&quot; | [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive) • [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social) • [[ပညာစိုတ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental) • [[ပညာစိုတ် လွဳယဲ]] (Clinical) • [[ဝါဒစရိုတ်]] (Behaviorism)
|}</text>
      <sha1>j79ei8tpfvxmb1sza2ecwweuwxaffo8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝတ္ထုဇၞော်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12265</id>
    <revision>
      <id>58320</id>
      <parentid>58274</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T14:28:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14353" sha1="svhiag5kao6ynm38rs52j8ftndqhdfn" xml:space="preserve">'''ဝတ္ထုဇၞော်''' ({{lang-en|Novel}}) ဝွံ ဒှ်လိက်ပတ်လဟီု (Prose fiction) မွဲဂကူတုဲ နွံကဵုဇမၠိင်မဂၠိုင်ကဵု မအရေဝ်၊ မချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပရူပရာဘဝမၞိဟ်၊ ဇာတ်လမ်း၊ ဇာတ်ကောင် ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗဂမၠိုင်ရ။ ဝတ္ထုဇၞော်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ချူလဝ် နကဵုလိက်လဟီု (Prose) တုဲ တၞဟ်ခြာကဵု လိက်ကဗျ (Poetry) ရ။ ပ္ဍဲကဵုလိက်ပတ်ဂၠးကဝ်ဂှ် ဝတ္ထုဇၞော်ဝွံ ဒှ်အနုသုခုမလိက်ပတ် မနွံကဵု ဓရ်ဇြဟတ် ဓလီုပ္ဍိုက်မာန် အလုံမွဲဂၠးတိရ။

[[File:Title_page_first_edition_Don_Quijote.jpg|thumb|right|250px|လိက်ဝတ္ထုဇၞော် ဒေါန် ကွိက်သုတ် (Don Quixote) မပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၀၅]]

== တမ်မူလ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
မအရေဝ်အင်္ဂလိက် &quot;Novel&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်အဳတလဳ (Italian) &quot;Novella&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;အရာတၟိ&quot; (New) ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ပရိုင်တၟိ&quot; ရ။&lt;ref&gt;Watt, Ian. ''The Rise of the Novel: Studies in Defoe, Richardson and Fielding''. University of California Press, 1957, p. 9.&lt;/ref&gt; လိက်ဝတ္ထုဇၞော်ဝွံ နွံကဵုလဒက်ပ္တန် မလှဲလးတုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍ၊ ခဏ် (Chapters) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အဓိက အဓိပ္ပါယ်ဝတ္ထုဇၞော်ဂှ် သွက်ဂွံ လဴထ္ၜးပရူပရာမွဲမွဲ နကဵုနဲကဲ အနုသုခုမ၊ သွက်ဂွံ ကဵုပရေင်ဗ္တောန်၊ ပရေင်ဟီုပျုတ် (Satire) ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ် လ္တူဘဝမၞိဟ်တံရ။

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
ဝင်ဝတ္ထုဇၞော်ဝွံ နွံအာယုက် မဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီသၞာံရ။ ပ္ဍဲခေတ်တမၠာတေံ လိက်ပတ်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် လိက်ကဗျ (Epic poetry) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဆ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် (၁၁) ဗွဝ်ကၠံဂှ် ပ္ဍဲဍုင်ဂျပေန်၊ ညးဗြဴမၞုံယၟု '''မုရသာကဳ သဳကဳဗူ''' (Murasaki Shikibu) ချူခၞံလဝ် လိက်ဝတ္ထု &quot;Tale of Genji&quot; (ပရူပရာ ဂျေန်ဂျဳ) တုဲ၊ လိက်ဝွံ စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ဝတ္ထုဇၞော်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ။

[[File:Tale_of_genji.jpg|thumb|left|250px|ဝတ္ထုဇၞော် Tale of Genji ပ္ဍဲခေတ်ဂျပေန် တမၠာ]]

ပ္ဍဲဥရောပမ္ဂး ဝတ္ထုဇၞော် ခေတ်တၟိဂှ် စမံက်ကၠုင် ပ္ဍဲ (၁၇) ဗွဝ်ကၠံရ။ ဝတ္ထု '''ဒေါန် ကွိက်သုတ်''' (Don Quixote) မချူလဝ် နကဵု ညးချူလိက် ဂကူသပိန် (Miguel de Cervantes) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၀၅ ဂှ် ဒှ်ဝတ္ထုဇၞော် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်စပ္တံရ။&lt;ref&gt;McKeon, Michael. ''The Origins of the English Novel, 1600-1740''. Johns Hopkins University Press, 1987, p. 25.&lt;/ref&gt; နူဂှ်မွဲအဆက် ပ္ဍဲ (၁၈) ဗွဝ်ကၠံ လိက်ဝတ္ထုဇၞော်တံ ဇၞော်မောဝ်တိတ်ကၠုင် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲဍုင်အင်္ဂလာန် မပ္တံကဵု ဝတ္ထု Robinson Crusoe တံရ။

== လဒက်ပ္တန် ကေုာံ အင်္ဂလက္ချန်ဂမၠိုင် ==
ဝတ္ထုဇၞော်မွဲ ပေင်စုံမာန်ဂှ် ဒးနွံကဵု အင်္ဂလက္ချန် အဓိက (၅) သာ်ရ။ 
# '''ဇာတ်လမ်း''' (Plot) - ပရူပရာ မက္တဵုဒှ် မဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သ္ကံ။
# '''ဇာတ်ကောင်''' (Character) - ပူဂိုလ် မပါလုပ် ပ္ဍဲဝတ္ထု (ဇာတ်ကောင်အဓိက ကေုာံ ဇာတ်ကောင်သ္ကိုပ်သ္က)။
# '''ဒၞာဲဒတန်''' (Setting) - အခိင်ကာလ ကေုာံ ဒၞာဲဝါသ မက္တဵုဒှ် ဇာတ်လမ်း။
# '''ပရူပရာအဓိက''' (Theme) - တင်သ္ဂုတ်သွာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကသပ်လညာတ် မချူလဝ် ဝတ္ထုဂှ်။
# '''နဲကဲလဴထ္ၜး''' (Point of View) - ညးမလဴထ္ၜး ပရူဂှ် (ပူဂိုလ်ပထမ &quot;အဲ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး ပူဂိုလ်တတိယ &quot;ညး&quot;)။&lt;ref&gt;Forster, E.M. ''Aspects of the Novel''. Harcourt, Brace &amp; Company, 1927, p. 42.&lt;/ref&gt;

== ဂကူဝတ္ထုဇၞော်ဂမၠိုင် ==
ဝတ္ထုဇၞော်တံဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ဂကူဗွဲမဂၠိုင် အတိုင်ပရူပရာ ညးတံရ။ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်သ္ၚိအင် ထ္ၜးလဝ် ဂကူဝတ္ထုဇၞော် မပြာကတ်ဂမၠိုင်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ဂကူဝတ္ထု (Genre) !! အဓိပ္ပါယ် (Description) !! ဥပမာ ဝတ္ထုဒယှ် (Examples)
|-
| '''ပရေင်ဆာန်''' (Romance) || ပရူပရာ မဆေင်ကဵု ပရေင်ဆာန်ကၟိန် အကြာမၞိဟ်တြုံ ကဵု မၞိဟ်ဗြဴ။ || ''Pride and Prejudice'' (Jane Austen)
|-
| '''ဝင်တမၠာ''' (Historical) || ဝတ္ထု မချူလဝ် သ္ပအဓိက ကဵု အခိင်ကာလ ပ္ဍဲဝင် မက္တဵုဒှ်လဝ် ဍာံဍာံ။ || ''War and Peace'' (Leo Tolstoy)
|-
| '''စိတ္တဗေဒ''' (Psychological) || ဝတ္ထု မလ္ၚတ်ပရူ လညာတ်စိုတ်၊ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ကေုာံ ကသပ်ဇာတ်ကောင်တံ။ || ''Crime and Punishment'' (Fyodor Dostoevsky)
|-
| '''သိပ္ပံ''' (Science Fiction) || ဝတ္ထု မဆေင်ကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ နဲကဲသိပ္ပံ၊ ဂၠးတိတၞဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး အနာဂတ်။ || ''Dune'' (Frank Herbert)
|-
| '''ကၞက်ဓဝိင်''' (Mystery / Thriller) || ပရူပရာ မဒးဂၠာဲသွဟ် သွက်ဒုဟ်ဒဏ်၊ ပရေင်ဂစိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရူမဓလုက်လဝ်တံ။ || ''The Hound of the Baskervilles'' (Arthur Conan Doyle)
|}

== ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲခေတ်အလယ် ==
အခိင်ခေတ်အလယ် (Middle Ages) ကဵု ခေတ်ကလေင်ဂျိုင် (Renaissance) ဂှ် ပရေင်ချူဝတ္ထုတံ ပြံင်လှာဲကၠုင် နူကဵု ပရူဒေဝတဴ ကဵု သၟိင်ဨကရာဇ်တံဂှ် စပြံင်လှာဲချူကၠုင် ပရူမၞိဟ်သာမညတံရ။ မပ္တံကဵု လိက် ''Decameron'' နူအဳတလဳဂှ် ဒှ်ခရိုင် ဇၞော်မောဝ် ဝတ္ထုဇၞော် ပ္ဍဲခေတ်ဂှ်ရ။

== ဝတ္ထုဇၞော် ခေတ်တၟိ (၁၈ - ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ) ==
ပ္ဍဲ (၁၈) ကဵု (၁၉) ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒှ်အခိင် ထဝ် သွက်ဝတ္ထုဇၞော်ရ။ စက်တက်လိက်ဂမၠိုင် က္တဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ မၞိဟ်ဗှ်လိက်တံ ဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဏံ ဝတ္ထုဇၞော်ဂမၠိုင် တွံထ္ၜးကၠုင် ပရူဘဝ မၞိဟ်ကဆံင်လဒေါဝ် (Middle class) ရ။ Charles Dickens, Jane Austen, ကေုာံ ညးချူလိက် ရုရှာ ညံင်ရဴ Leo Tolstoy တံ က္တဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ လိက်ပတ် ဝတ္ထုဇၞော်ဝွံ ဒှ်ကၠုင် လိက်ပတ် မၞိဟ်ဒးစိုတ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ。&lt;ref&gt;Lukács, György. ''The Theory of the Novel''. MIT Press, 1971, p. 56.&lt;/ref&gt;

== ဝတ္ထုဇၞော် ကေုာံ စိုတ်ပညာ ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ==
စိုပ် (၂၀) ဗွဝ်ကၠံ လညာတ်ဝတ္ထုဇၞော် ပြံင်လှာဲအာ မွဲဗီုပၠန်ရ။ ပရေင်ချူလိက် နဲကဲတၟိ မကော်ခဴစ &quot;Stream of consciousness&quot; (ဇွောဝ်လညာတ်စိုတ်) မံက်ကၠုင်ရ။ ညးချူလိက် ညံင်ရဴ Virginia Woolf ကဵု James Joyce တံ ဟွံချူ ဇာတ်လမ်း အတိုင်လၟေင်အခိင်တုဲ ချူဗၟံက်ထ္ၜး စိုတ်မချပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲက္ဍဟ် ဇာတ်ကောင်တံရ။

== ဝတ္ထုဇၞော် ခေတ်လက္ကရဴ (Post-modern) ==
ဝတ္ထုဇၞော် ခေတ်လက္ကရဴ (Postmodernism) ဝွံ ပလီုထောံ သၞောဝ်လဒက်ပ္တန် ဝတ္ထုခေတ်တြေံတံရ။ ဝတ္ထုတံဝွံ ပါလုပ်ကၠုင် နဲကဲ &quot;Magical Realism&quot; (ပရေင်မဍာံ နွံကဵု ဣဒ္ဓိအနုဘဴ) ညံင်ရဴ လိက် Gabriel García Márquez ချူလဝ် ''One Hundred Years of Solitude'' တံရ။ ညးချူလိက်တံ တီလဝ် ဒဒှ်ရ ညးတံ ချူဒၟံင်ဝတ္ထုတုဲ ကလေင်ချူပရူ ညးချူလိက်ပၠန် (Metafiction) လေဝ် နွံရ။&lt;ref&gt;Burgess, Anthony. ''The Novel Now: A Guide to Contemporary Fiction''. W.W. Norton, 1967, p. 88.&lt;/ref&gt;

== လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ဝတ္ထုဇၞော် ==
ပ္ဍဲလိက်ပတ်မန်လေဝ် ဝတ္ထုဇၞော်ဂှ် လုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲခေတ်လက္ကရဴဏံကီုရ။ ပ္ဍဲခေတ်တမၠာ လိက်မန်တံဂှ် ဒှ်လိက်ဇာတ် (ဇာတ်နိပါတ်) ကေုာံ လိက်ကဗျ (လင်္ကာ) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဆ္ဂး ပ္ဍဲခေတ်တၟိဏံ ညးချူလိက်မန်ဂမၠိုင် စချူကၠုင် ဝတ္ထုဇၞော် နကဵု လိက်လဟီု (Prose) မဆေင်ကဵု ပရေင်ဘဝ၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ဆာန်ဂမၠိုင်ရ။ လိက်ဝတ္ထုမန်တံဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ကၠာဲဘာသာ လိက်ဝတ္ထု နူဘာသာဗၟာ ကေုာံ အင်္ဂလိက်တံတုဲ ဗွဲကြဴ ညးချူလိက်မန်တံ အလဵုဇကု ဖန်ဗဒှ် ချူခၞံကၠုင် ဝတ္ထုဇၞော် ဂကူမန် ဍာံဍာံဂမၠိုင်ရ။

== နိဂီု ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်အနာဂတ် ==
ဝတ္ထုဇၞော်ဝွံ ဆက်ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင်တွဵုရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Age) ဏံမ္ဂး လိက်ဝတ္ထုတံဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နဒဒှ် လိက်အဳလက်ထရောနစ် (E-books) ကေုာံ အသံလိက် (Audiobooks) ရ။ ၜိုန်ရ နဲကဲလဴထ္ၜး ပြံင်လှာဲအာကီုလေဝ်၊ အစောံသတ္တိ ဝတ္ထုဇၞော် မသ္ပကဵု ညံင်မၞိဟ်တံ ဂွံကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူဘဝ ကေုာံ မဖန်ဗဒှ်ကဵု ဓရ်ဆာန်ဍူဂှ် ဟွံယုတ်သ္ဇိုင်အာ တွဵုရ။

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

{{Navbox
| name = လိက်ပတ်
| title = [[လိက်ပတ်]] ကေုာံ [[အနုသုခုမ]]
| state = uncollapsed
| list1 = [[ဝတ္ထု]] &amp;bull; [[ဝတ္ထုဇၞော်]] &amp;bull; [[ဝတ္ထုဂၠေံ]] &amp;bull; [[ကဗျ]] &amp;bull; [[ထ္ၜးဇာတ်]] &amp;bull; [[လိက်ပရေင်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ဝတ္ထုဇၞော်}}
[[Category:လိက်ပတ်]]
[[Category:ဝတ္ထု]]
[[Category:လိက်ပတ်ဂၠးကဝ်]]
[[Category:အနုသုခုမ]]</text>
      <sha1>svhiag5kao6ynm38rs52j8ftndqhdfn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58321</id>
      <parentid>58320</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T14:28:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14356" sha1="jql82d9egjmqjz8ysq9xfhl4umtyxdj" xml:space="preserve">'''ဝတ္ထုဇၞော်''' ({{lang-en|Novel}}) ဝွံ ဒှ်လိက်ပတ်လဟီု (Prose fiction) မွဲဂကူတုဲ နွံကဵုဇမၠိင်မဂၠိုင်ကဵု မအရေဝ်၊ မချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပရူပရာဘဝမၞိဟ်၊ ဇာတ်လမ်း၊ ဇာတ်ကောင် ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗဂမၠိုင်ရ။ ဝတ္ထုဇၞော်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ချူလဝ် နကဵုလိက်လဟီု (Prose) တုဲ တၞဟ်ခြာကဵု လိက်ကဗျ (Poetry) ရ။ ပ္ဍဲကဵုလိက်ပတ်ဂၠးကဝ်ဂှ် ဝတ္ထုဇၞော်ဝွံ ဒှ်အနုသုခုမလိက်ပတ် မနွံကဵု ဓရ်ဇြဟတ် ဓလီုပ္ဍိုက်မာန် အလုံမွဲဂၠးတိရ။

[[File:Title_page_first_edition_Don_Quijote.jpg|thumb|right|250px|လိက်ဝတ္ထုဇၞော် ဒေါန် ကွိက်သုတ် (Don Quixote) မပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၀၅]]

== တမ်မူလ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
မအရေဝ်အင်္ဂလိက် &quot;Novel&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်အဳတလဳ (Italian) &quot;Novella&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;အရာတၟိ&quot; (New) ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ပရိုင်တၟိ&quot; ရ။&lt;ref&gt;Watt, Ian. ''The Rise of the Novel: Studies in Defoe, Richardson and Fielding''. University of California Press, 1957, p. 9.&lt;/ref&gt; လိက်ဝတ္ထုဇၞော်ဝွံ နွံကဵုလဒက်ပ္တန် မလှဲလးတုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍ၊ ခဏ် (Chapters) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အဓိက အဓိပ္ပါယ်ဝတ္ထုဇၞော်ဂှ် သွက်ဂွံ လဴထ္ၜးပရူပရာမွဲမွဲ နကဵုနဲကဲ အနုသုခုမ၊ သွက်ဂွံ ကဵုပရေင်ဗ္တောန်၊ ပရေင်ဟီုပျုတ် (Satire) ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ် လ္တူဘဝမၞိဟ်တံရ။

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
ဝင်ဝတ္ထုဇၞော်ဝွံ နွံအာယုက် မဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီသၞာံရ။ ပ္ဍဲခေတ်တမၠာတေံ လိက်ပတ်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် လိက်ကဗျ (Epic poetry) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဆ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် (၁၁) ဗွဝ်ကၠံဂှ် ပ္ဍဲဍုင်ဂျပေန်၊ ညးဗြဴမၞုံယၟု '''မုရသာကဳ သဳကဳဗူ''' (Murasaki Shikibu) ချူခၞံလဝ် လိက်ဝတ္ထု &quot;Tale of Genji&quot; (ပရူပရာ ဂျေန်ဂျဳ) တုဲ၊ လိက်ဝွံ စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ဝတ္ထုဇၞော်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ။

[[File:Tale_of_genji.jpg|thumb|left|250px|ဝတ္ထုဇၞော် Tale of Genji ပ္ဍဲခေတ်ဂျပေန် တမၠာ]]

ပ္ဍဲဥရောပမ္ဂး ဝတ္ထုဇၞော် ခေတ်တၟိဂှ် စမံက်ကၠုင် ပ္ဍဲ (၁၇) ဗွဝ်ကၠံရ။ ဝတ္ထု '''ဒေါန် ကွိက်သုတ်''' (Don Quixote) မချူလဝ် နကဵု ညးချူလိက် ဂကူသပိန် (Miguel de Cervantes) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၀၅ ဂှ် ဒှ်ဝတ္ထုဇၞော် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်စပ္တံရ။&lt;ref&gt;McKeon, Michael. ''The Origins of the English Novel, 1600-1740''. Johns Hopkins University Press, 1987, p. 25.&lt;/ref&gt; နူဂှ်မွဲအဆက် ပ္ဍဲ (၁၈) ဗွဝ်ကၠံ လိက်ဝတ္ထုဇၞော်တံ ဇၞော်မောဝ်တိတ်ကၠုင် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲဍုင်အင်္ဂလာန် မပ္တံကဵု ဝတ္ထု Robinson Crusoe တံရ။

== လဒက်ပ္တန် ကေုာံ အင်္ဂလက္ချန်ဂမၠိုင် ==
ဝတ္ထုဇၞော်မွဲ ပေင်စုံမာန်ဂှ် ဒးနွံကဵု အင်္ဂလက္ချန် အဓိက (၅) သာ်ရ။ 
# '''ဇာတ်လမ်း''' (Plot) - ပရူပရာ မက္တဵုဒှ် မဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သ္ကံ။
# '''ဇာတ်ကောင်''' (Character) - ပူဂိုလ် မပါလုပ် ပ္ဍဲဝတ္ထု (ဇာတ်ကောင်အဓိက ကေုာံ ဇာတ်ကောင်သ္ကိုပ်သ္က)။
# '''ဒၞာဲဒတန်''' (Setting) - အခိင်ကာလ ကေုာံ ဒၞာဲဝါသ မက္တဵုဒှ် ဇာတ်လမ်း။
# '''ပရူပရာအဓိက''' (Theme) - တင်သ္ဂုတ်သွာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကသပ်လညာတ် မချူလဝ် ဝတ္ထုဂှ်။
# '''နဲကဲလဴထ္ၜး''' (Point of View) - ညးမလဴထ္ၜး ပရူဂှ် (ပူဂိုလ်ပထမ &quot;အဲ&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး ပူဂိုလ်တတိယ &quot;ညး&quot;)။&lt;ref&gt;Forster, E.M. ''Aspects of the Novel''. Harcourt, Brace &amp; Company, 1927, p. 42.&lt;/ref&gt;

== ဂကူဝတ္ထုဇၞော်ဂမၠိုင် ==
ဝတ္ထုဇၞော်တံဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ဂကူဗွဲမဂၠိုင် အတိုင်ပရူပရာ ညးတံရ။ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်သ္ၚိအင် ထ္ၜးလဝ် ဂကူဝတ္ထုဇၞော် မပြာကတ်ဂမၠိုင်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ဂကူဝတ္ထု (Genre) !! အဓိပ္ပါယ် (Description) !! ဥပမာ ဝတ္ထုဒယှ် (Examples)
|-
| '''ပရေင်ဆာန်''' (Romance) || ပရူပရာ မဆေင်ကဵု ပရေင်ဆာန်ကၟိန် အကြာမၞိဟ်တြုံ ကဵု မၞိဟ်ဗြဴ။ || ''Pride and Prejudice'' (Jane Austen)
|-
| '''ဝင်တမၠာ''' (Historical) || ဝတ္ထု မချူလဝ် သ္ပအဓိက ကဵု အခိင်ကာလ ပ္ဍဲဝင် မက္တဵုဒှ်လဝ် ဍာံဍာံ။ || ''War and Peace'' (Leo Tolstoy)
|-
| '''စိတ္တဗေဒ''' (Psychological) || ဝတ္ထု မလ္ၚတ်ပရူ လညာတ်စိုတ်၊ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ကေုာံ ကသပ်ဇာတ်ကောင်တံ။ || ''Crime and Punishment'' (Fyodor Dostoevsky)
|-
| '''သိပ္ပံ''' (Science Fiction) || ဝတ္ထု မဆေင်ကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ နဲကဲသိပ္ပံ၊ ဂၠးတိတၞဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး အနာဂတ်။ || ''Dune'' (Frank Herbert)
|-
| '''ကၞက်ဓဝိင်''' (Mystery / Thriller) || ပရူပရာ မဒးဂၠာဲသွဟ် သွက်ဒုဟ်ဒဏ်၊ ပရေင်ဂစိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရူမဓလုက်လဝ်တံ။ || ''The Hound of the Baskervilles'' (Arthur Conan Doyle)
|}

== ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲခေတ်အလယ် ==
အခိင်ခေတ်အလယ် (Middle Ages) ကဵု ခေတ်ကလေင်ဂျိုင် (Renaissance) ဂှ် ပရေင်ချူဝတ္ထုတံ ပြံင်လှာဲကၠုင် နူကဵု ပရူဒေဝတဴ ကဵု သၟိင်ဨကရာဇ်တံဂှ် စပြံင်လှာဲချူကၠုင် ပရူမၞိဟ်သာမညတံရ။ မပ္တံကဵု လိက် ''Decameron'' နူအဳတလဳဂှ် ဒှ်ခရိုင် ဇၞော်မောဝ် ဝတ္ထုဇၞော် ပ္ဍဲခေတ်ဂှ်ရ။

== ဝတ္ထုဇၞော် ခေတ်တၟိ (၁၈ - ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ) ==
ပ္ဍဲ (၁၈) ကဵု (၁၉) ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒှ်အခိင် ထဝ် သွက်ဝတ္ထုဇၞော်ရ။ စက်တက်လိက်ဂမၠိုင် က္တဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ မၞိဟ်ဗှ်လိက်တံ ဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဏံ ဝတ္ထုဇၞော်ဂမၠိုင် တွံထ္ၜးကၠုင် ပရူဘဝ မၞိဟ်ကဆံင်လဒေါဝ် (Middle class) ရ။ Charles Dickens, Jane Austen, ကေုာံ ညးချူလိက် ရုရှာ ညံင်ရဴ Leo Tolstoy တံ က္တဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ လိက်ပတ် ဝတ္ထုဇၞော်ဝွံ ဒှ်ကၠုင် လိက်ပတ် မၞိဟ်ဒးစိုတ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ。&lt;ref&gt;Lukács, György. ''The Theory of the Novel''. MIT Press, 1971, p. 56.&lt;/ref&gt;

== ဝတ္ထုဇၞော် ကေုာံ စိုတ်ပညာ ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ==
စိုပ် (၂၀) ဗွဝ်ကၠံ လညာတ်ဝတ္ထုဇၞော် ပြံင်လှာဲအာ မွဲဗီုပၠန်ရ။ ပရေင်ချူလိက် နဲကဲတၟိ မကော်ခဴစ &quot;Stream of consciousness&quot; (ဇွောဝ်လညာတ်စိုတ်) မံက်ကၠုင်ရ။ ညးချူလိက် ညံင်ရဴ Virginia Woolf ကဵု James Joyce တံ ဟွံချူ ဇာတ်လမ်း အတိုင်လၟေင်အခိင်တုဲ ချူဗၟံက်ထ္ၜး စိုတ်မချပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲက္ဍဟ် ဇာတ်ကောင်တံရ။

== ဝတ္ထုဇၞော် ခေတ်လက္ကရဴ (Post-modern) ==
ဝတ္ထုဇၞော် ခေတ်လက္ကရဴ (Postmodernism) ဝွံ ပလီုထောံ သၞောဝ်လဒက်ပ္တန် ဝတ္ထုခေတ်တြေံတံရ။ ဝတ္ထုတံဝွံ ပါလုပ်ကၠုင် နဲကဲ &quot;Magical Realism&quot; (ပရေင်မဍာံ နွံကဵု ဣဒ္ဓိအနုဘဴ) ညံင်ရဴ လိက် Gabriel García Márquez ချူလဝ် ''One Hundred Years of Solitude'' တံရ။ ညးချူလိက်တံ တီလဝ် ဒဒှ်ရ ညးတံ ချူဒၟံင်ဝတ္ထုတုဲ ကလေင်ချူပရူ ညးချူလိက်ပၠန် (Metafiction) လေဝ် နွံရ။&lt;ref&gt;Burgess, Anthony. ''The Novel Now: A Guide to Contemporary Fiction''. W.W. Norton, 1967, p. 88.&lt;/ref&gt;

== လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ဝတ္ထုဇၞော် ==
ပ္ဍဲလိက်ပတ်မန်လေဝ် ဝတ္ထုဇၞော်ဂှ် လုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲခေတ်လက္ကရဴဏံကီုရ။ ပ္ဍဲခေတ်တမၠာ လိက်မန်တံဂှ် ဒှ်လိက်ဇာတ် (ဇာတ်နိပါတ်) ကေုာံ လိက်ကဗျ (လင်္ကာ) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဆ္ဂး ပ္ဍဲခေတ်တၟိဏံ ညးချူလိက်မန်ဂမၠိုင် စချူကၠုင် ဝတ္ထုဇၞော် နကဵု လိက်လဟီု (Prose) မဆေင်ကဵု ပရေင်ဘဝ၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ဆာန်ဂမၠိုင်ရ။ လိက်ဝတ္ထုမန်တံဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ကၠာဲဘာသာ လိက်ဝတ္ထု နူဘာသာဗၟာ ကေုာံ အင်္ဂလိက်တံတုဲ ဗွဲကြဴ ညးချူလိက်မန်တံ အလဵုဇကု ဖန်ဗဒှ် ချူခၞံကၠုင် ဝတ္ထုဇၞော် ဂကူမန် ဍာံဍာံဂမၠိုင်ရ။

== နိဂီု ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်အနာဂတ် ==
ဝတ္ထုဇၞော်ဝွံ ဆက်ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင်တွဵုရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Age) ဏံမ္ဂး လိက်ဝတ္ထုတံဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နဒဒှ် လိက်အဳလက်ထရောနစ် (E-books) ကေုာံ အသံလိက် (Audiobooks) ရ။ ၜိုန်ရ နဲကဲလဴထ္ၜး ပြံင်လှာဲအာကီုလေဝ်၊ အစောံသတ္တိ ဝတ္ထုဇၞော် မသ္ပကဵု ညံင်မၞိဟ်တံ ဂွံကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူဘဝ ကေုာံ မဖန်ဗဒှ်ကဵု ဓရ်ဆာန်ဍူဂှ် ဟွံယုတ်သ္ဇိုင်အာ တွဵုရ။

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

{{Navbox
| name = လိက်ပတ်
| title = [[လိက်ပတ်]] ကေုာံ [[အနုသုခုမ]]
| state = uncollapsed
| list1 = [[ဝတ္ထု]] &amp;bull; [[ဝတ္ထုဇၞော်]] &amp;bull; [[ဝတ္ထုဇမၠေံ]] &amp;bull; [[ကဗျ]] &amp;bull; [[ထ္ၜးဇာတ်]] &amp;bull; [[လိက်ပရေင်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ဝတ္ထုဇၞော်}}
[[Category:လိက်ပတ်]]
[[Category:ဝတ္ထု]]
[[Category:လိက်ပတ်ဂၠးကဝ်]]
[[Category:အနုသုခုမ]]</text>
      <sha1>jql82d9egjmqjz8ysq9xfhl4umtyxdj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပုံဒဏ္ဍာရဳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12304</id>
    <revision>
      <id>58322</id>
      <timestamp>2026-10-13T14:30:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox | title = ပုံဒဏ္ဍာရဳ (Mythology) | image = File:Creation of the Sun and Moon face detail.jpg | image_size = 250px | caption = ပုံဒဏ္ဍာရဳ ဒက်ပ္တန်ဂၠးတိ ကေုာံ တ္ၚဲသၟိင်ဂိတု | label1 = ပရေင်စိုတ်ဓါတ် | data1 = ပတှ်ေ၊ သာသနာ ကေုာံ အခိုက်က...&quot;</comment>
      <origin>58322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11789" sha1="l18m3hd07uo1a7pquwnbc6b4lmnhdn4" xml:space="preserve">{{Infobox
| title = ပုံဒဏ္ဍာရဳ (Mythology)
| image = File:Creation of the Sun and Moon face detail.jpg
| image_size = 250px
| caption = ပုံဒဏ္ဍာရဳ ဒက်ပ္တန်ဂၠးတိ ကေုာံ တ္ၚဲသၟိင်ဂိတု
| label1 = ပရေင်စိုတ်ဓါတ်
| data1 = ပတှ်ေ၊ သာသနာ ကေုာံ အခိုက်ကၞာ
| label2 = တမ်မူလ
| data2 = ခေတ်တမၠာ၊ ဝင်မၞိဟ်ဂၠးတိ
| label3 = ဂကူ
| data3 = ပုံအာဂီု၊ ပုံဒဏ္ဍာရဳ၊ ရာဇာဝင်
| label4 = လိက်ပတ် အဓိက
| data4 = [[အဳလဳယေတ်]]၊ [[ရာမယဏ]]၊ [[မဟာဘာရတ]]
}}

'''ပုံဒဏ္ဍာရဳ''' ({{lang-en|Mythology}}) ဝွံ ဒှ်ပကောံပကေဝ် ပုံအာဂီု မဆေင်စပ်ကဵု အခိုက်ကၞာ၊ ပရေင်ပတှ်ေ၊ သာသနာ ကေုာံ ဝင်အတိက် ဂကူမၞိဟ်တံရ။ ပုံဒဏ္ဍာရဳတံဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် လဴထ္ၜးပရူ ကျာ်၊ ဒေဝတဴ၊ သၟိင်တၠ၊ ကေုာံ သတ်တမၠာဂမၠိုင်တုဲ သွက်ဂွံပံက်အဓိပ္ပါယ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် သဘာဝ၊ ဂၠးတိ၊ ကေုာံ ယေန်သၞာင်မၞိဟ်တံရ။ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပုံ&quot; ဝွံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဇာတ်လမ်း ဟွံသေင်မ္ဂး ရုပ်ဝတ္ထုတုဲ &quot;ဒဏ္ဍာရဳ&quot; ဝွံ ကၠုင်နူအရေဝ် မဆေင်ကဵု ပရေင်အသဝ် သဘာဝလောကဳရ။

== ပဏာမ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
ပုံဒဏ္ဍာရဳဂှ် ဟွံသေင်ကဵု ပုံပလောအ် ဆသၟးရ၊ ဍေံဒှ် ဍာ်ဒကေဝ် ယေန်သၞာင် မၞိဟ်တံ မသှ်ပတိတ် သွဟ် ဂၠးတိပိုဲဏအ် ဗီုလဵု က္တဵုဒှ်ကၠုင်ရော၊ သတ်မၞိဟ်တံ ဗီုလဵု က္တဵုဒှ်ကၠုင်ရော စနူကဵု တမ်ရးရ။ အ္စာသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ယေန်သၞာင်တံ သ္ဂးလဝ် ပုံဒဏ္ဍာရဳဝွံ ဒှ်သ္ၚိအင် မဂိုင်ဒေပ်လဝ် လညာတ်၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ၚုဟ်မး ဂကူမၞိဟ်တံ ပ္ဍဲခေတ်တမၠာရ။&lt;ref&gt;Campbell, Joseph. *The Hero with a Thousand Faces*. Princeton University Press, 1949.&lt;/ref&gt;

== ဇာတိတမ်မူလ ကေုာံ ဝင် ==
ဝင်ပုံဒဏ္ဍာရဳဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူအခိင် မၞိဟ်တံ စက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ။ ကၠာဟွံဂွံ စကာလိက်ပတ်ဏီဂှ် ပုံဒဏ္ဍာရဳတံ ပြးဇးအာ နကဵုနဲကဲ တွဟ်ပါင် (Oral tradition) နူမွဲတၞောဝ် စိုပ်မွဲတၞောဝ်ရ။ အခိင်ကာလ မၞိဟ်တံ စကောံသၟဟ် ဒက်ပ္တန် ကွာန် ဍုင် ကေုာံ အေန်ပါယာဂမၠိုင်ဂှ် ပုံဒဏ္ဍာရဳတံ ဒှ်ကၠုင် ဒြဟတ်ဇီုကၠာဲ ပရေင်သာသနာ ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေရ။&lt;ref&gt;Eliade, Mircea. *Myth and Reality*. Harper &amp; Row, 1963.&lt;/ref&gt;

== ဂကူပုံဒဏ္ဍာရဳဂမၠိုင် ==
ပုံဒဏ္ဍာရဳတံ ပါ်ပရးလဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ကဵု ဂကူ နွံတဴရ -
* '''ပုံဒဏ္ဍာရဳ ဒက်ပ္တန်''' (Creation Myths): ပုံမလဴထ္ၜး ပရူဂၠးတိ ကေုာံ စက္ကဝါ မက္တဵုဒှ်ကၠုင်။
* '''ပုံဒဏ္ဍာရဳ လအိတ်ဂၠးတိ''' (Eschatological Myths): ပုံမလဴထ္ၜး ပရူဂၠးတိ မလေင်လီုလာ် (ဥပမာ - Ragnarok ပ္ဍဲပုံဒဏ္ဍာရဳ Norse)။
* '''ပုံဒဏ္ဍာရဳ တၠအစောန်''' (Hero Myths): ပုံမလဴထ္ၜး ပရူသၟိင်တၠ ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်စောန် (ဥပမာ - သၟိင်အသး၊ ရာမ)။

== ပုံဒဏ္ဍာရဳ ဂၠးတိ (ရးဥရောပ) ==
ပ္ဍဲရးဥရောပမ္ဂး ပုံဒဏ္ဍာရဳ ဂရိတ် (Greek Mythology) ကေုာံ ရောမ (Roman Mythology) တံ ပြာကတ်အိုတ်ရ။ ဒေဝတဴ ဇုသ် (Zeus)၊ အပိုလဝ် (Apollo) ကေုာံ အေတှဳနာ (Athena) တံဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲဝင်ယေန်သၞာင် ဥရောပ ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ပတောံၜတ် ဒေဝတဴ ပုံဒဏ္ဍာရဳ ဂၠးတိ
|-
! ဌာန်ရာသဳ
! ဂရိတ် (Greek)
! ရောမ (Roman)
! အိန္ဒိယ (Hindu)
|-
| ကျာ်/သၟိင်အကာသ
| ဇုသ် (Zeus)
| ဂျူပဳတာ (Jupiter)
| အိန် (Indra)
|-
| ကျာ်သၟိင်ဍာ်
| ပဝ်သုဲဒေါန် (Poseidon)
| နေပ်ကျောန် (Neptune)
| ဝရုဏ (Varuna)
|-
| ကျာ်ပရေင်ဆာန်
| အာဖရဝ်ဒိုက် (Aphrodite)
| ဗဳနသ် (Venus)
| ရတဳ (Rati)
|}

== ပုံဒဏ္ဍာရဳ ရးအာရှ ==
ရးအာရှဝွံ နွံကဵု ပုံဒဏ္ဍာရဳ မလှဲလး ဗွဲမလောန်ရ။ ပ္ဍဲအိန္ဒိယမ္ဂး ပုံဒဏ္ဍာရဳ ဟိန္ဒူ (Hindu Mythology) ဂှ် ဒှ်တိုင်ခဳ အဓိကရ။ ကျာ်ဗြီု၊ ကျာ်နာရဲ ကေုာံ ကျာ်သဳဝ တံဝွံ ဒှ်ဒေဝတဴ အဓိကရ။ တုပ်တဴသာ်ဂှ်ကီု ပ္ဍဲဍုင်ကြုက်လေဝ် ပုံဒဏ္ဍာရဳ နဂါး ကေုာံ သၟိင်အိန်ကြုက်တံ ပြာကတ်လောန်ရ။&lt;ref&gt;Graves, Robert. *The Greek Myths*. Penguin Books, 1955.&lt;/ref&gt;

== ပုံဒဏ္ဍာရဳ မန် ကေုာံ အာရှအဂၞဲ ==
ဂကူမန်ပိုဲ နွံကဵု ပုံဒဏ္ဍာရဳ ကေုာံ အာဂီု ဝင်ဇကုကဵုဇကုရ။ ဥပမာ - ပရူပတန်ဍုင်ဟံသာဝတဳ ကေုာံ ဟံသာၜါ မဍုန်လ္တူတိတၞုင်၊ ပရူသၟိင်မက္ဍိုပ်မၞိဟ် ကိုန်စိင် (သၟိင်သိၚ်္ဂပတိ) တံဝွံ ဒှ်ပုံဒဏ္ဍာရဳ မပံက်ထ္ၜး ယေန်သၞာင် ဂကူမန်ရ။ ပ္ဍဲအာရှအဂၞဲမ္ဂး ပုံဒဏ္ဍာရဳ နဂါး၊ ဂဠုန် ကေုာံ ကိန္နရဳ တံဂှ် ပါလုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲအနုသုခုမ ကေုာံ ဓဇိပ်ရုပ်ဂမၠိုင်ရ။

== မဟာဘာရတ ကေုာံ ရာမယဏ ==
ပြကိုဟ် မဟာဘာရတ ကေုာံ ရာမယဏ ဂှ် ဒှ်လင်္ကာ ပုံဒဏ္ဍာရဳ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ။ လိက်ပတ် သီုၜါဏအ် ကၠုင်နူ အိန္ဒိယတုဲ ဓလီုလဝ် ရးအာရှအဂၞဲ သီုကဵု ဍုင်မန်၊ ဗၟာ၊ သေံ ကေုာံ အေန်ဒဝ်နဳယှာ ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ ပုံရာမ၊ နင်သဳဒါ ကေုာံ ဒသဂြဳဝ (ဒသဂိရိ) ဝွံ မၞိဟ်တီဂၠိုင်အိုတ်ရ။

== လိက်ပတ် ကေုာံ အနုသုခုမ ==
ပုံဒဏ္ဍာရဳဂှ် ဒှ်ရိုဟ်ကၞက် လိက်ပတ် ကေုာံ အနုသုခုမ ရ။ ရုပ်ပါန်ခဳ၊ ရုပ်စုတ်ပုတ် နူခေတ်တမၠာ ဗီုကဵု ကျာ်အန်ကောရ်ဝတ် (Angkor Wat) ပ္ဍဲကမ္ဗောဒဳယာဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ပုံဒဏ္ဍာရဳ ဟိန္ဒူဖအိုတ်ရ။

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ရသ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
အ္စာစိတ္တဗေဒ ဗီုကဵု Carl Jung တံ သ္ဂးလဝ် ပုံဒဏ္ဍာရဳဝွံ ဒှ် &quot;Collective Unconscious&quot; (ပရေင်စိုတ်ဓါတ် မပံင်သၟဟ်) ဂကူမၞိဟ်တံရ။ ရုပ်သာ် (Archetypes) ဗီုကဵု တၠအစောန်၊ အ္စာဇၞော်၊ ကေုာံ သၟိင်ဒမြိုဟ် တံဝွံ က္တဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲပုံဒဏ္ဍာရဳ ဇၟာပ်ဇၟာပ်ဂကူရ။&lt;ref&gt;Jung, Carl G. *Archetypes and the Collective Unconscious*. Routledge, 1959.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲခေတ်တၟိ ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ပုံဒဏ္ဍာရဳတံဝွံ လီုလာ်အာ ဟွံသေင်၊ ပြံင်လှာဲစိုပ်အာ ပ္ဍဲရုပ်ဒမျိုင်၊ ဝတ္ထု လိက်ပတ် ကေုာံ ကပေါတ်ဂလိုင်စိုတ် (Video Games) တံရ။ ရုပ်ဒမျိုင် Marvel (Thor, Loki) ဟွံသေင်မ္ဂး Lord of the Rings တံဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သ္ၚိအင် ပုံဒဏ္ဍာရဳ တြေံဖအိုတ်ရ။&lt;ref&gt;Frazer, James G. *The Golden Bough*. Macmillan, 1890.&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = ပုံဒဏ္ဍာရဳ
| title = [[ပုံဒဏ္ဍာရဳ]] ဂၠးတိ (World Mythology)
| listclass = hlist
| group1 = ရးဥရောပ
| list1 =
* [[ပုံဒဏ္ဍာရဳ ဂရိတ်]]
* [[ပုံဒဏ္ဍာရဳ ရောမ]]
* [[ပုံဒဏ္ဍာရဳ နောတ်စ်]]
| group2 = ရးအာရှ
| list2 =
* [[ပုံဒဏ္ဍာရဳ ဟိန္ဒူ]]
* [[ပုံဒဏ္ဍာရဳ ကြုက်]]
* [[ပုံဒဏ္ဍာရဳ ဂျပေန်]]
| group3 = လိက်ပတ် အဓိက
| list3 =
* [[မဟာဘာရတ]]
* [[ရာမယဏ]]
* [[အဳလဳယေတ်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပုံဒဏ္ဍာရဳ}}
[[Category:ပုံဒဏ္ဍာရဳ]]
[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:ပရေင်သာသနာ]]
[[Category:ဝင်]]
[[Category:အနုသုခုမ]]</text>
      <sha1>l18m3hd07uo1a7pquwnbc6b4lmnhdn4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပုံဒဏ္ဍာရဳ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12305</id>
    <revision>
      <id>58323</id>
      <timestamp>2026-10-13T14:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပုံဒဏ္ဍာရဳ (Mythology)၊ ပုံအာဂီု၊ ပုံတမၠာ၊ ဝင်ဒေဝတဴ ကေုာံ ပရေင်ပတှ်ေ ယေန်သၞာင် ခေတ်တမၠာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ပုံဒဏ္ဍာရဳ}} Category:ယေန်သၞ...&quot;</comment>
      <origin>58323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="570" sha1="ovgt3327p0ie2dpicypkzdbbp38t1bq" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပုံဒဏ္ဍာရဳ (Mythology)၊ ပုံအာဂီု၊ ပုံတမၠာ၊ ဝင်ဒေဝတဴ ကေုာံ ပရေင်ပတှ်ေ ယေန်သၞာင် ခေတ်တမၠာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပုံဒဏ္ဍာရဳ}}
[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:ဝင်]]
[[Category:ပရေင်ပတှ်ေ]]
[[Category:လိက်ပတ်]]
[[Category:အနုသုခုမ]]</text>
      <sha1>ovgt3327p0ie2dpicypkzdbbp38t1bq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပုံလဴစ လောန်ကာဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12306</id>
    <revision>
      <id>58324</id>
      <timestamp>2026-10-13T14:32:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox literary genre | name = ပုံလဴစ လောန်ကာဲ (Tall tale) | image = File:Paul bunyan 1910.jpg | image_size = 250px | caption = ဗီုရုပ် &quot;ပေါလ် ဘန်ယန်&quot; (Paul Bunyan) သၟာကုတ်ဆု မပြာကတ် ပ္ဍဲပုံလဴစလောန်ကာဲ ရးအမေရိကာန် (၁၉၁၀) | genre_type = ပုံအာဂ...&quot;</comment>
      <origin>58324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16762" sha1="nir5gb6thle7ml2qfiimx63sms3r4rh" xml:space="preserve">{{Infobox literary genre
| name = ပုံလဴစ လောန်ကာဲ (Tall tale)
| image = File:Paul bunyan 1910.jpg
| image_size = 250px
| caption = ဗီုရုပ် &quot;ပေါလ် ဘန်ယန်&quot; (Paul Bunyan) သၟာကုတ်ဆု မပြာကတ် ပ္ဍဲပုံလဴစလောန်ကာဲ ရးအမေရိကာန် (၁၉၁၀)
| genre_type = [[ပုံအာဂီု]] (Folklore), လိက်ပတ်
| origins = ရးအမေရိကာန် (၁၉ ဗွဝ်ကၠံ)၊ ဥရောပ၊ သြသတြေလျ
| characteristics = ပရေင်လောန်ကာဲ (Exaggeration)၊ ဟွံမာန်က္တဵုဒှ် (Impossibility)၊ မလဴစ နကဵုနဲကဲ ညံင်ရဴမဒှ်ဍာံ
| notable_examples = [[ပေါလ် ဘန်ယန်]] (Paul Bunyan), [[ဘာရွန် မန်ချောင်သေန်]] (Baron Munchausen), [[ပေကော့သ် ဗိလ်]] (Pecos Bill)
}}

'''ပုံလဴစ လောန်ကာဲ''' ({{lang-en|Tall tale}}) ဝွံ ဒှ်ဂကူပုံအာဂီု မၞုံကဵု အရာမလောန်ကာဲ ဟွံမာန်က္တဵုဒှ် (Unbelievable elements) တုဲ ညးမလဴတံ လဴထ္ၜးလဝ် ညံင်ရဴ ပရူပရာမက္တဵုဒှ်လဝ် ဍာံဍာံပြပြရ။ ပုံလဴစလောန်ကာဲဝွံ ၜိုန်ရ ပရူပရာတမ်မူလဂှ် ဒှ်လဝ် အရာမက္တဵုဒှ်လဝ် ဇေတ်တ်ကီုလေဝ်၊ အခိင်ကာလ မလဴပြာပ်အာ မွဲအဆက်တုဲမွဲအဆက်ဂှ် ညးမလဴတံ ထပ်ဗပေင်စုတ် အရာမလောန်ကာဲ မပ္တံကဵု ဒြဟတ်၊ ဇမၞော် ကေုာံ အစောန်စရာဲ မလောန်နူ သဘာဝ မၞိဟ်တံရ။ ပ္ဍဲလိက်ပတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ရးအမေရိကာန်မ္ဂး ပုံလဴစလောန်ကာဲဝွံ ပြာကတ် ဗွဲမလောန်ရ။

== ပဏာမ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
ပုံလဴစ လောန်ကာဲဝွံ တၞဟ်ခြာနူ ဒဏ္ဍာရဳ (Myth) ကေုာံ ပုံအာဂီု (Fairy tale) တံ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲဒဏ္ဍာရဳမ္ဂး မၞုံကဵု ကျာ်၊ ဒေဝတဴ ကေုာံ သၟိင်တံတုဲ ပ္ဍဲပုံအာဂီုမ္ဂး မၞုံကဵု ကလော်၊ ကဝေန်၊ ကေုာံ တိရစ္ဆာန်မဟီုအရေဝ်မာန်ရ။ ဆ္ဂး ပ္ဍဲပုံလဴစလောန်ကာဲဝွံ မၞိဟ်မပါလုပ် အဓိကဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဓမ္မတာ မပ္တံကဵု သၟာကုတ်ဆု၊ သၟာတမ္ၚာ၊ သၟာဗ္ၚတံဒှ်တုဲ ဆ္ဂး ပရေင်ကမၠောန်ညးတံဂှ် ဟွံကိတ်ညဳ ကုသဘာဝ ကေုာံ လောန်ကာဲဒၟံင်ရ။ မအရေဝ် အင်္ဂလိက် (Tall tale) ဝွံ ဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပုံမသၠုင်လောန်&quot; ဟီုမ္ဂးဂှ် &quot;အရာမဇၞော်လောန်၊ လောန်ကာဲလောန်&quot; မဟွံမာန်က္တဵုဒှ်ရ။ 

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ပုံလဴစလောန်ကာဲဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင် နူအခိင်ကာလ မၞိဟ်တံ စပံက်ကွာန်တၟိ ပ္ဍဲရးအမေရိကာန် ပ္ဍဲ (၁၉) ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် မၞိဟ်တံ ဒးဂၠာဲဝါၚ်တိဍာ်တၟိ၊ ဒးပြိုတ်ပကာန် ကုသဘာဝ ဝါဂြိုပ် မဇၞော်လှဲလးတုဲ၊ သွက်ဂွံ ဖြေန်စိုတ် ကေုာံ ဇိုန်ကဵု ဒြဟတ်စိုတ်ဂှ် လဴစကၠုင် ပုံလောန်ကာဲ မဆေင်ကဵု သၟာကုတ်ဆုမဇၞော် (ပေါလ် ဘန်ယန်) တံရ။ ပုံတံဝွံ နူကွာန်မွဲ ဇက်စိုပ်အာ ကွာန်မွဲတုဲ ပ္ဍဲခေတ် လိက်ပတ်ဟွံဂွံ ဇၞော်မောဝ်ဏီဂှ် ဒှ်အရာမဟီုလဴစ နကဵုပါင် (Oral tradition) မပြာကတ်အိုတ်ရ။

== အင်္ဂလက်သဏ် ပုံလဴစလောန်ကာဲ ==
အင်္ဂလက်သဏ် မပါလုပ် ပ္ဍဲပုံလဴစလောန်ကာဲဝွံ နွံ (၃) သာ် အဓိကရ-
၁။ '''ဇမၞော်လောန်ကာဲ (Hyperbole):''' မၞိဟ်အဓိက ပ္ဍဲပုံဂှ် ဒြဟတ်ဇၞော်လောန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဇကုခန္ဓ ဇၞော်လောန်ကာဲရ။
၂။ '''မဟီုလဴ ညံင်ရဴမဒှ်ဍာံ (Matter-of-fact tone):''' ညးမလဴပုံဂှ် ဟီုလဴဒၟံင် ပရူမဟွံမာန်က္တဵုဒှ်တံဂှ် ညံင်ရဴ ပရူဓမ္မတာ မက္တဵုဒှ်လဝ် ဇေတ်တ်ကီုရ။
၃။ '''ပြသၞာသဘာဝ (Natural obstacle):''' မၞိဟ်အဓိကဂှ် ဒးပြိုတ်ပကာန် ကု ရာသဳဥတု မကြမ်ကြ၊ သတ်ဂြိုပ် မဂံင်သကာ တံရ။

== ပုံလဴစလောန်ကာဲ ရးအမေရိကာန် ==
ပ္ဍဲရးအမေရိကာန်မ္ဂး ပုံလဴစလောန်ကာဲဝွံ ဒှ်ယေန်သၞာင် အခိုက်ကၞာ ကောန်ဂကူ (American folklore) မွဲရ။ မၞိဟ်မပြာကတ် ပ္ဍဲပုံတံဂှ် -
* '''ပေါလ် ဘန်ယန် (Paul Bunyan):''' ညးဝွံ ဒှ်သၟာကုတ်ဆု မၞုံကဵု ဇကုခန္ဓဇၞော်လောန်တုဲ နွံကဵု ဂၠဴကၟက် အသာ်ပြာ ဇၞော်ဇၞော်မွဲရ။ ညးဝွံ ဟိုတ်နူ ဇိုၚ်ညးဇၞော်လောန်တုဲ ဒၞာဲညးလိုန်လဝ်တံဂှ် ဒှ်အာ ကၟာဍာ် မဇၞော် (Great Lakes) ရောင် လဴစအိုတ်ရ။
* '''ပေကော့သ် ဗိလ် (Pecos Bill):''' ဒှ်သၟာထိင်ဂၠဴ (Cowboy) မွဲတုဲ ဍိုက်ကေတ် လေထန် (Tornado) နဒဒှ် ချေတ်ရောင် လဴစရ။
* '''ဂျွန် ဟေန်ရဳ (John Henry):''' ဒှ်သၟာတက်ပသဲ (Steel-driving man) မပြိုင်ပကာန် ကုစက်တက်ပသဲတုဲ ကလိဂွံ ဇမၞးရ။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ်မက္တဵုဒှ်လဝ် ဇေတ်တ်မွဲရ။

== ပုံလဴစလောန်ကာဲ ရးဥရောပ ကေုာံ သြသတြေလျ ==
[[File:Baron Munchhausen by Gustave Dore.jpg|thumb|250px|ဗီုရုပ် &quot;ဘာရွန် မန်ချောင်သေန်&quot; မဍိုက်ဒၟံင် လ္တူမကမ် (Gustave Doré မဓဇက်လဝ်)]]
ပ္ဍဲရးဥရောပမ္ဂး '''ဘာရွန် မန်ချောင်သေန်''' (Baron Munchausen) ဂှ် ဒှ်ပူဂိုလ် ပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲပုံလဴစလောန်ကာဲရ။ ညးဝွံ လဴစလဝ် ပရူဇကုညး မဍိုက်ဒၟံင် လ္တူမကမ်အမၠံက် ပ္ဍဲအခိင်ပေဲါဗတိုက်၊ ကေုာံ ပရူညးမတံင်ကေတ် သော်က္ဍိုပ်ဇကုညးတုဲ တိတ်ဗၠးနူ ကၟာဗကေက်တံရ။ 

ပ္ဍဲရးသြသတြေလျမ္ဂး ပုံလဴစလောန်ကာဲဂှ် ပြာကတ် ပ္ဍဲဒေသ '''သပဳဝါ''' (Speewah) ရ။ ပ္ဍဲဒေသဏံ ကမၠောန်သၟာဗ္ၚ ကေုာံ ညးထိင်သဵုတံဂှ် လဴစလဝ် ပရူမလောန်ကာဲ မပ္တံကဵု သဵုမဇၞော်လောန် ဟွံသေင်မ္ဂး ကျာမပိုက်သကာတ်လောန် စဵုကဵု ထၟာဲတေဝ်တံ ဇိုတ်အာရ။

== အဆက်စပ် ကု ပုံအာဂီု ကေုာံ ဒဏ္ဍာရဳ ==
ပုံလဴစလောန်ကာဲဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင် နူပုံအာဂီုကီုလေဝ်၊ ဟွံတုပ် ကုဒဏ္ဍာရဳ (Mythology) ရ။ ဒဏ္ဍာရဳဝွံ ဆေင်စပ် ကုဘာသာ သာသနာ ကေုာံ ကျာ်တံတုဲ ပုံလဴစလောန်ကာဲဝွံ ဆေင်စပ် ကုပရေင်ဘဝ ဂယိုင်လမျီု လၟေင်တ္ၚဲ (Daily life struggles) ညးဍုင်ကွာန်တံရ။ ပုံလဴစလောန်ကာဲဝွံ ဇိုန်ကဵု သာ်ရောင်ဟာသ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်မြဟ် သွက်ဂွံ ဂွံအာန်စိုတ် လ္တူအခက်အခုဲတံရ။

== သၞောတ်ဝ် လဟီု ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ==
ကၠာခေတ် အိန္ဒြနိက် ဟွံဂွံ စိုပ်ဏီဂှ် ပုံလဴစလောန်ကာဲတံဝွံ ပရေင်ဟီုလဴစ နကဵုပါင် (Oral storytelling) ပြာကတ် ဗွဲမလောန်ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲ ကောံဓရီု ကွာန်၊ ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် ကေုာံ ပ္ဍဲသ္ၚိတံဂှ် မၞိဟ်ဇၞော်ဇၞော်တံ လဴထ္ၜးကဵု ကောန်ၚာ်တံရ။ ကာလမလဴထ္ၜးဂှ် ညးမလဴတံ ထပ်ဗပေင်စုတ် လဟီုလောန်ကာဲ နာနာသာ်တုဲ ပုံဂှ် ပြံင်လှာဲအာ ဇၟာပ်ဇၟာပ် မလဴရ။

== လိက်ပတ် ကေုာံ ပရေင်စကာ ပ္ဍဲခေတ်တၟိ ==
ပ္ဍဲခေတ်တၟိဝွံ ပုံလဴစလောန်ကာဲတံဂှ် ဒှ်အာ လိက်ပတ် ကောန်ၚာ်၊ ရုပ်ဒမျိုင် (Animation) ကေုာံ ပရူပရာ ပ္ဍဲရုပ်ရှင် (Movies) တံရ။ ရုပ်ဒမျိုင် ကမ္ပဏဳ ဝေါလ် ဒစ်သနဳ (Walt Disney) ဂှ် ပတိတ်လဝ် ရုပ်ဒမျိုင် ပရူ &quot;ပေါလ် ဘန်ယန်&quot; ကေုာံ &quot;ပေကော့သ် ဗိလ်&quot; တံတုဲ ပုံတံဝွံ ကလေင်ဂျိုင်က္တဵုကၠုင် ပ္ဍဲဂၠးတိ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital world) ရ။

== သ္ၚိအင် ဇယား အဓိက ==
ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်သ္ၚိအင် ပူဂိုလ်အဓိက ပ္ဍဲပုံလဴစလောန်ကာဲ ဂၠးတိဂမၠိုင်ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ပူဂိုလ်အဓိက ပ္ဍဲ ပုံလဴစလောန်ကာဲ (Key Figures in Tall Tales)
|-
! ယၟု (Name) !! ဒေသ (Region) !! ကမၠောန် / အစောန်စရာဲ (Occupation / Feat) !! ဍာံ / ဖန်ဗဒှ် (Real or Fictional)
|-
| ပေါလ် ဘန်ယန် (Paul Bunyan)
| [[ရးအမေရိကာန်]] (USA)
| သၟာကုတ်ဆု (Lumberjack) / ခန္ဓဇၞော်လောန်ကာဲ
| ဖန်ဗဒှ် (Fictional)
|-
| ဂျွန် ဟေန်ရဳ (John Henry)
| ရးအမေရိကာန် (USA)
| သၟာတက်ပသဲ (Steel driver) / ပြိုင်ကဵု စက်တက်ပသဲ
| မၞိဟ်ဍာံ (Based on Real Person)
|-
| ဘာရွန် မန်ချောင်သေန် (Baron Munchausen)
| [[ဂျာမနဳ]] (Germany)
| သၟာပၞာန် / ဍိုက်လ္တူ မကမ်အမၠံက်
| မၞိဟ်ဍာံ တုဲ ပလောန်ကာဲ (Exaggerated Real Person)
|-
| ပေကော့သ် ဗိလ် (Pecos Bill)
| ရးအမေရိကာန် (USA)
| သၟာထိင်ဂၠဴ (Cowboy) / ဍိုက်လေထန်
| ဖန်ဗဒှ် (Fictional)
|-
| ခရော့ကေတ် (Davy Crockett)
| ရးအမေရိကာန် (USA)
| ညးပၠတရဴ (Frontiersman) / ပြိုင်ကဵု ကၠဗၜိုဟ်
| မၞိဟ်ဍာံ (Real Person)
|}

== သာရုပ် ကေုာံ တင်သရောပ် ==
ပုံလဴစလောန်ကာဲ (Tall tale) ဝွံ ဒှ်ယေန်သၞာင် လိက်ပတ် မပံက်ထ္ၜးကဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်ဂံင်သကာ ကေုာံ ဟာသ ညးဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲခေတ်တြေံရ။ ၜိုန်ရ ပရူပရာတံဂှ် ဟွံမာန်က္တဵုဒှ် ဍာံဍာံကီုလေဝ်၊ ပုံတံဝွံ ဇိုန်ကဵု ဒြဟတ်စိုတ် သွက်ဂွံ ဇၞးအာ အခက်အခုဲနာနာ ပ္ဍဲဘဝ လၟေင်တ္ၚဲရ။ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ် ပုံလဴစလောန်ကာဲဝွံ သှ်ေၜက်ဒၟံင် နဒဒှ် အာဲကၟာဲ လိက်ပတ် မထေက်ကဵု ဒးထိင်ဒဝ်မွဲရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references&gt;
&lt;ref&gt;Brown, Carolyn S. (1989). *The Tall Tale in American Folklore and Literature*. Knoxville: University of Tennessee Press. ISBN 0-87049-627-1.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Loomis, C. Grant (1958). *White Magic, An Introduction to the Folklore of Christian Legend*. Cambridge: Mediaeval Academy of America.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Osborne, Mary Pope (1991). *American Tall Tales*. New York: Knopf. ISBN 978-0-679-80089-7.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Raspe, Rudolf Erich (2004). *The Surprising Adventures of Baron Munchausen*. Project Gutenberg.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Wannan, Bill (1974). *Crooked Mick of the Speewah*. Melbourne: Lansdowne Press. ISBN 0-7018-0433-2.&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

{{Navbox
| name = ပုံအာဂီု ကေုာံ လိက်ပတ်
| title = [[ပုံအာဂီု]] ကေုာံ [[လိက်ပတ်]] ဂကူနာနာ
| listclass = hlist
| group1 = ဂကူပုံ (Types of Tales)
| list1 =
* [[ပုံလဴစ လောန်ကာဲ]] (Tall tale)
* [[ဒဏ္ဍာရဳ]] (Myth)
* [[ပုံအာဂီု]] (Folktale)
* [[ပုံကောန်ၚာ်]] (Fairy tale)
* [[ပရူဝင်လဴစ]] (Legend)

| group2 = ညးအဓိက ပ္ဍဲပုံလဴစ
| list2 =
* [[ပေါလ် ဘန်ယန်]]
* [[ဂျွန် ဟေန်ရဳ]]
* [[ပေကော့သ် ဗိလ်]]
* [[ဘာရွန် မန်ချောင်သေန်]]

| group3 = ရးဒေသ
| list3 =
* [[ရးအမေရိကာန်]]
* [[ရးဥရောပ]]
* [[သြသတြေလျ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပုံလဴစ လောန်ကာဲ}}
[[Category:ပုံအာဂီု]]
[[Category:ပုံလဴစ]]
[[Category:လိက်ပတ်]]
[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>nir5gb6thle7ml2qfiimx63sms3r4rh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58325</id>
      <parentid>58324</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T14:34:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ပုံလဴစ လောန်ကာဲ (Tall tale)]] ဇရေင် [[ပုံလဴစ လောန်ကာဲ]]</comment>
      <origin>58324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16762" sha1="nir5gb6thle7ml2qfiimx63sms3r4rh" xml:space="preserve">{{Infobox literary genre
| name = ပုံလဴစ လောန်ကာဲ (Tall tale)
| image = File:Paul bunyan 1910.jpg
| image_size = 250px
| caption = ဗီုရုပ် &quot;ပေါလ် ဘန်ယန်&quot; (Paul Bunyan) သၟာကုတ်ဆု မပြာကတ် ပ္ဍဲပုံလဴစလောန်ကာဲ ရးအမေရိကာန် (၁၉၁၀)
| genre_type = [[ပုံအာဂီု]] (Folklore), လိက်ပတ်
| origins = ရးအမေရိကာန် (၁၉ ဗွဝ်ကၠံ)၊ ဥရောပ၊ သြသတြေလျ
| characteristics = ပရေင်လောန်ကာဲ (Exaggeration)၊ ဟွံမာန်က္တဵုဒှ် (Impossibility)၊ မလဴစ နကဵုနဲကဲ ညံင်ရဴမဒှ်ဍာံ
| notable_examples = [[ပေါလ် ဘန်ယန်]] (Paul Bunyan), [[ဘာရွန် မန်ချောင်သေန်]] (Baron Munchausen), [[ပေကော့သ် ဗိလ်]] (Pecos Bill)
}}

'''ပုံလဴစ လောန်ကာဲ''' ({{lang-en|Tall tale}}) ဝွံ ဒှ်ဂကူပုံအာဂီု မၞုံကဵု အရာမလောန်ကာဲ ဟွံမာန်က္တဵုဒှ် (Unbelievable elements) တုဲ ညးမလဴတံ လဴထ္ၜးလဝ် ညံင်ရဴ ပရူပရာမက္တဵုဒှ်လဝ် ဍာံဍာံပြပြရ။ ပုံလဴစလောန်ကာဲဝွံ ၜိုန်ရ ပရူပရာတမ်မူလဂှ် ဒှ်လဝ် အရာမက္တဵုဒှ်လဝ် ဇေတ်တ်ကီုလေဝ်၊ အခိင်ကာလ မလဴပြာပ်အာ မွဲအဆက်တုဲမွဲအဆက်ဂှ် ညးမလဴတံ ထပ်ဗပေင်စုတ် အရာမလောန်ကာဲ မပ္တံကဵု ဒြဟတ်၊ ဇမၞော် ကေုာံ အစောန်စရာဲ မလောန်နူ သဘာဝ မၞိဟ်တံရ။ ပ္ဍဲလိက်ပတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ရးအမေရိကာန်မ္ဂး ပုံလဴစလောန်ကာဲဝွံ ပြာကတ် ဗွဲမလောန်ရ။

== ပဏာမ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
ပုံလဴစ လောန်ကာဲဝွံ တၞဟ်ခြာနူ ဒဏ္ဍာရဳ (Myth) ကေုာံ ပုံအာဂီု (Fairy tale) တံ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲဒဏ္ဍာရဳမ္ဂး မၞုံကဵု ကျာ်၊ ဒေဝတဴ ကေုာံ သၟိင်တံတုဲ ပ္ဍဲပုံအာဂီုမ္ဂး မၞုံကဵု ကလော်၊ ကဝေန်၊ ကေုာံ တိရစ္ဆာန်မဟီုအရေဝ်မာန်ရ။ ဆ္ဂး ပ္ဍဲပုံလဴစလောန်ကာဲဝွံ မၞိဟ်မပါလုပ် အဓိကဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဓမ္မတာ မပ္တံကဵု သၟာကုတ်ဆု၊ သၟာတမ္ၚာ၊ သၟာဗ္ၚတံဒှ်တုဲ ဆ္ဂး ပရေင်ကမၠောန်ညးတံဂှ် ဟွံကိတ်ညဳ ကုသဘာဝ ကေုာံ လောန်ကာဲဒၟံင်ရ။ မအရေဝ် အင်္ဂလိက် (Tall tale) ဝွံ ဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပုံမသၠုင်လောန်&quot; ဟီုမ္ဂးဂှ် &quot;အရာမဇၞော်လောန်၊ လောန်ကာဲလောန်&quot; မဟွံမာန်က္တဵုဒှ်ရ။ 

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ပုံလဴစလောန်ကာဲဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင် နူအခိင်ကာလ မၞိဟ်တံ စပံက်ကွာန်တၟိ ပ္ဍဲရးအမေရိကာန် ပ္ဍဲ (၁၉) ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် မၞိဟ်တံ ဒးဂၠာဲဝါၚ်တိဍာ်တၟိ၊ ဒးပြိုတ်ပကာန် ကုသဘာဝ ဝါဂြိုပ် မဇၞော်လှဲလးတုဲ၊ သွက်ဂွံ ဖြေန်စိုတ် ကေုာံ ဇိုန်ကဵု ဒြဟတ်စိုတ်ဂှ် လဴစကၠုင် ပုံလောန်ကာဲ မဆေင်ကဵု သၟာကုတ်ဆုမဇၞော် (ပေါလ် ဘန်ယန်) တံရ။ ပုံတံဝွံ နူကွာန်မွဲ ဇက်စိုပ်အာ ကွာန်မွဲတုဲ ပ္ဍဲခေတ် လိက်ပတ်ဟွံဂွံ ဇၞော်မောဝ်ဏီဂှ် ဒှ်အရာမဟီုလဴစ နကဵုပါင် (Oral tradition) မပြာကတ်အိုတ်ရ။

== အင်္ဂလက်သဏ် ပုံလဴစလောန်ကာဲ ==
အင်္ဂလက်သဏ် မပါလုပ် ပ္ဍဲပုံလဴစလောန်ကာဲဝွံ နွံ (၃) သာ် အဓိကရ-
၁။ '''ဇမၞော်လောန်ကာဲ (Hyperbole):''' မၞိဟ်အဓိက ပ္ဍဲပုံဂှ် ဒြဟတ်ဇၞော်လောန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဇကုခန္ဓ ဇၞော်လောန်ကာဲရ။
၂။ '''မဟီုလဴ ညံင်ရဴမဒှ်ဍာံ (Matter-of-fact tone):''' ညးမလဴပုံဂှ် ဟီုလဴဒၟံင် ပရူမဟွံမာန်က္တဵုဒှ်တံဂှ် ညံင်ရဴ ပရူဓမ္မတာ မက္တဵုဒှ်လဝ် ဇေတ်တ်ကီုရ။
၃။ '''ပြသၞာသဘာဝ (Natural obstacle):''' မၞိဟ်အဓိကဂှ် ဒးပြိုတ်ပကာန် ကု ရာသဳဥတု မကြမ်ကြ၊ သတ်ဂြိုပ် မဂံင်သကာ တံရ။

== ပုံလဴစလောန်ကာဲ ရးအမေရိကာန် ==
ပ္ဍဲရးအမေရိကာန်မ္ဂး ပုံလဴစလောန်ကာဲဝွံ ဒှ်ယေန်သၞာင် အခိုက်ကၞာ ကောန်ဂကူ (American folklore) မွဲရ။ မၞိဟ်မပြာကတ် ပ္ဍဲပုံတံဂှ် -
* '''ပေါလ် ဘန်ယန် (Paul Bunyan):''' ညးဝွံ ဒှ်သၟာကုတ်ဆု မၞုံကဵု ဇကုခန္ဓဇၞော်လောန်တုဲ နွံကဵု ဂၠဴကၟက် အသာ်ပြာ ဇၞော်ဇၞော်မွဲရ။ ညးဝွံ ဟိုတ်နူ ဇိုၚ်ညးဇၞော်လောန်တုဲ ဒၞာဲညးလိုန်လဝ်တံဂှ် ဒှ်အာ ကၟာဍာ် မဇၞော် (Great Lakes) ရောင် လဴစအိုတ်ရ။
* '''ပေကော့သ် ဗိလ် (Pecos Bill):''' ဒှ်သၟာထိင်ဂၠဴ (Cowboy) မွဲတုဲ ဍိုက်ကေတ် လေထန် (Tornado) နဒဒှ် ချေတ်ရောင် လဴစရ။
* '''ဂျွန် ဟေန်ရဳ (John Henry):''' ဒှ်သၟာတက်ပသဲ (Steel-driving man) မပြိုင်ပကာန် ကုစက်တက်ပသဲတုဲ ကလိဂွံ ဇမၞးရ။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ်မက္တဵုဒှ်လဝ် ဇေတ်တ်မွဲရ။

== ပုံလဴစလောန်ကာဲ ရးဥရောပ ကေုာံ သြသတြေလျ ==
[[File:Baron Munchhausen by Gustave Dore.jpg|thumb|250px|ဗီုရုပ် &quot;ဘာရွန် မန်ချောင်သေန်&quot; မဍိုက်ဒၟံင် လ္တူမကမ် (Gustave Doré မဓဇက်လဝ်)]]
ပ္ဍဲရးဥရောပမ္ဂး '''ဘာရွန် မန်ချောင်သေန်''' (Baron Munchausen) ဂှ် ဒှ်ပူဂိုလ် ပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲပုံလဴစလောန်ကာဲရ။ ညးဝွံ လဴစလဝ် ပရူဇကုညး မဍိုက်ဒၟံင် လ္တူမကမ်အမၠံက် ပ္ဍဲအခိင်ပေဲါဗတိုက်၊ ကေုာံ ပရူညးမတံင်ကေတ် သော်က္ဍိုပ်ဇကုညးတုဲ တိတ်ဗၠးနူ ကၟာဗကေက်တံရ။ 

ပ္ဍဲရးသြသတြေလျမ္ဂး ပုံလဴစလောန်ကာဲဂှ် ပြာကတ် ပ္ဍဲဒေသ '''သပဳဝါ''' (Speewah) ရ။ ပ္ဍဲဒေသဏံ ကမၠောန်သၟာဗ္ၚ ကေုာံ ညးထိင်သဵုတံဂှ် လဴစလဝ် ပရူမလောန်ကာဲ မပ္တံကဵု သဵုမဇၞော်လောန် ဟွံသေင်မ္ဂး ကျာမပိုက်သကာတ်လောန် စဵုကဵု ထၟာဲတေဝ်တံ ဇိုတ်အာရ။

== အဆက်စပ် ကု ပုံအာဂီု ကေုာံ ဒဏ္ဍာရဳ ==
ပုံလဴစလောန်ကာဲဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင် နူပုံအာဂီုကီုလေဝ်၊ ဟွံတုပ် ကုဒဏ္ဍာရဳ (Mythology) ရ။ ဒဏ္ဍာရဳဝွံ ဆေင်စပ် ကုဘာသာ သာသနာ ကေုာံ ကျာ်တံတုဲ ပုံလဴစလောန်ကာဲဝွံ ဆေင်စပ် ကုပရေင်ဘဝ ဂယိုင်လမျီု လၟေင်တ္ၚဲ (Daily life struggles) ညးဍုင်ကွာန်တံရ။ ပုံလဴစလောန်ကာဲဝွံ ဇိုန်ကဵု သာ်ရောင်ဟာသ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်မြဟ် သွက်ဂွံ ဂွံအာန်စိုတ် လ္တူအခက်အခုဲတံရ။

== သၞောတ်ဝ် လဟီု ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ==
ကၠာခေတ် အိန္ဒြနိက် ဟွံဂွံ စိုပ်ဏီဂှ် ပုံလဴစလောန်ကာဲတံဝွံ ပရေင်ဟီုလဴစ နကဵုပါင် (Oral storytelling) ပြာကတ် ဗွဲမလောန်ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲ ကောံဓရီု ကွာန်၊ ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် ကေုာံ ပ္ဍဲသ္ၚိတံဂှ် မၞိဟ်ဇၞော်ဇၞော်တံ လဴထ္ၜးကဵု ကောန်ၚာ်တံရ။ ကာလမလဴထ္ၜးဂှ် ညးမလဴတံ ထပ်ဗပေင်စုတ် လဟီုလောန်ကာဲ နာနာသာ်တုဲ ပုံဂှ် ပြံင်လှာဲအာ ဇၟာပ်ဇၟာပ် မလဴရ။

== လိက်ပတ် ကေုာံ ပရေင်စကာ ပ္ဍဲခေတ်တၟိ ==
ပ္ဍဲခေတ်တၟိဝွံ ပုံလဴစလောန်ကာဲတံဂှ် ဒှ်အာ လိက်ပတ် ကောန်ၚာ်၊ ရုပ်ဒမျိုင် (Animation) ကေုာံ ပရူပရာ ပ္ဍဲရုပ်ရှင် (Movies) တံရ။ ရုပ်ဒမျိုင် ကမ္ပဏဳ ဝေါလ် ဒစ်သနဳ (Walt Disney) ဂှ် ပတိတ်လဝ် ရုပ်ဒမျိုင် ပရူ &quot;ပေါလ် ဘန်ယန်&quot; ကေုာံ &quot;ပေကော့သ် ဗိလ်&quot; တံတုဲ ပုံတံဝွံ ကလေင်ဂျိုင်က္တဵုကၠုင် ပ္ဍဲဂၠးတိ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital world) ရ။

== သ္ၚိအင် ဇယား အဓိက ==
ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်သ္ၚိအင် ပူဂိုလ်အဓိက ပ္ဍဲပုံလဴစလောန်ကာဲ ဂၠးတိဂမၠိုင်ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ပူဂိုလ်အဓိက ပ္ဍဲ ပုံလဴစလောန်ကာဲ (Key Figures in Tall Tales)
|-
! ယၟု (Name) !! ဒေသ (Region) !! ကမၠောန် / အစောန်စရာဲ (Occupation / Feat) !! ဍာံ / ဖန်ဗဒှ် (Real or Fictional)
|-
| ပေါလ် ဘန်ယန် (Paul Bunyan)
| [[ရးအမေရိကာန်]] (USA)
| သၟာကုတ်ဆု (Lumberjack) / ခန္ဓဇၞော်လောန်ကာဲ
| ဖန်ဗဒှ် (Fictional)
|-
| ဂျွန် ဟေန်ရဳ (John Henry)
| ရးအမေရိကာန် (USA)
| သၟာတက်ပသဲ (Steel driver) / ပြိုင်ကဵု စက်တက်ပသဲ
| မၞိဟ်ဍာံ (Based on Real Person)
|-
| ဘာရွန် မန်ချောင်သေန် (Baron Munchausen)
| [[ဂျာမနဳ]] (Germany)
| သၟာပၞာန် / ဍိုက်လ္တူ မကမ်အမၠံက်
| မၞိဟ်ဍာံ တုဲ ပလောန်ကာဲ (Exaggerated Real Person)
|-
| ပေကော့သ် ဗိလ် (Pecos Bill)
| ရးအမေရိကာန် (USA)
| သၟာထိင်ဂၠဴ (Cowboy) / ဍိုက်လေထန်
| ဖန်ဗဒှ် (Fictional)
|-
| ခရော့ကေတ် (Davy Crockett)
| ရးအမေရိကာန် (USA)
| ညးပၠတရဴ (Frontiersman) / ပြိုင်ကဵု ကၠဗၜိုဟ်
| မၞိဟ်ဍာံ (Real Person)
|}

== သာရုပ် ကေုာံ တင်သရောပ် ==
ပုံလဴစလောန်ကာဲ (Tall tale) ဝွံ ဒှ်ယေန်သၞာင် လိက်ပတ် မပံက်ထ္ၜးကဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်ဂံင်သကာ ကေုာံ ဟာသ ညးဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲခေတ်တြေံရ။ ၜိုန်ရ ပရူပရာတံဂှ် ဟွံမာန်က္တဵုဒှ် ဍာံဍာံကီုလေဝ်၊ ပုံတံဝွံ ဇိုန်ကဵု ဒြဟတ်စိုတ် သွက်ဂွံ ဇၞးအာ အခက်အခုဲနာနာ ပ္ဍဲဘဝ လၟေင်တ္ၚဲရ။ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ် ပုံလဴစလောန်ကာဲဝွံ သှ်ေၜက်ဒၟံင် နဒဒှ် အာဲကၟာဲ လိက်ပတ် မထေက်ကဵု ဒးထိင်ဒဝ်မွဲရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references&gt;
&lt;ref&gt;Brown, Carolyn S. (1989). *The Tall Tale in American Folklore and Literature*. Knoxville: University of Tennessee Press. ISBN 0-87049-627-1.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Loomis, C. Grant (1958). *White Magic, An Introduction to the Folklore of Christian Legend*. Cambridge: Mediaeval Academy of America.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Osborne, Mary Pope (1991). *American Tall Tales*. New York: Knopf. ISBN 978-0-679-80089-7.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Raspe, Rudolf Erich (2004). *The Surprising Adventures of Baron Munchausen*. Project Gutenberg.&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Wannan, Bill (1974). *Crooked Mick of the Speewah*. Melbourne: Lansdowne Press. ISBN 0-7018-0433-2.&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

{{Navbox
| name = ပုံအာဂီု ကေုာံ လိက်ပတ်
| title = [[ပုံအာဂီု]] ကေုာံ [[လိက်ပတ်]] ဂကူနာနာ
| listclass = hlist
| group1 = ဂကူပုံ (Types of Tales)
| list1 =
* [[ပုံလဴစ လောန်ကာဲ]] (Tall tale)
* [[ဒဏ္ဍာရဳ]] (Myth)
* [[ပုံအာဂီု]] (Folktale)
* [[ပုံကောန်ၚာ်]] (Fairy tale)
* [[ပရူဝင်လဴစ]] (Legend)

| group2 = ညးအဓိက ပ္ဍဲပုံလဴစ
| list2 =
* [[ပေါလ် ဘန်ယန်]]
* [[ဂျွန် ဟေန်ရဳ]]
* [[ပေကော့သ် ဗိလ်]]
* [[ဘာရွန် မန်ချောင်သေန်]]

| group3 = ရးဒေသ
| list3 =
* [[ရးအမေရိကာန်]]
* [[ရးဥရောပ]]
* [[သြသတြေလျ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပုံလဴစ လောန်ကာဲ}}
[[Category:ပုံအာဂီု]]
[[Category:ပုံလဴစ]]
[[Category:လိက်ပတ်]]
[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>nir5gb6thle7ml2qfiimx63sms3r4rh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပုံလဴစ လောန်ကာဲ (Tall tale)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12307</id>
    <redirect title="ပုံလဴစ လောန်ကာဲ" />
    <revision>
      <id>58326</id>
      <timestamp>2026-10-13T14:34:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ပုံလဴစ လောန်ကာဲ (Tall tale)]] ဇရေင် [[ပုံလဴစ လောန်ကာဲ]]</comment>
      <origin>58326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="n6ymlqc0errb1mo69x5ughzjo6cowk5" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ပုံလဴစ လောန်ကာဲ]]</text>
      <sha1>n6ymlqc0errb1mo69x5ughzjo6cowk5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒဏ္ဍာရဳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12308</id>
    <revision>
      <id>58327</id>
      <timestamp>2026-10-13T14:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox field of study | name = ဒဏ္ဍာရဳ (Mythology) | image = The_Creation_of_Adam.jpg | image_size = 300px | caption = ဗီုရုပ် &quot;ပရေင်ဖန်ဗဒှ် အာဒါမ်&quot; (The Creation of Adam) နူကဵု ပရူပရာ ဒဏ္ဍာရဳ ဖန်ဗဒှ်ဂၠးတိ | object = ပရူပရာ၊ ပေါမ်အာဂီု၊ ဝင်ကျာ်...&quot;</comment>
      <origin>58327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16732" sha1="i2ch7r074jdjyzywi3uvho5ez5trmt3" xml:space="preserve">{{Infobox field of study
| name = ဒဏ္ဍာရဳ (Mythology)
| image = The_Creation_of_Adam.jpg
| image_size = 300px
| caption = ဗီုရုပ် &quot;ပရေင်ဖန်ဗဒှ် အာဒါမ်&quot; (The Creation of Adam) နူကဵု ပရူပရာ ဒဏ္ဍာရဳ ဖန်ဗဒှ်ဂၠးတိ
| object = ပရူပရာ၊ ပေါမ်အာဂီု၊ ဝင်ကျာ် ကေုာံ ဝင်တမ်မူလ ကောန်မၞိဟ်ဂမၠိုင်
| origins = နူခေတ်တြေံ၊ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နကဵုပါင် (Oral tradition)
| fields = ဒဏ္ဍာရဳ ဂရိတ်၊ ဒဏ္ဍာရဳ ဟိန္ဒူ၊ ဒဏ္ဍာရဳ အာရှ
| related = [[သာသနာ]]၊ [[ဝင်]]၊ [[အာဂီု]]၊ [[ယေန်သၞာင်]]၊ [[မနုဿဗေဒ]]
}}

'''ဒဏ္ဍာရဳ''' ({{lang-en|Mythology}}, {{lang-grc|μυθολογία}}, မုထဝ်လဝ်ဂျဳ) ဝွံ ဒှ်ပရေင်လ္ၚတ် မဆေင်ကဵု ပေါမ်အာဂီု၊ ဝင်တြေံတြဟ် ကေုာံ ပရူပရာမဆေင်စပ်ကဵု ဒေဝတဴ၊ ကျာ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ဂၠးတိ ကေုာံ သဘာဝဂမၠိုင်ရ။ မအရေဝ် ဒဏ္ဍာရဳ ဝွံ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး ကၠုင်နူအရေဝ်ပါဠိ ကေုာံ သက္ကတ မတွံဂး ဝင်တြေံ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရူပရာမၞုံကဵု ဣဒ္ဓိအနုဘဴ မလောန်ၜက်အာ နူကဵု သဘာဝဓမ္မတာရ။ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာစိတ္တဗေဒ ကေုာံ မနုဿဗေဒဂှ် ဒဏ္ဍာရဳဝွံ ဒှ်အရာမပံက်ထ္ၜးကဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်လျိုင်ပတှ်ေ မၞိဟ်ပ္ဍဲခေတ်တြေံတံ မဒှ်ရ။

== ပွံက် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
ဒဏ္ဍာရဳ ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပေါမ်အာဂီု မဆေင်စပ်ကဵု ကျာ်၊ ဒေဝတဴ၊ တၠဣဒ္ဓိ ကေုာံ တၠအစောန်ဂမၠိုင်ရ။ တၞဟ်ခြာနူကဵု ပေါမ်အာဂီုဓမ္မတာ (Folktales) ကေုာံ ဝင်ဒဒှ်ဍာံ (Legends) တုဲ ဒဏ္ဍာရဳဂှ် မၞိဟ်တံ စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် အရာမဍာံဇေတ် ပ္ဍဲကဵု လဒက်ပတန် ပရေင်လျိုင်ပတှ်ေ သာသနာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ညးတံရ။ ဒဏ္ဍာရဳဂှ် သှ်ကဵု သွဟ်သွက် သမာန်မပ္တံကဵု &quot;ဂၠးတိဏံ ဗီုလဵု က္တဵုဒှ်ကၠုင်ရော&quot;၊ &quot;မၞိဟ်တံ နူလဵုကၠုင်ရော&quot; ကေုာံ &quot;မုဟိုတ် သဘာဝမပ္တံကဵု တ္ၚဲ၊ ဂိတု၊ ဗြဲ၊ ကျာ တံ က္တဵုဒှ်ရော&quot; မဒှ်ရ။&lt;ref&gt;Kirk, G. S. (1984). *Myth: Its Meaning and Functions in Ancient and Other Cultures*. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;

== တမ်မူလ ကေုာံ ဝင် ==
ဝင်ဒဏ္ဍာရဳဂှ် စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု မၞိဟ်တံ စလှာဲပြံင်ကၠုင် နူဘဝဂၠာဲစၞ သီုမသ္ပဒတဴ မွဲဒၞာဲတုဲ စဒက်ပတန်ကၠုင် ဂကောံမၞိဟ်ရ။ ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံစၟတ်သမ္တီ နကဵုလိက်ပတ်ဏီဂှ် ဒဏ္ဍာရဳတံဂှ် လဟီုစၠောံကၠုင် နကဵုပါင် (Oral tradition) နူမွဲတၞောဝ် စိုပ်မွဲတၞောဝ်ရ။ 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ဒဏ္ဍာရဳ ခေတ်တြေံ ကေုာံ လိက်ပတ်ဂမၠိုင်
|-
! ယၟု ဂကူ/ဒေသ
! ခေတ်ကာလ
! လိက်ပတ် မပြာကတ်
! အဓိက တင်ရန်တၟအ်
|-
| မေသဝ်ပဝ်တေးမဳယျာ (Mesopotamia)
| ဘဳသဳ ၂၁၀၀
| ဝင် ဂေလ်ဂါမေတ် (Epic of Gilgamesh)
| လမျီုမွဲအဆက် ကေုာံ ပရေင်ဂၠာဲ ဂဥုဲဟွံချိုတ်
|-
| ဂရိတ် (Greek)
| ဘဳသဳ ၈၀၀
| အဳလဳယေတ် (Iliad), အိုဒိသဳ (Odyssey)
| ပရူပရာ ဒေဝတဴ အဝ်လံမ်ပတ် ကေုာံ တၠအစောန်
|-
| အိန္ဒိယ (India)
| ဘဳသဳ ၁၅၀၀
| မဟာဘာရတ၊ ရာမယဏ၊ ဝေဒဂမၠိုင်
| ဓဝ်ယာ၊ ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ကေုာံ လမျီုသံသာ
|-
| ကြုက် (China)
| ဘဳသဳ ၄၀၀
| Classic of Mountains and Seas
| ဖန်ဗဒှ်ဂၠးတိ (Pan Gu) ကေုာံ ဝင်သၟိင်
|}

== ဂကူဒဏ္ဍာရဳဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲကဵု လ္ၚတ်ဒဏ္ဍာရဳ (Comparative mythology) ဂှ် တၠပညာတံ ပါ်လဝ် ဂကူဒဏ္ဍာရဳ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Campbell, Joseph (1949). *The Hero with a Thousand Faces*. Pantheon Books.&lt;/ref&gt; 

=== ဒဏ္ဍာရဳ ဖန်ဗဒှ် (Creation Myths) ===
ဒဏ္ဍာရဳ ဖန်ဗဒှ်ဂှ် ဒှ်ဒဏ္ဍာရဳ မလဴပူ ပရူဗီုလဵု ဂၠးတိ ကေုာံ စက္ကဝါ က္တဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ ဥပမာ - ပ္ဍဲဒဏ္ဍာရဳ ကြုက်မ္ဂး &quot;ဖာန်ကူ&quot; (Pan Gu) ဒှ်မၞိဟ် မပါ်ထကး ထီုဒမၠုတုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ် အကး ကဵု တိရ။ ပ္ဍဲဒဏ္ဍာရဳ ခရေတ်ယာန် ကေုာံ ယုဍဂှ် ကျာ်ထာဝရ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ဂၠးတိ ပ္ဍဲပွိုင် (၆) တ္ၚဲရ။

=== ဒဏ္ဍာရဳ တၠအစောန် (Hero Myths) ===
ဒဏ္ဍာရဳ တၠအစောန်ဂှ် ဒှ်ဒဏ္ဍာရဳ မဆေင်ကဵု မၞိဟ်မၞုံကဵု ဣဒ္ဓိ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်ဒေဝတဴတံ မဒးအာ တရဴ၊ ဒးဗတိုက်ကဵု သတ်ကြံင်မ္ၚိုဟ်တုဲ ကလိဂွံ ပရေင်အံင်ဇၞးရ။ ဥပမာ - ဟာကျူလဳ (Hercules) ပ္ဍဲဂရိတ် ကေုာံ ရာမ (Rama) ပ္ဍဲဟိန္ဒူ။

=== ဒဏ္ဍာရဳ ကၞောတ်လောက (Eschatological Myths) ===
ဒဏ္ဍာရဳဏအ်ဂှ် လဴပူ ပရူဗီုလဵု ဂၠးတိဏံ သ္ဒးလီုလာ်အာ အခိင်ကၞောတ်တဲရ။ ပ္ဍဲနဝ်သ် (Norse) မ္ဂး ညးကော်စ ရာဂ်နာရံက် (Ragnarök) တုဲ ပ္ဍဲဟိန္ဒူမ္ဂး ဒှ်အခိင် ကာလဳယုဂ် (Kali Yuga) မဒှ်ရ။

== ဒဏ္ဍာရဳ ကဵု သာသနာ ==
ဒဏ္ဍာရဳ ကဵု သာသနာဝွံ အဆက်အစပ် နွံဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ သာသနာမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပရေင်လျိုင်ပတှ်ေ မၞိဟ်တံ ဒဂေတ်ဗက်တုဲ၊ ဒဏ္ဍာရဳဂှ် ဒှ်ပေါမ်အာဂီု မထံက်ပင်လဝ် ပရေင်လျိုင်ပတှ်ေဂှ်ရ။ ဥပမာ - ပ္ဍဲသာသနာဟိန္ဒူဂှ် ဒဏ္ဍာရဳ မဆေင်ကဵု ကျာ်ဗိသၞု၊ ကျာ်သဳဝ ကေုာံ ဗြဟ္မာတံဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ဓဝ်ယာ ညးတံရ။ ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာလေဝ် ဒဏ္ဍာရဳ မဆေင်ကဵု နာ်၊ ဂဠုန်၊ ကေုာံ ဒေဝတဴတံဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲဇာတ်နိပါတ် ကေုာံ ဝင်ကျာ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ဒဏ္ဍာရဳ ဂၠးတိဂမၠိုင် ==
[[File:Zeus statue.jpg|thumb|right|250px|ရုပ် ကျာ်ဂရိတ် ဇုသ် (Zeus) မဒှ်သၟိင်ဒေဝတဴ ပ္ဍဲဒဏ္ဍာရဳ ဂရိတ်]]
=== ဒဏ္ဍာရဳ ဂရိတ် ကေုာံ ရဝ်မ (Greco-Roman Mythology) ===
ဒဏ္ဍာရဳ ဂရိတ်ဂှ် ပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲရးဥရောပတုဲ ဒှ်ရိုဟ်ကၞက် လိက်ပတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ရးပလိုတ်ရ။ ကျာ်အဓိက ပ္ဍဲဂရိတ်ဂှ် ဇုသ် (Zeus)၊ ပဝ်သုဲဒေါန် (Poseidon) ကေုာံ ហាဒေသ် (Hades) တံ မဒှ်အိုတ်ရ။&lt;ref&gt;Graves, Robert (1955). *The Greek Myths*. Penguin Books.&lt;/ref&gt;

=== ဒဏ္ဍာရဳ နဝ်သ် (Norse Mythology) ===
ဒဏ္ဍာရဳ နဝ်သ်ဂှ် ဒှ်ဒဏ္ဍာရဳ ရးဥရောပသၟဝ်ကျာ (Scandinavia) တုဲ ကျာ်မပြာကတ်တံဂှ် အဝ်ဒေန် (Odin)၊ သဝ် (Thor) ကေုာံ လဝ်ကဳ (Loki) တံ မဒှ်ရ။ ဒဏ္ဍာရဳဏအ်ဂှ် ဓလီုလဝ် လိက်ပတ် ကေုာံ ရုပ်ဒမျိုင် ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

=== ဒဏ္ဍာရဳ ဟိန္ဒူ (Hindu Mythology) ===
ဒဏ္ဍာရဳ ဟိန္ဒူဂှ် ဒှ်ဒဏ္ဍာရဳ မၞုံကဵု လိက်ပတ်တြေံအိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဂၠးတိဏံရ။ လိက် ဝေဒ (Vedas) ကေုာံ ပုရာဏ (Puranas) တံဂှ် လဴပူ ပရူပရေင်ဖန်ဗဒှ် လောကတုဲ ပြာကတ် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲဒေသ အာရှအဂၞဲ သီုကဵု ဍုင်မန်ရ။

=== ဒဏ္ဍာရဳ မန် ကေုာံ အာရှအဂၞဲ (Mon and Southeast Asian Mythology) ===
ပ္ဍဲကဵု ယေန်သၞာင်မန်ဂှ် ဒဏ္ဍာရဳတံဂှ် ပံင်နှဴဒၟံင် ကဵု ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ပရေင်လျိုင်ပတှ်ေ သဘာဝ (Animism) ရ။ ဒဏ္ဍာရဳ မပ္တံကဵု ဟံသာ (Hamsa) မဒှ်သင်္ကေတ ဍုင်ဟံသာဝတဳ၊ မနုဿဳဟ (Manusiha) မဒှ်သင်္ကေတ သာသနာစိုပ်ဍုင်သဓီု၊ ကေုာံ ကိန်နရဳ ကိန်နရာ တံဂှ် ပြာကတ် ဗွဲမလောန်ရ။ 

== နဲကဲလ္ၚတ် ဒဏ္ဍာရဳ (Approaches to Mythology) ==
လ္ၚတ်ဒဏ္ဍာရဳ (Mythography) ဝွံ နွံကဵု နဲကဲနာနာသာ်ရ -
# '''နဲကဲ ပတောံၜတ် (Comparative Mythology):''' တၠပညာ မပ္တံကဵု Joseph Campbell တံဂှ် လ္ၚတ်ပတောံၜတ် ဒဏ္ဍာရဳ နူကဵု ဂကူနာနာတုဲ ဂၠာဲသ္ၚေဝ် တင်မတုပ်သၟဟ် ဥပမာ - မၞိဟ်တၠအစောန် (The Hero's Journey) ရ။&lt;ref&gt;Puhvel, Jaan (1987). *Comparative Mythology*. Johns Hopkins University Press.&lt;/ref&gt;
# '''နဲကဲ စိတ္တဗေဒ (Psychological Approach):''' Sigmund Freud ကေုာံ Carl Jung တံဂှ် ပံက်အဓိပ္ပါယ် ဒဏ္ဍာရဳ နဒဒှ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ် လေက်ဇြိုဟ် (Unconscious mind) ကေုာံ ရုပ်သာ်စိုတ် (Archetypes) ကောန်မၞိဟ်တံရ။
# '''နဲကဲ မနုဿဗေဒ (Anthropological Approach):''' Claude Lévi-Strauss တံဂှ် လ္ၚတ်ဒဏ္ဍာရဳ နဒဒှ် လဒက်ပတန် ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ သၞောတ်ယေန်သၞာင် (Structuralism) ရ。&lt;ref&gt;Lévi-Strauss, Claude (1968). *The Structural Study of Myth*. Basic Books.&lt;/ref&gt;

== ဒဏ္ဍာရဳ ပ္ဍဲ လိက်ပတ် ကေုာံ အနုသုခုမ ==
ဒဏ္ဍာရဳဝွံ ဒှ်ရိုဟ်ကၞက် လိက်ပတ် ကေုာံ အနုသုခုမ ပ္ဍဲဂၠးတိဏံရ။ ပ္ဍဲအနုသုခုမ ဂရိတ် ကေုာံ ရဝ်မ မ္ဂး ရုပ်ပုတ်၊ ရုပ်ကသူ မဆေင်ကဵု ဒေဝတဴတံဂှ် ဒှ်အရာ မၞုံကဵု င္ၚုဟ်မး ကဆံင်သၠုင်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲရးအာရှမ္ဂး ဇာတ်ရာမယဏ ဂှ် ပြာကတ် ပ္ဍဲကဵု ပေါဲလှ်ေ၊ လိက်ပတ်၊ ကေုာံ ရုပ်ကသူ နူကဵု အိန္ဒိယ စဵုကို စိုပ် အေန်ဒဝ်နဳယှာ၊ သေံ၊ ကေုာံ ဍုင်မန်ရ။

== ဒဏ္ဍာရဳ ခေတ်တၟိ (Modern Mythology) ==
ပ္ဍဲခေတ်တၟိဏံ ၜိုန်ရ သိပ္ပံပညာ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်ကီုလေဝ်၊ သဘဴဓဝ် ဒဏ္ဍာရဳဂှ် ဟွံကၠေံကၠက်အာတုဲ ပြံင်လှာဲအာ ဗီုပြင်တၟိရ။ ဝတ္ထု လိက်ပတ် မပ္တံကဵု ''The Lord of the Rings'', ကေုာံ ရုပ်ဒမျိုင် မပ္တံကဵု ''Star Wars'', ''Marvel Cinematic Universe'' တံဂှ် ပါ်ပရးလဝ် သဘဴဓဝ် ဒဏ္ဍာရဳ တၠအစောန် ခေတ်တၟိရ။ J.R.R. Tolkien မဒှ်အ္စာချူလိက် The Lord of the Rings ဂှ် ညးကော်စ ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ဒဏ္ဍာရဳတၟိဝွံ ဒှ် &quot;Mythopoeia&quot; ရ။

== နိဿဲ ကေုာံ ပြကိုဟ်ဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ဝင်]]
* [[ယေန်သၞာင်]]
* [[ဘာသာ]]
* [[ရာမယဏ]]
* [[မနုဿဗေဒ]]

{{Navbox
| name = ဒဏ္ဍာရဳ
| title = [[ဒဏ္ဍာရဳ]] ကေုာံ [[ဝင်တြေံ]]
| state = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist

| group1 = ဒေသ ကေုာံ ဂကူ
| list1 =
* [[ဒဏ္ဍာရဳ ဂရိတ်]]
* [[ဒဏ္ဍာရဳ ရဝ်မ]]
* [[ဒဏ္ဍာရဳ နဝ်သ်]]
* [[ဒဏ္ဍာရဳ အဳဂျေပ်]]
* [[ဒဏ္ဍာရဳ ဟိန္ဒူ]]
* [[ဒဏ္ဍာရဳ ကြုက်]]
* [[ဒဏ္ဍာရဳ မန်]]
* [[ဒဏ္ဍာရဳ ဂျပေန်]]

| group2 = ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင်
| list2 =
* [[ဒဏ္ဍာရဳ ဖန်ဗဒှ်]]
* [[ဝင်တၠအစောန်]]
* [[ဒေဝတဴ]]
* [[ကျာ်]]
* [[သတ်ဒဏ္ဍာရဳ]]
* [[အာဂီု]]

| group3 = မဆေင်စပ်
| list3 =
* [[သာသနာ]]
* [[မနုဿဗေဒ]]
* [[ယေန်သၞာင်]]
* [[ရာဇာဝင်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ဒဏ္ဍာရဳ}}
[[Category:ဒဏ္ဍာရဳ]]
[[Category:ဝင်]]
[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:သာသနာ]]
[[Category:လိက်ပတ်]]</text>
      <sha1>i2ch7r074jdjyzywi3uvho5ez5trmt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဒဏ္ဍာရဳ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12309</id>
    <revision>
      <id>58328</id>
      <timestamp>2026-10-13T14:36:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဒဏ္ဍာရဳ၊ ပေါမ်အာဂီု၊ ဝင်တြေံတြဟ်၊ ပရူပရာ ဒေဝတဴ ကေုာံ ပရေင်လျိုင်ပတှ်ေ သာသနာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ဒဏ္ဍာရဳ}} Catego...&quot;</comment>
      <origin>58328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="540" sha1="3q4pcnu8naxk0lxhnoiqtbvkn9bw6di" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဒဏ္ဍာရဳ၊ ပေါမ်အာဂီု၊ ဝင်တြေံတြဟ်၊ ပရူပရာ ဒေဝတဴ ကေုာံ ပရေင်လျိုင်ပတှ်ေ သာသနာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဒဏ္ဍာရဳ}}
[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:ဝင်]]
[[Category:သာသနာ]]
[[Category:လိက်ပတ်]]</text>
      <sha1>3q4pcnu8naxk0lxhnoiqtbvkn9bw6di</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သာသနာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12310</id>
    <revision>
      <id>58329</id>
      <timestamp>2026-10-13T14:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု သာသနာ၊ ဘာသာ၊ ပရေင်လျိုင်ပတှ်ေ၊ ဒ္ဂေတ်ဝတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်မဆေင်ကဵု သာသနာနာနာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:သာသနာ}} [[Category:ပရေင်မၞိဟ်]] Category:ယ...&quot;</comment>
      <origin>58329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="508" sha1="bhmf7l4nrxgwtpcq8q0hx036z7xuhe7" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု သာသနာ၊ ဘာသာ၊ ပရေင်လျိုင်ပတှ်ေ၊ ဒ္ဂေတ်ဝတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်မဆေင်ကဵု သာသနာနာနာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:သာသနာ}}
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:ပရေင်လျိုင်ပတှ်ေ]]</text>
      <sha1>bhmf7l4nrxgwtpcq8q0hx036z7xuhe7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58330</id>
      <parentid>58329</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T14:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="505" sha1="idiu9fcksmatlxf91v1yi1eykpr7v3d" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု သာသနာ၊ ဘာသာ၊ ပရေင်လျိုင်ပတှ်ေ၊ ဒ္ဂေတ်ဝတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်မဆေင်ကဵု သာသနာနာနာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:သာသနာ}}
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:ပရေင်လျုင်ပတှ်ေ]]</text>
      <sha1>idiu9fcksmatlxf91v1yi1eykpr7v3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပရေင်လျုင်ပတှ်ေ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12311</id>
    <revision>
      <id>58331</id>
      <timestamp>2026-10-13T14:40:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်လျုင်ပတှ်ေ၊ သာသနာ၊ ကေုာံ လဒက်ပတန် စိုတ်ဓါတ် ပရေင်ပတှ်ေ မၞိဟ်တံ မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ပရေင်လျုင်ပတှ်ေ}} [[Category:ပရေင်မၞိဟ်]] Category:ယေန်သ...&quot;</comment>
      <origin>58331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="457" sha1="cea8cjuertjrbjn6126kkwgngto33re" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်လျုင်ပတှ်ေ၊ သာသနာ၊ ကေုာံ လဒက်ပတန် စိုတ်ဓါတ် ပရေင်ပတှ်ေ မၞိဟ်တံ မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပရေင်လျုင်ပတှ်ေ}}
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:ဒဿန]]</text>
      <sha1>cea8cjuertjrbjn6126kkwgngto33re</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပုံကောန်ၚာ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12312</id>
    <revision>
      <id>58332</id>
      <timestamp>2026-10-13T14:42:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox literary genre | name = ပုံကောန်ၚာ် (Children's Story) | image = File:Little Red Riding Hood - Project Gutenberg eText 17201.jpg | image_size = 250px | caption = ပုံ &quot;Little Red Riding Hood&quot; မဒှ် ပုံကောန်ၚာ် မပြာကတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ | origin = အလုံဂၠးတိ (နူခေတ်တမၠာ) | type = လိက်...&quot;</comment>
      <origin>58332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10472" sha1="2sr4hu1vq2apmgh0ujssp1hufz1phb1" xml:space="preserve">{{Infobox literary genre
| name = ပုံကောန်ၚာ် (Children's Story)
| image = File:Little Red Riding Hood - Project Gutenberg eText 17201.jpg
| image_size = 250px
| caption = ပုံ &quot;Little Red Riding Hood&quot; မဒှ် ပုံကောန်ၚာ် မပြာကတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ
| origin = အလုံဂၠးတိ (နူခေတ်တမၠာ)
| type = [[လိက်ပတ်]]၊ [[ပုံအာဂီု]]၊ [[အလင်္ကာ]]
| derivatives = ပုံဒဏ္ဍာရဳ, ပုံဇာတ်, ပုံတိရစ္ဆာန်
}}

'''ပုံကောန်ၚာ်''' ({{lang-en|Children's literature / Fairy tale}}) ဝွံ ဒှ်ဂကူ လိက်ပတ် ကေုာံ ပုံအာဂီု မချူလဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး တွံလဝ် သွက်ကောန်ၚာ်တအ် နကဵု ရည်ရွယ်ချက် မပ္တံကဵု ပရေင်လဟိင်စိုတ်၊ ပရေင်ဗ္တောန်ပညာ ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ ယေန်သၞာင်တအ်ရ။ ပုံကောန်ၚာ်ဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု အခိုက်ကၞာ တွဟ်ပါင် (Oral tradition) တုဲ ဗွဲကြဴဏအ် စှ်ေအာ သၞောတ် လိက်ပတ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ဝင်ပုံကောန်ၚာ်ဂှ် စက္တဵုဒှ်လဝ် နူခေတ် ကၠာဟွံဂွံ ချူစၟတ်သမ္တီ နကဵုလိက်ဏီရ။ မိမတအ်ဂှ် လဴပူကဵု ကောန်ဇာတ်တအ် နကဵု ပုံမဆေင်ကဵု တိရစ္ဆာန်၊ ဒေဝတဴ ကေုာံ မၞိဟ်တၠအစောန်ဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲဝင်ရးဥရောပမ္ဂး ညးမကံက်သီ ပုံကောန်ၚာ် နကဵု လိက်ပတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ် ၝောဲကော ဂျာမနဳ ၜါတၠ ညးမကော်စ [[ကောဒေအ် ဂရင်း]] (Brothers Grimm) ပ္ဍဲ အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲရးအာရှမ္ဂး ပုံဇာတ်နိပါတ် မဆေင်ကဵု ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ဒှ်တမ်မူလ ပုံကောန်ၚာ် မဇၞော်မောဝ်ကၠုင်လဝ်ရ။ 

== အင်္ဂလက်သဏ် ပုံကောန်ၚာ် ==
ပုံကောန်ၚာ်မွဲ ဂွံဒှ်ကၠုင်မာန်ဂှ် ဒးနွံကဵု အင်္ဂလက်သဏ် အဓိကဂမၠိုင်ရ။ အဓိကဂှ် -
၁။ '''လောဲသွာ ကေုာံ ကၠးဖ္ဍး''' - မအရေဝ် ကေုာံ ပရူပရာတအ်ဂှ် ကောန်ၚာ်တအ် ကၠိုဟ်စလောဲရ။
၂။ '''ပရေင်ကယျိုင်စိုတ်''' (Imagination) - နွံကဵု ပရူပရာ မဟွံသေင်ကဵု ပကတိ ဗီုကဵု တိရစ္ဆာန် ဟီုအရေဝ်ဂွံတအ် ပါလုပ်ရ။
၃။ '''ပေါဲအံင်ဇၞး''' - ဇၟာပ်ပုံဂှ် မၞိဟ်ခိုဟ် (ဇာတ်သၟိင်) ဂှ် အံင်ဇၞးအာ မၞိဟ်ပရေအ် လၟိုန်ရ။ 

== ဂကူပုံကောန်ၚာ်ဂမၠိုင် ==
ပုံကောန်ၚာ်ဂှ် နွံနာနာသာ်တုဲ ပါ်ပရးလဝ် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ -

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ဂကူပုံကောန်ၚာ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ်
|-
! ဂကူပုံ
! တင်စၟတ် / အဓိပ္ပါယ်
! ဥပမာ ပ္ဍဲလိက်မန်
|-
| ပုံတိရစ္ဆာန် (Fables)
| ပုံ မစကာလဝ် တိရစ္ဆာန် နဒဒှ် ဇာတ်သၟိင်တုဲ ကဵုဒၠောံဗ္တောန်
| ပုံဗတာဲ ကဵု ဓမာတ်
|-
| ပုံဒဏ္ဍာရဳ (Fairy Tales)
| ပုံ မနွံကဵု ဣဒ္ဓိအနုဘဴ၊ ကလော်၊ ဒေဝတဴ
| ပုံသၟိင်အသး
|-
| ပုံဝင် (Legends)
| ပုံ မဒုင်သဇိုင် ကုဝင်ပူဂိုလ်ဒယှ်
| ပုံမိစဴဗု
|-
| ပုံဇာတ် (Jataka Tales)
| ပုံ ဘဝအဆက်ဆက် ကျာ်တြဲ
| ဇာတ်မဟောသဓ
|}

== ၚုဟ်မး ကေုာံ ပရေင်ဗ္တောန် ==
ပုံကောန်ၚာ်တအ်ဝွံ ဟွံသေင်ဆ သွက်ဂွံ လဟိင်စိုတ်သၟး၊ သွက်ဂွံ ကဵုပညာ ကေုာံ ဒၠောံဗ္တောန် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ကောန်ၚာ်တအ်လေဝ် ဒှ်ရ။ ဥပမာ ပုံဗတာဲ ကဵု ဓမာတ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ကောန်ၚာ်တအ် ဂွံတီ လွဳပရာ ကေုာံ ပရေင်အေင်ဒုင်ရ။

== ပုံကောန်ၚာ် ပ္ဍဲလိက်ပတ်မန် ==
ပ္ဍဲလိက်ပတ်မန်မ္ဂး ပုံကောန်ၚာ်ဝွံ ကၠုင်နူ ဇာတ်နိပါတ် ၅၅၀ ကေုာံ ပုံအာဂီု ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ ပုံဗီုကဵု 'ပုံကောန်ဗတာဲနွံပညာ'၊ 'ပုံသၟိင်ကၠတၠအစောန်' တအ်ဂှ် ဒှ်ပုံ မပြာကတ် ပ္ဍဲကောန်ၚာ်မန်တအ်ရ။ လိက်ပတ်မန် ခေတ်တၟိလေဝ် ချူခၞံကၠုင် ပုံကောန်ၚာ် နကဵု ဗီုရုပ် မဇိက်ကဵု စိုတ်ဓါတ် ဆာန်တိဍာ် ကေုာံ လိက်ပတ်ရ။ 

== သြဇာ ပ္ဍဲလ္တူ ကောန်ၚာ်ဂမၠိုင် ==
[[File:Hansel and Gretel by Arthur Rackham.jpg|thumb|left|ပုံ &quot;Hansel and Gretel&quot; မဒှ် ပုံ မကဵုသတိ သွက်ကောန်ၚာ်ဂမၠိုင်]]
ပုံကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ဇီုကပိုက် လ္တူ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ က္ဍဟ် ကောန်ၚာ်တအ် ဗွဲမလောန်ရ။ ကောန်ၚာ် မကလင်ပုံ စိစောန်တအ်ဂှ် မလေပ် ဆိင်ဆ မုဒှ်ခိုဟ်၊ မုဒှ်ပရေအ် ပြဟ်နူ ကောန်ၚာ်တၞဟ်တအ်ရ။ 

== ပုံကောန်ၚာ် ကေုာံ ပရေင်ယေန်သၞာင် ==
ပုံကောန်ၚာ်ဝွံ ဒှ်ဒ္ၚောဝ် ထ္ၜးကဵု ယေန်သၞာင် ဂကူမွဲမွဲရ။ ပုံမန်မ္ဂး ဓလီုလဝ် နကဵု ဒ္ဂေတ်ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ အခိုက်မန် ဗီုကဵု ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ မိမ၊ အ္စာ ကေုာံ ညးမဇၞော်တအ်ရ။ 

== ခေတ်တၟိ ကေုာံ အပြံင်အလှာဲ ==
ပ္ဍဲခေတ် အာဲတဳ (IT) ဝွံ ပုံကောန်ၚာ်တအ် ပြံင်လှာဲအာ နကဵု ဗီုပြင် ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital) ဗီုကဵု အာနဳမေယှေန် (Animation) ကေုာံ လိက်အဳလက်ထရောနစ် (e-books) တအ်ရ။ ဆဂး အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် ပုံတအ်ဂှ် ဟွံပြံင်လှာဲအာရ။

== သ္ၚုဟ်ဂၠိပ် ကေုာံ တင်သရုပ် ==
ပုံကောန်ၚာ်ဝွံ ဒှ်ကပေါတ်အာဲကၟာဲ လိက်ပတ် မနွံၚုဟ်မး သွက်အနာဂတ်ရ။ နကဵု ပရေင်လဟိင်စိုတ်မွဲကဆံင်ဂှ် ဍေံဖန်ဗဒှ်ကဵု ကောန်ၚာ်တအ် ညံင်ဂွံ ဒှ်မၞိဟ် မနွံကဵု ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ကေုာံ ပညာရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;zipes_2000&quot;&gt;Zipes, Jack (2000). *The Oxford Companion to Fairy Tales*. Oxford University Press. p. 112.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;bottigheimer_2009&quot;&gt;Bottigheimer, Ruth B. (2009). *Fairy Tales: A New History*. State University of New York Press.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;grimm_1812&quot;&gt;Grimm, Jacob and Wilhelm (1812). *Children's and Household Tales*. Berlin.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;bettelheim_1976&quot;&gt;Bettelheim, Bruno (1976). *The Uses of Enchantment: The Meaning and Importance of Fairy Tales*. Knopf.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;hunt_1995&quot;&gt;Hunt, Peter (1995). *Children's Literature: An Illustrated History*. Oxford University Press. p. 45.&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

{{Navbox
| name = လိက်ပတ် ကေုာံ ပုံအာဂီု
| title = [[လိက်ပတ်]] ကေုာံ [[ပုံအာဂီု]]
| listclass = hlist
| group1 = ဗီုပြင် လိက်ပတ်ဂမၠိုင်
| list1 =
* [[ပုံကောန်ၚာ်]]
* [[ပုံဒဏ္ဍာရဳ]]
* [[ပုံဇာတ်]]
* [[လင်္ကာ]]
* [[ကဗျ]]
| group2 = လိက်ပတ်မန်
| list2 =
* [[လိက်ပတ်မန်]]
* [[ပုံအာဂီုမန်]]
* [[ပြကိုဟ်]]
* [[ဝင်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပုံကောန်ၚာ်}}
[[Category:ပုံကောန်ၚာ်]]
[[Category:လိက်ပတ်]]
[[Category:လိက်ပတ်မန်]]
[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:အနုသုခုမ]]</text>
      <sha1>2sr4hu1vq2apmgh0ujssp1hufz1phb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပုံကောန်ၚာ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12313</id>
    <revision>
      <id>58333</id>
      <timestamp>2026-10-13T14:44:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပုံကောန်ၚာ်၊ ပုံအာဂီု ကေုာံ လိက်ပတ် သွက်ကောန်ၚာ်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ပုံကောန်ၚာ်}} [[Category:ပုံအာဂီု]] [[Category:လိက်ပတ်]] [[Category:ကောန်ၚာ်]]&quot;</comment>
      <origin>58333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="416" sha1="fx53egtyv4t1nor6kige1mudtwplupv" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပုံကောန်ၚာ်၊ ပုံအာဂီု ကေုာံ လိက်ပတ် သွက်ကောန်ၚာ်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပုံကောန်ၚာ်}}
[[Category:ပုံအာဂီု]]
[[Category:လိက်ပတ်]]
[[Category:ကောန်ၚာ်]]</text>
      <sha1>fx53egtyv4t1nor6kige1mudtwplupv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပုံအာဂီု</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12314</id>
    <revision>
      <id>58334</id>
      <timestamp>2026-10-13T14:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပုံအာဂီု၊ ပုံဒဏ္ဍာရဳ ကေုာံ ပုံဇာတ်တမၠာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ပုံအာဂီု}} [[Category:လိက်ပတ်]] [[Category:ယေန်သၞာင်]] [[Category:ဒဏ္ဍာရဳ]]&quot;</comment>
      <origin>58334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="379" sha1="bhh79u2wturkkab6lkgx417ln0xp5v3" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပုံအာဂီု၊ ပုံဒဏ္ဍာရဳ ကေုာံ ပုံဇာတ်တမၠာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပုံအာဂီု}}
[[Category:လိက်ပတ်]]
[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:ဒဏ္ဍာရဳ]]</text>
      <sha1>bhh79u2wturkkab6lkgx417ln0xp5v3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝင်တြေံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12315</id>
    <revision>
      <id>58335</id>
      <timestamp>2026-10-13T14:47:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox historical period | name = ဝင်တြေံ (Ancient History) | image = File:Mesopotamia male worshiper 2750-2600 B.C.jpg | image_size = 250px | caption = ရုပ်သၟာရှ်ေသှ်ေ ပ္ဍဲခေတ် မေသဝ်ပဝ်တေမဳယျာ (Mesopotamia) ၜိုတ် ၂၇၅၀-၂၆၀၀ သၞာံ ဘဳသဳ | start = ၜိုတ် ၃၀၀၀ သၞာံ...&quot;</comment>
      <origin>58335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13977" sha1="ifxuz1ul0w12wiuux9rcbr8qdq4gt2d" xml:space="preserve">{{Infobox historical period
| name = ဝင်တြေံ (Ancient History)
| image = File:Mesopotamia male worshiper 2750-2600 B.C.jpg
| image_size = 250px
| caption = ရုပ်သၟာရှ်ေသှ်ေ ပ္ဍဲခေတ် မေသဝ်ပဝ်တေမဳယျာ (Mesopotamia) ၜိုတ် ၂၇၅၀-၂၆၀၀ သၞာံ ဘဳသဳ
| start = ၜိုတ် ၃၀၀၀ သၞာံ ဘဳသဳ (စပ္တံ လိက်ပတ်)
| end = ၜိုတ် အေဒဳ ၅၀၀ (အလုံခေတ် အေန်ပါယာ ရောမ ဒတုံပြဟ်)
| region = ဂၠးတိ (အာရှ၊ ဥရောပ၊ အာဖရိက)
| preceded_by = [[ခေတ်ကၠာဝင်]] (Prehistory)
| followed_by = [[ခေတ်လဒေါဝ်]] (Middle Ages)
}}

'''ဝင်တြေံ''' ({{lang-en|Ancient history}}) ဝွံ ဒှ်လၟေင်ပရူပရာဝင် ကောန်မၞိဟ် မက္တဵုဒှ်လဝ် နူကဵုအခိင် မစက္တဵုဒှ် လိက်ပတ် (ၜိုတ် ၃၀၀၀ သၞာံ ဘဳသဳ) စဵုကဵုစိုပ် လအိတ်ခေတ်တြေံ (ၜိုတ် အေဒဳ ၅၀၀) မဒှ်ရ။ ဝင်တြေံဝွံ ပါ်ကရေက်လဝ် နူကဵု [[ခေတ်ကၠာဝင်]] (Prehistory) မဒှ်အခိင် မဟွံမွဲကဵု စၟတ်သမ္တီလိက်ပတ်ဏီဂှ်ရ။ အခိင်ကာလ ဝင်တြေံဝွံ ဒှ်အခိင် ကောန်မၞိဟ်တအ် စသြိုင်ခၞံ ဍုင်၊ နွံကဵု သၞောတ်အလဵုအသဳ၊ ကေုာံ ပရေင်ယေန်သၞာင်ဇၞော်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ပ္ဍဲဒေသ [[မေသဝ်ပဝ်တေမဳယျာ]]၊ [[အဳဂျေပ်]]၊ ဒေသကြုင်အေန်ဒူ ကေုာံ ဍုင်ကြုက် တအ်ရ။

== နိဒါန် ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီဝင် ==
ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ဝင်တြေံဝွံ အဓိက သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် နူကဵု တိုင်သမ္တီလိက်ပတ်၊ အကြီုရာဇာဝင် ကေုာံ ပရေင်သုတေသန ရှေးဟောင်းသုတေသန (Archaeology) တအ်ရ။ တၠပညာဝင်တအ် စကာ နဲကဲသုတေသနနာနာ သွက်ဂွံ ပံက်အဓိပ္ပါယ် အခိုက်အလိုက် မၞိဟ်ပ္ဍဲခေတ်တြေံရ။ လိက်ပတ် စက္တဵုဒှ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဒေသ ဍုင်သူမေရ် (Sumer) နကဵု ဗီုပြင် လိက်သပ် (Cuneiform) တုဲ ပရေင်စၟတ်သမ္တီဝင် စက္တဵုဒှ်ကၠုင်ရ။

== လၟေင်အခိင်ကာလ (Chronology) ==
လၟေင်အခိင်ကာလ ဝင်တြေံဂှ် လ္ၚတ်ကေတ် နကဵု ခေတ်တိုက်ဂမၠိုင်ရ။ ဥပမာ - [[ခေတ်ဗရိုတ်]] (Bronze Age) ကေုာံ [[ခေတ်ပသဲ]] (Iron Age) တအ် ဒှ်တမ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဗရိုတ်ဂှ် ကောန်မၞိဟ်တအ် စစကာ ကိရိယာဗရိုတ်တုဲ ခေတ်ပသဲဂှ် စကာကိရိယာပသဲ သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ လွဟ်သတ္တိရ။ 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ လၟေင်အခိင်ကာလ ဝင်တြေံ အဓိကဂမၠိုင်
|-
! အခိင်ကာလ (ဘဳသဳ/အေဒဳ)
! ပရူပရာ အဓိက
! ဒေသ
|-
| ၃၀၀၀ ဘဳသဳ
| စက္တဵုဒှ် လိက်ပတ် ကေုာံ ဍုင်စဵုကၠာအိုတ်
| မေသဝ်ပဝ်တေမဳယျာ၊ အဳဂျေပ်
|-
| ၂၅၀၀ ဘဳသဳ
| ပရေင်ယေန်သၞာင် ကြုင်အေန်ဒူ က္တဵုဒှ်
| အိန္ဒိယ / ပါကစ္စတာန်
|-
| ၁၆၀၀ ဘဳသဳ
| မင်းဆက်ရှန် (Shang Dynasty) စက္တဵုဒှ်
| ကြုက်
|-
| ၅၀၀ ဘဳသဳ
| ခေတ်တြေံတမ်မူလ ဂရိတ် ကေုာံ ရောမ
| ရးဥရောပ
|-
| ၄၇၆ အေဒဳ
| အေန်ပါယာရောမ ပလိုတ် ဒတုံပြဟ်
| ရးဥရောပ / ရောမ
|}

== တမ်မူလ ယေန်သၞာင်ဇၞော်ဂမၠိုင် ==
ဂကောံမၞိဟ် မနွံကဵု ယေန်သၞာင်ဇၞော်ဂမၠိုင် က္တဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲသောင်ကြုင်ဇၞော်ဂမၠိုင်ရ။ ဒေသမေသဝ်ပဝ်တေမဳယျာ (အကြာ ကြုင်တိုက်ဂရိတ် ကဵု ယူဖရေးတီး) ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ တမ်မူလ ကောန်မၞိဟ်တအ် စသြိုင်ဍုင် ကေုာံ ကၠောန်ဗ္ၚရ။ ပ္ဍဲအခိင်တုပ်ပ်ဂှ် ယေန်သၞာင်အဳဂျေပ်လေဝ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲသောင်ကြုင်နိုင်း (Nile) တုဲ ညးတအ် သြိုင်ခၞံလဝ် ပိရမေတ် (Pyramids) မပြာကတ်တဴရ။

[[File:Pyramids of the Giza Necropolis.jpg|thumb|right|300px|ပိရမေတ် (Pyramids) ပ္ဍဲဍုင်အဳဂျေပ်၊ ဒှ်သက်သဳ ယေန်သၞာင် ဝင်တြေံမွဲရ။]]

== ခေတ်ကၠာအာရှ ==
ပ္ဍဲတိုက်အာရှမ္ဂး၊ ယေန်သၞာင် ကြုင်အေန်ဒူ (Indus Valley Civilization) ကေုာံ ယေန်သၞာင် ကြုင်ဍာ်မိတ် (Yellow River) ပ္ဍဲဍုင်ကြုက်တအ်ဂှ် ပြာကတ်ဗွဲမလောန်ရ။ ဍုင် မိုဟေန်ဂျို-ဒါရို (Mohenjo-daro) ကေုာံ ဟရပ္ပါ (Harappa) တအ်ဂှ် နွံကဵု သၞောတ်ဍာ် ကေုာံ ပရေင်သြိုင်ခၞံဍုင် မစိုပ်ကဆံင်သၠုင်ရ။

== ခေတ်ဂရိတ် ကေုာံ ရောမ (Classical Antiquity) ==
ခေတ်တြေံတမ်မူလ ဝွံ အဓိက သ္ဇိုင်သ္ကီုလဝ် ပ္ဍဲဒေသ ဂိတ်ဒလ (Mediterranean) ရ။ ယေန်သၞာင် ဂရိတ် (Greek) ဂှ် ပတိတ်ကဵု တၠပညာဒဿန မပ္တံကဵု ပလေတို (Plato)၊ အာရစ်တိုတယ် (Aristotle) ကေုာံ သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳရ။ အေန်ပါယာရောမ (Roman Empire) ပၠန်ဂှ် ဓလီုလဝ် ရးဥရောပ၊ အာဖရိကသၟဝ်ကျာ ကေုာံ အာရှပလိုတ် တုဲ ညးတအ် ကၠောန်ဗဒှ် သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ဂၠံင်တရဴ အလုံအေန်ပါယာရ။

== ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ ကေုာံ ဒဿန ==
ဝင်တြေံဝွံ ဒှ်အခိင် သာသနာဇၞော်ဂမၠိုင် မက္တဵုဒှ်ရ။ ပ္ဍဲအိန္ဒိယဂှ် [[သာသနာဟိန္ဒူ]] ကေုာံ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] က္တဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ၊ ပ္ဍဲကြုက်ဂှ် ဒဿန ကောန်ဖြူးရှပ် (Confucianism) ကေုာံ တာအို (Taoism) က္တဵုဒှ်ရ။ ပ္ဍဲဒေသလဒေါဝ်ဗၟံက်ဂှ် သာသနာဂျူ (Judaism) ကေုာံ [[ခရေတ်ယာန်]] စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲလအိတ် ဝင်တြေံရ။ သာသနာတအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲထောံ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

== နဲကဲသိပ္ပံ ကေုာံ အစာမ် ==
ၜိုန်ရ နွံပ္ဍဲ ခေတ်တြေံကီုလေဝ်၊ ကောန်မၞိဟ်တအ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် အစာမ် (Inventions) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ နဲကဲတၟော်သင်္ချာ ကေုာံ နက္ခတ္တဗေဒ ဂှ် ဂရိတ် ကေုာံ ဗာဗဳလောန် တအ် စိုပ်ကဆံင်သၠုင်ရ။ ပရေင်စက်ယန္တရား မပ္တံကဵု စက်ဍာ်၊ ခ္ဍောင်လွဳ (Wheel)၊ ကေုာံ စက္ခော တအ်ဂှ် က္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲအခိင် ဝင်တြေံဖအိုတ်ရ။

== အနုသုခုမ ကေုာံ ပရေင်သြိုင်ခၞံ ==
[[File:Parthenon from west.jpg|thumb|left|250px|ဘာကျာ် ပါသေနောန် (Parthenon) ပ္ဍဲ အေသင်၊ ကမၠောန်သြိုင်ခၞံ ခေတ်ဂရိတ်။]]
အနုသုခုမ ပ္ဍဲဝင်တြေံဂှ် ဒှ်သက်သဳ ပရေင်ယေန်သၞာင် ညးတအ်ရ။ ပရေင်ပုတ်ဂၠတ် ရုပ်ကျာ် ပ္ဍဲဂရိတ်၊ ဗီုကသူ ပ္ဍဲဂိုဟ် အဳဂျေပ်၊ ကေုာံ တိုက်မဟာဇၞော် ပ္ဍဲရောမ တအ်ဂှ် ပြာကတ်လောန်ရ။ ပရေင်သြိုင်ခၞံ ဗီုကဵု ထရံင်ဇၞော် ဍုင်ကြုက် (Great Wall of China) ကေုာံ ကဝ်လဝ်သဳယမ် (Colosseum) ပ္ဍဲရောမ တအ်ဂှ် သှ်ေၜက်ဒၟံင် စဵုကဵုလၟုဟ်ဏီရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ==
ပရေင်မၞိဟ် ပ္ဍဲခေတ်တြေံဂှ် အဓိက ပါ်လဝ် ကဆံင်ကလံင်ရ။ သၟိင်တၠ၊ ခမဳသင်/ပရောဟိတ်၊ သၟာကမၠောန်၊ ကေုာံ ဍိက် တအ် နွံရ။ သၞောတ်ဍိက် (Slavery) ဂှ် ဒှ်သၞောတ်ဓမ္မတာ ပ္ဍဲယေန်သၞာင်တြေံ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ပရေင်ဗၞိက် အကြာဍုင်မွဲကဵုမွဲ (ဥပမာ - [[ဂၠံင်တရဴပိုးတောဝ်]]) ဂှ် ပံင်ကောံကဵု ယေန်သၞာင် ဗမံက် ကဵု ပလိုတ်ရ။

== ဓါတ်သှ်ေၜက် ကေုာံ အာဲကၟာဲ ==
အာဲကၟာဲ ဝင်တြေံဂှ် ဆက်ဓလီုလဝ် ဂၠးတိခေတ်လၟုဟ် ဏီဖိုဟ်ရ။ သၞောတ်ဥပဒေ ရောမ၊ ဒဿန ဂရိတ်၊ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ သင်္ချာ နူအိန္ဒိယ ကေုာံ အာရပ် တအ်ဂှ် ဒှ်သ္ဇိုင် သွက်ခေတ်လၟုဟ်ရ။ သာသနာဇၞော်ဂမၠိုင် မက္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲခေတ်တြေံတအ်ဂှ် ဆက်ဒှ်ဒၟံင် ဓရ်ပတှ်ေ မၞိဟ်ဘဳလဳယာန် ဂၠိုင်ကဵုဆ ပ္ဍဲတ္ၚဲဏအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;cah&quot;&gt;Edwards, I.E.S. et al. (1970). ''The Cambridge Ancient History''. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;starr&quot;&gt;Starr, Chester G. (1991). ''A History of the Ancient World''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;maisels&quot;&gt;Maisels, Charles Keith. (1993). ''Early Civilizations of the Old World''. Routledge.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;oxford&quot;&gt;Potts, D. T. (ed.). (2012). ''A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East''. Wiley-Blackwell.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;finley&quot;&gt;Finley, M. I. (1985). ''Ancient History: Evidence and Models''. Viking Compass.&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

{{Navbox
| name = ဝင်
| title = ခေတ်ဝင်ဂမၠိုင် កេုာံ ဝင်ကောန်မၞိဟ်
| listclass = hlist
| group1 = လၟေင်ခေတ်
| list1 =
* [[ခေတ်ကၠာဝင်]]
* [[ဝင်တြေံ]]
* [[ခေတ်လဒေါဝ်]]
* [[ခေတ်တၟိစောဝ်]]
* [[ခေတ်လၟုဟ်]]
| group2 = ယေန်သၞာင်တြေံ
| list2 =
* [[မေသဝ်ပဝ်တေမဳယျာ]]
* [[အဳဂျေပ်တြေံ]]
* [[ကြုင်အေန်ဒူ]]
* [[ဂရိတ်တြေံ]]
* [[ရောမတြေံ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ဝင်တြေံ}}
[[Category:ဝင်တြေံ]]
[[Category:ဝင်]]
[[Category:ခေတ်ဝင်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပရေင်သုတေသန]]
[[Category:ယေန်သၞာင်]]</text>
      <sha1>ifxuz1ul0w12wiuux9rcbr8qdq4gt2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Infobox historical period</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12316</id>
    <revision>
      <id>58336</id>
      <timestamp>2026-10-13T14:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox | bodyclass  = vcard | title      = {{{name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAMEBASE}}&lt;/includeonly&gt;}}} | titleclass = fn org | image      = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{alt|}}}}} | caption    = {{{caption|}}}  | label1     = ယၟုတၞဟ် | data1      = {{{alt_names|}}}  | label2     = စပ္တံ | data2      = {{{start|{{{start_d...&quot;</comment>
      <origin>58336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3058" sha1="g8rp6tfx0xsfpih4y60w28nbwkyzpza" xml:space="preserve">{{Infobox
| bodyclass  = vcard
| title      = {{{name|&lt;includeonly&gt;{{PAGENAMEBASE}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| titleclass = fn org
| image      = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{alt|}}}}}
| caption    = {{{caption|}}}

| label1     = ယၟုတၞဟ်
| data1      = {{{alt_names|}}}

| label2     = စပ္တံ
| data2      = {{{start|{{{start_date|}}}}}}

| label3     = လအိတ် (အုပ်နိဂီု)
| data3      = {{{end|{{{end_date|}}}}}}

| label4     = ဒေသ / ဒတန်
| data4      = {{{region|}}}

| label5     = ပရူပရာအဓိကဂမၠိုင်
| data5      = {{{major_events|}}}

| label6     = ပူဂိုလ်အဓိကဂမၠိုင်
| data6      = {{{major_figures|}}}

| label7     = ခေတ်ကၠာနူဏအ်
| data7      = {{{preceded_by|}}}

| label8     = ခေတ်ကြဴနူဏအ်
| data8      = {{{followed_by|}}}
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content=
== ဗီုစကာ ==
ကုတ်ဝိုက်က်လိက် ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ကပ်ပဳကေတ်တုဲ စုတ်လဝ် ပ္ဍဲလ္တူအိုတ် နာဲတအ် မချူမံင် လိက်ပရေင် မဆေင်စပ်ကဵု ခေတ်ဝင်တအ်ဂှ် ညိ။

&lt;pre&gt;
{{Infobox historical period
| name           = 
| image          = 
| image_size     = 
| alt            = 
| caption        = 
| alt_names      = 
| start          = 
| end            = 
| region         = 
| major_events   = 
| major_figures  = 
| preceded_by    = 
| followed_by    = 
}}
&lt;/pre&gt;

=== တင်ဂရင်ဗ္တီ ===
* '''name''' : ယၟု ခေတ်ဝင် (ဥပမာ - ဝင်တြေံ)
* '''image''' : ယၟု ဝှာင်ဗီုရုပ် (ဥပမာ - ancient_rome.jpg)
* '''image_size''' : ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ဗီုရုပ် (ဥပမာ - 250px)
* '''caption''' : သ္ၚိအင် (စာတမ်း) ဗီုရုပ်
* '''alt_names''' : ယၟုတၞဟ် (ယဝ်နွံ)
* '''start''' : အခိင်ကာလ စပ္တံ
* '''end''' : အခိင်ကာလ လအိတ် ဟွံသေင်မ္ဂး အုပ်နိဂီု
* '''region''' : ဒေသ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒတန်
* '''major_events''' : ပရူပရာ ကိစ္စဇၞော်ဂမၠိုင် မက္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲခေတ်ဂှ်
* '''major_figures''' : ပူဂိုလ် အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲခေတ်ဂှ်
* '''preceded_by''' : ခေတ်ဝင် မက္တဵုဒှ်လဝ် ကၠာနူဏအ်
* '''followed_by''' : ခေတ်ဝင် မက္တဵုဒှ်ကြဴနူဏအ်

[[Category:ထာမ်ပလိက် သ္ၚိအင်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် ဝင်ဂမၠိုင်]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g8rp6tfx0xsfpih4y60w28nbwkyzpza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကောန်ၚာ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12317</id>
    <revision>
      <id>58337</id>
      <timestamp>2026-10-13T14:50:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ကောန်ၚာ်၊ အခေါင်အရာကောန်ၚာ်၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ် ကေုာံ ပရေင်ပညာကောန်ၚာ်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ကောန်ၚာ်}} [[Category:မၞိဟ်]] Category:...&quot;</comment>
      <origin>58337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="530" sha1="hwyss6hvze4gylps3d9tg97hcjnaw4i" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ကောန်ၚာ်၊ အခေါင်အရာကောန်ၚာ်၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ် ကေုာံ ပရေင်ပညာကောန်ၚာ်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ကောန်ၚာ်}}
[[Category:မၞိဟ်]]
[[Category:အဝဲအလံင်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သ္ၚိကၟိန်]]</text>
      <sha1>hwyss6hvze4gylps3d9tg97hcjnaw4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အဝဲအလံင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12318</id>
    <revision>
      <id>58338</id>
      <timestamp>2026-10-13T14:51:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု အဝဲအလံင် (Age groups)၊ ကဆံင်အဝဲ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်မၞိဟ်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:အဝဲအလံင်}} [[Category:မၞိဟ်]] [[Category:ပရေင်မၞိဟ်]] Category:ပရေင်ထ...&quot;</comment>
      <origin>58338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="473" sha1="31qh6gu3c9d5i3fhhelu3f9yxoedpfp" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု အဝဲအလံင် (Age groups)၊ ကဆံင်အဝဲ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်မၞိဟ်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:အဝဲအလံင်}}
[[Category:မၞိဟ်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပရေင်ထတ်ယုက်]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]</text>
      <sha1>31qh6gu3c9d5i3fhhelu3f9yxoedpfp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သ္ၚိကၟိန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12319</id>
    <revision>
      <id>58339</id>
      <timestamp>2026-10-13T14:51:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု သ္ၚိကၟိန် (Family)၊ ပရေင်ဆက်ဆောံ မသကလောကောဒေအ် ကေုာံ ဘဝသ္ၚိကၟိန်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:သ္ၚိကၟိန်}} [[Category:ပရေင်မၞိဟ်]] [[Category:မၞိဟ်]] [[Category:ဘဝ]]&quot;</comment>
      <origin>58339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="422" sha1="6mj4kt1vub929kzglxyhcleokmg8o0t" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု သ္ၚိကၟိန် (Family)၊ ပရေင်ဆက်ဆောံ မသကလောကောဒေအ် ကေုာံ ဘဝသ္ၚိကၟိန်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:သ္ၚိကၟိန်}}
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:မၞိဟ်]]
[[Category:ဘဝ]]</text>
      <sha1>6mj4kt1vub929kzglxyhcleokmg8o0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဘဝ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12320</id>
    <revision>
      <id>58340</id>
      <timestamp>2026-10-13T14:52:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဘဝ (Life)၊ ပရေင်ဂျိုင်လမျီု၊ လမျီု ကေုာံ အခိုက်အလိုက်ဘဝဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ဘဝ}} [[Category:သဘာဝ]] [[Category:ဇီဝဗေဒ]] [[Category:ပရေင်မၞိဟ်]] [[Category:ဒဿနိက]]&quot;</comment>
      <origin>58340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="416" sha1="e9fgooj98yjwb7yw6a82rbjagsjaxlq" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဘဝ (Life)၊ ပရေင်ဂျိုင်လမျီု၊ လမျီု ကေုာံ အခိုက်အလိုက်ဘဝဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဘဝ}}
[[Category:သဘာဝ]]
[[Category:ဇီဝဗေဒ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ဒဿနိက]]</text>
      <sha1>e9fgooj98yjwb7yw6a82rbjagsjaxlq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58341</id>
      <parentid>58340</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T14:52:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="416" sha1="nk79ekhohl3h2o5rlv0zwj1h232h3b1" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဘဝ (Life)၊ ပရေင်ဂျိုင်လမျီု၊ လမျီု ကေုာံ အခိုက်အလိုက်ဘဝဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဘဝ}}
[[Category:သဘာဝ]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ဒဿနိက]]</text>
      <sha1>nk79ekhohl3h2o5rlv0zwj1h232h3b1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဒဿနိက</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12321</id>
    <revision>
      <id>58342</id>
      <timestamp>2026-10-13T14:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဒဿနိက (Philosophy)၊ ပညာဒဿန ကေုာံ ပရေင်ချပ်ဗ္စာ လညာတ်မၞိဟ်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ဒဿနိက}} [[Category:ပညာ]] [[Category:ပရေင်မၞိဟ်]] [[Category:လညာတ်ဂမၠိုင်]] Category:ဘ...&quot;</comment>
      <origin>58342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="461" sha1="f4xcwar612dkujlgb9tq860fhgm6td8" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဒဿနိက (Philosophy)၊ ပညာဒဿန ကေုာံ ပရေင်ချပ်ဗ္စာ လညာတ်မၞိဟ်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဒဿနိက}}
[[Category:ပညာ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:လညာတ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဘာသာရပ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>f4xcwar612dkujlgb9tq860fhgm6td8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:လညာတ်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12322</id>
    <revision>
      <id>58343</id>
      <timestamp>2026-10-13T14:54:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု လညာတ် (Ideas)၊ ပရေင်ချပ်ဗ္စာ (Thoughts)၊ သဘဴဓဝ် ကေုာံ အယူအဆနာနာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:လညာတ်ဂမၠိုင်}} [[Category:ဒဿနိက]] [[Category:ပညာ]] [[Category:စိုတ်ပညာ]] Category:ပ...&quot;</comment>
      <origin>58343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="449" sha1="3z7ru77f5ksz06itbops1krcgenfur1" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု လညာတ် (Ideas)၊ ပရေင်ချပ်ဗ္စာ (Thoughts)၊ သဘဴဓဝ် ကေုာံ အယူအဆနာနာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:လညာတ်ဂမၠိုင်}}
[[Category:ဒဿနိက]]
[[Category:ပညာ]]
[[Category:စိုတ်ပညာ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>3z7ru77f5ksz06itbops1krcgenfur1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပရူဝင်လဴစ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12323</id>
    <revision>
      <id>58344</id>
      <timestamp>2026-10-13T14:56:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox literary genre | name = ပရူဝင်လဴစ | image = File:Arthur-Pyle How Arthur drew forth ye sword.JPG | image_size = 250px | caption = ဗီုရုပ် သၟိင်အာသာ ဓဇက်ပ္တိတ် ဇြင် (ပရူဝင်လဴစ အင်္ဂလာန်) | native_name = Legend | origin = [[အခိုက်လဴစ တွဟ်ပါင်]] ကေုာံ ဝ...&quot;</comment>
      <origin>58344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11867" sha1="ra4ecpa3lbi5yno6xftf52s7bdzkilr" xml:space="preserve">{{Infobox literary genre
| name = ပရူဝင်လဴစ
| image = File:Arthur-Pyle How Arthur drew forth ye sword.JPG
| image_size = 250px
| caption = ဗီုရုပ် သၟိင်အာသာ ဓဇက်ပ္တိတ် ဇြင် (ပရူဝင်လဴစ အင်္ဂလာန်)
| native_name = Legend
| origin = [[အခိုက်လဴစ တွဟ်ပါင်]] ကေုာံ ဝင်မၞိဟ်
| category = [[လိက်ပတ်]]၊ [[ဝင်]]၊ ကေုာံ [[ယေန်သၞာင်]]
| subgenres = ပရူဝင်လဴစ ခေတ်တၟိ, ပရူဝင်လဴစ သာသနာ, ပရူဝင်လဴစ တၠအစောန်
| topics = ဝင်၊ ဒဏ္ဍာရဳ၊ ပုံအာဂီု
}}

'''ပရူဝင်လဴစ''' ({{lang-en|Legend}}) ဝွံ ဒှ်ပရူပရာ ဝင်အဆက်ဆက် မလဴပူစကၠုင်လဝ် နူကဵု ခေတ်တြေံတုဲ ဗွဲမဂၠိုင် မၞိဟ်တံ ပတှ်ေကေတ် ဒှ်လဝ် ပရူဇေတ်တ် မွဲရ။&lt;ref&gt;Bascom, W. R. (1965). *The Forms of Folklore: Prose Narratives*. Journal of American Folklore, 78(307), 3-20.&lt;/ref&gt; ဆဂး ပရူဝင်လဴစတံဂှ် ဟွံမွဲကဵု သက်သဳခိုင်င်ကၠိုက်က် သွက်ဂွံ ထံက်ထ္ၜး နကဵု ဝင်ဇေတ်တ် ကွေံကွေံရ။ ပရူဝင်လဴစဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင် အခိုက်ကၞာ၊ ပရေင်ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်ဘာသာ မဆေင်စပ်ကဵု ဂကူမွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒေသမွဲမွဲရ။

== ပဏာမ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
အရေဝ်ဝေါဟာရ မဟီုမံင် ပရူဝင်လဴစ (Legend) ဂှ် ကၠုင်နူ မအရေဝ် လေတ်တေန် (Latin) မဟီုလဝ် &quot;legenda&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;အရာမဒးဗှ်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;အရာမဒးလဴစ&quot; ရ။ ပရူဝင်လဴစဝွံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု ပုံအာဂီု ကေုာံ ဒဏ္ဍာရဳရ။ ပရူဝင်လဴစဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲလ္တူ သဇိုင်ဝင် မၞိဟ်ဇေတ်တ်၊ ဒၞာဲဒတန် ဇေတ်တ် ကေုာံ အခိင်ကာလ ဇေတ်တ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
အခိုက်အလိုက် လဴစ ပရူဝင်ဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုင်လဝ် ကၠာဟွံဂွံ ချူစၟတ်သမ္တီ နကဵုလိက်ဏီရ။ ကောန်မၞိဟ်တံ သွက်ဂွံ မင်မွဲ အခိုက်ကၞာ ကေုာံ ဝင်ဇကုဂှ် စကာကၠုင် နဲကဲလဴစ နကဵုပါင် (Oral tradition) ရ။ ပ္ဍဲခေတ် လဒေါဝ်ဥရောပဂှ် ပရူဝင်လဴစ သၟိင်အာသာ (King Arthur) ကေုာံ ရဝ်ဗေန်ဟုဒ် (Robin Hood) တံ ပြာကတ်ကၠုင်ရ။

== တၞဟ်ခြာ အကြာ ဒဏ္ဍာရဳ ကဵု ပရူဝင်လဴစ ==
ပ္ဍဲအရာမလ္ၚတ် ယေန်သၞာင်မၞိဟ်ဂှ် ဒဏ္ဍာရဳ (Myth)၊ ပရူဝင်လဴစ (Legend) ကေုာံ ပုံအာဂီု (Folktale) တံ ပါ်လဝ် တၞဟ်ခြာရ။&lt;ref&gt;Dundes, A. (1984). *Sacred Narrative: Readings in the Theory of Myth*. University of California Press.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ဗီုပြင် တၞဟ်ခြာ ပရူဝင်လဴစ၊ ဒဏ္ဍာရဳ ကေုာံ ပုံအာဂီု
|-
! လက္ချဏ် !! ဒဏ္ဍာရဳ (Myth) !! ပရူဝင်လဴစ (Legend) !! ပုံအာဂီု (Folktale)
|-
| '''ဇမၞော်မၞိဟ်ပါလုပ်''' || ကျာ်၊ ဒေဝတဴ || မၞိဟ်တၠအစောန်، သၟိင်တၠ || မၞိဟ်ဓမ္မတာ၊ တိရစ္ဆာန်
|-
| '''အခိင်ကာလ''' || ကၠာဟွံဂွံဒှ် ဂၠးတိ (အတိက်လောန်) || အခိင်ဝင်မွဲမွဲ || ဟွံချိုတ်ပၠိုတ် (ပ္ဍဲကာလမွဲအခိင်)
|-
| '''ပရေင်ပတှ်ေ''' || ပတှ်ေ ဍာံဇေတ်တ် (ပရေင်ဘာသာ) || ဍာံကဝက်၊ ဖန်ဗဒှ်ကဝက် || လဴစ သွက်ဂွံမိပ်မြဟ်
|-
| '''ဒၞာဲဒတန်''' || ဍုင်သွဝ်، ဘုံလ္တူ || ဒၞာဲဇေတ်တ် ပ္ဍဲဂၠးတိ || ဟွံချိုတ်ပၠိုတ်
|}

== ပရူဝင်လဴစ ပ္ဍဲယေန်သၞာင်မန် ==
ပ္ဍဲယေန်သၞာင်မန်လေဝ် ပရူဝင်လဴစ နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဥပမာ - ပရူဝင်လဴစ ဍုင်ဟံသာဝတဳ မစပ်ကဵု ဟံသာၜါ မဍိုင်လ္တူက္ဍိုပ်ရေင်သကအ်၊ ပရူဝင်လဴစ အသး မဒှ်ကၠုင် နူခၟာဲနာ် ကေုာံ ပရူဝင်လဴစ ကျာ်လ္ဂုင် မစပ်ကဵု ကောန်ဗၞိက်ၜါ တပုဿ ကဵု ဘလ္လိက မပ္တံသာ်ဝွံ ဒှ်ပရူဝင်လဴစ မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲဂကူမန်ရ။

== ဗီုပြင် ကေုာံ ဂကူ ပရူဝင်လဴစဂမၠိုင် ==
ပရူဝင်လဴစဂှ် ပါ်ပရးလဝ် ဗွဲမဂၠိုင် နွံတဴရ-
# '''ပရူဝင်လဴစ ဒေသ''' (Local legends): ပရူမဆေင်ကဵု ဒၞာဲဒတန်မွဲမွဲ (ဥပမာ - ဒဵု၊ လဂေါဝ်၊ ဍုင်)။
# '''ပရူဝင်လဴစ တၠအစောန်''' (Heroic legends): ပရူမၞိဟ်မနွံကဵု အစောန်စရာဲ (ဥပမာ - သၟိင်ရာဇာဓိရာဇ်)။
# '''ပရူဝင်လဴစ သာသနာ''' (Religious legends): ပရူကျာ်၊ အရိယာ الكေုာံ ညးမသၠုင်ပြဲတံ။

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လ္ၚတ်ပရူဝင်လဴစ ဍာ်ဒကေဝ် ==
သၟာပညာတံ လ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဝင်လဴစ နကဵု သၞောတ်ဝ် (Folkloristics) ရ။ ညးတံ လ္ၚတ်စမ်ၜတ် ဗီုလဵု ပရူဝင်လဴစတံ ပြံင်လှာဲကၠုင် သၞာံအဆက်ဆက် ကေုာံ ဗီုလဵု ဓလံက်စိုတ် ကောန်မၞိဟ်တံ ပြံင်လှာဲအာရ။&lt;ref&gt;Tangherlini, T. R. (1990). *&quot;It Happened Not Too Far From Here...&quot;: A Survey of Legend Theory and Characterization*. Western Folklore, 49(4), 371-390.&lt;/ref&gt;

== ပရူဝင်လဴစ ကေုာံ ပရေင်ဘာသာ သာသနာ ==
ပ္ဍဲပရေင်ဘာသာ ပရူဝင်လဴစဝွံ ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဓမံက်ထ္ၜး ပရေင်ပတှ်ေ မၞိဟ်တံရ။ ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး ပရူဝင်လဴစ မဆေင်ကဵု ဓါတ်သော်ကျာ်၊ ကျာ်စေတဳဂမၠိုင် ကေုာံ ဣဒ္ဓိအနုဘဴ ကျာ်ဇၞော်တံဂှ် ပြာကတ်လောန်ရ။ 

== ဓလံက်စိုတ် ကေုာံ လညာတ် သၟာပရူဝင်လဴစ ==
ပရူဝင်လဴစဝွံ ပံက်ထ္ၜးကဵု ဓလံက်စိုတ် (Psychology) ကောန်မၞိဟ်တံ သီုကဵု ဖေက်ဂၟံက်၊ ပရေင်အံင်ဇၞး ကေုာံ ပရေင်မက်မုဟ်တံရ။ ညးမလ္ၚတ် ဓလံက်စိုတ် မပ္တံကဵု ကားလ်ဂျင် (Carl Jung) ဟီုလဝ် ပရူဝင်လဴစတံဝွံ မဒှ်အရာမက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု စိုတ်သမ္တီစာတ် (Collective unconscious) ရ။

== ပရူဝင်လဴစ ခေတ်တၟိ ==
ခေတ်လၟုဟ်ဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင် ပရူဝင်လဴစ ဍုင်ဇၞော် (Urban legends) မဒှ်ရ။ ပရူဝင်လဴစ ခေတ်တၟိတံဂှ် ပရးတြး လ္တူ အေန်တာနက်၊ မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ လိက်အဳမေလ် တံရ။ ဥပမာ - ပရူမၞိဟ် ကၠတ်ကေတ် ကောန်ကၟတ် သွက်ဂွံ သွံစ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရူဝိညာဏ် ပ္ဍဲကွဳစက်တံ မဒှ်ရ။&lt;ref&gt;Brunvand, J. H. (1981). *The Vanishing Hitchhiker: American Urban Legends and Their Meanings*. W. W. Norton &amp; Company.&lt;/ref&gt;

== အဝဲအင်္ဂ မပါလုပ် ပ္ဍဲပရူဝင်လဴစ ==
ပရူဝင်လဴစ ခိုင်ကၠိုက်မွဲဂှ် ဒးပါလုပ်ကဵု အဝဲအင်္ဂ ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ -
* '''သက်သဳ (ကဝက်)''' - ဒၞာဲဒတန် မနွံဇေတ်တ် သွက်ဂွံ ပတှ်ေမာန်။
* '''ပရေင်ဖေက်ဂၟံက် ဟွံသေင်မ္ဂး အံသဝ်''' - ဒးနွံကဵု အရာမမိတ်စိုတ် မၞိဟ်တံ။
* '''ပရေင်ဒၠောံဗ္တောန်''' - ဒးနွံကဵု တွဟ်ဍောင်ဓရ် သွက်ဂွံ ဝေင်ပါဲ အရာဟွံခိုဟ်။

== နိဿဲ ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;dorson&quot;&gt;Dorson, R. M. (1972). *Folklore and Folklife: An Introduction*. University of Chicago Press.&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

{{Navbox
| name = ယေန်သၞာင် လဴစ တွဟ်ပါင်
| title = ယေန်သၞာင် လဴစ ကေုာံ လိက်ပတ်
| listclass = hlist
| group1 = ဗီုပြင် လဴစ
| list1 =
* [[ပရူဝင်လဴစ]]
* [[ဒဏ္ဍာရဳ]]
* [[ပုံအာဂီု]]
* [[ဝင်]]
* [[ဒွက်ခေတ်တြေံ]]
| group2 = ပရူဝင်လဴစ မန်
| list2 =
* [[ပရူဝင်လဴစ ဟံသာဝတဳ]]
* [[ပရူဝင်လဴစ သၟိင်အသး]]
* [[ဝင်ကျာ်လ္ဂုင်]]
| group3 = ကွတ်လ္ၚတ်
| list3 =
* [[ကွတ်ယေန်သၞာင်လဴစ]] (Folkloristics)
* [[ဝင်ယေန်သၞာင်]]
* [[ဓလံက်စိုတ်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပရူဝင်လဴစ}}
[[Category:ပရူဝင်လဴစ]]
[[Category:ဒဏ္ဍာရဳ]]
[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:ဝင်]]
[[Category:လိက်ပတ်]]</text>
      <sha1>ra4ecpa3lbi5yno6xftf52s7bdzkilr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပရူဝင်လဴစ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12324</id>
    <revision>
      <id>58345</id>
      <timestamp>2026-10-13T14:57:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပရူဝင်လဴစ (Legend)၊ ဒဏ္ဍာရဳ၊ ပုံအာဂီု ကေုာံ ယေန်သၞာင်လဴစ တွဟ်ပါင်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ပရူဝင်လဴစ}} [[Category:ဒဏ္ဍာရဳ]] [[Category:ယေန်သၞာင်]] Category:ဝ...&quot;</comment>
      <origin>58345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="464" sha1="lps9dacaw7kaudj3nt9o3040wgc31jz" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပရူဝင်လဴစ (Legend)၊ ဒဏ္ဍာရဳ၊ ပုံအာဂီု ကေုာံ ယေန်သၞာင်လဴစ တွဟ်ပါင်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပရူဝင်လဴစ}}
[[Category:ဒဏ္ဍာရဳ]]
[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:ဝင်]]
[[Category:လိက်ပတ်]]</text>
      <sha1>lps9dacaw7kaudj3nt9o3040wgc31jz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကွတ်ယေန်သၞာင်လဴစ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12325</id>
    <revision>
      <id>58346</id>
      <timestamp>2026-10-13T14:58:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox academic field | name = ကွတ်ယေန်သၞာင်လဴစ | native_name = Folkloristics | image = File:Jacob und Wilhelm Grimm.jpg | image_size = 250px | caption = ကောဒေအ် ဂရေမ် (Brothers Grimm) မဒှ် တၠပညာ ကွတ်ယေန်သၞာင်လဴစ ခေတ်ကၠာအိုတ် | origins = ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ - ၁၉ (ရးဥ...&quot;</comment>
      <origin>58346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7155" sha1="i88nk6987gw7njd102xvjsbojj4fxo0" xml:space="preserve">{{Infobox academic field
| name = ကွတ်ယေန်သၞာင်လဴစ
| native_name = Folkloristics
| image = File:Jacob und Wilhelm Grimm.jpg
| image_size = 250px
| caption = ကောဒေအ် ဂရေမ် (Brothers Grimm) မဒှ် တၠပညာ ကွတ်ယေန်သၞာင်လဴစ ခေတ်ကၠာအိုတ်
| origins = ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ - ၁၉ (ရးဥရောပ)
| subfields = အခိုက်ကၞာတွဟ်ပါင်, ပုံအာဂီု, ပရူဝင်လဴစ, ဒဏ္ဍာရဳ, အာဲကၟာဲရုပ်ဝတ္ထု
| related_disciplines = [[မနုဿဗေဒ]], [[ယေန်သၞာင်]], [[ဝင်]], [[လိက်ပတ်]]
}}

'''ကွတ်ယေန်သၞာင်လဴစ''' ({{lang-en|Folkloristics}} ဟွံသေင်မ္ဂး Folklore studies) ဝွံ ဒှ်ကွတ်ပညာ မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အခိုက်အလိုက်، ပုံအာဂီု، ဒဏ္ဍာရဳ، ပရူဝင်လဴစ ကေုာံ ပြဝေဏဳ ယေန်သၞာင် တွဟ်ပါင်ဂမၠိုင် နကဵုနဲကဲ သိပ္ပံ ကေုာံ သုတေသနရ။&lt;ref&gt;Ben-Amos, D. (1971). *Toward a Definition of Folklore in Context*. Journal of American Folklore, 84(331), 3-15.&lt;/ref&gt; ကွတ်ပညာဝွံ လ္ၚတ်ဗီုလဵု ကောန်မၞိဟ်တံ ပြံင်လှာဲစၠောံကဵု ဓလံက်စိုတ်، ပရေင်ပတှ်ေ الكေုာံ အခိုက်အလိုက် နူမွဲအဆက် စိုပ်မွဲအဆက် နကဵုအရေဝ်ပါင် ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ကွတ်ပညာဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲခေတ် ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ ကေုာံ ၁၉ လပါ်ဥရောပ အခိင်မက္တဵုဒှ် ပရေင်ချဳဒရာင် ရိုမေန်တိစ် (Romanticism) ရ။ သၟာပညာ မပ္တံကဵု ကောဒေအ် ဂရေမ် (Brothers Grimm) ပ္ဍဲဍုင်ဂျာမနဳတံ စပကောံပကေဝ် ပုံအာဂီု ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ဒေသတံ သွက်ဂွံ မင်မွဲ အာဲကၟာဲယေန်သၞာင် ညးတံရ။&lt;ref&gt;Dorson, R. M. (1968). *The British Folklorists: A History*. University of Chicago Press.&lt;/ref&gt; နူဂှ်မွဲအဆက် ကွတ်ပညာဝွံ ပြးဇးအာ အလုံဂၠးတိတုဲ ဒှ်ကၠုင် ကွတ်လ္ၚတ် မဆေင်ကဵု တက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်ရ။

== လက္ချဏ် ကေုာံ သဇိုင်လ္ၚတ် ==
အရာမလ္ၚတ် ပ္ဍဲကွတ်ယေန်သၞာင်လဴစဝွံ ပါ်လဝ် ၃ ဂကူ အဓိက နွံရ-
# '''ယေန်သၞာင် တွဟ်ပါင်''' (Oral Folklore): မပ္တံကဵု ပုံအာဂီု، ဒဏ္ဍာရဳ، ပရူဝင်လဴစ، လဟီု၊ ပြကိုဟ် ကေုာံ ဒွက်တြေံဂမၠိုင်။
# '''ယေန်သၞာင် ရုပ်ဝတ္ထု''' (Material Folklore): မပ္တံကဵု ဗီုပြင်သြိုင်ခၞံသ္ၚိဌာန်၊ ကပေါတ်ကိရိယာတြေံ، ကွတ်တဲ الكေုာံ ဗီုပြင် ကၠောန်စၞစဂမၠိုင်။
# '''ယေန်သၞာင် အခိုက်ကၞာ''' (Customary Folklore): မပ္တံကဵု သဘင်နက်သတ်၊ အခိုက်ကၞာမ္ၚဵုထပ်တဲ، ကိစ္စကမ္မဌာန် ကေုာံ ပရေင်ပတှ်ေ (ဥပမာ - ကလော်သ္ၚိ)။

== ကွတ်ယေန်သၞာင်လဴစ ကေုာံ မနုဿဗေဒ ==
ကွတ်ယေန်သၞာင်လဴစ ကဵု မနုဿဗေဒ (Anthropology) ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ ဆဂး မနုဿဗေဒဂှ် လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် အလုံမွဲဗီုပြင် (Holistic) တုဲ ကွတ်ယေန်သၞာင်လဴစဂှ် လ္ၚတ်ဇီပ်ဂၠိပ် လ္တူအာဲကၟာဲ တွဟ်ပါင် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် အနုသုခုမ မၞိဟ်တံ ဗွဲတၟေင်ရ။&lt;ref&gt;Georges, R. A., &amp; Jones, M. O. (1995). *Folkloristics: An Introduction*. Indiana University Press.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲယေန်သၞာင်မန် ==
သွက်ဂကူမန်ပိုဲမ္ဂး ကွတ်ပညာဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။ ပုံအာဂီုမန်، လဟီုမန်၊ အခိုက်ကၞာ ကလော်သ္ၚိ၊ ကေုာံ ဒွက်ယေန်သၞာင် (ဥပမာ - ဒွက်မန်တြေံ) တံဂှ် ဒှ်တမ်ရိုဟ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သမ္တီဝင် ကေုာံ ဓလံက်စိုတ် ဂကူမန်တံရ။ ပရေင်ပကောံပကေဝ် ယေန်သၞာင်လဴစမန်ဝွံ ကဵုအရီုအဗင် သွက်ဟွံဂွံ ကၠေံကၠက်အာ ပ္ဍဲခေတ်ဂၠးတိ ပြံင်လှာဲဏအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;dundes&quot;&gt;Dundes, A. (1978). *Essays in Folkloristics*. Folklore Institute.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;sims_stephens&quot;&gt;Sims, M., &amp; Stephens, M. (2005). *Living Folklore: An Introduction to the Study of People and Their Traditions*. Utah State University Press.&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

{{Navbox
| name = ယေန်သၞာင် လဴစ တွဟ်ပါင်
| title = ယေန်သၞာင် လဴစ ကေုာံ လိက်ပတ်
| listclass = hlist
| group1 = ဗီုပြင် လဴစ
| list1 =
* [[ပရူဝင်လဴစ]]
* [[ဒဏ္ဍာရဳ]]
* [[ပုံအာဂီု]]
* [[ဝင်]]
* [[ဒွက်ခေတ်တြေံ]]
| group2 = ကွတ်လ္ၚတ်ဂမၠိုင်
| list2 =
* [[ကွတ်ယေန်သၞာင်လဴစ]]
* [[မနုဿဗေဒ]]
* [[ဝင်ယေန်သၞာင်]]
* [[ဓလံက်စိုတ်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ကွတ်ယေန်သၞာင်လဴစ}}
[[Category:ကွတ်ယေန်သၞာင်လဴစ]]
[[Category:ကွတ်ပညာ]]
[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:မနုဿဗေဒ]]</text>
      <sha1>i88nk6987gw7njd102xvjsbojj4fxo0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကွတ်ယေန်သၞာင်လဴစ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12326</id>
    <revision>
      <id>58347</id>
      <timestamp>2026-10-13T15:00:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ကွတ်ယေန်သၞာင်လဴစ (Folkloristics)၊ ပုံအာဂီု၊ ဒဏ္ဍာရဳ ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ပြဝေဏဳ တွဟ်ပါင်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ကွတ်ယေန်သၞာင်လဴစ}} Category:ယေန်သၞ...&quot;</comment>
      <origin>58347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="547" sha1="1jr1doiy68n3ody0vyt2r1tbldsephg" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ကွတ်ယေန်သၞာင်လဴစ (Folkloristics)၊ ပုံအာဂီု၊ ဒဏ္ဍာရဳ ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ပြဝေဏဳ တွဟ်ပါင်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ကွတ်ယေန်သၞာင်လဴစ}}
[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:မနုဿဗေဒ]]
[[Category:ကွတ်ပညာ]]
[[Category:သိပ္ပံမၞိဟ်]]</text>
      <sha1>1jr1doiy68n3ody0vyt2r1tbldsephg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပုံလဴစ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12327</id>
    <revision>
      <id>58349</id>
      <timestamp>2026-10-13T15:42:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပုံလဴစ (Folktale)၊ ပုံအာဂီု၊ ပရူဝင်လဴစ၊ ဒဏ္ဍာရဳ ကေုာံ ယေန်သၞာင် လဴစတွဟ်ပါင်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ပုံလဴစ}} [[Category:ပုံအာဂီု]] Category:ကွတ်ယေန်...&quot;</comment>
      <origin>58349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="521" sha1="7zeuwbbs0972tlwjgz7yyc09six54xh" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပုံလဴစ (Folktale)၊ ပုံအာဂီု၊ ပရူဝင်လဴစ၊ ဒဏ္ဍာရဳ ကေုာံ ယေန်သၞာင် လဴစတွဟ်ပါင်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပုံလဴစ}}
[[Category:ပုံအာဂီု]]
[[Category:ကွတ်ယေန်သၞာင်လဴစ]]
[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:လိက်ပတ်]]</text>
      <sha1>7zeuwbbs0972tlwjgz7yyc09six54xh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12328</id>
    <revision>
      <id>58350</id>
      <timestamp>2026-10-13T15:46:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox occupation | name = ဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝ&lt;br&gt;(Landscape Architecture) | synonym = အစာဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝ (Landscape Architect) | image = Central_Park_looking_south_from_the_Ramble.jpg | image_size = 300px | caption = ဥဒျာန် [[သေန်ထရေဝ်  পাকিস্তানিদের]] (Central Park) ပ္ဍဲ ဍုင်န...&quot;</comment>
      <origin>58350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15303" sha1="mm4ynduh7o6e644gy7mshd4ybsxqdaj" xml:space="preserve">{{Infobox occupation
| name = ဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝ&lt;br&gt;(Landscape Architecture)
| synonym = အစာဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝ (Landscape Architect)
| image = Central_Park_looking_south_from_the_Ramble.jpg
| image_size = 300px
| caption = ဥဒျာန် [[သေန်ထရေဝ်  পাকিস্তানিদের]] (Central Park) ပ္ဍဲ ဍုင်နျူယံက်၊ မဒှ် ကမၠောန် ဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝ မပြာကတ်။
| type = [[ဗိသုကာ]]၊ [[ကွတ်အနုသုခုမ]]
| description = ပရေင်ဖန်ဇန်၊ ပရေင်စၟိန်ပြမာန်၊ ပရေင်လွပ် ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ တိဍာ် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ သွက်ဂွံ ဂွံဖန်ဗဒှ် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ဂေဟဗေဒ။
| education_required = တန်ဗတောန် ကဆံင်တက္ကသိုလ် ပ္ဍဲဘာသာရပ် ဗိသုကာပရေင်သဘာဝ၊ [[ဂေဟဗေဒ]]၊ ဟောဝ်တဳကာချာ (Horticulture) ကေုာံ ဗိသုကာပွဳပွူဍုင်။
| fields = ပရေင်ဖန်ဇန် ဥဒျာန်၊ ပရေင်ဖန်ဇန် ပွဳပွူဍုင်၊ ပရေင်မင်မဲ သဘာဝ၊ ဂေဟဗေဒ
}}

'''ဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝ''' ({{lang-en|Landscape architecture}}) ဝွံ ဒှ်ကွတ်ပညာ ကေုာံ အနုသုခုမ မဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ဖန်ဇန်၊ ပရေင်လွပ်၊ ကေုာံ ပရေင်ထိင်ဒဝ် ပွဳပွူသဘာဝ၊ တိဍာ်၊ ဥဒျာန်၊ ကေုာံ ဒေသမၞိဟ်တံ မပဒတဴဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;ASLA&quot;&gt;American Society of Landscape Architects (2020). *What is Landscape Architecture?* Washington D.C.: ASLA Press.&lt;/ref&gt; ကမၠောန်အဓိက ဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝဂှ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ဒၞာဲဒတန် မနွံကဵု ပရေင်ကျေဝ်ဂေါဝ်၊ သံယောဇိုန် ပရေင်မၞိဟ်၊ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် ပွဳပွူသဘာဝဂမၠိုင်ရ။ 

အစာဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝ (Landscape architects) တံဝွံ ဒးစကာ ပညာနူ ဘာသာရပ်နာနာ မပ္တံကဵု [[ဂေဟဗေဒ]]၊ သင်္ချာ၊ ဗိသုကာ၊ ရုက္ခဗေဒ၊ ပထဝဳဝင်၊ ကေုာံ အနုသုခုမ တံ သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ဒၞာဲဒတန်ဂမၠိုင်ရ။

== ပွံက် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
ဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝ ဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပရေင်တဵုလွဳ တၞံဆု၊ တၞံကဴ သၟးရ။ ဍေံဝွံ ဒှ်ပရေင်ဖန်ဇန် ဒၞာဲဒတန် (Space) မဆက်စပ်ဒၟံင် ကုမၞိဟ် ကေုာံ သဘာဝရ။ အတိုင်ပွံက် သမာဂမ ဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝ ဂၠးကဝ် (IFLA) မ္ဂး &quot;ဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝ ဝွံ ဒှ်ကမၠောန် မဖန်ဇန် ကေုာံ ထိင်ဒဝ် ပွဳပွူသဘာဝ သွက်ဂွံ ကဵုဖိုလ် ကုမၞိဟ် ကေုာံ ဂေဟဗေဒ ဗွဲမညဳသာရ&quot; မဟီုလဝ်ရ။&lt;ref name=&quot;IFLA&quot;&gt;International Federation of Landscape Architects (IFLA) (2018). *Definition of Landscape Architecture*. IFLA Official Publications.&lt;/ref&gt;

== ဝင် ကေုာံ အခိင်ကာလ ==
ဝင် ဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝ ဝွံ နွံကၠုင် နူအခိင် သမိုင်းတမၠာတေံရ။ ပ္ဍဲခေတ် အဳဂျေပ် (Egypt) ကေုာံ မေသဝ်ပိုဝ်တေမဳယျာ (Mesopotamia) တေံဂှ် ပရေင်ဖန်ဇန် ကၠအ်ဥဒျာန်ဂမၠိုင် နွံကၠုင်လဝ်ရ။ သီုကဵု ဥဒျာန် ဟင်ဂေန် ဗေဘဳလောန် (Hanging Gardens of Babylon) ဝွံ ဒှ်သက်သဳ ဝင်မပြာကတ်မွဲရ။ 

စိုပ်ခေတ် ဥရောပ (Europe) လဒေါဝ်ဂှ် ကၠအ်ဥဒျာန်ဂမၠိုင် ဒှ်ကၠုင် ဒၞာဲသွက်ဂွံ ဇူဒီု ပ္ဍဲနန် ကေုာံ ဘာကျာ်ဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ၜိုတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဝေါဟာရ &quot;Landscape Architecture&quot; ဝွံ စပြာကတ်ကၠုင်တုဲ [[ဖရက်ဒရစ် လော အောမ်သတေတ်]] (Frederick Law Olmsted) ညးမဖန်ဇန် သေန်ထရေဝ်  পাকিস্তানিদের (Central Park) ဝွံ ဒှ်မၞိဟ်မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု မကၠောန်ဗဒှ် ဝေါဟာရဏအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။&lt;ref name=&quot;Olmsted&quot;&gt;Beveridge, C. E., &amp; Rocheleau, P. (1998). *Frederick Law Olmsted: Designing the American Landscape*. Rizzoli.&lt;/ref&gt;

== လစွံစိုတ် ကေုာံ သဘဴဓဝ်ဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲအရာမဖန်ဇန် ဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝဂှ် ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် သဘဴဓဝ် အဓိကဂမၠိုင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ -
* '''ပရေင်ဆဵုဂဗ မၞိဟ် (Human Experience):''' ဒၞာဲဒတန်ဂှ် ဒးကဵု ပရေင်သိုက်သၠိင်၊ ပရေင်လုံခြုံ ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ ကုမၞိဟ်တံ။
* '''ဂေဟဗေဒ (Ecology):''' ဒးမင်မဲ သတ္တဝါ၊ တၞံဆု ကေုာံ သဘာဝတိဍာ် ပ္ဍဲဒေသဂှ်။
* '''ပရေင်ကျေဝ်ဂေါဝ် (Aesthetics):''' ညဳသာကဵု အနုသုခုမ၊ ရုပ်သာ်၊ အရံင် ကေုာံ ဗီုပြင်။
* '''တန်ကြန် (Sustainability):''' ပရေင်ဖန်ဇန်ဂှ် ဒးတန်ကြန် အခိင်ဗွဲမလံ တုဲ ဟွံကဵုအန္တရာဲ ကုပွဳပွူသဘာဝ။

== ကမၠောန် ကေုာံ တာလျိုင် ==
အစာဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝတံဝွံ နွံကဵု တာလျိုင် နာနာသာ် မပ္တံကဵု -
၁။ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တိဍာ် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ ဒေသ။
၂။ ချူဆာဲ ဗီုပြင် (Master Plan) သွက် ဥဒျာန်၊ ကွာန်၊ ဍုင် ကေုာံ ဒေသ။
၃။ ရုဲစှ် တၞံဆု၊ တၞံကဴ၊ တိ၊ လတမ်၊ တၟအ် မကိတ်ညဳ ကုရာသဳဥတု ကေုာံ ဒေသ။
၄။ ပံင်ကောံ ကၠောန်ကမၠောန် ကု အစာဗိသုကာ (Architects)၊ အင်ဂျေန်နဳယျာ (Engineers) ကေုာံ အလဵုအသဳဍုင်။

== ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် ==
ဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝ ဝွံ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍခွဲ နာနာသာ် မဒှ်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲ ဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝ
|-
! ကဏ္ဍ (Field) !! အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ကမၠောန် !! ဥပမာ
|-
| ပရေင်ဖန်ဇန် ဍုင် (Urban Design) || ပရေင်ဖန်ဇန် ပွဳပွူဍုင်၊ ဂၠံင်၊ ဒၞာဲမၞိဟ်ကောံ || [[ပလာဇာ]] (Plaza)၊ ဂၠံင်ကွာ်ជိုင်
|-
| ဗိသုကာ ဥဒျာန် (Park Design) || ပရေင်ဖန်ဇန် ဥဒျာန် သွက် ညးဍုင်ကွာန် || သေန်ထရေဝ်  পাকিস্তানিদের၊ ဥဒျာန်ကောန်ၚာ်
|-
| [[ဂေဟဗေဒ ပရေင်သဘာဝ]] (Landscape Ecology) || ပရေင်ကလေင်လဟဵု သဘာဝ၊ ဂြိုပ်၊ ၜဳ၊ လှာ || ပရေင်မင်မဲ ကၟာဍာ်၊ ဂြိုပ်လမု
|-
| ပရေင်ဖန်ဇန် တိဍာ်ဝင် (Historic Preservation) || ထိင်ဒဝ် ဒၞာဲဒတန်ဝင်၊ နန်၊ ကၠအ်တြေံ || ဥဒျာန် နန်ဗာသေဝ် (Versailles)
|-
| ဥဒျာန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Commercial Landscape) || ပရေင်ဖန်ဇန် ပွဳပွူ ရုင်၊ ဟဝ်တေဝ်၊ ကမ္မဏဳ || ကၠအ် ဟဝ်တေဝ် ၅ သၞံင်
|}

== ပရေင်ဆက်စပ် ကုပွဳပွူသဘာဝ ==
ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate Change) ဝွံ ဒှ်ပြသၞာဇၞော်မွဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝ ဝွံ ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ကလေင်လဟဵု သဘာဝရ။ ကမၠောန် မပ္တံကဵု ကၟဳအိက်စိင် (Green Roofs)၊ ဒၞာဲဒတန် ဇိုင်ဍာ် (Wetlands) ကေုာံ ဥဒျာန်ကုတ်ဍာ်ဗြဲ (Rain Gardens) တံဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဖန်ဇန်ဏအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။&lt;ref name=&quot;Ecology&quot;&gt;Steiner, F. (2002). *The Living Landscape: An Ecological Approach to Landscape Planning*. McGraw-Hill.&lt;/ref&gt;

== တဲကွတ် ကေုာံ မဳဒဳယာဂမၠိုင် ==
အစာဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝတံ စကာ ကိရိယာ ကေုာံ ဆာပ်ဝဴ နာနာသာ် သွက်ဂွံ ဖန်ဇန်ရ။ 
* '''ကိရိယာ ဆာပ်ဝဴ:''' AutoCAD, SketchUp, Lumion, Rhino, ကေုာံ ArcGIS သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တိဍာ်။
* '''မဳဒဳယာ တဲ:''' ပရေင်ဆာဲရုပ် (Hand sketching)၊ ကသူဍာ် (Water color) သွက်ဂွံ ထ္ၜးလစွံစိုတ် (Conceptual ideas)။

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် ==
သွက်ဂွံ ဒှ် အစာဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝ မွဲဂှ် ဒးကတ်လ္ၚတ် ပညာတန်ဗတောန် ကဆံင်တက္ကသိုလ်ရ။ ပ္ဍဲဂၠးတိ တက္ကသိုလ် မပြာကတ်တံဂှ် နွံကဵု ဘာသာရပ် Bachelor of Landscape Architecture (BLA) ကေုာံ Master of Landscape Architecture (MLA) တံရ။ ပ္ဍဲကဵု ရးနိဂီု ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒးကေတ် လာင်ဇြေန် (License) သွက်ဂွံ ကၠောန်ကမၠောန်ဏအ် နကဵု ပရေင်ဥပဒေရ။

== ပြသၞာ ကေုာံ ပရေင်တဴတက် အနာဂတ် ==
ပ္ဍဲအနာဂတ်ဏအ် ဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝ ဝွံ ဒးဆဵုဂဗ ကုပြသၞာ မပ္တံကဵု ပရေင်မၞိဟ်ဂၠိုင်တိုန် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော် (Urbanization)၊ ဍာ်ၜဳတိုန် ကေုာံ ရာသဳဥတုဖောက်ပြန် တံရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေင်ဖန်ဇန်တံဝွံ ဒးနွံကဵု ဒြဟတ်ဒုင်ဒဝ် (Resilience) ကေုာံ နဲကဲတၟိတၟိ သွက်ဂွံ ညဳသာ ကုပွဳပွူသဘာဝ မပြံင်လှာဲဒၟံင်တံရ။&lt;ref name=&quot;Future&quot;&gt;Waldheim, C. (2016). *Landscape as Urbanism: A General Theory*. Princeton University Press.&lt;/ref&gt;

== ဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝ ပြာကတ်ဂမၠိုင် ==
* [[သေန်ထရေဝ်  পাকিস্তানিদের]] (Central Park) - နျူယံက်၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် (Frederick Law Olmsted &amp; Calvert Vaux)
* [[ဟင်လာင်]] (High Line) - နျူယံက်၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် (James Corner Field Operations &amp; Diller Scofidio + Renfro)
* [[ဂါဒေန် ဗာင် သြဳ ဗေ]] (Gardens by the Bay) - သေင်ကာပူ (Grant Associates)
* [[ဥဒျာန် ဗာသေဝ်]] (Gardens of Versailles) - ပြင်သေတ် (André Le Nôtre)

== လိက်နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = ဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝ
| title = [[ဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝ]] (Landscape Architecture)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = သဘဴဓဝ် အဓိကဂမၠိုင်
| list1 =
* [[ပရေင်ဖန်ဇန် ဍုင်]] (Urban design)
* [[ဂေဟဗေဒ ပရေင်သဘာဝ]]
* [[တန်ကြန်]] (Sustainability)
* [[ပရေင်ဖန်ဇန် ဥဒျာန်]]
| group2 = အစာဗိသုကာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2 =
* [[ဖရက်ဒရစ် လော အောမ်သတေတ်]] (Frederick Law Olmsted)
* [[အင်ဒရဳ လဳ နဝ်ထရေဝ်]] (André Le Nôtre)
* [[လန်စလောတ် ဗရံင်]] (Lancelot &quot;Capability&quot; Brown)
| group3 = ဒၞာဲဒတန် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list3 =
* [[သေန်ထရေဝ်  পাকিস্তানিদের]]
* [[ဟင်လာင်]]
* [[ဂါဒေန် ဗာင် သြဳ ဗေ]]
* [[ဥဒျာန် ဗာသေဝ်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ဗိသုကာ ပရေင်သဘာဝ}}
[[Category:ဗိသုကာ]]
[[Category:ပရေင်သဘာဝ]]
[[Category:ပွဳပွူသဘာဝ]]
[[Category:ကွတ်အနုသုခုမ]]
[[Category:ပရေင်ဖန်ဇန်]]</text>
      <sha1>mm4ynduh7o6e644gy7mshd4ybsxqdaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပရေင်သဘာဝ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12329</id>
    <revision>
      <id>58351</id>
      <timestamp>2026-10-13T15:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်သဘာဝ၊ ပွဳပွူသဘာဝ၊ ဂေဟဗေဒ ကေုာံ အရာမက္တဵုဒှ် နကဵုသဘာဝဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ပရေင်သဘာဝ}} [[Category:သဘာဝ]] [[Category:ပွဳပွူသဘာဝ]] Category:သိပ္ပ...&quot;</comment>
      <origin>58351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="426" sha1="l1hgno2l3uw9bjdnp3ifd94vcvpcbsm" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်သဘာဝ၊ ပွဳပွူသဘာဝ၊ ဂေဟဗေဒ ကေုာံ အရာမက္တဵုဒှ် နကဵုသဘာဝဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပရေင်သဘာဝ}}
[[Category:သဘာဝ]]
[[Category:ပွဳပွူသဘာဝ]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>l1hgno2l3uw9bjdnp3ifd94vcvpcbsm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:မုလိက်နွံနိဿဲဗၠေတ်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12330</id>
    <revision>
      <id>58352</id>
      <timestamp>2026-10-13T15:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;__HIDDENCAT__ ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မင်မဲ (maintenance) သွက်မုလိက် မနွံကဵု အာသမ္တီနိဿဲ (citation/reference) ဗၠေတ်ယောင်ယာဒၟံင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဟွံကိတ်ညဳ ကုသၞောတ်ဝ်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။   {{DEFAULTSORT:မုလိက်နွ...&quot;</comment>
      <origin>58352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="665" sha1="2uucnn74y1ai5399j8vcclhwhh1m2tz" xml:space="preserve">__HIDDENCAT__
ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မင်မဲ (maintenance) သွက်မုလိက် မနွံကဵု အာသမ္တီနိဿဲ (citation/reference) ဗၠေတ်ယောင်ယာဒၟံင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဟွံကိတ်ညဳ ကုသၞောတ်ဝ်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။ 

{{DEFAULTSORT:မုလိက်နွံနိဿဲဗၠေတ်ဂမၠိုင်}}
[[Category:ကဏ္ဍမင်မဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာဂမၠိုင်]]
[[Category:မုလိက်နွံပရေင်ယောင်ယာဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>2uucnn74y1ai5399j8vcclhwhh1m2tz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပုံဒေဝတဴ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12331</id>
    <revision>
      <id>58353</id>
      <timestamp>2026-10-13T15:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပုံဒေဝတဴ၊ ပုံအာဂီု၊ ဇာတ်ဒေဝတဴ၊ ဝင်ဒေဝတဴ ကေုာံ ပရူပရာမဆေင်ကဵု ဒေဝတဴဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ပုံဒေဝတဴ}} [[Category:ပုံအာဂီု]] [[Category:ဒေဝတဴ]] Categ...&quot;</comment>
      <origin>58353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="492" sha1="4euypkk8i955j0imj9e1m4vdunplhmg" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပုံဒေဝတဴ၊ ပုံအာဂီု၊ ဇာတ်ဒေဝတဴ၊ ဝင်ဒေဝတဴ ကေုာံ ပရူပရာမဆေင်ကဵု ဒေဝတဴဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပုံဒေဝတဴ}}
[[Category:ပုံအာဂီု]]
[[Category:ဒေဝတဴ]]
[[Category:ပုံဂမၠိုင်]]
[[Category:လိက်ပတ်]]</text>
      <sha1>4euypkk8i955j0imj9e1m4vdunplhmg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဒေဝတဴ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12332</id>
    <revision>
      <id>58354</id>
      <timestamp>2026-10-13T15:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဒေဝတဴ၊ ကျာ်၊ ကလော်ဒေဝတဴ ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကုဒေဝတဴ ပ္ဍဲသာသနာ ကေုာံ ဓဝ်ပတှ်ေနာနာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ဒေဝတဴ}} [[Category:သာသနာ]] Category:...&quot;</comment>
      <origin>58354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="446" sha1="cc4m6vcv01o22zcrb0vv7mu53p5scq9" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဒေဝတဴ၊ ကျာ်၊ ကလော်ဒေဝတဴ ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကုဒေဝတဴ ပ္ဍဲသာသနာ ကေုာံ ဓဝ်ပတှ်ေနာနာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဒေဝတဴ}}
[[Category:သာသနာ]]
[[Category:ပုံအာဂီု]]</text>
      <sha1>cc4m6vcv01o22zcrb0vv7mu53p5scq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒၞာဲဒတန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12333</id>
    <revision>
      <id>58355</id>
      <timestamp>2026-10-13T15:58:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox landform | name = ဒၞာဲဒတန် (Location) | other_name = တန်တန်, ဒၞာဲ | image = File:Geographic coordinates sphere.svg | image_size = 250px | caption = ဗီုပြင် ဒၞာဲဒတန် မစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု လံင်ဂျဳတွဒ် (Longitude) ကေုာံ လတ္တဳတွဒ် (Latitude) ပ္ဍဲလ္တူ...&quot;</comment>
      <origin>58355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12396" sha1="pqlra0ba0du5plm6m1e5dksm7u1kh3g" xml:space="preserve">{{Infobox landform
| name = ဒၞာဲဒတန် (Location)
| other_name = တန်တန်, ဒၞာဲ
| image = File:Geographic coordinates sphere.svg
| image_size = 250px
| caption = ဗီုပြင် ဒၞာဲဒတန် မစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု လံင်ဂျဳတွဒ် (Longitude) ကေုာံ လတ္တဳတွဒ် (Latitude) ပ္ဍဲလ္တူဂၠးတိ။
| type = [[ပထဝဳဝင်]] 
| location = လ္တူမုက်ဂၠးတိ
| dimension = ၂-ဒဳမေန်ရှေန် (2D) ဟွံသေင်မ္ဂး ၃-ဒဳမေန်ရှေန် (3D)
| related = [[ပွဳပွူသဘာဝ]]၊ [[ဒေသ]]၊ [[ဇိုင်ဒေသ]]
}}

'''ဒၞာဲဒတန်''' ({{lang-en|Location}} ဟွံသေင်မ္ဂး {{lang-en|Place}}) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ[[ပထဝဳဝင်]]မ္ဂး ဒှ်တင်စၟတ်သမ္တီ မဂွံပိုင်ခြာလဝ် ဒၞာဲမွဲမွဲ ပ္ဍဲလ္တူမုက်ဂၠးတိ ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲဂၠးအာကာသ ရ။ ဒၞာဲဒတန်ဝွံ ဒှ်အဓိက တိုင်ခဳ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရူပထဝဳဝင်တုဲ သွက်ဂွံကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာမၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် မွဲရ။ ဒၞာဲဒတန်ဂှ် ညးပါ်လဝ် ၜါဂကူ အဓိကရ၊ ဍေဟ်တအ်ဂှ် ဒၞာဲဒတန် ချိုတ်ပၠိုတ် (Absolute location) ကေုာံ ဒၞာဲဒတန် ဆက်စပ် (Relative location) တအ် မဒှ်ရ။

== ပဏာမ ကေုာံ ဇာတိတမ်မူလ ==
မအရေဝ် 'ဒၞာဲဒတန်' ဝွံ ကၠုင်နူ ဝေါဟာရမန် ဒၞာဲ (place) ကေုာံ ဒတန် (location / established area) ပံင်သၟဟ်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်ကၠာတေံ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ဒၞာဲဒတန်ဂှ် ညးတအ် စကာကၠုင် တၞံဆု၊ ၜဳကြုင်၊ ကေုာံ ဒဵု တအ် နဒဒှ် တင်စၟတ်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲခေတ်သိပ္ပံ က္တဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ၊ နဲကဲစၟတ်သမ္တီ ဒၞာဲဒတန်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာ နကဵု သၞောတ် ဂြိတ် (Grid system) မပ္တံကဵု လံင်ဂျဳတွဒ် ကေုာံ လတ္တဳတွဒ် တအ်ရ။

== အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ပွံက် ==
ပ္ဍဲပထဝဳဝင်၊ ဒၞာဲဒတန် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဟွံသေင် ဆဒၞာဲမွဲဟေင်၊ ဍေဟ်ပံင်သၟဟ်လဝ် ပရေင်ယေန်သၞာင်၊ သမိုင်းဝင် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် သဘာဝ တအ်ရ။ တၠပညာပထဝဳဝင် Yi-Fu Tuan ဟီုလဝ် ဒၞာဲ (Space) ဂှ် ဒှ်အရာမလှဲလးတုဲ ဒတန် (Place) ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ မၞိဟ်တအ် မကဵုလဝ် ၚုဟ်မး ကေုာံ အဓိပ္ပါယ်ရ။&lt;ref name=&quot;Tuan1977&quot;&gt;Tuan, Yi-Fu (1977). *Space and Place: The Perspective of Experience*. University of Minnesota Press. ISBN 978-0816638772.&lt;/ref&gt;

== ဂကူဒၞာဲဒတန်ဂမၠိုင် ==
ဒၞာဲဒတန်ဂှ် နွံၜါဂကူ အဓိက မဒှ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ဗီုပြင် ပတောံၜတ် ဒၞာဲဒတန် ချိုတ်ပၠိုတ် ကေုာံ ဒၞာဲဒတန် ဆက်စပ်
|-
! ဂကူ ဒၞာဲဒတန်
! အဓိပ္ပါယ်
! ဥပမာ
! လွပ် (Usage)
|-
| '''ဒၞာဲဒတန် ချိုတ်ပၠိုတ်'''&lt;br&gt;(Absolute Location)
| ဒၞာဲမစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု ဂၞန်သင်္ချာ သၞောတ်ဂြိတ် (Coordinates) ချိုတ်ပၠိုတ်။
| 13°45′N 100°31′E (ဍုင်ၜင်ကံက်)
| စကာ ပ္ဍဲ [[GPS]]၊ မြေပုံ၊ သၞောဝ်အလဵုအသဳ၊ ကေုာံ ပရေင်သိပ္ပံ။
|-
| '''ဒၞာဲဒတန် ဆက်စပ်'''&lt;br&gt;(Relative Location)
| ဒၞာဲမပံက်ထ္ၜးလဝ် နကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ကုဒၞာဲတၞဟ်။
| &quot;ဍုင်မတ်မလီု နွံလပါ်သၠုင်ကျာ ဍုင်ဗဂေါ&quot;
| စကာ ပ္ဍဲ လဟီုလၟေင်တ္ၚဲ၊ ပရေင်ဆက်စောံ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်။
|}

== ဒၞာဲဒတန် ပ္ဍဲ ပထဝဳဝင် ==
ပထဝဳဝင် (Geography) ဝွံ လ္ၚတ်ပရူ ဒၞာဲဒတန် ဗွဲမလှဲလးရ။ ဒၞာဲဒတန်မွဲဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ၜတ်ကၞာတ် နကဵု ဥတုရာသဳ၊ တိဍာ်၊ ကေုာံ သတ်မဂျိုင်လမျီုဂမၠိုင်ရ။ ဒၞာဲဒတန်ဝွံ ပ္ဍဲပထဝဳဝင်မ္ဂး ဍေဟ်ဒှ် တင်ဂၞင် အဓိက သွက်ဂွံ ပါ်ကရေက် ဒေသ (Regions) ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;Harvey1969&quot;&gt;Harvey, David (1969). *Explanation in Geography*. Edward Arnold. ISBN 978-0713154641.&lt;/ref&gt;

== တမ်ရိုဟ် ကေုာံ ဝင် ==
ဝင် နဲကဲစၟတ်သမ္တီ ဒၞာဲဒတန်ဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် နူခေတ် ဂရိတ်တြေံ ကေုာံ ရောမရ။ တၠပညာ [[ပတဝ်လမဳ]] (Ptolemy) ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မကၠောန်ဗဒှ် သၞောတ် လံင်ဂျဳတွဒ် ကေုာံ လတ္တဳတွဒ် ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵု လိက် ညး &quot;Geographia&quot; ရ။ နူဂှ်မွဲအဆက် စိုပ်ခေတ် ဥရောပ မဂၠာဲသွာင်တၟိ (Age of Discovery) မ္ဂး နဲကဲစၟတ်သမ္တီ ဒၞာဲဒတန်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ကၠုင် ပ္ဍဲပရေင်စက်္ခု ကေုာံ ပရေင်ဗၞိက် ဍုင်သ္ၚောဲတအ်ရ။

== နဲကဲ စၟတ်သမ္တီ ဒၞာဲဒတန် ==
နဲကဲစၟတ်သမ္တီ ဒၞာဲဒတန် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် နွံနာနာသာ်ရ-
* '''သၞောတ် စၟတ်သမ္တီ ဂၠးတိ (Geographic Coordinate System)''': လတ္တဳတွဒ် ကေုာံ လံင်ဂျဳတွဒ်။
* '''လိပ်စာ (Address)''': ယၟုဂၠံင်၊ ဂၞန်သ္ၚိ၊ ကေုာံ ပွိုင်ဍုင်။
* '''စၟတ်ကုဒ် ဇစ် (ZIP code)''': ဂၞန်စၟတ်သမ္တီ သွက် ပရေင်ပလံင်လိက်။

== ဒၞာဲဒတန် ကဵု ပရေင်မၞိဟ် ==
ဒၞာဲဒတန် ကေုာံ မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ ဒၞာဲဒတန်မွဲဂှ် ဍေဟ်ဖန်ဗဒှ်ကဵု အခိုက်အလိုက် ਯေန်သၞာင် (Culture)၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဘာသာစကား ရ။ ဥပမာ - ဒၞာဲဒတန် မနွံ ဇိုင်ၜဳဂှ် မၞိဟ်တအ် ရပ်ကမၠောန် တမ္ၚာတုဲ ယေန်သၞာင် ညးတအ်လေဝ် ဆက်စပ် ကဵုဍာ်ရ။&lt;ref name=&quot;Cresswell2004&quot;&gt;Cresswell, Tim (2004). *Place: A Short Introduction*. Blackwell Publishing. ISBN 978-1405106726.&lt;/ref&gt;

== အဆက်အစပ် ဒၞာဲဒတန်ဂမၠိုင် ==
ဒၞာဲဒတန်မွဲ ကဵု မွဲ ဟွံတန်တဴဒၟံင် သကုတ်ခြာရ။ ပရေင်ဆက်စပ် (Spatial Interaction) အကြာ ဒၞာဲဒတန်ဂမၠိုင်ဂှ် က္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ဗၞိက်၊ ပရေင်ပြံင်ဆုဲ မၞိဟ် (Migration)၊ ကေုာံ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် တအ်ရ။ အရာဏအ်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ဒွန်ဂၠးတိ (Globalization) ရ။

== ဒၞာဲဒတန် ပ္ဍဲ ဂၠးတိတၟိ (GIS ကေုာံ GPS) ==
ပ္ဍဲခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital age) ဏအ်၊ ဒၞာဲဒတန်ဂှ် ဒှ်အာ တင်ဂၞင် ဂၠးတိတၟိ (Spatial data) ရ။ 
* [[GPS]] (Global Positioning System): စက်မဂၠာဲဒၞာဲဒတန် နကဵု ဂြိုဟ်တု။
* [[GIS]] (Geographic Information System): သၞောတ်ကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံ လ္ၚတ်၊ ပကောံ ကေုာံ ထ္ၜးပြ တင်ဂၞင် ဒၞာဲဒတန်ဂမၠိုင်။ အရာတအ်ဏအ် စကာ ပ္ဍဲပရေင် ပလံင်ကပေါတ်၊ ပရေင်စဵုဒၞာ ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် တိဍာ်ရ。&lt;ref name=&quot;Longley2015&quot;&gt;Longley, Paul A. (2015). *Geographic Information Science and Systems*. Wiley. ISBN 978-1118676950.&lt;/ref&gt;

== သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ အနာဂတ် ==
ဒၞာဲဒတန် ဝွံ ဒှ်အရာ မဟွံမာန်အိုတ် ပ္ဍဲဘဝမၞိဟ်ရ။ လ္ၚတ်ပရူ ဒၞာဲဒတန်ဂှ် ရီုဗင်ကဵု သွက်ဂွံ မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ၊ စဳမံင် ဍုင်ကွာန် ကေုာံ သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အနာဂတ်ရ။ ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး နဲကဲစၟတ်သမ္တီ ဒၞာဲဒတန် နကဵု Artificial Intelligence (AI) ကေုာံ ဒေတာဇၞော် (Big Data) တအ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။&lt;ref name=&quot;Goodchild2007&quot;&gt;Goodchild, Michael F. (2007). &quot;Citizens as sensors: the world of volunteered geography&quot;. *GeoJournal*. 69 (4): 211–221.&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = သာ်ပထဝဳဝင်
| title = [[ပထဝဳဝင်]] ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒၞာဲဒတန်
| listclass = hlist
| group1 = သဘဴဓရ် အဓိကဂမၠိုင်
| list1 =
* [[ဒၞာဲဒတန်]]
* [[ဒေသ]]
* [[ပွဳပွူသဘာဝ]]
* [[တိဍာ်]]
* [[လံင်ဂျဳတွဒ်]]
* [[လတ္တဳတွဒ်]]
| group2 = ကွတ်စက်ဂမၠိုင်
| list2 =
* [[GPS]]
* [[GIS]]
* [[မြေပုံ]]
* [[သၞောတ်ဂြိတ်]]
| group3 = ကဏ္ဍပထဝဳဝင်
| list3 =
* [[ပထဝဳဝင် ရုပ်ဝတ္ထု]]
* [[ပထဝဳဝင် မၞိဟ်]]
* [[ပထဝဳဝင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]
* [[ပထဝဳဝင် ယေန်သၞာင်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ဒၞာဲဒတန်}}
[[Category:ပထဝဳဝင်]]
[[Category:ဒၞာဲဒတန်]]
[[Category:ဂၠးတိ]]
[[Category:သိပ္ပံ ပထဝဳ]]
[[Category:နဲကဲ စၟတ်သမ္တီ]]</text>
      <sha1>pqlra0ba0du5plm6m1e5dksm7u1kh3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဒၞာဲဒတန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12334</id>
    <revision>
      <id>58356</id>
      <timestamp>2026-10-13T15:59:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဒၞာဲဒတန်၊ တိဍာ်၊ ပထဝဳဝင် ကေုာံ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ဒၞာဲနာနာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ဒၞာဲဒတန်}} [[Category:ပထဝဳဝင်]] [[Category:သိပ္ပံ ပထဝဳ]] [[Category:ဂၠးတိ]]&quot;</comment>
      <origin>58356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="424" sha1="p4006enrjcvihxh0e7xi5otq9fafcsd" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဒၞာဲဒတန်၊ တိဍာ်၊ ပထဝဳဝင် ကေုာံ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ဒၞာဲနာနာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဒၞာဲဒတန်}}
[[Category:ပထဝဳဝင်]]
[[Category:သိပ္ပံ ပထဝဳ]]
[[Category:ဂၠးတိ]]</text>
      <sha1>p4006enrjcvihxh0e7xi5otq9fafcsd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ပထဝဳ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12335</id>
    <revision>
      <id>58357</id>
      <timestamp>2026-10-13T16:00:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု သိပ္ပံ ပထဝဳ (Earth Sciences)၊ ပထဝဳဝင် ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် သဘာဝတိဍာ်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:သိပ္ပံ ပထဝဳ}} [[Category:ပထဝဳဝင်]] [[Category:သိပ္ပံ]]&quot;</comment>
      <origin>58357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="382" sha1="00ld0fade9okt03u1yu4qunc46ljwki" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု သိပ္ပံ ပထဝဳ (Earth Sciences)၊ ပထဝဳဝင် ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် သဘာဝတိဍာ်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:သိပ္ပံ ပထဝဳ}}
[[Category:ပထဝဳဝင်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>00ld0fade9okt03u1yu4qunc46ljwki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:နဲကဲ စၟတ်သမ္တီ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12336</id>
    <revision>
      <id>58358</id>
      <timestamp>2026-10-13T16:01:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု နဲကဲ စၟတ်သမ္တီ၊ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ၊ လံင်ဂျဳတွဒ်၊ လတ္တဳတွဒ် ကေုာံ နဲကဲစၟတ်သမ္တီ ဒၞာဲဒတန်နာနာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:နဲကဲ စၟတ်သမ္တ...&quot;</comment>
      <origin>58358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="549" sha1="813awn520wswoikivxfljfro578ki8j" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု နဲကဲ စၟတ်သမ္တီ၊ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ၊ လံင်ဂျဳတွဒ်၊ လတ္တဳတွဒ် ကေုာံ နဲကဲစၟတ်သမ္တီ ဒၞာဲဒတန်နာနာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:နဲကဲ စၟတ်သမ္တီ}}
[[Category:ပထဝဳဝင်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ကွတ်စက်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>813awn520wswoikivxfljfro578ki8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကွတ်စက်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12337</id>
    <revision>
      <id>58359</id>
      <timestamp>2026-10-13T16:02:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ကွတ်စက် (Technology)၊ ကွတ်သိပ္ပံ၊ ပရေင်အိုင်တဳ (IT) ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကွတ်စက်နာနာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ကွတ်စက်ဂမၠိုင်}} [[Category:သိပ္ပံ]] [...&quot;</comment>
      <origin>58359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="463" sha1="t3kgjoiibbvsaqvve7q94sdhrh3u9h9" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ကွတ်စက် (Technology)၊ ကွတ်သိပ္ပံ၊ ပရေင်အိုင်တဳ (IT) ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကွတ်စက်နာနာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ကွတ်စက်ဂမၠိုင်}}
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>t3kgjoiibbvsaqvve7q94sdhrh3u9h9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12338</id>
    <revision>
      <id>58361</id>
      <timestamp>2026-10-13T16:05:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဘာလကျာ်မန်၊ ဒတန်သာသနာ ကေုာံ ပရေင်သာသနာ ဗုဒ္ဓဘာသာမန်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်}} [[Category:ဘာလကျာ်ဂမၠိုင်]] Category:ဗုဒ္ဓဘာ...&quot;</comment>
      <origin>58361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="493" sha1="n8z0mpcmxy2zy694r956z1eq69lyhq2" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဘာလကျာ်မန်၊ ဒတန်သာသနာ ကေုာံ ပရေင်သာသနာ ဗုဒ္ဓဘာသာမန်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်}}
[[Category:ဘာလကျာ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[Category:သာသနာကျာ်]]
[[Category:မန်]]</text>
      <sha1>n8z0mpcmxy2zy694r956z1eq69lyhq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သာသနာကျာ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12339</id>
    <revision>
      <id>58362</id>
      <timestamp>2026-10-13T16:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု သာသနာကျာ်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ပရေင်သာသနာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:သာသနာကျာ်}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:ဘာသာဂမၠိုင်]]&quot;</comment>
      <origin>58362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="356" sha1="3fnikukwc8sqevfqlarks8k0m13333k" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု သာသနာကျာ်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ပရေင်သာသနာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:သာသနာကျာ်}}
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[Category:ဘာသာဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>3fnikukwc8sqevfqlarks8k0m13333k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျေန်မဳ ဝေါလ်သ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12340</id>
    <revision>
      <id>58364</id>
      <timestamp>2026-10-13T16:11:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox person | name = ဂျေန်မဳ ဝေါလ်သ် | native_name = Jimmy Wales | image = Jimmy Wales July 2014.jpg | image_size = 250px | caption = ဂျေန်မဳ ဝေါလ်သ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၄ | birth_name = Jimmy Donal Wales | birth_date = {{Birth date and age|1966|8|7}} | birth_place = [[ဟွန်သ်ဗဳလ်]] (Huntsville)၊ အလာဘားမ...&quot;</comment>
      <origin>58364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19726" sha1="44gf1osdh5z3yt40v4z9ubiz16kstgq" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ဂျေန်မဳ ဝေါလ်သ်
| native_name = Jimmy Wales
| image = Jimmy Wales July 2014.jpg
| image_size = 250px
| caption = ဂျေန်မဳ ဝေါလ်သ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၄
| birth_name = Jimmy Donal Wales
| birth_date = {{Birth date and age|1966|8|7}}
| birth_place = [[ဟွန်သ်ဗဳလ်]] (Huntsville)၊ [[အလာဘားမား]]၊ ကၟိန်ဍုင်[[အမေရိကာန်]]
| citizenship = [[အမေရိကာန်]] (၁၉၆၆-လၟုဟ်)&lt;br/&gt;[[ဨကရာဇ်ကၟိန်ဍုင်]] (ယူကေ) (၂၀၁၉-လၟုဟ်)
| education = [[ကဝ်လိက် အဝ်ဗန်]] (Auburn University) (B.S.)&lt;br/&gt;[[တက္ကသိုလ် အာလာဘားမား]] (M.S.)
| occupation = သၟာပရေင်ပိုန်ဒြပ် အေန်တာနဲ
| known_for = ညးမပံင်သြိုင်ခၞံ [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]] (Wikipedia)&lt;br/&gt;ညးမသြိုင်ခၞံ ဝဳကဳအာ (Wikia/Fandom)
| title = ဂဥုပ် ဝဳကဳအာ ကေုာံ မဟာမိတ် ဝဳကဳမဳဒဳယာ
| spouse = ပါမေလာ ဂရင်း (Pamela Green) (၁၉၈၆-၁၉၉၃)&lt;br/&gt;ခရစ္စတေန် ရိုဟ်သေန် (Christine Rohan) (၁၉၉၇-၂၀၀၈)&lt;br/&gt;ကိတ် ဂါဝေ (Kate Garvey) (၂၀၁၂-လၟုဟ်)
| children = ၃ 
| website = {{URL|jimmywales.com}}
}}

'''ဂျေန်မဳ ဒဝ်နယ် ဝေါလ်သ်''' ({{lang-en|Jimmy Donal Wales}} ၜံင် ၇ အဝ်ဂေတ် ၁၉၆၆)၊ မပြာကတ် နကဵု ယၟုကၞေဟ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဂျိမ်ဗဝ် (Jimbo) ဝွံ ဒှ်သၟာပရေင်ပိုန်ဒြပ် အေန်တာနဲ အမေရိကာန်-ဗြိတိန် ကေုာံ ညးမပံင်သြိုင်ခၞံ အဘိဓာန်ဗိသ္တာ အေန်တာနဲ ဟွံမွဲကဵုၚုဟ်မး [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]] (Wikipedia) ကေုာံ ညးမသြိုင်ခၞံ ကမ္ပဏဳ ဝဳကဳအာ (Wikia) မဒှ်ရ။ ညးဝွံ ၜံင်ပ္ဍဲ ဟွန်သ်ဗဳလ်၊ အလာဘားမား တုဲ ကတ်လ္ၚတ်လဝ် ပညာ ပ္ဍဲဘာပုဂ္ဂလိကရ။ ဗွဲကြဴ ညးကလိဂွံ တဆိပ်ကြာဗာတ်ချ်လာ (Bachelor's degree) ကေုာံ မာသတာ (Master's degree) ပ္ဍဲဘာသာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Finance) ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၁ ဂှ် ဂျေန်မဳ ဝေါလ်သ် ကေုာံ လာရဳ သေန်ဂါ (Larry Sanger) တံ ပံင်ကောံတုဲ သြိုင်ခၞံလဝ် ဝဳကဳပဳဒဳယာရ။ ညးဝွံ ကလိဂွံလဝ် ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နူကဵု ဂၠးတိဗွဲမဂၠိုင်တုဲ မဂွံဒုင်ရုဲစှ် ပ္ဍဲစရင် ပူဂိုလ်မၞုံကဵု ဓလေတ်ဓဝါဲအစောန်သတ္တိအိုတ် ကၠံတၠ (Time 100) နူကဵု ဂျာနေဝ် တာမ် (Time Magazine) ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၆ ဂှ်ရ။

== ဘဝကောန်ၚာ် ကေုာံ ပရေင်ပညာ ==
ဂျေန်မဳ ဝေါလ်သ် ၜံင်ပ္ဍဲ ၇ အဝ်ဂေတ် ၁၉၆၆ ပ္ဍဲ ဟွန်သ်ဗဳလ်၊ တွဵုရးအလာဘားမား၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ရ။ မအံက်ညး ဂျေမဳ ဝေါလ်သ် (Jimmy Wales, Sr.) ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မကၠောန်ကမၠောန် ဇွောံမစၞစတုဲ မိအံက်ညး ဒဝ်ရေတ်သ် (Doris) ကေုာံ မိနော်ညး အာမာ (Erma) တံဂှ် ပံက်လဝ် ဘာဗတောန်လိက် သွက်ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲသ္ၚိဍေံတံရ။ ဝေါလ်သ် တိုန်လဝ်ဘာ ပ္ဍဲဘာဂှ်တုဲ လ္ၚတ်ကေတ်လဝ် လိက်ပတ် ကေုာံ ပရေင်ပညာ နူကဵု သ္ၚိကၠာရ။ ညးဝွံ နူဘဝကောန်ၚာ်ဟေင် ဒးဂၞပ် စိုတ်လုပ်စ ပ္ဍဲပရေင်ဗှ်လိက် ကေုာံ လိက်ဗိသ္တာ (Encyclopedia) ဂမၠိုင်ရ။

ကြဴနူ မအံင်ဇၞး ဘာတန်သမၠုင်တုဲ ဝေါလ်သ် တိုန်လဝ် တက္ကသိုလ် အဝ်ဗန် (Auburn University) တုဲ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ B.S. (Bachelor of Science in Finance) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၉ ရ။ သာ်ဂှ်မွဲတဲ ကြဴနူဂှ် ညးတိုန်လဝ် တက္ကသိုလ် အာလာဘားမား (University of Alabama) တုဲ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ မာသတာ (M.S. in Finance) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၁ ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဘိုမဳသ် (Bomis) ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၄ ဂှ် ဝေါလ်သ် လုပ်ကၠောန်ကမၠောန် နဒဒှ် သၟာလွပ်သြန် (Financial trader) ပ္ဍဲကမ္ပဏဳ ချဳကာဂဝ် အံက်ရှေန် အေက်သချိန်း (Chicago Options Associates) ပ္ဍဲဍုင်ချဳကာဂဝ်ရ။ ညးကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် သၞာံဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ကလိဂွံ သြန်ဗွဲမဂၠိုင် မဒှ်ရ။ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၆ ဂှ် ဝေါလ်သ် ကေုာံ သကအ်ရဲညး ၜါတၠ ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ကမ္ပဏဳ ဗိုမဳသ် (Bomis) ရ။ ဗိုမဳသ် ဝွံ ဒှ်ဝက်ဘ်ဆာ် မပ္တိတ်လဝ် ပရိုင်၊ ဗီုရုပ် ကေုာံ အရာမဆေင်စပ်ကဵု ယေန်သၞာင်မၞိဟ်တြုံဂမၠိုင်ရ။ ဗိုမဳသ် ဂှ် ဒှ်ရိုဟ်ကၞက် သြန်ဘဏ္ဍာ အဓိက သွက်ဂွံ ပ္တန် နူပဳဒဳယာ (Nupedia) ကေုာံ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဗွဲကြဴရ။

== နူပဳဒဳယာ ကေုာံ တမ်မူလ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ==
ပ္ဍဲမိတ်သၞာံ ၂၀၀၀ ဂှ် ဝေါလ်သ် ပံက်လဝ် ပရေင်ကမၠောန် အဘိဓာန်ဗိသ္တာ မၞုံယၟု '''နူပဳဒဳယာ''' (Nupedia) ရ။ နူပဳဒဳယာ ဝွံ ဒှ်အဘိဓာန်ဗိသ္တာ မချူလဝ် နကဵု အ္စာသုတေသနတံတုဲ သွက်ဂွံပတိတ်ဂှ် ဒးစၟတ်သမ္တီ နကဵု ဂကောံစၟတ်စံင်လိက်ပတ် (Peer-review) ရ။ လာရဳ သေန်ဂါ (Larry Sanger) ဂှ် ဒှ်အ္စာပရိုင် အဓိက (Editor-in-chief) သွက် နူပဳဒဳယာ ရ။ ဆဂး ကမၠောန် နူပဳဒဳယာ ဂှ် လဇုဲလဇလောန်တုဲ ပ္ဍဲမွဲသၞာံဂှ် လိက်ပရေင် ပတိတ်ဂွံ အောန်ဗွဲမလောန်ရ။

သွက်ဂွံ ပရေင်ပြဟ်ပြေဟ် ကမၠောန်ချူလိက်ဂှ် ပ္ဍဲ ဇာန်နဝါရဳ ၁၅၊ ၂၀၀၁ ဂှ် ဝေါလ်သ် ကဵု သေန်ဂါ တံ ပံက်လဝ် '''ဝဳကဳပဳဒဳယာ''' (Wikipedia) နဒဒှ် ဝက်ဘ်ဆာ် အရီုအဗင် သွက် နူပဳဒဳယာ ရ။ ဆဂး ဝဳကဳပဳဒဳယာ မကဵုအခေါင် ညးလဵုမွဲဟွံရုဲ ပ္လေဝ်ပလေတ် ကေုာံ ချူမာန်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်တိုန် ပြဟ်လောန်တုဲ ဂၠိုင်လောန် နူကဵု နူပဳဒဳယာ ရ။ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဂှ် ခြာဟွံလအ် ဒှ်အာ အဓိက ပရေင်ကမၠောန် အဘိဓာန်ဗိသ္တာ မွဲရ။

== ဖံင်ဒေယှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ==
နကဵု တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ ဂှ် ဝေါလ်သ် ဒက်ပ္တန်လဝ် '''ဖံင်ဒေယှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ''' (Wikimedia Foundation - WMF) နဒဒှ် ဂကောံဟွံပတၟအ်ပရဲ (Non-profit organization) ပ္ဍဲ ဝှလဝ်ရဳဒါ ရ။ ဝေါလ်သ် ပအပ်ပြာပ် ကမၠောန် ဝဳကဳပဳဒဳယာ သီုဖအိုတ် ကေုာံ အခေါင်အရာပိုင်ပြဳတံ ကုဖံင်ဒေယှေန်ဏအ်ရ။

ဖံင်ဒေယှေန်ဏအ်ဝွံ အုပ်ဓုပ်လဝ် ပရေင်ကမၠောန် ဝဳကဳ နာနာ ဗီုကဵု ဝဳကဳရှေန်နရဳ (Wiktionary)၊ ဝဳကဳကုတ် (Wikiquote) ကေုာံ ဝဳကဳကောမန် (Wikimedia Commons) တံရ။ ဝေါလ်သ် လုပ်ယိုက်ဂၠေင်လဝ် ပ္ဍဲ ဂကောံဒါရိုက်တာ (Board of Trustees) နဒဒှ် ညးအုပ်ဓုပ် ဂုဏ်တၟေင် (Founder's seat) စဵုကဵု လၟုဟ်ရ။

== ဝဳကဳအာ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်တၞဟ်ဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၄ ဂှ် ဝေါလ်သ် ကေုာံ အေန်ဂျလာ ဗဳဇြလဳ (Angela Beesley) တံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ကမ္ပဏဳ ဝဳကဳအာ (Wikia) မဒှ် ကမ္ပဏဳ သွက်ဂွံ ပတၟအ်ပရဲ (For-profit) မွဲရ။ ဝဳကဳအာ (လၟုဟ်ကော်စ Fandom) ဝွံ ဒှ်ဝက်ဘ်ဆာ် မကဵုအခေါင် ညးစကာတံ ဒက်ပ္တန် ဝဳကဳ သွက်ပရူပရာ မပ္တံကဵု ဂိမ်း၊ ရုပ်ရှင် ကေုာံ ကဏ္ဍစိုတ်မလုပ်စားတၞဟ်ဟ်တံရ။ 

ပါဲနူဂှ်တုဲ ဝေါလ်သ် ပံက်လဝ် WT.Social ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ နဒဒှ် ဇာနှိက်ပရေင်မၞိဟ် (Social network) မဟွံမွဲကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ မဗၠးၜးနူ အစဳအစဉ် ဗ္တိုက်ပရိုတ် (Ad-free) ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ပရေင်ကမၠောန် အဓိက ဂျေန်မဳ ဝေါလ်သ် ဂမၠိုင်
|-
! သၞာံ ဒက်ပ္တန်
! ယၟု ပရေင်ကမၠောန်
! ဂကူ
! တာလျိုင်
|-
| ၁၉၉၆
| ဘိုမဳသ် (Bomis)
| သွက်ပရဲ (For-profit)
| ညးမပံင်သြိုင်ခၞံ
|-
| ၂၀၀၀
| နူပဳဒဳယာ (Nupedia)
| အဘိဓာန်ဗိသ္တာ
| ညးမသြိုင်ခၞံ
|-
| ၂၀၀၁
| [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]] (Wikipedia)
| ဂကောံဟွံပတၟအ်ပရဲ
| ညးမပံင်သြိုင်ခၞံ
|-
| ၂၀၀၃
| ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia)
| ဂကောံဟွံပတၟအ်ပရဲ
| ညးမသြိုင်ခၞံ
|-
| ၂၀၀၄
| ဝဳကဳအာ (Wikia/Fandom)
| သွက်ပရဲ (For-profit)
| ညးမပံင်သြိုင်ခၞံ
|-
| ၂၀၁၉
| WT.Social
| ဇာနှိက်ပရေင်မၞိဟ်
| ညးမသြိုင်ခၞံ
|}

== ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==
ဂျေန်မဳ ဝေါလ်သ် ဝွံ ထံက်ဂလာန် ဝါဒဒြပ် (Objectivism) မဒှ် ဖလဝ်သဝ်ဖဳ အာယေန် ရာန် (Ayn Rand) မွဲရ။ ဝါဒဏအ်ဝွံ ကဵုလဝ် ဇြဟတ် ကုအခေါင်အရာပူဂိုလ်၊ ဗၠးၜး ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မံင်စံင် နကဵုစိုတ်ဇကုဇကု (Self-interest) ရ။ ညးဝွံ ပတှ်ေကေတ် လိက်ပတ် ကေုာံ ပညာဂှ် ဒးဒှ် အရာမကလိဂွံလောဲသွာ သွက်ကောန်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် လ္တူဂၠးတိဏအ်ရ။

ညးဝွံ ဟွံဒးဂၞပ် ပရေင်ပိတ်ကၟာတ် လိက်ပတ် (Censorship) ပ္ဍဲအေန်တာနဲ တုဲ ဒစဵုဒစးလဝ် အလဵုအသဳဍုင် မပိတ်ကၟာတ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဗီုကဵု ဍုင်ကြုက် ကေုာံ တူရကဳ တံရ။

== ဘဝပူဂိုလ် ==
ဝေါလ်သ် သၞက်ကရောဲလဝ် အလန်ပထမ ကု ပါမေလာ ဂရင်း (Pamela Green) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၆ တုဲ ပြးဆာဲအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၃ ရ။ သၞာံ ၁၉၉၇ ဂှ် ညးသၞက်ကရောဲ ကု ခရစ္စတေန် ရိုဟ်သေန် (Christine Rohan) တုဲ ကလိဂွံ ကောန်ဝုတ်မွဲရ။ ညးတံ ပြးဆာဲအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၈။ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၂ ဂှ် ဝေါလ်သ် သၞက်ကရောဲ အလန်တတိယ ကု ကိတ် ဂါဝေ (Kate Garvey) မဒှ်ညးမကၠောန်ကမၠောန် ပရေင်ဆက်ဆောံမၞိဟ် (Public relations) ဍုင်ဗြိတိန် မွဲရ။ ညးတံ ကလိဂွံ ကောန်ၜါတုဲ လၟုဟ် ညးတံ ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်လာန်ဒါန်၊ ယူကေ ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ဝေါလ်သ် ကလိဂွံ အခေါင်ကောန်ဍုင် ဨကရာဇ်ကၟိန်ဍုင် (British citizenship) ရ။

== တဆိပ်ကြာ ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ==
ဂျေန်မဳ ဝေါလ်သ် ကလိဂွံလဝ် တဆိပ်ကြာ ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ဂၠိုင်ကဵုသာ်ရ။ 
* သၞာံ ၂၀၀၆ - ပါလုပ် ပ္ဍဲစရင် &quot;Time 100&quot; (မၞိဟ်မၞုံကဵု ဓလေတ်ဓဝါဲအစောန်သတ္တိအိုတ်) နူဂျာနေဝ် တာမ်။&lt;ref name=&quot;time100&quot;&gt;{{cite web |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1971656_1971688_1971279,00.html |title=Jimmy Wales - The 2006 TIME 100 |author=Anderson, Chris |date=May 8, 2006 |work=Time |access-date=May 30, 2024}}&lt;/ref&gt;
* သၞာံ ၂၀၀၆ - ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ EFF Pioneer Award ။&lt;ref name=&quot;eff&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.eff.org/press/archives/2006/04/27 |title=EFF Honors Craigslist, Jimmy Wales, and John Gilmore |publisher=Electronic Frontier Foundation |date=April 27, 2006 |access-date=May 30, 2024}}&lt;/ref&gt;
* သၞာံ ၂၀၀၈ - ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ Global Brand Icon of the Year ။
* သၞာံ ၂၀၁၃ - ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ UNESCO Niels Bohr Medal ။&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web |url=https://en.unesco.org/news/wikipedia-founder-jimmy-wales-awarded-unesco-niels-bohr-gold-medal |title=Wikipedia founder Jimmy Wales awarded UNESCO Niels Bohr Gold Medal |publisher=UNESCO |date=December 6, 2013 |access-date=May 30, 2024}}&lt;/ref&gt;
* သၞာံ ၂၀၁၅ - ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ Dan David Prize ။&lt;ref name=&quot;dandavid&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.dandavidprize.org/laureates/2015/present-information-revolution/mr-jimmy-wales |title=Mr. Jimmy Wales |publisher=Dan David Prize |date=2015 |access-date=May 30, 2024}}&lt;/ref&gt;

== ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ပတ် (Bibliography) ==
ဝေါလ်သ် ဟွံသြိုင်ခၞံလဝ် ပြကိုဟ် လိက်အုပ် ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ညးဝွံ ချူလဝ် လိက်ပရေင် ပ္ဍဲဝက်ဘ်ဆာ် ကေုာံ ဂျာနေဝ် ဂမၠိုင်ရ။ အဓိက လိက်ပတ်ညးဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လ္တူ ပရေင်ဗၠးၜး အေန်တာနဲ ကေုာံ သၞောတ်ဝ် အလဵုအသဳဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;wales_writings&quot;&gt;{{cite web |url=https://jimmywales.com/writing/ |title=Writing |author=Wales, Jimmy |website=jimmywales.com |access-date=May 30, 2024}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
&lt;references/&gt;

{{Navbox
| name = ဖံင်ဒေယှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ
| title = [[ဖံင်ဒေယှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ]]
| listclass = hlist
| group1 = ပူဂိုလ်အဓိက
| list1 =
* [[ဂျေန်မဳ ဝေါလ်သ်]]
* [[လာရဳ သေန်ဂါ]]
* ဖလောရင့်သ် ဒဗက်သ်
* မေရဳယာနာ အိသကန်ဒါ
| group2 = ပရေင်ကမၠောန်ဂမၠိုင်
| list2 =
* [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
* ဝဳကဳရှေန်နရဳ
* ဝဳကဳပရိုင်
* ဝဳကဳကောမန်
* ဝဳကဳဒေတာ
| group3 = ကမ္ပဏဳ ကေုာံ ဆက်စပ်
| list3 =
* ဘိုမဳသ်
* ဝဳကဳအာ (Fandom)
* WT.Social
}}

{{DEFAULTSORT:ဝေါလ်သ်, ဂျေန်မဳ}}
[[Category:ဂျေန်မဳ ဝေါလ်သ်]]
[[Category:သၟာပိုန်ဒြပ် အမေရိကာန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ညးမသြိုင်ခၞံ ဝဳကဳပဳဒဳယာဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ် မၜံင် သၞာံ ၁၉၆၆ ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ် နူ တွဵုရး အလာဘားမား ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>44gf1osdh5z3yt40v4z9ubiz16kstgq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58365</id>
      <parentid>58364</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:12:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19726" sha1="e4x4mkeuj5p7ni1gvzdha2qdgulu41o" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ဂျေန်မဳ ဝေါလ်သ်
| native_name = Jimmy Wales
| image = Jimmy Wales July 2014.jpg
| image_size = 250px
| caption = ဂျေန်မဳ ဝေါလ်သ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၄
| birth_name = Jimmy Donal Wales
| birth_date = {{Birth date and age|1966|8|7}}
| birth_place = [[ဟွန်သ်ဗဳလ်]] (Huntsville)၊ [[အလာဘားမား]]၊ ကၟိန်ဍုင်[[အမေရိကာန်]]
| citizenship = [[အမေရိကာန်]] (၁၉၆၆-လၟုဟ်)&lt;br/&gt;[[ဨကရာဇ်ကၟိန်ဍုင်]] (ယူကေ) (၂၀၁၉-လၟုဟ်)
| education = [[ကဝ်လိက် အဝ်ဗန်]] (Auburn University) (B.S.)&lt;br/&gt;[[တက္ကသိုလ် အာလာဘားမား]] (M.S.)
| occupation = သၟာပရေင်ပိုန်ဒြပ် အေန်တာနဲ
| known_for = ညးမပံင်သြိုင်ခၞံ [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]] (Wikipedia)&lt;br/&gt;ညးမသြိုင်ခၞံ ဝဳကဳအာ (Wikia/Fandom)
| title = ဂဥုပ် ဝဳကဳအာ ကေုာံ မဟာမိတ် ဝဳကဳမဳဒဳယာ
| spouse = ပါမေလာ ဂရင်း (Pamela Green) (၁၉၈၆-၁၉၉၃)&lt;br/&gt;ခရစ္စတေန် ရိုဟ်သေန် (Christine Rohan) (၁၉၉၇-၂၀၀၈)&lt;br/&gt;ကိတ် ဂါဝေ (Kate Garvey) (၂၀၁၂-လၟုဟ်)
| children = ၃ 
| website = {{URL|jimmywales.com}}
}}

'''ဂျေန်မဳ ဒဝ်နယ် ဝေါလ်သ်''' ({{lang-en|Jimmy Donal Wales}} ၜံင် ၇ အဝ်ဂေတ် ၁၉၆၆)၊ မပြာကတ် နကဵု ယၟုကၞေဟ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဂျိမ်ဗဝ် (Jimbo) ဝွံ ဒှ်သၟာပရေင်ပိုန်ဒြပ် အေန်တာနဲ အမေရိကာန်-ဗြိတိန် ကေုာံ ညးမပံင်သြိုင်ခၞံ အဘိဓာန်ဗိသ္တာ အေန်တာနဲ ဟွံမွဲကဵုၚုဟ်မး [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]] (Wikipedia) ကေုာံ ညးမသြိုင်ခၞံ ကမ္ပဏဳ ဝဳကဳအာ (Wikia) မဒှ်ရ။ ညးဝွံ ၜံင်ပ္ဍဲ ဟွန်သ်ဗဳလ်၊ အလာဘားမား တုဲ ကတ်လ္ၚတ်လဝ် ပညာ ပ္ဍဲဘာပုဂ္ဂလိကရ။ ဗွဲကြဴ ညးကလိဂွံ တဆိပ်ကြာဗာတ်ချ်လာ (Bachelor's degree) ကေုာံ မာသတာ (Master's degree) ပ္ဍဲဘာသာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Finance) ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၁ ဂှ် ဂျေန်မဳ ဝေါလ်သ် ကေုာံ လာရဳ သေန်ဂါ (Larry Sanger) တံ ပံင်ကောံတုဲ သြိုင်ခၞံလဝ် ဝဳကဳပဳဒဳယာရ။ ညးဝွံ ကလိဂွံလဝ် ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နူကဵု ဂၠးတိဗွဲမဂၠိုင်တုဲ မဂွံဒုင်ရုဲစှ် ပ္ဍဲစရင် ပူဂိုလ်မၞုံကဵု ဓလေတ်ဓဝါဲအစောန်သတ္တိအိုတ် ကၠံတၠ (Time 100) နူကဵု ဂျာနေဝ် တာမ် (Time Magazine) ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၆ ဂှ်ရ။

== ဘဝကောန်ၚာ် ကေုာံ ပရေင်ပညာ ==
ဂျေန်မဳ ဝေါလ်သ် ၜံင်ပ္ဍဲ ၇ အဝ်ဂေတ် ၁၉၆၆ ပ္ဍဲ ဟွန်သ်ဗဳလ်၊ တွဵုရးအလာဘားမား၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ရ။ မအံက်ညး ဂျေမဳ ဝေါလ်သ် (Jimmy Wales, Sr.) ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မကၠောန်ကမၠောန် ဇွောံမစၞစတုဲ မိအံက်ညး ဒဝ်ရေတ်သ် (Doris) ကေုာံ မိနော်ညး အာမာ (Erma) တံဂှ် ပံက်လဝ် ဘာဗတောန်လိက် သွက်ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲသ္ၚိဍေံတံရ။ ဝေါလ်သ် တိုန်လဝ်ဘာ ပ္ဍဲဘာဂှ်တုဲ လ္ၚတ်ကေတ်လဝ် လိက်ပတ် ကေုာံ ပရေင်ပညာ နူကဵု သ္ၚိကၠာရ။ ညးဝွံ နူဘဝကောန်ၚာ်ဟေင် ဒးဂၞပ် စိုတ်လုပ်စ ပ္ဍဲပရေင်ဗှ်လိက် ကေုာံ လိက်ဗိသ္တာ (Encyclopedia) ဂမၠိုင်ရ။

ကြဴနူ မအံင်ဇၞး ဘာတန်သမၠုင်တုဲ ဝေါလ်သ် တိုန်လဝ် တက္ကသိုလ် အဝ်ဗန် (Auburn University) တုဲ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ B.S. (Bachelor of Science in Finance) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၉ ရ။ သာ်ဂှ်မွဲတဲ ကြဴနူဂှ် ညးတိုန်လဝ် တက္ကသိုလ် အာလာဘားမား (University of Alabama) တုဲ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ မာသတာ (M.S. in Finance) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၁ ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဘိုမဳသ် (Bomis) ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၄ ဂှ် ဝေါလ်သ် လုပ်ကၠောန်ကမၠောန် နဒဒှ် သၟာလွပ်သြန် (Financial trader) ပ္ဍဲကမ္ပဏဳ ချဳကာဂဝ် အံက်ရှေန် အေက်သချိန်း (Chicago Options Associates) ပ္ဍဲဍုင်ချဳကာဂဝ်ရ။ ညးကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် သၞာံဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ကလိဂွံ သြန်ဗွဲမဂၠိုင် မဒှ်ရ။ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၆ ဂှ် ဝေါလ်သ် ကေုာံ သကအ်ရဲညး ၜါတၠ ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ကမ္ပဏဳ ဗိုမဳသ် (Bomis) ရ။ ဗိုမဳသ် ဝွံ ဒှ်ဝက်ဘ်ဆာ် မပ္တိတ်လဝ် ပရိုင်၊ ဗီုရုပ် ကေုာံ အရာမဆေင်စပ်ကဵု ယေန်သၞာင်မၞိဟ်တြုံဂမၠိုင်ရ။ ဗိုမဳသ် ဂှ် ဒှ်ရိုဟ်ကၞက် သြန်ဘဏ္ဍာ အဓိက သွက်ဂွံ ပ္တန် နူပဳဒဳယာ (Nupedia) ကေုာံ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဗွဲကြဴရ။

== နူပဳဒဳယာ ကေုာံ တမ်မူလ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ==
ပ္ဍဲမိတ်သၞာံ ၂၀၀၀ ဂှ် ဝေါလ်သ် ပံက်လဝ် ပရေင်ကမၠောန် အဘိဓာန်ဗိသ္တာ မၞုံယၟု '''နူပဳဒဳယာ''' (Nupedia) ရ။ နူပဳဒဳယာ ဝွံ ဒှ်အဘိဓာန်ဗိသ္တာ မချူလဝ် နကဵု အ္စာသုတေသနတံတုဲ သွက်ဂွံပတိတ်ဂှ် ဒးစၟတ်သမ္တီ နကဵု ဂကောံစၟတ်စံင်လိက်ပတ် (Peer-review) ရ။ လာရဳ သေန်ဂါ (Larry Sanger) ဂှ် ဒှ်အ္စာပရိုင် အဓိက (Editor-in-chief) သွက် နူပဳဒဳယာ ရ။ ဆဂး ကမၠောန် နူပဳဒဳယာ ဂှ် လဇုဲလဇလောန်တုဲ ပ္ဍဲမွဲသၞာံဂှ် လိက်ပရေင် ပတိတ်ဂွံ အောန်ဗွဲမလောန်ရ။

သွက်ဂွံ ပရေင်ပြဟ်ပြေဟ် ကမၠောန်ချူလိက်ဂှ် ပ္ဍဲ ဇာန်နဝါရဳ ၁၅၊ ၂၀၀၁ ဂှ် ဝေါလ်သ် ကဵု သေန်ဂါ တံ ပံက်လဝ် '''ဝဳကဳပဳဒဳယာ''' (Wikipedia) နဒဒှ် ဝက်ဘ်ဆာ် အရီုအဗင် သွက် နူပဳဒဳယာ ရ။ ဆဂး ဝဳကဳပဳဒဳယာ မကဵုအခေါင် ညးလဵုမွဲဟွံရုဲ ပ္လေဝ်ပလေတ် ကေုာံ ချူမာန်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်တိုန် ပြဟ်လောန်တုဲ ဂၠိုင်လောန် နူကဵု နူပဳဒဳယာ ရ။ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဂှ် ခြာဟွံလအ် ဒှ်အာ အဓိက ပရေင်ကမၠောန် အဘိဓာန်ဗိသ္တာ မွဲရ။

== ဖံင်ဒေယှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ==
နကဵု တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ ဂှ် ဝေါလ်သ် ဒက်ပ္တန်လဝ် '''ဖံင်ဒေယှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ''' (Wikimedia Foundation - WMF) နဒဒှ် ဂကောံဟွံပတၟအ်ပရဲ (Non-profit organization) ပ္ဍဲ ဝှလဝ်ရဳဒါ ရ။ ဝေါလ်သ် ပအပ်ပြာပ် ကမၠောန် ဝဳကဳပဳဒဳယာ သီုဖအိုတ် ကေုာံ အခေါင်အရာပိုင်ပြဳတံ ကုဖံင်ဒေယှေန်ဏအ်ရ။

ဖံင်ဒေယှေန်ဏအ်ဝွံ အုပ်ဓုပ်လဝ် ပရေင်ကမၠောန် ဝဳကဳ နာနာ ဗီုကဵု ဝဳကဳရှေန်နရဳ (Wiktionary)၊ ဝဳကဳကုတ် (Wikiquote) ကေုာံ ဝဳကဳကောမန် (Wikimedia Commons) တံရ။ ဝေါလ်သ် လုပ်ယိုက်ဂၠေင်လဝ် ပ္ဍဲ ဂကောံဒါရိုက်တာ (Board of Trustees) နဒဒှ် ညးအုပ်ဓုပ် ဂုဏ်တၟေင် (Founder's seat) စဵုကဵု လၟုဟ်ရ။

== ဝဳကဳအာ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်တၞဟ်ဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၄ ဂှ် ဝေါလ်သ် ကေုာံ အေန်ဂျလာ ဗဳဇြလဳ (Angela Beesley) တံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ကမ္ပဏဳ ဝဳကဳအာ (Wikia) မဒှ် ကမ္ပဏဳ သွက်ဂွံ ပတၟအ်ပရဲ (For-profit) မွဲရ။ ဝဳကဳအာ (လၟုဟ်ကော်စ Fandom) ဝွံ ဒှ်ဝက်ဘ်ဆာ် မကဵုအခေါင် ညးစကာတံ ဒက်ပ္တန် ဝဳကဳ သွက်ပရူပရာ မပ္တံကဵု ဂိမ်း၊ ရုပ်ရှင် ကေုာံ ကဏ္ဍစိုတ်မလုပ်စားတၞဟ်ဟ်တံရ။ 

ပါဲနူဂှ်တုဲ ဝေါလ်သ် ပံက်လဝ် WT.Social ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ နဒဒှ် ဇာနှိက်ပရေင်မၞိဟ် (Social network) မဟွံမွဲကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ မဗၠးၜးနူ အစဳအစဉ် ဗ္တိုက်ပရိုတ် (Ad-free) ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ပရေင်ကမၠောန် အဓိက ဂျေန်မဳ ဝေါလ်သ် ဂမၠိုင်
|-
! သၞာံ ဒက်ပ္တန်
! ယၟု ပရေင်ကမၠောန်
! ဂကူ
! တာလျိုင်
|-
| ၁၉၉၆
| ဘိုမဳသ် (Bomis)
| သွက်ပရဲ (For-profit)
| ညးမပံင်သြိုင်ခၞံ
|-
| ၂၀၀၀
| နူပဳဒဳယာ (Nupedia)
| အဘိဓာန်ဗိသ္တာ
| ညးမသြိုင်ခၞံ
|-
| ၂၀၀၁
| [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]] (Wikipedia)
| ဂကောံဟွံပတၟအ်ပရဲ
| ညးမပံင်သြိုင်ခၞံ
|-
| ၂၀၀၃
| ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia)
| ဂကောံဟွံပတၟအ်ပရဲ
| ညးမသြိုင်ခၞံ
|-
| ၂၀၀၄
| ဝဳကဳအာ (Wikia/Fandom)
| သွက်ပရဲ (For-profit)
| ညးမပံင်သြိုင်ခၞံ
|-
| ၂၀၁၉
| WT.Social
| ဇာနှိက်ပရေင်မၞိဟ်
| ညးမသြိုင်ခၞံ
|}

== ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==
ဂျေန်မဳ ဝေါလ်သ် ဝွံ ထံက်ဂလာန် ဝါဒဒြပ် (Objectivism) မဒှ် ဖလဝ်သဝ်ဖဳ အာယေန် ရာန် (Ayn Rand) မွဲရ။ ဝါဒဏအ်ဝွံ ကဵုလဝ် ဇြဟတ် ကုအခေါင်အရာပူဂိုလ်၊ ဗၠးၜး ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မံင်စံင် နကဵုစိုတ်ဇကုဇကု (Self-interest) ရ။ ညးဝွံ ပတှ်ေကေတ် လိက်ပတ် ကေုာံ ပညာဂှ် ဒးဒှ် အရာမကလိဂွံလောဲသွာ သွက်ကောန်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် လ္တူဂၠးတိဏအ်ရ။

ညးဝွံ ဟွံဒးဂၞပ် ပရေင်ပိတ်ကၟာတ် လိက်ပတ် (Censorship) ပ္ဍဲအေန်တာနဲ တုဲ ဒစဵုဒစးလဝ် အလဵုအသဳဍုင် မပိတ်ကၟာတ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဗီုကဵု ဍုင်ကြုက် ကေုာံ တူရကဳ တံရ။

== ဘဝပူဂိုလ် ==
ဝေါလ်သ် သၞက်ကရောဲလဝ် အလန်ပထမ ကု ပါမေလာ ဂရင်း (Pamela Green) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၆ တုဲ ပြးဆာဲအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၃ ရ။ သၞာံ ၁၉၉၇ ဂှ် ညးသၞက်ကရောဲ ကု ခရစ္စတေန် ရိုဟ်သေန် (Christine Rohan) တုဲ ကလိဂွံ ကောန်ဝုတ်မွဲရ။ ညးတံ ပြးဆာဲအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၈။ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၂ ဂှ် ဝေါလ်သ် သၞက်ကရောဲ အလန်တတိယ ကု ကိတ် ဂါဝေ (Kate Garvey) မဒှ်ညးမကၠောန်ကမၠောန် ပရေင်ဆက်ဆောံမၞိဟ် (Public relations) ဍုင်ဗြိတိန် မွဲရ။ ညးတံ ကလိဂွံ ကောန်ၜါတုဲ လၟုဟ် ညးတံ ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်လာန်ဒါန်၊ ယူကေ ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ဝေါလ်သ် ကလိဂွံ အခေါင်ကောန်ဍုင် ဨကရာဇ်ကၟိန်ဍုင် (British citizenship) ရ။

== တဆိပ်ကြာ ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ==
ဂျေန်မဳ ဝေါလ်သ် ကလိဂွံလဝ် တဆိပ်ကြာ ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ဂၠိုင်ကဵုသာ်ရ။ 
* သၞာံ ၂၀၀၆ - ပါလုပ် ပ္ဍဲစရင် &quot;Time 100&quot; (မၞိဟ်မၞုံကဵု ဓလေတ်ဓဝါဲအစောန်သတ္တိအိုတ်) နူဂျာနေဝ် တာမ်။&lt;ref name=&quot;time100&quot;&gt;{{cite web |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1971656_1971688_1971279,00.html |title=Jimmy Wales - The 2006 TIME 100 |author=Anderson, Chris |date=May 8, 2006 |work=Time |access-date=May 30, 2024}}&lt;/ref&gt;
* သၞာံ ၂၀၀၆ - ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ EFF Pioneer Award ။&lt;ref name=&quot;eff&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.eff.org/press/archives/2006/04/27 |title=EFF Honors Craigslist, Jimmy Wales, and John Gilmore |publisher=Electronic Frontier Foundation |date=April 27, 2006 |access-date=May 30, 2024}}&lt;/ref&gt;
* သၞာံ ၂၀၀၈ - ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ Global Brand Icon of the Year ။
* သၞာံ ၂၀၁၃ - ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ UNESCO Niels Bohr Medal ။&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web |url=https://en.unesco.org/news/wikipedia-founder-jimmy-wales-awarded-unesco-niels-bohr-gold-medal |title=Wikipedia founder Jimmy Wales awarded UNESCO Niels Bohr Gold Medal |publisher=UNESCO |date=December 6, 2013 |access-date=May 30, 2024}}&lt;/ref&gt;
* သၞာံ ၂၀၁၅ - ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ Dan David Prize ။&lt;ref name=&quot;dandavid&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.dandavidprize.org/laureates/2015/present-information-revolution/mr-jimmy-wales |title=Mr. Jimmy Wales |publisher=Dan David Prize |date=2015 |access-date=May 30, 2024}}&lt;/ref&gt;

== ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ပတ် (Bibliography) ==
ဝေါလ်သ် ဟွံသြိုင်ခၞံလဝ် ပြကိုဟ် လိက်အုပ် ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ညးဝွံ ချူလဝ် လိက်ပရေင် ပ္ဍဲဝက်ဘ်ဆာ် ကေုာံ ဂျာနေဝ် ဂမၠိုင်ရ။ အဓိက လိက်ပတ်ညးဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လ္တူ ပရေင်ဗၠးၜး အေန်တာနဲ ကေုာံ သၞောတ်ဝ် အလဵုအသဳဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;wales_writings&quot;&gt;{{cite web |url=https://jimmywales.com/writing/ |title=Writing |author=Wales, Jimmy |website=jimmywales.com |access-date=May 30, 2024}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
&lt;references/&gt;

{{Navbox
| name = ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ
| title = [[ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ]]
| listclass = hlist
| group1 = ပူဂိုလ်အဓိက
| list1 =
* [[ဂျေန်မဳ ဝေါလ်သ်]]
* [[လာရဳ သေန်ဂါ]]
* ဖလောရင့်သ် ဒဗက်သ်
* မေရဳယာနာ အိသကန်ဒါ
| group2 = ပရေင်ကမၠောန်ဂမၠိုင်
| list2 =
* [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
* ဝဳကဳရှေန်နရဳ
* ဝဳကဳပရိုင်
* ဝဳကဳကောမန်
* ဝဳကဳဒေတာ
| group3 = ကမ္ပဏဳ ကေုာံ ဆက်စပ်
| list3 =
* ဘိုမဳသ်
* ဝဳကဳအာ (Fandom)
* WT.Social
}}

{{DEFAULTSORT:ဝေါလ်သ်, ဂျေန်မဳ}}
[[Category:ဂျေန်မဳ ဝေါလ်သ်]]
[[Category:သၟာပိုန်ဒြပ် အမေရိကာန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ညးမသြိုင်ခၞံ ဝဳကဳပဳဒဳယာဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ် မၜံင် သၞာံ ၁၉၆၆ ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ် နူ တွဵုရး အလာဘားမား ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>e4x4mkeuj5p7ni1gvzdha2qdgulu41o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12341</id>
    <revision>
      <id>58366</id>
      <timestamp>2026-10-13T16:14:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox organization | name = ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ | native_name = Wikimedia Foundation, Inc. | logo = Wikimedia Foundation logo - vertical.svg | logo_size = 200px | type = [[ဂကောံ ဟွံဒုင်သဇိုင်ကဵုပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] (501(c)(3)) | founded = {{Start date and age|2003|06|20}} | founder = ဂျင်မဳ...&quot;</comment>
      <origin>58366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18758" sha1="ags1hjbra5bc0jze5d0os60bd3ke0bs" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name = ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ
| native_name = Wikimedia Foundation, Inc.
| logo = Wikimedia Foundation logo - vertical.svg
| logo_size = 200px
| type = [[ဂကောံ ဟွံဒုင်သဇိုင်ကဵုပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] (501(c)(3))
| founded = {{Start date and age|2003|06|20}}
| founder = [[ဂျင်မဳ ဝေလ်သ်]] (Jimmy Wales)
| location_city = [[သာန်ဖရန်သစ်သကဝ်]] (San Francisco)
| location_country = [[ကၟိန်ဍုင်အမေရိကန်]]
| coordinates = {{Coord|37|47|21|N|122|24|12|W|type:landmark_region:US-CA|display=inline}}
| key_people = [[မေရဳယာနာ အိသကန်ဒါ]] (Maryana Iskander) (CEO)&lt;br&gt;[[နတ္တလဳယျာ တီမ်ကိပ်]] (Nataliia Tymkiv) (Chair)
| industry = [[အေန်တာနက်]]
| revenue = $162.9 million (2022)
| employees = 700+ (2022)
| website = {{URL|https://wikimediafoundation.org}}
}}

'''ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ''' ({{lang-en|Wikimedia Foundation, Inc.}}; မကော်ဂမၠိုင် '''WMF''') ဝွံ ဒှ်ဂကောံအမေရိကန် ဟွံဒုင်သဇိုင်ကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဂကောံပရဟိတ မၞုံဗဟဵုဌာန် ပ္ဍဲ သာန်ဖရန်သစ်သကဝ်၊ တွဵုရး ကာလဳဖဝ်နဳယျာ၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကန်ရ။ ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ ရေင်တၠုင်ဒၟံင် ပရဝ်ဂျေတ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]] (Wikipedia)၊ ဝဳကဳရှေန်နရဳ (Wiktionary)၊ ဝဳကဳကောတ် (Wikiquote)၊ ဝဳကဳပြကိုဟ် (Wikibooks)၊ ဝဳကဳတင်ဂၞင် (Wikidata) ကေုာံ ကောမန် (Wikimedia Commons) တံရ။&lt;ref name=&quot;wmf_about&quot;&gt;{{cite web |title=About Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/about/ |website=Wikimedia Foundation |access-date=October 13, 2026}}&lt;/ref&gt; ဂကောံဝွံ ဂွံဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ နကဵု ဂျင်မဳ ဝေလ်သ် (Jimmy Wales) သွက်ဂွံ ထံက်ပင် ပရဝ်ဂျေတ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကေုာံ ပရဝ်ဂျေတ် ဒေအ်ဂမၠိုင် သီုကဵု ဟွံမွဲကဵု သြန်အကျိုဟ်ပရဲရ။ 

== ပဏာမ ကေုာံ ဒဒှ်လက္ကရဴ ==
ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်၊ မင်မွဲ ကေုာံ ထံက်ပင် ပရေင်ပညာ မသၠးပွး (Free educational content) ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ။ ကၠာဟွံဂွံ ဒက်ပ္တန် ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ ဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် ဒှ်လဝ် ပရဝ်ဂျေတ် သၟဝ်ကမ္ပဏဳ ဘဝ်မိသ် (Bomis) မဒှ်ကမ္ပဏဳ ဂျင်မဳ ဝေလ်သ် ရ။ သွက်ဂွံ သၠးပွး နူကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ညံင်ဂွံဒှ် ဂကောံမၞိဟ်အလုံဂၠးတိ မပိုင်ပြဳဂှ် ဂျင်မဳ ဝေလ်သ် လလောင်တြး ဒက်ပ္တန် ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၀ ဂျောန် ၂၀၀၃ မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;wales_announce&quot;&gt;{{cite web |last=Wales |first=Jimmy |title=Wikipedia English mailing list message |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-June/010743.html |date=June 20, 2003}}&lt;/ref&gt; တင်ရန်တၟအ် အဓိကဂှ် ညံင်မၞိဟ် ဇၟာပ်ဇၟာပ်ဒၞာဲ ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် ဂွံစိုပ် ပရေင်ပညာ မသၠးပွး နကဵု အရေဝ်ဘာသာ ဇကုအိုတ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
ပ္ဍဲအခိင် စဒက်ပ္တန်ဂှ် ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ပ္ဍဲ ဖလဝ်ရဳဒါ (Florida)၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကန်။ လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ ဂှ် ပြံင်အာ ရုင်ဂအုပ် ဇရေင် သာန်ဖရန်သစ်သကဝ် သွက်ဂွံ ညောန်ကဵု ဒေသ ကွတ်ပညာ သဳလဳကောန်ဗေလဳ (Silicon Valley) ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ကိုပ်ကၠာတေအ်ဂှ် ကမၠောန်သီုဖအိုတ်ဂှ် ကၠောန်ဒၟံင် နကဵု သၟာစေတနာ (Volunteers) ဖအိုတ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၂၀၀၅ လက္ကရဴဏအ်ဟေင် စခပ္တိုန် ကောန်ကမၠောန် မဒုင်သြန်ဂိတု (Paid staff) ရ။ ပ္ဍဲပွိုင် ၂၀ သၞာံ ပြင်င်ဏအ် ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်တုဲ လၟုဟ်မ္ဂး နွံကဵု ကောန်ကမၠောန် လ္တူ ၇၀၀ တၠရ။

== ပရေင်ဖွဲ့စည်း ကေုာံ အုပ်ဓုပ် ==
ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဝွံ အုပ်ဓုပ်လဝ် နကဵု ဂကောံဘုတ် ဒါရိုက်တာ (Board of Trustees) မၞုံကဵု ကောန်ဂကောံ ၁၀ ကဵု ၁၆ တၠရ။ ပ္ဍဲဂကောံဘုတ်ဂှ် ပါလုပ် သၟာစေတနာ နူကဵု ဂကောံဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia community)၊ တၠပညာ နူကဵု ပြင်ဗွိုင် ကေုာံ ညးမဒက်ပ္တန် ဂျင်မဳ ဝေလ်သ် ရ။ ဂကောံဘုတ်ဝွံ ရုဲစှ် ညးအုပ်ဓုပ်က္ဍိုက်က္ဍိုပ် (Chief Executive Officer - CEO) မွဲတၠ သွက်ဂွံ ကောပ်ကာဲ ကမၠောန်လၟေင်တ္ၚဲရ။ လၟုဟ်မ္ဂး မေရဳယာနာ အိသကန်ဒါ (Maryana Iskander) ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် CEO ရ။&lt;ref name=&quot;ceo_iskander&quot;&gt;{{cite news |title=Wikimedia Foundation Appoints Maryana Iskander as Chief Executive Officer |url=https://wikimediafoundation.org/news/2021/09/14/wikimedia-foundation-appoints-maryana-iskander-as-chief-executive-officer/ |work=Wikimedia Foundation |date=September 14, 2021}}&lt;/ref&gt;

== ပရေင်သြန် ကေုာံ သြန်ဗွဝ် ==
ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဝွံ ဟွံစကာ ပရေင်ဗၞိက် ကေုာံ ပရေင်မက်ဂစါဲ (Advertisement) ပ္ဍဲ ပရဝ်ဂျေတ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကေုာံ ပရဝ်ဂျေတ် တၞဟ်တံရ။ သြန်လုပ် အဓိကဂှ် ကၠုင်နူကဵု သြန်ဒါန် (Donations) မၞိဟ်မသုင်စောဲ ကေုာံ ဂကောံမှာဇန်တံရ။ ပ္ဍဲမွဲသၞာံမွဲသၞာံ မၞိဟ် မသၠးဒါန် သြန် နွံဒၟံင် ပြကောဋိကိုဋ် တၠရ။ ပါဲနူ သြန်ဒါန် ဍောတ်တ်တံတုဲ ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ သီုကလိဂွံ သြန်ထံက်ပင် နူကဵု ဂကောံပရဟိတ ဇၞော်ဇၞော် မပ္တံကဵု ဌာန်သ္ဇိုင် သလောန် (Sloan Foundation)၊ ဌာန်သ္ဇိုင် ဂိတ် (Gates Foundation) တံကီုရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ လၟေင်သြန်လုပ် ကေုာံ သြန်တိတ် (၂၀၁၈-၂၀၂၂)
|-
! သၞာံ (Year)
! သြန်လုပ် (Revenue)
! သြန်တိတ် (Expenses)
! သြန်သှ်ေ (Net Assets)
|-
| ၂၀၁၈
| $104.5 million
| $81.4 million
| $135.5 million
|-
| ၂၀၁၉
| $120.0 million
| $91.4 million
| $165.6 million
|-
| ၂၀၂၀
| $129.2 million
| $112.5 million
| $180.3 million
|-
| ၂၀၂၁
| $162.9 million
| $111.8 million
| $231.2 million
|-
| ၂၀၂၂
| $154.7 million
| $146.0 million
| $239.3 million
|}

== ပရဝ်ဂျေတ် အဓိကဂမၠိုင် ==
ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ရေင်တၠုင်ဒၟံင် ပရဝ်ဂျေတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ပရဝ်ဂျေတ်တံဂှ် ဒုင်သဇိုင် လ္တူ သၞောတ်ဝ် ဝဳကဳ (Wiki) တုဲ ဇၟာပ်မၞိဟ် လုပ်ပလေဝ် ပ္တိုန်တင်ဂၞင်မာန်ရ။

* '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]] (Wikipedia)''' - ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ မသၠးပွး၊ ဒှ်ပရဝ်ဂျေတ် ဇၞော်အိုတ် ကေုာံ မၞိဟ်တီဂၠိုင်အိုတ်ရ။
* '''ဝဳကဳကောမန် (Wikimedia Commons)''' - ဘဏ္ဍာ ဝှာင် မဳဒဳယာ (ဗီုရုပ်၊ ရမ္သာင်၊ ဝဳဒဳယဝ်) မသၠးပွး။
* '''[[ဝဳကဳတင်ဂၞင်]] (Wikidata)''' - ဗွဝ်တင်ဂၞင် (Knowledge base) သွက်ဂွံ စကာ သီုမၞိဟ် သီုစက်။
* '''ဝဳကဳရှေန်နရဳ (Wiktionary)''' - အဘိဓာန် ကေုာံ ပြကိုဟ်ဝေါဟာရ မသၠးပွး။
* '''ဝဳကဳပြကိုဟ် (Wikibooks)''' - ပြကိုဟ်ကတ်လ္ၚတ် ကေုာံ လိက်ပရေင်ကတ်ပညာ။
* '''ဝဳကဳပရိုင် (Wikinews)''' - ဌာန်ပရိုင် မသၠးပွး။
* '''ဝဳကဳဂကူ (Wikispecies)''' - မစၟတ်သမ္တီ ဂကူ ဇဳဝဗေဒဂမၠိုင်။

== ဆက်ဆောံ ကေုာံ ဂကောံမဟာမိတ် ==
ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပရေင်ဆက်ဆောံ ကု ဂကောံမဟာမိတ် (Wikimedia movement affiliates) မပ္တံကဵု ဂကောံဆာပ်တာ (Chapters)၊ ဂကောံမၞိဟ်သုင်စောဲ (User Groups) ကေုာံ ဂကောံပရေင်ကမၠောန် (Thematic Organizations) ပ္ဍဲအလုံဂၠးတိရ။ သွက် ဂကူမန်ပိုဲမ္ဂး [[ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဍုင်သေံ]] (Wikimedia Thailand) ကေုာံ [[ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဍုင်ဗၟာ]] (Wikimedia Myanmar) တံဂှ် ဒှ်ဂကောံ မဆက်စပ် ကုဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံရ။ ဂကောံတံဝွံ ညံင်ပရေင် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဂွံပြးဇး ပ္ဍဲဒေသညးကဵုညးဂှ် ရေင်တၠုင်ဒၟံင်အိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;wmf_affiliates&quot;&gt;{{cite web |title=Wikimedia movement affiliates |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_movement_affiliates |website=Meta-Wiki |access-date=October 13, 2026}}&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သုတေသန ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ပညာ (Education)၊ ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ ကၠောန်ကမၠောန် ကု တက္ကသိုလ်၊ ဘာဗတောန်လိက်၊ ကေုာံ ဌာန်ဗွဟ်လိက်ဂမၠိုင် သွက်ဂွံ စကာ ဝဳကဳပဳဒဳယာ နဒဒှ် လိက်ကတ်လ္ၚတ်ရ။ ပရဝ်ဂျေတ် ဗီုကဵု Wikipedia Education Program ဂှ် ကဵုဇြဟတ် ညံင် ကွးဘာတံ ဂွံချူ လိက်ပရေင် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မာန်ရ။ တုဲပၠန်၊ ပ္ဍဲကဏ္ဍ သုတေသန (Research)၊ ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ ကၠောန်ကမၠောန် ကု တၠပညာသုတေသနဂမၠိုင် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ မၞိဟ်သုင်စောဲ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ကွတ်ပညာ စက် (Artificial Intelligence) မပ္တံကဵု သၞောတ်ဝ် ကၠာဲဘာသာ (Machine Translation) တံရ။

== သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေင်စဵုဒၞာ ==
ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဝွံ နွံကဵု ဂကောံသၞောဝ်ဥပဒေ (Legal team) သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ အခေါင်အရာ သၟာစေတနာ (Volunteers) တံ ကေုာံ စဵုဒၞာ ပရေင်သၠးပွး မဟီုတွဟ်ရ။ ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ တးပါ် ကေုာံ ဒစဵုဒစး သၞောတ်ဝ် မကၟာတ်လဒဵု အေန်တာနက် (Internet censorship) ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ ဥပမာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၇ ဍုင်တူရကဳ (Turkey) ကၟာတ်လဒဵုလဝ် ဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ ပ္တိုန်အမှု စဵုကဵု ရုင်ဗစာ ဥရောပ တုဲ အခေါင်သၠးပွး ဂွံကလေင်ကလိဂွံလဝ်ရ။

== ကိစ္စအဓိက ကေုာံ တင်တးပါ်ဂမၠိုင် ==
ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ ဒးဒုင် တးပါ်ဒၟံင် လ္တူ ကိစ္စ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ။ တင်တးပါ် အဓိကဂှ် ဒှ်လ္တူ သြန်ဗွဝ် ဌာန်သ္ဇိုင်ရ။ ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ ကလိဂွံ သြန်ဒါန် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ သြန်တံဂှ် လ္ၚဵုတးပါ် ဒဒှ်ရ ဟွံစကာ ပ္ဍဲဒၞာဲ မထေက်ကဵု ဒးစကာ၊ စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Administration costs) ဂၠိုင်လောန်အာ ဒှ်တမ်ရ။ တုဲပၠန်၊ ပ္ဍဲပရေင် ဆက်ဆောံ ကု ဂကောံသၟာစေတနာ (Community relations) လေဝ် လဆောဝ် လညာတ် ဟွံတုပ် ရေင်သကအ် က္တဵုဒှ်ဒၟံင်ကီုရ။&lt;ref name=&quot;criticism_wmf&quot;&gt;{{cite news |last=Cohen |first=Noam |title=Wikipedia Looks Hard at Its Culture |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-looks-hard-at-its-culture.html |work=The New York Times |date=February 9, 2014}}&lt;/ref&gt;

== ဌာန်သ္ဇိုင် ကေုာံ အနာဂတ် (၂၀၃၀) ==
ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဝွံ ဖျေဟ်လဝ် လၟေင်ကမၠောန် သတြေတဂျဳ ၂၀၃၀ (Wikimedia Movement Strategy 2030) ရ။ တင်ရန်တၟအ် အဓိကဂှ် ညံင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဂွံဒှ် ဒတန် ဗဟဵု သွက် အလုံမၞိဟ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် ဂွံပါလုပ် ကေုာံ သၠးပွး ပရေင်ပညာ အိုတ်ရ။ ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ ကဵုဒၟံင် ဇြဟတ် ကု အရေဝ်ဘာသာ မဟွံဇၞော်မောဝ်တံ (Underrepresented languages) မပ္တံကဵု ဘာသာမန် ပိုဲ သွက်ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital world) ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = ပရဝ်ဂျေတ် ဝဳကဳမဳဒဳယာ
| title = [[ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ]] ကေုာံ ပရဝ်ဂျေတ်ဂမၠိုင်
| listclass = hlist
| group1 = ပရဝ်ဂျေတ်ဂမၠိုင်
| list1 =
* [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]] (Wikipedia)
* [[ဝဳကဳရှေန်နရဳ]] (Wiktionary)
* [[ဝဳကဳကောတ်]] (Wikiquote)
* [[ဝဳကဳပြကိုဟ်]] (Wikibooks)
* [[ဝဳကဳပရိုင်]] (Wikinews)
* [[ဝဳကဳဂကူ]] (Wikispecies)
* [[ဝဳကဳတင်ဂၞင်]] (Wikidata)
* [[ဝဳကဳကောမန်]] (Wikimedia Commons)
| group2 = မဆက်စပ်
| list2 =
* [[ဂျင်မဳ ဝေလ်သ်]] (Jimmy Wales)
* [[မီဒီယာဝီကီ]] (MediaWiki)
* [[ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဍုင်သေံ]] (Wikimedia Thailand)
* [[ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဍုင်ဗၟာ]] (Wikimedia Myanmar)
}}

{{DEFAULTSORT:ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ}}
[[Category:ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ]]
[[Category:ဂကောံ ဟွံဒုင်သဇိုင်ကဵုပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[Category:ဂကောံ အမေရိကန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပရေင်ဆက်စၠောအ်ဂၠးတိ]]</text>
      <sha1>ags1hjbra5bc0jze5d0os60bd3ke0bs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58367</id>
      <parentid>58366</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T02:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18764" sha1="ez1q8jfwnwz2qfxb5ravn8kb5s30ct2" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name = ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ
| native_name = Wikimedia Foundation, Inc.
| logo = Wikimedia Foundation logo - vertical.svg
| logo_size = 200px
| type = [[ဂကောံ ဟွံဒုင်သဇိုင်ကဵုပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] (501(c)(3))
| founded = {{Start date and age|2003|06|20}}
| founder = [[ဂျင်မဳ ဝေလ်သ်]] (Jimmy Wales)
| location_city = [[သာန်ဖရန်သစ်သကဝ်]] (San Francisco)
| location_country = [[ကၟိန်ဍုင်အမေရိကန်]]
| coordinates = {{Coord|37|47|21|N|122|24|12|W|type:landmark_region:US-CA|display=inline}}
| key_people = [[မေရဳယာနာ အိသကန်ဒါ]] (Maryana Iskander) (CEO)&lt;br&gt;[[နတ္တလဳယျာ တီမ်ကိပ်]] (Nataliia Tymkiv) (Chair)
| industry = [[အေန်တာနက်]]
| revenue = $162.9 million (2022)
| employees = 700+ (2022)
| website = {{URL|https://wikimediafoundation.org}}
}}

'''ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ''' ({{lang-en|Wikimedia Foundation, Inc.}}; မကော်ဂမၠိုင် '''WMF''') ဝွံ ဒှ်ဂကောံအမေရိကန် ဟွံဒုင်သဇိုင်ကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဂကောံပရဟိတ မၞုံဗဟဵုဌာန် ပ္ဍဲ သာန်ဖရန်သစ်သကဝ်၊ တွဵုရး ကာလဳဖဝ်နဳယျာ၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကန်ရ။ ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ ရေင်တၠုင်ဒၟံင် ပရဝ်ဂျေတ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]] (Wikipedia)၊ ဝဳကဳရှေန်နရဳ (Wiktionary)၊ ဝဳကဳကောတ် (Wikiquote)၊ ဝဳကဳပြကိုဟ် (Wikibooks)၊ ဝဳကဳတင်ဂၞင် (Wikidata) ကေုာံ ကောမန် (Wikimedia Commons) တံရ။&lt;ref name=&quot;wmf_about&quot;&gt;{{cite web |title=About Wikimedia Foundation |url=https://wikimediafoundation.org/about/ |website=Wikimedia Foundation |access-date=October 13, 2026}}&lt;/ref&gt; ဂကောံဝွံ ဂွံဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ နကဵု ဂျင်မဳ ဝေလ်သ် (Jimmy Wales) သွက်ဂွံ ထံက်ပင် ပရဝ်ဂျေတ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကေုာံ ပရဝ်ဂျေတ် ဒေအ်ဂမၠိုင် သီုကဵု ဟွံမွဲကဵု သြန်အကျိုဟ်ပရဲရ။ 

== ပဏာမ ကေုာံ ဒဒှ်လက္ကရဴ ==
ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်၊ မင်မွဲ ကေုာံ ထံက်ပင် ပရေင်ပညာ မသၠးပွး (Free educational content) ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ။ ကၠာဟွံဂွံ ဒက်ပ္တန် ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ ဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် ဒှ်လဝ် ပရဝ်ဂျေတ် သၟဝ်ကမ္ပဏဳ ဘဝ်မိသ် (Bomis) မဒှ်ကမ္ပဏဳ ဂျင်မဳ ဝေလ်သ် ရ။ သွက်ဂွံ သၠးပွး နူကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ညံင်ဂွံဒှ် ဂကောံမၞိဟ်အလုံဂၠးတိ မပိုင်ပြဳဂှ် ဂျင်မဳ ဝေလ်သ် လလောင်တြး ဒက်ပ္တန် ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၀ ဂျောန် ၂၀၀၃ မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;wales_announce&quot;&gt;{{cite web |last=Wales |first=Jimmy |title=Wikipedia English mailing list message |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-June/010743.html |date=June 20, 2003}}&lt;/ref&gt; တင်ရန်တၟအ် အဓိကဂှ် ညံင်မၞိဟ် ဇၟာပ်ဇၟာပ်ဒၞာဲ ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် ဂွံစိုပ် ပရေင်ပညာ မသၠးပွး နကဵု အရေဝ်ဘာသာ ဇကုအိုတ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
ပ္ဍဲအခိင် စဒက်ပ္တန်ဂှ် ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ပ္ဍဲ ဖလဝ်ရဳဒါ (Florida)၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကန်။ လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ ဂှ် ပြံင်အာ ရုင်ဂအုပ် ဇရေင် သာန်ဖရန်သစ်သကဝ် သွက်ဂွံ ညောန်ကဵု ဒေသ ကွတ်ပညာ သဳလဳကောန်ဗေလဳ (Silicon Valley) ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ကိုပ်ကၠာတေအ်ဂှ် ကမၠောန်သီုဖအိုတ်ဂှ် ကၠောန်ဒၟံင် နကဵု သၟာစေတနာ (Volunteers) ဖအိုတ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၂၀၀၅ လက္ကရဴဏအ်ဟေင် စခပ္တိုန် ကောန်ကမၠောန် မဒုင်သြန်ဂိတု (Paid staff) ရ။ ပ္ဍဲပွိုင် ၂၀ သၞာံ ပြင်င်ဏအ် ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်တုဲ လၟုဟ်မ္ဂး နွံကဵု ကောန်ကမၠောန် လ္တူ ၇၀၀ တၠရ။

== ပရေင်ဖွဲ့စည်း ကေုာံ အုပ်ဓုပ် ==
ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဝွံ အုပ်ဓုပ်လဝ် နကဵု ဂကောံဘုတ် ဒါရိုက်တာ (Board of Trustees) မၞုံကဵု ကောန်ဂကောံ ၁၀ ကဵု ၁၆ တၠရ။ ပ္ဍဲဂကောံဘုတ်ဂှ် ပါလုပ် သၟာစေတနာ နူကဵု ဂကောံဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia community)၊ တၠပညာ နူကဵု ပြင်ဗွိုင် ကေုာံ ညးမဒက်ပ္တန် ဂျင်မဳ ဝေလ်သ် ရ။ ဂကောံဘုတ်ဝွံ ရုဲစှ် ညးအုပ်ဓုပ်က္ဍိုက်က္ဍိုပ် (Chief Executive Officer - CEO) မွဲတၠ သွက်ဂွံ ကောပ်ကာဲ ကမၠောန်လၟေင်တ္ၚဲရ။ လၟုဟ်မ္ဂး မေရဳယာနာ အိသကန်ဒါ (Maryana Iskander) ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် CEO ရ။&lt;ref name=&quot;ceo_iskander&quot;&gt;{{cite news |title=Wikimedia Foundation Appoints Maryana Iskander as Chief Executive Officer |url=https://wikimediafoundation.org/news/2021/09/14/wikimedia-foundation-appoints-maryana-iskander-as-chief-executive-officer/ |work=Wikimedia Foundation |date=September 14, 2021}}&lt;/ref&gt;

== ပရေင်သြန် ကေုာံ သြန်ဗွဝ် ==
ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဝွံ ဟွံစကာ ပရေင်ဗၞိက် ကေုာံ ပရေင်မက်ဂစါဲ (Advertisement) ပ္ဍဲ ပရဝ်ဂျေတ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကေုာံ ပရဝ်ဂျေတ် တၞဟ်တံရ။ သြန်လုပ် အဓိကဂှ် ကၠုင်နူကဵု သြန်ဒါန် (Donations) မၞိဟ်မသုင်စောဲ ကေုာံ ဂကောံမှာဇန်တံရ။ ပ္ဍဲမွဲသၞာံမွဲသၞာံ မၞိဟ် မသၠးဒါန် သြန် နွံဒၟံင် ပြကောဋိကိုဋ် တၠရ။ ပါဲနူ သြန်ဒါန် ဍောတ်တ်တံတုဲ ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ သီုကလိဂွံ သြန်ထံက်ပင် နူကဵု ဂကောံပရဟိတ ဇၞော်ဇၞော် မပ္တံကဵု ဌာန်သ္ဇိုင် သလောန် (Sloan Foundation)၊ ဌာန်သ္ဇိုင် ဂိတ် (Gates Foundation) တံကီုရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ လၟေင်သြန်လုပ် ကေုာံ သြန်တိတ် (၂၀၁၈-၂၀၂၂)
|-
! သၞာံ (Year)
! သြန်လုပ် (Revenue)
! သြန်တိတ် (Expenses)
! သြန်သှ်ေ (Net Assets)
|-
| ၂၀၁၈
| $104.5 million
| $81.4 million
| $135.5 million
|-
| ၂၀၁၉
| $120.0 million
| $91.4 million
| $165.6 million
|-
| ၂၀၂၀
| $129.2 million
| $112.5 million
| $180.3 million
|-
| ၂၀၂၁
| $162.9 million
| $111.8 million
| $231.2 million
|-
| ၂၀၂၂
| $154.7 million
| $146.0 million
| $239.3 million
|}

== ပရဝ်ဂျေတ် အဓိကဂမၠိုင် ==
ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ရေင်တၠုင်ဒၟံင် ပရဝ်ဂျေတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ပရဝ်ဂျေတ်တံဂှ် ဒုင်သဇိုင် လ္တူ သၞောတ်ဝ် ဝဳကဳ (Wiki) တုဲ ဇၟာပ်မၞိဟ် လုပ်ပလေဝ် ပ္တိုန်တင်ဂၞင်မာန်ရ။

* '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]] (Wikipedia)''' - ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ မသၠးပွး၊ ဒှ်ပရဝ်ဂျေတ် ဇၞော်အိုတ် ကေုာံ မၞိဟ်တီဂၠိုင်အိုတ်ရ။
* '''ဝဳကဳကောမန် (Wikimedia Commons)''' - ဘဏ္ဍာ ဝှာင် မဳဒဳယာ (ဗီုရုပ်၊ ရမ္သာင်၊ ဝဳဒဳယဝ်) မသၠးပွး။
* '''[[ဝဳကဳတင်ဂၞင်]] (Wikidata)''' - ဗွဝ်တင်ဂၞင် (Knowledge base) သွက်ဂွံ စကာ သီုမၞိဟ် သီုစက်။
* '''ဝဳကဳရှေန်နရဳ (Wiktionary)''' - အဘိဓာန် ကေုာံ ပြကိုဟ်ဝေါဟာရ မသၠးပွး။
* '''ဝဳကဳပြကိုဟ် (Wikibooks)''' - ပြကိုဟ်ကတ်လ္ၚတ် ကေုာံ လိက်ပရေင်ကတ်ပညာ။
* '''ဝဳကဳပရိုင် (Wikinews)''' - ဌာန်ပရိုင် မသၠးပွး။
* '''ဝဳကဳဂကူ (Wikispecies)''' - မစၟတ်သမ္တီ ဂကူ ဇဳဝဗေဒဂမၠိုင်။

== ဆက်ဆောံ ကေုာံ ဂကောံမဟာမိတ် ==
ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပရေင်ဆက်ဆောံ ကု ဂကောံမဟာမိတ် (Wikimedia movement affiliates) မပ္တံကဵု ဂကောံဆာပ်တာ (Chapters)၊ ဂကောံမၞိဟ်သုင်စောဲ (User Groups) ကေုာံ ဂကောံပရေင်ကမၠောန် (Thematic Organizations) ပ္ဍဲအလုံဂၠးတိရ။ သွက် ဂကူမန်ပိုဲမ္ဂး [[ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဍုင်သေံ]] (Wikimedia Thailand) ကေုာံ [[ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဍုင်ဗၟာ]] (Wikimedia Myanmar) တံဂှ် ဒှ်ဂကောံ မဆက်စပ် ကုဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံရ။ ဂကောံတံဝွံ ညံင်ပရေင် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဂွံပြးဇး ပ္ဍဲဒေသညးကဵုညးဂှ် ရေင်တၠုင်ဒၟံင်အိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;wmf_affiliates&quot;&gt;{{cite web |title=Wikimedia movement affiliates |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_movement_affiliates |website=Meta-Wiki |access-date=October 13, 2026}}&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ပညာ ကေုာံ သုတေသန ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ပညာ (Education)၊ ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ ကၠောန်ကမၠောန် ကု တက္ကသိုလ်၊ ဘာဗတောန်လိက်၊ ကေုာံ ဌာန်ဗွဟ်လိက်ဂမၠိုင် သွက်ဂွံ စကာ ဝဳကဳပဳဒဳယာ နဒဒှ် လိက်ကတ်လ္ၚတ်ရ။ ပရဝ်ဂျေတ် ဗီုကဵု Wikipedia Education Program ဂှ် ကဵုဇြဟတ် ညံင် ကွးဘာတံ ဂွံချူ လိက်ပရေင် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မာန်ရ။ တုဲပၠန်၊ ပ္ဍဲကဏ္ဍ သုတေသန (Research)၊ ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ ကၠောန်ကမၠောန် ကု တၠပညာသုတေသနဂမၠိုင် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ မၞိဟ်သုင်စောဲ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ကွတ်ပညာ စက် (Artificial Intelligence) မပ္တံကဵု သၞောတ်ဝ် ကၠာဲဘာသာ (Machine Translation) တံရ။

== သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေင်စဵုဒၞာ ==
ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဝွံ နွံကဵု ဂကောံသၞောဝ်ဥပဒေ (Legal team) သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ အခေါင်အရာ သၟာစေတနာ (Volunteers) တံ ကေုာံ စဵုဒၞာ ပရေင်သၠးပွး မဟီုတွဟ်ရ။ ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ တးပါ် ကေုာံ ဒစဵုဒစး သၞောတ်ဝ် မကၟာတ်လဒဵု အေန်တာနက် (Internet censorship) ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ ဥပမာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၇ ဍုင်တူရကဳ (Turkey) ကၟာတ်လဒဵုလဝ် ဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ ပ္တိုန်အမှု စဵုကဵု ရုင်ဗစာ ဥရောပ တုဲ အခေါင်သၠးပွး ဂွံကလေင်ကလိဂွံလဝ်ရ။

== ကိစ္စအဓိက ကေုာံ တင်တးပါ်ဂမၠိုင် ==
ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ ဒးဒုင် တးပါ်ဒၟံင် လ္တူ ကိစ္စ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ။ တင်တးပါ် အဓိကဂှ် ဒှ်လ္တူ သြန်ဗွဝ် ဌာန်သ္ဇိုင်ရ။ ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ ကလိဂွံ သြန်ဒါန် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ သြန်တံဂှ် လ္ၚဵုတးပါ် ဒဒှ်ရ ဟွံစကာ ပ္ဍဲဒၞာဲ မထေက်ကဵု ဒးစကာ၊ စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Administration costs) ဂၠိုင်လောန်အာ ဒှ်တမ်ရ။ တုဲပၠန်၊ ပ္ဍဲပရေင် ဆက်ဆောံ ကု ဂကောံသၟာစေတနာ (Community relations) လေဝ် လဆောဝ် လညာတ် ဟွံတုပ် ရေင်သကအ် က္တဵုဒှ်ဒၟံင်ကီုရ။&lt;ref name=&quot;criticism_wmf&quot;&gt;{{cite news |last=Cohen |first=Noam |title=Wikipedia Looks Hard at Its Culture |url=https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-looks-hard-at-its-culture.html |work=The New York Times |date=February 9, 2014}}&lt;/ref&gt;

== ဌာန်သ္ဇိုင် ကေုာံ အနာဂတ် (၂၀၃၀) ==
ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဝွံ ဖျေဟ်လဝ် လၟေင်ကမၠောန် သတြေတဂျဳ ၂၀၃၀ (Wikimedia Movement Strategy 2030) ရ။ တင်ရန်တၟအ် အဓိကဂှ် ညံင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဂွံဒှ် ဒတန် ဗဟဵု သွက် အလုံမၞိဟ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် ဂွံပါလုပ် ကေုာံ သၠးပွး ပရေင်ပညာ အိုတ်ရ။ ဌာန်သ္ဇိုင်ဝွံ ကဵုဒၟံင် ဇြဟတ် ကု အရေဝ်ဘာသာ မဟွံဇၞော်မောဝ်တံ (Underrepresented languages) မပ္တံကဵု ဘာသာမန် ပိုဲ သွက်ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital world) ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = ပရဝ်ဂျေတ် ဝဳကဳမဳဒဳယာ
| title = [[ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ]] ကေုာံ ပရဝ်ဂျေတ်ဂမၠိုင်
| listclass = hlist
| group1 = ပရဝ်ဂျေတ်ဂမၠိုင်
| list1 =
* [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]] (Wikipedia)
* [[ဝဳကဳရှေန်နရဳ]] (Wiktionary)
* [[ဝဳကဳကောတ်]] (Wikiquote)
* [[ဝဳကဳပြကိုဟ်]] (Wikibooks)
* [[ဝဳကဳပရိုင်]] (Wikinews)
* [[ဝဳကဳဂကူ]] (Wikispecies)
* [[ဝဳကဳတင်ဂၞင်]] (Wikidata)
* [[ဝဳကဳကောမန်]] (Wikimedia Commons)
| group2 = မဆက်စပ်
| list2 =
* [[ဂျေန်မဳ ဝေလ်သ်]] (Jimmy Wales)
* [[မဳဒဳယာဝဳကဳ]] (MediaWiki)
* [[ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဍုင်သေံ]] (Wikimedia Thailand)
* [[ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဍုင်ဗၟာ]] (Wikimedia Myanmar)
}}

{{DEFAULTSORT:ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ}}
[[Category:ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ]]
[[Category:ဂကောံ ဟွံဒုင်သဇိုင်ကဵုပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[Category:ဂကောံ အမေရိကာန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပရေင်ဆက်စၠောအ်ဂၠးတိ]]</text>
      <sha1>ez1q8jfwnwz2qfxb5ravn8kb5s30ct2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳရှေန်နရဳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12342</id>
    <revision>
      <id>58368</id>
      <timestamp>2026-10-14T02:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox website | name = ဝဳကဳရှေန်နရဳ&lt;br&gt;Wiktionary | logo = File:Wiktionary-logo-en.svg | logo_size = 150px | logo_caption = လိုဂို ဝဳကဳရှေန်နရဳ | screenshot = File:Wiktionary_Main_Page.png | collapsible = yes | url = [https://www.wiktionary.org/ wiktionary.org] | slogan = [The free dictionary] (အဘိဓာန် ဗၠးၜး) | commercial = ဟွ...&quot;</comment>
      <origin>58368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16373" sha1="3c4qagr8bpil2uxdyn1btav558xufhu" xml:space="preserve">{{Infobox website
| name = ဝဳကဳရှေန်နရဳ&lt;br&gt;Wiktionary
| logo = File:Wiktionary-logo-en.svg
| logo_size = 150px
| logo_caption = လိုဂို ဝဳကဳရှေန်နရဳ
| screenshot = File:Wiktionary_Main_Page.png
| collapsible = yes
| url = [https://www.wiktionary.org/ wiktionary.org]
| slogan = [The free dictionary] (အဘိဓာန် ဗၠးၜး)
| commercial = ဟွံသေင် (No)
| type = [[အဘိဓာန်]] အေန်လာင် (Online dictionary)
| language = ဂၠိုင်ကဵုဘာသာ (Multilingual)
| num_users = ပြကိုဟ်မၞိဟ်စကာ နွံဗွဲမဂၠိုင်
| owner = [[ဖံင်ဒေရှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ]] (Wikimedia Foundation)
| created_by = [[ဂျင်မဳ ဝေလ်]] (Jimmy Wales) ကေုာံ လာရဳ သေန်ဂါ (Larry Sanger)
| launch_date = ၁၂ ဒဳဇြေန်ဗာ ၂၀၀၂ (2002-12-12)
| current_status = ပံက်လဝ် လၟိုန်
}}

'''ဝဳကဳရှေန်နရဳ''' ({{lang-en|Wiktionary}}) ဝွံ ဒှ်ပရေင်ကမၠောန် အဘိဓာန် အေန်လာင် (Online dictionary) မပံက်လဝ် ဗၠးၜးမွဲတုဲ၊ ဒှ်ကမၠောန် မပံင်သၟဟ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု ညးမစကာ အေန်တာနဲဂမၠိုင်ရ။ ပရေင်ကမၠောန်ဝွံ နွံသၟဝ် တဲအုပ်ဓုပ် [[ဖံင်ဒေရှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ]] (Wikimedia Foundation) တုဲ မဒှ် ပရေင်ကမၠောန် ကောဒေံ ကု [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]] (Wikipedia) မဒှ်ရ။ ဝဳကဳရှေန်နရဳဂှ် ပကောံပကေဝ်လဝ် မအရေဝ် ဝေါဟာရဂမၠိုင် နူကဵု ဂကူဘာသာနာနာတုဲ ပံက်ထ္ၜးလဝ် အဓိပ္ပါယ်၊ နဲကဲပ္တိတ်ရမ္သာင်၊ သၠာဲရမ္သာင် ကေုာံ ဝင်တမ်မူလ ဝေါဟာရတအ်ရ။

== ပဏာမ ကေုာံ သဘဴဓဝ် ==
ဝဳကဳရှေန်နရဳဝွံ ဒှ်ကမၠောန် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် အဘိဓာန် မဍိုက်ပေင်ကဵု ဝေါဟာရအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ။ တင်ရန်တၟအ် အဓိကဂှ် သွက်ဂွံ ပကောံလဝ် မအရေဝ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ဂကူဘာသာတုဲ သွက်ဂွံ ပံက်အဓိပ္ပါယ် နကဵု ဘာသာနာနာ မဒှ်ရ။ မၞိဟ်လဵုဟွံရုဲ ယဝ်ရ နွံကဵု အဆက်အေန်တာနဲမ္ဂး လုပ်ဗှ် ကေုာံ လုပ်ပလေဝ်ဒါန် ချူဗပေင်စုတ် ဝေါဟာရတၟိတအ် မာန်ရ။ သဘဴဓဝ်ဍေံဂှ် တုပ်သၟဟ် ကု ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကီုတုဲ လိက်အုပ် လိက်ပရေင်တအ်ဂှ် ညးမွဲ ကု ညးမွဲ မင်ရံင်စံင် ပလေဝ်ဒါန်အာ နကဵု ပရေင်စေတနာရ။

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်တမ်မူလ ==
ပရေင်ကမၠောန် ဝဳကဳရှေန်နရဳဝွံ စတင် ပံက်လဝ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၂ ဒဳဇြေန်ဗာ ၂၀၀၂ ဂှ်ရ။ အကြီုမွဲ ကၠာဟွံဂွံ ပံက် ဒဝ်မိန် (domain) `wiktionary.org` ဏီဂှ် ညးတအ် စကာလဝ် ဒၞာဲယာယဳ ပ္ဍဲ `wiktionary.wikipedia.org` ရ။ ကမၠောန်ဏအ်ဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ကသပ် ဂျင်မဳ ဝေလ် (Jimmy Wales) ကေုာံ မၞိဟ်မပါလုပ် သွာင်ပရေင်ကမၠောန် ဝဳကဳဂမၠိုင်ရ။ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် နွံဆ ဘာသာအင်္ဂလိက် မွဲဟေင်တုဲ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၄ ဂှ် စပံက်ကၠုင် ဝဳကဳရှေန်နရဳ ဘာသာပြင်သေတ် ကေုာံ ဘာသာပဝ်လာန် တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;wiktionary_history&quot;&gt;Wikimedia Foundation (2020). [https://wikimediafoundation.org/our-work/wikimedia-projects/wiktionary/ &quot;Wiktionary: The Free Dictionary&quot;]. Wikimedia Foundation official website. Retrieved 14 October 2026.&lt;/ref&gt;

== တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ ပရေင်စၟိန်ပြမာန် ==
တင်ရန်တၟအ် အဓိက ဝဳကဳရှေန်နရဳဂှ် ဒှ်သွက်ဂွံ သောင်ကလး အဓိပ္ပါယ် ဝေါဟာရ၊ နဲကဲစကာ၊ ပရူပရာဝေါဟာရ (Etymology) ကေုာံ နဲကဲ ပ္တိတ်ရမ္သာင် (Pronunciation) တအ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေင်စၟိန်ပြမာန် (Policies) ဍေံတအ်ဂှ်လေဝ် တေင်ဂြတ်လဝ် နွံရ။ ဝေါဟာရမွဲမ ဂွံလုပ်စိုပ် ပ္ဍဲဝဳကဳရှေန်နရဳမာန်ဂှ် ဒးနွံကဵု သက်သဳသာဓက နူကဵု လိက်ပတ် မတက်တြးလဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး နူကဵု တမ်ရိုဟ် မစှ်ေကဵု သၞောတ်ဝ်တအ်ရ။ ဝေါဟာရ မဖန်ဗဒှ်လဝ် ကေတ်တ် မဟွံမွဲကဵု သက်သဳတအ်ဂှ် ဒးဒုင်ဇိုတ်ပလီုရ။&lt;ref name=&quot;wikt_policy&quot;&gt;Meyer, C. &amp; Gurevych, I. (2012). &quot;Wiktionary: A new rival for expert-built lexicons? Exploring the possibilities of collaborative lexicography&quot;. *International Journal of Lexicography*, 25(3), 259-291.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ပါလုပ် ကေုာံ သၞောတ်ဝ် ==
ပရေင်ပါလုပ် ပ္ဍဲဝဳကဳရှေန်နရဳဂှ် ပံက်လဝ် သွက်မၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။ မၞိဟ်တအ်ဝွံ ဒှ်ညး မနွံကဵု ညာဏ် ကေုာံ သမ္တီ ပ္ဍဲလ္တူ အရေဝ်ဘာသာ ဇကုတုဲ လုပ်ချူဒါန် ပလေဝ်စ ဝေါဟာရတအ်ရ။ သၞောတ်ဝ် အဓိကမွဲဂှ် &quot;NPOV&quot; (Neutral Point of View - လညာတ် လဒေါဝ်) မဒှ်တုဲ မအရေဝ် ပံက်အဓိပ္ပါယ်တအ်ဂှ် ဒးဒှ် မအရေဝ် မဟွံဗက်စ လပါ်လဵုမွဲရ။ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ် မချူဒါန် (Community of editors) တအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံ သွက်ဂွံ ပသောင်ပြသၞာ အကြာညးမွဲကဵုညးမွဲရ။

== ဒတန်တင်ဂၞင် ကေုာံ ဂကူဘာသာနာနာ ==
ဝဳကဳရှေန်နရဳဝွံ လၟုဟ် နွံဒၟံင် ဂၠိုင်ကဵု ကၠံဘာသာရ။ ဘာသာအင်္ဂလိက်ဂှ် ဒှ်ဘာသာ ဇၞော်အိုတ်တုဲ ဝေါဟာရ နွံဒၟံင် ပြကိုဟ်မလ္ၚီ ကိုတ်ရ။ သၟဝ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်သ္ၚိအင် မထ္ၜးကဵု ဘာသာ မနွံကဵု လၟိဟ်ဝေါဟာရ ဂၠိုင်အိုတ် ၅ ဘာသာ (အတိုင်စရင် သၞာံ ၂၀၂၅) ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ လၟိဟ်ဝေါဟာရ ပ္ဍဲ ဝဳကဳရှေန်နရဳ အဓိကဂမၠိုင်
|-
! ဂကူဘာသာ
! တဆိပ် (Code)
! လၟိဟ် ဝေါဟာရ
! ပရေင်ချဳဒရာင်
|-
| [[ဘာသာအင်္ဂလိက်]]
| en
| ၇,၅၀၀,၀၀၀+
| ဇၞော်မောဝ်
|-
| [[ဘာသာပြင်သေတ်]]
| fr
| ၄,၂၀၀,၀၀၀+
| ဇၞော်မောဝ်
|-
| [[ဘာသာမာလာဂါသဳ]]
| mg
| ၃,၁၀၀,၀၀၀+
| ဒေါအ်ဇူ
|-
| [[ဘာသာရုယှာ]]
| ru
| ၁,၃၀၀,၀၀၀+
| ဇၞော်မောဝ်
|-
| [[ဘာသာဂျာမနဳ]]
| de
| ၁,၁၀၀,၀၀၀+
| ဇၞော်မောဝ်
|}

== ဝဳကဳရှေန်နရဳ မန် ==
သွက်ဂကူမန်ပိုဲလေဝ် ပရေင်ကမၠောန် [[ဝဳကဳရှေန်နရဳ မန်]] (Mon Wiktionary) ဝွံ အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ ပံက်လဝ် နကဵု ဒဝ်မိန် `mnw.wiktionary.org` ရ။ ကမၠောန်ဏအ်ဝွံ ဂကောံသၟတ်မန် တၠဝါသနာတအ် လုပ်ကၠောန်ဒၟံင်တုဲ ပကောံပကေဝ်ဒၟံင် ဝေါဟာရမန် နူကဵု ပြကိုဟ်တြေံ ကေုာံ အဘိဓာန်မန်နာနာရ။ ဝဳကဳရှေန်နရဳ မန် ဝွံ ဒှ်အထံက်အပင် ဇၞော်ကွေံ သွက်ညးမလ္ၚတ် လိက်ပတ်မန် ကေုာံ သွက်ဂွံ မင်မွဲအာ အရေဝ်ဝေါဟာရမန် လ္ပကဵု ကၠေအ်ကၠက်အာရ။

== ပရေင်ကမၠောန် မဆေင်စပ် ကေုာံ အလန် ==
ဝဳကဳရှေန်နရဳဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ပရေင်ကမၠောန် ဝဳကဳ တၞဟ်ဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဥပမာ -
* [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]] - သွက်ဂွံ ဆက်လ္ၚတ် ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကဵု ဝေါဟာရမွဲမွဲ ပ္ဍဲသဘဴဓဝ် ဗိသ္တာ။
* [[ဝဳကဳဒါတာ]] (Wikidata) - တင်ဂၞင် ဒတန် (Database) သွက်ဂွံ ဆက်စပ်လဝ် ဝေါဟာရဂမၠိုင် နကဵု လေပ်ဇြေန် (Lexemes)။
* [[ဝဳကဳမဳဒဳယာ ကောမန်]] (Wikimedia Commons) - သွက်ဂွံ ပၠုပ်စုတ် ရမ္သာင် ကေုာံ ဗီုရုပ် မဆေင်ကဵု ဝေါဟာရတအ်။&lt;ref name=&quot;wiki_ecosystem&quot;&gt;Penta, A., &amp; Zappavigna, M. (2019). &quot;The Wikimedia Ecosystem: Wikipedia, Wiktionary and Beyond&quot;. *Digital Humanities Quarterly*, 13(1).&lt;/ref&gt;

== လဒက်ပ္တန် သပ်ဝဴ ==
ဝဳကဳရှေန်နရဳဝွံ လဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သပ်ဝဴ [[မဳဒဳယာဝဳကဳ]] (MediaWiki) ရ။ သပ်ဝဴဏအ်ဝွံ ဒှ်သပ်ဝဴ ပံက်လဝ်ဗၠးၜး (Open-source) တုဲ ဍိုက်ပေင်ကဵု ဒြဟတ် သွက်ဂွံ ရပ်စပ် တင်ဂၞင် ဗွဲမဂၠိုင်မာန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု လဒက်ပ္တန်ဏအ်ဂှ် စကာလဝ် ပရေင်ကုဒ် (Code) မပ္တံကဵု HTML, CSS, ကေုာံ Lua သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ဗီုပြင် လိက်မုက် ကေုာံ ဒက်ပ္တန် ထာမ်ပလိက် (Templates) အဘိဓာန်ဂမၠိုင်ရ။ ဘာသာ Lua ဂှ် စကာဂၠိုင် သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် ဒမံင်ဝေါဟာရ (Morphology) ဗွဲအလဵုအလဵု (Automated parsing) ရ။&lt;ref name=&quot;mediawiki&quot;&gt;MediaWiki (2021). [https://www.mediawiki.org/wiki/MediaWiki &quot;MediaWiki Architecture and Usage&quot;]. MediaWiki.org. Retrieved 14 October 2026.&lt;/ref&gt;

== အခက်အခုဲ ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပဲါ ==
ပရေင်ကမၠောန် ဝဳကဳရှေန်နရဳဝွံ ၜိုန်ရ ခိုဟ်မံင်ကီုလေဝ်၊ နွံကဵု အခက်အခုဲ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
* '''ပရေင်တုပ်သၟဟ်''': ဟိုတ်နူ မၞိဟ်အလုံဂၠးတိ လုပ်ချူဒါန်ဒၟံင်တုဲ ပရေင်တုပ်သၟဟ် (Consistency) ပ္ဍဲဗီုပြင် ချူ လဆောဝ်မ္ဂး ဟွံမွဲရ။
* '''ပရေင်ဒုင်လျိုင်''': ဝေါဟာရ လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဟွံမွဲကဵု သက်သဳ ခိုင်င်ကၠိုက်က်တုဲ မၞိဟ်မပါ်ပဲါတအ် စှ်ေစိုတ် ဒဒှ်ရ ဝဳကဳရှေန်နရဳဂှ် ပရေင်ယုံကြည်စှ်ေစိုတ် (Reliability) အောန်နူ အဘိဓာန် မတက်တြး နူတက္ကသိုလ်တအ်ရ။
* '''ပရေင်ကမၠောန် လ္ၚတ်''' : မၞိဟ်ချူဒါန် သွက်ဂကူဘာသာ ဍောတ်တ်တအ်ဂှ် နွံအောန်တုဲ၊ ဝေါဟာရ ပ္ဍဲဘာသာတအ်ဂှ် ဟွံပေင်ဍိုက်ရ။&lt;ref name=&quot;reliability_study&quot;&gt;Giles, J. (2005). &quot;Internet encyclopaedias go head to head&quot;. *Nature*, 438(7070), 900-901. (Discusses wikis in general including dictionary constraints).&lt;/ref&gt;

== ပရေင်အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
ပ္ဍဲအနာဂတ်ဏအ်မ္ဂး ဝဳကဳရှေန်နရဳဝွံ ဆက်ဇၞော်မောဝ်အာ နကဵု နဲကဲ သက်သဳဒတန်တင်ဂၞင် ပ္ဍဲဝဳကဳဒါတာ (Wikidata Lexicographical data) ရ။ တင်ရန်တၟအ်ဂှ် သွက်ဂွံ ပကောံလဝ် ဝေါဟာရ ဇၟာပ်ဘာသာ နကဵု ဒတန်တင်ဂၞင် မွဲဒၞာဲဓဝ်တုဲ စကာ သပ်ဝဴ ကေုာံ ဉာဏ်ပညာတုဲ (AI) သွက်ဂွံ ကၠာဲဘာသာ ကေုာံ ပံက်အဓိပ္ပါယ် ဝေါဟာရတအ် ဗွဲမပြဟ် ကေုာံ တပ်တးရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = ဖံင်ဒေရှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ
| title = ပရေင်ကမၠောန် [[ဖံင်ဒေရှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ]] ဂမၠိုင်
| listclass = hlist
| list1 = 
* [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]] (Wikipedia)
* [[ဝဳကဳရှေန်နရဳ]] (Wiktionary)
* [[ဝဳကဳဒါတာ]] (Wikidata)
* [[ဝဳကဳမဳဒဳယာ ကောမန်]] (Wikimedia Commons)
* [[ဝဳကဳလိက်အုပ်]] (Wikibooks)
* [[ဝဳကဳတင်ဂၞင်]] (Wikiquote)
* [[ဝဳကဳပရိုင်]] (Wikinews)
* [[ဝဳကဳဂကူ]] (Wikispecies)
* [[ဝဳကဳတက္ကသိုလ်]] (Wikiversity)
* [[ဝဳကဳတရဴ]] (Wikivoyage)
}}

{{DEFAULTSORT:ဝဳကဳရှေန်နရဳ}}
[[Category:ဝဳကဳရှေန်နရဳ]]
[[Category:ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[Category:အဘိဓာန်]]
[[Category:ဝေပ်ဆိုဒ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဖံင်ဒေရှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ]]</text>
      <sha1>3c4qagr8bpil2uxdyn1btav558xufhu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဝဳကဳရှေန်နရဳ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12343</id>
    <revision>
      <id>58369</id>
      <timestamp>2026-10-14T02:34:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဝဳကဳရှေန်နရဳ (Wiktionary)၊ အဘိဓာန် ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် ဖံင်ဒေရှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ဝဳကဳရှေန်နရဳ}} [[Category:အဘိဓာန်]] Category:ဌာန...&quot;</comment>
      <origin>58369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="534" sha1="7rq3kadr5m8zowf6a3hldwjy4htbr8y" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဝဳကဳရှေန်နရဳ (Wiktionary)၊ အဘိဓာန် ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် ဖံင်ဒေရှေန် ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဝဳကဳရှေန်နရဳ}}
[[Category:အဘိဓာန်]]
[[Category:ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ]]
[[Category:ဝေပ်သာ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>7rq3kadr5m8zowf6a3hldwjy4htbr8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အဘိဓာန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12344</id>
    <revision>
      <id>58370</id>
      <timestamp>2026-10-14T02:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု အဘိဓာန် (Dictionary)၊ ပြကိုဟ်ဝေါဟာရ ကေုာံ လိက်ပတ် မဆေင်ကဵု အရေဝ်ဘာသာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:အဘိဓာန်}} [[Category:လိက်ပတ်]] [[Category:အရေဝ်ဘာသာ]] Category:ပြ...&quot;</comment>
      <origin>58370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="457" sha1="d7xxwf9qvaiylzpganje2x5vynm942m" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု အဘိဓာန် (Dictionary)၊ ပြကိုဟ်ဝေါဟာရ ကေုာံ လိက်ပတ် မဆေင်ကဵု အရေဝ်ဘာသာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:အဘိဓာန်}}
[[Category:လိက်ပတ်]]
[[Category:အရေဝ်ဘာသာ]]
[[Category:ပြကိုဟ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>d7xxwf9qvaiylzpganje2x5vynm942m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12345</id>
    <revision>
      <id>58371</id>
      <timestamp>2026-10-14T02:36:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia Foundation) ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် ဝဳကဳမဳဒဳယာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ}} [[Category:ဂကောံဂမၠိုင်]]...&quot;</comment>
      <origin>58371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="521" sha1="gduc5ksv58usoszv1giscs7kkrk4cj6" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia Foundation) ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် ဝဳကဳမဳဒဳယာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ}}
[[Category:ဂကောံဂမၠိုင်]]
[[Category:ဝေပ်ဆိုဒ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:အေန်တာနဲ]]</text>
      <sha1>gduc5ksv58usoszv1giscs7kkrk4cj6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58372</id>
      <parentid>58371</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T02:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="515" sha1="qsyqzdt2vnxzrs780xguc93tyyj3qdx" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia Foundation) ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် ဝဳကဳမဳဒဳယာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ}}
[[Category:ဂကောံဂမၠိုင်]]
[[Category:ဝေပ်သာ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:အေန်တာနဲ]]</text>
      <sha1>qsyqzdt2vnxzrs780xguc93tyyj3qdx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58373</id>
      <parentid>58372</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T02:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="521" sha1="857xj9wohss4su38ojyz1bc1gc7lcsj" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ (Wikimedia Foundation) ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် ဝဳကဳမဳဒဳယာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဌာန်သ္ဇိုင် ဝဳကဳမဳဒဳယာ}}
[[Category:ဂကောံဂမၠိုင်]]
[[Category:ဝေပ်သာ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:အေန်တာနေတ်]]</text>
      <sha1>857xj9wohss4su38ojyz1bc1gc7lcsj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အေန်တာနဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12346</id>
    <redirect title="အေန်တာနေတ်" />
    <revision>
      <id>58375</id>
      <timestamp>2026-10-14T02:37:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[အေန်တာနဲ]] ဇရေင် [[အေန်တာနေတ်]]: typo</comment>
      <origin>58375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="hwrc42qmtfc6x2s4n3pgn925c4a3bmp" xml:space="preserve">#REDIRECT [[အေန်တာနေတ်]]</text>
      <sha1>hwrc42qmtfc6x2s4n3pgn925c4a3bmp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဒွါရဝတဳ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12347</id>
    <revision>
      <id>58379</id>
      <timestamp>2026-10-14T02:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဝင်၊ ယေန်သၞာင်၊ ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ ကေုာံ အာဲကၟာဲဍုင်တြေံ ဒွါရဝတဳ (Dvaravati) မဒှ်လဝ် အေန်ပါယာ ဍုင်မန်တြေံ ပ္ဍဲဒေသဍုင်သေံလၟုဟ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ဒ...&quot;</comment>
      <origin>58379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="706" sha1="p98dj57zl0sw4dmy0vv0dayq1xqrhb5" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဝင်၊ ယေန်သၞာင်၊ ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ ကေုာံ အာဲကၟာဲဍုင်တြေံ ဒွါရဝတဳ (Dvaravati) မဒှ်လဝ် အေန်ပါယာ ဍုင်မန်တြေံ ပ္ဍဲဒေသဍုင်သေံလၟုဟ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဒွါရဝတဳ}}
[[Category:ဝင်မန်]]
[[Category:ဝင်ဍုင်သေံ]]
[[Category:ဝင်အာရှအဂၞဴ]]
[[Category:ဍုင်တြေံဂမၠိုင်]]
[[Category:အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>p98dj57zl0sw4dmy0vv0dayq1xqrhb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဝင်ဍုင်သေံ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12348</id>
    <revision>
      <id>58380</id>
      <timestamp>2026-10-14T02:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဝင်၊ ပရူပရာဝင်၊ သၟိင်တၠ ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲခေတ်အဆက်ဆက် ပ္ဍဲဍုင်သေံ မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ဝင်ဍုင်သေံ}} [[Category:ဍုင်သေံ]] [[Category:ဝင်အာရှအဂၞဴ]] ...&quot;</comment>
      <origin>58380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="476" sha1="0keyx84zswb54aktahk30zxj4kxht09" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဝင်၊ ပရူပရာဝင်၊ သၟိင်တၠ ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲခေတ်အဆက်ဆက် ပ္ဍဲဍုင်သေံ မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဝင်ဍုင်သေံ}}
[[Category:ဍုင်သေံ]]
[[Category:ဝင်အာရှအဂၞဴ]]
[[Category:ဝင်အာရှ]]
[[Category:ဝင်]]</text>
      <sha1>0keyx84zswb54aktahk30zxj4kxht09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဝင်အာရှအဂၞဴ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12349</id>
    <revision>
      <id>58381</id>
      <timestamp>2026-10-14T02:43:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဝင်၊ ပရူပရာဝင်၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲခေတ်အဆက်ဆက် ကေုာံ ဍုင်ဂမၠိုင် မနွံပ္ဍဲဒေသ အာရှအဂၞဴ (Southeast Asia) မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ဝင်အာရှအဂၞဴ}} Category:ဝင်အာ...&quot;</comment>
      <origin>58381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="489" sha1="rqv3eil7futa3j4gj4qqy71wumqfbqd" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဝင်၊ ပရူပရာဝင်၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲခေတ်အဆက်ဆက် ကေုာံ ဍုင်ဂမၠိုင် မနွံပ္ဍဲဒေသ အာရှအဂၞဴ (Southeast Asia) မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဝင်အာရှအဂၞဴ}}
[[Category:ဝင်အာရှ]]
[[Category:အာရှအဂၞဴ]]
[[Category:ဝင်]]</text>
      <sha1>rqv3eil7futa3j4gj4qqy71wumqfbqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဝင်အာရှ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12350</id>
    <revision>
      <id>58382</id>
      <timestamp>2026-10-14T02:43:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဝင်၊ ပရူပရာဝင်၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲခေတ်အဆက်ဆက် ကေုာံ ဍုင်ဂမၠိုင် မနွံပ္ဍဲ တိုက်အာရှ မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ဝင်အာရှ}} [[Category:အာရှ]] [[Category:ဝင်]]&quot;</comment>
      <origin>58382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="407" sha1="qlowpebdtip0t7rj6vkfgtmgtr9b04o" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဝင်၊ ပရူပရာဝင်၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲခေတ်အဆက်ဆက် ကေုာံ ဍုင်ဂမၠိုင် မနွံပ္ဍဲ တိုက်အာရှ မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဝင်အာရှ}}
[[Category:အာရှ]]
[[Category:ဝင်]]</text>
      <sha1>qlowpebdtip0t7rj6vkfgtmgtr9b04o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဍုင်တြေံဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12351</id>
    <revision>
      <id>58383</id>
      <timestamp>2026-10-14T02:44:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဍုင်တြေံ၊ ဍုင်ဝင်၊ အာဲကၟာဲဝင် ကေုာံ ဒၞာဲဒတန် မၞိဟ်တြေံဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ဍုင်တြေံဂမၠိုင်}} [[Category:ဝင်]] [[Category:ဍုင်ဂမၠိုင်]] Category:အာ...&quot;</comment>
      <origin>58383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="555" sha1="59i7hv480mrktr9cgy6ty091nln6a0z" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဍုင်တြေံ၊ ဍုင်ဝင်၊ အာဲကၟာဲဝင် ကေုာံ ဒၞာဲဒတန် မၞိဟ်တြေံဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဍုင်တြေံဂမၠိုင်}}
[[Category:ဝင်]]
[[Category:ဍုင်ဂမၠိုင်]]
[[Category:အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဒၞာဲဒတန် ဝင်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>59i7hv480mrktr9cgy6ty091nln6a0z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12352</id>
    <revision>
      <id>58384</id>
      <timestamp>2026-10-14T02:44:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်၊ ဒၞာဲဒတန်ဝင်၊ အခိုက်ကၞာ ကေုာံ ပရေင်မင်မွဲ အာဲကၟာဲဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်ဂမၠိုင်}} Category:ယေန်သ...&quot;</comment>
      <origin>58384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="526" sha1="9clcvj73aihsfjmcvxoipe3lshbw7jt" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်၊ ဒၞာဲဒတန်ဝင်၊ အခိုက်ကၞာ ကေုာံ ပရေင်မင်မွဲ အာဲကၟာဲဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်ဂမၠိုင်}}
[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:ဝင်]]
[[Category:ဒၞာဲဒတန် ဝင်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>9clcvj73aihsfjmcvxoipe3lshbw7jt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဒၞာဲဒတန် ဝင်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12353</id>
    <revision>
      <id>58385</id>
      <timestamp>2026-10-14T02:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဒၞာဲဒတန် ဝင်၊ ဒတန်အာဲကၟာဲဝင်၊ ဘာကျာ်တြေံတြဟ်၊ ကျာ်စေတဳ ကေုာံ သ္ၚိဌာန် မနွံကဵု ဝင်အဆက်ဆက်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ဒၞာဲဒတန် ဝင်ဂ...&quot;</comment>
      <origin>58385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="604" sha1="6rqhttp3fdcrk6jwdxb33wu7i4wklhl" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဒၞာဲဒတန် ဝင်၊ ဒတန်အာဲကၟာဲဝင်၊ ဘာကျာ်တြေံတြဟ်၊ ကျာ်စေတဳ ကေုာံ သ္ၚိဌာန် မနွံကဵု ဝင်အဆက်ဆက်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဒၞာဲဒတန် ဝင်ဂမၠိုင်}}
[[Category:ဝင်]]
[[Category:ဒၞာဲဒတန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>6rqhttp3fdcrk6jwdxb33wu7i4wklhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဒၞာဲဒတန်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12354</id>
    <revision>
      <id>58386</id>
      <timestamp>2026-10-14T02:46:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဒၞာဲဒတန်၊ ဌာန်ဒေသ၊ ဍုင်၊ ကွာန် ကေုာံ ပထဝဳဒေသနာနာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ဒၞာဲဒတန်ဂမၠိုင်}} [[Category:ပထဝဳ]]&quot;</comment>
      <origin>58386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="341" sha1="qpv3dzpkw39gen4g3j27e60jx5gj91a" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဒၞာဲဒတန်၊ ဌာန်ဒေသ၊ ဍုင်၊ ကွာန် ကေုာံ ပထဝဳဒေသနာနာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဒၞာဲဒတန်ဂမၠိုင်}}
[[Category:ပထဝဳ]]</text>
      <sha1>qpv3dzpkw39gen4g3j27e60jx5gj91a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဝၚ်ဍုၚ်သေံ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12355</id>
    <revision>
      <id>58387</id>
      <timestamp>2026-10-14T02:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဝၚ်၊ ပရူပရာဝၚ်၊ သၟိင်တၠ ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲခေတ်အဆက်ဆက် ပ္ဍဲဍုၚ်သေံ မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ဝၚ်ဍုၚ်သေံ}} [[Category:ဍုၚ်သေံ]] [[Category:ဝၚ်အာရှအဂၞဴ]] ...&quot;</comment>
      <origin>58387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="476" sha1="bqjc8rs15a89nmhchm2qcodtz9cbphb" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဝၚ်၊ ပရူပရာဝၚ်၊ သၟိင်တၠ ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲခေတ်အဆက်ဆက် ပ္ဍဲဍုၚ်သေံ မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဝၚ်ဍုၚ်သေံ}}
[[Category:ဍုၚ်သေံ]]
[[Category:ဝၚ်အာရှအဂၞဴ]]
[[Category:ဝၚ်အာရှ]]
[[Category:ဝၚ်]]</text>
      <sha1>bqjc8rs15a89nmhchm2qcodtz9cbphb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဍုၚ်သေံ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12356</id>
    <revision>
      <id>58388</id>
      <timestamp>2026-10-14T02:48:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဍုၚ်သေံ (Thailand) ကေုာံ ပရူပရာအလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ပထဝဳ၊ ဝၚ်၊ ယေန်သၞာင်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ပ္ဍဲဍုၚ်သေံ မဒှ်ရ။  {{DEFAULTS...&quot;</comment>
      <origin>58388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="605" sha1="a2bsipn1x4nzcsvjk5ts9rrkjsy00go" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဍုၚ်သေံ (Thailand) ကေုာံ ပရူပရာအလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ပထဝဳ၊ ဝၚ်၊ ယေန်သၞာင်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ပ္ဍဲဍုၚ်သေံ မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဍုၚ်သေံ}}
[[Category:အာရှအဂၞဴ]]
[[Category:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲအာရှ]]
[[Category:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]</text>
      <sha1>a2bsipn1x4nzcsvjk5ts9rrkjsy00go</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲအာရှ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12357</id>
    <revision>
      <id>58389</id>
      <timestamp>2026-10-14T02:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် မနွံပ္ဍဲ တိုက်အာရှ မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲအာရှ}} [[Category:အာရှ]] [[Category:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]&quot;</comment>
      <origin>58389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="332" sha1="ir994k7xgetz5375deeh3m4hsxjyu7h" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် မနွံပ္ဍဲ တိုက်အာရှ မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲအာရှ}}
[[Category:အာရှ]]
[[Category:ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်]]</text>
      <sha1>ir994k7xgetz5375deeh3m4hsxjyu7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာဲဇြက် နျူတန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12358</id>
    <revision>
      <id>58390</id>
      <timestamp>2026-10-14T02:54:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox scientist | name        = အာဲဇြက် နျူတန်&lt;br&gt;Isaac Newton | image       = Portrait of Sir Isaac Newton, 1689 (transferred).jpg | image_size  = 250px | alt         = ဗီုရုပ် အာဲဇြက် နျူတန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၈၉ | caption     = အာဲဇြက် နျူတန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၈၉ (ပါန်ခဳ - God...&quot;</comment>
      <origin>58390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15529" sha1="cqmj4ilijfft3hi0mi02b159shmwiz3" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name        = အာဲဇြက် နျူတန်&lt;br&gt;Isaac Newton
| image       = Portrait of Sir Isaac Newton, 1689 (transferred).jpg
| image_size  = 250px
| alt         = ဗီုရုပ် အာဲဇြက် နျူတန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၈၉
| caption     = အာဲဇြက် နျူတန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၈၉ (ပါန်ခဳ - Godfrey Kneller)
| birth_date  = ၄ ဇာန်နဝါရဳ ၁၆၄၃
| birth_place = ဝူးသတော့ (Woolsthorpe-by-Colsterworth)၊ လိန်ကောန်ရှာင်၊ [[ဍုင်အင်္ဂလာန်]]
| death_date  = ၃၁ မာတ် ၁၇၂၇ (အာယုက် ၈၄)
| death_place = ကေန်သေန်တန် (Kensington)၊ မေဒ်ဒယ်သေက်၊ [[ဍုင်အင်္ဂလာန်]]
| fields      = [[ရူပဗေဒ]]၊ [[သင်္ချာ]]၊ [[နက္ခတ္တဗေဒ]]၊ [[အဂ္ဂိရတ်]]
| alma_mater  = တက္ကသိုလ် ကိန်းဘရစ် (Trinity College, Cambridge)
| known_for   = သၞောတ်ဝ် ဒြဟတ်ဓရောတ်၊ သၞောတ်ဝ် ဒြဟတ်ချဳဒရာင် နယူတန်၊ ကာကုလတ်၊ ပရေင်လျးဗေဒ
}}

'''သြာ အာဲဇြက် နျူတန်''' ({{lang-en|Sir Isaac Newton}} PRS) (၄ ဇာန်နဝါရဳ ၁၆၄၃ – ၃၁ မာတ် ၁၇၂၇) ဝွံ ဒှ် တၠပညာ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ အဂ္ဂိရတ်၊ ကေုာံ အ္စာချူလိက် ဂကူအင်္ဂလိက် မပြာကတ်အိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဝင်သိပ္ပံဂၠးတိရ။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ်အဓိက ပ္ဍဲအရာ ပရေင်ပြံင်လှာဲ သိပ္ပံ (Scientific Revolution) တုဲ ပြကိုဟ်ညးမချူလဝ် ''Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica'' (သဘဴဓဝ် သင်္ချာ ပ္ဍဲဒဿနသဘာဝ) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၈၇ ဂှ် ဒှ်လိက်ပြကိုဟ် မခၞံဗဒှ်လဝ် ရူပဗေဒ ခေတ်တြေံ (Classical mechanics) ရ။&lt;ref name=&quot;Westfall1980&quot;&gt;Westfall, Richard S. (1980). ''Never at Rest: A Biography of Isaac Newton''. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-23143-5.&lt;/ref&gt;

== ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ ==
အာဲဇြက် နျူတန် ဝွံ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန် ဝူးသတော့၊ ခရိုင် လိန်ကောန်ရှာင် ပ္ဍဲဍုင်အင်္ဂလာန် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၄ ဇာန်နဝါရဳ ၁၆၄၃ (အတိုင် ကြက္ကဒိန်တြေံမ္ဂး ၂၅ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၁၆၄၂) ရ။ အပါညးဂှ် စုတိအာ ကၠာညးဟွံဂွံ ၜံင် ၃ ဂိတုရ။ ကာလညးကလိဂွံ အာယုက် ၃ သၞာံ မိညး ဒက်အိန်ထံင်တၟိတုဲ ညးဒးမံင်ကဵု မိနော်ညးရ။ ပ္ဍဲအခိင် ကောန်ၚာ်ဂှ် ညးစိုတ်လုပ်စ ပ္ဍဲအရာ ကၠောန်စက်ကိရိယာ ကေုာံ ပရေင်သဘာဝရ။

သၞာံ ၁၆၆၁ ဂှ် ညးတိုန် တက္ကသိုလ် ကိန်းဘရစ် (Trinity College, Cambridge) ရ။ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဂှ် ညးလ္ၚတ် လညာတ် ဒဿန အာရစ်သတဝ်တေဝ် ကီုလေဝ်၊ ညးစိုတ်လုပ်စ ပ္ဍဲလညာတ် တၠပညာခေတ်တၟိ မပ္တံကဵု [[ဒေးကာတ်]] (René Descartes)၊ [[ဂါလဳလဳယော]] (Galileo)၊ ကေုာံ [[ကပ်ပလာ]] (Johannes Kepler) တအ်ရ။ သၞာံ ၁၆၆၅ ဂှ် ဟိုတ်နူ ယဲကပ် (Great Plague) က္တဵုဒှ်တုဲ တက္ကသိုလ် ကၟာတ်အာတုဲ ညးဒးစဴမံင် ဇရေင်သ္ၚိ ပွိုင်ၜါသၞာံရ။ အခိင်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အခိင် ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ်သိပ္ပံ အဓိကဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;Gleick2003&quot;&gt;Gleick, James (2003). ''Isaac Newton''. Pantheon Books. ISBN 978-0-375-42233-1.&lt;/ref&gt;

== လညာတ် သင်္ချာ ကေုာံ ကာကုလတ် ==
နယူတန် ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမဖန်ဗဒှ် သၞောတ်သင်္ချာ ကာကုလတ် (Calculus) ရ။ ၜိုန်ရ တၠပညာ ဂျာမနဳ ဂေါတ်ဖရိုက် လာပ်ဗနစ် (Gottfried Wilhelm Leibniz) လေဝ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ကာကုလတ် နကဵု လညာတ်တၞဟ်ခြာကီုလေဝ်၊ နယူတန် ဂှ် စကာ လညာတ် ကာကုလတ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ ရူပဗေဒဂမၠိုင်ရ。 ညးဖန်ဗဒှ်လဝ် သၞောတ်ဝ် Binomial theorem ကေုာံ လညာတ် Power series အဓိကဂမၠိုင် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် ပရေင်သင်္ချာရ။ 

== နိယာမ ဓမ္မတာ ကေုာံ လျး (Optics) ==
နယူတန် ဂှ် စိုတ်ထတ် ပ္ဍဲအရာ လ္ၚတ် လျး ကေုာံ အရံင်ဂမၠိုင်ရ။ ညးထ္ၜးကဵု သက်သဳ ဒဒှ်ရ လျးသာ်ဗု (White light) ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု အရံင် နာနာသာ် (Spectrum) သီုဖအိုတ် မပံင်သၟဟ်လဝ်ရ။ ညးစကာ ပရစ်ဇြေမ် (Prism) သွက်ဂွံ ပါ်ပရး အရံင်လျး တုဲ ကလေင်ပံင်သၟဟ် ညံင်ဂွံဒှ် လျးသာ်ဗု ပၠန်ရ။ 

သၞာံ ၁၆၆၈ ဂှ် ညးကၠောန်ဗဒှ် ဇမ္ၚောဲဒစးလျး (Reflecting telescope) မကော်စ နယူတိုနဳယန် တေလဳသကုပ် (Newtonian telescope) သွက်ဂွံ သှ်ပြသၞာ Chromatic aberration ပ္ဍဲဇမ္ၚောဲခေတ်တြေံဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;Opticks1704&quot;&gt;Newton, Isaac (1704). ''Opticks: Or, A Treatise of the Reflexions, Refractions, Inflexions and Colours of Light''. London: Royal Society.&lt;/ref&gt;

== သၞောတ်ဝ် ဒြဟတ်ဓရောတ် ကေုာံ ချဳဒရာင် ==
အရာမပြာကတ်အိုတ် သွက် နယူတန် ဂှ် သၞောတ်ဝ် ဒြဟတ်ဓရောတ် ဂၠးတိ (Law of Universal Gravitation) ကေုာံ သၞောတ်ဝ် ချဳဒရာင် ၃ သာ် (Newton's Three Laws of Motion) ရ။ 

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ သၞောတ်ဝ် ချဳဒရာင် နယူတန် (Newton's Laws of Motion)
|-
! သၞောတ်ဝ်
! လက္ခဏာ (Description)
! သဘဴဓဝ် / ဝါကျ (Formula)
|-
| ပထမ
| ဒြပ်ဝတ္ထုမွဲဝွံ ယဝ်ရ ဒြဟတ်မ္ၚး ဟွံလုပ်ဇီုကပိုက်မ္ဂး ဍေဟ် ဆက်တန်တဴဒၟံင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဆက်ချဳဒရာင်ဒၟံင် နကဵု လဟဵုတုပ်ပ်ရ။ (Inertia)
| $\sum F = 0 \Rightarrow \Delta v = 0$
|-
| ဒုတိယ
| ဒြဟတ် (Force) ဝွံ တုပ်သၟဟ် ကု လျိုင်ဒြပ် (Mass) ကေုာံ ပရေင်ပြဟ် (Acceleration) မပံင်ပ္ကောံလဝ်ရ။
| $F = ma$
|-
| တတိယ
| ဇၟာပ် ပရေင်ချဳဒရာင် (Action) ဂှ် နွံကဵု ပရေင်ဒစးတုံ (Reaction) မတုပ်သၟဟ် ကေုာံ ဒစးဒက် ရေင်သကအ် လၟိုန်ရ။
| $F_A = -F_B$
|}

== ပြကိုဟ် ပရိန်သဳပဳယာ (Principia) ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၈၇ ဂှ် နယူတန် တြးပ္တိတ် ပြကိုဟ် ''Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica'' ရ။ ပြကိုဟ်ဝွံ ဒှ်လိက် အဓိကအိုတ် ပ္ဍဲဝင်သိပ္ပံတုဲ ညးသောင်ကလးလဝ် သၞောတ်ဝ် ချဳဒရာင် ၃ သာ် ကေုာံ ဒြဟတ်ဓရောတ်ရ။ ပြကိုဟ်ဏအ်ဂှ် ပံက်ကဵု လညာတ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဝ် သဘာဝ မက္တဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂၠးတိပိုဲ ကေုာံ အကးတအ်ဂှ် ဒှ်သၞောတ်ဝ် တုပ်ပ်ဖအိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;Cohen1999&quot;&gt;Cohen, I. Bernard, &amp; Whitman, Anne (1999). ''The Principia: Mathematical Principles of Natural Philosophy''. University of California Press.&lt;/ref&gt;

== လညာတ် ပရေင်ဘာသာ ကေုာံ အဂ္ဂိရတ် ==
ၜိုန်ရ နယူတန် ဒှ် တၠပညာသိပ္ပံကီုလေဝ် ညးစိုတ်ထတ် ပ္ဍဲအရာ အဂ္ဂိရတ် (Alchemy) ကေုာံ လိက်သမ္မာကျာ် (Theology) ဗွဲမလောန်ရ။ ညးချူလဝ် လိက် စပ်ကဵု ပရေင်ဘာသာ ဂၠိုင်နူကဵု သိပ္ပံဏီရ။ ညးပတှ်ေကေတ် သမ္မာကျာ် ကေုာံ ပရောဖက်ဂမၠိုင်တုဲ၊ ပ္ဍဲလညာတ်ညးမ္ဂး သိပ္ပံ ကဵု ဘာသာ ဂှ် အာမွဲစွံရ။

== ဘဝ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဝင်သြန် ==
ပ္ဍဲအခိင် လက္ကရဴ ဘဝညးဂှ် နယူတန် ပါလုပ် ပ္ဍဲကမၠောန် အလဵုအသဳရ。 သၞာံ ၁၆၈၉ ကဵု ၁၇၀၁ ဂှ် ညးဒှ် မၞိဟ်စၞး ပါလဳမာန် (Member of Parliament) သွက် တက္ကသိုလ် ကိန်းဘရစ် ရ။ သၞာံ ၁၆၉၆ ဂှ် ညးဒှ် နာယက ဌာနပ္တိတ်သြန်ဍုင် (Warden of the Royal Mint) တုဲ သၞာံ ၁၆၉၉ ဂှ် ညးဒှ် သကိုပ် (Master of the Mint) ရ။ ညးဖန်ဇန်လဝ် သၞောတ်သြန်ဍုင် အင်္ဂလာန် ညံင်ဂွံ ခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ ဗက်ရပ် မၞိဟ်မကၠောန် သြန်ပတောံဂမၠိုင် ဗွဲမစိစောန်ရ။

== လက္ကရဴဘဝ ကေုာံ စုတိ ==
သၞာံ ၁၇၀၃ ဂှ် နယူတန် ဒှ်ကၠုင် ဥက္ကဋ္ဌ ဂကောံသိပ္ပံ ဨကရာဇ် (President of the Royal Society) ရ။ သၞာံ ၁၇၀၅ ဂှ် ဨကရာဇ်ဗြဴ အာန် (Queen Anne) ကဵု မဟိမု သြာ (Knight) ကုညးရ။ ညးဝွံ ဒှ်တၠပညာသိပ္ပံ ကိုပ်ကၠာအိုတ် မကလိဂွံ မဟိမု သြာ ရ။ နယူတန် စုတိအာ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၃၁ မာတ် ၁၇၂၇ ပ္ဍဲ ဍုင်လာန်ဒါန် တုဲ ညးတအ် တိုပ်စုတ်လဝ် ရုပ်ကလာပ် ညး ပ္ဍဲ ဘာကျာ် ဝက်သမေန်သတာ (Westminster Abbey) မဒှ် ဒၞာဲမတိုပ် ဨကရာဇ် ကေုာံ ပူဂိုလ်တၟေင်ဂမၠိုင်ရ။

== အာဲကၟာဲ ကေုာံ ပရေင်သြဇာ ==
အာဲကၟာဲ အာဲဇြက် နျူတန် ဝွံ ဇၞော်မောဝ်လောန် ပ္ဍဲဂၠးတိပိုဲရ။ သၞောတ်ဝ် ရူပဗေဒ ညးဂှ် ဒှ်အခြေခံ သိပ္ပံ စဵုကဵုစိုပ် ခေတ် အာလ်ဗတ် အာင်သတာင် (Albert Einstein) မဖန်ဗဒှ် လညာတ် နှိုင်းရဗေဒ (Relativity) ရ။ တၠပညာ ပြင်သစ် အလက်သစ် ကလေရော (Alexis Clairaut) ဟီုလဝ် &quot;ပြကိုဟ် Principia ဂှ် ဒှ်လညာတ် မပံက်ကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဝင် သိပ္ပံရ&quot;။&lt;ref name=&quot;Iliffe2007&quot;&gt;Iliffe, Rob (2007). ''Newton: A Very Short Introduction''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-280502-3.&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = အာဲဇြက် နျူတန်
| title     = [[အာဲဇြက် နျူတန်]] (Isaac Newton)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = သိပ္ပံ ကေုာံ သင်္ချာ
| list1     =
* [[သၞောတ်ဝ် ချဳဒရာင် နယူတန်|သၞောတ်ဝ် ချဳဒရာင်]]
* [[သၞောတ်ဝ် ဒြဟတ်ဓရောတ် နယူတန်|ဒြဟတ်ဓရောတ်]]
* [[ကာကုလတ်]]
* [[ပရေင်လျးဗေဒ]]
* [[ဇမ္ၚောဲဒစးလျး နယူတန်|ဇမ္ၚောဲဒစးလျး]]

| group2    = ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ပတ်
| list2     =
* ''[[Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica|Principia Mathematica]]''
* ''[[Opticks]]''

| group3    = ဒၞာဲဒတန် ကေုာံ ဂကောံ
| list3     =
* [[တက္ကသိုလ် ကိန်းဘရစ်]]
* [[Royal Society|ဂကောံသိပ္ပံ ဨကရာဇ် (Royal Society)]]
* [[Royal Mint|ဌာနပ္တိတ်သြန် (Royal Mint)]]
}}

{{DEFAULTSORT:နယူတန်, အာဲဇက်}}
[[Category:အာဲဇြက် နျူတန်|*]]
[[Category:တၠပညာ သင်္ချာ အင်္ဂလိက်]]
[[Category:တၠပညာ ရူပဗေဒ အင်္ဂလိက်]]
[[Category:တၠပညာ နက္ခတ္တဗေဒ]]
[[Category:ပရေင်ပြံင်လှာဲ သိပ္ပံ]]
[[Category:မၞိဟ်မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၄၃]]
[[Category:မၞိဟ်မစုတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၂၇]]</text>
      <sha1>cqmj4ilijfft3hi0mi02b159shmwiz3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အာဲဇြက် နျူတန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12359</id>
    <revision>
      <id>58391</id>
      <timestamp>2026-10-14T02:58:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပရူပရာ၊ ကမၠောန်၊ သၞောတ်ဝ်သိပ္ပံ ကေုာံ အာဲကၟာဲ သြာ [[အာဲဇြက် နျူတန်]] (Isaac Newton) (၁၆၄၃-၁၇၂၇) မဒှ် တၠပညာ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ ကေုာံ နက္ခတ္တဗေ...&quot;</comment>
      <origin>58391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="873" sha1="gaf7sqs9t6k2hxlxrrn8u6qpx1oirpn" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပရူပရာ၊ ကမၠောန်၊ သၞောတ်ဝ်သိပ္ပံ ကေုာံ အာဲကၟာဲ သြာ [[အာဲဇြက် နျူတန်]] (Isaac Newton) (၁၆၄၃-၁၇၂၇) မဒှ် တၠပညာ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ ကေုာံ နက္ခတ္တဗေဒ ဂကူအင်္ဂလိက် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:နျူတန်, အာဲဇြက်}}
[[Category:တၠပညာ သင်္ချာဂမၠိုင်]]
[[Category:တၠပညာ ရူပဗေဒဂမၠိုင်]]
[[Category:တၠပညာ သိပ္ပံဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ် အင်္ဂလာန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဝင်သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>gaf7sqs9t6k2hxlxrrn8u6qpx1oirpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:တၠပညာ သင်္ချာဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12360</id>
    <revision>
      <id>58392</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ်တၠပညာသင်္ချာ (Mathematicians) ဂမၠိုင် နူကဵု ဂၠးတိအလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ညးမခၞံဗဒှ် သၞောတ်ဝ်သင်္ချာ၊ လညာတ်တဳအဝ်ရဳ၊ သဘဴဓဝ် ကေုာ...&quot;</comment>
      <origin>58392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1876" sha1="gjcmh29yo99c5lrt6q1ej0euisdbp90" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ်တၠပညာသင်္ချာ (Mathematicians) ဂမၠိုင် နူကဵု ဂၠးတိအလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ညးမခၞံဗဒှ် သၞောတ်ဝ်သင်္ချာ၊ လညာတ်တဳအဝ်ရဳ၊ သဘဴဓဝ် ကေုာံ ညးမဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် ပရေင်ပညာသင်္ချာ ခေတ်အဆက်ဆက်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် - ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပူဂိုလ်မပါလုပ်တအ်ဂှ် ဒးဒှ် မၞိဟ်မနွံကဵု တင်စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲဝင်သင်္ချာ၊ ညးမဂွံလဝ် လာပ်တၟေင် (ဥပမာ - လာပ် Fields Medal, Abel Prize) ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်မပတိတ်လဝ် လိက်ပြကိုဟ်သင်္ချာ မပြာကတ်တအ်ရ။ သွက်ဂွံ လ္ၚတ်လောဲသွာဂှ် တၠပညာတအ်ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးပါ်ပရးစုတ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍဍုင် ကေုာံ ခေတ်ကာလ (ဥပမာ - &quot;တၠပညာ သင်္ချာ အင်္ဂလိက်&quot;) ရ။

{{DEFAULTSORT:တၠပညာ သင်္ချာဂမၠိုင်}}
[[Category:သင်္ချာ]]
[[Category:တၠပညာ သိပ္ပံဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ် အစာသုတေသနဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>gjcmh29yo99c5lrt6q1ej0euisdbp90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:တၠပညာ သိပ္ပံဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12361</id>
    <revision>
      <id>58393</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကဆံင်သၠုင် (High-level category) မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ်တၠပညာသိပ္ပံ (Scientists) ဂမၠိုင် နူကဵု ဂၠးတိအလုံအိုတ်သီုရ။ တၠပညာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ်ညးမလ္ၚတ်၊ သုတ...&quot;</comment>
      <origin>58393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3686" sha1="32m518b1dppznm91qbam1fa28g6zggl" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကဆံင်သၠုင် (High-level category) မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ်တၠပညာသိပ္ပံ (Scientists) ဂမၠိုင် နူကဵု ဂၠးတိအလုံအိုတ်သီုရ။ တၠပညာ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ်ညးမလ္ၚတ်၊ သုတေသန ကေုာံ ဖန်ဗဒှ်လဝ် လညာတ်သိပ္ပံ ပ္ဍဲကဏ္ဍနာနာ မပ္တံကဵု ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ဇဳဝဗေဒ၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဂဥုဲ ကေုာံ ဂြိုဟ်သိပ္ပံတအ် မဒှ်ရ။

တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် - ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍလဒေါဝ်တုဲ၊ ထေက်ကဵု ဒးပါ်ပရးစုတ်လဝ် တၠပညာတအ် နကဵု ကဏ္ဍလပါ် (ဥပမာ - &quot;တၠပညာ ရူပဗေဒဂမၠိုင်&quot;၊ &quot;တၠပညာ ဓာတုဗေဒဂမၠိုင်&quot;) ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု ကဏ္ဍဍုင် (ဥပမာ - &quot;တၠပညာ သိပ္ပံ အင်္ဂလိက်&quot;) ရ။ ညးမပါလုပ်တအ်ဂှ် ဒးဒှ် မၞိဟ်မနွံကဵု တင်စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲဝင်သိပ္ပံဂၠးတိ ဟွံသေင်မ္ဂး ညးမကလိဂွံလဝ် လာပ်တၟေင် (ဥပမာ - လာပ်နဝ်ဗဴ) တအ်ရ။

== စရင် တၠပညာ သိပ္ပံ မပြာကတ်ဂမၠိုင် ==
ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်စရင် တၠပညာသိပ္ပံ မပြာကတ် ပ္ဍဲဝင်ဂၠးတိ ဗွဲခမၞောန်ရ -
* [[အာဲဇြက် နျူတန်]] (Isaac Newton) - ရူပဗေဒ ကေုာံ သင်္ချာ
* [[အာလ်ဗာတ် အာင်သတာင်]] (Albert Einstein) - ရူပဗေဒ ကေုာံ လညာတ်နှိုင်းရဗေဒ
* [[မာရဳ ကျူရဳ]] (Marie Curie) - ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ ကေုာံ ပရေင်ဓါတ်ရောင်ခြည်
* [[ချာလ် ဒါဝင်]] (Charles Darwin) - ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ လညာတ်ပြံင်လှာဲဇဳဝ
* [[ဂါလဳလဳယော ဂါလဳလဳ]] (Galileo Galilei) - နက္ခတ္တဗေဒ ကေုာံ ရူပဗေဒ
* [[နဳကိုလာ တက်သလာ]] (Nikola Tesla) - အေန်ဂျေန်နဳယာ ကေုာံ လညာတ်ဓါတ်လလဳ
* [[တဝ်မာတ် အေဒဳသေန်]] (Thomas Edison) - သၟာဖန်ဗဒှ် ကိရိယာသိပ္ပံ
* [[သတဳဖေန် ဟံက်ကေန်]] (Stephen Hawking) - ရူပဗေဒ ကေုာံ လညာတ်စကြဝဠာ
* [[လောဲ ပါသချာ]] (Louis Pasteur) - ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ ပရေင်စဵုဒၞာယဲ
* [[မိုက်ကယ် ဖာရာဒေး]] (Michael Faraday) - ရူပဗေဒ ကေုာံ လညာတ်ဓါတ်လိုက်

{{DEFAULTSORT:တၠပညာ သိပ္ပံဂမၠိုင်}}
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:အစာသုတေသနဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>32m518b1dppznm91qbam1fa28g6zggl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပူဂိုလ် အစာသုတေသနဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12362</id>
    <revision>
      <id>58394</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ် အစာသုတေသန (Researchers)၊ တၠပညာ ကေုာံ အစာသိပ္ပံဂမၠိုင် မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပရေင်သုတေသန မဆေင်ကဵု နဲကဲသိပ္ပံ၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ဝင်၊ ကေုာ...&quot;</comment>
      <origin>58394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2585" sha1="ewyqqj5oelxft73f1xne6ynfbnbqovp" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ် အစာသုတေသန (Researchers)၊ တၠပညာ ကေုာံ အစာသိပ္ပံဂမၠိုင် မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပရေင်သုတေသန မဆေင်ကဵု နဲကဲသိပ္ပံ၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ဝင်၊ ကေုာံ ပညာရပ် နာနာသာ် ပ္ဍဲဂၠးတိ အလုံအိုတ်သီု မဒှ်ရ။

တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် - ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပူဂိုလ်မပါလုပ်တအ်ဂှ် ဒးဒှ် မၞိဟ်မနွံကဵု တင်စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲအရာ ပရေင်သုတေသန၊ မပတိတ်လဝ် စာတမ်းသုတေသန (Research papers) မပြာကတ် ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်မဂွံလဝ် လာပ်တၟေင်ဂမၠိုင်ရ။

== စရင် ပူဂိုလ် အစာသုတေသန မပြာကတ်ဂမၠိုင် (ဥပမာ) ==
ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်စရင် ပူဂိုလ် အစာသုတေသန ကေုာံ တၠပညာ မပြာကတ် ပ္ဍဲဝင်ဂၠးတိ မဒှ်ရ -
* [[အာဲဇြက် နျူတန်]] (Isaac Newton) - တၠပညာ သင်္ချာ ကေုာံ ရူပဗေဒ
* [[အာလ်ဗတ် အာင်သတာင်]] (Albert Einstein) - တၠပညာ ရူပဗေဒ
* [[မာရဳ ကျူရဳ]] (Marie Curie) - တၠပညာ ဓာတုဗေဒ ကေုာံ ရူပဗေဒ
* [[ချာလ် ဒါဝင်]] (Charles Darwin) - တၠပညာ ဇဳဝဗေဒ (သဘာဝ)
* [[ဂါလဳလဳယော]] (Galileo Galilei) - တၠပညာ နက္ခတ္တဗေဒ
* [[တိမ် ဗာနာသ်-လဳ]] (Tim Berners-Lee) - အစာသုတေသန ကောမ်ပျူတာ (ညးမဖန်ဗဒှ် WWW)

{{DEFAULTSORT:ပူဂိုလ် အစာသုတေသနဂမၠိုင်}}
[[Category:တၠပညာ သိပ္ပံဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်]]
[[Category:သိပ္ပံ ကေုာံ ပရေင်သုတေသန]]
[[Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>ewyqqj5oelxft73f1xne6ynfbnbqovp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပူဂိုလ် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12363</id>
    <revision>
      <id>58395</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ် မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပရေင်ပညာ၊ အ္စာဘာ၊ အ္စာသုတေသန၊ တၠပညာ ကေုာံ မၞိဟ်မဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် သၞောတ်ဝ်ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲဂၠးတိ ကေုာံ...&quot;</comment>
      <origin>58395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4028" sha1="9sbzzu3axj6eqpwg4by8ubdjtja9r76" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ် မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပရေင်ပညာ၊ အ္စာဘာ၊ အ္စာသုတေသန၊ တၠပညာ ကေုာံ မၞိဟ်မဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် သၞောတ်ဝ်ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲဂၠးတိ ကေုာံ ပ္ဍဲဂကူမန်ပိုဲ ခေတ်အဆက်ဆက်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် - ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပူဂိုလ်မပါလုပ်တအ်ဂှ် ဒးဒှ် မၞိဟ်မနွံကဵု တင်စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲဝင်ပရေင်ပညာ၊ ညးမခၞံဗဒှ် လညာတ်ပရေင်ပညာ၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ညးမယိုက်ဂၠေင်လဝ် ကမၠောန် သွက်ပရေင်ပညာ ဂကူ ကေုာံ ဂၠးတိတအ်ရ။

== စရင် ပူဂိုလ် ပရေင်ပညာ မပြာကတ်ဂမၠိုင် ==
ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်စရင် ပူဂိုလ်မပြာကတ် ပ္ဍဲအရာပရေင်ပညာ နူကဵု ဂၠးတိ ကေုာံ ဂကူမန်ပိုဲ ဗွဲခမၞောန်ရ -

=== ပူဂိုလ် ဂၠးတိ ===
* [[မာရဳယာ မောန်တက်သဝ်ရဳ]] (Maria Montessori) - ညးမခၞံဗဒှ် သၞောတ်ဝ်ပရေင်ပညာ ကောန်ၚာ် မောန်တက်သဝ်ရဳ။
* [[ဂျောန် ဒူဝဳ]] (John Dewey) - တၠပညာ ဒဿနပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ပညာ ခေတ်တၟိ (Progressive education)။
* [[ပေါလဝ် ဖရဳရဳ]] (Paulo Freire) - ညးမခၞံဗဒှ် ဒဿနပရေင်ပညာ သွက်မၞိဟ်ဍိုန်လျတအ် (Pedagogy of the Oppressed)။
* [[ခေါန်ဖှူးရှာတ်]] (Confucius) - အ္စာဒဿန ကေုာံ ညးမကဵုလဝ် သ္ဇိုင်သၞောတ်ဝ်ပရေင်ပညာ ဂကူကြုက် ခေတ်တြေံ။
* [[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget) - တၠပညာ စိတ္တဗေဒပရေင်ပညာ မလ္ၚတ်လဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် ကောန်ၚာ်။

=== ပူဂိုလ် မန် ===
* [[နာဲပါန်သာ]] - ညးမယိုက်ဂၠေင် ပရေင်လိက်ပတ်၊ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်။
* [[ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဥတ္တမ]] (ဗာက္ကော) - ညးမဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် ပရေင်ပညာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန် ပ္ဍဲဒေသပယျဵု။
* [[အ္စာတၠပါလိတ]] - ညးမချူခၞံပြကိုဟ် ကေုာံ ပ္တိုန်ကဆံင် ပရေင်ပညာ လိက်ပတ်မန်။
* [[နာဲဖဝ်ချိုဝ်]] - အ္စာလိက်ပတ် ကေုာံ မၞိဟ်မပါလုပ် ပ္ဍဲအရာဖန်ဗဒှ် ပရေင်ပညာ ကောန်ဂကူမန်ခေတ်တၟိ။

{{DEFAULTSORT:ပူဂိုလ် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်}}
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:အစာဘာဂမၠိုင်]]
[[Category:အစာသုတေသနဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>9sbzzu3axj6eqpwg4by8ubdjtja9r76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ကေုာံ ပရေင်သုတေသန</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12364</id>
    <revision>
      <id>58396</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:08:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကဆံင်သၠုင် (Root category) မဆေင်စပ်ကဵု သိပ္ပံ (Science)၊ ပရေင်သုတေသန (Research)၊ ဝင်သိပ္ပံ၊ တဳအဝ်ရဳဂမၠိုင် ကေုာံ ပူဂိုလ် တၠပညာသိပ္ပံ ညးမဂၠာဲသ္ၚေဝ် သုတေသန ခေတ်...&quot;</comment>
      <origin>58396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2592" sha1="3bmrbz42wx9ujm7z6xs1jyibs0ubga4" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကဆံင်သၠုင် (Root category) မဆေင်စပ်ကဵု သိပ္ပံ (Science)၊ ပရေင်သုတေသန (Research)၊ ဝင်သိပ္ပံ၊ တဳအဝ်ရဳဂမၠိုင် ကေုာံ ပူဂိုလ် တၠပညာသိပ္ပံ ညးမဂၠာဲသ္ၚေဝ် သုတေသန ခေတ်အဆက်ဆက်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။ 

တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် - ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု သိပ္ပံ ကေုာံ ပရေင်သုတေသန သီုဖအိုတ် ပံင်စုတ်မာန်ရ။

== ကဏ္ဍလပါ် ကေုာံ ပရေင်ပညာဂမၠိုင် ==
* [[ရူပဗေဒ]] (Physics)
* [[ဓါတုဗေဒ]] (Chemistry)
* [[ဇဳဝဗေဒ]] (Biology)
* [[နက္ခတ္တဗေဒ]] (Astronomy)
* [[သင်္ချာ]] (Mathematics)
* [[ပရေင်သုတေသန ယေန်သၞာင် ကေုာံ မၞိဟ်]] (Social &amp; Cultural Research)

== စရင် ပူဂိုလ် တၠပညာ ကေုာံ အစာသုတေသနဂမၠိုင် ==
ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်စရင် ပူဂိုလ်တၠပညာသိပ္ပံ ကေုာံ အစာသုတေသန မပြာကတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဂမၠိုင်ရ -
* [[အာဲဇြက် နျူတန်]] (Isaac Newton) - တၠပညာ သင်္ချာ ကေုာံ ရူပဗေဒ 
* [[အာလ်ဗတ် အာင်သတာင်]] (Albert Einstein) - တၠပညာ ရူပဗေဒ
* [[ချာလ် ဒါဝင်]] (Charles Darwin) - တၠပညာ ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ သဘာဝ
* [[မာရဳ ကျူရဳ]] (Marie Curie) - တၠပညာ ဓါတုဗေဒ ကေုာံ ရူပဗေဒ
* [[ဂါလဳလဳယော ဂါလဳလဳ]] (Galileo Galilei) - တၠပညာ နက္ခတ္တဗေဒ
* [[အရစ်သတဝ်တေဝ်]] (Aristotle) - တၠပညာ ဒဿန ကေုာံ သိပ္ပံခေတ်တြေံ

{{DEFAULTSORT:သိပ္ပံ ကေုာံ ပရေင်သုတေသန}}
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ပရေင်သုတေသန]]
[[Category:ပညာ]]
[[Category:အရာအလုံအိုတ်သီု]]</text>
      <sha1>3bmrbz42wx9ujm7z6xs1jyibs0ubga4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပရေင်သုတေသန</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12365</id>
    <revision>
      <id>58397</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:10:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက မဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်သုတေသန (Research)၊ နဲကဲသုတေသန (Research Methodology)၊ ကမၠောန်လ္ၚတ်ပရေင်ပညာ၊ တဳအဝ်ရဳ ကေုာံ ပူဂိုလ်အစာသုတေသန (Researchers) ဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရ...&quot;</comment>
      <origin>58397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4906" sha1="788bn8hbgyl9y5ii5pih4q2wt3ykcfc" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက မဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်သုတေသန (Research)၊ နဲကဲသုတေသန (Research Methodology)၊ ကမၠောန်လ္ၚတ်ပရေင်ပညာ၊ တဳအဝ်ရဳ ကေုာံ ပူဂိုလ်အစာသုတေသန (Researchers) ဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ်နာနာအလုံအိုတ်သီု မဒှ်ရ။

== လၟေင်ကဏ္ဍဍောတ် ကေုာံ ပရူပရာဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ပါ်ပရးလဝ် နကဵု လၟေင်ပရူပရာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ -

=== နဲကဲ ကေုာံ ဗီုပြင် သုတေသန (Methodologies and Types) ===
* '''သုတေသန ဂုဏ်အင်္ဂ''' (Qualitative Research) - နဲကဲလ္ၚတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ဂုဏ်သတ္တိ နကဵု ပွမသၟာန်သွဟ်၊ ပွမလ္ၚတ်စၟတ်သမ္တီ၊ ကေုာံ လ္ၚတ်စၟတ်တဲဂမၠိုင်။
* '''သုတေသန ဗၞတ်ဗ္ၜတ်''' (Quantitative Research) - နဲကဲလ္ၚတ် မစကာ လၟိဟ်သင်္ချာ၊ စရင်အင် ကေုာံ ပရေင်ဆိင်ဆ စရင်အင်ဂမၠိုင်။
* '''သုတေသန မပံင်နှဴ''' (Mixed-Methods Research) - ပွမစကာ သီုနဲကဲ ဂုဏ်အင်္ဂ ကေုာံ ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ပံင်သၟဟ် သွက်ဂွံ ဂွံသွဟ်မဍိုက်ပေင်။
* '''သုတေသန အသုံးချ''' (Applied Research) - ကမၠောန်သုတေသန သွက်ဂွံ သှ်ပလး ပြသၞာ မက္တဵုဒှ်ဒၟံင် ဇေတ်တ် ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကမၠောန်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်။
* '''သုတေသန သဇိုင်''' (Basic/Fundamental Research) - ကမၠောန်သုတေသန သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ ကေုာံ ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ်တၟိဂမၠိုင်။

=== ပူဂိုလ် အစာသုတေသနဂမၠိုင် (Researchers &amp; Scholars) ===
ကဏ္ဍဝွံ သီုမပံင်ပ္ကောံလဝ် ပူဂိုလ်မကၠောန်ဗဒှ် ပရေင်သုတေသနဂမၠိုင် မပ္တံကဵု -
* '''အစာသုတေသန သိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲ''' - တၠပညာ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယာဂမၠိုင်။
* '''အစာသုတေသန ပရေင်မၞိဟ်''' - တၠပညာ စိတ္တဗေဒ၊ မနုဿဗေဒ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်။
* '''အစာသုတေသန လိက်ပတ်၊ ဘာသာ ကေုာံ ဝင်''' - ညးမလ္ၚတ် ဝင်တြေံ၊ ယေန်သၞာင်၊ အာဲကၟာဲ ကေုာံ ဘာသာဗေဒဂမၠိုင်။
* '''အစာသုတေသန ပရေင်ထတ်ယုက်''' - တၠပညာ ဂဥုဲ၊ အစာဝ် ကေုာံ သုတေသီ ပရေင်ထတ်ယုက်မှာဇန်ဂမၠိုင်။

တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် - ယဝ်ရ သၟိက်မိက်ဂွံ ပၠုပ်စုတ် ယၟုလိက်ပရေင် ပူဂိုလ်သုတေသနမွဲမွဲမ္ဂး ထေက်ကဵု ဒးပါ်စုတ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဍောတ် ဥပမာ - &quot;[[ကဏ္ဍ:ပူဂိုလ် အစာသုတေသနဂမၠိုင်]]&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;[[ကဏ္ဍ:တၠပညာ သိပ္ပံဂမၠိုင်]]&quot; ညိ။ ယဝ်ရ ဒှ် ပရူပရာ နဲကဲမ္ဂး ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲ &quot;[[ကဏ္ဍ:နဲကဲသုတေသနဂမၠိုင်]]&quot; ညိ။

{{DEFAULTSORT:ပရေင်သုတေသန}}
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ပရေင်ကတ်လ္ၚတ်]]
[[Category:ကမၠောန်အလုံအိုတ်သီု]]</text>
      <sha1>788bn8hbgyl9y5ii5pih4q2wt3ykcfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:နဲကဲသုတေသနဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12366</id>
    <revision>
      <id>58398</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:11:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု နဲကဲသုတေသန (Research Methods / Methodologies) နာနာသာ် မပ္တံကဵု နဲကဲသုတေသန ဂုဏ်အင်္ဂ (Qualitative research)၊ နဲကဲသုတေသန လၟိဟ်သင်္ချာ (Quantitative research)၊ နဲကဲပံင်သၟဟ် (Mixed method...&quot;</comment>
      <origin>58398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2809" sha1="kq92i8x5y67apms2gd4tw3ocovogugo" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု နဲကဲသုတေသန (Research Methods / Methodologies) နာနာသာ် မပ္တံကဵု နဲကဲသုတေသန ဂုဏ်အင်္ဂ (Qualitative research)၊ နဲကဲသုတေသန လၟိဟ်သင်္ချာ (Quantitative research)၊ နဲကဲပံင်သၟဟ် (Mixed methods)၊ ကေုာံ လညာတ်တဳအဝ်ရဳ မဆေင်ကဵု ပရေင်ဂၠာဲစၟဳစၟတ် သုတေသနဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

== ပူဂိုလ် အစာသုတေသန ကေုာံ တၠပညာ အဓိကဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ပူဂိုလ် ကေုာံ တၠပညာ မဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန်လဝ် နဲကဲသုတေသန မပြာကတ်တအ် ပါလုပ်ရ။ မပ္တံကဵု -
* '''ဂျောန် ဒဗလျူ ခရက်သဝေလ်''' (John W. Creswell) - ညးမပြာကတ် ပ္ဍဲနဲကဲပံင်သၟဟ် (Mixed methods) ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ဒီဇိုင်းသုတေသန။
* '''ရောဗာတ် ကေ ယေန်''' (Robert K. Yin) - ညးမပြာကတ် ပ္ဍဲနဲကဲ လ္ၚတ်သရုပ် (Case study research methodology)။
* '''နဝ်မာန် ဒေန်ဇြေန်''' (Norman Denzin) ကေုာံ '''ယဳဗောန်နာ လိန်ကောန်''' (Yvonna Lincoln) - တၠပညာ နဲကဲသုတေသန ဂုဏ်အင်္ဂ (Qualitative research)။
* '''မက် ဝေဗါ''' (Max Weber) - တၠပညာ နဲကဲသုတေသန ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ တဳအဝ်ရဳ (Sociological research)။
* '''ကာလ် ပေါပ်ပါ''' (Karl Popper) - တၠပညာ ဒဿနသိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲစမ်ၜတ် တဳအဝ်ရဳ သုတေသန။

တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် - ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု ဝေါဟာရသုတေသန၊ ပြကိုဟ်သုတေသန၊ ကေုာံ ပူဂိုလ်အစာသုတေသနတအ်ဂှ် စုတ်လုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် မာန်ရ။

{{DEFAULTSORT:နဲကဲသုတေသနဂမၠိုင်}}
[[Category:သုတေသန]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:ပူဂိုလ် အစာသုတေသနဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>kq92i8x5y67apms2gd4tw3ocovogugo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အရာအလုံအိုတ်သီု</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12367</id>
    <revision>
      <id>58399</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:12:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အပြောံအိုတ် ကေုာံ ကဆံင်သၠုင်အိုတ် (Top-level category / Fundamental) ပ္ဍဲလဒက်ပ္တန် ကဏ္ဍ ဝဳကဳပဳဒဳယာမန် မဒှ်ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် လိက်ပရေင်၊ ဝေါဟာရ ကေုာံ ကဏ္ဍဍောတ်တ်သ...&quot;</comment>
      <origin>58399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3164" sha1="defu1krjpw3yq6k1ndenm3liraz9pye" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အပြောံအိုတ် ကေုာံ ကဆံင်သၠုင်အိုတ် (Top-level category / Fundamental) ပ္ဍဲလဒက်ပ္တန် ကဏ္ဍ ဝဳကဳပဳဒဳယာမန် မဒှ်ရ။ ဇၟာပ်ဇၟာပ် လိက်ပရေင်၊ ဝေါဟာရ ကေုာံ ကဏ္ဍဍောတ်တ်သီုဖအိုတ်ဂှ် တမ်ရိုဟ်ဍေဟ် ဒးပါလုပ် ပ္ဍဲသၟဝ် ကဏ္ဍအဓိကဏအ်ရ။

== စရင် ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် (List of Main Categories) ==
လဒက်ပ္တန် ကဏ္ဍအလုံအိုတ်သီုဂှ် ပါ်ပရးလဝ် နကဵု ကဏ္ဍအဓိက ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ -

* '''[[ကဏ္ဍ:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]''' - မပ္တံကဵု တၠပညာ၊ သၟိင်တၠ၊ အာဇာနဲ၊ အစာချူလိက်၊ သၟာအနုသုခုမ ကေုာံ ပူဂိုလ်တၟေင် မနွံကဵု တင်စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲဝင်အဆက်ဆက်ဂမၠိုင်။
* '''[[ကဏ္ဍ:ဝင် ကေုာံ ပထဝဳ]]''' - ဝင်အလုံဂၠးတိ၊ ဒေသ၊ တိုက်၊ ဍုင်၊ သဘာဝဒတန် ကေုာံ ဒၞာဲအာဲကၟာဲဝင်ဂမၠိုင်။
* '''[[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲပညာ]]''' - သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇဳဝဗေဒ၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဆက်စၠောအ်အေန်တာနဲ ကေုာံ ကွတ်စက်ခေတ်တၟိဂမၠိုင်။
* '''[[ကဏ္ဍ:ယေန်သၞာင် ကေုာံ အနုသုခုမ]]''' - အရေဝ်ဘာသာ၊ လိက်ပတ်၊ အခိုက်ကၞာပြဝေဏဳ၊ ပါန်ခဳ၊ ကဗျလင်္ကာ၊ ကေုာံ ဒွက်။
* '''[[ကဏ္ဍ:ဘာသာ ကေုာံ ပရေင်ပတှ်ေ]]''' - ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရေတ်ယာန်၊ ဟိန္ဒူ၊ အေတ်သလာမ် ကေုာံ လညာတ်ဒဿနဂမၠိုင်။
* '''[[ကဏ္ဍ:ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ်]]''' - ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ပညာ၊ ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေဂမၠိုင်။
* '''[[ကဏ္ဍ:သဘာဝ ကေုာံ သဘာဝပွဳပွူ]]''' - တိရစ္ဆာန်၊ တၞံဆု၊ ရာသဳဥတု၊ ဂြိုပ်ဟေမဝန် ကေုာံ အရာမက္တဵုဒှ် နကဵုသဘာဝဂမၠိုင်။

{{DEFAULTSORT:အရာအလုံအိုတ်သီု}}
[[Category:ကဏ္ဍဂမၠိုင်]]
[[Category:ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]</text>
      <sha1>defu1krjpw3yq6k1ndenm3liraz9pye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဝင် ကေုာံ ပထဝဳ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12368</id>
    <revision>
      <id>58400</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကဆံင်သၠုင် (Top-level category) မဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ဝင် (History) ကေုာံ ပထဝဳ (Geography) နူကဵု ဒေသနာနာ အလုံဂၠးတိရ။ ကဏ္ဍဝွံ ပံင်ပ္ကောံလဝ် ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု အခိင်ကာလ (Tim...&quot;</comment>
      <origin>58400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2963" sha1="nyhumktlgm7hthq4cwh2xptfp3wzms0" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကဆံင်သၠုင် (Top-level category) မဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ဝင် (History) ကေုာံ ပထဝဳ (Geography) နူကဵု ဒေသနာနာ အလုံဂၠးတိရ။ ကဏ္ဍဝွံ ပံင်ပ္ကောံလဝ် ပရူပရာ မဆေင်စပ်ကဵု အခိင်ကာလ (Time) ကေုာံ ဒၞာဲဒတန် (Space) မက္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲလ္တူဂၠးတိပိုဲဏအ် သီုဖအိုတ်ရ။

== ပရူပရာ မပါလုပ်ဂမၠိုင် ==
* '''ဝင်ခေတ်အဆက်ဆက်''' - ဝင်ခေတ်တြေံ၊ ခေတ်လဒေါဝ်၊ ခေတ်တၟိ ကေုာံ ပရေင်က္တဵုဒှ် အဓိကဂမၠိုင်။
* '''ပထဝဳဒေသ''' - ပထဝဳရုပ် (Physical geography)၊ ပထဝဳမၞိဟ် (Human geography) ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ဍုင်၊ ကွာန်၊ တွဵုရးဂမၠိုင်။
* '''ဝင်ပထဝဳ''' - ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပယျဵုတိဍာ်، အာဏာစက် ကေုာံ ဒၞာဲဒတန်ဝင်ဂမၠိုင်။
* '''အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်''' - ဒၞာဲအာဲကၟာဲဝင်၊ ဘာကျာ်၊ ကျာ်စေတဳ ကေုာံ သ္ၚိဌာန်တြေံဂမၠိုင်။

== ပူဂိုလ် မဆေင်စပ်တအ် ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် သီုပံင်ပ္ကောံလဝ် ပူဂိုလ်တၟေင် မဆေင်စပ်ကဵု ဝင် ကေုာံ ပထဝဳ မပ္တံကဵု-
* '''တၠပညာ ဝင် (Historians)''' - ညးမချူခၞံပြကိုဟ်ဝင် ကေုာံ သၟာသုတေသနဝင်ဂမၠိုင်။
* '''တၠပညာ ပထဝဳ (Geographers)''' - ညးမလ္ၚတ် ပထဝဳဒေသ ကေုာံ သဘာဝဂၠးတိဂမၠိုင်။
* '''သၟာအာတရဴ ကေုာံ သၟာဂၠာဲလ္ၚတ် (Explorers)''' - မၞိဟ်မဂၠာဲလ္ၚတ် ဒၞာဲဒတန်တၟိ၊ သၟာစက်က္ၜင် ကေုာံ ညးမအာတရဴ ခေတ်တြေံဂမၠိုင်။
* '''သၟာခၞံဗဒှ် သ္ၚိအင် (Cartographers)''' - ညးမဆာဲ ဗီုတိ (Maps) ကေုာံ မၞိဟ်မစၟတ်သမ္တီ ပယျဵုဒၞာဲဒတန်ဂမၠိုင်။

{{DEFAULTSORT:ဝင် ကေုာံ ပထဝဳ}}
[[Category:ဝင်|*]]
[[Category:ပထဝဳ|*]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>nyhumktlgm7hthq4cwh2xptfp3wzms0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပရေင်ကတ်လ္ၚတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12369</id>
    <revision>
      <id>58401</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကဆံင်သၠုင် (Top-level category) မဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် (Education)၊ လညာတ်ပညာ၊ သၞောတ်ဝ် ပရေင်ပညာ၊ ဌာနပရေင်ပညာ (ဥပမာ - ဘာတက္ကသိုလ်၊ ဘာဗ္တောန်လိက်) ကေုာံ ပရေင...&quot;</comment>
      <origin>58401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2359" sha1="abl3rbgni9scn6zrm7o076ij41ssg2r" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကဆံင်သၠုင် (Top-level category) မဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် (Education)၊ လညာတ်ပညာ၊ သၞောတ်ဝ် ပရေင်ပညာ၊ ဌာနပရေင်ပညာ (ဥပမာ - ဘာတက္ကသိုလ်၊ ဘာဗ္တောန်လိက်) ကေုာံ ပရေင်သုတေသန နာနာဂမၠိုင် မဒှ်ရ။ 

== တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် ==
ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍအဓိကတုဲ လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် (Subcategories) တအ်ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးပါ်ပရးစုတ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ -

* '''စရင်ဂမၠိုင် (Lists):''' လိက်ပရေင် မဒှ်ဗီုပြင် စရင် မပ္တံကဵု စရင်ဘာတက္ကသိုလ်၊ စရင်ဘာကောန်ဂကူ၊ စရင်ကဏ္ဍပညာ၊ ကေုာံ စရင်ကမၠောန်သုတေသနတအ်ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးစုတ် ပ္ဍဲ &quot;ကဏ္ဍ:စရင် ပရေင်ကတ်လ္ၚတ်ဂမၠိုင်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ကဏ္ဍ:စရင် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်&quot; ရ။
* '''ပူဂိုလ်ဂမၠိုင် (People):''' လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု ပူဂိုလ် မပ္တံကဵု အစာဘာ၊ ပါမောက္ခ၊ တၠပညာ၊ အစာသုတေသန ကေုာံ မၞိဟ်မယိုက်ဂၠေင်လဝ် ဓုရပရေင်ပညာတအ်ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးစုတ် ပ္ဍဲ &quot;ကဏ္ဍ:ပူဂိုလ် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ကဏ္ဍ:တၠပညာဂမၠိုင်&quot; ရ။

{{DEFAULTSORT:ပရေင်ကတ်လ္ၚတ်}}
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:မၞိဟ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်]]
[[Category:ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>abl3rbgni9scn6zrm7o076ij41ssg2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကမၠောန်အလုံအိုတ်သီု</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12370</id>
    <revision>
      <id>58402</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကဆံင်သၠုင် (Root Category / High-level Category) မဆေင်စပ်ကဵု ဂကူကမၠောန် နာနာသာ် (Professions and Occupations)၊ လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု ပရေင်ကမၠောန်၊ ဌာနကမၠောန် ကေုာံ ပူဂိုလ်/သၟာကမၠောန...&quot;</comment>
      <origin>58402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4657" sha1="p3z7v1ra6zjcwsdfm8b71pevtgcbuwp" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကဆံင်သၠုင် (Root Category / High-level Category) မဆေင်စပ်ကဵု ဂကူကမၠောန် နာနာသာ် (Professions and Occupations)၊ လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု ပရေင်ကမၠောန်၊ ဌာနကမၠောန် ကေုာံ ပူဂိုလ်/သၟာကမၠောန် မယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍကမၠောန်ဂှ် အလုံအိုတ်သီု မဒှ်ရ။ 

တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် - ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍမပကောံလဝ် ကမၠောန် သီုဖအိုတ်တုဲ၊ လိက်ပရေင် ပူဂိုလ်တအ်ဂှ် ဟွံထေက်ကဵု စုတ်ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် တိုက်ရိုက်ရ။ ထေက်ကဵု ဒးပါ်ပရးစုတ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍလပါ် (Subcategories) အတိုင် စရင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။

== စရင် ဂကူကမၠောန် ကေုာံ ပူဂိုလ် မဆေင်စပ်ဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ပါ်ပရးလဝ် ကဏ္ဍလပါ် မဆေင်ကဵု ကမၠောန် ကေုာံ ပူဂိုလ်ဂမၠိုင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

* '''ကမၠောန် သိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲပညာ'''
** ပူဂိုလ်ဂမၠိုင် - [[ကဏ္ဍ:တၠပညာ သိပ္ပံဂမၠိုင်]]၊ အေန်ဂျေန်နဳယာဂမၠိုင်၊ တၠပညာ ကောမ်ပျူတာဂမၠိုင်။
* '''ကမၠောန် ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဂဥုဲ'''
** ပူဂိုလ်ဂမၠိုင် - [[ကဏ္ဍ:အစာသဝ်ဂမၠိုင်]]၊ ညးလွဳယဲဂမၠိုင်၊ အစာသဝ်ၚေက်ဂမၠိုင်။
* '''ကမၠောန် ပရေင်ပညာ ကေုာံ သုတေသန'''
** ပူဂိုလ်ဂမၠိုင် - [[ကဏ္ဍ:အစာဘာဂမၠိုင်]]၊ အစာတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်၊ ပူဂိုလ် အစာသုတေသနဂမၠိုင်။
* '''ကမၠောန် အနုသုခုမ ကေုာံ လိက်ပတ်'''
** ပူဂိုလ်ဂမၠိုင် - [[ကဏ္ဍ:သၟာအနုသုခုမဂမၠိုင်]]၊ အစာကဗျဂမၠိုင်၊ သၟာဒွက်ဂမၠိုင်၊ ပါန်ခဳဂမၠိုင်၊ အစာချူလိက်ဂမၠိုင်။
* '''ကမၠောန် သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ အလဵုအသဳ'''
** ပူဂိုလ်ဂမၠိုင် - [[ကဏ္ဍ:သၟာသၞောဝ်ဂမၠိုင်]]၊ တၠသၞောဝ်ဂမၠိုင်၊ ပူဂိုလ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင်၊ ညးစၞးအလဵုအသဳဂမၠိုင်။
* '''ကမၠောန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက်'''
** ပူဂိုလ်ဂမၠိုင် - [[ကဏ္ဍ:သၟာဗၞိက်ဂမၠိုင်]]၊ ညးကောပ်ကဲဂမၠိုင်၊ တၠပိုန်ဒြပ်ဂမၠိုင်၊ ညးမကၠောန်ကမၠောန် ဘာဏ်ဂမၠိုင်။
* '''ကမၠောန် ပရေင်ဘာသာ ကေုာံ သာသနာ'''
** ပူဂိုလ်ဂမၠိုင် - [[ကဏ္ဍ:ခမဳသင်ဂမၠိုင်]]၊ လကျာ်ဂမၠိုင်၊ အစာဓရ်ဂမၠိုင်။
* '''ကမၠောန် ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ မွေးမြူရေး'''
** ပူဂိုလ်ဂမၠိုင် - [[ကဏ္ဍ:သၟာဗ္ၚဂမၠိုင်]]၊ ညးမတဵုလွဳဂမၠိုင်၊ သၟာတမ္ၚာဂမၠိုင်။

{{DEFAULTSORT:ကမၠောန်အလုံအိုတ်သီု}}
[[Category:ကမၠောန်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]</text>
      <sha1>p3z7v1ra6zjcwsdfm8b71pevtgcbuwp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲပညာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12371</id>
    <revision>
      <id>58403</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:18:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကဆံင်သၠုင် (Root Category) မဆေင်စပ်ကဵု &quot;သိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲပညာ&quot; (Science and Technology) အလုံအိုတ်သီု မဒှ်ရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပရူပရာ မဆေင်ကဵု သဘာဝသိပ္ပံ၊ ဇဳဝသိပ္ပံ၊ သ...&quot;</comment>
      <origin>58403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4648" sha1="8ba3pt13h30883m20hjp1654vrv883r" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကဆံင်သၠုင် (Root Category) မဆေင်စပ်ကဵု &quot;သိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲပညာ&quot; (Science and Technology) အလုံအိုတ်သီု မဒှ်ရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပရူပရာ မဆေင်ကဵု သဘာဝသိပ္ပံ၊ ဇဳဝသိပ္ပံ၊ သင်္ချာ၊ ပရေင်စက်ယန္တယျ၊ နဲကဲပညာ ကောမ်ပျူတာ၊ အာကာသ ကေုာံ ပရေင်ဖန်ဗဒှ် (Innovations) ခေတ်တၟိဂမၠိုင် ပါလုပ်ရ။ 

== ကဏ္ဍလပါ် (Sub-categories) ဂမၠိုင် ==
လ္ၚတ်ရံင် ပရူပရာ သိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲပညာ နကဵု ကဏ္ဍလပါ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံမာန်ရ-
* '''သိပ္ပံသဘာဝ (Natural Sciences):''' [[ရူပဗေဒ]] (Physics)၊ [[ဓါတုဗေဒ]] (Chemistry)၊ [[နက္ခတ္တဗေဒ]] (Astronomy)၊ [[ပထဝဳဗေဒ]] (Geology)။
* '''သိပ္ပံလမျီု (Life Sciences):''' [[ဇဳဝဗေဒ]] (Biology)၊ [[ဂဥုဲဗေဒ]] (Medicine)၊ [[ရုက္ခဗေဒ]] (Botany)၊ [[ပါဏဗေဒ]] (Zoology)။
* '''သိပ္ပံတၞောဝ် (Formal Sciences):''' [[သင်္ချာ]] (Mathematics)၊ [[ယုတ္တိဗေဒ]] (Logic)။
* '''နဲကဲပညာ ကေုာံ ကောမ်ပျူတာ (Technology &amp; Computing):''' [[ကောမ်ပျူတာ]] (Computer)၊ [[အေန်တာနဲ]] (Internet)၊ [[ဉာဏ်ကုပ္ပထမ]] (Artificial Intelligence - AI)။
* '''ပရေင်အေန်ဂျေန်နဳယျာ (Engineering):''' [[အေန်ဂျေန်နဳယျာ စက်]] (Mechanical)၊ [[အေန်ဂျေန်နဳယျာ လလဳ]] (Electrical)၊ [[အေန်ဂျေန်နဳယျာ ဍုင်ကွာန်]] (Civil)။

== ပူဂိုလ် တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင် (Key Figures) ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် ပူဂိုလ်တၠပညာ မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် အာဲကၟာဲ ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ သွက်ဂၠးတိတအ်လေဝ် ပါလုပ်ရ-
* '''[[အာဲဇြက် နျူတန်]]''' (Isaac Newton) - တၠပညာ ရူပဗေဒ ကေုာံ သင်္ချာ (ညးမဖန်ဗဒှ် သၞောတ်ဝ် ဒြဟတ်ဓရောတ် ကေုာံ ကာကုလတ်)။
* '''[[အာလ်ဗတ် အာင်သတာင်]]''' (Albert Einstein) - တၠပညာ ရူပဗေဒ (ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် နှိုင်းရဗေဒ)။
* '''[[မာရဳ ကျူရဳ]]''' (Marie Curie) - တၠပညာ ဓါတုဗေဒ ကေုာံ ရူပဗေဒ (ညးမလ္ၚတ်ဆဵု ပရေင်ဓါတ်ရောင်ခြည် - Radioactivity)။
* '''[[ချာလ် ဒါဝင်]]''' (Charles Darwin) - တၠပညာ ဇဳဝဗေဒ (ညးမဖန်ဗဒှ် သဘဴဓဝ် ပြံင်လှာဲဇၞော်မောဝ် - Theory of Evolution)။
* '''[[နဳကိုလာ တက်သလာ]]''' (Nikola Tesla) - တၠပညာ နဲကဲလလဳ ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယျာ (ညးမဖန်ဗဒှ် သၞောတ်လလဳ AC)။
* '''[[တိမ် ဗာနာသ်-လဳ]]''' (Tim Berners-Lee) - တၠပညာ ကောမ်ပျူတာ (ညးမဖန်ဗဒှ် ဝက်ဘ် - World Wide Web)။
* '''[[တဝ်မတ် အေဒီသေန်]]''' (Thomas Edison) - ညးမဖန်ဗဒှ် ကိရိယာ နဲကဲပညာဂမၠိုင် ဗီုကဵု မသ္ဍဴလလဳ ကေုာံ စက်ရမ္သာင်။
* '''[[ဂါလဳလဳယော]]''' (Galileo Galilei) - တၠပညာ နက္ခတ္တဗေဒ (ညးမဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် ဇမ္ၚောဲဒစးလျး ကေုာံ သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ)။

{{DEFAULTSORT:သိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲပညာ}}
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:နဲကဲပညာ]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>8ba3pt13h30883m20hjp1654vrv883r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12372</id>
    <revision>
      <id>58404</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:20:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍအဓိက ကဆံင်သၠုင်အိုတ် (Top-level category) သွက်ဂွံ ပကောံပကေဝ် ကေုာံ ပါ်ပရး ကဏ္ဍနာနာတအ် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် မဒှ်ရ။ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ အလုံအိုတ်သီုတအ်...&quot;</comment>
      <origin>58404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3222" sha1="mes57ybtohxhylodyb0jbljqqvyzdri" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍအဓိက ကဆံင်သၠုင်အိုတ် (Top-level category) သွက်ဂွံ ပကောံပကေဝ် ကေုာံ ပါ်ပရး ကဏ္ဍနာနာတအ် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် မဒှ်ရ။ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ အလုံအိုတ်သီုတအ်ဂှ် စတမ်နူ ကဏ္ဍဏအ်တုဲ ပါ်ပရးစှ်ေအာ နကဵု ကဏ္ဍဍောတ် ကဆံင်အဆက်ဆက်ရ။ 

== ကဏ္ဍဍောတ် အဓိက ကေုာံ ပူဂိုလ်ဂမၠိုင် ==
ကဏ္ဍအဓိကဏအ်ဝွံ ပါ်ပရးလဝ် ကဏ္ဍကိစ္စဇၞော်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-

* '''[[:Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်|ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]''' (သွက် လိက်ပရူပူဂိုလ်၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကေုာံ ဝင်မၞိဟ်)
** [[:Category:တၠပညာ သိပ္ပံဂမၠိုင်|တၠပညာ သိပ္ပံဂမၠိုင်]] (မပ္တံကဵု တၠပညာသင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ နက္ခတ္တဗေဒ)
** [[:Category:သၟိင်တၠဂမၠိုင်|သၟိင်တၠဂမၠိုင်]] (ᨆပ္တံကဵု ဨကရာဇ်၊ သၟိင်ဍုင်၊ က္ဍိုပ်သကိုပ် နိုင်ငံရေး)
** [[:Category:အစာချူလိက်ဂမၠိုင်|အစာချူလိက်ဂမၠိုင်]] (မပ္တံကဵု တၠပညာလိက်ပတ်၊ ကဝိ၊ အစာကဗျ)
** [[:Category:ပူဂိုလ် ဝင်ဂမၠိုင်|ပူဂိုလ် ဝင်ဂမၠိုင်]] (မၞိဟ်မပြာကတ် ပ္ဍဲဝင်ခေတ်အဆက်ဆက်)

* '''[[:Category:သိပ္ပံ|သိပ္ပံ]] ကေုာံ [[:Category:နဲကဲ|နဲကဲ]]'''
* '''[[:Category:ဝင်|ဝင်]] ကေုာံ [[:Category:ပထဝဳ|ပထဝဳ]]'''
* '''[[:Category:ယေန်သၞာင်|ယေန်သၞာင်]] ကေုာံ [[:Category:အနုသုခုမ|အနုသုခုမ]]'''
* '''[[:Category:ဘာသာတရား|ဘာသာတရား]] ကေုာံ [[:Category:ဒဿန|ဒဿန]]'''

တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်တအ် - လိက်ပရူပရာမွဲမွဲ (Article) ဂှ် ဟွံထေက်ကဵု စုတ် ပ္ဍဲကဏ္ဍအဓိကဏအ် တိုက်ရိုက်ရ။ ထေက်ကဵု ဒးရုဲစှ်စုတ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဍောတ် (Sub-category) မဆေင်စပ် ကဵု လိက်ဂှ် အတိုင်စရင် ဗွဲလတူဏအ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင်}}
[[Category:ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[Category:ကဏ္ဍဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>mes57ybtohxhylodyb0jbljqqvyzdri</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58405</id>
      <parentid>58404</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T03:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကဏ္ဍဍောတ် အဓိက ကေုာံ ပူဂိုလ်ဂမၠိုင် */</comment>
      <origin>58405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3210" sha1="1mijy33xu0l5v562jyyweyee1xi88t5" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍအဓိက ကဆံင်သၠုင်အိုတ် (Top-level category) သွက်ဂွံ ပကောံပကေဝ် ကေုာံ ပါ်ပရး ကဏ္ဍနာနာတအ် ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် မဒှ်ရ။ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရူပရာ အလုံအိုတ်သီုတအ်ဂှ် စတမ်နူ ကဏ္ဍဏအ်တုဲ ပါ်ပရးစှ်ေအာ နကဵု ကဏ္ဍဍောတ် ကဆံင်အဆက်ဆက်ရ။ 

== ကဏ္ဍဍောတ် အဓိက ကေုာံ ပူဂိုလ်ဂမၠိုင် ==
ကဏ္ဍအဓိကဏအ်ဝွံ ပါ်ပရးလဝ် ကဏ္ဍကိစ္စဇၞော်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-

* '''[[:Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်|ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]''' (သွက် လိက်ပရူပူဂိုလ်၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကေုာံ ဝင်မၞိဟ်)
** [[:Category:တၠပညာ သိပ္ပံဂမၠိုင်|တၠပညာ သိပ္ပံဂမၠိုင်]] (မပ္တံကဵု တၠပညာသင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ နက္ခတ္တဗေဒ)
** [[:Category:သၟိင်ဂမၠိုင်|သၟိင်ဂမၠိုင်]] (မပ္တံကဵု ဨကရာဇ်၊ သၟိင်ဍုင်၊ က္ဍိုပ်သကိုပ် နိုင်ငံရေး)
** [[:Category:အစာချူလိက်ဂမၠိုင်|အစာချူလိက်ဂမၠိုင်]] (မပ္တံကဵု တၠပညာလိက်ပတ်၊ ကဝိ၊ အစာကဗျ)
** [[:Category:ပူဂိုလ် ဝင်ဂမၠိုင်|ပူဂိုလ် ဝင်ဂမၠိုင်]] (မၞိဟ်မပြာကတ် ပ္ဍဲဝင်ခေတ်အဆက်ဆက်)

* '''[[:Category:သိပ္ပံ|သိပ္ပံ]] ကေုာံ [[:Category:နဲကဲ|နဲကဲ]]'''
* '''[[:Category:ဝင်|ဝင်]] ကေုာံ [[:Category:ပထဝဳ|ပထဝဳ]]'''
* '''[[:Category:ယေန်သၞာင်|ယေန်သၞာင်]] ကေုာံ [[:Category:အနုသုခုမ|အနုသုခုမ]]'''
* '''[[:Category:ဘာသာတရား|ဘာသာတရား]] ကေုာံ [[:Category:ဒဿန|ဒဿန]]'''

တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်တအ် - လိက်ပရူပရာမွဲမွဲ (Article) ဂှ် ဟွံထေက်ကဵု စုတ် ပ္ဍဲကဏ္ဍအဓိကဏအ် တိုက်ရိုက်ရ။ ထေက်ကဵု ဒးရုဲစှ်စုတ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဍောတ် (Sub-category) မဆေင်စပ် ကဵု လိက်ဂှ် အတိုင်စရင် ဗွဲလတူဏအ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင်}}
[[Category:ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[Category:ကဏ္ဍဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>1mijy33xu0l5v562jyyweyee1xi88t5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကဏ္ဍဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12373</id>
    <revision>
      <id>58406</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍအဓိက သွက်ဂွံ ပကောံပကေဝ်လဝ် ကဏ္ဍ (Categories) အလုံအိုတ်သီု ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရ။ ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ ကဆံင်သၠုင်အိုတ် (Root category) တုဲ ကဏ္ဍတၞဟ်သီုဖအိုတ်ဂ...&quot;</comment>
      <origin>58406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1108" sha1="k86zlcbpk3o42yw38hn00fjg2eovipa" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍအဓိက သွက်ဂွံ ပကောံပကေဝ်လဝ် ကဏ္ဍ (Categories) အလုံအိုတ်သီု ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန် ရ။ ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ ကဆံင်သၠုင်အိုတ် (Root category) တုဲ ကဏ္ဍတၞဟ်သီုဖအိုတ်ဂှ် ပါ်ပရးစှ်ေအာ နူကဵု ကဏ္ဍဏအ်ရ။

တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်တအ် - လိက်ပရူပရာမွဲမွဲ (Article) ဂှ် ဟွံထေက်ကဵု စုတ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် တိုက်ရိုက်ရ။ ထေက်ကဵု ဒးရုဲစှ်စုတ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဍောတ် (Sub-category) မဆေင်စပ် ကဵု လိက်ဂှ်ရ။ 

{{DEFAULTSORT:ကဏ္ဍဂမၠိုင်}}
[[Category:ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[Category:ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>k86zlcbpk3o42yw38hn00fjg2eovipa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အစာသဝ်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12374</id>
    <revision>
      <id>58407</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:23:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ်အစာသဝ် (Doctors / Physicians)၊ အစာဂဥုဲ၊ ကေုာံ တၠပညာပရေင်ထတ်ယုက်ဂမၠိုင် နူကဵု ဂၠးတိအလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ညးမလွဳယဲ၊ ညးမသ္ပသုတေသန ပ...&quot;</comment>
      <origin>58407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3544" sha1="t7pzmz9p96kihqx7y8udauynd0aal56" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ်အစာသဝ် (Doctors / Physicians)၊ အစာဂဥုဲ၊ ကေုာံ တၠပညာပရေင်ထတ်ယုက်ဂမၠိုင် နူကဵု ဂၠးတိအလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ညးမလွဳယဲ၊ ညးမသ္ပသုတေသန ပရေင်ဂဥုဲ ကေုာံ ညးမဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် သိပ္ပံပရေင်ထတ်ယုက် ခေတ်အဆက်ဆက်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် - ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပူဂိုလ်မပါလုပ်တအ်ဂှ် ဒးဒှ် မၞိဟ်မနွံကဵု တင်စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲဝင်ပရေင်ဂဥုဲ၊ ညးမဂွံလဝ် လာပ်တၟေင် ပ္ဍဲပရေင်ဂဥုဲ (ဥပမာ - လာပ်နဝ်ဗေဝ်) ဟွံသေင်မ္ဂး အစာသဝ် မပြာကတ် ပ္ဍဲရးနိဂီုအသီးသီးတအ်ရ။ သွက်ဂွံ လ္ၚတ်လောဲသွာဂှ် တၠပညာတအ်ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးပါ်ပရးစုတ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍဍုင် ကေုာံ ခေတ်ကာလ (ဥပမာ - &quot;အစာသဝ် အမေရိကာန်ဂမၠိုင်&quot;၊ &quot;အစာသဝ် ဝင်ဂမၠိုင်&quot;) ရ။

== စရင် ယၟုပူဂိုလ် အစာသဝ် ကေုာံ တၠပညာပရေင်ဂဥုဲ ပြာကတ်ဂမၠိုင် ==
ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်စရင်ယၟု အစာသဝ် ကေုာံ တၠပညာပရေင်ဂဥုဲ မပြာကတ် ပ္ဍဲဝင်ဂၠးတိ လ္ၚဵုရ-

* [[ဟစ်ပိုကရေတ်]] (Hippocrates) - မဒှ် အပါ သိပ္ပံပရေင်ဂဥုဲ ခေတ်တြေံ ကေုာံ ညးမခၞံ သစ္စာအစာသဝ်။
* [[အေပ်ဗေန် သဳနာ]] (Ibn Sina / Avicenna) - တၠပညာဂဥုဲ ခေတ်လဒေါဝ် မချူလဝ် ပြကိုဟ် The Canon of Medicine။
* [[အက်ဒဝပ် ဂျေန်နာ]] (Edward Jenner) - ညးမဖန်ဗဒှ်လဝ် ဂဥုဲစဵုဒၞာယဲကျာ် (Smallpox vaccine) ကိုပ်ကၠာအိုတ်။
* [[ရဝ်ဘတ် ကံက်]] (Robert Koch) - ညးမဂၠာဲဆဵု စၟယဲ တဳဗဳ ကေုာံ ခဝ်လဳရာ။
* [[လေက်သာန်ဒါ ဖလေမ်မေန်]] (Alexander Fleming) - ညးမဂၠာဲဆဵု ဂဥုဲစဵုဒၞာစၟယဲ ပေန်နဳသဳလေန် (Penicillin)။
* [[လောဲ ပက်သချာ]] (Louis Pasteur) - တၠပညာ ညးမဖန်ဗဒှ် သၞောတ်စဵုဒၞာ ယဲကၠဵုကိတ်။

{{DEFAULTSORT:အစာသဝ်ဂမၠိုင်}}
[[Category:ပရေင်ထတ်ယုက်]]
[[Category:သိပ္ပံ ဂဥုဲဂမၠိုင်]]
[[Category:တၠပညာ သိပ္ပံဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>t7pzmz9p96kihqx7y8udauynd0aal56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ယေန်သၞာင် ကေုာံ အနုသုခုမ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12375</id>
    <revision>
      <id>58408</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:25:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကဆံင်သၠုင် မဆေင်စပ်ကဵု ယေန်သၞာင် (Culture)၊ အခိုက်ကၞာပြဝေဏဳ၊ ကေုာံ အနုသုခုမ (Fine Arts) အလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ပါန်ခဳ၊ ပါန်ပု၊ လိက်ပတ်၊ အနုသုခုမ လှ်ေ...&quot;</comment>
      <origin>58408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5315" sha1="tb1zxffw2evk1cuw3cqldsd3qg1eqt7" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကဆံင်သၠုင် မဆေင်စပ်ကဵု ယေန်သၞာင် (Culture)၊ အခိုက်ကၞာပြဝေဏဳ၊ ကေုာံ အနုသုခုမ (Fine Arts) အလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ပါန်ခဳ၊ ပါန်ပု၊ လိက်ပတ်၊ အနုသုခုမ လှ်ေဒယှ်ေတိင်တိုက်ဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ပံင်ပ္ကောံ ပၠုပ်စုတ်လဝ် ပရူပရာ မဆေင်ကဵု အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်၊ ကမၠောန်အနုသုခုမနာနာ ကေုာံ ပူဂိုလ်တၠပညာ မယိုက်ဂၠေင်လဝ် ပ္ဍဲလပါ် ယေန်သၞာင် ကေုာံ အနုသုခုမ အဆက်ဆက်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် - ယဝ်ရ မိက်ဂွံပၠုပ်စုတ် မုက်လိက် ပရူပရာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံမ္ဂး၊ ထေက်ကဵု ဒးပါ်ပရးစုတ်လဝ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဍောတ်တ် (Sub-categories) ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳကဵု ကဏ္ဍဍေဟ်ကဵုဍေဟ်ရ။

== စရင် ပရူပရာ ကေုာံ ကဏ္ဍဍောတ်ဂမၠိုင် ==
ပရူပရာ မဆေင်ကဵု ယေန်သၞာင် ကေုာံ အနုသုခုမဂမၠိုင်ဂှ် ပါ်ပရးလဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
* '''ယေန်သၞာင် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ:''' ဓဝ်ပတှ်ေ၊ ပြဝေဏဳ၊ သဘင်၊ ကယျိုင်ကယဝ်၊ ကေုာံ စၞစအာဟာရ။
* '''ပါန်သုခုမ ကေုာံ ကွတ်တဲ (Visual Arts):''' ပါန်ခဳ၊ ပါန်ပု၊ ပါန်ယွတ်၊ ပါန်တၟအ်၊ ကေုာံ ပါန်ရတ်ဂမၠိုင်။
* '''အနုသုခုမ လှ်ေဒယှ်ေ (Performing Arts):''' ပရေင်လှ်ေ၊ ပရေင်ဒယှ်ေ၊ ကွတ်တိင်တိုက် ကေုာံ ပျးဇာတ်နာနာ။
* '''လိက်ပတ် ကေုာံ ကဗျ (Literature):''' လိက်ပတ်၊ ဝင်၊ ကဗျလင်္ကာ၊ ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ဇာတ်ဂမၠိုင်။
* '''ပိသုကာ ကေုာံ ဒၞာဲဒတန် (Architecture):''' ကွတ်ပိသုကာ၊ သ္ၚိဌာန်ယေန်သၞာင်၊ ကျာ်စေတဳ၊ ဘာ ကေုာံ ဒတန်အာဲကၟာဲဝင်ဂမၠိုင်။

== စရင် ပူဂိုလ်တအ်ဂမၠိုင် (People in Culture &amp; Arts) ==
ပူဂိုလ်တၠပညာ ကေုာံ ညးမယိုက်ဂၠေင်လဝ် ပ္ဍဲလပါ် ယေန်သၞာင် ကေုာံ အနုသုခုမဂမၠိုင်ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဍောတ်တ် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
* '''တၠပညာ အနုသုခုမဂမၠိုင် (Artists):''' သၟာပါန်ခဳ၊ သၟာပါန်ပု ကေုာံ တၠပညာကွတ်တဲဂမၠိုင်။
* '''အစာကၞေဟ် ကေုာံ အစာကဗျဂမၠိုင် (Writers &amp; Poets):''' ညးမခၞံဗဒှ် လိက်ပတ်၊ အစာဝင်၊ ကေုာံ အစာကဗျလင်္ကာဂမၠိုင်။
* '''သၟာဒယှ်ေ ကေုာံ သၟာတိင်တိုက်ဂမၠိုင် (Musicians &amp; Singers):''' သၟာဒယှ်ေဒွက်၊ တၠပညာတိင်တိုက် ကေုာံ အစာလှ်ေဂမၠိုင်။
* '''ညးမမင်မွဲ အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်ဂမၠိုင် (Cultural Preservationists):''' ညးမကၠောန်ပရေင်သုတေသန ယေန်သၞာင်၊ ညးမမင်မွဲ အာဲကၟာဲပြဝေဏဳ ကေုာံ အစာဘာသာဗေဒဂမၠိုင်။
* '''သၟာပိသုကာဂမၠိုင် (Architects):''' တၠပညာ မဓဇက်ဗီုပြင် သ္ၚိဌာန် ကေုာံ အဆောက်အအုံ ယေန်သၞာင်ဂမၠိုင်။

{{DEFAULTSORT:ယေန်သၞာင် ကေုာံ အနုသုခုမ}}
[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:အနုသုခုမ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:စရင် ပရူပရာဂမၠိုင်]]
[[Category:စရင် ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>tb1zxffw2evk1cuw3cqldsd3qg1eqt7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဘာသာ ကေုာံ ပရေင်ပတှ်ေ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12376</id>
    <revision>
      <id>58409</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍအဓိက (Root Category) မဆေင်စပ်ကဵု ဘာသာဇၞော်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲဂၠးတိ၊ သၞောတ်ဝ် ပရေင်ပတှ်ေ၊ ဒဿနဘာသာ၊ အခိုက်ကၞာ ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ၊ ဝၚ်သာသနာ ကေုာံ ပူဂိုလ်အဓိက မ...&quot;</comment>
      <origin>58409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3119" sha1="7vricsaakar4ny7lofhcudxrvb9uh22" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍအဓိက (Root Category) မဆေင်စပ်ကဵု ဘာသာဇၞော်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲဂၠးတိ၊ သၞောတ်ဝ် ပရေင်ပတှ်ေ၊ ဒဿနဘာသာ၊ အခိုက်ကၞာ ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ၊ ဝၚ်သာသနာ ကေုာံ ပူဂိုလ်အဓိက မပ္တံကဵု ညးမခၞံဗဒှ်ဘာသာ၊ သၟာဓမ္မ ကေုာံ တၠပညာမလ္ၚတ် ပရေင်ပတှ်ေ ခေတ်အဆက်ဆက်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

== တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ သွက်ဂွံ လ္ၚတ်လောဲသွာဂှ် ပရူပရာ ကေုာံ ပူဂိုလ်တအ်ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးပါ်ပရးစုတ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍဍောတ် (Subcategories) အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

* '''ပူဂိုလ်အဓိက ပ္ဍဲဘာသာဂမၠိုင် (Key Religious Figures)''' 
** ညးမခၞံဗဒှ် ဘာသာ (Founders of Religions) (ဥပမာ - ကျာ်တြဲဂေါတမ၊ ယေသှု၊ တမၠန်မဝ်ဟာမ္မတ်)
** ပရောဖက် ကေုာံ တမၠန်သာသနာဂမၠိုင် (Prophets and Messengers)
** သၟာဓမ္မ ကေုာံ တၠပညာလ္ၚတ်ဘာသာ (Theologians and Religious Scholars)
** တၠပညာ ဒဿနဘာသာ (Philosophers of Religion)
** ညးမက္ဍိုက်ပ် ကေုာံ ဂကောံသင် (Religious Leaders and Clergy)
* '''ဘာသာဇၞော်ဂမၠိုင် (Major Religions):''' ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဘာသာခရေတ်၊ ဘာသာအေတ်သလာမ်၊ ဘာသာဟိန္ဒူ၊ သာသနာဂျူ ကေုာံ အခိုက်ကၞာပတှ်ေ ဒေသနာနာ။
* '''လိက်ပတ် ကေုာံ ပြကိုဟ်ဘာသာ (Religious Texts):''' ပိဋကတ်ပိ၊ လိက်သမ္မာကျာ်၊ ကုရ်အာန်၊ ကျာမ်ဗေဒ ကေုာံ ပြကိုဟ်တၞဟ်ဟ်။
* '''ဂိုဏ် ကေုာံ ဂကောံဘာသာ (Denominations and Sects):''' ဂိုဏ်ဂမၠိုင် မပါ်တိတ် နူဘာသာအဓိက။
* '''ဒၞာဲဒတန် သာသနာ (Religious Sites):''' ဘာလကျာ်၊ ဘာကျာ်ခရေတ်၊ မသ်ဂျေတ်၊ ဘာကျာ်ဟိန္ဒူ ကေုာံ ဒၞာဲပူဇဴဂမၠိုင်။

{{DEFAULTSORT:ဘာသာ ကေုာံ ပရေင်ပတှ်ေ}}
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ယေန်သၞာင်]]
[[Category:ဒဿန]]
[[Category:ဝိဇ္ဇာ]]</text>
      <sha1>7vricsaakar4ny7lofhcudxrvb9uh22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဝိဇ္ဇာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12377</id>
    <revision>
      <id>58410</id>
      <timestamp>2026-10-14T03:28:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍအဓိက မဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ပညာ '''ဝိဇ္ဇာ''' (Arts and Humanities) မလ္ၚတ်ပရူ ဇာတိသဘာဝ ကောန်မၞိဟ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ယေန်သၞာင်၊ လိက်ပတ်၊ ဒဿန ကေုာံ အနုသုခုမ နာနာသာ် မဒှ...&quot;</comment>
      <origin>58410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4275" sha1="ffafca7e1f9ee9rfzt8uayaprhjyn6d" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍအဓိက မဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ပညာ '''ဝိဇ္ဇာ''' (Arts and Humanities) မလ္ၚတ်ပရူ ဇာတိသဘာဝ ကောန်မၞိဟ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ယေန်သၞာင်၊ လိက်ပတ်၊ ဒဿန ကေုာံ အနုသုခုမ နာနာသာ် မဒှ်ရ။ ပရေင်ပညာဝိဇ္ဇာဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် လညာတ်ခိုဟ် ပ္ဍဲကောန်မၞိဟ်တအ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ပရေင်ဘဝ ကေုာံ ဂၠးတိပိုဲရ။

== လၟေင် ကဏ္ဍလ္ၚတ် ဝိဇ္ဇာဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝိဇ္ဇာဝွံ နွံကဵု ကဏ္ဍလ္ၚတ် (Disciplines) မလှဲလး ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''ဝင် (History)''' - ပရေင်လ္ၚတ် ဝင်အတိက် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကောန်မၞိဟ်ဂမၠိုင်။
* '''လိက်ပတ် ကေုာံ လင်္ကာ (Literature and Poetry)''' - ပရေင်လ္ၚတ် လိက်ပတ်၊ ဝတ္ထု၊ ပုံအာဂီု ကေုာံ ကဗျလင်္ကာဂမၠိုင်။
* '''ဒဿနဗေဒ (Philosophy)''' - ပရေင်လ္ၚတ် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ သဘဴဓဝ် ဘဝဂမၠိုင်။
* '''ဘာသာဗေဒ (Linguistics)''' - ပရေင်လ္ၚတ် သဒ္ဒါ၊ ဝေါဟာရ ကေုာံ အခိုက်ပြံင်လှာဲ အရေဝ်ဘာသာနာနာ။
* '''စိတ္တဗေဒ (Psychology)''' - ပရေင်လ္ၚတ် စိုတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ကောန်မၞိဟ်ဂမၠိုင်။
* '''ယေန်သၞာင် ကေုာံ မနုဿဗေဒ (Anthropology &amp; Culture)''' - ပရေင်လ္ၚတ် ဂကူမၞိဟ် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ယေန်သၞာင်ဂမၠိုင်။
* '''အနုသုခုမ (Fine Arts)''' - ပရေင်လ္ၚတ် ပါန်ခဳ၊ ပါန်ပု၊ ဒွက်၊ ကေုာံ အနုသုခုမနာနာ။

== ပူဂိုလ် မဆေင်စပ်ကဵု ဝိဇ္ဇာဂမၠိုင် ==
သွက်ဂွံ ပါ်ပရး လ္ၚတ်လောဲသွာဂှ် ပူဂိုလ်တၠပညာ မဆေင်ကဵု ကဏ္ဍဝိဇ္ဇာတအ်ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးစုတ်လဝ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဍောတ်တ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
* [[Category:တၠပညာ ဝင်ဂမၠိုင်]] (Historians)
* [[Category:အစာချူလိက် ကေုာံ အစာကဗျဂမၠိုင်]] (Writers and Poets)
* [[Category:တၠပညာ ဒဿနဂမၠိုင်]] (Philosophers)
* [[Category:တၠပညာ ဘာသာဗေဒဂမၠိုင်]] (Linguists)
* [[Category:တၠပညာ စိတ္တဗေဒဂမၠိုင်]] (Psychologists)
* [[Category:အစာပါန်ခဳ ကေုာံ တၠပညာသုခုမဂမၠိုင်]] (Artists)

{{တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်|သွက် မုက်လိက်ပူဂိုလ်တအ်ဂှ် လ္ပစုတ် ပ္ဍဲကဏ္ဍအဓိက (ဝိဇ္ဇာ) ဏအ် တိုက်ရိုက်၊ ကလေင်ရုဲစှ်စုတ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဍောတ်တ် (ဥပမာ - &quot;အစာချူလိက်ဂမၠိုင်&quot;) ညိ။}}

{{DEFAULTSORT:ဝိဇ္ဇာ}}
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:ကဏ္ဍလ္ၚတ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:သိပ္ပံ ကေုာံ ဝိဇ္ဇာ]]</text>
      <sha1>ffafca7e1f9ee9rfzt8uayaprhjyn6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12378</id>
    <revision>
      <id>58411</id>
      <timestamp>2026-10-14T05:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div style=&quot;background-color: #fcf4cd; border: 1px solid #fce786; padding: 10px 15px; margin: 10px 0; border-radius: 5px; font-size: 95%;&quot;&gt; '''📝 တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက် -''' {{{1|ပၠုပ်စုတ် တင်စၟတ် ဟွံသေင်မ္ဂး စေဝ်ပၞောန် ဒၞာဲဏအ်ညိ။}}} &lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt; == လွပ် == ထာ...&quot;</comment>
      <origin>58411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1248" sha1="lpm5r7qhna4gjjtiel926uf0hpx8nsv" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;background-color: #fcf4cd; border: 1px solid #fce786; padding: 10px 15px; margin: 10px 0; border-radius: 5px; font-size: 95%;&quot;&gt;
'''📝 တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက် -''' {{{1|ပၠုပ်စုတ် တင်စၟတ် ဟွံသေင်မ္ဂး စေဝ်ပၞောန် ဒၞာဲဏအ်ညိ။}}}
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
== လွပ် ==
ထာမ်ပလိက်ဏအ်ဂှ် စကာသွက်ဂွံ စွံလဝ် တင်စၟတ် သတိ ဟွံသေင်မ္ဂး စေဝ်ပၞောန် သွက်ညးမချူအေဒိက်တအ် ပ္ဍဲမုက်လိက် ကေုာံ မုက်ကဏ္ဍဂမၠိုင်ရ။

=== ဥပမာ ===
&lt;nowiki&gt;{{တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်|သွက် မုက်လိက်ပူဂိုလ်တအ်ဂှ် လ္ပစုတ် ပ္ဍဲကဏ္ဍအဓိကဏအ် တိုက်ရိုက်ညိ။}}&lt;/nowiki&gt;

[[Category:ထာမ်ပလိက် သတိဂမၠိုင်]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် ဝဳကဳပဳဒဳယာဂမၠိုင်]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lpm5r7qhna4gjjtiel926uf0hpx8nsv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:တၠပညာ ဝင်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12379</id>
    <revision>
      <id>58412</id>
      <timestamp>2026-10-14T05:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ်တၠပညာဝင် (Historians) ကေုာံ အစာသုတေသနဝင်ဂမၠိုင် နူကဵု ဂၠးတိအလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ညးမလ္ၚတ်၊ ညးမချူခၞံ၊ ကေုာံ ညးမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်...&quot;</comment>
      <origin>58412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3644" sha1="35vbcd1fwlbzforua54cjizwl0o4z2s" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ်တၠပညာဝင် (Historians) ကေုာံ အစာသုတေသနဝင်ဂမၠိုင် နူကဵု ဂၠးတိအလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ညးမလ္ၚတ်၊ ညးမချူခၞံ၊ ကေုာံ ညးမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဝင်ခေတ်အဆက်ဆက်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် - ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပူဂိုလ်မပါလုပ်တအ်ဂှ် ဒးဒှ် မၞိဟ်မနွံကဵု တင်စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲပရေင်ပညာဝင်၊ ညးမချူလဝ် လိက်ပြကိုဟ်ဝင် မပြာကတ်တအ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ညးမစုတ်လဝ် ဒြဟတ် ပ္ဍဲအရာမဂၠာဲသ္ၚေဝ် အာဲကၟာဲဝင်ဂမၠိုင် ဒှ်ထေက်ရ။

== စရင် ပူဂိုလ်တၠပညာဝင် မပြာကတ်ဂမၠိုင် (List of Notable Historians) ==
ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်စရင် တၠပညာဝင် မပြာကတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ ကေုာံ ဒေသပိုဲ မဒှ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ တၠပညာဝင် ကေုာံ အစာသုတေသနဝင်ဂမၠိုင်
|-
! ယၟု (Name)
! ခေတ် / ဍုင် (Era / Country)
! တင်စၟတ်သမ္တီ (Notable for)
|-
| '''ဟေရဝ်ဒဝ်တသ်''' (Herodotus)
| ဂရိတ်တြေံ (Ancient Greece)
| ညးမကလိဂွံ မဟိမု &quot;မအံက် ဝင်&quot; (Father of History) ကေုာံ ညးမချူလဝ် ပြကိုဟ်ဝင် Histories။
|-
| '''သူသဳဒါက်ဒက်''' (Thucydides)
| ဂရိတ်တြေံ (Ancient Greece)
| တၠပညာဝင် မစကာ နဲကဲသိပ္ပံ ကေုာံ သက်သဳခိုင်င် ပ္ဍဲအရာမချူဝင်။
|-
| '''သဳမာ ချာန်''' (Sima Qian)
| ဍုင်ကြုက် (ခေတ် ဟန်)
| တၠပညာဝင်ကြုက် မချူလဝ် ပြကိုဟ်ဝင်ဇၞော် (Records of the Grand Historian)။
|-
| '''အိဗ်ဘန် ခါလ်ဒေါန်''' (Ibn Khaldun)
| အာရပ် (Arab)
| တၠပညာဝင် ကေုာံ တၠပညာပရေင်မၞိဟ် ညးမချူလဝ် ပြကိုဟ် မူကာဒဳမာ (Muqaddimah)။
|-
| '''လဳယဝ်ပဝ် ဗောန် ရာန်ကာ''' (Leopold von Ranke)
| ဂျာမနဳ (Germany)
| ညးမဖန်ဗဒှ် သၞောတ်သုတေသနဝင် ခေတ်တၟိ မအဓိကလတူ တမ်ရိုဟ်သက်သဳ။
|-
| '''နာဲပါန်သာ''' (Nai Pan Thar)
| ဂကူမန် (Mon)
| ညးမချူခၞံ လိက်ပတ်ဝင်၊ ယေန်သၞာင်မန် ကေုာံ အစာသုတေသန လိက်တၟအ်မန်။
|}

{{DEFAULTSORT:တၠပညာ ဝင်ဂမၠိုင်}}
[[Category:ဝင်]]
[[Category:ပူဂိုလ် အစာသုတေသနဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>35vbcd1fwlbzforua54cjizwl0o4z2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:မၞိဟ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12380</id>
    <revision>
      <id>58413</id>
      <timestamp>2026-10-14T05:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကဆံင်သၠုင် မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ် (People)၊ ဂကောံမၞိဟ် (Society)၊ ပရေင်အဆက်အစပ် အကြာမၞိဟ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်၊ ပရေင်ယေန်သၞာင် ကေုာံ လၟေင်စရင် ပူဂိုလ်မပြ...&quot;</comment>
      <origin>58413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2343" sha1="chhcvv09tr715xhxfwbrxb4c3pkzhjg" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကဆံင်သၠုင် မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ် (People)၊ ဂကောံမၞိဟ် (Society)၊ ပရေင်အဆက်အစပ် အကြာမၞိဟ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်၊ ပရေင်ယေန်သၞာင် ကေုာံ လၟေင်စရင် ပူဂိုလ်မပြာကတ် နူကဵု ဂၠးတိအလုံအိုတ်သီု မဒှ်ရ။

တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် - ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ဟိုတ်မဒှ် ကဏ္ဍအဓိက (Root Category) မွဲတုဲ၊ ပူဂိုလ် (Individuals) ကေုာံ လၟေင်စရင် (Lists) တအ်ဂှ် ဟွံထေက်ကဵု စုတ်လဝ် ဗွဲတိုက်ရိုက်ရ။ ထေက်ကဵု ဒးပါ်ပရးစုတ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍလပါ်သၟဝ် (Subcategories) နာနာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ -

* '''အတိုင် ကမၠောန် ကေုာံ ပရေင်စောန်သကီု''' (ဥပမာ - ကဏ္ဍ:တၠပညာ သင်္ချာဂမၠိုင်၊ ကဏ္ဍ:အစာချူလိက်ဂမၠိုင်၊ ကဏ္ဍ:သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင်)
* '''အတိုင် ဍုင် ဒေသ ကေုာံ ဂကူ''' (ဥပမာ - ကဏ္ဍ:ပူဂိုလ် ဍုင်သေံဂမၠိုင်၊ ကဏ္ဍ:ပူဂိုလ် မန်ဂမၠိုင်)
* '''အတိုင် ခေတ်ကာလ''' (ဥပမာ - ကဏ္ဍ:မၞိဟ် မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂမၠိုင်)
* '''အတိုင် လၟေင်စရင်''' (ဥပမာ - ကဏ္ဍ:လၟေင်စရင် ပူဂိုလ် မကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ)

{{DEFAULTSORT:မၞိဟ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်}}
[[Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဂကောံမၞိဟ်]]
[[Category:ယေန်သၞာင်]]</text>
      <sha1>chhcvv09tr715xhxfwbrxb4c3pkzhjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အစာဘာဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12381</id>
    <revision>
      <id>58414</id>
      <timestamp>2026-10-14T05:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ်မဒှ် အစာဘာ၊ ပါမောက္ခ၊ အစာတက္ကသိုလ်၊ တၠပညာပရေင်ပညာ ကေုာံ ညးမကၠောန်ၜိုတ် ဖန်ဇန်လဝ် ပ္ဍဲလပါ် ပရေင်ပညာ (Educators and Teachers) နူကဵု ဒ...&quot;</comment>
      <origin>58414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3376" sha1="clk3b3pu3ye7sogsczebbagwixvz00q" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ်မဒှ် အစာဘာ၊ ပါမောက္ခ၊ အစာတက္ကသိုလ်၊ တၠပညာပရေင်ပညာ ကေုာံ ညးမကၠောန်ၜိုတ် ဖန်ဇန်လဝ် ပ္ဍဲလပါ် ပရေင်ပညာ (Educators and Teachers) နူကဵု ဒေသ ကေုာံ ခေတ်ကာလနာနာ အလုံဂၠးတိ မဒှ်ရ။

== စရင် ပူဂိုလ် မထေက်ကဵု ပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ==
ပူဂိုလ် မထေက်ကဵု စုတ်ဗၠောပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဒးဒှ် ပူဂိုလ် မနွံကဵု တင်စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲအရာပရေင်ပညာတုဲ မပ္တံကဵု-
* '''အစာဘာ ကေုာံ အစာၝောအ်-''' ညးမဗ္တောန်လိက်၊ ညးမကဵုပညာ ကုကောန်ၚာ် ကေုာံ ကွးဘာဂမၠိုင် ပ္ဍဲဘာအခြေခံ။
* '''ပါမောက္ခ ကေုာံ အစာတက္ကသိုလ်-''' တၠပညာ ကေုာံ အစာမဗ္တောန်လိက် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် ကေုာံ ကဝ်လိက်ဂမၠိုင် (ဥပမာ - ပါမောက္ခ ဝင်၊ ပါမောက္ခ သိပ္ပံ)။
* '''တၠပညာ ပရေင်ပညာ (Educational Theorists)-''' ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ်သဘဴဓဝ်၊ သၞောတ်ဝ် ပရေင်ပညာ ကေုာံ နဲကဲဗ္တောန်လိက် ခေတ်တၟိဂမၠိုင်။
* '''ညးမဒက်ပ္တန် ဘာ-''' ညးမခၞံဒက်ပ္တန်လဝ် ဘာဗတောန်လိက်၊ တက္ကသိုလ် ကေုာံ ဂကောံပရေင်ပညာ မပြာကတ်ဂမၠိုင်။
* '''ညးမမင်မွဲ အာဲကၟာဲပညာ-''' ညးမဗ္တောန် လိက်ပတ်၊ အရေဝ်ဘာသာ၊ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ညံင်ဟွံဂွံ ကၠေအ်ကၠက်အာ (ဥပမာ - အစာဘာ လိက်မန်)။

'''တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် -''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ်လောဲသွာဂှ် ပူဂိုလ်မပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်တအ်ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးပါ်ပရးစုတ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍဍုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာသာရပ်ရ။ (ဥပမာ - &quot;ကဏ္ဍ:အစာဘာ မန်&quot;၊ &quot;ကဏ္ဍ:ပါမောက္ခ တက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်&quot;၊ ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ကဏ္ဍ:တၠပညာ ပရေင်ပညာ အမေရိကာန်&quot;)။

{{DEFAULTSORT:အစာဘာဂမၠိုင်}}
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ကမၠောန်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>clk3b3pu3ye7sogsczebbagwixvz00q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12382</id>
    <revision>
      <id>58415</id>
      <timestamp>2026-10-14T05:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox scientist | name              = ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်&lt;br&gt;Jean Piaget | image             = Jean Piaget in Ann Arbor.png | image_size        = 250px | alt               = ဗီုရုပ် ဂျေန် ပဳယာဂျေတ် | caption           = ဂျေန် ပဳယာဂျေတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၈ | birth_date        = ၉ အဝ်ဂေတ်...&quot;</comment>
      <origin>58415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19322" sha1="319y6lguqornm5lsqznfywwglqp022s" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name              = ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်&lt;br&gt;Jean Piaget
| image             = Jean Piaget in Ann Arbor.png
| image_size        = 250px
| alt               = ဗီုရုပ် ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်
| caption           = ဂျေန် ပဳယာဂျေတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၈
| birth_date        = ၉ အဝ်ဂေတ် ၁၈၉၆
| birth_place       = ဍုင် နျူရှာတေဝ် (Neuchâtel)၊ [[ဍုင်သရိတ်သလာန်]]
| death_date        = ၁၆ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၈၀ (အာယုက် ၈၄)
| death_place       = ဍုင် ဂျနဳဗာ (Geneva)၊ [[ဍုင်သရိတ်သလာန်]]
| fields            = [[စိုတ်ဗေဒ]]၊ [[လညာတ်သမ္တီဗေဒ]] (Epistemology)
| alma_mater        = တက္ကသိုလ် နျူရှာတေဝ် (University of Neuchâtel)&lt;br&gt;တက္ကသိုလ် ဂျနဳဗာ (University of Geneva)
| known_for         = သဘဴဓဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် (Theory of cognitive development)&lt;br&gt;Genetic epistemology&lt;br&gt;Constructivism
}}

'''ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်''' ({{lang-en|Jean Piaget}}; /piˈæʒeɪ/; ၉ အဝ်ဂေတ် ၁၈၉၆ – ၁၆ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၈၀) ဝွံ ဒှ်တၠပညာ [[စိုတ်ဗေဒ]] ကေုာံ တၠပညာလ္ၚတ်လညာတ်သမ္တီ (Epistemologist) ဂကူ သွိတ် (Swiss) မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲအရာမလ္ၚတ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်ဂမၠိုင်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ်မဖန်ဗဒှ်လဝ် သဘဴဓဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် (Theory of Cognitive Development) ကေုာံ လညာတ် Genetic Epistemology မဒှ်ရ။ ညးလ္ၚတ်လဝ် ဗီုလဵု ကောန်ၚာ်တအ် ကၠိုဟ်ခၠင် ဂၠးတိ ကေုာံ ဗီုလဵု ဉာဏ်ပညာ ညးတအ် ဇၞော်မောဝ်တိုန် အတိုင်အယုက်ရ။&lt;ref name=&quot;Smith1997&quot;&gt;Smith, L. (1997). ''Jean Piaget: In Memoriam''. British Journal of Psychology. 88 (1): 11–13.&lt;/ref&gt; ပရေင်သုတေသန ညးဝွံ ဒှ်အခြေခံ အဓိက သွက် ပရေင်ပညာခေတ်တၟိ ကေုာံ စိုတ်ဗေဒ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (Developmental psychology) ရ။

== ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ ==
ဂျေန် ပဳယာဂျေတ် ဝွံ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဍုင် နျူရှာတေဝ် (Neuchâtel) မနွံ ပ္ဍဲဒေသ ဍုင်သရိတ်သလာန် မဟီုအရေဝ် ပြင်သစ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၉ အဝ်ဂေတ် ၁၈၉၆ ရ။ အပါညး အာသာ ပဳယာဂျေတ် (Arthur Piaget) ဂှ် ဒှ်ပါမောက္ခ လိက်ပတ်ခေတ်လဒေါဝ် တက္ကသိုလ် နျူရှာတေဝ် တုဲ မိညး ရေဗက္ကာ ဂျက်ဆောန် (Rebecca Jackson) ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မနွံကဵု စိုတ်ဓါတ် စဳစောန် သီုကြံင်မ္ၚိုဟ်မွဲရ။ 

နူဘဝ ကောန်ၚာ်ဍောတ်တ်ဂှ်ဟေင် ပဳယာဂျေတ် စိုတ်ထတ် ပ္ဍဲအရာ သဘာဝဗေဒ ကေုာံ တိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ရ။ အခိင်ညးကလိဂွံ အာယုက် ၁၁ သၞာံဂှ် ညးချူပ္တိတ်လဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု စာင်ဍာ် (Albino sparrow) မွဲပိုဒ် မဒှ်လိက်ပရေင် သိပ္ပံ ပထမအိုတ် ညးမချူလဝ်ရ။ ညးတိုန်လ္ၚတ် ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် နျူရှာတေဝ် တုဲ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ဒံက်တာ (Ph.D.) ပ္ဍဲဘာသာ သတ္တဗေဒ (Zoology) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၈ ရ။ လက္ကရဴဂှ် ညးပြံင်လှာဲ စိုတ်ထတ်အာ လပါ် စိုတ်ဗေဒ ကေုာံ ဒဿနိကဗေဒရ။&lt;ref name=&quot;Boden1994&quot;&gt;Boden, M. A. (1994). ''Piaget''. London: Fontana Press.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ကမၠောန် ကိုပ်ကၠာ ==
ကြဴနူ မကလိဂွံ တဆိပ်ကြာဒံက်တာတုဲ ပဳယာဂျေတ် ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဍုင် ဂျနဳဗာ ကေုာံ ဍုင်ပဴရစ် (Paris) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စိုတ်ဗေဒရ။ ပ္ဍဲဍုင်ပဴရစ်ဂှ် ညးလုပ်ကၠောန်ကမၠောန် သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် စမ်ၜတ် လညာတ်ဉာဏ် (Intelligence test) ဇရေင် အဲဖရက် ဗဳနဳ (Alfred Binet) မဒှ်မၞိဟ် မခၞံဗဒှ် သၞောတ်စမ်ၜတ် IQ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ 

ပ္ဍဲအခိင်မကၠောန်ကမၠောန်ဏအ်ဂှ် ပဳယာဂျေတ် သမ္တီဒး ဒဒှ်ရ ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် သှ်ဒး ယောင်ယာဒၟံင် တုပ်ပ်ရ။ ညးစိုတ်ဟွံလုပ်စ ပ္ဍဲအရာ ကောန်ၚာ်တအ် သှ်ဒး ဟွံသေင်မ္ဂး သှ်ဗၠေတ်၊ ဆဂး ညးစိုတ်လုပ်စ ပ္ဍဲလညာတ် ကေုာံ နဲကဲ ဗီုလဵု ကောန်ၚာ်တအ် မချပ်ဂၠာဲသွဟ်ဂှ်ရ။ ညးညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ လညာတ် ကောန်ၚာ် ကဵု မၞိဟ်ဇၞော်တအ်ဂှ် ဟွံတုပ် ရေင်သကအ် သက်က်ရ။

== သဘဴဓဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် ==
အရာမပြာကတ်အိုတ် သွက် ဂျေန် ပဳယာဂျေတ် ဂှ် &quot;သဘဴဓဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ်&quot; (Theory of Cognitive Development) ရ။ ညးပတှ်ေကေတ် ကောန်ၚာ်တအ်ဝွံ ဒှ် &quot;တၠပညာသိပ္ပံ ဍောတ်တ်&quot; (Little scientists) မဂၠာဲလ္ၚတ်၊ စမ်ၜတ် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ်လညာတ် နူကဵု ဂၠးတိ မပွဳပွူ ညးတအ်ရ။ 

ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဉာဏ်ပညာဝွံ ဟွံသေင် ဆပွမဗပေင်စုတ် တင်ဂရင်ဗ္တီ ပ္ဍဲက္ဍဟ်၊ ဆဂး ဍေဟ်ဒှ် ပွမပြံင်လှာဲ သၞောတ်ဝ် လညာတ် အတိုင်အယုက်မဇၞော်တိုန်ရ။ ပဳယာဂျေတ် ပါ်လဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ်ဏအ် နကဵု အဆံင် အဓိက (၄) သာ်ရ။&lt;ref name=&quot;Piaget1952&quot;&gt;Piaget, J. (1952). ''The Origins of Intelligence in Children''. New York: International Universities Press.&lt;/ref&gt;

== အဆံင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ၄ သာ် ==
ပဳယာဂျေတ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ကောန်ၚာ် ဇၟာပ်ဇၟာပ်တၠ ဒးတတ်ကၠောအ် အဆံင် (၄) သာ်ဝွံ နကဵု လၟေင်လၟေင်တုဲ၊ ဟွံမာန် ကၠောအ်ထောအ် အဆံင်မွဲမွဲရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ သဘဴဓဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် ပဳယာဂျေတ် (Piaget's Stages of Cognitive Development)
|-
! အဆံင်
! အယုက်
! လက္ခဏာ ကေုာံ အစောမ်စရာဲ
|-
| '''၁။ အဆံင် အာရီု-ကာယ'''&lt;br&gt;(Sensorimotor Stage)
| သၠးဂၠံဂဝ် - ၂ သၞာံ
| ကောန်ၚာ် လ္ၚတ်ဂၠးတိ နကဵု အာရီု (ညာတ်၊ မိင်) ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် (ရပ်၊ ၚေက်)။ ကၠိုဟ်ခၠင်ကၠုင် ဒဒှ်ရ ဝတ္ထုတအ် ၜိုန်ရ ဟွံညာတ် နကဵုမတ်ကီုလေဝ် ဆက်နွံဒၟံင် (Object permanence) ရ။
|-
| '''၂။ အဆံင် ကိုပ်ကၠာ-ချပ်'''&lt;br&gt;(Preoperational Stage)
| ၂ - ၇ သၞာံ
| စကာကၠုင် အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ရုပ်သင်္ကေတ သွက်ဂွံ စၞးဝတ္ထု။ ချပ်ဂၠေအ် ကေုာံ ဟွံမာန်ညာတ်ကေတ် လညာတ် ညးတၞဟ် (Egocentrism)။
|-
| '''၃။ အဆံင် ချပ်-ကောန်ကရေတ်'''&lt;br&gt;(Concrete Operational Stage)
| ၇ - ၁၁ သၞာံ
| စချပ် နကဵု လညာတ်ယုတ္တိ (Logical thinking) ပ္ဍဲအရာမဆေင်ကဵု ဝတ္ထု ဇေတ်တ်။ ကၠိုဟ်ခၠင် သဘဴဓဝ် မင်မွဲ (Conservation) (ဥပမာ - ဍာ် ပြံင်စုတ် ခေါက်တၞဟ်လေဝ် လၟိဟ်တုပ်)။
|-
| '''၄။ အဆံင် ချပ်-ဍိုက်ပေင်'''&lt;br&gt;(Formal Operational Stage)
| ၁၁ သၞာံ - အယုက်ဇၞော်
| မာန်ချပ် နကဵု လညာတ်စိတ္တဇ (Abstract concepts) ကေုာံ ပရေင်စမ်ၜတ် ယုတ္တိဇၞော်ဇၞော်။ မာန်ချပ် ဗီုလဵု ဂွံသှ်ပြသၞာ နကဵု နဲကဲသိပ္ပံ။
|}

== အဓိက လညာတ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲသဘဴဓဝ် ==
သွက်ဂွံ သောင်ကလး ဗီုလဵု ကောန်ၚာ်တအ် ကၠိုဟ်ခၠင် ပရူပရာတၟိတၟိဂှ် ပဳယာဂျေတ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ဝေါဟာရ အဓိက ၄ သာ်-

* '''သကဳမာ (Schema):''' ဒှ်ဗလံက် (Block) လညာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ်ဝ်မသီဂိုင်လဝ် တင်ဂရင်ဗ္တီ ပ္ဍဲက္ဍဟ်။ ဍေဟ်ဒှ် ဗီုပြင် ကောန်ၚာ်မွဲ မကၠိုဟ်လဝ် ဂၠးတိရ။
* '''အသိမိလေရှေန် (Assimilation - ပွမပၠုပ်စုတ်):''' ပွမကေတ် တင်ဂရင်ဗ္တီတၟိ တုဲ ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲကဵု &quot;သကဳမာ&quot; မနွံဒၟံင်တြေံဂှ်ရ။
* '''အကောမ်မဝ်ဒေရှေန် (Accommodation - ပွမပြံင်လှာဲ):''' ပွမပြံင်လှာဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဖန်ဗဒှ် &quot;သကဳမာ&quot; တၟိ သွက်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု တင်ဂရင်ဗ္တီတၟိဂှ်ရ။
* '''အဳကွဳလဳဗရေရှေန် (Equilibration - ပွမသၟဟ်ပညဳ):''' ပွမဂၠာဲ တင်သၟဟ်အကြာ ပွမပၠုပ်စုတ် ကေုာံ ပွမပြံင်လှာဲ ညံင်လညာတ် ဂွံဇၞော်မောဝ်တိုန်ရ။&lt;ref name=&quot;Wadsworth2004&quot;&gt;Wadsworth, B. J. (2004). ''Piaget's Theory of Cognitive and Affective Development: Foundations of Constructivism''. Longman.&lt;/ref&gt;

== လညာတ်သမ္တီ ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ်ပရေင်ပညာ ==
ပဳယာဂျေတ် ကော်စ လညာတ်ညး ဒဒှ်ရ &quot;Genetic Epistemology&quot; ရ။ Epistemology ဂှ် ဒှ်လ္ၚတ် ပရူ &quot;ပညာ&quot; (Knowledge) တုဲ Genetic ဂှ် ဆေင်ကဵု တမ်မူလ ရ။ လညာတ်ညးဝွံ ထံက်ပင်လဝ် သဘဴဓဝ် '''Constructivism''' (ပွမခၞံဗဒှ်လညာတ်) ပ္ဍဲ ပရေင်ပညာ ရ။ လညာတ်ဏအ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ကွးဘာတအ်ဂှ် ဟွံသေင် ဆမၞိဟ်မဒုင်ကေတ် ပညာ နူအစာ သၟး၊ ဆဂး ညးတအ် ဒးဖန်ဗဒှ် လညာတ် ဇကုကဵုဇကု နကဵု ပရေင်ဆဵုဂဗ ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင်ရ။

== ဝင်ဘဝသ္ၚိကၟိန် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၃ ဂှ် ပဳယာဂျေတ် ထပ်တဲ ကု ဗလင်တိုင်း ချာတဳနဳ (Valentine Châtenay) ရ။ ညးတအ် ကလိဂွံ ကောန် ၃ တၠ မဟိမု ဂျက်ကလိန် (Jacqueline)၊ လူသဳယေန် (Lucienne) ကေုာံ လောရင့် (Laurent) ရ。 ပဳယာဂျေတ် စမ်ၜတ် ကေုာံ လ္ၚတ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ညးပိတၠဏအ် နူအခိင်ဍောတ်တ်တုဲ ဒှ်ကၠုင် အခြေခံ သွက် သဘဴဓဝ် ညး အဓိကရ။

== လက္ကရဴဘဝ ကေုာံ စုတိ ==
ပ္ဍဲအခိင် လက္ကရဴ ဘဝညးဂှ် ပဳယာဂျေတ် လုပ်ကၠောန် နဒဒှ် ပါမောက္ခ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ဂျနဳဗာ၊ တက္ကသိုလ် ပဴရစ် ကေုာံ ဒၞာဲတၞဟ်ဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ညးခၞံဗဒှ် မဟာဌာန သုတေသန လညာတ်သမ္တီ ဂၠးကဝ် (International Center for Genetic Epistemology) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၅ တုဲ ဒှ်လဝ် ဒါရိုက်တာ စဵုကဵု လအိတ်အာယုက်ညးရ။ ဂျေန် ပဳယာဂျေတ် စုတိအာ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၆ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၈၀ ပ္ဍဲ ဍုင်ဂျနဳဗာ၊ ဍုင်သရိတ်သလာန် ကာလညးကလိဂွံ အာယုက် ၈၄ သၞာံရ။&lt;ref name=&quot;Vidal1994&quot;&gt;Vidal, F. (1994). ''Piaget Before Piaget''. Harvard University Press.&lt;/ref&gt;

== အာဲကၟာဲ ကေုာံ ပရေင်သြဇာ ==
သြဇာ ဂျေန် ပဳယာဂျေတ် ဝွံ ဇၞော်လောန် ပ္ဍဲဂၠးတိ ပရေင်ပညာ ကေုာံ စိုတ်ဗေဒရ။ ကိုပ်ကၠာ နူညး မဟွံကၠုင်ဏီဂှ် မၞိဟ်တအ် ညာတ်ကေတ် ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ဒှ် မၞိဟ်ဇၞော် မနွံကဵု ဗီုပြင်ဍောတ်တ် ဓဝ်ရ။ ပဳယာဂျေတ် ပြံင်လှာဲထောအ် လညာတ်ဏအ်တုဲ ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ကောန်ၚာ်တအ် လညာတ် ဟွံတုပ် ကုမၞိဟ်ဇၞော်ရ။ 

ၜိုန်ရ လညာတ်ညး ဒးဒုင် ပါ်ပါဲ လပါ်လ္ၚဵု (ဥပမာ - [[လေဝ် ဗဳဂေါတ်သကဳ]] Lev Vygotsky ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် နွံသြဇာ လ္တူ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဉာဏ်) ကီုလေဝ်၊ သၞောတ်ဝ် ပဳယာဂျေတ် ဝွံ ဒှ် အခြေခံ ခိုင်ကၠိုက် သွက် လညာတ် စိုတ်ဗေဒ ခေတ်တၟိ လၟိုန်ရ။

== ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ပတ်ဂမၠိုင် ==
ပဳယာဂျေတ် ချူပ္တိတ်လဝ် လိက်ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ပရေင် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု-
* ''The Language and Thought of the Child'' (၁၉၂၃)
* ''The Moral Judgment of the Child'' (၁၉၃၂)
* ''The Origins of Intelligence in Children'' (၁၉၃၆)
* ''Play, Dreams and Imitation in Childhood'' (၁၉၄၅)
* ''The Psychology of the Child'' (၁၉၆၆ - မချူလဝ် နကဵု ဘာဗေလ် အေန်ဟေဝ်ဒါ Barbel Inhelder)

== နိဿဲ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်
| title     = [[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = သဘဴဓဝ် ကေုာံ လညာတ်
| list1     =
* [[သဘဴဓဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ်|ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive development)]]
* [[လညာတ်သမ္တီဗေဒ ပဳယာဂျေတ်|Genetic epistemology]]
* [[Constructivism (ပရေင်ပညာ)|Constructivism]]
* [[သကဳမာ|Schema]]
* [[Object permanence]]

| group2    = ပြကိုဟ် အဓိက
| list2     =
* ''The Language and Thought of the Child''
* ''The Moral Judgment of the Child''
* ''The Origins of Intelligence in Children''

| group3    = ဂကောံ ကေုာံ ဒၞာဲဒတန်
| list3     =
* [[တက္ကသိုလ် ဂျနဳဗာ]]
* [[International Center for Genetic Epistemology]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပဳယာဂျေတ်, ဂျေန်}}
[[Category:ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်|*]]
[[Category:တၠပညာ စိုတ်ဗေဒဂမၠိုင်]]
[[Category:တၠပညာ ပရေင်ပညာဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ် သရိတ်သလာန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:မၞိဟ်မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၆]]
[[Category:မၞိဟ်မစုတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၀]]</text>
      <sha1>319y6lguqornm5lsqznfywwglqp022s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58422</id>
      <parentid>58415</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ် (Jean Piaget)]] ဇရေင် [[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]]</comment>
      <origin>58415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19322" sha1="319y6lguqornm5lsqznfywwglqp022s" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name              = ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်&lt;br&gt;Jean Piaget
| image             = Jean Piaget in Ann Arbor.png
| image_size        = 250px
| alt               = ဗီုရုပ် ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်
| caption           = ဂျေန် ပဳယာဂျေတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၈
| birth_date        = ၉ အဝ်ဂေတ် ၁၈၉၆
| birth_place       = ဍုင် နျူရှာတေဝ် (Neuchâtel)၊ [[ဍုင်သရိတ်သလာန်]]
| death_date        = ၁၆ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၈၀ (အာယုက် ၈၄)
| death_place       = ဍုင် ဂျနဳဗာ (Geneva)၊ [[ဍုင်သရိတ်သလာန်]]
| fields            = [[စိုတ်ဗေဒ]]၊ [[လညာတ်သမ္တီဗေဒ]] (Epistemology)
| alma_mater        = တက္ကသိုလ် နျူရှာတေဝ် (University of Neuchâtel)&lt;br&gt;တက္ကသိုလ် ဂျနဳဗာ (University of Geneva)
| known_for         = သဘဴဓဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် (Theory of cognitive development)&lt;br&gt;Genetic epistemology&lt;br&gt;Constructivism
}}

'''ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်''' ({{lang-en|Jean Piaget}}; /piˈæʒeɪ/; ၉ အဝ်ဂေတ် ၁၈၉၆ – ၁၆ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၈၀) ဝွံ ဒှ်တၠပညာ [[စိုတ်ဗေဒ]] ကေုာံ တၠပညာလ္ၚတ်လညာတ်သမ္တီ (Epistemologist) ဂကူ သွိတ် (Swiss) မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲအရာမလ္ၚတ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်ဂမၠိုင်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ်မဖန်ဗဒှ်လဝ် သဘဴဓဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် (Theory of Cognitive Development) ကေုာံ လညာတ် Genetic Epistemology မဒှ်ရ။ ညးလ္ၚတ်လဝ် ဗီုလဵု ကောန်ၚာ်တအ် ကၠိုဟ်ခၠင် ဂၠးတိ ကေုာံ ဗီုလဵု ဉာဏ်ပညာ ညးတအ် ဇၞော်မောဝ်တိုန် အတိုင်အယုက်ရ။&lt;ref name=&quot;Smith1997&quot;&gt;Smith, L. (1997). ''Jean Piaget: In Memoriam''. British Journal of Psychology. 88 (1): 11–13.&lt;/ref&gt; ပရေင်သုတေသန ညးဝွံ ဒှ်အခြေခံ အဓိက သွက် ပရေင်ပညာခေတ်တၟိ ကေုာံ စိုတ်ဗေဒ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (Developmental psychology) ရ။

== ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ ==
ဂျေန် ပဳယာဂျေတ် ဝွံ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဍုင် နျူရှာတေဝ် (Neuchâtel) မနွံ ပ္ဍဲဒေသ ဍုင်သရိတ်သလာန် မဟီုအရေဝ် ပြင်သစ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၉ အဝ်ဂေတ် ၁၈၉၆ ရ။ အပါညး အာသာ ပဳယာဂျေတ် (Arthur Piaget) ဂှ် ဒှ်ပါမောက္ခ လိက်ပတ်ခေတ်လဒေါဝ် တက္ကသိုလ် နျူရှာတေဝ် တုဲ မိညး ရေဗက္ကာ ဂျက်ဆောန် (Rebecca Jackson) ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မနွံကဵု စိုတ်ဓါတ် စဳစောန် သီုကြံင်မ္ၚိုဟ်မွဲရ။ 

နူဘဝ ကောန်ၚာ်ဍောတ်တ်ဂှ်ဟေင် ပဳယာဂျေတ် စိုတ်ထတ် ပ္ဍဲအရာ သဘာဝဗေဒ ကေုာံ တိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ရ။ အခိင်ညးကလိဂွံ အာယုက် ၁၁ သၞာံဂှ် ညးချူပ္တိတ်လဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု စာင်ဍာ် (Albino sparrow) မွဲပိုဒ် မဒှ်လိက်ပရေင် သိပ္ပံ ပထမအိုတ် ညးမချူလဝ်ရ။ ညးတိုန်လ္ၚတ် ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် နျူရှာတေဝ် တုဲ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ဒံက်တာ (Ph.D.) ပ္ဍဲဘာသာ သတ္တဗေဒ (Zoology) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၈ ရ။ လက္ကရဴဂှ် ညးပြံင်လှာဲ စိုတ်ထတ်အာ လပါ် စိုတ်ဗေဒ ကေုာံ ဒဿနိကဗေဒရ။&lt;ref name=&quot;Boden1994&quot;&gt;Boden, M. A. (1994). ''Piaget''. London: Fontana Press.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ကမၠောန် ကိုပ်ကၠာ ==
ကြဴနူ မကလိဂွံ တဆိပ်ကြာဒံက်တာတုဲ ပဳယာဂျေတ် ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဍုင် ဂျနဳဗာ ကေုာံ ဍုင်ပဴရစ် (Paris) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စိုတ်ဗေဒရ။ ပ္ဍဲဍုင်ပဴရစ်ဂှ် ညးလုပ်ကၠောန်ကမၠောန် သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် စမ်ၜတ် လညာတ်ဉာဏ် (Intelligence test) ဇရေင် အဲဖရက် ဗဳနဳ (Alfred Binet) မဒှ်မၞိဟ် မခၞံဗဒှ် သၞောတ်စမ်ၜတ် IQ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ 

ပ္ဍဲအခိင်မကၠောန်ကမၠောန်ဏအ်ဂှ် ပဳယာဂျေတ် သမ္တီဒး ဒဒှ်ရ ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် သှ်ဒး ယောင်ယာဒၟံင် တုပ်ပ်ရ။ ညးစိုတ်ဟွံလုပ်စ ပ္ဍဲအရာ ကောန်ၚာ်တအ် သှ်ဒး ဟွံသေင်မ္ဂး သှ်ဗၠေတ်၊ ဆဂး ညးစိုတ်လုပ်စ ပ္ဍဲလညာတ် ကေုာံ နဲကဲ ဗီုလဵု ကောန်ၚာ်တအ် မချပ်ဂၠာဲသွဟ်ဂှ်ရ။ ညးညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ လညာတ် ကောန်ၚာ် ကဵု မၞိဟ်ဇၞော်တအ်ဂှ် ဟွံတုပ် ရေင်သကအ် သက်က်ရ။

== သဘဴဓဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် ==
အရာမပြာကတ်အိုတ် သွက် ဂျေန် ပဳယာဂျေတ် ဂှ် &quot;သဘဴဓဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ်&quot; (Theory of Cognitive Development) ရ။ ညးပတှ်ေကေတ် ကောန်ၚာ်တအ်ဝွံ ဒှ် &quot;တၠပညာသိပ္ပံ ဍောတ်တ်&quot; (Little scientists) မဂၠာဲလ္ၚတ်၊ စမ်ၜတ် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ်လညာတ် နူကဵု ဂၠးတိ မပွဳပွူ ညးတအ်ရ။ 

ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဉာဏ်ပညာဝွံ ဟွံသေင် ဆပွမဗပေင်စုတ် တင်ဂရင်ဗ္တီ ပ္ဍဲက္ဍဟ်၊ ဆဂး ဍေဟ်ဒှ် ပွမပြံင်လှာဲ သၞောတ်ဝ် လညာတ် အတိုင်အယုက်မဇၞော်တိုန်ရ။ ပဳယာဂျေတ် ပါ်လဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ်ဏအ် နကဵု အဆံင် အဓိက (၄) သာ်ရ။&lt;ref name=&quot;Piaget1952&quot;&gt;Piaget, J. (1952). ''The Origins of Intelligence in Children''. New York: International Universities Press.&lt;/ref&gt;

== အဆံင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ၄ သာ် ==
ပဳယာဂျေတ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ကောန်ၚာ် ဇၟာပ်ဇၟာပ်တၠ ဒးတတ်ကၠောအ် အဆံင် (၄) သာ်ဝွံ နကဵု လၟေင်လၟေင်တုဲ၊ ဟွံမာန် ကၠောအ်ထောအ် အဆံင်မွဲမွဲရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ သဘဴဓဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် ပဳယာဂျေတ် (Piaget's Stages of Cognitive Development)
|-
! အဆံင်
! အယုက်
! လက္ခဏာ ကေုာံ အစောမ်စရာဲ
|-
| '''၁။ အဆံင် အာရီု-ကာယ'''&lt;br&gt;(Sensorimotor Stage)
| သၠးဂၠံဂဝ် - ၂ သၞာံ
| ကောန်ၚာ် လ္ၚတ်ဂၠးတိ နကဵု အာရီု (ညာတ်၊ မိင်) ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် (ရပ်၊ ၚေက်)။ ကၠိုဟ်ခၠင်ကၠုင် ဒဒှ်ရ ဝတ္ထုတအ် ၜိုန်ရ ဟွံညာတ် နကဵုမတ်ကီုလေဝ် ဆက်နွံဒၟံင် (Object permanence) ရ။
|-
| '''၂။ အဆံင် ကိုပ်ကၠာ-ချပ်'''&lt;br&gt;(Preoperational Stage)
| ၂ - ၇ သၞာံ
| စကာကၠုင် အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ရုပ်သင်္ကေတ သွက်ဂွံ စၞးဝတ္ထု။ ချပ်ဂၠေအ် ကေုာံ ဟွံမာန်ညာတ်ကေတ် လညာတ် ညးတၞဟ် (Egocentrism)။
|-
| '''၃။ အဆံင် ချပ်-ကောန်ကရေတ်'''&lt;br&gt;(Concrete Operational Stage)
| ၇ - ၁၁ သၞာံ
| စချပ် နကဵု လညာတ်ယုတ္တိ (Logical thinking) ပ္ဍဲအရာမဆေင်ကဵု ဝတ္ထု ဇေတ်တ်။ ကၠိုဟ်ခၠင် သဘဴဓဝ် မင်မွဲ (Conservation) (ဥပမာ - ဍာ် ပြံင်စုတ် ခေါက်တၞဟ်လေဝ် လၟိဟ်တုပ်)။
|-
| '''၄။ အဆံင် ချပ်-ဍိုက်ပေင်'''&lt;br&gt;(Formal Operational Stage)
| ၁၁ သၞာံ - အယုက်ဇၞော်
| မာန်ချပ် နကဵု လညာတ်စိတ္တဇ (Abstract concepts) ကေုာံ ပရေင်စမ်ၜတ် ယုတ္တိဇၞော်ဇၞော်။ မာန်ချပ် ဗီုလဵု ဂွံသှ်ပြသၞာ နကဵု နဲကဲသိပ္ပံ။
|}

== အဓိက လညာတ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲသဘဴဓဝ် ==
သွက်ဂွံ သောင်ကလး ဗီုလဵု ကောန်ၚာ်တအ် ကၠိုဟ်ခၠင် ပရူပရာတၟိတၟိဂှ် ပဳယာဂျေတ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ဝေါဟာရ အဓိက ၄ သာ်-

* '''သကဳမာ (Schema):''' ဒှ်ဗလံက် (Block) လညာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ်ဝ်မသီဂိုင်လဝ် တင်ဂရင်ဗ္တီ ပ္ဍဲက္ဍဟ်။ ဍေဟ်ဒှ် ဗီုပြင် ကောန်ၚာ်မွဲ မကၠိုဟ်လဝ် ဂၠးတိရ။
* '''အသိမိလေရှေန် (Assimilation - ပွမပၠုပ်စုတ်):''' ပွမကေတ် တင်ဂရင်ဗ္တီတၟိ တုဲ ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲကဵု &quot;သကဳမာ&quot; မနွံဒၟံင်တြေံဂှ်ရ။
* '''အကောမ်မဝ်ဒေရှေန် (Accommodation - ပွမပြံင်လှာဲ):''' ပွမပြံင်လှာဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဖန်ဗဒှ် &quot;သကဳမာ&quot; တၟိ သွက်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု တင်ဂရင်ဗ္တီတၟိဂှ်ရ။
* '''အဳကွဳလဳဗရေရှေန် (Equilibration - ပွမသၟဟ်ပညဳ):''' ပွမဂၠာဲ တင်သၟဟ်အကြာ ပွမပၠုပ်စုတ် ကေုာံ ပွမပြံင်လှာဲ ညံင်လညာတ် ဂွံဇၞော်မောဝ်တိုန်ရ။&lt;ref name=&quot;Wadsworth2004&quot;&gt;Wadsworth, B. J. (2004). ''Piaget's Theory of Cognitive and Affective Development: Foundations of Constructivism''. Longman.&lt;/ref&gt;

== လညာတ်သမ္တီ ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ်ပရေင်ပညာ ==
ပဳယာဂျေတ် ကော်စ လညာတ်ညး ဒဒှ်ရ &quot;Genetic Epistemology&quot; ရ။ Epistemology ဂှ် ဒှ်လ္ၚတ် ပရူ &quot;ပညာ&quot; (Knowledge) တုဲ Genetic ဂှ် ဆေင်ကဵု တမ်မူလ ရ။ လညာတ်ညးဝွံ ထံက်ပင်လဝ် သဘဴဓဝ် '''Constructivism''' (ပွမခၞံဗဒှ်လညာတ်) ပ္ဍဲ ပရေင်ပညာ ရ။ လညာတ်ဏအ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ကွးဘာတအ်ဂှ် ဟွံသေင် ဆမၞိဟ်မဒုင်ကေတ် ပညာ နူအစာ သၟး၊ ဆဂး ညးတအ် ဒးဖန်ဗဒှ် လညာတ် ဇကုကဵုဇကု နကဵု ပရေင်ဆဵုဂဗ ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင်ရ။

== ဝင်ဘဝသ္ၚိကၟိန် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၃ ဂှ် ပဳယာဂျေတ် ထပ်တဲ ကု ဗလင်တိုင်း ချာတဳနဳ (Valentine Châtenay) ရ။ ညးတအ် ကလိဂွံ ကောန် ၃ တၠ မဟိမု ဂျက်ကလိန် (Jacqueline)၊ လူသဳယေန် (Lucienne) ကေုာံ လောရင့် (Laurent) ရ。 ပဳယာဂျေတ် စမ်ၜတ် ကေုာံ လ္ၚတ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ညးပိတၠဏအ် နူအခိင်ဍောတ်တ်တုဲ ဒှ်ကၠုင် အခြေခံ သွက် သဘဴဓဝ် ညး အဓိကရ။

== လက္ကရဴဘဝ ကေုာံ စုတိ ==
ပ္ဍဲအခိင် လက္ကရဴ ဘဝညးဂှ် ပဳယာဂျေတ် လုပ်ကၠောန် နဒဒှ် ပါမောက္ခ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ဂျနဳဗာ၊ တက္ကသိုလ် ပဴရစ် ကေုာံ ဒၞာဲတၞဟ်ဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ညးခၞံဗဒှ် မဟာဌာန သုတေသန လညာတ်သမ္တီ ဂၠးကဝ် (International Center for Genetic Epistemology) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၅ တုဲ ဒှ်လဝ် ဒါရိုက်တာ စဵုကဵု လအိတ်အာယုက်ညးရ။ ဂျေန် ပဳယာဂျေတ် စုတိအာ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၆ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၈၀ ပ္ဍဲ ဍုင်ဂျနဳဗာ၊ ဍုင်သရိတ်သလာန် ကာလညးကလိဂွံ အာယုက် ၈၄ သၞာံရ။&lt;ref name=&quot;Vidal1994&quot;&gt;Vidal, F. (1994). ''Piaget Before Piaget''. Harvard University Press.&lt;/ref&gt;

== အာဲကၟာဲ ကေုာံ ပရေင်သြဇာ ==
သြဇာ ဂျေန် ပဳယာဂျေတ် ဝွံ ဇၞော်လောန် ပ္ဍဲဂၠးတိ ပရေင်ပညာ ကေုာံ စိုတ်ဗေဒရ။ ကိုပ်ကၠာ နူညး မဟွံကၠုင်ဏီဂှ် မၞိဟ်တအ် ညာတ်ကေတ် ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ဒှ် မၞိဟ်ဇၞော် မနွံကဵု ဗီုပြင်ဍောတ်တ် ဓဝ်ရ။ ပဳယာဂျေတ် ပြံင်လှာဲထောအ် လညာတ်ဏအ်တုဲ ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ကောန်ၚာ်တအ် လညာတ် ဟွံတုပ် ကုမၞိဟ်ဇၞော်ရ။ 

ၜိုန်ရ လညာတ်ညး ဒးဒုင် ပါ်ပါဲ လပါ်လ္ၚဵု (ဥပမာ - [[လေဝ် ဗဳဂေါတ်သကဳ]] Lev Vygotsky ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် နွံသြဇာ လ္တူ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဉာဏ်) ကီုလေဝ်၊ သၞောတ်ဝ် ပဳယာဂျေတ် ဝွံ ဒှ် အခြေခံ ခိုင်ကၠိုက် သွက် လညာတ် စိုတ်ဗေဒ ခေတ်တၟိ လၟိုန်ရ။

== ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ပတ်ဂမၠိုင် ==
ပဳယာဂျေတ် ချူပ္တိတ်လဝ် လိက်ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ပရေင် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု-
* ''The Language and Thought of the Child'' (၁၉၂၃)
* ''The Moral Judgment of the Child'' (၁၉၃၂)
* ''The Origins of Intelligence in Children'' (၁၉၃၆)
* ''Play, Dreams and Imitation in Childhood'' (၁၉၄၅)
* ''The Psychology of the Child'' (၁၉၆၆ - မချူလဝ် နကဵု ဘာဗေလ် အေန်ဟေဝ်ဒါ Barbel Inhelder)

== နိဿဲ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်
| title     = [[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = သဘဴဓဝ် ကေုာံ လညာတ်
| list1     =
* [[သဘဴဓဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ်|ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive development)]]
* [[လညာတ်သမ္တီဗေဒ ပဳယာဂျေတ်|Genetic epistemology]]
* [[Constructivism (ပရေင်ပညာ)|Constructivism]]
* [[သကဳမာ|Schema]]
* [[Object permanence]]

| group2    = ပြကိုဟ် အဓိက
| list2     =
* ''The Language and Thought of the Child''
* ''The Moral Judgment of the Child''
* ''The Origins of Intelligence in Children''

| group3    = ဂကောံ ကေုာံ ဒၞာဲဒတန်
| list3     =
* [[တက္ကသိုလ် ဂျနဳဗာ]]
* [[International Center for Genetic Epistemology]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပဳယာဂျေတ်, ဂျေန်}}
[[Category:ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်|*]]
[[Category:တၠပညာ စိုတ်ဗေဒဂမၠိုင်]]
[[Category:တၠပညာ ပရေင်ပညာဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ် သရိတ်သလာန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:မၞိဟ်မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၆]]
[[Category:မၞိဟ်မစုတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၀]]</text>
      <sha1>319y6lguqornm5lsqznfywwglqp022s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58456</id>
      <parentid>58422</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19322" sha1="gurzq02talkhf02rhxa3qh6ualhr05c" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name              = ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်&lt;br&gt;Jean Piaget
| image             = Jean Piaget in Ann Arbor.png
| image_size        = 250px
| alt               = ဗီုရုပ် ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်
| caption           = ဂျေန် ပဳယာဂျေတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၈
| birth_date        = ၉ အဝ်ဂေတ် ၁၈၉၆
| birth_place       = ဍုင် နျူရှာတေဝ် (Neuchâtel)၊ [[ဍုင်သရိတ်သလာန်]]
| death_date        = ၁၆ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၈၀ (အာယုက် ၈၄)
| death_place       = ဍုင် ဂျနဳဗာ (Geneva)၊ [[ဍုင်သရိတ်သလာန်]]
| fields            = [[ပညာစိုတ်]]၊ [[လညာတ်သမ္တီဗေဒ]] (Epistemology)
| alma_mater        = တက္ကသိုလ် နျူရှာတေဝ် (University of Neuchâtel)&lt;br&gt;တက္ကသိုလ် ဂျနဳဗာ (University of Geneva)
| known_for         = သဘဴဓဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် (Theory of cognitive development)&lt;br&gt;Genetic epistemology&lt;br&gt;Constructivism
}}

'''ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်''' ({{lang-en|Jean Piaget}}; /piˈæʒeɪ/; ၉ အဝ်ဂေတ် ၁၈၉၆ – ၁၆ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၈၀) ဝွံ ဒှ်တၠပညာ [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ တၠပညာလ္ၚတ်လညာတ်သမ္တီ (Epistemologist) ဂကူ သွိတ် (Swiss) မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲအရာမလ္ၚတ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်ဂမၠိုင်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ်မဖန်ဗဒှ်လဝ် သဘဴဓဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် (Theory of Cognitive Development) ကေုာံ လညာတ် Genetic Epistemology မဒှ်ရ။ ညးလ္ၚတ်လဝ် ဗီုလဵု ကောန်ၚာ်တအ် ကၠိုဟ်ခၠင် ဂၠးတိ ကေုာံ ဗီုလဵု ဉာဏ်ပညာ ညးတအ် ဇၞော်မောဝ်တိုန် အတိုင်အယုက်ရ။&lt;ref name=&quot;Smith1997&quot;&gt;Smith, L. (1997). ''Jean Piaget: In Memoriam''. British Journal of Psychology. 88 (1): 11–13.&lt;/ref&gt; ပရေင်သုတေသန ညးဝွံ ဒှ်အခြေခံ အဓိက သွက် ပရေင်ပညာခေတ်တၟိ ကေုာံ ပညာစိုတ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (Developmental psychology) ရ။

== ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ ==
ဂျေန် ပဳယာဂျေတ် ဝွံ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဍုင် နျူရှာတေဝ် (Neuchâtel) မနွံ ပ္ဍဲဒေသ ဍုင်သရိတ်သလာန် မဟီုအရေဝ် ပြင်သစ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၉ အဝ်ဂေတ် ၁၈၉၆ ရ။ အပါညး အာသာ ပဳယာဂျေတ် (Arthur Piaget) ဂှ် ဒှ်ပါမောက္ခ လိက်ပတ်ခေတ်လဒေါဝ် တက္ကသိုလ် နျူရှာတေဝ် တုဲ မိညး ရေဗက္ကာ ဂျက်ဆောန် (Rebecca Jackson) ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မနွံကဵု စိုတ်ဓါတ် စဳစောန် သီုကြံင်မ္ၚိုဟ်မွဲရ။ 

နူဘဝ ကောန်ၚာ်ဍောတ်တ်ဂှ်ဟေင် ပဳယာဂျေတ် စိုတ်ထတ် ပ္ဍဲအရာ သဘာဝဗေဒ ကေုာံ တိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ရ။ အခိင်ညးကလိဂွံ အာယုက် ၁၁ သၞာံဂှ် ညးချူပ္တိတ်လဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု စာင်ဍာ် (Albino sparrow) မွဲပိုဒ် မဒှ်လိက်ပရေင် သိပ္ပံ ပထမအိုတ် ညးမချူလဝ်ရ။ ညးတိုန်လ္ၚတ် ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် နျူရှာတေဝ် တုဲ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ဒံက်တာ (Ph.D.) ပ္ဍဲဘာသာ သတ္တဗေဒ (Zoology) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၈ ရ။ လက္ကရဴဂှ် ညးပြံင်လှာဲ စိုတ်ထတ်အာ လပါ် ပညာစိုတ် ကေုာံ ဒဿနိကဗေဒရ။&lt;ref name=&quot;Boden1994&quot;&gt;Boden, M. A. (1994). ''Piaget''. London: Fontana Press.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ကမၠောန် ကိုပ်ကၠာ ==
ကြဴနူ မကလိဂွံ တဆိပ်ကြာဒံက်တာတုဲ ပဳယာဂျေတ် ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဍုင် ဂျနဳဗာ ကေုာံ ဍုင်ပဴရစ် (Paris) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပညာစိုတ်ရ။ ပ္ဍဲဍုင်ပဴရစ်ဂှ် ညးလုပ်ကၠောန်ကမၠောန် သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် စမ်ၜတ် လညာတ်ဉာဏ် (Intelligence test) ဇရေင် အဲဖရက် ဗဳနဳ (Alfred Binet) မဒှ်မၞိဟ် မခၞံဗဒှ် သၞောတ်စမ်ၜတ် IQ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ 

ပ္ဍဲအခိင်မကၠောန်ကမၠောန်ဏအ်ဂှ် ပဳယာဂျေတ် သမ္တီဒး ဒဒှ်ရ ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် သှ်ဒး ယောင်ယာဒၟံင် တုပ်ပ်ရ။ ညးစိုတ်ဟွံလုပ်စ ပ္ဍဲအရာ ကောန်ၚာ်တအ် သှ်ဒး ဟွံသေင်မ္ဂး သှ်ဗၠေတ်၊ ဆဂး ညးစိုတ်လုပ်စ ပ္ဍဲလညာတ် ကေုာံ နဲကဲ ဗီုလဵု ကောန်ၚာ်တအ် မချပ်ဂၠာဲသွဟ်ဂှ်ရ။ ညးညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ လညာတ် ကောန်ၚာ် ကဵု မၞိဟ်ဇၞော်တအ်ဂှ် ဟွံတုပ် ရေင်သကအ် သက်က်ရ။

== သဘဴဓဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် ==
အရာမပြာကတ်အိုတ် သွက် ဂျေန် ပဳယာဂျေတ် ဂှ် &quot;သဘဴဓဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ်&quot; (Theory of Cognitive Development) ရ။ ညးပတှ်ေကေတ် ကောန်ၚာ်တအ်ဝွံ ဒှ် &quot;တၠပညာသိပ္ပံ ဍောတ်တ်&quot; (Little scientists) မဂၠာဲလ္ၚတ်၊ စမ်ၜတ် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ်လညာတ် နူကဵု ဂၠးတိ မပွဳပွူ ညးတအ်ရ။ 

ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဉာဏ်ပညာဝွံ ဟွံသေင် ဆပွမဗပေင်စုတ် တင်ဂရင်ဗ္တီ ပ္ဍဲက္ဍဟ်၊ ဆဂး ဍေဟ်ဒှ် ပွမပြံင်လှာဲ သၞောတ်ဝ် လညာတ် အတိုင်အယုက်မဇၞော်တိုန်ရ။ ပဳယာဂျေတ် ပါ်လဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ်ဏအ် နကဵု အဆံင် အဓိက (၄) သာ်ရ။&lt;ref name=&quot;Piaget1952&quot;&gt;Piaget, J. (1952). ''The Origins of Intelligence in Children''. New York: International Universities Press.&lt;/ref&gt;

== အဆံင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ၄ သာ် ==
ပဳယာဂျေတ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ကောန်ၚာ် ဇၟာပ်ဇၟာပ်တၠ ဒးတတ်ကၠောအ် အဆံင် (၄) သာ်ဝွံ နကဵု လၟေင်လၟေင်တုဲ၊ ဟွံမာန် ကၠောအ်ထောအ် အဆံင်မွဲမွဲရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ သဘဴဓဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် ပဳယာဂျေတ် (Piaget's Stages of Cognitive Development)
|-
! အဆံင်
! အယုက်
! လက္ခဏာ ကေုာံ အစောမ်စရာဲ
|-
| '''၁။ အဆံင် အာရီု-ကာယ'''&lt;br&gt;(Sensorimotor Stage)
| သၠးဂၠံဂဝ် - ၂ သၞာံ
| ကောန်ၚာ် လ္ၚတ်ဂၠးတိ နကဵု အာရီု (ညာတ်၊ မိင်) ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် (ရပ်၊ ၚေက်)။ ကၠိုဟ်ခၠင်ကၠုင် ဒဒှ်ရ ဝတ္ထုတအ် ၜိုန်ရ ဟွံညာတ် နကဵုမတ်ကီုလေဝ် ဆက်နွံဒၟံင် (Object permanence) ရ။
|-
| '''၂။ အဆံင် ကိုပ်ကၠာ-ချပ်'''&lt;br&gt;(Preoperational Stage)
| ၂ - ၇ သၞာံ
| စကာကၠုင် အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ရုပ်သင်္ကေတ သွက်ဂွံ စၞးဝတ္ထု။ ချပ်ဂၠေအ် ကေုာံ ဟွံမာန်ညာတ်ကေတ် လညာတ် ညးတၞဟ် (Egocentrism)။
|-
| '''၃။ အဆံင် ချပ်-ကောန်ကရေတ်'''&lt;br&gt;(Concrete Operational Stage)
| ၇ - ၁၁ သၞာံ
| စချပ် နကဵု လညာတ်ယုတ္တိ (Logical thinking) ပ္ဍဲအရာမဆေင်ကဵု ဝတ္ထု ဇေတ်တ်။ ကၠိုဟ်ခၠင် သဘဴဓဝ် မင်မွဲ (Conservation) (ဥပမာ - ဍာ် ပြံင်စုတ် ခေါက်တၞဟ်လေဝ် လၟိဟ်တုပ်)။
|-
| '''၄။ အဆံင် ချပ်-ဍိုက်ပေင်'''&lt;br&gt;(Formal Operational Stage)
| ၁၁ သၞာံ - အယုက်ဇၞော်
| မာန်ချပ် နကဵု လညာတ်စိတ္တဇ (Abstract concepts) ကေုာံ ပရေင်စမ်ၜတ် ယုတ္တိဇၞော်ဇၞော်။ မာန်ချပ် ဗီုလဵု ဂွံသှ်ပြသၞာ နကဵု နဲကဲသိပ္ပံ။
|}

== အဓိက လညာတ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲသဘဴဓဝ် ==
သွက်ဂွံ သောင်ကလး ဗီုလဵု ကောန်ၚာ်တအ် ကၠိုဟ်ခၠင် ပရူပရာတၟိတၟိဂှ် ပဳယာဂျေတ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ဝေါဟာရ အဓိက ၄ သာ်-

* '''သကဳမာ (Schema):''' ဒှ်ဗလံက် (Block) လညာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ်ဝ်မသီဂိုင်လဝ် တင်ဂရင်ဗ္တီ ပ္ဍဲက္ဍဟ်။ ဍေဟ်ဒှ် ဗီုပြင် ကောန်ၚာ်မွဲ မကၠိုဟ်လဝ် ဂၠးတိရ။
* '''အသိမိလေရှေန် (Assimilation - ပွမပၠုပ်စုတ်):''' ပွမကေတ် တင်ဂရင်ဗ္တီတၟိ တုဲ ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲကဵု &quot;သကဳမာ&quot; မနွံဒၟံင်တြေံဂှ်ရ။
* '''အကောမ်မဝ်ဒေရှေန် (Accommodation - ပွမပြံင်လှာဲ):''' ပွမပြံင်လှာဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဖန်ဗဒှ် &quot;သကဳမာ&quot; တၟိ သွက်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု တင်ဂရင်ဗ္တီတၟိဂှ်ရ။
* '''အဳကွဳလဳဗရေရှေန် (Equilibration - ပွမသၟဟ်ပညဳ):''' ပွမဂၠာဲ တင်သၟဟ်အကြာ ပွမပၠုပ်စုတ် ကေုာံ ပွမပြံင်လှာဲ ညံင်လညာတ် ဂွံဇၞော်မောဝ်တိုန်ရ။&lt;ref name=&quot;Wadsworth2004&quot;&gt;Wadsworth, B. J. (2004). ''Piaget's Theory of Cognitive and Affective Development: Foundations of Constructivism''. Longman.&lt;/ref&gt;

== လညာတ်သမ္တီ ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ်ပရေင်ပညာ ==
ပဳယာဂျေတ် ကော်စ လညာတ်ညး ဒဒှ်ရ &quot;Genetic Epistemology&quot; ရ။ Epistemology ဂှ် ဒှ်လ္ၚတ် ပရူ &quot;ပညာ&quot; (Knowledge) တုဲ Genetic ဂှ် ဆေင်ကဵု တမ်မူလ ရ။ လညာတ်ညးဝွံ ထံက်ပင်လဝ် သဘဴဓဝ် '''Constructivism''' (ပွမခၞံဗဒှ်လညာတ်) ပ္ဍဲ ပရေင်ပညာ ရ။ လညာတ်ဏအ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ကွးဘာတအ်ဂှ် ဟွံသေင် ဆမၞိဟ်မဒုင်ကေတ် ပညာ နူအစာ သၟး၊ ဆဂး ညးတအ် ဒးဖန်ဗဒှ် လညာတ် ဇကုကဵုဇကု နကဵု ပရေင်ဆဵုဂဗ ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင်ရ။

== ဝင်ဘဝသ္ၚိကၟိန် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၃ ဂှ် ပဳယာဂျေတ် ထပ်တဲ ကု ဗလင်တိုင်း ချာတဳနဳ (Valentine Châtenay) ရ။ ညးတအ် ကလိဂွံ ကောန် ၃ တၠ မဟိမု ဂျက်ကလိန် (Jacqueline)၊ လူသဳယေန် (Lucienne) ကေုာံ လောရင့် (Laurent) ရ。 ပဳယာဂျေတ် စမ်ၜတ် ကေုာံ လ္ၚတ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ညးပိတၠဏအ် နူအခိင်ဍောတ်တ်တုဲ ဒှ်ကၠုင် အခြေခံ သွက် သဘဴဓဝ် ညး အဓိကရ။

== လက္ကရဴဘဝ ကေုာံ စုတိ ==
ပ္ဍဲအခိင် လက္ကရဴ ဘဝညးဂှ် ပဳယာဂျေတ် လုပ်ကၠောန် နဒဒှ် ပါမောက္ခ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ဂျနဳဗာ၊ တက္ကသိုလ် ပဴရစ် ကေုာံ ဒၞာဲတၞဟ်ဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ညးခၞံဗဒှ် မဟာဌာန သုတေသန လညာတ်သမ္တီ ဂၠးကဝ် (International Center for Genetic Epistemology) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၅ တုဲ ဒှ်လဝ် ဒါရိုက်တာ စဵုကဵု လအိတ်အာယုက်ညးရ။ ဂျေန် ပဳယာဂျေတ် စုတိအာ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၆ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၈၀ ပ္ဍဲ ဍုင်ဂျနဳဗာ၊ ဍုင်သရိတ်သလာန် ကာလညးကလိဂွံ အာယုက် ၈၄ သၞာံရ။&lt;ref name=&quot;Vidal1994&quot;&gt;Vidal, F. (1994). ''Piaget Before Piaget''. Harvard University Press.&lt;/ref&gt;

== အာဲကၟာဲ ကေုာံ ပရေင်သြဇာ ==
သြဇာ ဂျေန် ပဳယာဂျေတ် ဝွံ ဇၞော်လောန် ပ္ဍဲဂၠးတိ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပညာစိုတ်ရ။ ကိုပ်ကၠာ နူညး မဟွံကၠုင်ဏီဂှ် မၞိဟ်တအ် ညာတ်ကေတ် ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ဒှ် မၞိဟ်ဇၞော် မနွံကဵု ဗီုပြင်ဍောတ်တ် ဓဝ်ရ။ ပဳယာဂျေတ် ပြံင်လှာဲထောအ် လညာတ်ဏအ်တုဲ ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ကောန်ၚာ်တအ် လညာတ် ဟွံတုပ် ကုမၞိဟ်ဇၞော်ရ။ 

ၜိုန်ရ လညာတ်ညး ဒးဒုင် ပါ်ပါဲ လပါ်လ္ၚဵု (ဥပမာ - [[လေဝ် ဗဳဂေါတ်သကဳ]] Lev Vygotsky ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် နွံသြဇာ လ္တူ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဉာဏ်) ကီုလေဝ်၊ သၞောတ်ဝ် ပဳယာဂျေတ် ဝွံ ဒှ် အခြေခံ ခိုင်ကၠိုက် သွက် လညာတ် ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ လၟိုန်ရ။

== ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ပတ်ဂမၠိုင် ==
ပဳယာဂျေတ် ချူပ္တိတ်လဝ် လိက်ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ပရေင် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု-
* ''The Language and Thought of the Child'' (၁၉၂၃)
* ''The Moral Judgment of the Child'' (၁၉၃၂)
* ''The Origins of Intelligence in Children'' (၁၉၃၆)
* ''Play, Dreams and Imitation in Childhood'' (၁၉၄၅)
* ''The Psychology of the Child'' (၁၉၆၆ - မချူလဝ် နကဵု ဘာဗေလ် အေန်ဟေဝ်ဒါ Barbel Inhelder)

== နိဿဲ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်
| title     = [[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = သဘဴဓဝ် ကေုာံ လညာတ်
| list1     =
* [[သဘဴဓဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ်|ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive development)]]
* [[လညာတ်သမ္တီဗေဒ ပဳယာဂျေတ်|Genetic epistemology]]
* [[Constructivism (ပရေင်ပညာ)|Constructivism]]
* [[သကဳမာ|Schema]]
* [[Object permanence]]

| group2    = ပြကိုဟ် အဓိက
| list2     =
* ''The Language and Thought of the Child''
* ''The Moral Judgment of the Child''
* ''The Origins of Intelligence in Children''

| group3    = ဂကောံ ကေုာံ ဒၞာဲဒတန်
| list3     =
* [[တက္ကသိုလ် ဂျနဳဗာ]]
* [[International Center for Genetic Epistemology]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပဳယာဂျေတ်, ဂျေန်}}
[[Category:ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်|*]]
[[Category:တၠပညာ ပညာစိုတ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:တၠပညာ ပရေင်ပညာဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ် သရိတ်သလာန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:မၞိဟ်မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၆]]
[[Category:မၞိဟ်မစုတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၀]]</text>
      <sha1>gurzq02talkhf02rhxa3qh6ualhr05c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12383</id>
    <revision>
      <id>58416</id>
      <timestamp>2026-10-14T05:54:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဝင်ဘဝ၊ လညာတ်တဳအဝ်ရဳ၊ လိက်ပြကိုဟ် ကေုာံ အာဲကၟာဲ တၠပညာစိုတ်ပညာ (Psychologist) ဂကူဆွိဇြာလာန် '''ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်''' (Jean Piaget) (၁၈၉၆-၁၉၈၀) မဒှ်ရ။ ညး...&quot;</comment>
      <origin>58416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4314" sha1="4bc7zovae3jr8wplci6nnw8a9ukr1b2" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဝင်ဘဝ၊ လညာတ်တဳအဝ်ရဳ၊ လိက်ပြကိုဟ် ကေုာံ အာဲကၟာဲ တၠပညာစိုတ်ပညာ (Psychologist) ဂကူဆွိဇြာလာန် '''ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်''' (Jean Piaget) (၁၈၉၆-၁၉၈၀) မဒှ်ရ။ ညးဝွံ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲအရာ မလ္ၚတ်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဉာဏ်ပညာ ကေုာံ လညာတ်ကောန်ၚာ် (Cognitive development theory) တုဲ ဒှ်မၞိဟ်မဖန်ဗဒှ်လဝ် လညာတ် Genetic epistemology ရ။

တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် - ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု ပဳယာဂျေတ်၊ သၞောတ်ဝ် လညာတ်စိုတ်ပညာညး၊ ကဆံင်ပရေင်ဇၞော်မောဝ်ကောန်ၚာ် ၄ သာ်၊ ကေုာံ လိက်ပြကိုဟ်ညးမချူလဝ်တအ် သီုဖအိုတ် ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် မာန်ရ။

== ပူဂိုလ် တၠပညာ မဆေင်စပ် ကေုာံ လညာတ်တုပ်သၟဟ်ဂမၠိုင် ==
ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်စရင် ပူဂိုလ် တၠပညာစိုတ်ပညာ ကေုာံ တၠပညာပရေင်ပညာ မနွံကဵု လညာတ်တဳအဝ်ရဳ မဆက်စပ် ဟွံသေင်မ္ဂး မဒစးဒုင် ကုလညာတ် ဂျေန် ပဳယာဂျေတ် မဒှ်ရ-

* '''လေဗ် ဗဳဂေါတ်သကဳ''' (Lev Vygotsky): တၠပညာ စိုတ်ပညာ ရုရှာ ညးမခၞံဗဒှ် လညာတ် Sociocultural theory (ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မကၠုင်နူ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်)။
* '''ဂျောန် ဒူဝဳ''' (John Dewey): တၠပညာ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ဒဿန ဂကူအမေရိကာန် ညးမစိုတ်ထတ် ပ္ဍဲအရာပရေင်ပညာ မနွံကဵု ပရေင်ဆဵုဂဗ (Experiential education)။
* '''ဂျရုမ် ဘရူနာ''' (Jerome Bruner): တၠပညာ စိုတ်ပညာ ကွတ်ကၠိုဟ်ခိုဟ် (Cognitive psychologist) ဂကူအမေရိကာန် ညးမထံက်ဂလာန် လညာတ် Constructivism ဗီု ပဳယာဂျေတ် ကီုရ။
* '''အဲရစ် အဲရစ်သန်''' (Erik Erikson): တၠပညာ စိုတ်ပညာ ညးမပါ်ပရးလဝ် ကဆံင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စိုတ်-မၞိဟ် (Psychosocial development) ၈ ကဆံင်။
* '''မာရဳယာ မောန်တက်သရဳ''' (Maria Montessori): တၠပညာ ပရေင်ပညာ ကေုာံ အစာဂဥုဲ ညးမဖန်ဗဒှ် သၞောတ်ပရေင်ပညာ မောန်တက်သရဳ သွက်ကောန်ၚာ် ညံင်ဂွံ ဗတောန်ကေတ်တ်။
* '''ဘဳအေဖ် သကိန်နာ''' (B. F. Skinner): တၠပညာ စိုတ်ပညာ အပြုအမူ (Behaviorist) ဂကူအမေရိကာန် ညးမနွံကဵု လညာတ်တၞဟ်ခြာ နူ ပဳယာဂျေတ် ဗွဲမဇၞော်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပဳယာဂျေတ်, ဂျေန်}}
[[Category:ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်|*]]
[[Category:တၠပညာ စိုတ်ပညာဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ် ဆွိဇြာလာန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:တၠပညာ သိပ္ပံဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>4bc7zovae3jr8wplci6nnw8a9ukr1b2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:တၠပညာ ပညာစိုတ်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12384</id>
    <revision>
      <id>58417</id>
      <timestamp>2026-10-14T05:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ်တၠပညာစိုတ်ပညာ (Psychologists) ဂမၠိုင် နူကဵု ဂၠးတိအလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ညးမလ္ၚတ်သုတေသန ပရူစိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချဳဒရာင် မၞိဟ်...&quot;</comment>
      <origin>58417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5143" sha1="6sclqvbknjzqkgto6dou77spw288279" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ်တၠပညာစိုတ်ပညာ (Psychologists) ဂမၠိုင် နူကဵု ဂၠးတိအလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ညးမလ္ၚတ်သုတေသန ပရူစိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချဳဒရာင် မၞိဟ် ကေုာံ ညးမခၞံဗဒှ် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ စိုတ်ပညာ ခေတ်အဆက်ဆက်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

== တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပူဂိုလ်မပါလုပ်တအ်ဂှ် ဒးဒှ် မၞိဟ်မနွံကဵု တင်စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲဝင်စိုတ်ပညာ၊ ညးမဖန်ဗဒှ်လဝ် ဂကောံ/လညာတ်စိုတ်ပညာတၟေင် (ဥပမာ - Psychoanalysis, Behaviorism, Cognitive psychology) ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်မပတိတ်လဝ် လိက်ပြကိုဟ်စိုတ်ပညာ မပြာကတ်တအ်ရ။ သွက်ဂွံ လ္ၚတ်လောဲသွာဂှ် တၠပညာတအ်ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးပါ်ပရးစုတ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍဍုင် ကေုာံ ခေတ်ကာလ (ဥပမာ - &quot;တၠပညာ စိုတ်ပညာ အမေရိကာန်&quot;) ရ။

== စရင် ပူဂိုလ် တၠပညာ စိုတ်ပညာ မပြာကတ်ဂမၠိုင် ==
ပူဂိုလ် မနွံပ္ဍဲစရင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်ပူဂိုလ် အဓိက မဖန်ဗဒှ်လဝ် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ စိုတ်ပညာ မပြာကတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ-

* '''[[ဝဳလဳယေမ် ဂျိမ်း]] (William James):''' ညးမဒှ် မအံက် စိုတ်ပညာ အမေရိကာန် ကေုာံ ညးမချူပြကိုဟ် &quot;Principles of Psychology&quot;။
* '''[[သဳဂမောန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud):''' တၠပညာ ဂကူသြသတြဳယျာ ညးမဖန်ဗဒှ် သၞောတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် (Psychoanalysis) ကေုာံ လညာတ်စိုတ်အပြောမ် (Unconscious mind)။
* '''[[ကာလ် ယုံ]] (Carl Jung):''' တၠပညာ ဂကူသွိတ်ဇြာလာန် ညးမဖန်ဗဒှ် စိုတ်ပညာ အာန်နာလစ်တဳကယ် (Analytical psychology)။
* '''[[အာဲဗန် ပါဗလောပ်]] (Ivan Pavlov):''' တၠပညာ ဂကူရုရှာ ညးမလ္ၚတ် ပရူ အခိုက်အလိုက် စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ကလင်အမိင် (Classical conditioning)။
* '''[[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သာန်]] (John B. Watson):''' ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် စရိုတ်ဗေဒ (Behaviorism)။
* '''[[ဘဳ အေပ် သကိန်နာ]] (B. F. Skinner):''' တၠပညာ မလ္ၚတ် ပရူ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် စရိုတ် ကေုာံ ဒုဟ်ဒဏ် (Operant conditioning)။
* '''[[ဂျေန် ပဳယာဂေတ်]] (Jean Piaget):''' တၠပညာ ဂကူသွိတ်ဇြာလာန် ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် ဇၞော်မောဝ်စိုတ်ပညာ ကောန်ၚာ် (Cognitive development)။
* '''[[အေဗရာဟမ် မာသလော]] (Abraham Maslow):''' ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် ကဆံင်ပၟိက်အာသံက် မၞိဟ် (Hierarchy of needs) ပ္ဍဲစိုတ်ပညာ ဟျူမာန်နေတ်သတေတ် (Humanistic psychology)။
* '''[[အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ]] (Albert Bandura):''' တၠပညာ မလ္ၚတ် လညာတ် သီုသေဝ်စိုတ်ပညာ (Social learning theory) ကေုာံ စံင်ၜတ် ဘောဘောဒေါလ် (Bobo doll experiment)။
* '''[[လေပ် ဗဳဂေါတ်သကဳ]] (Lev Vygotsky):''' တၠပညာ ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် အခိုက်အလိုက် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Sociocultural theory) သွက်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်။

{{DEFAULTSORT:တၠပညာ စိုတ်ပညာဂမၠိုင်}}
[[Category:စိုတ်ပညာ]]
[[Category:တၠပညာ သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ် အစာသုတေသနဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>6sclqvbknjzqkgto6dou77spw288279</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58418</id>
      <parentid>58417</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T05:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* စရင် ပူဂိုလ် တၠပညာ စိုတ်ပညာ မပြာကတ်ဂမၠိုင် */</comment>
      <origin>58418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5137" sha1="8ctphmd65mpj8l6h7s97aemlozxu7ik" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ်တၠပညာစိုတ်ပညာ (Psychologists) ဂမၠိုင် နူကဵု ဂၠးတိအလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ညးမလ္ၚတ်သုတေသန ပရူစိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချဳဒရာင် မၞိဟ် ကေုာံ ညးမခၞံဗဒှ် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ စိုတ်ပညာ ခေတ်အဆက်ဆက်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

== တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပူဂိုလ်မပါလုပ်တအ်ဂှ် ဒးဒှ် မၞိဟ်မနွံကဵု တင်စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲဝင်စိုတ်ပညာ၊ ညးမဖန်ဗဒှ်လဝ် ဂကောံ/လညာတ်စိုတ်ပညာတၟေင် (ဥပမာ - Psychoanalysis, Behaviorism, Cognitive psychology) ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်မပတိတ်လဝ် လိက်ပြကိုဟ်စိုတ်ပညာ မပြာကတ်တအ်ရ။ သွက်ဂွံ လ္ၚတ်လောဲသွာဂှ် တၠပညာတအ်ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးပါ်ပရးစုတ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍဍုင် ကေုာံ ခေတ်ကာလ (ဥပမာ - &quot;တၠပညာ စိုတ်ပညာ အမေရိကာန်&quot;) ရ။

== စရင် ပူဂိုလ် တၠပညာ စိုတ်ပညာ မပြာကတ်ဂမၠိုင် ==
ပူဂိုလ် မနွံပ္ဍဲစရင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်ပူဂိုလ် အဓိက မဖန်ဗဒှ်လဝ် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ စိုတ်ပညာ မပြာကတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ-

* '''[[ဝဳလျာန် ဂျုင်]] (William James):''' ညးမဒှ် မအံက် စိုတ်ပညာ အမေရိကာန် ကေုာံ ညးမချူပြကိုဟ် &quot;Principles of Psychology&quot;။
* '''[[သဳဂမောန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud):''' တၠပညာ ဂကူသြသတြဳယျာ ညးမဖန်ဗဒှ် သၞောတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် (Psychoanalysis) ကေုာံ လညာတ်စိုတ်အပြောမ် (Unconscious mind)။
* '''[[ကာလ် ယုံ]] (Carl Jung):''' တၠပညာ ဂကူသွိတ်ဇြာလာန် ညးမဖန်ဗဒှ် စိုတ်ပညာ အာန်နာလစ်တဳကယ် (Analytical psychology)။
* '''[[အာဲဗန် ပါဗလောပ်]] (Ivan Pavlov):''' တၠပညာ ဂကူရုရှာ ညးမလ္ၚတ် ပရူ အခိုက်အလိုက် စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ကလင်အမိင် (Classical conditioning)။
* '''[[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သာန်]] (John B. Watson):''' ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် စရိုတ်ဗေဒ (Behaviorism)။
* '''[[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]] (B. F. Skinner):''' တၠပညာ မလ္ၚတ် ပရူ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် စရိုတ် ကေုာံ ဒုဟ်ဒဏ် (Operant conditioning)။
* '''[[ဂျေန် ပဳယာဂေတ်]] (Jean Piaget):''' တၠပညာ ဂကူသွိတ်ဇြာလာန် ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် ဇၞော်မောဝ်စိုတ်ပညာ ကောန်ၚာ် (Cognitive development)။
* '''[[အေဗရာဟမ် မာသလော]] (Abraham Maslow):''' ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် ကဆံင်ပၟိက်အာသံက် မၞိဟ် (Hierarchy of needs) ပ္ဍဲစိုတ်ပညာ ဟျူမာန်နေတ်သတေတ် (Humanistic psychology)။
* '''[[အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ]] (Albert Bandura):''' တၠပညာ မလ္ၚတ် လညာတ် သီုသေဝ်စိုတ်ပညာ (Social learning theory) ကေုာံ စံင်ၜတ် ဘောဘောဒေါလ် (Bobo doll experiment)။
* '''[[လေပ် ဗဳဂေါတ်သကဳ]] (Lev Vygotsky):''' တၠပညာ ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် အခိုက်အလိုက် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Sociocultural theory) သွက်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်။

{{DEFAULTSORT:တၠပညာ စိုတ်ပညာဂမၠိုင်}}
[[Category:စိုတ်ပညာ]]
[[Category:တၠပညာ သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ် အစာသုတေသနဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>8ctphmd65mpj8l6h7s97aemlozxu7ik</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58419</id>
      <parentid>58418</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T05:59:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* စရင် ပူဂိုလ် တၠပညာ စိုတ်ပညာ မပြာကတ်ဂမၠိုင် */</comment>
      <origin>58419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5140" sha1="b640plcp9alr51ohbhnda908svaack0" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ်တၠပညာစိုတ်ပညာ (Psychologists) ဂမၠိုင် နူကဵု ဂၠးတိအလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ညးမလ္ၚတ်သုတေသန ပရူစိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချဳဒရာင် မၞိဟ် ကေုာံ ညးမခၞံဗဒှ် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ စိုတ်ပညာ ခေတ်အဆက်ဆက်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

== တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပူဂိုလ်မပါလုပ်တအ်ဂှ် ဒးဒှ် မၞိဟ်မနွံကဵု တင်စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲဝင်စိုတ်ပညာ၊ ညးမဖန်ဗဒှ်လဝ် ဂကောံ/လညာတ်စိုတ်ပညာတၟေင် (ဥပမာ - Psychoanalysis, Behaviorism, Cognitive psychology) ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်မပတိတ်လဝ် လိက်ပြကိုဟ်စိုတ်ပညာ မပြာကတ်တအ်ရ။ သွက်ဂွံ လ္ၚတ်လောဲသွာဂှ် တၠပညာတအ်ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးပါ်ပရးစုတ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍဍုင် ကေုာံ ခေတ်ကာလ (ဥပမာ - &quot;တၠပညာ စိုတ်ပညာ အမေရိကာန်&quot;) ရ။

== စရင် ပူဂိုလ် တၠပညာ စိုတ်ပညာ မပြာကတ်ဂမၠိုင် ==
ပူဂိုလ် မနွံပ္ဍဲစရင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်ပူဂိုလ် အဓိက မဖန်ဗဒှ်လဝ် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ စိုတ်ပညာ မပြာကတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ-

* '''[[ဝဳလျာန် ဂျုင်]] (William James):''' ညးမဒှ် မအံက် စိုတ်ပညာ အမေရိကာန် ကေုာံ ညးမချူပြကိုဟ် &quot;Principles of Psychology&quot;။
* '''[[သဳဂမောန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud):''' တၠပညာ ဂကူသြသတြဳယျာ ညးမဖန်ဗဒှ် သၞောတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် (Psychoanalysis) ကေုာံ လညာတ်စိုတ်အပြောမ် (Unconscious mind)။
* '''[[ကာလ် ယုံ]] (Carl Jung):''' တၠပညာ ဂကူသွိတ်ဇြာလာန် ညးမဖန်ဗဒှ် စိုတ်ပညာ အာန်နာလစ်တဳကယ် (Analytical psychology)။
* '''[[အာဲဗန် ပါဗလောပ်]] (Ivan Pavlov):''' တၠပညာ ဂကူရုရှာ ညးမလ္ၚတ် ပရူ အခိုက်အလိုက် စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ကလင်အမိင် (Classical conditioning)။
* '''[[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သာန်]] (John B. Watson):''' ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် စရိုတ်ဗေဒ (Behaviorism)။
* '''[[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]] (B. F. Skinner):''' တၠပညာ မလ္ၚတ် ပရူ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် စရိုတ် ကေုာံ ဒုဟ်ဒဏ် (Operant conditioning)။
* '''[[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget):''' တၠပညာ ဂကူသွိတ်ဇြာလာန် ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် ဇၞော်မောဝ်စိုတ်ပညာ ကောန်ၚာ် (Cognitive development)။
* '''[[အေဗရာဟမ် မာသလော]] (Abraham Maslow):''' ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် ကဆံင်ပၟိက်အာသံက် မၞိဟ် (Hierarchy of needs) ပ္ဍဲစိုတ်ပညာ ဟျူမာန်နေတ်သတေတ် (Humanistic psychology)။
* '''[[အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ]] (Albert Bandura):''' တၠပညာ မလ္ၚတ် လညာတ် သီုသေဝ်စိုတ်ပညာ (Social learning theory) ကေုာံ စံင်ၜတ် ဘောဘောဒေါလ် (Bobo doll experiment)။
* '''[[လေပ် ဗဳဂေါတ်သကဳ]] (Lev Vygotsky):''' တၠပညာ ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် အခိုက်အလိုက် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Sociocultural theory) သွက်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်။

{{DEFAULTSORT:တၠပညာ စိုတ်ပညာဂမၠိုင်}}
[[Category:စိုတ်ပညာ]]
[[Category:တၠပညာ သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ် အစာသုတေသနဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>b640plcp9alr51ohbhnda908svaack0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58420</id>
      <parentid>58419</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T05:59:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* စရင် ပူဂိုလ် တၠပညာ စိုတ်ပညာ မပြာကတ်ဂမၠိုင် */</comment>
      <origin>58420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5141" sha1="71wcmzqceeex3denqosg4qlq0trjnqn" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ်တၠပညာစိုတ်ပညာ (Psychologists) ဂမၠိုင် နူကဵု ဂၠးတိအလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ညးမလ္ၚတ်သုတေသန ပရူစိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချဳဒရာင် မၞိဟ် ကေုာံ ညးမခၞံဗဒှ် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ စိုတ်ပညာ ခေတ်အဆက်ဆက်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

== တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပူဂိုလ်မပါလုပ်တအ်ဂှ် ဒးဒှ် မၞိဟ်မနွံကဵု တင်စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲဝင်စိုတ်ပညာ၊ ညးမဖန်ဗဒှ်လဝ် ဂကောံ/လညာတ်စိုတ်ပညာတၟေင် (ဥပမာ - Psychoanalysis, Behaviorism, Cognitive psychology) ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်မပတိတ်လဝ် လိက်ပြကိုဟ်စိုတ်ပညာ မပြာကတ်တအ်ရ။ သွက်ဂွံ လ္ၚတ်လောဲသွာဂှ် တၠပညာတအ်ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးပါ်ပရးစုတ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍဍုင် ကေုာံ ခေတ်ကာလ (ဥပမာ - &quot;တၠပညာ စိုတ်ပညာ အမေရိကာန်&quot;) ရ။

== စရင် ပူဂိုလ် တၠပညာ စိုတ်ပညာ မပြာကတ်ဂမၠိုင် ==
ပူဂိုလ် မနွံပ္ဍဲစရင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်ပူဂိုလ် အဓိက မဖန်ဗဒှ်လဝ် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ စိုတ်ပညာ မပြာကတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ-

* '''[[ဝဳလျာန် ဂျုင်]] (William James):''' ညးမဒှ် မအံက် စိုတ်ပညာ အမေရိကာန် ကေုာံ ညးမချူပြကိုဟ် &quot;Principles of Psychology&quot;။
* '''[[သဳဂမောန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud):''' တၠပညာ ဂကူသြသတြဳယျာ ညးမဖန်ဗဒှ် သၞောတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် (Psychoanalysis) ကေုာံ လညာတ်စိုတ်အပြောမ် (Unconscious mind)။
* '''[[ကာလ် ယုံ]] (Carl Jung):''' တၠပညာ ဂကူသွိတ်ဇြာလာန် ညးမဖန်ဗဒှ် စိုတ်ပညာ အာန်နာလစ်တဳကယ် (Analytical psychology)။
* '''[[အာဲဗန် ပါဗလောပ်]] (Ivan Pavlov):''' တၠပညာ ဂကူရုရှာ ညးမလ္ၚတ် ပရူ အခိုက်အလိုက် စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ကလင်အမိင် (Classical conditioning)။
* '''[[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သာန်]] (John B. Watson):''' ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် စရိုတ်ဗေဒ (Behaviorism)။
* '''[[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]] (B. F. Skinner):''' တၠပညာ မလ္ၚတ် ပရူ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် စရိုတ် ကေုာံ ဒုဟ်ဒဏ် (Operant conditioning)။
* '''[[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ် ]] (Jean Piaget):''' တၠပညာ ဂကူသွိတ်ဇြာလာန် ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် ဇၞော်မောဝ်စိုတ်ပညာ ကောန်ၚာ် (Cognitive development)။
* '''[[အေဗရာဟမ် မာသလော]] (Abraham Maslow):''' ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် ကဆံင်ပၟိက်အာသံက် မၞိဟ် (Hierarchy of needs) ပ္ဍဲစိုတ်ပညာ ဟျူမာန်နေတ်သတေတ် (Humanistic psychology)။
* '''[[အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ]] (Albert Bandura):''' တၠပညာ မလ္ၚတ် လညာတ် သီုသေဝ်စိုတ်ပညာ (Social learning theory) ကေုာံ စံင်ၜတ် ဘောဘောဒေါလ် (Bobo doll experiment)။
* '''[[လေပ် ဗဳဂေါတ်သကဳ]] (Lev Vygotsky):''' တၠပညာ ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် အခိုက်အလိုက် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Sociocultural theory) သွက်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်။

{{DEFAULTSORT:တၠပညာ စိုတ်ပညာဂမၠိုင်}}
[[Category:စိုတ်ပညာ]]
[[Category:တၠပညာ သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ် အစာသုတေသနဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>71wcmzqceeex3denqosg4qlq0trjnqn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58421</id>
      <parentid>58420</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* စရင် ပူဂိုလ် တၠပညာ စိုတ်ပညာ မပြာကတ်ဂမၠိုင် */</comment>
      <origin>58421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5140" sha1="b640plcp9alr51ohbhnda908svaack0" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ်တၠပညာစိုတ်ပညာ (Psychologists) ဂမၠိုင် နူကဵု ဂၠးတိအလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ညးမလ္ၚတ်သုတေသန ပရူစိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချဳဒရာင် မၞိဟ် ကေုာံ ညးမခၞံဗဒှ် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ စိုတ်ပညာ ခေတ်အဆက်ဆက်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

== တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပူဂိုလ်မပါလုပ်တအ်ဂှ် ဒးဒှ် မၞိဟ်မနွံကဵု တင်စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲဝင်စိုတ်ပညာ၊ ညးမဖန်ဗဒှ်လဝ် ဂကောံ/လညာတ်စိုတ်ပညာတၟေင် (ဥပမာ - Psychoanalysis, Behaviorism, Cognitive psychology) ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်မပတိတ်လဝ် လိက်ပြကိုဟ်စိုတ်ပညာ မပြာကတ်တအ်ရ။ သွက်ဂွံ လ္ၚတ်လောဲသွာဂှ် တၠပညာတအ်ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးပါ်ပရးစုတ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍဍုင် ကေုာံ ခေတ်ကာလ (ဥပမာ - &quot;တၠပညာ စိုတ်ပညာ အမေရိကာန်&quot;) ရ။

== စရင် ပူဂိုလ် တၠပညာ စိုတ်ပညာ မပြာကတ်ဂမၠိုင် ==
ပူဂိုလ် မနွံပ္ဍဲစရင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်ပူဂိုလ် အဓိက မဖန်ဗဒှ်လဝ် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ စိုတ်ပညာ မပြာကတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ-

* '''[[ဝဳလျာန် ဂျုင်]] (William James):''' ညးမဒှ် မအံက် စိုတ်ပညာ အမေရိကာန် ကေုာံ ညးမချူပြကိုဟ် &quot;Principles of Psychology&quot;။
* '''[[သဳဂမောန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud):''' တၠပညာ ဂကူသြသတြဳယျာ ညးမဖန်ဗဒှ် သၞောတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် (Psychoanalysis) ကေုာံ လညာတ်စိုတ်အပြောမ် (Unconscious mind)။
* '''[[ကာလ် ယုံ]] (Carl Jung):''' တၠပညာ ဂကူသွိတ်ဇြာလာန် ညးမဖန်ဗဒှ် စိုတ်ပညာ အာန်နာလစ်တဳကယ် (Analytical psychology)။
* '''[[အာဲဗန် ပါဗလောပ်]] (Ivan Pavlov):''' တၠပညာ ဂကူရုရှာ ညးမလ္ၚတ် ပရူ အခိုက်အလိုက် စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ကလင်အမိင် (Classical conditioning)။
* '''[[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သာန်]] (John B. Watson):''' ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် စရိုတ်ဗေဒ (Behaviorism)။
* '''[[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]] (B. F. Skinner):''' တၠပညာ မလ္ၚတ် ပရူ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် စရိုတ် ကေုာံ ဒုဟ်ဒဏ် (Operant conditioning)။
* '''[[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget):''' တၠပညာ ဂကူသွိတ်ဇြာလာန် ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် ဇၞော်မောဝ်စိုတ်ပညာ ကောန်ၚာ် (Cognitive development)။
* '''[[အေဗရာဟမ် မာသလော]] (Abraham Maslow):''' ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် ကဆံင်ပၟိက်အာသံက် မၞိဟ် (Hierarchy of needs) ပ္ဍဲစိုတ်ပညာ ဟျူမာန်နေတ်သတေတ် (Humanistic psychology)။
* '''[[အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ]] (Albert Bandura):''' တၠပညာ မလ္ၚတ် လညာတ် သီုသေဝ်စိုတ်ပညာ (Social learning theory) ကေုာံ စံင်ၜတ် ဘောဘောဒေါလ် (Bobo doll experiment)။
* '''[[လေပ် ဗဳဂေါတ်သကဳ]] (Lev Vygotsky):''' တၠပညာ ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် အခိုက်အလိုက် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Sociocultural theory) သွက်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်။

{{DEFAULTSORT:တၠပညာ စိုတ်ပညာဂမၠိုင်}}
[[Category:စိုတ်ပညာ]]
[[Category:တၠပညာ သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ် အစာသုတေသနဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>b640plcp9alr51ohbhnda908svaack0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58426</id>
      <parentid>58421</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* စရင် ပူဂိုလ် တၠပညာ စိုတ်ပညာ မပြာကတ်ဂမၠိုင် */</comment>
      <origin>58426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5140" sha1="9tszvy95ipw4ir08x456rz5qhyelwa4" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ်တၠပညာစိုတ်ပညာ (Psychologists) ဂမၠိုင် နူကဵု ဂၠးတိအလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ညးမလ္ၚတ်သုတေသန ပရူစိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချဳဒရာင် မၞိဟ် ကေုာံ ညးမခၞံဗဒှ် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ စိုတ်ပညာ ခေတ်အဆက်ဆက်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

== တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပူဂိုလ်မပါလုပ်တအ်ဂှ် ဒးဒှ် မၞိဟ်မနွံကဵု တင်စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲဝင်စိုတ်ပညာ၊ ညးမဖန်ဗဒှ်လဝ် ဂကောံ/လညာတ်စိုတ်ပညာတၟေင် (ဥပမာ - Psychoanalysis, Behaviorism, Cognitive psychology) ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်မပတိတ်လဝ် လိက်ပြကိုဟ်စိုတ်ပညာ မပြာကတ်တအ်ရ။ သွက်ဂွံ လ္ၚတ်လောဲသွာဂှ် တၠပညာတအ်ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးပါ်ပရးစုတ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍဍုင် ကေုာံ ခေတ်ကာလ (ဥပမာ - &quot;တၠပညာ စိုတ်ပညာ အမေရိကာန်&quot;) ရ။

== စရင် ပူဂိုလ် တၠပညာ စိုတ်ပညာ မပြာကတ်ဂမၠိုင် ==
ပူဂိုလ် မနွံပ္ဍဲစရင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်ပူဂိုလ် အဓိက မဖန်ဗဒှ်လဝ် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ စိုတ်ပညာ မပြာကတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ-

* '''[[ဝဳလျာန် ဂျုင်]] (William James):''' ညးမဒှ် မအံက် စိုတ်ပညာ အမေရိကာန် ကေုာံ ညးမချူပြကိုဟ် &quot;Principles of Psychology&quot;။
* '''[[သဳဂမောန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud):''' တၠပညာ ဂကူသြသတြဳယျာ ညးမဖန်ဗဒှ် သၞောတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် (Psychoanalysis) ကေုာံ လညာတ်စိုတ်အပြောမ် (Unconscious mind)။
* '''[[ကာလ် ယုံ]] (Carl Jung):''' တၠပညာ ဂကူသွိတ်ဇြာလာန် ညးမဖန်ဗဒှ် စိုတ်ပညာ အာန်နာလစ်တဳကယ် (Analytical psychology)။
* '''[[အာဲဗန် ပါဗလောပ်]] (Ivan Pavlov):''' တၠပညာ ဂကူရုရှာ ညးမလ္ၚတ် ပရူ အခိုက်အလိုက် စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ကလင်အမိင် (Classical conditioning)။
* '''[[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်]] (John B. Watson):''' ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် စရိုတ်ဗေဒ (Behaviorism)။
* '''[[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]] (B. F. Skinner):''' တၠပညာ မလ္ၚတ် ပရူ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် စရိုတ် ကေုာံ ဒုဟ်ဒဏ် (Operant conditioning)။
* '''[[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget):''' တၠပညာ ဂကူသွိတ်ဇြာလာန် ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် ဇၞော်မောဝ်စိုတ်ပညာ ကောန်ၚာ် (Cognitive development)။
* '''[[အေဗရာဟမ် မာသလော]] (Abraham Maslow):''' ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် ကဆံင်ပၟိက်အာသံက် မၞိဟ် (Hierarchy of needs) ပ္ဍဲစိုတ်ပညာ ဟျူမာန်နေတ်သတေတ် (Humanistic psychology)။
* '''[[အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ]] (Albert Bandura):''' တၠပညာ မလ္ၚတ် လညာတ် သီုသေဝ်စိုတ်ပညာ (Social learning theory) ကေုာံ စံင်ၜတ် ဘောဘောဒေါလ် (Bobo doll experiment)။
* '''[[လေပ် ဗဳဂေါတ်သကဳ]] (Lev Vygotsky):''' တၠပညာ ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် အခိုက်အလိုက် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Sociocultural theory) သွက်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်။

{{DEFAULTSORT:တၠပညာ စိုတ်ပညာဂမၠိုင်}}
[[Category:စိုတ်ပညာ]]
[[Category:တၠပညာ သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ် အစာသုတေသနဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>9tszvy95ipw4ir08x456rz5qhyelwa4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58431</id>
      <parentid>58426</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:23:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* စရင် ပူဂိုလ် တၠပညာ စိုတ်ပညာ မပြာကတ်ဂမၠိုင် */</comment>
      <origin>58431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5140" sha1="n28l6p40ue60lrjhafm4gwooi11vog3" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ်တၠပညာစိုတ်ပညာ (Psychologists) ဂမၠိုင် နူကဵု ဂၠးတိအလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ညးမလ္ၚတ်သုတေသန ပရူစိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချဳဒရာင် မၞိဟ် ကေုာံ ညးမခၞံဗဒှ် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ စိုတ်ပညာ ခေတ်အဆက်ဆက်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

== တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပူဂိုလ်မပါလုပ်တအ်ဂှ် ဒးဒှ် မၞိဟ်မနွံကဵု တင်စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲဝင်စိုတ်ပညာ၊ ညးမဖန်ဗဒှ်လဝ် ဂကောံ/လညာတ်စိုတ်ပညာတၟေင် (ဥပမာ - Psychoanalysis, Behaviorism, Cognitive psychology) ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်မပတိတ်လဝ် လိက်ပြကိုဟ်စိုတ်ပညာ မပြာကတ်တအ်ရ။ သွက်ဂွံ လ္ၚတ်လောဲသွာဂှ် တၠပညာတအ်ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးပါ်ပရးစုတ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍဍုင် ကေုာံ ခေတ်ကာလ (ဥပမာ - &quot;တၠပညာ စိုတ်ပညာ အမေရိကာန်&quot;) ရ။

== စရင် ပူဂိုလ် တၠပညာ စိုတ်ပညာ မပြာကတ်ဂမၠိုင် ==
ပူဂိုလ် မနွံပ္ဍဲစရင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်ပူဂိုလ် အဓိက မဖန်ဗဒှ်လဝ် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ စိုတ်ပညာ မပြာကတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ-

* '''[[ဝဳလျာန် ဂျုင်]] (William James):''' ညးမဒှ် မအံက် စိုတ်ပညာ အမေရိကာန် ကေုာံ ညးမချူပြကိုဟ် &quot;Principles of Psychology&quot;။
* '''[[သိဂ်မုန် ဖြောဒ်]] (Sigmund Freud):''' တၠပညာ ဂကူသြသတြဳယျာ ညးမဖန်ဗဒှ် သၞောတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် (Psychoanalysis) ကေုာံ လညာတ်စိုတ်အပြောမ် (Unconscious mind)။
* '''[[ကာလ် ယုံ]] (Carl Jung):''' တၠပညာ ဂကူသွိတ်ဇြာလာန် ညးမဖန်ဗဒှ် စိုတ်ပညာ အာန်နာလစ်တဳကယ် (Analytical psychology)။
* '''[[အာဲဗန် ပါဗလောပ်]] (Ivan Pavlov):''' တၠပညာ ဂကူရုရှာ ညးမလ္ၚတ် ပရူ အခိုက်အလိုက် စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ကလင်အမိင် (Classical conditioning)။
* '''[[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်]] (John B. Watson):''' ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် စရိုတ်ဗေဒ (Behaviorism)။
* '''[[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]] (B. F. Skinner):''' တၠပညာ မလ္ၚတ် ပရူ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် စရိုတ် ကေုာံ ဒုဟ်ဒဏ် (Operant conditioning)။
* '''[[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget):''' တၠပညာ ဂကူသွိတ်ဇြာလာန် ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် ဇၞော်မောဝ်စိုတ်ပညာ ကောန်ၚာ် (Cognitive development)။
* '''[[အေဗရာဟမ် မာသလော]] (Abraham Maslow):''' ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် ကဆံင်ပၟိက်အာသံက် မၞိဟ် (Hierarchy of needs) ပ္ဍဲစိုတ်ပညာ ဟျူမာန်နေတ်သတေတ် (Humanistic psychology)။
* '''[[အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ]] (Albert Bandura):''' တၠပညာ မလ္ၚတ် လညာတ် သီုသေဝ်စိုတ်ပညာ (Social learning theory) ကေုာံ စံင်ၜတ် ဘောဘောဒေါလ် (Bobo doll experiment)။
* '''[[လေပ် ဗဳဂေါတ်သကဳ]] (Lev Vygotsky):''' တၠပညာ ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် အခိုက်အလိုက် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Sociocultural theory) သွက်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်။

{{DEFAULTSORT:တၠပညာ စိုတ်ပညာဂမၠိုင်}}
[[Category:စိုတ်ပညာ]]
[[Category:တၠပညာ သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ် အစာသုတေသနဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>n28l6p40ue60lrjhafm4gwooi11vog3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58436</id>
      <parentid>58431</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* စရင် ပူဂိုလ် တၠပညာ စိုတ်ပညာ မပြာကတ်ဂမၠိုင် */</comment>
      <origin>58436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5143" sha1="5bqvrgs67uzvd6hf43itxz3to7xqu7r" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ်တၠပညာစိုတ်ပညာ (Psychologists) ဂမၠိုင် နူကဵု ဂၠးတိအလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ညးမလ္ၚတ်သုတေသန ပရူစိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချဳဒရာင် မၞိဟ် ကေုာံ ညးမခၞံဗဒှ် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ စိုတ်ပညာ ခေတ်အဆက်ဆက်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

== တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပူဂိုလ်မပါလုပ်တအ်ဂှ် ဒးဒှ် မၞိဟ်မနွံကဵု တင်စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲဝင်စိုတ်ပညာ၊ ညးမဖန်ဗဒှ်လဝ် ဂကောံ/လညာတ်စိုတ်ပညာတၟေင် (ဥပမာ - Psychoanalysis, Behaviorism, Cognitive psychology) ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်မပတိတ်လဝ် လိက်ပြကိုဟ်စိုတ်ပညာ မပြာကတ်တအ်ရ။ သွက်ဂွံ လ္ၚတ်လောဲသွာဂှ် တၠပညာတအ်ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးပါ်ပရးစုတ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍဍုင် ကေုာံ ခေတ်ကာလ (ဥပမာ - &quot;တၠပညာ စိုတ်ပညာ အမေရိကာန်&quot;) ရ။

== စရင် ပူဂိုလ် တၠပညာ စိုတ်ပညာ မပြာကတ်ဂမၠိုင် ==
ပူဂိုလ် မနွံပ္ဍဲစရင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်ပူဂိုလ် အဓိက မဖန်ဗဒှ်လဝ် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ စိုတ်ပညာ မပြာကတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ-

* '''[[ဝဳလျာန် ဂျုင်]] (William James):''' ညးမဒှ် မအံက် စိုတ်ပညာ အမေရိကာန် ကေုာံ ညးမချူပြကိုဟ် &quot;Principles of Psychology&quot;။
* '''[[သိဂ်မုန် ဖြောဒ်]] (Sigmund Freud):''' တၠပညာ ဂကူသြသတြဳယျာ ညးမဖန်ဗဒှ် သၞောတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် (Psychoanalysis) ကေုာံ လညာတ်စိုတ်အပြောမ် (Unconscious mind)။
* '''[[ကာလ် ယုင်]] (Carl Jung):''' တၠပညာ ဂကူသွိတ်ဇြာလာန် ညးမဖန်ဗဒှ် စိုတ်ပညာ အာန်နာလစ်တဳကယ် (Analytical psychology)။
* '''[[အာဲဗန် ပါဗလောပ်]] (Ivan Pavlov):''' တၠပညာ ဂကူရုရှာ ညးမလ္ၚတ် ပရူ အခိုက်အလိုက် စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ကလင်အမိင် (Classical conditioning)။
* '''[[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်]] (John B. Watson):''' ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် စရိုတ်ဗေဒ (Behaviorism)။
* '''[[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]] (B. F. Skinner):''' တၠပညာ မလ္ၚတ် ပရူ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် စရိုတ် ကေုာံ ဒုဟ်ဒဏ် (Operant conditioning)။
* '''[[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget):''' တၠပညာ ဂကူသွိတ်ဇြာလာန် ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် ဇၞော်မောဝ်စိုတ်ပညာ ကောန်ၚာ် (Cognitive development)။
* '''[[အေဗရာဟမ် မာသလော]] (Abraham Maslow):''' ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် ကဆံင်ပၟိက်အာသံက် မၞိဟ် (Hierarchy of needs) ပ္ဍဲစိုတ်ပညာ ဟျူမာန်နေတ်သတေတ် (Humanistic psychology)။
* '''[[အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ]] (Albert Bandura):''' တၠပညာ မလ္ၚတ် လညာတ် သီုသေဝ်စိုတ်ပညာ (Social learning theory) ကေုာံ စံင်ၜတ် ဘောဘောဒေါလ် (Bobo doll experiment)။
* '''[[လေပ် ဗဳဂေါတ်သကဳ]] (Lev Vygotsky):''' တၠပညာ ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် အခိုက်အလိုက် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Sociocultural theory) သွက်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်။

{{DEFAULTSORT:တၠပညာ စိုတ်ပညာဂမၠိုင်}}
[[Category:စိုတ်ပညာ]]
[[Category:တၠပညာ သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ် အစာသုတေသနဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>5bqvrgs67uzvd6hf43itxz3to7xqu7r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58440</id>
      <parentid>58436</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ကဏ္ဍ:တၠပညာ စိုတ်ပညာဂမၠိုင်]] ဇရေင် [[ကဏ္ဍ:တၠပညာ ပညာစိုတ်ဂမၠိုင်]]: typo</comment>
      <origin>58436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5143" sha1="5bqvrgs67uzvd6hf43itxz3to7xqu7r" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပူဂိုလ်တၠပညာစိုတ်ပညာ (Psychologists) ဂမၠိုင် နူကဵု ဂၠးတိအလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ညးမလ္ၚတ်သုတေသန ပရူစိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချဳဒရာင် မၞိဟ် ကေုာံ ညးမခၞံဗဒှ် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ စိုတ်ပညာ ခေတ်အဆက်ဆက်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

== တင်စၟတ် သွက်ညးမချူအေဒိက်ဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပူဂိုလ်မပါလုပ်တအ်ဂှ် ဒးဒှ် မၞိဟ်မနွံကဵု တင်စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲဝင်စိုတ်ပညာ၊ ညးမဖန်ဗဒှ်လဝ် ဂကောံ/လညာတ်စိုတ်ပညာတၟေင် (ဥပမာ - Psychoanalysis, Behaviorism, Cognitive psychology) ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်မပတိတ်လဝ် လိက်ပြကိုဟ်စိုတ်ပညာ မပြာကတ်တအ်ရ။ သွက်ဂွံ လ္ၚတ်လောဲသွာဂှ် တၠပညာတအ်ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးပါ်ပရးစုတ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍဍုင် ကေုာံ ခေတ်ကာလ (ဥပမာ - &quot;တၠပညာ စိုတ်ပညာ အမေရိကာန်&quot;) ရ။

== စရင် ပူဂိုလ် တၠပညာ စိုတ်ပညာ မပြာကတ်ဂမၠိုင် ==
ပူဂိုလ် မနွံပ္ဍဲစရင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်ပူဂိုလ် အဓိက မဖန်ဗဒှ်လဝ် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ စိုတ်ပညာ မပြာကတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ-

* '''[[ဝဳလျာန် ဂျုင်]] (William James):''' ညးမဒှ် မအံက် စိုတ်ပညာ အမေရိကာန် ကေုာံ ညးမချူပြကိုဟ် &quot;Principles of Psychology&quot;။
* '''[[သိဂ်မုန် ဖြောဒ်]] (Sigmund Freud):''' တၠပညာ ဂကူသြသတြဳယျာ ညးမဖန်ဗဒှ် သၞောတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် (Psychoanalysis) ကေုာံ လညာတ်စိုတ်အပြောမ် (Unconscious mind)။
* '''[[ကာလ် ယုင်]] (Carl Jung):''' တၠပညာ ဂကူသွိတ်ဇြာလာန် ညးမဖန်ဗဒှ် စိုတ်ပညာ အာန်နာလစ်တဳကယ် (Analytical psychology)။
* '''[[အာဲဗန် ပါဗလောပ်]] (Ivan Pavlov):''' တၠပညာ ဂကူရုရှာ ညးမလ္ၚတ် ပရူ အခိုက်အလိုက် စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ကလင်အမိင် (Classical conditioning)။
* '''[[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်]] (John B. Watson):''' ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် စရိုတ်ဗေဒ (Behaviorism)။
* '''[[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]] (B. F. Skinner):''' တၠပညာ မလ္ၚတ် ပရူ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် စရိုတ် ကေုာံ ဒုဟ်ဒဏ် (Operant conditioning)။
* '''[[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget):''' တၠပညာ ဂကူသွိတ်ဇြာလာန် ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် ဇၞော်မောဝ်စိုတ်ပညာ ကောန်ၚာ် (Cognitive development)။
* '''[[အေဗရာဟမ် မာသလော]] (Abraham Maslow):''' ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် ကဆံင်ပၟိက်အာသံက် မၞိဟ် (Hierarchy of needs) ပ္ဍဲစိုတ်ပညာ ဟျူမာန်နေတ်သတေတ် (Humanistic psychology)။
* '''[[အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ]] (Albert Bandura):''' တၠပညာ မလ္ၚတ် လညာတ် သီုသေဝ်စိုတ်ပညာ (Social learning theory) ကေုာံ စံင်ၜတ် ဘောဘောဒေါလ် (Bobo doll experiment)။
* '''[[လေပ် ဗဳဂေါတ်သကဳ]] (Lev Vygotsky):''' တၠပညာ ညးမဖန်ဗဒှ် လညာတ် အခိုက်အလိုက် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Sociocultural theory) သွက်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်။

{{DEFAULTSORT:တၠပညာ စိုတ်ပညာဂမၠိုင်}}
[[Category:စိုတ်ပညာ]]
[[Category:တၠပညာ သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ် အစာသုတေသနဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>5bqvrgs67uzvd6hf43itxz3to7xqu7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျေန် ပဳယာဂျေတ် (Jean Piaget)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12385</id>
    <redirect title="ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်" />
    <revision>
      <id>58423</id>
      <timestamp>2026-10-14T06:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ် (Jean Piaget)]] ဇရေင် [[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]]</comment>
      <origin>58423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="2honu3hwz51iibqrx3pc5cydprg03hd" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]]</text>
      <sha1>2honu3hwz51iibqrx3pc5cydprg03hd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အေဗရာဟမ် မာသလော</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12386</id>
    <revision>
      <id>58424</id>
      <timestamp>2026-10-14T06:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox scientist | name        = အေဗရာဟမ် မာသလော&lt;br/&gt;Abraham Maslow | image       = Abraham Maslow.jpg | image_size  = 220px | caption     = အေဗရာဟမ် မာသလော ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၀ ဂမၠိုင် | birth_date  = {{Birth date|1908|4|1}} | birth_place = ဗရုက်ကလေန် (Brooklyn)၊ တွဵုရးနျူယံက်၊ [...&quot;</comment>
      <origin>58424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25010" sha1="7iafmcil04v069mogbkjszygtgcqz5h" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name        = အေဗရာဟမ် မာသလော&lt;br/&gt;Abraham Maslow
| image       = Abraham Maslow.jpg
| image_size  = 220px
| caption     = အေဗရာဟမ် မာသလော ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၀ ဂမၠိုင်
| birth_date  = {{Birth date|1908|4|1}}
| birth_place = ဗရုက်ကလေန် (Brooklyn)၊ တွဵုရးနျူယံက်၊ [[ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်]]
| death_date  = {{Death date and age|1970|6|8|1908|4|1}}
| death_place = မေန်လဝ်ပါက် (Menlo Park)၊ တွဵုရးကာလဳဖဝ်နဳယျာ၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်
| citizenship = အမေရိကာန်
| field       = [[စိတ္တဗေဒ]] (Psychology)
| workplaces  = [[တက္ကသိုလ် ဗရုက်ကလေန်]]&lt;br&gt;[[တက္ကသိုလ် ကိုဝ်လာမ်ဗဳယျာ]]&lt;br&gt;[[တက္ကသိုလ် ဗရန်ဒိသ်]]
| alma_mater  = [[တက္ကသိုလ် ဍုင်နျူယံက်]]&lt;br&gt;[[တက္ကသိုလ် ဝိသ်ကောန်သေန်]]
| known_for   = [[သၞောတ် အရန် ပၟိက်ဆန္ဒ မာသလော]] (Maslow's hierarchy of needs)&lt;br&gt;[[ပရေင်ဍိုက်ပေင် အလဵုဇကု]] (Self-actualization)&lt;br&gt;[[စိတ္တဗေဒ ပရေင်ကောန်မၞိဟ်]] (Humanistic psychology)
| influences  = [[အာလ်ဖရက် အာတ်လာ]] (Alfred Adler)&lt;br&gt;[[ကာတ် ဂေါလ်သတိင်]] (Kurt Goldstein)&lt;br&gt;[[ရုသ် ဗေနဳဒိစ်]] (Ruth Benedict)&lt;br&gt;[[မက်သ် ဝါထာင်မာ]] (Max Wertheimer)
| influenced  = [[ဒေါက်ဂလပ် မက်ဂရေဂေါ]] (Douglas McGregor)&lt;br&gt;[[ကဝ်လိန် ဝိလသေန်]] (Colin Wilson)&lt;br&gt;[[အာဗဳ မာသလော]] (Abbie Maslow)
}}

'''အေဗရာဟမ် ဟာရဝ် မာသလော''' ({{lang-en|Abraham Harold Maslow}}; /[[Help:IPA/English|ˈmæzloʊ]]/; ဨပြဳ ၁၊ ၁၉၀၈ – ဂျောန် ၈၊ ၁၉၇၀) ဝွံ ဒှ်တၠပညာ [[စိတ္တဗေဒ]] ဂကူအမေရိကာန် မွဲတၠတုဲ၊ ညးဝွံ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲအရာမဖန်ဗဒှ်လဝ် [[သၞောတ် အရန် ပၟိက်ဆန္ဒ မာသလော]] (Maslow's hierarchy of needs) ရ။ လညာတ်သၞောတ်ဝွံ ဒှ်လညာတ် စိတ္တဗေဒ မဆေင်ကဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ပၟိက်ဆန္ဒ မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်ပါမောက္ခ စိတ္တဗေဒ ပ္ဍဲကဵု [[တက္ကသိုလ် ဗရန်ဒိသ်]] (Brandeis University)၊ [[တက္ကသိုလ် ဗရုက်ကလေန်]] (Brooklyn College)၊ [[တက္ကသိုလ် ခေဝ်တၟိ သွက် ပရေင်သုတေသန ပရေင်မၞိဟ်]] (New School for Social Research) ကေုာံ [[တက္ကသိုလ် ကိုဝ်လာမ်ဗဳယျာ]] (Columbia University) ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Hoffman, E. (1988). ''The Right to be Human: A Biography of Abraham Maslow''. Jeremy P. Tarcher, Inc. p. 109.&lt;/ref&gt;

ညးဝွံ ပ္တိုန်ထ္ၜးလဝ် လညာတ် [[စိတ္တဗေဒ ပရေင်ကောန်မၞိဟ်]] (Humanistic psychology) မဒှ်လညာတ် မစွံအာရီု လ္တူဂုဏ်သိက္ခာ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်မၞိဟ်တအ် အလဵုဇကုရ။ ပ္ဍဲခေတ် အေဗရာဟမ် မာသလော မဂျိုင်တဴလမျီုဂှ် သၞောတ်စိတ္တဗေဒမ္ဂး ဒှ်ဒၟံင် သၞောတ်စိတ္တဗေဒ စိုတ်မစောဲလာံ (Psychoanalysis) ကေုာံ သၞောတ်စိတ္တဗေဒ အခိုက်အလိုက် (Behaviorism) တအ် သြဇာဇၞော်ဒၟံင်ရ။ ဆဂး ညးဝွံ ပါ်ပဲါ လညာတ်တအ်ဂှ်တုဲ၊ ညးဟီု မၞိဟ်တအ်ဝွံ နွံကဵု ဒြဟတ်ဆဝ်မ္ၚုဟ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်တိုန် (Motivation to grow) ကေုာံ အာစိုပ် [[ပရေင်ဍိုက်ပေင် အလဵုဇကု]] (Self-actualization) ရ။

== ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ ==
အေဗရာဟမ် မာသလော က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၈ ဂိတုဨပြဳ ၁ ပ္ဍဲ ဗရုက်ကလေန် (Brooklyn)၊ ဍုင်နျူယံက် ရ။ ညးဝွံ ဒှ်ကောန်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကောန်ဇာတ် ထပှ်တၠ မက္တဵုဒှ်နူ မိမ ဂကူဂျူ (Jewish) မပြံင်မံင်ကၠုင် နူ အေန်ပါယာ ရုရှ (Russian Empire) သွက်ဂွံ ဒြေပ်ဒဴ နူပရေင်ဍဵုဍိုက်ရ။ မိမညးတအ်ဝွံ ၜိုန်ရ ဟွံမွဲကဵု ပရေင်ပညာကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲအရာ ပရေင်ပညာ ကောန်ဇာတ်တအ်ဂှ် စွံအာရီုဇၞော် ကဵုဒြဟတ် ဗွဲမလောန်ရ။&lt;ref&gt;Nicholson, I. A. (2001). &quot;Giving up maleness: Abraham Maslow, masculinity, and the boundaries of psychology&quot;. ''History of Psychology''. 4 (1): 79–91.&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲအခိင် ညးမဒှ် ဘဝကောန်ၚာ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ညးဒှ် ဂကူဂျူ မွဲတၠတုဲ၊ ညးဒးဒုင် ဆက်ဆောံ နကဵု ပရေင်ပါ်ခြာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးဝွံ ဒှ်ကောန်ၚာ် မဟွံမွဲကဵု သကအ်ရဲတုဲ အခိင်ဗွဲမဂၠိုင် ညးကဵုလဝ် အခိင် ပ္ဍဲတိုက်ဗှ်လိက်ရ။ ညးတိုန်ဘာ ပ္ဍဲဘာတန်သၠုင် ကောန်မြာ်တြုံ (Boys High School) ပ္ဍဲ ဗရုက်ကလေန် ရ။ ဗွဲကြဴ ညးဆက်တိုန်ဘာ ပ္ဍဲ [[တက္ကသိုလ် ဍုင်နျူယံက်]] (City College of New York) ကေုာံ ဆက်အာ တိုန်တက္ကသိုလ် ပ္ဍဲ [[တက္ကသိုလ် ဝိသ်ကောန်သေန်-မာဒိသေန်]] (University of Wisconsin–Madison) ရ။ ညးကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ဘဳအေ (BA) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၀၊ အေမ်အေ (MA) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၁၊ ကေုာံ ဒံက်တာ (PhD) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၄ နူကဵု တက္ကသိုလ် ဝိသ်ကောန်သေန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲဘာသာ စိတ္တဗေဒ ရ။&lt;ref&gt;Maslow, A. H. (1943). &quot;A theory of human motivation&quot;. ''Psychological Review''. 50 (4): 370–396.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ကမၠောန် အကာဒမေတ် ==
ကြဴနူ မကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပါရဂူ (PhD) တုဲ မာသလော ကလေင်စဴအာ နျူယံက် သွက်ဂွံ ဆက်ကၠောန် ကမၠောန်သုတေသန ပ္ဍဲ [[တက္ကသိုလ် ကိုဝ်လာမ်ဗဳယျာ]] (Columbia University) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၅ ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ညးကလိဂွံ အခေါင် မကၠောန်ကမၠောန် မွဲစွံ ကု [[အာလ်ဖရက် အာတ်လာ]] (Alfred Adler) မဒှ် တၠပညာစိတ္တဗေဒ မပြာကတ်မွဲတၠရ။ နူသၞာံ ၁၉၃၇ စဵုကဵု ၁၉၅၁ ဂှ် ညးယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင် နဒဒှ် အ္စာဘာ ပ္ဍဲ [[တက္ကသိုလ် ဗရုက်ကလေန်]] (Brooklyn College) ရ။

ပ္ဍဲအခိင် မနွံ ပ္ဍဲနျူယံက်ဂှ် ညးဂွံဆဵုဂဗ ကေုာံ ဆက်ဆောံ ကုတၠပညာ စိတ္တဗေဒ ဥရောပ မပြံင်ဒဴကၠုင် နူဍုင်ဂျာမနဳ (Germany) သွက်ဂွံ ဒြေပ်ဒဴ နူသၞောတ် နာဇြဳ (Nazi) တအ်ရ။ တၠပညာ မပ္တံကဵု [[အာလ်ဖရက် အာတ်လာ]]၊ [[ကာရေန် ဟဝ်နဳ]] (Karen Horney)၊ [[မက်သ် ဝါထာင်မာ]] (Max Wertheimer) ကေုာံ အ္စာမနုဿဗေဒ (Anthropologist) [[ရုသ် ဗေနဳဒိစ်]] (Ruth Benedict) တအ်ဂှ် လွဳဗ္စလဝ် လညာတ်စိတ္တဗေဒ ညး ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ မာသလော စၟတ်သမ္တီလဝ် ဝါထာင်မာ ကေုာံ ဗေနဳဒိစ် တအ်ဂှ် နဒဒှ် မၞိဟ်မနွံကဵု လညာတ်စိုတ်ဓါတ် မဍိုက်ပေင်တုဲ၊ ညးစလ္ၚတ် ပရူညးတအ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ပရူပရေင်ဍိုက်ပေင် အလဵုဇကု (Self-actualization) ရ။

== လညာတ် စိတ္တဗေဒ လူသားဝါဒ (Humanistic psychology) ==
အခိင်ကာလ မာသလော မစကၠောန်ကမၠောန် စိတ္တဗေဒဂှ် သၞောတ်စိတ္တဗေဒ မပြာကတ်တဴၜါဂှ် ဒှ် သၞောတ်စိတ္တဗေဒ စိုတ်မစောဲလာံ (Psychoanalysis) ဂကောံ [[သဳဂမောန် ဖရဝ်]] (Sigmund Freud) ကေုာံ သၞောတ်စိတ္တဗေဒ အခိုက်အလိုက် (Behaviorism) ဂကောံ [[ဗဳ အေဖ် သကေန်နာ]] (B. F. Skinner) တအ်ရ။ မာသလော ညာတ်ကေတ် သၞောတ်ၜါဝွံ အာရီုစွံလောန်အာ လ္တူ ယဲစိတ္တဗေဒ၊ ပရေင်ယုတ်သီု တိရစ္ဆာန် ကေုာံ အရာမဟွံဍိုက်ပေင် ပ္ဍဲကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။

မာသလော ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ စိတ္တဗေဒဂှ် ဒးလ္ၚတ် ပရူမၞိဟ်မထတ်ယုက် ကေုာံ မၞိဟ်မနွံကဵု ဒြဟတ်စိုတ်ဓါတ် မခိုဟ်တအ်ရ။ လညာတ်ညးဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင် ဒြဟတ်တတိယ (Third Force) ပ္ဍဲစိတ္တဗေဒ မကော်စ [[စိတ္တဗေဒ ပရေင်ကောန်မၞိဟ်]] (Humanistic psychology) ရ။ လညာတ်ဝွံ ပတှ်ေကေတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် နွံကဵု သဘာဝ မခိုဟ်ဆာဲတုဲ၊ နွံပၟိက် မိက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ဇကု မနွံဒၟံင် အပ္ဍဲ (Potential) ညံင်ဂွံ ဍိုက်ပေင်ရ။

== သၞောတ် အရန် အရာမနွံပၟိက် (Hierarchy of needs) ==
ပရေင်ကမၠောန် မာသလော မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် '''သၞောတ် အရန် ပၟိက်ဆန္ဒ မာသလော''' (Maslow's hierarchy of needs) ရ။ ညးပ္တိုန်ထ္ၜးလဝ် လညာတ်ဝွံ ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလိက်ပရေင် ညး သၞာံ ၁၉၄၃ &quot;A Theory of Human Motivation&quot; ကေုာံ ပ္ဍဲလိက်အုပ် ညး သၞာံ ၁၉၅၄ ''Motivation and Personality'' ရ。&lt;ref&gt;Maslow, A. H. (1954). ''Motivation and Personality''. Harper &amp; Row. ISBN 978-0-06-041987-5.&lt;/ref&gt;

သၞောတ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ထ္ၜးလဝ် နကဵု ဗီုပြင် ပိရမေတ် (Pyramid) မနွံ ၅ ကဆံင်ရ။ ကဆံင်သၟဝ်အိုတ်ဂှ် ဒးဍိုက်ပေင်ကၠာ တုဲမှ မၞိဟ်တအ် ဂၠာဲသွက်ဂွံ ဍိုက်ပေင် ပ္ဍဲကဆံင်လ္တူတေအ်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left; width: 100%;&quot;
|+ သၞောတ် အရန် ပၟိက်ဆန္ဒ ၅ ကဆံင်
|-
! ကဆံင်
! ယၟု ပၟိက်ဆန္ဒ
! အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဥပမာ
|-
| ၅
| '''ပရေင်ဍိုက်ပေင် အလဵုဇကု'''&lt;br&gt;(Self-actualization)
| ပွမစိုပ် ကဆံင်သၠုင်အိုတ် မာန် ပ္ဍဲဘဝ။ မပ္တံကဵု ပရေင်ဖန်ဗဒှ် (Creativity)၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ခိုဟ်၊ ကေုာံ ဍာ်ဒကေဝ် မပေင်ဍိုက်။
|-
| ၄
| '''စရာဲဂုဏ်'''&lt;br&gt;(Esteem needs)
| ပၟိက်ဆန္ဒ မမိက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ၊ စရာဲဂုဏ်၊ ဓဝ်ပတှ်ေ လ္တူဇကုအလဵုဇကု ကေုာံ စရာဲ နူညးတၞဟ်။
|-
| ၃
| '''ဆာန် ကေုာံ ပွမပါလုပ်'''&lt;br&gt;(Love and belongingness needs)
| ပၟိက်ဆန္ဒ သွက်ဂွံ နွံကဵု မိတ်သဟာယ၊ သကအ်ရဲ၊ သ္ၚိကၟိန်၊ ကေုာံ ပရေင်ဆာန်ကၟိန်။
|-
| ၂
| '''ဂီုကၠီု'''&lt;br&gt;(Safety needs)
| ပၟိက်ဆန္ဒ ပရေင်ဂီုကၠီု ပူဂိုလ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဂီုကၠီု အန္တရာယ်နာနာ။
|-
| ၁
| '''ရုပ်ကာယ'''&lt;br&gt;(Physiological needs)
| အရာအဓိက သွက်ဂွံ ဂျိုင်လမျီု။ ဥပမာ - ကျာ၊ ဍာ်၊ စၞစ၊ ဒၞာဲဇူဒီု၊ ပရေင်လှိင်။ (ကဆံင်သၟဝ်အိုတ်)
|}

== ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဇကုအလဵုဇကု (Self-actualization) ==
ကဆံင်သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲသၞောတ်ပၟိက်ဆန္ဒဂှ် ဒှ် [[ပရေင်ဍိုက်ပေင် အလဵုဇကု]] (Self-actualization) ရ။ မာသလော ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ်ဝွံ ဒဒှ်ရ &quot;မၞိဟ်မွဲ မိက်ဂွံဒှ် ညံင်ရဴ အရာညးမဒှ်မာန် သီုဖအိုတ်&quot; (What a man can be, he must be) ရ။ မၞိဟ်မအာစိုပ် ကဆံင်ဏအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မနွံကဵု လညာတ် ဍာံပြ၊ ဒုင်အာဲ သဘာဝ၊ ဖန်ဗဒှ် တၟိ၊ ကေုာံ စွံအာရီု လ္တူ ပရေင်သောင်ကလး ပြသၞာတအ်ရ။

မာသလော လ္ၚတ်လဝ် ပရူပູဂိုလ် မစိုပ်ကဆံင်ဏအ် ဥပမာ [[အာလ်ဗာတ် အာင်သတာင်]] (Albert Einstein)၊ [[အေလဳနာ ရုသဗဲ့]] (Eleanor Roosevelt)၊ ကေုာံ [[ဖရေဒရိတ် ဒေါက်ဂလပ်]] (Frederick Douglass) တအ်ရ။ ညးညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်မစိုပ် ကဆံင်ဏအ်ဂှ် နွံအောန်လောန် (ၜိုတ် ၁-၂ က္ဍိုပ်ကၠံ ပ္ဍဲမၞိဟ်ဂမၠိုင်) ရ။

== ပရေင်ဆဵုဂဗ မကၠိုဟ်ခၠင် (Peak experiences) ==
အရာမဆက်စပ် ကု ပရေင်ဍိုက်ပေင် အလဵုဇကု ဂှ် ဒှ် [[ပရေင်ဆဵုဂဗ မကၠိုဟ်ခၠင်]] (Peak experiences) ရ။ မာသလော ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်ရ အခိင်ကာလ မၞိဟ်မွဲ ကလိဂွံ ပရေင်တၟေင်၊ ပရေင်မိပ်မြဟ် လောန်ဗၞတ်၊ ကေုာံ ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် သဘာဝ လ္တူဍာ်ဒကေဝ် ဇကု မာန်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် မၞိဟ်တအ် စိုတ်ၜိုဟ်သြိုဟ်၊ စိုတ်ညဳသၟဟ် ကေုာံ ကၠိုဟ်ခၠင် ဘဝ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ မၞိဟ်မအာစိုပ် ပရေင်ဍိုက်ပေင် အလဵုဇကု တအ်ဂှ် လေပ်ကလိဂွံ ပရေင်ဆဵုဂဗ ဗီုဏအ် ဂၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Goble, F. (1970). ''The Third Force: The Psychology of Abraham Maslow''. Richmond, CA: Maurice Bassett Publishing.&lt;/ref&gt;

== တေသြရဳ ဇြက် ကေုာံ တေသြရဳ ဝါင် (Theory Z) ==
ပါဲနူ သၞောတ် အရန် ပၟိက်ဆန္ဒ တုဲ၊ မာသလော လ္ၚတ်လဝ် ပရူပရေင်ကောပ်ကာဲ (Management) ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် ကောန်ကမၠောန်တအ်ရ။ ညးဆက်စၠောအ်လဝ် လညာတ် [[ဒေါက်ဂလပ် မက်ဂရေဂေါ]] (Douglas McGregor) မဆေင်ကဵု တေသြရဳ အက်သ် (Theory X) ကေုာံ တေသြရဳ ဝါင် (Theory Y) တုဲ ညးပ္တိုန်ထ္ၜးလဝ် '''တေသြရဳ ဇြက် (Theory Z)''' ရ။ တေသြရဳ ဇြက် ဝွံ ဒှ်သၞောတ်ကောပ်ကာဲ မကဵုဒြဟတ် လ္တူ ပရေင်ဍိုက်ပေင် အလဵုဇကု ညးကၠောန်ကမၠောန်တအ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ပ္ဍဲကမၠောန် မနွံကဵု အဓိပ္ပါယ် သၠုင်အိုတ်ရ။

== သြဇာ ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပဲါ ==
သြဇာ မာသလော ဝွံ ဇၞော်လောန် ပ္ဍဲပရေင် စိတ္တဗေဒ၊ ပရေင်ပညာ၊ ကေုာံ ပရေင်ကောပ်ကာဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။ သၞောတ် အရန် ပၟိက်ဆန္ဒ ညးဂှ် ဒှ်လညာတ် အဓိက သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရူစိုတ်ဓါတ် ကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲဘာသာ ပရေင်ကောပ်ကာဲ (Management) ကေုာံ ပရေင်သွံရာန် (Marketing) ရ။

ဆဂး လညာတ် ညးဂှ် ဒးဒုင်ပါ်ပဲါ နူကဵု တၠပညာလ္ၚဵုတအ်ကီုရ။ တၠပညာလ္ၚဵု ဟီု ဒဒှ်ရ သၞောတ် ၅ ကဆံင် ညးဂှ် ဟွံဍာံပြ လၟိုန်ကာလရ။ မၞိဟ်လ္ၚဵုတအ် ၜိုန်ရ ဟွံဍိုက်ပေင် ပၟိက်ဆန္ဒ သၟဝ် (ဥပမာ - ရုပ်ကာယ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂီုကၠီု) ကီုလေဝ်၊ ညးတအ် အာစိုပ် ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ကေုာံ ပရေင်ဍိုက်ပေင် အလဵုဇကု မာန်ဒၟံင်ကီုရ (ဥပမာ - အ္စာကဗျ ဟွံသေင်မ္ဂး အ္စာပါန်ခဳ မဒးဒုင် ကၠောဝ်ဗျဵု)။ တုဲပၠန် လညာတ်ညးဝွံ နွံကဵု အခိုက်အလိုက် ယေန်သၞာင် ရးပလိုတ် (Western individualistic bias) လောန်အာရ ဟီုလဝ် ပါ်ပဲါ နွံရ။&lt;ref&gt;Wahba, M. A., &amp; Bridwell, L. G. (1976). &quot;Maslow reconsidered: A review of research on the need hierarchy theory&quot;. ''Organizational Behavior and Human Performance''. 15 (2): 212–240.&lt;/ref&gt;

== ကၞောတ်ဘဝ ကေုာံ လမျီုမတိတ် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၇ ဂှ် မာသလော ဒးဒုင် ယဲဂြိုဟ်က္ဍာင် (Heart attack) ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ ညးဒးဇူ နူကမၠောန် အ္စာဘာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ရ။ ကြဴနူဂှ် ညးပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲ မေန်လဝ်ပါက် (Menlo Park)၊ တွဵုရးကာလဳဖဝ်နဳယျာ (California) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၀ ဂိတုဂျောန် ၈ ဂှ် မာသလော စုတိအာ နကဵု ယဲဂြိုဟ်က္ဍာင် ပ္ဍဲအခိင် ညးမကွာ်ဒၟံင် လေင်ကျာ ပ္ဍဲမေန်လဝ်ပါက် ရ။ အခိင်ညးစုတိဂှ် ညးနွံ အယုက် ၆၂ သၞာံ ရ။

== ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်အုပ်ဂမၠိုင် ==
အေဗရာဟမ် မာသလော ချူလဝ် လိက်အုပ် ကေုာံ လိက်ပရေင် ဗွဲမဂၠိုင် မဆေင်ကဵု စိတ္တဗေဒရ။ လိက်အုပ် မပြာကတ်အိုတ်တအ်ဂှ်-
* ''Motivation and Personality'' (၁၉၅၄)
* ''Toward a Psychology of Being'' (၁၉၆၂)
* ''Religions, Values, and Peak Experiences'' (၁၉၆၄)
* ''Eupsychian Management'' (၁၉၆၅)
* ''The Farther Reaches of Human Nature'' (၁၉၇၁) (တြးပ္တိတ် ကြဴနူ စုတိ)

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = စိတ္တဗေဒ ပရေင်ကောန်မၞိဟ်
| title     = [[စိတ္တဗေဒ ပရေင်ကောန်မၞိဟ်]] ကေုာံ လညာတ် အေဗရာဟမ် မာသလော
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = အဓိက လညာတ်ဂမၠိုင်
| list1     =
* [[သၞောတ် အရန် ပၟိက်ဆန္ဒ မာသလော|သၞောတ် အရန် ပၟိက်ဆန္ဒ]]
* [[ပရေင်ဍိုက်ပေင် အလဵုဇကု]]
* [[ပရေင်ဆဵုဂဗ မကၠိုဟ်ခၠင်]]
* [[ဒြဟတ်ဆဝ်မ္ၚုဟ်]]

| group2    = တၠပညာ စိတ္တဗေဒ
| list2     =
* [[အေဗရာဟမ် မာသလော]]
* [[ကာတ် ဂေါလ်သတိင်]]
* [[အာလ်ဖရက် အာတ်လာ]]
* [[ရုသ် ဗေနဳဒိစ်]]

| group3    = ပြကိုဟ်ဂမၠိုင်
| list3     =
* ''A Theory of Human Motivation''
* ''Motivation and Personality''
* ''Toward a Psychology of Being''
}}

{{DEFAULTSORT:မာသလော, အေဗရာဟမ်}}
[[ကဏ္ဍ:အမေရိကာန် တၠပညာစိတ္တဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:မၞိဟ်မစုတိ ပ္ဍဲ ၁၉၇၀]]
[[ကဏ္ဍ:မၞိဟ်မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ၁၉၀၈]]
[[ကဏ္ဍ:စိတ္တဗေဒ လူသားဝါဒ]]
[[ကဏ္ဍ:လညာတ်စိတ္တဗေဒ]]</text>
      <sha1>7iafmcil04v069mogbkjszygtgcqz5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘဳ အေပ် သကေန်နာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12387</id>
    <revision>
      <id>58425</id>
      <timestamp>2026-10-14T06:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox biography vcard&quot; style=&quot;width:22em; text-align:left; font-size:90%; background-color:#fcfcfc; border:1px solid #ccc; padding:5px; float:right; margin:0 0 1em 1em;&quot; |+ style=&quot;text-align:center; font-size:1.2em; font-weight:bold; background-color:#e0e0e0; padding:7px; border-radius:3px;&quot; | ဘဳ အေပ် သကေန်နာ&lt;br/&gt;B. F. Skinner |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | File:B...&quot;</comment>
      <origin>58425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19289" sha1="koigy2dhhs05ojz7k4ecgudbj5oq9rx" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biography vcard&quot; style=&quot;width:22em; text-align:left; font-size:90%; background-color:#fcfcfc; border:1px solid #ccc; padding:5px; float:right; margin:0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align:center; font-size:1.2em; font-weight:bold; background-color:#e0e0e0; padding:7px; border-radius:3px;&quot; | ဘဳ အေပ် သကေန်နာ&lt;br/&gt;B. F. Skinner
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:B.F. Skinner at Harvard circa 1950.jpg|220px|alt=ဘဳ အေပ် သကေန်နာ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ဟာဗတ်]]&lt;br/&gt;သကေန်နာ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ်ဟာဗတ် (ၜိုတ် ၁၉၅၀)
|-
! ယၟုပေင်င်
| Burrhus Frederic Skinner
|-
! သၠးဂၠံဂဝ်
| ၂၀ မာတ် ၁၉၀၄&lt;br/&gt;{{flagicon|USA}} သာတ်သကူဟာန္နာ၊ ပေန်သဳဗေနဳယျာ၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်
|-
! စုတိ
| ၁၈ အဝ်ဂေတ် ၁၉၉၀ (အယုက် ၈၆)&lt;br/&gt;{{flagicon|USA}} ကာမ်ဗရိတ်၊ မာတ်သာချူသေတ်၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်
|-
! ဘာသာရပ်
| [[စိုတ်ပညာ]] (Psychology)
|-
! တက္ကသိုလ်
| [[တက္ကသိုလ် ဟာဗတ်]] (Harvard University)
|-
! ပရေင်အံင်ဇၞး အဓိက
| 
* Operant conditioning
* Skinner box
* Radical behaviorism
* Schedules of reinforcement
|-
! လိက်ပြကိုဟ် ပြာကတ်
| ''The Behavior of Organisms'' (၁၉၃၈)&lt;br/&gt;''Walden Two'' (၁၉၄၈)&lt;br/&gt;''Verbal Behavior'' (၁၉၅၇)
|}

'''ဘဳ အေပ် သကေန်နာ''' (Burrhus Frederic Skinner, {{lang-en|B. F. Skinner}}) (၂၀ မာတ် ၁၉၀၄ – ၁၈ အဝ်ဂေတ် ၁၉၉၀) ဝွံ ဒှ်အစာစိုတ်ပညာ ကောန်ဍုင်အမေရိကာန်၊ အစာချူလိက်၊ ကေုာံ ညးမက္ညင်ဖန်ဗဒှ် သၞောတ်စိုတ်ပညာ ခေတ်တၟိမွဲရ။ ညးဝွံ ဒှ်ပါမောက္ခ စိုတ်ပညာ ပ္ဍဲ [[တက္ကသိုလ် ဟာဗတ်]] (Harvard University) နူသၞာံ ၁၉၅၈ စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၉၇၄ မစိုပ်အခိင် ဒေါအ်ဇူ နူကမၠောန်ရ။&lt;ref name=&quot;Skinner1953&quot;&gt;Skinner, B. F. (1953). ''Science and Human Behavior''. Simon and Schuster.&lt;/ref&gt; သကေန်နာဝွံ ယၟုပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲအရာမဖန်ဗဒှ် လညာတ် Radical behaviorism ကေုာံ နဲကဲ Operant conditioning မဒှ်နဲကဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ ပြံင်လှာဲ စိုတ်အာရီု ကေုာံ ပွအပြုအမူ သတ်တအ်ရ။

== ဝင်ပူဂိုလ် ကေုာံ ပရေင်ပညာ ==
သကေန်နာ သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၀ မာတ် ၁၉၀၄၊ ပ္ဍဲဍုင် သာတ်သကူဟာန္နာ (Susquehanna) တွဵုရး ပေန်သဳဗေနဳယျာ (Pennsylvania) ရ။ မအံက်ညးဂှ် ဒှ်သၟာသၞောဝ် (Lawyer) တုဲ မိအံက်ညးဂှ် ဒှ်ညးမမင်မွဲသ္ၚိ (Housewife) ရ။ နူအခိင်ဍောတ်တ် ညးဝွံ ဝါသနာပါ ပ္ဍဲအရာမကၠောန်စက် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ကိရိယာနာနာသာ်ရ။ သကေန်နာ တိုန်လဝ် ကောလိပ် ဟာမဳတောန် (Hamilton College) ပ္ဍဲတွဵုရး နျူယံက် တုဲ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ B.A. ပ္ဍဲဘာသာ လိက်ပတ်အင်္ဂလိက် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၆ ရ။ အခိင်ဂှ် ညးရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံဒှ် အစာချူလိက်မွဲကီုလေဝ် ဟွံအံင်ဇၞးတုဲ၊ ဗွဲကြဴ ညးပြံင်လှာဲ လ္ၚတ် ဘာသာစိုတ်ပညာ (Psychology) ပ္ဍဲ [[တက္ကသိုလ် ဟာဗတ်]] (Harvard University) ရ။ ညးကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပါရဂူ (Ph.D.) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၁ တုဲ ဆက်ကၠောန်ကမၠောန် သုတေသန ပ္ဍဲဟာဗတ် စဵုကဵု သၞာံ ၁၉၃၆ ရ။

== လညာတ် ရာဒဳကယ် ဗဳဟေဗဳယာရဳဇြေမ် ==
လညာတ် ရာဒဳကယ် ဗဳဟေဗဳယာရဳဇြေမ် (Radical behaviorism) ဝွံ ဒှ်လညာတ် အဓိက သကေန်နာ မဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ နကဵု လညာတ်ဏအ်မ္ဂး၊ ဇၟာပ်ပွအပြုအမူ (Behavior) သတ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူကဵု ပွမဆက်စပ် ကုအရာပွဳပွူ (Environment) ဟေင်ရ။ တၞဟ်ခြာ နူကဵု လညာတ် အစာစိုတ်ပညာတၞဟ် မစွံအာရီု ပ္ဍဲစိုတ်အပ္ဍဲ (Inner states) ဗီုကဵု လညာတ်၊ ပရေင်စိုတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝိညာဏ်၊ သကေန်နာ ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေင်စိုတ်အပ္ဍဲတအ်ဝွံလေဝ် ဒှ်ပွအပြုအမူ မက္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူ သဘာဝပွဳပွူကီုရ။&lt;ref name=&quot;Baum2005&quot;&gt;Baum, W. M. (2005). ''Understanding Behaviorism: Behavior, Culture, and Evolution'' (2nd ed.). Blackwell Publishing.&lt;/ref&gt;

== အဝ်ပရိတ် ကောန်ဒဳယှေန်နိင် ==
အဝ်ပရိတ် ကောန်ဒဳယှေန်နိင် (Operant conditioning) ဝွံ ဒှ်သၞောတ် သကေန်နာ မဖန်ဗဒှ်လဝ် သွက်ဂွံ ဗ္တောန် ကေုာံ ပြံင်လှာဲ ပွအပြုအမူရ။ သၞောတ်ဝွံ သဇိုင်ပတန်လဝ် လ္တူ သဘဴဓဝ် (Law of Effect) မဒှ်လညာတ် [[အေတ်ဝပ် သောန်ဒိုက်]] (Edward Thorndike) ရ။ 
သၞောတ်ဝွံ နွံကဵု အဓိက ၜါသာ်-
* '''ပွမစုတ်ဒြဟတ် (Reinforcement):''' အရာမက္တဵုဗဒှ် ညံင်ပွအပြုအမူမွဲ ဂွံဆက်က္တဵုဒှ်ဂၠိုင်တိုန်။
* '''ပွမကဵုဒုဟ် (Punishment):''' အရာမက္တဵုဗဒှ် ညံင်ပွအပြုအမူမွဲ ဂွံအောန်စှ်ေ ဟွံသေင်မ္ဂး အိုတ်အာ။

== ခလာတ် သကေန်နာ (Skinner Box) ==
[[File:Skinner box scheme 01.png|thumb|right|250px|ဗီုသရုပ် ခလာတ် သကေန်နာ (Operant conditioning chamber)]]
သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် လ္ၚတ် Operant conditioning ဂှ် သကေန်နာ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ကိရိယာမွဲ မကော်စ ခလာတ် သကေန်နာ (Skinner box) ဟွံသေင်မ္ဂး Operant conditioning chamber ရ။ ပ္ဍဲခလာတ်ဏအ်ဝွံ စုတ်လဝ် တိရစ္ဆာန် ဗီုကဵု ကၞိ ဟွံသေင်မ္ဂး ပ परेဝ်ရ။ ပ္ဍဲခလာတ်ဂှ် နွံကဵု ခလုတ်မွဲ သွက်ဂွံ ဍဵု။ ယဝ်ရ ကၞိဂှ် ဍဵုဒး ခလုတ်မ္ဂး ဍေဟ်ကလိဂွံ စၞစ (Reinforcer) ရ။ နကဵုနဲကဲဏအ် သကေန်နာ လ္ၚတ်ကေတ် ဗီုလဵု တိရစ္ဆာန်တအ် ကတ်လ္ၚတ် ပွအပြုအမူတၟိ နကဵု ပရေင်မကလိဂွံ ဖဵု (Consequences) ရ။&lt;ref name=&quot;Skinner1938&quot;&gt;Skinner, B. F. (1938). ''The Behavior of Organisms: An Experimental Analysis''. Appleton-Century-Crofts.&lt;/ref&gt;

== လၟေင် ပွမစုတ်ဒြဟတ် (Schedules of Reinforcement) ==
သကေန်နာ လ္ၚတ်ဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ အခိင် ကေုာံ လၟေင် မကဵု စၞ (Reinforcement) ဂှ် ပြံင်လှာဲကဵု အသိင် ပွအပြုအမူ (Rate of response) တိရစ္ဆာန်တအ်ရ။ ညးပါ်လဝ် သၞောတ် လၟေင် ပွမစုတ်ဒြဟတ် အဓိက ပန်သာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ သၞောတ် လၟေင် ပွမစုတ်ဒြဟတ် (Schedules of Reinforcement)
|-
! သၞောတ် (Schedule)
! ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Definition)
! သွဟ် ကေုာံ ဥပမာ (Effect &amp; Example)
|-
| '''Fixed-Ratio (FR)'''
| ကဵုဖဵု (Reinforcement) ကြဴနူ ကၠောန်ဗစိုပ် လၟိဟ်အလန် မသ္ဂုတ်သွာတ်လဝ်။
| ကမၠောန်ပြဟ်။ (ဥပမာ- ကၠောန်ကမၠောန် စုတ်ကပေါတ် ပ္ဍဲစက်ရုံ၊ ကၠောန်တုဲ ၁၀ မ ဂွံသြန် ၁ ဒဝ်လာ)
|-
| '''Variable-Ratio (VR)'''
| ကဵုဖဵု ကြဴနူ ကၠောန်ဗစိုပ် လၟိဟ်အလန် မဟွံချိုတ်ပၠိုတ် (ပြံင်လှာဲဒၟံင်)။
| ကမၠောန်ပြဟ် ကေုာံ ဒေါအ်ဇြိုင်လောန်။ (ဥပမာ- ဝိုင်ဖေက် / စက်ဝိုင်ဖေက် လဝ်တရဳ)
|-
| '''Fixed-Interval (FI)'''
| ကဵုဖဵု ကြဴနူ အခိင်ကာလ မသ္ဂုတ်သွာတ်လဝ် လောန်အာတုဲ။
| ကမၠောန်ပြဟ်တိုန် ကာလစိုပ်အခိင်။ (ဥပမာ- ကလိဂွံ သြန်ဂိတု ဇၟာပ်ပ် လအိတ်ဂိတု)
|-
| '''Variable-Interval (VI)'''
| ကဵုဖဵု ကြဴနူ အခိင်ကာလ မဟွံချိုတ်ပၠိုတ် လောန်အာတုဲ။
| ကမၠောန်တန်ကြန် ညိင်သ္ၚိတ်။ (ဥပမာ- ကော်စၟတ်ယၟု ပ္ဍဲဘာ မဟွံဖန်လဝ် အခိင်ကိုပ်ကၠာ)
|}

== အက္ခရ ဝေါဟာရ ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၇ သကေန်နာ တက်ပ္တိတ် ပြကိုဟ် ''Verbal Behavior'' (အက္ခရ ဝေါဟာရ) ရ။ လိက်အုပ်ဝွံ ဒှ်လညာတ် သကေန်နာ မသောင်ကလး ပရူအရေဝ်ဘာသာ မၞိဟ်တအ် နကဵု လညာတ် Operant conditioning ရ။ ညးဟီု ဒဒှ်ရ အရေဝ်ဘာသာ ဟီုဂှ် ဒှ်ပွအပြုအမူမွဲတုဲ ကတ်လ္ၚတ်ကေတ် နူကဵု ပရေင်စုတ်ဒြဟတ် (Reinforcement) နူကဵု မၞိဟ်ပွဳပွူ (မိမ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်) ရ။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ က္တဵုဗဒှ်လဝ် ပရေင်ပါ်ပဲါ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် နူကဵု အစာဘာသာဗေဒ [[နောမ် ချောမ်သကဳ]] (Noam Chomsky) ရ။&lt;ref name=&quot;Chomsky1959&quot;&gt;Chomsky, N. (1959). A Review of B. F. Skinner's Verbal Behavior. ''Language'', 35(1), 26-58.&lt;/ref&gt;

== လိက်ပတ် ကေုာံ ပြကိုဟ်ဂမၠိုင် ==
သကေန်နာ ချူလဝ် လိက်အုပ် ကေုာံ ပြကိုဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ လိက်အုပ် မပြာကတ်အိုတ်တအ်ဂှ်-
* ''The Behavior of Organisms'' (၁၉၃၈): လိက်အုပ်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မသောင်ကလး ပရူ Operant conditioning.
* ''Walden Two'' (၁၉၄၈): ဝတ္ထုလညာတ် (Utopian novel) မချူလဝ် ပရူဂကောံမၞိဟ် မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု သၞောတ် Behaviorism.
* ''Science and Human Behavior'' (၁၉၅၃): သောင်ကလး ပရူစိုတ်ပညာ နကဵု လညာတ်သိပ္ပံ။
* ''Beyond Freedom and Dignity'' (၁၉၇၁): လိက်အုပ် မပါ်ပဲါ လညာတ် ဗၠးၜး (Free will) ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်၊ မဟီုတွဟ် ဒဒှ်ရ ပွဳပွူဟေင် ထိင်ဒဝ်လဝ် ပွအပြုအမူမၞိဟ်တအ်ရ။

== ပရေင်ပါ်ပဲါ ကေုာံ ဒစဵုဒစး ==
လညာတ် သကေန်နာ တအ်ဝွံ ဒးဒုင်ပါ်ပဲါ နူကဵု တၠပညာဂမၠိုင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ အဓိက ပရေင်ပါ်ပဲါဂှ် ကၠုင်နူ လညာတ် သိပ္ပံစိုတ် (Cognitive psychology) မက္တဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲခေတ် ၁၉၆၀ ဂမၠိုင်ရ။ ညးတအ် ဟီုဒဒှ်ရ သကေန်နာ ပိုတ်သကုတ်ထောအ် ပရေင်စိုတ်အပ္ဍဲ (Internal mental processes) မပ္တံကဵု လညာတ်၊ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဆင်ခြင် တအ်ရ။ ဗွဲတၟေင် နောမ် ချောမ်သကဳ ပါ်ပဲါ သကေန်နာ မသောင်ကလး အရေဝ်ဘာသာ နကဵု စိုတ်အာရီု သၟးဂှ် ဟွံဍိုက်ပေင်၊ ဟိုတ်နူ အရေဝ်ဘာသာ မၞိဟ်တအ်ဂှ် နွံကဵု သဒ္ဒါ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု အသိင်စိုတ်အပ္ဍဲရ။

== လွပ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ==
ၜိုန်ရ ဒးဒုင်ပါ်ပဲါကီုလေဝ်၊ နဲကဲ သကေန်နာ တအ်ဂှ် သွဟ်ခိုဟ်လောန် ပ္ဍဲအရာမလွပ်စကာ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲကဏ္ဍ-
* '''Applied Behavior Analysis (ABA):''' ဒှ်နဲကဲ လွဳယဲ ပွအပြုအမူ မစကာဂၠိုင်အိုတ် သွက် ကောန်ၚာ် မနွံကဵု ယဲ Autism တအ် ညံင်ဂွံ ကတ်လ္ၚတ် အရေဝ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်။
* '''ပရေင်ပညာ (Education):''' သၞောတ် ပရေင်စုတ်ဒြဟတ် (Reinforcement) ဂှ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲဘာ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ဒ္ဂေတ် ကောန်ၚာ်ဘာ ကေုာံ ဗ္တောန်လိက်။
* '''ဂိမ်း ဗဳဒဳယော (Video Games):''' သၞောတ် Variable-Ratio schedules ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအရာမဖန်ဗဒှ် ဂိမ်း ညံင်မၞိဟ်ဝိုင်တအ် ဂွံစောဲလမ်း ဂၠိုင်တိုန်ရ။

== ကၞောတ်ဘဝ ကေုာံ လမျီုအိုတ် ==
သကေန်နာဝွံ ဆက်ချူလိက် ကေုာံ ကဵုဒၟံင် ပရေင်ဟီုတွဟ် စဵုကဵုစိုပ် လအိတ်ဘဝညးရ။ သၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ် ညးဒးဒုင် စၟတ်သမ္တီ ဒှ်ယဲ ဇွဟ်ဆီ (Leukemia) ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ညးဆက်ချူလိက်ဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။ ဘဳ အေပ် သကေန်နာ စုတိအာ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၈ အဝ်ဂေတ် ၁၉၉၀ ပ္ဍဲဍုင် ကာမ်ဗရိတ် (Cambridge) တွဵုရး မာတ်သာချူသေတ် (Massachusetts) နကဵု ယဲဇွဟ်ဆီရ။&lt;ref name=&quot;Bjork1993&quot;&gt;Bjork, D. W. (1993). ''B. F. Skinner: A Life''. Basic Books.&lt;/ref&gt; ညးစုတိအာတုဲ ညးမကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ National Medal of Science ကေုာံ ဒှ်မၞိဟ် မနွံသြဇာဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဝင် စိုတ်ပညာ ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = သၞောတ် စိုတ်ပညာ
| title     = သၞောတ်စိုတ်ပညာ ကေုာံ လညာတ်အဓိကဂမၠိုင်
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = အစာစိုတ်ပညာ
| list1     =
* [[ဇြဳဂမန် ဖွောတ်|Sigmund Freud]]
* [[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ|B. F. Skinner]]
* [[ဂျောန် ဝါတ်သာန်|John B. Watson]]
* [[ကာရ် ဂျန်|Carl Jung]]
* [[အဳဝါန် ပါဗလောပ်|Ivan Pavlov]]

| group2    = လညာတ် ကေုာံ ဝါဒ
| list2     =
* [[လညာတ် စိုတ်အာရီု|Behaviorism]]
* [[လညာတ် သိပ္ပံစိုတ်|Cognitive psychology]]
* [[လညာတ် ဖန်ဗဒှ်စိုတ်|Psychoanalysis]]
* [[Operant conditioning]]
* [[Classical conditioning]]

| group3    = ပရေင်လ္ၚတ်
| list3     =
* [[Applied Behavior Analysis|ABA]]
* [[ခလာတ် သကေန်နာ|Skinner box]]
}}

{{DEFAULTSORT:သကေန်နာ, ဘဳ အေပ်}}
[[Category:အစာစိုတ်ပညာ]]
[[Category:ကောန်ဍုင်အမေရိကာန်]]
[[Category:မၞိဟ် မသၠးဂၠံဂဝ် သၞာံ ၁၉၀၄]]
[[Category:မၞိဟ် မစုတိ သၞာံ ၁၉၉၀]]
[[Category:တက္ကသိုလ် ဟာဗတ်]]
[[Category:လညာတ်စိုတ်ပညာ]]</text>
      <sha1>koigy2dhhs05ojz7k4ecgudbj5oq9rx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12388</id>
    <revision>
      <id>58427</id>
      <timestamp>2026-10-14T06:12:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox scientist | name              = ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် | native_name       = John Broadus Watson | image             = John Broadus Watson.JPG | image_size        = 220px | caption           = ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် (၁၈၇၈ - ၁၉၅၈) | birth_date        = ၉ ဇာန်နဝါရဳ၊ ၁၈၇၈ | birth_place       = ထရာဗလ...&quot;</comment>
      <origin>58427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12798" sha1="mullxt8sxwd810w9kzhljnenel76fou" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name              = ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်
| native_name       = John Broadus Watson
| image             = John Broadus Watson.JPG
| image_size        = 220px
| caption           = ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် (၁၈၇၈ - ၁၉၅၈)
| birth_date        = ၉ ဇာန်နဝါရဳ၊ ၁၈၇၈
| birth_place       = ထရာဗလာသ် (Travelers Rest)၊ တွဵုရး ကာရဝ်လာင်နာ သၠုင်ကျာ၊ [[အမေရိကာန်]]
| death_date        = ၂၅ သေတ်တေမ်ဗါ၊ ၁၉၅၈ (အာယုက် ၈၀)
| death_place       = နျူယံက်၊ တွဵုရး နျူယံက်၊ [[အမေရိကာန်]]
| citizenship       = အမေရိကာန်
| fields            = [[စိုတ်ပညာ]] (Psychology)
| workplaces        = တက္ကသိုလ် ဂျောန် ဟံက်ကိန် (Johns Hopkins University)&lt;br/&gt;တက္ကသိုလ် ချဳကာဂဝ် (University of Chicago)
| alma_mater        = တက္ကသိုလ် ဖြာမာန် (Furman University)&lt;br/&gt;တက္ကသိုလ် ချဳကာဂဝ်
| known_for         = [[လညာတ် စရိုတ်]] (Behaviorism)&lt;br/&gt;စမ်ၜတ် ကောန်ၚာ် အာလ်ဗာတ် (Little Albert experiment)
}}

'''ဂျောန် ဗြောဒါသ် ဝါတ်သေန်''' ({{lang-en|John Broadus Watson}}; ၉ ဇာန်နဝါရဳ၊ ၁၈၇၈ – ၂၅ သေတ်တေမ်ဗါ၊ ၁၉၅၈) ဝွံ ဒှ် အစာစိုတ်ပညာ ဂကူအမေရိကာန် မွဲတၠ မဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံလညာတ် စိုတ်ပညာ စရိုတ် (Behaviorism) ရ။ ညးဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဝင်စိုတ်ပညာမ္ဂး ဒှ်မၞိဟ် မပြံင်လှာဲထောအ် လညာတ်စိုတ်ပညာ နူကဵု ပွမလ္ၚတ် စိုတ်အပ္ဍဲ (Introspection) ဂှ် ဇက်ပၠတရဴဏာ ဇရေင် ပွမလ္ၚတ် စရိုတ်မညာတ်ကေတ်မာန် (Observable behavior) ရ။&lt;ref name=&quot;Watson1913&quot;&gt;Watson, J. B. (1913). &quot;Psychology as the Behaviorist Views it&quot;. ''Psychological Review'', 20, 158–177.&lt;/ref&gt;

== ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ ==
ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် ဝွံ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ တွဵုရး ကာရဝ်လာင်နာ သၠုင်ကျာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၈ ရ။ မိမညးဝွံ ဒှ် ပဳကေန်သ် ဝါတ်သေန် (Pickens Watson) ကေုာံ အာမ္မာ ခရဝ် (Emma Roe) တအ်ရ။ မိညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မရှ်ေသှ်ေ ဘာသာခရေတ် ဗာပ်တေတ် (Baptist) သ္ကာတ်မြဟ်မွဲတုဲ မိက်ဂွံကဵု ဝါတ်သေန် ဒှ် အစာဓမ္မကထိုက်ရ။ သၞာံ ၁၈၉၄ ဂှ် ဝါတ်သေန် တိုန်ဘာ တက္ကသိုလ် ဖြာမာန် (Furman University) တုဲ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ မဟာဝိဇ္ဇာ ပ္ဍဲအာယုက် ၂၁ သၞာံရ။&lt;ref name=&quot;Buckley1989&quot;&gt;Buckley, K. W. (1989). ''Mechanical Man: John Broadus Watson and the Beginnings of Behaviorism''. Guilford Press.&lt;/ref&gt;

ကြဴနူဂှ် ညးဆက်တိုန် တက္ကသိုလ် ချဳကာဂဝ် (University of Chicago) တုဲ သၞာံ ၁၉၀၃ ဂှ် ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပါရဂူ (Ph.D.) ဘာသာစိုတ်ပညာရ။ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဂှ် ညးလ္ၚတ်လဝ် ပရေင်ပညာ သတ္တဗေဒ၊ စိုတ်ပညာ ကေုာံ ဒဿနိကဗေဒ ရ။

== လညာတ် စိုတ်ပညာ စရိုတ် (Behaviorism) ==
သၞာံ ၁၉၁၃ ဂှ် ဝါတ်သေန် ပ္တိတ် လိက်ပရေင် မနွံယၟု &quot;စိုတ်ပညာ အတိုင် အစာစရိုတ်တအ် မညာတ်&quot; (Psychology as the Behaviorist Views it) မဒှ် လိက်မလလောင်တြး ဒက်ပ္တန် လညာတ် စရိုတ် (Behaviorist Manifesto) ရ။ ညးဟီုမ္ဂး စိုတ်ပညာဂှ် ဒးဒှ် သိပ္ပံ မညာတ်ကေတ်မာန် တုဲ စရိုတ် (Behavior) ဂှ်ဟေင် ဒှ်အရာ မစမ်ၜတ် လ္ၚတ်မာန် သက်ကုညာတ်စိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;Hergenhahn1992&quot;&gt;Hergenhahn, B. R. (1992). ''An Introduction to the History of Psychology''. Wadsworth, p. 384.&lt;/ref&gt;

== စမ်ၜတ် ကောန်ၚာ် အာလ်ဗာတ် (Little Albert Experiment) ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၀ ဂှ် ဝါတ်သေန် ကေုာံ ကွးညး ရဝ်သာလဳ ရေနာ (Rosalie Rayner) တအ် ကၠောန်ဗဒှ် ပရေင်စမ်ၜတ် မပြာကတ်မွဲ မကော်စ &quot;စမ်ၜတ် ကောန်ၚာ် အာလ်ဗာတ်&quot; (Little Albert experiment) ရ။ ညးတအ် ထ္ၜးကဵု ကောန်ၚာ် အာယုက် ၁၁ ဂိတု ကၞိဗတာင်မွဲတုဲ၊ ကာလကောန်ၚာ်ဂှ် ရပ်ကၞိမ္ဂး ညးတအ် တွိင်ဗရု ပသဲ ရမ္သာင်ထတ်တ်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ် ကောန်ၚာ်ဂှ် ဖေက်အာ ကၞိဗတာင် ကေုာံ တိရစ္ဆာန် မနွံကဵု သော်ဗတာင် အိုတ်သီုရ။ ဣဏအ်ဂှ် ထ္ၜးကဵု ပရေင်ဖေက်လကိုတ် (Fear) ဝွံ နကဵု ပွမဗတောန် (Conditioning) ဖန်ဗဒှ်ကေတ်မာန်ရောင်။&lt;ref name=&quot;Watson1920&quot;&gt;Watson, J. B., &amp; Rayner, R. (1920). &quot;Conditioned emotional reactions&quot;. ''Journal of Experimental Psychology'', 3(1), 1–14.&lt;/ref&gt;

== ကမၠောန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဌာန်ပရိုင် ==
ဟိုတ်နူ ပရေင်အရှုပ်အယိုင် ပ္ဍဲဘဝသ္ၚိကၟိန် (ဒးဒေါအ်ပြး ကုသမ္ဘာ) တုဲ သၞာံ ၁၉၂၀ ဂှ် ဝါတ်သေန် ဒးဒေါအ်ဇူ နူ ကမၠောန် တက္ကသိုလ် ဂျောန် ဟံက်ကိန် ရ။ ကြဴနူဂှ် ညးလုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲ ကမ္ပဏဳ ဌာန်ပရိုင် (Advertising agency) မနွံယၟု J. Walter Thompson ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် ညးစကာ နဲကဲစိုတ်ပညာ သွက်ဂွံ ဇြဟတ်ဓရိုတ် ကုညးရာန်စတအ် ညံင်ဂွံရာန် ကပေါတ်နာနာရ။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ်မွဲ မစကာ စိုတ်ပညာ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်သွံရာန် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;Todd1994&quot;&gt;Todd, J. T., &amp; Morris, E. K. (1994). ''Modern Perspectives on John B. Watson and Classical Behaviorism''. Greenwood Press.&lt;/ref&gt;

== လညာတ် ပရေင်လွဳလွတ် ကောန်ၚာ် ==
သၞာံ ၁၉၂၈ ဂှ် ညးချူပ္တိတ် လိက်အုပ် &quot;ပရေင်လွဳလွတ် ကောန်ၚာ် နကဵု လညာတ်စိုတ်ပညာ&quot; (Psychological Care of Infant and Child) ရ။ ညးဟီုမ္ဂး မိမတအ် ဟွံထေက်ကဵု ဆာန်ကောန်ၚာ် ဂၠိုင်လောန်ကာဲ (overly affectionate) တုဲ ဒးလွဳလွတ် နကဵု နဲကဲ သိပ္ပံ မနွံကဵု စည်းကမ်း ရ။ ၜိုန်ရ လိက်အုပ်ဏအ် အံင်ဇၞးကီုလေဝ် ကြဴနူဏအ် လညာတ်ညးဝွံ ဒးဒုင်ပါ်ပါဲ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

== ဘဝသ္ၚိကၟိန် ==
ဝါတ်သေန် သ္ပမ္ၚဵုထပ်တဲ ကု မေရဳ အိက်ကေတ် (Mary Ickes) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၃ တုဲ ကလိဂွံ ကောန်ၜါရ။ ဆဂး သၞာံ ၁၉၂၀ ဂှ် ညးတအ် ဒေါအ်ပြးရေင်သကအ် ဟိုတ်နူ ဝါတ်သေန် နွံပရေင်ဆက်စၠောအ် ကု ကွးညး ရဝ်သာလဳ ရေနာ ရ။ ကြဴနူဂှ် ညးထပ်တဲ ကု ရဝ်သာလဳ ရေနာ တုဲ ကလိဂွံ ကောန်တြုဟ် ၜါတၠရ။

== ကၞောတ်ဘဝ ကေုာံ စုတိ ==
ရဝ်သာလဳ ရေနာ စုတိအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၅ တုဲ ဝါတ်သေန် မံင်ကၠုင် ဘဝမွဲဓဝ် ပ္ဍဲ တွဵုရး ကွန်နက်တဳကတ် ရ။ ညးစုတိအာ ပ္ဍဲ တွဵုရး နျူယံက် ပ္ဍဲ သေတ်တေမ်ဗါ ၂၅၊ သၞာံ ၁၉၅၈ နကဵု ယဲအာယုက်ဇၞော်ရ။

== အာဲကၟာဲ ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ==
ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် ဝွံ ၜိုန်ရ နွံကဵု ပရေင်ပါ်ပါဲ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ လညာတ် စရိုတ် (Behaviorism) ညးဂှ် ဒှ်လဝ် သြဇာဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဝင်စိုတ်ပညာ ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ရ။ နဲကဲညး မလ္ၚတ် စရိုတ်ဂှ် ပံက်လဝ် ဂၠံင်တရဴ သွက် အစာစိုတ်ပညာ ကၠာတအ် ဗီုကဵု ဗဳ. အေဖ် သကေန်နာ (B. F. Skinner) တအ်ရ။ 

== ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ပတ်ဂမၠိုင် ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ လိက်အုပ် ကေုာံ လိက်ပရေင် အဓိက ဂမၠိုင်
|-
! သၞာံ
! ယၟုလိက်
! ဗီုပြင်
|-
| ၁၉၁၃
| ''Psychology as the Behaviorist Views it''
| လိက်ပရေင် ဂျာနေဝ် (Journal Article)
|-
| ၁၉၁၄
| ''Behavior: An Introduction to Comparative Psychology''
| လိက်အုပ် (Book)
|-
| ၁၉၂၀
| ''Conditioned emotional reactions'' (Little Albert)
| လိက်ပရေင် ဂျာနေဝ်
|-
| ၁၉၂၄
| ''Behaviorism''
| လိက်အုပ်
|-
| ၁၉၂၈
| ''Psychological Care of Infant and Child''
| လိက်အုပ်
|}

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = စိုတ်ပညာ
| title     = [[စိုတ်ပညာ]] (Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1 = လညာတ် အဓိကဂမၠိုင်
| list1  = 
* [[လညာတ် စရိုတ်]] (Behaviorism)
* [[လညာတ် ညာဏ်]] (Cognitivism)
* [[ပါ်ပါဲစိုတ်]] (Psychoanalysis)
* [[လညာတ် မနုဿ]] (Humanism)

| group2 = အစာစိုတ်ပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2  = 
* [[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်]]
* [[ဗဳ အေဖ် သကေန်နာ]]
* [[သိဂ်မောန် ဖြောဒ်]]
* [[ကာလ် ယုင်]]
* [[အာလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ဝါတ်သေန်, ဂျောန် ဗဳ}}
[[Category:အစာစိုတ်ပညာ အမေရိကာန်]]
[[Category:စိုတ်ပညာ]]
[[Category:မၞိဟ်မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၈]]
[[Category:မၞိဟ်မစုတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၈]]</text>
      <sha1>mullxt8sxwd810w9kzhljnenel76fou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58428</id>
      <parentid>58427</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12798" sha1="m29w7on27uy26nk8eviuv8369oawzc7" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name              = ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်
| native_name       = John Broadus Watson
| image             = John Broadus Watson.JPG
| image_size        = 220px
| caption           = ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် (၁၈၇၈ - ၁၉၅၈)
| birth_date        = ၉ ဇာန်နဝါရဳ၊ ၁၈၇၈
| birth_place       = ထရာဗလာသ် (Travelers Rest)၊ တွဵုရး ကာရဝ်လာင်နာ သၠုင်ကျာ၊ [[အမေရိကာန်]]
| death_date        = ၂၅ သေတ်တေမ်ဗါ၊ ၁၉၅၈ (အာယုက် ၈၀)
| death_place       = နျူယံက်၊ တွဵုရး နျူယံက်၊ [[အမေရိကာန်]]
| citizenship       = အမေရိကာန်
| fields            = [[စိုတ်ပညာ]] (Psychology)
| workplaces        = တက္ကသိုလ် ဂျောန် ဟံက်ကိန် (Johns Hopkins University)&lt;br/&gt;တက္ကသိုလ် ချဳကာဂဝ် (University of Chicago)
| alma_mater        = တက္ကသိုလ် ဖြာမာန် (Furman University)&lt;br/&gt;တက္ကသိုလ် ချဳကာဂဝ်
| known_for         = [[လညာတ် စရိုတ်]] (Behaviorism)&lt;br/&gt;စမ်ၜတ် ကောန်ၚာ် အာလ်ဗာတ် (Little Albert experiment)
}}

'''ဂျောန် ဗြောဒါသ် ဝါတ်သေန်''' ({{lang-en|John Broadus Watson}}; ၉ ဇာန်နဝါရဳ၊ ၁၈၇၈ – ၂၅ သေတ်တေမ်ဗါ၊ ၁၉၅၈) ဝွံ ဒှ် အစာစိုတ်ပညာ ဂကူအမေရိကာန် မွဲတၠ မဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံလညာတ် စိုတ်ပညာ စရိုတ် (Behaviorism) ရ။ ညးဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဝင်စိုတ်ပညာမ္ဂး ဒှ်မၞိဟ် မပြံင်လှာဲထောအ် လညာတ်စိုတ်ပညာ နူကဵု ပွမလ္ၚတ် စိုတ်အပ္ဍဲ (Introspection) ဂှ် ဇက်ပၠတရဴဏာ ဇရေင် ပွမလ္ၚတ် စရိုတ်မညာတ်ကေတ်မာန် (Observable behavior) ရ။&lt;ref name=&quot;Watson1913&quot;&gt;Watson, J. B. (1913). &quot;Psychology as the Behaviorist Views it&quot;. ''Psychological Review'', 20, 158–177.&lt;/ref&gt;

== ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ ==
ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် ဝွံ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ တွဵုရး ကာရဝ်လာင်နာ သၠုင်ကျာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၈ ရ။ မိမညးဝွံ ဒှ် ပဳကေန်သ် ဝါတ်သေန် (Pickens Watson) ကေုာံ အာမ္မာ ခရဝ် (Emma Roe) တအ်ရ။ မိညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မရှ်ေသှ်ေ ဘာသာခရေတ် ဗာပ်တေတ် (Baptist) သ္ကာတ်မြဟ်မွဲတုဲ မိက်ဂွံကဵု ဝါတ်သေန် ဒှ် အစာဓမ္မကထိုက်ရ။ သၞာံ ၁၈၉၄ ဂှ် ဝါတ်သေန် တိုန်ဘာ တက္ကသိုလ် ဖြာမာန် (Furman University) တုဲ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ မဟာဝိဇ္ဇာ ပ္ဍဲအာယုက် ၂၁ သၞာံရ။&lt;ref name=&quot;Buckley1989&quot;&gt;Buckley, K. W. (1989). ''Mechanical Man: John Broadus Watson and the Beginnings of Behaviorism''. Guilford Press.&lt;/ref&gt;

ကြဴနူဂှ် ညးဆက်တိုန် တက္ကသိုလ် ချဳကာဂဝ် (University of Chicago) တုဲ သၞာံ ၁၉၀၃ ဂှ် ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပါရဂူ (Ph.D.) ဘာသာစိုတ်ပညာရ။ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဂှ် ညးလ္ၚတ်လဝ် ပရေင်ပညာ သတ္တဗေဒ၊ စိုတ်ပညာ ကေုာံ ဒဿနိကဗေဒ ရ။

== လညာတ် စိုတ်ပညာ စရိုတ် (Behaviorism) ==
သၞာံ ၁၉၁၃ ဂှ် ဝါတ်သေန် ပ္တိတ် လိက်ပရေင် မနွံယၟု &quot;စိုတ်ပညာ အတိုင် အစာစရိုတ်တအ် မညာတ်&quot; (Psychology as the Behaviorist Views it) မဒှ် လိက်မလလောင်တြး ဒက်ပ္တန် လညာတ် စရိုတ် (Behaviorist Manifesto) ရ။ ညးဟီုမ္ဂး စိုတ်ပညာဂှ် ဒးဒှ် သိပ္ပံ မညာတ်ကေတ်မာန် တုဲ စရိုတ် (Behavior) ဂှ်ဟေင် ဒှ်အရာ မစမ်ၜတ် လ္ၚတ်မာန် သက်ကုညာတ်စိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;Hergenhahn1992&quot;&gt;Hergenhahn, B. R. (1992). ''An Introduction to the History of Psychology''. Wadsworth, p. 384.&lt;/ref&gt;

== စမ်ၜတ် ကောန်ၚာ် အာလ်ဗာတ် (Little Albert Experiment) ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၀ ဂှ် ဝါတ်သေန် ကေုာံ ကွးညး ရဝ်သာလဳ ရေနာ (Rosalie Rayner) တအ် ကၠောန်ဗဒှ် ပရေင်စမ်ၜတ် မပြာကတ်မွဲ မကော်စ &quot;စမ်ၜတ် ကောန်ၚာ် အာလ်ဗာတ်&quot; (Little Albert experiment) ရ။ ညးတအ် ထ္ၜးကဵု ကောန်ၚာ် အာယုက် ၁၁ ဂိတု ကၞိဗတာင်မွဲတုဲ၊ ကာလကောန်ၚာ်ဂှ် ရပ်ကၞိမ္ဂး ညးတအ် တွိင်ဗရု ပသဲ ရမ္သာင်ထတ်တ်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ် ကောန်ၚာ်ဂှ် ဖေက်အာ ကၞိဗတာင် ကေုာံ တိရစ္ဆာန် မနွံကဵု သော်ဗတာင် အိုတ်သီုရ။ ဣဏအ်ဂှ် ထ္ၜးကဵု ပရေင်ဖေက်လကိုတ် (Fear) ဝွံ နကဵု ပွမဗတောန် (Conditioning) ဖန်ဗဒှ်ကေတ်မာန်ရောင်။&lt;ref name=&quot;Watson1920&quot;&gt;Watson, J. B., &amp; Rayner, R. (1920). &quot;Conditioned emotional reactions&quot;. ''Journal of Experimental Psychology'', 3(1), 1–14.&lt;/ref&gt;

== ကမၠောန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဌာန်ပရိုင် ==
ဟိုတ်နူ ပရေင်အရှုပ်အယိုင် ပ္ဍဲဘဝသ္ၚိကၟိန် (ဒးဒေါအ်ပြး ကုသမ္ဘာ) တုဲ သၞာံ ၁၉၂၀ ဂှ် ဝါတ်သေန် ဒးဒေါအ်ဇူ နူ ကမၠောန် တက္ကသိုလ် ဂျောန် ဟံက်ကိန် ရ။ ကြဴနူဂှ် ညးလုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲ ကမ္ပဏဳ ဌာန်ပရိုင် (Advertising agency) မနွံယၟု J. Walter Thompson ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် ညးစကာ နဲကဲစိုတ်ပညာ သွက်ဂွံ ဇြဟတ်ဓရိုတ် ကုညးရာန်စတအ် ညံင်ဂွံရာန် ကပေါတ်နာနာရ။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ်မွဲ မစကာ စိုတ်ပညာ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်သွံရာန် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;Todd1994&quot;&gt;Todd, J. T., &amp; Morris, E. K. (1994). ''Modern Perspectives on John B. Watson and Classical Behaviorism''. Greenwood Press.&lt;/ref&gt;

== လညာတ် ပရေင်လွဳလွတ် ကောန်ၚာ် ==
သၞာံ ၁၉၂၈ ဂှ် ညးချူပ္တိတ် လိက်အုပ် &quot;ပရေင်လွဳလွတ် ကောန်ၚာ် နကဵု လညာတ်စိုတ်ပညာ&quot; (Psychological Care of Infant and Child) ရ။ ညးဟီုမ္ဂး မိမတအ် ဟွံထေက်ကဵု ဆာန်ကောန်ၚာ် ဂၠိုင်လောန်ကာဲ (overly affectionate) တုဲ ဒးလွဳလွတ် နကဵု နဲကဲ သိပ္ပံ မနွံကဵု စည်းကမ်း ရ။ ၜိုန်ရ လိက်အုပ်ဏအ် အံင်ဇၞးကီုလေဝ် ကြဴနူဏအ် လညာတ်ညးဝွံ ဒးဒုင်ပါ်ပါဲ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

== ဘဝသ္ၚိကၟိန် ==
ဝါတ်သေန် သ္ပမ္ၚဵုထပ်တဲ ကု မေရဳ အိက်ကေတ် (Mary Ickes) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၃ တုဲ ကလိဂွံ ကောန်ၜါရ။ ဆဂး သၞာံ ၁၉၂၀ ဂှ် ညးတအ် ဒေါအ်ပြးရေင်သကအ် ဟိုတ်နူ ဝါတ်သေန် နွံပရေင်ဆက်စၠောအ် ကု ကွးညး ရဝ်သာလဳ ရေနာ ရ။ ကြဴနူဂှ် ညးထပ်တဲ ကု ရဝ်သာလဳ ရေနာ တုဲ ကလိဂွံ ကောန်တြုဟ် ၜါတၠရ။

== ကၞောတ်ဘဝ ကေုာံ စုတိ ==
ရဝ်သာလဳ ရေနာ စုတိအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၅ တုဲ ဝါတ်သေန် မံင်ကၠုင် ဘဝမွဲဓဝ် ပ္ဍဲ တွဵုရး ကွန်နက်တဳကတ် ရ။ ညးစုတိအာ ပ္ဍဲ တွဵုရး နျူယံက် ပ္ဍဲ သေတ်တေမ်ဗါ ၂၅၊ သၞာံ ၁၉၅၈ နကဵု ယဲအာယုက်ဇၞော်ရ။

== အာဲကၟာဲ ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ==
ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် ဝွံ ၜိုန်ရ နွံကဵု ပရေင်ပါ်ပါဲ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ လညာတ် စရိုတ် (Behaviorism) ညးဂှ် ဒှ်လဝ် သြဇာဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဝင်စိုတ်ပညာ ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ရ။ နဲကဲညး မလ္ၚတ် စရိုတ်ဂှ် ပံက်လဝ် ဂၠံင်တရဴ သွက် အစာစိုတ်ပညာ ကၠာတအ် ဗီုကဵု ဗဳ. အေဖ် သကေန်နာ (B. F. Skinner) တအ်ရ။ 

== ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ပတ်ဂမၠိုင် ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ လိက်အုပ် ကေုာံ လိက်ပရေင် အဓိက ဂမၠိုင်
|-
! သၞာံ
! ယၟုလိက်
! ဗီုပြင်
|-
| ၁၉၁၃
| ''Psychology as the Behaviorist Views it''
| လိက်ပရေင် ဂျာနေဝ် (Journal Article)
|-
| ၁၉၁၄
| ''Behavior: An Introduction to Comparative Psychology''
| လိက်အုပ် (Book)
|-
| ၁၉၂၀
| ''Conditioned emotional reactions'' (Little Albert)
| လိက်ပရေင် ဂျာနေဝ်
|-
| ၁၉၂၄
| ''Behaviorism''
| လိက်အုပ်
|-
| ၁၉၂၈
| ''Psychological Care of Infant and Child''
| လိက်အုပ်
|}

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = စိုတ်ပညာ
| title     = [[စိုတ်ပညာ]] (Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1 = လညာတ် အဓိကဂမၠိုင်
| list1  = 
* [[လညာတ် စရိုတ်]] (Behaviorism)
* [[လညာတ် ညာဏ်]] (Cognitivism)
* [[ပါ်ပါဲစိုတ်]] (Psychoanalysis)
* [[လညာတ် မနုဿ]] (Humanism)

| group2 = အစာစိုတ်ပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2  = 
* [[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်]]
* [[ဗဳ အေဖ် သကေန်နာ]]
* [[သိဂ်မောန် ဖြောဒ်]]
* [[ကာလ် ယုင်]]
* [[အာလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ဝါတ်သေန်, ဂျောန် ဗဳ}}
[[Category:အစာပညာစိုတ် အမေရိကာန်]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:မၞိဟ်မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၈]]
[[Category:မၞိဟ်မစုတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၈]]</text>
      <sha1>m29w7on27uy26nk8eviuv8369oawzc7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58429</id>
      <parentid>58428</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12798" sha1="ktcag5fdyscf76jrqaabq82rr58chql" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name              = ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်
| native_name       = John Broadus Watson
| image             = John Broadus Watson.JPG
| image_size        = 220px
| caption           = ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် (၁၈၇၈ - ၁၉၅၈)
| birth_date        = ၉ ဇာန်နဝါရဳ၊ ၁၈၇၈
| birth_place       = ထရာဗလာသ် (Travelers Rest)၊ တွဵုရး ကာရဝ်လာင်နာ သၠုင်ကျာ၊ [[အမေရိကာန်]]
| death_date        = ၂၅ သေတ်တေမ်ဗါ၊ ၁၉၅၈ (အာယုက် ၈၀)
| death_place       = နျူယံက်၊ တွဵုရး နျူယံက်၊ [[အမေရိကာန်]]
| citizenship       = အမေရိကာန်
| fields            = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| workplaces        = တက္ကသိုလ် ဂျောန် ဟံက်ကိန် (Johns Hopkins University)&lt;br/&gt;တက္ကသိုလ် ချဳကာဂဝ် (University of Chicago)
| alma_mater        = တက္ကသိုလ် ဖြာမာန် (Furman University)&lt;br/&gt;တက္ကသိုလ် ချဳကာဂဝ်
| known_for         = [[လညာတ် စရိုတ်]] (Behaviorism)&lt;br/&gt;စမ်ၜတ် ကောန်ၚာ် အာလ်ဗာတ် (Little Albert experiment)
}}

'''ဂျောန် ဗြောဒါသ် ဝါတ်သေန်''' ({{lang-en|John Broadus Watson}}; ၉ ဇာန်နဝါရဳ၊ ၁၈၇၈ – ၂၅ သေတ်တေမ်ဗါ၊ ၁၉၅၈) ဝွံ ဒှ် အစာပညာစိုတ် ဂကူအမေရိကာန် မွဲတၠ မဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံလညာတ် ပညာစိုတ် စရိုတ် (Behaviorism) ရ။ ညးဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဝင်ပညာစိုတ်မ္ဂး ဒှ်မၞိဟ် မပြံင်လှာဲထောအ် လညာတ်ပညာစိုတ် နူကဵု ပွမလ္ၚတ် စိုတ်အပ္ဍဲ (Introspection) ဂှ် ဇက်ပၠတရဴဏာ ဇရေင် ပွမလ္ၚတ် စရိုတ်မညာတ်ကေတ်မာန် (Observable behavior) ရ။&lt;ref name=&quot;Watson1913&quot;&gt;Watson, J. B. (1913). &quot;Psychology as the Behaviorist Views it&quot;. ''Psychological Review'', 20, 158–177.&lt;/ref&gt;

== ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ ==
ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် ဝွံ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ တွဵုရး ကာရဝ်လာင်နာ သၠုင်ကျာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၈ ရ။ မိမညးဝွံ ဒှ် ပဳကေန်သ် ဝါတ်သေန် (Pickens Watson) ကေုာံ အာမ္မာ ခရဝ် (Emma Roe) တအ်ရ။ မိညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မရှ်ေသှ်ေ ဘာသာခရေတ် ဗာပ်တေတ် (Baptist) သ္ကာတ်မြဟ်မွဲတုဲ မိက်ဂွံကဵု ဝါတ်သေန် ဒှ် အစာဓမ္မကထိုက်ရ။ သၞာံ ၁၈၉၄ ဂှ် ဝါတ်သေန် တိုန်ဘာ တက္ကသိုလ် ဖြာမာန် (Furman University) တုဲ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ မဟာဝိဇ္ဇာ ပ္ဍဲအာယုက် ၂၁ သၞာံရ။&lt;ref name=&quot;Buckley1989&quot;&gt;Buckley, K. W. (1989). ''Mechanical Man: John Broadus Watson and the Beginnings of Behaviorism''. Guilford Press.&lt;/ref&gt;

ကြဴနူဂှ် ညးဆက်တိုန် တက္ကသိုလ် ချဳကာဂဝ် (University of Chicago) တုဲ သၞာံ ၁၉၀၃ ဂှ် ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပါရဂူ (Ph.D.) ဘာသာပညာစိုတ်ရ။ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဂှ် ညးလ္ၚတ်လဝ် ပရေင်ပညာ သတ္တဗေဒ၊ ပညာစိုတ် ကေုာံ ဒဿနိကဗေဒ ရ။

== လညာတ် ပညာစိုတ် စရိုတ် (Behaviorism) ==
သၞာံ ၁၉၁၃ ဂှ် ဝါတ်သေန် ပ္တိတ် လိက်ပရေင် မနွံယၟု &quot;ပညာစိုတ် အတိုင် အစာစရိုတ်တအ် မညာတ်&quot; (Psychology as the Behaviorist Views it) မဒှ် လိက်မလလောင်တြး ဒက်ပ္တန် လညာတ် စရိုတ် (Behaviorist Manifesto) ရ။ ညးဟီုမ္ဂး ပညာစိုတ်ဂှ် ဒးဒှ် သိပ္ပံ မညာတ်ကေတ်မာန် တုဲ စရိုတ် (Behavior) ဂှ်ဟေင် ဒှ်အရာ မစမ်ၜတ် လ္ၚတ်မာန် သက်ကုညာတ်စိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;Hergenhahn1992&quot;&gt;Hergenhahn, B. R. (1992). ''An Introduction to the History of Psychology''. Wadsworth, p. 384.&lt;/ref&gt;

== စမ်ၜတ် ကောန်ၚာ် အာလ်ဗာတ် (Little Albert Experiment) ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၀ ဂှ် ဝါတ်သေန် ကေုာံ ကွးညး ရဝ်သာလဳ ရေနာ (Rosalie Rayner) တအ် ကၠောန်ဗဒှ် ပရေင်စမ်ၜတ် မပြာကတ်မွဲ မကော်စ &quot;စမ်ၜတ် ကောန်ၚာ် အာလ်ဗာတ်&quot; (Little Albert experiment) ရ။ ညးတအ် ထ္ၜးကဵု ကောန်ၚာ် အာယုက် ၁၁ ဂိတု ကၞိဗတာင်မွဲတုဲ၊ ကာလကောန်ၚာ်ဂှ် ရပ်ကၞိမ္ဂး ညးတအ် တွိင်ဗရု ပသဲ ရမ္သာင်ထတ်တ်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ် ကောန်ၚာ်ဂှ် ဖေက်အာ ကၞိဗတာင် ကေုာံ တိရစ္ဆာန် မနွံကဵု သော်ဗတာင် အိုတ်သီုရ။ ဣဏအ်ဂှ် ထ္ၜးကဵု ပရေင်ဖေက်လကိုတ် (Fear) ဝွံ နကဵု ပွမဗတောန် (Conditioning) ဖန်ဗဒှ်ကေတ်မာန်ရောင်။&lt;ref name=&quot;Watson1920&quot;&gt;Watson, J. B., &amp; Rayner, R. (1920). &quot;Conditioned emotional reactions&quot;. ''Journal of Experimental Psychology'', 3(1), 1–14.&lt;/ref&gt;

== ကမၠောန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဌာန်ပရိုင် ==
ဟိုတ်နူ ပရေင်အရှုပ်အယိုင် ပ္ဍဲဘဝသ္ၚိကၟိန် (ဒးဒေါအ်ပြး ကုသမ္ဘာ) တုဲ သၞာံ ၁၉၂၀ ဂှ် ဝါတ်သေန် ဒးဒေါအ်ဇူ နူ ကမၠောန် တက္ကသိုလ် ဂျောန် ဟံက်ကိန် ရ။ ကြဴနူဂှ် ညးလုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲ ကမ္ပဏဳ ဌာန်ပရိုင် (Advertising agency) မနွံယၟု J. Walter Thompson ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် ညးစကာ နဲကဲပညာစိုတ် သွက်ဂွံ ဇြဟတ်ဓရိုတ် ကုညးရာန်စတအ် ညံင်ဂွံရာန် ကပေါတ်နာနာရ။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ်မွဲ မစကာ ပညာစိုတ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်သွံရာန် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;Todd1994&quot;&gt;Todd, J. T., &amp; Morris, E. K. (1994). ''Modern Perspectives on John B. Watson and Classical Behaviorism''. Greenwood Press.&lt;/ref&gt;

== လညာတ် ပရေင်လွဳလွတ် ကောန်ၚာ် ==
သၞာံ ၁၉၂၈ ဂှ် ညးချူပ္တိတ် လိက်အုပ် &quot;ပရေင်လွဳလွတ် ကောန်ၚာ် နကဵု လညာတ်ပညာစိုတ်&quot; (Psychological Care of Infant and Child) ရ။ ညးဟီုမ္ဂး မိမတအ် ဟွံထေက်ကဵု ဆာန်ကောန်ၚာ် ဂၠိုင်လောန်ကာဲ (overly affectionate) တုဲ ဒးလွဳလွတ် နကဵု နဲကဲ သိပ္ပံ မနွံကဵု စည်းကမ်း ရ။ ၜိုန်ရ လိက်အုပ်ဏအ် အံင်ဇၞးကီုလေဝ် ကြဴနူဏအ် လညာတ်ညးဝွံ ဒးဒုင်ပါ်ပါဲ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

== ဘဝသ္ၚိကၟိန် ==
ဝါတ်သေန် သ္ပမ္ၚဵုထပ်တဲ ကု မေရဳ အိက်ကေတ် (Mary Ickes) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၃ တုဲ ကလိဂွံ ကောန်ၜါရ။ ဆဂး သၞာံ ၁၉၂၀ ဂှ် ညးတအ် ဒေါအ်ပြးရေင်သကအ် ဟိုတ်နူ ဝါတ်သေန် နွံပရေင်ဆက်စၠောအ် ကု ကွးညး ရဝ်သာလဳ ရေနာ ရ။ ကြဴနူဂှ် ညးထပ်တဲ ကု ရဝ်သာလဳ ရေနာ တုဲ ကလိဂွံ ကောန်တြုဟ် ၜါတၠရ။

== ကၞောတ်ဘဝ ကေုာံ စုတိ ==
ရဝ်သာလဳ ရေနာ စုတိအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၅ တုဲ ဝါတ်သေန် မံင်ကၠုင် ဘဝမွဲဓဝ် ပ္ဍဲ တွဵုရး ကွန်နက်တဳကတ် ရ။ ညးစုတိအာ ပ္ဍဲ တွဵုရး နျူယံက် ပ္ဍဲ သေတ်တေမ်ဗါ ၂၅၊ သၞာံ ၁၉၅၈ နကဵု ယဲအာယုက်ဇၞော်ရ။

== အာဲကၟာဲ ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ==
ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် ဝွံ ၜိုန်ရ နွံကဵု ပရေင်ပါ်ပါဲ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ လညာတ် စရိုတ် (Behaviorism) ညးဂှ် ဒှ်လဝ် သြဇာဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဝင်ပညာစိုတ် ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ရ။ နဲကဲညး မလ္ၚတ် စရိုတ်ဂှ် ပံက်လဝ် ဂၠံင်တရဴ သွက် အစာပညာစိုတ် ကၠာတအ် ဗီုကဵု ဗဳ. အေဖ် သကေန်နာ (B. F. Skinner) တအ်ရ။ 

== ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ပတ်ဂမၠိုင် ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ လိက်အုပ် ကေုာံ လိက်ပရေင် အဓိက ဂမၠိုင်
|-
! သၞာံ
! ယၟုလိက်
! ဗီုပြင်
|-
| ၁၉၁၃
| ''Psychology as the Behaviorist Views it''
| လိက်ပရေင် ဂျာနေဝ် (Journal Article)
|-
| ၁၉၁၄
| ''Behavior: An Introduction to Comparative Psychology''
| လိက်အုပ် (Book)
|-
| ၁၉၂၀
| ''Conditioned emotional reactions'' (Little Albert)
| လိက်ပရေင် ဂျာနေဝ်
|-
| ၁၉၂၄
| ''Behaviorism''
| လိက်အုပ်
|-
| ၁၉၂၈
| ''Psychological Care of Infant and Child''
| လိက်အုပ်
|}

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ်
| title     = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1 = လညာတ် အဓိကဂမၠိုင်
| list1  = 
* [[လညာတ် စရိုတ်]] (Behaviorism)
* [[လညာတ် ညာဏ်]] (Cognitivism)
* [[ပါ်ပါဲစိုတ်]] (Psychoanalysis)
* [[လညာတ် မနုဿ]] (Humanism)

| group2 = အစာပညာစိုတ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2  = 
* [[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်]]
* [[ဗဳ အေဖ် သကေန်နာ]]
* [[သိဂ်မောန် ဖြောဒ်]]
* [[ကာလ် ယုင်]]
* [[အာလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ဝါတ်သေန်, ဂျောန် ဗဳ}}
[[Category:အစာပညာစိုတ် အမေရိကာန်]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:မၞိဟ်မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၈]]
[[Category:မၞိဟ်မစုတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၈]]</text>
      <sha1>ktcag5fdyscf76jrqaabq82rr58chql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳလျာန် ဂျုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12389</id>
    <revision>
      <id>58430</id>
      <timestamp>2026-10-14T06:21:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox person | name        = သာ ဝဳလျာန် ဂျုင်&lt;br&gt;Sir William Jones | image       = Sir William Jones by Sir Joshua Reynolds.jpg | alt         = ရုပ်ကသူ သာ ဝဳလျာန် ဂျုင် | caption     = သာ ဝဳလျာန် ဂျုင် (ကသူ - Sir Joshua Reynolds) | birth_name  = ဝဳလျာန် ဂျုင် (William Jones) | birth_date...&quot;</comment>
      <origin>58430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18170" sha1="kbhdmhodzbgp9u8zfbjwpx4ksooxzdx" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = သာ ဝဳလျာန် ဂျုင်&lt;br&gt;Sir William Jones
| image       = Sir William Jones by Sir Joshua Reynolds.jpg
| alt         = ရုပ်ကသူ သာ ဝဳလျာန် ဂျုင်
| caption     = သာ ဝဳလျာန် ဂျုင် (ကသူ - Sir Joshua Reynolds)
| birth_name  = ဝဳလျာန် ဂျုင် (William Jones)
| birth_date  = {{Birth date|1746|9|28|df=y}}
| birth_place = လာန်ဒါန်၊ အင်္ဂလာန် (London, England)
| death_date  = {{Death date and age|1794|4|27|1746|9|28|df=y}}
| death_place = ကာလကတ္တား၊ ဗေင်္ဂေါ၊ အိန္ဒိယ (Calcutta, Bengal, India)
| resting_place = သုသာန် တောင်ပါက် (South Park Street Cemetery), ကာလကတ္တား
| nationality = ဗြိတိန် (British)
| alma_mater  = တက္ကသိုလ် အံက်သဖို့ (University College, Oxford)
| occupation  = တၠပညာ ဘာသာဗေဒ၊ တၠပညာသၞောဝ်ဥပဒေ၊ နာဲဗစာ (Judge)
| known_for   = ပွမဖန်ဗဒှ် လညာတ် အရေဝ်ဘာသာ အေန်ဒဝ်-ယူရဝ်ပဳယေန် (Indo-European languages), ပွမဒက်ပ္တန် ဂကောံအာရှ (Asiatic Society)
| spouse      = Anna Maria Shipley
}}

'''သာ ဝဳလျာန် ဂျုင်''' ({{lang-en|Sir William Jones}}) (၂၈ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၇၄၆ – ၂၇ ဨပြဳ ၁၇၉၄) ဝွံ ဒှ် တၠပညာသဒ္ဒါဗေဒ ကေုာံ တၠပညာသၞောဝ်ဥပဒေ ဂကူအင်္ဂလိက်-ဝေလာန် မွဲတၠရ။ ညးဝွံ ယၟုပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲအရာ မလ္ၚတ် ပရူဝင် ကေုာံ ယေန်သၞာင် အိန္ဒိယတြေံ တုဲပၠန် ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဖန်ဗဒှ်ပ္တိတ် လညာတ်သမ္တီ သၞောတ်အရေဝ်ဘာသာ မကော်စ အရေဝ်ဘာသာ အေန်ဒဝ်-ယူရဝ်ပဳယေန် (Indo-European languages) မဒှ် အရေဝ်ဘာသာ မဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ် အကြာ အရေဝ်ယူရောပ် ကေုာံ အရေဝ်အာရှဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;Cannon1990&quot;&gt;Cannon, Garland. (1990). ''The Life and Mind of Oriental Jones: Sir William Jones, the Father of Modern Linguistics''. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt; ညးဝွံ နဒဒှ် နာဲဗစာ ပ္ဍဲ ရုင်ဗစာလ္တူ သွက် ဍုင်ဗေင်္ဂေါ (Supreme Court of Judicature at Fort William) လေဝ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ်ကီုရ။

== ပထမ အဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ ==
ဝဳလျာန် ဂျုင် က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၄၆ ပ္ဍဲဍုင်လာန်ဒါန်၊ အင်္ဂလာန်။ မအံက်ညးဂှ် ဒှ်တၠပညာသင်္ချာ မၞုံယၟု ဝဳလျာန် ဂျုင် (William Jones) တုဲ မိအံက်ညးဂှ် ဒှ် မေရဳ နိက် (Mary Nix) ရ။ ကာလညး ကလိဂွံ အာယုက် ပိသၞာံဂှ် မအံက်ညး စုတိအာတုဲ မိအံက်ညး ဒးလွဳလွတ်ကၠုင်လဝ် ညးရ။ နူဘဝ ကောန်ၚာ်ဍောတ်တ်တေံရ ညးဝွံ ထ္ၜးကၠုင် အစောမ်စရာဲ ပ္ဍဲအရာ လ္ၚတ်အရေဝ်ဘာသာဂမၠိုင်ရ။ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၅၃ ဂှ် ညးလုပ်တိုန်ဘာ ပ္ဍဲဘာ Harrow School တုဲ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးလ္ၚတ်ကေတ် အရေဝ်ဘာသာ ဂရိတ်၊ လေတ္တေန်၊ ပါသဳ၊ အာရာပ် ကေုာံ ဟဳဗရူ တအ်မာန်ကၠုင်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၄ ဂှ် ညးဆက်တိုန် တက္ကသိုလ် အံက်သဖို့ (University College, Oxford) တုဲ ညးကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ B.A. ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၈ ကေုာံ တဆိပ်ကြာ M.A. ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၇၃ ရ။&lt;ref name=&quot;Franklin2011&quot;&gt;Franklin, Michael J. (2011). ''Orientalist Jones: Sir William Jones, Poet, Lawyer, and Linguist''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ကမၠောန် ဥပဒေ ==
ၜိုန်ရ ဂျုင် နွံစိုတ်ဓါတ် လ္တူ လိက်ပတ် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ပရေင်သြန် ကေုာံ ဘဝဂယိုင်လမျီုတုဲ ညးဒးရုဲစှ် ကမၠောန်သၞောဝ်ဥပဒေ (Law) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၇၀ ဂှ် ညးလုပ်လ္ၚတ် သၞောဝ်ဥပဒေ ပ္ဍဲ Middle Temple တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၇၄ ဂှ် ညးဂွံဒှ် ညးမကဵုကသပ် သၞောဝ်ဥပဒေ (Barrister) ရ။ ညးချူပ္တိတ် လိက်ကၞပ် မဆေင်ကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ လိက်ညး မချူလဝ် မၞုံယၟု &quot;An Essay on the Law of Bailments&quot; (၁၇၈၁) ဂှ် ဒှ်လိက်ပြာကတ်မွဲ ပ္ဍဲဝင်သၞောဝ်ဥပဒေ အင်္ဂလာန် ကေုာံ အမေရိကာန်ရ။

== ဘဝ ပ္ဍဲ အိန္ဒိယ ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၈၃ ဂှ် ဂျုင် ကလိဂွံ ခါန်ကၞက် နဒဒှ် နာဲဗစာ (Puisne Judge) ပ္ဍဲ ရုင်ဗစာလ္တူ (Supreme Court of Judicature) ပ္ဍဲ ကာလကတ္တား၊ အိန္ဒိယ တုဲ ညးကလိဂွံ မဟိမု &quot;သာ&quot; (Knighthood) ရ။ ပ္ဍဲအခိင် မနွံ ပ္ဍဲအိန္ဒိယဂှ် ညးစိုတ်လုပ်စား ပ္ဍဲပရေင်ယေန်သၞာင်၊ ဘာသာ၊ ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ ဟိန္ဒူ တအ် ဗွဲမလောန်ရ။ ညးလ္ၚတ် အရေဝ်သက္ကတ (Sanskrit) ညံင်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် သၞောဝ်ဥပဒေ ဟိန္ဒူ တြေံဂမၠိုင်တုဲ ကၠာဲစၠောအ်ပ္တိတ် လိက်သၞောဝ်ဂမၠိုင် သွက်ဂွံ စကာ ပ္ဍဲရုင်ဗစာရ။

== သုတေသန အရေဝ်ဘာသာ အေန်ဒဝ်-ယူရဝ်ပဳယေန် ==
လညာတ် ဂျုင် မဒှ်အရာ မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဂှ် ဒှ် လညာတ် မဆေင်ကဵု သၞောတ်အရေဝ်ဘာသာရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၈၆၊ ပ္ဍဲပေါဲဟီုတွဟ် လၟေင်သၞာံ ဂကောံအာရှဂှ် ဂျုင် ပတိုန်ထ္ၜး လညာတ်ညး ဒဒှ်ရ အရေဝ်သက္ကတ၊ ဂရိတ် ကေုာံ လေတ္တေန် တအ်ဂှ် နွံကဵု ရမ္သာင် ကေုာံ ရုပ်သဒ္ဒါ မတုပ်ရေင်သကအ် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ အရေဝ်ဘာသာ သီုဖအိုတ်ဏအ်ဂှ် သ္ဒးကၠုင် နူကဵု တမ်မူလ မွဲဓဝ်ရ။&lt;ref name=&quot;Campbell2001&quot;&gt;Campbell, Lyle. (2001). ''Historical Linguistics: An Introduction''. MIT Press. pp. 33-35.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ အရေဝ်ဘာသာ ဝဳလျာန် ဂျုင် မလ္ၚတ်လဝ်
|-
! ကဆံင် !! အရေဝ်ဘာသာ !! လၟိဟ် 
|-
| ကဆံင် မဟီုမာန်၊ ချူမာန် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ် || အင်္ဂလိက်၊ လေတ္တေန်၊ ဂရိတ်၊ အာရာပ်၊ ပါသဳ၊ သက္ကတ၊ ပြင်သေတ်၊ အဳတလဳ၊ သပိန် || ၉ ဘာသာ
|-
| ကဆံင် မဗှ်ကၠိုဟ်ခိုဟ် || ဟဳဗရူ၊ ကြုက်၊ ဂျာမာန်၊ ပဝ်တူဂြဳ၊ တူရကဳ || ၅ ဘာသာ
|-
| ကဆံင် မကတ်လ္ၚတ်လဝ် အခြေခံ || ဟိန္ဒဳ၊ ဗေင်္ဂလဳ၊ တိဗေတ်၊ ဝေလ (Welsh) ကေုာံ တၞဟ်တၞဟ် || &gt;၁၄ ဘာသာ
|}

လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု က္တဵုဒှ်ကၠုင် ဘာသာဗေဒ မပတုပ်လ္ၚတ် (Comparative Linguistics) ကေုာံ သၞောတ်အရေဝ်ဘာသာ အေန်ဒဝ်-ယူရဝ်ပဳယေန် ရ။

== ဂကောံအာရှ (Asiatic Society) ==
ပ္ဍဲ ၁၅ ဇာန်နဝါရဳ ၁၇၈၄ ဂှ် ဝဳလျာန် ဂျုင် ဒက်ပ္တန်လဝ် [[ဂကောံအာရှ]] (Asiatic Society of Bengal) ပ္ဍဲ ကာလကတ္တား သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ သုတေသန ပရူဝင်၊ ပထဝဳ၊ လိက်ပတ်၊ သိပ္ပံ ကေုာံ အနုသုခုမ အာရှတအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Kejariwal1988&quot;&gt;Kejariwal, O. P. (1988). ''The Asiatic Society of Bengal and the Discovery of India's Past''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt; ညးဒှ် ဥက္ကဌ ကိုပ်ကၠာအိုတ် သွက်ဂကောံဏအ်တုဲ လိက်ဂျာနယ် ဂကောံ မၞုံယၟု ''Asiatick Researches'' ဂှ်လေဝ် ညးရ ဖန်ဗဒှ်တုဲ ပတိတ်လဝ်ရ။ ဂကောံဏအ်ဝွံ ပံက်လဝ် တြင် သွက်တၠပညာ ယူရောပ် ကေုာံ အာရှ တအ် ဂွံပံင်တောဲ ကၠောန်သုတေသန ရေင်သကအ်ရ။

== လိက်ပတ် ကေုာံ ကဗျလင်္ကာ ==
ဂျုင် ဒှ် တၠကဗျ ကေုာံ ညးမကၠာဲဘာသာ လိက်ပတ် ပြာကတ်မွဲကီုရ။ ညးကၠာဲစၠောအ် လိက်ပါသဳ ကေုာံ အာရာပ် ဗွဲမဂၠိုင် ညံင်ဂွံဒှ် အရေဝ်အင်္ဂလိက်ရ။ လိက်ညး မကၠာဲလဝ် ''Sacuntala'' (သာကုန္တလာ - ပြဇာတ်သက္ကတ ကာလဳဒါသ) ဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲယူရောပ်တုဲ ပ္ဍဲခေတ် Romanticism ဂှ် ဍေဟ် သြဇာဇၞော်လောန်ရ။ ညးလေဝ် ချူလဝ် ကဗျ နကဵု ဘာသာအင်္ဂလိက် မဆေင်ကဵု ဒေဝတဴ ဟိန္ဒူ ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ''A Hymn to Camdeo'' ကေုာံ ''A Hymn to Narayena'' တအ်ရ။

== လညာတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ==
ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန်မ္ဂး ဂျုင် ဒှ်မၞိဟ် မစိုတ်လှဲလး (Liberal) မွဲရ။ ညးထံက်ဂလာန် ပရေင်ဗၠးၜး ဍုင်အမေရိကာန် (American Revolution) တုဲ ညးဒစဵုဒစး ပရေင်ဍိက် (Slavery) ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ညးမနွံ ပ္ဍဲအိန္ဒိယဂှ် ညးမင်မွဲ အခေါင်အရာ ကောန်ဍုင်အရင် အိန္ဒိယတအ်တုဲ ညးဟီုတွဟ်လဝ် ဒဒှ်ရ သၞောဝ်ဥပဒေ မအုပ်ဓုပ် အိန္ဒိယဂှ် သ္ဒးဒှ် သၞောဝ် မကိတ်ညဳ ကုအခိုက်အလိုက် ဟိန္ဒူ ကေုာံ မူသလေန် တအ်ရ။

== အခိုက်ကၞာ ကေုာံ သာသနာ ==
ၜိုန်ရ ဂျုင် ဒှ် ခရေတ်ယာန် မွဲကီုလေဝ်၊ ညးနွံကဵု စိုတ်မရှ်ေသှ်ေ ရဴဂဴ လ္တူ ဘာသာဟိန္ဒူ ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ တအ် ဗွဲမလောန်ရ။ လ္ၚတ်အရေဝ်သက္ကတ တုဲ ညးညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ဒဿန ဟိန္ဒူ ကေုာံ သဘာဝတရားဂမၠိုင်ဂှ် နွံကဵု အဓိပ္ပါယ် မဇြိုဟ်နက်ရ။ ညးဒှ် မၞိဟ်မွဲ မဖန်ဗဒှ် ညံင် ဂၠးတိယူရောပ် ဂွံကၠိုဟ်ခိုဟ် လ္တူ လိက်ပတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် အာရှရ။

== လအိတ်ဘဝ ==
သာ ဝဳလျာန် ဂျုင် စုတိအာ နကဵု ယဲယက္ကနာ (Liver inflammation) ပ္ဍဲ ၂၇ ဨပြဳ ၁၇၉၄ ပ္ဍဲ ဍုင်ကာလကတ္တား အခိင်ညး ကလိဂွံ အာယုက် ၄၇ သၞာံရ။ ရုပ်ကလာပ်ညးဂှ် တိုပ်လဝ် ပ္ဍဲ သုသာန် တောင်ပါက် (South Park Street Cemetery) ပ္ဍဲ ကာလကတ္တား ရ။ သမ္ဘာညး Anna Maria ဂှ် ပကောံပကေဝ် လိက်ညး သီုဖအိုတ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် တိုင်စၟတ်သမ္တီ ညး ပ္ဍဲ St Paul's Cathedral ပ္ဍဲလာန်ဒါန်ရ။

== အာဲကၟာဲ ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ==
ဝဳလျာန် ဂျုင် ဂှ် ဂၠးတိ စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် &quot;မအံက် ဘာသာဗေဒ ခေတ်တၟိ&quot; (Father of Modern Linguistics) မွဲတၠရ။ လညာတ်ညး မဆေင်ကဵု အရေဝ်ဘာသာ အေန်ဒဝ်-ယူရဝ်ပဳယေန် ဂှ် လှာဲပြံင်ထောအ် ပရေင်လ္ၚတ် ဝင်အရေဝ်ဘာသာ ဂၠးတိရ။&lt;ref name=&quot;Trautmann1997&quot;&gt;Trautmann, Thomas R. (1997). ''Aryans and British India''. University of California Press.&lt;/ref&gt; ယၟုညးဂှ် သှ်ေၜိုတ်ပြာကတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဂကောံအာရှ မနွံ ပ္ဍဲအိန္ဒိယ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်တုဲ လိက်ညး မချူလဝ်တအ်ဂှ် ဒှ်လဝ် အခြေခံ သွက် သုတေသန အာရှ မကော်စ (Indology) ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== လေန်မ္ၚး ==
* [https://archive.org/details/worksofsirwillia01jone Lika ကမၠောန် သာ ဝဳလျာန် ဂျုင် (Internet Archive)]
* [[commons:Category:William Jones (scholar)|ဗီုရုပ် ကေုာံ မဳဒဳယာ မဆေင်ကဵု ဝဳလျာန် ဂျုင် ပ္ဍဲ Wikimedia Commons]]
* [https://www.asiaticsocietykolkata.org/ ဂကောံအာရှ ကာလကတ္တား (The Asiatic Society)]

{{Navbox
| name      = တၠပညာ ဘာသာဗေဒ အေန်ဒဝ်-ယူရဝ်ပဳယေန်
| title     = တၠပညာ မလ္ၚတ် အရေဝ်ဘာသာ အေန်ဒဝ်-ယူရဝ်ပဳယေန် ဂမၠိုင်
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ခေတ်ကိုပ်ကၠာ
| list1     =
* [[ဝဳလျာန် ဂျုင် (William Jones)]]
* [[ဖြာန် ဗောပ် (Franz Bopp)]]
* [[ဂျေကပ် ဂရင်း (Jacob Grimm)]]
* [[ရာသမာသ ရာသ် (Rasmus Rask)]]

| group2    = ခေတ်လဒေါဝ်
| list2     =
* [[ဖာဒဳနာန် ဒဳ သဝ်သျူး (Ferdinand de Saussure)]]
* [[ကါရ် ဗရုဂမာန် (Karl Brugmann)]]
* [[ဩဂတ်သတေ သလုက်ချာ (August Schleicher)]]

| group3    = အခြေခံ လညာတ်
| list3     =
* [[အရေဝ်ဘာသာ အေန်ဒဝ်-ယူရဝ်ပဳယေန်]]
* [[သဒ္ဒါဗေဒ မပတုပ်လ္ၚတ် (Comparative Linguistics)]]
* [[သၞောဝ် ဂရင်း (Grimm's Law)]]
}}

{{DEFAULTSORT:ဂျုင်, ဝဳလျာန်}}
[[Category:မၞိဟ် မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၄၆]]
[[Category:မၞိဟ် မစုတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၉၄]]
[[Category:တၠပညာ ဘာသာဗေဒ]]
[[Category:တၠပညာ သဒ္ဒါဗေဒ]]
[[Category:ဝင် အရေဝ်ဘာသာ]]
[[Category:ဂကောံအာရှ (Asiatic Society)]]
[[Category:တၠပညာ မလ္ၚတ် ဝင်အိန္ဒိယ]]
[[Category:အာဲကၟာဲ အင်္ဂလိက် ပ္ဍဲ အိန္ဒိယ]]</text>
      <sha1>kbhdmhodzbgp9u8zfbjwpx4ksooxzdx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သိဂ်မုန် ဖြောဒ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12390</id>
    <revision>
      <id>58432</id>
      <timestamp>2026-10-14T06:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox person | name = သိဂ်မုန် ဖြောဒ်&lt;br&gt;Sigmund Freud | image = Sigmund Freud LIFE.jpg | caption = သိဂ်မုန် ဖြောဒ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၂ | birth_name = Sigismund Schlomo Freud | birth_date = {{Birth date|1856|5|6|df=y}} | birth_place = [[ဖရဳဗာတ်]] (Freiberg), အေန်ပါယာ ဩသတြဳယျာ (Austrian Empire) |...&quot;</comment>
      <origin>58432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14835" sha1="kjl4gkylqxids828bxnxw5z1t3mrcz5" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = သိဂ်မုန် ဖြောဒ်&lt;br&gt;Sigmund Freud
| image = Sigmund Freud LIFE.jpg
| caption = သိဂ်မုန် ဖြောဒ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၂
| birth_name = Sigismund Schlomo Freud
| birth_date = {{Birth date|1856|5|6|df=y}}
| birth_place = [[ဖရဳဗာတ်]] (Freiberg), အေန်ပါယာ ဩသတြဳယျာ (Austrian Empire)
| death_date = {{Death date and age|1939|9|23|1856|5|6|df=y}}
| death_place = [[လောန်ဒောန်]] (London), အေန်ဂလာန်
| resting_place = Golders Green Crematorium
| citizenship = ဩသတြဳယျာ
| education = [[တက္ကသိုလ် ဗဳယေန်နာ]] (University of Vienna, MD, 1881)
| known_for = ညးမခၞံဗဒှ် ပရေင်ပါ်ပါဲစိုတ် (Psychoanalysis)
| spouse = Martha Bernays (စပ်သၞက် - ၁၈၈၆)
| children = ၆ တၠ (ပ္ဍဲဂှ် [[အာန်နာ ဖြောဒ်]] ပါလုပ်)
}}

'''သိဂ်မုန် ဖြောဒ်''' ({{lang-en|Sigmund Freud}}; {{IPA-en|frɔɪd}}; ၆ မေ ၁၈၅၆ – ၂၃ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၃၉) ဝွံ ဒှ်အစာသဝ် ကတ္တိက ကေုာံ လညာတ်ပါ်ပါဲစိုတ် (Neurologist) ဂကူသြသတြဳယျာ (Austrian) တုဲ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မခၞံဗဒှ် သၞောတ် [[ပရေင်ပါ်ပါဲစိုတ်]] (Psychoanalysis) မဒှ်နဲကဲလွဳယဲစိုတ် နကဵုပရေင်ဟီုဂးသဳကၠဳ အကြာညးယဲ ကေုာံ အစာယဲစိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;Gay1998&quot;&gt;Gay, Peter (1998). ''Freud: A Life for Our Time''. New York: W. W. Norton &amp; Company. pp. 3–4.&lt;/ref&gt; လညာတ်သဘဴဓဝ်ညးဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲကဵု လိက်ပတ်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ပညာ ခေတ်တၟိ အလုံမွဲဂၠးတိရ။

== ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ ==
ဖြောဒ် က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဂကောံသ္ၚိကၟိန် ဂကူဂျူ (Jewish) ပ္ဍဲဍုင် ဖရဳဗာတ် (လၟုဟ် နွံပ္ဍဲ ဍုင်ချက်ဗစ်) ရ။ ကာလညးကလိဂွံ အာယုက် ၄ သၞာံဂှ် မိမညး ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဍုင် [[ဗဳယေန်နာ]] (Vienna) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၃ ဂှ် ညးလုပ်တိုန် တက္ကသိုလ် ဗဳယေန်နာ သွက်ဂွံကတ်လ္ၚတ် ပရေင်ဂဥုဲ ကေုာံ သဝ်ဝန် (Medicine) ရ။ ညးလ္ၚတ်ပရူ ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ ကတ္တိကဗေဒ (Neurology) သီုကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပါရဂူ (MD) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၁ ရ။&lt;ref name=&quot;Jones1953&quot;&gt;Jones, Ernest (1953). ''The Life and Work of Sigmund Freud. Volume 1''. New York: Basic Books. pp. 27–29.&lt;/ref&gt;

== အစောမ်စရာဲ ကမၠောန် ကေုာံ ပရေင်သုတေသန ==
ကြဴနူ မတိတ်ဘာတုဲ ဖြောဒ် ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲဇၞော် ဗဳယေန်နာ (Vienna General Hospital) ရ။ ညးကၠောန် သုတေသန မဆေင်ကဵု ကတ္တကဗေဒ ကေုာံ ယဲက္ဍဟ် မပ္တံကဵု Aphasia ကေုာံ Cerebral palsy ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၅ ညးအာလ္ၚတ် ပညာ ပ္ဍဲဍုင်ပဴရေတ် (Paris) သၟဝ်အစာသဝ်ဇၞော် ယှောန် မာတင် ရှားကောတ် (Jean-Martin Charcot) မဒှ်အစာသဝ် မလွဳယဲ ဟိသတဳရဳယျာ (Hysteria) နကဵု နဲကဲ ဟိပ်ပနောသေတ် (Hypnosis) ရ။

== ပရေင်ပါ်ပါဲစိုတ် (Psychoanalysis) ==
ဖြောဒ် ဒက်ပ္တန် သၞောတ်ပရေင်ပါ်ပါဲစိုတ် (Psychoanalysis) နကဵု လညာတ် မဟီုဂး &quot;Talking cure&quot; မဒှ်နဲကဲ ကဵုညးယဲ ဟီုပ္တိတ် အရာမနွံပ္ဍဲစိုတ်တအ်ရ။ ညးပံင်တဲ ကၠောန်ကမၠောန် ကုအစာသဝ် ဂျဝ်သေပ် ဗရူယာ (Josef Breuer) တုဲ ပ္တိတ်လိက်အုပ် ''Studies on Hysteria'' (၁၈၉၅) ရ။ သၞောတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်တမ်ရိုဟ် သွက်ဂွံလွဳ ယဲစိုတ် နကဵုပွမပါ်ပါဲ အရာမသ္ၚီၜက်ဒၟံင် ပ္ဍဲစိုတ်ဟွံတီတၟး (Unconscious mind) ရ။&lt;ref name=&quot;BreuerFreud1895&quot;&gt;Breuer, Josef &amp; Freud, Sigmund (1895). ''Studies on Hysteria''. Standard Edition, Vol. 2. London: Hogarth Press.&lt;/ref&gt;

== သဘဴဓဝ် လညာတ်အဓိကဂမၠိုင် ==
လညာတ်ဖြောဒ် မဆေင်ကဵု သမၠဲစိုတ် (Psyche) ဂှ် ပါ်လဝ် ပိကဆံင်ရ-
* '''ဣဒ် (Id):''' ဒှ်စိုတ် မနွံကဵု တဏှာ၊ ပၟိက်ဆန္ဒ တမ်မူလ မဟွံမဲကဵု လညာတ်ဆင်ခြင်။
* '''အဳဂေါ (Ego):''' ဒှ်စိုတ် မထိင်ဒဝ် ကေုာံ ဆင်ခြင် အကြာ ပၟိက်ဆန္ဒ ကဵု အကာဲအရာဍာံ (Reality)။
* '''သုပါ-အဳဂေါ (Super-ego):''' ဒှ်စိုတ် မနွံကဵု ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်၊ ဓဝ်ဟိရိဩတ္တပ္ပ မကလိဂွံလဝ် နူကဵု မိမ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ လိက်အုပ် အဓိက သိဂ်မုန် ဖြောဒ် ဂမၠိုင်
|-
! ယၟု လိက်အုပ် (အင်္ဂလိက်)
! သၞာံ မပ္တိတ်
! ပရူပရာ အဓိက
|-
| ''The Interpretation of Dreams''
| ၁၈၉၉
| လညာတ်ပါ်ပါဲ သွပ်လ္ပအ် ကေုာံ စိုတ်ဟွံတီတၟး
|-
| ''The Psychopathology of Everyday Life''
| ၁၉၀၁
| ပရေင်ဝိုတ်၊ အရေဝ်ဗၠေတ် (Freudian slip)
|-
| ''Three Essays on the Theory of Sexuality''
| ၁၉၀၅
| ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဒ္ဂေတ်လိင် (Psychosexual development)
|-
| ''The Ego and the Id''
| ၁၉၂၃
| သၞောတ်စိုတ်ပိပြကာ (Id, Ego, Super-ego)
|}

== ဒ္ဂေတ်ပရေင်လိင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
ဖြောဒ် ဟီုတွဟ်လဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဒ္ဂေတ်ပရေင်လိင် (Psychosexual stages) ၅ ကဆံင်ရ- 
၁။ အဝဲပါင် (Oral stage)
၂။ အဝဲသ္ၚိဍာ် (Anal stage)
၃။ အဝဲအင်္ဂလိင် (Phallic stage)
၄။ အဝဲမပၞုက်လဝ် (Latency stage)
၅။ အဝဲဍိုက်ပေင် (Genital stage)။
ပ္ဍဲကဆံင်တအ်ဏအ် ယဝ်ရ ကလိဂွံ ပရေင်ဇီုကပိုက်မ္ဂး ဍေဟ်ဖန်ဗဒှ်ကဵု ယဲစိုတ် ပ္ဍဲအခိင်ဇၞော်ဂေါဝ်မာန်ရ။

== သဘဴဓဝ် လညာတ်သွပ်လ္ပအ် ==
ပ္ဍဲလိက်အုပ် ''The Interpretation of Dreams'' ဂှ် ဖြောဒ် တွဟ်လဝ် ဒဒှ်ရ &quot;သွပ်လ္ပအ် ဂှ် ဒှ်ဂၠံင်တရဴ သၟိင်တၠ သွက်ဂွံလုပ်စိုပ် စိုတ်ဟွံတီတၟး&quot; (The royal road to the unconscious) ရ။ သွပ်လ္ပအ်ဂှ် ဍေဟ်ထောအ်ပၞုက်လဝ် ပၟိက်ဆန္ဒ မဟွံဂွံဍိုက်ပေင်တအ် နကဵု သင်္ကေတ (Symbols) နာနာသာ်ရ။&lt;ref name=&quot;Freud1899&quot;&gt;Freud, Sigmund (1899). ''The Interpretation of Dreams''. Standard Edition, Vol. 4-5. London: Hogarth Press.&lt;/ref&gt;

== မၞိဟ်မပါ်ပါဲ ကေုာံ ဒစဵုဒစးဂမၠိုင် ==
လညာတ်ဖြောဒ်ဂှ် ဒးဒုင်ပါ်ပါဲ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ကွးညးဇေတ်တ် မပ္တံကဵု ခါလ် ယံင် (Carl Jung) ကေုာံ အာလ်ဖရက် အာဒ်လာ (Alfred Adler) တအ် ပါ်တိတ်အာ နူညး ဟိုတ်နူ ဟွံတုပ်စိုတ် လတူလညာတ် ဖြောဒ် မစွံအဓိက လတူပရေင်လိင် ဂၠိုင်လောန်အာရ။ တၠပညာ သိပ္ပံခေတ်တၟိတအ်လေဝ် ဟီုပါ်ပါဲ ဒဒှ်ရ လညာတ်ဖြောဒ်ဂှ် ဟွံဍိုက်ပေင် ကုသဘဴဓဝ် သိပ္ပံ (Falsifiability) ရ။

== သြဇာလတူ ယေန်သၞာင် ကေုာံ လိက်ပတ် ==
ၜိုန်ရ ဒးဒုင်ပါ်ပါဲ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံသိပ္ပံကီုလေဝ်၊ သြဇာ ဖြောဒ် ဂှ် ဇၞော်လောန် ပ္ဍဲကဵု ယေန်သၞာင် ကေုာံ လိက်ပတ် ရတု ၂၀ ရ။ ဂကောံအနုသုခုမ မပ္တံကဵု Surrealism (သဝ်ရဳယျာလဳဇြေမ်) တအ် လွဳစ လညာတ် သွပ်လ္ပအ် ကေုာံ စိုတ်ဟွံတီတၟး သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် အနုသုခုမ ညးတအ်ရ။ အရေဝ်မပ္တံကဵု &quot;Freudian slip&quot; (အရေဝ်ဗၠေတ် ဟိုတ်နူစိုတ်) တအ်ဂှ် စိုပ်အာ ပ္ဍဲအရေဝ်လၟေင်တ္ၚဲရ။

== အဝဲလက္ကရဴအိုတ် ကေုာံ လမျီုအိုတ် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၈ ဂှ် နာဇြဳ (Nazis) တအ် သီကေတ် ဍုင်သြသတြဳယျာ တုဲ ဖြောဒ် မဒှ်ဂကူဂျူဂှ် ဒးဒြေပ်ဒဴ တိတ်အာ ဍုင်လောန်ဒောန် (London) ရ။ ညးဝွံ ဇွာတ်ၜံက်ကတောဝ် ဗွဲမလောန်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ယဲကေန်သာ ပါင် (Oral cancer) ရ。 ကြဴနူ မဒးဒုင်စသိုင် ဝေဒနာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၉ ဂိတုသေပ်တေမ်ဗါ ၂၃ ဂှ် ညးအာတ်မိက် အစာသဝ် ညး သွက်ဂွံ ကဵုဂဥုဲပ္ကဵုလမျီု (Euthanasia) တုဲ စုတိအာ ပ္ဍဲဍုင်လောန်ဒောန် ရ။&lt;ref name=&quot;Cohen2009&quot;&gt;Cohen, David (2009). ''Freud on Coke''. London: Vision Press. p. 45.&lt;/ref&gt;

== အာဲကၟာဲ ကေုာံ ဝင်သမ္တီ ==
သိဂ်မုန် ဖြောဒ် ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မပြံင်လှာဲထောအ် ဗီုပြင် မၞိဟ်တအ် မကၠိုဟ်ခိုဟ် လတူ စိုတ် ကေုာံ လညာတ်ပူဂိုလ် ရ။ ၜိုန်ရ သဘဴဓဝ်ညး ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံဒးဒုင်တဲ ပ္ဍဲပရေင်စိုတ်ပညာ ခေတ်တၟိ (Modern Psychology) ကီုလေဝ်၊ လညာတ်ညး မဆေင်ကဵု စိုတ်ဟွံတီတၟး (Unconscious)၊ ပရေင်စဵုဒၞာစိုတ် (Defense mechanisms) တအ်ဂှ် သှ်ေၜက်ဒၟံင် ဖိုဟ်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်တၠပညာ မနွံကဵု သြဇာအိုတ် မွဲတၠ ပ္ဍဲကဵု ဝင်ကောန်မၞိဟ် ရတု ၂၀ မဒှ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = သိဂ်မုန် ဖြောဒ်
| title     = [[သိဂ်မုန် ဖြောဒ်]] (Sigmund Freud) ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပါဲစိုတ် (Psychoanalysis)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = လညာတ် အဓိက (Concepts)
| list1     =
* [[စိုတ်ဟွံတီတၟး (Unconscious mind)]]
* [[ဣဒ်၊ အဳဂေါ ကေုာံ သုပါ-အဳဂေါ]]
* [[Freudian slip]]
* [[ပရေင်စဵုဒၞာစိုတ် (Defense mechanism)]]
* [[Oedipus complex]]
* [[လညာတ်ပါ်ပါဲ သွပ်လ္ပအ်]]

| group2    = လိက်အုပ်ဂမၠိုင် (Works)
| list2     =
* ''[[The Interpretation of Dreams]]''
* ''[[The Psychopathology of Everyday Life]]''
* ''[[Three Essays on the Theory of Sexuality]]''
* ''[[The Ego and the Id]]''
* ''[[Civilization and Its Discontents]]''

| group3    = မၞိဟ်အဓိကဂမၠိုင် (People)
| list3     =
* [[အာန်နာ ဖြောဒ်]] (Anna Freud)
* [[ခါလ် ယံင်]] (Carl Jung)
* [[ဂျဝ်သေပ် ဗရူယာ]] (Josef Breuer)
* [[အာလ်ဖရက် အာဒ်လာ]] (Alfred Adler)
}}

{{DEFAULTSORT:ဖြောဒ်, သိဂ်မုန်}}
[[Category:သိဂ်မုန် ဖြောဒ်]]
[[Category:အစာသဝ် ဩသတြဳယျာ]]
[[Category:အစာ စိုတ်ပညာ]]
[[Category:ပရေင်ပါ်ပါဲစိုတ်]]
[[Category:မၞိဟ် မစုတိ သၞာံ ၁၉၃၉]]
[[Category:မၞိဟ် မက္တဵုဒှ် သၞာံ ၁၈၅၆]]</text>
      <sha1>kjl4gkylqxids828bxnxw5z1t3mrcz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သိဂ်မုန် ဖြောဒ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12391</id>
    <revision>
      <id>58433</id>
      <timestamp>2026-10-14T06:27:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု တၠပညာပညာစိုတ် ကေုာံ ညးမခၞံဗဒှ် ပရေင်ပါ်ပါဲစိုတ် [[သိဂ်မုန် ဖြောဒ်]] (Sigmund Freud)၊ လိက်ပတ်ညးမချူလဝ်၊ သဘဴဓဝ်လညာတ်ညး ကေုာံ ပရူပရာအဆက်...&quot;</comment>
      <origin>58433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="710" sha1="oohlx13dklddap11xj1s5aaslae5228" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု တၠပညာပညာစိုတ် ကေုာံ ညးမခၞံဗဒှ် ပရေင်ပါ်ပါဲစိုတ် [[သိဂ်မုန် ဖြောဒ်]] (Sigmund Freud)၊ လိက်ပတ်ညးမချူလဝ်၊ သဘဴဓဝ်လညာတ်ညး ကေုာံ ပရူပရာအဆက်စပ် ကုညးဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဖြောဒ်, သိဂ်မုန်}}
[[Category:အစာ ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပရေင်ပါ်ပါဲစိုတ်]]
[[Category:အစာသဝ် ဩသတြဳယျာ]]</text>
      <sha1>oohlx13dklddap11xj1s5aaslae5228</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12392</id>
    <revision>
      <id>58434</id>
      <timestamp>2026-10-14T06:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox scientist | name              = အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ&lt;br&gt;(Albert Bandura) | image             = Albert Bandura Psychologist.jpg | image_size        = 250px | caption           = အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၅ | birth_date        = {{Birth date|1925|12|4}} | birth_place       = မာန်ဒါယျာ (Mundare)၊ အာလ်...&quot;</comment>
      <origin>58434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22547" sha1="a643k2itrnyvl4ld1gt89htzlr6fg47" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name              = အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ&lt;br&gt;(Albert Bandura)
| image             = Albert Bandura Psychologist.jpg
| image_size        = 250px
| caption           = အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၅
| birth_date        = {{Birth date|1925|12|4}}
| birth_place       = မာန်ဒါယျာ (Mundare)၊ အာလ်ဗာတာ (Alberta)၊ ဍုင်ကနေဒါ
| death_date        = {{Death date and age|2021|7|26|1925|12|4}}
| death_place       = သတာန်ဖှောတ် (Stanford)၊ ကာလဳဖှောနဳယျာ၊ ဍုင်အမေရိကာန်
| citizenship       = ကနေဒါ၊ အမေရိကာန်
| fields            = [[ပရေင်စိုတ်ဗေဒ]] (Psychology)
| workplaces        = [[တက္ကသိုလ် သတာန်ဖှောတ်]]
| alma_mater        = [[တက္ကသိုလ် ဗြိတိန် ကဝ်လာမ္ဗဳယျာ]] (B.A.)&lt;br&gt;[[တက္ကသိုလ် အာဲအဝ်ဝါ]] (M.A., Ph.D.)
| known_for         = {{flatlist|
* [[သီအိုရဳ ပရေင်ဗတောန် နကဵုပရေင်မၞိဟ်]] (Social learning theory)
* [[သီအိုရဳ ပရေင်စိုတ် နကဵုပရေင်မၞိဟ်]] (Social cognitive theory)
* [[ဓဝ်ပတှ်ေ လတူအစောမ်စရာဲဇကု]] (Self-efficacy)
* [[စမ်ၜတ် ပရူရုပ်ဝေင် ဗိုဗို]] (Bobo doll experiment)
* [[တွဵုဝါဒ တင်သ္ဂုတ်သွာတ် အလုံၜါလပါ်]] (Reciprocal determinism)
}}
| awards            = တဆိပ်ကြာ သိပ္ပံ ကောန်ဂကူ (National Medal of Science) (၂၀၁၅)
}}

'''အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ''' ({{lang-en|Albert Bandura}}؛ ၄ ဒဳဇြေမ္ဗာ ၁၉၂၅ – ၂၆ ဂျူလာင် ၂၀၂၁) ဝွံ ဒှ်အစာစိုတ်ဗေဒ အမေရိကာန် မသၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲဍုင်ကနေဒါတုဲ၊ ဒှ်ပါမောက္ခ ပရေင်စိုတ်ဗေဒ ပ္ဍဲ [[တက္ကသိုလ် သတာန်ဖှောတ်]] (Stanford University) ရ။ ညးဝွံ နကဵုပရေင်ခၞံဗဒှ် ကေုာံ ပရေင်သုတေသန ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်စိုတ်ဗေဒ ပရေင်ပညာ (Educational psychology) ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ် (Social psychology) တအ်ဂှ် ပြာကတ်လောန်တုဲ၊ ဒှ်မၞိဟ် မပြံင်လှာဲကဵု လညာတ် အကြာ ဗီုပြင်စိုတ်စရိုတ် (Behaviorism) ကေုာံ ဗီုပြင်ပရေင်ချပ်ဒပ် (Cognitivism) မွဲတၠရ။ လညာတ်သီအိုရဳညး မပ္တံကဵု သီအိုရဳ ပရေင်ဗတောန် နကဵုပရေင်မၞိဟ် (Social learning theory) ကေုာံ ဓဝ်ပတှ်ေ လတူအစောမ်စရာဲဇကု (Self-efficacy) တအ်ဂှ် သြဇာဇၞော်လောန် ပ္ဍဲဂၠးတိသိပ္ပံစိုတ်ဗေဒရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၂ သုတေသနမွဲ မကၠောန်ပတိတ်လဝ်ဂှ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ဗေန်ဒူရာ ဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဝင်အစာစိုတ်ဗေဒ အလုံမွဲဂၠးတိမ္ဂး ဒှ်မၞိဟ် မဒးဒုင်စကာနိဿဲ ဂၠိုင်အိုတ် မရနုက်ကဵု ပန် (ကြဴနူ B. F. Skinner, Sigmund Freud, ကေုာံ Jean Piaget) ရ။&lt;ref name=&quot;Haggbloom&quot;&gt;Haggbloom, S. J., Warnick, R., Warnick, J. E., Jones, V. K., Yarbrough, G. L., Russell, T. M., ... &amp; Monte, E. (2002). The 100 most eminent psychologists of the 20th century. ''Review of General Psychology'', 6(2), 139-152.&lt;/ref&gt;

== ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ ==
အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ ဝွံ သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲကွာန် မာန်ဒါယျာ (Mundare)၊ တွဵုရးအာလ်ဗာတာ၊ ဍုင်ကနေဒါ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၄ ဒဳဇြေမ္ဗာ ၁၉၂၅ ရ။ ညးဝွံ ဒှ်ကောန်ဒဒေအ် အလံက်လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲကောန်မသုန်တၠတုဲ၊ မိမညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ်မပြံင်လုပ်ကၠုင် နူယူကရေိန် ကေုာံ ပဝ်လာန် ရ။ ကွာန်မာန်ဒါယျာဂှ် ဒှ်ကွာန်ဍောတ်တ်မွဲတုဲ ဘာဗတောန်လိက် လေဝ် နွံအောန်လောန်ရ။ ဟိုတ်နူ တင်ဍိုက်ပေင် ပ္ဍဲဘာ ဟွံမွဲတုဲ ဗေန်ဒူရာ ဒးလ္ၚတ်ဗတောန်ကေတ် နကဵုဇကုအလဵုဇကုဂၠိုင်ရ။ လညာတ်ပရေင်ဗတောန် နကဵုအလဵုဇကု (Self-directed learning) ဏအ်ဂှ် ဗွဲကြဴ လှဲလးကၠုင် ပ္ဍဲသီအိုရဳညး ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

ကြဴနူ မတိတ်ဘာတန်သၠုင်တုဲ ဗေန်ဒူရာ ဂွံတိုန် တက္ကသိုလ် ဗြိတိန် ကဝ်လာမ္ဗဳယျာ (University of British Columbia) ရ။ တင်ရန်တၟအ်ညး ကိုပ်ကၠာဂှ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ်ကွတ်ဇဳဝဗေဒ (Biology) ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ အခိင်တိုန်ဘာ ဟွံကိတ်ညဳတုဲ ညးရုဲစှ်ကေတ် ဘာသာစိုတ်ဗေဒ (Psychology) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၉ ဂှ် ညးကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ B.A. နကဵု လာပ်ပထမရ။ နူဂှ်တုဲ ညးဆက်တိုန် တက္ကသိုလ် အာဲအဝ်ဝါ (University of Iowa) ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန် မဒှ်ဒၞာဲ ဗဟဵုဌာန် သုတေသန ပရေင်စိုတ်ဗေဒ ခေတ်တၟိရ။ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဏအ် ညးကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ မဟာဝိဇ္ဇာ (M.A.) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၁၊ ကေုာံ ပါရဂူ (Ph.D.) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၂ မဒှ်ရ။

== ကမၠောန် ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် သတေန်ဖှောတ် ==
ကြဴနူ မကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပါရဂူတုဲ၊ ဗေန်ဒူရာ ဖျေဟ်ဒၞာဲ ဒက်ဘဝသ္ၚိကၟိန် ကု ဗာဂျဳနဳယျာ ဗါန် (Virginia Varns) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၂ တုဲ ကလိဂွံ ကောန်ဝုတ် ၜါတၠရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၃ ဂှ် ညးဂွံဒုင်ခပတိုန် နဒဒှ် အစာဘာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် သတာန်ဖှောတ် (Stanford University) ရ။ တက္ကသိုလ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲညး မကၠောန်ကမၠောန် သုတေသန သက်အယုက်ညး စဵုကဵု လအိတ်ဘဝရ။

ပ္ဍဲသတာန်ဖှောတ်ဂှ် ညးဂွံဆဵုညာတ် ကုအစာစိုတ်ဗေဒ ရဝ်ဗာတ် သဳယာသ် (Robert Sears) မဒှ်မၞိဟ် မလ္ၚတ်ဒၟံင် ပရူပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ထေဲထုတ် ကောန်ၚာ်ဂမၠိုင်ရ။ နကဵု ဒြဟတ်ပရေင်ဆက်စၠောအ်ဏအ် ဗေန်ဒူရာ စလ္ၚတ်ကၠုင် ပရူဗီုပြင် ကောန်ၚာ်တအ် မကတဵုဒှ် လညာတ်ထေဲထုတ် ကေုာံ ဗီုပြင်ပရေင်ဗတောန် နကဵုပရေင်မၞိဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Bandura1973&quot;&gt;Bandura, A. (1973). ''Aggression: A Social Learning Analysis''. Prentice-Hall.&lt;/ref&gt;

== သီအိုရဳ ပရေင်ဗတောန် နကဵုပရေင်မၞိဟ် (Social Learning Theory) ==
ကိုပ်ကၠာနူ ဗေန်ဒူရာ ဟွံဂွံ ပတိုန်ထ္ၜး သီအိုရဳညးဏီဂှ်၊ ပ္ဍဲဂၠးတိစိုတ်ဗေဒ လညာတ် Behaviorism (မပ္တံကဵု B.F. Skinner) တအ် ပြာကတ်ဒၟံင်ရ။ လညာတ်ဏအ်မ္ဂး သတ်တအ် ဗတောန်ကေတ် ပညာ နကဵု ပြဝမကလိဂွံ ဖဵု ကေုာံ ဒုဟ် (Rewards and Punishments) ဟေင်ရ။ ဆဂး ဗေန်ဒူရာ ထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဗတောန်ကေတ် လညာတ်တၟိတၟိ နကဵု ပွမရံင်စံင် (Observation) ကေုာံ ပွမဗက်ချာဲ (Imitation) ညးတၞဟ်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ အဆင့်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲသီအိုရဳ ပရေင်ဗတောန် နကဵုပရေင်မၞိဟ်
|-
! အဆင့်
! ယၟု (အင်္ဂလိက်)
! အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ရှင်းလင်းချက်
|-
| ၁
| Attention
| ပွမစွံသတိ ကေုာံ ပွမရံင်စံင် ပရူပရာမွဲမွဲ။
|-
| ၂
| Retention
| ပွမသမ္တီလဝ် ပ္ဍဲက္ဍဟ် ဗီုပြင်မညာတ်လဝ်ဂှ်။
|-
| ၃
| Reproduction
| ပွမကလေင်ကၠောန်ပတိတ် ဗီုပြင် မသမ္တီလဝ်ဂှ်။
|-
| ၄
| Motivation
| ဓဝ်ဆန္ဒ မမိက်ဂွံ ကၠောန်ဗက် (အခြေခံ လတူ ဖဵု ကေုာံ ဒုဟ် မညာတ်လဝ်)။
|}

သီအိုရဳဏအ် ပြာကတ်ကၠုင် ပ္ဍဲလိက်ကၞပ်ညး မပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၇ နကဵု ယၟု ''Social Learning Theory'' ရ။

== စမ်ၜတ် ပရူရုပ်ဝေင် ဗိုဗို (Bobo Doll Experiment) ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၁ ဗေန်ဒူရာ ကၠောန်ဗဒှ် သုတေသန မွဲ မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲဝင်စိုတ်ဗေဒ မကော်စ &quot;စမ်ၜတ် ပရူရုပ်ဝေင် ဗိုဗို&quot; (Bobo doll experiment) ရ။ စမ်ၜတ်ဏအ်ဂှ် သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ကောန်ၚာ်တအ် ဗတောန်ကေတ် ပရေင်ထေဲထုတ် (Aggression) နူကဵု ပွမရံင်စံင် ညးတၞဟ် မာန်ရ။&lt;ref name=&quot;Bandura1961&quot;&gt;Bandura, A., Ross, D., &amp; Ross, S. A. (1961). Transmission of aggression through imitation of aggressive models. ''Journal of Abnormal and Social Psychology'', 63(3), 575-582.&lt;/ref&gt;

ညးပါ်လဝ် ကောန်ၚာ်တအ် နဒဒှ် ဂကောံဂမၠိုင်ရ။ ဂကောံမွဲဂှ် ဂွံညာတ်ကေတ် မၞိဟ်ဇၞော်မွဲ ထဗိုတ်ၜုင်တက်ဒၟံင် ရုပ်ဝေင် ဗိုဗို (Bobo doll) နကဵု ပရေင်ထေဲထုတ်ရ။ ဂကောံမွဲပၠန်ဂှ် ဂွံညာတ်ကေတ် မၞိဟ်ဇၞော်မွဲ ဝေင်ဒၟံင် သာယျာရ။ ကာလကဵု အခေါင်ကောန်ၚာ်တအ် ဝေင်ကဵု ရုပ်ဗိုဗိုဂှ် ကောန်ၚာ် မညာတ်လဝ် မၞိဟ်ဇၞော်ၜုင်တက်ရုပ်ဂှ် လေဝ် ကလေင်ၜုင်တက် ရုပ်ဗိုဗိုဂှ် တုပ်တုပ်ရ။ စမ်ၜတ်ဏအ် ထ္ၜးကဵု သက်သဳ ခိုင်င်ကၠိုက်က် ဒဒှ်ရ ပရေင်ဗတောန် နကဵုပွမရံင်စံင် (Observational learning) ဂှ် နွံဇေတ်တ်ရ။

== သီအိုရဳ ပရေင်စိုတ် နကဵုပရေင်မၞိဟ် (Social Cognitive Theory) ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၆ ဗေန်ဒူရာ ပြံင်လှာဲ ယၟု သီအိုရဳညး နူ &quot;Social Learning Theory&quot; သို့ &quot;Social Cognitive Theory&quot; ရ။ ဟိုတ်မပြံင်လှာဲယၟုဂှ် ညးမိက်ဂွံ စွံအာရီု လတူ ပရေင်ချပ်ဒပ် (Cognition) မပ္တံကဵု ဓဝ်ပတှ်ေ၊ တင်ရန်တၟအ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဆိင်ဆ ပ္ဍဲက္ဍဟ် မၞိဟ်တအ်ရ။

သီအိုရဳဏအ်မ္ဂး မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဟွံသေင် စက်ရုပ် မဒးဒုင် ဖန်ဇန် နကဵု ပွဳပွူသဘာဝ ဆမွဲဓဝ်ဟွံသေင်၊ မၞိဟ်တအ်ဂှ် နွံကဵု အစောမ် &quot;Human Agency&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် မၞိဟ်တအ် ဖန်ဇန် ဘဝဇကု၊ ပြံင်လှာဲ ပွဳပွူသဘာဝဇကု မာန်ရ။

== ဓဝ်ပတှ်ေ လတူအစောမ်စရာဲဇကု (Self-efficacy) ==
တင်စၟတ်သမ္တီ အဓိကအိုတ် ပ္ဍဲလညာတ် ဗေန်ဒူရာ ဂှ် ဒှ် &quot;Self-efficacy&quot; မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ဓဝ်ပတှ်ေ လတူအစောမ်စရာဲဇကု သွက်ဂွံ ကၠောန်အံင်ဇၞး ကမၠောန်မွဲမွဲ&quot; ရ။&lt;ref name=&quot;Bandura1997&quot;&gt;Bandura, A. (1997). ''Self-Efficacy: The Exercise of Control''. W. H. Freeman and Company.&lt;/ref&gt; ယဝ်ရ မၞိဟ်မွဲ ဓဝ်ပတှ်ေ Self-efficacy သၠုင်မ္ဂး ညးတအ် ဂစာန်ကၠောန်ဂၠိုင်တုဲ အံင်ဇၞးမာန်ဂၠိုင်ရ။ ယဝ်ရ သဝ်မ္ဂး ပြဟ်ဒုင်ကျလောဲရ။

ဓဝ်ပတှ်ေ Self-efficacy ဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု တမ်ရိုဟ် ပန်သာ်-
# '''Mastery Experiences:''' ပရေင်ဆဵုဂဗ မကေင်အံင်ဇၞးလဝ် ပ္ဍဲအတိက်။
# '''Vicarious Experiences:''' ပွမညာတ်ကေတ် ညးတၞဟ် မတုပ်ကဵုဇကု အံင်ဇၞး။
# '''Social Persuasion:''' ပွမဂွံဒုင် ဟီုဇရေတ် ပတိုန်စိုတ် နူညးတၞဟ် (ဥပမာ - &quot;မၞးကၠောန်မာန်ဒၟံင်ရ&quot;)။
# '''Physiological Responses:''' ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကာယ ကေုာံ စိုတ် (ဥပမာ - ဟွံဖေက် ဟွံဇတဝ်)။

== တွဵုဝါဒ တင်သ္ဂုတ်သွာတ် အလုံၜါလပါ် (Reciprocal Determinism) ==
လညာတ် ဗေန်ဒူရာ မွဲပၠန်ဂှ် ဒှ် Reciprocal Determinism ရ။ လညာတ်ဏအ် ထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ စရိုတ်မၞိဟ် (Behavior)၊ ပွဳပွူသဘာဝ (Environment)၊ ကေုာံ လညာတ်ပူဂိုလ် (Personal/Cognitive factors) ပိပြကာဏအ် ဆက်စပ် သြဇာပ္ကီုဒၟံင် ရေင်သကအ် အလုံၜါလပါ်ရ။

ဥပမာ- ကွးဘာမွဲ စိုတ်ပါလုပ် ပ္ဍဲလိက် (Personal) တုဲ ညးသၟာန်စ ကလေင်ပှ်ေ (Behavior)။ အစာဘာဂှ် ဒးစိုတ်တုဲ ကဵုဇြဟတ် (Environment)။ ဟိုတ်နူဂှ် ကွးဘာဂှ် စိုတ်ပါလုပ် ဂၠိုင်တိုန်ပၠန်။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်သၞောတ် မဆက်စပ်ဒၟံင် အလုံၜါလပါ်ရ။

== တဆိပ်ကြာ ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီဂမၠိုင် ==
အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ ဂွံဒုင် ပအပ်ပြာပ် လာပ် ကေုာံ တဆိပ်ကြာ ဂၠိုင်ကဵုဒါန် ပ္ဍဲဘဝညးရ။
* သၞာံ ၁၉၇၄: ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ဥက္ကဌ ဂကောံစိုတ်ဗေဒ အမေရိကာန် (American Psychological Association - APA)။
* သၞာံ ၁၉၈၀: ဂွံဒုင်ရုဲစှ် သွက် တဆိပ်ကြာ တၠပညာ သိပ္ပံ အမေရိကာန် (American Academy of Arts and Sciences)။
* သၞာံ ၂၀၀၄: ဂွံဒုင် လာပ် APA Award for Outstanding Lifetime Contribution to Psychology.
* သၞာံ ၂၀၁၄: ဂွံဒုင် လာပ် National Medal of Science နူ သမ္မတ ၜါရာတ် အဝ်ဗာမာ (Barack Obama)။&lt;ref name=&quot;MedalScience&quot;&gt;White House Office of the Press Secretary (2015, December 22). ''President Obama to Honor Nation's Top Scientists and Innovators''. National Science Foundation.&lt;/ref&gt;

== လအိတ်ဘဝ ကေုာံ အာဲကၟာဲ ==
အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ ဝွံ သၠးလဝ် အခိင် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် သတာန်ဖှောတ် လုကဴ ၆၈ သၞာံတုဲ၊ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၆ ဂျူလာင် ၂၀၂၁ ဂှ် ဟိုတ်နူ ယဲအယုက်ဇၞော် (Congestive heart failure) တုဲ စုတိအာ ပ္ဍဲသ္ၚိညး မနွံ ပ္ဍဲ သတာန်ဖှောတ်၊ ကာလဳဖှောနဳယျာ နကဵု အယုက် ၉၅ သၞာံရ။&lt;ref name=&quot;NYTimesDeath&quot;&gt;Goode, E. (2021, July 29). Albert Bandura, Leading Psychologist of Aggression, Dies at 95. ''The New York Times''.&lt;/ref&gt;

အာဲကၟာဲညး မကဵုလဝ် ပ္ဍဲလညာတ် ပရေင်စိုတ်ဗေဒဂှ် ဇၞော်လောန်ရ။ သီအိုရဳညးတအ်ဂှ် စကာဒၟံင် ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ထတ်ယုက်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ။

== ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ကၞပ်ဂမၠိုင် ==
ဗေန်ဒူရာ ဝွံ ချူခၞံလဝ် လိက်ကၞပ် ကေုာံ ပရေင်သုတေသန ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ လိက်အဓိကဂမၠိုင်-
* ''Adolescent Aggression'' (1959)
* ''Social Learning and Personality Development'' (1963)
* ''Aggression: A Social Learning Analysis'' (1973)
* ''Social Learning Theory'' (1977)
* ''Social Foundations of Thought and Action: A Social Cognitive Theory'' (1986)
* ''Self-Efficacy: The Exercise of Control'' (1997)
* ''Moral Disengagement: How People Do Harm and Live with Themselves'' (2015)

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ
| title     = [[အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ]] (Albert Bandura)
| state     = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist

| group1    = သီအိုရဳ ကေုာံ လညာတ်အဓိက
| list1     =
* [[သီအိုရဳ ပရေင်ဗတောန် နကဵုပရေင်မၞိဟ်]] (Social learning theory)
* [[သီအိုရဳ ပရေင်စိုတ် နကဵုပရေင်မၞိဟ်]] (Social cognitive theory)
* [[ဓဝ်ပတှ်ေ လတူအစောမ်စရာဲဇကု]] (Self-efficacy)
* [[တွဵုဝါဒ တင်သ္ဂုတ်သွာတ် အလုံၜါလပါ်]] (Reciprocal determinism)
* [[ပရေင်ဗတောန် နကဵုပွမရံင်စံင်]] (Observational learning)

| group2    = သုတေသန
| list2     =
* [[စမ်ၜတ် ပရူရုပ်ဝေင် ဗိုဗို]] (Bobo doll experiment)

| group3    = ဒၞာဲဆက်စပ်
| list3     =
* [[တက္ကသိုလ် သတာန်ဖှောတ်]]
* [[ပရေင်စိုတ်ဗေဒ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ဗေန်ဒူရာ, အလ်ဗာတ်}}
[[Category:မၞိဟ် မသၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၅]]
[[Category:မၞိဟ် မစုတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁]]
[[Category:အစာစိုတ်ဗေဒ အမေရိကာန်]]
[[Category:အစာစိုတ်ဗေဒ ကနေဒါ]]
[[Category:တက္ကသိုလ် သတာန်ဖှောတ်]]
[[Category:မၞိဟ်ဇၞော် မဆေင်ကဵု ပရေင်စိုတ်ဗေဒ]]</text>
      <sha1>a643k2itrnyvl4ld1gt89htzlr6fg47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လေပ် ဗဳဂေါတ်သကဳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12393</id>
    <revision>
      <id>58435</id>
      <timestamp>2026-10-14T06:33:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox person | name          = လေပ် ဗဳဂေါတ်သကဳ&lt;br/&gt;Lev Vygotsky | image         = Lev Vygotsky 1896-1934.jpg | image_size    = 250px | caption       = လေပ် ဗဳဂေါတ်သကဳ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၀ ဂမၠိုင် | birth_name    = လေပ် သေမျောနဝ်ဗိချ် ဗဳဂေါတ်သကဳ | birth_date    = ၁၇ န...&quot;</comment>
      <origin>58435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18623" sha1="4v1scww072vdj808gq7tya9m6oyb02m" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = လေပ် ဗဳဂေါတ်သကဳ&lt;br/&gt;Lev Vygotsky
| image         = Lev Vygotsky 1896-1934.jpg
| image_size    = 250px
| caption       = လေပ် ဗဳဂေါတ်သကဳ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၀ ဂမၠိုင်
| birth_name    = လေပ် သေမျောနဝ်ဗိချ် ဗဳဂေါတ်သကဳ
| birth_date    = ၁၇ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၁၈၉၆
| birth_place   = [[အဝ်ရှာ]] (Orsha)၊ အေန်ပါယာ ရုရှာ (လၟုဟ် ဗဳလာရုသ်)
| death_date    = ၁၁ ဂျောန် ၁၉၃၄ (အယုက် ၃၇)
| death_place   = [[မဝ်သကဝ်]]၊ ကၟိန်ဍုင် သဵုဗိယေတ် (Soviet Union)
| cause_of_death= ယဲယက်ခဍက် (Tuberculosis)
| nationality   = သဵုဗိယေတ် (ရုရှာ)
| education     = တက္ကသိုလ် ဍုင်မဝ်သကဝ် (Moscow State University)
| known_for     = [[သီအိုရဳ ယေန်သၞာင်-မၞိဟ်]]&lt;br/&gt;[[ဒေသ ဇၞော်မောဝ် မကြပ်ညောန်]] (ZPD)&lt;br/&gt;[[ကွတ်စိတ္တဗေဒ ယေန်သၞာင်-ဝင်]]
| occupation    = အစာစိတ္တဗေဒ၊ အစာသုတေသန
}}

'''လေပ် သေမျောနဝ်ဗိချ် ဗဳဂေါတ်သကဳ''' ({{lang-en|Lev Semyonovich Vygotsky}}; [[ရုရှာ]]: Лев Семёнович Выго́тский; ၁၇ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၁၈၉၆ – ၁၁ ဂျောန် ၁၉၃၄) ဝွံ ဒှ်အစာစိတ္တဗေဒ ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ် (Soviet psychologist) မပြာကတ်တုဲ ဒှ်မၞိဟ် မဖန်ဗဒှ်လဝ် &quot;သီအိုရဳ ယေန်သၞာင်-မၞိဟ်&quot; (Sociocultural theory) ကေုာံ ကွတ်စိတ္တဗေဒ ယေန်သၞာင်-ဝင် (Cultural-historical psychology) ရ။ လညာတ်သီအိုရဳညးဝွံ ဇၞော်ကဵုသြဇာ ပ္ဍဲလ္တူ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ် ကေုာံ ပရေင်ပညာ ဗွဲမလောန်ရ။ လညာတ်ညး မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် &quot;ဒေသ ဇၞော်မောဝ် မကြပ်ညောန်&quot; (Zone of Proximal Development - ZPD) မဒှ်လညာတ် မပံက်ထ္ၜး ပရူအစောံစရာဲ ကောန်ၚာ် မကတ်လ္ၚတ်ကေတ်မာန် နကဵုအရီုအဗင် နူညးတၞဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Vygotsky1978&quot;&gt;Vygotsky, L. S. (1978). ''Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes''. Cambridge, MA: Harvard University Press.&lt;/ref&gt;

== ၁။ ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ ==
လေပ် ဗဳဂေါတ်သကဳ ဝွံ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဍုင်အဝ်ရှာ (Orsha)၊ အေန်ပါယာ ရုရှာ (လၟုဟ် နွံပ္ဍဲ ဍုင်ဗဳလာရုသ်) ပ္ဍဲဂကောံသ္ၚိကၟိန် ဂျူ (Jewish family) မွဲရ။ အခိင်ညးဍောတ်တ်ဂှ် ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညး ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဍုင်ဂဝ်မေဝ် (Gomel) ရ။ ညးဝွံ နူဘဝကောန်ၚာ်ပြဟ်ဟ်ရ ဒှ်မၞိဟ် ဆာန်လိက်ပတ် ကေုာံ စိုတ်ထတ် ပ္ဍဲဘာသာစိတ္တဗေဒရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၃ ဂှ် ညးဂွံလုပ်တိုန် တက္ကသိုလ် ဍုင်မဝ်သကဝ် (Moscow State University) ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဟိုတ်နူ သၞောဝ်အပိုင်အခြာ လ္တူဂကူဂျူတအ်တုဲ ညးဒးရုဲစှ် ကတ်လ္ၚတ် ဘာသာသၞောဝ်ဥပဒေ (Law) ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲအခိင်တုပ်ပ်ဂှ် ညးတိုန်လ္ၚတ် ဘာသာဝင်၊ ဝေါဟာရဗေဒ၊ ကေုာံ ဒဿနိကဗေဒ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် Shaniavsky မဒှ် တက္ကသိုလ် အလဵုသီုဟွံစၟတ်သမ္တီလဝ်မွဲရ။ ညးကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ နူတက္ကသိုလ် သီုၜါ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၇ ရ။&lt;ref name=&quot;Kozulin1990&quot;&gt;Kozulin, A. (1990). ''Vygotsky's Psychology: A Biography of Ideas''. Cambridge, MA: Harvard University Press.&lt;/ref&gt;

== ၂။ စၟတ်သမ္တီ ပရေင်ကမၠောန် ==
ကြဴနူ မကတ်လ္ၚတ် တုဲဒှ်အာတုဲ ဗဳဂေါတ်သကဳ ကလေင်စဴအာ ဍုင်ဂဝ်မေဝ် တုဲ လုပ်ကၠောန် ကမၠောန်အစာဘာရ။ ညးဗ္တောန် ဘာသာလိက်ပတ် ကေုာံ စိတ္တဗေဒ ပ္ဍဲဘာနာနာသာ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၄ ဂှ် ညးတိုန်စိုပ် သဘင်ကောံဓရီု စိတ္တဗေဒ အလုံရုရှာ ဒုတိယ (Second All-Russian Psychoneurological Congress) မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဍုင်လီနေန်ဂရက် (Leningrad) ရ။ 

ပ္ဍဲသဘင်ကောံဓရီုဂှ် ညးဟီုတွဟ် ပရူ &quot;နဲကဲစိတ္တဗေဒ အသိင်စိုတ်&quot; (Reflexological and Psychological Investigation) ဗွဲမခိုဟ်ဆာဲတုဲ ဂွံဒုင်ကေတ် စၟတ်သမ္တီ နူကဵု အစာစိတ္တဗေဒ ယၟုပြာကတ် အလက်ဇန္ဒာ လူရဳယာ (Alexander Luria) ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ညးဂွံဒုင်ဘိက် သွက်ဂွံ လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲ ဌာန်သုတေသန စိတ္တဗေဒ မဝ်သကဝ် (Moscow Institute of Psychology) တုဲ ညးစကၠောန်ကၠုင် သုတေသန စိတ္တဗေဒ အလုံဘဝညးရ။

== ၃။ သီအိုရဳ ယေန်သၞာင်-မၞိဟ် (Sociocultural theory) ==
သီအိုရဳ ယေန်သၞာင်-မၞိဟ် ဝွံ ဒှ်လညာတ် အဓိက ဗဳဂေါတ်သကဳ မဒှ်ရ။ နကဵု လညာတ်ညးမ္ဂး ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive development) ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ဆက်စၠောအ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် (Social interaction) ရ။&lt;ref name=&quot;Wertsch1985&quot;&gt;Wertsch, J. V. (1985). ''Vygotsky and the Social Formation of Mind''. Cambridge, MA: Harvard University Press.&lt;/ref&gt; 

ဗဳဂေါတ်သကဳ ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ကောန်ၚာ်တအ်ဝွံ လ္ၚတ်ကေတ် အခိုက်အလိုက်၊ လညာတ်၊ ကေုာံ နဲကဲ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် နူကဵု မဆက်စၠောအ် ဟီုဂး ကုမိမ၊ အစာ၊ ကေုာံ ညးတၞဟ်တအ်ရ။ သီအိုရဳဏအ်ဝွံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု လညာတ် [[ဂျေန် ပဳယာဂေတ်]] (Jean Piaget) မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ကောန်ၚာ်တအ် လ္ၚတ်ကေတ် နကဵု ဇကုအပိုင်တအ်ရ။

== ၄။ ဒေသ ဇၞော်မောဝ် မကြပ်ညောန် (Zone of Proximal Development - ZPD) ==
လညာတ် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲသီအိုရဳ ဗဳဂေါတ်သကဳ ဂှ် ဒှ် ZPD မဒှ်ရ။ ZPD ဟီုဂှ် ဒှ် &quot;ဇမ္ၚောဲ အကြာ အရာ ကောန်ၚာ်မွဲ ကၠောန်မာန် နကဵုအစောံစရာဲဇကု ကေုာံ အရာ ကောန်ၚာ်ဂှ် ကၠောန်မာန် နကဵု အရီုအဗင် နူမၞိဟ်ဇၞော် ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်ၚာ် မနွံဗဟုသုတဂၠိုင်&quot; ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|+ '''ကဆံင် ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် အတိုင်လညာတ် ZPD'''
|-
! ကဆံင် 
! ပွံက်အဓိပ္ပါယ် 
! ဥပမာ
|-
| '''အရာ ကၠောန်မာန် ကေတ်တ် (What I can do)'''
| အရာ ကောန်ၚာ်မွဲ ကၠောန်မာန် နကဵု ဇကုမွဲဓဝ် သက်ကု အရီုအဗင်။ 
| ဗှ်လိက်မန် သဇိုင်မာန်ကေတ်တ်။
|-
| style=&quot;background-color:#e6f2ff;&quot; | '''ဒေသ ဇၞော်မောဝ် မကြပ်ညောန် (ZPD)'''
| style=&quot;background-color:#e6f2ff;&quot; | အရာ ကောန်ၚာ်မွဲ ကၠောန်မာန် ယဝ်ရ ကလိဂွံ အရီုအဗင် နူညးတၞဟ်။
| style=&quot;background-color:#e6f2ff;&quot; | ချူလိက်ပရေင်မန် မာန် နကဵု လိက်ထ္ၜးဂၠံင် နူအစာ။
|-
| '''အရာ ကၠောန်ဟွံမာန် (What I cannot do)'''
| အရာ ကောန်ၚာ်မွဲ ၜိုန်ရ ကလိဂွံ အရီုအဗင်ကီုလေဝ် ဟွံသၟဟ်ရထ သွက်ဂွံကၠောန်ဏီ။
| ချူ ကဗျလင်္ကာမန် နကဵု သဒ္ဒါဇမ္နော်။
|}

== ၅။ မၞိဟ်မနွံကဵု ဗဟုသုတဂၠိုင် (More Knowledgeable Other - MKO) ==
လညာတ် MKO ဝွံ ဒှ်အဆက် ကုလညာတ် ZPD ရ။ MKO ဟီုဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မနွံကဵု ဗဟုသုတ၊ ပညာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အစောံစရာဲ ဂၠိုင်နူကဵု ညးမကတ်လ္ၚတ် မွဲမွဲ ပ္ဍဲအရာ ပရူပရာ မွဲမွဲရ။ MKO ဂှ် လဆောဝ်မ္ဂး ဒှ် အစာ၊ မိမ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်ၚာ် သကအ်ရဲ မနွံ အစောံစရာဲ လ္တူနူဇကုလေဝ် ဒှ်မာန်ရ။ ဗဳဂေါတ်သကဳ ပတှ်ေကေတ် MKO တအ်ဝွံ ဒှ်ဒြဟတ်အဓိက သွက်ဂွံ ပံက်ထ္ၜးကဵု ကောန်ၚာ်တအ် သွက်ဂွံ ကတ်လ္ၚတ် အရာတၟိတၟိရ။

== ၆။ လညာတ် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ (Thought and Language) ==
ပ္ဍဲလိက်ပြကိုဟ်ညး မနွံယၟု &quot;''Thought and Language''&quot; ဂှ် ဗဳဂေါတ်သကဳ ချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပရူ ဆက်စပ် အကြာ လညာတ် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ ရ။&lt;ref name=&quot;Vygotsky1986&quot;&gt;Vygotsky, L. S. (1986). ''Thought and Language'' (A. Kozulin, Trans.). Cambridge, MA: MIT Press. (Original work published 1934).&lt;/ref&gt; ညးပါ်လဝ် အရေဝ်ဘာသာ နွံ (၃) ကဆံင်-
# '''အရေဝ် မဆက်စၠောအ် (Social speech):''' ကောန်ၚာ်တအ် စကာအရေဝ် သွက်ဂွံ ဆက်စၠောအ် ကုညးတၞဟ် (စတမ်နူ အယုက် ၂ သၞာံ)။
# '''အရေဝ် ပူဂိုလ် (Private speech):''' ကောန်ၚာ်တအ် ဟီုအရေဝ် ကဵုဇကုကေတ်တ် နကဵု ရမ္သာင် သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ပရေင်ချပ် (စတမ်နူ အယုက် ၃ သၞာံ)။
# '''အရေဝ် အပ္ဍဲ (Inner speech):''' အရေဝ် ပူဂိုလ်ဂှ် ဒှ်အာ ပရေင်ချပ် အပ္ဍဲစိုတ် သက်ကု ရမ္သာင် (စတမ်နူ အယုက် ၇ သၞာံ)။ 

== ၇။ ကွတ်စိတ္တဗေဒ ယေန်သၞာင်-ဝင် ==
ကွတ်စိတ္တဗေဒ ယေန်သၞာင်-ဝင် (Cultural-historical psychology) ဂှ် ဒှ်လညာတ် ဗဳဂေါတ်သကဳ မဖန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲအခိင် ညးနွံလမျီုရ။ ညးလ္ၚတ် ပရူ ဗီုလဵု ယေန်သၞာင် (Cultural tools) မပ္တံကဵု အရေဝ်ဘာသာ၊ သၞောတ်သင်္ချာ၊ ကေုာံ အနုသုခုမ တအ် မပြံင်လှာဲကဵု ပရေင်ချပ် ကေုာံ ဗီုပြင် စိုတ် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ ယေန်သၞာင်ဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပရေင်အဝဲကာယမွဲဓဝ်၊ ဍေဟ်ဒှ် ကိရိယာ သွက်ဂွံ ပတန် လညာတ်ဉာဏ် မၞိဟ်တအ်ရ။

== ၈။ လွပ် ပ္ဍဲ ပရေင်ပညာ (Scaffolding) ==
ၜိုန်ရ ဝေါဟာရ &quot;Scaffolding&quot; (ပွမကဵု ဒလာိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမကဵု အရီုအဗင် ကဆံင်င်) ဂှ် ဗဳဂေါတ်သကဳ ဟွံစကာလဝ် ကီုလေဝ်၊ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ကၠုင်နူ လညာတ် ZPD ညးရ။ သြဇာ ဗဳဂေါတ်သကဳ လ္တူပရေင်ပညာ ခေတ်တၟိဂှ် ဇၞော်လောန်ရ။ အစာဘာတအ် စကာ လညာတ်ညးတုဲ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် ညးမွဲကဵုညးမွဲ ကဵုအရီုအဗင် (Peer tutoring) ကေုာံ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် ဂကောံ (Collaborative learning) တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Daniels2001&quot;&gt;Daniels, H. (2001). ''Vygotsky and Pedagogy''. New York: RoutledgeFalmer.&lt;/ref&gt;

== ၉။ လအိတ်ဘဝ ကေုာံ အာဲကၟာဲ ==
လေပ် ဗဳဂေါတ်သကဳ ဝွံ စုတိအာ နကဵု ယဲယက်ခဍက် (Tuberculosis) ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၁ ဂျောန် ၁၉၃၄ ပ္ဍဲဍုင်မဝ်သကဝ် အခိင်ညး ကလိဂွံ အယုက် ၃၇ သၞာံ ရ။ ဟိုတ်နူ ညးစုတိပြဟ်အာတုဲ ကမၠောန်သုတေသနညး ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံတုဲဒှ် အတိုင်ပၟိက်ရ။ 

ကြဴနူ ညးစုတိတုဲ လိက်ပြကိုဟ်ညးတအ်ဂှ် ဒးဒုင် ကၟာတ်လဒဵု (Banned) ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင် သဵုဗိယေတ် နူသၞာံ ၁၉၃၆ စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၉၅၆ ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲအခိင် ၁၉၇၀ ဂမၠိုင်ဂှ် လိက်ညးတအ် ဂွံဒုင်ကၠာဲစၠောအ် နကဵု ဘာသာအင်္ဂလိက် တုဲ လညာတ်ညး ဂွံဒုင်စၟတ်သမ္တီ အလုံဂၠးတိ တုဲ ဒှ်ကၠုင် သြဇာဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ် လညာတ်ပရေင်ပညာ (Educational psychology) ရ။&lt;ref name=&quot;Cole1978&quot;&gt;Cole, M., &amp; Scribner, S. (1978). Introduction. In L. S. Vygotsky, ''Mind in Society''. Cambridge, MA: Harvard University Press.&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ပတ်ဂမၠိုင် ==
ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ပတ် အဓိက လေပ် ဗဳဂေါတ်သကဳ မချူလဝ်တုဲ မဂွံဒုင်ကၠာဲစၠောအ် နကဵု ဘာသာအင်္ဂလိက်တအ်ဂှ်-
* ''Educational Psychology'' (၁၉၂၆)
* ''Thought and Language'' (၁၉၃၄, ကၠာဲစၠောအ် ၁၉၆၂ / ၁၉၈၆)
* ''Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes'' (ပံင်ပကောံ ကေုာံ တက်တြး ၁၉၇၈)
* ''The Collected Works of L. S. Vygotsky'' (၁၉၈၇)

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = လေပ် ဗဳဂေါတ်သကဳ
| title = [[လေပ် ဗဳဂေါတ်သကဳ]] (Lev Vygotsky)
| state = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist
| group1 = လညာတ် အဓိက
| list1 =
* [[သီအိုရဳ ယေန်သၞာင်-မၞိဟ်]]
* [[ဒေသ ဇၞော်မောဝ် မကြပ်ညောန်]] (ZPD)
* [[အရေဝ် အပ္ဍဲ]]
* [[ကွတ်စိတ္တဗေဒ ယေန်သၞာင်-ဝင်]]
| group2 = ပြကိုဟ်ဂမၠိုင်
| list2 =
* ''[[Thought and Language]]''
* ''[[Mind in Society]]''
* ''[[Educational Psychology (Vygotsky book)|Educational Psychology]]''
| group3 = ကေုာံ တၞဟ်ဟ်
| list3 =
* [[စိတ္တဗေဒ ပရေင်ပညာ]]
* [[Scaffolding]]
* [[Alexander Luria]]
}}

{{DEFAULTSORT:ဗဳဂေါတ်သကဳ, လေပ်}}
[[Category:စိတ္တဗေဒ]]
[[Category:ရုရှာ]]
[[Category:အစာစိတ္တဗေဒဂမၠိုင်]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:မၞိဟ်မသၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၆]]
[[Category:မၞိဟ်မစုတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၄]]</text>
      <sha1>4v1scww072vdj808gq7tya9m6oyb02m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကာလ် ယုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12394</id>
    <revision>
      <id>58437</id>
      <timestamp>2026-10-14T06:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox person | name = ကာလ် ယုင်&lt;br&gt;(Carl Jung) | image = CGJung.jpg | caption = ကာလ် ယုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၀ တေံ | birth_name = ကာလ် ဂူသတာဗ် ယုင် (Carl Gustav Jung) | birth_date = {{Birth date|1875|7|26|df=y}} | birth_place = ကေတ်သဝဳလ် ([[သဝိဇသလာန်]]) | death_date = {{Death date and age|1961|6...&quot;</comment>
      <origin>58437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17642" sha1="1uufx7i2s33samudipigjr8lbossu05" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ကာလ် ယုင်&lt;br&gt;(Carl Jung)
| image = CGJung.jpg
| caption = ကာလ် ယုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၀ တေံ
| birth_name = ကာလ် ဂူသတာဗ် ယုင် (Carl Gustav Jung)
| birth_date = {{Birth date|1875|7|26|df=y}}
| birth_place = ကေတ်သဝဳလ် ([[သဝိဇသလာန်]])
| death_date = {{Death date and age|1961|6|6|1875|7|26|df=y}}
| death_place = ခုသ်နာတ် (Küsnacht)၊ [[သဝိဇသလာန်]]
| citizenship = သဝိသ်
| education = တက္ကသိုလ် ဗေဇြေလ် (University of Basel)&lt;br&gt;တက္ကသိုလ် ဇြူးရိတ် (University of Zurich) (MD)
| known_for = စိတ္တဗေဒ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Analytical psychology)&lt;br&gt;ညာဏ်ဝိညာဏ် အလုံမၞိဟ် (Collective unconscious)&lt;br&gt;အေန်ထရဝ်ဗာတ် ကေုာံ အက်သထရဝ်ဗာတ် (Extraversion and introversion)&lt;br&gt;တမ်မူလ ဗီုပြင် (Archetype)
| spouses = အေမ်မာ ယုင် (Emma Jung) (၁၉၀၃-၁၉၅၅)
| children = ၅ တၠ
}}

'''ကာလ် ဂူသတာဗ် ယုင်''' ({{lang-en|Carl Gustav Jung}}; ၂၆ ဇူလိုင် ၁၈၇၅ – ၆ ဂျောန် ၁၉၆၁) ဝွံ ဒှ်အစာသဝ်စိုတ် (Psychiatrist) ကေုာံ အစာသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် (Psychoanalyst) ဂကူသဝိဇသလာန် မွဲတၠတုဲ၊ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ်မခၞံဗဒှ်လဝ် ပညာ[[စိတ္တဗေဒ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်]] (Analytical psychology) ရ။ လညာတ်ကေုာံ သီအိုရဳ ညးတအ်ဝွံ ပ္ဍဲကဵု လောကစိတ္တဗေဒ၊ မနုဿဗေဒ၊ လိက်ပတ်၊ ဒဿန ကေုာံ ပရေင်ဓရ်တအ်ဂှ် နွံကဵု သြဇာ ဇၞော်မောဝ်လောန်ရ။ လညာတ်ညး မပ္တံကဵု ညာဏ်ဝိညာဏ် အလုံမၞိဟ် (Collective unconscious)၊ လညာတ်စိုတ်မလုပ်အပ္ဍဲ ကဵု စိုတ်မတိတ်မ္ၚး (Introversion and extraversion) တအ်ဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲလောကပညာ ခေတ်တၟိဝွံရ။&lt;ref name=&quot;Stevens1994&quot;&gt;Stevens, Anthony (1994). ''Jung: A Very Short Introduction''. Oxford University Press. p. 11-14.&lt;/ref&gt;

== ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ ==
ကာလ် ယုင် ဂှ် က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၆ ဇူလိုင် ၁၈၇၅ ပ္ဍဲကွာန် ကေတ်သဝဳလ် (Kesswil) တွဵုရးထာရ်ဂါ (Thurgau) ဍုင်[[သဝိဇသလာန်]] ရ။ မအံက်ညး ယၟု ပေါလ် အာခဳလိသ် ယုင် (Paul Achilles Jung) ဂှ် ဒှ်လကျာ်ခရေတ် ကေုာံ မိအံက် ယၟု အေမဳလဳ (Emilie Preiswerk) ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ညးမဒှ် ဘဝကောန်ၚာ်ဂှ် ညးဒှ် ကောန်ၚာ်မမံင် ညးမွဲဓဝ်တုဲ စိုတ်ညးဂှ် စောဲလာံဒၟံင် ပ္ဍဲပရေင်သဘာဝ၊ ပရေင်ဝိညာဏ် ကေုာံ လညာတ်ဒဿနဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;Jung1961&quot;&gt;Jung, C. G. (1961). ''Memories, Dreams, Reflections''. New York: Vintage Books. p. 41-45.&lt;/ref&gt;

သၞာံ ၁၈၉၅ ဂှ် ညးလုပ်တိုန်ဘာ တက္ကသိုလ် ဗေဇြေလ် (University of Basel) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပညာဂဥုဲ (Medicine) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၀ ဂှ် ညးကလိဂွံ တဆိပ်ကြာတုဲ ဆက်ကၠောန်ကမၠောန် နဒဒှ် အစာသဝ်စိုတ် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ ဗာဂေါဇြလဳ (Burghölzli) ပ္ဍဲဍုင်ဇြူးရိတ် (Zurich) သၟဝ် အစာသဝ်စိုတ်ဒယှ် ယူဂျေန် ဘလူးလာ (Eugen Bleuler) ရ။

== ပရေင်ကမၠောန် ကေုာံ သိဂမုန် ဖရိုက် ==
သၞာံ ၁၉၀၆ ဂှ် ကာလ် ယုင် စပလံင် လိက်ကဵု [[သိဂမုန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud) မဒှ် အစာသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် ဍုင်အဝ်သတြဳယျာ ရ။ ညးၜါဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၇ ဂှ် စဆဵုညာတ်ရေင်သကအ် ပ္ဍဲဍုင်ဗဳယေန်နာ (Vienna) တုဲ ဓရီုကျာရေင်သကအ် ဇမၠိင်အခိင် စဵုကဵု ၁၃ နာဍဳရ။ ဖရိုက် စၟတ်သမ္တီလဝ် ယုင် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်မဆက်အာဲကၟာဲ (Heir) လညာတ်စိတ္တဗေဒညးရ။ 

ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၃ ဂှ် လညာတ် ညးၜါဝွံ ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်တုဲ ဒးပါ်ခြာအာ ရေင်သကအ်ရ။ ယုင် ဂှ် ဟွံဒုင်တဲ လညာတ် ဖရိုက် မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ဒြဟတ်စိုတ်မၞိဟ် (Libido) သီုဖအိုတ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဒြဟတ်လိင် (Sexual drive) မွဲဓဝ်ရ။ ယုင် ထေင်ကေတ် ဒြဟတ်စိုတ်ဂှ် နွံကဵု အဓိပ္ပါယ် သၠဲလး မပ္တံကဵု ပရေင်ဝိညာဏ် ကေုာံ ပရေင်ခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;Bair2003&quot;&gt;Bair, Deirdre (2003). ''Jung: A Biography''. New York: Little, Brown and Co. p. 235-240.&lt;/ref&gt;

== စိတ္တဗေဒ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Analytical Psychology) ==
ကြဴနူ မပါ်ခြာအာ နူ ဖရိုက် တုဲ၊ ကာလ် ယုင် ခၞံဗဒှ် သၞောတ်စိတ္တဗေဒ တၟိ မကော်စ &quot;စိတ္တဗေဒ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်&quot; (Analytical psychology) ရ။ ပ္ဍဲသၞောတ်ဝွံ အဓိက လညာတ်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒှ်-

* '''ညာဏ်ဝိညာဏ် အလုံမၞိဟ် (Collective unconscious):''' ပ္ဍဲစိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ပါဲနူ တင်သမ္တီ ပူဂိုလ်တုဲ၊ နွံကဵု တင်သမ္တီ မကၠုင်နူ အာဲကၟာဲ မၞိဟ်ခေတ်တြေံတအ် သီုဖအိုတ်ရ။
* '''တမ်မူလ ဗီုပြင် (Archetypes):''' ဒှ်လညာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုပြင် မနွံပ္ဍဲ ညာဏ်ဝိညာဏ် အလုံမၞိဟ် မပ္တံကဵု-
** '''မုက်ဒ္ၚောဝ် (Persona):''' ဗီုပြင် ပူဂိုလ်မထ္ၜး ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်။
** '''ကမၠမောန် (Shadow):''' လပါ်စိုတ် မအောန်၊ ဟွံမိက်ထ္ၜးကဵု ညးတၞဟ်။
** '''အာနဳမာ/အာနဳမသ် (Anima/Animus):''' စိုတ်လပါ်မၞိဟ်ဗြဴ မနွံပ္ဍဲမၞိဟ်တြုဟ်၊ ကေုာံ စိုတ်လပါ်မၞိဟ်တြုဟ် မနွံပ္ဍဲမၞိဟ်ဗြဴ။
** '''ဇကု (The Self):''' ပွမပံင်သၟဟ် စိုတ်မတီ ကဵု စိုတ်ဟွံတီ ညံင်ဂွံဒှ် မွဲဇကုဓဝ်။&lt;ref name=&quot;Shamdasani2003&quot;&gt;Shamdasani, Sonu (2003). ''Jung and the Making of Modern Psychology''. Cambridge University Press. p. 45-50.&lt;/ref&gt;

== လညာတ် အေန်ထရဝ်ဗာတ် ကေုာံ အက်သထရဝ်ဗာတ် ==
ယုင် ဖန်ဗဒှ်လဝ် လညာတ် &quot;သၞောတ် ဂကူစိုတ်ဂမၠိုင်&quot; (Psychological types) ပ္ဍဲလိက်ညး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၁ ရ။ လညာတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်တမ်ရိုဟ် သွက် သၞောတ်စမ်ၜတ် MBTI (Myers-Briggs Type Indicator) လၟုဟ်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: left;&quot;
|+ သၞောတ် ဂကူစိုတ်ဂမၠိုင် ကာလ် ယုင်
|-
! လပါ်ဒြဟတ်စိုတ် (Attitude)
! သဘဴဓဝ်
|-
| '''အေန်ထရဝ်ဗာတ် (Introversion)'''
| စိုတ်မလုပ်အပ္ဍဲ၊ ဒြဟတ်စိုတ် ကၠုင်နူ လညာတ် ကေုာံ ခံင်ကေတ် ပူဂိုလ်။
|-
| '''အက်သထရဝ်ဗာတ် (Extraversion)'''
| စိုတ်မတိတ်မ္ၚး၊ ဒြဟတ်စိုတ် ကၠုင်နူ ပွဳပွူမ္ၚး ကေုာံ မၞိဟ်တၞဟ်။
|-
! colspan=&quot;2&quot; | လပါ်ကမၠောန်စိုတ် (Functions)
|-
| '''ချပ် (Thinking)'''
| ပွမစကာ သၞောတ်ယုတ္တိ ကေုာံ ဟိုတ်ဖဵု။
|-
| '''ခံင်ကေတ် (Feeling)'''
| ပွမစကာ ၚုဟ်မး ကေုာံ ပရေင်စိုတ်။
|-
| '''ဒုင်စသိုင် (Sensation)'''
| ပွမစကာ ဒြဟတ်အာရီု မသုန် (ညာတ်၊ မိင်၊ ... )။
|-
| '''ညာဏ်ပါင် (Intuition)'''
| ပွမစကာ ညာဏ်မညာတ်ကေတ် အလဵုအလဵု သက်ကု ဟိုတ်ဖဵု။
|}
&lt;ref name=&quot;Jung1971&quot;&gt;Jung, C.G. (1971). ''Psychological Types''. Collected Works of C.G. Jung, Volume 6. Princeton University Press.&lt;/ref&gt;

== သိင်ခရဝ်နဳသဳတဳ (Synchronicity) ==
ယုင် ပ္တိတ်လဝ် လညာတ် '''သိင်ခရဝ်နဳသဳတဳ''' မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပရေင်က္တဵုဒှ် မဒတုံတုပ်ရေင်သကအ် နကဵု အဓိပ္ပါယ် မွဲမွဲ သက်ကု ပရေင်ဟိုတ်ဖဵု (Meaningful coincidences)&quot; ရ။ ဥပမာ - မၞိဟ်မွဲ ချပ်ဒၟံင် ပရူစၟာဲမွဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်ဟေင် စၟာဲဂှ် ကၠုင်မံင် ပ္ဍဲဒ္ၚောဝ်ကျာ် သ္ၚိညးရ။ ယုင် ထေင်ကေတ် ပရေင်ဏအ်ဂှ် ဒှ်လစွံ မဆက်စၠောအ်လဝ် အကြာ စိုတ်အပ္ဍဲ ကေုာံ ခန္ဓမ္ၚး ရ။

== လိက်အုပ်ဍာဲ (The Red Book) ==
အခိင်ကာလ အကြာ သၞာံ ၁၉၁၃ ကဵု ၁၉၁၇ ဂှ် ယုင် ဒးဆဵုဂဗ ပရေင်စိုတ်ဟွံတန်ကြန် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ညးကော်စ အခိင်ဏအ်ဂှ် &quot;ပွမဆဵုဂဗ ကု စိုတ်ဟွံတီ (Confrontation with the unconscious)&quot; ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဏအ် ညးချူစၟတ်သမ္တီ သွပ်လ္ပအ် ကေုာံ ရုပ်သာ်မညာတ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲလိက်အုပ်ဇၞော်မွဲ မနွံယၟု ''Liber Novus'' မကော်စ &quot;လိက်အုပ်ဍာဲ&quot; (The Red Book) ရ။ လိက်အုပ်ဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၉ ဟေင် ဂွံတက်ပ္တိတ် ပ္ဍဲလောကမၞိဟ်ရ။

== ပရေင်ဓရ် ကေုာံ လိက်ပတ်အာလ်ခမဳ ==
ယုင် ဂှ် ထီုစိုတ် ပ္ဍဲပရေင်ဓရ် ရးဗမံက် မပ္တံကဵု ဟိန္ဒူ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ လညာတ်တဴ၊ ကေုာံ လိက်ပတ် အာလ်ခမဳ (Alchemy) တအ်ရ။ ညးညာတ်ကေတ် လိက်ပတ်အာလ်ခမဳ ဥရောပခေတ်လဒေါဝ်တအ်ဂှ် ဟွံသေင် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပသဲ ညံင်ဂွံဒှ် ထဝ်၊ ဆဂး ဍေဟ်ဒှ် ဥပမာ သွက် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စိုတ်ဝိညာဏ် ပူဂိုလ် (Process of Individuation) ရ။

== သြဇာ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် ==
သြဇာ ယုင် ဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပ္ဍဲစိတ္တဗေဒ မွဲဓဝ်၊ ပ္ဍဲလောက ယေန်သၞာင်၊ လိက်ပတ်၊ ရုပ်ဒမျိုင် ကေုာံ ပါန်ကွတ်တအ်လေဝ် ပြာကတ်လောန်ရ။ ဥပမာ လညာတ် &quot;တမ်မူလ ဗီုပြင်&quot; ညးဂှ် ဒှ်အထံက်အပင် ပ္ဍဲပရေင်ချူလိက် ဝတ္ထုဇၞော်ဇၞော် ကေုာံ ရုပ်ဒမျိုင် (ဗီုကဵု Star Wars) ရ။ ပါဲနူဂှ် လညာတ်ညး ဒှ်လဝ် အခြေခံ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဂကောံ မၞိဟ်ဒုင်သိုင်အရက် (Alcoholics Anonymous) ကီုရ။

== ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ပတ်ဂမၠိုင် ==
လိက်ပတ် ကာလ် ယုင် မချူလဝ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ-
* ''Psychology of the Unconscious'' (၁၉၁၂)
* ''Psychological Types'' (၁၉၂၁)
* ''Modern Man in Search of a Soul'' (၁၉၃၃)
* ''Psychology and Alchemy'' (၁၉၄၄)
* ''Man and His Symbols'' (၁၉၆၄) - လိက်အုပ် သွက်မှာဇန် ညးချူလဝ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံစုတိ။
* ''Memories, Dreams, Reflections'' (၁၉၆၁) - လိက်အတ္ထုပ္ပတ္တိ ညးကဵု အစာချူလိက် (Aniela Jaffé) ချူလဝ်။

== လက္ကရဴဘဝ ကေုာံ ပရေင်စုတိ ==
ယုင် ဂှ် ဆက်ချူလိက် ကေုာံ ကဵုပရေင်လ္ၚတ် စဵုကဵုစိုပ် အဝဲဗျုရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၅ ဂှ် သမ္ဘာညး အေမ်မာ ယုင် (Emma Jung) စုတိအာတုဲ ညးဒုင်စသိုင် လၞီအောန်စိုတ် ဗွဲမဇၞော်ရ။ ကာလ် ယုင် စုတိအာ နကဵု ယဲအာယုက်ဇၞော် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၆ ဂျောန် ၁၉၆၁ ပ္ဍဲသ္ၚိညး မနွံပ္ဍဲ ခုသ်နာတ် (Küsnacht)၊ သဝိဇသလာန် ပ္ဍဲအခိင် ညးမကလိဂွံ အာယုက် ၈၅ သၞာံရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ကာလ် ယုင်
| title     = [[ကာလ် ယုင်]] (Carl Jung) ကေုာံ စိတ္တဗေဒ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = အဓိက လညာတ်ဂမၠိုင်
| list1     =
* [[စိတ္တဗေဒ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်]] (Analytical psychology)
* [[ညာဏ်ဝိညာဏ် အလုံမၞိဟ်]] (Collective unconscious)
* [[တမ်မူလ ဗီုပြင်]] (Archetype)
* [[အေန်ထရဝ်ဗာတ် ကေုာံ အက်သထရဝ်ဗာတ်]] (Extraversion and introversion)
* [[သိင်ခရဝ်နဳသဳတဳ]] (Synchronicity)
* [[အာနဳမာ ကေုာံ အာနဳမသ်]] (Anima and animus)

| group2    = လိက်ပတ်ဂမၠိုင်
| list2     =
* ''[[လိက်အုပ်ဍာဲ]] (The Red Book)''
* ''[[သၞောတ် ဂကူစိုတ်ဂမၠိုင်]] (Psychological Types)''
* ''[[Man and His Symbols]]''

| group3    = မၞိဟ်မဆက်စပ်
| list3     =
* [[သိဂမုန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud)
* [[အေမ်မာ ယုင်]] (Emma Jung)
* [[မေရဳ လူဝဳ ဗောန် ဖရန့်]] (Marie-Louise von Franz)
}}

{{DEFAULTSORT:ယုင်, ကာလ်}}
[[ကဏ္ဍ:အစာသဝ်စိုတ်ဂမၠိုင်]]
[[ကဏ္ဍ:အစာစိတ္တဗေဒ သဝိဇသလာန်]]
[[ကဏ္ဍ:ကာလ် ယုင်]]
[[ကဏ္ဍ:မၞိဟ် မစုတိ သၞာံ ၁၉၆၁]]
[[ကဏ္ဍ:မၞိဟ် မက္တဵုဒှ် သၞာံ ၁၈၇၅]]</text>
      <sha1>1uufx7i2s33samudipigjr8lbossu05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာဲဗန် ပါဗလောပ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12395</id>
    <revision>
      <id>58438</id>
      <timestamp>2026-10-14T06:39:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox scientist | name        = အာဲဗန် ပါဗလောပ်&lt;br&gt;Ivan Pavlov | image       = Ivan Pavlov (Nobel).png | image_size  = 250px | alt         = ရုပ် အာဲဗန် ပါဗလောပ် | caption     = အာဲဗန် ပါဗလောပ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၄ | birth_date  = {{Birth date|1849|9|26|df=yes}} | birth_place = ဍုင်ရဳယာဇ...&quot;</comment>
      <origin>58438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15501" sha1="2zebd84tm443d3o3pu3nrsal4pldydw" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name        = အာဲဗန် ပါဗလောပ်&lt;br&gt;Ivan Pavlov
| image       = Ivan Pavlov (Nobel).png
| image_size  = 250px
| alt         = ရုပ် အာဲဗန် ပါဗလောပ်
| caption     = အာဲဗန် ပါဗလောပ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၄
| birth_date  = {{Birth date|1849|9|26|df=yes}}
| birth_place = ဍုင်ရဳယာဇြာန် (Ryazan)၊ အေန်ပါယာ ရုရှ
| death_date  = {{Death date and age|1936|2|27|1849|9|26|df=yes}}
| death_place = ဍုင်လေနိန်ဂရာတ် (Leningrad)၊ ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ်
| nationality = [[ရုရှ]]
| fields      = [[ဇီဝကမ္မဗေဒ]] (Physiology)&lt;br&gt;[[စိုတ်ပညာ]] (Psychology)
| alma_mater  = [[တက္ကသိုလ် သိန်ပဳတာသဗံက်]] (Saint Petersburg University)
| known_for   = [[Classical conditioning]] (ပရေင်လ္ၚတ် ပွမကၠောန်ဗဒှ် အစောဲအလာံ)
| awards      = [[တဆိပ်ကြာ နဝ်ဗဴ ပ္ဍဲ ဇီဝကမ္မဗေဒ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂဥုဲ]] (၁၉၀၄)
}}

'''အာဲဗန် ပေတရဝ်ဗိချ် ပါဗလောပ်''' ({{lang-en|Ivan Petrovich Pavlov}}; {{lang-ru|Иван Петрович Павлов}}; ၂၆ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၈၄၉ – ၂၇ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၃၆) ဝွံ ဒှ်အစာသုတေသန ဇီဝကမ္မဗေဒ (Physiologist) ကေုာံ အစာစိုတ်ပညာ ဂကူရုရှ မပြာကတ်တၟေင် နကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သုတေသန အစောဲအလာံ (Classical conditioning) ရ။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မဂွံဒုင်ဇိုင် တဆိပ်ကြာနဝ်ဗဴ ပ္ဍဲကဏ္ဍ ဇီဝကမ္မဗေဒ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂဥုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၄ သွက် ကမၠောန်သုတေသန မဆေင်ကဵု သၞောတ်စၞလာ် (Digestive system) ရ။ လညာတ်သုတေသနညးဝွံ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် လုပ်အာ ပ္ဍဲကဏ္ဍစိုတ်ပညာ (Psychology) ကေုာံ နဲကဲလ္ၚတ် စိုတ်စရိုတ်သတ္တဝါဂမၠိုင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

== ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ ==
အာဲဗန် ပါဗလောပ် ဝွံ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဍုင်ရဳယာဇြာန် (Ryazan)၊ အေန်ပါယာ ရုရှ (Russian Empire) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၉ ရ။ အပါညး ပဳတာ ဒမဳတြဳဗိချ် ပါဗလောပ် (Peter Dmitrievich Pavlov) ဝွံ ဒှ်လကျာ် အံက်သဝ်ဒံက် (Orthodox priest) မွဲဇကုတုဲ မိညးဂှ် ဒှ်သ္ၚိကၟိန် မၞုံကဵု ပရေင်ဘာသာဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ အတိုင်အခိုက်ကၞာ သ္ၚိကၟိန်ညးမ္ဂး ပါဗလောပ်လေဝ် သ္ဒးလုပ်လ္ၚတ် ပရေင်ဘာသာ ပ္ဍဲဘာကျာ်ကီုရ။

ဆဂး ကာလညး ဗှ်ဂွံ လိက်သုတေသန မဆေင်ကဵု သဘာဝဗေဒ နူကဵု ချားလ် ဒါဝင် (Charles Darwin) ကေုာံ အစာရုရှ အာဲဗန် သေချေနောပ် (Ivan Sechenov) တုဲ စိုတ်ဓာတ်ညး ပြံင်လှာဲအာ လပါ်သိပ္ပံရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၀ ဂှ် ညးတိတ်နူ ဘာပရေင်ဘာသာတုဲ တိုန်တက္ကသိုလ် သိန်ပဳတာသဗံက် (Saint Petersburg University) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ရူပဗေဒ ကေုာံ သဘာဝသိပ္ပံ ရ။ ညးကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ မာသတာ (Master's degree) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၅ တုဲ ဆက်လ္ၚတ် ကဏ္ဍဂဥုဲ စဵုကဵု ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပါရဂူ (Doctorate) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ရ။

== ကမၠောန် သုတေသန ==
[[File:Pavlov's dog.svg|thumb|250px|ဗီုသရုပ် နဲကဲသုတေသန အစောဲအလာံ (Classical conditioning) အာဲဗန် ပါဗလောပ်]]
ကြဴနူ မကလိဂွံ တဆိပ်ကြာတုဲ ပါဗလောပ် ဆက်ကၠောန် ကမၠောန်သုတေသန ပ္ဍဲဘာဂဥုဲ (Military Medical Academy) ပ္ဍဲဍုင်သိန်ပဳတာသဗံက် ရ။ ညးသ္ပအာရီု စွံသတိ ဗွဲတၟေင် လပါ်သၞောတ်စၞလာ် (Digestion) ကေုာံ ပရေင်ဆီပလံင် (Blood circulation) ရ။ ညးဖန်ဗဒှ် နဲကဲတၟိ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဍာ်ပါင် ကေုာံ ဍာ်စၞလာ် နူကဵု ကၠဵုဂမၠိုင် အဃောဍေဟ်တအ် ဂျိုင်ဒၟံင်လမျီု ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်ခိုဟ်ဟ်ရ။

နဲကဲညးဝွံ ခိုဟ်နူ နဲကဲတြေံ (မဒးစမ်ၜတ် လ္တူသတ္တဝါ မဒုင်သြံက်လဝ်ဂဥုဲ) တုဲ ကလိဂွံ သွဟ်မဍာံစၟတ် ဒှ်သဘာဝဂၠိုင်ရ။ သုတေသနညး မဆေင်ကဵု သၞောတ်စၞလာ်ဝွံ ကဵုလဝ် အကျိုးသက်ရောက်မှု ဇၞော်မောဝ် ကုပရေင်ဂဥုဲခေတ်တၟိရ။

== ပရေင်လ္ၚတ် စပ်ကဵု ဍာ်ပါင်ကၠဵု (Classical Conditioning) ==
အရာမကဵု ပါဗလောပ် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဂှ် ဒှ်သုတေသန &quot;Classical conditioning&quot; ရ။ ကာလညး လ္ၚတ်ဒၟံင် သၞောတ်စၞလာ် ကၠဵုဂှ် ညးသမ္တီဒး အရာတၟေင်မွဲ- ကၠဵုတအ်ဂှ် ဍာ်ပါင်ဇွောဝ်တိတ်ကၠုင် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံစိုပ် အခိင်စစၞ (ဥပမာ- ကာလမိင်ရမ္သာင် ဇိုင်မၞိဟ် မကဵုစၞ) ရ။

ညးဆက်စမ်ၜတ် နကဵု နဲကဲစနစ်တကျ-
# ကဵုစၞ ကုကၠဵု (ဍာ်ပါင် ဇွောဝ်)
# တက်ခၞိင် (ဍာ်ပါင် ဟွံဇွောဝ်)
# တက်ခၞိင် တုဲ ကဵုစၞ ကုကၠဵု (ဍာ်ပါင် ဇွောဝ်) - ကၠောန်ဗီုဏအ် ဂၠိုင်င်ကဵုအလန်
# လက္ကရဴအိုတ် ဆမတက်ခၞိင် သၟး (ဟွံကဵုစၞ) လေဝ် ကၠဵုဂှ် ဍာ်ပါင် ဇွောဝ်တိတ်ကၠုင်ရ။

ပရေင်စမ်ၜတ်ဏအ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ စိုတ်စရိုတ် သတ္တဝါတအ်ဂှ် ဗတောန်ကေတ် ကေုာံ ပံင်စပ်ကေတ် (Associate) အကြာ အရာၜါ မဟွံဆေင်စပ်ရေင်သကအ် မာန်ရ။ လညာတ်ဏအ် ဒှ်ကၠုင် သ္ဇိုင်ရိုဟ်ကၞက် ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဏ္ဍ စိုတ်ပညာ (Behavioral Psychology) ရ။

== လၟေင်အခိင် ဘဝ (Timeline) ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ လၟေင်အခိင် ဘဝ ကေုာံ ပရေင်အံင်ဇၞး အာဲဗန် ပါဗလောပ်
|-
! သၞာံ !! ပရူပရာ
|-
| ၁၈၄၉ || က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဍုင်ရဳယာဇြာန် (Ryazan)
|-
| ၁၈၇၀ || တိုန်တက္ကသိုလ် သိန်ပဳတာသဗံက် လ္ၚတ် သဘာဝသိပ္ပံ
|-
| ၁၈၇၉ || ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပါရဂူ (Doctorate in Medicine)
|-
| ၁၈၉၀ || ဒှ် ပါမောက္ခ ပ္ဍဲဘာဂဥုဲ (Military Medical Academy)
|-
| ၁၈၉၇ || ပတိတ်လဝ် လိက်အုပ် &quot;The Work of the Digestive Glands&quot;
|-
| ၁၉၀၄ || ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ နဝ်ဗဴ ပ္ဍဲကဏ္ဍ ဇီဝကမ္မဗေဒ/ဂဥုဲ
|-
| ၁၉၃၆ || စုတိ ပ္ဍဲဍုင်လေနိန်ဂရာတ် (Leningrad) အာယုက် ၈၆ သၞာံ
|}

== တဆိပ်ကြာ နဝ်ဗဴ ကေုာံ ပရေင်အံင်ဇၞး ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၄ ဂှ် ကမၠောန်သုတေသန ပါဗလောပ် မဆေင်ကဵု သၞောတ်စၞလာ် (Physiology of digestion) ဂှ် ကလိဂွံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နကဵု တဆိပ်ကြာနဝ်ဗဴ (Nobel Prize in Physiology or Medicine) ရ။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ်ဂကူရုရှ ကိုပ်ကၠာအိုတ် မကလိဂွံ တဆိပ်ကြာနဝ်ဗဴ ရ။ ၜိုန်ရ ညးကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ နကဵု သုတေသန ဇီဝကမ္မဗေဒ ကီုလေဝ်၊ ပရေင်အံင်ဇၞး မပြာကတ်အိုတ် ကေုာံ လညာတ်ညး မသှ်ေၜက် လအ်လအိုတ်ဂှ် ဒှ် &quot;Classical conditioning&quot; မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲကဏ္ဍစိုတ်ပညာ ရ။

== လညာတ် ကေုာံ တေသြရဳ ==
လညာတ် ပါဗလောပ် ဝွံ သြဇာဇၞော်လောန် လ္တူ အစာစိုတ်ပညာ ဂျောန် ဝတ်သန် (John B. Watson) ကေုာံ ဘဳ.အေပ်. သကိန်နာ (B. F. Skinner) တအ်ရ။ သၞောတ်ဝါဒ &quot;Behaviorism&quot; မဒှ် ကဏ္ဍခိုင်ကၠိုက်အိုတ် ပ္ဍဲစိုတ်ပညာ အကြာ သၞာံ ၁၉၂၀-၁၉၅၀ တအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် လ္တူ သ္ဇိုင်လညာတ် သုတေသန ပါဗလောပ် ရ။ နဲကဲ လွဳယဲစိုတ် (Behavior therapy) ဗီုကဵု ဖေက်ဂၟံက်လောန်ကာဲ (Phobias) တအ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဂှ် စကာဒၟံင် နဲကဲ Classical conditioning ဏီရ။

== ဘဝပူဂိုလ် ကေုာံ လအိတ်ဘဝ ==
ပါဗလောပ် ဒက်ဘဝသ္ၚိကၟိန် ကု Serafima Vasilievna Karchevskaya ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၁ ရ။ ညးတအ် ကလိဂွံ ကောန်ဇာတ် တြဴတၠ (ၜါတၠ စုတိအာ နူဘဝကောန်ၚာ်) ရ။ ပါဗလောပ် ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မနွံကဵု သၞောတ်ဝ် ခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် တန်ကြန်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ပရေင်ကသဳဍုင် (Russian Revolution 1917) က္တဵုဒှ်ဂှ် ညးဒးဆောမ်လေင် တြပ်ဒြပ် ကေုာံ လတူအခက်အခုဲ ဗွဲမဇၞော်ကီုလေဝ် ညးဟွံတိတ် နူဍုင်ရုရှတုဲ ဆက်ကၠောန်အာ သုတေသန ပ္ဍဲဍုင်ဇကုရ။

ပါဗလောပ် စုတိအာ နကဵု ယဲယိုဟ်ဆီခိုဟ် (Pneumonia) ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၇ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၃၆ အခိင်ညး ကလိဂွံ အာယုက် ၈၆ သၞာံ ပ္ဍဲဍုင်လေနိန်ဂရာတ် (လၟုဟ် ကော် သိန်ပဳတာသဗံက်) ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;Todes2014&quot;&gt;Todes, D. P. (2014). ''Ivan Pavlov: A Russian Life in Science''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NobelPrize&quot;&gt;Nobel Media AB. (1904). [https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1904/pavlov/biographical/ &quot;Ivan Pavlov - Biographical&quot;]. NobelPrize.org. Retrieved 2026.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Boakes1984&quot;&gt;Boakes, R. A. (1984). ''From Darwin to behaviourism: Psychology and the minds of animals''. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Windholz1997&quot;&gt;Windholz, G. (1997). &quot;Ivan P. Pavlov: An overview of his life and psychological work&quot;. ''American Psychologist'', 52(9), 941-946.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Gantt1973&quot;&gt;Gantt, W. H. (1973). &quot;Reminiscences of Pavlov&quot;. ''Journal of the Experimental Analysis of Behavior'', 20(1), 131-136.&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

{{Navbox
| name      = စိုတ်ပညာ ကေုာံ ဇီဝကမ္မဗေဒ
| title     = [[အာဲဗန် ပါဗလောပ်]] (Ivan Pavlov) ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် စိုတ်ပညာ
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = အဓိက လညာတ်ဂမၠိုင်
| list1     =
* [[Classical conditioning|အစောဲအလာံ (Classical conditioning)]]
* [[Behaviorism|သၞောတ်စရိုတ် (Behaviorism)]]
* [[Digestive system|သၞောတ်စၞလာ် (Digestion)]]
* [[Reflex|ရေဖလက် (Reflexes)]]

| group2    = ပြကိုဟ် ကေုာံ တဆိပ်ကြာ
| list2     =
* [[တဆိပ်ကြာ နဝ်ဗဴ]] (၁၉၀၄)
* The Work of the Digestive Glands (၁၈၉၇)
* Conditioned Reflexes (၁၉၂၇)

| group3    = ညးမဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3     =
* [[ဂျောန် ဝတ်သန်]] (John B. Watson)
* [[ဘဳ.အေပ်. သကိန်နာ]] (B. F. Skinner)
* [[အာဲဗန် သေချေနောပ်]] (Ivan Sechenov)
}}

{{DEFAULTSORT:ပါဗလောပ်, အာဲဗန်}}
[[Category:မၞိဟ် မစုတိ သၞာံ ၁၉၃၆]]
[[Category:မၞိဟ် မက္တဵုဒှ် သၞာံ ၁၈၄၉]]
[[Category:အစာသုတေသန ရုရှ]]
[[Category:အစာစိုတ်ပညာဂမၠိုင်]]
[[Category:ညးမကလိဂွံ တဆိပ်ကြာနဝ်ဗဴ ပ္ဍဲကဏ္ဍ ဂဥုဲ]]
[[Category:ဇီဝကမ္မဗေဒ]]
[[Category:ဝင် စိုတ်ပညာ]]</text>
      <sha1>2zebd84tm443d3o3pu3nrsal4pldydw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58439</id>
      <parentid>58438</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:39:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15501" sha1="sf94agydteh1l2eytmu1pqda2nglyr5" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name        = အာဲဗန် ပါဗလောပ်&lt;br&gt;Ivan Pavlov
| image       = Ivan Pavlov (Nobel).png
| image_size  = 250px
| alt         = ရုပ် အာဲဗန် ပါဗလောပ်
| caption     = အာဲဗန် ပါဗလောပ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၄
| birth_date  = {{Birth date|1849|9|26|df=yes}}
| birth_place = ဍုင်ရဳယာဇြာန် (Ryazan)၊ အေန်ပါယာ ရုရှ
| death_date  = {{Death date and age|1936|2|27|1849|9|26|df=yes}}
| death_place = ဍုင်လေနိန်ဂရာတ် (Leningrad)၊ ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ်
| nationality = [[ရုရှ]]
| fields      = [[ဇီဝကမ္မဗေဒ]] (Physiology)&lt;br&gt;[[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| alma_mater  = [[တက္ကသိုလ် သိန်ပဳတာသဗံက်]] (Saint Petersburg University)
| known_for   = [[Classical conditioning]] (ပရေင်လ္ၚတ် ပွမကၠောန်ဗဒှ် အစောဲအလာံ)
| awards      = [[တဆိပ်ကြာ နဝ်ဗဴ ပ္ဍဲ ဇီဝကမ္မဗေဒ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂဥုဲ]] (၁၉၀၄)
}}

'''အာဲဗန် ပေတရဝ်ဗိချ် ပါဗလောပ်''' ({{lang-en|Ivan Petrovich Pavlov}}; {{lang-ru|Иван Петрович Павлов}}; ၂၆ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၈၄၉ – ၂၇ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၃၆) ဝွံ ဒှ်အစာသုတေသန ဇီဝကမ္မဗေဒ (Physiologist) ကေုာံ အစာပညာစိုတ် ဂကူရုရှ မပြာကတ်တၟေင် နကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သုတေသန အစောဲအလာံ (Classical conditioning) ရ။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မဂွံဒုင်ဇိုင် တဆိပ်ကြာနဝ်ဗဴ ပ္ဍဲကဏ္ဍ ဇီဝကမ္မဗေဒ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂဥုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၄ သွက် ကမၠောန်သုတေသန မဆေင်ကဵု သၞောတ်စၞလာ် (Digestive system) ရ။ လညာတ်သုတေသနညးဝွံ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် လုပ်အာ ပ္ဍဲကဏ္ဍပညာစိုတ် (Psychology) ကေုာံ နဲကဲလ္ၚတ် စိုတ်စရိုတ်သတ္တဝါဂမၠိုင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

== ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ ==
အာဲဗန် ပါဗလောပ် ဝွံ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဍုင်ရဳယာဇြာန် (Ryazan)၊ အေန်ပါယာ ရုရှ (Russian Empire) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၉ ရ။ အပါညး ပဳတာ ဒမဳတြဳဗိချ် ပါဗလောပ် (Peter Dmitrievich Pavlov) ဝွံ ဒှ်လကျာ် အံက်သဝ်ဒံက် (Orthodox priest) မွဲဇကုတုဲ မိညးဂှ် ဒှ်သ္ၚိကၟိန် မၞုံကဵု ပရေင်ဘာသာဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ အတိုင်အခိုက်ကၞာ သ္ၚိကၟိန်ညးမ္ဂး ပါဗလောပ်လေဝ် သ္ဒးလုပ်လ္ၚတ် ပရေင်ဘာသာ ပ္ဍဲဘာကျာ်ကီုရ။

ဆဂး ကာလညး ဗှ်ဂွံ လိက်သုတေသန မဆေင်ကဵု သဘာဝဗေဒ နူကဵု ချားလ် ဒါဝင် (Charles Darwin) ကေုာံ အစာရုရှ အာဲဗန် သေချေနောပ် (Ivan Sechenov) တုဲ စိုတ်ဓာတ်ညး ပြံင်လှာဲအာ လပါ်သိပ္ပံရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၀ ဂှ် ညးတိတ်နူ ဘာပရေင်ဘာသာတုဲ တိုန်တက္ကသိုလ် သိန်ပဳတာသဗံက် (Saint Petersburg University) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ရူပဗေဒ ကေုာံ သဘာဝသိပ္ပံ ရ။ ညးကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ မာသတာ (Master's degree) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၅ တုဲ ဆက်လ္ၚတ် ကဏ္ဍဂဥုဲ စဵုကဵု ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပါရဂူ (Doctorate) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ရ။

== ကမၠောန် သုတေသန ==
[[File:Pavlov's dog.svg|thumb|250px|ဗီုသရုပ် နဲကဲသုတေသန အစောဲအလာံ (Classical conditioning) အာဲဗန် ပါဗလောပ်]]
ကြဴနူ မကလိဂွံ တဆိပ်ကြာတုဲ ပါဗလောပ် ဆက်ကၠောန် ကမၠောန်သုတေသန ပ္ဍဲဘာဂဥုဲ (Military Medical Academy) ပ္ဍဲဍုင်သိန်ပဳတာသဗံက် ရ။ ညးသ္ပအာရီု စွံသတိ ဗွဲတၟေင် လပါ်သၞောတ်စၞလာ် (Digestion) ကေုာံ ပရေင်ဆီပလံင် (Blood circulation) ရ။ ညးဖန်ဗဒှ် နဲကဲတၟိ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဍာ်ပါင် ကေုာံ ဍာ်စၞလာ် နူကဵု ကၠဵုဂမၠိုင် အဃောဍေဟ်တအ် ဂျိုင်ဒၟံင်လမျီု ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်ခိုဟ်ဟ်ရ။

နဲကဲညးဝွံ ခိုဟ်နူ နဲကဲတြေံ (မဒးစမ်ၜတ် လ္တူသတ္တဝါ မဒုင်သြံက်လဝ်ဂဥုဲ) တုဲ ကလိဂွံ သွဟ်မဍာံစၟတ် ဒှ်သဘာဝဂၠိုင်ရ။ သုတေသနညး မဆေင်ကဵု သၞောတ်စၞလာ်ဝွံ ကဵုလဝ် အကျိုးသက်ရောက်မှု ဇၞော်မောဝ် ကုပရေင်ဂဥုဲခေတ်တၟိရ။

== ပရေင်လ္ၚတ် စပ်ကဵု ဍာ်ပါင်ကၠဵု (Classical Conditioning) ==
အရာမကဵု ပါဗလောပ် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဂှ် ဒှ်သုတေသန &quot;Classical conditioning&quot; ရ။ ကာလညး လ္ၚတ်ဒၟံင် သၞောတ်စၞလာ် ကၠဵုဂှ် ညးသမ္တီဒး အရာတၟေင်မွဲ- ကၠဵုတအ်ဂှ် ဍာ်ပါင်ဇွောဝ်တိတ်ကၠုင် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံစိုပ် အခိင်စစၞ (ဥပမာ- ကာလမိင်ရမ္သာင် ဇိုင်မၞိဟ် မကဵုစၞ) ရ။

ညးဆက်စမ်ၜတ် နကဵု နဲကဲစနစ်တကျ-
# ကဵုစၞ ကုကၠဵု (ဍာ်ပါင် ဇွောဝ်)
# တက်ခၞိင် (ဍာ်ပါင် ဟွံဇွောဝ်)
# တက်ခၞိင် တုဲ ကဵုစၞ ကုကၠဵု (ဍာ်ပါင် ဇွောဝ်) - ကၠောန်ဗီုဏအ် ဂၠိုင်င်ကဵုအလန်
# လက္ကရဴအိုတ် ဆမတက်ခၞိင် သၟး (ဟွံကဵုစၞ) လေဝ် ကၠဵုဂှ် ဍာ်ပါင် ဇွောဝ်တိတ်ကၠုင်ရ။

ပရေင်စမ်ၜတ်ဏအ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ စိုတ်စရိုတ် သတ္တဝါတအ်ဂှ် ဗတောန်ကေတ် ကေုာံ ပံင်စပ်ကေတ် (Associate) အကြာ အရာၜါ မဟွံဆေင်စပ်ရေင်သကအ် မာန်ရ။ လညာတ်ဏအ် ဒှ်ကၠုင် သ္ဇိုင်ရိုဟ်ကၞက် ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပညာစိုတ် (Behavioral Psychology) ရ။

== လၟေင်အခိင် ဘဝ (Timeline) ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ လၟေင်အခိင် ဘဝ ကေုာံ ပရေင်အံင်ဇၞး အာဲဗန် ပါဗလောပ်
|-
! သၞာံ !! ပရူပရာ
|-
| ၁၈၄၉ || က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဍုင်ရဳယာဇြာန် (Ryazan)
|-
| ၁၈၇၀ || တိုန်တက္ကသိုလ် သိန်ပဳတာသဗံက် လ္ၚတ် သဘာဝသိပ္ပံ
|-
| ၁၈၇၉ || ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပါရဂူ (Doctorate in Medicine)
|-
| ၁၈၉၀ || ဒှ် ပါမောက္ခ ပ္ဍဲဘာဂဥုဲ (Military Medical Academy)
|-
| ၁၈၉၇ || ပတိတ်လဝ် လိက်အုပ် &quot;The Work of the Digestive Glands&quot;
|-
| ၁၉၀၄ || ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ နဝ်ဗဴ ပ္ဍဲကဏ္ဍ ဇီဝကမ္မဗေဒ/ဂဥုဲ
|-
| ၁၉၃၆ || စုတိ ပ္ဍဲဍုင်လေနိန်ဂရာတ် (Leningrad) အာယုက် ၈၆ သၞာံ
|}

== တဆိပ်ကြာ နဝ်ဗဴ ကေုာံ ပရေင်အံင်ဇၞး ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၄ ဂှ် ကမၠောန်သုတေသန ပါဗလောပ် မဆေင်ကဵု သၞောတ်စၞလာ် (Physiology of digestion) ဂှ် ကလိဂွံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နကဵု တဆိပ်ကြာနဝ်ဗဴ (Nobel Prize in Physiology or Medicine) ရ။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ်ဂကူရုရှ ကိုပ်ကၠာအိုတ် မကလိဂွံ တဆိပ်ကြာနဝ်ဗဴ ရ။ ၜိုန်ရ ညးကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ နကဵု သုတေသန ဇီဝကမ္မဗေဒ ကီုလေဝ်၊ ပရေင်အံင်ဇၞး မပြာကတ်အိုတ် ကေုာံ လညာတ်ညး မသှ်ေၜက် လအ်လအိုတ်ဂှ် ဒှ် &quot;Classical conditioning&quot; မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲကဏ္ဍပညာစိုတ် ရ။

== လညာတ် ကေုာံ တေသြရဳ ==
လညာတ် ပါဗလောပ် ဝွံ သြဇာဇၞော်လောန် လ္တူ အစာပညာစိုတ် ဂျောန် ဝတ်သန် (John B. Watson) ကေုာံ ဘဳ.အေပ်. သကိန်နာ (B. F. Skinner) တအ်ရ။ သၞောတ်ဝါဒ &quot;Behaviorism&quot; မဒှ် ကဏ္ဍခိုင်ကၠိုက်အိုတ် ပ္ဍဲပညာစိုတ် အကြာ သၞာံ ၁၉၂၀-၁၉၅၀ တအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် လ္တူ သ္ဇိုင်လညာတ် သုတေသန ပါဗလောပ် ရ။ နဲကဲ လွဳယဲစိုတ် (Behavior therapy) ဗီုကဵု ဖေက်ဂၟံက်လောန်ကာဲ (Phobias) တအ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဂှ် စကာဒၟံင် နဲကဲ Classical conditioning ဏီရ။

== ဘဝပူဂိုလ် ကေုာံ လအိတ်ဘဝ ==
ပါဗလောပ် ဒက်ဘဝသ္ၚိကၟိန် ကု Serafima Vasilievna Karchevskaya ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၁ ရ။ ညးတအ် ကလိဂွံ ကောန်ဇာတ် တြဴတၠ (ၜါတၠ စုတိအာ နူဘဝကောန်ၚာ်) ရ။ ပါဗလောပ် ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မနွံကဵု သၞောတ်ဝ် ခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် တန်ကြန်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ပရေင်ကသဳဍုင် (Russian Revolution 1917) က္တဵုဒှ်ဂှ် ညးဒးဆောမ်လေင် တြပ်ဒြပ် ကေုာံ လတူအခက်အခုဲ ဗွဲမဇၞော်ကီုလေဝ် ညးဟွံတိတ် နူဍုင်ရုရှတုဲ ဆက်ကၠောန်အာ သုတေသန ပ္ဍဲဍုင်ဇကုရ။

ပါဗလောပ် စုတိအာ နကဵု ယဲယိုဟ်ဆီခိုဟ် (Pneumonia) ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၇ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၃၆ အခိင်ညး ကလိဂွံ အာယုက် ၈၆ သၞာံ ပ္ဍဲဍုင်လေနိန်ဂရာတ် (လၟုဟ် ကော် သိန်ပဳတာသဗံက်) ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;Todes2014&quot;&gt;Todes, D. P. (2014). ''Ivan Pavlov: A Russian Life in Science''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NobelPrize&quot;&gt;Nobel Media AB. (1904). [https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1904/pavlov/biographical/ &quot;Ivan Pavlov - Biographical&quot;]. NobelPrize.org. Retrieved 2026.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Boakes1984&quot;&gt;Boakes, R. A. (1984). ''From Darwin to behaviourism: Psychology and the minds of animals''. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Windholz1997&quot;&gt;Windholz, G. (1997). &quot;Ivan P. Pavlov: An overview of his life and psychological work&quot;. ''American Psychologist'', 52(9), 941-946.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Gantt1973&quot;&gt;Gantt, W. H. (1973). &quot;Reminiscences of Pavlov&quot;. ''Journal of the Experimental Analysis of Behavior'', 20(1), 131-136.&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် ကေုာံ ဇီဝကမ္မဗေဒ
| title     = [[အာဲဗန် ပါဗလောပ်]] (Ivan Pavlov) ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် ပညာစိုတ်
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = အဓိက လညာတ်ဂမၠိုင်
| list1     =
* [[Classical conditioning|အစောဲအလာံ (Classical conditioning)]]
* [[Behaviorism|သၞောတ်စရိုတ် (Behaviorism)]]
* [[Digestive system|သၞောတ်စၞလာ် (Digestion)]]
* [[Reflex|ရေဖလက် (Reflexes)]]

| group2    = ပြကိုဟ် ကေုာံ တဆိပ်ကြာ
| list2     =
* [[တဆိပ်ကြာ နဝ်ဗဴ]] (၁၉၀၄)
* The Work of the Digestive Glands (၁၈၉၇)
* Conditioned Reflexes (၁၉၂၇)

| group3    = ညးမဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| list3     =
* [[ဂျောန် ဝတ်သန်]] (John B. Watson)
* [[ဘဳ.အေပ်. သကိန်နာ]] (B. F. Skinner)
* [[အာဲဗန် သေချေနောပ်]] (Ivan Sechenov)
}}

{{DEFAULTSORT:ပါဗလောပ်, အာဲဗန်}}
[[Category:မၞိဟ် မစုတိ သၞာံ ၁၉၃၆]]
[[Category:မၞိဟ် မက္တဵုဒှ် သၞာံ ၁၈၄၉]]
[[Category:အစာသုတေသန ရုရှ]]
[[Category:အစာပညာစိုတ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ညးမကလိဂွံ တဆိပ်ကြာနဝ်ဗဴ ပ္ဍဲကဏ္ဍ ဂဥုဲ]]
[[Category:ဇီဝကမ္မဗေဒ]]
[[Category:ဝင် ပညာစိုတ်]]</text>
      <sha1>sf94agydteh1l2eytmu1pqda2nglyr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:တၠပညာ စိုတ်ပညာဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12396</id>
    <redirect title="ကဏ္ဍ:တၠပညာ ပညာစိုတ်ဂမၠိုင်" />
    <revision>
      <id>58441</id>
      <timestamp>2026-10-14T06:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ကဏ္ဍ:တၠပညာ စိုတ်ပညာဂမၠိုင်]] ဇရေင် [[ကဏ္ဍ:တၠပညာ ပညာစိုတ်ဂမၠိုင်]]: typo</comment>
      <origin>58441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="laptshnoyvckja2hkl32412f3qome45" xml:space="preserve">#REDIRECT [[:ကဏ္ဍ:တၠပညာ ပညာစိုတ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>laptshnoyvckja2hkl32412f3qome45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:တၠပညာ သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12397</id>
    <revision>
      <id>58442</id>
      <timestamp>2026-10-14T06:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ပြံက်ဗစိုပ်လဝ် သွက်ဂွံ ပကောံပကေဝ် ပူဂိုလ်၊ အစာသုတေသန ကေုာံ တၠပညာ မလ္ၚတ် မဆေင်စပ် ကုဘာသာရပ် သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် (Social Sciences) ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။   တၠပညာ သိပ္ပံ...&quot;</comment>
      <origin>58442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1187" sha1="cs5h19als1z6koph6imbf4i44z7ql29" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ပြံက်ဗစိုပ်လဝ် သွက်ဂွံ ပကောံပကေဝ် ပူဂိုလ်၊ အစာသုတေသန ကေုာံ တၠပညာ မလ္ၚတ် မဆေင်စပ် ကုဘာသာရပ် သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် (Social Sciences) ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။ 

တၠပညာ သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ပါလုပ် သီုကဵု တၠပညာ ပရေင်မၞိဟ် (Sociologists)၊ တၠပညာ မနုဿဗေဒ (Anthropologists)၊ တၠပညာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economists)၊ တၠပညာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Scientists) ကေုာံ တၠပညာ ပရေင်စိုတ်ဗေဒ (Psychologists) တအ် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:တၠပညာ သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်}}
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:တၠပညာဂမၠိုင်]]
[[Category:ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>cs5h19als1z6koph6imbf4i44z7ql29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12398</id>
    <revision>
      <id>58443</id>
      <timestamp>2026-10-14T06:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသဇိုင် မဆေင်စပ်ကဵု '''သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်''' (Social Sciences) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရေင်မၞိဟ်၊ အခိုက်အလိုက်မၞိဟ်၊ ယေန်သၞာင်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ကေုာံ ပရ...&quot;</comment>
      <origin>58443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1334" sha1="sm6p5e8q4x8yu7v8d96ayitkutc3u7w" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသဇိုင် မဆေင်စပ်ကဵု '''သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်''' (Social Sciences) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရေင်မၞိဟ်၊ အခိုက်အလိုက်မၞိဟ်၊ ယေန်သၞာင်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် အကြာပူဂိုလ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်ဂမၠိုင် နကဵု နဲကဲသိပ္ပံ (Scientific method) မဒှ်ရ။

ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ဘာသာရပ် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်နာနာ မပ္တံကဵု-
* စိုတ်ပညာ (Psychology)
* ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Science)
* ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics)
* ပထဝဳဝင် (Human Geography)
* ဘာသာဗေဒ (Linguistics)
* မနုဿဗေဒ (Anthropology)
* ဝၚ် (History)
* သၞောဝ်ဥပဒေ (Law)

တအ် ပါလုပ်ဒၟံင်ရ။

{{DEFAULTSORT:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်}}
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပညာ]]</text>
      <sha1>sm6p5e8q4x8yu7v8d96ayitkutc3u7w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58444</id>
      <parentid>58443</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:43:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1334" sha1="92lgih9lrb8gb2pgsgi33vyefb580qb" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသဇိုင် မဆေင်စပ်ကဵု '''သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်''' (Social Sciences) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရေင်မၞိဟ်၊ အခိုက်အလိုက်မၞိဟ်၊ ယေန်သၞာင်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် အကြာပူဂိုလ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်ဂမၠိုင် နကဵု နဲကဲသိပ္ပံ (Scientific method) မဒှ်ရ။

ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ဘာသာရပ် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်နာနာ မပ္တံကဵု-
* ပညာစိုတ် (Psychology)
* ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Science)
* ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics)
* ပထဝဳဝင် (Human Geography)
* ဘာသာဗေဒ (Linguistics)
* မနုဿဗေဒ (Anthropology)
* ဝၚ် (History)
* သၞောဝ်ဥပဒေ (Law)

တအ် ပါလုပ်ဒၟံင်ရ။

{{DEFAULTSORT:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်}}
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပညာ]]</text>
      <sha1>92lgih9lrb8gb2pgsgi33vyefb580qb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58480</id>
      <parentid>58444</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]] ဇရေင် [[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]</comment>
      <origin>58444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1334" sha1="92lgih9lrb8gb2pgsgi33vyefb580qb" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသဇိုင် မဆေင်စပ်ကဵု '''သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်''' (Social Sciences) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရေင်မၞိဟ်၊ အခိုက်အလိုက်မၞိဟ်၊ ယေန်သၞာင်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် အကြာပူဂိုလ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်ဂမၠိုင် နကဵု နဲကဲသိပ္ပံ (Scientific method) မဒှ်ရ။

ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ဘာသာရပ် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်နာနာ မပ္တံကဵု-
* ပညာစိုတ် (Psychology)
* ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Science)
* ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics)
* ပထဝဳဝင် (Human Geography)
* ဘာသာဗေဒ (Linguistics)
* မနုဿဗေဒ (Anthropology)
* ဝၚ် (History)
* သၞောဝ်ဥပဒေ (Law)

တအ် ပါလုပ်ဒၟံင်ရ။

{{DEFAULTSORT:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်}}
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပညာ]]</text>
      <sha1>92lgih9lrb8gb2pgsgi33vyefb580qb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဘာသာလ္ၚတ် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12399</id>
    <revision>
      <id>58449</id>
      <timestamp>2026-10-14T06:52:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသဇိုင် မဆေင်စပ်ကဵု '''ဘာသာလ္ၚတ် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်''' (Academic disciplines ဟွံသေင်မ္ဂး Fields of study) မဒှ် ဘာသာရပ်နာနာ မကတ်လ္ၚတ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ သုတေသန ကေုာံ ဗ္တောန်...&quot;</comment>
      <origin>58449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1746" sha1="2vohzdkodwx7wizd5qdqlhuqc5q2iqo" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသဇိုင် မဆေင်စပ်ကဵု '''ဘာသာလ္ၚတ် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်''' (Academic disciplines ဟွံသေင်မ္ဂး Fields of study) မဒှ် ဘာသာရပ်နာနာ မကတ်လ္ၚတ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ သုတေသန ကေုာံ ဗ္တောန်ဖျောန် ပ္ဍဲကဵု ဘာ၊ တက္ကသိုလ် ကေုာံ ဌာနပရေင်ပညာ အဆက်ဆက်ဂမၠိုင် မဒှ်ရ။

ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ဘာသာရပ် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်နာနာ မပ္တံကဵု-
* သိပ္ပံသဘာဝ (Natural Sciences)
* သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် (Social Sciences)
* အနုသုခုမ ကေုာံ ဝိဇ္ဇာ (Arts and Humanities)
* သင်္ချာ ကေုာံ ကောမ်ပျူတာ (Mathematics and Computer Science)
* ပညာဂဥုဲ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် (Medicine and Health Sciences)
* ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်စၟိန်ပြမာန် (Business and Management)

တအ် ပါလုပ်ဒၟံင်ရ။ ဘာသာရပ်တအ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် အလုံဂၠးတိရ။

{{DEFAULTSORT:ဘာသာလ္ၚတ် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်}}
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:ပညာ]]</text>
      <sha1>2vohzdkodwx7wizd5qdqlhuqc5q2iqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12401</id>
    <revision>
      <id>58460</id>
      <timestamp>2026-10-14T07:08:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 25em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot; |+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |File:Human brain sagit...&quot;</comment>
      <origin>58460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25928" sha1="gbu8k7w3bk5hctjvjqvx9qit2vxzqd4" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 25em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Human brain sagittal view.jpg|250px|ဗီုရုပ် က္ဍဟ်မၞိဟ်]]&lt;br/&gt;ဗီုရုပ် က္ဍဟ်မၞိဟ် မဒှ်အဓိက ဂအုံလ္ၚတ် ပ္ဍဲပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!ယၟုတၞဟ်
|Biopsychology, Behavioral Neuroscience, Psychobiology
|-
!ကဏ္ဍ အဓိက
|[[ပညာစိုတ်]], [[ဇဳဝဗေဒ]], [[နျူရဝ်သိပ္ပံ]]
|-
!အရာမလ္ၚတ်
|အဆက်အစပ် အကြာ ခန္ဓကာယ (ဗွဲတၟေင် က္ဍဟ် ကေုာံ သၞောတ်အာရီု) ကဵု စရိုတ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်
|ဝဳလဳယာမ် ဂျိမ်း (William James), [[ရဳနဳ ဒက်ကာတ်]] (René Descartes), ဒဝ်နယ် ဟေပ် (Donald Hebb)
|-
!နဲကဲလ္ၚတ်ဂမၠိုင်
|fMRI, EEG, PET scan, Animal models
|}

'''ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ''' ({{lang-en|Biological psychology}} ဟွံသေင်မ္ဂး Biopsychology, Behavioral neuroscience) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ ဘာသာရပ်မွဲ မပံင်သၟဟ်လဝ် လညာတ် [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ [[ဇဳဝဗေဒ]] တုဲ မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဆက်အစပ် အကြာ ခန္ဓကာယ (ဗွဲတၟေင် သၞောတ်အာရီု ကေုာံ က္ဍဟ်) ကဵု ပရေင်စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ပိုန် မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Breedlove2010&quot;&gt;Breedlove, S. M., Watson, N. V., &amp; Rosenzweig, M. R. (2010). ''Biological Psychology: An Introduction to Behavioral, Cognitive, and Clinical Neuroscience'' (6th ed.). Sinauer Associates.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ ဍေဟ်ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ဇၟာပ်ဇၟာပ် ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာတအ်ဂှ် နွံကဵု သဇိုင်ဇဳဝဗေဒ မပ္တံကဵု ကလာပ်ရုပ်အာရီု (Neurons)၊ ဟိုရ်မောန် (Hormones) ကေုာံ ဗဳဇ (Genetics) ဂမၠိုင်ရ။ 

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဂှ် ဒှ်တၞာင်မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် ပညာစိုတ် မလ္ၚတ် ဇဳဝကမ္မ (Biological mechanisms) မက္တဵုဗဒှ်ကဵု စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်။ ပ္ဍဲကဵု လညာတ်ဏအ်မ္ဂး စိုတ် (Mind) ကဵု ခန္ဓ (Body) ၜါဝွံ ဟွံသေင် အရာမပြးဇးဒၟံင် ရေင်သကအ်တုဲ၊ စိုတ်ဂှ် ဒှ်အရာမက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ကမၠောန် က္ဍဟ် (Brain function) ဟေင်ရ။ တၠပညာတအ် လ္ၚတ်စမ်ၜတ် ဗီုလဵု ဓါတ်ဓါတု ပ္ဍဲက္ဍဟ် (Neurotransmitters) ပြံင်လှာဲအာ ကာလမၞိဟ်မွဲ ထေဲ၊ ကာလဒုင်စသိုင် တသိုက်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကာလမကတ်လ္ၚတ် ပညာတၟိတၟိတအ်ရ။ ဘာသာရပ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ကုဘာသာရပ် နျူရဝ်သိပ္ပံ (Neuroscience)၊ ဇဳဝဗေဒ (Biology)၊ ကေုာံ ဇဳဝကမ္မဗေဒ (Physiology) တအ်ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
[[File:Phrenology.jpg|thumb|right|250px|ဗီုရုပ် Phrenology မဒှ် လညာတ်တြေံ ပ္ဍဲအရာမဆက်စၠောအ် လက္ချဏ်က္ဍဟ် ကဵု စရိုတ်]]
ဝင် ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ခေတ်ဂရိတ်တြေံ ကာလတၠပညာ ဗီုကဵု [[ဟိပ်ပိုကရိတ်]] (Hippocrates) တအ် မဟီုကၠုင် ဒဒှ်ရ က္ဍဟ်ဂှ် ဒှ်ဗဟဵု ပရေင်ချပ်ပိုန် ကေုာံ ဒုင်စသိုင်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ၁၇ ဗွဝ်ကၠံ၊ တၠပညာဒဿန ပြင်သေတ် [[ရဳနဳ ဒက်ကာတ်]] (René Descartes) ဒက်ပ္တန်ကၠုင် လညာတ် ဒွိဝါဒ (Dualism) မဟီုမ္ဂး စိုတ် ကဵု ခန္ဓဂှ် ဒှ်အရာၜါ ပြးဇးဒၟံင်တုဲ၊ ဆက်စၠောအ်လဝ် နကဵု ထိုင်ခၟာဲက္ဍဟ် (Pineal gland) ရ။&lt;ref name=&quot;Kalat2015&quot;&gt;Kalat, J. W. (2015). ''Biological Psychology'' (12th ed.). Cengage Learning.&lt;/ref&gt; 

ပ္ဍဲအခိင် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ၊ လညာတ် [[ဝဳလဳယာမ် ဂျိမ်း]] (William James) ပ္ဍဲလိက်အုပ် &quot;Principles of Psychology&quot; (၁၈၉၀) ဂှ် စွံအာရီု လပါ်ဇဳဝဗေဒ သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပရူပညာစိုတ်ရ။ အရာမပြံင်လှာဲ ဝင်အဓိကမွဲဂှ် ဒှ်ပြသၞာ [[ဖဳနဳယပ် ဂေတ်]] (Phineas Gage) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၈ မဒှ်ရ။ ဖဳနဳယပ် ဂေတ် ဝွံ ဒးလဝ်ဝပ် ပသဲဇၞော် ထပက်လုပ်အာ က္ဍဟ်လပါ်ဂတ (Frontal lobe) တုဲ ၜိုန်ရ ဟွံချိုတ်ကီုလေဝ်၊ စရိုတ်အကာဲအရာညး ပြံင်လှာဲအာ အလုံမွဲခန္ဓရ။ အရာဏအ်ဝွံ ထ္ၜးကဵု သက်သဳ ခိုင်င်ကၠိုက်က် ဒဒှ်ရ ဒေသက္ဍဟ်တၞဟ်ဟ်တအ်ဂှ် ထိင်ဒဝ်လဝ် စရိုတ်တၞဟ်ဟ် ရေင်သကအ်ရ။

== ၃။ သဇိုင် ဇဳဝဗေဒ (ကလာပ်ရုပ်အာရီု ကေုာံ သၞောတ်အာရီု) ==
သၞောတ်အာရီု (Nervous system) ဂှ် ဒှ်သဇိုင်အဓိက ပ္ဍဲပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝရ။ သၞောတ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ကလာပ်ရုပ်အာရီု (Neurons) မဂၠိုင်ကဵု ဗဳလဳယာန်ရ။ ကလာပ်ရုပ်အာရီုမွဲမ္ဂး ပါလုပ်လဝ် အင်္ဂါပိသာ် အဓိကရ-
* '''Cell body (Soma):''' ဒှ်ဗဟဵု ကလာပ်ရုပ် မၞုံကဵု နျူကလဳယပ် (Nucleus)။
* '''Dendrites:''' ဒှ်တၞာင် မဒုင်ကေတ် ပရိုင်အာရီု နူကဵု ကလာပ်ရုပ်တၞဟ်ဂမၠိုင်။
* '''Axon:''' ဒှ်ဇုက် မပလံင်ပ္တိတ် ပရိုင်အာရီု နကဵု ဓါတ်လလဳ (Action potential) ဇရေင် ကလာပ်ရုပ်တၞဟ်။

[[File:Synapse_Illustration2_tweaked.svg|thumb|right|250px|ဗီုရုပ် သိုင်နပ် (Synapse) မဒှ်ဒၞာဲ ကလာပ်ရုပ်အာရီု ၜါ ဆက်စၠောအ် ရေင်သကအ် နကဵု ဓါတ်ဓါတု]]
ပရေင်ဆက်စၠောအ် အကြာ ကလာပ်ရုပ်အာရီု ၜါမဂှ် ကော်စ သိုင်နပ် (Synapse) ရ။ ကာလဓါတ်လလဳ စိုပ်အာ ကၞောတ် Axon မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဗလးပ္တိတ် ဓါတ်ဓါတု မကော်စ နျူရဝ်ထရန်သၟိတ်တာ (Neurotransmitters) ဂမၠိုင်ရ။ ဓါတ်ဓါတု အဓိကဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''ဒဝ်ပါမေန် (Dopamine):''' ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင် တသိုက် (Reward)၊ ပရေင်ချဳဒရာင် ကေုာံ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ်။
* '''သဳရဝ်တဝ်နိန် (Serotonin):''' ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ထိင်ဒဝ် အသိင်စိုတ် (Mood)၊ ပရေင်စသုင် ကေုာံ ပရေင်ဒတုံတိ။
* '''အေန်ဒဝ်ဖိန် (Endorphins):''' ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ဖအောန်ဖျေဟ် ဓဝ်ဂိသကေဝ် ကေုာံ ပရေင်ဒုင်စသိုင် မိပ်မြဟ်။

== ၄။ က္ဍဟ် ကေုာံ ပရေင်စရိုတ် ==
က္ဍဟ် (Brain) ဂှ် ဒှ်ဗဟဵု ကွပ်ကဲ အလုံမွဲခန္ဓကာယရ။ က္ဍဟ်မၞိဟ်ဝွံ ပါ်လဝ် ဒေသဇၞော်ဇၞော် ပန်ဒေသ မကော်စ လောပ် (Lobes) ဂမၠိုင်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ဒေသက္ဍဟ် ကေုာံ ကမၠောန်အဓိကဂမၠိုင်
|-
! ယၟု လောပ် (Lobe) !! ဒၞာဲဒတန် !! ကမၠောန် ကေုာံ တာလျိုင် အဓိက
|-
| '''Frontal Lobe''' &lt;br/&gt; (က္ဍဟ်လပါ်ဂတ) || ဂတက္ဍဟ်၊ လက္ကရဴ နဖူး || ထိင်ဒဝ် ပရေင်ချဳဒရာင်၊ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် ကဆံင်သၠုင်၊ ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ ပူဂိုလ်။
|-
| '''Parietal Lobe''' &lt;br/&gt; (က္ဍဟ်လပါ်လတူ) || လတူက္ဍဟ် လပါ်လက္ကရဴ || ဒုင်ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အာရီုဒုင်စသိုင် နူစၞာံ (ဥပမာ- ဓါတ်ဂမ္တဴ၊ ဓါတ်ၜိုဟ်၊ လေဝ်ဒွံ၊ ကေုာံ ဓဝ်ဂိသကေဝ်)။
|-
| '''Temporal Lobe''' &lt;br/&gt; (က္ဍဟ်လပါ်ကတောဝ်) || သကုတ်သၟဝ် လပါ်ကတောဝ် || လ္ၚတ် ကေုာံ သမ္တီ ရမ္သာင်၊ အရေဝ်ဘာသာ၊ ကေုာံ ပရေင်သမ္တီ (Memory) ဗွဲတၟေင် ပရေင်ဆက်စပ် ကု ဟစ်ပိုကမ်ပပ် (Hippocampus)။
|-
| '''Occipital Lobe''' &lt;br/&gt; (က္ဍဟ်လပါ်လက္ကရဴ) || လက္ကရဴအိုတ် ဍိုက်က္ဍဟ် || ဒုင်ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အာရီုမတ် (Visual processing) သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ရုပ်၊ အသာ်၊ ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင်။
|}

ပါဲနူဂှ်တုဲ သၞောတ်လိမ်ဗိစ် (Limbic system) မနွံ ပ္ဍဲအပ္ဍဲက္ဍဟ်ဂှ် ဒှ်ဗဟဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotion) ကေုာံ ပရေင်သမ္တီရ။ ပ္ဍဲဂှ်မ္ဂး အမေက်ဒလာ (Amygdala) ဂှ် ထိင်ဒဝ် ပရေင်ဖေက်လကိုတ်တုဲ၊ ဟစ်ပိုကမ်ပပ် (Hippocampus) ဂှ် ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်သမ္တီ တၟိဂမၠိုင်ရ。&lt;ref name=&quot;Pinel2011&quot;&gt;Pinel, J. P. J. (2011). ''Biopsychology'' (8th ed.). Pearson.&lt;/ref&gt;

== ၅။ သၞောတ် ဟိုရ်မောန်ဂမၠိုင် (Endocrine System) ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဝွံ ဟွံလ္ၚတ် ဆသၞောတ်အာရီုမွဲဓဝ်၊ သၞောတ် ဟိုရ်မောန် (Endocrine system) လေဝ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်ရ။ သၞောတ်အာရီုဂှ် ပလံင်ပရိုင် ဗွဲမပြဟ် နကဵုဓါတ်လလဳတုဲ၊ သၞောတ်ဟိုရ်မောန်ဂှ် ပလံင်ပရိုင် ညိင်ညိင် နကဵု ဓါတ်ဓါတု မပါလုပ် ပ္ဍဲဆီရ။ ဟိုရ်မောန် အဓိက မဆက်စပ် ကုစရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ်-
* '''ကဝ်တဳဇြောဝ် (Cortisol):''' ဒှ်ဟိုရ်မောန် မပ္တိတ် နူကဵု ကသိုင်ကျောက်ကပ် (Adrenal glands) ကာလမၞိဟ်မွဲ က္တဵုဒှ် ပရေင်ဍိုက်ဒြိုတ် (Stress)။
* '''တေတ်သတဝ်သတဳရွန် (Testosterone):''' ဆေင်စပ်ကဵု စရိုတ်ပရေင်မၞိဟ်တြုံ၊ ပရေင်တေင်ဓရေတ် ကေုာံ ပရေင်သကာတ်မြဟ် (Aggression)။
* '''အံက်သဳတဝ်စိန် (Oxytocin):''' မလေပ်ကော်စ &quot;ဟိုရ်မောန် ဆာန်&quot; တုဲ၊ ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ဆက်စၠောအ် မိ ကဵု ကောန်၊ ကေုာံ ပရေင်ပတှ်ေရေင်သကအ် (Trust) ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်။

== ၆။ ဗဳဇ ကေုာံ ပရေင်အာဲကၟာဲ (Genetics and Inheritance) ==
စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဟွံဆေင်ကဵု ပွဳပွူသဘာဝ မွဲဓဝ်၊ ဗဳဇ (Genetics) မကၠုင်နူ မိမတအ်လေဝ် ဓလီုပ္ဍိုက်ဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ဇဳအေန်အေ (DNA) မနွံ ပ္ဍဲကလာပ်ရုပ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဗီုပြင် (Blueprint) သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ခန္ဓ ကေုာံ က္ဍဟ်ရ။ လ္ၚတ်ပရေင်အာဲကၟာဲ (Behavioral genetics) ဝွံ စမ်ၜတ် ကောန်ကွာန် (Twins studies) ကေုာံ ကောန်မွံစား (Adoption studies) သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ အကြာ &quot;သဘာဝ (Nature) ကဵု ပွဳပွူ (Nurture)&quot; ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး လညာတ် Epigenetics ပြာကတ်ကၠုင်တုဲ၊ ပွဳပွူ (ဗီုကဵု ပရေင်စၞစ၊ ပရေင်ဍိုက်ဒြိုတ်) တအ် ပြံင်လှာဲကဵု ဗီုပြင်ဗဳဇ မကၠောန်ကမၠောန် မာန်ရ။

== ၇။ နဲကဲ သုတေသန ပ္ဍဲပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ ==
[[File:MRI head side.jpg|thumb|right|250px|ဗီုရုပ် MRI မစကာ သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ဗီုပြင် ဒက်ပ္တန် က္ဍဟ်မၞိဟ် ပ္ဍဲနဲကဲ သုတေသန]]
သွက်ဂွံ လ္ၚတ် က္ဍဟ် ကေုာံ စရိုတ်ဂှ် တၠပညာတအ် စကာ နဲကဲနာနာသာ်-
# '''fMRI (Functional Magnetic Resonance Imaging):''' တက်ဗီု က္ဍဟ် သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ဒေသလဵု မကၠောန်ကမၠောန် ကာလမၞိဟ်မွဲ ချဳဒရာင် ဟွံသေင်မ္ဂး ချပ်။ ဍေဟ် တောမ်ကေတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတ်အံက်သဳဂျေန် ပ္ဍဲဆီ။
# '''EEG (Electroencephalography):''' စုတ် ဝါယာ ပ္ဍဲလတူက္ဍဟ် သွက်ဂွံ တောမ်ကေတ် လလဳက္ဍဟ် (Brain waves) ဗွဲတၟေင် လ္ၚတ် ပရူပရေင်ဒတုံတိ (Sleep) ကေုာံ ယဲဂတေဝ်။
# '''PET Scan (Positron Emission Tomography):''' စုတ် ဓါတ်ရေဒဳယဝ် သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ပရေင်စကာ ဂလူးကို့စ် (Glucose) ပ္ဍဲက္ဍဟ်။
# '''လ္ၚတ် ယဲ/ဝပ် က္ဍဟ် (Lesion studies):''' လ္ၚတ် မၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး တိရစ္ဆာန် မနွံကဵု ဒေသက္ဍဟ် မလီုလာ် သွက်ဂွံ တီ တာလျိုင် ဒေသဂှ်။
# '''လ္ၚတ် တိရစ္ဆာန် (Animal Models):''' စကာ ကၞိ ဟွံသေင်မ္ဂး ကၞုဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်စရိုတ် ကေုာံ ဂြိုဟ်ဓါတုဂမၠိုင်။&lt;ref name=&quot;Bear2015&quot;&gt;Bear, M. F., Connors, B. W., &amp; Paradiso, M. A. (2015). ''Neuroscience: Exploring the Brain'' (4th ed.). Wolters Kluwer.&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပရေင်ချပ်ပိုန် ကေုာံ လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive and Emotional Processes) ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဝွံ သောင်ကလးကဵု ဗီုလဵု က္ဍဟ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်သမ္တီ (Memory)၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotion)၊ ကေုာံ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် (Learning) ရ။
* '''ပရေင်သမ္တီ (Memory):''' ပရေင်သမ္တီဂှ် ဟွံသေင် နွံဒၞာဲမွဲဒၞာဲဓဝ် ပ္ဍဲက္ဍဟ်။ ပရေင်သမ္တီ အခိင်ဂၠေအ် (Short-term memory) ဂှ် နွံပ္ဍဲ Frontal Lobe တုဲ၊ ပရေင်သမ္တီ အခိင်ဂၠိင် (Long-term memory) ဂှ် ဒးစကာ Hippocampus သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ပလံင်ဏာ ဒၞာဲတၞဟ်ရ။
* '''ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotion):''' ပရေင်ဖေက်လကိုတ် (Fear) ဂှ် ဆက်စပ် ဗွဲမဇၞော် ကု Amygdala ရ။ ကာလမၞိဟ်မွဲ ဆဵု ဇြုံ၊ မတ်ဂှ် ပလံင်ပရိုင် ဇရေင် Amygdala ဗွဲမပြဟ် သွက်ဂွံ ဗလးပ္တိတ် ဓါတ် အက်ဒရဳနာလိန် (Adrenaline) သွက်ဂွံ ဒြေပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗတိုက် (Fight or flight response) ရ။
* '''ပရေင်ဒတုံတိ (Sleep):''' ပရေင်ဒတုံတိဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ လွဳလွတ် က္ဍဟ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်သမ္တီရ။ ပ္ဍဲခေတ် လပါ်ဇဳဝမ္ဂး လ္ၚတ်ဗီုလဵု Circadian rhythm ကေုာံ ဟိုရ်မောန် Melatonin တအ် ထိင်ဒဝ်လဝ် ပရေင်ဒတုံတိမၞိဟ်တအ်ရ။

== ၉။ ယဲပရေင်စိုတ် ကေုာံ လွဳလွတ် (Psychological Disorders and Treatment) ==
လညာတ် ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဂှ် ဒှ်သဇိုင် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲပရေင်စိုတ် (Psychological disorders) နကဵု ဂဥုဲ (Psychopharmacology) ရ။ 
* '''ယဲစိုတ်ကျ (Depression):''' မလေပ် က္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ဓါတ် Serotonin ကေုာံ Norepinephrine ပ္ဍဲက္ဍဟ် အောန်စှ်ေအာရ။ ဂဥုဲ SSRIs ဗီုကဵု Prozac တအ်ဂှ် ရီုဗင် ထပ်ဗပေင်ကဵု ဓါတ် Serotonin ရ။
* '''ယဲသကဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ (Schizophrenia):''' ယဲစိုတ်လီု မညာတ်/မိင် အရာဟွံမွဲတအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဓါတ် Dopamine မဂၠိုင်လောန်အာ ပ္ဍဲက္ဍဟ်ရ။ ဂဥုဲ (Antipsychotics) တအ်ဂှ် တၟာဲပလီုကဵု လွပ် Dopamine ရ။
* '''ယဲဖေက်ဂၟံက် (Anxiety disorders):''' ဆက်စပ် ကု ဓါတ် GABA (Gamma-aminobutyric acid) မအောန်စှ်ေအာတုဲ၊ ဂဥုဲ Benzodiazepines တအ်ဂှ် ရီုဗင် ထိင်ဒဝ်ကဵု ညံင်ဂွံ ၜိုဟ်သြိုဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Kandel2000&quot;&gt;Kandel, E. R., Schwartz, J. H., &amp; Jessell, T. M. (2000). ''Principles of Neural Science'' (4th ed.). McGraw-Hill.&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ဒစဵုဒစး (Future and Controversies) ==
ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဝွံ ဆက်ဇၞော်မောဝ်အာ နကဵု လညာတ် က္ဍဟ်ပြံင်လှာဲမာန် (Neuroplasticity) မဟီုမ္ဂး က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ၜိုန်ရ ဇၞော်တုဲကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ဆဵုဂဗတၟိတၟိတုဲ ဆက်ပြံင်လှာဲ ဒက်ပ္တန် အဆက်အစပ်တၟိ မာန်ဒၟံင်လၟိုန်ရ။ နဲကဲ သုတေသနတၟိ ဗီုကဵု Optogenetics မစကာ လျး သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ကလာပ်ရုပ်အာရီုဂှ် ပြာကတ်ကၠုင်ရ။

ဆဂး ပရေင်ဒစဵုဒစး ကေုာံ ပြသၞာ သီလဓဝ် (Ethical issues) လေဝ် နွံဒၟံင်ရ။ ဥပမာ- ယဝ်ရ စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူ က္ဍဟ် ကေုာံ ဗဳဇမ္ဂး၊ မၞိဟ်တအ် နွံကဵု သၠးပွးပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် (Free will) ဏီဟာ? ပရေင်စမ်ၜတ် လတူ တိရစ္ဆာန်တအ်ဂှ် ရန်တၟအ်ကဵု သီလဓဝ်မ္ဂး ဒးရးဒၟံင်ဟာ? လညာတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Reductionism) မဟီုမ္ဂး စိုတ်မၞိဟ်ဂှ် ဒှ်ဆ ဓါတ်ဓါတုမွဲဓဝ်ဂှ် အောန်လောန်အာ ဟွံသေင်ဟာ? ဂှ် တၠပညာတအ် ဆက်တုဲ ပါ်ပဲါ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဒၟံင်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ်
| title     = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ]] (Biological)
* [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive)
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental)
* [[ပညာစိုတ် ယဲစိုတ်]] (Clinical)
* [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social)

| group2    = တၠပညာ ပြာကတ်
| list2     =
* [[သဳဂမောန် ဖြောဒ်]] (Sigmund Freud)
* [[ကာဂျုင်]] (Carl Jung)
* [[ဝဳလဳယာမ် ဂျိမ်း]] (William James)
* [[ဗဳ အက်ဖ် သကေန်နာ]] (B.F. Skinner)

| group3    = ပရူပရာ မဆက်စပ်
| list3     =
* [[နျူရဝ်သိပ္ပံ]]
* [[ယဲပရေင်စိုတ်]]
* [[စရိုတ်မၞိဟ်]]
* [[ပရေင်သမ္တီ]]
* [[ပရေင်ဒုင်စသိုင်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:နျူရဝ်သိပ္ပံ]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>gbu8k7w3bk5hctjvjqvx9qit2vxzqd4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58461</id>
      <parentid>58460</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:09:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် */</comment>
      <origin>58461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25922" sha1="cl8pzq241tmiej1yafrk02y2m3mkjzd" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 25em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Human brain sagittal view.jpg|250px|ဗီုရုပ် က္ဍဟ်မၞိဟ်]]&lt;br/&gt;ဗီုရုပ် က္ဍဟ်မၞိဟ် မဒှ်အဓိက ဂအုံလ္ၚတ် ပ္ဍဲပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!ယၟုတၞဟ်
|Biopsychology, Behavioral Neuroscience, Psychobiology
|-
!ကဏ္ဍ အဓိက
|[[ပညာစိုတ်]], [[ဇဳဝဗေဒ]], [[နျူရဝ်သိပ္ပံ]]
|-
!အရာမလ္ၚတ်
|အဆက်အစပ် အကြာ ခန္ဓကာယ (ဗွဲတၟေင် က္ဍဟ် ကေုာံ သၞောတ်အာရီု) ကဵု စရိုတ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်
|ဝဳလဳယာမ် ဂျိမ်း (William James), [[ရဳနဳ ဒက်ကာတ်]] (René Descartes), ဒဝ်နယ် ဟေပ် (Donald Hebb)
|-
!နဲကဲလ္ၚတ်ဂမၠိုင်
|fMRI, EEG, PET scan, Animal models
|}

'''ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ''' ({{lang-en|Biological psychology}} ဟွံသေင်မ္ဂး Biopsychology, Behavioral neuroscience) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ ဘာသာရပ်မွဲ မပံင်သၟဟ်လဝ် လညာတ် [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ [[ဇဳဝဗေဒ]] တုဲ မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဆက်အစပ် အကြာ ခန္ဓကာယ (ဗွဲတၟေင် သၞောတ်အာရီု ကေုာံ က္ဍဟ်) ကဵု ပရေင်စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ပိုန် မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Breedlove2010&quot;&gt;Breedlove, S. M., Watson, N. V., &amp; Rosenzweig, M. R. (2010). ''Biological Psychology: An Introduction to Behavioral, Cognitive, and Clinical Neuroscience'' (6th ed.). Sinauer Associates.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ ဍေဟ်ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ဇၟာပ်ဇၟာပ် ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာတအ်ဂှ် နွံကဵု သဇိုင်ဇဳဝဗေဒ မပ္တံကဵု ကလာပ်ရုပ်အာရီု (Neurons)၊ ဟိုရ်မောန် (Hormones) ကေုာံ ဗဳဇ (Genetics) ဂမၠိုင်ရ။ 

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဂှ် ဒှ်တၞာင်မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် ပညာစိုတ် မလ္ၚတ် ဇဳဝကမ္မ (Biological mechanisms) မက္တဵုဗဒှ်ကဵု စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်။ ပ္ဍဲကဵု လညာတ်ဏအ်မ္ဂး စိုတ် (Mind) ကဵု ခန္ဓ (Body) ၜါဝွံ ဟွံသေင် အရာမပြးဇးဒၟံင် ရေင်သကအ်တုဲ၊ စိုတ်ဂှ် ဒှ်အရာမက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ကမၠောန် က္ဍဟ် (Brain function) ဟေင်ရ။ တၠပညာတအ် လ္ၚတ်စမ်ၜတ် ဗီုလဵု ဓါတ်ဓါတု ပ္ဍဲက္ဍဟ် (Neurotransmitters) ပြံင်လှာဲအာ ကာလမၞိဟ်မွဲ ထေဲ၊ ကာလဒုင်စသိုင် တသိုက်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကာလမကတ်လ္ၚတ် ပညာတၟိတၟိတအ်ရ။ ဘာသာရပ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ကုဘာသာရပ် နျူရဝ်သိပ္ပံ (Neuroscience)၊ ဇဳဝဗေဒ (Biology)၊ ကေုာံ ဇဳဝကမ္မဗေဒ (Physiology) တအ်ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
[[File:Phrenology.jpg|thumb|right|250px|ဗီုရုပ် Phrenology မဒှ် လညာတ်တြေံ ပ္ဍဲအရာမဆက်စၠောအ် လက္ချဏ်က္ဍဟ် ကဵု စရိုတ်]]
ဝင် ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ခေတ်ဂရိတ်တြေံ ကာလတၠပညာ ဗီုကဵု [[ဟိပ်ပိုကရိတ်]] (Hippocrates) တအ် မဟီုကၠုင် ဒဒှ်ရ က္ဍဟ်ဂှ် ဒှ်ဗဟဵု ပရေင်ချပ်ပိုန် ကေုာံ ဒုင်စသိုင်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ၁၇ ဗွဝ်ကၠံ၊ တၠပညာဒဿန ပြင်သေတ် [[ရဳနဳ ဒက်ကာတ်]] (René Descartes) ဒက်ပ္တန်ကၠုင် လညာတ် ဒွိဝါဒ (Dualism) မဟီုမ္ဂး စိုတ် ကဵု ခန္ဓဂှ် ဒှ်အရာၜါ ပြးဇးဒၟံင်တုဲ၊ ဆက်စၠောအ်လဝ် နကဵု ထိုင်ခၟာဲက္ဍဟ် (Pineal gland) ရ။&lt;ref name=&quot;Kalat2015&quot;&gt;Kalat, J. W. (2015). ''Biological Psychology'' (12th ed.). Cengage Learning.&lt;/ref&gt; 

ပ္ဍဲအခိင် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ၊ လညာတ် [[ဝဳလျာန် ဂျုင်]] (William James) ပ္ဍဲလိက်အုပ် &quot;Principles of Psychology&quot; (၁၈၉၀) ဂှ် စွံအာရီု လပါ်ဇဳဝဗေဒ သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပရူပညာစိုတ်ရ။ အရာမပြံင်လှာဲ ဝင်အဓိကမွဲဂှ် ဒှ်ပြသၞာ [[ဖဳနဳယပ် ဂေတ်]] (Phineas Gage) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၈ မဒှ်ရ။ ဖဳနဳယပ် ဂေတ် ဝွံ ဒးလဝ်ဝပ် ပသဲဇၞော် ထပက်လုပ်အာ က္ဍဟ်လပါ်ဂတ (Frontal lobe) တုဲ ၜိုန်ရ ဟွံချိုတ်ကီုလေဝ်၊ စရိုတ်အကာဲအရာညး ပြံင်လှာဲအာ အလုံမွဲခန္ဓရ။ အရာဏအ်ဝွံ ထ္ၜးကဵု သက်သဳ ခိုင်င်ကၠိုက်က် ဒဒှ်ရ ဒေသက္ဍဟ်တၞဟ်ဟ်တအ်ဂှ် ထိင်ဒဝ်လဝ် စရိုတ်တၞဟ်ဟ် ရေင်သကအ်ရ။

== ၃။ သဇိုင် ဇဳဝဗေဒ (ကလာပ်ရုပ်အာရီု ကေုာံ သၞောတ်အာရီု) ==
သၞောတ်အာရီု (Nervous system) ဂှ် ဒှ်သဇိုင်အဓိက ပ္ဍဲပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝရ။ သၞောတ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ကလာပ်ရုပ်အာရီု (Neurons) မဂၠိုင်ကဵု ဗဳလဳယာန်ရ။ ကလာပ်ရုပ်အာရီုမွဲမ္ဂး ပါလုပ်လဝ် အင်္ဂါပိသာ် အဓိကရ-
* '''Cell body (Soma):''' ဒှ်ဗဟဵု ကလာပ်ရုပ် မၞုံကဵု နျူကလဳယပ် (Nucleus)။
* '''Dendrites:''' ဒှ်တၞာင် မဒုင်ကေတ် ပရိုင်အာရီု နူကဵု ကလာပ်ရုပ်တၞဟ်ဂမၠိုင်။
* '''Axon:''' ဒှ်ဇုက် မပလံင်ပ္တိတ် ပရိုင်အာရီု နကဵု ဓါတ်လလဳ (Action potential) ဇရေင် ကလာပ်ရုပ်တၞဟ်။

[[File:Synapse_Illustration2_tweaked.svg|thumb|right|250px|ဗီုရုပ် သိုင်နပ် (Synapse) မဒှ်ဒၞာဲ ကလာပ်ရုပ်အာရီု ၜါ ဆက်စၠောအ် ရေင်သကအ် နကဵု ဓါတ်ဓါတု]]
ပရေင်ဆက်စၠောအ် အကြာ ကလာပ်ရုပ်အာရီု ၜါမဂှ် ကော်စ သိုင်နပ် (Synapse) ရ။ ကာလဓါတ်လလဳ စိုပ်အာ ကၞောတ် Axon မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဗလးပ္တိတ် ဓါတ်ဓါတု မကော်စ နျူရဝ်ထရန်သၟိတ်တာ (Neurotransmitters) ဂမၠိုင်ရ။ ဓါတ်ဓါတု အဓိကဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''ဒဝ်ပါမေန် (Dopamine):''' ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင် တသိုက် (Reward)၊ ပရေင်ချဳဒရာင် ကေုာံ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ်။
* '''သဳရဝ်တဝ်နိန် (Serotonin):''' ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ထိင်ဒဝ် အသိင်စိုတ် (Mood)၊ ပရေင်စသုင် ကေုာံ ပရေင်ဒတုံတိ။
* '''အေန်ဒဝ်ဖိန် (Endorphins):''' ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ဖအောန်ဖျေဟ် ဓဝ်ဂိသကေဝ် ကေုာံ ပရေင်ဒုင်စသိုင် မိပ်မြဟ်။

== ၄။ က္ဍဟ် ကေုာံ ပရေင်စရိုတ် ==
က္ဍဟ် (Brain) ဂှ် ဒှ်ဗဟဵု ကွပ်ကဲ အလုံမွဲခန္ဓကာယရ။ က္ဍဟ်မၞိဟ်ဝွံ ပါ်လဝ် ဒေသဇၞော်ဇၞော် ပန်ဒေသ မကော်စ လောပ် (Lobes) ဂမၠိုင်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ဒေသက္ဍဟ် ကေုာံ ကမၠောန်အဓိကဂမၠိုင်
|-
! ယၟု လောပ် (Lobe) !! ဒၞာဲဒတန် !! ကမၠောန် ကေုာံ တာလျိုင် အဓိက
|-
| '''Frontal Lobe''' &lt;br/&gt; (က္ဍဟ်လပါ်ဂတ) || ဂတက္ဍဟ်၊ လက္ကရဴ နဖူး || ထိင်ဒဝ် ပရေင်ချဳဒရာင်၊ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် ကဆံင်သၠုင်၊ ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ ပူဂိုလ်။
|-
| '''Parietal Lobe''' &lt;br/&gt; (က္ဍဟ်လပါ်လတူ) || လတူက္ဍဟ် လပါ်လက္ကရဴ || ဒုင်ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အာရီုဒုင်စသိုင် နူစၞာံ (ဥပမာ- ဓါတ်ဂမ္တဴ၊ ဓါတ်ၜိုဟ်၊ လေဝ်ဒွံ၊ ကေုာံ ဓဝ်ဂိသကေဝ်)။
|-
| '''Temporal Lobe''' &lt;br/&gt; (က္ဍဟ်လပါ်ကတောဝ်) || သကုတ်သၟဝ် လပါ်ကတောဝ် || လ္ၚတ် ကေုာံ သမ္တီ ရမ္သာင်၊ အရေဝ်ဘာသာ၊ ကေုာံ ပရေင်သမ္တီ (Memory) ဗွဲတၟေင် ပရေင်ဆက်စပ် ကု ဟစ်ပိုကမ်ပပ် (Hippocampus)။
|-
| '''Occipital Lobe''' &lt;br/&gt; (က္ဍဟ်လပါ်လက္ကရဴ) || လက္ကရဴအိုတ် ဍိုက်က္ဍဟ် || ဒုင်ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အာရီုမတ် (Visual processing) သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ရုပ်၊ အသာ်၊ ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင်။
|}

ပါဲနူဂှ်တုဲ သၞောတ်လိမ်ဗိစ် (Limbic system) မနွံ ပ္ဍဲအပ္ဍဲက္ဍဟ်ဂှ် ဒှ်ဗဟဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotion) ကေုာံ ပရေင်သမ္တီရ။ ပ္ဍဲဂှ်မ္ဂး အမေက်ဒလာ (Amygdala) ဂှ် ထိင်ဒဝ် ပရေင်ဖေက်လကိုတ်တုဲ၊ ဟစ်ပိုကမ်ပပ် (Hippocampus) ဂှ် ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်သမ္တီ တၟိဂမၠိုင်ရ。&lt;ref name=&quot;Pinel2011&quot;&gt;Pinel, J. P. J. (2011). ''Biopsychology'' (8th ed.). Pearson.&lt;/ref&gt;

== ၅။ သၞောတ် ဟိုရ်မောန်ဂမၠိုင် (Endocrine System) ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဝွံ ဟွံလ္ၚတ် ဆသၞောတ်အာရီုမွဲဓဝ်၊ သၞောတ် ဟိုရ်မောန် (Endocrine system) လေဝ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်ရ။ သၞောတ်အာရီုဂှ် ပလံင်ပရိုင် ဗွဲမပြဟ် နကဵုဓါတ်လလဳတုဲ၊ သၞောတ်ဟိုရ်မောန်ဂှ် ပလံင်ပရိုင် ညိင်ညိင် နကဵု ဓါတ်ဓါတု မပါလုပ် ပ္ဍဲဆီရ။ ဟိုရ်မောန် အဓိက မဆက်စပ် ကုစရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ်-
* '''ကဝ်တဳဇြောဝ် (Cortisol):''' ဒှ်ဟိုရ်မောန် မပ္တိတ် နူကဵု ကသိုင်ကျောက်ကပ် (Adrenal glands) ကာလမၞိဟ်မွဲ က္တဵုဒှ် ပရေင်ဍိုက်ဒြိုတ် (Stress)။
* '''တေတ်သတဝ်သတဳရွန် (Testosterone):''' ဆေင်စပ်ကဵု စရိုတ်ပရေင်မၞိဟ်တြုံ၊ ပရေင်တေင်ဓရေတ် ကေုာံ ပရေင်သကာတ်မြဟ် (Aggression)။
* '''အံက်သဳတဝ်စိန် (Oxytocin):''' မလေပ်ကော်စ &quot;ဟိုရ်မောန် ဆာန်&quot; တုဲ၊ ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ဆက်စၠောအ် မိ ကဵု ကောန်၊ ကေုာံ ပရေင်ပတှ်ေရေင်သကအ် (Trust) ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်။

== ၆။ ဗဳဇ ကေုာံ ပရေင်အာဲကၟာဲ (Genetics and Inheritance) ==
စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဟွံဆေင်ကဵု ပွဳပွူသဘာဝ မွဲဓဝ်၊ ဗဳဇ (Genetics) မကၠုင်နူ မိမတအ်လေဝ် ဓလီုပ္ဍိုက်ဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ဇဳအေန်အေ (DNA) မနွံ ပ္ဍဲကလာပ်ရုပ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဗီုပြင် (Blueprint) သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ခန္ဓ ကေုာံ က္ဍဟ်ရ။ လ္ၚတ်ပရေင်အာဲကၟာဲ (Behavioral genetics) ဝွံ စမ်ၜတ် ကောန်ကွာန် (Twins studies) ကေုာံ ကောန်မွံစား (Adoption studies) သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ အကြာ &quot;သဘာဝ (Nature) ကဵု ပွဳပွူ (Nurture)&quot; ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး လညာတ် Epigenetics ပြာကတ်ကၠုင်တုဲ၊ ပွဳပွူ (ဗီုကဵု ပရေင်စၞစ၊ ပရေင်ဍိုက်ဒြိုတ်) တအ် ပြံင်လှာဲကဵု ဗီုပြင်ဗဳဇ မကၠောန်ကမၠောန် မာန်ရ။

== ၇။ နဲကဲ သုတေသန ပ္ဍဲပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ ==
[[File:MRI head side.jpg|thumb|right|250px|ဗီုရုပ် MRI မစကာ သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ဗီုပြင် ဒက်ပ္တန် က္ဍဟ်မၞိဟ် ပ္ဍဲနဲကဲ သုတေသန]]
သွက်ဂွံ လ္ၚတ် က္ဍဟ် ကေုာံ စရိုတ်ဂှ် တၠပညာတအ် စကာ နဲကဲနာနာသာ်-
# '''fMRI (Functional Magnetic Resonance Imaging):''' တက်ဗီု က္ဍဟ် သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ဒေသလဵု မကၠောန်ကမၠောန် ကာလမၞိဟ်မွဲ ချဳဒရာင် ဟွံသေင်မ္ဂး ချပ်။ ဍေဟ် တောမ်ကေတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတ်အံက်သဳဂျေန် ပ္ဍဲဆီ။
# '''EEG (Electroencephalography):''' စုတ် ဝါယာ ပ္ဍဲလတူက္ဍဟ် သွက်ဂွံ တောမ်ကေတ် လလဳက္ဍဟ် (Brain waves) ဗွဲတၟေင် လ္ၚတ် ပရူပရေင်ဒတုံတိ (Sleep) ကေုာံ ယဲဂတေဝ်။
# '''PET Scan (Positron Emission Tomography):''' စုတ် ဓါတ်ရေဒဳယဝ် သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ပရေင်စကာ ဂလူးကို့စ် (Glucose) ပ္ဍဲက္ဍဟ်။
# '''လ္ၚတ် ယဲ/ဝပ် က္ဍဟ် (Lesion studies):''' လ္ၚတ် မၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး တိရစ္ဆာန် မနွံကဵု ဒေသက္ဍဟ် မလီုလာ် သွက်ဂွံ တီ တာလျိုင် ဒေသဂှ်။
# '''လ္ၚတ် တိရစ္ဆာန် (Animal Models):''' စကာ ကၞိ ဟွံသေင်မ္ဂး ကၞုဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်စရိုတ် ကေုာံ ဂြိုဟ်ဓါတုဂမၠိုင်။&lt;ref name=&quot;Bear2015&quot;&gt;Bear, M. F., Connors, B. W., &amp; Paradiso, M. A. (2015). ''Neuroscience: Exploring the Brain'' (4th ed.). Wolters Kluwer.&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပရေင်ချပ်ပိုန် ကေုာံ လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive and Emotional Processes) ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဝွံ သောင်ကလးကဵု ဗီုလဵု က္ဍဟ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်သမ္တီ (Memory)၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotion)၊ ကေုာံ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် (Learning) ရ။
* '''ပရေင်သမ္တီ (Memory):''' ပရေင်သမ္တီဂှ် ဟွံသေင် နွံဒၞာဲမွဲဒၞာဲဓဝ် ပ္ဍဲက္ဍဟ်။ ပရေင်သမ္တီ အခိင်ဂၠေအ် (Short-term memory) ဂှ် နွံပ္ဍဲ Frontal Lobe တုဲ၊ ပရေင်သမ္တီ အခိင်ဂၠိင် (Long-term memory) ဂှ် ဒးစကာ Hippocampus သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ပလံင်ဏာ ဒၞာဲတၞဟ်ရ။
* '''ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotion):''' ပရေင်ဖေက်လကိုတ် (Fear) ဂှ် ဆက်စပ် ဗွဲမဇၞော် ကု Amygdala ရ။ ကာလမၞိဟ်မွဲ ဆဵု ဇြုံ၊ မတ်ဂှ် ပလံင်ပရိုင် ဇရေင် Amygdala ဗွဲမပြဟ် သွက်ဂွံ ဗလးပ္တိတ် ဓါတ် အက်ဒရဳနာလိန် (Adrenaline) သွက်ဂွံ ဒြေပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗတိုက် (Fight or flight response) ရ။
* '''ပရေင်ဒတုံတိ (Sleep):''' ပရေင်ဒတုံတိဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ လွဳလွတ် က္ဍဟ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်သမ္တီရ။ ပ္ဍဲခေတ် လပါ်ဇဳဝမ္ဂး လ္ၚတ်ဗီုလဵု Circadian rhythm ကေုာံ ဟိုရ်မောန် Melatonin တအ် ထိင်ဒဝ်လဝ် ပရေင်ဒတုံတိမၞိဟ်တအ်ရ။

== ၉။ ယဲပရေင်စိုတ် ကေုာံ လွဳလွတ် (Psychological Disorders and Treatment) ==
လညာတ် ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဂှ် ဒှ်သဇိုင် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲပရေင်စိုတ် (Psychological disorders) နကဵု ဂဥုဲ (Psychopharmacology) ရ။ 
* '''ယဲစိုတ်ကျ (Depression):''' မလေပ် က္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ဓါတ် Serotonin ကေုာံ Norepinephrine ပ္ဍဲက္ဍဟ် အောန်စှ်ေအာရ။ ဂဥုဲ SSRIs ဗီုကဵု Prozac တအ်ဂှ် ရီုဗင် ထပ်ဗပေင်ကဵု ဓါတ် Serotonin ရ။
* '''ယဲသကဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ (Schizophrenia):''' ယဲစိုတ်လီု မညာတ်/မိင် အရာဟွံမွဲတအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဓါတ် Dopamine မဂၠိုင်လောန်အာ ပ္ဍဲက္ဍဟ်ရ။ ဂဥုဲ (Antipsychotics) တအ်ဂှ် တၟာဲပလီုကဵု လွပ် Dopamine ရ။
* '''ယဲဖေက်ဂၟံက် (Anxiety disorders):''' ဆက်စပ် ကု ဓါတ် GABA (Gamma-aminobutyric acid) မအောန်စှ်ေအာတုဲ၊ ဂဥုဲ Benzodiazepines တအ်ဂှ် ရီုဗင် ထိင်ဒဝ်ကဵု ညံင်ဂွံ ၜိုဟ်သြိုဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Kandel2000&quot;&gt;Kandel, E. R., Schwartz, J. H., &amp; Jessell, T. M. (2000). ''Principles of Neural Science'' (4th ed.). McGraw-Hill.&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ဒစဵုဒစး (Future and Controversies) ==
ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဝွံ ဆက်ဇၞော်မောဝ်အာ နကဵု လညာတ် က္ဍဟ်ပြံင်လှာဲမာန် (Neuroplasticity) မဟီုမ္ဂး က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ၜိုန်ရ ဇၞော်တုဲကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ဆဵုဂဗတၟိတၟိတုဲ ဆက်ပြံင်လှာဲ ဒက်ပ္တန် အဆက်အစပ်တၟိ မာန်ဒၟံင်လၟိုန်ရ။ နဲကဲ သုတေသနတၟိ ဗီုကဵု Optogenetics မစကာ လျး သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ကလာပ်ရုပ်အာရီုဂှ် ပြာကတ်ကၠုင်ရ။

ဆဂး ပရေင်ဒစဵုဒစး ကေုာံ ပြသၞာ သီလဓဝ် (Ethical issues) လေဝ် နွံဒၟံင်ရ။ ဥပမာ- ယဝ်ရ စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူ က္ဍဟ် ကေုာံ ဗဳဇမ္ဂး၊ မၞိဟ်တအ် နွံကဵု သၠးပွးပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် (Free will) ဏီဟာ? ပရေင်စမ်ၜတ် လတူ တိရစ္ဆာန်တအ်ဂှ် ရန်တၟအ်ကဵု သီလဓဝ်မ္ဂး ဒးရးဒၟံင်ဟာ? လညာတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Reductionism) မဟီုမ္ဂး စိုတ်မၞိဟ်ဂှ် ဒှ်ဆ ဓါတ်ဓါတုမွဲဓဝ်ဂှ် အောန်လောန်အာ ဟွံသေင်ဟာ? ဂှ် တၠပညာတအ် ဆက်တုဲ ပါ်ပဲါ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဒၟံင်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ်
| title     = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ]] (Biological)
* [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive)
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental)
* [[ပညာစိုတ် ယဲစိုတ်]] (Clinical)
* [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social)

| group2    = တၠပညာ ပြာကတ်
| list2     =
* [[သဳဂမောန် ဖြောဒ်]] (Sigmund Freud)
* [[ကာဂျုင်]] (Carl Jung)
* [[ဝဳလဳယာမ် ဂျိမ်း]] (William James)
* [[ဗဳ အက်ဖ် သကေန်နာ]] (B.F. Skinner)

| group3    = ပရူပရာ မဆက်စပ်
| list3     =
* [[နျူရဝ်သိပ္ပံ]]
* [[ယဲပရေင်စိုတ်]]
* [[စရိုတ်မၞိဟ်]]
* [[ပရေင်သမ္တီ]]
* [[ပရေင်ဒုင်စသိုင်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:နျူရဝ်သိပ္ပံ]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>cl8pzq241tmiej1yafrk02y2m3mkjzd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58462</id>
      <parentid>58461</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:09:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25916" sha1="6320rs4uus5i9frduzk1n11n43ys33h" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 25em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Human brain sagittal view.jpg|250px|ဗီုရုပ် က္ဍဟ်မၞိဟ်]]&lt;br/&gt;ဗီုရုပ် က္ဍဟ်မၞိဟ် မဒှ်အဓိက ဂအုံလ္ၚတ် ပ္ဍဲပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!ယၟုတၞဟ်
|Biopsychology, Behavioral Neuroscience, Psychobiology
|-
!ကဏ္ဍ အဓိက
|[[ပညာစိုတ်]], [[ဇဳဝဗေဒ]], [[နျူရဝ်သိပ္ပံ]]
|-
!အရာမလ္ၚတ်
|အဆက်အစပ် အကြာ ခန္ဓကာယ (ဗွဲတၟေင် က္ဍဟ် ကေုာံ သၞောတ်အာရီု) ကဵု စရိုတ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်
|ဝဳလဳယာမ် ဂျိမ်း (William James), [[ရဳနဳ ဒက်ကာတ်]] (René Descartes), ဒဝ်နယ် ဟေပ် (Donald Hebb)
|-
!နဲကဲလ္ၚတ်ဂမၠိုင်
|fMRI, EEG, PET scan, Animal models
|}

'''ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ''' ({{lang-en|Biological psychology}} ဟွံသေင်မ္ဂး Biopsychology, Behavioral neuroscience) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ ဘာသာရပ်မွဲ မပံင်သၟဟ်လဝ် လညာတ် [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ [[ဇဳဝဗေဒ]] တုဲ မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဆက်အစပ် အကြာ ခန္ဓကာယ (ဗွဲတၟေင် သၞောတ်အာရီု ကေုာံ က္ဍဟ်) ကဵု ပရေင်စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ပိုန် မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Breedlove2010&quot;&gt;Breedlove, S. M., Watson, N. V., &amp; Rosenzweig, M. R. (2010). ''Biological Psychology: An Introduction to Behavioral, Cognitive, and Clinical Neuroscience'' (6th ed.). Sinauer Associates.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ ဍေဟ်ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ဇၟာပ်ဇၟာပ် ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာတအ်ဂှ် နွံကဵု သဇိုင်ဇဳဝဗေဒ မပ္တံကဵု ကလာပ်ရုပ်အာရီု (Neurons)၊ ဟိုရ်မောန် (Hormones) ကေုာံ ဗဳဇ (Genetics) ဂမၠိုင်ရ။ 

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဂှ် ဒှ်တၞာင်မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် ပညာစိုတ် မလ္ၚတ် ဇဳဝကမ္မ (Biological mechanisms) မက္တဵုဗဒှ်ကဵု စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်။ ပ္ဍဲကဵု လညာတ်ဏအ်မ္ဂး စိုတ် (Mind) ကဵု ခန္ဓ (Body) ၜါဝွံ ဟွံသေင် အရာမပြးဇးဒၟံင် ရေင်သကအ်တုဲ၊ စိုတ်ဂှ် ဒှ်အရာမက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ကမၠောန် က္ဍဟ် (Brain function) ဟေင်ရ။ တၠပညာတအ် လ္ၚတ်စမ်ၜတ် ဗီုလဵု ဓါတ်ဓါတု ပ္ဍဲက္ဍဟ် (Neurotransmitters) ပြံင်လှာဲအာ ကာလမၞိဟ်မွဲ ထေဲ၊ ကာလဒုင်စသိုင် တသိုက်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကာလမကတ်လ္ၚတ် ပညာတၟိတၟိတအ်ရ။ ဘာသာရပ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ကုဘာသာရပ် နျူရဝ်သိပ္ပံ (Neuroscience)၊ ဇဳဝဗေဒ (Biology)၊ ကေုာံ ဇဳဝကမ္မဗေဒ (Physiology) တအ်ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
[[File:Phrenology.jpg|thumb|right|250px|ဗီုရုပ် Phrenology မဒှ် လညာတ်တြေံ ပ္ဍဲအရာမဆက်စၠောအ် လက္ချဏ်က္ဍဟ် ကဵု စရိုတ်]]
ဝင် ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ခေတ်ဂရိတ်တြေံ ကာလတၠပညာ ဗီုကဵု [[ဟိပ်ပိုကရိတ်]] (Hippocrates) တအ် မဟီုကၠုင် ဒဒှ်ရ က္ဍဟ်ဂှ် ဒှ်ဗဟဵု ပရေင်ချပ်ပိုန် ကေုာံ ဒုင်စသိုင်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ၁၇ ဗွဝ်ကၠံ၊ တၠပညာဒဿန ပြင်သေတ် [[ရဳနဳ ဒက်ကာတ်]] (René Descartes) ဒက်ပ္တန်ကၠုင် လညာတ် ဒွိဝါဒ (Dualism) မဟီုမ္ဂး စိုတ် ကဵု ခန္ဓဂှ် ဒှ်အရာၜါ ပြးဇးဒၟံင်တုဲ၊ ဆက်စၠောအ်လဝ် နကဵု ထိုင်ခၟာဲက္ဍဟ် (Pineal gland) ရ။&lt;ref name=&quot;Kalat2015&quot;&gt;Kalat, J. W. (2015). ''Biological Psychology'' (12th ed.). Cengage Learning.&lt;/ref&gt; 

ပ္ဍဲအခိင် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ၊ လညာတ် [[ဝဳလျာန် ဂျုင်]] (William James) ပ္ဍဲလိက်အုပ် &quot;Principles of Psychology&quot; (၁၈၉၀) ဂှ် စွံအာရီု လပါ်ဇဳဝဗေဒ သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပရူပညာစိုတ်ရ။ အရာမပြံင်လှာဲ ဝင်အဓိကမွဲဂှ် ဒှ်ပြသၞာ [[ဖဳနဳယပ် ဂေတ်]] (Phineas Gage) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၈ မဒှ်ရ။ ဖဳနဳယပ် ဂေတ် ဝွံ ဒးလဝ်ဝပ် ပသဲဇၞော် ထပက်လုပ်အာ က္ဍဟ်လပါ်ဂတ (Frontal lobe) တုဲ ၜိုန်ရ ဟွံချိုတ်ကီုလေဝ်၊ စရိုတ်အကာဲအရာညး ပြံင်လှာဲအာ အလုံမွဲခန္ဓရ။ အရာဏအ်ဝွံ ထ္ၜးကဵု သက်သဳ ခိုင်င်ကၠိုက်က် ဒဒှ်ရ ဒေသက္ဍဟ်တၞဟ်ဟ်တအ်ဂှ် ထိင်ဒဝ်လဝ် စရိုတ်တၞဟ်ဟ် ရေင်သကအ်ရ။

== ၃။ သဇိုင် ဇဳဝဗေဒ (ကလာပ်ရုပ်အာရီု ကေုာံ သၞောတ်အာရီု) ==
သၞောတ်အာရီု (Nervous system) ဂှ် ဒှ်သဇိုင်အဓိက ပ္ဍဲပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝရ။ သၞောတ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ကလာပ်ရုပ်အာရီု (Neurons) မဂၠိုင်ကဵု ဗဳလဳယာန်ရ။ ကလာပ်ရုပ်အာရီုမွဲမ္ဂး ပါလုပ်လဝ် အင်္ဂါပိသာ် အဓိကရ-
* '''Cell body (Soma):''' ဒှ်ဗဟဵု ကလာပ်ရုပ် မၞုံကဵု နျူကလဳယပ် (Nucleus)။
* '''Dendrites:''' ဒှ်တၞာင် မဒုင်ကေတ် ပရိုင်အာရီု နူကဵု ကလာပ်ရုပ်တၞဟ်ဂမၠိုင်။
* '''Axon:''' ဒှ်ဇုက် မပလံင်ပ္တိတ် ပရိုင်အာရီု နကဵု ဓါတ်လလဳ (Action potential) ဇရေင် ကလာပ်ရုပ်တၞဟ်။

[[File:Synapse_Illustration2_tweaked.svg|thumb|right|250px|ဗီုရုပ် သိုင်နပ် (Synapse) မဒှ်ဒၞာဲ ကလာပ်ရုပ်အာရီု ၜါ ဆက်စၠောအ် ရေင်သကအ် နကဵု ဓါတ်ဓါတု]]
ပရေင်ဆက်စၠောအ် အကြာ ကလာပ်ရုပ်အာရီု ၜါမဂှ် ကော်စ သိုင်နပ် (Synapse) ရ။ ကာလဓါတ်လလဳ စိုပ်အာ ကၞောတ် Axon မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဗလးပ္တိတ် ဓါတ်ဓါတု မကော်စ နျူရဝ်ထရန်သၟိတ်တာ (Neurotransmitters) ဂမၠိုင်ရ။ ဓါတ်ဓါတု အဓိကဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''ဒဝ်ပါမေန် (Dopamine):''' ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင် တသိုက် (Reward)၊ ပရေင်ချဳဒရာင် ကေုာံ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ်။
* '''သဳရဝ်တဝ်နိန် (Serotonin):''' ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ထိင်ဒဝ် အသိင်စိုတ် (Mood)၊ ပရေင်စသုင် ကေုာံ ပရေင်ဒတုံတိ။
* '''အေန်ဒဝ်ဖိန် (Endorphins):''' ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ဖအောန်ဖျေဟ် ဓဝ်ဂိသကေဝ် ကေုာံ ပရေင်ဒုင်စသိုင် မိပ်မြဟ်။

== ၄။ က္ဍဟ် ကေုာံ ပရေင်စရိုတ် ==
က္ဍဟ် (Brain) ဂှ် ဒှ်ဗဟဵု ကွပ်ကဲ အလုံမွဲခန္ဓကာယရ။ က္ဍဟ်မၞိဟ်ဝွံ ပါ်လဝ် ဒေသဇၞော်ဇၞော် ပန်ဒေသ မကော်စ လောပ် (Lobes) ဂမၠိုင်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ဒေသက္ဍဟ် ကေုာံ ကမၠောန်အဓိကဂမၠိုင်
|-
! ယၟု လောပ် (Lobe) !! ဒၞာဲဒတန် !! ကမၠောန် ကေုာံ တာလျိုင် အဓိက
|-
| '''Frontal Lobe''' &lt;br/&gt; (က္ဍဟ်လပါ်ဂတ) || ဂတက္ဍဟ်၊ လက္ကရဴ နဖူး || ထိင်ဒဝ် ပရေင်ချဳဒရာင်၊ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် ကဆံင်သၠုင်၊ ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ ပူဂိုလ်။
|-
| '''Parietal Lobe''' &lt;br/&gt; (က္ဍဟ်လပါ်လတူ) || လတူက္ဍဟ် လပါ်လက္ကရဴ || ဒုင်ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အာရီုဒုင်စသိုင် နူစၞာံ (ဥပမာ- ဓါတ်ဂမ္တဴ၊ ဓါတ်ၜိုဟ်၊ လေဝ်ဒွံ၊ ကေုာံ ဓဝ်ဂိသကေဝ်)။
|-
| '''Temporal Lobe''' &lt;br/&gt; (က္ဍဟ်လပါ်ကတောဝ်) || သကုတ်သၟဝ် လပါ်ကတောဝ် || လ္ၚတ် ကေုာံ သမ္တီ ရမ္သာင်၊ အရေဝ်ဘာသာ၊ ကေုာံ ပရေင်သမ္တီ (Memory) ဗွဲတၟေင် ပရေင်ဆက်စပ် ကု ဟစ်ပိုကမ်ပပ် (Hippocampus)။
|-
| '''Occipital Lobe''' &lt;br/&gt; (က္ဍဟ်လပါ်လက္ကရဴ) || လက္ကရဴအိုတ် ဍိုက်က္ဍဟ် || ဒုင်ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အာရီုမတ် (Visual processing) သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ရုပ်၊ အသာ်၊ ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင်။
|}

ပါဲနူဂှ်တုဲ သၞောတ်လိမ်ဗိစ် (Limbic system) မနွံ ပ္ဍဲအပ္ဍဲက္ဍဟ်ဂှ် ဒှ်ဗဟဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotion) ကေုာံ ပရေင်သမ္တီရ။ ပ္ဍဲဂှ်မ္ဂး အမေက်ဒလာ (Amygdala) ဂှ် ထိင်ဒဝ် ပရေင်ဖေက်လကိုတ်တုဲ၊ ဟစ်ပိုကမ်ပပ် (Hippocampus) ဂှ် ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်သမ္တီ တၟိဂမၠိုင်ရ。&lt;ref name=&quot;Pinel2011&quot;&gt;Pinel, J. P. J. (2011). ''Biopsychology'' (8th ed.). Pearson.&lt;/ref&gt;

== ၅။ သၞောတ် ဟိုရ်မောန်ဂမၠိုင် (Endocrine System) ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဝွံ ဟွံလ္ၚတ် ဆသၞောတ်အာရီုမွဲဓဝ်၊ သၞောတ် ဟိုရ်မောန် (Endocrine system) လေဝ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်ရ။ သၞောတ်အာရီုဂှ် ပလံင်ပရိုင် ဗွဲမပြဟ် နကဵုဓါတ်လလဳတုဲ၊ သၞောတ်ဟိုရ်မောန်ဂှ် ပလံင်ပရိုင် ညိင်ညိင် နကဵု ဓါတ်ဓါတု မပါလုပ် ပ္ဍဲဆီရ။ ဟိုရ်မောန် အဓိက မဆက်စပ် ကုစရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ်-
* '''ကဝ်တဳဇြောဝ် (Cortisol):''' ဒှ်ဟိုရ်မောန် မပ္တိတ် နူကဵု ကသိုင်ကျောက်ကပ် (Adrenal glands) ကာလမၞိဟ်မွဲ က္တဵုဒှ် ပရေင်ဍိုက်ဒြိုတ် (Stress)။
* '''တေတ်သတဝ်သတဳရွန် (Testosterone):''' ဆေင်စပ်ကဵု စရိုတ်ပရေင်မၞိဟ်တြုံ၊ ပရေင်တေင်ဓရေတ် ကေုာံ ပရေင်သကာတ်မြဟ် (Aggression)။
* '''အံက်သဳတဝ်စိန် (Oxytocin):''' မလေပ်ကော်စ &quot;ဟိုရ်မောန် ဆာန်&quot; တုဲ၊ ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ဆက်စၠောအ် မိ ကဵု ကောန်၊ ကေုာံ ပရေင်ပတှ်ေရေင်သကအ် (Trust) ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်။

== ၆။ ဗဳဇ ကေုာံ ပရေင်အာဲကၟာဲ (Genetics and Inheritance) ==
စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဟွံဆေင်ကဵု ပွဳပွူသဘာဝ မွဲဓဝ်၊ ဗဳဇ (Genetics) မကၠုင်နူ မိမတအ်လေဝ် ဓလီုပ္ဍိုက်ဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ဇဳအေန်အေ (DNA) မနွံ ပ္ဍဲကလာပ်ရုပ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဗီုပြင် (Blueprint) သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ခန္ဓ ကေုာံ က္ဍဟ်ရ။ လ္ၚတ်ပရေင်အာဲကၟာဲ (Behavioral genetics) ဝွံ စမ်ၜတ် ကောန်ကွာန် (Twins studies) ကေုာံ ကောန်မွံစား (Adoption studies) သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ အကြာ &quot;သဘာဝ (Nature) ကဵု ပွဳပွူ (Nurture)&quot; ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး လညာတ် Epigenetics ပြာကတ်ကၠုင်တုဲ၊ ပွဳပွူ (ဗီုကဵု ပရေင်စၞစ၊ ပရေင်ဍိုက်ဒြိုတ်) တအ် ပြံင်လှာဲကဵု ဗီုပြင်ဗဳဇ မကၠောန်ကမၠောန် မာန်ရ။

== ၇။ နဲကဲ သုတေသန ပ္ဍဲပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ ==
[[File:MRI head side.jpg|thumb|right|250px|ဗီုရုပ် MRI မစကာ သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ဗီုပြင် ဒက်ပ္တန် က္ဍဟ်မၞိဟ် ပ္ဍဲနဲကဲ သုတေသန]]
သွက်ဂွံ လ္ၚတ် က္ဍဟ် ကေုာံ စရိုတ်ဂှ် တၠပညာတအ် စကာ နဲကဲနာနာသာ်-
# '''fMRI (Functional Magnetic Resonance Imaging):''' တက်ဗီု က္ဍဟ် သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ဒေသလဵု မကၠောန်ကမၠောန် ကာလမၞိဟ်မွဲ ချဳဒရာင် ဟွံသေင်မ္ဂး ချပ်။ ဍေဟ် တောမ်ကေတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတ်အံက်သဳဂျေန် ပ္ဍဲဆီ။
# '''EEG (Electroencephalography):''' စုတ် ဝါယာ ပ္ဍဲလတူက္ဍဟ် သွက်ဂွံ တောမ်ကေတ် လလဳက္ဍဟ် (Brain waves) ဗွဲတၟေင် လ္ၚတ် ပရူပရေင်ဒတုံတိ (Sleep) ကေုာံ ယဲဂတေဝ်။
# '''PET Scan (Positron Emission Tomography):''' စုတ် ဓါတ်ရေဒဳယဝ် သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ပရေင်စကာ ဂလူးကို့စ် (Glucose) ပ္ဍဲက္ဍဟ်။
# '''လ္ၚတ် ယဲ/ဝပ် က္ဍဟ် (Lesion studies):''' လ္ၚတ် မၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး တိရစ္ဆာန် မနွံကဵု ဒေသက္ဍဟ် မလီုလာ် သွက်ဂွံ တီ တာလျိုင် ဒေသဂှ်။
# '''လ္ၚတ် တိရစ္ဆာန် (Animal Models):''' စကာ ကၞိ ဟွံသေင်မ္ဂး ကၞုဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်စရိုတ် ကေုာံ ဂြိုဟ်ဓါတုဂမၠိုင်။&lt;ref name=&quot;Bear2015&quot;&gt;Bear, M. F., Connors, B. W., &amp; Paradiso, M. A. (2015). ''Neuroscience: Exploring the Brain'' (4th ed.). Wolters Kluwer.&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပရေင်ချပ်ပိုန် ကေုာံ လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive and Emotional Processes) ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဝွံ သောင်ကလးကဵု ဗီုလဵု က္ဍဟ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်သမ္တီ (Memory)၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotion)၊ ကေုာံ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် (Learning) ရ။
* '''ပရေင်သမ္တီ (Memory):''' ပရေင်သမ္တီဂှ် ဟွံသေင် နွံဒၞာဲမွဲဒၞာဲဓဝ် ပ္ဍဲက္ဍဟ်။ ပရေင်သမ္တီ အခိင်ဂၠေအ် (Short-term memory) ဂှ် နွံပ္ဍဲ Frontal Lobe တုဲ၊ ပရေင်သမ္တီ အခိင်ဂၠိင် (Long-term memory) ဂှ် ဒးစကာ Hippocampus သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ပလံင်ဏာ ဒၞာဲတၞဟ်ရ။
* '''ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotion):''' ပရေင်ဖေက်လကိုတ် (Fear) ဂှ် ဆက်စပ် ဗွဲမဇၞော် ကု Amygdala ရ။ ကာလမၞိဟ်မွဲ ဆဵု ဇြုံ၊ မတ်ဂှ် ပလံင်ပရိုင် ဇရေင် Amygdala ဗွဲမပြဟ် သွက်ဂွံ ဗလးပ္တိတ် ဓါတ် အက်ဒရဳနာလိန် (Adrenaline) သွက်ဂွံ ဒြေပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗတိုက် (Fight or flight response) ရ။
* '''ပရေင်ဒတုံတိ (Sleep):''' ပရေင်ဒတုံတိဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ လွဳလွတ် က္ဍဟ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်သမ္တီရ။ ပ္ဍဲခေတ် လပါ်ဇဳဝမ္ဂး လ္ၚတ်ဗီုလဵု Circadian rhythm ကေုာံ ဟိုရ်မောန် Melatonin တအ် ထိင်ဒဝ်လဝ် ပရေင်ဒတုံတိမၞိဟ်တအ်ရ။

== ၉။ ယဲပရေင်စိုတ် ကေုာံ လွဳလွတ် (Psychological Disorders and Treatment) ==
လညာတ် ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဂှ် ဒှ်သဇိုင် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲပရေင်စိုတ် (Psychological disorders) နကဵု ဂဥုဲ (Psychopharmacology) ရ။ 
* '''ယဲစိုတ်ကျ (Depression):''' မလေပ် က္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ဓါတ် Serotonin ကေုာံ Norepinephrine ပ္ဍဲက္ဍဟ် အောန်စှ်ေအာရ။ ဂဥုဲ SSRIs ဗီုကဵု Prozac တအ်ဂှ် ရီုဗင် ထပ်ဗပေင်ကဵု ဓါတ် Serotonin ရ။
* '''ယဲသကဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ (Schizophrenia):''' ယဲစိုတ်လီု မညာတ်/မိင် အရာဟွံမွဲတအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဓါတ် Dopamine မဂၠိုင်လောန်အာ ပ္ဍဲက္ဍဟ်ရ။ ဂဥုဲ (Antipsychotics) တအ်ဂှ် တၟာဲပလီုကဵု လွပ် Dopamine ရ။
* '''ယဲဖေက်ဂၟံက် (Anxiety disorders):''' ဆက်စပ် ကု ဓါတ် GABA (Gamma-aminobutyric acid) မအောန်စှ်ေအာတုဲ၊ ဂဥုဲ Benzodiazepines တအ်ဂှ် ရီုဗင် ထိင်ဒဝ်ကဵု ညံင်ဂွံ ၜိုဟ်သြိုဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Kandel2000&quot;&gt;Kandel, E. R., Schwartz, J. H., &amp; Jessell, T. M. (2000). ''Principles of Neural Science'' (4th ed.). McGraw-Hill.&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ဒစဵုဒစး (Future and Controversies) ==
ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဝွံ ဆက်ဇၞော်မောဝ်အာ နကဵု လညာတ် က္ဍဟ်ပြံင်လှာဲမာန် (Neuroplasticity) မဟီုမ္ဂး က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ၜိုန်ရ ဇၞော်တုဲကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ဆဵုဂဗတၟိတၟိတုဲ ဆက်ပြံင်လှာဲ ဒက်ပ္တန် အဆက်အစပ်တၟိ မာန်ဒၟံင်လၟိုန်ရ။ နဲကဲ သုတေသနတၟိ ဗီုကဵု Optogenetics မစကာ လျး သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ကလာပ်ရုပ်အာရီုဂှ် ပြာကတ်ကၠုင်ရ။

ဆဂး ပရေင်ဒစဵုဒစး ကေုာံ ပြသၞာ သီလဓဝ် (Ethical issues) လေဝ် နွံဒၟံင်ရ။ ဥပမာ- ယဝ်ရ စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူ က္ဍဟ် ကေုာံ ဗဳဇမ္ဂး၊ မၞိဟ်တအ် နွံကဵု သၠးပွးပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် (Free will) ဏီဟာ? ပရေင်စမ်ၜတ် လတူ တိရစ္ဆာန်တအ်ဂှ် ရန်တၟအ်ကဵု သီလဓဝ်မ္ဂး ဒးရးဒၟံင်ဟာ? လညာတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Reductionism) မဟီုမ္ဂး စိုတ်မၞိဟ်ဂှ် ဒှ်ဆ ဓါတ်ဓါတုမွဲဓဝ်ဂှ် အောန်လောန်အာ ဟွံသေင်ဟာ? ဂှ် တၠပညာတအ် ဆက်တုဲ ပါ်ပဲါ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဒၟံင်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ်
| title     = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ]] (Biological)
* [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive)
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental)
* [[ပညာစိုတ် ယဲစိုတ်]] (Clinical)
* [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social)

| group2    = တၠပညာ ပြာကတ်
| list2     =
* [[သဳဂမောန် ဖြောဒ်]] (Sigmund Freud)
* [[ကာဂျုင်]] (Carl Jung)
* [[ဝဳလျာန် ဂျုင်]] (William James)
* [[ဗဳ အက်ဖ် သကေန်နာ]] (B.F. Skinner)

| group3    = ပရူပရာ မဆက်စပ်
| list3     =
* [[နျူရဝ်သိပ္ပံ]]
* [[ယဲပရေင်စိုတ်]]
* [[စရိုတ်မၞိဟ်]]
* [[ပရေင်သမ္တီ]]
* [[ပရေင်ဒုင်စသိုင်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:နျူရဝ်သိပ္ပံ]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>6320rs4uus5i9frduzk1n11n43ys33h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58463</id>
      <parentid>58462</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:11:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25913" sha1="diw2kwhazn0l5gyp9x2r1kpy2ctwekz" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 25em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Human brain sagittal view.jpg|250px|ဗီုရုပ် က္ဍဟ်မၞိဟ်]]&lt;br/&gt;ဗီုရုပ် က္ဍဟ်မၞိဟ် မဒှ်အဓိက ဂအုံလ္ၚတ် ပ္ဍဲပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!ယၟုတၞဟ်
|Biopsychology, Behavioral Neuroscience, Psychobiology
|-
!ကဏ္ဍ အဓိက
|[[ပညာစိုတ်]], [[ဇဳဝဗေဒ]], [[နျူရဝ်သိပ္ပံ]]
|-
!အရာမလ္ၚတ်
|အဆက်အစပ် အကြာ ခန္ဓကာယ (ဗွဲတၟေင် က္ဍဟ် ကေုာံ သၞောတ်အာရီု) ကဵု စရိုတ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်
|ဝဳလဳယာမ် ဂျိမ်း (William James), [[ရဳနဳ ဒက်ကာတ်]] (René Descartes), ဒဝ်နယ် ဟေပ် (Donald Hebb)
|-
!နဲကဲလ္ၚတ်ဂမၠိုင်
|fMRI, EEG, PET scan, Animal models
|}

'''ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ''' ({{lang-en|Biological psychology}} ဟွံသေင်မ္ဂး Biopsychology, Behavioral neuroscience) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ ဘာသာရပ်မွဲ မပံင်သၟဟ်လဝ် လညာတ် [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ [[ဇဳဝဗေဒ]] တုဲ မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဆက်အစပ် အကြာ ခန္ဓကာယ (ဗွဲတၟေင် သၞောတ်အာရီု ကေုာံ က္ဍဟ်) ကဵု ပရေင်စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ပိုန် မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Breedlove2010&quot;&gt;Breedlove, S. M., Watson, N. V., &amp; Rosenzweig, M. R. (2010). ''Biological Psychology: An Introduction to Behavioral, Cognitive, and Clinical Neuroscience'' (6th ed.). Sinauer Associates.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ ဍေဟ်ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ဇၟာပ်ဇၟာပ် ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာတအ်ဂှ် နွံကဵု သဇိုင်ဇဳဝဗေဒ မပ္တံကဵု ကလာပ်ရုပ်အာရီု (Neurons)၊ ဟိုရ်မောန် (Hormones) ကေုာံ ဗဳဇ (Genetics) ဂမၠိုင်ရ။ 

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဂှ် ဒှ်တၞာင်မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် ပညာစိုတ် မလ္ၚတ် ဇဳဝကမ္မ (Biological mechanisms) မက္တဵုဗဒှ်ကဵု စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်။ ပ္ဍဲကဵု လညာတ်ဏအ်မ္ဂး စိုတ် (Mind) ကဵု ခန္ဓ (Body) ၜါဝွံ ဟွံသေင် အရာမပြးဇးဒၟံင် ရေင်သကအ်တုဲ၊ စိုတ်ဂှ် ဒှ်အရာမက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ကမၠောန် က္ဍဟ် (Brain function) ဟေင်ရ။ တၠပညာတအ် လ္ၚတ်စမ်ၜတ် ဗီုလဵု ဓါတ်ဓါတု ပ္ဍဲက္ဍဟ် (Neurotransmitters) ပြံင်လှာဲအာ ကာလမၞိဟ်မွဲ ထေဲ၊ ကာလဒုင်စသိုင် တသိုက်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကာလမကတ်လ္ၚတ် ပညာတၟိတၟိတအ်ရ။ ဘာသာရပ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ကုဘာသာရပ် နျူရဝ်သိပ္ပံ (Neuroscience)၊ ဇဳဝဗေဒ (Biology)၊ ကေုာံ ဇဳဝကမ္မဗေဒ (Physiology) တအ်ရ။

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
[[File:Phrenology.jpg|thumb|right|250px|ဗီုရုပ် Phrenology မဒှ် လညာတ်တြေံ ပ္ဍဲအရာမဆက်စၠောအ် လက္ချဏ်က္ဍဟ် ကဵု စရိုတ်]]
ဝင် ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ခေတ်ဂရိတ်တြေံ ကာလတၠပညာ ဗီုကဵု [[ဟိပ်ပိုကရိတ်]] (Hippocrates) တအ် မဟီုကၠုင် ဒဒှ်ရ က္ဍဟ်ဂှ် ဒှ်ဗဟဵု ပရေင်ချပ်ပိုန် ကေုာံ ဒုင်စသိုင်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ၁၇ ဗွဝ်ကၠံ၊ တၠပညာဒဿန ပြင်သေတ် [[ရဳနဳ ဒက်ကာတ်]] (René Descartes) ဒက်ပ္တန်ကၠုင် လညာတ် ဒွိဝါဒ (Dualism) မဟီုမ္ဂး စိုတ် ကဵု ခန္ဓဂှ် ဒှ်အရာၜါ ပြးဇးဒၟံင်တုဲ၊ ဆက်စၠောအ်လဝ် နကဵု ထိုင်ခၟာဲက္ဍဟ် (Pineal gland) ရ။&lt;ref name=&quot;Kalat2015&quot;&gt;Kalat, J. W. (2015). ''Biological Psychology'' (12th ed.). Cengage Learning.&lt;/ref&gt; 

ပ္ဍဲအခိင် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ၊ လညာတ် [[ဝဳလျာန် ဂျုင်]] (William James) ပ္ဍဲလိက်အုပ် &quot;Principles of Psychology&quot; (၁၈၉၀) ဂှ် စွံအာရီု လပါ်ဇဳဝဗေဒ သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပရူပညာစိုတ်ရ။ အရာမပြံင်လှာဲ ဝင်အဓိကမွဲဂှ် ဒှ်ပြသၞာ [[ဖဳနဳယပ် ဂေတ်]] (Phineas Gage) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၈ မဒှ်ရ။ ဖဳနဳယပ် ဂေတ် ဝွံ ဒးလဝ်ဝပ် ပသဲဇၞော် ထပက်လုပ်အာ က္ဍဟ်လပါ်ဂတ (Frontal lobe) တုဲ ၜိုန်ရ ဟွံချိုတ်ကီုလေဝ်၊ စရိုတ်အကာဲအရာညး ပြံင်လှာဲအာ အလုံမွဲခန္ဓရ။ အရာဏအ်ဝွံ ထ္ၜးကဵု သက်သဳ ခိုင်င်ကၠိုက်က် ဒဒှ်ရ ဒေသက္ဍဟ်တၞဟ်ဟ်တအ်ဂှ် ထိင်ဒဝ်လဝ် စရိုတ်တၞဟ်ဟ် ရေင်သကအ်ရ။

== ၃။ သဇိုင် ဇဳဝဗေဒ (ကလာပ်ရုပ်အာရီု ကေုာံ သၞောတ်အာရီု) ==
သၞောတ်အာရီု (Nervous system) ဂှ် ဒှ်သဇိုင်အဓိက ပ္ဍဲပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝရ။ သၞောတ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ကလာပ်ရုပ်အာရီု (Neurons) မဂၠိုင်ကဵု ဗဳလဳယာန်ရ။ ကလာပ်ရုပ်အာရီုမွဲမ္ဂး ပါလုပ်လဝ် အင်္ဂါပိသာ် အဓိကရ-
* '''Cell body (Soma):''' ဒှ်ဗဟဵု ကလာပ်ရုပ် မၞုံကဵု နျူကလဳယပ် (Nucleus)။
* '''Dendrites:''' ဒှ်တၞာင် မဒုင်ကေတ် ပရိုင်အာရီု နူကဵု ကလာပ်ရုပ်တၞဟ်ဂမၠိုင်။
* '''Axon:''' ဒှ်ဇုက် မပလံင်ပ္တိတ် ပရိုင်အာရီု နကဵု ဓါတ်လလဳ (Action potential) ဇရေင် ကလာပ်ရုပ်တၞဟ်။

[[File:Synapse_Illustration2_tweaked.svg|thumb|right|250px|ဗီုရုပ် သိုင်နပ် (Synapse) မဒှ်ဒၞာဲ ကလာပ်ရုပ်အာရီု ၜါ ဆက်စၠောအ် ရေင်သကအ် နကဵု ဓါတ်ဓါတု]]
ပရေင်ဆက်စၠောအ် အကြာ ကလာပ်ရုပ်အာရီု ၜါမဂှ် ကော်စ သိုင်နပ် (Synapse) ရ။ ကာလဓါတ်လလဳ စိုပ်အာ ကၞောတ် Axon မ္ဂး၊ ဍေဟ် ဗလးပ္တိတ် ဓါတ်ဓါတု မကော်စ နျူရဝ်ထရန်သၟိတ်တာ (Neurotransmitters) ဂမၠိုင်ရ။ ဓါတ်ဓါတု အဓိကဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''ဒဝ်ပါမေန် (Dopamine):''' ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင် တသိုက် (Reward)၊ ပရေင်ချဳဒရာင် ကေုာံ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ်။
* '''သဳရဝ်တဝ်နိန် (Serotonin):''' ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ထိင်ဒဝ် အသိင်စိုတ် (Mood)၊ ပရေင်စသုင် ကေုာံ ပရေင်ဒတုံတိ။
* '''အေန်ဒဝ်ဖိန် (Endorphins):''' ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ဖအောန်ဖျေဟ် ဓဝ်ဂိသကေဝ် ကေုာံ ပရေင်ဒုင်စသိုင် မိပ်မြဟ်။

== ၄။ က္ဍဟ် ကေုာံ ပရေင်စရိုတ် ==
က္ဍဟ် (Brain) ဂှ် ဒှ်ဗဟဵု ကွပ်ကဲ အလုံမွဲခန္ဓကာယရ။ က္ဍဟ်မၞိဟ်ဝွံ ပါ်လဝ် ဒေသဇၞော်ဇၞော် ပန်ဒေသ မကော်စ လောပ် (Lobes) ဂမၠိုင်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ဒေသက္ဍဟ် ကေုာံ ကမၠောန်အဓိကဂမၠိုင်
|-
! ယၟု လောပ် (Lobe) !! ဒၞာဲဒတန် !! ကမၠောန် ကေုာံ တာလျိုင် အဓိက
|-
| '''Frontal Lobe''' &lt;br/&gt; (က္ဍဟ်လပါ်ဂတ) || ဂတက္ဍဟ်၊ လက္ကရဴ နဖူး || ထိင်ဒဝ် ပရေင်ချဳဒရာင်၊ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် ကဆံင်သၠုင်၊ ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ ပူဂိုလ်။
|-
| '''Parietal Lobe''' &lt;br/&gt; (က္ဍဟ်လပါ်လတူ) || လတူက္ဍဟ် လပါ်လက္ကရဴ || ဒုင်ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အာရီုဒုင်စသိုင် နူစၞာံ (ဥပမာ- ဓါတ်ဂမ္တဴ၊ ဓါတ်ၜိုဟ်၊ လေဝ်ဒွံ၊ ကေုာံ ဓဝ်ဂိသကေဝ်)။
|-
| '''Temporal Lobe''' &lt;br/&gt; (က္ဍဟ်လပါ်ကတောဝ်) || သကုတ်သၟဝ် လပါ်ကတောဝ် || လ္ၚတ် ကေုာံ သမ္တီ ရမ္သာင်၊ အရေဝ်ဘာသာ၊ ကေုာံ ပရေင်သမ္တီ (Memory) ဗွဲတၟေင် ပရေင်ဆက်စပ် ကု ဟစ်ပိုကမ်ပပ် (Hippocampus)။
|-
| '''Occipital Lobe''' &lt;br/&gt; (က္ဍဟ်လပါ်လက္ကရဴ) || လက္ကရဴအိုတ် ဍိုက်က္ဍဟ် || ဒုင်ကေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အာရီုမတ် (Visual processing) သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ရုပ်၊ အသာ်၊ ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင်။
|}

ပါဲနူဂှ်တုဲ သၞောတ်လိမ်ဗိစ် (Limbic system) မနွံ ပ္ဍဲအပ္ဍဲက္ဍဟ်ဂှ် ဒှ်ဗဟဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotion) ကေုာံ ပရေင်သမ္တီရ။ ပ္ဍဲဂှ်မ္ဂး အမေက်ဒလာ (Amygdala) ဂှ် ထိင်ဒဝ် ပရေင်ဖေက်လကိုတ်တုဲ၊ ဟစ်ပိုကမ်ပပ် (Hippocampus) ဂှ် ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်သမ္တီ တၟိဂမၠိုင်ရ。&lt;ref name=&quot;Pinel2011&quot;&gt;Pinel, J. P. J. (2011). ''Biopsychology'' (8th ed.). Pearson.&lt;/ref&gt;

== ၅။ သၞောတ် ဟိုရ်မောန်ဂမၠိုင် (Endocrine System) ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဝွံ ဟွံလ္ၚတ် ဆသၞောတ်အာရီုမွဲဓဝ်၊ သၞောတ် ဟိုရ်မောန် (Endocrine system) လေဝ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်ရ။ သၞောတ်အာရီုဂှ် ပလံင်ပရိုင် ဗွဲမပြဟ် နကဵုဓါတ်လလဳတုဲ၊ သၞောတ်ဟိုရ်မောန်ဂှ် ပလံင်ပရိုင် ညိင်ညိင် နကဵု ဓါတ်ဓါတု မပါလုပ် ပ္ဍဲဆီရ။ ဟိုရ်မောန် အဓိက မဆက်စပ် ကုစရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ်-
* '''ကဝ်တဳဇြောဝ် (Cortisol):''' ဒှ်ဟိုရ်မောန် မပ္တိတ် နူကဵု ကသိုင်ကျောက်ကပ် (Adrenal glands) ကာလမၞိဟ်မွဲ က္တဵုဒှ် ပရေင်ဍိုက်ဒြိုတ် (Stress)။
* '''တေတ်သတဝ်သတဳရွန် (Testosterone):''' ဆေင်စပ်ကဵု စရိုတ်ပရေင်မၞိဟ်တြုံ၊ ပရေင်တေင်ဓရေတ် ကေုာံ ပရေင်သကာတ်မြဟ် (Aggression)။
* '''အံက်သဳတဝ်စိန် (Oxytocin):''' မလေပ်ကော်စ &quot;ဟိုရ်မောန် ဆာန်&quot; တုဲ၊ ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ဆက်စၠောအ် မိ ကဵု ကောန်၊ ကေုာံ ပရေင်ပတှ်ေရေင်သကအ် (Trust) ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်။

== ၆။ ဗဳဇ ကေုာံ ပရေင်အာဲကၟာဲ (Genetics and Inheritance) ==
စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဟွံဆေင်ကဵု ပွဳပွူသဘာဝ မွဲဓဝ်၊ ဗဳဇ (Genetics) မကၠုင်နူ မိမတအ်လေဝ် ဓလီုပ္ဍိုက်ဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ဇဳအေန်အေ (DNA) မနွံ ပ္ဍဲကလာပ်ရုပ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဗီုပြင် (Blueprint) သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ခန္ဓ ကေုာံ က္ဍဟ်ရ။ လ္ၚတ်ပရေင်အာဲကၟာဲ (Behavioral genetics) ဝွံ စမ်ၜတ် ကောန်ကွာန် (Twins studies) ကေုာံ ကောန်မွံစား (Adoption studies) သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ အကြာ &quot;သဘာဝ (Nature) ကဵု ပွဳပွူ (Nurture)&quot; ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး လညာတ် Epigenetics ပြာကတ်ကၠုင်တုဲ၊ ပွဳပွူ (ဗီုကဵု ပရေင်စၞစ၊ ပရေင်ဍိုက်ဒြိုတ်) တအ် ပြံင်လှာဲကဵု ဗီုပြင်ဗဳဇ မကၠောန်ကမၠောန် မာန်ရ။

== ၇။ နဲကဲ သုတေသန ပ္ဍဲပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ ==
[[File:MRI head side.jpg|thumb|right|250px|ဗီုရုပ် MRI မစကာ သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ဗီုပြင် ဒက်ပ္တန် က္ဍဟ်မၞိဟ် ပ္ဍဲနဲကဲ သုတေသန]]
သွက်ဂွံ လ္ၚတ် က္ဍဟ် ကေုာံ စရိုတ်ဂှ် တၠပညာတအ် စကာ နဲကဲနာနာသာ်-
# '''fMRI (Functional Magnetic Resonance Imaging):''' တက်ဗီု က္ဍဟ် သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ဒေသလဵု မကၠောန်ကမၠောန် ကာလမၞိဟ်မွဲ ချဳဒရာင် ဟွံသေင်မ္ဂး ချပ်။ ဍေဟ် တောမ်ကေတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတ်အံက်သဳဂျေန် ပ္ဍဲဆီ။
# '''EEG (Electroencephalography):''' စုတ် ဝါယာ ပ္ဍဲလတူက္ဍဟ် သွက်ဂွံ တောမ်ကေတ် လလဳက္ဍဟ် (Brain waves) ဗွဲတၟေင် လ္ၚတ် ပရူပရေင်ဒတုံတိ (Sleep) ကေုာံ ယဲဂတေဝ်။
# '''PET Scan (Positron Emission Tomography):''' စုတ် ဓါတ်ရေဒဳယဝ် သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ပရေင်စကာ ဂလူးကို့စ် (Glucose) ပ္ဍဲက္ဍဟ်။
# '''လ္ၚတ် ယဲ/ဝပ် က္ဍဟ် (Lesion studies):''' လ္ၚတ် မၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး တိရစ္ဆာန် မနွံကဵု ဒေသက္ဍဟ် မလီုလာ် သွက်ဂွံ တီ တာလျိုင် ဒေသဂှ်။
# '''လ္ၚတ် တိရစ္ဆာန် (Animal Models):''' စကာ ကၞိ ဟွံသေင်မ္ဂး ကၞုဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်စရိုတ် ကေုာံ ဂြိုဟ်ဓါတုဂမၠိုင်။&lt;ref name=&quot;Bear2015&quot;&gt;Bear, M. F., Connors, B. W., &amp; Paradiso, M. A. (2015). ''Neuroscience: Exploring the Brain'' (4th ed.). Wolters Kluwer.&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပရေင်ချပ်ပိုန် ကေုာံ လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive and Emotional Processes) ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဝွံ သောင်ကလးကဵု ဗီုလဵု က္ဍဟ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်သမ္တီ (Memory)၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotion)၊ ကေုာံ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် (Learning) ရ။
* '''ပရေင်သမ္တီ (Memory):''' ပရေင်သမ္တီဂှ် ဟွံသေင် နွံဒၞာဲမွဲဒၞာဲဓဝ် ပ္ဍဲက္ဍဟ်။ ပရေင်သမ္တီ အခိင်ဂၠေအ် (Short-term memory) ဂှ် နွံပ္ဍဲ Frontal Lobe တုဲ၊ ပရေင်သမ္တီ အခိင်ဂၠိင် (Long-term memory) ဂှ် ဒးစကာ Hippocampus သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ပလံင်ဏာ ဒၞာဲတၞဟ်ရ။
* '''ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotion):''' ပရေင်ဖေက်လကိုတ် (Fear) ဂှ် ဆက်စပ် ဗွဲမဇၞော် ကု Amygdala ရ။ ကာလမၞိဟ်မွဲ ဆဵု ဇြုံ၊ မတ်ဂှ် ပလံင်ပရိုင် ဇရေင် Amygdala ဗွဲမပြဟ် သွက်ဂွံ ဗလးပ္တိတ် ဓါတ် အက်ဒရဳနာလိန် (Adrenaline) သွက်ဂွံ ဒြေပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗတိုက် (Fight or flight response) ရ။
* '''ပရေင်ဒတုံတိ (Sleep):''' ပရေင်ဒတုံတိဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ လွဳလွတ် က္ဍဟ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်သမ္တီရ။ ပ္ဍဲခေတ် လပါ်ဇဳဝမ္ဂး လ္ၚတ်ဗီုလဵု Circadian rhythm ကေုာံ ဟိုရ်မောန် Melatonin တအ် ထိင်ဒဝ်လဝ် ပရေင်ဒတုံတိမၞိဟ်တအ်ရ။

== ၉။ ယဲပရေင်စိုတ် ကေုာံ လွဳလွတ် (Psychological Disorders and Treatment) ==
လညာတ် ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဂှ် ဒှ်သဇိုင် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲပရေင်စိုတ် (Psychological disorders) နကဵု ဂဥုဲ (Psychopharmacology) ရ။ 
* '''ယဲစိုတ်ကျ (Depression):''' မလေပ် က္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ဓါတ် Serotonin ကေုာံ Norepinephrine ပ္ဍဲက္ဍဟ် အောန်စှ်ေအာရ။ ဂဥုဲ SSRIs ဗီုကဵု Prozac တအ်ဂှ် ရီုဗင် ထပ်ဗပေင်ကဵု ဓါတ် Serotonin ရ။
* '''ယဲသကဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ (Schizophrenia):''' ယဲစိုတ်လီု မညာတ်/မိင် အရာဟွံမွဲတအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဓါတ် Dopamine မဂၠိုင်လောန်အာ ပ္ဍဲက္ဍဟ်ရ။ ဂဥုဲ (Antipsychotics) တအ်ဂှ် တၟာဲပလီုကဵု လွပ် Dopamine ရ။
* '''ယဲဖေက်ဂၟံက် (Anxiety disorders):''' ဆက်စပ် ကု ဓါတ် GABA (Gamma-aminobutyric acid) မအောန်စှ်ေအာတုဲ၊ ဂဥုဲ Benzodiazepines တအ်ဂှ် ရီုဗင် ထိင်ဒဝ်ကဵု ညံင်ဂွံ ၜိုဟ်သြိုဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Kandel2000&quot;&gt;Kandel, E. R., Schwartz, J. H., &amp; Jessell, T. M. (2000). ''Principles of Neural Science'' (4th ed.). McGraw-Hill.&lt;/ref&gt;

== ၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ဒစဵုဒစး (Future and Controversies) ==
ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝဝွံ ဆက်ဇၞော်မောဝ်အာ နကဵု လညာတ် က္ဍဟ်ပြံင်လှာဲမာန် (Neuroplasticity) မဟီုမ္ဂး က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ၜိုန်ရ ဇၞော်တုဲကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ဆဵုဂဗတၟိတၟိတုဲ ဆက်ပြံင်လှာဲ ဒက်ပ္တန် အဆက်အစပ်တၟိ မာန်ဒၟံင်လၟိုန်ရ။ နဲကဲ သုတေသနတၟိ ဗီုကဵု Optogenetics မစကာ လျး သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ကလာပ်ရုပ်အာရီုဂှ် ပြာကတ်ကၠုင်ရ။

ဆဂး ပရေင်ဒစဵုဒစး ကေုာံ ပြသၞာ သီလဓဝ် (Ethical issues) လေဝ် နွံဒၟံင်ရ။ ဥပမာ- ယဝ်ရ စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူ က္ဍဟ် ကေုာံ ဗဳဇမ္ဂး၊ မၞိဟ်တအ် နွံကဵု သၠးပွးပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် (Free will) ဏီဟာ? ပရေင်စမ်ၜတ် လတူ တိရစ္ဆာန်တအ်ဂှ် ရန်တၟအ်ကဵု သီလဓဝ်မ္ဂး ဒးရးဒၟံင်ဟာ? လညာတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Reductionism) မဟီုမ္ဂး စိုတ်မၞိဟ်ဂှ် ဒှ်ဆ ဓါတ်ဓါတုမွဲဓဝ်ဂှ် အောန်လောန်အာ ဟွံသေင်ဟာ? ဂှ် တၠပညာတအ် ဆက်တုဲ ပါ်ပဲါ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဒၟံင်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ်
| title     = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ]] (Biological)
* [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive)
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental)
* [[ပညာစိုတ် ယဲစိုတ်]] (Clinical)
* [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social)

| group2    = တၠပညာ ပြာကတ်
| list2     =
* [[သဳဂမောန် ဖြောဒ်]] (Sigmund Freud)
* [[ကာဂျုင်]] (Carl Jung)
* [[ဝဳလျာန် ဂျုင်]] (William James)
* [[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]] (B.F. Skinner)

| group3    = ပရူပရာ မဆက်စပ်
| list3     =
* [[နျူရဝ်သိပ္ပံ]]
* [[ယဲပရေင်စိုတ်]]
* [[စရိုတ်မၞိဟ်]]
* [[ပရေင်သမ္တီ]]
* [[ပရေင်ဒုင်စသိုင်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]
[[Category:နျူရဝ်သိပ္ပံ]]
[[Category:သိပ္ပံ]]</text>
      <sha1>diw2kwhazn0l5gyp9x2r1kpy2ctwekz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12402</id>
    <revision>
      <id>58464</id>
      <timestamp>2026-10-14T07:14:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot; |+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |File:Social_N...&quot;</comment>
      <origin>58464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18215" sha1="h3fvn2txwgqzsjzeqac55ecddq4rkq7" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Social_Network_Analysis_Visualization.png|250px|ဗီုရုပ် ကွန်ရက်ပရေင်မၞိဟ်]]&lt;br/&gt;ဗီုရုပ် ကွန်ရက်ပရေင်ဆက်စၠောအ် အကြာမၞိဟ်ကဵုမၞိဟ် မဒှ်အရာသဇိုင် ပ္ဍဲပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Social Psychology)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|စရိုတ်အကာဲအရာ၊ စိုတ်ဓါတ်၊ လညာတ်ဉာဏ် ပ္ဍဲပွဳပွူမၞိဟ်
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[Kurt Lewin]], [[Leon Festinger]], [[Stanley Milgram]], [[Solomon Asch]]
|}

'''ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်''' ({{lang-en|Social Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဗီုပြင် စိုတ်ဓါတ် (thoughts)၊ ခံစားချက် (feelings)၊ ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (behaviors) ပူဂိုလ်တအ် မက္တဵုဒှ် ဟွံသေင်မ္ဂး မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ဆက်စၠောအ် ကုမၞိဟ်တၞဟ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Allport1985&quot;&gt;Allport, G. W. (1985). &quot;The historical background of social psychology&quot;. In Lindzey, G.; Aronson, E. (eds.). ''The Handbook of Social Psychology''. New York: McGraw Hill.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ်ဝွံ တၠပညာတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု သြဇာပရေင်မၞိဟ် (social influence)၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် အကြာဂကောံ (group dynamics) ကေုာံ လညာတ်ပရေင်မၞိဟ် (social perception) တအ် ပံင်သၟဟ်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု စရိုတ်မၞိဟ်မွဲမွဲရ။ ဘာသာရပ်ဝွံ ဒှ်အရာမဆက်စပ်ဒၟံင် အကြာ [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ [[လူမှုဗေဒ]] (Sociology) တုဲ စကာနဲကဲသိပ္ပံ သွက်ဂွံ သွဟ် သၟာန်ပရူပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Definition and Principles) ==
ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်ဝွံ လ္ၚတ်ဒၟံင် အကာဲအရာ စိုတ်ပူဂိုလ် ပ္ဍဲအခိင်မနွံ အကြာမၞိဟ်တၞဟ်တအ်ရ။ ဍေဟ်တၞဟ်ခြာ နူ လူမှုဗေဒ (Sociology) မ္ဂး လူမှုဗေဒဂှ် လ္ၚတ် ပရူဂကောံမၞိဟ် ဗွဲအလုံ (society as a whole) တုဲ၊ ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်ဝွံ လ္ၚတ် ပရူပူဂိုလ် (individual) မနွံပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ်ဂှ်ရ။ သဘဴဓဝ် အဓိကဂှ် မၞိဟ်တအ်ဝွံ ဟွံမဲကဵု ပွဳပွူမၞိဟ်မ္ဂး ဟွံဂျိုင်တန်တဴမာန်တုဲ၊ စရိုတ်အကာဲအရာ ဇၟာပ်ပ်ပူဂိုလ်ဂှ် ဒှ်အရာမက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ပံင်သၟဟ် အကြာ ဓါတ်စိုတ်ပူဂိုလ် ကေုာံ ပွဳပွူမၞိဟ် (Person-Situation interaction) ရ။&lt;ref name=&quot;Lewin1951&quot;&gt;Lewin, K. (1951). ''Field theory in social science: selected theoretical papers''. D. Cartwright (Ed.). New York: Harper &amp; Row.&lt;/ref&gt;

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဘာသာရပ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ဗွဲမကၠးဖ္ဍး ပ္ဍဲကဵု လပါ်စ သၞာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန်ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယတုဲ တၠပညာတအ် မိက်ဂွံကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူစရိုတ်သၟိင်တၠ အာဏာရှင် ကေုာံ ပရေင်ဒ္ဂေတ်ဗက် အသံ (Obedience) ဗီုကဵု မက္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲခေတ်နာဇြဳတအ်တုဲ၊ သုတေသန ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။ Kurt Lewin မဒှ် တၠပညာစိုတ် ဂျာမနဳ-အမေရိကာန်ဂှ် ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် ခေတ်တၟိ (Father of Modern Social Psychology) ရ။

== ၃. လညာတ်ဉာဏ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Cognition) ==
[[File:Cognitive_Biases_CogBias_landscape.jpg|thumb|right|250px|ဗီုပြေင် လညာတ်မကၠိခၠေတ်ဂမၠိုင် (Cognitive biases)]]
လညာတ်ဉာဏ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Cognition) ဝွံ လ္ၚတ် ပရူဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် လ္တူမၞိဟ်တၞဟ် ကေုာံ ပွဳပွူပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ပရူပရာ မပ္တံကဵု Attribution theory (သီအိုရဳ မဖျေဟ်ဟိုတ်ဖိုလ်) ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်ရ။ မၞိဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ကာလညာတ် အကာဲအရာမၞိဟ်တၞဟ်မ္ဂး ဒုင်သဇိုင် ကုစရိုတ်ပူဂိုလ် (Internal attribution) တုဲ ဟွံချပ်စိုပ် ပွဳပွူအကာဲအရာ (External attribution) ရ။ အရာဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲပညာစိုတ် ကော်စ Fundamental Attribution Error (ပရေင်ဗၠေတ်ယောင်ယာ သဇိုင် မဖျေဟ်ဟိုတ်ဖိုလ်) ရ။&lt;ref name=&quot;Ross1977&quot;&gt;Ross, L. (1977). &quot;The intuitive psychologist and his shortcomings: Distortions in the attribution process&quot;. ''Advances in Experimental Social Psychology''. 10: 173–220.&lt;/ref&gt;

== ၄. လညာတ်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ (Attitudes and Attitude Change) ==
လညာတ်စိုတ် (Attitudes) ဟီုဂှ် ဒှ်ပရေင်စၟတ်ဂုဏ် (evaluation) လ္တူ အရာမွဲမွဲ၊ ပူဂိုလ်မွဲမွဲ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကိစ္စမွဲမွဲရ။ လညာတ်စိုတ်ဝွံ နွံကဵု သဇိုင်ပိသာ် (ABC Model)-
* '''A'''ffective (ပရေင်ခံစားချက်)
* '''B'''ehavioral (ပရေင်စရိုတ်အကာဲအရာ)
* '''C'''ognitive (ပရေင်လညာတ်ဉာဏ်)
ပရေင်ပြံင်လှာဲ လညာတ်စိုတ် (Persuasion) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်ရ။ သီအိုရဳ Cognitive Dissonance (ပရေင်ဟွံကိတ်ညဳ လညာတ်ဉာဏ်) မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု Leon Festinger ဂှ် ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ဒးပြံင်လှာဲ လညာတ်စိုတ်ဇကု ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာ မက္တဵုဒှ်ဒၟံင် သွက်ဂွံ ဖ္အောန်ဖျှ် ပရေင်ဍောင်ၜိုတ်စိုတ်ရ။

== ၅. သြဇာ ပရေင်မၞိဟ် (Social Influence) ==
[[File:Asch_experiment.svg|thumb|left|250px|ဗီုပြေင် စမ်ၜတ် Asch conformity experiment]]
သြဇာ ပရေင်မၞိဟ်ဝွံ ဒှ်ပရူ ဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ်တအ် ဓလီုပ္ဍိုက်မာန် လ္တူစရိုတ်ပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ သုတေသန ပြာကတ်ဂမၠိုင် နွံရ။
* '''Conformity (ပရေင်ဒ္ဂေတ်ဗက်):''' ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ပြံင်လှာဲ စရိုတ်ဇကု ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကုဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်။ (ဥပမာ - စမ်ၜတ် Asch conformity experiments)
* '''Obedience (ပရေင်ဒ္ဂေတ်ဗက်အသံ):''' ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ဒ္ဂေတ်ဗက် အသံ မၞိဟ်မနွံကဵု အဝဵုအာဏာ ၜိုန်ရ အသံဂှ် ဟွံကိတ်ညဳ ကုဓဝ်သဳလဇကုကီုလေဝ်။ (ဥပမာ - စမ်ၜတ် Milgram experiment)

== ၆. ပရေင်ဆက်စၠောအ် အကြာဂကောံ (Group Dynamics) ==
ကာလမၞိဟ်တအ် နွံပ္ဍဲဂကောံမ္ဂး စရိုတ်အကာဲအရာ ပြံင်လှာဲအာမာန်ရ။
* '''Social Facilitation:''' ကာလမၞိဟ်တၞဟ် ရံင်ဒၟံင်မ္ဂး ကၠောန်ကမၠောန် ခိုဟ်နူတြေံ (သွက်ကမၠောန် မလေပ်လဝ်တုဲ)။
* '''Social Loafing:''' ကာလကၠောန်ကမၠောန် နကဵုဂကောံမ္ဂး ပူဂိုလ်မွဲမွဲ လၞုဟ်အာ တုဲ ဟွံစုတ်ဒြဟတ် အတိုင်မကၠောန်မၞိဟ်မွဲရ။
* '''Groupthink (လညာတ်ဂကောံ):''' ပ္ဍဲဂကောံမွဲ ကာလမမိက်ဂွံ ညဳသၟဟ်ရေင်သကအ်လောန်အာမ္ဂး၊ ပရေင်ချပ် ပါ်ပဲါ (Critical thinking) အောန်စှ်ေအာ တုဲ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗၠေတ်ဗၠေတ်မာန်ရ။

== ၇. ပရေင်ဆာန်ကၟိန် ကေုာံ ပရေင်ဇီုကပိုက် (Interpersonal Attraction) ==
မုဟိုတ် မၞိဟ်တအ် ဒးစိုတ်၊ ဆာန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒှ်မိတ်သဟာဲ ရေင်သကအ်ရော? ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် ထ္ၜးလဝ် ဟိုတ်အဓိကဂမၠိုင်-
# '''Proximity (ပရေင်ကြပ်ညောန်):''' မၞိဟ်မကြပ်ညောန် ရေင်သကအ် ဒှ်မိတ်သဟာဲ လောဲသွာရ။
# '''Similarity (ပရေင်တုပ်သၟဟ်):''' မၞိဟ်မနွံလညာတ်၊ ဝါသနာ၊ ကဆံင်ပညာ တုပ်တအ် ဒးစိုတ် ရေင်သကအ် ဂၠိုင်ရ။
# '''Physical Attractiveness (ပရေင်ကျေဝ်ဂေါဝ်):''' ရုပ်သာ် ကျေဝ်ဂေါဝ်ဂှ် လွပ်သြဇာဇၞော် ပ္ဍဲပရေင်ဆာန်ကၟိန် အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။

== ၈. စရိုတ်ရီုဗင် ကေုာံ ပရေင်ပကီုပရာပ် (Prosocial Behavior and Aggression) ==
ကဏ္ဍဝွံ လ္ၚတ် ပရူစရိုတ် ခိုဟ် ကေုာံ ပရေအ် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်ရ။
* '''Prosocial Behavior (စရိုတ်ရီုဗင်):''' မုဟိုတ် မၞိဟ်တအ် ရီုဗင် မၞိဟ်တၞဟ်ရော? ပရူ ''Bystander effect'' (အကာဲအရာ မၞိဟ်မရံင်ဒၟံင်) ဂှ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ မၞိဟ်နွံဂၠိုင် ပ္ဍဲဒၞာဲမွဲမွဲမ္ဂး၊ ပူဂိုလ်မွဲမွဲ သွက်ဂွံ လုပ်ရီုဗင် ပြသၞာဂှ် အောန်စှ်ေအာရ။&lt;ref name=&quot;Darley1968&quot;&gt;Darley, J. M., &amp; Latané, B. (1968). &quot;Bystander intervention in emergencies: Diffusion of responsibility&quot;. ''Journal of Personality and Social Psychology''. 8 (4): 377–383.&lt;/ref&gt;
* '''Aggression (ပရေင်ပကီုပရာပ်):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဟိုတ်မက္တဵုဒှ် ဒေါသ၊ ပရေင်ဗတိုက်၊ ကေုာံ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူမၞိဟ် ဗီုကဵု မဳဒဳယာပကီုပရာပ်တအ်ရ။

== ၉. နဲကဲသုတေသန (Research Methods) ==
ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်ဝွံ စကာ နဲကဲသုတေသန သိပ္ပံ (Scientific methods) ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ-
* '''Experimental Method (နဲကဲစမ်ၜတ်):''' စမ်ၜတ် ပ္ဍဲရုင်ဓါတ် (Laboratory experiments) သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ဟိုတ် ကဵု ဖိုလ် (Cause and effect)။
* '''Correlational Research (သုတေသန အဆက်အစပ်):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ အပြံင်အလှာဲ (Variables) ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ်။
* '''Observational Method (နဲကဲကျောဝ်ရံင်):''' လ္ၚတ် စရိုတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝ သက်ကု ပရေင်လုပ်ပထုဲ။

== ၁၀. အလုံအစင် ကေုာံ လွပ် (Applications) ==
လညာတ် နူကဵု ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်ဝွံ စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍနာနာသာ် ပ္ဍဲဘဝလၟေင်တ္ၚဲရ။&lt;ref name=&quot;Fiske2010&quot;&gt;Fiske, S. T., Gilbert, D. T., &amp; Lindzey, G. (Eds.). (2010). ''Handbook of Social Psychology'' (5th ed.). John Wiley &amp; Sons.&lt;/ref&gt;
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်သွံရာန် (Marketing and Business):''' စကာ သီအိုရဳ ပရေင်ပြံင်လှာဲ လညာတ်စိုတ် သွက်ဂွံ ဆဝ်မ္ၚုဟ် သၟာရာန်တအ်။
* '''ပရေင်ထတ်ယုက် (Health Psychology):''' ဖန်ဇန် ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံပြံင်လှာဲ စရိုတ် မလေပ်ပလီု ပရေင်ထတ်ယုက် ဇကု။
* '''သၞောဝ်ဥပဒေ (Forensic Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူသက်သဳမတ် (Eyewitness testimony) ကေုာံ စရိုတ်ဂကောံ ဂျူရဳ (Jury decision making)။
* '''ပရေင်ပညာ (Education):''' ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူ မကိတ်ညဳ ကုပရေင်ကတ်လ္ၚတ် ကေုာံ ဖ္အောန်ဖျှ် ပရေင်အထေင်သ္ပအ် (Prejudice) ပ္ဍဲဘာ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်
| title     = [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = သဘဴဓဝ် အဓိက
| list1     =
* [[လညာတ်ဉာဏ် ပရေင်မၞိဟ်|လညာတ်ဉာဏ်]]
* [[လညာတ်စိုတ်|လညာတ်စိုတ် (Attitude)]]
* [[သြဇာ ပရေင်မၞိဟ်]]
* [[စရိုတ်ရီုဗင် (Prosocial behavior)]]
* [[ပရေင်အထေင်သ္ပအ် (Prejudice)]]

| group2    = သုတေသန ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2     =
* [[Milgram experiment]]
* [[Asch conformity experiments]]
* [[Stanford prison experiment]]
* [[Bobo doll experiment]]

| group3    = တၠပညာဂမၠိုင်
| list3     =
* [[Kurt Lewin]]
* [[Leon Festinger]]
* [[Stanley Milgram]]
* [[Solomon Asch]]
* [[Albert Bandura]]

| group4    = ဆက်စပ်
| list4     =
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[လူမှုဗေဒ]]
* [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်}}
[[Category:ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:လူမှုဗေဒ]]</text>
      <sha1>h3fvn2txwgqzsjzeqac55ecddq4rkq7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58466</id>
      <parentid>58464</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18295" sha1="rnw0kjuzta13k3z5z1pckmgtzvpyf0k" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Social_Network_Analysis_Visualization.png|250px|ဗီုရုပ် ကွန်ရက်ပရေင်မၞိဟ်]]&lt;br/&gt;ဗီုရုပ် ကွန်ရက်ပရေင်ဆက်စၠောအ် အကြာမၞိဟ်ကဵုမၞိဟ် မဒှ်အရာသဇိုင် ပ္ဍဲပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Social Psychology)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|စရိုတ်အကာဲအရာ၊ စိုတ်ဓါတ်၊ လညာတ်ဉာဏ် ပ္ဍဲပွဳပွူမၞိဟ်
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[Kurt Lewin]], [[Leon Festinger]], [[Stanley Milgram]], [[Solomon Asch]]
|}

'''ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်''' ({{lang-en|Social Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဗီုပြင် စိုတ်ဓါတ် (thoughts)၊ ခံစားချက် (feelings)၊ ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (behaviors) ပူဂိုလ်တအ် မက္တဵုဒှ် ဟွံသေင်မ္ဂး မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ဆက်စၠောအ် ကုမၞိဟ်တၞဟ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Allport1985&quot;&gt;Allport, G. W. (1985). &quot;The historical background of social psychology&quot;. In Lindzey, G.; Aronson, E. (eds.). ''The Handbook of Social Psychology''. New York: McGraw Hill.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ်ဝွံ တၠပညာတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု သြဇာပရေင်မၞိဟ် (social influence)၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် အကြာဂကောံ (group dynamics) ကေုာံ လညာတ်ပရေင်မၞိဟ် (social perception) တအ် ပံင်သၟဟ်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု စရိုတ်မၞိဟ်မွဲမွဲရ။ ဘာသာရပ်ဝွံ ဒှ်အရာမဆက်စပ်ဒၟံင် အကြာ [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ [[ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်]] (Sociology) တုဲ စကာနဲကဲသိပ္ပံ သွက်ဂွံ သွဟ် သၟာန်ပရူပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Definition and Principles) ==
ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်ဝွံ လ္ၚတ်ဒၟံင် အကာဲအရာ စိုတ်ပူဂိုလ် ပ္ဍဲအခိင်မနွံ အကြာမၞိဟ်တၞဟ်တအ်ရ။ ဍေဟ်တၞဟ်ခြာ နူ ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ် (Sociology) မ္ဂး ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်ဂှ် လ္ၚတ် ပရူဂကောံမၞိဟ် ဗွဲအလုံ (society as a whole) တုဲ၊ ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်ဝွံ လ္ၚတ် ပရူပူဂိုလ် (individual) မနွံပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ်ဂှ်ရ။ သဘဴဓဝ် အဓိကဂှ် မၞိဟ်တအ်ဝွံ ဟွံမဲကဵု ပွဳပွူမၞိဟ်မ္ဂး ဟွံဂျိုင်တန်တဴမာန်တုဲ၊ စရိုတ်အကာဲအရာ ဇၟာပ်ပ်ပူဂိုလ်ဂှ် ဒှ်အရာမက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ပံင်သၟဟ် အကြာ ဓါတ်စိုတ်ပူဂိုလ် ကေုာံ ပွဳပွူမၞိဟ် (Person-Situation interaction) ရ။&lt;ref name=&quot;Lewin1951&quot;&gt;Lewin, K. (1951). ''Field theory in social science: selected theoretical papers''. D. Cartwright (Ed.). New York: Harper &amp; Row.&lt;/ref&gt;

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဘာသာရပ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ဗွဲမကၠးဖ္ဍး ပ္ဍဲကဵု လပါ်စ သၞာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန်ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယတုဲ တၠပညာတအ် မိက်ဂွံကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူစရိုတ်သၟိင်တၠ အာဏာရှင် ကေုာံ ပရေင်ဒ္ဂေတ်ဗက် အသံ (Obedience) ဗီုကဵု မက္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲခေတ်နာဇြဳတအ်တုဲ၊ သုတေသန ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။ Kurt Lewin မဒှ် တၠပညာစိုတ် ဂျာမနဳ-အမေရိကာန်ဂှ် ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် ခေတ်တၟိ (Father of Modern Social Psychology) ရ။

== ၃. လညာတ်ဉာဏ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Cognition) ==
[[File:Cognitive_Biases_CogBias_landscape.jpg|thumb|right|250px|ဗီုပြေင် လညာတ်မကၠိခၠေတ်ဂမၠိုင် (Cognitive biases)]]
လညာတ်ဉာဏ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Cognition) ဝွံ လ္ၚတ် ပရူဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် လ္တူမၞိဟ်တၞဟ် ကေုာံ ပွဳပွူပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ပရူပရာ မပ္တံကဵု Attribution theory (သီအိုရဳ မဖျေဟ်ဟိုတ်ဖိုလ်) ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်ရ။ မၞိဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ကာလညာတ် အကာဲအရာမၞိဟ်တၞဟ်မ္ဂး ဒုင်သဇိုင် ကုစရိုတ်ပူဂိုလ် (Internal attribution) တုဲ ဟွံချပ်စိုပ် ပွဳပွူအကာဲအရာ (External attribution) ရ။ အရာဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲပညာစိုတ် ကော်စ Fundamental Attribution Error (ပရေင်ဗၠေတ်ယောင်ယာ သဇိုင် မဖျေဟ်ဟိုတ်ဖိုလ်) ရ။&lt;ref name=&quot;Ross1977&quot;&gt;Ross, L. (1977). &quot;The intuitive psychologist and his shortcomings: Distortions in the attribution process&quot;. ''Advances in Experimental Social Psychology''. 10: 173–220.&lt;/ref&gt;

== ၄. လညာတ်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ (Attitudes and Attitude Change) ==
လညာတ်စိုတ် (Attitudes) ဟီုဂှ် ဒှ်ပရေင်စၟတ်ဂုဏ် (evaluation) လ္တူ အရာမွဲမွဲ၊ ပူဂိုလ်မွဲမွဲ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကိစ္စမွဲမွဲရ။ လညာတ်စိုတ်ဝွံ နွံကဵု သဇိုင်ပိသာ် (ABC Model)-
* '''A'''ffective (ပရေင်ခံစားချက်)
* '''B'''ehavioral (ပရေင်စရိုတ်အကာဲအရာ)
* '''C'''ognitive (ပရေင်လညာတ်ဉာဏ်)
ပရေင်ပြံင်လှာဲ လညာတ်စိုတ် (Persuasion) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်ရ။ သီအိုရဳ Cognitive Dissonance (ပရေင်ဟွံကိတ်ညဳ လညာတ်ဉာဏ်) မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု Leon Festinger ဂှ် ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ဒးပြံင်လှာဲ လညာတ်စိုတ်ဇကု ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာ မက္တဵုဒှ်ဒၟံင် သွက်ဂွံ ဖ္အောန်ဖျှ် ပရေင်ဍောင်ၜိုတ်စိုတ်ရ။

== ၅. သြဇာ ပရေင်မၞိဟ် (Social Influence) ==
[[File:Asch_experiment.svg|thumb|left|250px|ဗီုပြေင် စမ်ၜတ် Asch conformity experiment]]
သြဇာ ပရေင်မၞိဟ်ဝွံ ဒှ်ပရူ ဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ်တအ် ဓလီုပ္ဍိုက်မာန် လ္တူစရိုတ်ပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ သုတေသန ပြာကတ်ဂမၠိုင် နွံရ။
* '''Conformity (ပရေင်ဒ္ဂေတ်ဗက်):''' ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ပြံင်လှာဲ စရိုတ်ဇကု ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကုဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်။ (ဥပမာ - စမ်ၜတ် Asch conformity experiments)
* '''Obedience (ပရေင်ဒ္ဂေတ်ဗက်အသံ):''' ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ဒ္ဂေတ်ဗက် အသံ မၞိဟ်မနွံကဵု အဝဵုအာဏာ ၜိုန်ရ အသံဂှ် ဟွံကိတ်ညဳ ကုဓဝ်သဳလဇကုကီုလေဝ်။ (ဥပမာ - စမ်ၜတ် Milgram experiment)

== ၆. ပရေင်ဆက်စၠောအ် အကြာဂကောံ (Group Dynamics) ==
ကာလမၞိဟ်တအ် နွံပ္ဍဲဂကောံမ္ဂး စရိုတ်အကာဲအရာ ပြံင်လှာဲအာမာန်ရ။
* '''Social Facilitation:''' ကာလမၞိဟ်တၞဟ် ရံင်ဒၟံင်မ္ဂး ကၠောန်ကမၠောန် ခိုဟ်နူတြေံ (သွက်ကမၠောန် မလေပ်လဝ်တုဲ)။
* '''Social Loafing:''' ကာလကၠောန်ကမၠောန် နကဵုဂကောံမ္ဂး ပူဂိုလ်မွဲမွဲ လၞုဟ်အာ တုဲ ဟွံစုတ်ဒြဟတ် အတိုင်မကၠောန်မၞိဟ်မွဲရ။
* '''Groupthink (လညာတ်ဂကောံ):''' ပ္ဍဲဂကောံမွဲ ကာလမမိက်ဂွံ ညဳသၟဟ်ရေင်သကအ်လောန်အာမ္ဂး၊ ပရေင်ချပ် ပါ်ပဲါ (Critical thinking) အောန်စှ်ေအာ တုဲ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗၠေတ်ဗၠေတ်မာန်ရ။

== ၇. ပရေင်ဆာန်ကၟိန် ကေုာံ ပရေင်ဇီုကပိုက် (Interpersonal Attraction) ==
မုဟိုတ် မၞိဟ်တအ် ဒးစိုတ်၊ ဆာန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒှ်မိတ်သဟာဲ ရေင်သကအ်ရော? ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် ထ္ၜးလဝ် ဟိုတ်အဓိကဂမၠိုင်-
# '''Proximity (ပရေင်ကြပ်ညောန်):''' မၞိဟ်မကြပ်ညောန် ရေင်သကအ် ဒှ်မိတ်သဟာဲ လောဲသွာရ။
# '''Similarity (ပရေင်တုပ်သၟဟ်):''' မၞိဟ်မနွံလညာတ်၊ ဝါသနာ၊ ကဆံင်ပညာ တုပ်တအ် ဒးစိုတ် ရေင်သကအ် ဂၠိုင်ရ။
# '''Physical Attractiveness (ပရေင်ကျေဝ်ဂေါဝ်):''' ရုပ်သာ် ကျေဝ်ဂေါဝ်ဂှ် လွပ်သြဇာဇၞော် ပ္ဍဲပရေင်ဆာန်ကၟိန် အခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။

== ၈. စရိုတ်ရီုဗင် ကေုာံ ပရေင်ပကီုပရာပ် (Prosocial Behavior and Aggression) ==
ကဏ္ဍဝွံ လ္ၚတ် ပရူစရိုတ် ခိုဟ် ကေုာံ ပရေအ် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်ရ။
* '''Prosocial Behavior (စရိုတ်ရီုဗင်):''' မုဟိုတ် မၞိဟ်တအ် ရီုဗင် မၞိဟ်တၞဟ်ရော? ပရူ ''Bystander effect'' (အကာဲအရာ မၞိဟ်မရံင်ဒၟံင်) ဂှ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ မၞိဟ်နွံဂၠိုင် ပ္ဍဲဒၞာဲမွဲမွဲမ္ဂး၊ ပူဂိုလ်မွဲမွဲ သွက်ဂွံ လုပ်ရီုဗင် ပြသၞာဂှ် အောန်စှ်ေအာရ။&lt;ref name=&quot;Darley1968&quot;&gt;Darley, J. M., &amp; Latané, B. (1968). &quot;Bystander intervention in emergencies: Diffusion of responsibility&quot;. ''Journal of Personality and Social Psychology''. 8 (4): 377–383.&lt;/ref&gt;
* '''Aggression (ပရေင်ပကီုပရာပ်):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဟိုတ်မက္တဵုဒှ် ဒေါသ၊ ပရေင်ဗတိုက်၊ ကေုာံ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူမၞိဟ် ဗီုကဵု မဳဒဳယာပကီုပရာပ်တအ်ရ။

== ၉. နဲကဲသုတေသန (Research Methods) ==
ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်ဝွံ စကာ နဲကဲသုတေသန သိပ္ပံ (Scientific methods) ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ-
* '''Experimental Method (နဲကဲစမ်ၜတ်):''' စမ်ၜတ် ပ္ဍဲရုင်ဓါတ် (Laboratory experiments) သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ဟိုတ် ကဵု ဖိုလ် (Cause and effect)။
* '''Correlational Research (သုတေသန အဆက်အစပ်):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ အပြံင်အလှာဲ (Variables) ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ်။
* '''Observational Method (နဲကဲကျောဝ်ရံင်):''' လ္ၚတ် စရိုတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝ သက်ကု ပရေင်လုပ်ပထုဲ။

== ၁၀. အလုံအစင် ကေုာံ လွပ် (Applications) ==
လညာတ် နူကဵု ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်ဝွံ စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍနာနာသာ် ပ္ဍဲဘဝလၟေင်တ္ၚဲရ။&lt;ref name=&quot;Fiske2010&quot;&gt;Fiske, S. T., Gilbert, D. T., &amp; Lindzey, G. (Eds.). (2010). ''Handbook of Social Psychology'' (5th ed.). John Wiley &amp; Sons.&lt;/ref&gt;
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်သွံရာန် (Marketing and Business):''' စကာ သီအိုရဳ ပရေင်ပြံင်လှာဲ လညာတ်စိုတ် သွက်ဂွံ ဆဝ်မ္ၚုဟ် သၟာရာန်တအ်။
* '''ပရေင်ထတ်ယုက် (Health Psychology):''' ဖန်ဇန် ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံပြံင်လှာဲ စရိုတ် မလေပ်ပလီု ပရေင်ထတ်ယုက် ဇကု။
* '''သၞောဝ်ဥပဒေ (Forensic Psychology):''' လ္ၚတ် ပရူသက်သဳမတ် (Eyewitness testimony) ကေုာံ စရိုတ်ဂကောံ ဂျူရဳ (Jury decision making)။
* '''ပရေင်ပညာ (Education):''' ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူ မကိတ်ညဳ ကုပရေင်ကတ်လ္ၚတ် ကေုာံ ဖ္အောန်ဖျှ် ပရေင်အထေင်သ္ပအ် (Prejudice) ပ္ဍဲဘာ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်
| title     = [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = သဘဴဓဝ် အဓိက
| list1     =
* [[လညာတ်ဉာဏ် ပရေင်မၞိဟ်|လညာတ်ဉာဏ်]]
* [[လညာတ်စိုတ်|လညာတ်စိုတ် (Attitude)]]
* [[သြဇာ ပရေင်မၞိဟ်]]
* [[စရိုတ်ရီုဗင် (Prosocial behavior)]]
* [[ပရေင်အထေင်သ္ပအ် (Prejudice)]]

| group2    = သုတေသန ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2     =
* [[Milgram experiment]]
* [[Asch conformity experiments]]
* [[Stanford prison experiment]]
* [[Bobo doll experiment]]

| group3    = တၠပညာဂမၠိုင်
| list3     =
* [[Kurt Lewin]]
* [[Leon Festinger]]
* [[Stanley Milgram]]
* [[Solomon Asch]]
* [[Albert Bandura]]

| group4    = ဆက်စပ်
| list4     =
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်]]
* [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်}}
[[Category:ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>rnw0kjuzta13k3z5z1pckmgtzvpyf0k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12403</id>
    <revision>
      <id>58465</id>
      <timestamp>2026-10-14T07:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်''' (Social Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဗီုပြင် စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ ပူဂိုလ်တအ် မက္တ...&quot;</comment>
      <origin>58465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="914" sha1="3uep7e3xce8r2vk1mbz258famx7ecgb" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်''' (Social Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဗီုပြင် စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ ပူဂိုလ်တအ် မက္တဵုဒှ် ဟွံသေင်မ္ဂး မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ဆက်စၠောအ် ကုမၞိဟ်တၞဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွဳပွူမၞိဟ်တအ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>3uep7e3xce8r2vk1mbz258famx7ecgb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12404</id>
    <revision>
      <id>58467</id>
      <timestamp>2026-10-14T07:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot; |+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ် |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |File:Society.svg|250px|ဗ...&quot;</comment>
      <origin>58467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16489" sha1="8hgg6ttjozrimm2st7qijr4emxqlnlt" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Society.svg|250px|ဗီုရုပ် ဂကောံမၞိဟ်]]&lt;br/&gt;ဗီုရုပ် မစၞောန်ထ္ၜး ပရေင်ပံင်ကောံ ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာမၞိဟ်တအ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်။
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Sociology)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences)
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|ဂကောံမၞိဟ်, အခိုက်အလိုက်, ပရေင်ဆက်စၠောအ်, အပြံင်အလှာဲ
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[Auguste Comte]], [[Karl Marx]], [[Max Weber]], [[Émile Durkheim]]
|}

'''ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်''' ({{lang-en|Sociology}}) ဟွံသေင်မ္ဂး လူမှုဗေဒ ဝွံ ဒှ်ဘာသာရပ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဂကောံမၞိဟ် (Society)၊ စရိုတ်အကာဲအရာ ပရေင်မၞိဟ် (Social behavior)၊ ဗီုပြင် အဆက်အစပ် အကြာမၞိဟ်ကဵုမၞိဟ် (Social relationships) ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Culture) တအ် မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;Giddens2006&quot;&gt;Giddens, A. (2006). ''Sociology'' (5th ed.). Polity Press.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍအဓိက ပ္ဍဲကဵု [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]] တုဲ၊ စကာ နဲကဲသုတေသနနာနာသာ် သွက်ဂွံ ပကောံပကေဝ် တင်ဂရင်ဗ္တီ ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဟိုတ်ဖိုလ် မက္တဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲပွဳပွူမၞိဟ်တအ်ရ။ တၠပညာ ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်တအ်ဝွံ မိက်ဂွံကၠိုဟ်ခိုဟ် ဗီုလဵု ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံမၞိဟ်၊ ကေုာံ ဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ်ဂှ် ဓလီုပ္ဍိုက်မာန် လ္တူစရိုတ်ပူဂိုလ်တအ်ရ။

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Definition and Principles) ==
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Sociology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်လာတ္တေန် ''socius'' (မိတ်သဟာဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ) ကေုာံ အရေဝ်ဂရိတ် ''logia'' (ပွမလ္ၚတ်) ရ။ ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်ဝွံ လ္ၚတ်ဒၟံင် အလုံမွဲဂကောံမၞိဟ် (Macro-sociology) ဗီုကဵု ဍုင်ကွာန်၊ ဘာသာ၊ သၞောတ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ လ္ၚတ်ဒၟံင် အဆက်အစပ် အကြာပူဂိုလ်မွဲကဵုမွဲ (Micro-sociology) ရ။ သဘဴဓဝ် အဓိကဂှ် စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဝွံ ဟွံဒှ်ကၠုင် နကဵုပူဂိုလ်သၟး၊ ဆဂး ဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူ သြဇာပွဳပွူမၞိဟ်၊ အခိုက်အလိုက် ကေုာံ ဒတန်ယေန်သၞာင် မၞိဟ်ဂှ် မဂျိုင်တန်တဴဒၟံင်ရ။

== ၂. ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ (History and Origins) ==
ဘာသာရပ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲအခိင် ဥရောပ မပြံင်လှာဲစိုပ် ခေတ်စက်ယန္တယျ (Industrial Revolution) ကေုာံ ခေတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန် မပြံင်လှာဲ (French Revolution) ပ္ဍဲဗွဝ်ကၠံ ၁၈ ကဵု ၁၉ ရ။&lt;ref name=&quot;Comte1853&quot;&gt;Comte, A. (1853). ''The Positive Philosophy of Auguste Comte'' (Freely translated and condensed by Harriet Martineau). John Chapman.&lt;/ref&gt; အခိင်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ပြံင်လှာဲ ဌာန်ဒတန် နူကွာန် ဇရေင်ဍုင်ဇၞော်တုဲ၊ ပြသၞာပရေင်မၞိဟ် အကြာရုင်စက်တအ် က္တဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ တၠပညာတအ် မိက်ဂွံ စကာ နဲကဲသိပ္ပံ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ သောင်ကလး ပြသၞာတအ်ဏအ်တုဲ ဘာသာရပ်ဝွံ မံက်ဂကဝ်ကၠုင်ရ။ 

== ၃. တၠပညာ အဓိကဂမၠိုင် (Major Thinkers) ==
တၠပညာ မဖန်ဗဒှ်လဝ် သဇိုင် ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ် မနွံ ၄ တၠ အဓိကဂှ်-
* '''Auguste Comte (သြဂတ်သ် ကောမ်တေ):''' ညးမကဵုလဝ် ယၟု &quot;Sociology&quot; ကိုပ်ကၠာအိုတ်တုဲ ဒုင်သဇိုင် လ္တူလညာတ် Positivism (သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်)။
* '''Karl Marx (ကာလ် မာတ်သ်):''' ညးမလ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အကြာတၠသြန် ကဵု သၟာကမၠောန် (Class conflict) ပ္ဍဲခေတ် ကက်ပဳတေဝ်လစ် (Capitalism)။&lt;ref name=&quot;Marx1848&quot;&gt;Marx, K., &amp; Engels, F. (1848). ''The Communist Manifesto''. Workers' Educational Association.&lt;/ref&gt;
* '''Émile Durkheim (အေမဳလဳ ဒါခေမ်):''' ညးမပံက်လဝ် ဘာသာရပ်ဝွံ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ကေုာံ လ္ၚတ် ပရူဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ် တန်တဴ ညဳသၟဟ်မာန် (Social cohesion)။
* '''Max Weber (မာတ်သ် ဝေဗာ):''' ညးမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူသြဇာ ဘာသာ (Religion) လ္တူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Bureaucracy)။&lt;ref name=&quot;Weber1905&quot;&gt;Weber, M. (1905). ''The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism''. Unwin Hyman.&lt;/ref&gt;

== ၄. သီအိုရဳ အဓိကဂမၠိုင် (Major Theoretical Perspectives) ==
ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်ဝွံ နွံကဵု လညာတ်သီအိုရဳ အဓိက ၃ သာ်-
# '''Functionalism (လညာတ် ကေင်ကာ):''' ရံင်ဂကောံမၞိဟ် ညံင်ရဴ ခန္ဓကာယမွဲမွဲ။ ဇၟာပ်ကဏ္ဍ (ဥပမာ- ဘာလကျာ်၊ ရုင်ဗစာ၊ ဘာတက္ကသိုလ်) တအ် နွံကဵု တာလျိုင် သွက်ဂွံ ထိန်သိမ်း ညံင်ဂကောံမၞိဟ် ဂွံတန်တဴခိုဟ်။
# '''Conflict Theory (လညာတ် ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန်):''' ဒုင်သဇိုင် လ္တူလညာတ် Karl Marx တုဲ ရံင်ဂကောံမၞိဟ် ဒဒှ်ရ ဒၞာဲမပြိုင်ပ္ကာန် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အဝဵု ကေုာံ ဒြပ်ရတ်။
# '''Symbolic Interactionism (လညာတ် ပရေင်ဆက်စၠောအ် သင်္ကေတ):''' လ္ၚတ် ပရူ ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ကဵုအဓိပ္ပါယ် လ္တူသင်္ကေတ (ဥပမာ- အရေဝ်၊ ရုပ်သာ်) ကေုာံ သြဇာဍေဟ် လ္တူပရေင်ဆက်စၠောအ် လၟေင်တ္ၚဲ။

== ၅. နဲကဲ သုတေသနဂမၠိုင် (Research Methods) ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ နဲကဲ သုတေသန အဓိက
|-
! နဲကဲ
! အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ လွပ်
|-
| Quantitative (နဲကဲ ဂၞန်သင်္ချာ)
| စကာ မပ္တံကဵု Survey (စမ်ၜတ်), Statistics (စရင်အင်) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်။
|-
| Qualitative (နဲကဲ ဂုဏ်အင်္ဂ)
| စကာ မပ္တံကဵု Interview (သၟာန်သွဟ်), Observation (ကျောဝ်ရံင်) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် လညာတ်မၞိဟ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်။
|-
| Mixed Methods (နဲကဲ ပံင်သၟဟ်)
| စကာ သီုၜါသာ် သွက်ဂွံ သွဟ် မဍိုက်ပေင်အိုတ်။
|}

== ၆. ကဏ္ဍ လ္ၚတ်ဂမၠိုင် (Sub-fields of Study) ==
ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်ဝွံ ပါ်ထောံ ကဏ္ဍလ္ၚတ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''ပရေင်ပါ်ကဆံင် မၞိဟ် (Social Stratification):''' လ္ၚတ် ပရူ သေဋ္ဌဳ၊ သၟာကမၠောန်၊ ကေုာံ အခေါင်အရာ မဟွံတုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်။
* '''ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ် ဘာသာ (Sociology of Religion):''' လ္ၚတ် ပရူ အခိုက်အလိုက် ဘာသာ ကေုာံ သြဇာဍေဟ် လ္တူမၞိဟ်။
* '''စရိုတ်မ္ၚးသၞောတ် (Deviance and Criminology):''' လ္ၚတ် ပရူ မၞိဟ်မဖံက်ပလီု သၞောတ်ဝ် ကေုာံ ဟိုတ်မက္တဵုဒှ် ပြသၞာ ရာဇဝတ်ဂမၠိုင်။
* '''ယေန်သၞာင် (Culture):''' လ္ၚတ် ပရူ အခိုက်ကၞာ၊ အရေဝ်ဘာသာ၊ ကေုာံ လိက်ပတ်။

== ၇. ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပရေင်မၞိဟ် (Social Change and Development) ==
ဂကောံမၞိဟ် ဟီုဂှ် တန်တဴဒၟံင် မွဲဒၞာဲ ဟွံသေင်၊ ဍေဟ်ပြံင်လှာဲဒၟံင် တွဵုရ။ ပညာ ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ် လ္ၚတ် ပရူဟိုတ် မက္တဵုဗဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဗီုကဵု နဲကဲသိပ္ပံ (Technology)၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economy) ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် မၞိဟ် (Social movements) တအ်ရ။ Globalization (ပရေင်ဆက်စၠောအ် အလုံဂၠးတိ) ဝွံ ဒှ်အရာမွဲ မပတ္တဵုဒှ် အပြံင်အလှာဲ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Castells2010&quot;&gt;Castells, M. (2010). ''The Rise of the Network Society'' (2nd ed.). Wiley-Blackwell.&lt;/ref&gt;

== ၈. ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ သိပ္ပံတၞဟ်ဂမၠိုင် (Sociology and Other Sciences) ==
ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဘာသာရပ် သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် တၞဟ်တအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။
* ဆက်စပ် ကု [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) ပ္ဍဲအရာမလ္ၚတ် စရိုတ်ပူဂိုလ်။
* ဆက်စပ် ကု မနုဿဗေဒ (Anthropology) ပ္ဍဲအရာမလ္ၚတ် ယေန်သၞာင် ကေုာံ မၞိဟ်တြေံ။
* ဆက်စပ် ကု ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Science) ပ္ဍဲအရာမလ္ၚတ် အဝဵုအာဏာ ကေုာံ သၞောတ်အုပ်ဓုပ်။

== ၉. လွပ် ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝ (Applications in Daily Life) ==
လညာတ် နူကဵု ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်ဝွံ စကာဒၟံင် သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံဟွံသေင်ကဵုအလဵုအသဳ (NGO) တအ် စကာ တင်ဂရင်ဗ္တီ ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ် သွက်ဂွံ ချူဒက် ပဝ်လသဳ ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ထတ်ယုက်၊ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကွာန်ရးတအ်ရ။ ပါဲနူဂှ် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Business) လေဝ် စကာ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ် သၟာရာန် (Consumer behavior) တအ်ကီုရ။

== ၁၀. အနာဂတ် ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ် (Future of Sociology) ==
ပ္ဍဲခေတ် အေန်တာနဲ ကေုာံ မဳဒဳယာမှာဇန် (Social Media) ဏအ် ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ် လ္ၚတ်ကၠုင် ကဏ္ဍတၟိ မကော်စ ဒဳဂျဳတေဝ် လူမှုဗေဒ (Digital Sociology) ရ။ ဗီုလဵု AI ကေုာံ အေန်တာနဲ ဓလီုပ္ဍိုက် လ္တူပရေင်ဆက်စၠောအ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် ပရူပရာ အဓိက သွက်အနာဂတ်ရ။ တၠပညာတအ် ဆက်လ္ၚတ်အာ ပြသၞာတၟိတၟိ မပ္တံကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဥတု (Climate change) ကေုာံ ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲခေတ်ဒဳဂျဳတေဝ်တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်
| title     = [[ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်]] (Sociology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = သီအိုရဳ အဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[လညာတ် ကေင်ကာ (Functionalism)]]
* [[လညာတ် ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် (Conflict Theory)]]
* [[လညာတ် ပရေင်ဆက်စၠောအ် သင်္ကေတ (Symbolic Interactionism)]]
* [[လညာတ် ညးဗြဴ (Feminism)]]

| group2    = တၠပညာဂမၠိုင်
| list2     =
* [[Auguste Comte]]
* [[Karl Marx]]
* [[Émile Durkheim]]
* [[Max Weber]]
* [[Harriet Martineau]]

| group3    = ကဏ္ဍလ္ၚတ်ဂမၠိုင်
| list3     =
* [[ပရေင်ပါ်ကဆံင် မၞိဟ် (Social Stratification)]]
* [[ယေန်သၞာင် (Culture)]]
* [[ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ် ဘာသာ (Sociology of Religion)]]
* [[စရိုတ်မ္ၚးသၞောတ် (Deviance)]]

| group4    = ဆက်စပ်
| list4     =
* [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]]
* [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
* [[မနုဿဗေဒ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်}}
[[Category:ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>8hgg6ttjozrimm2st7qijr4emxqlnlt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12405</id>
    <revision>
      <id>58468</id>
      <timestamp>2026-10-14T07:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်''' (Sociology) ဟွံသေင်မ္ဂး လူမှုဗေဒ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဂကောံမၞိဟ်၊ စရိုတ်အကာဲအရာ ပရေင်မၞိဟ်၊ ဗီုပြင် အဆက်အစပ် အက...&quot;</comment>
      <origin>58468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="826" sha1="354icvjjmx0j1ejuzcvdbm7i0fjq4xw" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်''' (Sociology) ဟွံသေင်မ္ဂး လူမှုဗေဒ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဂကောံမၞိဟ်၊ စရိုတ်အကာဲအရာ ပရေင်မၞိဟ်၊ ဗီုပြင် အဆက်အစပ် အကြာမၞိဟ်ကဵုမၞိဟ်၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ယေန်သၞာင်တအ် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်}}
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>354icvjjmx0j1ejuzcvdbm7i0fjq4xw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12407</id>
    <redirect title="ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်" />
    <revision>
      <id>58481</id>
      <timestamp>2026-10-14T07:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]] ဇရေင် [[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]</comment>
      <origin>58481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="olzxxr6fmbt52k0620uk1iqpnbe3nlf" xml:space="preserve">#REDIRECT [[:ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>olzxxr6fmbt52k0620uk1iqpnbe3nlf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12408</id>
    <redirect title="ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ်" />
    <revision>
      <id>58484</id>
      <timestamp>2026-10-14T07:52:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ်]] ဇရေင် [[ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ်]]</comment>
      <origin>58484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="8knrrsmihxypbpr2asbkurg8oc045ni" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>8knrrsmihxypbpr2asbkurg8oc045ni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12409</id>
    <revision>
      <id>58486</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ်''' (Social Studies) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရေင်မၞိဟ်၊ ဂကောံမၞိဟ်၊ ယေန်သၞာင်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်...&quot;</comment>
      <origin>58486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="755" sha1="1oz7ocmacutr8p1fv6o2cx8ioew2jw9" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ်''' (Social Studies) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရေင်မၞိဟ်၊ ဂကောံမၞိဟ်၊ ယေန်သၞာင်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူပွဳပွူမၞိဟ် လၟေင်တ္ၚဲရ။

{{DEFAULTSORT:ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ်}}
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပညာ]]</text>
      <sha1>1oz7ocmacutr8p1fv6o2cx8ioew2jw9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12410</id>
    <revision>
      <id>58490</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 25em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot; |+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက် |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |File:Bi...&quot;</comment>
      <origin>58490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23954" sha1="8x5clqg6ow1vv989o3d4vixt0t0e3z1" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 25em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Biopsychosocial_Model.svg|250px|ဗီုရုပ် မဝ်ဒေဝ် ဇဳဝ-စိုတ်-ပရေင်မၞိဟ်]]&lt;br/&gt;ဗီုပြေင် မဝ်ဒေဝ် ဇဳဝ-စိုတ်-ပရေင်မၞိဟ် (Biopsychosocial Model) မဒှ် သဇိုင်လညာတ် အဓိက ပ္ဍဲပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Health Psychology)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|အဆက်အစပ် အကြာ စိုတ်ဓါတ်၊ စရိုတ်၊ ပွဳပွူမၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်/ယဲဝေဒနာ
|-
!သီအိုရဳ အဓိက
|Biopsychosocial Model, Health Belief Model, Theory of Planned Behavior
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[George L. Engel]], [[Joseph Matarazzo]], [[Shelley Taylor]]
|}

'''ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်''' ({{lang-en|Health Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတၟေင် မပါ်တိတ်ကၠုင် နူကဵု ဘာသာရပ် [[ပညာစိုတ်]] တုဲ၊ မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဗီုလဵု ဓါတ်စိုတ်၊ စရိုတ်အကာဲအရာ ကေုာံ ပွဳပွူယေန်သၞာင်ပရေင်မၞိဟ်တအ် ဓလီုပ္ဍိုက် ကဵုသြဇာ လ္တူပရေင်ထတ်ယုက်၊ ယဲဝေဒနာ ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ်ယဲတအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Taylor2018&quot;&gt;Taylor, S. E. (2018). ''Health Psychology'' (10th ed.). McGraw-Hill Education.&lt;/ref&gt; အစာပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်တအ်ဂှ် လ္ၚတ် ပရူဟိုတ်မက္တဵုဒှ်ယဲ (etiology)၊ နဲကဲစဵုဒၞာယဲ၊ ဗီုလဵုမၞိဟ်ယဲတအ် ဒုင်စသိုင် ကေုာံ တဝ်စၞေဟ် ကုယဲဝေဒနာ၊ ကေုာံ နဲကဲမသၠုင်ပ္တိုန် ပရေင်ထတ်ယုက် ညးဍုင်ကွာန်အလုံအစင်ရ။ ဍေဟ်တၞဟ်ခြာ နူကဵု ဂြန်ဂဥုဲ (Medicine) ဓမ္မတာ မလ္ၚတ်ဆ ခန္ဓကာယမွဲသၟးဂှ်တုဲ၊ ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်ဝွံ ပံင်သၟဟ်လဝ် လညာတ် ဇဳဝဗေဒ (biology)၊ စိုတ် (psychology) ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (social) နဒဒှ် မွဲခန္ဓ အလုံအစင်ရ။

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Definition and Principles) ==
ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်ဝွံ ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူအဆက်အစပ် အကြာ စိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယရ။ အတိုင်ပွံက်အဓိပ္ပါယ် တၠပညာ Matarazzo (၁၉၈၀) မ္ဂး၊ ဘာသာရပ်ဝွံ ဒှ်ပွမပံင်သၟဟ် ပရေင်ပညာ၊ သိပ္ပံ ကေုာံ ပရေင်ဆေင်စပ် ကုပညာစိုတ်ဂမၠိုင် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် သၠုင်ပ္တိုန် ပရေင်ထတ်ယုက်၊ စဵုဒၞာ ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲဝေဒနာ၊ ကေုာံ ဂၠာဲဟိုတ် မက္တဵုဒှ် ယဲဝေဒနာဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;Matarazzo1980&quot;&gt;Matarazzo, J. D. (1980). &quot;Behavioral health and behavioral medicine: frontiers for a new health psychology&quot;. ''American Psychologist'', 35(9), 807-817.&lt;/ref&gt; သဘဴဓဝ် အဓိကဂှ် ပရေင်ထတ်ယုက် ဟီုဂှ် ဟွံသေင်ဆ ယဲမအောန်တအ်ဟေင်ရ၊ ဍေဟ်ဒှ် ပရေင်ဍိုက်ပေင် ဍောင်ၜိုတ်အလုံအစင် သီုခန္ဓ သီုစိုတ် သီုပရေင်မၞိဟ်ရ။ မၞိဟ်တအ် မစကာ စရိုတ် မလေပ်ကဵုအန္တရာယ် ဗီုကဵု ပွမသုင်ၜံက်၊ သုင်အရက်၊ ဟွံကၠောန်ပရေင်ချဳဒရာင်ခန္ဓတအ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ်အဓိက မက္တဵုဒှ် ယဲဝေဒနာဂမၠိုင်ရ။ 

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ပ္ဍဲအခိင်တြေံ ဥပမာ ခေတ်ဂရိတ်တြေံ ကေုာံ ခေတ်လဒေါဝ်တအ်ဂှ်၊ လညာတ် မဆေင်ကဵု စိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယဂှ် ပါ်ခြာလဝ် ၜါလပါ် (Dualism) ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲကဵု လပါ်လဒေါဝ် သၞာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် လညာတ် Psychosomatic medicine (ဂြန်ဂဥုဲ စိုတ်-ခန္ဓ) စပြာကတ်ကၠုင်တုဲ၊ စိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ဒဒှ်ရ ယဲခန္ဓ လ္ၚဵုတအ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပြသၞာစိုတ်မာန်ရောင်ဂှ် ဒုင်ကၠုင်တဲရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၈ ဂှ် ဂကောံပညာစိုတ် အမေရိကာန် (American Psychological Association - APA) ဒက်ပ္တန် ကဏ္ဍခွဲ ၃၈ (Division 38) သွက် ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက် နကဵုတၟေင်တုဲ၊ နူအခိင်ဂှ် စတုဲ ဘာသာရပ်ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နကဵုဘာသာရပ် သိပ္ပံမွဲ ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။ ခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ဟိုတ်နူကဵု ယဲမလေပ်ကၠောအ် (Infectious diseases) တအ် အောန်စှ်ေအာတုဲ၊ ယဲစရိုတ် ကေုာံ ယဲနာတာရှည် (Chronic diseases) ဗီုကဵု ယဲကောန်တၟအ်၊ ယဲကေန်သာတအ် ဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ၊ ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်ဝွံ ဒှ်ကၠုင် အရာကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ထတ်ယုက်ရ။

== ၃. မဝ်ဒေဝ် ဇဳဝ-စိုတ်-ပရေင်မၞိဟ် (Biopsychosocial Model) ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 300px;&quot;
|+ ပရေင်ပါ်ခြာ မဝ်ဒေဝ်
|-
! ဇဳဝဗေဒ (Bio)
! စိုတ် (Psycho)
! ပရေင်မၞိဟ် (Social)
|-
| ဗဳဇ
| စိုတ်ဍောင်ၜိုတ်
| အခိုက်ယေန်သၞာင်
|-
| ခန္ဓကာယ
| လညာတ်ဉာဏ်
| ကဆံင်ပိုန်ဒြပ်
|-
| စမၠောအ်ယဲ
| စရိုတ်အကာဲအရာ
| ဂကောံသ္ၚိကၟိန်
|}
မဝ်ဒေဝ် ဇဳဝ-စိုတ်-ပရေင်မၞိဟ် (Biopsychosocial Model) ဝွံ ဒှ်သီအိုရဳ သဇိုင်အဓိက ပ္ဍဲဘာသာရပ်ဝွံရ။ မဝ်ဒေဝ်ဏအ်ဝွံ တၠပညာ George L. Engel ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၇ တုဲ၊ ဍေဟ်ဒစဵုဒစး ကုလညာတ်တြေံ (Biomedical model) မထေင်လဝ် ယဲဝေဒနာ သီုဖအိုတ် က္တဵုဒှ် နူကဵု ဟိုတ်ဇဳဝဗေဒ မွဲဓဝ်ဂှ်ရ။&lt;ref name=&quot;Engel1977&quot;&gt;Engel, G. L. (1977). &quot;The need for a new medical model: a challenge for biomedicine&quot;. ''Science'', 196(4286), 129-136.&lt;/ref&gt; အတိုင် မဝ်ဒေဝ်ဏအ်မ္ဂး၊ ပရေင်ထတ်ယုက် ကဵု ယဲဝေဒနာဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပံင်သၟဟ် ကဏ္ဍပိသာ်-
# '''ဇဳဝဗေဒ (Biological factors):''' ဗဳဇ (genetics)၊ အကာဲအရာ ခန္ဓကာယ၊ စမၠောအ်ယဲ (viruses/bacteria)။
# '''စိုတ် (Psychological factors):''' ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ပရေင်ဍောင်ၜိုတ်စိုတ်၊ ဒုင်စသိုင်၊ စရိုတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ပရေင်လွဳလွတ်စိုတ်။
# '''ပရေင်မၞိဟ် (Social factors):''' ကဆံင်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (Socioeconomic status)၊ အထံက်အပင် ဂကောံသ္ၚိကၟိန်၊ အခိုက်ကၞာ යေန်သၞာင်၊ ကေုာံ သြဇာပွဳပွူမၞိဟ်။

== ၄. ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Health Behavior) ==
စရိုတ်အကာဲအရာ ပရေင်ထတ်ယုက် (Health Behaviors) ဟီုဂှ် ဒှ်အရာမၞိဟ်တအ် မကၠောန် သွက်ဂွံ မင်မွဲ ပရေင်ထတ်ယုက်၊ စဵုဒၞာယဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠောန်ဗၠေတ်တုဲ ပလီုပရေင်ထတ်ယုက်ဇကုရ။ သီအိုရဳ အဓိက မလ္ၚတ် ပရူဏအ်ဂှ် နွံၜါ-
* '''Health Belief Model (HBM):''' မဝ်ဒေဝ်ဏအ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်မွဲမွဲ သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ စရိုတ် (ဥပမာ - ဒေါအ်သုင်ၜံက်) ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လ္တူ လညာတ်ပတှ်ေ ညးတအ်ရ။ ညးတအ် ဒးညာတ်ကေတ် ယဲဂှ် အန္တရာယ်ဇၞော် (perceived severity)၊ ညးတအ် စောဲမာန်လောဲ (perceived susceptibility)၊ ကေုာံ နဲကဲစဵုဒၞာဂှ် နွံဖိုလ် (perceived benefits) ရ။
* '''Theory of Planned Behavior (TPB):''' သီအိုရဳဏအ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်မိက်ဂွံကၠောန် (Intention) ဂှ် ဒှ်ဟိုတ်အဓိကရ။ Intention ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လ္တူ လညာတ်စိုတ် (Attitude)၊ သြဇာမၞိဟ်ဗွိုင် (Subjective norms)၊ ကေုာံ ဓဝ်ပတှ်ေ မထိင်ဒက်မာန် (Perceived behavioral control) ရ。&lt;ref name=&quot;Ogden2012&quot;&gt;Ogden, J. (2012). ''Health Psychology: A Textbook'' (5th ed.). McGraw-Hill Education (UK).&lt;/ref&gt;

== ၅. ဍောင်ၜိုတ်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ် (Stress and Coping) ==
[[File:Stress_Response_System.png|thumb|left|250px|ဗီုပြေင် ခန္ဓကာယ မကလေင်ပၠန် ကုပရေင်ဍောင်ၜိုတ်စိုတ်]]
ဍောင်ၜိုတ်စိုတ် (Stress) ဝွံ ဒှ်ဟိုတ်အဓိက မပလီုပလာ် ပရေင်ထတ်ယုက်ရ။ ကာလမၞိဟ်တအ် ဒုင်စသိုင် ပရေင်ဍောင်ၜိုတ်စိုတ်မ္ဂး၊ ခန္ဓကာယ ပ္တိတ်ကဵု ဓါတ်ဟဝ်မုန်း ဗီုကဵု ကဝ်တဳဇြောဝ် (Cortisol) ကေုာံ အဒရဳနာလိန် (Adrenaline) ရ။ အရာဏအ်ဝွံ ကော်စ &quot;Fight or Flight response&quot; (ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒြေပ်) ရ။ ယဝ်ရ ဍောင်ၜိုတ်စိုတ် ဂၠိုင်အာ ဟွံသေင်မ္ဂး လအ်အာမ္ဂး (Chronic stress)၊ ဍေဟ် ပလီုပလာ်ကဵု သၞောတ်ဒစဵုဒနာယဲ (Immune system) တုဲ က္တဵုဒှ် ယဲကောန်တၟအ်၊ သွီုတိုန် ကေုာံ ယဲစိုတ်မာန်ရ။ 
သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကုဍောင်ၜိုတ်စိုတ် (Coping mechanisms) ဂှ် ပါ်လဝ် ၜါ-
# '''Problem-focused coping:''' ပွမဂၠာဲသွဟ် သွက်ပြသၞာ မက္တဵုဗဒှ် ဍောင်ၜိုတ်စိုတ်ဂှ် တိုက်ရိုက် (ဥပမာ - လိက်ဟွံအံင်မ္ဂး ကလေင်ဗှ်လိက်)။
# '''Emotion-focused coping:''' ပွမထိင်ဒက် စိုတ်ဒုင်စသိုင် ဇကု (ဥပမာ - ထေဲမ္ဂး ဇူဒီု၊ ယံင်၊ ဝေင်ဓရ်)။

== ၆. ယဲဝေဒနာ နာတာရှည် (Chronic Illness) ==
ယဲဝေဒနာ နာတာရှည် (ဗီုကဵု ယဲကေန်သာ၊ ယဲကောန်တၟအ်၊ ယဲသဂြာ၊ HIV/AIDS) တအ်ဝွံ လွဳဟွံဗၠး လောဲလောဲတုဲ မၞိဟ်ယဲတအ် ဒးဂျိုင်အာ နကဵုယဲဝေဒနာဂှ်ရ။ ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်ဝွံ ရီုဗင်ကဵု မၞိဟ်ယဲတအ် ညံင်ဂွံ ဒုင်တဲ ကေုာံ ဂျိုင်အာကဵု ယဲမာန်ရ။ အရာအဓိကဂှ် ဒှ်ပရေင်သၠုင်ပ္တိုန် ဍာ်ဒကေဝ်ဘဝ (Quality of Life) ရ။ တၠပညာတအ် လ္ၚတ် ဗီုလဵု မၞိဟ်ယဲတအ် လွဳလွတ် ဇကု၊ ဗီုလဵု ဂကောံသ္ၚိကၟိန် ဒးကဵု အထံက်အပင် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ ကေုာံ နဲကဲဖ္အောန်ဖျှ် အသုက် (Pain management) ဂမၠိုင်ရ။ ပရေင်အထံက်အပင် ပရေင်မၞိဟ် (Social support) ဂှ် ဒှ်ဂဥုဲခိုဟ်အိုတ် သွက်မၞိဟ်ယဲ နာတာရှည်တအ်ရ။

== ၇. ပရေင်ဆက်စၠောအ် သဝ်ဝန် ကဵု ညးယဲ (Doctor-Patient Communication) ==
ပရေင်ဆက်စၠောအ် အကြာ အစာသဝ်ဝန် ကေုာံ ညးယဲ (Doctor-Patient communication) ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲကဵု သွဟ်ပရေင်လွဳလွတ်ယဲရ။ ယဝ်ရ သဝ်ဝန် ဟီုဂး ကၠးဖ္ဍး၊ ဍိုက်ပေင်ကဵု မေတ္တာ၊ ကေုာံ ကဵုအခိင် ကုညးယဲမ္ဂး၊ ညးယဲတအ် ပတှ်ေစၟတ် လ္တူသဝ်ဝန် (Trust) တုဲ၊ ပရေင်ဒ္ဂေတ်ဗက် အသံသဝ်ဝန် (Adherence or Compliance to medical advice) ဂှ် သၠုင်တိုန်ရ။ ပြသၞာ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ညးယဲတအ် ဟွံသုင်ဂဥုဲ အတိုင်သဝ်ဝန်ဖျေဟ်လဝ်၊ ဟွံမင်မွဲ စၞစတအ် က္တဵုဒှ်ဒၟံင်ရ။ ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက် လ္ၚတ် ဟိုတ်မက္တဵုဒှ် (ဥပမာ - ဂဥုဲက္ဍင်၊ ဟွံကၠိုဟ် အဓိပ္ပါယ်၊ ဝိုတ်) တုဲ ဖန်ဇန် နဲကဲ သွက်ဂွံ ပခိုဟ်တိုန် ပရေင်ဒ္ဂေတ်ဗက်အသံဏအ်ရ။

== ၈. ပရေင်စဵုဒၞာ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် ညးဍုင်ကွာန် (Prevention and Public Health) ==
ပရေင်စဵုဒၞာ ယဲ (Prevention) ဝွံ နွံပိ ကဆံင်-
# '''Primary prevention:''' ပရေင်စဵုဒၞာ ကိုပ်ကၠာ ယဲဟွံဂွံက္တဵုဒှ် (ဥပမာ - ထပှ်ေဂဥုဲစဵုဒၞာ၊ ဟွံသုင်ၜံက်)။
# '''Secondary prevention:''' ပရေင်စၟတ်ယဲ ပြဟ်ဟ် ကေုာံ လွဳလွတ် (ဥပမာ - တက်ရုပ်ဓါတ် သွက်ယဲကေန်သာ)။
# '''Tertiary prevention:''' ပရေင်လွဳလွတ် ကေုာံ လွဳဟိန် ညံင်ယဲ ဟွံဂွံ ဇၞော်တိုန် (ဥပမာ - ကဵုဂဥုဲ ညံင်ဟွံဂွံဒှ် ယဲကောန်တၟအ် အလန်ဒုတိယ)။
ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်ဝွံ ပါလုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဆဝ်မ္ၚုဟ် ပရေင်ထတ်ယုက် ညးဍုင်ကွာန် (Public health campaigns) နကဵု ပရေင်စကာ မဳဒဳယာ၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရေင်ပညာ ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံပြံင်လှာဲ စရိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;Kaplan2004&quot;&gt;Kaplan, R. M. (2004). &quot;Shared medical decision making: a new tool for preventive medicine&quot;. ''American Journal of Preventive Medicine'', 26(1), 81-83.&lt;/ref&gt;

== ၉. နဲကဲသုတေသန ပ္ဍဲပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက် (Research Methods in Health Psychology) ==
နဲကဲသုတေသန မစကာ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ဒှ်နဲကဲသိပ္ပံ မခိုင်ကၠိုက်ရ-
* '''Randomized Controlled Trials (RCTs):''' သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် လွပ် ဂဥုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး နဲကဲလွဳလွတ်စိုတ် နကဵု ပွမပါ် ဂကောံမၞိဟ် ၜါဂကောံ။
* '''Longitudinal Studies:''' ပွမလ္ၚတ် မၞိဟ်မွဲဂကောံ အခိင်ဗွဲမလအ် (ဥပမာ - လ္ၚတ်မၞိဟ်သုင်ၜံက် ပွိုင် ၂၀ သၞာံ ညံင်ဂွံညာတ်ကေတ် ဖိုလ်အကျိုး)။
* '''Epidemiological Studies:''' ပွမလ္ၚတ် ဗီုလဵု ယဲဝေဒနာ ကၠောအ်ဂး ပြးဇး ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမဇၞော်။
* '''Qualitative Research:''' ပွမသၟာန်သွဟ် (Interviews) သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူဒုင်စသိုင် မၞိဟ်ယဲ နာတာရှည်တအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်။

== ၁၀. အလုံအစင် ကေုာံ အနာဂတ် (Applications and Future Directions) ==
အစာပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်တအ်ဝွံ ကၠောန်ဒၟံင် ကမၠောန် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ၊ ကလိန်နေတ်၊ ဌာနပရေင်ထတ်ယုက် အလဵုအသဳ ကေုာံ တက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်ရ။ ညးတအ် ပံင်တဲ ကၠောန်ကမၠောန် ကုသဝ်ဝန်၊ နာသ် ကေုာံ အစာကောန်ပျူတာတအ်ရ။
ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး၊ နဲကဲ Digital Health (ပရေင်ထတ်ယုက် ဒဳဂျဳတေဝ်) မပ္တံကဵု Mobile apps သွက်ဂွံ ထိင်စရိုတ်၊ ပရေင်လွဳလွတ် နကဵု အေန်တာနဲ (Telehealth) ကေုာံ ပွမစကာ AI သွက်ဂွံ ထိင်ဒက် ပရေင်ထတ်ယုက်တအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။ လညာတ် ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်ဝွံ ဒှ်အရာမဒးနွံဟေင် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဂကောံမၞိဟ် မထတ်ယုက် မွဲရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်
| title     = [[ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်]] (Health Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = သဘဴဓဝ် ကေုာံ မဝ်ဒေဝ်
| list1     =
* [[မဝ်ဒေဝ် ဇဳဝ-စိုတ်-ပရေင်မၞိဟ်]]
* [[Health Belief Model]]
* [[Theory of Planned Behavior]]
* [[Psychoneuroimmunology]]

| group2    = ပြသၞာ ကေုာံ ယဲဝေဒနာ
| list2     =
* [[ဍောင်ၜိုတ်စိုတ်|ဍောင်ၜိုတ်စိုတ် (Stress)]]
* [[ယဲနာတာရှည်]]
* [[ယဲကောန်တၟအ်]]
* [[ယဲကေန်သာ]]

| group3    = စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ်
| list3     =
* [[စရိုတ်အကာဲအရာ ပရေင်ထတ်ယုက်]]
* [[ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ဍောင်ၜိုတ်စိုတ်|Coping]]
* [[ပရေင်ဒ္ဂေတ်ဗက် အသံသဝ်ဝန်|Adherence]]
* [[Quality of Life]]

| group4    = တၠပညာဂမၠိုင်
| list4     =
* [[George L. Engel]]
* [[Joseph Matarazzo]]
* [[Shelley Taylor]]

| group5    = ဆက်စပ်
| list5     =
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[ဂြန်ဂဥုဲ စိုတ်-ခန္ဓ]]
* [[ပရေင်ထတ်ယုက် ညးဍုင်ကွာန်]]
* [[စိုတ်ပညာ ယဲ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်}}
[[Category:ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပရေင်ထတ်ယုက်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>8x5clqg6ow1vv989o3d4vixt0t0e3z1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12411</id>
    <revision>
      <id>58491</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်''' (Health Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဗီုလဵု စိုတ်ဓါတ်၊ စရိုတ်အကာဲအရာ ကေုာံ ပွဳပွူပရေင်မၞိဟ်တအ် ဓလီုပ္ဍို...&quot;</comment>
      <origin>58491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="824" sha1="q3t72jmnckpzwn3bepd8ypuowhcf41p" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်''' (Health Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဗီုလဵု စိုတ်ဓါတ်၊ စရိုတ်အကာဲအရာ ကေုာံ ပွဳပွူပရေင်မၞိဟ်တအ် ဓလီုပ္ဍိုက် ကဵုသြဇာ လ္တူပရေင်ထတ်ယုက်၊ ယဲဝေဒနာ ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ်ယဲတအ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပရေင်ထတ်ယုက်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>q3t72jmnckpzwn3bepd8ypuowhcf41p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58492</id>
      <parentid>58491</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:25:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="825" sha1="fqm1magdtsne5oih5l5wge0ra2trnmv" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်''' (Health Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဗီုလဵု စိုတ်ဓါတ်၊ စရိုတ်အကာဲအရာ ကေုာံ ပွဳပွူပရေင်မၞိဟ်တအ် ဓလီုပ္ဍိုက် ကဵုသြဇာ လ္တူပရေင်ထတ်ယုက်၊ ယဲဝေဒနာ ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ်ယဲတအ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပရေင်ထတ်ယုက်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပရေင်ထတ်ယုက်]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>fqm1magdtsne5oih5l5wge0ra2trnmv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် ဥပဒေ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12412</id>
    <revision>
      <id>58493</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:28:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot; |+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |File:Scale of...&quot;</comment>
      <origin>58493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14639" sha1="myf200jn9k0bsah9ei7fxo8w6h0o9tm" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Scale of justice 2.svg|200px|ဗီုရုပ် ဍာ်ဒကေဝ် သၞောဝ်ဓဝ်]]&lt;br/&gt;ဗီုရုပ် ဍာ်ဒကေဝ် သၞောဝ်ဓဝ် မဒှ် သင်္ကေတ သၞောဝ်ဥပဒေ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Forensic Psychology / Legal Psychology)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[ပညာစိုတ်]] (Psychology) ကေုာံ [[သၞောဝ်ဥပဒေ]] (Law)
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|စရိုတ်ရာဇာဝတ်၊ သက်သဳမတ်၊ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဥပဒေ
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[Hugo Münsterberg]], [[William Stern]], [[Alfred Binet]]
|}

'''ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ''' ({{lang-en|Forensic Psychology}} ဟွံသေင်မ္ဂး Legal Psychology) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍဘာသာရပ် မပံင်သၟဟ်လဝ် အကြာ [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ စနစ် [[သၞောဝ်ဥပဒေ]] (Legal System) ရ။&lt;ref name=&quot;Wrightsman2001&quot;&gt;Wrightsman, L. S. (2001). ''Forensic Psychology''. Belmont, CA: Wadsworth Thomson Learning.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လ္ၚတ် ပရူစိုတ်ဓါတ် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ မၞိဟ်တအ် ပ္ဍဲဗွိုင် သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ဥပမာ - ဗီုလဵု သက်သဳမတ် (eyewitnesses) တအ် သမ္တီဒး၊ ဗီုလဵု ဂျူရဳ (juries) တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်၊ ကေုာံ ဗီုလဵု မၞိဟ်မကလိလောန် ဒုဟ်ရာဇာဝတ်တအ် ချပ်ပိုန်ရ။ 

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Definition and Principles) ==
ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ ဟီုဂှ် ဒှ်ပွမစကာ လညာတ် ကေုာံ နဲကဲ ပညာစိုတ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပြသၞာ မဆေင်ကဵု သၞောဝ်ဥပဒေရ။&lt;ref name=&quot;Bartol2014&quot;&gt;Bartol, C. R., &amp; Bartol, A. M. (2014). ''Introduction to Forensic Psychology: Research and Application''. SAGE Publications.&lt;/ref&gt; တၠပညာ ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေတအ်ဝွံ ဒးနွံကဵု ပညာလပါ်စိုတ် (psychological principles) တုဲ သီုဒးကၠိုဟ်ခိုဟ် သၞောတ်ဝ် ဥပဒေ (legal standards) ဍုင်ညးကဵုညးရ။ သဘဴဓဝ် အဓိကဂှ် ဒှ်ပွမကဵု သက်သဳ နကဵုနဲကဲသိပ္ပံ (scientific evidence) သွက်ဂွံ ထံက်ပင် ပ္ဍဲအရာမဖျေဟ်အမိင် ရုင်ဗစာရ။

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲလပါ်စ သၞာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ [[Hugo Münsterberg]] မဒှ် တၠပညာစိုတ် ဂှ် ချူခၞံလဝ် လိက်အုပ် ''On the Witness Stand'' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၈ တုဲ၊ ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု ပညာစိုတ် မလုပ်ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲရုင်ဗစာမာန်ရ။ ကိုပ်ကၠာနူဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၆ ဂှ် [[Albert von Schrenck-Notzing]] ဒှ်မၞိဟ် မကဵု သက်သဳပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲရုင်ဗစာ ဍုင်ဂျာမနဳရ။ နူဂှ် လညာတ်ဝွံ ပြးဇးကၠုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဘာသာရပ်မွဲ မခိုင်ကၠိုက်ရ။

== ၃. အလုံအစင် ကေုာံ လပါ်ဂမၠိုင် (Scope and Subfields) ==
ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍနာနာသာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ
|-
! ကဏ္ဍ (Subfield)
! ပွံက် ကေုာံ တာလျိုင် (Description and Roles)
|-
| Criminal Psychology (ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်)
| လ္ၚတ် စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ စရိုတ် မၞိဟ်မကလိလောန် ဒုဟ်ရာဇာဝတ်။
|-
| Police Psychology (ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်)
| ရုဲစှ်၊ လွဳလွတ်စိုတ် ကေုာံ ထံက်ပင် ကမၠောန် ဗၠာဲသၟိင်တအ်။
|-
| Correctional Psychology (ပညာစိုတ် ထံင်)
| လွဳလွတ် ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် စိုတ် ကောန်ထံင်ဂမၠိုင်။
|-
| Investigative Psychology (ပညာစိုတ် စမ်ၜတ်)
| ပါ်ပဲါ ဗီုပြင် စရိုတ် မၞိဟ်ရာဇာဝတ် (Criminal profiling)။
|}

== ၄. ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ယဲစိုတ် (Psychological Evaluation) ==
တာလျိုင် အဓိက သွက်တၠပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေဂှ် ဒှ်ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာစိုတ် (Psychological assessment) ပူဂိုလ် မစိုပ်ဒၟံင် ရုင်ဗစာရ။ ဥပမာ - ပူဂိုလ်ဂှ် နွံကဵု ဉာဏ် မသောင်ကလး ဒုဟ်မာန်/ဟွံမာန် (Competency to stand trial)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အခိင်မကလိလောန်ဒုဟ်ဂှ် စိုတ်လီုဒၟံင်ဟာ (Insanity defense) တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Melton2007&quot;&gt;Melton, G. B., Petrila, J., Poythress, N. G., &amp; Slobogin, C. (2007). ''Psychological Evaluations for the Courts: A Handbook for Mental Health Professionals and Lawyers''. Guilford Press.&lt;/ref&gt;

== ၅. သက်သဳမတ် ကေုာံ ပရေင်သမ္တီ (Eyewitness Memory) ==
[[File:Human_Brain_mid-sagittal_view.jpg|thumb|right|250px|ဗီုရုပ် က္ဍဟ် မဆေင်ကဵု ပရေင်သမ္တီ]]
သုတေသန မဆေင်ကဵု သက်သဳမတ် (Eyewitness testimony) ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေရ။ မၞိဟ်တအ် ထေင်ဂး ပရေင်သမ္တီ (Memory) ဂှ် တုပ်ညံင် စက်တက်ရုပ်ကီုလေဝ်၊ သိပ္ပံစိုတ်ဓါတ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ သမ္တီမၞိဟ်ဂှ် လီုလာ် ပြံင်လှာဲမာန်လောဲသွာရ (Reconstructive memory)။ ယဝ်ရ ဗၠာဲသၟိင်တအ် သၟာန် နကဵု မအရေဝ် မစၠောအ်ကဵုလညာတ် (Leading questions) မ္ဂး သက်သဳမတ်တအ် သမ္တီဗၠေတ်အာမာန်ရ။&lt;ref name=&quot;Loftus1979&quot;&gt;Loftus, E. F. (1979). ''Eyewitness Testimony''. Harvard University Press.&lt;/ref&gt;

== ၆. လညာတ်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဂျူရဳ (Jury Decision Making) ==
ဗီုလဵု ဂကောံဂျူရဳ (Jury) တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် လ္ၚတ် နကဵု ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social psychology) ရ။ မပ္တံကဵု အထေင်သ္ပအ် (Prejudices) လ္တူ ဂကူ၊ အသာ်စၞာံ၊ ကေုာံ လညာတ်ဂကောံ (Groupthink) တအ်ဂှ် သြဇာဇၞော် လ္တူ ပရေင်ဖျေဟ်အမိင် ဂျူရဳတအ်ရ။ တၠပညာတအ် လ္ၚတ် ညံင်ရုင်ဗစာ ဂွံစွံသတိ လ္တူ အကာဲအရာ သဘာဝစိုတ်မၞိဟ်ဏအ်ရ။

== ၇. စရိုတ် ရာဇာဝတ် ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပဲါ (Criminal Profiling) ==
စရိုတ် ရာဇာဝတ် (Criminal behavior) ဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဟိုတ်နာနာ ဗီုကဵု ဇဳဗဗေဒ (Genetics)၊ ပွဳပွူမၞိဟ် (Environment)၊ ကေုာံ အကာဲအရာ လညာတ်စိုတ်ရ။ Criminal Profiling (ပွမဖျေဟ်ဗီုပြင် မၞိဟ်ရာဇာဝတ်) ဂှ် ဒှ်ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုပြင် ဒၞာဲမကလိလောန်ဒုဟ် (Crime scene) တုဲ ဆိင်ဆကေတ် စရိုတ် ကေုာံ အကာဲအရာ မၞိဟ်မကလိလောန်ဒုဟ်ဂှ်ရ။ ၜိုန်ရ ပြာကတ် ပ္ဍဲရုပ်ဒမျိုင်ကီုလေဝ်၊ နဲကဲဏအ်ဝွံ သ္ဒးဒုင်သဇိုင် ကုစရင်အင် သိပ္ပံ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။

== ၈. ပရေင်လွဳလွတ် ကေုာံ ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ် (Treatment and Rehabilitation) ==
ပ္ဍဲကဵု ထံင် ကေုာံ ရုင်ဂဥုဲဂမၠိုင်ဂှ် တၠပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေတအ် ကဵု ပရေင်လွဳလွတ် (Psychotherapy) ကုကောန်ထံင်ဂမၠိုင်ရ။ အဓိက မိက်ဂွံဖ္အောန်ဖျှ် ညံင်ဟွံဂွံ ကလေင်ကလိလောန်ဒုဟ် မွဲဝါပၠန် (Recidivism) ရ။ ကဏ္ဍဝွံ ပါ်ပၠုပ်လဝ် ပွမလွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပွမဗတောန်ကဵု နဲကဲထိင်ဒေါသ (Anger management) တအ်ရ။

== ၉. ပရေင်ဒ္ဂေတ်သိက္ခာ (Ethical Guidelines) ==
ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေဝွံ ဆေင်စပ်ဒၟံင် ကုလမျီု ကေုာံ အခေါင်အရာ မၞိဟ်မွဲမွဲတုဲ ပရေင်ဒ္ဂေတ်သိက္ခာ (Ethics) ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ။ တၠပညာတအ် သ္ဒးမင်မွဲ သစ္စ လ္တူ ပရေင်သုတေသန၊ သ္ဒးဟီုဍာံစၟတ် ပ္ဍဲရုင်ဗစာ၊ ကေုာံ သ္ဒးစွံၚုဟ်မး လ္တူ အခေါင်အရာ ပူဂိုလ်မဒးဒုင်စမ်ၜတ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Knapp2012&quot;&gt;Knapp, S. J., &amp; VandeCreek, L. D. (2012). ''Practical Ethics for Psychologists: A Positive Approach''. American Psychological Association.&lt;/ref&gt;

== ၁၀. အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (Future Directions) ==
အနာဂတ် ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေဝွံ ဆက်စပ်ကၠုင် ကုနဲကဲသိပ္ပံ ခေတ်တၟိ ဗီုကဵု Neuroscience (သိပ္ပံက္ဍဟ်) ကေုာံ AI (ဉာဏ်ပက္တီု) ရ။ ပွမစကာ စက်ရံင်က္ဍဟ် (Brain scans) သွက်ဂွံ ဂၠာဲသက်သဳ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကေုာံ ပွမစကာ AI သွက်ဂွံ ဆိင်ဆ အန္တရာယ် ရာဇာဝတ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် ကဏ္ဍမဇၞော်မောဝ် က္တဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ
| title     = [[ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ]] (Forensic &amp; Legal Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်]]
* [[ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်]]
* [[ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ယဲစိုတ်]]
* [[ပရေင်ပါ်ပဲါ ရာဇာဝတ်]]

| group2    = သဘဴဓဝ် ကေုာံ ပရေင်သမ္တီ
| list2     =
* [[သက်သဳမတ်]]
* [[ပရေင်သမ္တီ]]
* [[အထေင်သ္ပအ်]]
* [[ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဂျူရဳ]]

| group3    = ဆက်စပ်
| list3     =
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[သၞောဝ်ဥပဒေ]]
* [[ရာဇာဝတ်]]
* [[ရုင်ဗစာ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သၞောဝ်ဥပဒေ]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ရာဇာဝတ်]]</text>
      <sha1>myf200jn9k0bsah9ei7fxo8w6h0o9tm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58494</id>
      <parentid>58493</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14640" sha1="59ujeyusnz6kshtb04k7x2pk9kbd506" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Scale of justice 2.svg|200px|ဗီုရုပ် ဍာ်ဒကေဝ် သၞောဝ်ဓဝ်]]&lt;br/&gt;ဗီုရုပ် ဍာ်ဒကေဝ် သၞောဝ်ဓဝ် မဒှ် သင်္ကေတ သၞောဝ်ဥပဒေ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Forensic Psychology / Legal Psychology)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[ပညာစိုတ်]] (Psychology) ကေုာံ [[သၞောဝ်ဥပဒေ]] (Law)
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|စရိုတ်ရာဇာဝတ်၊ သက်သဳမတ်၊ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဥပဒေ
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[Hugo Münsterberg]], [[William Stern]], [[Alfred Binet]]
|}

'''ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ''' ({{lang-en|Forensic Psychology}} ဟွံသေင်မ္ဂး Legal Psychology) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍဘာသာရပ် မပံင်သၟဟ်လဝ် အကြာ [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ စနစ် [[သၞောဝ်ဥပဒေ]] (Legal System) ရ။&lt;ref name=&quot;Wrightsman2001&quot;&gt;Wrightsman, L. S. (2001). ''Forensic Psychology''. Belmont, CA: Wadsworth Thomson Learning.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လ္ၚတ် ပရူစိုတ်ဓါတ် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ မၞိဟ်တအ် ပ္ဍဲဗွိုင် သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ဥပမာ - ဗီုလဵု သက်သဳမတ် (eyewitnesses) တအ် သမ္တီဒး၊ ဗီုလဵု ဂျူရဳ (juries) တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်၊ ကေုာံ ဗီုလဵု မၞိဟ်မကလိလောန် ဒုဟ်ရာဇာဝတ်တအ် ချပ်ပိုန်ရ။ 

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Definition and Principles) ==
ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ ဟီုဂှ် ဒှ်ပွမစကာ လညာတ် ကေုာံ နဲကဲ ပညာစိုတ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပြသၞာ မဆေင်ကဵု သၞောဝ်ဥပဒေရ။&lt;ref name=&quot;Bartol2014&quot;&gt;Bartol, C. R., &amp; Bartol, A. M. (2014). ''Introduction to Forensic Psychology: Research and Application''. SAGE Publications.&lt;/ref&gt; တၠပညာ ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေတအ်ဝွံ ဒးနွံကဵု ပညာလပါ်စိုတ် (psychological principles) တုဲ သီုဒးကၠိုဟ်ခိုဟ် သၞောတ်ဝ် ဥပဒေ (legal standards) ဍုင်ညးကဵုညးရ။ သဘဴဓဝ် အဓိကဂှ် ဒှ်ပွမကဵု သက်သဳ နကဵုနဲကဲသိပ္ပံ (scientific evidence) သွက်ဂွံ ထံက်ပင် ပ္ဍဲအရာမဖျေဟ်အမိင် ရုင်ဗစာရ။

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲလပါ်စ သၞာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ [[Hugo Münsterberg]] မဒှ် တၠပညာစိုတ် ဂှ် ချူခၞံလဝ် လိက်အုပ် ''On the Witness Stand'' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၈ တုဲ၊ ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု ပညာစိုတ် မလုပ်ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲရုင်ဗစာမာန်ရ။ ကိုပ်ကၠာနူဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၆ ဂှ် [[Albert von Schrenck-Notzing]] ဒှ်မၞိဟ် မကဵု သက်သဳပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲရုင်ဗစာ ဍုင်ဂျာမနဳရ။ နူဂှ် လညာတ်ဝွံ ပြးဇးကၠုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဘာသာရပ်မွဲ မခိုင်ကၠိုက်ရ။

== ၃. အလုံအစင် ကေုာံ လပါ်ဂမၠိုင် (Scope and Subfields) ==
ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍနာနာသာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ
|-
! ကဏ္ဍ (Subfield)
! ပွံက် ကေုာံ တာလျိုင် (Description and Roles)
|-
| Criminal Psychology (ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်)
| လ္ၚတ် စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ စရိုတ် မၞိဟ်မကလိလောန် ဒုဟ်ရာဇာဝတ်။
|-
| Police Psychology (ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်)
| ရုဲစှ်၊ လွဳလွတ်စိုတ် ကေုာံ ထံက်ပင် ကမၠောန် ဗၠာဲသၟိင်တအ်။
|-
| Correctional Psychology (ပညာစိုတ် ထံင်)
| လွဳလွတ် ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် စိုတ် ကောန်ထံင်ဂမၠိုင်။
|-
| Investigative Psychology (ပညာစိုတ် စမ်ၜတ်)
| ပါ်ပဲါ ဗီုပြင် စရိုတ် မၞိဟ်ရာဇာဝတ် (Criminal profiling)။
|}

== ၄. ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ယဲစိုတ် (Psychological Evaluation) ==
တာလျိုင် အဓိက သွက်တၠပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေဂှ် ဒှ်ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာစိုတ် (Psychological assessment) ပူဂိုလ် မစိုပ်ဒၟံင် ရုင်ဗစာရ။ ဥပမာ - ပူဂိုလ်ဂှ် နွံကဵု ဉာဏ် မသောင်ကလး ဒုဟ်မာန်/ဟွံမာန် (Competency to stand trial)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အခိင်မကလိလောန်ဒုဟ်ဂှ် စိုတ်လီုဒၟံင်ဟာ (Insanity defense) တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Melton2007&quot;&gt;Melton, G. B., Petrila, J., Poythress, N. G., &amp; Slobogin, C. (2007). ''Psychological Evaluations for the Courts: A Handbook for Mental Health Professionals and Lawyers''. Guilford Press.&lt;/ref&gt;

== ၅. သက်သဳမတ် ကေုာံ ပရေင်သမ္တီ (Eyewitness Memory) ==
[[File:Human_Brain_mid-sagittal_view.jpg|thumb|right|250px|ဗီုရုပ် က္ဍဟ် မဆေင်ကဵု ပရေင်သမ္တီ]]
သုတေသန မဆေင်ကဵု သက်သဳမတ် (Eyewitness testimony) ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေရ။ မၞိဟ်တအ် ထေင်ဂး ပရေင်သမ္တီ (Memory) ဂှ် တုပ်ညံင် စက်တက်ရုပ်ကီုလေဝ်၊ သိပ္ပံစိုတ်ဓါတ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ သမ္တီမၞိဟ်ဂှ် လီုလာ် ပြံင်လှာဲမာန်လောဲသွာရ (Reconstructive memory)။ ယဝ်ရ ဗၠာဲသၟိင်တအ် သၟာန် နကဵု မအရေဝ် မစၠောအ်ကဵုလညာတ် (Leading questions) မ္ဂး သက်သဳမတ်တအ် သမ္တီဗၠေတ်အာမာန်ရ။&lt;ref name=&quot;Loftus1979&quot;&gt;Loftus, E. F. (1979). ''Eyewitness Testimony''. Harvard University Press.&lt;/ref&gt;

== ၆. လညာတ်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဂျူရဳ (Jury Decision Making) ==
ဗီုလဵု ဂကောံဂျူရဳ (Jury) တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် လ္ၚတ် နကဵု ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social psychology) ရ။ မပ္တံကဵု အထေင်သ္ပအ် (Prejudices) လ္တူ ဂကူ၊ အသာ်စၞာံ၊ ကေုာံ လညာတ်ဂကောံ (Groupthink) တအ်ဂှ် သြဇာဇၞော် လ္တူ ပရေင်ဖျေဟ်အမိင် ဂျူရဳတအ်ရ။ တၠပညာတအ် လ္ၚတ် ညံင်ရုင်ဗစာ ဂွံစွံသတိ လ္တူ အကာဲအရာ သဘာဝစိုတ်မၞိဟ်ဏအ်ရ။

== ၇. စရိုတ် ရာဇာဝတ် ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပဲါ (Criminal Profiling) ==
စရိုတ် ရာဇာဝတ် (Criminal behavior) ဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဟိုတ်နာနာ ဗီုကဵု ဇဳဗဗေဒ (Genetics)၊ ပွဳပွူမၞိဟ် (Environment)၊ ကေုာံ အကာဲအရာ လညာတ်စိုတ်ရ။ Criminal Profiling (ပွမဖျေဟ်ဗီုပြင် မၞိဟ်ရာဇာဝတ်) ဂှ် ဒှ်ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုပြင် ဒၞာဲမကလိလောန်ဒုဟ် (Crime scene) တုဲ ဆိင်ဆကေတ် စရိုတ် ကေုာံ အကာဲအရာ မၞိဟ်မကလိလောန်ဒုဟ်ဂှ်ရ။ ၜိုန်ရ ပြာကတ် ပ္ဍဲရုပ်ဒမျိုင်ကီုလေဝ်၊ နဲကဲဏအ်ဝွံ သ္ဒးဒုင်သဇိုင် ကုစရင်အင် သိပ္ပံ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။

== ၈. ပရေင်လွဳလွတ် ကေုာံ ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ် (Treatment and Rehabilitation) ==
ပ္ဍဲကဵု ထံင် ကေုာံ ရုင်ဂဥုဲဂမၠိုင်ဂှ် တၠပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေတအ် ကဵု ပရေင်လွဳလွတ် (Psychotherapy) ကုကောန်ထံင်ဂမၠိုင်ရ။ အဓိက မိက်ဂွံဖ္အောန်ဖျှ် ညံင်ဟွံဂွံ ကလေင်ကလိလောန်ဒုဟ် မွဲဝါပၠန် (Recidivism) ရ။ ကဏ္ဍဝွံ ပါ်ပၠုပ်လဝ် ပွမလွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပွမဗတောန်ကဵု နဲကဲထိင်ဒေါသ (Anger management) တအ်ရ။

== ၉. ပရေင်ဒ္ဂေတ်သိက္ခာ (Ethical Guidelines) ==
ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေဝွံ ဆေင်စပ်ဒၟံင် ကုလမျီု ကေုာံ အခေါင်အရာ မၞိဟ်မွဲမွဲတုဲ ပရေင်ဒ္ဂေတ်သိက္ခာ (Ethics) ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ။ တၠပညာတအ် သ္ဒးမင်မွဲ သစ္စ လ္တူ ပရေင်သုတေသန၊ သ္ဒးဟီုဍာံစၟတ် ပ္ဍဲရုင်ဗစာ၊ ကေုာံ သ္ဒးစွံၚုဟ်မး လ္တူ အခေါင်အရာ ပူဂိုလ်မဒးဒုင်စမ်ၜတ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Knapp2012&quot;&gt;Knapp, S. J., &amp; VandeCreek, L. D. (2012). ''Practical Ethics for Psychologists: A Positive Approach''. American Psychological Association.&lt;/ref&gt;

== ၁၀. အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (Future Directions) ==
အနာဂတ် ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေဝွံ ဆက်စပ်ကၠုင် ကုနဲကဲသိပ္ပံ ခေတ်တၟိ ဗီုကဵု Neuroscience (သိပ္ပံက္ဍဟ်) ကေုာံ AI (ဉာဏ်ပက္တီု) ရ။ ပွမစကာ စက်ရံင်က္ဍဟ် (Brain scans) သွက်ဂွံ ဂၠာဲသက်သဳ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကေုာံ ပွမစကာ AI သွက်ဂွံ ဆိင်ဆ အန္တရာယ် ရာဇာဝတ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် ကဏ္ဍမဇၞော်မောဝ် က္တဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ
| title     = [[ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ]] (Forensic &amp; Legal Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်]]
* [[ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်]]
* [[ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ယဲစိုတ်]]
* [[ပရေင်ပါ်ပဲါ ရာဇာဝတ်]]

| group2    = သဘဴဓဝ် ကေုာံ ပရေင်သမ္တီ
| list2     =
* [[သက်သဳမတ်]]
* [[ပရေင်သမ္တီ]]
* [[အထေင်သ္ပအ်]]
* [[ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဂျူရဳ]]

| group3    = ဆက်စပ်
| list3     =
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[သၞောဝ်ဥပဒေ]]
* [[ရာဇာဝတ်]]
* [[ရုင်ဗစာ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သၞောဝ်ဥပဒေ]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ရာဇာဝတ်]]</text>
      <sha1>59ujeyusnz6kshtb04k7x2pk9kbd506</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58500</id>
      <parentid>58494</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:40:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14646" sha1="2ubvd4mhumflxgebqjo8kkcm53uq1ti" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Scale of justice 2.svg|200px|ဗီုရုပ် ဍာ်ဒကေဝ် သၞောဝ်ဓဝ်]]&lt;br/&gt;ဗီုရုပ် ဍာ်ဒကေဝ် သၞောဝ်ဓဝ် မဒှ် သင်္ကေတ သၞောဝ်ဥပဒေ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Forensic Psychology / Legal Psychology)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[ပညာစိုတ်]] (Psychology) ကေုာံ [[သၞောဝ်ဥပဒေ]] (Law)
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|စရိုတ်ရာဇာဝတ်၊ သက်သဳမတ်၊ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဥပဒေ
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[Hugo Münsterberg]], [[William Stern]], [[Alfred Binet]]
|}

'''ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ''' ({{lang-en|Forensic Psychology}} ဟွံသေင်မ္ဂး Legal Psychology) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍဘာသာရပ် မပံင်သၟဟ်လဝ် အကြာ [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ သၞောတ် [[သၞောဝ်ဥပဒေ]] (Legal System) ရ။&lt;ref name=&quot;Wrightsman2001&quot;&gt;Wrightsman, L. S. (2001). ''Forensic Psychology''. Belmont, CA: Wadsworth Thomson Learning.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လ္ၚတ် ပရူစိုတ်ဓါတ် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ မၞိဟ်တအ် ပ္ဍဲဗွိုင် သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ဥပမာ - ဗီုလဵု သက်သဳမတ် (eyewitnesses) တအ် သမ္တီဒး၊ ဗီုလဵု ဂျူရဳ (juries) တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်၊ ကေုာံ ဗီုလဵု မၞိဟ်မကလိလောန် ဒုဟ်ရာဇာဝတ်တအ် ချပ်ပိုန်ရ။ 

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Definition and Principles) ==
ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ ဟီုဂှ် ဒှ်ပွမစကာ လညာတ် ကေုာံ နဲကဲ ပညာစိုတ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပြသၞာ မဆေင်ကဵု သၞောဝ်ဥပဒေရ။&lt;ref name=&quot;Bartol2014&quot;&gt;Bartol, C. R., &amp; Bartol, A. M. (2014). ''Introduction to Forensic Psychology: Research and Application''. SAGE Publications.&lt;/ref&gt; တၠပညာ ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေတအ်ဝွံ ဒးနွံကဵု ပညာလပါ်စိုတ် (psychological principles) တုဲ သီုဒးကၠိုဟ်ခိုဟ် သၞောတ်ဝ် ဥပဒေ (legal standards) ဍုင်ညးကဵုညးရ။ သဘဴဓဝ် အဓိကဂှ် ဒှ်ပွမကဵု သက်သဳ နကဵုနဲကဲသိပ္ပံ (scientific evidence) သွက်ဂွံ ထံက်ပင် ပ္ဍဲအရာမဖျေဟ်အမိင် ရုင်ဗစာရ။

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲလပါ်စ သၞာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ [[Hugo Münsterberg]] မဒှ် တၠပညာစိုတ် ဂှ် ချူခၞံလဝ် လိက်အုပ် ''On the Witness Stand'' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၈ တုဲ၊ ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု ပညာစိုတ် မလုပ်ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲရုင်ဗစာမာန်ရ။ ကိုပ်ကၠာနူဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၆ ဂှ် [[Albert von Schrenck-Notzing]] ဒှ်မၞိဟ် မကဵု သက်သဳပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲရုင်ဗစာ ဍုင်ဂျာမနဳရ။ နူဂှ် လညာတ်ဝွံ ပြးဇးကၠုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဘာသာရပ်မွဲ မခိုင်ကၠိုက်ရ။

== ၃. အလုံအစင် ကေုာံ လပါ်ဂမၠိုင် (Scope and Subfields) ==
ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍနာနာသာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ
|-
! ကဏ္ဍ (Subfield)
! ပွံက် ကေုာံ တာလျိုင် (Description and Roles)
|-
| Criminal Psychology (ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်)
| လ္ၚတ် စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ စရိုတ် မၞိဟ်မကလိလောန် ဒုဟ်ရာဇာဝတ်။
|-
| Police Psychology (ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်)
| ရုဲစှ်၊ လွဳလွတ်စိုတ် ကေုာံ ထံက်ပင် ကမၠောန် ဗၠာဲသၟိင်တအ်။
|-
| Correctional Psychology (ပညာစိုတ် ထံင်)
| လွဳလွတ် ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် စိုတ် ကောန်ထံင်ဂမၠိုင်။
|-
| Investigative Psychology (ပညာစိုတ် စမ်ၜတ်)
| ပါ်ပဲါ ဗီုပြင် စရိုတ် မၞိဟ်ရာဇာဝတ် (Criminal profiling)။
|}

== ၄. ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ယဲစိုတ် (Psychological Evaluation) ==
တာလျိုင် အဓိက သွက်တၠပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေဂှ် ဒှ်ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာစိုတ် (Psychological assessment) ပူဂိုလ် မစိုပ်ဒၟံင် ရုင်ဗစာရ။ ဥပမာ - ပူဂိုလ်ဂှ် နွံကဵု ဉာဏ် မသောင်ကလး ဒုဟ်မာန်/ဟွံမာန် (Competency to stand trial)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အခိင်မကလိလောန်ဒုဟ်ဂှ် စိုတ်လီုဒၟံင်ဟာ (Insanity defense) တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Melton2007&quot;&gt;Melton, G. B., Petrila, J., Poythress, N. G., &amp; Slobogin, C. (2007). ''Psychological Evaluations for the Courts: A Handbook for Mental Health Professionals and Lawyers''. Guilford Press.&lt;/ref&gt;

== ၅. သက်သဳမတ် ကေုာံ ပရေင်သမ္တီ (Eyewitness Memory) ==
[[File:Human_Brain_mid-sagittal_view.jpg|thumb|right|250px|ဗီုရုပ် က္ဍဟ် မဆေင်ကဵု ပရေင်သမ္တီ]]
သုတေသန မဆေင်ကဵု သက်သဳမတ် (Eyewitness testimony) ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေရ။ မၞိဟ်တအ် ထေင်ဂး ပရေင်သမ္တီ (Memory) ဂှ် တုပ်ညံင် စက်တက်ရုပ်ကီုလေဝ်၊ သိပ္ပံစိုတ်ဓါတ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ သမ္တီမၞိဟ်ဂှ် လီုလာ် ပြံင်လှာဲမာန်လောဲသွာရ (Reconstructive memory)။ ယဝ်ရ ဗၠာဲသၟိင်တအ် သၟာန် နကဵု မအရေဝ် မစၠောအ်ကဵုလညာတ် (Leading questions) မ္ဂး သက်သဳမတ်တအ် သမ္တီဗၠေတ်အာမာန်ရ။&lt;ref name=&quot;Loftus1979&quot;&gt;Loftus, E. F. (1979). ''Eyewitness Testimony''. Harvard University Press.&lt;/ref&gt;

== ၆. လညာတ်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဂျူရဳ (Jury Decision Making) ==
ဗီုလဵု ဂကောံဂျူရဳ (Jury) တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် လ္ၚတ် နကဵု ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social psychology) ရ။ မပ္တံကဵု အထေင်သ္ပအ် (Prejudices) လ္တူ ဂကူ၊ အသာ်စၞာံ၊ ကေုာံ လညာတ်ဂကောံ (Groupthink) တအ်ဂှ် သြဇာဇၞော် လ္တူ ပရေင်ဖျေဟ်အမိင် ဂျူရဳတအ်ရ။ တၠပညာတအ် လ္ၚတ် ညံင်ရုင်ဗစာ ဂွံစွံသတိ လ္တူ အကာဲအရာ သဘာဝစိုတ်မၞိဟ်ဏအ်ရ။

== ၇. စရိုတ် ရာဇာဝတ် ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပဲါ (Criminal Profiling) ==
စရိုတ် ရာဇာဝတ် (Criminal behavior) ဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဟိုတ်နာနာ ဗီုကဵု ဇဳဗဗေဒ (Genetics)၊ ပွဳပွူမၞိဟ် (Environment)၊ ကေုာံ အကာဲအရာ လညာတ်စိုတ်ရ။ Criminal Profiling (ပွမဖျေဟ်ဗီုပြင် မၞိဟ်ရာဇာဝတ်) ဂှ် ဒှ်ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုပြင် ဒၞာဲမကလိလောန်ဒုဟ် (Crime scene) တုဲ ဆိင်ဆကေတ် စရိုတ် ကေုာံ အကာဲအရာ မၞိဟ်မကလိလောန်ဒုဟ်ဂှ်ရ။ ၜိုန်ရ ပြာကတ် ပ္ဍဲရုပ်ဒမျိုင်ကီုလေဝ်၊ နဲကဲဏအ်ဝွံ သ္ဒးဒုင်သဇိုင် ကုစရင်အင် သိပ္ပံ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။

== ၈. ပရေင်လွဳလွတ် ကေုာံ ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ် (Treatment and Rehabilitation) ==
ပ္ဍဲကဵု ထံင် ကေုာံ ရုင်ဂဥုဲဂမၠိုင်ဂှ် တၠပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေတအ် ကဵု ပရေင်လွဳလွတ် (Psychotherapy) ကုကောန်ထံင်ဂမၠိုင်ရ။ အဓိက မိက်ဂွံဖ္အောန်ဖျှ် ညံင်ဟွံဂွံ ကလေင်ကလိလောန်ဒုဟ် မွဲဝါပၠန် (Recidivism) ရ။ ကဏ္ဍဝွံ ပါ်ပၠုပ်လဝ် ပွမလွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပွမဗတောန်ကဵု နဲကဲထိင်ဒေါသ (Anger management) တအ်ရ။

== ၉. ပရေင်ဒ္ဂေတ်သိက္ခာ (Ethical Guidelines) ==
ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေဝွံ ဆေင်စပ်ဒၟံင် ကုလမျီု ကေုာံ အခေါင်အရာ မၞိဟ်မွဲမွဲတုဲ ပရေင်ဒ္ဂေတ်သိက္ခာ (Ethics) ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ။ တၠပညာတအ် သ္ဒးမင်မွဲ သစ္စ လ္တူ ပရေင်သုတေသန၊ သ္ဒးဟီုဍာံစၟတ် ပ္ဍဲရုင်ဗစာ၊ ကေုာံ သ္ဒးစွံၚုဟ်မး လ္တူ အခေါင်အရာ ပူဂိုလ်မဒးဒုင်စမ်ၜတ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Knapp2012&quot;&gt;Knapp, S. J., &amp; VandeCreek, L. D. (2012). ''Practical Ethics for Psychologists: A Positive Approach''. American Psychological Association.&lt;/ref&gt;

== ၁၀. အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (Future Directions) ==
အနာဂတ် ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေဝွံ ဆက်စပ်ကၠုင် ကုနဲကဲသိပ္ပံ ခေတ်တၟိ ဗီုကဵု Neuroscience (သိပ္ပံက္ဍဟ်) ကေုာံ AI (ဉာဏ်ပက္တီု) ရ။ ပွမစကာ စက်ရံင်က္ဍဟ် (Brain scans) သွက်ဂွံ ဂၠာဲသက်သဳ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကေုာံ ပွမစကာ AI သွက်ဂွံ ဆိင်ဆ အန္တရာယ် ရာဇာဝတ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် ကဏ္ဍမဇၞော်မောဝ် က္တဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ
| title     = [[ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ]] (Forensic &amp; Legal Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်]]
* [[ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်]]
* [[ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ယဲစိုတ်]]
* [[ပရေင်ပါ်ပဲါ ရာဇာဝတ်]]

| group2    = သဘဴဓဝ် ကေုာံ ပရေင်သမ္တီ
| list2     =
* [[သက်သဳမတ်]]
* [[ပရေင်သမ္တီ]]
* [[အထေင်သ္ပအ်]]
* [[ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဂျူရဳ]]

| group3    = ဆက်စပ်
| list3     =
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[သၞောဝ်ဥပဒေ]]
* [[ရာဇာဝတ်]]
* [[ရုင်ဗစာ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သၞောဝ်ဥပဒေ]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ရာဇာဝတ်]]</text>
      <sha1>2ubvd4mhumflxgebqjo8kkcm53uq1ti</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58501</id>
      <parentid>58500</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:40:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ]] ဇရေင် [[ပညာစိုတ် ဥပဒေ]]</comment>
      <origin>58500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14646" sha1="2ubvd4mhumflxgebqjo8kkcm53uq1ti" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Scale of justice 2.svg|200px|ဗီုရုပ် ဍာ်ဒကေဝ် သၞောဝ်ဓဝ်]]&lt;br/&gt;ဗီုရုပ် ဍာ်ဒကေဝ် သၞောဝ်ဓဝ် မဒှ် သင်္ကေတ သၞောဝ်ဥပဒေ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Forensic Psychology / Legal Psychology)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[ပညာစိုတ်]] (Psychology) ကေုာံ [[သၞောဝ်ဥပဒေ]] (Law)
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|စရိုတ်ရာဇာဝတ်၊ သက်သဳမတ်၊ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဥပဒေ
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[Hugo Münsterberg]], [[William Stern]], [[Alfred Binet]]
|}

'''ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ''' ({{lang-en|Forensic Psychology}} ဟွံသေင်မ္ဂး Legal Psychology) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍဘာသာရပ် မပံင်သၟဟ်လဝ် အကြာ [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ သၞောတ် [[သၞောဝ်ဥပဒေ]] (Legal System) ရ။&lt;ref name=&quot;Wrightsman2001&quot;&gt;Wrightsman, L. S. (2001). ''Forensic Psychology''. Belmont, CA: Wadsworth Thomson Learning.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လ္ၚတ် ပရူစိုတ်ဓါတ် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ မၞိဟ်တအ် ပ္ဍဲဗွိုင် သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ဥပမာ - ဗီုလဵု သက်သဳမတ် (eyewitnesses) တအ် သမ္တီဒး၊ ဗီုလဵု ဂျူရဳ (juries) တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်၊ ကေုာံ ဗီုလဵု မၞိဟ်မကလိလောန် ဒုဟ်ရာဇာဝတ်တအ် ချပ်ပိုန်ရ။ 

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Definition and Principles) ==
ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ ဟီုဂှ် ဒှ်ပွမစကာ လညာတ် ကေုာံ နဲကဲ ပညာစိုတ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပြသၞာ မဆေင်ကဵု သၞောဝ်ဥပဒေရ။&lt;ref name=&quot;Bartol2014&quot;&gt;Bartol, C. R., &amp; Bartol, A. M. (2014). ''Introduction to Forensic Psychology: Research and Application''. SAGE Publications.&lt;/ref&gt; တၠပညာ ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေတအ်ဝွံ ဒးနွံကဵု ပညာလပါ်စိုတ် (psychological principles) တုဲ သီုဒးကၠိုဟ်ခိုဟ် သၞောတ်ဝ် ဥပဒေ (legal standards) ဍုင်ညးကဵုညးရ။ သဘဴဓဝ် အဓိကဂှ် ဒှ်ပွမကဵု သက်သဳ နကဵုနဲကဲသိပ္ပံ (scientific evidence) သွက်ဂွံ ထံက်ပင် ပ္ဍဲအရာမဖျေဟ်အမိင် ရုင်ဗစာရ။

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲလပါ်စ သၞာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ [[Hugo Münsterberg]] မဒှ် တၠပညာစိုတ် ဂှ် ချူခၞံလဝ် လိက်အုပ် ''On the Witness Stand'' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၈ တုဲ၊ ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု ပညာစိုတ် မလုပ်ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲရုင်ဗစာမာန်ရ။ ကိုပ်ကၠာနူဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၆ ဂှ် [[Albert von Schrenck-Notzing]] ဒှ်မၞိဟ် မကဵု သက်သဳပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲရုင်ဗစာ ဍုင်ဂျာမနဳရ။ နူဂှ် လညာတ်ဝွံ ပြးဇးကၠုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဘာသာရပ်မွဲ မခိုင်ကၠိုက်ရ။

== ၃. အလုံအစင် ကေုာံ လပါ်ဂမၠိုင် (Scope and Subfields) ==
ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍနာနာသာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ
|-
! ကဏ္ဍ (Subfield)
! ပွံက် ကေုာံ တာလျိုင် (Description and Roles)
|-
| Criminal Psychology (ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်)
| လ္ၚတ် စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ စရိုတ် မၞိဟ်မကလိလောန် ဒုဟ်ရာဇာဝတ်။
|-
| Police Psychology (ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်)
| ရုဲစှ်၊ လွဳလွတ်စိုတ် ကေုာံ ထံက်ပင် ကမၠောန် ဗၠာဲသၟိင်တအ်။
|-
| Correctional Psychology (ပညာစိုတ် ထံင်)
| လွဳလွတ် ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် စိုတ် ကောန်ထံင်ဂမၠိုင်။
|-
| Investigative Psychology (ပညာစိုတ် စမ်ၜတ်)
| ပါ်ပဲါ ဗီုပြင် စရိုတ် မၞိဟ်ရာဇာဝတ် (Criminal profiling)။
|}

== ၄. ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ယဲစိုတ် (Psychological Evaluation) ==
တာလျိုင် အဓိက သွက်တၠပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေဂှ် ဒှ်ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာစိုတ် (Psychological assessment) ပူဂိုလ် မစိုပ်ဒၟံင် ရုင်ဗစာရ။ ဥပမာ - ပူဂိုလ်ဂှ် နွံကဵု ဉာဏ် မသောင်ကလး ဒုဟ်မာန်/ဟွံမာန် (Competency to stand trial)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အခိင်မကလိလောန်ဒုဟ်ဂှ် စိုတ်လီုဒၟံင်ဟာ (Insanity defense) တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Melton2007&quot;&gt;Melton, G. B., Petrila, J., Poythress, N. G., &amp; Slobogin, C. (2007). ''Psychological Evaluations for the Courts: A Handbook for Mental Health Professionals and Lawyers''. Guilford Press.&lt;/ref&gt;

== ၅. သက်သဳမတ် ကေုာံ ပရေင်သမ္တီ (Eyewitness Memory) ==
[[File:Human_Brain_mid-sagittal_view.jpg|thumb|right|250px|ဗီုရုပ် က္ဍဟ် မဆေင်ကဵု ပရေင်သမ္တီ]]
သုတေသန မဆေင်ကဵု သက်သဳမတ် (Eyewitness testimony) ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေရ။ မၞိဟ်တအ် ထေင်ဂး ပရေင်သမ္တီ (Memory) ဂှ် တုပ်ညံင် စက်တက်ရုပ်ကီုလေဝ်၊ သိပ္ပံစိုတ်ဓါတ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ သမ္တီမၞိဟ်ဂှ် လီုလာ် ပြံင်လှာဲမာန်လောဲသွာရ (Reconstructive memory)။ ယဝ်ရ ဗၠာဲသၟိင်တအ် သၟာန် နကဵု မအရေဝ် မစၠောအ်ကဵုလညာတ် (Leading questions) မ္ဂး သက်သဳမတ်တအ် သမ္တီဗၠေတ်အာမာန်ရ။&lt;ref name=&quot;Loftus1979&quot;&gt;Loftus, E. F. (1979). ''Eyewitness Testimony''. Harvard University Press.&lt;/ref&gt;

== ၆. လညာတ်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဂျူရဳ (Jury Decision Making) ==
ဗီုလဵု ဂကောံဂျူရဳ (Jury) တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် လ္ၚတ် နကဵု ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social psychology) ရ။ မပ္တံကဵု အထေင်သ္ပအ် (Prejudices) လ္တူ ဂကူ၊ အသာ်စၞာံ၊ ကေုာံ လညာတ်ဂကောံ (Groupthink) တအ်ဂှ် သြဇာဇၞော် လ္တူ ပရေင်ဖျေဟ်အမိင် ဂျူရဳတအ်ရ။ တၠပညာတအ် လ္ၚတ် ညံင်ရုင်ဗစာ ဂွံစွံသတိ လ္တူ အကာဲအရာ သဘာဝစိုတ်မၞိဟ်ဏအ်ရ။

== ၇. စရိုတ် ရာဇာဝတ် ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပဲါ (Criminal Profiling) ==
စရိုတ် ရာဇာဝတ် (Criminal behavior) ဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဟိုတ်နာနာ ဗီုကဵု ဇဳဗဗေဒ (Genetics)၊ ပွဳပွူမၞိဟ် (Environment)၊ ကေုာံ အကာဲအရာ လညာတ်စိုတ်ရ။ Criminal Profiling (ပွမဖျေဟ်ဗီုပြင် မၞိဟ်ရာဇာဝတ်) ဂှ် ဒှ်ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုပြင် ဒၞာဲမကလိလောန်ဒုဟ် (Crime scene) တုဲ ဆိင်ဆကေတ် စရိုတ် ကေုာံ အကာဲအရာ မၞိဟ်မကလိလောန်ဒုဟ်ဂှ်ရ။ ၜိုန်ရ ပြာကတ် ပ္ဍဲရုပ်ဒမျိုင်ကီုလေဝ်၊ နဲကဲဏအ်ဝွံ သ္ဒးဒုင်သဇိုင် ကုစရင်အင် သိပ္ပံ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။

== ၈. ပရေင်လွဳလွတ် ကေုာံ ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ် (Treatment and Rehabilitation) ==
ပ္ဍဲကဵု ထံင် ကေုာံ ရုင်ဂဥုဲဂမၠိုင်ဂှ် တၠပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေတအ် ကဵု ပရေင်လွဳလွတ် (Psychotherapy) ကုကောန်ထံင်ဂမၠိုင်ရ။ အဓိက မိက်ဂွံဖ္အောန်ဖျှ် ညံင်ဟွံဂွံ ကလေင်ကလိလောန်ဒုဟ် မွဲဝါပၠန် (Recidivism) ရ။ ကဏ္ဍဝွံ ပါ်ပၠုပ်လဝ် ပွမလွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပွမဗတောန်ကဵု နဲကဲထိင်ဒေါသ (Anger management) တအ်ရ။

== ၉. ပရေင်ဒ္ဂေတ်သိက္ခာ (Ethical Guidelines) ==
ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေဝွံ ဆေင်စပ်ဒၟံင် ကုလမျီု ကေုာံ အခေါင်အရာ မၞိဟ်မွဲမွဲတုဲ ပရေင်ဒ္ဂေတ်သိက္ခာ (Ethics) ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ။ တၠပညာတအ် သ္ဒးမင်မွဲ သစ္စ လ္တူ ပရေင်သုတေသန၊ သ္ဒးဟီုဍာံစၟတ် ပ္ဍဲရုင်ဗစာ၊ ကေုာံ သ္ဒးစွံၚုဟ်မး လ္တူ အခေါင်အရာ ပူဂိုလ်မဒးဒုင်စမ်ၜတ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Knapp2012&quot;&gt;Knapp, S. J., &amp; VandeCreek, L. D. (2012). ''Practical Ethics for Psychologists: A Positive Approach''. American Psychological Association.&lt;/ref&gt;

== ၁၀. အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (Future Directions) ==
အနာဂတ် ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေဝွံ ဆက်စပ်ကၠုင် ကုနဲကဲသိပ္ပံ ခေတ်တၟိ ဗီုကဵု Neuroscience (သိပ္ပံက္ဍဟ်) ကေုာံ AI (ဉာဏ်ပက္တီု) ရ။ ပွမစကာ စက်ရံင်က္ဍဟ် (Brain scans) သွက်ဂွံ ဂၠာဲသက်သဳ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကေုာံ ပွမစကာ AI သွက်ဂွံ ဆိင်ဆ အန္တရာယ် ရာဇာဝတ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် ကဏ္ဍမဇၞော်မောဝ် က္တဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ
| title     = [[ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ]] (Forensic &amp; Legal Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်]]
* [[ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်]]
* [[ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ယဲစိုတ်]]
* [[ပရေင်ပါ်ပဲါ ရာဇာဝတ်]]

| group2    = သဘဴဓဝ် ကေုာံ ပရေင်သမ္တီ
| list2     =
* [[သက်သဳမတ်]]
* [[ပရေင်သမ္တီ]]
* [[အထေင်သ္ပအ်]]
* [[ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဂျူရဳ]]

| group3    = ဆက်စပ်
| list3     =
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[သၞောဝ်ဥပဒေ]]
* [[ရာဇာဝတ်]]
* [[ရုင်ဗစာ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သၞောဝ်ဥပဒေ]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ရာဇာဝတ်]]</text>
      <sha1>2ubvd4mhumflxgebqjo8kkcm53uq1ti</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58503</id>
      <parentid>58501</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:41:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14376" sha1="1g1x82xa4wuwcp3l13o43f7f02hjml5" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ဥပဒေ
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Scale of justice 2.svg|200px|ဗီုရုပ် ဍာ်ဒကေဝ် သၞောဝ်ဓဝ်]]&lt;br/&gt;ဗီုရုပ် ဍာ်ဒကေဝ် သၞောဝ်ဓဝ် မဒှ် သင်္ကေတ သၞောဝ်ဥပဒေ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Forensic Psychology / Legal Psychology)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[ပညာစိုတ်]] (Psychology) ကေုာံ [[သၞောဝ်ဥပဒေ]] (Law)
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|စရိုတ်ရာဇာဝတ်၊ သက်သဳမတ်၊ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဥပဒေ
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[Hugo Münsterberg]], [[William Stern]], [[Alfred Binet]]
|}

'''ပညာစိုတ် ဥပဒေ''' ({{lang-en|Forensic Psychology}} ဟွံသေင်မ္ဂး Legal Psychology) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍဘာသာရပ် မပံင်သၟဟ်လဝ် အကြာ [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ သၞောတ် [[သၞောဝ်ဥပဒေ]] (Legal System) ရ။&lt;ref name=&quot;Wrightsman2001&quot;&gt;Wrightsman, L. S. (2001). ''Forensic Psychology''. Belmont, CA: Wadsworth Thomson Learning.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လ္ၚတ် ပရူစိုတ်ဓါတ် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ မၞိဟ်တအ် ပ္ဍဲဗွိုင် သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ဥပမာ - ဗီုလဵု သက်သဳမတ် (eyewitnesses) တအ် သမ္တီဒး၊ ဗီုလဵု ဂျူရဳ (juries) တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်၊ ကေုာံ ဗီုလဵု မၞိဟ်မကလိလောန် ဒုဟ်ရာဇာဝတ်တအ် ချပ်ပိုန်ရ။ 

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Definition and Principles) ==
ပညာစိုတ် ဥပဒေ ဟီုဂှ် ဒှ်ပွမစကာ လညာတ် ကေုာံ နဲကဲ ပညာစိုတ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပြသၞာ မဆေင်ကဵု သၞောဝ်ဥပဒေရ။&lt;ref name=&quot;Bartol2014&quot;&gt;Bartol, C. R., &amp; Bartol, A. M. (2014). ''Introduction to Forensic Psychology: Research and Application''. SAGE Publications.&lt;/ref&gt; တၠပညာ ပညာစိုတ် ဥပဒေတအ်ဝွံ ဒးနွံကဵု ပညာလပါ်စိုတ် (psychological principles) တုဲ သီုဒးကၠိုဟ်ခိုဟ် သၞောတ်ဝ် ဥပဒေ (legal standards) ဍုင်ညးကဵုညးရ။ သဘဴဓဝ် အဓိကဂှ် ဒှ်ပွမကဵု သက်သဳ နကဵုနဲကဲသိပ္ပံ (scientific evidence) သွက်ဂွံ ထံက်ပင် ပ္ဍဲအရာမဖျေဟ်အမိင် ရုင်ဗစာရ။

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပညာစိုတ် ဥပဒေဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲလပါ်စ သၞာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ [[Hugo Münsterberg]] မဒှ် တၠပညာစိုတ် ဂှ် ချူခၞံလဝ် လိက်အုပ် ''On the Witness Stand'' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၈ တုဲ၊ ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု ပညာစိုတ် မလုပ်ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲရုင်ဗစာမာန်ရ။ ကိုပ်ကၠာနူဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၆ ဂှ် [[Albert von Schrenck-Notzing]] ဒှ်မၞိဟ် မကဵု သက်သဳပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲရုင်ဗစာ ဍုင်ဂျာမနဳရ။ နူဂှ် လညာတ်ဝွံ ပြးဇးကၠုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဘာသာရပ်မွဲ မခိုင်ကၠိုက်ရ။

== ၃. အလုံအစင် ကေုာံ လပါ်ဂမၠိုင် (Scope and Subfields) ==
ပညာစိုတ် ဥပဒေဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍနာနာသာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ဥပဒေ
|-
! ကဏ္ဍ (Subfield)
! ပွံက် ကေုာံ တာလျိုင် (Description and Roles)
|-
| Criminal Psychology (ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်)
| လ္ၚတ် စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ စရိုတ် မၞိဟ်မကလိလောန် ဒုဟ်ရာဇာဝတ်။
|-
| Police Psychology (ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်)
| ရုဲစှ်၊ လွဳလွတ်စိုတ် ကေုာံ ထံက်ပင် ကမၠောန် ဗၠာဲသၟိင်တအ်။
|-
| Correctional Psychology (ပညာစိုတ် ထံင်)
| လွဳလွတ် ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် စိုတ် ကောန်ထံင်ဂမၠိုင်။
|-
| Investigative Psychology (ပညာစိုတ် စမ်ၜတ်)
| ပါ်ပဲါ ဗီုပြင် စရိုတ် မၞိဟ်ရာဇာဝတ် (Criminal profiling)။
|}

== ၄. ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ယဲစိုတ် (Psychological Evaluation) ==
တာလျိုင် အဓိက သွက်တၠပညာစိုတ် ဥပဒေဂှ် ဒှ်ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာစိုတ် (Psychological assessment) ပူဂိုလ် မစိုပ်ဒၟံင် ရုင်ဗစာရ။ ဥပမာ - ပူဂိုလ်ဂှ် နွံကဵု ဉာဏ် မသောင်ကလး ဒုဟ်မာန်/ဟွံမာန် (Competency to stand trial)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အခိင်မကလိလောန်ဒုဟ်ဂှ် စိုတ်လီုဒၟံင်ဟာ (Insanity defense) တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Melton2007&quot;&gt;Melton, G. B., Petrila, J., Poythress, N. G., &amp; Slobogin, C. (2007). ''Psychological Evaluations for the Courts: A Handbook for Mental Health Professionals and Lawyers''. Guilford Press.&lt;/ref&gt;

== ၅. သက်သဳမတ် ကေုာံ ပရေင်သမ္တီ (Eyewitness Memory) ==
[[File:Human_Brain_mid-sagittal_view.jpg|thumb|right|250px|ဗီုရုပ် က္ဍဟ် မဆေင်ကဵု ပရေင်သမ္တီ]]
သုတေသန မဆေင်ကဵု သက်သဳမတ် (Eyewitness testimony) ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲပညာစိုတ် ဥပဒေရ။ မၞိဟ်တအ် ထေင်ဂး ပရေင်သမ္တီ (Memory) ဂှ် တုပ်ညံင် စက်တက်ရုပ်ကီုလေဝ်၊ သိပ္ပံစိုတ်ဓါတ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ သမ္တီမၞိဟ်ဂှ် လီုလာ် ပြံင်လှာဲမာန်လောဲသွာရ (Reconstructive memory)။ ယဝ်ရ ဗၠာဲသၟိင်တအ် သၟာန် နကဵု မအရေဝ် မစၠောအ်ကဵုလညာတ် (Leading questions) မ္ဂး သက်သဳမတ်တအ် သမ္တီဗၠေတ်အာမာန်ရ။&lt;ref name=&quot;Loftus1979&quot;&gt;Loftus, E. F. (1979). ''Eyewitness Testimony''. Harvard University Press.&lt;/ref&gt;

== ၆. လညာတ်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဂျူရဳ (Jury Decision Making) ==
ဗီုလဵု ဂကောံဂျူရဳ (Jury) တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် လ္ၚတ် နကဵု ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social psychology) ရ။ မပ္တံကဵု အထေင်သ္ပအ် (Prejudices) လ္တူ ဂကူ၊ အသာ်စၞာံ၊ ကေုာံ လညာတ်ဂကောံ (Groupthink) တအ်ဂှ် သြဇာဇၞော် လ္တူ ပရေင်ဖျေဟ်အမိင် ဂျူရဳတအ်ရ။ တၠပညာတအ် လ္ၚတ် ညံင်ရုင်ဗစာ ဂွံစွံသတိ လ္တူ အကာဲအရာ သဘာဝစိုတ်မၞိဟ်ဏအ်ရ။

== ၇. စရိုတ် ရာဇာဝတ် ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပဲါ (Criminal Profiling) ==
စရိုတ် ရာဇာဝတ် (Criminal behavior) ဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဟိုတ်နာနာ ဗီုကဵု ဇဳဗဗေဒ (Genetics)၊ ပွဳပွူမၞိဟ် (Environment)၊ ကေုာံ အကာဲအရာ လညာတ်စိုတ်ရ။ Criminal Profiling (ပွမဖျေဟ်ဗီုပြင် မၞိဟ်ရာဇာဝတ်) ဂှ် ဒှ်ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုပြင် ဒၞာဲမကလိလောန်ဒုဟ် (Crime scene) တုဲ ဆိင်ဆကေတ် စရိုတ် ကေုာံ အကာဲအရာ မၞိဟ်မကလိလောန်ဒုဟ်ဂှ်ရ။ ၜိုန်ရ ပြာကတ် ပ္ဍဲရုပ်ဒမျိုင်ကီုလေဝ်၊ နဲကဲဏအ်ဝွံ သ္ဒးဒုင်သဇိုင် ကုစရင်အင် သိပ္ပံ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။

== ၈. ပရေင်လွဳလွတ် ကေုာံ ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ် (Treatment and Rehabilitation) ==
ပ္ဍဲကဵု ထံင် ကေုာံ ရုင်ဂဥုဲဂမၠိုင်ဂှ် တၠပညာစိုတ် ဥပဒေတအ် ကဵု ပရေင်လွဳလွတ် (Psychotherapy) ကုကောန်ထံင်ဂမၠိုင်ရ။ အဓိက မိက်ဂွံဖ္အောန်ဖျှ် ညံင်ဟွံဂွံ ကလေင်ကလိလောန်ဒုဟ် မွဲဝါပၠန် (Recidivism) ရ။ ကဏ္ဍဝွံ ပါ်ပၠုပ်လဝ် ပွမလွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပွမဗတောန်ကဵု နဲကဲထိင်ဒေါသ (Anger management) တအ်ရ။

== ၉. ပရေင်ဒ္ဂေတ်သိက္ခာ (Ethical Guidelines) ==
ပညာစိုတ် ဥပဒေဝွံ ဆေင်စပ်ဒၟံင် ကုလမျီု ကေုာံ အခေါင်အရာ မၞိဟ်မွဲမွဲတုဲ ပရေင်ဒ္ဂေတ်သိက္ခာ (Ethics) ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ။ တၠပညာတအ် သ္ဒးမင်မွဲ သစ္စ လ္တူ ပရေင်သုတေသန၊ သ္ဒးဟီုဍာံစၟတ် ပ္ဍဲရုင်ဗစာ၊ ကေုာံ သ္ဒးစွံၚုဟ်မး လ္တူ အခေါင်အရာ ပူဂိုလ်မဒးဒုင်စမ်ၜတ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Knapp2012&quot;&gt;Knapp, S. J., &amp; VandeCreek, L. D. (2012). ''Practical Ethics for Psychologists: A Positive Approach''. American Psychological Association.&lt;/ref&gt;

== ၁၀. အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (Future Directions) ==
အနာဂတ် ပညာစိုတ် ဥပဒေဝွံ ဆက်စပ်ကၠုင် ကုနဲကဲသိပ္ပံ ခေတ်တၟိ ဗီုကဵု Neuroscience (သိပ္ပံက္ဍဟ်) ကေုာံ AI (ဉာဏ်ပက္တီု) ရ။ ပွမစကာ စက်ရံင်က္ဍဟ် (Brain scans) သွက်ဂွံ ဂၠာဲသက်သဳ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကေုာံ ပွမစကာ AI သွက်ဂွံ ဆိင်ဆ အန္တရာယ် ရာဇာဝတ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် ကဏ္ဍမဇၞော်မောဝ် က္တဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် ဥပဒေ
| title     = [[ပညာစိုတ် ဥပဒေ]] (Forensic &amp; Legal Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်]]
* [[ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်]]
* [[ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ယဲစိုတ်]]
* [[ပရေင်ပါ်ပဲါ ရာဇာဝတ်]]

| group2    = သဘဴဓဝ် ကေုာံ ပရေင်သမ္တီ
| list2     =
* [[သက်သဳမတ်]]
* [[ပရေင်သမ္တီ]]
* [[အထေင်သ္ပအ်]]
* [[ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဂျူရဳ]]

| group3    = ဆက်စပ်
| list3     =
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[သၞောဝ်ဥပဒေ]]
* [[ရာဇာဝတ်]]
* [[ရုင်ဗစာ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ဥပဒေ}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သၞောဝ်ဥပဒေ]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ရာဇာဝတ်]]</text>
      <sha1>1g1x82xa4wuwcp3l13o43f7f02hjml5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58504</id>
      <parentid>58503</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14427" sha1="096edkegoz94me35vrt9t7rahj71edv" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ဥပဒေ
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Scale of justice 2.svg|200px|ဗီုရုပ် ဍာ်ဒကေဝ် သၞောဝ်ဓဝ်]]&lt;br/&gt;ဗီုရုပ် ဍာ်ဒကေဝ် သၞောဝ်ဓဝ် မဒှ် သင်္ကေတ သၞောဝ်ဥပဒေ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Forensic Psychology / Legal Psychology)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[ပညာစိုတ်]] (Psychology) ကေုာံ [[သၞောဝ်ဥပဒေ]] (Law)
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|စရိုတ်ရာဇာဝတ်၊ သက်သဳမတ်၊ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဥပဒေ
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[Hugo Münsterberg]], [[William Stern]], [[Alfred Binet]]
|}

'''ပညာစိုတ် ဥပဒေ''' ({{lang-en|Forensic Psychology}} ဟွံသေင်မ္ဂး Legal Psychology) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍဘာသာရပ် မပံင်သၟဟ်လဝ် အကြာ [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ သၞောတ် [[သၞောဝ်ဥပဒေ]] (Legal System) ရ။&lt;ref name=&quot;Wrightsman2001&quot;&gt;Wrightsman, L. S. (2001). ''Forensic Psychology''. Belmont, CA: Wadsworth Thomson Learning.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လ္ၚတ် ပရူစိုတ်ဓါတ် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ မၞိဟ်တအ် ပ္ဍဲဗွိုင် သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ဥပမာ - ဗီုလဵု သက်သဳမတ် (eyewitnesses) တအ် သမ္တီဒး၊ ဗီုလဵု ဂျူရဳ (juries) တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်၊ ကေုာံ ဗီုလဵု မၞိဟ်မကလိလောန် ဒုဟ်ရာဇာဝတ်တအ် ချပ်ပိုန်ရ။ 

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Definition and Principles) ==
ပညာစိုတ် ဥပဒေ ဟီုဂှ် ဒှ်ပွမစကာ လညာတ် ကေုာံ နဲကဲ ပညာစိုတ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပြသၞာ မဆေင်ကဵု သၞောဝ်ဥပဒေရ။&lt;ref name=&quot;Bartol2014&quot;&gt;Bartol, C. R., &amp; Bartol, A. M. (2014). ''Introduction to Forensic Psychology: Research and Application''. SAGE Publications.&lt;/ref&gt; တၠပညာ ပညာစိုတ် ဥပဒေတအ်ဝွံ ဒးနွံကဵု ပညာလပါ်စိုတ် (psychological principles) တုဲ သီုဒးကၠိုဟ်ခိုဟ် သၞောတ်ဝ် ဥပဒေ (legal standards) ဍုင်ညးကဵုညးရ။ သဘဴဓဝ် အဓိကဂှ် ဒှ်ပွမကဵု သက်သဳ နကဵုနဲကဲသိပ္ပံ (scientific evidence) သွက်ဂွံ ထံက်ပင် ပ္ဍဲအရာမဖျေဟ်အမိင် ရုင်ဗစာရ။

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပညာစိုတ် ဥပဒေဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲလပါ်စ သၞာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ [[Hugo Münsterberg]] မဒှ် တၠပညာစိုတ် ဂှ် ချူခၞံလဝ် လိက်အုပ် ''On the Witness Stand'' ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၈ တုဲ၊ ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု ပညာစိုတ် မလုပ်ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲရုင်ဗစာမာန်ရ။ ကိုပ်ကၠာနူဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၆ ဂှ် [[Albert von Schrenck-Notzing]] ဒှ်မၞိဟ် မကဵု သက်သဳပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲရုင်ဗစာ ဍုင်ဂျာမနဳရ။ နူဂှ် လညာတ်ဝွံ ပြးဇးကၠုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဘာသာရပ်မွဲ မခိုင်ကၠိုက်ရ။

== ၃. အလုံအစင် ကေုာံ လပါ်ဂမၠိုင် (Scope and Subfields) ==
ပညာစိုတ် ဥပဒေဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍနာနာသာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ဥပဒေ
|-
! ကဏ္ဍ (Subfield)
! ပွံက် ကေုာံ တာလျိုင် (Description and Roles)
|-
| Criminal Psychology (ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်)
| လ္ၚတ် စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ စရိုတ် မၞိဟ်မကလိလောန် ဒုဟ်ရာဇာဝတ်။
|-
| Police Psychology (ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်)
| ရုဲစှ်၊ လွဳလွတ်စိုတ် ကေုာံ ထံက်ပင် ကမၠောန် ဗၠာဲသၟိင်တအ်။
|-
| Correctional Psychology (ပညာစိုတ် ထံင်)
| လွဳလွတ် ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် စိုတ် ကောန်ထံင်ဂမၠိုင်။
|-
| Investigative Psychology (ပညာစိုတ် စမ်ၜတ်)
| ပါ်ပဲါ ဗီုပြင် စရိုတ် မၞိဟ်ရာဇာဝတ် (Criminal profiling)။
|}

== ၄. ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ယဲစိုတ် (Psychological Evaluation) ==
တာလျိုင် အဓိက သွက်တၠပညာစိုတ် ဥပဒေဂှ် ဒှ်ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာစိုတ် (Psychological assessment) ပူဂိုလ် မစိုပ်ဒၟံင် ရုင်ဗစာရ။ ဥပမာ - ပူဂိုလ်ဂှ် နွံကဵု ဉာဏ် မသောင်ကလး ဒုဟ်မာန်/ဟွံမာန် (Competency to stand trial)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အခိင်မကလိလောန်ဒုဟ်ဂှ် စိုတ်လီုဒၟံင်ဟာ (Insanity defense) တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Melton2007&quot;&gt;Melton, G. B., Petrila, J., Poythress, N. G., &amp; Slobogin, C. (2007). ''Psychological Evaluations for the Courts: A Handbook for Mental Health Professionals and Lawyers''. Guilford Press.&lt;/ref&gt;

== ၅. သက်သဳမတ် ကေုာံ ပရေင်သမ္တီ (Eyewitness Memory) ==
[[File:Human_Brain_mid-sagittal_view.jpg|thumb|right|250px|ဗီုရုပ် က္ဍဟ် မဆေင်ကဵု ပရေင်သမ္တီ]]
သုတေသန မဆေင်ကဵု သက်သဳမတ် (Eyewitness testimony) ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲပညာစိုတ် ဥပဒေရ။ မၞိဟ်တအ် ထေင်ဂး ပရေင်သမ္တီ (Memory) ဂှ် တုပ်ညံင် စက်တက်ရုပ်ကီုလေဝ်၊ သိပ္ပံစိုတ်ဓါတ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ သမ္တီမၞိဟ်ဂှ် လီုလာ် ပြံင်လှာဲမာန်လောဲသွာရ (Reconstructive memory)။ ယဝ်ရ ဗၠာဲသၟိင်တအ် သၟာန် နကဵု မအရေဝ် မစၠောအ်ကဵုလညာတ် (Leading questions) မ္ဂး သက်သဳမတ်တအ် သမ္တီဗၠေတ်အာမာန်ရ။&lt;ref name=&quot;Loftus1979&quot;&gt;Loftus, E. F. (1979). ''Eyewitness Testimony''. Harvard University Press.&lt;/ref&gt;

== ၆. လညာတ်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဂျူရဳ (Jury Decision Making) ==
ဗီုလဵု ဂကောံဂျူရဳ (Jury) တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် လ္ၚတ် နကဵု ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social psychology) ရ။ မပ္တံကဵု အထေင်သ္ပအ် (Prejudices) လ္တူ ဂကူ၊ အသာ်စၞာံ၊ ကေုာံ လညာတ်ဂကောံ (Groupthink) တအ်ဂှ် သြဇာဇၞော် လ္တူ ပရေင်ဖျေဟ်အမိင် ဂျူရဳတအ်ရ။ တၠပညာတအ် လ္ၚတ် ညံင်ရုင်ဗစာ ဂွံစွံသတိ လ္တူ အကာဲအရာ သဘာဝစိုတ်မၞိဟ်ဏအ်ရ။

== ၇. စရိုတ် ရာဇာဝတ် ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပဲါ (Criminal Profiling) ==
စရိုတ် ရာဇာဝတ် (Criminal behavior) ဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဟိုတ်နာနာ ဗီုကဵု ဇဳဗဗေဒ (Genetics)၊ ပွဳပွူမၞိဟ် (Environment)၊ ကေုာံ အကာဲအရာ လညာတ်စိုတ်ရ။ Criminal Profiling (ပွမဖျေဟ်ဗီုပြင် မၞိဟ်ရာဇာဝတ်) ဂှ် ဒှ်ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုပြင် ဒၞာဲမကလိလောန်ဒုဟ် (Crime scene) တုဲ ဆိင်ဆကေတ် စရိုတ် ကေုာံ အကာဲအရာ မၞိဟ်မကလိလောန်ဒုဟ်ဂှ်ရ။ ၜိုန်ရ ပြာကတ် ပ္ဍဲရုပ်ဒမျိုင်ကီုလေဝ်၊ နဲကဲဏအ်ဝွံ သ္ဒးဒုင်သဇိုင် ကုစရင်အင် သိပ္ပံ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။

== ၈. ပရေင်လွဳလွတ် ကေုာံ ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ် (Treatment and Rehabilitation) ==
ပ္ဍဲကဵု ထံင် ကေုာံ ရုင်ဂဥုဲဂမၠိုင်ဂှ် တၠပညာစိုတ် ဥပဒေတအ် ကဵု ပရေင်လွဳလွတ် (Psychotherapy) ကုကောန်ထံင်ဂမၠိုင်ရ။ အဓိက မိက်ဂွံဖ္အောန်ဖျှ် ညံင်ဟွံဂွံ ကလေင်ကလိလောန်ဒုဟ် မွဲဝါပၠန် (Recidivism) ရ။ ကဏ္ဍဝွံ ပါ်ပၠုပ်လဝ် ပွမလွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပွမဗတောန်ကဵု နဲကဲထိင်ဒေါသ (Anger management) တအ်ရ။

== ၉. ပရေင်ဒ္ဂေတ်သိက္ခာ (Ethical Guidelines) ==
ပညာစိုတ် ဥပဒေဝွံ ဆေင်စပ်ဒၟံင် ကုလမျီု ကေုာံ အခေါင်အရာ မၞိဟ်မွဲမွဲတုဲ ပရေင်ဒ္ဂေတ်သိက္ခာ (Ethics) ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ။ တၠပညာတအ် သ္ဒးမင်မွဲ သစ္စ လ္တူ ပရေင်သုတေသန၊ သ္ဒးဟီုဍာံစၟတ် ပ္ဍဲရုင်ဗစာ၊ ကေုာံ သ္ဒးစွံၚုဟ်မး လ္တူ အခေါင်အရာ ပူဂိုလ်မဒးဒုင်စမ်ၜတ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Knapp2012&quot;&gt;Knapp, S. J., &amp; VandeCreek, L. D. (2012). ''Practical Ethics for Psychologists: A Positive Approach''. American Psychological Association.&lt;/ref&gt;

== ၁၀. အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (Future Directions) ==
အနာဂတ် ပညာစိုတ် ဥပဒေဝွံ ဆက်စပ်ကၠုင် ကုနဲကဲသိပ္ပံ ခေတ်တၟိ ဗီုကဵု Neuroscience (သိပ္ပံက္ဍဟ်) ကေုာံ AI (ဉာဏ်ပက္တီု) ရ။ ပွမစကာ စက်ရံင်က္ဍဟ် (Brain scans) သွက်ဂွံ ဂၠာဲသက်သဳ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကေုာံ ပွမစကာ AI သွက်ဂွံ ဆိင်ဆ အန္တရာယ် ရာဇာဝတ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် ကဏ္ဍမဇၞော်မောဝ် က္တဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် ဥပဒေ
| title     = [[ပညာစိုတ် ဥပဒေ]] (Forensic &amp; Legal Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်]]
* [[ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်]]
* [[ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ယဲစိုတ်]]
* [[ပရေင်ပါ်ပဲါ ရာဇာဝတ်]]

| group2    = သဘဴဓဝ် ကေုာံ ပရေင်သမ္တီ
| list2     =
* [[သက်သဳမတ်]]
* [[ပရေင်သမ္တီ]]
* [[အထေင်သ္ပအ်]]
* [[ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဂျူရဳ]]

| group3    = ဆက်စပ်
| list3     =
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[သၞောဝ်ဥပဒေ]]
* [[ရာဇာဝတ်]]
* [[ရုင်ဗစာ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ဥပဒေ}}
[[Category:ပညာစိုတ် ဥပဒေ]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သၞောဝ်ဥပဒေ]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ရာဇာဝတ်]]</text>
      <sha1>096edkegoz94me35vrt9t7rahj71edv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12413</id>
    <revision>
      <id>58496</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:31:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot; |+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ် |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |File:Cesare_Lombroso.j...&quot;</comment>
      <origin>58496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14911" sha1="15cmx2ecf4ye9uhfc7j2bk4ad5tsalf" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Cesare_Lombroso.jpg|250px|ဗီုရုပ် Cesare Lombroso]]&lt;br/&gt;Cesare Lombroso, ညးမကၠောန်လဝ် သုတေသန အဆက်အစပ် အကြာ ရုပ်သာ်ခန္ဓ ကေုာံ စရိုတ်ရာဇာဝတ် ပ္ဍဲခေတ်ကိုပ်ကၠာ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Criminal Psychology)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[ပညာစိုတ်]] (Psychology), [[ဗေဒရာဇာဝတ်]] (Criminology)
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|စိုတ်ဓါတ်၊ လညာတ်၊ ဟိုတ်၊ ကေုာံ စရိုတ် မကၠောန်ဒုစရိုတ်
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[Hans Eysenck]], [[David Canter]], [[Hugo Münsterberg]]
|}

'''ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်''' ({{lang-en|Criminal Psychology}}) ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာစိုတ် ဒုစရိုတ် ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ လညာတ်ဉာဏ်၊ ရည်ရွယ်ချက် (intentions)၊ ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (behaviors) မၞိဟ်မကၠောန် ဒုစရိုတ် (Criminals) တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Bartol2021&quot;&gt;Bartol, C. R., &amp; Bartol, A. M. (2021). ''Criminal Behavior: A Psychological Approach'' (12th ed.). Pearson.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဟိုတ်မၞိဟ်တအ် ဂွံကၠောန် ဒုစရိုတ်၊ ဗီုလဵု ညးတအ် ချပ်၊ ကေုာံ ဗီုလဵု ညးတအ် တုံ့ပြန် လ္တူသၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပွဳပွူမၞိဟ်ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ဒှ်ဘာသာရပ် မပံင်သၟဟ်လဝ် [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ ဗေဒရာဇာဝတ် (Criminology) တုဲ ပါလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲသၞောဝ်ဥပဒေ ရာဇာဝတ်ရ။

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Definition and Principles) ==
ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်ဝွံ လ္ၚတ်ဒၟံင် စရိုတ်အကာဲအရာ ရာဇာဝတ် (Criminal behavior) နကဵု လညာတ် ပညာစိုတ်ရ။ သဘဴဓဝ် အဓိကဂှ် ဒုစရိုတ်ဝွံ ဟွံက္တဵုဒှ်ကၠုင် နကဵု ဟိုတ်မွဲဓဝ်တုဲ၊ ဍေဟ်က္တဵုဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပံင်သၟဟ် အကြာ ဗဳဇ (Genetics)၊ ပွဳပွူ (Environment)၊ ကေုာံ လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive factors) ရ။ တၠပညာတအ် စကာ သီအိုရဳ ပညာစိုတ် သွက်ဂွံ သွဟ် သၟာန် မပ္တံကဵု &quot;မုဟိုတ် မၞိဟ်မွဲ ဂွံဒှ်အာ သၟာရာဇာဝတ်ရော?&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;ဗီုလဵု ပိုဲဂွံ ဆီးဒၞာ စရိုတ်ဏအ်မာန်ရော?&quot; မဒှ်ရ။

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲကၞောတ် သၞာံ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံရ။ သုတေသန ကိုပ်ကၠာအိုတ်တအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုလညာတ် ဇီဝဗေဒ ကေုာံ ရုပ်သာ်ခန္ဓရ။ (ဥပမာ - လညာတ် Cesare Lombroso မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ သၟာရာဇာဝတ်တအ်ဂှ် ပါကၠုင် နူဂၠံသြိုဟ် ဗဳဇ)။ ဆဂး ကြဴနူဂှ် တၠပညာ မပ္တံကဵု Hugo Münsterberg မချူလဝ် လိက် ''On the Witness Stand'' (၁၉၀၈) ဂှ် စကာကၠုင် နဲကဲပညာစိုတ် ပ္ဍဲရုင်ဓဝ် ဗွဲမလှဲလးရ။ Hans Eysenck လေဝ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် သီအိုရဳ စရိုတ်ရာဇာဝတ် (Theory of Criminal Personality) မပံင်သၟဟ်လဝ် ဗဳဇ ကဵု ပွဳပွူမၞိဟ်ရ。&lt;ref name=&quot;Eysenck1977&quot;&gt;Eysenck, H. J. (1977). ''Crime and Personality'' (3rd ed.). Routledge &amp; Kegan Paul.&lt;/ref&gt;

== ၃. အလံင် ရာဇာဝတ် (Criminal Profiling) ==
[[File:FBI_Seal.svg|thumb|right|150px|ဂကောံ FBI မဒှ် ဂကောံအဓိက ပ္ဍဲအရာ ဇၞော်မောဝ် နဲကဲ Criminal Profiling]]
အလံင် ရာဇာဝတ် ဟွံသေင်မ္ဂး Offender Profiling ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်ရ။ ဍေဟ်ဒှ် နဲကဲ မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ ဒၞာဲမဒှ်ဒုစရိုတ် (Crime scene) တုဲ ကပ်ပုတ် ဆိင်ဆ ဗီုပြင်စရိုတ်၊ အာယုက်၊ ကဆံင်ပညာ၊ ကေုာံ ဝါသနာ သၟာရာဇာဝတ် မဟွံတီယၟုမွဲရ။ နဲကဲ FBI Profiling မစကာ ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန် ကေုာံ Investigative Psychology မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု David Canter ပ္ဍဲဍုင်အင်္ဂလာန် တအ်ဂှ် ပြာကတ်လောန်ရ。&lt;ref name=&quot;Canter2004&quot;&gt;Canter, D. (2004). ''Investigative Psychology: Offender Profiling and the Analysis of Criminal Action''. Wiley.&lt;/ref&gt;

== ၄. ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ ဒုစရိုတ် (Cognitive Psychology and Crime) ==
ကဏ္ဍဝွံ လ္ၚတ် ပရူ ဗီုလဵု သၟာရာဇာဝတ်တအ် ချပ် ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။ လညာတ်ဉာဏ် မကၠိခၠေတ် (Cognitive distortions) ဗီုကဵု မထေင်ကေတ် ဒဒှ်ရ ဒုစရိုတ်ဇကုဂှ် ဟွံမဲကဵု ဒုဟ် (Rationalization) တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဂၠိုင်ရ။ တၠပညာတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စရိုတ် Psychopathy မဒှ် မၞိဟ်မဟွံမဲကဵု စိုတ်ဆာန်ဍူ ကေုာံ စိုတ်စောဲဒုဟ်တအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။

== ၅. ဟိုတ်မက္တဵုဒှ် ဒုစရိုတ် (Causes of Criminal Behavior) ==
ဟိုတ်မက္တဵုဒှ် ဒုစရိုတ်ဂှ် ပါ်လဝ် ပိသာ်ရ-
* '''ဟိုတ် ဇီဝဗေဒ (Biological Factors):''' ဒြဟတ် ဗဳဇ၊ ပရေင်အလီု က္ဍဟ်၊ ကေုာံ ဓါတ်ဟဝ်မောန်။
* '''ဟိုတ် ပညာစိုတ် (Psychological Factors):''' ပရေင်စိုတ်ဓါတ် မဟွံညိင်ဝတ်၊ ယဲစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်ပူဂိုလ် (Personality traits)။
* '''ဟိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Sociological Factors):''' ပရေင်ဒိုက်ဂတ်၊ ပရေင်ပညာ ဟွံပေင်ဍိုက်၊ ကေုာံ ပွဳပွူမၞိဟ် မနွံကဵု ရာဇာဝတ်ဂၠိုင်။

== ၆. ပရေင်စမ်ၜတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Assessment and Evaluation) ==
တၠပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်တအ် နွံတာလျိုင် သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် သၟာရာဇာဝတ်တအ်ရ။ ညးတအ် စမ်ၜတ် ပရူ မပ္တံကဵု-
* Competency to stand trial (အစောံစောန် သွက်ဂွံ ဒုင်စစ်ဆေး ပ္ဍဲရုင်ဓဝ်)။
* Insanity defense (ပရေင်စဵုဒၞာ နကဵု ဟိုတ်ယဲစိုတ်) - ညးမကၠောန်ဒုစရိုတ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်မကၠောန်ဂှ် တီဒၟံင် ဒုဟ် ဟွံတီဒုဟ် ဟီုဂှ် စမ်ၜတ်ရ။&lt;ref name=&quot;Melton2017&quot;&gt;Melton, G. B., Petrila, J., Poythress, N. G., &amp; Slobogin, C. (2017). ''Psychological Evaluations for the Courts: A Handbook for Mental Health Professionals and Lawyers'' (4th ed.). Guilford Press.&lt;/ref&gt;
* Risk assessment (ပရေင်ဆိင်ဆ အန္တရာယ်) - ဗီုလဵု ညးဏအ် ကလေင်ကၠောန် ဒုစရိုတ် မာန်ဏီရော ဟီုဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ရ။

== ၇. အခန်းကဏ္ဍ ပ္ဍဲသၞောဝ်ဥပဒေ (Role in the Legal System) ==
ပ္ဍဲရုင်ဓဝ်မ္ဂး တၠပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်တအ် လုပ်ကၠောန် နဒဒှ် သက်သဳပါရဂူ (Expert witness) ရ။ ညးတအ် ပံက်ထ္ၜးကဵု အကာဲအရာစိုတ် သၟာရာဇာဝတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး သက်သဳမတ်တအ် (Eyewitnesses) သွက် တၠဓဝ် ကဵု ဂျူရဳ တအ် ဂွံဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဍာံပြရ။ တၠပညာတအ်လေဝ် ရီုဗင် ပ္ဍဲအရာ ပရေင်စၟတ်သၟာန် (Interrogation) ကုဗၠာဲသၟိင်တအ်ကီုရ။

== ၈. လွဳလွတ် ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် (Treatment and Rehabilitation) ==
ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်ဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပရေင်စမ်ၜတ်သၟးတုဲ၊ ပရေင်လွဳလွတ်လေဝ် ပါလုပ်ရ။ ပ္ဍဲထံင်ဂမၠိုင်မ္ဂး တၠပညာစိုတ်တအ် ကဵုကသပ် လွဳလွတ် (Counseling) ကေုာံ စကာ နဲကဲ လွဳလွတ် လညာတ်စရိုတ် (Cognitive Behavioral Therapy - CBT) သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ စရိုတ်သၟာရာဇာဝတ်တအ် ညံင်ဟွံဂွံ ကလေင်ကၠောန် ဒုစရိုတ် (Reducing recidivism) ရ။

== ၉. သုတေသန ကေုာံ နဲကဲ (Research and Methods) ==
တၠပညာတအ် စကာ နဲကဲသုတေသန သိပ္ပံ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စရိုတ်ရာဇာဝတ်ရ။ စကာ တင်ဂရင်ဗ္တီ (Statistics)၊ စရင်ရာဇာဝတ် (Crime rates)၊ ကေုာံ သၟာန်သွဟ် (Interviews) ကုသၟာရာဇာဝတ်တအ်တုဲ ဂၠာဲဟိုတ် ကေုာံ နဲကဲ ပရေင်စဵုဒၞာရ။ ပရေင်သုတေသနဏအ်ဝွံ ကဵုအရီုအဗင် ကုအလဵုအသဳတအ် သွက်ဂွံ ဖျေဟ် သၞောဝ်ဥပဒေ မဆေင်ကဵု ရာဇာဝတ်ရ။

== ၁၀. အနာဂတ် ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ် (Future of Criminal Psychology) ==
အနာဂတ် ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကုပရေင်ပြံင်လှာဲ နဲကဲသိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲက္ဍဟ် (Neuroscience) ရ။ ဗီုကဵု မစကာ စက်ရိုက်က္ဍဟ် (fMRI) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗီုပြင်က္ဍဟ် သၟာရာဇာဝတ်တအ် မာန်ကၠုင်ရ။ တုဲပၠန် နဲကဲ Artificial Intelligence (AI) ကေုာံ Big Data တအ်လေဝ် စကာကၠုင် ပ္ဍဲအရာ မဆိင်ဆ ဒၞာဲမက္တဵုဒှ် ဒုစရိုတ် (Predictive policing) ကေုာံ အလံင်ရာဇာဝတ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။&lt;ref name=&quot;Hollin2013&quot;&gt;Hollin, C. R. (2013). ''Psychology and Crime: An Introduction to Criminological Psychology''. Routledge.&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်
| title     = [[ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်]] (Criminal Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍ အဓိက
| list1     =
* [[အလံင် ရာဇာဝတ် (Criminal Profiling)]]
* [[ပညာစိုတ် ဥပဒေ (Forensic Psychology)]]
* [[ဗေဒရာဇာဝတ် (Criminology)]]
* [[ယဲစိုတ် ရာဇာဝတ် (Psychopathy)]]

| group2    = တၠပညာဂမၠိုင်
| list2     =
* [[Cesare Lombroso]]
* [[Hugo Münsterberg]]
* [[Hans Eysenck]]
* [[David Canter]]
* [[Robert Hare]]

| group3    = ပရေင်စမ်ၜတ် ကေုာံ လွဳလွတ်
| list3     =
* [[Risk assessment]]
* [[Insanity defense]]
* [[Cognitive Behavioral Therapy]]
* [[Recidivism]]

| group4    = ဆက်စပ်
| list4     =
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[သၞောဝ်ဥပဒေ]]
* [[ရုင်ဓဝ်]]
* [[ဗၠာဲသၟိင်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ဗေဒရာဇာဝတ်]]
[[Category:သၞောဝ်ဥပဒေ]]</text>
      <sha1>15cmx2ecf4ye9uhfc7j2bk4ad5tsalf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12414</id>
    <revision>
      <id>58497</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:32:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသဇိုင် မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်''' (Criminal Psychology) ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာစိုတ် ဒုစရိုတ် မဒှ်ရ။   ဘာသာရပ်ဝွံ လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ လညာ...&quot;</comment>
      <origin>58497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1300" sha1="fe5n1yfjojzv9qjap09krwjvx0ze0sz" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသဇိုင် မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်''' (Criminal Psychology) ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာစိုတ် ဒုစရိုတ် မဒှ်ရ။ 

ဘာသာရပ်ဝွံ လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ လညာတ်ဉာဏ်၊ ရည်ရွယ်ချက် (intentions)၊ ဟိုတ်မက္တဵုဒှ်၊ ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (behaviors) မၞိဟ်မကၠောန် ဒုစရိုတ် (Criminals) တအ်ရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ပရူပရာ မဆေင်ကဵု အလံင်ရာဇာဝတ် (Criminal profiling)၊ ပရေင်စမ်ၜတ်စိုတ် ပ္ဍဲရုင်ဓဝ်၊ ပရေင်ဆိင်ဆ အန္တရာယ်၊ ကေုာံ နဲကဲလွဳလွတ် သၟာရာဇာဝတ်တအ် ပါလုပ်ဒၟံင်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ရာဇာဝတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ဗေဒရာဇာဝတ်]]
[[Category:သၞောဝ်ဥပဒေ]]</text>
      <sha1>fe5n1yfjojzv9qjap09krwjvx0ze0sz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12415</id>
    <revision>
      <id>58498</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:37:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 24em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot; |+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင် |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |File:Police_cord...&quot;</comment>
      <origin>58498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16958" sha1="h1c0ryb4thayeytlh272pm1u7fxu24m" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 24em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Police_cordon_tape.jpg|250px|ဗီုရုပ် ဒၞာဲရာဇဝတ်မက္တဵုဒှ်]]&lt;br/&gt;ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍမပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမင်မွဲသၞောဝ် ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီုမှာဇန်ရ။
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Police Psychology)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[ပညာစိုတ်]] (Psychology) ကေုာံ ပရေင်မင်မွဲသၞောဝ် (Law Enforcement)
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|စရိုတ်ဗၠာဲသၟိင်၊ ပရေင်စမ်ၜတ်၊ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်၊ ကေုာံ လညာတ်စိုတ် ညးရာဇဝတ်
|-
!သၞာံ မစက္တဵုဒှ်
|၁၉၆၈ (LAPD)
|}

'''ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်''' ({{lang-en|Police Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍမွဲ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် [[ပညာစိုတ်]] မစကာ သဘဴဓဝ်၊ လညာတ် ကေုာံ နဲကဲသုတေသန ပညာစိုတ်တအ် သွက်ဂွံ ထံက်ပင် ကေုာံ ကၠောန်ၜိုတ် ပ္ဍဲအရာပရေင်မင်မွဲသၞောဝ် (Law enforcement) ကေုာံ ဂီုကၠီုမှာဇန် (Public safety) ရ။&lt;ref name=&quot;Kitaeff2011&quot;&gt;Kitaeff, J. (2011). ''Handbook of Police Psychology''. Routledge.&lt;/ref&gt; ကဏ္ဍဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရေင်ရုဲစှ် ဗၠာဲသၟိင်၊ ပရေင်မင်မွဲ ထတ်ယုက်စိုတ် ဗၠာဲသၟိင်၊ ပရေင်စၟဳစၟတ် ညးရာဇဝတ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဟီုတွဟ် သွက်ဂွံဟံင်ပြာ် လမျီု ပ္ဍဲအခိင်အန္တရာယ်ဂမၠိုင်ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ဒှ်လပါ်မဆက်စပ် ကု [[ပညာစိုတ် ဥပဒေ]] (Forensic Psychology) ကေုာံ [[ပညာစိုတ် ယဲ]] (Clinical Psychology) ရ။

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Definition and Principles) ==
ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင် ဟီုဂှ် ဒှ်ပွမစကာ နဲကဲသိပ္ပံ ပညာစိုတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဗွိုင်ပရေင်မင်မွဲသၞောဝ်ရ။ သဘဴဓဝ် အဓိကဂှ် ဒှ်ပွမဖန်ဇန် ညံင်ဗၠာဲသၟိင်တအ် ဂွံနွံကဵု စိုတ်ဓါတ်မခိုင်ကၠိုက်၊ ညံင်ဂွံဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗွဲမဒးရး ပ္ဍဲအခိင်မက္တဵုဒှ် အန္တရာယ်၊ ကေုာံ ညံင်ဂွံကၠိုဟ်ခိုဟ် စိုတ်ဓါတ် ညးရာဇဝတ် ကေုာံ ညးမဒးဒုင်ပကီုပရာပ်တအ်ရ။

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ဗွဲမကၠးဖ္ဍး ပ္ဍဲကဵု လပါ်လဒေါဝ် သၞာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၈ ဂှ် Martin Reiser ဝွံ ဒှ်ကၠုင် တၠပညာစိုတ် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် သွက်ရုင်ဗၠာဲသၟိင် ဍုင်လံသ်အေန်ဂျလိသ် (Los Angeles Police Department - LAPD) ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန်ရ။&lt;ref name=&quot;Bartol2013&quot;&gt;Bartol, C. R., &amp; Bartol, A. M. (2013). ''Introduction to Forensic Psychology: Research and Application'' (3rd ed.). SAGE Publications.&lt;/ref&gt; နူစအခိင်ဂှ်တုဲ ပရေင်စမ်ၜတ် စိုတ်ဓါတ် သွက်ဂွံလုပ်ကမၠောန် ဗၠာဲသၟိင်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် အရာကိစ္စဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲဂၠးတိရ။

== ၃. ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် (Major Areas of Practice) ==
ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်ဝွံ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍအဓိက (၄) သာ်ရ-
# '''ကဏ္ဍ စမ်ၜတ် (Assessment Domain):''' ပွမစမ်ၜတ် စိုတ်ဓါတ် ကိုပ်ကၠာဟွံခါန်ကၞက် ကေုာံ အခိင်မကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန်။
# '''ကဏ္ဍ လွဳလွတ်စိုတ် (Clinical Domain):''' ပွမကဵုကသပ် လွဳလွတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ဗၠာဲသၟိင်တအ် ကြဴနူ မဆဵုဂဗလဝ် ပရေင်အန္တရာယ် ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲစိုတ်ဒိုက် (PTSD)။
# '''ကဏ္ဍ စီမံင်ဖန်ဇန် (Organizational Domain):''' ပွမကဵုကသပ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်ဂကောံ ဗၠာဲသၟိင် ကေုာံ ပရေင်က္ဍိုက်က္ဍိုပ်။
# '''ကဏ္ဍ ကၠောန်ၜိုတ် (Operational Domain):''' ပွမရီုဗင် ပ္ဍဲအရာမကၠောန်ၜိုတ် ဗီုကဵု ပရေင်ဟီုတွဟ် ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ်စရိုတ် (Profiling)။

== ၄. ပရေင်ရုဲစှ် ကေုာံ ပရေင်စမ်ၜတ် (Selection and Assessment) ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ နဲကဲစမ်ၜတ် စိုတ်ဓါတ် ဗၠာဲသၟိင်ဂမၠိုင်
|-
! ယၟု နဲကဲ
! အဓိပ္ပါယ်
! တင်ရန်တၟအ် အဓိက
|-
| MMPI-2
| Minnesota Multiphasic Personality Inventory
| သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် စရိုတ်အကာဲအရာ ကေုာံ ပြသၞာယဲစိုတ်
|-
| IPI
| Inwald Personality Inventory
| သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် စရိုတ် မလေပ်က္တဵုဒှ် ပြသၞာ ပ္ဍဲကမၠောန်ဗၠာဲသၟိင်
|-
| FFDE
| Fitness-for-Duty Evaluation
| သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် ဒဒှ်ရ ဗၠာဲသၟိင်မွဲမွဲ သၟဟ်အစောံ သွက်ဂွံဆက်ကၠောန် ကမၠောန်ဟာ
|}
ပရေင်ရုဲစှ် ဗၠာဲသၟိင် (Pre-employment screening) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ။ တၠပညာစိုတ်တအ် စကာ နဲကဲစမ်ၜတ် MMPI-2 သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ ဒဒှ်ရ မၞိဟ်မွဲမွဲဂှ် နွံကဵု စိုတ်ဓါတ်ခိုင်ကၠိုက်၊ ဟွံမဲကဵု ပရေင်ဒေါသလောန်ကာဲ ကေုာံ သၟဟ်အစောံ သွက်ဂွံရပ်လွဟ်မာန်ရ။&lt;ref name=&quot;Arrigo2000&quot;&gt;Arrigo, B. A. (2000). ''Introduction to Forensic Psychology''. Academic Press.&lt;/ref&gt;

== ၅. လွဳလွတ် ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် (Counseling and Mental Health) ==
ကမၠောန်ဗၠာဲသၟိင်ဝွံ ဒှ်ကမၠောန် မဒးဆဵုဂဗ ကုအန္တရာယ်၊ ရာဇဝတ် ကေုာံ ဒဒိုက်မၞိဟ်တၞဟ်တအ် လၟိုန်တ္ၚဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဗၠာဲသၟိင်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ်က္တဵုဒှ် ယဲစိုတ်ဒိုက် (Post-Traumatic Stress Disorder - PTSD)၊ ယဲစိုတ်ဍောင်ၜိုတ် (Burnout) ကေုာံ ပြသၞာ သုင်စောဲ စၞဗၜူမာန်ရ။ တၠပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်တအ် နွံတာလျိုင် သွက်ဂွံ ကဵုကသပ်၊ လွဳလွတ် ကေုာံ ဖန်ဇန်ကဵု အစဳအဇန် ဒုင်ဒဝ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ် (Critical Incident Stress Debriefing - CISD) ရ။

== ၆. ပရေင်ကလင်စၟဳစၟတ် ကေုာံ ပရေင်ဟီုတွဟ် (Interrogation and Interviewing) ==
[[File:Interview_room.jpg|thumb|right|250px|ခန်ကလင်စၟဳစၟတ် ပ္ဍဲရုင်ဗၠာဲသၟိင်]]
ပ္ဍဲအရာမစၟဳစၟတ် ညးရာဇဝတ် ဟွံသေင်မ္ဂး သက်သဳတအ်ဂှ် ပညာစိုတ် ပါလုပ်ဒၟံင် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ တၠပညာစိုတ်တအ် ဗ္တောန်ကဵု ဗၠာဲသၟိင်တအ် ညံင်ဂွံစကာ နဲကဲစၟဳစၟတ် မစှ်ေသၞောတ် (Cognitive Interviewing) မဒှ်နဲကဲ သွက်ဂွံကဵု သက်သဳတအ် ဗှ်သမ္တီဂွံ အကာဲအရာဂမၠိုင် ဗွဲမချိုတ်ပၠောတ် သက်ကု ပရေင်လုပ်ပထုဲရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ နဲကဲသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာစရိုတ် (Behavioral analysis) သွက်ဂွံ တီ ဒဒှ်ရ မၞိဟ်မွဲမွဲ ဟီုဒၟံင် မုသာ ဟွံသေင်ဂှ်လေဝ် ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိကရ။

== ၇. ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် အခိင်အလံင် (Crisis Intervention and Hostage Negotiation) ==
ကာလမက္တဵုဒှ် ပြသၞာ မပ္တံကဵု ပရေင်ရပ်မၞိဟ် နဒဒှ် တမ်လံင် (Hostage taking) ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်မမိက်ဂွံ ဂစိုတ်လမျီုဇကုမ္ဂး၊ တၠပညာစိုတ်တအ် ဒးပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံဟီုတွဟ် (Negotiation team) ရ။&lt;ref name=&quot;Hatcher1998&quot;&gt;Hatcher, C., Mohandie, K., Turner, J., &amp; Gelles, M. G. (1998). &quot;The role of the psychologist in crisis/hostage negotiations&quot;. ''Behavioral Sciences &amp; the Law'', 16(4), 455-472.&lt;/ref&gt; ညးတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စိုတ်ဓါတ် ညးမရပ်လဝ် မၞိဟ်ဂှ်တုဲ ကဵုကသပ် ကုဗၠာဲသၟိင် ညံင်ဂွံဟီုတွဟ် သွက်ဂွံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပြသၞာ သက်ကု ပရေင်ဆီပါ်ဍာ်ဇွောဝ်ရ။

== ၈. ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ်ဒုဟ် (Understanding Criminal Behavior / Profiling) ==
Criminal Profiling ဟီုဂှ် ဒှ်ပွမလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ ပ္ဍဲဒၞာဲရာဇဝတ် မက္တဵုဒှ်လဝ်တုဲ၊ ဆိင်ဆ ပရူစရိုတ်၊ အသက်၊ ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ညးမကၠောန်လဝ် ရာဇဝတ်ဂှ်ရ။ ၜိုန်ရ နဲကဲဏအ်ဂှ် ပြာကတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲရုပ်ဒမျိုင်တအ်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲလောကဇေတ်တ်မ္ဂး ဍေဟ်ဒုင်သဇိုင် ကုစရင်အင် ကေုာံ သုတေသန ပညာစိုတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠောတ်ရ။

== ၉. ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ကေုာံ ဓဝ်သဳလ (Ethics and Professional Conduct) ==
တၠပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်တအ်ဝွံ ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် သၞောဝ်ဓဝ်သဳလ (Ethical guidelines) ဗွဲမတေင်ဂြတ်ရ။ ပြသၞာအဓိကမွဲဂှ် ဒှ်ပရေင်မင်မွဲ ကိစ္စပၞုက် (Confidentiality) ရ။ ကာလဗၠာဲသၟိင်မွဲ လဴထ္ၜးကဵု တၠပညာစိုတ် ပရူပြသၞာစိုတ်ဓါတ်ဇကုမ္ဂး၊ တၠပညာစိုတ်ဂှ် ဒးမင်မွဲကဵု ဓဝ်ပၞုက်ဂှ်ရ။ ဆဂး ယဝ်ရ ပြသၞာဂှ် လွပ်အန္တရာယ် လ္တူမှာဇန်မ္ဂး (ဥပမာ - သၟဟ်အစောံ ဟွံမဲ သွက်ဂွံရပ်လွဟ်)၊ တၠပညာစိုတ်ဂှ် ဒးလဴထ္ၜး ကုအလဵုအသဳရ။ အရာဏအ်ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပြသၞာ ဓဝ်သဳလ မဇၞော်မွဲရ။

== ၁၀. အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်သုတေသန (Future Directions and Research) ==
အနာဂတ် ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ဇၞော်မောဝ် နဲကဲသိပ္ပံ ကေုာံ တေက်နဝ်လဝ်ဂျဳရ။&lt;ref name=&quot;Gelles2015&quot;&gt;Gelles, M. G. (2015). ''Police Psychology into the 21st Century''. Psychology Press.&lt;/ref&gt; လၟုဟ်မ္ဂး သုတေသနတအ် စကာကၠုင် နဲကဲ Virtual Reality (VR) သွက်ဂွံ ဗ္တောန်ကဵု ဗၠာဲသၟိင်တအ် ညံင်ဂွံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲအကာဲအရာ မနွံကဵု အန္တရာယ်မာန်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေင်လ္ၚတ် ပရူစိုတ်ဓါတ် မရးစွံအာရီု လ္တူအကာဲအရာ မက္တဵုဒှ် (Implicit bias training) ဂှ်လေဝ် ဒှ်ကဏ္ဍကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဖ္အောန်ဖျှ် ပရေင်ပါ်ခြာ ဂကူ ပ္ဍဲကမၠောန်ဗၠာဲသၟိင်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်
| title     = [[ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်]] ကေုာံ ပရေင်မင်မွဲသၞောဝ်
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍ အဓိက
| list1     =
* [[ပရေင်စမ်ၜတ် စိုတ်ဓါတ်]]
* [[ယဲစိုတ်ဒိုက်|PTSD (ယဲစိုတ်ဒိုက်)]]
* [[ပရေင်ဟီုတွဟ် အခိင်အလံင်]]
* [[Criminal Profiling]]

| group2    = သၞောတ် ကေုာံ နဲကဲ
| list2     =
* [[MMPI]]
* [[Fitness-for-Duty Evaluation|FFDE]]
* [[Cognitive Interviewing]]
* [[Polygraph]]

| group3    = ဘာသာရပ် မဆက်စပ်
| list3     =
* [[ပညာစိုတ် ဥပဒေ]]
* [[ပညာစိုတ် ယဲ]]
* [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]]
* [[ရာဇဝတ်ဗေဒ]]

| group4    = ဂကောံ မဆေင်စပ်
| list4     =
* [[FBI]]
* [[LAPD]]
* [[ဗၠာဲသၟိင်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်}}
[[Category:ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ဗၠာဲသၟိင်]]
[[Category:ပညာစိုတ် ဥပဒေ]]</text>
      <sha1>h1c0ryb4thayeytlh272pm1u7fxu24m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12416</id>
    <revision>
      <id>58499</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသဇိုင် မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်''' (Police Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ စကာ သဘဴဓဝ်ပညာစိုတ် ပ္ဍဲဗွိုင်ပရေင်မင်မွဲသၞောဝ် (Law enforcement)၊ ပရေင်ဂီ...&quot;</comment>
      <origin>58499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1073" sha1="2bd5rmie0caq7y481tq7jqa7jrof6ef" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသဇိုင် မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်''' (Police Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ စကာ သဘဴဓဝ်ပညာစိုတ် ပ္ဍဲဗွိုင်ပရေင်မင်မွဲသၞောဝ် (Law enforcement)၊ ပရေင်ဂီုကၠီုမှာဇန်၊ ပရေင်စမ်ၜတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ထတ်ယုက်စိုတ် ဗၠာဲသၟိင်၊ သီုကဵု ပရေင်ဟီုတွဟ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် အခိင်အလံင် (Crisis intervention) ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ်စရိုတ် ညးရာဇဝတ်ဂမၠိုင်ရ။ 

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်}}
[[Category:ပညာစိုတ် ဥပဒေ]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ဗၠာဲသၟိင်]]</text>
      <sha1>2bd5rmie0caq7y481tq7jqa7jrof6ef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12417</id>
    <redirect title="ပညာစိုတ် ဥပဒေ" />
    <revision>
      <id>58502</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:40:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ပညာစိုတ် သၞောဝ်ဥပဒေ]] ဇရေင် [[ပညာစိုတ် ဥပဒေ]]</comment>
      <origin>58502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="aj93eegvc7g8iuzzcj2fy8n4gjk9qy0" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ပညာစိုတ် ဥပဒေ]]</text>
      <sha1>aj93eegvc7g8iuzzcj2fy8n4gjk9qy0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ် ဥပဒေ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12418</id>
    <revision>
      <id>58505</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:42:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသဇိုင် မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ဥပဒေ''' (Forensic Psychology ဟွံသေင်မ္ဂး Legal Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဆက်အစပ် အကြာ ဘာသာရပ်ပညာစိုတ် ကေုာံ သၞောတ်သၞောဝ်ဥပဒေရ။...&quot;</comment>
      <origin>58505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1450" sha1="fne9csgvns5m2wwak8u1dt6sdw1680h" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသဇိုင် မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ဥပဒေ''' (Forensic Psychology ဟွံသေင်မ္ဂး Legal Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဆက်အစပ် အကြာ ဘာသာရပ်ပညာစိုတ် ကေုာံ သၞောတ်သၞောဝ်ဥပဒေရ။ 

ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ပရူပရာ မပ္တံကဵု ပရေင်စမ်ၜတ် ထတ်ယုက်စိုတ် သွက်ရုင်ဓဝ်၊ ပရေင်လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စရိုတ် ညးရာဇဝတ် (Criminal profiling)၊ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ သက်သဳမတ် (Eyewitness testimony)၊ စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ လညာတ် ဂကောံဂျူရဳ၊ သီုကဵု ပွမစကာ သဘဴဓဝ်ပညာစိုတ် ပ္ဍဲဗွိုင်ပရေင်မင်မွဲသၞောဝ်၊ ရာဇဝတ်ဗေဒ ကေုာံ ရုင်ဓဝ်တအ် ပါလုပ်ဒၟံင်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ဥပဒေ}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သၞောဝ်ဥပဒေ]]
[[Category:ရာဇဝတ်ဗေဒ]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>fne9csgvns5m2wwak8u1dt6sdw1680h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12419</id>
    <revision>
      <id>58506</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot; |+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ် |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |File:Starting_bl...&quot;</comment>
      <origin>58506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18842" sha1="jzvc9y3ugrf96ri1y27t3t5i4esguk0" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ်
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Starting_blocks_in_track_and_field.jpg|250px|ဗီုရုပ် သၟာဝေင်ဒြဟတ် ကေုာံ ပရေင်စိုတ်]]&lt;br/&gt;သၟာဝေင်ဒြဟတ်တအ် နွံပၟိက်ကဵု ပရေင်စိုတ်မဇြိုဟ်နက် သွက်ဂွံ ဂွံဇမၞး ပ္ဍဲပြိုင်ပွဲဂမၠိုင်ရ။
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Sport Psychology / Sports Psychology)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[ပညာစိုတ်]] (Psychology) ကေုာံ သိပ္ပံဝေင်ဒြဟတ် (Sports Science)
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ပ္ဍဲအခိင်ဝေင်ဒြဟတ်၊ ဓဝ်ဇြဟတ်စိုတ်၊ ကေုာံ ပရေင်စောမ်စောန်
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|Norman Triplett, Coleman Griffith, Rainer Martens
|}

'''ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ်''' ({{lang-en|Sport psychology}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဗီုလဵု အကာဲအရာစိုတ် ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်တအ် ဓလီုပ္ဍိုက်မာန် လ္တူစောမ်စောန် ပ္ဍဲအရာမဝေင်ဒြဟတ် (Sports performance) ကေုာံ ဗီုလဵု ပွမဝေင်ဒြဟတ်ဂှ် ကလေင်ပခိုဟ်ကဵု ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓကာယ ပူဂိုလ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Weinberg2014&quot;&gt;Weinberg, R. S., &amp; Gould, D. (2014). ''Foundations of Sport and Exercise Psychology'' (6th ed.). Human Kinetics.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ ဒှ်အရာမပံင်သၟဟ်လဝ် လညာတ်နူကဵု [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)၊ ဇဳဝကမ္မဗေဒ (Biomechanics)၊ ဇဳဝဗေဒ (Physiology) ကေုာံ ပညာချဳဒရာင်ခန္ဓ (Kinesiology) တအ်ရ။ တၠပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ်တအ်ဝွံ ကၠောန်ကမၠောန် မွဲစွံ ကုသၟာဝေင်ဒြဟတ် (athletes)၊ နဲကဲဗ္တောန် (coaches) တအ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် စောမ်စောန် ကေုာံ မင်မွဲ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်ရ။

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Definition and Principles) ==
ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ် ဟီုဂှ် ဒှ်ပွမစကာ နဲကဲသီအိုရဳ ပညာစိုတ် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ရီုဗင် သၟာဝေင်ဒြဟတ်တအ် ညံင်ဂွံ စိုပ်ကဆံင်စောမ်စောန် သၠုင်အိုတ် (Optimal performance) ရ။ သဘဴဓဝ် အဓိကဂှ် ခန္ဓကာယ ကေုာံ စိုတ် (Mind and Body) ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ ယဝ်ရ စိုတ်ဟွံနွံကဵု သမာဓိ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးဒုင်ဍိုက်စိုတ် (Stress) မ္ဂး၊ ဍေဟ်ဇီုကပိုက် လ္တူအစောမ်စောန် ခန္ဓကာယ ဗွဲမပြဟ်ရ။

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲလပါ်ကၞောတ် သၞာံ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၈ ဂှ် Norman Triplett မဒှ် တၠပညာစိုတ် အမေရိကာန် စမ်ၜတ်လ္ၚတ်လဝ် ပရူသၟာစီးကွဳလိုန်ဓါတ်တအ်ရ။ ညးဂွံဆဵုကေတ်ဒဒှ်ရ သၟာစီးကွဳလိုန်ဓါတ်တအ်ဂှ် ကာလစီးပြိုင် ကုမၞိဟ်တၞဟ်မ္ဂး ဂစာန်စီး ပြဟ်နူ ကာလမစီးဒၟံင် ညးမွဲဓဝ်ရ (Social facilitation effect)။&lt;ref name=&quot;Triplett1898&quot;&gt;Triplett, N. (1898). &quot;The dynamogenic factors in pacemaking and competition&quot;. ''American Journal of Psychology''. 9 (4): 507–533.&lt;/ref&gt; 
ပ္ဍဲအခိင် ၁၉၂၀ ဂမၠိုင်ဂှ် Coleman Griffith (မဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ် အမေရိကာန်) ခၞံဗဒှ်လဝ် ဌာနသုတေသန ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် Illinois ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယတုဲ ဘာသာရပ်ဝွံ ပြးဇးအာ အလုံဂၠးတိတုဲ ဒှ်ကၠုင် ဘာသာရပ် အဓိကမွဲ ပ္ဍဲခေတ် အဝ်လာမ်ပိတ် (Olympic) ရ။

== ၃. ဓဝ်ဇြဟတ်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်စောမ်စောန် (Motivation and Performance) ==
ဓဝ်ဇြဟတ်စိုတ် (Motivation) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိကအိုတ် ပ္ဍဲပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ်ရ။ ဓဝ်ဇြဟတ်စိုတ်ဝွံ ပါ်လဝ် ၜါပြကာ-
* '''ဇြဟတ်စိုတ် အပ္ဍဲ (Intrinsic Motivation):''' ဒှ်ပရေင် မိက်ဂွံဝေင်ဒြဟတ် ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ဒးစိုတ်၊ ပရေင်မိပ်လဟိင်၊ ကေုာံ မိက်ဂွံဇၞော်မောဝ် အစောမ်စောန် ဇကုပူဂိုလ်ရ။ သၟာဝေင်ဒြဟတ် မနွံကဵု ဇြဟတ်စိုတ် အပ္ဍဲတအ်ဂှ် အံင်ဇၞး ဂၠိုင်ရ။
* '''ဇြဟတ်စိုတ် အမ္ၚး (Extrinsic Motivation):''' ဒှ်ပရေင် မိက်ဂွံဝေင် ဟိုတ်နူကဵု လာပ်ဗဇဴ (Trophies)၊ သြန်၊ ဒယှ်တှ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဟိုတ်နူ ဂွိင်ဖေက် မၞိဟ်တၞဟ် ဟီုပျုတ်ပၟာရ။

== ၄. ပရေင်စိုတ်ဂမ္တဴ ကေုာံ ဓဝ်လကိုတ် (Anxiety and Arousal) ==
[[File:Inverted-U_hypothesis.svg|thumb|right|250px|ဗီုပြေင် Inverted-U Hypothesis သီအိုရဳ U-ဗောက်]]
ပရေင်စိုတ်ဂမ္တဴ (Anxiety) ကေုာံ ဓဝ်လကိုတ်/ဓဝ်စိုတ်ချဳဒရာင် (Arousal) တအ်ဝွံ ဓလီုပ္ဍိုက် လ္တူစောမ်စောန် ဗွဲမဇၞော်ရ။ သီအိုရဳ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် &quot;Inverted-U Hypothesis&quot; (သီအိုရဳ U-ဗောက်) ရ။&lt;ref name=&quot;Yerkes1908&quot;&gt;Yerkes, R. M., &amp; Dodson, J. D. (1908). &quot;The relation of strength of stimulus to rapidity of habit-formation&quot;. ''Journal of Comparative Neurology and Psychology''. 18: 459–482.&lt;/ref&gt; 
သီအိုရဳဝွံ ထ္ၜးလဝ်ဒဒှ်ရ - ယဝ်ရ ဓဝ်လကိုတ်စိုတ် အောန်လောန်အာမ္ဂး စောမ်စောန် ဟွံခိုဟ်ရ။ ဓဝ်လကိုတ်စိုတ် တိုန်စိုပ် ကဆံင်လဒေါဝ် (Optimal arousal) မ္ဂး စောမ်စောန် ခိုဟ်အိုတ်ရ။ ဆဂး ယဝ်ရ စိုတ်ဂမ္တဴ ကေုာံ ဓဝ်လကိုတ် လောန်ကာဲအာ (Over-arousal) မ္ဂး၊ စောမ်စောန်ဂှ် ကလေင်စှ်ေအာ ဗွဲမပြဟ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၟာဝေင်ဒြဟတ်တအ် ဒးလေပ်လဝ် နဲကဲထိင်စိုတ် (Stress management) ရ။

== ၅. နဲကဲ ဖန်ဇန်စိုတ် (Psychological Skills Training) ==
သၟာဝေင်ဒြဟတ်တအ် လ္ၚတ်ကေတ် နဲကဲစိုတ် (Psychological Skills) ညံင်ရဴ မဗ္တောန် နဲကဲခန္ဓကာယကီုရ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ နဲကဲ ဖန်ဇန်စိုတ် အဓိကဂမၠိုင် (Key Psychological Skills)
|-
! နဲကဲ (Skill)
! ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Definition)
! လွပ် ကေုာံ ဖိုလ် (Usage &amp; Benefit)
|-
| '''ဖျေဟ်တိုင်အဓိက (Goal Setting)'''
| ပွမဖျေဟ် တိုင်ပ္ကဴ အခိင်ဂၠေံ ကေုာံ အခိင်ဂၠိင်
| ကဵုဓဝ်ဇြဟတ် ကေုာံ ပၠတရဴ ညံင်ဂွံ ကၠောန်ဗက် စဵုကဵုစိုပ်တိုင်ပ္ကဴ။
|-
| '''ဗီုရုပ်စိုတ် (Imagery/Visualization)'''
| ပွမချပ် ကေုာံ ညာတ်ကေတ် ဗီုရုပ် မကၠောန်ဒၟံင် နကဵုစိုတ်
| ပခိုင်ကဵု စိုတ်သမာဓိ ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် နကဵုစိုတ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံပြိုင်ပွဲ။
|-
| '''ဟီုဂလာန် ကုဇကု (Self-talk)'''
| ပွမဟီုဂလာန် ကဵုဒြဟတ်စိုတ် ဇကုကဵုဇကု
| ဖ္အောန်ဖျှ် စိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ကဵုယုံကြည်စိုတ် လ္တူဇကု။
|-
| '''နဲကဲ ပလံင်ယီု (Relaxation routines)'''
| ပွမပလံင်ယီု ဇြိုဟ်ဟ် သွက်ဂွံ ထိင်စိုတ်
| ဖ္အောန်ဖျှ် စိုတ်ဂမ္တဴ (Anxiety) ကာလမစိုပ် အကာဲအရာ ထိင်ဝါတ်။
|}

== ၆. လညာတ်စိုတ် ပ္ဍဲဂကောံဝေင်ဒြဟတ် (Team Dynamics and Leadership) ==
ဝေင်ဒြဟတ် နကဵုဂကောံ (Team sports) ဗီုကဵု ဇိုင်ကၠုက်၊ ဍာ်ကၠုက်တအ်ဂှ် နွံပၟိက်ကဵု ပရေင်ညဳသၟဟ် ပ္ဍဲဂကောံ (Team cohesion) ရ။ ပညာစိုတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု ကောန်ဂကောံတအ် ဆက်စၠောအ်ရေင်သကအ်၊ ဗီုလဵု နဲကဲဗ္တောန် (Coach) တအ် ပၠတရဴ (Leadership) ကေုာံ ဗီုလဵု သောင်ကလး ပြသၞာ အကြာကောန်ဂကောံတအ်ရ။ သၟိင်တၠဂကောံ (Captain) ကေုာံ နဲကဲဗ္တောန်တအ်ဝွံ သြဇာဇၞော်လောန် သွက်ဂွံ ကဵုဓဝ်ဇြဟတ်စိုတ် ကုအလုံမွဲဂကောံရ။&lt;ref name=&quot;Carron2005&quot;&gt;Carron, A. V., Hausenblas, H. A., &amp; Eys, M. A. (2005). ''Group Dynamics in Sport'' (3rd ed.). Fitness Information Technology.&lt;/ref&gt;

== ၇. ပရေင်ဝပ် ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ် (Injury and Rehabilitation) ==
ကာလသၟာဝေင်ဒြဟတ်တအ် ဒးဝပ် (Sports injuries) မ္ဂး၊ ဍေဟ်ဇီုကပိုက် လ္တူခန္ဓကာယ သၟးဟွံသေင် ဇီုကပိုက် လ္တူပရေင်စိုတ်ဓါတ် ဗွဲမဇၞော်ရ။ သၟာဝေင်ဒြဟတ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်စသိုင် ပရေင်စိုတ်ဟွံတန်ကြန်၊ စိုတ်ဓါတ်စှ်ေ (Depression)၊ ကေုာံ ဖေက်လကိုတ် (Fear of re-injury) ရ။ တၠပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ်တအ် ပါလုပ်ရီုဗင် ပ္ဍဲအခိင်လွဳလွတ်ယဲ ညံင်သၟာဝေင်ဒြဟတ်တအ် ဂွံကလေင်စိုပ် ကဆံင်တြေံ နကဵုစိုတ်ဓါတ် မခိုင်ကၠိုက်ရ။

== ၈. ပညာစိုတ် လေ့ကျင့်ခန်း (Exercise Psychology) ==
ၜိုန်ရ ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ်ဂှ် အာရီုစွံ လ္တူသၟာဝေင်ဒြဟတ် ပြိုင်ပွဲကီုလေဝ်၊ ပညာစိုတ် လေ့ကျင့်ခန်း (Exercise Psychology) ဂှ် အာရီုစွံ လ္တူမှာဇန် သာမညတအ် သွက်ဂွံ ဝေင်ဒြဟတ် ညံင်ဂွံ ထတ်ယုက်ရ။ ဍေဟ်လ္ၚတ် မုဟိုတ် မၞိဟ်တအ် လၞုဟ် ဝေင်ဒြဟတ်၊ ဗီုလဵု ဂွံဖန်ဇန် ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံဝေင်ဒြဟတ် ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲ ကေုာံ ဖိုလ်ခိုဟ် ပရေင်စိုတ် (ဗီုကဵု ဖ္အောန်ဖျှ် ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ) မကလိဂွံ နူပွမဝေင်ဒြဟတ်ရ။

== ၉. ပရေင်ကမၠောန် သက်မွေးဝမ်းကျောင်း (Professional Practice) ==
တၠပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ် (Sport Psychologists) တအ်ဝွံ ပါ်လဝ် ပရေင်ကမၠောန် (၂) သာ် အဓိကရ-
# '''Educational Sport Psychologists (တၠပညာစိုတ် လပါ်ပရေင်ပညာ):''' ညးတအ် ဗ္တောန်ကဵု နဲကဲဖန်ဇန်စိုတ် (Goal setting, Imagery) သွက်ဂွံ သၠုင်ပ္တိုန် အစောမ်စောန်။
# '''Clinical Sport Psychologists (တၠပညာစိုတ် လပါ်လွဳယဲ):''' ညးတအ် လွဳလွတ် ပြသၞာပရေင်စိုတ် ဇြိုဟ်ဟ် ဗီုကဵု ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ၊ ယဲစိုတ်ဂမ္တဴလောန်ကာဲ (Severe anxiety) ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စသုင် (Eating disorders) မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၟာဝေင်ဒြဟတ်တအ်ရ。&lt;ref name=&quot;Tenenbaum2007&quot;&gt;Tenenbaum, G., &amp; Eklund, R. C. (Eds.). (2007). ''Handbook of Sport Psychology'' (3rd ed.). John Wiley &amp; Sons.&lt;/ref&gt;

== ၁၀. နဲကဲသုတေသန (Research Methods) ==
ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ်ဝွံ စကာ နဲကဲသုတေသန သိပ္ပံ သွက်ဂွံ ဂၠာဲသွဟ် တၟိတၟိရ။ ညးတအ် စကာ နဲကဲ သုတေသန အရေဝ်/အက္ခရ် (Qualitative methods) ဗီုကဵု ပွမသၟာန်သွဟ် (Interviews) သၟာဝေင်ဒြဟတ်တအ် ကေုာံ နဲကဲ သုတေသန ဂၞန်သင်္ချာ (Quantitative methods) ဗီုကဵု ပွမစကာ Questionnaire ကေုာံ စက်စမ်ၜတ် ဓါတ်စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓကာယ ပ္ဍဲရုင်ဓါတ်တအ်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ပွမစကာ နဲကဲကောမ်ပျူတာ ကေုာံ စက် ဇဳဝဗေဒ သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် လညာတ်စိုတ် သၟာဝေင်ဒြဟတ်တအ်ဂှ် ပြာကတ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ်
| title     = [[ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ်]] ကေုာံ သိပ္ပံဝေင်ဒြဟတ်
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = သဘဴဓဝ် အဓိက
| list1     =
* [[ဓဝ်ဇြဟတ်စိုတ် (Motivation)]]
* [[ပရေင်စိုတ်ဂမ္တဴ (Anxiety)]]
* [[Inverted-U Hypothesis]]
* [[Team cohesion]]

| group2    = နဲကဲ ဖန်ဇန်စိုတ်
| list2     =
* [[ပွမဖျေဟ်တိုင်အဓိက (Goal setting)]]
* [[ပွမဖန်ဗဒှ် ဗီုရုပ်စိုတ် (Imagery)]]
* [[ပွမဟီုဂလာန် ကုဇကု (Self-talk)]]
* [[နဲကဲ ပလံင်ယီု (Relaxation)]]

| group3    = ဘာသာရပ် ဆက်စပ်
| list3     =
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[သိပ္ပံဝေင်ဒြဟတ်]]
* [[ပညာစိုတ် လေ့ကျင့်ခန်း]]
* [[ဇဳဝကမ္မဗေဒ]]

| group4    = တၠပညာဂမၠိုင်
| list4     =
* [[Norman Triplett]]
* [[Coleman Griffith]]
* [[Rainer Martens]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ်]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ဝေင်ဒြဟတ်]]
[[Category:သိပ္ပံဝေင်ဒြဟတ်]]</text>
      <sha1>jzvc9y3ugrf96ri1y27t3t5i4esguk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12420</id>
    <revision>
      <id>58507</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:46:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ်''' (Sport Psychology) ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာစိုတ်ဓါတ်၊ ဓဝ်ဇြဟတ်စိုတ်၊ နဲကဲဖန်ဇန်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်စောမ...&quot;</comment>
      <origin>58507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="792" sha1="0agw7y4x8tim8mv7prawyfse2rm7kgu" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ်''' (Sport Psychology) ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာစိုတ်ဓါတ်၊ ဓဝ်ဇြဟတ်စိုတ်၊ နဲကဲဖန်ဇန်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်စောမ်စောန် ပ္ဍဲအရာမဝေင်ဒြဟတ် ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်ခန္ဓကာယ မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ဝေင်ဒြဟတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ဝေင်ဒြဟတ်]]
[[Category:သိပ္ပံဝေင်ဒြဟတ်]]</text>
      <sha1>0agw7y4x8tim8mv7prawyfse2rm7kgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် ပွဳပွူ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12421</id>
    <revision>
      <id>58509</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:48:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot; |+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ပွဳပွူ |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |File:High_Line_Park_New_Y...&quot;</comment>
      <origin>58509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17788" sha1="1yofpfee89uje6mo2eazaz9moe5lzps" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ပွဳပွူ
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:High_Line_Park_New_York_City.jpg|250px|ဗီုရုပ် ပွဳပွူမသြိုင်ခၞံလဝ် ကေုာံ သဘာဝ]]&lt;br/&gt;ဗီုရုပ် မပံင်သၟဟ်လဝ် ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ ပွဳပွူမသြိုင်ခၞံလဝ် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော် မဒှ်အရာသဇိုင်လ္ၚတ် ပ္ဍဲပညာစိုတ် ပွဳပွူ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Environmental Psychology)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|အဆက်အစပ် အကြာ မၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူ (သဘာဝ ကေုာံ မသြိုင်ခၞံလဝ်)
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[Egon Brunswik]], [[Roger Barker]], [[Rachel Kaplan]], [[Stephen Kaplan]], [[Robert Sommer]]
|}

'''ပညာစိုတ် ပွဳပွူ''' ({{lang-en|Environmental Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူအဆက်အစပ် အကြာ မၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူ (environment) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;Gifford2007&quot;&gt;Gifford, R. (2007). ''Environmental psychology: Principles and practice'' (4th ed.). Colville, WA: Optimal Books.&lt;/ref&gt; ပွဳပွူ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်ဝွံ ပံင်သီု ပွဳပွူသဘာဝ (natural environments)၊ ပွဳပွူမၞိဟ်မသြိုင်ခၞံလဝ် (built environments)၊ ပွဳပွူပရေင်မၞိဟ် (social settings) ကေုာံ ပွဳပွူတင်ဂရင်ဗ္တီ (information environments) တအ်ရ။ ဘာသာရပ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု ပွဳပွူဂမၠိုင် ဓလီုပ္ဍိုက် သြဇာလ္တူ စရိုတ်အကာဲအရာ (behavior) ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် (mental well-being) မၞိဟ်တအ်၊ တုဲပၠန် ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ပြံင်လှာဲ ပွဳပွူတအ်ဂှ်ရ။ ဍေဟ်ဒှ် ဘာသာရပ် မဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဘာသာတၞဟ် ဗီုကဵု ဗီုပြင်သြိုင်ခၞံ (Architecture)၊ ပရေင်ဖန်ဇန်ဍုင် (Urban Planning)၊ ကေုာံ ပထဝဳဝင် (Geography) တအ်ရ။

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Definition and Principles) ==
ပညာစိုတ် ပွဳပွူဝွံ ဒုင်သဇိုင် လ္တူ သဘဴဓဝ် မဟီုမ္ဂး &quot;မၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ် ဟွံပါ်ခြာရ&quot; မဒှ်ရ။ စရိုတ်မၞိဟ်မွဲမွဲဂှ် ဟွံသေင်ဆ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်အပ္ဍဲဟေင် မဖန်ဗဒှ်၊ လက္ခဏာ ပွဳပွူမ္ၚး (Physical environment) လေဝ် ဒှ်အရာမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ကီုရ။ တၠပညာတအ် စကာ နဲကဲသုတေသန သွက်ဂွံ သောင်ကလး ဗီုလဵု ပွဳပွူတအ် ပကဵု ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံစိုတ်မိပ်၊ ဂွံဍောင်ၜိုတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂွံကၠောန်ကမၠောန်ခိုဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Stokols1987&quot;&gt;Stokols, D., &amp; Altman, I. (Eds.). (1987). ''Handbook of environmental psychology''. New York: Wiley.&lt;/ref&gt;

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဘာသာရပ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ဗွဲမကၠးဖ္ဍး ပ္ဍဲကဵု လပါ်စ သၞာံ ၁၉၆၀ ဂမၠိုင်ရ။ ကိုပ်ကၠာနူဂှ် တၠပညာ ဗီုကဵု Egon Brunswik ကေုာံ Kurt Lewin တအ် စဖန်ဗဒှ်လဝ် လညာတ်သဇိုင်ရ။ Roger Barker မဖန်ဗဒှ်လဝ် ပညာစိုတ် ဂေဟဗေဒ (Ecological Psychology) ဂှ်လေဝ် ဒှ်အရာမဇၞော်မောဝ်ကဵု ဘာသာရပ်ဏအ်ကီုရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၀ ကဵု ၁၉၇၀ ဂမၠိုင်၊ ဟိုတ်နူ ပြသၞာ ပွဳပွူသဘာဝ ဗီုကဵု ပရေင်ကၠိခတိုက် (Pollution) ကေုာံ ပရေင်သြိုင်ခၞံဍုင် ဟွံမဲကဵု သၞောတ်ဝတ်တအ် က္တဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ၊ တၠပညာတအ် စလ္ၚတ်ကၠုင် အဆက်အစပ် မၞိဟ်ကဵုပွဳပွူ ဗွဲမတၟေင်တၟဟ်ရ။

== ၃. ပွဳပွူ သဘာဝ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် (Natural Environment and Well-being) ==
[[File:Yosemite_Valley_from_Wawona_Tunnel_view,_Appelman_IMG_4767.JPG|thumb|right|250px|ပွဳပွူသဘာဝဂှ် ပကဵုညံင် စိုတ်ဂွံၜိုဟ်သြိုဟ်မာန်]]
ပွဳပွူသဘာဝ ဗီုကဵု ဂြိုပ်၊ ၜဳ၊ ကေုာံ ကၠအ်ပ္ကဴတအ်ဂှ် နွံကဵု သတ္တိ မပလေဝ်ကဵု ဒြဟတ်စိုတ်မၞိဟ် (Restorative effects) ရ။ Rachel Kaplan ကဵု Stephen Kaplan တအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် &quot;သီအိုရဳ ပရေင်ကလေင်ဗလး အာရီု&quot; (Attention Restoration Theory - ART) မထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ပွမနွံ ပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝဂှ် ယှ်ေဖ္အောန်ကဵု ပရေင်ဍောင်ၜိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive fatigue) ကေုာံ ပရေင်ဓယံက်စိုတ် (Stress) မာန်ရ။&lt;ref name=&quot;Kaplan1989&quot;&gt;Kaplan, R., &amp; Kaplan, S. (1989). ''The experience of nature: A psychological perspective''. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt; ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်တအ် ပွမဖန်ဇန်လဝ် ကၠအ်သဘာဝ (Parks) တအ်ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ကောန်ဍုင်တအ်ရ။

== ၄. ပွဳပွူ မသြိုင်ခၞံလဝ် (Built Environment) ==
ပွဳပွူ မသြိုင်ခၞံလဝ် ဟီုဂှ် သ္ၚိဌာန်၊ ရုင်၊ ဘာ၊ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ ပညာစိုတ် ပွဳပွူ လ္ၚတ် ဗီုလဵု ဗီုပြင်သြိုင်ခၞံတအ် ဓလီုပ္ဍိုက် လ္တူစရိုတ်မၞိဟ်ရ။ ဥပမာ -
* ဗီုပြင်ရုင် မပံက်လဝ်လှဲလှဲ (Open-plan offices) ဂှ် ပကဵု ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံဆက်စၠောအ်လောဲကီုလေဝ်၊ ပရေင်ပထုဲ (Distraction) ဂၠိုင်တုဲ ကမၠောန်ယုတ်စှ်ေမာန်ရ။
* ပရေင်လျးတ္ၚဲ (Natural lighting) ပ္ဍဲဘာ ကေုာံ ရုင်ယဲတအ်ဂှ် ပကဵုညံင် ကွးဘာတအ် ဂွံကတ်လ္ၚတ်ခိုဟ် ကေုာံ ညးယဲတအ် ဂွံယုက်အာပြဟ်မာန်ရ။

== ၅. ဒၞာဲဒတန် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် (Place Attachment and Identity) ==
မၞိဟ်တအ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဒၞာဲဒတန် (Place) နကဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ အရာဏအ်ဂှ် ကော်စ ပရေင်ဆက်စပ် ဒၞာဲဒတန် (Place attachment) ရ။ ဥပမာ - ပရေင်ဆာန် သ္ၚိဌာန်ဇကု ဟွံသေင်မ္ဂး ဍုင်ကွာန် ဇာတိဇကုရ။ ဒၞာဲဒတန်တအ်ဂှ် ဒှ်အရာမဖန်ဗဒှ်ကဵု လက္ခဏာပူဂိုလ် (Place identity) ကီုရ။&lt;ref name=&quot;Proshansky1983&quot;&gt;Proshansky, H. M., Fabian, A. K., &amp; Kaminoff, R. (1983). &quot;Place-identity: Physical world socialization of the self&quot;. ''Journal of Environmental Psychology''. 3 (1): 57–83.&lt;/ref&gt; ယဝ်ရ ဒၞာဲဒတန်ဂှ် ဒးဒုင်ပလီုပလာ် (ဥပမာ - ဟိုတ်နူ ဘဲသဘာဝ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ပလီုသြိုင်ဍုင်) မ္ဂး၊ မၞိဟ်တအ် ဒုင်စသိုင် လီုလာ်စိုတ် (Grief and loss) မာန်ရ။

== ၆. ပရေင်ဂြိုပ်ဂြ ကေုာံ ဗွိုင်ပူဂိုလ် (Crowding and Personal Space) ==
[[File:Shibuya_Crossing_2018.jpg|thumb|left|250px|ပရေင်ဂြိုပ်ဂြ ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော် မပကဵုညံင် ဓယံက်စိုတ် က္တဵုဒှ်မာန်]]
* '''ဗွိုင်ပူဂိုလ် (Personal Space):''' မၞိဟ်တအ် နွံပၟိက် ဗွိုင်အာကာသ ပွဳပွူဇကု မဟွံမိက်ကဵု မၞိဟ်တၞဟ် လုပ်ကၠုင်ကြပ်လောန်ရ (Proxemics)။ ယဝ်ရ မၞိဟ်တၞဟ် လုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဗွိုင်ဏအ်မ္ဂး ဒုင်စသိုင် ဟွံသၠဲလးရ။
* '''ပရေင်ဂြိုပ်ဂြ (Crowding):''' ဒှ်ပရေင်ဒုင်စသိုင် စိုတ် မထေင်ကေတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်ဂၠိုင်လောန်အာ ပ္ဍဲဒၞာဲမွဲရ (Density ဟွံသေင်၊ Crowding ဒှ်ပရေင်စိုတ်)။ ပရေင်ဂြိုပ်ဂြဏအ် ပကဵု ညံင်ဓယံက်စိုတ် (Stress) ဂွံက္တဵုဒှ်တုဲ၊ စရိုတ်ရီုဗင် (Prosocial behavior) အောန်စှ်ေ၊ ကေုာံ စရိုတ်ပကီုပရာပ် (Aggression) ဂၠိုင်တိုန်မာန်ရ။

== ၇. စရိုတ် မမင်မွဲ သဘာဝ (Pro-environmental Behavior) ==
ပ္ဍဲအခိင် ပြသၞာ ရာသဳဥတု ပြံင်လှာဲ (Climate change) မက္တဵုဒှ်ဒၟံင်ဏအ်၊ ပညာစိုတ် ပွဳပွူ လ္ၚတ် ဗီုလဵု ဂွံဆဝ်မ္ၚုဟ် ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံဒ္ဂေတ် စရိုတ် မင်မွဲသဘာဝရ။ မပ္တံကဵု ပွမကလေင်စကာ (Recycling)၊ စကာဒြဟတ် လျှပ်စစ် ညံင်ဂွံစိုတ်၊ ကေုာံ ပွမစကာ ကွဳစက်မှာဇန် (Public transport) တအ်ရ။ တၠပညာတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အရာမဟဆောတ် (Barriers) ကေုာံ အရာမဆဝ်မ္ၚုဟ် (Motivators) လ္တူ စရိုတ်တအ်ဏအ်တုဲ ဖန်ဇန် နဲကဲ သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ရ။

== ၈. လညာတ်ဉာဏ် ပွဳပွူ (Environmental Perception and Cognition) ==
ကဏ္ဍဝွံ လ္ၚတ် ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ဒုင်စသိုင် (Perceive) ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ (Cognize) လ္တူ ပွဳပွူဇကုရ။ &quot;မြေပုံစိုတ်&quot; (Cognitive maps) မဒှ် လညာတ်ဗီုပြင် ဒၞာဲဒတန် ပ္ဍဲက္ဍဟ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်ရ။ မၞိဟ်တအ် စကာ မြေပုံစိုတ်ဏအ် သွက်ဂွံ အာကၠုင် (Wayfinding) ပ္ဍဲဍုင် ဟွံသေင်မ္ဂး သ္ၚိဌာန်ရ။ ယဝ်ရ ဗီုပြင်သြိုင်ခၞံဂှ် ဟွံကၠးဖ္ဍးမ္ဂး၊ မၞိဟ်တအ် အာကၠုင် ဝိဝိင်တုဲ ဓယံက်စိုတ် က္တဵုဒှ်မာန်ရ။

== ၉. နဲကဲသုတေသန (Research Methods) ==
ပညာစိုတ် ပွဳပွူ စကာ နဲကဲသုတေသန နာနာသာ် မပ္တံကဵု-
* '''သုတေသန ပွဳပွူသဘာဝ (Field Studies):''' လ္ၚတ် စရိုတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲပွဳပွူ ဇေတ်တ် (ဥပမာ - ပ္ဍဲကၠအ်ပ္ကဴ၊ ပ္ဍဲရုင်)။
* '''နဲကဲစမ်ၜတ် (Experiments):''' ဖန်ဇန်ပြံင်လှာဲ အကာဲအရာ ပွဳပွူ (ဥပမာ - ပြံင်လှာဲ အရံင်လျး) တုဲ စမ်ၜတ် ဖိုလ်မက္တဵုဒှ်။
* '''စရင်သၟာန် (Surveys and Questionnaires):''' သၟာန် ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကေုာံ လညာတ် မၞိဟ်တအ် လ္တူ ပွဳပွူမွဲမွဲ။&lt;ref name=&quot;Bell2001&quot;&gt;Bell, P. A., Greene, T. C., Fisher, J. D., &amp; Baum, A. (2001). ''Environmental psychology'' (5th ed.). Fort Worth, TX: Harcourt College Publishers.&lt;/ref&gt;

== ၁၀. အလုံအစင် ကေုာံ လွပ် (Applications) ==
လညာတ် နူကဵု ပညာစိုတ် ပွဳပွူဝွံ စကာဒၟံင် ပ္ဍဲအရာမဂၠိုင်ကဵုသာ်-
* '''ပရေင်ဖန်ဇန်ဍုင် ကေုာံ ဗီုပြင်သြိုင်ခၞံ (Urban Planning &amp; Architecture):''' သြိုင်ခၞံ သ္ၚိဌာန် ကေုာံ ရုင် မကိတ်ညဳ ကုပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် မၞိဟ်။
* '''ပရေင်မင်မွဲ သဘာဝ (Conservation):''' ဖန်ဗဒှ် ပဝ်လသဳ ကေုာံ ပရေင်ဆဝ်မ္ၚုဟ် ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံယှ်ေဖ္အောန် ပရေင်ပလီုသဘာဝ။
* '''လွပ် ပ္ဍဲဘာ ကေုာံ ရုင်ယဲ:''' ဖန်ဇန် ပွဳပွူ ညံင်ကွးဘာ ဂွံကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ညးယဲ ဂွံယုက်ပြဟ်။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် ပွဳပွူ
| title     = [[ပညာစိုတ် ပွဳပွူ]] (Environmental Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = သဘဴဓဝ် အဓိက
| list1     =
* [[သီအိုရဳ ပရေင်ကလေင်ဗလး အာရီု|Attention Restoration Theory (ART)]]
* [[ပရေင်ဆက်စပ် ဒၞာဲဒတန်|Place attachment]]
* [[မြေပုံစိုတ်|Cognitive map]]
* [[ဗွိုင်ပူဂိုလ်|Personal space]]
* [[စရိုတ် မင်မွဲသဘာဝ|Pro-environmental behavior]]

| group2    = ပွဳပွူ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
| list2     =
* [[ပွဳပွူသဘာဝ]]
* [[ပွဳပွူ မသြိုင်ခၞံလဝ်|Built environment]]
* [[ပရေင်ဂြိုပ်ဂြ|Crowding]]

| group3    = တၠပညာဂမၠိုင်
| list3     =
* [[Egon Brunswik]]
* [[Roger Barker]]
* [[Rachel Kaplan]]
* [[Stephen Kaplan]]
* [[Robert Sommer]]

| group4    = ဆက်စပ်
| list4     =
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[ဗီုပြင်သြိုင်ခၞံ|Architecture]]
* [[ပရေင်ဖန်ဇန်ဍုင်|Urban Planning]]
* [[ပထဝဳဝင်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပွဳပွူ}}
[[Category:ပညာစိုတ် ပွဳပွူ]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပွဳပွူသဘာဝ]]</text>
      <sha1>1yofpfee89uje6mo2eazaz9moe5lzps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ် ပွဳပွူ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12422</id>
    <revision>
      <id>58510</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:49:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ပွဳပွူ''' (Environmental Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူအဆက်အစပ် အကြာ မၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူနာနာ မပ္တံကဵု ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ ပွဳပွူမသြိ...&quot;</comment>
      <origin>58510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="671" sha1="di4xqa360id90h2unl98trh3akdv6is" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ပွဳပွူ''' (Environmental Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူအဆက်အစပ် အကြာ မၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူနာနာ မပ္တံကဵု ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ ပွဳပွူမသြိုင်ခၞံလဝ် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပွဳပွူ}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပွဳပွူသဘာဝ]]</text>
      <sha1>di4xqa360id90h2unl98trh3akdv6is</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58511</id>
      <parentid>58510</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:49:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="672" sha1="8yogjcszx5qzf6apinq86brfiu0mwhp" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ပွဳပွူ''' (Environmental Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူအဆက်အစပ် အကြာ မၞိဟ် ကေုာံ ပွဳပွူနာနာ မပ္တံကဵု ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ ပွဳပွူမသြိုင်ခၞံလဝ် မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပွဳပွူ}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပွဳပွူသဘာဝ]]</text>
      <sha1>8yogjcszx5qzf6apinq86brfiu0mwhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12423</id>
    <revision>
      <id>58513</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot; |+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: c...&quot;</comment>
      <origin>58513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22690" sha1="hucye7l2p5rgjtuol8sxwknw6zxk9v9" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Charles_Darwin_by_Julia_Margaret_Cameron_2.jpg|250px|ဗီုရုပ် ချားလ်စ် ဒါဝင်]]&lt;br/&gt;ချားလ်စ် ဒါဝင် (Charles Darwin) မဒှ်မအံက် သီအိုရဳ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ၊ မဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက် ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Evolutionary Psychology)
|-
!ကဏ္ဍအဓိက
|[[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ [[ဇဳဝဗေဒ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ]]
|-
!သဇိုင်သီအိုရဳ
|ပရေင်ရုဲစှ်သဘာဝ (Natural Selection), သီအိုရဳ ပရေင်ကိတ်ညဳ (Adaptation)
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[Charles Darwin]], [[David Buss]], [[Leda Cosmides]], [[John Tooby]], [[Steven Pinker]]
|}

'''ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ''' ({{lang-en|Evolutionary Psychology - EP}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသိပ္ပံ မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဗီုပြင် စိုတ်ဓါတ် (psychological traits) မပ္တံကဵု သမ္တီ (memory)၊ လညာတ်ဉာဏ် (perception)၊ ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ (language) တအ် နူကဵု လညာတ် ဇဳဝဗေဒ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ ခေတ်တၟိ (modern evolutionary perspective) ရ။&lt;ref name=&quot;Buss2015&quot;&gt;Buss, D. M. (2015). ''Evolutionary Psychology: The New Science of the Mind'' (5th ed.). Psychology Press.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကုသီအိုရဳ မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ စိုတ်မၞိဟ်ဝွံ ဒှ်အရာမဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု ပရေင်ရုဲစှ်သဘာဝ (Natural Selection) သွက်ဂွံ သောသောင် ပြသၞာပရေင်ဂျိုင်လမျီု ကေုာံ ပရေင်မိတ်သဟာဲ မက္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်တမၠာ မၞိဟ်တအ် မမံင်လဝ် ပ္ဍဲဂြိုပ်ဂမၠိုင်ရ။ အရာမက္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲခန္ဓကာယ ဗီုကဵု ကသိုင်၊ ဂြိုဟ် တအ်ဂှ် ဒှ်အရာမပြံင်လှာဲကိတ်ညဳကၠုင် (adaptations) တုဲ ပ္ဍဲကဵု စိုတ်မၞိဟ်လေဝ် နွံကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲကိတ်ညဳ အတိုင်သဘာဝကီုရ။

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဇိုင်သဘဴဓဝ် (Definition and Foundations) ==
ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝဝွံ ဒှ်ပရေင်ပံင်သၟဟ် အကြာ ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive psychology) ကေုာံ ဇဳဝဗေဒ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ (Evolutionary biology) ရ။ ဘာသာရပ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကုသဘဴဓဝ် အဓိက ၅ သာ် မပ္တံကဵု-
# '''ကြက်စက် (Brain as computer):''' က္ဍဟ်မၞိဟ်ဝွံ ဒှ်စက် မကၠောန်ပ္တိတ် အကာဲအရာ နူကဵု တင်ဂရင်ဗ္တီ (information processing device) မနွံပ္ဍဲ ပွဳပွူသဘာဝ။
# '''ပရေင်ရုဲစှ်သဘာဝ (Natural Selection):''' ပရေင်ချပ်ပိုန် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် သွက်ဂွံ သောသောင် ပြသၞာ မဆေင်ကဵု ပရေင်ဂျိုင်လမျီု ကေုာံ မိတ်သဟာဲ ပ္ဍဲအခိင်တမၠာ။
# '''စိုတ်အခိင်တမၠာ (Stone age mind):''' က္ဍဟ်မၞိဟ် လၟုဟ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်လဝ် သွက်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴ ပ္ဍဲခေတ်တၟအ် (hunter-gatherer societies)၊ ဟွံသေင်ကဵု ခေတ်စက်ယန္တရားလၟုဟ်။&lt;ref name=&quot;Cosmides1992&quot;&gt;Barkow, J. H., Cosmides, L., &amp; Tooby, J. (Eds.). (1992). ''The Adapted Mind: Evolutionary Psychology and the Generation of Culture''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;
# '''ခရိုင်စိုတ် (Modularity of mind):''' စိုတ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ခရိုင် (modules) တၞဟ်ဟ် မွဲမမွဲသာ် သွက်ဂွံ သောသောင် ပြသၞာ တၞဟ်ဟ် (ဥပမာ - ခရိုင်သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ မုက်မတ်၊ ခရိုင် သွက်အရေဝ်ဘာသာ)။
# '''လညာတ်အလဵုအလဵု (Unconscious processes):''' လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ စရိုတ် ဗွဲမဂၠိုင်ဝွံ က္တဵုဒှ်ဒၟံင် အလဵုအလဵု သက်ကုပိုဲ ဂွံတီကေတ်မာန်။

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
လညာတ် သီအိုရဳ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ချားလ်စ် ဒါဝင် (Charles Darwin) မချူခၞံလဝ် လိက် &quot;On the Origin of Species&quot; ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၉ ရ။ ဒါဝင် ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ပညာစိုတ် အနာဂတ်ဂှ် ကြက်ဒုင်သဇိုင် ကုလညာတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၀ တအ်ဂှ် ဝဳလဳယေမ် ဂျေမ်သ် (William James) လေဝ် စကာလဝ် သဘဴဓဝ်ဏအ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပရူပညာစိုတ်ကီုရ။ 
ဆဂး ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ (EP) ခေတ်တၟိဂှ် စက္တဵုဒှ် ဗွဲမကၠးဖ္ဍး ပ္ဍဲအခိင် ၁၉၈၀ ကေုာံ ၁၉၉၀ တအ် နူကဵု တၠပညာ မပ္တံကဵု လဳဒါ ကိုတ်သၟာဒ် (Leda Cosmides)၊ ဂျောန် တူဗဳ (John Tooby) ကေုာံ ဒေဗိတ် ဗသ် (David Buss) တအ်ရ။ ဘာသာရပ်ဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင် နဒဒှ် တၞဟ်ခြာ နူကဵု လူမှုဇဳဝဗေဒ (Sociobiology) မမံက်ဂတဝ်လဝ် ပ္ဍဲ ၁၉၇၀ တအ်ရ။

== ၃. သီအိုရဳ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ (Evolutionary Theory and Principles) ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ သီအိုရဳ အဓိက ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ
|-
! သီအိုရဳ
! အဓိပ္ပါယ်
! လွပ် ကေုာံ ဥပမာ
|-
| ပရေင်ရုဲစှ်သဘာဝ (Natural Selection)
| အကာဲအရာ မကိတ်ညဳ ကုပွဳပွူဂှ် ဂျိုင်လမျီုဂၠိုင်တုဲ ဆက်ဗစိုပ် ဗဳဇ
| မၞိဟ်မဖေက် ဇြုံ/ပရိုက်ဘဲတအ် ဂျိုင်လမျီု ဂၠိုင်နူ မၞိဟ်ဟွံဖေက်
|-
| ပရေင်ရုဲစှ်လိင် (Sexual Selection)
| ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်မိတ်သဟာဲ သွက်ဂွံ က္တဵုဗဒှ် ကောန်ဇာတ်
| ညးတြုဟ်တအ် ပြိုင်ပ္ကာန် ရေင်သကအ်၊ ညးဗြဴတအ် ရုဲစှ် ညးမနွံကဵု အစောံစရာဲ
|-
| Inclusive Fitness
| ပရေင်ဂျိုင်လမျီု ဗဳဇ ဇကု မနွံပ္ဍဲ ကောဒေအ် မဆွေမျိုးတအ်
| ပွမရီုဗင် ကောဒေအ် ဇကု ၜိုန်ရ ဇကုဒးဒုင် အလဇိကီုလေဝ်
|}
ပွဳပွူမကိတ်ညဳ ကုပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ (Environment of Evolutionary Adaptedness - EEA) ဂှ် ဒှ်သဘဴဓဝ် အဓိကမွဲရ။ EEA ဟီုဂှ် ဒှ်ပွဳပွူ (ဝါ) အကာဲအရာဂမၠိုင် မက္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲခေတ်တမၠာ မကဵုသြဇာ လ္တူစရိုတ်မၞိဟ်လၟုဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Dawkins1976&quot;&gt;Dawkins, R. (1976). ''The Selfish Gene''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== ၄. နဲကဲ လ္ၚတ်သုတေသန (Research Methods) ==
တၠပညာတအ် စကာ နဲကဲနာနာ သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် သီအိုရဳ EP ဂမၠိုင်-
* '''သုတေသန အကြာယေန်သၞာင် (Cross-cultural studies):''' လ္ၚတ်ရံင် စရိုတ်မၞိဟ် မတုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲဂကူ/ယေန်သၞာင် နာနာ (ဥပမာ - မုက်မတ် မထ္ၜး ပရေင်ဒေါသ၊ မိပ်၊ ဖေက် တအ်ဂှ် တုပ်သၟဟ် အလုံဂၠးတိ)။
* '''နဲကဲပတောံၜတ် ကုတိရစ္ဆာန် (Comparative method):''' လ္ၚတ် ပတောံၜတ် စရိုတ်မၞိဟ် ကု စရိုတ်ကၞုဲ ကေုာံ တိရစ္ဆာန် နို့တိုက်သတ္တဝါတၞဟ်တအ်။
* '''သုတေသန ဂကောံမၞိဟ် လေပ်ဂၠာဲစ (Hunter-gatherer studies):''' လ္ၚတ် မၞိဟ်မဂျိုင်တန်တဴ အတိုင်ခေတ်တမၠာ (ဗီုကဵု ဂကူ Hadza တအ်) သွက်ဂွံ တီ အကာဲအရာ EEA။
* '''စမ်းသပ်မှု ဓာတ်ခွဲခန်း (Laboratory experiments):''' စမ်ၜတ် ပရေင်ချပ်ပိုန် ကေုာံ လညာတ်ဉာဏ် ပ္ဍဲရုင်ဓါတ်။

== ၅. ပရေင်ဂျိုင်လမျီု ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (Survival and Development) ==
သွက်ဂွံ ဂျိုင်လမျီုမာန်ဂှ် စိုတ်မၞိဟ်တအ် ပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပရေင်ဂၠာဲစသုင် (Foraging)၊ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ဒၞာဲဒတန် (Spatial memory) ကေုာံ ပရေင်ဖေက်လကိုတ် (Fears and Phobias) တအ်ဂှ် ဒှ်ဥပမာ ခိုဟ်အိုတ်ရ။ 
* မၞိဟ်တအ် သဘာဝအလဵုအလဵု ဖေက် ဇြုံ၊ အယဴ (spiders)၊ ဒၞာဲသၠုင်၊ ကေုာံ ဓမၠုရ။ ဆဂး ဟွံဖေက် ကွဳစက်၊ လွဟ် (guns) မဒှ်အရာ မဂွံအန္တရာယ် ဂၠိုင်နူ ဇြုံ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ် ကွဳစက်/လွဟ် ဟွံမဲ ပ္ဍဲခေတ် EEA တုဲ က္ဍဟ်ပိုဲ ဟွံပြံင်လှာဲလဝ် သွက်ဂွံ ဖေက်ဍေဟ်တအ် အလဵုအလဵုရ။&lt;ref name=&quot;Pinker1997&quot;&gt;Pinker, S. (1997). ''How the Mind Works''. W. W. Norton &amp; Company.&lt;/ref&gt;

== ၆. ပရေင်ဆာန်ကၟိန် ကေုာံ ပရေင်မိတ်သဟာဲ (Mating and Relationships) ==
ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝဝွံ ဒယှ်တှ်လောန် ပ္ဍဲအရာမသောင်ကလး ပရူပရေင်ရုဲစှ် မိတ်သဟာဲ (Mate selection) အကြာ တြုဟ် ကဵု ဗြဴရ။
* '''သီအိုရဳ ပရေင်စုတ်သြန် မိမ (Parental Investment Theory):''' ညးဗြဴတအ် ဒးတန်ဂဝ်ဂၞဴ ၉ ဂိတု ကေုာံ တန်တဴလွဳလွတ် ကောန်ဇာတ်တုဲ ဒးစုတ်လဝ် အရင်းအနှီး ဂၠိုင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးဗြဴတအ် ရုဲစှ် မိတ်သဟာဲ စိစောန် (choosy) တုဲ မလေပ်ရုဲစှ် တြုဟ် မနွံကဵု ဒြပ်ရတ်၊ သြဇာ ကေုာံ စရိုတ်မင်မွဲမာန်ရ။
* ညးတြုဟ်တအ်ဂှ် စုတ်လဝ် အရင်းအနှီး ဇဳဝဗေဒ အောန်တုဲ (သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ကောန်ဇာတ်) မလေပ်ရုဲစှ် ညးဗြဴ မနွံကဵု အစောံထတ်ယုက် ကေုာံ အယုက်ဍောတ် (မဒှ် သင်္ကေတ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ကောန်ဇာတ်မာန်) ရ။

== ၇. မိမ ကေုာံ ကောန်ဇာတ် (Parenting and Kinship) ==
ပရေင်ဆာန်ကၟိန် မိမ ကဵု ကောန်ဇာတ်ဂှ်လေဝ် သောင်ကလးလဝ် နကဵု လညာတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝကီုရ။ 
* '''ပရေင်ရုဲစှ် ဆွေမျိုး (Kin Selection):''' မၞိဟ်တအ် သဘာဝအလဵုအလဵု ရီုဗင် ကောဒေအ် မနွံကဵု ဗဳဇ (Genes) တုပ် ကုဇကုဂၠိုင်ရ။ မိမတအ် ဆာန် ကောန်ဇာတ် မဒှ်ဆီဇကု ဂၠိုင်နူ ကောန်မလွဳလဝ်ရ။
* '''ပရေင်ဒစဵုဒစး မိမ ကဵု ကောန် (Parent-offspring conflict):''' ကောန်ဇာတ် မိက်ဂွံ ကလိဂွံ ထာဝရ စွံသတိ နူမိမ၊ ဆဂး မိမတအ် ဒးပါ်ပရအ် ကဵု ကောန်တၞဟ်တအ်ကီုတုဲ က္တဵုဒှ် ပြသၞာရ။

== ၈. ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ကောပ်ကာဲ (Social and Cultural Aspects) ==
မၞိဟ်ဝွံ ဒှ်သတ္တဝါ ပရေင်မၞိဟ် (Social animals) ရ။ 
* '''ပရေင်ရီုဗင် ညးသကအ် (Reciprocal altruism):''' ၜိုန်ရ ဟွံဒှ် ကောဒေအ်ကီုလေဝ် မၞိဟ်တအ် ရီုဗင် ရေင်သကအ် ဒုင်သဇိုင် ကုလညာတ် &quot;လၟုဟ် အဲရီုဗင်မး၊ အနာဂတ် မးရီုဗင်အဲ&quot; ရ။
* '''စၟတ်သမ္တီ မၞိဟ်လီလာန် (Cheater detection):''' က္ဍဟ်မၞိဟ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်လဝ် အထူး သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ကဵုဒုဟ် ကုမၞိဟ်မလီလာန် ပ္ဍဲအရာ ပရေင်ရီုဗင် ညးသကအ် (မၞိဟ်ကေတ် ဖိုလ်သၟး တုဲ ဟွံရီုဗင် ကလေင်) ရ။ 
* သီအိုရဳဏအ် သောင်ကလးကဵု ဗီုလဵု ဓဝ်သဳလ (Morality) ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဂမၠိုင် က္တဵုဒှ်ကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Wright1994&quot;&gt;Wright, R. (1994). ''The Moral Animal: Why We Are, the Way We Are: The New Science of Evolutionary Psychology''. Pantheon Books.&lt;/ref&gt;

== ၉. ပရေင်ပါ်ပဲါ ကေုာံ ဒစဵုဒစး (Criticism and Controversies) ==
ဘာသာရပ်ဝွံ ဒးဒုင် ပါ်ပဲါ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် နူကဵု တၠပညာတၞဟ်တအ်-
# '''ပုံအာဂီု &quot;Just-so stories&quot;:''' တၠပညာလ္ၚဵု ပါ်ပဲါဒၟံင် ဒဒှ်ရ သီအိုရဳ EP တအ်ဝွံ ဒှ်ဆ ပုံအာဂီု မဖန်ဗဒှ်လဝ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး အကာဲအရာလၟုဟ်သၟးတုဲ၊ စမ်ၜတ် သက်သဳ သိပ္ပံ ဝါတ်ဂါတ်လောန်ရ။
# '''ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗဳဇ (Genetic determinism):''' လညာတ်ဏအ် ထ္ၜးဒၟံင် ညံင်ကဵု စရိုတ်မၞိဟ်ဝွံ ပြံင်လှာဲ ဟွံမာန်၊ ဗဳဇဟေင် ဒှ်အရာအဓိက တုဲ ဟွံစွံအာရီု လ္တူ ပရေင်လ္ၚတ်ပညာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Culture) ရ။
# '''ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ဓဝ်သဳလ:''' လညာတ် မဆေင်ကဵု ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ တြုဟ် ကဵု ဗြဴဂှ် ဒးဒုင်ပါ်ပဲါ နူကဵု ဂကောံအခေါင်အရာ ညးဗြဴတအ် ဒဒှ်ရ ဍေဟ် ပကဵု ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံစၟတ်သမ္တီ ဒ္ဂေတ်ဟွံတုပ်သၟဟ် တအ် နဒဒှ် သဘာဝရ။

== ၁၀. လွပ် ကေုာံ အနာဂတ် (Applications and Future) ==
ၜိုန်ရ နွံကဵု ပရေင်ဒစဵုဒစးကီုလေဝ်၊ လညာတ် ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝဝွံ စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍနာနာ-
* '''ဂဥုဲ ကေုာံ စိုတ်ပညာယဲ (Evolutionary medicine and psychiatry):''' ကၠိုဟ်ခိုဟ်ကၠုင် ယဲစိုတ် ဗီုကဵု ယဲစိုတ်ဍောင်ၜိုတ် (Depression) ကေုာံ ယဲစိုတ်ဒွိင် (Anxiety) တအ် နဒဒှ် ပရေင်ကိတ်ညဳ သဘာဝ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲပွဳပွူ ဟွံကိတ်ညဳ။
* '''သၞောဝ်ဥပဒေ (Law):''' သောင်ကလး ဟိုတ်မက္တဵုဒှ် ဒုဟ်ရာဇာဝတ် (Crime) ကေုာံ ပရေင်ပကီုပရာပ်။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics):''' လ္ၚတ် ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ညးသုင်စောဲတအ် အတိုင်သဘာဝ။
အနာဂတ် ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝဝွံ ကြက်ဆက်ပံင်သၟဟ် ကု ဇဳဝဗေဒ လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive neuroscience) တုဲ လ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဆက်အစပ် အကြာ ဗဳဇ ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Gene-culture coevolution) ဗွဲမလှဲလးရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ
| title     = [[ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ]] (Evolutionary Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = သဘဴဓဝ် အဓိက
| list1     =
* [[ပရေင်ရုဲစှ်သဘာဝ]]
* [[ပရေင်ရုဲစှ်လိင်]]
* [[သီအိုရဳ ပရေင်ကိတ်ညဳ]]
* [[Inclusive fitness]]
* [[Kin selection]]

| group2    = ပရူပရာဂမၠိုင်
| list2     =
* [[ပရေင်ဆာန်ကၟိန် မၞိဟ် (Human mating strategies)]]
* [[ပရေင်စုတ်သြန် မိမ (Parental investment)]]
* [[ပရေင်ရီုဗင် ညးသကအ် (Reciprocal altruism)]]
* [[Environment of evolutionary adaptedness (EEA)]]

| group3    = တၠပညာဂမၠိုင်
| list3     =
* [[Charles Darwin]]
* [[David Buss]]
* [[Leda Cosmides]]
* [[John Tooby]]
* [[Steven Pinker]]
* [[Richard Dawkins]]

| group4    = ဆက်စပ်
| list4     =
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[ဇဳဝဗေဒ]]
* [[ဇဳဝဗေဒ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ]]
* [[လူမှုဇဳဝဗေဒ (Sociobiology)]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ}}
[[Category:ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ]]
[[Category:သီအိုရဳ ပညာစိုတ်]]</text>
      <sha1>hucye7l2p5rgjtuol8sxwknw6zxk9v9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58514</id>
      <parentid>58513</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22690" sha1="5v66xbuqjr7hj9n9bn9ibsr1rxoyosk" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Charles_Darwin_by_Julia_Margaret_Cameron_2.jpg|250px|ဗီုရုပ် ချားလ်စ် ဒါဝင်]]&lt;br/&gt;ချားလ်စ် ဒါဝင် (Charles Darwin) မဒှ်မအံက် သဳအိုရဳ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ၊ မဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက် ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Evolutionary Psychology)
|-
!ကဏ္ဍအဓိက
|[[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ [[ဇဳဝဗေဒ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ]]
|-
!သဇိုင်သဳအိုရဳ
|ပရေင်ရုဲစှ်သဘာဝ (Natural Selection), သဳအိုရဳ ပရေင်ကိတ်ညဳ (Adaptation)
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[Charles Darwin]], [[David Buss]], [[Leda Cosmides]], [[John Tooby]], [[Steven Pinker]]
|}

'''ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ''' ({{lang-en|Evolutionary Psychology - EP}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသိပ္ပံ မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဗီုပြင် စိုတ်ဓါတ် (psychological traits) မပ္တံကဵု သမ္တီ (memory)၊ လညာတ်ဉာဏ် (perception)၊ ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ (language) တအ် နူကဵု လညာတ် ဇဳဝဗေဒ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ ခေတ်တၟိ (modern evolutionary perspective) ရ။&lt;ref name=&quot;Buss2015&quot;&gt;Buss, D. M. (2015). ''Evolutionary Psychology: The New Science of the Mind'' (5th ed.). Psychology Press.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကုသဳအိုရဳ မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ စိုတ်မၞိဟ်ဝွံ ဒှ်အရာမဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု ပရေင်ရုဲစှ်သဘာဝ (Natural Selection) သွက်ဂွံ သောသောင် ပြသၞာပရေင်ဂျိုင်လမျီု ကေုာံ ပရေင်မိတ်သဟာဲ မက္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်တမၠာ မၞိဟ်တအ် မမံင်လဝ် ပ္ဍဲဂြိုပ်ဂမၠိုင်ရ။ အရာမက္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲခန္ဓကာယ ဗီုကဵု ကသိုင်၊ ဂြိုဟ် တအ်ဂှ် ဒှ်အရာမပြံင်လှာဲကိတ်ညဳကၠုင် (adaptations) တုဲ ပ္ဍဲကဵု စိုတ်မၞိဟ်လေဝ် နွံကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲကိတ်ညဳ အတိုင်သဘာဝကီုရ။

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဇိုင်သဘဴဓဝ် (Definition and Foundations) ==
ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝဝွံ ဒှ်ပရေင်ပံင်သၟဟ် အကြာ ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive psychology) ကေုာံ ဇဳဝဗေဒ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ (Evolutionary biology) ရ။ ဘာသာရပ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကုသဘဴဓဝ် အဓိက ၅ သာ် မပ္တံကဵု-
# '''ကြက်စက် (Brain as computer):''' က္ဍဟ်မၞိဟ်ဝွံ ဒှ်စက် မကၠောန်ပ္တိတ် အကာဲအရာ နူကဵု တင်ဂရင်ဗ္တီ (information processing device) မနွံပ္ဍဲ ပွဳပွူသဘာဝ။
# '''ပရေင်ရုဲစှ်သဘာဝ (Natural Selection):''' ပရေင်ချပ်ပိုန် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် သွက်ဂွံ သောသောင် ပြသၞာ မဆေင်ကဵု ပရေင်ဂျိုင်လမျီု ကေုာံ မိတ်သဟာဲ ပ္ဍဲအခိင်တမၠာ။
# '''စိုတ်အခိင်တမၠာ (Stone age mind):''' က္ဍဟ်မၞိဟ် လၟုဟ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်လဝ် သွက်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴ ပ္ဍဲခေတ်တၟအ် (hunter-gatherer societies)၊ ဟွံသေင်ကဵု ခေတ်စက်ယန္တရားလၟုဟ်။&lt;ref name=&quot;Cosmides1992&quot;&gt;Barkow, J. H., Cosmides, L., &amp; Tooby, J. (Eds.). (1992). ''The Adapted Mind: Evolutionary Psychology and the Generation of Culture''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;
# '''ခရိုင်စိုတ် (Modularity of mind):''' စိုတ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ခရိုင် (modules) တၞဟ်ဟ် မွဲမမွဲသာ် သွက်ဂွံ သောသောင် ပြသၞာ တၞဟ်ဟ် (ဥပမာ - ခရိုင်သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ မုက်မတ်၊ ခရိုင် သွက်အရေဝ်ဘာသာ)။
# '''လညာတ်အလဵုအလဵု (Unconscious processes):''' လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ စရိုတ် ဗွဲမဂၠိုင်ဝွံ က္တဵုဒှ်ဒၟံင် အလဵုအလဵု သက်ကုပိုဲ ဂွံတီကေတ်မာန်။

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
လညာတ် သဳအိုရဳ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ချားလ်စ် ဒါဝင် (Charles Darwin) မချူခၞံလဝ် လိက် &quot;On the Origin of Species&quot; ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၉ ရ။ ဒါဝင် ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ပညာစိုတ် အနာဂတ်ဂှ် ကြက်ဒုင်သဇိုင် ကုလညာတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၀ တအ်ဂှ် ဝဳလဳယေမ် ဂျေမ်သ် (William James) လေဝ် စကာလဝ် သဘဴဓဝ်ဏအ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပရူပညာစိုတ်ကီုရ။ 
ဆဂး ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ (EP) ခေတ်တၟိဂှ် စက္တဵုဒှ် ဗွဲမကၠးဖ္ဍး ပ္ဍဲအခိင် ၁၉၈၀ ကေုာံ ၁၉၉၀ တအ် နူကဵု တၠပညာ မပ္တံကဵု လဳဒါ ကိုတ်သၟာဒ် (Leda Cosmides)၊ ဂျောန် တူဗဳ (John Tooby) ကေုာံ ဒေဗိတ် ဗသ် (David Buss) တအ်ရ။ ဘာသာရပ်ဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင် နဒဒှ် တၞဟ်ခြာ နူကဵု လူမှုဇဳဝဗေဒ (Sociobiology) မမံက်ဂတဝ်လဝ် ပ္ဍဲ ၁၉၇၀ တအ်ရ။

== ၃. သဳအိုရဳ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ (Evolutionary Theory and Principles) ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ သဳအိုရဳ အဓိက ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ
|-
! သဳအိုရဳ
! အဓိပ္ပါယ်
! လွပ် ကေုာံ ဥပမာ
|-
| ပရေင်ရုဲစှ်သဘာဝ (Natural Selection)
| အကာဲအရာ မကိတ်ညဳ ကုပွဳပွူဂှ် ဂျိုင်လမျီုဂၠိုင်တုဲ ဆက်ဗစိုပ် ဗဳဇ
| မၞိဟ်မဖေက် ဇြုံ/ပရိုက်ဘဲတအ် ဂျိုင်လမျီု ဂၠိုင်နူ မၞိဟ်ဟွံဖေက်
|-
| ပရေင်ရုဲစှ်လိင် (Sexual Selection)
| ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်မိတ်သဟာဲ သွက်ဂွံ က္တဵုဗဒှ် ကောန်ဇာတ်
| ညးတြုဟ်တအ် ပြိုင်ပ္ကာန် ရေင်သကအ်၊ ညးဗြဴတအ် ရုဲစှ် ညးမနွံကဵု အစောံစရာဲ
|-
| Inclusive Fitness
| ပရေင်ဂျိုင်လမျီု ဗဳဇ ဇကု မနွံပ္ဍဲ ကောဒေအ် မဆွေမျိုးတအ်
| ပွမရီုဗင် ကောဒေအ် ဇကု ၜိုန်ရ ဇကုဒးဒုင် အလဇိကီုလေဝ်
|}
ပွဳပွူမကိတ်ညဳ ကုပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ (Environment of Evolutionary Adaptedness - EEA) ဂှ် ဒှ်သဘဴဓဝ် အဓိကမွဲရ။ EEA ဟီုဂှ် ဒှ်ပွဳပွူ (ဝါ) အကာဲအရာဂမၠိုင် မက္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲခေတ်တမၠာ မကဵုသြဇာ လ္တူစရိုတ်မၞိဟ်လၟုဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Dawkins1976&quot;&gt;Dawkins, R. (1976). ''The Selfish Gene''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== ၄. နဲကဲ လ္ၚတ်သုတေသန (Research Methods) ==
တၠပညာတအ် စကာ နဲကဲနာနာ သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် သဳအိုရဳ EP ဂမၠိုင်-
* '''သုတေသန အကြာယေန်သၞာင် (Cross-cultural studies):''' လ္ၚတ်ရံင် စရိုတ်မၞိဟ် မတုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲဂကူ/ယေန်သၞာင် နာနာ (ဥပမာ - မုက်မတ် မထ္ၜး ပရေင်ဒေါသ၊ မိပ်၊ ဖေက် တအ်ဂှ် တုပ်သၟဟ် အလုံဂၠးတိ)။
* '''နဲကဲပတောံၜတ် ကုတိရစ္ဆာန် (Comparative method):''' လ္ၚတ် ပတောံၜတ် စရိုတ်မၞိဟ် ကု စရိုတ်ကၞုဲ ကေုာံ တိရစ္ဆာန် နို့တိုက်သတ္တဝါတၞဟ်တအ်။
* '''သုတေသန ဂကောံမၞိဟ် လေပ်ဂၠာဲစ (Hunter-gatherer studies):''' လ္ၚတ် မၞိဟ်မဂျိုင်တန်တဴ အတိုင်ခေတ်တမၠာ (ဗီုကဵု ဂကူ Hadza တအ်) သွက်ဂွံ တီ အကာဲအရာ EEA။
* '''စမ်းသပ်မှု ဓာတ်ခွဲခန်း (Laboratory experiments):''' စမ်ၜတ် ပရေင်ချပ်ပိုန် ကေုာံ လညာတ်ဉာဏ် ပ္ဍဲရုင်ဓါတ်။

== ၅. ပရေင်ဂျိုင်လမျီု ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (Survival and Development) ==
သွက်ဂွံ ဂျိုင်လမျီုမာန်ဂှ် စိုတ်မၞိဟ်တအ် ပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပရေင်ဂၠာဲစသုင် (Foraging)၊ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ဒၞာဲဒတန် (Spatial memory) ကေုာံ ပရေင်ဖေက်လကိုတ် (Fears and Phobias) တအ်ဂှ် ဒှ်ဥပမာ ခိုဟ်အိုတ်ရ။ 
* မၞိဟ်တအ် သဘာဝအလဵုအလဵု ဖေက် ဇြုံ၊ အယဴ (spiders)၊ ဒၞာဲသၠုင်၊ ကေုာံ ဓမၠုရ။ ဆဂး ဟွံဖေက် ကွဳစက်၊ လွဟ် (guns) မဒှ်အရာ မဂွံအန္တရာယ် ဂၠိုင်နူ ဇြုံ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ် ကွဳစက်/လွဟ် ဟွံမဲ ပ္ဍဲခေတ် EEA တုဲ က္ဍဟ်ပိုဲ ဟွံပြံင်လှာဲလဝ် သွက်ဂွံ ဖေက်ဍေဟ်တအ် အလဵုအလဵုရ။&lt;ref name=&quot;Pinker1997&quot;&gt;Pinker, S. (1997). ''How the Mind Works''. W. W. Norton &amp; Company.&lt;/ref&gt;

== ၆. ပရေင်ဆာန်ကၟိန် ကေုာံ ပရေင်မိတ်သဟာဲ (Mating and Relationships) ==
ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝဝွံ ဒယှ်တှ်လောန် ပ္ဍဲအရာမသောင်ကလး ပရူပရေင်ရုဲစှ် မိတ်သဟာဲ (Mate selection) အကြာ တြုဟ် ကဵု ဗြဴရ။
* '''သဳအိုရဳ ပရေင်စုတ်သြန် မိမ (Parental Investment Theory):''' ညးဗြဴတအ် ဒးတန်ဂဝ်ဂၞဴ ၉ ဂိတု ကေုာံ တန်တဴလွဳလွတ် ကောန်ဇာတ်တုဲ ဒးစုတ်လဝ် အရင်းအနှီး ဂၠိုင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးဗြဴတအ် ရုဲစှ် မိတ်သဟာဲ စိစောန် (choosy) တုဲ မလေပ်ရုဲစှ် တြုဟ် မနွံကဵု ဒြပ်ရတ်၊ သြဇာ ကေုာံ စရိုတ်မင်မွဲမာန်ရ။
* ညးတြုဟ်တအ်ဂှ် စုတ်လဝ် အရင်းအနှီး ဇဳဝဗေဒ အောန်တုဲ (သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ကောန်ဇာတ်) မလေပ်ရုဲစှ် ညးဗြဴ မနွံကဵု အစောံထတ်ယုက် ကေုာံ အယုက်ဍောတ် (မဒှ် သင်္ကေတ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ကောန်ဇာတ်မာန်) ရ။

== ၇. မိမ ကေုာံ ကောန်ဇာတ် (Parenting and Kinship) ==
ပရေင်ဆာန်ကၟိန် မိမ ကဵု ကောန်ဇာတ်ဂှ်လေဝ် သောင်ကလးလဝ် နကဵု လညာတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝကီုရ။ 
* '''ပရေင်ရုဲစှ် ဆွေမျိုး (Kin Selection):''' မၞိဟ်တအ် သဘာဝအလဵုအလဵု ရီုဗင် ကောဒေအ် မနွံကဵု ဗဳဇ (Genes) တုပ် ကုဇကုဂၠိုင်ရ။ မိမတအ် ဆာန် ကောန်ဇာတ် မဒှ်ဆီဇကု ဂၠိုင်နူ ကောန်မလွဳလဝ်ရ။
* '''ပရေင်ဒစဵုဒစး မိမ ကဵု ကောန် (Parent-offspring conflict):''' ကောန်ဇာတ် မိက်ဂွံ ကလိဂွံ ထာဝရ စွံသတိ နူမိမ၊ ဆဂး မိမတအ် ဒးပါ်ပရအ် ကဵု ကောန်တၞဟ်တအ်ကီုတုဲ က္တဵုဒှ် ပြသၞာရ။

== ၈. ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ကောပ်ကာဲ (Social and Cultural Aspects) ==
မၞိဟ်ဝွံ ဒှ်သတ္တဝါ ပရေင်မၞိဟ် (Social animals) ရ။ 
* '''ပရေင်ရီုဗင် ညးသကအ် (Reciprocal altruism):''' ၜိုန်ရ ဟွံဒှ် ကောဒေအ်ကီုလေဝ် မၞိဟ်တအ် ရီုဗင် ရေင်သကအ် ဒုင်သဇိုင် ကုလညာတ် &quot;လၟုဟ် အဲရီုဗင်မး၊ အနာဂတ် မးရီုဗင်အဲ&quot; ရ။
* '''စၟတ်သမ္တီ မၞိဟ်လီလာန် (Cheater detection):''' က္ဍဟ်မၞိဟ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်လဝ် အထူး သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ကဵုဒုဟ် ကုမၞိဟ်မလီလာန် ပ္ဍဲအရာ ပရေင်ရီုဗင် ညးသကအ် (မၞိဟ်ကေတ် ဖိုလ်သၟး တုဲ ဟွံရီုဗင် ကလေင်) ရ။ 
* သဳအိုရဳဏအ် သောင်ကလးကဵု ဗီုလဵု ဓဝ်သဳလ (Morality) ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဂမၠိုင် က္တဵုဒှ်ကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Wright1994&quot;&gt;Wright, R. (1994). ''The Moral Animal: Why We Are, the Way We Are: The New Science of Evolutionary Psychology''. Pantheon Books.&lt;/ref&gt;

== ၉. ပရေင်ပါ်ပဲါ ကေုာံ ဒစဵုဒစး (Criticism and Controversies) ==
ဘာသာရပ်ဝွံ ဒးဒုင် ပါ်ပဲါ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် နူကဵု တၠပညာတၞဟ်တအ်-
# '''ပုံအာဂီု &quot;Just-so stories&quot;:''' တၠပညာလ္ၚဵု ပါ်ပဲါဒၟံင် ဒဒှ်ရ သဳအိုရဳ EP တအ်ဝွံ ဒှ်ဆ ပုံအာဂီု မဖန်ဗဒှ်လဝ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး အကာဲအရာလၟုဟ်သၟးတုဲ၊ စမ်ၜတ် သက်သဳ သိပ္ပံ ဝါတ်ဂါတ်လောန်ရ။
# '''ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗဳဇ (Genetic determinism):''' လညာတ်ဏအ် ထ္ၜးဒၟံင် ညံင်ကဵု စရိုတ်မၞိဟ်ဝွံ ပြံင်လှာဲ ဟွံမာန်၊ ဗဳဇဟေင် ဒှ်အရာအဓိက တုဲ ဟွံစွံအာရီု လ္တူ ပရေင်လ္ၚတ်ပညာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Culture) ရ။
# '''ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ဓဝ်သဳလ:''' လညာတ် မဆေင်ကဵု ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ တြုဟ် ကဵု ဗြဴဂှ် ဒးဒုင်ပါ်ပဲါ နူကဵု ဂကောံအခေါင်အရာ ညးဗြဴတအ် ဒဒှ်ရ ဍေဟ် ပကဵု ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံစၟတ်သမ္တီ ဒ္ဂေတ်ဟွံတုပ်သၟဟ် တအ် နဒဒှ် သဘာဝရ။

== ၁၀. လွပ် ကေုာံ အနာဂတ် (Applications and Future) ==
ၜိုန်ရ နွံကဵု ပရေင်ဒစဵုဒစးကီုလေဝ်၊ လညာတ် ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝဝွံ စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍနာနာ-
* '''ဂဥုဲ ကေုာံ စိုတ်ပညာယဲ (Evolutionary medicine and psychiatry):''' ကၠိုဟ်ခိုဟ်ကၠုင် ယဲစိုတ် ဗီုကဵု ယဲစိုတ်ဍောင်ၜိုတ် (Depression) ကေုာံ ယဲစိုတ်ဒွိင် (Anxiety) တအ် နဒဒှ် ပရေင်ကိတ်ညဳ သဘာဝ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲပွဳပွူ ဟွံကိတ်ညဳ။
* '''သၞောဝ်ဥပဒေ (Law):''' သောင်ကလး ဟိုတ်မက္တဵုဒှ် ဒုဟ်ရာဇာဝတ် (Crime) ကေုာံ ပရေင်ပကီုပရာပ်။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics):''' လ္ၚတ် ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ညးသုင်စောဲတအ် အတိုင်သဘာဝ။
အနာဂတ် ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝဝွံ ကြက်ဆက်ပံင်သၟဟ် ကု ဇဳဝဗေဒ လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive neuroscience) တုဲ လ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဆက်အစပ် အကြာ ဗဳဇ ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Gene-culture coevolution) ဗွဲမလှဲလးရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ
| title     = [[ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ]] (Evolutionary Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = သဘဴဓဝ် အဓိက
| list1     =
* [[ပရေင်ရုဲစှ်သဘာဝ]]
* [[ပရေင်ရုဲစှ်လိင်]]
* [[သဳအိုရဳ ပရေင်ကိတ်ညဳ]]
* [[Inclusive fitness]]
* [[Kin selection]]

| group2    = ပရူပရာဂမၠိုင်
| list2     =
* [[ပရေင်ဆာန်ကၟိန် မၞိဟ် (Human mating strategies)]]
* [[ပရေင်စုတ်သြန် မိမ (Parental investment)]]
* [[ပရေင်ရီုဗင် ညးသကအ် (Reciprocal altruism)]]
* [[Environment of evolutionary adaptedness (EEA)]]

| group3    = တၠပညာဂမၠိုင်
| list3     =
* [[Charles Darwin]]
* [[David Buss]]
* [[Leda Cosmides]]
* [[John Tooby]]
* [[Steven Pinker]]
* [[Richard Dawkins]]

| group4    = ဆက်စပ်
| list4     =
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[ဇဳဝဗေဒ]]
* [[ဇဳဝဗေဒ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ]]
* [[လူမှုဇဳဝဗေဒ (Sociobiology)]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ}}
[[Category:ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ]]
[[Category:သဳအိုရဳ ပညာစိုတ်]]</text>
      <sha1>5v66xbuqjr7hj9n9bn9ibsr1rxoyosk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12424</id>
    <revision>
      <id>58515</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:53:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ''' (Evolutionary Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဗီုပြင် စိုတ်ဓါတ်၊ လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ မၞိဟ်တအ် နူ...&quot;</comment>
      <origin>58515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="881" sha1="t9vvh4xtap9uphq8u808rhhv32cpg18" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ''' (Evolutionary Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဗီုပြင် စိုတ်ဓါတ်၊ လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ မၞိဟ်တအ် နူကဵု လညာတ် ကေုာံ သီအိုရဳ ဇဳဝဗေဒ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ (Evolutionary biology) မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ]]
[[Category:သီအိုရဳ ပညာစိုတ်]]</text>
      <sha1>t9vvh4xtap9uphq8u808rhhv32cpg18</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58516</id>
      <parentid>58515</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:53:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="881" sha1="hw7t9pn0if09blam4lxfe3ud1wtakkm" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ''' (Evolutionary Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဗီုပြင် စိုတ်ဓါတ်၊ လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ မၞိဟ်တအ် နူကဵု လညာတ် ကေုာံ သီအိုရဳ ဇဳဝဗေဒ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ (Evolutionary biology) မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ]]
[[Category:သဳအိုရဳ ပညာစိုတ်]]</text>
      <sha1>hw7t9pn0if09blam4lxfe3ud1wtakkm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58517</id>
      <parentid>58516</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:54:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="974" sha1="q0rw7gsvu6lobl3600edo7ds29bldfg" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ''' (Evolutionary Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဗီုပြင် စိုတ်ဓါတ်၊ လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ မၞိဟ်တအ် နူကဵု လညာတ် ကေုာံ သီအိုရဳ ဇဳဝဗေဒ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ (Evolutionary biology) မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ}}
[[Category:ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ]]
[[Category:သဳအိုရဳ ပညာစိုတ်]]</text>
      <sha1>q0rw7gsvu6lobl3600edo7ds29bldfg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58518</id>
      <parentid>58517</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:54:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="881" sha1="hw7t9pn0if09blam4lxfe3ud1wtakkm" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ''' (Evolutionary Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဗီုပြင် စိုတ်ဓါတ်၊ လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ မၞိဟ်တအ် နူကဵု လညာတ် ကေုာံ သီအိုရဳ ဇဳဝဗေဒ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ (Evolutionary biology) မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ ပရေင်ပြံင်လှာဲသဘာဝ]]
[[Category:သဳအိုရဳ ပညာစိုတ်]]</text>
      <sha1>hw7t9pn0if09blam4lxfe3ud1wtakkm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သဳအိုရဳ ပညာစိုတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12425</id>
    <revision>
      <id>58519</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု သဳအိုရဳ (Theories)၊ လညာတ်သဇိုင်၊ တင်ဂၠာဲဆဵု ကေုာံ သဘဴဓဝ်ဂမၠိုင် မဆေင်ကဵု ဘာသာရပ် ပညာစိုတ် (Psychology) မဒှ်ရ။  {{DEFAULTSORT:သဳအိုရဳ ပညာစိုတ်}} Category:ပ...&quot;</comment>
      <origin>58519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="499" sha1="eghllllbk311m8n1mvco21758v5zy3s" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု သဳအိုရဳ (Theories)၊ လညာတ်သဇိုင်၊ တင်ဂၠာဲဆဵု ကေုာံ သဘဴဓဝ်ဂမၠိုင် မဆေင်ကဵု ဘာသာရပ် ပညာစိုတ် (Psychology) မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:သဳအိုရဳ ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သဳအိုရဳဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>eghllllbk311m8n1mvco21758v5zy3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လာရဳ သၚ်ဂါ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12426</id>
    <revision>
      <id>58520</id>
      <timestamp>2026-10-14T09:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox biography vcard&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot; |+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |လာရဳ သၚ်ဂါ&lt;br/&gt;Larry Sanger |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |File:La...&quot;</comment>
      <origin>58520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21691" sha1="ivxqqbbhrv2e5kwt9xjlb6t6o9fax8q" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biography vcard&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |လာရဳ သၚ်ဂါ&lt;br/&gt;Larry Sanger
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Larry Sanger 2011.jpg|250px|လာရဳ သၚ်ဂါ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၁]]&lt;br/&gt;လာရဳ သၚ်ဂါ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၁
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ ပူဂိုလ်
|-
!ယၟုပေင်င်
|Lawrence Mark Sanger (လောရင့် မာက် သၚ်ဂါ)
|-
!တ္ၚဲဒှ်မၞိဟ်
|{{Birth date and age|1968|7|16}}
|-
!ဒၞာဲဒှ်မၞိဟ်
|[[Bellevue, Washington]], ဍုင်အမေရိကာန်
|-
!ပရေင်ပညာ
|[[Reed College]] (BA)&lt;br/&gt;[[Ohio State University]] (MA, PhD)
|-
!ကမၠောန်
|တၠပညာ ဒဿနိကဗေဒ, ညးမဖန်ဗဒှ် ဝက်ဘ်ဆာ်
|-
!ပြာကတ် ပ္ဍဲအရာ
|ညးမတွဟ်ပံင်ကောံ ဒက်ပ္တန် [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]&lt;br/&gt;ညးမဒက်ပ္တန် [[Citizendium]]
|-
!သမ္ဘာ
|Carlin Sanger
|}

'''လောရင့် မာက် သၚ်ဂါ''' ({{lang-en|Lawrence Mark Sanger}}; သၠးဂၠံဂဝ် - ဂျူလာင် ၁၆၊ ၁၉၆၈) ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်တအ် မတီလဝ် နကဵုယၟု '''လာရဳ သၚ်ဂါ''' (Larry Sanger) ဝွံ ဒှ်တၠပညာ ဒဿနိကဗေဒ ဂကူအမေရိကာန် ကေုာံ ညးမဖန်ဗဒှ် ပရေင်ကမၠောန် အေန်တာနဲ မွဲတၠ မဒှ်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်ပူဂိုလ် မပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမဒက်ပ္တန် [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]] (Wikipedia) မွဲစွံ ကု [[ဂျင်မဳ ဝေဝ်]] (Jimmy Wales) တုဲ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မဖန်ဗဒှ်လဝ် ဝေါဟာရယၟု &quot;ဝဳကဳပဳဒဳယာ&quot; ရ။&lt;ref name=&quot;Anderson2006&quot;&gt;Anderson, Nate (November 21, 2006). &quot;Larry Sanger says &quot;tipping point&quot; approaching for expert-guided Citizendium wiki&quot;. Ars Technica. Retrieved October 14, 2026.&lt;/ref&gt; သာ်ဂှ်မွဲသ္အာင် ညးဝွံ ဒှ်ညးမဒက်ပ္တန် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာအေန်တာနဲ တၞဟ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု သဳတဳဇြေန်ဒဳယာမ် (Citizendium) ကေုာံ အဳဗာပဳဒဳယာ (Everipedia) တအ်ကီုရ။

== ၁. ပထမ အဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ (Early life and education) ==
လာရဳ သၚ်ဂါ ဝွံ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဍုင်ဝါရှေန်တန် (Bellevue, Washington) ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ဂျူလာင် ၁၆၊ ၁၉၆၈ တုဲ ဇၞော်ဂေါဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲဍုင် အင်ခဝ်ရိတ် (Anchorage) တွဵုရးအလာသကာ (Alaska) ရ။ နူအခိင်ဘဝကောန်ၚာ်ဍောတ်တ်တေံရ ညးဝွံ ဝါသနာနွံ ပ္ဍဲအရာမဗှ်လိက် ကေုာံ လ္ၚတ်ပညာ ဒဿနိကဗေဒ ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ အခိင်ညးမတိုန်ဒၟံင် ဘာတန်သမၠုင်ဂှ် ညးစိုတ်လုပ်စ ပ္ဍဲပရေင်လ္ၚတ် သဘဴဓဝ် လညာတ်ဉာဏ် (Epistemology) ရ။ 

သၞာံ ၁၉၈၆ ဂှ် ညးတိုန်ဘာ ကောလိပ် ရိဒ် (Reed College) ပ္ဍဲတွဵုရး အဝ်ရဳဂွန် (Oregon) တုဲ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ဗာတ်ချ်လာ (B.A.) ပ္ဍဲဘာသာ ဒဿနိကဗေဒ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၁ ရ။ ကြဴနူဂှ် ညးဆက်တိုန် တက္ကသိုလ် အဝ်ဟာင်ယဝ် (Ohio State University) တုဲ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ မာသတာ (M.A.) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၅ ကေုာံ တဆိပ်ကြာ ဒေါက်တာ (Ph.D.) ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၀ ရ။ ပြကိုဟ်ဒေါက်တာ ညးမချူလဝ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လ္တူက္ဍိုပ်လိက် &quot;Epistemic Circularity: An Essay on the Problem of Meta-Justification&quot; မလ္ၚတ်ပရူ တမ်မူလ လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ ပရေင်ဒုင်စမတ် သစ္စဓဝ် မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;Sanger2000&quot;&gt;Sanger, Larry (2000). &quot;Epistemic Circularity: An Essay on the Problem of Meta-Justification&quot;. Ohio State University. Retrieved October 14, 2026.&lt;/ref&gt;

== ၂. နူပဳဒဳယာ (Nupedia) ==
သၞာံ ၂၀၀၀ ဂှ် ဂျင်မဳ ဝေဝ် ညးမဒှ် တၠကုမ္ပဏဳ ဗဝ်မိတ် (Bomis) ခပ္တိုန် လာရဳ သၚ်ဂါ နဒဒှ် ညးဒါန်လိက်ဇၞော် (Editor-in-Chief) သွက်ပရေင်ကမၠောန် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာအေန်တာနဲ တၟိမွဲ မကော်စ နူပဳဒဳယာ (Nupedia) ရ။ နူပဳဒဳယာဝွံ ဒှ်ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ မဒုင်သဇိုင် ကုတၠပညာတအ်တုဲ လိက်ပရေင်မွဲမွဲ သွက်ဂွံပတိတ်မာန်ဂှ် ဒးတတ်ကၠောအ် သၞောတ်ဝ် ပရေင်စၟဳစၟတ် (Peer-review) ဗွဲမတေင်ဂြတ်ရ။ 

ၜိုန်ရ လညာတ် နူပဳဒဳယာဝွံ ခိုဟ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ သၞောတ်ဝ် တေင်ဂြတ်လောန်အာတုဲ ပရေင်ချူလိက် ဇိုင်ဇြိုဲလောန်ရ။ ပ္ဍဲပွိုင် မွဲသၞာံပြင်ပြင်ဂှ် လိက်ပရေင် မတုဲဒှ် အတိုင်စံင်ဂှ် နွံဆ စှ်ပိပိုဒ် ဓဝ်ရ။ အကာဲအရာဏအ်ဂှ် ပကဵုညံင် သၚ်ဂါ ကေုာံ ဝေဝ် တအ် ဒးဂၠာဲ နဲကဲတၟိ သွက်ဂွံ ဖန်ဇန်ကဵု မၞိဟ်တအ် ဂွံပါလုပ် ချူမာန် ဗွဲမပြဟ်ရ။

== ၃. ဝဳကဳပဳဒဳယာ (Wikipedia creation and role) ==
ပ္ဍဲဂိတုဇာန္နဝါရဳ သၞာံ ၂၀၀၁ ဂှ် သၚ်ဂါ ကလိဂွံ လညာတ် သွက်ဂွံစကာ သၞောတ်ဝ် ဝဳကဳ (Wiki) - မဒှ်သၞောတ်ဝ် မကဵုအခေါင် ကုညးလွပ်တအ် သွက်ဂွံ ချူ ကေုာံ ပလေဝ် လိက်မုက်ဝက်ဘ် နကဵု လောဲသွာ - နဒဒှ် ဒၞာဲသဇိုင် သွက်ဂွံ ဓရိုဟ်ပတိတ် လိက်ပရေင် ကုနူပဳဒဳယာ ရ။ သၚ်ဂါ ဖန်ဗဒှ် ယၟု &quot;Wikipedia&quot; မဒှ် မအရေဝ်ပံင်သၟဟ် အကြာ &quot;Wiki&quot; ကေုာံ &quot;Encyclopedia&quot; ရ။&lt;ref name=&quot;Miliard2008&quot;&gt;Miliard, Mike (March 1, 2008). &quot;Wikipediots: A Bizarre Trek Through the Brain of the Web&quot;. Boston Phoenix. Retrieved October 14, 2026.&lt;/ref&gt;

ဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် စပံက်လဝ် ပ္ဍဲ ဇာန္နဝါရဳ ၁၅၊ ၂၀၀၁ ရ။ အရာဏအ်ဝွံ အံင်ဇၞးအာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ဒြဟတ်ဇၞော်နူ နူပဳဒဳယာ ဏီရ။ သၚ်ဂါ ဒှ်ညးမက္ဍိုက်ပ် ကေုာံ ဖျေဟ်သၞောဝ် ပဝ်လသဳ သဇိုင် ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာ ပ္ဍဲအခိင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဗီုကဵု &quot;လညာတ်လဒေါဝ်&quot; (Neutral point of view - NPOV) ကေုာံ သၞောဝ်မဒးစွံရှ်ေသှ်ေ (Ignore all rules ပ္ဍဲအခိင်စ) တအ်ရ။

== ၄. တိတ် နူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ (Departure from Wikipedia) ==
ၜိုန်ရ ဝဳကဳပဳဒဳယာ အံင်ဇၞးကီုလေဝ် သၞာံ ၂၀၀၂ ဂှ် ကုမ္ပဏဳ ဗဝ်မိတ် (Bomis) ဒးဆောမ်ဟောမ် ပရေင်သြန်တုဲ ဟွံမာန်ဆက်ကဵု သြန်ဂိတု ကု သၚ်ဂါ ရ။ ပ္ဍဲဂိတု မာတ် ၁၊ ၂၀၀၂ ဂှ် သၚ်ဂါ နုက်တိတ် နူကဵု ကမၠောန် ညးဒါန်လိက်ဇၞော် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကေုာံ နူပဳဒဳယာ ရ။ 

ကာလညးနုက်တိတ်ဂှ် ညးထ္ၜးဟိုတ် ဒဒှ်ရ ညးဟွံမဲအခိင် သွက်ဂွံ ကၠောန်ကမၠောန် စေတနာ သက်ကုသြန်တုဲ၊ ညးနွံပၟိက် သွက်ဂွံ ဂၠာဲကမၠောန် မကလိဂွံ သြန်ရ။ ဆဂး ကြဴနူဂှ် ညးဗၟံက်ထ္ၜးကၠုင် ဒဒှ်ရ အခိင်ညးမနွံပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် ညးစိုတ်ဟွံမိပ် ကုစရိုတ် မၞိဟ်လ္ၚဵု မဟွံစွံရှ်ေသှ်ေ လ္တူတၠပညာတအ်ရ။ 

== ၅. ပရေင်ပါ်ပဲါ လ္တူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ (Criticism of Wikipedia) ==
ကြဴနူ မတိတ်အာတုဲ သၚ်ဂါ ဒှ်ကၠုင် ပူဂိုလ်မပါ်ပဲါ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၄ ဂှ် ညးချူလိက်ပရေင်မွဲ ပ္ဍဲဝက်ဘ်ဆာ် Kuro5hin မဒုင်ယၟုလဝ် &quot;Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism&quot; (မုဟိုတ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဒးကၠဟ်ထောအ် လညာတ်ဒစဵုဒစး တၠပညာရော) ရ။&lt;ref name=&quot;Sanger2004&quot;&gt;Sanger, Larry (December 31, 2004). &quot;Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism&quot;. Kuro5hin. Retrieved October 14, 2026.&lt;/ref&gt; 

ညးဟီုမ္ဂး ဝဳကဳပဳဒဳယာဝွံ နွံကဵု ပြသၞာ သၞောတ်ဝ် မဟွံကဵု ဒြဟတ် ကုတၠပညာတအ်တုဲ ကဵုလဝ်အခေါင် ကုမၞိဟ်မဟွံမဲကဵု ပညာ ကေုာံ မၞိဟ်ပလီုပလာ် (Trolls) တအ် လောန်အာရ။ ညးပါ်ပဲါ ဒဒှ်ရ ပရေင်ဟွံမဲ ကဵုသၞောတ်ဝ် မစၟဳစၟတ်နကဵု တၠပညာဝွံ ပကဵုညံင် တင်ဂရင်ဗ္တီ ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာ ဟွံချိုတ်ပၠိုတ် ကေုာံ ဟွံဗဗွဲဓဝ် မာန်ရ။ လညာတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ် အဓိက သွက်ညး ဂွံဖန်ဗဒှ် ပရေင်ကမၠောန်တၟိမွဲ ပ္ဍဲအခိင်အနာဂတ်ရ。

== ၆. သဳတဳဇြေန်ဒဳယာမ် (Citizendium) ==
သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ ညးမညာတ်လဝ် ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ်၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၆ ဂှ် သၚ်ဂါ ပံက်ပ္တိတ် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာအေန်တာနဲ တၟိမွဲ မကော်စ သဳတဳဇြေန်ဒဳယာမ် (Citizendium - The Citizens' Compendium) ရ။ ဝက်ဘ်ဆာ်ဏအ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကုသၞောတ် ဝဳကဳ ကီုလေဝ်၊ သၞောတ်ဝ် သၞောဝ် ဗွဲမတေင်ဂြတ် နွံရ-

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ သၞောတ်ဝ် အဓိက သဳတဳဇြေန်ဒဳယာမ်
|-
! စဳမံင် ကမၠောန်
! တင်စၟတ်
|-
| ယၟုဇေတ်တ် (Real names)
| ညးမပါလုပ် ချူလိက် သီုဖအိုတ် ဒးစကာ ယၟုဇေတ်တ် ဇကုရ။
|-
| တၠပညာ မစၟဳစၟတ် (Expert guidance)
| လိက်ပရေင်တအ်ဂှ် ဒးဒုင်စၟဳစၟတ် နကဵု တၠပညာ မနွံကဵု တဆိပ်ကြာရ။
|-
| စရိုတ် မဍိုက်ပေင်ကဵု ယေန်သၞာင် (Professionalism)
| ပရေင်ဆက်ဆံ ပ္ဍဲကောမ်မျူနဳတဳ ဒးနွံကဵု ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ ကေုာံ အခိုက်အလိုက်ခိုဟ်။
|}

ၜိုန်ရ သဳတဳဇြေန်ဒဳယာမ် စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နကဵု ဒြဟတ်ခိုဟ်ကီုလေဝ်၊ အခိင်ကာလလအ်အာဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ်မပါလုပ် အောန်စှ်ေအာတုဲ ဟွံမာန်ပြိုင် ကုဝဳကဳပဳဒဳယာ ရ။ သၚ်ဂါ နုက်တိတ် နူကဵု ပရေင်က္ဍိုက်ပ် သဳတဳဇြေန်ဒဳယာမ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၀ ရ။

== ၇. အဳဗာပဳဒဳယာ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်တၞဟ် (Everipedia and other projects) ==
ကြဴနူ သဳတဳဇြေန်ဒဳယာမ် တုဲ သၚ်ဂါ ပါလုပ် ပ္ဍဲပရေင်ကမၠောန် နာနာသာ်ရ။ သၞာံ ၂၀၀၇ ညးပါလုပ် ပ္ဍဲ WatchKnowLearn မဒှ် ဝက်ဘ်ဆာ် ဗဳဒဳယော ပရေင်ပညာ သွက်ကောန်ၚာ်ရ။ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၇ ဂှ် သၚ်ဂါ ပါလုပ် နဒဒှ် ညးတာလျိုင် ပရေင်လညာတ်ဉာဏ် (Chief Information Officer) ပ္ဍဲ အဳဗာပဳဒဳယာ (Everipedia) မဒှ် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာအေန်တာနဲ မဒုင်သဇိုင် လ္တူ နဲကဲ ဘလံက်ချိန်း (Blockchain technology) ရ။&lt;ref name=&quot;Brown2017&quot;&gt;Brown, Mike (December 6, 2017). &quot;Wikipedia Co-Founder Joins Everipedia to Build Blockchain Encyclopedia&quot;. Inverse. Retrieved October 14, 2026.&lt;/ref&gt; အဳဗာပဳဒဳယာ မိက်ဂွံ စကာ သၞောတ်ဝ် ယာန် (cryptocurrency tokens) သွက်ဂွံ ကဵုလာပ် ကုညးမချူလိက်တအ်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ညးနုက်တိတ် နူ အဳဗာပဳဒဳယာ ရ။

== ၈. ဒဿနိကဗေဒ ကေုာံ လညာတ် (Philosophy and views) ==
နဒဒှ် တၠပညာ ဒဿနိကဗေဒ မွဲတၠ၊ လညာတ် သၚ်ဂါ လ္တူ ပရေင်အေန်တာနဲ ကေုာံ ပရေင်လညာတ်ဉာဏ် (Epistemology of the Internet) ဂှ် နွံကဵု သြဇာဇၞော်ရ။ ညးလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု ဂၠးတိ ဒဳဂျဳတေဝ် ပြံင်လှာဲထောအ် ဗီုပြင် မၞိဟ်တအ် မကလိဂွံ ပညာ ကေုာံ တင်ဂရင်ဗ္တီ ရ။

ညးပါ်ပဲါ သၞောတ်ဝ် Centralization (အဝဵု မနွံဒၞာဲမွဲဓဝ်) ပ္ဍဲအေန်တာနဲ တုဲ ညးထံက်ဂလာန် လ္တူ သၞောတ်ဝ် Decentralization (ပရေင်ပါ်ပရး အဝဵု) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ညးချူလိက် &quot;Declaration of Digital Independence&quot; (လိက်လလောင်တြး ပရေင်ဗၠးၜး ဒဳဂျဳတေဝ်) မဆဝ်မ္ၚုဟ် ညံင်ညးလွပ်တအ် ဂွံထိင်ဒဝ် ဒေတာ ပူဂိုလ်ဇကု ကေုာံ ညံင်ဂွံ ပါ်တိတ် နူကဵု ကွန်ရက် မဳဒဳယာမှာဇန် ဇၞော်ဇၞော်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Sanger2019&quot;&gt;Sanger, Larry (June 28, 2019). &quot;Declaration of Digital Independence&quot;. Larry Sanger Blog. Retrieved October 14, 2026.&lt;/ref&gt;

== ၉. ဘဝပူဂိုလ် (Personal life) ==
လာရဳ သၚ်ဂါ ဝွံ သၞက်ကရောဲလဝ် ကု ခါလိန် (Carlin) ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၁ ပ္ဍဲဍုင် လာတ်သ်ဗေဂါတ် (Las Vegas) ရ။ ညးတအ် ကလိဂွံ ကောန်ဇာတ် ၜါတၠတုဲ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ညးတအ် ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲတွဵုရး အဝ်ဟာင်ယဝ် (Ohio)၊ ဍုင်အမေရိကာန် ရ။ 

သၚ်ဂါ ဝွံ ဒှ်မၞိဟ်မဒးစိုတ် ဝါသနာ ဂဳတ ဗွဲတၟေင် ညးလေပ် တိင်တိုက် တူရိယာ ဖေဒ်ဒါ (Fiddle) - တူရိယာ မတုပ်ကဵု တယော - တုဲ ညးလေပ် တိင်တိုက် ဒွက်အခိုက်ကၞာ အာင်ရေတ် (Irish traditional music) ရ။ လညာတ်ဘာသာ ညးဝွံ ၜိုန်ရ ညးမက္တဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲသ္ၚိကၟိန် မဟွံယိုက်ဂၠေင် ဘာသာကီုလေဝ်၊ ကြဴနူဂှ် ညးလျိုင်ဇြိုင်သ္ဍိုက် ပ္ဍဲဘာသာ ခရေတ်ယာန် ရ။

== ၁၀. ပြကိုဟ်/လိက်မချူလဝ်ဂမၠိုင် (Selected writings) ==
လာရဳ သၚ်ဂါ ဝွံ ချူလဝ် လိက်ပရေင် ကေုာံ ပြကိုဟ် ဗွဲမဂၠိုင် မဆေင်ကဵု ဒဿနိကဗေဒ၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ အေန်တာနဲရ။ 

* ''Epistemic Circularity: An Essay on the Problem of Meta-Justification'' (၂၀၀၀) - ပြကိုဟ်ဒေါက်တာ။
* &quot;The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir&quot; (၂၀၀၅) - လိက်ပရေင် ပရူဝင် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ပ္ဍဲသလာ်သၟာ် (Slashdot)။
* &quot;How and Why to Organize a Free Culture&quot; (၂၀၀၆) - လိက်ပရေင် ပရူ ယေန်သၞာင် ဗၠးၜး။
* &quot;Why Neutrality?&quot; (၂၀၁၀) - လိက်ပရေင် ပရူ ပဝ်လသဳ လညာတ်လဒေါဝ်။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ဝဳကဳပဳဒဳယာ
| title     = [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ]] (Wikipedia)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = မၞိဟ်အဓိက
| list1     =
* [[ဂျင်မဳ ဝေဝ်]] (Jimmy Wales)
* [[လာရဳ သၚ်ဂါ]] (Larry Sanger)

| group2    = ပရေင်ကမၠောန် ဆက်စပ်
| list2     =
* [[နူပဳဒဳယာ]] (Nupedia)
* [[သဳတဳဇြေန်ဒဳယာမ်]] (Citizendium)
* [[အဳဗာပဳဒဳယာ]] (Everipedia)
* [[ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဖံင်ဒေရှေန်]] (Wikimedia Foundation)

| group3    = သဘဴဓဝ် ကေုာံ သၞောဝ်
| list3     =
* [[သၞောတ်ဝ် ဝဳကဳ]] (Wiki)
* [[လညာတ်လဒေါဝ်]] (Neutral point of view)
* [[ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ အေန်တာနဲ]] (Internet encyclopedia)
}}

{{DEFAULTSORT:သၚ်ဂါ, လာရဳ}}
[[Category:လာရဳ သၚ်ဂါ]]
[[Category:မၞိဟ်မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၈]]
[[Category:တၠပညာ ဒဿနိကဗေဒ အမေရိကာန်]]
[[Category:ညးမဒက်ပ္တန် ဝဳကဳပဳဒဳယာ]]
[[Category:မၞိဟ်မပါလုပ် ပ္ဍဲအေန်တာနဲ]]</text>
      <sha1>ivxqqbbhrv2e5kwt9xjlb6t6o9fax8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် ပရေင်ဘာသာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12427</id>
    <revision>
      <id>58521</id>
      <timestamp>2026-10-14T09:05:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 25em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot; |+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ပရေင်ဘာသာ |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |File:William_Jam...&quot;</comment>
      <origin>58521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17774" sha1="pd69ljeylix6eqaduqxvlo1i32cqhr1" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 25em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ပရေင်ဘာသာ
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:William_James_b1842c.jpg|200px|ဝဳလဳယာမ် ဂျေမส์]]&lt;br/&gt;ဝဳလဳယာမ် ဂျေမส์ (William James) မဒှ် မအံက် သုတေသန ပညာစိုတ် ပရေင်ဘာသာ
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Psychology of religion)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[ပညာစိုတ်]] (Psychology) ကေုာံ လ္ၚတ်ပရေင်ဘာသာ
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|ပရေင်ဒုင်စသိုင်၊ လညာတ်၊ ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ ပ္ဍဲပရေင်ဘာသာ
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[William James]], [[Sigmund Freud]], [[Carl Jung]], [[Gordon Allport]]
|}

'''ပညာစိုတ် ပရေင်ဘာသာ''' ({{lang-en|Psychology of religion}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရေင်ဒုင်စသိုင်၊ လညာတ်ဉာဏ်၊ ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ မဆေင်စပ် ကုပရေင်ရှ်ေသှ်ေဘာသာ (Religious beliefs and practices) နကဵု နဲကဲပညာစိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;James1902&quot;&gt;James, W. (1902). ''The Varieties of Religious Experience: A Study in Human Nature''. Longmans, Green, and Co.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ ဟွံသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒဒှ်ရ ဓဝ်ပတှ်ေဘာသာမွဲမွဲ ဒှ်ဍာံ ဟွံဍာံ (Truth of religion) တုဲ၊ ဍေဟ်လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု ပရေင်ဘာသာ သြဇာလုပ်ဍိုက်ဒၟံင် လ္တူစိုတ်ဓါတ်၊ ခန္ဓ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ဗွဲအလုံရ။ ဘာသာရပ်ဝွံ ဒှ်အရာမဆက်စပ်ဒၟံင် အကြာ [[ပညာစိုတ်]]၊ [[မနုဿဗေဒ]]၊ ကေုာံ [[ဒဿနိကဗေဒ]] ရ။

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Definition and Principles) ==
ပညာစိုတ် ပရေင်ဘာသာဝွံ လ္ၚတ်ဒၟံင် အကာဲအရာ စိုတ်ပူဂိုလ် ကာလညးတအ် ပတှ်ေ၊ ရှ်ေသှ်ေ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠောန်သ္ပ အခိုက်ကၞာ ဘာသာမွဲမွဲရ။ သဘဴဓဝ် အဓိကဂှ် ပရေင်ဘာသာဝွံ ဒှ်လဒက်ပတန် စိုတ်ဓါတ်မၞိဟ် (Psychological construct) မွဲတုဲ၊ ဍေဟ်ကဵု သွဟ် သွက်သၟာန်ဘဝ၊ ကဵုဒြဟတ်စိုတ် ပ္ဍဲအခိင်ဒးဒုင်သံဝေဂ၊ ကေုာံ က္တဵုဗဒှ်ကဵု ပရေင်ညဳသၟဟ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ရ။ တၠပညာတအ် ပါ်လ္ၚတ် ဓဝ်ပတှ်ေဘာသာ နကဵု လညာတ်စိုတ်၊ လညာတ်ပရေင်မၞိဟ်၊ ကေုာံ လညာတ်ဇီဝဗေဒရ။

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဘာသာရပ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ဗွဲမကၠးဖ္ဍး ပ္ဍဲကဵု လပါ်စ သၞာံ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ကဵု ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ ပြကိုဟ် &quot;The Varieties of Religious Experience&quot; (၁၉၀၂) မချူလဝ် နကဵု ဝဳလဳယာမ် ဂျေမส์ (William James) ဂှ် ဒှ်ပြကိုဟ် သဇိုင် ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဘာသာရပ်ဝွံရ။ ကြဴနူဂှ် တၠပညာ ဗီုကဵု သဳဂမောန် ဖရိုက် (Sigmund Freud) ကေုာံ ကာလ် ဂျံင် (Carl Jung) တအ် ပတိုန်ထ္ၜးကၠုင် လညာတ်သီအိုရဳ ဗီုလဵု ပရေင်ဘာသာ မဆက်စပ် ကုစိုတ်အပြောမ် (Unconscious mind) တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Wulff1997&quot;&gt;Wulff, D. M. (1997). ''Psychology of Religion: Classic and Contemporary'' (2nd ed.). John Wiley &amp; Sons.&lt;/ref&gt;

== ၃. သီအိုရဳ အဓိကဂမၠိုင် (Major Theories) ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ် ပရေင်ဘာသာဝွံ နွံကဵု လညာတ်သီအိုရဳ အဓိက နာနာသာ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ လညာတ်သီအိုရဳ ပညာစိုတ် လ္တူ ပရေင်ဘာသာ
|-
! လညာတ် (Perspective)
! တၠပညာ အဓိက (Key Theorist)
! အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ လညာတ် (Concept)
|-
| '''နဲကဲပါ်ပဲါစိုတ် (Psychoanalytic)'''
| [[Sigmund Freud]]
| ပရေင်ဘာသာဂှ် ဒှ်အရာမဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု စိုတ်မဒုင်စသိုင် ဖေက်လကိုတ်တုဲ ဒှ်အရာမဗ္ဒဗ္ဒါဲ ညံင်ရဴ မအံက်မွဲကီု (Illusion to cope with helplessness)။
|-
| '''လညာတ်သမ္တီစိုတ် (Analytical)'''
| [[Carl Jung]]
| ပရေင်ဘာသာဂှ် ဒှ်အရာသဘာဝ မနွံပ္ဍဲ စိုတ်အပြောမ်မှာဇန် (Collective unconscious) တုဲ ကဵုဖိုလ်ခိုဟ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပူဂိုလ် (Individuation)။
|-
| '''လညာတ်မၞိဟ် (Humanistic)'''
| [[Abraham Maslow]]
| ပရေင်ဘာသာ ကေုာံ ပရေင်ဒုင်စသိုင် အလုံမွဲ (Peak experiences) တအ်ဂှ် ဒှ်အရာ မဍိုက်ပေင်ကဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ် မသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲဘဝမၞိဟ်ရ။
|-
| '''လညာတ်ဇၞော်မောဝ် (Evolutionary)'''
| နာနာသာ်
| ပရေင်ဘာသာဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်လဝ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် စရိုတ်မၞိဟ်တအ် ညံင်ဂွံ ညဳသၟဟ် ကေုာံ ရီုဗင် ရေင်သကအ် ပ္ဍဲဂကောံ။
|}

== ၄. ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ဘာသာ (Religious Development) ==
[[File:Erikson's_Stages_of_Psychosocial_Development.jpg|thumb|right|250px|ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စိုတ်မၞိဟ် မဆက်စပ် ကုပရေင်ဘာသာ]]
တၠပညာတအ် လ္ၚတ် ဗီုလဵု ဓဝ်ပတှ်ေ ပရေင်ဘာသာ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု အဝဲဇၞော်ဂေါဝ်ရ။ သီအိုရဳ James Fowler မကော်စ &quot;Stages of Faith Development&quot; ဂှ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ဓဝ်ပတှ်ေမၞိဟ်တအ် ပြံင်လှာဲအာ နူကဵု ကဆံင်ပတှ်ေ အတိုင်မိမတအ် မဟီု (Literal faith) ဂှ် စဵုကဵု စိုပ် ကဆံင်မချပ်ပါ်ပဲါ နကဵု လညာတ်ဉာဏ်ဇကု (Reflective faith) တုဲ လက္ကရဴအိုတ် ဒှ်အာ ကဆံင် မညာတ်ကေတ် အလုံဂၠးတိ ဒှ်မွဲမေတ္တာ (Universalizing faith) ရ။

== ၅. ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive Approaches) ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဝွံ ကဏ္ဍလ္ၚတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive Science of Religion - CSR) ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။ လညာတ်ဝွံ ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ က္ဍဟ်မၞိဟ်ပိုဲဝွံ နွံကဵု သဘာဝ မဂၠာဲ အရာမနွံကဵု လမျီု ကေုာံ ညးမဖန်ဇန် (Hyperactive Agency Detection Device - HADD) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကာလမက္တဵုဒှ် အကာဲအရာ မဟွံကၠိုဟ်သဘာဝမ္ဂး က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ် ချပ်စိုပ်အာ ဇရေင် ကျာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒေဝတဴတအ် ဗွဲအလဵုအလဵုရ။

== ၆. ပရေင်ဆေင်စပ် ကုပရေင်ထတ်ယုက် စိုတ် (Mental Health and Religion) ==
သုတေသန ဗွဲမဂၠိုင် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ဓဝ်ပတှ်ေဘာသာ ကေုာံ ပွမလုပ်ဂကောံဘာသာတအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ထတ်ယုက် စိုတ်ဓါတ် မခိုဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Koenig2012&quot;&gt;Koenig, H. G., King, D. E., &amp; Carson, V. B. (2012). ''Handbook of Religion and Health'' (2nd ed.). Oxford University Press.&lt;/ref&gt; မၞိဟ်မနွံကဵု ပရေင်ရှ်ေသှ်ေဘာသာတအ်ဝွံ အခိင်မက္တဵုဒှ် ဒဒိုက်စိုတ်၊ ယဲဘဲ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဓဝိင်ဂမၠိုင်မ္ဂး ညးတအ် နွံကဵု ဒြဟတ်စိုတ် သွက်ဂွံ ဇၞးအာ (Coping mechanism) ဂၠိုင်နူ မၞိဟ်ဟွံမဲကဵု ဘာသာရ။ ဆဂး၊ ယဝ်ရ ပရေင်ဘာသာဂှ် ကြံင်မ္ၚိုဟ်လောန်အာ (Religious extremism) မ္ဂး က္တဵုဗဒှ်ကဵု ယဲစိုတ် ကေုာံ ဓဝိင် (Anxiety) မာန်ကီုရ။

== ၇. စရိုတ်ပရေင်ဘာသာ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (Religious Behavior and Society) ==
ပညာစိုတ် ပရေင်ဘာသာဝွံ လ္ၚတ်ကီု ဗီုလဵု ပရေင်ဘာသာ ဓလီုပ္ဍိုက် လ္တူစရိုတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဂကောံရ။ ဥပမာ - Allport (၁၉၅၀) ပါ်လဝ် ပရေင်ဘာသာ ၜါသာ်ရ-
* '''Intrinsic Religion (ပရေင်ဘာသာ အပ္ဍဲ):''' ညးမပတှ်ေ ဓဝ်ဘာသာ ဇေတ်တ်၊ မင်မွဲ ဓဝ်သဳလ ပ္ဍဲဘဝလၟေင်တ္ၚဲ။ မၞိဟ်ဗီုဏအ် အောန်ကဵု ပရေင်အထေင်သ္ပအ် (Prejudice) ល္တူညးတၞဟ်ရ။
* '''Extrinsic Religion (ပရေင်ဘာသာ အမ္ၚး):''' ညးမစကာ ပရေင်ဘာသာ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကဆံင်ပရေင်ဍုင်ကွာန်။ မၞိဟ်ဗီုဏအ် မလေပ်နွံကဵု ပရေင်အထေင်သ္ပအ် ဂၠိုင်ရ။

== ၈. ပရေင်ဆာန်ကၟိန် ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်မေတ္တာ (Altruism and Prosocial Behavior) ==
[[File:Charity_icon.svg|thumb|left|150px|ပရေင်ရီုဗင် ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်မေတ္တာ]]
ဓဝ်ပတှ်ေဘာသာ ဗွဲမဂၠိုင် တွံလဝ် ညံင်ဂွံ ဖျေဟ်မေတ္တာ ကေုာံ ရီုဗင် ညးတၞဟ် (Prosocial behavior) ရ။ သုတေသန ပညာစိုတ် ဂၠာဲဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်မလုပ်ဂကောံဘာသာတအ် ဗွဲမဂၠိုင် ကဵုဒါန်၊ ကၠောန်ကမၠောန်ရီုဗင်မၞိဟ် (Volunteer) ကေုာံ ပါလုပ် ပ္ဍဲပရေင်ရီုဗင် ဂၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;Paloutzian2014&quot;&gt;Paloutzian, R. F., &amp; Park, C. L. (Eds.). (2014). ''Handbook of the Psychology of Religion and Spirituality'' (2nd ed.). Guilford Press.&lt;/ref&gt; ဆဂး၊ ပရေင်ရီုဗင်ဏအ် ဗွဲမဂၠိုင် က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအကြာ မၞိဟ်မနွံ ပ္ဍဲဂကောံဘာသာဇကု (In-group favoritism) ဂၠိုင်ရ။

== ၉. နဲကဲသုတေသန (Research Methods) ==
တၠပညာတအ် စကာ နဲကဲသုတေသန နာနာသာ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပညာစိုတ် ပရေင်ဘာသာ-
* '''နဲကဲစမ်ၜတ် (Experimental method):''' စမ်ၜတ် ဗီုလဵု ဓဝ်ပတှ်ေ ပြံင်လှာဲအာ စရိုတ်မၞိဟ်။
* '''နဲကဲသၟာန်သွဟ် (Surveys and Questionnaires):''' ပကောံ တင်ဂရင်ဗ္တီ နူကဵု မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဆက်အစပ် အကြာ ပရေင်ဘာသာ ကဵု ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်။
* '''နဲကဲကျောဝ်ရံင် ဇီဝ (Neuroimaging/fMRI):''' စကာ စက် သွက်ဂွံ ရံင် က္ဍဟ်မၞိဟ် ပ္ဍဲအခိင် ညးတအ် ဖျေဟ်မေတ္တာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဇၞော်ပၟဝ်ဘာဝနာ (Meditation) တုဲ လ္ၚတ် ဇီဝဗေဒ ပရေင်ဘာသာ (Neurotheology)။&lt;ref name=&quot;Spilka2003&quot;&gt;Spilka, B., Hood, R. W., Hunsberger, B., &amp; Gorsuch, R. (2003). ''The Psychology of Religion: An Empirical Approach'' (3rd ed.). Guilford Press.&lt;/ref&gt;

== ၁၀. လွပ် ကေုာံ အနာဂတ် (Applications and Future Directions) ==
လညာတ် နူကဵု ပညာစိုတ် ပရေင်ဘာသာဝွံ လွပ်သြဇာဇၞော်လောန် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်လွဳလွတ် ယဲစိုတ် (Counseling)၊ ပရေင်ညဳသၟဟ် ဂကောံမၞိဟ် (Social harmony) ကေုာံ ပရေင်ပညာ (Education) ရ။ တၠပညာ ယဲစိုတ်တအ် စကာ ဓဝ်ပတှ်ေဘာသာ မၞိဟ်ယဲ သွက်ဂွံ ကဵုဒြဟတ်စိုတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် (Spiritually integrated psychotherapy) ရ။ ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး ဘာသာရပ်ဝွံ ဆက်လ္ၚတ်အာ ပရူအဆက်အစပ် အကြာ ပရေင်ဘာသာ၊ ဇီဝဗေဒ က္ဍဟ်၊ ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပရေင်ဘာသာ ပ္ဍဲခေတ်ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital age) ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် ပရေင်ဘာသာ
| title     = [[ပညာစိုတ် ပရေင်ဘာသာ]] (Psychology of Religion)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = သဘဴဓဝ် အဓိက
| list1     =
* [[ဓဝ်ပတှ်ေ (Belief)]]
* [[ပရေင်ဒုင်စသိုင် ပရေင်ဘာသာ (Religious experience)]]
* [[လညာတ်ဉာဏ် ပရေင်ဘာသာ (Cognitive science of religion)]]
* [[စရိုတ်ရီုဗင် (Prosocial behavior)]]

| group2    = တၠပညာ အဓိကဂမၠိုင်
| list2     =
* [[William James|ဝဳလဳယာမ် ဂျေမส์]]
* [[Sigmund Freud|သဳဂမောန် ဖရိုက်]]
* [[Carl Jung|ကာလ် ဂျံင်]]
* [[Gordon Allport|ဂေါ်ဒွန် အောလ်ပေါတ်]]
* [[Abraham Maslow|အာဗြာဟာမ် မာသလော]]

| group3    = ဆက်စပ်
| list3     =
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[ဒဿနိကဗေဒ ပရေင်ဘာသာ]]
* [[မနုဿဗေဒ ပရေင်ဘာသာ]]
* [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပရေင်ဘာသာ}}
[[Category:ပညာစိုတ် ပရေင်ဘာသာ]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ဘာသာ]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>pd69ljeylix6eqaduqxvlo1i32cqhr1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ် ပရေင်ဘာသာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12428</id>
    <revision>
      <id>58522</id>
      <timestamp>2026-10-14T09:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ပရေင်ဘာသာ''' (Psychology of religion) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရေင်ဒုင်စသိုင်၊ လညာတ်ဉာဏ်၊ စရိုတ်အကာဲအရာ ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာ စိုတ်ဓါ...&quot;</comment>
      <origin>58522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="770" sha1="mxp5a4o85cp1qgsk8f3uqq6ktfn797l" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ပရေင်ဘာသာ''' (Psychology of religion) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရေင်ဒုင်စသိုင်၊ လညာတ်ဉာဏ်၊ စရိုတ်အကာဲအရာ ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာ စိုတ်ဓါတ်မၞိဟ် ကဵု ဓဝ်ပတှ်ေပရေင်ဘာသာ နကဵု နဲကဲပညာစိုတ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပရေင်ဘာသာ}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပရေင်ဘာသာ]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>mxp5a4o85cp1qgsk8f3uqq6ktfn797l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12429</id>
    <revision>
      <id>58523</id>
      <timestamp>2026-10-14T09:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot; |+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ် (Child Psychology) |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |...&quot;</comment>
      <origin>58523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24577" sha1="at7jdjmvvraflwybb8g9xqbaf2hztn6" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ် (Child Psychology)
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Toddler_walking.jpg|250px|ဗီုရုပ် ကောန်ၚာ်စကွာ်]]&lt;br/&gt;ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ခန္ဓကာယ ကေုာံ စိုတ်ဓါတ်ဝွံ ဒှ်အရာသဇိုင် ပ္ဍဲပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်ရ။
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Child Psychology / Child Development)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[ပညာစိုတ်]] (Psychology)၊ [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]]
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|စိုတ်၊ လညာတ်ဉာဏ်၊ စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[Jean Piaget]], [[Lev Vygotsky]], [[John Bowlby]], [[Erik Erikson]]
|}

'''ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်''' ({{lang-en|Child Psychology}}) ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်''' (Child Development) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လပါ်ခန္ဓကာယ၊ လညာတ်ဉာဏ်၊ စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ပ္ဍဲကောန်ၚာ်တအ် နူအခိင်မတန်ဂၠံဂဝ် (prenatal) စဵုကိုပ်စိုပ် အဝဲဗၠာဲ/ဝုတ် (adolescence) ရ။&lt;ref name=&quot;Berk2013&quot;&gt;Berk, L. E. (2013). ''Child development'' (9th ed.). Pearson.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍခွဲ အဓိက နူကဵု [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental psychology) တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဟိုတ်နာနာ မပ္တံကဵု ဗဳဇ (Genetics) ကေုာံ ပွဳပွူ (Environment) မဓလီုပ္ဍိုက် လ္တူစရိုတ်အကာဲအရာ ကောန်ၚာ်တအ်ရ။

== ၁. ပွံက် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Definition and Meaning) ==
ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်ဝွံ ဟွံသေင်ဆ လ္ၚတ်ပရူ ကောန်ၚာ်တအ် ဗီုလဵု ဇၞော်ဂေါဝ်ကၠုင် လပါ်ခန္ဓကာယသၟးရ၊ ဍေဟ်လ္ၚတ်ပါ်ပဲါ သီုအကာဲအရာ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ ဗီုလဵု ညးတအ် ချပ်ပိုန်၊ ဗီုလဵု ညးတအ် ဆက်စၠောအ် ကုမိမ၊ မိတ်သဟာဲ ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ အလုံမွဲရ။ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ်ဝွံ &quot;ပရေင်ဇၞော်မောဝ်&quot; (Development) ဟီုဂှ် ဒှ်ပရေင်ပြံင်လှာဲ မနွံကဵု လၟေင်လၟေတ် (systematic changes) မက္တဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲလမျီုမၞိဟ်မွဲရ။ အဓိက တင်ရန်တၟအ် ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်ဂှ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ်ကောန်ၚာ် (understand behavior)၊ သွက်ဂွံ ဟီုတွဟ် ပရေင်အနာဂတ် (predict future development)၊ ကေုာံ သွက်ဂွံ ရီုဗင် ပလေဝ်ပလေတ်ကဵု (intervene) ကာလကောန်ၚာ်တအ် ဆက်ဆောမ် ပြသၞာစိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲစိုတ်တအ်ရ။

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ပ္ဍဲအခိင်ခေတ်တြေံဂှ် လညာတ်လ္တူ ကောန်ၚာ်တအ်ဝွံ တၞဟ်ခြာလောန်ရ။ ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ညးတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် &quot;မၞိဟ်ဇၞော် အဝဲဍောတ်&quot; (miniature adults) သၟးရ။ ဆဂး ပ္ဍဲကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၇ ကေုာံ ၁၈ ဂှ် တၠပညာဒဿနဂမၠိုင် ဗီုကဵု [[John Locke]] ဖန်ဗဒှ်ကၠုင် လညာတ်တၟိရ။ ဂျောန်လံက် ဟီုလဝ် ကောန်ၚာ်တအ် က္တဵုဒှ်ကၠုင်မ္ဂး စိုတ်ညးတအ်ဂှ် တုပ်သၟဟ်ကဵု &quot;ဗလးစက္ခူ အးအး&quot; (Tabula Rasa / Blank Slate) တုဲ ပွဳပွူ ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗတအ်ဟေင် ဓဇက်ချူကဵု ဘဝညးတအ်ရ။ တၠပညာ [[Jean-Jacques Rousseau]] ပၠန်ဂှ် ဟီုလဝ် ကောန်ၚာ်တအ်ဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင် နကဵု &quot;စရိုတ်ခိုဟ် သဘာဝ&quot; (Innate goodness) ရ။ 

စိုပ်ခေတ် သၞာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဟေင် ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်ဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင် နဒဒှ် ဘာသာရပ်သိပ္ပံ မွဲရ။ [[Sigmund Freud]] ဖန်ဗဒှ် သီအိုရဳ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စိုတ်-လိင် (Psychosexual development) တုဲ၊ [[Jean Piaget]] ဖန်ဗဒှ်လဝ် သီအိုရဳ လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive development) မဒှ်သဇိုင် အဓိက စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ။

== ၃. သီအိုရဳ အဓိကဂမၠိုင် (Major Theories) ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်ဝွံ သီအိုရဳ အဓိကဂမၠိုင် နွံဒၟံင် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်တအ်ရ-

* '''သီအိုရဳ လညာတ်ဉာဏ် ပဳယာဂျေ (Piaget's Cognitive Developmental Theory):''' ပဳယာဂျေ (Jean Piaget) ပတှ်ေကေတ် ကောန်ၚာ်တအ်ဝွံ နကဵုအလဵုဇကု ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်ကေတ် လညာတ် (construct knowledge) အခိင်ညးတအ် ဆက်စၠောအ်ကဵု ပွဳပွူသဘာဝရ။&lt;ref name=&quot;Piaget1936&quot;&gt;Piaget, J. (1936). ''Origins of intelligence in the child''. Routledge &amp; Kegan Paul.&lt;/ref&gt; ညးပါ်လဝ် အခိင်ကာလ ၄ ကဆံင် (ရံင် သ္ၚိအင် ဗွဲသၟဝ်)။
* '''သီအိုရဳ ယေန်သၞာင်-ပရေင်မၞိဟ် ဗဳဂေါတ်သကဳ (Vygotsky's Sociocultural Theory):''' လဳဗ် ဗဳဂေါတ်သကဳ (Lev Vygotsky) ဟီုလဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် ကောန်ၚာ်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ဆက်စၠောအ် ပရေင်မၞိဟ် (social interaction) ကေုာံ ယေန်သၞာင် (culture) ရ။ မၞိဟ်ဇၞော် ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်ၚာ်မနွံပညာဂၠိုင်တအ် ဒးရီုဗင် (Scaffolding) ကဵု ကောန်ၚာ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Vygotsky1978&quot;&gt;Vygotsky, L. S. (1978). ''Mind in society: The development of higher psychological processes''. Harvard University Press.&lt;/ref&gt;
* '''သီအိုရဳ ပရေင်ဆက်စပ် ဘိုလ်ဗဳ (Bowlby's Attachment Theory):''' ဂျောန် ဘိုလ်ဗဳ (John Bowlby) ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ဆက်စပ် စိုတ်ဓါတ် (Attachment) အကြာ ကောန်ၚာ် ကဵု မိမ (ဟွံ) ညးမလွဳလွတ်တအ် ပ္ဍဲအခိင်ဍောတ်တ်ဂှ် ဓလီုပ္ဍိုက် ကဵုပရေင်စိုတ်ဓါတ် ညးတအ် စဵုကဵု ဇၞော်ရ။&lt;ref name=&quot;Bowlby1969&quot;&gt;Bowlby, J. (1969). ''Attachment and loss: Vol. 1. Attachment''. Basic Books.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ '''သ္ၚိအင် ၄ ကဆံင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် နကဵုလညာတ် Piaget'''
|-
! ကဆံင် (Stage) !! အာယုက် (Age) !! အဓိက လက္ခဏာ (Main Characteristics)
|-
| ကဆံင် အာရုံကေုာံချဳဒရာင် (Sensorimotor) || ဂၠံဂဝ် - ၂ သၞာံ || လ္ၚတ်ကေတ် ဂၠးတိ နကဵု အာရုံ ၅ သာ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင်။ ကၠိုဟ်ကၠုင် အရာဝတ္ထု တန်တဴဒၟံင်လၟိုန် (Object permanence)။
|-
| ကဆံင် ကိုပ်ကၠာလညာတ်စိုတ် (Preoperational) || ၂ - ၇ သၞာံ || စကာကၠုင် အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ သင်္ကေတ။ ဆဂး ချပ် နကဵု လညာတ်ယုတ္တိ (Logic) ဟွံမာန်ဏီ။ စိုတ်စောဲလ္တူဇကု (Egocentrism) နွံဂၠိုင်။
|-
| ကဆံင် လညာတ်စိုတ်ရုပ်ဝတ္ထု (Concrete Operational) || ၇ - ၁၁ သၞာံ || ချပ်ကၠုင် နကဵု လညာတ်ယုတ္တိ မာန်ကၠုင် လ္တူအရာမညာတ်ကေတ်နကဵုမတ်။ ကၠိုဟ်ကၠုင် သဘဴဓဝ် Conservation (အရာမွဲ ၜိုန်ရပြံင်ဗီုပြင်ကီုလေဝ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ဍေဟ် ဟွံပြံင်)။
|-
| ကဆံင် လညာတ်စိုတ်ပရမတ္ထ (Formal Operational) || ၁၁ သၞာံ လ္တူ || ချပ်ကၠုင် ပရူပရာ မဟွံညာတ်ကေတ်နကဵုမတ် (Abstract concepts) မာန်ကၠုင်။ ချပ်ပါ်ပဲါ သာ်ဇီုမာန်ကၠုင်။
|}

== ၄. ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ခန္ဓကာယ (Physical Development) ==
ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ခန္ဓကာယဝွံ ပ္ကောံလဝ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲကဵု ဇကုခန္ဓ၊ က္ဍဟ်၊ ဒြဟတ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် (Motor skills) ရ။ အရာဝွံ ပါ်လဝ် ၜါကဏ္ဍ အဓိက-
* '''Gross Motor Skills (ပရေင်ချဳဒရာင် ဖျုန်ဇၞော်):''' ပွမစကာ ဖျုန်ဇၞော်တအ် သွက်ဂွံ ကွာ်၊ မင်၊ ဍိုက်၊ ဂြိပ်၊ ဒံင် တအ်ရ။
* '''Fine Motor Skills (ပရေင်ချဳဒရာင် ဖျုန်ဍောတ်):''' ပွမစကာ လပုဟ်တဲ ကေုာံ မတ် သွက်ဂွံ ရပ်ကေတ် အရာဍောတ်တ်၊ ချူလိက်၊ ကေုာံ ရေက်ကတ်ကျေဝ် တအ်ရ။
ပ္ဍဲအခိင် ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် က္ဍဟ် (Brain) ညးတအ် ဇၞော်မောဝ် ပြဟ်လောန်ရ။ Neuroplasticity (ပရေင်ပြံင်လှာဲလောဲသွာ ကွန်ရက်က္ဍဟ်) ဂှ် နွံသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲအခိင် ၅ သၞာံ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။

== ၅. ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive Development) ==
[[File:Creative_thinking_in_childhood.jpg|thumb|left|250px|ကောန်ၚာ်တအ် စကာ လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ စိုတ်ကလင် သွက်ဂွံ ဝေင် ကေုာံ လ္ၚတ်အရာတၟိတၟိ]]
ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် ဟီုဂှ် ဒှ်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပ္ဍဲအရာမချပ်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် တအ်ရ။ ကဏ္ဍအဓိက ပ္ဍဲလညာတ်ဉာဏ်ဂှ်-
* '''အရေဝ်ဘာသာ (Language Acquisition):''' ကောန်ၚာ်တအ် စကတ်လ္ၚတ် အရေဝ်ဘာသာ နူစ ဂွံမိင် ရမ္သာင် မိမတအ်ရ။ ညးတအ် စကဵုရမ္သာင် (babbling)၊ တုဲ မအရေဝ်မွဲမ (first words)၊ တုဲ ပံင်စပ် ၜါမ၊ ကြဴနူဂှ် စကာ သဒ္ဒါ (grammar) မာန်ကၠုင်ရ။
* '''ပရေင်သမ္တီ (Memory):''' ပရေင်သမ္တီ ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် အတိုင်အာယုက်ရ။ ကောန်ၚာ် ဍောတ်တ်တအ် သမ္တီအရာ မညာတ်မံင်လၟုဟ်မာန်တုဲ၊ ကောန်ၚာ်ဇၞော်တအ် သမ္တီ ဝင်အတိက် ကေုာံ လိက်ပတ် မာန်ကၠုင်ရ။
* '''ပရေင်သှ်ပြသၞာ (Problem Solving):''' နူကဵု ဝေင်ပရေင်ဝေင် မလောဲသွာ စဵုကဵု သှ် ပုစ္ဆာသင်္ချာ မဝါတ်ဂါတ်တအ်ဂှ် ဒှ်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် သီုဖအိုတ်ရ။

== ၆. ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (Social and Emotional Development) ==
ကဏ္ဍဝွံ ဆေင်စပ် ကုဗီုလဵု ကောန်ၚာ်တအ် ဒုင်စသိုင်၊ ထိင်ဒဝ် စိုတ်၊ ကေုာံ ဆက်စၠောအ် ကုမၞိဟ်တၞဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Erikson1950&quot;&gt;Erikson, E. H. (1950). ''Childhood and society''. W. W. Norton &amp; Company.&lt;/ref&gt;
* '''ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotion):''' ကောန်ၚာ်တအ် စထ္ၜး ပရေင်ဒုင်စသိုင် သဇိုင် (မိပ်စိုတ်၊ ဒေါသ၊ ဖေက်) ပ္ဍဲအခိင်ဍောတ်တ်တုဲ၊ ကာလဇၞော်ကၠုင်မ္ဂး ကၠိုဟ်ကၠုင် ပရေင်ဒုင်စသိုင် ညးတၞဟ် (Empathy) ကေုာံ ထိင်ဒဝ် စိုတ်ဇကု (Emotion regulation) မာန်ကၠုင်ရ။
* '''ဆက်စၠောအ် ပရေင်မၞိဟ် (Socialization):''' မိမတအ် ဒှ်မၞိဟ် အဓိက သွက်ဂွံ ဗ္တောန်ကဵု အခိုက်အလိုက် ပရေင်မၞိဟ်ရ။ ကာလစိုပ် အခိင်ဘာမ္ဂး မိတ်သဟာဲ (Peers) တအ် လွပ်သြဇာ ဇၞော်ကၠုင်ရ။ ကောန်ၚာ်တအ် ကတ်လ္ၚတ် ဗီုလဵု ဂွံပါ်ပရအ်၊ ဂွံပံင်သၟဟ် ကေုာံ ဂွံသှ်ပြသၞာ အကြာမိတ်သဟာဲတအ်ရ။

== ၇. အခိင်ကာလ ကောန်ၚာ်ဂမၠိုင် (Stages of Childhood) ==
ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်ဝွံ ပါ်လဝ် အခိင်ကာလ အဓိကဂမၠိုင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
# '''Infancy (အခိင် ကောန်ၚာ်သှ်ေတှ် - ဂၠံဂဝ် ကဵု ၂ သၞာံ):''' အခိင်မပြံင်လှာဲ ခန္ဓကာယ ပြဟ်အိုတ်၊ စကတ်လ္ၚတ် အရေဝ် ကေုာံ ပရေင်ကွာ်။
# '''Early Childhood (အခိင် ကောန်ၚာ်ဍောတ် - ၂ သၞာံ ကဵု ၆ သၞာံ):''' ကော်စ အခိင် ကိုပ်ကၠာလုပ်ဘာ။ စကာ အရေဝ်ဘာသာ ခိုဟ်ကၠုင်၊ ဝေင်ပရေင်ဝေင် စိတ်ကူးယဉ် (Pretend play) ဂၠိုင်ကၠုင်။
# '''Middle Childhood (အခိင် ကောန်ၚာ်လဒေါဝ် - ၆ သၞာံ ကဵု ၁၁ သၞာံ):''' အခိင် ကတ်လ္ၚတ်ပညာ ပ္ဍဲဘာ။ ပရေင်မိတ်သဟာဲ ကိစ္စဇၞော်ကၠုင်၊ လညာတ်ဉာဏ် ယုတ္တိ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်။
# '''Adolescence (အခိင် ဗၠာဲ/ဝုတ် - ၁၁ သၞာံ ကဵု ၁၈ သၞာံ):''' အခိင် ပြံင်လှာဲ ဓါတ်ဟော်မုန်း (Puberty)။ ဂၠာဲသွဟ် ဘဝဇကု (Identity) ကေုာံ မိက်ဂွံ တန်တဴ နကဵုအလဵုဇကု (Independence)။

== ၈. ပြသၞာ စိုတ်ပညာ ကောန်ၚာ် (Child Psychological Disorders) ==
ကောန်ၚာ်လ္ၚဵုတအ်ဝွံ က္တဵုဒှ် ပြသၞာ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲစိုတ်တအ် မာန်ရ။ ပြသၞာ မက္တဵုဒှ်စဂၠိုင်တအ်ဂှ်-
* '''ADHD (Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder):''' ယဲစိုတ် မဟွံမာန် ပ္ကောံအာရုံ ကေုာံ ချဳဒရာင် ဂၠိုင်လောန်အာ။
* '''Autism Spectrum Disorder (ASD):''' ယဲအဝ်တဳဇြမ်၊ မဒှ် ပြသၞာ ပ္ဍဲအရာ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ။
* '''Anxiety Disorders (ယဲစိုတ် စံင်တူ):''' ပရေင်ဖေက်လကိုတ် ဂၠိုင်လောန်အာ လ္တူ အရာမွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်မၞိဟ်။
* '''Depression (ယဲစိုတ် ဍောင်ၜိုတ်):''' ကောန်ၚာ်တအ်လေဝ် ဒုင်စသိုင် စိုတ်ဟွံမိပ်၊ လၞုဟ်၊ ကေုာံ ဟွံမဲကဵု အစောံစရာဲ မာန်ကီုရ။

== ၉. နဲကဲ သုတေသန (Research Methods in Child Psychology) ==
သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရူကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် တၠပညာတအ် စကာ နဲကဲသိပ္ပံ နာနာသာ်-
* '''Observation (ပွမကျောဝ်ရံင်):''' လ္ၚတ် ကောန်ၚာ်တအ် ပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝ ညးတအ် (ဥပမာ - ပ္ဍဲဘာ၊ ပ္ဍဲသ္ၚိ)။
* '''Longitudinal Studies (သုတေသန အခိင်လအ်):''' လ္ၚတ် ကောန်ၚာ် မွဲဂကောံဓဝ် ပွိုင် သၞာံဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ညးတအ်ရ။
* '''Cross-Sectional Studies (သုတေသန ထပိုတ်အခိင်):''' လ္ၚတ် ကောန်ၚာ် အာယုက် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ် ပ္ဍဲအခိင် မွဲတဲဓဝ် သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ်ရ။

== ၁၀. လွပ် ပ္ဍဲဘဝလၟေင်တ္ၚဲ (Applications in Daily Life) ==
လညာတ် နူကဵု ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်ဝွံ နွံကဵု လွပ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဘဝလၟေင်တ္ၚဲရ-
* '''ပရေင်လွဳလွတ် မိမ (Parenting):''' ရီုဗင်ကဵု မိမတအ် ညံင်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် အဝဲကောန်ၚာ် တုဲ ဖန်ဇန်ကဵု နဲကဲဗ္တောန် မကိတ်ညဳ ကုအာယုက်ညးတအ်။
* '''ပရေင်ပညာ (Education/Pedagogy):''' အ္စာဘာတအ် စကာ သီအိုရဳ လညာတ်ဉာဏ် သွက်ဂွံ ဖျေဟ် လၟေင်ကတ်လ္ၚတ် ကေုာံ နဲကဲဗ္တောန် မကိတ်ညဳ ကုကောန်ၚာ်တအ်ရ။
* '''ပရေင်လွဳလွတ် ယဲ (Clinical Therapy):''' တၠပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်တအ် (Child Psychologists) စကာ နဲကဲလွဳလွတ် ဗီုကဵု Play Therapy (လွဳလွတ် နကဵုပရေင်ဝေင်) သွက်ဂွံ ရီုဗင် ကောန်ၚာ် မနွံကဵု ပြသၞာ စိုတ်ဓါတ်တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်
| title     = [[ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်]] (Child Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ခန္ဓကာယ]]
* [[ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ်]]
* [[ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စိုတ်ဓါတ်]]
* [[ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပရေင်မၞိဟ်]]

| group2    = သီအိုရဳ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2     =
* [[သီအိုရဳ လညာတ်ဉာဏ် ပဳယာဂျေ]]
* [[သီအိုရဳ ယေန်သၞာင်-ပရေင်မၞိဟ် ဗဳဂေါတ်သကဳ]]
* [[သီအိုရဳ ပရေင်ဆက်စပ် ဘိုလ်ဗဳ]]
* [[သီအိုရဳ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စိုတ်-ပရေင်မၞိဟ် အဳရဳကသန်]]

| group3    = တၠပညာ အဓိကဂမၠိုင်
| list3     =
* [[Jean Piaget]]
* [[Lev Vygotsky]]
* [[John Bowlby]]
* [[Erik Erikson]]
* [[Sigmund Freud]]

| group4    = ဆက်စပ်
| list4     =
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]]
* [[စိုတ်ပညာ]]
* [[ပရေင်ပညာ ကောန်ၚာ်ဍောတ်]]
* [[ယဲအဝ်တဳဇြမ်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်}}
[[Category:ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်]]
[[Category:ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:ကောန်ၚာ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>at7jdjmvvraflwybb8g9xqbaf2hztn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12430</id>
    <revision>
      <id>58524</id>
      <timestamp>2026-10-14T09:09:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်''' (Child Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လပါ်ခန္ဓကာယ၊ လညာတ်ဉာဏ်၊ စိုတ်ဓါတ် က...&quot;</comment>
      <origin>58524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="875" sha1="qk4ae4t0e5z2q4xdamgnjw2th99510k" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်''' (Child Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လပါ်ခန္ဓကာယ၊ လညာတ်ဉာဏ်၊ စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ပ္ဍဲကောန်ၚာ်တအ် နူအခိင်မတန်ဂၠံဂဝ် စဵုကိုပ်စိုပ် အဝဲဗၠာဲ/ဝုတ် ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်}}
[[Category:ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ကောန်ၚာ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>qk4ae4t0e5z2q4xdamgnjw2th99510k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် ဟွံဓမ္မတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12431</id>
    <revision>
      <id>58525</id>
      <timestamp>2026-10-14T09:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot; |+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ဟွံဓမ္မတာ |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |File:Human_brain...&quot;</comment>
      <origin>58525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20297" sha1="awcfb93w8mztvu5vi90w7ausz3l1f2d" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ဟွံဓမ္မတာ
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Human_brain_inferior_view_description.JPG|250px|ဗီုရုပ် ခန္ဓဗေဒ က္ဍဟ်မၞိဟ်]]&lt;br/&gt;ဗီုရုပ် ခန္ဓဗေဒ က္ဍဟ်မၞိဟ် မလ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲစိုတ်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Abnormal Psychology)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|ယဲစိုတ်, စရိုတ်ဟွံဓမ္မတာ, ပရေင်ဒုင်စသိုင်မလီုလာ်
|-
!ပြကိုဟ် အဓိက
|[[DSM-5]], [[ICD-11]]
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[Sigmund Freud]], [[Carl Rogers]], [[Aaron Beck]]
|}

'''ပညာစိုတ် ဟွံဓမ္မတာ''' ({{lang-en|Abnormal Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ ဘာသာရပ် ပညာစိုတ် မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစရိုတ်အကာဲအရာ (behavior)၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် (emotion) ကေုာံ လညာတ်ဉာဏ် (cognition) မဟွံဓမ္မတာ ဟွံသေင်မ္ဂး မတၞဟ်ခြာလောန် နူကဵု အခိုက်အလိုက်မၞိဟ် ဓမ္မတာတအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Comer2015&quot;&gt;Comer, R. J. (2015). ''Abnormal Psychology'' (9th ed.). Worth Publishers.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကုသုတေသနတုဲ လ္ၚတ် ဟိုတ်မက္တဵုဒှ် ယဲစိုတ် (etiology)၊ အကာဲအရာယဲ၊ ကေုာံ နဲကဲလွဳလွတ် (treatment) ဂမၠိုင် သွက်ဂွံ ရီုဗင် ပူဂိုလ် မက္တဵုဒှ်ဒၟံင် ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်တအ်ရ။ ယဲစိုတ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် (Anxiety)၊ ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ (Depression) ကေုာံ ယဲစိုတ်လီုလာ် (Schizophrenia) တအ်ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံရ။

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Definition and Principles) ==
&quot;ဟွံဓမ္မတာ&quot; (Abnormal) ဟီုဂှ် ပ္ဍဲပညာစိုတ်ဝွံ ဖျေဟ်လဝ် သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု သဘဴဓဝ် (The Four Ds) ပန်သာ်ရ-
* '''Deviance (ပွမတၞဟ်ခြာ):''' ဒ္ဂေတ်စရိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး လညာတ် မတၞဟ်ခြာလောန် နူကဵု သၞောတ်ဝ် ယေန်သၞာင် (cultural norms) အလုံမၞိဟ်ဂမၠိုင်။
* '''Distress (ပွမဍောင်ၜိုတ်စိုတ်):''' စရိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး လညာတ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ပူဂိုလ်ဂှ် ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်ပွဳပွူဂှ် ဂွံစိုတ်ဍောင်ၜိုတ် ဇြိုင်သိုတ် (negative feelings)။
* '''Dysfunction (ပွမလီုလာ် လပါ်ကမၠောန်):''' အကာဲအရာဂှ် ပထုဲပလီုကဵု ဘဝလၟေင်တ္ၚဲ မပ္တံကဵု ပရေင်ကမၠောန်၊ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်။
* '''Danger (အန္တရာယ်):''' စရိုတ်ဂှ် သ္ပကဵု အန္တရာယ် ကုအလဵုဇကု ဟွံသေင်မ္ဂး ကုမၞိဟ်တၞဟ် (ဥပမာ - မိက်ဂွံ ဂစိုတ်ဇကု)။&lt;ref name=&quot;Barlow2014&quot;&gt;Barlow, D. H., &amp; Durand, V. M. (2014). ''Abnormal Psychology: An Integrative Approach'' (7th ed.). Cengage Learning.&lt;/ref&gt;

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
[[File:Hieronymus_Bosch_050.jpg|thumb|right|250px|ဗီုရုပ် &quot;Extracting the Stone of Madness&quot; (ခေတ်လဒေါဝ်) မထ္ၜး လညာတ် ယဲစိုတ် ပ္ဍဲအခိင်တြေံ]]
ဝင်ပညာစိုတ် ဟွံဓမ္မတာဝွံ ပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် အဆက်ဆက်ရ။ 
* '''ခေတ်တြေံ (Ancient times):''' မၞိဟ်တအ် ပတှ်ေလဝ် ဒဒှ်ရ ယဲစိုတ်ဂှ် က္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ကလော်၊ ဝိညာဏ်ပရေအ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကံကုသိုလ်ရ။ နဲကဲလွဳလွတ်ဂှ် စကာနဲ တက်ဗက်ကလော် (Exorcism) ဟွံသေင်မ္ဂး ဖံက်က္ဍဟ် (Trepanation) ရ။
* '''ခေတ်ဂရိတ် ကေုာံ ရောမ (Greco-Roman):''' တၠပညာ ဟစ်ပိုကရေးတီးစ် (Hippocrates) ထ္ၜးလညာတ် ဒဒှ်ရ ယဲစိုတ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ဓါတ်ပန်ပါ် ပ္ဍဲခန္ဓကာယ ဟွံညဳသၟဟ် (Imbalance of humors) ရ။ ဏအ်ဂှ် ဒှ်လညာတ် လပါ် ဇဳဝဗေဒ (Biological approach) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။
* '''ခေတ်လဒေါဝ် (Middle Ages):''' ကလေင်စိုပ်အာ လညာတ် ဘာသာ ကေုာံ ကလော်ပရိုတ် ပၠန်ရ။ မၞိဟ်ယဲစိုတ်တအ် ဒးဒုင်စံင်ယဇ်၊ ပကီုပရာပ် နာနာသာ်ရ။
* '''ခေတ်တၟိ ကေုာံ စိုတ်ပညာ (Modern era):''' ပ္ဍဲအကြာ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ သၟာဇဳဝဗေဒ ကေုာံ တၠပညာစိုတ်တအ် စလ္ၚတ်ကၠုင် ယဲစိုတ် နကဵု နဲကဲသိပ္ပံရ။ ပ္ဍဲ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ဆစ်ဂမွန် ဖရွိုက် (Sigmund Freud) ဖန်ဗဒှ် သီအိုရဳ Psychoanalysis မဒှ်အရာဇၞော်မောဝ်အာ သွက် ပညာစိုတ် ဟွံဓမ္မတာ ရ။

== ၃. ဟိုတ်မက္တဵုဒှ် ယဲစိုတ် (Causes of Abnormal Behavior) ==
ပညာစိုတ် ဟွံဓမ္မတာဝွံ စကာ လညာတ် Biopsychosocial model (ဇဳဝ-စိုတ်-ပရေင်မၞိဟ်) သွက်ဂွံ သောင်ကလး ဟိုတ်ယဲစိုတ်ဂမၠိုင်ရ။
# '''ဇဳဝဗေဒ (Biological factors):''' မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics)၊ ပရေင်ဟွံညဳသၟဟ် ဓါတ်စောတ် ပ္ဍဲက္ဍဟ် (Neurotransmitter imbalance) မပ္တံကဵု Serotonin ကေုာံ Dopamine၊ ကေုာံ ဥဏှံက်ဂိယဲ။
# '''ပရေင်စိုတ် (Psychological factors):''' လညာတ်ဉာဏ် မဗၠေတ်ယောင်ယာ (Cognitive distortions)၊ အလေ့အထ (Learned behaviors)၊ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဒုင်စသိုင် မလီုလာ် ပ္ဍဲအခိင်ဘဝကောန်ၚာ် (Childhood trauma)။
# '''ပရေင်မၞိဟ် (Sociocultural factors):''' ပရေင်ဒိုက်ဂတ် (Poverty)၊ ပရေင်ဖိအား ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်၊ ခက်ခုဲ ပရေင်ဆာန်ကၟိန်၊ ကေုာံ ဝါဒရံင်မုက် (Discrimination)။

== ၄. သၞောတ် စၟတ်သမ္တီ ယဲ (Classification Systems) ==
သွက်ဂွံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ယဲစိုတ် (Diagnosis) ဂှ် တၠပညာတအ် စကာ ပြကိုဟ်စၟတ်သမ္တီ အဓိက ၜါပြကာရ-
* '''DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders):''' ပတိတ်လဝ် နကဵု ဂကောံပညာစိုတ် အမေရိကာန် (APA) တုဲ စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန် ကေုာံ သုတေသနဂမၠိုင်။&lt;ref name=&quot;APA2013&quot;&gt;American Psychiatric Association. (2013). ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders'' (5th ed.). Washington, DC: Author.&lt;/ref&gt;
* '''ICD-11 (International Classification of Diseases):''' ပတိတ်လဝ် နကဵု ဂကောံထတ်ယုက် ဂၠးကဝ် (WHO) တုဲ စကာ အလုံဂၠးတိ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ် ကေုာံ ယဲကာယ အလုံအိုတ်သီု။&lt;ref name=&quot;WHO1992&quot;&gt;World Health Organization. (1992). ''The ICD-10 Classification of Mental and Behavioural Disorders''. Geneva: WHO.&lt;/ref&gt;

== ၅. ကဏ္ဍ ယဲစိုတ်ဂမၠိုင် (Categories of Mental Disorders) ==
ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်ယဲစိုတ် အဓိကဂမၠိုင် မပါလုပ် ပ္ဍဲပညာစိုတ် ဟွံဓမ္မတာရ-

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ယဲစိုတ် အဓိကဂမၠိုင် ကေုာံ လက္ချဏ်ဂမၠိုင်
|-
! ကဏ္ဍ ယဲ (Disorder Category)
! ဥပမာ ယဲ (Examples)
! လက္ချဏ် အဓိက (Key Symptoms)
|-
| '''ယဲစိုတ် ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်''' (Anxiety Disorders)
| GAD, Phobias, Panic Disorder
| ဒွိင်လောန်အာ၊ ဖေက်လွောက်၊ ဖျေဟ်စိုတ်ဟွံမာန် ပ္ဍဲအရာမဟွံမဲကဵု အန္တရာယ်
|-
| '''ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ/ပြံင်လှာဲ''' (Mood Disorders)
| Major Depressive Disorder, Bipolar Disorder
| စိုတ်ဓါတ်စှ်ေလောန်၊ ဍောင်ၜိုတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်တိုန်စှ်ေ ပြဟ်လောန်
|-
| '''ယဲစိုတ် လီုလာ်''' (Schizophrenia Spectrum)
| Schizophrenia
| ကတောဝ်ဗိင်၊ မတ်ညာတ် ဗၠေတ်၊ ချပ်ဗၠေတ်ယောင်ယာ၊ ဆက်စၠောအ် ကုမၞိဟ်ဟွံမာန်
|-
| '''ယဲစိုတ် စရိုတ်စွံစိုတ်''' (Personality Disorders)
| Borderline (BPD), Antisocial (ASPD)
| အခိုက်အလိုက် စရိုတ်မကြံင်မ္ၚိုဟ် မပကဵု ညံင်ဂွံဒှ် ပြသၞာ ပ္ဍဲပရေင်ဆက်စၠောအ်
|-
| '''ယဲစိုတ် စပ်ကဵု အဟာရ''' (Eating Disorders)
| Anorexia nervosa, Bulimia
| စရိုတ်စၞစ ဗၠေတ်ယောင်ယာ၊ ဖေက်ဝလောန်အာ၊ ပလီုပလာ် ပရေင်ထတ်ယုက်
|}

== ၆. လညာတ် ကေုာံ သီအိုရဳဂမၠိုင် (Perspectives and Theories) ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ် ဟွံဓမ္မတာဝွံ နွံကဵု လညာတ်တၞဟ်ဟ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ယဲစိုတ်ရ-
* '''လညာတ် Psychoanalytic:''' ဒုင်သဇိုင် ကုလညာတ် Freud တုဲ ပတှ်ေလဝ် ဒဒှ်ရ ယဲစိုတ်ဝွံ ကၠုင်နူကဵု ပရေင်ဟွံညဳသၟဟ် ပ္ဍဲစိုတ်မသမ္တီဟွံမာန် (Unconscious conflicts) မက္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဘဝကောန်ၚာ်။
* '''လညာတ် စရိုတ် (Behavioral):''' ဒုင်သဇိုင် ကုပရေင်လ္ၚတ် (Learning theories) တုဲ စရိုတ်ဟွံဓမ္မတာဂှ် ဒှ်စရိုတ် မလ္ၚတ်ကေတ်လဝ် ဗၠေတ်ဗၠေတ် (Maladaptive learning)။
* '''လညာတ် ဉာဏ် (Cognitive):''' ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ လညာတ်ချပ်ပိုန် မဗၠေတ်ယောင်ယာ (Irrational thoughts) မပ္တံကဵု ချပ်ပရေအ်လောန်အာဂှ် ဒှ်ဟိုတ် ယဲစိုတ် ဗီုကဵု ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ရ။
* '''လညာတ် ဇဳဝဗေဒ (Biological):''' ပတှ်ေလဝ် ဒဒှ်ရ ယဲစိုတ်ဝွံ ဒှ်ယဲကာယ မက္တဵုဒှ် နူကဵု ပြသၞာ က္ဍဟ်၊ ဓါတ်စောတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗဳဇ။&lt;ref name=&quot;Kring2012&quot;&gt;Kring, A. M., Johnson, S. L., Davison, G. C., &amp; Neale, J. M. (2012). ''Abnormal Psychology'' (12th ed.). John Wiley &amp; Sons.&lt;/ref&gt;

== ၇. နဲကဲ လွဳလွတ် (Treatment and Therapy) ==
နဲကဲ လွဳလွတ် ယဲစိုတ်ဝွံ နွံနာနာသာ် မကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာယဲ ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်ရ-
# '''ဂဥုဲလွဳစိုတ် (Psychopharmacology):''' ပွမစကာ ဂဥုဲ (ဥပမာ - Antidepressants, Antipsychotics) သွက်ဂွံ ပလေဝ်ကဵု ဓါတ်စောတ် ပ္ဍဲက္ဍဟ်။
# '''လွဳစိုတ် လညာတ်ကေုာံစရိုတ် (Cognitive-Behavioral Therapy - CBT):''' နဲကဲ မပြာကတ်အိုတ်မွဲတုဲ ရီုဗင် ညံင်သၟာယဲ ဂွံပြံင်လှာဲ လညာတ်ချပ်ဗၠေတ် (Cognitive distortions) ကေုာံ စရိုတ်မဟွံခိုဟ် (Maladaptive behaviors)။
# '''လွဳစိုတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် (Psychoanalysis):''' ပွမဟီုတွဟ် သွက်ဂွံ ပတိတ်ထ္ၜး ပြသၞာစိုတ် ပ္ဍဲအဝိညာဏ်။
# '''လွဳစိုတ် ကောန်မၞိဟ် (Humanistic Therapy):''' ရီုဗင် ညံင်သၟာယဲ ဂွံဒုင်တဲ အလဵုဇကု ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်အာ အစောမ်စရာဲ ဘဝဇကု ဍိုက်က်ပေင်င်။

== ၈. ပညာစိုတ် ဟွံဓမ္မတာ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် (Abnormal Psychology in the Modern World) ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဝွံ အသိင်ပရေင်ဖိအား နူကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ မဳဒဳယာမှာဇန် (Social Media)၊ ကေုာံ အကာဲအရာဂၠးတိဂှ် ဗဒှ်ကဵု ယဲစိုတ်တၟိတၟိ ဗီုကဵု ''Internet Gaming Disorder'' ကေုာံ ယဲဖေက်မၞိဟ်ထေင်သ္ပအ် ပ္ဍဲမဳဒဳယာ (FOMO) တအ်ရ။ တၠပညာတအ် လ္ၚတ်ဒၟံင် ဗီုလဵု တေတ်နဝ်လဝ်ဂျဳ (Technology) ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုယဲစိုတ် ကေုာံ ဗီုလဵု ဂွံစကာ နဲကဲလွဳလွတ် အေန်လိုင်း (Teletherapy) ရ။

== ၉. ပြသၞာ ဒ္ဂေတ်ဓဝ်သဳလ (Ethical Issues) ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ပြသၞာ ဒ္ဂေတ်ဓဝ်သဳလ ကိစ္စဇၞော်ဂမၠိုင် နွံရ။ ပွမစၟတ်သမ္တီ ယဲ (Labeling) ဂှ် ပကဵု ညံင်မၞိဟ်ဂှ် ဂွံဒးဒုင် အထေင်သ္ပအ် (Stigma) နူကဵု ဂကောံမၞိဟ်မာန်ရ။ ပါဲနူဂှ် အခေါင်အရာ သၟာယဲ မပ္တံကဵု ပရေင်မင်မွဲ ဓလုက် (Confidentiality)၊ အခေါင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် အလဵုဇကု (Informed consent) ကေုာံ ပွမဖန်ဇန် ဖ္အောန်ဖျှ် အန္တရာယ် (Involuntary commitment) တအ်ဂှ် ဒှ်ပြသၞာ မဒးချပ်ပါ်ပဲါ လၟိုန်အခိင်ရ။

== ၁၀. အနာဂတ် ကေုာံ သုတေသန (Future Directions and Research) ==
အနာဂတ် ပညာစိုတ် ဟွံဓမ္မတာဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ အာရီုကြောဗေဒ (Neuroscience) ရ။ နဲကဲ ရိုက်ရုပ်က္ဍဟ် (Brain imaging techniques ဗီုကဵု fMRI) တအ်ဂှ် ရီုဗင်ကဵု တၠပညာတအ် ဂွံညာတ်ကေတ် ကမၠောန်က္ဍဟ် ပ္ဍဲအခိင် မက္တဵုဒှ် ယဲစိုတ်မာန်ရ။ ပါဲနူဂှ် နဲကဲ လွဳလွတ် သဇိုင်ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Personalized medicine) မရုဲစှ် ဂဥုဲ ကေုာံ နဲလွဳ အတိုင် ဗဳဇ (Genetics) သၟာယဲပူဂိုလ်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် အနာဂတ် ဘာသာရပ်ဝွံရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် ဟွံဓမ္မတာ
| title     = [[ပညာစိုတ် ဟွံဓမ္မတာ]] (Abnormal Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ယဲစိုတ် အဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ယဲစိုတ် ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် (Anxiety)]]
* [[ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ (Depression)]]
* [[ယဲစိုတ်လီုလာ် (Schizophrenia)]]
* [[ယဲစိုတ် စရိုတ်စွံစိုတ် (Personality disorder)]]
* [[ယဲစိုတ် စပ်ကဵု အဟာရ (Eating disorder)]]

| group2    = သၞောတ် စၟတ်သမ္တီ
| list2     =
* [[DSM-5]]
* [[ICD-11]]

| group3    = နဲကဲ လွဳလွတ် (Therapies)
| list3     =
* [[လွဳစိုတ် လညာတ်ကေုာံစရိုတ် (CBT)]]
* [[လွဳစိုတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် (Psychoanalysis)]]
* [[ဂဥုဲလွဳစိုတ် (Psychiatry)]]

| group4    = ဆက်စပ်
| list4     =
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[ရောဂါဗေဒစိုတ် (Psychopathology)]]
* [[က္ဍဟ် ကေုာံ အာရီုကြောဗေဒ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ဟွံဓမ္မတာ}}
[[Category:ပညာစိုတ် ဟွံဓမ္မတာ]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ယဲစိုတ်]]
[[Category:ရောဂါဗေဒ]]</text>
      <sha1>awcfb93w8mztvu5vi90w7ausz3l1f2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ် ဟွံဓမ္မတာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12432</id>
    <revision>
      <id>58526</id>
      <timestamp>2026-10-14T09:12:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသဇိုင် မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ဟွံဓမ္မတာ''' (Abnormal Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစရိုတ်အကာဲအရာ၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင်၊ ကေုာံ လညာတ်ဉာဏ် မဟွံဓမ္မတာ ဟွံသေ...&quot;</comment>
      <origin>58526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1397" sha1="m3kbt1rvxwh85ud32ub0s3efwpolswi" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသဇိုင် မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ဟွံဓမ္မတာ''' (Abnormal Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစရိုတ်အကာဲအရာ၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင်၊ ကေုာံ လညာတ်ဉာဏ် မဟွံဓမ္မတာ ဟွံသေင်မ္ဂး မတၞဟ်ခြာလောန် နူကဵု အခိုက်အလိုက်မၞိဟ် ဓမ္မတာတအ်ရ။ 

ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ပရူပရာ မပ္တံကဵု-
* ယဲစိုတ် (Mental disorders)
* ရောဂါဗေဒစိုတ် (Psychopathology)
* လက္ချဏ်ယဲစိုတ်နာနာ (Symptoms of mental illnesses)
* ဟိုတ်မက္တဵုဒှ် ယဲစိုတ် (Etiology)
* နဲကဲလွဳလွတ်စိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ် (Psychotherapy and mental health issues)

တအ် ပါလုပ်ဒၟံင်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ဟွံဓမ္မတာ}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ယဲစိုတ်]]
[[Category:ရောဂါဗေဒ]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်ထတ်ယုက်]]</text>
      <sha1>m3kbt1rvxwh85ud32ub0s3efwpolswi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12433</id>
    <revision>
      <id>58527</id>
      <timestamp>2026-10-14T09:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot; |+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |F...&quot;</comment>
      <origin>58527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20171" sha1="ftpkt4ons9rwjt4nhljbyqy0vba7swd" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Hawthorne works.jpg|250px|ဗီုရုပ် စက်ရုံ Hawthorne]]&lt;br/&gt;ဗီုရုပ် စက်ရုံ Hawthorne မဒှ်ဒၞာဲ သုတေသန ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Business Psychology / I-O Psychology)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|စရိုတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[Hugo Münsterberg]], [[Frederick Taylor]], [[Elton Mayo]]
|}

'''ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်''' ({{lang-en|Business Psychology}}) ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပညာစိုတ် ပရေင်ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ''' (Industrial and Organizational Psychology - I/O Psychology) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစရိုတ်အကာဲအရာ မၞိဟ်တအ် ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ပ္ဍဲဂကောံပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;Cascio2015&quot;&gt;Cascio, W. F. (2015). ''Applied Psychology in Human Resource Management'' (7th ed.). Pearson.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ စကာ နဲကဲသုတေသန ပညာစိုတ် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပြသၞာ ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် တုဲ ဖန်ဇန် ညံင်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် ပရေင်အံင်ဇၞး ကမၠောန် ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် မၞိဟ်ကမၠောန်တအ်ရ။

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Definition and Principles) ==
ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဝွံ ဒှ်ပွမပံင်သၟဟ် သီအိုရဳ ပညာစိုတ် ကဵု အကာဲအရာ ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန်ဇေတ်တ်ရ။ ဘာသာရပ်ဝွံ ပါ်လဝ် ၜါကဏ္ဍ အဓိကရ-
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ပွမပါ် ကဏ္ဍ အဓိက ၜါ
|-
! ကဏ္ဍ
! အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ အာရီု
! ဥပမာ ပရူပရာ
|-
| '''Industrial (ပရေင်ကမၠောန်)'''
| အာရီုစွံ လ္တူ ပူဂိုလ်မၞိဟ်ကမၠောန် ကေုာံ ကမၠောန် မဒးကၠောန်
| ပရေင်ရုဲစှ် မၞိဟ်၊ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ်၊ ပရေင်စၟတ်ဂုဏ် ကမၠောန် (Performance Appraisal)
|-
| '''Organizational (ဂကောံ)'''
| အာရီုစွံ လ္တူ သၞောတ်ဂကောံ၊ ပွဳပွူ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ်
| ပရေင်က္ဍိုက်ပ်၊ အသိင်စိုတ်ဓါတ်၊ ယေန်သၞာင်ဂကောံ၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ
|}
သဘဴဓဝ် အဓိကဂှ် ဒှ်အရာမဖန်ဇန် ညံင်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂွံဇၞော်မောဝ် သီုမၞိဟ်ကမၠောန်တအ် ဂွံနွံကဵု တသိုက်စိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;Muchinsky2011&quot;&gt;Muchinsky, P. M. (2011). ''Psychology Applied to Work'' (10th ed.). Hypergraphic Press.&lt;/ref&gt;

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲလပါ်စ သၞာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲအခိင်ကိုပ်ကၠာဂှ် တၠပညာ ဗီုကဵု Hugo Münsterberg ကေုာံ Walter Dill Scott တအ် စကာ ပညာစိုတ် သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန် ကေုာံ ပရေင်ဆဝ်မ္ၚုဟ် သၟာရာန် (Advertising) ရ။ 
ပ္ဍဲအခိင် ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ပထမဂှ် ဒပ်ပၞာန်အမေရိကာန် စကာ နဲကဲစမ်ၜတ် ဉာဏ် (Army Alpha and Beta tests) သွက်ဂွံ ပါ်ပရအ် တာလျိုင် ကောန်ပၞာန်တအ်ရ။ ကြဴနူဂှ် သုတေသန Hawthorne (Hawthorne Studies) မကၠောန်လဝ် နကဵု Elton Mayo ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၀-၁၉၃၀ ဂမၠိုင်ဂှ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ပရေင်ဆက်စၠောအ် မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်ဂှ် နွံသြဇာဇၞော် လ္တူပရေင်ကၠောန်ပ္တိတ် (Productivity) လောန်နူကဵု အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု (ဗီုကဵု ပရေင်ယးတၟး) ဏီရ။ အရာဏအ်ဂှ် ဒှ်တမ်မူလ လပါ် Organizational Psychology ရ။

== ၃. ပရေင်ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန် (Employee Selection and Assessment) ==
[[File:Job_Interview.jpg|thumb|right|250px|ပရေင်သၟာန်သွဟ် မဒှ်နဲကဲ ရုဲစှ်မၞိဟ်ကမၠောန်]]
ပရေင်ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန် မဍိုက်ပေင် ကဵုကမၠောန်ဂှ် ဒှ်တာလျိုင် အဓိက ပ္ဍဲပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။ လၟေင်ကမၠောန်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကု-
* '''Job Analysis (ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကမၠောန်):''' ပွမလ္ၚတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ဒဒှ်ရ ကမၠောန်မွဲမွဲ သွက်ဂွံကၠောန်မာန်ဂှ် ဍေဟ်နွံပၟိက် ဉာဏ်၊ ပညာ၊ ကေုာံ အစောမ်စရာဲ မုတအ်ရော။
* '''Psychological Testing (ပရေင်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ်):''' စကာ စမ်ၜတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive ability tests)၊ စမ်ၜတ် စရိုတ်လက္ချန် (Personality tests) တအ် သွက်ဂွံ တီ အစောမ်စရာဲ ပူဂိုလ်။
* '''Interviews (ပရေင်သၟာန်သွဟ်):''' စကာ နဲကဲသၟာန်သွဟ် မနွံကဵု သၞောတ်ဝ် (Structured interviews) သွက်ဂွံ ဖ္အောန်ဖျှ် ပရေင်အထေင်သ္ပအ် (Bias)။&lt;ref name=&quot;Schmidt1998&quot;&gt;Schmidt, F. L., &amp; Hunter, J. E. (1998). &quot;The validity and utility of selection methods in personnel psychology&quot;. ''Psychological Bulletin'', 124(2), 262–274.&lt;/ref&gt;

== ၄. ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (Training and Development) ==
ကြဴနူ ရုဲစှ်မၞိဟ်တုဲ၊ ပရေင်ဗတောန်ကမၠောန် (Training) ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်ရ။ ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် လ္ၚတ် ဗီုလဵု မၞိဟ်ဇၞော်တအ် ကတ်လ္ၚတ် (Adult learning theory) တုဲ ဖန်ဇန် အစဳအဇန် ဗတောန်ပညာရ။
* '''Needs Assessment:''' ပွမဂၠာဲသွဟ် ဒဒှ်ရ ညးလဵု နွံပၟိက် ပရေင်ဗတောန် ကေုာံ ပရူမု ဒးဗတောန်။
* '''Training Design:''' ပွမဖန်ဇန် နဲကဲဗတောန် (ဥပမာ - နကဵု လိက်၊ နကဵု ဗဳဒဳယော၊ ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု လက်တွေ့) ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကုမၞိဟ်ကတ်လ္ၚတ်။
* '''Evaluation:''' ပွမစၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ ပရေင်ဗတောန်ဂှ် ကလိဂွံ ဖိုလ် (Transfer of training) ဇေတ်တ်ဟာ ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန်။

== ၅. ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်ကေတ်တာလျိုင် (Motivation and Job Satisfaction) ==
[[File:Maslow's hierarchy of needs.svg|thumb|left|250px|ဗီုပြေင် ပၟိက်အာသံက် မာသလဝ် (Maslow's Hierarchy of Needs)]]
မုဟိုတ် မၞိဟ်တအ် ဂွံဂစာန်ကၠောန်ကမၠောန်ရော? သီအိုရဳ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် (Motivation theories) ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''Maslow's Hierarchy of Needs:''' မၞိဟ်တအ် နွံပၟိက် အရာသဇိုင် (စၞ၊ ဒၞာဲ) တုဲမှ ဆက်ဂၠာဲ ပရေင်ဂီုကၠီု၊ ပရေင်ဆာန်၊ ကေုာံ ပရေင်အံင်ဇၞးဘဝ။
* '''Goal-Setting Theory:''' ပွမဖျေဟ် တင်ရန်တၟအ် မကၠးဖ္ဍး ကေုာံ မဝါတ်ဂါတ် (Specific and challenging goals) ဂှ် ကဵုအသိင်စိုတ်ဓါတ် အခေါင်ကၠောန်ပ္တိတ် ခိုဟ်အိုတ်ရ။
Job Satisfaction (တသိုက်စိုတ် လ္တူကမၠောန်) ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုသြန်ဂိတု၊ ပွဳပွူကမၠောန် ကေုာံ အခေါင်အရာ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်ရ။ မၞိဟ်မနွံကဵု တသိုက်စိုတ်တအ်ဂှ် လၞုဟ်ကမၠောန် အောန်တုဲ ဟွံပြံင်ကမၠောန် ပြဟ်ဟ်ရ။

== ၆. ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ က္ဍိုက်ပ် (Leadership and Management) ==
ပရေင်က္ဍိုက်ပ် (Leadership) ဂှ် ဒှ်အရာမဓလီုပ္ဍိုက် ကဵုသြဇာ လ္တူမၞိဟ်တၞဟ် ညံင်ဂွံ ဍိုက်ပေင် တင်ရန်တၟအ် ဂကောံရ။ ပညာစိုတ် လ္ၚတ် သီအိုရဳ ပရေင်က္ဍိုက်ပ် နာနာသာ်-
* '''Trait Theories:''' လ္ၚတ် စရိုတ်လက္ချန် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် (ဥပမာ - ဉာဏ်၊ ပရေင်ဂံင်သကာ)။
* '''Transformational Leadership:''' က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် မကဵု အသိင်စိုတ်ဓါတ် (Inspirational)၊ ဖန်ဗဒှ် လညာတ်တၟိ (Intellectual stimulation) ကေုာံ စွံအာရီု လ္တူပူဂိုလ် (Individualized consideration) တအ်ရ။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ဗီုဏအ်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ ခိုဟ် ပ္ဍဲဂကောံမာန်ရ。&lt;ref name=&quot;Bass1990&quot;&gt;Bass, B. M. (1990). &quot;From transactional to transformational leadership: Learning to share the vision&quot;. ''Organizational Dynamics'', 18(3), 19-31.&lt;/ref&gt;

== ၇. ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပွဳပွူ ဂကောံ (Organizational Culture and Climate) ==
ဂကောံပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၟာပ်ပ်ဂကောံဂှ် နွံကဵု ယေန်သၞာင် (Culture) အပ္ဍဲဇကုရ။
* '''Organizational Culture:''' ဓဝ်ပတှ်ေ၊ ဒ္ဂေတ်ဝတ် ကေုာံ လညာတ်သဇိုင် မပါ်ပရအ်လဝ် အကြာမၞိဟ် ပ္ဍဲဂကောံ။ ဍေဟ်ကဵု သြဇာ လ္တူဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ကၠောန်ကမၠောန် ကေုာံ ဆက်စၠောအ် ရေင်သကအ်။
* '''Organizational Climate:''' ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Perception) ပူဂိုလ် လ္တူ ပွဳပွူကမၠောန် ပ္ဍဲအခိင်မွဲမွဲ။
ယေန်သၞာင် မခိုဟ် (Positive culture) ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်ညဳသၟဟ် ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ လအ်လ (Retention) ပ္ဍဲဂကောံရ။

== ၈. ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဂီုကၠီု ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် (Occupational Health and Safety) ==
ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဝွံ စွံအာရီု လ္တူ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် (Mental health) ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီု မၞိဟ်ကမၠောန်တအ်ရ။
* '''Workplace Stress (ပရေင်ဍောင်ၜိုတ်စိုတ်):''' လ္ၚတ် ဟိုတ်မက္တဵုဒှ် ဍောင်ၜိုတ် (ဥပမာ - ကမၠောန်ဂၠိုင်အာ၊ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဟွံခိုဟ်) ကေုာံ နဲကဲ လွဳလွတ်ဖ္အောန်ဖျှ် ဍေဟ်တအ်ရ။
* '''Work-Life Balance:''' ပွမဖန်ဇန် ညံင် အခိင်ကမၠောန် ကဵု အခိင်ဘဝပူဂိုလ် ဂွံ ညဳသၟဟ်ရေင်သကအ်၊ မဖန်ကဵု ညံင်ယဲ Burnout ဟွံဂွံက္တဵုဒှ်။
* '''Safety Culture:''' ဖန်ဗဒှ် ယေန်သၞာင် မစွံအာရီု လ္တူ ပရေင်ဂီုကၠီု သွက်ဂွံ ဖ္အောန်ဖျှ် အန္တရာယ် ပ္ဍဲစက်ရုံ ဟွံသေင်မ္ဂး ရုင်။

== ၉. နဲကဲသုတေသန (Research Methods in Business Psychology) ==
သုတေသန ပ္ဍဲပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဝွံ စကာ နဲကဲသိပ္ပံ သွက်ဂွံ ဂၠာဲသွဟ် မဍာံစၟတ်ရ-
* '''Surveys and Questionnaires:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်တသိုက်စိုတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဂကောံ နကဵု မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်။
* '''Field Experiments:''' ပွမစမ်ၜတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် ဇေတ်တ် (ဥပမာ - ပြံင်လှာဲ အခိင်ကၠောန်ကမၠောန် တုဲ လ္ၚတ် အကျိုးသက်ရောက်မှု)။
* '''Data Analytics (ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒဳတာ):''' ပ္ဍဲခေတ်တၟိဝွံ စကာ ဒဳတာဇၞော် (Big Data) သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တင်ဂရင် ဗီုလဵု မၞိဟ်ကမၠောန်တအ် ကၠောန်ကမၠောန် ကေုာံ ရုဲစှ် သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။

== ၁၀. အနာဂတ် ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Future of Business Psychology) ==
အနာဂတ် ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဝွံ မုက်ကြိုက်ဒၟံင် ကုပရေင်ပြံင်လှာဲ နဲကဲသိပ္ပံ (Technological shifts) ရ။
* '''Remote Work (ကမၠောန် နူသ္ၚိ):''' ကမၠောန် အေန်လိုင်း က္တဵုဒှ်ဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ၊ ပညာစိုတ် ဒးလ္ၚတ် ဗီုလဵု ဂွံအုပ်ဓုပ် မၞိဟ် မဟွံမဲ ပ္ဍဲရုင် ကေုာံ ဗီုလဵု ဂွံမင်မွဲ အသိင်စိုတ်ဓါတ်။
* '''Artificial Intelligence (AI):''' လွပ် AI ပ္ဍဲပရေင်ရုဲစှ် မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ကၠောန်ကမၠောန်ဂှ် ဒှ်အရာမဒးသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လပါ် ဒ္ဂေတ်ဝတ် (Ethics) ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် မၞိဟ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Guzzo2015&quot;&gt;Guzzo, R. A., Fink, L. S., King, E., Tonidandel, S., &amp; Landis, R. S. (2015). &quot;Big Data recommendations for industrial–organizational psychology&quot;. ''Industrial and Organizational Psychology'', 8(4), 491-508.&lt;/ref&gt;
* '''Diversity and Inclusion:''' ပွမဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူရုင် မဒုင်တဲ မၞိဟ်ဇၟာပ်ဂကူ၊ ဘာသာ၊ ကေုာံ လညာတ် ညံင်ဂွံ တုပ်သၟဟ်ရေင်သကအ်။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
| title     = [[ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] (Business Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍ အဓိက
| list1     =
* [[ပရေင်ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန်]]
* [[ပရေင်စိုတ်ဓါတ်]]
* [[ပရေင်က္ဍိုက်ပ် (Leadership)]]
* [[ယေန်သၞာင် ဂကောံ]]
* [[ပရေင်စၟတ်ဂုဏ် ကမၠောန်]]

| group2    = သီအိုရဳ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2     =
* [[Maslow's hierarchy of needs]]
* [[Goal-setting theory]]
* [[Transformational leadership]]
* [[Hawthorne effect]]

| group3    = တၠပညာဂမၠိုင်
| list3     =
* [[Hugo Münsterberg]]
* [[Frederick Taylor]]
* [[Elton Mayo]]
* [[Edwin A. Locke]]

| group4    = ဆက်စပ်
| list4     =
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]
* [[ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Management)]]
* [[အရံင်ကမၠောန် မၞိဟ် (Human Resources)]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပရေင်အုပ်ဓုပ်]]</text>
      <sha1>ftpkt4ons9rwjt4nhljbyqy0vba7swd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58528</id>
      <parentid>58527</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:15:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20252" sha1="98olojwz57ubgdy5gzehs6cbwbvjagu" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Hawthorne works.jpg|250px|ဗီုရုပ် စက်ရုံ Hawthorne]]&lt;br/&gt;ဗီုရုပ် စက်ရုံ Hawthorne မဒှ်ဒၞာဲ သုတေသန ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Business Psychology / I-O Psychology)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|စရိုတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[Hugo Münsterberg]], [[Frederick Taylor]], [[Elton Mayo]]
|}

'''ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်''' ({{lang-en|Business Psychology}}) ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပညာစိုတ် ပရေင်ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ''' (Industrial and Organizational Psychology - I/O Psychology) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစရိုတ်အကာဲအရာ မၞိဟ်တအ် ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ပ္ဍဲဂကောံပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;Cascio2015&quot;&gt;Cascio, W. F. (2015). ''Applied Psychology in Human Resource Management'' (7th ed.). Pearson.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ စကာ နဲကဲသုတေသန ပညာစိုတ် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပြသၞာ ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် တုဲ ဖန်ဇန် ညံင်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် ပရေင်အံင်ဇၞး ကမၠောန် ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် မၞိဟ်ကမၠောန်တအ်ရ။

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Definition and Principles) ==
ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဝွံ ဒှ်ပွမပံင်သၟဟ် သီအိုရဳ ပညာစိုတ် ကဵု အကာဲအရာ ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန်ဇေတ်တ်ရ။ ဘာသာရပ်ဝွံ ပါ်လဝ် ၜါကဏ္ဍ အဓိကရ-
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ပွမပါ် ကဏ္ဍ အဓိက ၜါ
|-
! ကဏ္ဍ
! အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ အာရီု
! ဥပမာ ပရူပရာ
|-
| '''Industrial (ပရေင်ကမၠောန်)'''
| အာရီုစွံ လ္တူ ပူဂိုလ်မၞိဟ်ကမၠောန် ကေုာံ ကမၠောန် မဒးကၠောန်
| ပရေင်ရုဲစှ် မၞိဟ်၊ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ်၊ ပရေင်စၟတ်ဂုဏ် ကမၠောန် (Performance Appraisal)
|-
| '''Organizational (ဂကောံ)'''
| အာရီုစွံ လ္တူ သၞောတ်ဂကောံ၊ ပွဳပွူ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ်
| ပရေင်က္ဍိုက်ပ်၊ အသိင်စိုတ်ဓါတ်၊ ယေန်သၞာင်ဂကောံ၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ
|}
သဘဴဓဝ် အဓိကဂှ် ဒှ်အရာမဖန်ဇန် ညံင်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂွံဇၞော်မောဝ် သီုမၞိဟ်ကမၠောန်တအ် ဂွံနွံကဵု တသိုက်စိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;Muchinsky2011&quot;&gt;Muchinsky, P. M. (2011). ''Psychology Applied to Work'' (10th ed.). Hypergraphic Press.&lt;/ref&gt;

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲလပါ်စ သၞာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲအခိင်ကိုပ်ကၠာဂှ် တၠပညာ ဗီုကဵု Hugo Münsterberg ကေုာံ Walter Dill Scott တအ် စကာ ပညာစိုတ် သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန် ကေုာံ ပရေင်ဆဝ်မ္ၚုဟ် သၟာရာန် (Advertising) ရ။ 
ပ္ဍဲအခိင် ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ပထမဂှ် ဒပ်ပၞာန်အမေရိကာန် စကာ နဲကဲစမ်ၜတ် ဉာဏ် (Army Alpha and Beta tests) သွက်ဂွံ ပါ်ပရအ် တာလျိုင် ကောန်ပၞာန်တအ်ရ။ ကြဴနူဂှ် သုတေသန Hawthorne (Hawthorne Studies) မကၠောန်လဝ် နကဵု Elton Mayo ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၀-၁၉၃၀ ဂမၠိုင်ဂှ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ပရေင်ဆက်စၠောအ် မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်ဂှ် နွံသြဇာဇၞော် လ္တူပရေင်ကၠောန်ပ္တိတ် (Productivity) လောန်နူကဵု အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု (ဗီုကဵု ပရေင်ယးတၟး) ဏီရ။ အရာဏအ်ဂှ် ဒှ်တမ်မူလ လပါ် Organizational Psychology ရ။

== ၃. ပရေင်ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန် (Employee Selection and Assessment) ==
[[File:Job_Interview.jpg|thumb|right|250px|ပရေင်သၟာန်သွဟ် မဒှ်နဲကဲ ရုဲစှ်မၞိဟ်ကမၠောန်]]
ပရေင်ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန် မဍိုက်ပေင် ကဵုကမၠောန်ဂှ် ဒှ်တာလျိုင် အဓိက ပ္ဍဲပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။ လၟေင်ကမၠောန်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကု-
* '''Job Analysis (ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကမၠောန်):''' ပွမလ္ၚတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ဒဒှ်ရ ကမၠောန်မွဲမွဲ သွက်ဂွံကၠောန်မာန်ဂှ် ဍေဟ်နွံပၟိက် ဉာဏ်၊ ပညာ၊ ကေုာံ အစောမ်စရာဲ မုတအ်ရော။
* '''Psychological Testing (ပရေင်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ်):''' စကာ စမ်ၜတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive ability tests)၊ စမ်ၜတ် စရိုတ်လက္ချန် (Personality tests) တအ် သွက်ဂွံ တီ အစောမ်စရာဲ ပူဂိုလ်။
* '''Interviews (ပရေင်သၟာန်သွဟ်):''' စကာ နဲကဲသၟာန်သွဟ် မနွံကဵု သၞောတ်ဝ် (Structured interviews) သွက်ဂွံ ဖ္အောန်ဖျှ် ပရေင်အထေင်သ္ပအ် (Bias)။&lt;ref name=&quot;Schmidt1998&quot;&gt;Schmidt, F. L., &amp; Hunter, J. E. (1998). &quot;The validity and utility of selection methods in personnel psychology&quot;. ''Psychological Bulletin'', 124(2), 262–274.&lt;/ref&gt;

== ၄. ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (Training and Development) ==
ကြဴနူ ရုဲစှ်မၞိဟ်တုဲ၊ ပရေင်ဗတောန်ကမၠောန် (Training) ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်ရ။ ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် လ္ၚတ် ဗီုလဵု မၞိဟ်ဇၞော်တအ် ကတ်လ္ၚတ် (Adult learning theory) တုဲ ဖန်ဇန် အစဳအဇန် ဗတောန်ပညာရ။
* '''Needs Assessment:''' ပွမဂၠာဲသွဟ် ဒဒှ်ရ ညးလဵု နွံပၟိက် ပရေင်ဗတောန် ကေုာံ ပရူမု ဒးဗတောန်။
* '''Training Design:''' ပွမဖန်ဇန် နဲကဲဗတောန် (ဥပမာ - နကဵု လိက်၊ နကဵု ဗဳဒဳယော၊ ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု လက်တွေ့) ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကုမၞိဟ်ကတ်လ္ၚတ်။
* '''Evaluation:''' ပွမစၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ ပရေင်ဗတောန်ဂှ် ကလိဂွံ ဖိုလ် (Transfer of training) ဇေတ်တ်ဟာ ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန်။

== ၅. ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်ကေတ်တာလျိုင် (Motivation and Job Satisfaction) ==
[[File:Maslow's hierarchy of needs.svg|thumb|left|250px|ဗီုပြေင် ပၟိက်အာသံက် မာသလဝ် (Maslow's Hierarchy of Needs)]]
မုဟိုတ် မၞိဟ်တအ် ဂွံဂစာန်ကၠောန်ကမၠောန်ရော? သီအိုရဳ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် (Motivation theories) ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''Maslow's Hierarchy of Needs:''' မၞိဟ်တအ် နွံပၟိက် အရာသဇိုင် (စၞ၊ ဒၞာဲ) တုဲမှ ဆက်ဂၠာဲ ပရေင်ဂီုကၠီု၊ ပရေင်ဆာန်၊ ကေုာံ ပရေင်အံင်ဇၞးဘဝ။
* '''Goal-Setting Theory:''' ပွမဖျေဟ် တင်ရန်တၟအ် မကၠးဖ္ဍး ကေုာံ မဝါတ်ဂါတ် (Specific and challenging goals) ဂှ် ကဵုအသိင်စိုတ်ဓါတ် အခေါင်ကၠောန်ပ္တိတ် ခိုဟ်အိုတ်ရ။
Job Satisfaction (တသိုက်စိုတ် လ္တူကမၠောန်) ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုသြန်ဂိတု၊ ပွဳပွူကမၠောန် ကေုာံ အခေါင်အရာ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်ရ။ မၞိဟ်မနွံကဵု တသိုက်စိုတ်တအ်ဂှ် လၞုဟ်ကမၠောန် အောန်တုဲ ဟွံပြံင်ကမၠောန် ပြဟ်ဟ်ရ။

== ၆. ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ က္ဍိုက်ပ် (Leadership and Management) ==
ပရေင်က္ဍိုက်ပ် (Leadership) ဂှ် ဒှ်အရာမဓလီုပ္ဍိုက် ကဵုသြဇာ လ္တူမၞိဟ်တၞဟ် ညံင်ဂွံ ဍိုက်ပေင် တင်ရန်တၟအ် ဂကောံရ။ ပညာစိုတ် လ္ၚတ် သီအိုရဳ ပရေင်က္ဍိုက်ပ် နာနာသာ်-
* '''Trait Theories:''' လ္ၚတ် စရိုတ်လက္ချန် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် (ဥပမာ - ဉာဏ်၊ ပရေင်ဂံင်သကာ)။
* '''Transformational Leadership:''' က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် မကဵု အသိင်စိုတ်ဓါတ် (Inspirational)၊ ဖန်ဗဒှ် လညာတ်တၟိ (Intellectual stimulation) ကေုာံ စွံအာရီု လ္တူပူဂိုလ် (Individualized consideration) တအ်ရ။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ဗီုဏအ်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ ခိုဟ် ပ္ဍဲဂကောံမာန်ရ。&lt;ref name=&quot;Bass1990&quot;&gt;Bass, B. M. (1990). &quot;From transactional to transformational leadership: Learning to share the vision&quot;. ''Organizational Dynamics'', 18(3), 19-31.&lt;/ref&gt;

== ၇. ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပွဳပွူ ဂကောံ (Organizational Culture and Climate) ==
ဂကောံပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၟာပ်ပ်ဂကောံဂှ် နွံကဵု ယေန်သၞာင် (Culture) အပ္ဍဲဇကုရ။
* '''Organizational Culture:''' ဓဝ်ပတှ်ေ၊ ဒ္ဂေတ်ဝတ် ကေုာံ လညာတ်သဇိုင် မပါ်ပရအ်လဝ် အကြာမၞိဟ် ပ္ဍဲဂကောံ။ ဍေဟ်ကဵု သြဇာ လ္တူဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ကၠောန်ကမၠောန် ကေုာံ ဆက်စၠောအ် ရေင်သကအ်။
* '''Organizational Climate:''' ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Perception) ပူဂိုလ် လ္တူ ပွဳပွူကမၠောန် ပ္ဍဲအခိင်မွဲမွဲ။
ယေန်သၞာင် မခိုဟ် (Positive culture) ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်ညဳသၟဟ် ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ လအ်လ (Retention) ပ္ဍဲဂကောံရ။

== ၈. ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဂီုကၠီု ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် (Occupational Health and Safety) ==
ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဝွံ စွံအာရီု လ္တူ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် (Mental health) ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီု မၞိဟ်ကမၠောန်တအ်ရ။
* '''Workplace Stress (ပရေင်ဍောင်ၜိုတ်စိုတ်):''' လ္ၚတ် ဟိုတ်မက္တဵုဒှ် ဍောင်ၜိုတ် (ဥပမာ - ကမၠောန်ဂၠိုင်အာ၊ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဟွံခိုဟ်) ကေုာံ နဲကဲ လွဳလွတ်ဖ္အောန်ဖျှ် ဍေဟ်တအ်ရ။
* '''Work-Life Balance:''' ပွမဖန်ဇန် ညံင် အခိင်ကမၠောန် ကဵု အခိင်ဘဝပူဂိုလ် ဂွံ ညဳသၟဟ်ရေင်သကအ်၊ မဖန်ကဵု ညံင်ယဲ Burnout ဟွံဂွံက္တဵုဒှ်။
* '''Safety Culture:''' ဖန်ဗဒှ် ယေန်သၞာင် မစွံအာရီု လ္တူ ပရေင်ဂီုကၠီု သွက်ဂွံ ဖ္အောန်ဖျှ် အန္တရာယ် ပ္ဍဲစက်ရုံ ဟွံသေင်မ္ဂး ရုင်။

== ၉. နဲကဲသုတေသန (Research Methods in Business Psychology) ==
သုတေသန ပ္ဍဲပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဝွံ စကာ နဲကဲသိပ္ပံ သွက်ဂွံ ဂၠာဲသွဟ် မဍာံစၟတ်ရ-
* '''Surveys and Questionnaires:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်တသိုက်စိုတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဂကောံ နကဵု မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်။
* '''Field Experiments:''' ပွမစမ်ၜတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် ဇေတ်တ် (ဥပမာ - ပြံင်လှာဲ အခိင်ကၠောန်ကမၠောန် တုဲ လ္ၚတ် အကျိုးသက်ရောက်မှု)။
* '''Data Analytics (ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒဳတာ):''' ပ္ဍဲခေတ်တၟိဝွံ စကာ ဒဳတာဇၞော် (Big Data) သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တင်ဂရင် ဗီုလဵု မၞိဟ်ကမၠောန်တအ် ကၠောန်ကမၠောန် ကေုာံ ရုဲစှ် သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။

== ၁၀. အနာဂတ် ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Future of Business Psychology) ==
အနာဂတ် ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဝွံ မုက်ကြိုက်ဒၟံင် ကုပရေင်ပြံင်လှာဲ နဲကဲသိပ္ပံ (Technological shifts) ရ။
* '''Remote Work (ကမၠောန် နူသ္ၚိ):''' ကမၠောန် အေန်လိုင်း က္တဵုဒှ်ဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ၊ ပညာစိုတ် ဒးလ္ၚတ် ဗီုလဵု ဂွံအုပ်ဓုပ် မၞိဟ် မဟွံမဲ ပ္ဍဲရုင် ကေုာံ ဗီုလဵု ဂွံမင်မွဲ အသိင်စိုတ်ဓါတ်။
* '''Artificial Intelligence (AI):''' လွပ် AI ပ္ဍဲပရေင်ရုဲစှ် မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ကၠောန်ကမၠောန်ဂှ် ဒှ်အရာမဒးသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လပါ် ဒ္ဂေတ်ဝတ် (Ethics) ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် မၞိဟ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Guzzo2015&quot;&gt;Guzzo, R. A., Fink, L. S., King, E., Tonidandel, S., &amp; Landis, R. S. (2015). &quot;Big Data recommendations for industrial–organizational psychology&quot;. ''Industrial and Organizational Psychology'', 8(4), 491-508.&lt;/ref&gt;
* '''Diversity and Inclusion:''' ပွမဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူရုင် မဒုင်တဲ မၞိဟ်ဇၟာပ်ဂကူ၊ ဘာသာ၊ ကေုာံ လညာတ် ညံင်ဂွံ တုပ်သၟဟ်ရေင်သကအ်။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
| title     = [[ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] (Business Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍ အဓိက
| list1     =
* [[ပရေင်ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန်]]
* [[ပရေင်စိုတ်ဓါတ်]]
* [[ပရေင်က္ဍိုက်ပ် (Leadership)]]
* [[ယေန်သၞာင် ဂကောံ]]
* [[ပရေင်စၟတ်ဂုဏ် ကမၠောန်]]

| group2    = သီအိုရဳ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2     =
* [[Maslow's hierarchy of needs]]
* [[Goal-setting theory]]
* [[Transformational leadership]]
* [[Hawthorne effect]]

| group3    = တၠပညာဂမၠိုင်
| list3     =
* [[Hugo Münsterberg]]
* [[Frederick Taylor]]
* [[Elton Mayo]]
* [[Edwin A. Locke]]

| group4    = ဆက်စပ်
| list4     =
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]
* [[ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Management)]]
* [[အရံင်ကမၠောန် မၞိဟ် (Human Resources)]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်}}
[[Category:ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပရေင်အုပ်ဓုပ်]]</text>
      <sha1>98olojwz57ubgdy5gzehs6cbwbvjagu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12434</id>
    <revision>
      <id>58529</id>
      <timestamp>2026-10-14T09:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသဇိုင် မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်''' (Business Psychology) ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပညာစိုတ် ပရေင်ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ''' (Industrial and Organizational Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်...&quot;</comment>
      <origin>58529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2081" sha1="enn1ea1tn0z74dzcl5ze4d6fndb68tv" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသဇိုင် မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်''' (Business Psychology) ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပညာစိုတ် ပရေင်ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ''' (Industrial and Organizational Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစရိုတ်အကာဲအရာ မၞိဟ်တအ် ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ပ္ဍဲဂကောံပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂမၠိုင် နကဵု နဲကဲသိပ္ပံ (Scientific method) မဒှ်ရ။

ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ဘာသာရပ် ကေုာံ ကဏ္ဍလပါ်နာနာ မပ္တံကဵု-
* ပရေင်ရုဲစှ် ကေုာံ လ္ၚတ်မၞိဟ်ကမၠောန် (Employee Selection and Assessment)
* ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ က္ဍိုက်ပ် (Leadership and Management)
* ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပွဳပွူ ဂကောံ (Organizational Culture and Climate)
* ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်ကေတ်တာလျိုင် (Workplace Motivation)
* အရံင်ကမၠောန် မၞိဟ် (Human Resources Management)
* ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဂီုကၠီု ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် (Occupational Health)

တအ် ပါလုပ်ဒၟံင်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]
[[Category:ပရေင်အုပ်ဓုပ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>enn1ea1tn0z74dzcl5ze4d6fndb68tv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12435</id>
    <revision>
      <id>58530</id>
      <timestamp>2026-10-14T09:19:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 24em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot; |+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ် |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |File:Plant_Growing_In_...&quot;</comment>
      <origin>58530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17020" sha1="spe2yxd6b27swkrdvsuz19rs8xh3bxg" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 24em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ်
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Plant_Growing_In_Savings_Coins_-_Investment_And_Interest_Concept_(48050942062).jpg|250px|ဗီုရုပ် မဆက်စပ် ကုပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ စိုတ်]]&lt;br/&gt;ဗီုရုပ် မဆက်စပ် ကုပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဒြပ်ရတ် ကေုာံ အသိင်စိုတ်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Wealth Psychology / Psychology of Money)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[ပညာစိုတ်]] (Psychology), [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] (Economics)
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|အဆက်အစပ် အကြာ သြန်၊ ဒြပ်ရတ် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ စိုတ်မၞိဟ်
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[Daniel Kahneman]], [[Amos Tversky]], [[Brad Klontz]], [[Paul Piff]]
|}

'''ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ်''' ({{lang-en|Wealth Psychology}} ဟွံသေင်မ္ဂး ''Psychology of Money'') ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဗီုပြင် စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင်၊ ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ ပူဂိုလ်တအ် မဆက်စပ်လဝ် ကုသြန်၊ ဒြပ်ရတ် ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။&lt;ref name=&quot;Furnham2014&quot;&gt;Furnham, A. (2014). ''The New Psychology of Money''. Routledge.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု သြန် ဓလီုပ္ဍိုက်မာန် လ္တူပရေင်ဆက်စၠောအ် မၞိဟ်ကဵုမၞိဟ်၊ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ကေုာံ စရိုတ်ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် (ethical behavior) တအ်ရ။

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Definition and Principles) ==
ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ်ဝွံ ဒှ်ဘာသာရပ် မပံင်သၟဟ်လဝ် အကြာ ပညာစိုတ် ကေုာံ ဘောဂဗေဒ (Behavioral Economics) ရ။ ဍေဟ်လ္ၚတ် ဗီုလဵု လညာတ်စိုတ်ပူဂိုလ် (personal beliefs) ကေုာံ အစောမ်စရာဲဉာဏ် မကၠိခၠေတ် (cognitive biases) တအ် ပြံင်လှာဲထောံ နဲကဲသုင်စောဲသြန်၊ ပရေင်စွံသြန်၊ ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ လ္တူဒြပ်ရတ်ရ။ သဘဴဓဝ် အဓိကဂှ် မၞိဟ်တအ်ဝွံ ကာလဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပရေင်သြန်မ္ဂး စကာ ဟိုတ်ဖိုလ် (rational) ဍိုက်ပေင် ဟွံသေင်ဘဲ၊ ဒုင်သဇိုင် ကုပရေင်ဒုင်စသိုင် (emotions) မပ္တံကဵု ဒေါသ၊ လောဘ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖေက်လကိုတ်တအ် ဂၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;Housel2020&quot;&gt;Housel, M. (2020). ''The Psychology of Money: Timeless lessons on wealth, greed, and happiness''. Harriman House.&lt;/ref&gt;

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဘာသာရပ်ဝွံ စက္တဵုဒှ် ပြာကတ်ကၠုင် ပ္ဍဲလပါ်ကၞောတ် သၞာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ ကိုပ်ကၠာတေံ တၠပညာ ဘောဂဗေဒတအ် ထေင်လဝ် မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒှ် &quot;Homo economicus&quot; (မၞိဟ်မဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု ဟိုတ်ဖိုလ်ပေင်င် သွက်ဂွံ ဂွံအကျဵုဂၠိုင်အိုတ်) ရ။ ဆဂး တၠပညာစိုတ် ဗီုကဵု Daniel Kahneman ကေုာံ Amos Tversky တအ် ဖန်ဗဒှ်ကၠုင် သီအိုရဳ Prospect Theory ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၉ တုဲ၊ ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ဖေက်ကျ (loss aversion) ဂၠိုင်နူ မိက်ဂွံဇၞးဂှ်ရ။&lt;ref name=&quot;Kahneman1979&quot;&gt;Kahneman, D., &amp; Tversky, A. (1979). &quot;Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk&quot;. ''Econometrica''. 47 (2): 263–291.&lt;/ref&gt;

== ၃. စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်သြန် (Attitudes Towards Money) ==
မၞိဟ်တအ် နွံကဵု လညာတ်သဇိုင် ပရေင်သြန် (Money Scripts) ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ။ တၠပညာ Brad Klontz ပါ်လဝ် လညာတ်သဇိုင် ပရေင်သြန် အဓိက ၄ သာ်-
# '''Money Avoidance (ပွမဝေင်ပါဲ သြန်):''' လညာတ် မထေင်ကေတ် သြန်ဂှ် ဒှ်အရာမပရေအ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်လွေဟ်သြန်တအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် လောဘစောန်ရ။
# '''Money Worship (ပွမရှ်ေသှ်ေ သြန်):''' လညာတ် မထေင်ကေတ် သြန်ဂှ် ဒှ်အရာ မကဵု တသိုက်စိုတ် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင်။
# '''Money Status (သြန် ကဵု ကဆံင်):''' လညာတ် မပတုပ်လဝ် ၚုဟ်မးပူဂိုလ် ကု လၟိဟ်သြန် မနွံ။
# '''Money Vigilance (ပွမစွံသတိ လ္တူသြန်):''' လညာတ် မစွံအာရီု လ္တူပရေင်ဂိုင်သြန် ကေုာံ ဖေက်သြန်အိုတ်။&lt;ref name=&quot;Klontz2009&quot;&gt;Klontz, B., &amp; Klontz, T. (2009). ''Mind Over Money: Overcoming the Money Disorders That Threaten Our Financial Health''. Crown Business.&lt;/ref&gt;

== ၄. သြဇာ ဒြပ်ရတ် လ္တူစရိုတ်မၞိဟ် (Impact of Wealth on Behavior) ==
[[File:Scale_of_justice_2.svg|thumb|left|150px|ပရေင်သြန် ဓလီုပ္ဍိုက်မာန် လ္တူ ဓဝ်သဳလ ကေုာံ ပရေင်စွံသတိ လ္တူမၞိဟ်တၞဟ်]]
သုတေသန ပညာစိုတ် ဗွဲမဂၠိုင် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ဒြပ်ရတ် ကေုာံ ကဆံင်ပရေင်မၞိဟ် သၠုင်မ္ဂး၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် မေတ္တာ (Empathy) လ္တူမၞိဟ်တၞဟ် အောန်စှ်ေအာမာန်ရ။ တၠပညာစိုတ် Paul Piff စမ်ၜတ်လဝ် နကဵု ဝိုင်ဝေင် Monopoly တုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်မဂွံလဝ် အခေါင်တၟေင် ပ္ဍဲဝိုင်ဝေင်တအ်ဂှ် က္တဵုဒှ် စရိုတ်ထေင်ဇၞော်လ္တူဇကု (entitlement) ကေုာံ အောန်စှ်ေ ပရေင်ရီုဗင် မၞိဟ်တၞဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Piff2012&quot;&gt;Piff, P. K., Stancato, D. M., Côté, S., Mendoza-Denton, R., &amp; Keltner, D. (2012). &quot;Higher social class predicts increased unethical behavior&quot;. ''Proceedings of the National Academy of Sciences''. 109 (11): 4086–4091.&lt;/ref&gt; အရာဝွံ ကော်စ &quot;Empathy Gap&quot; ရ။

== ၅. ယဲစိုတ် မဆက်စပ် ကုသြန် (Money Disorders) ==
ပြသၞာ ပရေင်သြန် ဗွဲမဂၠိုင် ကၠုင်နူ ယဲစိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး စရိုတ် မဟွံထတ်ယုက် မဆက်စပ် ကုသြန်ရ။ ယဲစိုတ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်မ္ဂး-
* '''Compulsive Buying Disorder (CBD):''' စရိုတ် မရာန်ဒၟံင် ကပေါတ် သက်ကု ထိင်စိုတ်မာန် (စောဲကဵု ရာန်ကပေါတ်)။
* '''Financial Hoarding:''' စရိုတ် မဖေက်သြန်အိုတ်လောန်အာတုဲ ဟွံဂံင်စကာသြန် သီုကဵု သွက်အရာ မကိစ္စဇၞော်။
* '''Workaholism:''' စောဲကမၠောန်လောန်အာ ဟိုတ်နူ မိက်ဂွံဂွံ သြန်ဂၠိုင်င် စဵုကဵု ပလီုထောံ ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်။

== ၆. လညာတ်ဉာဏ် ပ္ဍဲပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် (Cognitive Biases in Finance) ==
မၞိဟ်တအ် ကာလဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သြန်မ္ဂး ဒးဒုင်ဓလီုပ္ဍိုက် ကု လညာတ်ဉာဏ် မကၠိခၠေတ် (Cognitive biases) ဗွဲမဂၠိုင်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ အဓိက လညာတ်ဉာဏ် မကၠိခၠေတ် ပ္ဍဲပရေင်ပိုန်ဒြပ်
|-
! ယၟု Bias
! အဓိပ္ပါယ် (Definition)
! ဗီုပြင် လွပ် (Example)
|-
| '''Loss Aversion''' (ပွမဖေက်ကျ)
| လညာတ် မဖေက်ကျသြန် ဂၠိုင်နူကဵု မိက်ဂွံဇၞး
| ဟွံဂံင် သွံထောံ ရှယ်ယာ မကျဒၟံင် ဟိုတ်နူ ဖေက်ဒးဒုင်ကျ ဇေတ်တ်
|-
| '''Mental Accounting''' (ပွမပါ်စရင်စိုတ်)
| လညာတ် မပါ်လဝ် သြန် နကဵု ကဏ္ဍနာနာ ပ္ဍဲစိုတ်
| သြန်မဂွံလဝ် နူလာပ် (Bonus) ဂှ် စကာဝေင်ထောံ လောဲလောဲ နူကဵု သြန်ဂိတု
|-
| '''Overconfidence''' (ယုံကြည်လောန်အာ)
| လညာတ် မထေင်ကေတ် ဇကုနွံအစောမ် ခိုဟ်နူ ညးတၞဟ်
| ထေင်ကေတ် ဇကုရုဲစှ် ရှယ်ယာ ဂွံခိုဟ်နူ ကွတ်ပညာ တၠပညာတအ်
|}

== ၇. ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ကေုာံ တင်ဝါတ်ဂါတ် သြန် (Mental Health and Financial Stress) ==
တင်ဝါတ်ဂါတ် ပရေင်သြန် (Financial stress) ဝွံ ဒှ်ဟိုတ် အဓိက မပကဵု ညံင်ဂွံက္တဵုဒှ် ယဲစိုတ်ဍောင်ၜိုတ် (Depression) ကေုာံ ယဲစိုတ်ဂမ္တဴ (Anxiety) ရ။ သြန် ဟွံမဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ကလုတ်သြန်ဂၠိုင် (Debt) တအ်ဂှ် ပလီုမာန် ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ပ္ဍဲဂကောံသ္ၚိကၟိန်တုဲ ဒှ်ဟိုတ် မကဵု လိက်စံင် (Divorce) ဂၠိုင်အိုတ်မွဲရ။ ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ် လ္တူ ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ်ဂှ် ကဵုအရီုအဗင် ညံင်ဂွံ ဖအောန်ဖျှ် ဒဒိုက်စိုတ် မကၠုင်နူသြန် မာန်ရ。

== ၈. စိုတ်ပညာ ပရေင်သြန် ပ္ဍဲကောန်ၚာ် (Wealth Psychology in Children) ==
ဗီုလဵု ကောန်ၚာ်တအ် ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူသြန်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုစရိုတ် မိမတအ်ရ။ ယဝ်ရ မိမတအ် ချပ်စ လ္တူသြန် နကဵု ဒေါသ ဟွံသေင်မ္ဂး ဖေက်လကိုတ်မ္ဂး ကောန်ၚာ်တအ်လေဝ် က္တဵုဒှ် လညာတ်သဇိုင် (Money Scripts) မပရေအ်မာန်ရ။ ပွမဗတောန်ကဵု ကောန်ၚာ်တအ် ညံင်ဂွံလေပ် ပရေင်သြန် (Financial Literacy) မပ္တံကဵု ပွမပကောံသြန်၊ ပွမစကာသြန် နကဵု ဟိုတ်ဖိုလ်ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဘဝအနာဂတ် ညးတအ်ရ။

== ၉. နဲကဲလွဳလွတ် ပရေင်သြန် (Financial Therapy) ==
လွဳလွတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Financial Therapy) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတၟိ မပံင်သၟဟ်လဝ် လွဳလွတ်ယဲစိုတ် (Psychotherapy) ကေုာံ ဖျေဟ်ဗီုပြင် ပရေင်သြန် (Financial Planning) ရ။ အ္စာလွဳလွတ်တအ် ရီုဗင် ကဵုကသပ် ကုမၞိဟ်မနွံ ပြသၞာ စရိုတ် မဆက်စပ် ကုသြန်၊ ညံင်ဂွံ ပြံင်လှာဲ လညာတ်စိုတ် ကေုာံ ဖန်ဇန်သြန် နကဵု နဲကဲ မထတ်ယုက်ခိုဟ်ရ။

== ၁၀. အလုံအစင် ကေုာံ လွပ် (Applications and Future Directions) ==
ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ်ဝွံ စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ရုင်ဘဏ်၊ ကဏ္ဍဖျေဟ်သြန်ရင်း (Investment)၊ ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ် ယဲစိုတ်ဂမၠိုင်ရ။ အနာဂတ်မ္ဂး နကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် တေတ်နဝ်လဝ်ဂျဳ ဗီုကဵု FinTech (ဥပမာ - Application မကဵုသတိ သွက်ဂွံ ဂိုင်သြန်) တအ်ဂှ် ပံင်သၟဟ် ကုလညာတ် ပညာစိုတ်တုဲ ရီုဗင်ကဵု မၞိဟ်တအ် ညံင်ဂွံ ရုဲစှ် ပရေင်သြန် မဍာံအိုတ် မာန်ကၠုင်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ်
| title     = [[ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ်]] ကေုာံ ဘောဂဗေဒ (Behavioral Economics)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = သဘဴဓဝ် အဓိက
| list1     =
* [[ဘောဂဗေဒ အကာဲအရာ (Behavioral Economics)]]
* [[လညာတ်သဇိုင် ပရေင်သြန် (Money Scripts)]]
* [[Prospect Theory]]
* [[Mental accounting]]

| group2    = စရိုတ် ကေုာံ ယဲစိုတ်သြန်
| list2     =
* [[Compulsive buying disorder|ပွမစောဲရာန်ကပေါတ်]]
* [[Hoarding (economics)|ပွမဂိုင်သီလောန်အာ]]
* [[Loss aversion|ပွမဖေက်ကျ]]
* [[Overconfidence effect|ပွမယုံကြည်လောန်အာ]]

| group3    = တၠပညာဂမၠိုင်
| list3     =
* [[Daniel Kahneman]]
* [[Amos Tversky]]
* [[Richard Thaler]]
* [[Dan Ariely]]

| group4    = ဆက်စပ်
| list4     =
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]
* [[လွဳလွတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Financial Therapy)]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ဘောဂဗေဒ]]
[[Category:ပရေင်သြန်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>spe2yxd6b27swkrdvsuz19rs8xh3bxg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58531</id>
      <parentid>58530</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:19:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17080" sha1="fnxcc6yuox8vlspgha0xvjlwbm1f5ep" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 24em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ်
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Plant_Growing_In_Savings_Coins_-_Investment_And_Interest_Concept_(48050942062).jpg|250px|ဗီုရုပ် မဆက်စပ် ကုပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ စိုတ်]]&lt;br/&gt;ဗီုရုပ် မဆက်စပ် ကုပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဒြပ်ရတ် ကေုာံ အသိင်စိုတ်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Wealth Psychology / Psychology of Money)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[ပညာစိုတ်]] (Psychology), [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] (Economics)
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|အဆက်အစပ် အကြာ သြန်၊ ဒြပ်ရတ် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ စိုတ်မၞိဟ်
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[Daniel Kahneman]], [[Amos Tversky]], [[Brad Klontz]], [[Paul Piff]]
|}

'''ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ်''' ({{lang-en|Wealth Psychology}} ဟွံသေင်မ္ဂး ''Psychology of Money'') ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဗီုပြင် စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင်၊ ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ ပူဂိုလ်တအ် မဆက်စပ်လဝ် ကုသြန်၊ ဒြပ်ရတ် ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။&lt;ref name=&quot;Furnham2014&quot;&gt;Furnham, A. (2014). ''The New Psychology of Money''. Routledge.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု သြန် ဓလီုပ္ဍိုက်မာန် လ္တူပရေင်ဆက်စၠောအ် မၞိဟ်ကဵုမၞိဟ်၊ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ကေုာံ စရိုတ်ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် (ethical behavior) တအ်ရ။

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Definition and Principles) ==
ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ်ဝွံ ဒှ်ဘာသာရပ် မပံင်သၟဟ်လဝ် အကြာ ပညာစိုတ် ကေုာံ ဘောဂဗေဒ (Behavioral Economics) ရ။ ဍေဟ်လ္ၚတ် ဗီုလဵု လညာတ်စိုတ်ပူဂိုလ် (personal beliefs) ကေုာံ အစောမ်စရာဲဉာဏ် မကၠိခၠေတ် (cognitive biases) တအ် ပြံင်လှာဲထောံ နဲကဲသုင်စောဲသြန်၊ ပရေင်စွံသြန်၊ ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ လ္တူဒြပ်ရတ်ရ။ သဘဴဓဝ် အဓိကဂှ် မၞိဟ်တအ်ဝွံ ကာလဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပရေင်သြန်မ္ဂး စကာ ဟိုတ်ဖိုလ် (rational) ဍိုက်ပေင် ဟွံသေင်ဘဲ၊ ဒုင်သဇိုင် ကုပရေင်ဒုင်စသိုင် (emotions) မပ္တံကဵု ဒေါသ၊ လောဘ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖေက်လကိုတ်တအ် ဂၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;Housel2020&quot;&gt;Housel, M. (2020). ''The Psychology of Money: Timeless lessons on wealth, greed, and happiness''. Harriman House.&lt;/ref&gt;

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဘာသာရပ်ဝွံ စက္တဵုဒှ် ပြာကတ်ကၠုင် ပ္ဍဲလပါ်ကၞောတ် သၞာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ ကိုပ်ကၠာတေံ တၠပညာ ဘောဂဗေဒတအ် ထေင်လဝ် မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒှ် &quot;Homo economicus&quot; (မၞိဟ်မဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု ဟိုတ်ဖိုလ်ပေင်င် သွက်ဂွံ ဂွံအကျဵုဂၠိုင်အိုတ်) ရ။ ဆဂး တၠပညာစိုတ် ဗီုကဵု Daniel Kahneman ကေုာံ Amos Tversky တအ် ဖန်ဗဒှ်ကၠုင် သီအိုရဳ Prospect Theory ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၉ တုဲ၊ ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ဖေက်ကျ (loss aversion) ဂၠိုင်နူ မိက်ဂွံဇၞးဂှ်ရ။&lt;ref name=&quot;Kahneman1979&quot;&gt;Kahneman, D., &amp; Tversky, A. (1979). &quot;Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk&quot;. ''Econometrica''. 47 (2): 263–291.&lt;/ref&gt;

== ၃. စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်သြန် (Attitudes Towards Money) ==
မၞိဟ်တအ် နွံကဵု လညာတ်သဇိုင် ပရေင်သြန် (Money Scripts) ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ။ တၠပညာ Brad Klontz ပါ်လဝ် လညာတ်သဇိုင် ပရေင်သြန် အဓိက ၄ သာ်-
# '''Money Avoidance (ပွမဝေင်ပါဲ သြန်):''' လညာတ် မထေင်ကေတ် သြန်ဂှ် ဒှ်အရာမပရေအ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်လွေဟ်သြန်တအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် လောဘစောန်ရ။
# '''Money Worship (ပွမရှ်ေသှ်ေ သြန်):''' လညာတ် မထေင်ကေတ် သြန်ဂှ် ဒှ်အရာ မကဵု တသိုက်စိုတ် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင်။
# '''Money Status (သြန် ကဵု ကဆံင်):''' လညာတ် မပတုပ်လဝ် ၚုဟ်မးပူဂိုလ် ကု လၟိဟ်သြန် မနွံ။
# '''Money Vigilance (ပွမစွံသတိ လ္တူသြန်):''' လညာတ် မစွံအာရီု လ္တူပရေင်ဂိုင်သြန် ကေုာံ ဖေက်သြန်အိုတ်။&lt;ref name=&quot;Klontz2009&quot;&gt;Klontz, B., &amp; Klontz, T. (2009). ''Mind Over Money: Overcoming the Money Disorders That Threaten Our Financial Health''. Crown Business.&lt;/ref&gt;

== ၄. သြဇာ ဒြပ်ရတ် လ္တူစရိုတ်မၞိဟ် (Impact of Wealth on Behavior) ==
[[File:Scale_of_justice_2.svg|thumb|left|150px|ပရေင်သြန် ဓလီုပ္ဍိုက်မာန် လ္တူ ဓဝ်သဳလ ကေုာံ ပရေင်စွံသတိ လ္တူမၞိဟ်တၞဟ်]]
သုတေသန ပညာစိုတ် ဗွဲမဂၠိုင် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ဒြပ်ရတ် ကေုာံ ကဆံင်ပရေင်မၞိဟ် သၠုင်မ္ဂး၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် မေတ္တာ (Empathy) လ္တူမၞိဟ်တၞဟ် အောန်စှ်ေအာမာန်ရ။ တၠပညာစိုတ် Paul Piff စမ်ၜတ်လဝ် နကဵု ဝိုင်ဝေင် Monopoly တုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်မဂွံလဝ် အခေါင်တၟေင် ပ္ဍဲဝိုင်ဝေင်တအ်ဂှ် က္တဵုဒှ် စရိုတ်ထေင်ဇၞော်လ္တူဇကု (entitlement) ကေုာံ အောန်စှ်ေ ပရေင်ရီုဗင် မၞိဟ်တၞဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Piff2012&quot;&gt;Piff, P. K., Stancato, D. M., Côté, S., Mendoza-Denton, R., &amp; Keltner, D. (2012). &quot;Higher social class predicts increased unethical behavior&quot;. ''Proceedings of the National Academy of Sciences''. 109 (11): 4086–4091.&lt;/ref&gt; အရာဝွံ ကော်စ &quot;Empathy Gap&quot; ရ။

== ၅. ယဲစိုတ် မဆက်စပ် ကုသြန် (Money Disorders) ==
ပြသၞာ ပရေင်သြန် ဗွဲမဂၠိုင် ကၠုင်နူ ယဲစိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး စရိုတ် မဟွံထတ်ယုက် မဆက်စပ် ကုသြန်ရ။ ယဲစိုတ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်မ္ဂး-
* '''Compulsive Buying Disorder (CBD):''' စရိုတ် မရာန်ဒၟံင် ကပေါတ် သက်ကု ထိင်စိုတ်မာန် (စောဲကဵု ရာန်ကပေါတ်)။
* '''Financial Hoarding:''' စရိုတ် မဖေက်သြန်အိုတ်လောန်အာတုဲ ဟွံဂံင်စကာသြန် သီုကဵု သွက်အရာ မကိစ္စဇၞော်။
* '''Workaholism:''' စောဲကမၠောန်လောန်အာ ဟိုတ်နူ မိက်ဂွံဂွံ သြန်ဂၠိုင်င် စဵုကဵု ပလီုထောံ ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်။

== ၆. လညာတ်ဉာဏ် ပ္ဍဲပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် (Cognitive Biases in Finance) ==
မၞိဟ်တအ် ကာလဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သြန်မ္ဂး ဒးဒုင်ဓလီုပ္ဍိုက် ကု လညာတ်ဉာဏ် မကၠိခၠေတ် (Cognitive biases) ဗွဲမဂၠိုင်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ အဓိက လညာတ်ဉာဏ် မကၠိခၠေတ် ပ္ဍဲပရေင်ပိုန်ဒြပ်
|-
! ယၟု Bias
! အဓိပ္ပါယ် (Definition)
! ဗီုပြင် လွပ် (Example)
|-
| '''Loss Aversion''' (ပွမဖေက်ကျ)
| လညာတ် မဖေက်ကျသြန် ဂၠိုင်နူကဵု မိက်ဂွံဇၞး
| ဟွံဂံင် သွံထောံ ရှယ်ယာ မကျဒၟံင် ဟိုတ်နူ ဖေက်ဒးဒုင်ကျ ဇေတ်တ်
|-
| '''Mental Accounting''' (ပွမပါ်စရင်စိုတ်)
| လညာတ် မပါ်လဝ် သြန် နကဵု ကဏ္ဍနာနာ ပ္ဍဲစိုတ်
| သြန်မဂွံလဝ် နူလာပ် (Bonus) ဂှ် စကာဝေင်ထောံ လောဲလောဲ နူကဵု သြန်ဂိတု
|-
| '''Overconfidence''' (ယုံကြည်လောန်အာ)
| လညာတ် မထေင်ကေတ် ဇကုနွံအစောမ် ခိုဟ်နူ ညးတၞဟ်
| ထေင်ကေတ် ဇကုရုဲစှ် ရှယ်ယာ ဂွံခိုဟ်နူ ကွတ်ပညာ တၠပညာတအ်
|}

== ၇. ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ကေုာံ တင်ဝါတ်ဂါတ် သြန် (Mental Health and Financial Stress) ==
တင်ဝါတ်ဂါတ် ပရေင်သြန် (Financial stress) ဝွံ ဒှ်ဟိုတ် အဓိက မပကဵု ညံင်ဂွံက္တဵုဒှ် ယဲစိုတ်ဍောင်ၜိုတ် (Depression) ကေုာံ ယဲစိုတ်ဂမ္တဴ (Anxiety) ရ။ သြန် ဟွံမဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ကလုတ်သြန်ဂၠိုင် (Debt) တအ်ဂှ် ပလီုမာန် ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ပ္ဍဲဂကောံသ္ၚိကၟိန်တုဲ ဒှ်ဟိုတ် မကဵု လိက်စံင် (Divorce) ဂၠိုင်အိုတ်မွဲရ။ ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ် လ္တူ ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ်ဂှ် ကဵုအရီုအဗင် ညံင်ဂွံ ဖအောန်ဖျှ် ဒဒိုက်စိုတ် မကၠုင်နူသြန် မာန်ရ。

== ၈. စိုတ်ပညာ ပရေင်သြန် ပ္ဍဲကောန်ၚာ် (Wealth Psychology in Children) ==
ဗီုလဵု ကောန်ၚာ်တအ် ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူသြန်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုစရိုတ် မိမတအ်ရ။ ယဝ်ရ မိမတအ် ချပ်စ လ္တူသြန် နကဵု ဒေါသ ဟွံသေင်မ္ဂး ဖေက်လကိုတ်မ္ဂး ကောန်ၚာ်တအ်လေဝ် က္တဵုဒှ် လညာတ်သဇိုင် (Money Scripts) မပရေအ်မာန်ရ။ ပွမဗတောန်ကဵု ကောန်ၚာ်တအ် ညံင်ဂွံလေပ် ပရေင်သြန် (Financial Literacy) မပ္တံကဵု ပွမပကောံသြန်၊ ပွမစကာသြန် နကဵု ဟိုတ်ဖိုလ်ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဘဝအနာဂတ် ညးတအ်ရ။

== ၉. နဲကဲလွဳလွတ် ပရေင်သြန် (Financial Therapy) ==
လွဳလွတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Financial Therapy) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍတၟိ မပံင်သၟဟ်လဝ် လွဳလွတ်ယဲစိုတ် (Psychotherapy) ကေုာံ ဖျေဟ်ဗီုပြင် ပရေင်သြန် (Financial Planning) ရ။ အ္စာလွဳလွတ်တအ် ရီုဗင် ကဵုကသပ် ကုမၞိဟ်မနွံ ပြသၞာ စရိုတ် မဆက်စပ် ကုသြန်၊ ညံင်ဂွံ ပြံင်လှာဲ လညာတ်စိုတ် ကေုာံ ဖန်ဇန်သြန် နကဵု နဲကဲ မထတ်ယုက်ခိုဟ်ရ။

== ၁၀. အလုံအစင် ကေုာံ လွပ် (Applications and Future Directions) ==
ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ်ဝွံ စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ရုင်ဘဏ်၊ ကဏ္ဍဖျေဟ်သြန်ရင်း (Investment)၊ ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ် ယဲစိုတ်ဂမၠိုင်ရ။ အနာဂတ်မ္ဂး နကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် တေတ်နဝ်လဝ်ဂျဳ ဗီုကဵု FinTech (ဥပမာ - Application မကဵုသတိ သွက်ဂွံ ဂိုင်သြန်) တအ်ဂှ် ပံင်သၟဟ် ကုလညာတ် ပညာစိုတ်တုဲ ရီုဗင်ကဵု မၞိဟ်တအ် ညံင်ဂွံ ရုဲစှ် ပရေင်သြန် မဍာံအိုတ် မာန်ကၠုင်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ်
| title     = [[ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ်]] ကေုာံ ဘောဂဗေဒ (Behavioral Economics)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = သဘဴဓဝ် အဓိက
| list1     =
* [[ဘောဂဗေဒ အကာဲအရာ (Behavioral Economics)]]
* [[လညာတ်သဇိုင် ပရေင်သြန် (Money Scripts)]]
* [[Prospect Theory]]
* [[Mental accounting]]

| group2    = စရိုတ် ကေုာံ ယဲစိုတ်သြန်
| list2     =
* [[Compulsive buying disorder|ပွမစောဲရာန်ကပေါတ်]]
* [[Hoarding (economics)|ပွမဂိုင်သီလောန်အာ]]
* [[Loss aversion|ပွမဖေက်ကျ]]
* [[Overconfidence effect|ပွမယုံကြည်လောန်အာ]]

| group3    = တၠပညာဂမၠိုင်
| list3     =
* [[Daniel Kahneman]]
* [[Amos Tversky]]
* [[Richard Thaler]]
* [[Dan Ariely]]

| group4    = ဆက်စပ်
| list4     =
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]
* [[လွဳလွတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Financial Therapy)]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ်]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ဘောဂဗေဒ]]
[[Category:ပရေင်သြန်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>fnxcc6yuox8vlspgha0xvjlwbm1f5ep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12436</id>
    <revision>
      <id>58532</id>
      <timestamp>2026-10-14T09:20:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ်''' (Wealth Psychology ဟွံသေင်မ္ဂး Psychology of Money) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဗီုပြင် စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ...&quot;</comment>
      <origin>58532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="917" sha1="omnyqg42c9h05hbrnor5yf3qgyoxacx" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ်''' (Wealth Psychology ဟွံသေင်မ္ဂး Psychology of Money) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဗီုပြင် စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ ပူဂိုလ်တအ် မဆက်စပ်လဝ် ကုသြန်၊ ဒြပ်ရတ် ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ဒြပ်ရတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]
[[Category:ပရေင်သြန်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>omnyqg42c9h05hbrnor5yf3qgyoxacx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12437</id>
    <revision>
      <id>58534</id>
      <timestamp>2026-10-14T09:23:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot; |+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ် |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align...&quot;</comment>
      <origin>58534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17650" sha1="q4jc4vv0wtkd43zznf5el90u81ap963" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Big Five Personality Traits.png|250px|ဗီုရုပ် လက္ခဏာဇၞော်မသုန်]]&lt;br/&gt;လက္ခဏာဇၞော်မသုန် (Big Five) မဒှ် သဇိုင်သီအိုရဳ အဓိက ပ္ဍဲပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Personality Psychology)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|အခိုက်အလိုက်၊ စရိုတ်၊ တၞဟ်ခြာပူဂိုလ် ကေုာံ ဗီုပြင်စိုတ်
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[Sigmund Freud]], [[Carl Jung]], [[Carl Rogers]], [[Gordon Allport]]
|}

'''ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်''' ({{lang-en|Personality Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိကမွဲ ပ္ဍဲကဵု [[ပညာစိုတ်]] မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစရိုတ် (Personality) ကေုာံ ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာပူဂိုလ်မွဲကဵုမွဲ (Individual differences) ရ။&lt;ref name=&quot;Cervone2015&quot;&gt;Cervone, D., &amp; Pervin, L. A. (2015). ''Personality: Theory and Research'' (13th ed.). John Wiley &amp; Sons.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ခံစားချက်၊ ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ မၞိဟ်တအ် တန်ကြန် ကေုာံ ပြံင်လှာဲအာ ပ္ဍဲဘဝလၟေင်တ္ၚဲရ။ တၠပညာစိုတ်တအ် ဒက်ပ္တန်လဝ် သီအိုရဳ နာနာသာ် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ဗီုလဵု အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် ကေုာံ ဗီုလဵု ဍေဟ် သြဇာပ္တုံ လ္တူဘဝမၞိဟ်ရ။

== ၁. ပွံက် ကေုာံ သဘဴဓဝ် (Definition and Principles) ==
ဝေါဟာရ &quot;Personality&quot; (အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်) ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်လာတေန် ''persona'' မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;မျက်နှာဖုံး&quot; (Mask) မစကာလဝ် ပ္ဍဲပေါဲဇာတ်ဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲပညာစိုတ်မ္ဂး အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ် ဟီုဂှ် ဒှ်အရာမတန်ကြန်ဒၟံင် ဗွဲမလအ်လ မပ္တံကဵု ဗီုပြင်မချပ်၊ ဗီုပြင်မဒုင်စသိုင်၊ ကေုာံ ဗီုပြင်မကၠောန်ၜိုတ် မပတၞဟ်ခြာကဵု ပူဂိုလ်မွဲ နူကဵုပူဂိုလ်တၞဟ်ရ။ သဘဴဓဝ် အဓိကဂှ် ၜိုန်ရ မၞိဟ်တအ် ပြံင်လှာဲမာန်ကီုလေဝ်၊ အခိုက်အလိုက်သဇိုင် (Core personality traits) ဂှ် တန်ကြန်ဒၟံင် ဗွဲမလအ်လရ။

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
လ္ၚတ်ပရူ စရိုတ်မၞိဟ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူခေတ် ဂရိတ်တြေံ ဥပမာ - [[Hippocrates]] မပါ်လဝ် စရိုတ်မၞိဟ် ၄ သာ် နကဵု ဓါတ်ဍာ် ပ္ဍဲခန္ဓ (Four Temperaments) ရ။ သုတေသန ခေတ်တၟိဂှ် စက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲကၞောတ် သၞာံ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ကေုာံ လပါ်စ သၞာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ နကဵု သီအိုရဳ ပါ်ပဲါစိုတ် (Psychoanalysis) နူကဵု [[Sigmund Freud]] ရ။ ကြဴနူဂှ် သီအိုရဳ လက္ခဏာ (Trait theory) ကေုာံ သီအိုရဳ မနုဿဝါဒ (Humanistic theory) တအ် ပြာကတ်ကၠုင်တုဲ၊ ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်ဂှ် လှဲလးကၠုင်ရ။

== ၃. သီအိုရဳ လက္ခဏာ (Trait Theories) ==
သီအိုရဳ လက္ခဏာ (Trait Theory) ဝွံ ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု လက္ခဏာသဇိုင် နာနာသာ်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး မဝ်ဒယ် &quot;လက္ခဏာဇၞော်မသုန်&quot; (Big Five Personality Traits ဟွံသေင်မ္ဂး OCEAN) ဂှ် ဒှ်မဝ်ဒယ် မစကာဂၠိုင်အိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;Costa1992&quot;&gt;Costa, P. T., &amp; McCrae, R. R. (1992). ''Revised NEO Personality Inventory (NEO-PI-R) and NEO Five-Factor Inventory (NEO-FFI) manual''. Psychological Assessment Resources.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ လက္ခဏာဇၞော်မသုန် (The Big Five Model - OCEAN)
|-
! လက္ခဏာ (Trait)
! အဓိပ္ပါယ်
! ယဝ်ရ ကဆံင်သၠုင်မ္ဂး (High score)
|-
| '''O'''penness
| ပရေင်ပံက်လဟဲလညာတ် ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ
| နွံကဵု ဝါသနာတၟိ၊ အနုသုခုမ၊ လညာတ်ဖန်ဗဒှ်
|-
| '''C'''onscientiousness
| ပရေင်စွံသတိ ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်
| စွံအာရီု ကမၠောန်၊ သၞောတ်ဝ်၊ ကေုာံ တာလျိုင်
|-
| '''E'''xtraversion
| ပရေင်ဆက်စၠောအ်မၞိဟ် ကေုာံ အသိင်
| ဟီုဂးဂၠိုင်၊ မိပ်သၠံင်ကဵု မၞိဟ်ဂမၠိုင်၊ ရေင်တၠုင်
|-
| '''A'''greeableness
| ပရေင်ညဳသၟဟ် ကေုာံ ဇြဟာန်မေတ္တာ
| ဒုင်စသိုင်မၞိဟ်တၞဟ်၊ လွဳလွတ်၊ ပါ်ပရအ်
|-
| '''N'''euroticism
| ပရေင်ဟွံတန်ကြန် စိုတ်ဓါတ်
| ဂွိင်ဂၠိုင်၊ ဒေါသလောဲ၊ ဒုင်စသိုင်လောဲ
|}

== ၄. သီအိုရဳ ပါ်ပဲါစိုတ် (Psychoanalytic Theories) ==
[[File:Sigmund Freud LIFE.jpg|thumb|right|200px|Sigmund Freud မဖန်ဗဒှ် သီအိုရဳ ပါ်ပဲါစိုတ်]]
Sigmund Freud မဒှ် မအံက် သီအိုရဳဝွံ ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ဗတိုက် အကြာ ဒြဟတ်စိုတ်ပိသာ်:
* '''Id (အိတ်):''' လောဘ သဘာဝ ကေုာံ ပရေင်နွံပၟိက် သက်ကုပရေင်ချပ် (Unconscious desires)။
* '''Ego (အဳဂဝ်):''' ပရေင်ချပ် နကဵု လညာတ်ကမၠိုဟ် မဒှ်လဒေါဝ် အကြာ Id ကဵု Superego (Reality principle)။
* '''Superego (သူပါအဳဂဝ်):''' ဓဝ်သဳလ ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ဂကောံမၞိဟ် (Moral compass)။
Freud ပတှ်ေကေတ် ပရေင်ဆဵုဂဗ အခိင်ကောန်ၚာ်ဂှ် ဓလီုပ္ဍိုက်လဝ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ် အခိင်ဇၞော်ဂေါဝ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။&lt;ref name=&quot;Feist2008&quot;&gt;Feist, J., &amp; Feist, G. J. (2008). ''Theories of Personality'' (7th ed.). McGraw-Hill.&lt;/ref&gt;

== ၅. သီအိုရဳ မနုဿဝါဒ (Humanistic Theories) ==
သီအိုရဳ မနုဿဝါဒ မပ္တံကဵု လညာတ် [[Carl Rogers]] ကေုာံ [[Abraham Maslow]] တအ်ဂှ် ဒစဵုဒစး လညာတ် Freud မရံင် မၞိဟ် ပ္ဍဲလပါ်ပရေအ်ရ။ သီအိုရဳဝွံ ပတှ်ေကေတ် မၞိဟ်ဇၟာပ်ပ်တၠဂှ် နွံကဵု သဘာဝခိုဟ် ကေုာံ နွံပၟိက် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ဘဝ ညံင်ဂွံစိုပ် ကဆံင်သၠုင်အိုတ် (Self-actualization) ရ။ အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် အခိင်ကာလ မၞိဟ်မွဲ ကလိဂွံ ပရေင်ဆာန် အတိုင်သဘာဝ သက်ကုတင်ကမၠတ် (Unconditional positive regard) နူပွဳပွူရ။

== ၆. သီအိုရဳ လညာတ်ဉာဏ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Cognitive Theories) ==
သီအိုရဳဝွံ မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု [[Albert Bandura]] တုဲ၊ ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်ဂှ် ဒှ်အရာမက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ဆက်စပ် သုံးကဵုဒိုဟ် အကြာ - (၁) စရိုတ် (Behavior)၊ (၂) လညာတ်စိုတ် (Personal/Cognitive factors)၊ ကေုာံ (၃) ပွဳပွူသဘာဝ (Environment) ရ။&lt;ref name=&quot;Bandura1999&quot;&gt;Bandura, A. (1999). &quot;Social cognitive theory of personality&quot;. In Pervin, L. A., &amp; John, O. P. (Eds.), ''Handbook of personality: Theory and research'' (2nd ed., pp. 154-196). Guilford Press.&lt;/ref&gt; နဲကဲမၞိဟ်တအ် ကျောဝ်ရံင် မၞိဟ်တၞဟ်တုဲ ကတ်လ္ၚတ် (Observational learning) ကေုာံ ပရေင်ပတှ်ေ အစောံစရာဲဇကု (Self-efficacy) တအ်ဂှ် ဒှ်အရာအဓိက သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် စရိုတ်ရ။

== ၇. သီအိုရဳ ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ မျိုးရိုးဗီဇ (Biological and Genetic Theories) ==
ပညာစိုတ် ဇဳဝဗေဒ ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုကလာပ်ရုပ် ဦးနှောက် ကေုာံ မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ သုတေသန ကောန်ကွာဲ (Twin studies) ဂမၠိုင် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ လက္ခဏာစရိုတ် ဗွဲမဂၠိုင် (ဥပမာ - ပရေင်ဆက်စၠောအ်မၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ဂွိင်ဂၠိုင်) တအ်ဂှ် ကၠုင်နူ မျိုးရိုးဗီဇ ၜိုတ် ၄၀-၅၀ တၟာဲကၠံ ရ။&lt;ref name=&quot;Buss1991&quot;&gt;Buss, D. M. (1991). &quot;Evolutionary personality psychology&quot;. ''Annual Review of Psychology''. 42: 459–491.&lt;/ref&gt; ဟိုတ်ဂှ်ရ အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်ဂှ် ဒှ်အရာ မက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ပံင်သၟဟ် မျိုးရိုးဗီဇ ကေုာံ ပွဳပွူလ္ၚတ် (Nature and Nurture) ရ။

== ၈. နဲကဲ စမ်ၜတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ် (Personality Assessment) ==
သွက်ဂွံ တော်ဆၜတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်ဂှ် တၠပညာတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် စမ်ၜတ် (Tests) နာနာသာ်ရ-
* '''Self-Report Inventories:''' စမ်ၜတ် မကဵုမၞိဟ် သှ်ကေတ်တ် ဥပမာ - [[MMPI]] (Minnesota Multiphasic Personality Inventory) ကေုာံ [[MBTI]] (Myers-Briggs Type Indicator)။ (တင်စၟတ်: MBTI ဂှ် ၜိုန်ရ မၞိဟ်စကာဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲသိပ္ပံစိုတ်ပညာမ္ဂး ဒုင်တဲ အောန်ရ)။
* '''Projective Tests:''' စမ်ၜတ် မကဵုမၞိဟ် ထ္ၜးလညာတ် လ္တူဗီုရုပ် မဟွံမဲကဵု အဓိပ္ပါယ် ကၠးဖ္ဍး ဥပမာ - [[Rorschach inkblot test]]။

== ၉. ပရေင်ဆက်စပ် ကုယဲစိုတ် (Connection to Psychopathology) ==
ယဝ်ရ လက္ခဏာ အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ် မွဲမွဲ သၠုင်လောန်အာ ဟွံသေင်မ္ဂး ထဍိုဟ်လောန်အာမ္ဂး ဍေဟ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပြသၞာ ပ္ဍဲဘဝလၟေင်တ္ၚဲမာန်တုဲ၊ စိုပ်အာ ကဆံင် ယဲအခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ် (Personality Disorders) မာန်ရ။ ဥပမာ-
* '''Borderline Personality Disorder (BPD):''' ယဲစိုတ်ဓါတ် ဟွံတန်ကြန် ကေုာံ ဖေက်မၞိဟ်ထောအ်ကၠေအ်။
* '''Narcissistic Personality Disorder (NPD):''' ယဲအထေင်ဇၞော်လ္တူဇကုလောန် ကေုာံ ဟွံမဲကဵု ဓဝ်သညှာတာ လ္တူမၞိဟ်တၞဟ်။&lt;ref name=&quot;Cervone2015&quot; /&gt;

== ၁၀. လွပ် ပ္ဍဲဘဝလၟေင်တ္ၚဲ (Applications in Daily Life) ==
လညာတ် နူကဵု ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်ဝွံ စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍနာနာသာ်-
* '''ရုဲစှ် ကမၠောန် (Career Counseling):''' ဂၠာဲကမၠောန် မကိတ်ညဳ ကုအခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ် ဇကု (ဥပမာ - မၞိဟ် Introvert သွက်ကမၠောန် သုတေသန)။
* '''ပရေင်ဆက်စၠောအ်မၞိဟ် (Relationships):''' ကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ် မၞိဟ်တၞဟ်တုဲ ဖ္အောန်ဖျှ် ပရေင်ဟွံကၠိုဟ်ခိုဟ် ရေင်သကအ်။
* '''ပရေင်လွဳလွတ်စိုတ် (Psychotherapy):''' တၠပညာယဲစိုတ်တအ် စကာ သီအိုရဳ စရိုတ် သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပူဂိုလ်ဂမၠိုင်။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်
| title     = [[ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်]] (Personality Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = သီအိုရဳ အဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[သီအိုရဳ လက္ခဏာ (Trait theory)]]
* [[သီအိုရဳ ပါ်ပဲါစိုတ် (Psychoanalysis)]]
* [[သီအိုရဳ မနုဿဝါဒ (Humanistic psychology)]]
* [[သီအိုရဳ လညာတ်ဉာဏ် ပရေင်မၞိဟ် (Social cognitive theory)]]

| group2    = မဝ်ဒယ် ကေုာံ စမ်ၜတ်
| list2     =
* [[လက္ခဏာဇၞော်မသုန် (Big Five)]]
* [[MBTI]]
* [[MMPI]]
* [[Rorschach test]]

| group3    = တၠပညာဂမၠိုင်
| list3     =
* [[Sigmund Freud]]
* [[Carl Jung]]
* [[Carl Rogers]]
* [[Gordon Allport]]
* [[Albert Bandura]]

| group4    = ဆက်စပ်
| list4     =
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[စိုတ်]]
* [[ယဲအခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ် (Personality disorder)]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်}}
[[Category:ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>q4jc4vv0wtkd43zznf5el90u81ap963</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12438</id>
    <revision>
      <id>58535</id>
      <timestamp>2026-10-14T09:23:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်''' (Personality Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစရိုတ်၊ အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် ကေုာံ ပရေင်တၞဟ...&quot;</comment>
      <origin>58535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="712" sha1="3vx9n99g0a6l35lwn6il1hyysj1ifit" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု '''ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်''' (Personality Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစရိုတ်၊ အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် ကေုာံ ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာပူဂိုလ်မွဲကဵုမွဲ မဒှ်ရ။

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>3vx9n99g0a6l35lwn6il1hyysj1ifit</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>