ကအ်ဇြဲ၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mnw">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝဳကဳပဳဒဳယာ</sitename>
    <dbname>mnwwiki</dbname>
    <base>https://mnw.wikipedia.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">တၟေင်</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ညးလွပ်</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ညးလွပ် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဝှာင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဝှာင် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ထာမ်ပလိက်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ထာမ်ပလိက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ရီု</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ရီု ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ပါင်မုက်</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ပါင်မုက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မဝ်ဂျူ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မဝ်ဂျူ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ကအ်ဇြဲ၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>427</id>
    <revision>
      <id>58800</id>
      <parentid>47658</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55805-66</username>
        <id>5732</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ ပဠေဝ်ယၟုအင်္ဂလိက်</comment>
      <origin>58800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5934" sha1="q5s63eky5bii3ompar78i940o0zlwmp" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = ကွာန်ကအ်ဇြဲ
|official_name = 
|pushpin_label_position = bottom
|settlement_type = ကွာန်
|image_skyline = 
|image_map = 
|map_caption = 
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = ဒၞာဲကွာန်ကအ်ဇြဲ မၞုံ
|subdivision_type = ကၟိန်ဍုင်
|subdivision_name = {{Flag|Myanmar}}
|subdivision_type1 = တွဵုရး
|subdivision_name1 = {{Flag|Mon}}[[တွဵုရးဍုင်မန်|တွဵုရးဍုင်မန်]]
|subdivision_type2 = ခရိုင်
|subdivision_name2 = ခရိုင်မတ်မလီု
|subdivision_type3 = ပွိုင်ဍုင်
|subdivision_name3 = ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
|unit_pref = Imperial
|area_total_km2 = 
|population_total =
|population_urban =
|population_rural =
|population_as_of =
|population_footnotes =
|population_density_km2 = auto
|coordinates = {{Coord|16.516020|97.753256|region:MM|format=dms|display=inline,title}}
|elevation_ft = 
|elevation_m = 
|timezone = အခိင်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ
|utc_offset = +6.30
|website =
}}

'''ကွာန်ကအ်ဇြဲ'''({{Lang-en|Kaw Zue}}၊ {{Lang-my|ကော့စွယ်ရွာ}})ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ [[တွဵုရးဍုင်မန်]]၊ [[ခရိုင်မတ်မလီု]]၊ [[ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်]]၊ ဂကောံကွာန်ကြေဝ်နာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၉၇။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကြေဝ်နာ မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၅၄၁၆၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၆၂၃၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၁၁၆၅၉ တၠရ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|accessdate=2020-12-20|archivedate=2020-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes}}&lt;/ref&gt;

==ပလံင်ဗစိုပ်==

အဓိက ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်ကွာန်ကအ်ဇြဲဝွံ ဒှ်ဂၠံင်တိုက် သီုကဵုဂၠံင်ဍာ်ရ၊၊ နူကွာန်ကအ်ဇြဲ လပါ်ဗၟံက် 1,3 တိုင်မ္ဂး စိုပ်ကွာန်ကြေဝ်ဏာ စိုပ်ၜဳဂြာင်ရ၊၊ 

== ဘာလကျာ်ဂမၠိုင် ==

# [[ဗၟံက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ဇြဲ|ရာမညနိကာယ ကအ်ဇြဲပရိယတ္တိ ဘာဗၟံက်]]
# [[ပလိုတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ဇြဲ|ရာမညနိကာယ ကအ်ဇြဲဘာပလိုတ်]]

== ဝင်တိုက်လိက် ဘာဗၟံက် ==
ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၅၃၁ သၞာံ၊ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၄၉ ဂိတုဇှ်ေပေင် က္ညဒုင်ဖျဴနင်တၠဂုဏ်အ္စာဇဋိလ ညးမဒှ်အ္စာလိက်ဒယှ် နူတိုက်လိက် ပရိယတ္တိဘာကျာ်၊ ကွာန်ဓမ္မသရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၀ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာ ဇဋိလ စပံက်တိုက်လိက်ပရိယတ် ပ္ဍဲဘာဗၟံက်၊ ကွာန်ကံဇြဲတုဲ ဒဵုစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၅၇ သၞာံ လုကဴဒ္စာံသၞာံ ညးမွဲဓဝ်ဟေင် ဖျေံကၠုင်လဝ် လိက်ပရိယတ်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၈ သၞာံဂှ် ဟိုတ်နူဒးသိုင်ခၞံ ဘာဇၞော်၊ ဘာသင်သ္ဂောံပဒတဴ ဟိုတ်နူပစ္စယ်ပန် ဍိုန်လျ၊ ဟိုတ်နူဒြဟတ်ကာယဟွံထတ်တုဲ မ္ဒးဒေံါဇူကၠေံ ကလောန်မဖျေံလိက်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၄ သၞာံဂှ် ကောန်ကွးၜါဇကု တၠဂုဏ်အ္စာ သုနန္ဒ (ဓမ္မာစရိယ၊ M.A. Sri Lanka) တၠဂုဏ်အ္စာ ဣဿရ (ဓမ္မာစရိယ၊ M.A. Sri Lanka) မကတ်လ္ၚတ်မံင် ဘာသန္တရ ပ္ဍဲတ္ကံလၚ်္ကာတေံ က္ညစဴကၠုင်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဇဋိလထေရ် မွဲဟာန်ကေုာံ တၠဂုဏ်အ္စာ ဝိဓူရ အာဂတပၠတရဴတုဲ ကလေင်ပံက်ပ္တန် တိုက်လိက်ကံဇြဲ ပရိယတ္တိ ဘာဗၟံက်မွဲဝါပၠန်ရ။ တၠဂုဏ်အ္စာ ၜါဇကုဂှ် ဖျေံဒၟံင်လိက်ပရိယတ် ပကတ်ကဵုကောန်ကွး ဒဵုလၟုဟ်ရ။


== နိဿဲ ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်]]

{{ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်}}{{တွဵုရးဍုင်မန်}}


{{DEFAULTSORT:ကအ်ဇြဲ|ကွာန်}}
[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:ဝင်ပထဝဳ]]</text>
      <sha1>q5s63eky5bii3ompar78i940o0zlwmp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သင်ဗလိုက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>944</id>
    <revision>
      <id>58708</id>
      <parentid>53633</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T15:55:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Monnatorg</username>
        <id>5729</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>58708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57620" sha1="tqib54iu42xmbtj8baa4aqt7lmn3nhp" xml:space="preserve">{{Baptists}}
'''သင်ဗလိုက်''' ({{Lang-en|Baptists}})ဂှ် ဒှ် ဂကောံသင် ခရေတ်ယာန် ပ္ဍဲ ဂကောံဂိုဏ် ပရဝ်တေသ်သတာန်(Protestant tradition)မွဲရ။ ဂိုဏ်ပရဝ်တေသ်သတာန်ဂှ် ဒှ် ဂိုဏ် မပတှ်ေကေတ် တဝဟ်ဍောင်ဓရ်ကျာ်ဂှ် ဒးကၠုင် နူ အတိုင်သၠပတ်တုဲ ဟွံပတှ်ေကေတ် ပွမလျိုင်ပတှ်ေ မလောန်ၜက်အာ နူ သဘာဝ လတူ ဣဓိကြဳဇှ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ ဂိုဏ်ပရဝ်တေသ်သတာန်ဂှ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုင်  နူ ၁၆ ဗွဝ်ကၠံတေအ် နူ ကုပွမဒစဵုဒစး အခိုက်တြေံ ဘာကျာ် ရဝ်မေန်ကာတ္တလေတ် မနွံ ကုလကျာ်၊ သဳလ မပဒတဴ ပ္ဍဲ ဘာတုဲ မစၟတ်သမ္တီ ပူဂိုလ်ပရဲ၊ မရပ်ကေတ်လဝ် အဝဵု လတူ ညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ်တုဲ ညာတ်ကေတ် ကွေတ်ပတှ်ေ ခရေတ်ယာန်ဂှ် ထေက် ကုမဒးပလေဝ်လဟဵုပတိုန်၊ စၞး မလျိုင်ပတှ်ေ လတူ ပူဂိုလ် (လကျာ်၊ သဳလ) တအ်ဂှ် ဒ္ဂေတ်ဗက် ဂၠံင်တရဴကျာ် အတိုင် သၠပတ်မ္ဂး ဒးရးဂၠိုင်ရ။ 

သင်ဗလိုက် အရေဝ်မန်ဝွံ ကၠာဲစၠောအ် နူ အရေဝ် ဂရိတ် (βάπτισμα) မဂွံ အဓိပ္ပါယ် ပွမကြာတ်ကြဴသအး၊ မဒုင်ဗလိုက်ဍာ် ကြာတ်ကြဴစိုတ်ကာယ (ဝါ) ပွမဒုင် မ္ၚဵုၜာတ္တိဇာံ ရ။ အရာတၟေင် သင်ဗလိုက် နူ ဂိုဏ်ပရဝ်တေသ်သတာန်ဂှ် ဂိုဏ်ပရဝ်တေသ်တာန်တအ်ဂှ် ကောန်ၚာ် သၠးဂၠံဂဝ်တုဲ နူ အဝဲဍောတ်တ်ဂှ် ကဵု မ္ၚဵုၜာတ္တိဇာံ (ဝါ) ဒုင်ဗလိုပ်ဍာ် ကာလကောန်ၚာ်ဂှ် ပေင်အာယုက် ၁၅-၁၆ မ္ဂး ကလေင်ဒုင် ကအ်ပါင် ဓရ်ပတှ်ေဇကု ကုကျာ်မွဲဝါပၠန်ရ။ ဂကောံသင်ဗလိုက်ဂှ် မၞိဟ်မွဲ ပ္ဍဲ အခိင်အဝဲဍောတ်တ် အဝဲကောန်ၚာ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ဟွံဂွံတီကၠိုဟ် ပရူကျာ်ဏီတုဲ ဟွံကဵုဒုင် မ္ၚဵုဗလိုပ်ဍာ်၊ ကာလမၞိဟ်ဂှ် အာယုက်ဇၞော် တီကၠိုဟ်ခၠင်တုဲဟေင် အတိုင်ပၟိက်စိုတ် မၞိဟ်ဂှ် ဒုင်ကေတ် မ္ၚဵုဗလိုပ်ဍာ်ရ။ 

အတိုင်ဝင်မ္ဂး ဂကောံသင်ဗလိုက်ဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူ ဍုင်အေန်ဂလာန်တုဲ ဘာကျာ်သင်ဗလိုက် ကၠာအိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲ အာမ်သတာဒါမ်၊ ဍုင်နေတာလာန် အစာဓရ်ဂှ် ဒှ် ဂကူအင်္ဂလိက် ညးမပါ်တိတ် မၞုံယၟု ဂျောန် သမေတ် (English Separatist John Smyth) ရ။ &lt;ref&gt;Gourley, Bruce. &quot;A Very Brief Introduction to Baptist History, Then and Now.&quot; The Baptist Observer.&lt;/ref&gt; အစာဓရ် ဂျောန်သမေတ်ဂှ် ညး လ္ၚတ်ဗှ် သၠပတ်ဓမ္မတၟိ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်တုဲ ညး ဒစဵုဒစး ပွမကဵု မ္ၚဵုၜာတ္တိဇာံ (မ္ၚဵုဗလိုပ်ဍာ်) ကုကောန်ၚာ် ကေုာံ ညးဟွံတီကၠိုဟ်ဓရ်ကျာ်တအ်တုဲ ညး ညာတ်ကေတ် ပွမမဒုင်ကေတ် မ္ၚဵုၜာတ္တိဇာံဂှ် သ္ဒးဒှ် မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော်ဟေင်ရောင်။ &lt;ref&gt; Cross, FL, ed. (2005), &quot;Baptists&quot;, The Oxford dictionary of the Christian church, New York: Oxford University Press&lt;/ref&gt;  လညာတ်သင်ဗလိုက်ဂှ် ပြးဇးအာ အလုံမွဲ ဍုင်အေန်ဂလာန်ရ။ သင်ဗလိုက် ဗွဲမဂၠိုင်တအ် (General Baptists) ညာတ်ကေတ် ပွမဗလးသၠးကဵုဒုဟ် နူ ကျာ်ဂမျိုင်ဂှ် သ္ဒးကဵု ဇၟာပ်မၞိဟ်တအ်ရောင်။ ဆဂး သင်ဗလိုက် လ္ၚဵုတအ် (Particular Baptists) ဂှ် ညာတ်ကေတ် ကုညးမပတှ်ေတအ်ဟေင် မထေက်ကဵု ကလိဂွံ ပွမဗလးဒုဟ် နူ ကျာ်ဂမျိုင်ထေက်ရ။ &lt;ref&gt; Benedict, David (1848). A General History of the Baptist Denomination in America and Other Parts of the World. Lewis Colby. p. 325. It is, however, well known by the community at home and abroad, that from a very early period they have been divided into two parties, which have been denominated General and Particular, which differ from each other mainly in their doctrinal sentiments; the Generals being Arminians, and the other, Calvinists.&lt;/ref&gt; တဝ်မာသ် ဟေလ်ဝါ Thomas Helwys ဟီု နကဵုလညာတ်ညးမ္ဂး နကဵုသၞောဝ်ဥပဒေဍုင်မ္ဂး ဘာကျာ် ကဵု ဍုင်/အဝဵုအသဳ ၜါဝွံ သ္ဒးဒှ် ဗွဲတၞဟ်ခြာ ဗွဲမဗၠးၜး ရေင်သကအ်ရောင်။ ကာလဂှ်ဟေင် ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂှ် ကလိဂွံ အခေါင်မရှ်ေသှ်ေ အခေါင်မဒုင်ကေတ် ကွေတ်ဘာသာ ဗွဲသၠးပွးမာန်ရ။ ဟိုတ်နူ လညာတ်ဘာသာတုဲ တဝ်မာသ် ဟေလ်ဝါ ဒးဒုင်ဖျေဟ်ထံင်တုဲ ဒးချိုတ်အာ ပ္ဍဲ ထံင် ပ္ဍဲ လက်ထက် သၟိင်ဂျေမ် ပထမ (King James I)ရ။ 

ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၃၈ ဂှ် ရဝ်ဂေရ် ဝဳလဳယာမ် (Roger Williams) ဒက်ပ္တန် ဂကောံသင်ဗလိုက်[[ခရေတ်ယာန်]] (Baptist congregation) ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ဒေသအမေရိကသၟဝ်ကျာရ။ ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ ကု ၁၉ ဗွဝ်ကၠံတအ်ဂှ် ဘာကျာ်ဂကောံသင်ဗလိုက် ဇၞော်မောဝ်ဂၠိုင်တိုန် ပ္ဍဲ အမေရိကာန်တုဲ ညးမပ္တန်သာသနာ ဂကောံသင်ဗလိုက် နူ အမေရိကာန်လေဝ် အာပ္တန် သာသနာ ပ္ဍဲ ဍုင်နာနာသာ်ရ။ အစာယုဒသန် (Adoniram Judson) ဂှ် ဒှ် ညးမပ္တန်သာသနာ သင်ဗလိုက် ပ္ဍဲ ဍုင်မန်ဗၟာကၠာအိုတ်တုဲ ဂိတုဂျူလာင် ၁၃ သၞာံ ၁၈၁၃ ဂှ် ညး စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲ ဍုင်လ္ဂုင်တုဲ စပ္တန် သာသနာ ပ္ဍဲ ဍုင်မန်ဗၟာရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ပၞောဝ် ဂိုဏ်သင်ခရေတ်ယာန်ဂမၠိုင်ဂှ် ဂကောံသင်ဗလိုက် ဒှ် ဂိုဏ် မနွံ ကုကောန်ဂကောံ လၟိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍ ဲဍုင်မန်ဗၟာရ။

==တမ်မူလ==
အစာဝင် သင်ဗလိုက် ဗြူသေ ဂဝ်ရ်လေ (Bruce Gourley) ဓဇက်ထ္ၜးလဝ် တမ်မူလ သင်ဗလိုက် နွံ အဓိကပန်တင် -
# အစာဝင်ခေတ်တၟိတအ် စှ်ေစိုတ် သင်ဗလိုက်ဂှ် တမ်မူလ စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူ သၟာမပါ်တိတ် အင်္ဂလိက် (English Separatists) ပ္ဍဲ ၁၇ ဗွဝ်ကၠံ
# လညာတ် သင်ဗလိုက် မံက်တိတ်ကၠုင် အာန်နာၜာတ်တေတ် (Anabaptist) မဒှ် ဝါဒ နူ ဝါဒကလေင်လဟဵု (Reformation/Anabaptist traditions) 
# လညာတ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဓဝ်ပတှ်ေ ၜာတ္တိဇာံ ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ၜာတ္တိဇာံဂှ် နွံကၠုင်ဒၟံင် နူ လက်ထက် နာဲယေသှုတေအ်ရ။
# လညာတ်မအံင်ဇၞးဂှ် နွံကၠုင်ဒၟံင် အဆက်ဆက် နူ အခိင် တၠဳဂုဏ်နာဲယေသှု စဵု အခိင်လၟုဟ် ဟွံပိုတ်သကုတ်ရ။

===လညာတ်သၟာမပါ်တိတ် အင်္ဂလိက်===

ဘာကျာ်သင်ဗလိုက် ခေတ်တၟိတအ် စှ်ေစိုတ် တမ်မူလ ညးတအ်ဂှ် စကတဵုဒှ် မံက်ကၠုင် ပ္ဍဲ ပရေင်ချဳဓရာင် သၟာမပါ်တိတ် အင်္ဂလိက် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၀၀တအ် ကြဴနူ ပရဝ်တေသ်သတာန် ဇၞော်မောဝ်တုဲရ။ &lt;ref&gt;Brackney, William H (2006). Baptists in North America: an historical perspective. Blackwell Publishing. p. 22. ISBN 978-1-4051-1865-1.&lt;/ref&gt; လညာတ်ဏအ်ဂှ် အစာဝင် ဗွဲမဂၠိုင် ဒုင်တဲတုဲ ထံက်ဂလာန်ရ။ &lt;ref&gt;Robinson, Jeff (14 December 2009). &quot;Anabaptist kinship or English dissent? Papers at ETS examine Baptist origins&quot;. Baptist Press. Archived from the original on 19 June 2013&lt;/ref&gt;ပ္ဍဲ အခိင်ဂှ် ဒှ် အခိင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်ကီု သီု ပရေင်ဘာသာ မကလိုက်ကမဵုရ။

ပ္ဍဲ အခိင် ကာလကလေင်ပလေဝ်လဟဵု ဘာသာ မကော်ဂး Protestant Reformation ဂှ် ဘာကျာ် ပ္ဍဲ ဍုင်အေန်ဂလာန် ထကးအာ ၜါကရေက်။ မွဲကရေက်ဂှ် ဗက်စ အတိုင်တြေံ ဘာကျာ်ရဝ်မေန် ကာတ္တလေတ်တုဲ မွဲကရေက်ဂှ် ဒှ် ပရဝ်တေသ်သတာန် မဒှ် ဂၠံင်တရဴတၟိ မစွံအာရီု လတူ သၠပတ်ရ။ မၞိဟ်မဟွံမိက်ဗက်စ ဂၠံင်ၜါလပါ်ဂှ်လေဝ် နွံကီုရ။ ပ္ဍဲ ပရဝ်တေသ်သတာန်ဂှ်ပၠန် ညးလ္ၚဵု ဆက်တန်တဴ ပ္ဍဲ ဘာကျာ်တုဲ ညးလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပါ်တိတ် နူ ဘာကျာ်တုဲ ညးကော်စ သၟာမပါ်တိတ်ရ။

အတိုင်ဝင်မ္ဂး ဘာကျာ်သင်ဗလိုက်ကၠာအိုတ်ဂှ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ အာမ်သတာဒါမ် ဍုင်နေတာလာန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၀၉၊ အစာဓရ်ဂှ် ဒှ် ဂကူအင်္ဂလိက် ဂျောန် သမေတ် (John Smyth) ရ။ ကၠာညး ဟွံသြိုင် ဘာကျာ်သင်ဗလိုက်ဂှ် ပိသၞာံဂှ် ညး နွံ ပ္ဍဲ ဂကောံမိတ်သဟာဲ မပတှ်ေခရေတ် (Fellow of Christ's College) ပ္ဍဲ ကမ်ဗရိတ် (Cambridge) ညးမပါ်တိတ် နူ ဂကောံဘာကျာ်အေန်ဂလာန်တုဲ အာပ္တန် ဘာကျာ်တၞဟ်ခြာ ပ္ဍဲ နေတာလာန်ရ။ ဂျောန်သမေတ် ကု ညးမထံက်ပင်ညး တဝ်မာသ် ဟေလ်ဝါ (Thomas Helwys) ညာတ်ကေတ် ပွမဒုင်ဗလိုပ်ဍာ်ဂှ် သ္ဒဟ် မၞိဟ်အာယုက်စိုပ် မၞိဟ်မတီကၠိုဟ် ပရူကျာ် လျိုင်ပတှ်ေကျာ်ဟေင်ရ။ ညးတအ် ပါ်တိတ် နူ ဂကောံသင်အင်္ဂလိက်တုဲ တိတ်အာမံင် ဍုင်သအာင် ပ္ဍဲ နေတာလာန်ရ။ သၞာံ ၁၆၀၉ ဂှ် ဂျောန်သမေတ် ညး မကဵုမ္ၚဵုဗလိုပ် ကုအလဵုဇကုညးတုဲ ညး ကဵု မ္ၚဵုဗလိုပ် ကုညးတၞဟ်တအ်ရ။ &lt;ref&gt;Briggs, John. &quot;Baptist Origins&quot;. Baptist History and Heritage Society. Archived from the original on 5 January 2010. Retrieved 10 January 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Traffanstedt, Chris. &quot;A Primer on Baptist History&quot;. Archived from the original on 3 February 2010. Retrieved 23 December 2009&lt;/ref&gt; 

ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၀၉ ဂှ် အခိင် ညး မနွံ ပ္ဍဲ နေတာလာန်ဂှ် ညး ချူ လိက် နကုယၟု &quot;The Character of the Beast&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;The False Constitution of the Church&quot;ရ။ လညာတ်အဓိက ပ္ဍဲ လိက်ညးဂှ်၊ (၁) ကုကောန်ၚာ် မဟွံတီကၠိုဟ်ခၠင်ဏီတအ်ဂှ် ဒုင် မ္ၚဵုၜာတ္တိဇာံ ဟွံထေက်တုဲ၊ (၂) ကုညးမဒစဵုဒစးခရေတ်တအ်ဂှ် ကဵုကော်ပၠုပ် ပ္ဍဲ ဘာကျာ် သင်ဗလိုက်ရ။&lt;ref&gt;Leonard, Bill J (2003), Baptist Ways: A History, Judson Press, ISBN 978-0-8170-1231-1, comprehensive international History.&lt;/ref&gt;နကုလညာတ်ညး ကုညးမလျိုင်ပတှ်ေကၠိုဟ်ခၠင် ကုဓရ်ကျာ်တအ်ဟေင် မကဵု မ္ၚဵုဗလိုပ်ဍာ်ထေက်တုဲ မၞိဟ်ဂကောံညး ဗက်ကဵုဒၟံင် မ္ၚဵုဗလိုပ်ဍာ် ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂှ် ညး ဒစဵုဒစးပေင်င်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ညး တိတ်ထောအ် နူဂကောံဘာကျာ်ဂှ်တုဲ ကွးညး တဝ်မေသ် ဟေလ်ဝါဂှ် ဆက်ကေတ်အာ တာလျိုင် နဒဒှ် သကိုပ်သက ဒၞာဲညးရ။ 

===လညာတ် အာန်နာၜာတ်တေတ် (Anabaptist)===
နကုလညာတ် သင်ဗလိုက် မံက်ဂတဝ်ကၠုင် ဟိုတ်နူ လညာတ် အာန်နၜာတ်တေတ် ပ္ဍဲ အခိင်ကာလ ကလေင်လဟဵုသာသနာ ပ္ဍဲ အခိင် ၁၇ ဗွဝ်ကၠံလပါ်ဂှ်မ္ဂး ဂၠံင်တရဴ သင်ဗလိုက်ဂှ် တုပ်ဒၟံင် ကုဝါဒအာန်နၜာတ်တေတ် ဒဒှ် မဒးနွံ ကုပရေင်ဘာသာ သၠးပွး၊ ဘာသာ ကု အဝဵုအသဳ/ဍုင် ဒးပါ်လဝ် ရေင်သကအ် ဗွဲမကၠးဖ္ဍးတအ်ရ။

ဆဂး လညာတ် သင်ဗလိုက် ကု လညာတ်အာန်နၜာတ်တေတ် ၜါဝွံ တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ် နွံဒၟံင်ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၂၄ ဂကောံဘာကျာ် သင်ဗလိုက် လာန်ဒါန် ပတိတ် လိက် တးပါဲ မဆေင် ကုအာန်နၜာတ်တေတ် ရ။ &lt;ref&gt;Burrage, Champlin (1912). The Early English Dissenters in the Light of Recent Research. 2. University Press: Cambridge. p. 222.&lt;/ref&gt; ပါဲနူဂှ်တုဲ ဂကောံသင်ဗလိုက် နူ ဂကောံ ဂျောန်သမေတ် ဟီု နူ ကပ်ကၠာ မွဲလစုတ်ဂှ် ဂကောံသင်ဗလိုက် ပ္ဍဲ နေတာလာန် ပံင်တောဲ ကုအာန်နၜာတ်တေသ် မဒှ် ဂကောံ Waterlander Mennonite Anabaptists နွံကီုလေဝ် ဂွံမုဟွံလအ်ဂှ် ဟွံဆက်ပံင်တောဲရ။

=== တမ်မူလ သင်ဗလိုက် ပ္ဍဲယူကေ (အေန်ဂလာန်)===
ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၁၂ တဝ်မာသ် ဟေလ်ဝါ ဒက်ပ္တန် ဂကောံသင်ဗလိုက် ပ္ဍဲ ဍုင်လာန်ဒါန် မဒှ်ဂကောံသင် နူ ဘာကျာ်သမေတ်ရ။ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ဘာကျာ် ဂကောံသင်ဗလိုက်တၞဟ်တအ် မံက်ဂတဝ်တိုန် ပ္ဍဲ အေန်ဂလာန်တုဲ ဗွဲကြဴ ညး ကော်စ ဂကောံသင်ဗလိုက်ဓမ္မတာ (General Baptists) ရ။ ဂကောံသင်ဗလိုပ် ဗွဲတၟေင် (Particular Baptists) ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲ အခိင် ညးမပါ်တိတ်တအ် ပတှ်ေကေတ် ဒုင်ကဵု မ္ၚဵုဗလိုပ် ကုညးမလျိုင်ပတှ်ေတအ်ဟေင်ရ။ ဂကောံသင်ဗလိုက် ဗွဲတၟေင်ဂှ် စိုပ်သၞာံ ၁၆၄၄ ဂှ် နွံ ကုဘာကျာ် သီုဖအိုတ် ထပှ်ဘာရ။

===တမ်မူလ သင်ဗလိုက် ပ္ဍဲ ရးအမေရိကသၟဝ်ကျာ===
ရဝ်ဂေရ် ဝဳလဳယာမ် (Poger Williams) ကီု သီု ဂျောန် ခလာရ်ကေ (John Clarke) ဒှ် မၞိဟ် မနွံပၟိက် ပရေင်ဘာသာသၠးပွးတအ်ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် မဒက်ပ္တန် ဂကောံသင်ဗလိုက် ပ္ဍဲ တိုက်အမေရိကသၟဝ်ကျာ ရ။ &lt;ref&gt;Newport Notables, Redwood Library, archived from the original on 27 September 2007.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၃၉ ဝဳလဳယာမ် သြိုင်ခၞံ ဘာကျာ်သင်ဗလိုက် ပ္ဍဲ ဍုင်ပရဝ်ဝိဒ်ဒေန် တွဵုရးရဟဝ်ဒါ အာက်သလာန် (Providence, Phode Island) တုဲ ခလာရ်ကေ စသြိုင်ခၞံ ဘာကျာ်သင်ဗလိုက် ပ္ဍဲ နယျူပတ် တွဵုရးရဟဝ်ဒါ အာက်သလာန် (Newport, Rhode Island) ရ။ ဘာၜါဏအ်ဂှ် ဘာလဵု မဒှ်ကၠာဇေတ်တ်ဂှ် ဟွံတီကၠးကၠးရ။ သီုၜါဂှ် ဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ မွဲအခိင်လေဝ် ဒှ်မာန်ရ။

ပရေင်ချဳဓရာင် ဂကောံသင်ဗလိုက်တအ် ဒြဟတ်ခိုဟ်တုဲ မၞိဟ်ဒ္ဂေတ်ဗက် ပါလုပ် ဂကောံ ပ္ဍဲ ဂကောံသင်ဗလိုက် ဂၠိုင်တိုန်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ တွဵုရး မၞုံကရေက်လပါ်သၠုင်ကျာတအ်ဂှ် မၞိဟ်လုပ်ဂၠိုင် သီုကဵု ဂကောံမၞိဟ် ဖျုန်စၞာံလမ္စံက်တအ်ဂှ် ပါလုပ်ဂၠိုင်ရ။ 

ပရေင်ပတန်သာသနာ သင်ဗလိုက် စစိုပ် ဍုင်ခနေဒါဂှ် မဒှ် ဍုင်သၟဝ်အင်္ဂလိက် နဝ်ဝါ သကဝ်တဳယျာ (Nova Scotia) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၆၀တအ်ရ။ &lt;ref&gt;Bumstead, JM (1984), Henry Alline, 1748–1784, Hantsport, NS: Lancelot Press. p. 40&lt;/ref&gt; အတိုင်ဝင်မ္ဂး ဘာကျာ်သင်ဗလိုက် ပ္ဍဲ ခနေဒါကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ် ဘာကျာ်သင်ဗလိုက်ဟဝ်ထန် (Horton Baptist Church) ပ္ဍဲ ဍုင် Wolfville, Nova Scotia မသြိုင်ခၞံလဝ် ပ္ဍဲ ဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၂၉ သၞာံ ၁၇၇၈&lt;ref&gt;Bumstead, JM (1984), Henry Alline, 1748–1784, Hantsport, NS: Lancelot Press. p. 62&lt;/ref&gt; ဘာကျာ်ဂှ် သြိုင်ခၞံလဝ် နမပံင်တောဲ ကုဂကောံလျးတၟိ ဨဝံဂလိ (New Light evangelist Henry Alline) ရ။

ပရေင်ချဳဓရာင် ဗတိုက်သအး သၞောတ်ဍိက် ကုမၞိဟ်လမ္စံက် ပ္ဍဲ အမေရိကာန်ဂှ်လေဝ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဂကောံသင်ဗလိုက်ဝွံကီုရ။ မၞိဟ်တအ်ဂှ် စၞး မဒုင်ကေတ် ဓဝ်ပတှ်ေ နူ မၞိဟ်မွဲမွဲဂှ် ဂၠာဲဓဝ်ပတှ်ေ ဓရ်ဍာံ နူ လိက်သၠပတ်ဂှ် မၞိဟ်လမ္စံက်တအ် ညာတ်ကေတ် ＂တၟာဲတဲကျာ်ဂမျိုင်ဂှ် ဗၠးၜး＂ (God's gift of freedom) ရ။ ညံင်ရဴကျာ် မရီုလဝ် ဂကူအေသရေလ နူ ဘဝဍိက် အတိုင် သၠပတ်ဗၠးၜးဂှ် ညးတအ်လေဝ် ဂစာန်ကၠုင် ညံင်ဂွံဗၠးၜးတိတ် နူ ဘဝဍိက်ကီုရ။ &lt;ref&gt;Wilson Fallin Jr., Uplifting the People: Three Centuries of Black Baptists in Alabama (2007) pp. 52-53&lt;/ref&gt; က္ဍိုပ်သကိုပ် ပေါဲဗတိုက်အခေါင်ညးဍုင်ကွာန် ယၟုမြဟ် မာရ်တိန် လုတာ ခေန် (Martin Luther King) ဂှ် ဒှ် အစာဓမ္မခရေတ်ယာန် နူ ဂကောံသင်ဗလိုက် ခရေတ်ယာန် မွဲတၠရ။

===တမ်မူလ သင်ဗလိုက် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ===
[[File:Adoniram Judson 1846.jpg|thumb|ဗီုရုပ် ယုဒသန် နူသၞာံ ၁၈၄၆ (Adoniram Judson 1846)]]
ပ္ဍဲ ဂိတုသေတ်တေန်ပါ ၁၉ (သၞာံ ၁၈၁၁)ဂှ် နူ ဂကောံဇၞော် အမေရိကာန် ကမ္မရှေန် ပတန်သာသနာ သွက် ဍုင်သအာင် (American Board of Commissioners for Foreign Missions) ခပတိုန် ယုဒသန် (Adoniram Judson) နဒဒှ် ညးမပတန်သာသနာ ပ္ဍဲ ရးဗမံက်ရ။ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ယုဒသန် ဖျေဟ်ဒၞာဲ ဒက်ပ္တန်အိန်ထံင် ကု Ann Hasseltine ပ္ဍဲ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၅ သၞာံ ၁၈၁၂ ရ။ ပ္ဍဲ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉ ဂှ် ညး ကေုာံ သမ္ဘာညး စတိုန်ဂၠုင် သွက်ဂွံတိတ် တရဴ ပတန်သာသနာရ။ ဂိတုဂျောန် ၁၇ သၞာံ ၁၈၁၂ ဂှ် ညးတအ် စိုပ် ကာလ်ကာတ္တာ ဍုင်အိန္ဒိယ။ ဆဂး ညးဒေသတအ်ကီု သီုကဵု သၟိင်တၠဗြိတိန်တအ် ဟွံဒးဂၞပ် ဟွံမဲပၟိက် ဨဝံဂလိအမေရိကာန် ပ္ဍဲ ဍုင်အိန္ဒိယတုဲ သၞာံဂတဂှ် ညးတအ် တိတ်အာ ဍုင်ဗၟာ စိုပ်ဍုင်လ္ဂုင် ပ္ဍဲ ဂိတုဂျူလာင် ၁၃ သၞာံ ၁၈၁၃ ဂှ်ရ။ ယုဒသန်ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် မစိုန်သကီု ပ္ဍဲ အရေဝ်ဘာသာတုဲ ဒှ် မၞိဟ် မလေပ် အရေဝ်လေတ္တေန်၊ ဂရိတ်၊ ဟေဗြေဝ်ရ။ ညး စိုပ် ဍုင်ဗၟာဂှ် ညး စလ္ၚတ် အရေဝ်ဗၟာရ။ တၞဟ်န ညးဂမၠိုင် ဂွံတီ ဒဒှ်ရ ညးဂှ် အစာဓရ်မွဲတုဲ ညး ဗိုက်လတက် သ္ၚာ ဗီုလကျာ်မွဲရ။ ဆဂး ဗွဲကြဴ ညး တီကေတ် ဒဒှ်ရ လတက်သ္ၚာ ဟွံထေက်တန်တုဲ စၞးဂှ် ညး လတက် ယာတ်ဗုရ။ လအ်ညိဂှ် ညး တီကေတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဟွံစွံအာရီု လတူ ဗွိုက်လတက်တုဲ ညး ကလေင်လတက် အတိုင် ဗီုတြေံပၠန်ရ။ သၞာံ ၁၈၁၉ ဂှ် ညး သြိုင်ဇြပ် သွက်ဂွံဟီုတွဟ် ပရူသာသနာခရေတ်ရ။ မၞိဟ်စိုတ်မလုပ်စ အောန် ကွေဟ်ဟ်ရ။ ဆမၞိဟ် မွဲၜါတၠဟေင် ကၠုင်သၟာန်ဇာန်စ ပပရူဓရ်ရ။ ကြပ်ပေင် မွဲဂိတုဂှ် မၞိဟ်သၟတ် သၟာဖျေဟ်ဆုမွဲတၠ အာယုက် ၃၅ မၞုံယၟု နာဲနဝ် စိုပ်ကၠုင်တုဲ သၟာန်စ ပရူတဝှ်ဍောင်ဓရ် ကေုာံ ပရူကျာ်ဂမျိုင်ရ။ နာဲနဝ်ဂှ် နူ ကိုပ်ကၠာ ဒှ် သၟာတမ္ၚာမွဲတုဲ ဗွဲကြဴ ကၠောန် ကမၠောန် ဖျေဟ်ဆုရ။ ရံင်နကုခေတ်မ္ဂး ပ္ဍဲ အခိင်ဂှ် ဟိုတ်နူကမ္မဏဳဆု အင်္ဂလိက် မပ္တိတ်ဆုကၠ နူ ဍုင်မန်ဗၟာတုဲ ကမၠောန်မဖျေဟ်ဆုဂှ် ကလိဂွံ သြန် ဂၠိုင်နူ ကမၠောန်တမ္ၚာ ဟီုဂွံရ။ မၞိဟ်သၟတ် နာဲနဝ်ဂှ် စိုတ်လုပ်စတုဲ ကၠုင်သၟာန်ဇာန်ဒၟံင် ပရူကျာ်ဂမျိုင် ကြပ်ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲရ။ ဂိတုမေ ၜိုတ်လဒေါဝ်ဂှ် နာဲနဝ် စိုတ်လုပ်စ မိက်ဂွံဒုင်ကေတ် ဓဝ်ပတှ်ေ လတူ ခရေတ်ရ။ ပ္ဍဲ ဂိတုဂျောန် ၆ ဂှ် နာဲနဝ် ချူလိက် ဒဒှ်ရ ညးတေအ် ပတှ်ေကေတ် လတူ နာဲယေသှုခရေတ်တုဲ မိက်ဂွံ ဒုင်မ္ၚဵုၜာတ္တိဇာံ ရ။ နာဲနဝ်ဂှ် ညးတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒှ် ဂကူမန်မွဲရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဍုင်မန် မဒးဒုင်သီလဝ် ကုသၟိင်ဗၟာ ဂွံဆ ၆၂ သၞာံညိကွေဟ်တုဲ မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ၜိုန်ရ စထုဲအာ ကုဗၟာကီုလေဝ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ကွာန်တအ်ဂှ် ဟီုဒၟံင် အရေဝ်မန်ဖိုဟ်ရ။ &lt;ref&gt;Shwe Wa &amp; Sowards, Burma Baptist Chronicle, 1963, Board of Publications Burma Baptist Convention Rangoon, p.66&lt;/ref&gt; နာဲနဝ်ဂှ် ဒှ် ဇာတိကွာန်(လှိုင်ဘောလယ်)ရ။ ကွာန်လှိုင်ဘောလယ်ဂှ် နွံဇိုင်ကြုင် (မြစ်မခ)။ အခိင်လၟုဟ် လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲရးဇၞော်လ္ဂုင်၊ ပွိုင်ဍုင်(တိုက်ကြီး)။ ရံင်နကုပရေင်စိုတ်ပၠန်လေဝ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ်ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗွဲတၟေင် အကြာဂကူမန်တအ်ဂှ် ကုမၞိဟ်မကၠောန် ကမၠောန်တမ္ၚာတအ်ဂှ် ညာတ်ကေတ် ကမၠောန်ဂယိုင်လမျီု မဟွံခိုဟ် (ဝါ) ဟွံဒှ် သမာအဇဳဝတုဲ ဒးဒုင်ဆက်ဆောံ မွဲဗီု မွဲပြကာလေဝ် ဒှ်မာန်ရ။ ပ္ဍဲ တဝဟ် သာသနာခရေတ်ဂှ် အလဵုဇကု နာဲယေသှုခရေတ် ဗတောန်ဖျေန် ညံင်ဂွံဂြာတ်က ဒၞာဲမဂွံကဂၠိုင်ရ။ တုဲပၠန် ကမၠောန်တမ္ၚာဂှ်လေဝ် ဟွံစၟတ်သမ္တီလဝ် ကမၠောန်ဂယိုင်လမျီုမဟွံခိုဟ် တုဲပၠန် ကုကောန်ဒုဟ်တအ်ဂှ် ယဝ်ရ စွံဓရ်ပတှ်ေ လတ ူကျာ်ဂမျိုင်မ္ဂး ကလိဂွံ ဟံင်ပြာ် န ူကျာ်ဂမျိုင်တုဲ ဇၟာပ်ကောန်မၞိဟ်ဂှ် ဆက်ဆောံ နကဆံင်တုပ်၊ အရာတအ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် အရာ မစပံက်ကဵု ဂၠံင်၊ မကဵု လျး ကုနာဲနဝ် ညံင်စိုတ်ဂွံလုပ်စ ပ္ဍဲ သာသနာခရေတ်ယာန် ဒှ်မာန်ရ။

ယုဒသန် ကၠာဲစၠောအ် သၠပတ် ခရေတ်ဝင်မာတ်သာဲ နဘာသာဗၟာ တုဲဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၇၊ တက်ပ္တိတ် လိက်ဂၠံင်တရဴ ဨဝံဂလိ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၁၈ တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၈၂၂ ဂှ် ကလိဂွံ ညးမဒုင်ကေတ်ဓရ်ပတှ်ေ လတူသာသနာခရေတ် သီုဖအိုတ် ၁၈ တၠရ။ &lt;ref&gt;Benge, Janet; Benge, Geoff, Adoniram Judson: Bound for Burma.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၂၀ ဂှ် ယုဒသန် ဂွံဆဵု ကုဨကရာဇ်ဗၟာ ဘကြီးတော် သွက်ဂွံ ဂရင်ဗ္တီ ညံင်ကလိဂွံ အခေါင်တွဟ်ဓရ် အာကၠုင် ဗွဲမသၠးပွး ကေုာံ ညံင်ဂွံပလီုကဵု သၞောဝ်ဍုင် မဒုင်ဂမ္စိုတ် ကုညးမပြံင်လှာဲဘာသာတအ်ရ။ ဆဂး ကာလ ညး အာဆဵု ကုဨကရာဇ် ဘကြီးတော်ဂှ် ဗီုညးတအ် မအာတ်မိက်ဂှ် ဟွံကလိဂွံ၊ ဨကရာဇ်ဘကြီးတော် ဗှ်ရံင် လိက်ခရေတ်ဝင် မွဲၜါပၞောန်တုဲဂှ် လိက်ဂှ် ထဝေင်ကၠဟ်ထောအ် ဂတမုက်ညးတအ်ရ။ ညးတအ် ကလေင်စဴကၠုင် ဍုင်လ္ဂုင် သွက်ဂွံဆက်ပ္တန်အာ သာသနာပၠန်ရ။ ဆဂး ကုမၞိဟ် မလုပ်ဘာသာခရေတ်တအ် အတိုင်သၞောဝ်ဍုင်ဗၟာမ္ဂး ဒးအမိင်ဂစိုတ်မာန်ဒၟံင်ရ။ ယုဒသန် ဒးကေတ်အခိင် ပွိုင် ၁၂ သၞာံဂှ် ကလိဂွံ မၞိဟ်မလုပ် ဘာသာခရေတ် ၁၈ တၠဓဝ်ရ။

စိုပ်သၞာံ ၁၈၂၄ ပၞာန် အင်္ဂလိက်-ဗၟာ ကတဵုဒှ်တုဲ သၟိင်ဗၟာ ရပ်ကြိုင်ထောအ် ယုဒသန် ရ။ ပၞာန်ဗၟာ ကျပၞာန်တုဲ ယုဒသန် ဂွံတိတ်ဗၠး နူ ထံင်ရ။ ဍုင်ဗၟာ သကုတ်သၟဝ် မဒှ်ဒေသဍုင်မန်တြေံဂှ် စိုပ်အာ သၟဝ်တဲအင်္ဂလိက်တုဲ ပရေင်ပတန်သာသနာ ပ္ဍဲ ဒေသဂှ် ကလိဂွံ ဗွဲမဗၠးၜးတုဲ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်လေဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ ဗွဲတၟေင် အကြာ ဂကူကရေင်တအ်ဂှ် မၞိဟ်မလျိုင်ပတှ်ေ လတူ သာသနာခရေတ် ဂၠိုင်ကွေဟ်ဟ်ရ။

=== တမ်မူလ သင်ဗလိုက် ပ္ဍဲ ဂကူမန်===
ပၞာန် အကြာအင်္ဂလိက် ကု ဗၟာလေဝ်တုဲ မွဲလပါ်ပၠန် ဇြပ်ဓရ်လေဝ် ပ္ဍဲ အခိင်ပေါဲဗတိုက် အကြာ [[မန်]] ကု သၟိင်ဗၟာ ပ္ဍဲ အခိင် မန်တအ် လုပ်သီလ္ဂုင် သွက်ဂွံကလေင်ဒက်ပ္တန် ဍုင်မန် မွဲဝါပၠန်ဂှ် လီုအာတုဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကောံပ္တန်သာသနာခရေတ်တအ် ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံပြံင်ဏာ ဒတန်ဗဟဵု ပ္ဍဲ အာမ်ဟာတ် (ကျာ်ခမဳ)ရ။ ဂိတုဂျူလာင် ၂ သၞာံ ၁၈၂၆ ဂှ် ယုဒသန် စိုပ် ဍုင်ကျာ်ခမဳ ရ။ ကရောမ် ယုဒသန်ဂှ် မောင်ရွှေဗေ (Maung Shwe Bay) ကု မောင်အင် (Maung Ing)တအ် ပါကၠုင်ကီုရ။ မောင်အင်ဂှ် ဒှ် မၞိဟ်မရီု ယုဒသန် သွက်ဂွံ သြိုင် ဘာဗတောန်လိက်တုဲ မောင်ရွှေဗေဂှ် ဒှ် မၞိဟ် မဗက်တွဟ်ဓရ် အကြာကွာန် အကြာသ္ၚိဌာန်ရ။ ဘာဗတောန်လိက် ညးဗြဴ ပ္ဍဲ ကျာ်ခမဳဂှ် သမ္ဘာ ယုဒသန် အာန် ယုဒသန် (Ann Judson) ဒှ် မၞိဟ် မဗတောန်လိက်ဂှ် အာန်ယုဒသန် စုတိအာတုဲ စၞးဂှ် ဝဒေ (Mrs. Wade) ဆက်ဗတောန်အာ လိက်ရ။ စိုပ် ဂိတုနဝ်ဝေန်ပါဂှ် ဘာဂှ် ပြံင်ဏာ ဇရေင် မတ်မလီုဂှ် ပ္ဍဲ ဘာဂှ် ကွးဘာ သီုဖအိုတ် နွံ ၁၁ တၠ၊ သီုကွးဘာ ၁၁ တၠဂှ် ပြံင်ဗက်အာ ဘာဂှ်ကီုရ။ &lt;ref&gt;Shwewa &amp; Sowards, Burma Baptist Chronicle: 8 Beginning Again at Amherst 1826-1827, Board of Publications Burma Baptist Convention, Rangoon, 1963 P.53-59&lt;/ref&gt;

ကြဴနူ ယုဒသန် မပြံင်စိုပ် ဍုင်မတ်မလီုတုဲ ညး ဂွံတီကေတ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဍုင်လ္ဂုင်တေအ်ဂှ် ကြဴနူ ဍုင်မန် မဒးဒုင်သီ ကုဗၟာတုဲ ဂကူမန် ကု ဂကူဗၟာဂှ် စပြံက်နှဴရေင်သကအ်တုဲ မၞိဟ် မဟီုအရေဝ်ဗၟာ ဓလီုဂွံအာကီုလေဝ် ပ္ဍဲ မတ်မလီုဂှ် ဂကူမန်ရ ဂၠိုင်။ တုဲပၠန် ဂကူမန် ပ္ဍဲ မတ်မလီုဂှ် ဟွံဒးစိုတ် ဗၟာ။ အစာဓရ် မတွဟ်ဓရ် နဘာသာဗၟာဂှ်လေဝ် ညးတအ် ဟွံဒးစိုတ်။ ပ္ဍဲ မွဲတ္ၚဲ နာဲနူ (Nai Nu) မၞိဟ်သ္ၚိဗဒါဲဇြပ် ကၠုင်သၟာန် မိက်ဂွံတီ ပရူဓရ်သင်ခရေတ်။ ယုဒသန် ဒုင်ကဵု လိက်သၠပတ် ဗတ်ဗၟာ။ နာဲနူ ဟီု ＂အဲဗှ် လိက်မန်ရဒး၊ အဲ ဗှ် လိက်ဗၟာ ဟွံလေပ်။＂ မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီုဂှ် ယဝ်ရ မၞိဟ်မွဲမွဲ ဗှ်ကဵု ညးတအ် လိက်ဗၟာ ထတ်တ်မ္ဂး ညးတအ် ကၠိုဟ်၊ အလဵုဇကုညးတအ် ညးတအ် ဗှ်ဟွံလေပ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကောံဘာကျာ်တအ် ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် ကဵု မောင်ရွှေဗေ ဗှ် လိက်သၠပတ်ထတ်တ် ပ္ဍဲ ဇြပ် ထတ်တ်ရ။ ညံင်ရဴ မပံက်လဝ် ဘာသွက်ကောန်ၚာ်ဗြဴဂှ် ညးတအ် ဆက်ပံက် ဘာသွက်ကောန်ၚာ်တြုဟ်ကီုရ။ &lt;ref name=&quot;BUBC&quot;&gt;Shwewa &amp; Sowards, Burma Baptist Chronicle: 8 Beginning Again at Amherst 1826-1827, Board of Publications Burma Baptist Convention, Rangoon, 1963 P.60-66&lt;/ref&gt;

စိုပ် သၞာံ ၁၈၂၈ ဂှ် မၞိဟ် ၃၁ တၠ ဒုင်ကေတ် မ္ၚဵုဗလိုပ် ပ္ဍဲ မတ်မလီုရ။ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် ဂကူဗၟာ မၞိဟ်တြုဟ် ဒစိတ် တၠ၊ မၞိဟ်ဗြဴ ပန်တၠ၊ မၞိဟ်တြုဟ်မန် ၜါတၠ ကု မၞိဟ်ဗြဴမန် ၜါတၠ၊ ကောန်ၚာ်ဗြဴ ဗၟာ မွဲတၠ ကု ကောန်ၚာ်ဗြဴမန် ထပှ်တၠ၊ မၞိဟ်တြုဟ် ယခေင် မွဲတၠ ကု မၞိဟ်တြုဟ်အိန္ဒိယ ပန်တၠ။ ပွိုင်ၜါသၞာံဂှ် ဘာကျာ် ပ္ဍဲ မတ်မလီုဂှ် သြိုင်ဂွံ ပိမ။ ဘာကျာ် သွက် ဂကူမန်-ဗၟာ ဂှ်မွဲ (သြိုင် ပ္ဍဲ ဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ ၂၅ သၞာံ ၁၈၂၇)၊ သွက်ဂကူအင်္ဂလိက်ဂှ် မွဲမ၊ သွက်ဂကူအိန္ဒိယဂှ် မွဲမ။ ပၞောဝ် ညးမဒုင် မ္ၚဵုဗလိုပ်တအ်ဂှ် နာဲမျာတ်ကျဝ် (Nai Myat Kyaw) ညးမဒှ် ဒေအ် သၟိင်ဇၞော်ဍုင် ခရိုင်ပဉ္စလိုင် (Koung-zay-kyun District) ပ္ဍဲ အခိင်ဂှ် ညး ကလိဂွံ အာယုက်ကြပ် ၅၀၊ မဒှ် ကောန်ဇာတ် နူ ညးဂမၠိုင် မရှ်ေသှ်ေ၊ ဒှ် မၞိဟ် မနွံ ကုဂုဏ်သိက္ခာမွဲတုဲ သီုလေပ်ကၠိုဟ်ခၠင် ပ္ဍဲ လိက်ပတ်ပေင်င်ရ။ ဟိုတ်နူ ညး လုပ် ဘာသာခရေတ်တုဲ မသ ကလောကောဒေအ်ညး ဝေင်ပါဲထောအ်ညးရ။ ဆဂှ် သၟးဟွံသေင်ဏီ သမ္ဘာညးလေဝ် ပြးထောအ်ညးရ။ ကောညး ဟီု ယဝ်ရ ညးတေအ် အခေါင်ဂစိုတ်မၞိဟ် နွံမ္ဂး ညးဂစိုတ် နာဲမျာတ်ကျဝ် ကၠာအိုတ်ရ။ နာဲမျာတ်ကျဝ် ဒေါအ်ဇူ နူ ကမၠောန်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သီုဖအိုတ်တုဲ ညး ကၠောန်ကမၠောန် ပတန်သာသနာခရေတ်ရ။ ပ္ဍဲ မန်မ္ဂး ညးဂှ် ဒှ် မၞိဟ်ယိုက်ဂၠေင် ဂလေင်ပတန်သာသနာခရေတ် ကၠာအိုတ်ရ။ ခြာဟွံလအ်ဂှ် တြုဟ်ဗြဴၜါ နာဲမာံဗော် ကု မိဖွာတဳ (Nai Mehm Boke and Hpwe Tee) ဂကူမန်ၜါ လုပ် ဘာသာခရေတ်ယာန်တုဲ ဗြဴဂှ် ဒုင်မ္ၚဵုဗလိုပ် ပ္ဍဲ ဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ၇ သၞာံ ၁၈၂၈၊ တြုဟ်ဂှ် ဒုင် မ္ၚဵုဗလိုပ် ပ္ဍဲ ဂိတုမေ ၂၉ သၞာံ ၁၈၂၉။ ပၞောဝ် ဂကူမန် မၞိဟ်မဒုင်ကေတ် သာသနာခရေတ်တအ်ဂှ် မၞိဟ်မမာန်လိက်မန် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ် ချူဒး ဗှ်ဒး ဇန်လိက်မာန်ဂှ် နာဲမာံဗော် ဒှ် ကၠာအိုတ်ရ။ နာဲမာံဗော် စလုပ်ကၠုင်ဗက်ဂှ် ညးတေအ် စကၠာဲ လိက်ဒွက်ဓမ္မခရေတ်ယာန်ဂမၠိုင်တုဲ မၞိဟ်တအ် ဂွံလ္ၚောဝ်ကျာ် ဒယှ်ေဒွက် နဘာသာမန်ရ။ တုဲဂှ် ညးတေအ် ဆက်ကၠာဲ သၠပတ်သမ္မာရ။&lt;ref name=&quot;BUBC&quot;/&gt;

သၟတ်ဗြဴမန်ပိတၠ မိတာန်ဂေါင် (Mee Tan Goung) မိနန်န (Mee Nen Mah) မိနန်ယေ (Mee Nen Yay) (တင်စၟတ် ယၟုတအ် ဗီုမန်/ဗၟာ ဇေတ်တ်ဂှ် ဟွံတီ ရံင် ဗီုမချူလဝ် နကဵုအင်္ဂလိက်တုဲ ဖန်ချူလဝ်) ပ္ဍဲ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၃ သၞာံ ၁၈၂၈ ဂှ်ရ။ သၟတ်ဗြဴတအ်ဂှ် ဒုင်ကေတ် မ္ၚဵုဗလိုပ်တုဲ တ္ၚဲယးဂှ် ညး မဒှ်မိ မိတာန်ဂေါင်တအ် ကၠုင်ဘာ နူ အခိင်ဂယးပြဟ် ကၠာ အစာဘာတအ် ဟွံစိုပ်ဏီတုဲ ဟိုတ်နူ မဒုင်မ္ၚဵုဗလိုပ် (ဝါ) ဟိုတ်နူ မလုပ်ဘာသာခရေတ်ဂးတုဲ ဓဇက် ၜုင်တက် မိတာန်ဂေါင် နကုက္ဍိုင်၊ ဘပဠ မိတာန်ဂေါင် ညး အာသွံထောအ် နဒဒှ်ဍိက်ရောင်ရ။ တုဲဂှ် ညး အာ ဇရေင်ဖျာတုဲ ကရေဲဟီု ဒဒှ်ရ ကောန်ဝုတ်ညး လုပ်အာ ပ္ဍဲ သာသနာမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ။ တုဲဂှ် ညး အာဆဵု ကုမိ မိနန်န။ မိ မိနန်နလေဝ် တိတ်ကၠုင် ဘာဗတောန်လိက်တုဲ ကရေဲလက် အစာၝောအ်ဝဒေ၊ တုဲ ဗက်ထဍေင်ရပ်ကေတ် ကောန်ဝုတ်ဇကု၊ ဂေက် သောက်တုဲ တက် ကုလေအ်ရ။ ကောန်ၚာ်ဗြဴ သီုပိဂှ် ဒးဒုင်ကော်ဏာ ဇရေင်သ္ၚိတုဲ ဒးဒုင်ဘပဠ ၜေဟ်လက် ကုကလောမသ ဍေဟ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲမွဲသၞာံဂှ် ကွးဘာသၟတ်ဗြဴ ဂကူဗၟာ မွဲတၠ ကု ဂကူမန် ထပှ်တၠ ဒုင်ကေတ် မ္ၚဵုဗလိုပ်ရ။&lt;ref name=&quot;BUBC&quot;/&gt; ပ္ဍဲ အခိင်ဂှ် ပရေင်ပညာဘာလကျာ်ရ နွံ ပ္ဍဲ ဒေသမန်တုဲ ပ္ဍဲ ဘာလကျာ်ဂှ် ဆသၟတ်တြုဟ်ဟေင် အခေါင် မတိုန်ဘာ ဗတောန်လိက် နွံရ။ နူ ဂကောံသင်ဗလိုက် မစိုပ်ကၠုင်တုဲ ညး ပံက်လဝ် သီုဘာသွက်သၟတ်ဗြဴတုဲရ။ သၟတ်ဗြဴတအ် ဂွံ အခေါင် ဗတောန်လိက်၊ ဂွံ အခေါင် မဂွံဒုင်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ကောန်မၞိဟ် ကဆံင်မတုပ် ကုမၞိဟ်တြုဟ် ဟီုဂွံရ။ အရာဏအ်ဂှ် ဒှ် အရာ မပံက်ကဵု လျး ညံင်သၟတ်ဗြဴမန်တအ် ဂွံလုပ်လျိုန်ပတှ်ေ လတူ သာသနာခရေတ် ဒှ်မာန်ရ။ 

သၞာံဂတ(၁၈၂၉) ပ္ဍဲ ဂိတုဂျောန် ၇ ဂှ် ဂကူမန် မိနော်လှ ဒုင်ကေတ် မ္ၚဵုဗလိုပ်ရ။ ကောန်ဝုတ်ညး မိမင်း (Ma Min) ကေုာံ ဂမာန်ညးလေဝ် လုပ်ဘာသာခရေတ်ကီုရ။ မိမင်းဂှ် ဒှ် မိ ဒံက်တာရှဝ်လူ (Dr. Shaw Lu - Saul) ညး မကလိဂွံ ပညာဂဥုဲ နူ တက္ကသိုလ်ဍုင်အမေရိကာန် ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာရ။&lt;ref name=&quot;BUBC&quot;/&gt;

စိုပ်သၞာံ ၁၈၃၅ ဂှ် ညးတၠသိက္ခာအစာ [[ဂျေမ် မဒိသောန် ဟာသ်ဝဴ|ဟသွေလ (Rev. James Madison Haswell)]] ကေုာံ သမ္ဘာညး စိုပ်ကၠုင် ဍုင်မတ်မလီုရ။ အစာဟသွေလဝွံ ညး လေပ် အရေဝ်မန် လိက်မန်ခိုဟ်ဟ်တုဲ ကၠောန်ကၠုင် သွက်ဂွံပ္တန် သာသနာခရေတ် အကြာ ဂကူမန်တအ် စဵု လအိတ်လမျီုရ။ ညး ကု နာဲမာံဗော် ပံင်တောဲတုဲ ကၠာဲစၠောအ် သၠပတ်သမ္မာ နဘာသာမန်ရ။ ပါဲနူ နာဲမာံဗော်တုဲ နာဲတာ ညးမဒှ်လကျာ်ရာံ နူ ကွာန်[[ကၟာဝက်၊ ဍုင်|ကၟာဝက်]] မဒုင်မ္ၚဵုဗလိုပ် ပ္ဍဲ ဂိတုမေ ၉ သၞာံ ၁၈၆၉ဂှ်လေဝ် ဒှ် အစာလိက်မန်တုဲ ညး ကၠာဲစၠောအ် ဒွက်ဓမ္မခရေတ်ယာန် နဘာသာမန်ရ။ ပါဲနူ နာဲတာတုဲ ညးဗြဴပိတၠ နူ ကွာန်ကၟာဝက်လေဝ် ဒုင်ကေတ် မ္ၚဵုဗလိုပ်ရ။ ညးတအ်ဂှ် ဒှ် ဂကောံသင်ဗလိုက် ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ကွာန်ကၟာဝက်ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံဂှ်ဟေင် ကောန်အစာဟသွေလ ကေုာံ ညးကောန်ကွာန်ကၟာဝက် မရှ်ေသှ်ေ ခရေတ်ယာန်တအ် သြိုင် ဘာကျာ်ခရေတ်ယာန် ပ္ဍဲ ကွာန်ကၟာဝက်ရ။ ဘာကျာ်ခရေတ်ယာန်ဂှ် မ္ၚး ဍုင်[[မတ်မလီု၊ ဍုၚ်|မတ်မလီု]]မ္ဂး ဒှ် ဘာကၠာအိုတ်ရ။ အစာနာဲရေဗေန် (Akya Nai Reuben) ဒှ် အစာဓမ္မခရေတ်ယာန်ရ။ နာဲယင်ကိန် (Nai Yan Kin 1797-1882) လေဝ် ပါလုပ်ကၠုင်ကီုရ။ ကောန်ၚာ် မသ ကလောကောဒေအ်ညး သီုဖအိုတ်ဂှ် ပလံင်ဘာဗတောန်လိက် ခရေတ်ယာန်ဖအိုတ်ရ။

နာဲအံင်မေန် (Nai Aung Min) လေဝ် လျိုင်ပတှ်ေ သာသနာခရေတ်တုဲ ဗွဲကြဴ ညး ဒှ် အစာဓမ္မခရေတ်ယာန် ပ္ဍဲ ဘာကျာ် ဍုင်ကျာ်ခမဳ။ 

ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၆ ဂိတုမေဂှ် အစာနာဲလေဟ် ကေုာံ သမ္ဘာညး မိဖေတ် (Nai Leh, Mi Hpet) နကုစၞး ဂကောံသင်ဗလိုက် ဍုင်ဗၟာ သွက်ဂွံ ပ္တန်သာသနာခရေတ် ကုဂကူမန်ဍုင်သေံတုဲ တိတ်အာ ဍုင်က္ၜင်ကံက်ရ။ ပရေင်ကမၠောန် ပ္တန်သာသနာညးတအ်ဂှ် ဂကူမန်ဍုင်သေံ ၂၀ တၠ ဒုင်ကေတ် သာသနာခရေတ်ရ။ သၞာံ ၁၈၉၇ ဂှ် ဒံက်တာ သတေဝေန် (Dr. E. A. Stevens) ကေုာံ နာဲထဝ်ထောန်၊ နာဲယှိုဲဂျေ ကေုာံ နာဲဒဳ တိတ်အာ ဍုင်သေံတုဲ ညးတအ် ကေုာံ မန်ဍုင်သေံ ၂၅ တၠ သြိုင်ဘာကျာ်မွဲ ပ္ဍဲ ကွာန် Tapawlon။ ကွာန်ဂှ် နူ ဍုင်တြေံဒျူဒျာ လပါ်သၠုင်ကျာ ၁၀ တိုင်ရ။ အစာနဲလေဟ် ကလေင်စဴကၠုင် ဍုင်မန်တုဲ ဒၞာဲညးဂှ် ဂမာန်ညး နာဲဒဳ ဆက်ကေတ်အာ တာလျိုင် နဒဒှ် အစာဓမ္မခရေတ်ယာန် စဵုစိုပ် သၞာံ ၁၉၀၅ ရ။ အတိုင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ပ္ဍဲ ဍုင်သေံဂှ် ပ္ဍ ဲကွာန် Tapawlon ဂှ် ဘာကျာ်မန် နွံၜါမ ပ္ဍဲ က္ၜင်ကံက် မွဲမ သီုဖအိုတ် ကောန်ဂကောံ နွံ အကြာ ၄၀- ၅၀ ရ။

ကြဴနူဂှ်ညိ သၞာံ ၁၉၀၂ ဂှ် ညးတၠသိက္ခာ အာရ်တုရ် ဒရ်ရောဝ် (Rev. Arthur C. Darrow) စိုပ်ကၠုင် ဍုင်မတ်မလီုတုဲ ကၠောန် ကမၠောန် ပရေင်သာသနာခရေတ် အကြာ ဂကူမန်ရ။ ညးတၠသိက္ခာ အစာဒရ်ရောဝ် ဒက် ဂၠုင်/က္ၜင်မွဲတုဲ ဂေတ် နကုက္ၜင်တုဲ တွဟ်ဓရ်ရ။ ညး သြိုင်သ္ၚိဒမံင်ကွးဘာ ပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီုမွဲမတုဲ ကွးဘာမန် နူ ဘာကျာ်နာနာ သီုဖအိုတ် ၂၅ တၠ ပဒတဴ ပ္ဍဲ ဘာဒမံင်ညးဂှ်ရ။ ကွးဘာတအ်ဂှ် တိုန်ဘာ A. B. M. Boys' Middle Scholol ရ။ အစာဒရ်ရောဝ်ဂှ် ဒှ် အစာဓဇဲ ဒယှ်မွဲရ။ ညး စကာ တၟအ် နူဒေသတုဲ ညး သြိုင်လဝ် ရုင်ဂဥုဲ ကေုာံ ဘာကျာ်မန် ပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီုရ။ ညး မိက်ဂွံသြိုင် ဒတန်တအ်ကီုလေဝ် ဟွံဂွံအခေါင် နူ အလဵုအသဳတုဲ တင်ရန်တၟအ်ညး ဟွံဂွံကၠောန်ရ။ မေဿတာဟဝ်လဳဒေ မပတန်ဒၟံင် သာသနာ ပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်ဂှ် ကၠုင်ပံင်တောဲ ကုအစာဒရ်ရောဝ်ရ။ 

ပ္ဍဲ သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ဂကောံခရေတ်ယာန် ရးတၞင်သဳ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၇ ဂှ် ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် ကဵု အခေါင် ဂကောံသင်ဗလိုက်မန် ကဵုဒက်ပ္တန် နဒဒှ် ဂကောံတၞဟ်ခြာတုဲ ဂကောံသင်ဗလိုက် ခရေတ်ယာန်မန် (Mon Baptist Association) မံက်ဂတဝ်ကၠုင်ရ။ သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် အလန်ပထမ ဂကောံသင်ဗလိုက် ခရေတ်ယာန်မန် ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု ပ္ဍဲ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀-၂၁ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၈ ရ။ ပ္ဍဲ အခိင်ဂှ် ဘာကျာ် ဂကောံသင်ဗလိုက်မန် နွံ ပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ကၟာဝက်၊ မုဟ်ဍုင် ကေုာံ ကၠအ်သတ် သီုဖအိုတ် ပန်ဒၞာဲ ကောန်ဂကောံ နွံ ၃၁၀၊ အစာဓမ္မ မဟွံဂွံပတိုန်အစာဏီ ၃ တၠ၊ ညးမပတိုန်အစာတုဲ ၄ တၠ ကေုာံ မၞိဟ်ဗြဴအစာသၠပတ် မွဲတၠရ။ အစာဒရ်ရောဝ် ကေုာံ ဂကောံသင်ဗလိုက်မန်တအ် ဆက်ဂစာန်အာ ကမၠောန် ပွိုင် ၂၀သၞာံဂှ် ကောန်ဂကောံ စိုပ်အာ ၈၀၀၊ ဘာလေဝ် ကတဵုဒှ် ဒၞာဲ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ 

စိုပ်သၞာံ ၁၉၃၂ ဂှ် အစာဒရ်ရောဝ် ဒးတိတ် နူဍုင်ဗၟာ ဟိုတ်နူ ပရေင်ထတ်ယုက်၊ တုဲပၠန် မေဿတာဟဝ်လဳဒေ စုတိအာ ပ္ဍဲ မတ်မလီု ပ္ဍဲ ဂိတုဂျူလာင် ၁ သၞာံ ၁၉၃၃ ဂှ်ရ။ သွက်ဘာကျာ်မန်ဂှ် နာဲချေတ်ဖျူ ဆက်ကေတ်အာ တာလျိုင်ရ။

==နိဿဲ==


[[Category:ပရေၚ်ဘာသာ]]
[[Category:ခရေတ်ယာန်]]
[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:BEHM]]

 
{{DEFAULTSORT:သင်ဗလိုက်}}</text>
      <sha1>tqib54iu42xmbtj8baa4aqt7lmn3nhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သုမေဓကထာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>963</id>
    <revision>
      <id>58737</id>
      <parentid>46715</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T00:15:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12708" sha1="0yskd0envr3b3qmjflus3tmslnguro0" xml:space="preserve">သုမေဓကထာ (ဂလာန်ပရောသုမေဓ)
ကြက်ဟီုကဵု ဂလာန်ဗွဲတြးရ၊ ပ္ဍဲလ္တူပန်အသၚ်ဃဲကဵု ပရဲမွဲမဟာလက် (မွဲကိုဋ်) ကဝ်တေံ &quot; ဍုၚ်အမရဝတဳ&quot; ကီု၊ ဍုၚ်အမရကီု ဟွံလ္ၚုအာ နကဵုရမျာၚ်စှ်ပြကာ နွံတဴရ။ ရန်တၟံကဵုဂလာန်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲပါဠိမူဗုဒ္ဓဝံသတေံ တွံလဝ် &quot;ကပ္ပေစ ။ ပ။ သမာယုတ္တံ&quot; ရ။

ကလိလောန်အာ ပန်အသၚ်ဃဲကဵု ပရဲမွဲမဟာလက်ကဝ်တုဲ ဍုၚ်အမရ မၞုံကဵုသွက်မဗဵုလ္ၚောဝ် မဒှ်ဒၞာဲလဟိၚ်ကဵုဂၠံစိုတ် နွံတဴရ။ ဟွံလ္ၚုအာ နကဵုရမျှာၚ်စှ်ပြကာတုဲ ဍိုက်ပေၚ်တဴကေုာံ စၞစ၊ သုၚ်ရ။  

ပ္ဍဲဂါထာဂှ် ဟွံလ္ၚုအာနကဵု ရမျှာၚ်စှ်ပြကာမ္ဂးဂှ် ရမျှာၚ်စိၚ်ကီု ရမျှာၚ်ချေံကီု ရမျှာၚ်ကွဳကီု ရမျှာၚ်ဖံဇၞော်ကီု ရမျှာၚ်ဖံဖၞံကီု ရမျှာၚ်စံၚ်ကီု ရမျှာၚ်ခ္ဍေဝ် ခ္ဍာပ်ကီု ရမျှာၚ်မံၚ်ကီု ရမျှာၚ်ကၞုသၚ်ကီု &quot; မၞးတံညးဂမၠိုၚ် သြဝ်စအိုတ်ညိ သြဝ်သုၚ်အိုတ်ညိ၊ သြဝ်ကိတ်သ္ကုတ်စအိုတ်ညိ &quot; ရဴဝွံ နကဵုရမျှာၚ် မရနုက်ကဵု စှ်ဂမၠိုၚ်ကီု ဟွံလ္ၚုအာရ။ ဆက်တုဲ ကြက်သ္ဂးကဵုရ၊ ပၞောဝ်ကဵု ရမျှာၚ်စှ်ဂကူဂမၠိုၚ်ဂှ် ဂိုၚ်ကေတ်ရမျှာၚ် အဝဲမွဲလစှေ်တုဲ တွံလဝ် &quot; ဟတ္တိသဒ္ဒံ ။ ပ ။ ဃော သိတ&quot; ရ။     

ဍုၚ်အမရဝတီဂှ် ရမျှာၚ်စိၚ်ကီု ရမျှာၚ်ချေံကီု ရမျှာၚ်ဖံကီု ရမျှာၚ်ကၞုသၚ်ကီု ရမျှာၚ်ကွဳဂမၠိုၚ်ကီု သြဝ်စအိုတ်ညိ၊ သြဝ်သုၚ်အိုတ်ညိ ရဴဝွံ ကညာၚ်ကရေဲဒၟံၚ် နကဵုရမျှာၚ်စ သုၚ်ရ။

ပ္ဍဲပါဠိမူဗုဒ္ဓဝံသတေံ တွံလဝ်ဂါထာမပ္တံကဵု &quot; အတ္ထိ သဒ္ဒံ&quot; တုဲ တွံလဝ် &quot;နဂရံ သဗ္ဗၚ်္ဂသမ္ပန္နံ ။ ပ ။ သဓမ္မ ပါရမိံ ဂတော &quot; ရ။   

ဍုၚ်အမရဝတီဂှ် ဍိုက်ပေၚ်တဴကေုာံ အၚ်္ဂဍုၚ်အလုံအိုဿီု မပ္တံကဵု ဥဒျာန်၊ ဍာ်ကၟာရ။ ဍိုက်ပေၚ်တဴ ကေုာံ အာရီုကာမဂုဏ် မဂပ်ဝ်နွံပၟိက်အလုံအိုဿီုရ၊ ဍိုက်ပေၚ်တဴ ကေုာံ ရတ်ထပှ်ပြကာရ၊ နှဴရဴထ္ၜန်တ္ၜောဲတဴ နကဵုဂကူမၞိဟ်တၞဟ်ဟ်သာ်ရ။ ဍိုက်ပေၚ်ဖဲသ္အီတဴ ညံၚ်ရဴဍုၚ်သွဝ်ရ၊ ဒှ်ဒၞာဲညးတၠပိုန်ကုသိုလ်တံ သ္ပဒတဴလၟိုန်ရ။    

ဗၞးသုမေဓ မၞုံကဵုပိုန်ဂြပ် မတိုပ်ဒေပ်လဝ် ကောဋိမဂၠိုၚ် မၞုံကဵုဂြပ်၊ သြောံ သွက်ဂွံရပ်စပ်ရိုဟ်ဟ်တ္ၚဲမဂၠိုၚ် မကတ်လ္ၚတ် ဖ္ဍောတ်ဗှ် သှ်ဇျာဲပြကိုဟ်ဗေဒၚ် မပ္ကၚ်ရၚ်ပ္တိုန်လဝ်ပါၚ်စိုတ်ကဵုမန်ယန် မအာစိုပ်သြၚ်ဗေဒၚ်ပိ မတွံဂး သာမ၊ ဣရု ယဇု မွဲလ္ပာ်၊ ပ္ဍဲလက္ချဏ်တြုံ၊ ဗြဴကီု၊ ပ္ဍဲဓရ်မစၞောန်ထ္ၜးကဵု ဗီုဂွံပူဇဴယတ် မဒှ်ဂြပ်ဂကူဗၞးဇကုကီု မအာစိုပ်ညာဏ် မတီကေတ်သြၚ် မွဲလ္ပာ်သ္ပဒ္တဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်အမရဝတဳရ။ (ဗၞး သုမေဓ သ္ပဒ္တဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်အမရဝတဳရ)။     

ပ္ဍဲကာလမွဲတ္ၚဲ သုမေဓတၠပညာ ပြာပ်အာဌာန်လ္ၚု ပ္ဍဲလ္တူဗလးပြာသာဒ်မပြဲတုဲ သီုကဵုမဂ္ဇံတက်လဝ်ထွာဲ &quot; ယွံ တၠပညာ ပွမဂိုၚ်ကေတ်ပဋိသန္ဓိ ပ္ဍဲဘဝတၟိမွဲလှ်ေပၠန်ဂှ် ဒှ်ဒဒိုက်ရ၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဇၟာပ်ပ်မက္တဵုဒှ် ပွမ္ဒးသ္ပကာဂစိုတ်ဂှ် ဒှ်ဒဒိုက်ရ၊ အဲသုမေဓလေဝ် နွံသဘဴပွမ္ဒးက္တဵုဒှ်ရ၊ နွံသဘဴပွမ္ဒးဗျူရ၊ နွံသဘဴ ပွမ္ဒးယဲရ၊ နွံသဘဴ ပွမ္ဒးချိုတ်ရ၊ အဲနွံကဵု သဘဴပွမ္ဒးတန်ပဋိသန္ဓိ၊ ပွမဒးဗျု ပွမ္ဒးယဲ ပွမ္ဒးချိုတ်ဝွံ ထေက်ကဵုဒးဂၠာဲအမြိုတ်နိဗ္ဗာန် ဌာန်ဟွံမွဲကဵု ပွမ္ဒးတန်ပဋိသန္ဓိ ဌာန်ဟွံမွဲကဵုပွမ္ဒးဗျု ဌာန်ဟွံမွဲကဵုပွမ္ဒးယဲ ဌာန်ဟွံမွဲကဵု ပွမဒးချိုတ် ဌာန်ဟွံမွဲကဵု ဒဒိုက် ဌာန်မၞုံကဵုတသိုက်ၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်ရ။ ဂၠံၚ်တရဴမွဲ မဒှ်ဟိုတ်ဂွံအာစိုပ်နိဗ္ဗာန် ဌာန်မတိတ်ဗၠးနူဘုံ ဘဝ ထေက်ကဵုဒးနွံဍာံဍာံရ&quot; ရဴဝွံ ဗၞးသုမေဓ ချပ်တဴရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ တွံလဝ် &quot; ရဟောဂတော ။ ပ ။ ပရိမုတ္တိယာ &quot; ရ။      

ပ္ဍဲကာလ အဲမဒှ်ဘဝသုမေဓဂှ် ပြာပ်အာဌာန်လ္ၚု လ္တူပြာသာဒ်မပြဲဂ္ဇံတက်လဝ်ထွာဲတုဲ &quot;ပွမ္ဒးတန်ပဋိသန္ဓိ ပ္ဍဲဘဝတၟိမွဲလှေ်ပၠန် ဒှ်ဒဒိုက်ရ၊ ပွခန္ဓကာယ မလီုလာ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်ဒဒိုက်ရ &quot; ရဴဝွံ ချပ်တဴရ။ ပ္ဍဲကာလအဲမဒှ် ဘဝသုမေဓဂှ် သဘဴပွမ္ဒးတန်ပဋိသန္ဓိ၊ သဘဴပွမ္ဒးဗျု၊ သဘဴပွမ္ဒးယဲနွံတုဲ အဲဒးဂၠာဲနိဗ္ဗာန် ဌာန်မလလံကၠေံ ဘဲအလုံအိုဿီု ဟွံမွဲကဵု ပွမဗျု ဟွံမွဲကဵုပွမချိုတ်ရ။       

ပၟိက်ဟွံမွဲ ဟွံစောဲလာံ သၠးထောံခန္ဓဇွသမ္အုဲ မပေၚ်တဴနကဵုဇွ သမ္အုဲတၞဟ်ဟ်သာ်တုဲ ယဝ်ရဂွံအာမ္ဂး ခိုဟ်ကွေံရ။        

ဂၠံၚ်တရဴဂွံတိတ်ဗၠးဂှ် ကြက်ဒးနွံဍာံဍာံရ၊ ဂၠံၚ်တရဴသွက်ဂွံတိတ်ဗၠးဟွံမွဲဂှ် ဒှ်ဟွံမာန်ရ။ အဲဒးဂၠာဲသ္ၚေဝ်ဂၠံၚ်တရဴ သွက်ဂွံတိတ်ဗၠးအာ နူသံသာဘဝပိပြကာရ။         

လောန်လ္တူနူဂှ်လေဝ် ကလေၚ်ချပ်ပၠန်ရ၊ ရေၚ်တၠုၚ်နၚ်ဥပမာတုဲ ကြက်သ္ပပြာကတ်ကဵုရ။ ပ္ဍဲလောကဏံ တသိုက် မစှေ်စးကဵု ဒဒိုက် ညံၚ်ရဴမၞုံကီု တုပ်တဴညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ရ ဘဝပိပြကာနွံမ္ဂး နိဗ္ဗာန်မစှေ်စးကဵု ဘဝပိပြကာလေဝ် ဒးနွံထေက်ရ၊ ဂမ္တဴနွံမ္ဂး လၟုဟ် မစိုတ်ဒှ်တဴ ဟိုတ်ဂွံၜိုဟ်ဂံက်လေဝ် ညံၚ်ရဴမၞုံတဴကီု တုပ်တဴညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ရ နိဗ္ဗာန်မဒှ်ဒၞာဲ ပၟတ်မပ္တံကဵုရာဂ မၜိုဟ်လလံလေဝ် ဒးနွံထေက်ရ၊ ဓရ်ဟွံမွဲကဵုဒုဟ်မဆာဲ မစှေ်စးကဵုဓရ်မယုတ်မာဟွံဆာဲ ညံၚ်ရဴမၞုံတဴကီု တုပ်တဴညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ရ ပွမ္ဒတန်ပဋိသန္ဓိဟွံဆာဲနွံမ္ဂး ဟိုတ်ပွမကၠဟ်ထောံကၠေံ ပဋိသန္ဓိအလုံအိုဿီု နိဗ္ဗာန်မတွံဂး ဟွံမွဲကဵုပွမ္ဒးတန်ပဋိသန္ဓိလေဝ် ဒးနွံထေက်ရ&quot; ရဴဝွံ ထေက်ကဵုဒးစၟတ်သမ္တီလဝ်ရ ။ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ တွံလဝ် &quot; ယထာပိ ဒုက္ခေ ဝဇ္ဇန္တေ ။ ပ ။ အဇာ တိပိစ္ဆိတဗ္ဗတံ &quot; ရ။          

ထေက်ကဵုဒးချပ်ဗီုဏံရ၊ ဒဒိုက်နွံမ္ဂး တသိုက်လေဝ် ညံၚ်ရဴမၞုံတဴကီု၊ တုပ်တဴညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ရ ဘဝပိပြကာနွံမ္ဂး နိဗ္ဗာနဓာတ် မစာ်စ္ဍးအာနူဘဝပိပြကာလေဝ် ထေက်ကဵုဒးနွံပၟိက်ရ။                     

ဥပမာမွဲနဲပၠန်-ဂမ္တဴနွံမ္ဂး လၟုဟ် မသ္အာၚ်အာနူဂမ္တဴလေဝ် ညံၚ်ရဴမၞုံတဴကီု တုပ်တဴညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ရ၊ ပၟတ်ပိပြကာမတွံဂး ဗျု ယဲ ချိုတ် နွံမ္ဂး နိဗ္ဗာန် မဒှ်ဌာန်ပၟတ်ပိပြကာ လလံအာလေဝ် ထေက်ကဵုဒးနွံပၟိက်ကီုရ။                      

ဥပမာမွဲနဲပၠန်တုန် - အကုသဵုနွံမ္ဂး ကုသဵုလေဝ် ညံၚ်ရဴမၞုံတဴကီု တုပ်တဴညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ရ ဇာတိ ပွမတန်ပဋိသန္ဓိနွံမ္ဂး ဓရ်နိဗ္ဗာန် ဟွံမွဲကဵုဇာတိလေဝ် ထေက်ကဵုဒးနွံရ။                       

== နိဿဲ ==
လိက်အုပ် ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော်၊ သၞာံ ၁၃၇၉။
[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]
[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[Category:ဇာတ် ၅၅၀]]
{{DEFAULTSORT: သုမေဓ|ကထာ}}</text>
      <sha1>0yskd0envr3b3qmjflus3tmslnguro0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1238</id>
    <revision>
      <id>58729</id>
      <parentid>58487</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T00:07:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19748" sha1="f8rdukmzd10385k5adkhqm12tq11c9n" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် (Psychology)
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Psi2.svg|120px|သင်္ကေတ ပညာစိုတ်]]&lt;br/&gt;သင်္ကေတ ဂရိတ် (Psi) မဒှ် သင်္ကေတ ပညာစိုတ်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!မဆေင်စပ်
|[[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]၊ [[သိပ္ပံ ဇဳဝ]]၊ [[ပညာဂဥုဲ]]
|-
!အဓိက တင်လ္ၚတ်
|စိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ အာရီု
|-
!တမ်မူလ
|အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ (Psyche + Logia)
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)&lt;br/&gt;[[ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက်]] (Sigmund Freud)&lt;br/&gt;[[[[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]]]] (B.F. Skinner)&lt;br/&gt;[[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget)
|}

'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာလ္ၚတ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် ကေုာံ သတ်တိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ရ။ ဘာသာလ္ၚတ်ဝွံ ဒှ်လပါ် [[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ်၊ ဝေဒနာ ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယ နကဵု နဲကဲသုတေသနသိပ္ပံ (Scientific research methods) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;James1890&quot;&gt;James, W. (1890). ''The Principles of Psychology''. Henry Holt and Company.&lt;/ref&gt; မၞိဟ်မလ္ၚတ် ကေုာံ ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲလပါ်ဘာသာလ္ၚတ်ဏအ်ဂှ် ကော်စ သၟာပညာစိုတ် (Psychologists) ရ။ ညးတအ် ဂစာန်လ္ၚတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ကေုာံ သောင်ကလး စရိုတ်မၞိဟ်၊ ပရေင်ချပ်၊ ကေုာံ အကာဲအရာစိုတ် မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်နာနာသာ်ရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ဝင် ==
[[File:Wilhelm Wundt.jpg|thumb|right|200px|ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ]]
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' ရ။

ဝင်ပညာစိုတ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပညာဒဿန (Philosophy) ကေုာံ ပညာဇဳဝဗေဒ (Biology) ခေတ်တြေံရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဂရိတ်တြေံ မပ္တံကဵု သိုကရေတဳ(Socrates)၊ ပလေတို (Plato) ကေုာံ အရေတ်သတိုတယ် (Aristotle) တအ် ချပ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် ပရူစိုတ် ကေုာံ ခန္ဓကာယရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် နဒဒှ် ဘာသာလ္ၚတ်သိပ္ပံ အပိုင်အခြာမွဲဂှ် စက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ကာလ တၠပညာ ဂျာမနဳ ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မပံက် ဌာနစမ်ၜတ် ပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် လိပ်ဇစ် (University of Leipzig) ရ။ ညးဝွံ စကာနဲကဲ Introspection (ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စိုတ်အပ္ဍဲဇကု) တုဲ ပါ်ပ္တိတ် ဓါတ်စိုတ်ဂမၠိုင်ရ။ နူဂှ် အဆက်ဆက် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဂိုဏ်ဝါဒ (Schools of thought) နာနာသာ် မပ္တံကဵု Structuralism, Functionalism, Psychoanalysis, Behaviorism, ကေုာံ Cognitive psychology ရ။

== ဂိုဏ်ဝါဒ အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==
ပ္ဍဲဝင်ပညာစိုတ်ဂှ် လညာတ်သမ္တီ ကေုာံ သဳအိုရဳ (Theories) အဓိကဂမၠိုင် က္တဵုဒှ်လဝ် အဆက်ဆက်ရ။ 
* '''Psychoanalysis (ပညာစိုတ် ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်):''' ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက် (Sigmund Freud) ရ။ ညးပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စိုတ်ဟွံတီအာရီု (Unconscious mind) တအ် ထိင်ဒက်လဝ် စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Freud1900&quot;&gt;Freud, S. (1900). ''The Interpretation of Dreams''. Macmillan.&lt;/ref&gt;
* '''Behaviorism (ဝါဒစရိုတ်):''' မဒက်ပ္တန် နကဵု ဂျောန် ဝပ်သန် (John B. Watson) ကေုာံ ဘဳအေဖ် သကေန်နာ (B.F. Skinner)။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဟွံပစၟတ် ကုပရေင်စိုတ်အပ္ဍဲတုဲ ဆက်စပ်လ္ၚတ် ဆစရိုတ်မ္ၚး မညာတ်ကေတ်မာန် (Observable behavior) သၟးရ။&lt;ref name=&quot;Skinner1953&quot;&gt;Skinner, B. F. (1953). ''Science and Human Behavior''. Simon and Schuster.&lt;/ref&gt;
* '''Cognitive Psychology (ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်):''' က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် ၁၉၅၀ ဂမၠိုင်တုဲ လ္ၚတ်ပရူ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ သမ္တီ၊ အာရီု ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗီုကောမ်ပျူတာ မကၠောန်ကမၠောန်ရ။

== ကဏ္ဍ ကေုာံ လပါ်ဂမၠိုင် ==
ဘာသာလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍနာနာသာ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ်
|-
! ယၟု ကဏ္ဍ (Mon) !! ယၟု ကဏ္ဍ (Eng) !! ပရူပရာ မလ္ၚတ်
|-
| ပညာစိုတ် ယဲ/ကလိန်နေတ် || Clinical Psychology || လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်။
|-
| ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် || Cognitive Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
|-
| ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် || Social Psychology || လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
|-
| ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် || Developmental Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
|-
| ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ || Biopsychology || လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ က္ဍဟ်၊ နာဗ်ကြောတ် (Nervous system) ကဵု စရိုတ်။
|}

== နဲကဲ သုတေသန ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်သိပ္ပံမွဲတုဲ စကာ နဲကဲသုတေသန (Research Methods) သွက်ဂွံ ပကောံတင်ဂရင် (Data) ရ။
* '''နဲကဲ စမ်ၜတ် (Experimental Method):''' ပွမထိင်ဒက် အကာဲအရာ (Variables) တုဲ စမ်ၜတ် လဟီုသီအိုရဳ ပ္ဍဲဌာန်စမ်ၜတ်။
* '''နဲကဲ ဆက်စပ် (Correlational Method):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ အကာဲအရာ ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် သက်ကုပွမထိင်ဒက်။
* '''နဲကဲ လ္ၚတ်ပရူမွဲမွဲ (Case Study):''' လ္ၚတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမွဲ ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''နဲကဲ သၟာန်သွဟ် (Survey):''' စကာ လိက်သၟာန်တုဲ ပကောံ တင်ဂရင် နူကဵု မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်။

== လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ အာရီု ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive psychology) ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ် မဒုင်ကေတ် အာရီု ကေုာံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူပရာဂမၠိုင်ရ။ 
* '''Sensation (ပွမဒုင်စသိုင် အာရီု):''' ပွမဒုင်ကေတ် တင်ဂရင် နူကဵု ဌာန်မ္ၚး နကဵု မတ်၊ ကတောဝ်၊ မုဟ်၊ လတာ်၊ ကေုာံ စၞာံ။
* '''Perception (ပွမတီကၠိုဟ် အာရီု):''' ပွမကံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် လ္တူ အာရီု မဒုင်စသိုင်လဝ်ဂှ်ရ။
* '''Memory (သမ္တီ):''' ပွမသီဂိုင်လဝ် တင်ဂရင် ကေုာံ ပွမကလေင်ကံက်ကေတ် တင်ဂရင်တအ် ပ္ဍဲအခိင်မပၟိက်။ ဍေဟ်ပါ်လဝ် သမ္တီအခိင်ဂၠေံ (Short-term memory) ကေုာံ သမ္တီအခိင်ဂၠိင် (Long-term memory) ရ။

== ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မၞိဟ် ==
[[File:Jean Piaget in Ann Arbor.png|thumb|left|150px|ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) တၠပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်]]
ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology) ဝွံ လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် နူအခိင် မနွံပ္ဍဲဂၠံဂဝ် စဵုကဵု လမျီုအိုတ်ရ။ တၠပညာ ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) မဖန်ဗဒှ်လဝ် သီအိုရဳ ဇၞော်မောဝ်လညာတ်ဉာဏ် (Theory of Cognitive Development) မပါ်လဝ် ၄ ကဆံင်ရ။&lt;ref name=&quot;Piaget1936&quot;&gt;Piaget, J. (1936). ''Origins of Intelligence in the Child''. Routledge &amp; Kegan Paul.&lt;/ref&gt; ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လပါ်စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ကေုာံ သြဇာမိမ မလွဳလွတ်တအ်လေဝ် ပါလုပ်လ္ၚတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ရ။

== ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ယဲစိုတ် ==
ပညာစိုတ် ယဲ (Clinical Psychology) ဝွံ ဆေင်စပ် ကုပွမလ္ၚတ်၊ ကဵုသမ္တီ၊ ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် (Mental disorders) ဂမၠိုင်ရ။ ယဲစိုတ် မပြာကတ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''ယဲစိုတ်ဍိုန် (Depression):''' ပရေင်စိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''ယဲစိုတ်ဂွိင် (Anxiety disorders):''' ပရေင်ဖေက်လကိုတ် ကေုာံ စိုတ်ဂွိင်ဂၠိုင်လောန် နူသဘာဝ။
* '''ယဲစိုတ်ကယျာန် (Schizophrenia):''' ပရေင်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ပိုန် ဟွံကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာဍာံ။
ပွမလွဳလွတ်ဂှ် စကာနဲကဲ ပညာစိုတ်နာနာ (Psychotherapy) ကေုာံ လ္ၚဵုဂှ် စကာ ကရောမ် ဂဥုဲရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology) လ္ၚတ် ဗီုလဵု ပွဳပွူ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် မပြံင်လှာဲကဵု လညာတ်၊ စိုတ်ဓါတ်၊ ကေုာံ စရိုတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ တၠပညာ အာလ်ဘတ် ဗာန်ဒူရာ (Albert Bandura) ချူလဝ် သီအိုရဳ ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Learning Theory) မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ကတ်လ္ၚတ် နူပွမညာတ်ကေတ် စရိုတ် ညးတၞဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Bandura1977&quot;&gt;Bandura, A. (1977). ''Social Learning Theory''. Prentice Hall.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လ္ၚတ် ပရူ မပ္တံကဵု လညာတ်အဂတိ (Prejudice)၊ ပရေင်ဆာန်၊ ပရေင်ပံင်သၟဟ် (Conformity)၊ ကေုာံ ပရေင်က္ဍိုက်ပ် (Leadership) တအ်ရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ (Biological Psychology ဟွံသေင်မ္ဂး Biopsychology) ဝွံ လ္ၚတ် သဇိုင်ဇဳဝဗေဒ (Biological basis) မဆေင်ကဵု စရိုတ် ကေုာံ စိုတ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ညးတအ် လ္ၚတ် က္ဍဟ် (Brain)၊ သၞောတ်နာဗ်ကြောတ် (Nervous system)၊ ကေုာံ ဟော်မောန် (Hormones) တအ် မဆက်စပ် ဗီုလဵု ကုအကာဲအရာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် နကဵု နဲကဲတၟိ ဗီုကဵု fMRI မရံင်က္ဍဟ်ဂှ် ပံက်ကဵု ဂၠံင်တၟိ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူက္ဍဟ် ကေုာံ စိုတ်ရ။

== ပရေင်စကာ ပ္ဍဲလပါ်နာနာ ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဟွံသေင် ဆပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာတက္ကသိုလ်သၟး၊ ဍေဟ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍနာနာသာ် ပ္ဍဲလမျီု လၟေင်တ္ၚဲရ။ 
* '''ပ္ဍဲကမၠောန် ကေုာံ စက်ရုံ (I/O Psychology):''' သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန်၊ ဇၞော်မောဝ် ဒြဟတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူကမၠောန် မခိုဟ်။
* '''ပ္ဍဲရုင်ရုင်သၞောဝ်ဥပဒေ (Forensic Psychology):''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စိုတ်ဓါတ် ကမၠောတ်၊ ကေုာံ ကဵုသက်သဳ ပ္ဍဲရုင်သၞောဝ်။
* '''ပ္ဍဲပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက် (Consumer Psychology):''' သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ် မၞိဟ်မရာန်စ၊ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်မက်ဂတာပ် (Marketing strategies) မအံင်ဇၞး။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ်
| title     = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ]] (Clinical)
* [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive)
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental)
* [[ပညာစိုတ်ဂကောံမၞိဟ်|ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social)
* [[ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ]] (Biological)

| group2    = တၠပညာစိုတ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2     =
* [[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)
* [[သိဂ်မုန် ဖြောဒ်]] (Sigmund Freud)
* [[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ ]] (B.F. Skinner)
* [[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget)
* [[အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ]] (Albert Bandura)

| group3    = ပရူပရာ မဆက်စပ်
| list3     =
* [[စိုတ်]]
* [[စရိုတ်]]
* [[ယဲစိုတ်]]
* [[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
* [[သုတေသန]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ဘာသာလ္ၚတ် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>f8rdukmzd10385k5adkhqm12tq11c9n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58749</id>
      <parentid>58729</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T02:33:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19745" sha1="p9ex8hjazf563kkhp1uzrxoufjlsk2e" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် (Psychology)
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Psi2.svg|120px|သင်္ကေတ ပညာစိုတ်]]&lt;br/&gt;သင်္ကေတ ဂရိတ် (Psi) မဒှ် သင်္ကေတ ပညာစိုတ်
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!မဆေင်စပ်
|[[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]၊ [[သိပ္ပံ ဇဳဝ]]၊ [[ပညာဂဥုဲ]]
|-
!အဓိက တင်လ္ၚတ်
|စိုတ်၊ စရိုတ်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ အာရီု
|-
!တမ်မူလ
|အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ (Psyche + Logia)
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)&lt;br/&gt;[[သိဂ်မုန် ဖြောဒ်]] (Sigmund Freud)&lt;br/&gt;[[[[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]]]] (B.F. Skinner)&lt;br/&gt;[[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget)
|}

'''ပညာစိုတ်''' ({{lang-en|Psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာလ္ၚတ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစိုတ် (Mind)၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် (Thought processes) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် ကေုာံ သတ်တိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ရ။ ဘာသာလ္ၚတ်ဝွံ ဒှ်လပါ် [[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]] (Social Sciences) မွဲတုဲ ပါ်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အသိင်စိုတ်၊ ဝေဒနာ ကေုာံ အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယ နကဵု နဲကဲသုတေသနသိပ္ပံ (Scientific research methods) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;James1890&quot;&gt;James, W. (1890). ''The Principles of Psychology''. Henry Holt and Company.&lt;/ref&gt; မၞိဟ်မလ္ၚတ် ကေုာံ ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲလပါ်ဘာသာလ္ၚတ်ဏအ်ဂှ် ကော်စ သၟာပညာစိုတ် (Psychologists) ရ။ ညးတအ် ဂစာန်လ္ၚတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ကေုာံ သောင်ကလး စရိုတ်မၞိဟ်၊ ပရေင်ချပ်၊ ကေုာံ အကာဲအရာစိုတ် မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်နာနာသာ်ရ။

== တမ်မူလ ကေုာံ ဝင် ==
[[File:Wilhelm Wundt.jpg|thumb|right|200px|ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ]]
ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် &quot;Psychology&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ်တြေံ ''psyche'' (ψυχή) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;လမျီု ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်&quot; ကေုာံ ''logia'' (-λογία) မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာ&quot; ရ။ ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး &quot;ပညာ&quot; (Paññā) ကေုာံ &quot;စိုတ်&quot; (Citta) မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ ပံင်သၟဟ်တုဲ ကော်စ '''ပညာစိုတ်''' ရ။

ဝင်ပညာစိုတ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပညာဒဿန (Philosophy) ကေုာံ ပညာဇဳဝဗေဒ (Biology) ခေတ်တြေံရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဂရိတ်တြေံ မပ္တံကဵု သိုကရေတဳ(Socrates)၊ ပလေတို (Plato) ကေုာံ အရေတ်သတိုတယ် (Aristotle) တအ် ချပ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် ပရူစိုတ် ကေုာံ ခန္ဓကာယရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် နဒဒှ် ဘာသာလ္ၚတ်သိပ္ပံ အပိုင်အခြာမွဲဂှ် စက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ကာလ တၠပညာ ဂျာမနဳ ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) မပံက် ဌာနစမ်ၜတ် ပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် လိပ်ဇစ် (University of Leipzig) ရ။ ညးဝွံ စကာနဲကဲ Introspection (ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စိုတ်အပ္ဍဲဇကု) တုဲ ပါ်ပ္တိတ် ဓါတ်စိုတ်ဂမၠိုင်ရ။ နူဂှ် အဆက်ဆက် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဂိုဏ်ဝါဒ (Schools of thought) နာနာသာ် မပ္တံကဵု Structuralism, Functionalism, Psychoanalysis, Behaviorism, ကေုာံ Cognitive psychology ရ။

== ဂိုဏ်ဝါဒ အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ==
ပ္ဍဲဝင်ပညာစိုတ်ဂှ် လညာတ်သမ္တီ ကေုာံ သဳအိုရဳ (Theories) အဓိကဂမၠိုင် က္တဵုဒှ်လဝ် အဆက်ဆက်ရ။ 
* '''Psychoanalysis (ပညာစိုတ် ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်):''' ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဇြိဂ်မုန် ဖရိုက် (Sigmund Freud) ရ။ ညးပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ စိုတ်ဟွံတီအာရီု (Unconscious mind) တအ် ထိင်ဒက်လဝ် စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Freud1900&quot;&gt;Freud, S. (1900). ''The Interpretation of Dreams''. Macmillan.&lt;/ref&gt;
* '''Behaviorism (ဝါဒစရိုတ်):''' မဒက်ပ္တန် နကဵု ဂျောန် ဝပ်သန် (John B. Watson) ကေုာံ ဘဳအေဖ် သကေန်နာ (B.F. Skinner)။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဟွံပစၟတ် ကုပရေင်စိုတ်အပ္ဍဲတုဲ ဆက်စပ်လ္ၚတ် ဆစရိုတ်မ္ၚး မညာတ်ကေတ်မာန် (Observable behavior) သၟးရ။&lt;ref name=&quot;Skinner1953&quot;&gt;Skinner, B. F. (1953). ''Science and Human Behavior''. Simon and Schuster.&lt;/ref&gt;
* '''Cognitive Psychology (ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်):''' က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် ၁၉၅၀ ဂမၠိုင်တုဲ လ္ၚတ်ပရူ ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ သမ္တီ၊ အာရီု ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗီုကောမ်ပျူတာ မကၠောန်ကမၠောန်ရ။

== ကဏ္ဍ ကေုာံ လပါ်ဂမၠိုင် ==
ဘာသာလ္ၚတ် ပညာစိုတ်ဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍနာနာသာ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ-

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ်
|-
! ယၟု ကဏ္ဍ (Mon) !! ယၟု ကဏ္ဍ (Eng) !! ပရူပရာ မလ္ၚတ်
|-
| ပညာစိုတ် ယဲ/ကလိန်နေတ် || Clinical Psychology || လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်စိုတ်ဓါတ်။
|-
| ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် || Cognitive Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
|-
| ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် || Social Psychology || လ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် မပြံင်လှာဲအာ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူ ကေုာံ မၞိဟ်အလုံဗွိုင်။
|-
| ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် || Developmental Psychology || လ္ၚတ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ် ကေုာံ ခန္ဓ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်။
|-
| ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ || Biopsychology || လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ က္ဍဟ်၊ နာဗ်ကြောတ် (Nervous system) ကဵု စရိုတ်။
|}

== နဲကဲ သုတေသန ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဒှ်သိပ္ပံမွဲတုဲ စကာ နဲကဲသုတေသန (Research Methods) သွက်ဂွံ ပကောံတင်ဂရင် (Data) ရ။
* '''နဲကဲ စမ်ၜတ် (Experimental Method):''' ပွမထိင်ဒက် အကာဲအရာ (Variables) တုဲ စမ်ၜတ် လဟီုသီအိုရဳ ပ္ဍဲဌာန်စမ်ၜတ်။
* '''နဲကဲ ဆက်စပ် (Correlational Method):''' လ္ၚတ် အဆက်အစပ် အကြာ အကာဲအရာ ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် သက်ကုပွမထိင်ဒက်။
* '''နဲကဲ လ္ၚတ်ပရူမွဲမွဲ (Case Study):''' လ္ၚတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမွဲ ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''နဲကဲ သၟာန်သွဟ် (Survey):''' စကာ လိက်သၟာန်တုဲ ပကောံ တင်ဂရင် နူကဵု မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်။

== လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ အာရီု ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive psychology) ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ် မဒုင်ကေတ် အာရီု ကေုာံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူပရာဂမၠိုင်ရ။ 
* '''Sensation (ပွမဒုင်စသိုင် အာရီု):''' ပွမဒုင်ကေတ် တင်ဂရင် နူကဵု ဌာန်မ္ၚး နကဵု မတ်၊ ကတောဝ်၊ မုဟ်၊ လတာ်၊ ကေုာံ စၞာံ။
* '''Perception (ပွမတီကၠိုဟ် အာရီု):''' ပွမကံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် လ္တူ အာရီု မဒုင်စသိုင်လဝ်ဂှ်ရ။
* '''Memory (သမ္တီ):''' ပွမသီဂိုင်လဝ် တင်ဂရင် ကေုာံ ပွမကလေင်ကံက်ကေတ် တင်ဂရင်တအ် ပ္ဍဲအခိင်မပၟိက်။ ဍေဟ်ပါ်လဝ် သမ္တီအခိင်ဂၠေံ (Short-term memory) ကေုာံ သမ္တီအခိင်ဂၠိင် (Long-term memory) ရ။

== ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မၞိဟ် ==
[[File:Jean Piaget in Ann Arbor.png|thumb|left|150px|ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) တၠပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်]]
ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology) ဝွံ လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် နူအခိင် မနွံပ္ဍဲဂၠံဂဝ် စဵုကဵု လမျီုအိုတ်ရ။ တၠပညာ ဂျောန် ပဳယာဂေတ် (Jean Piaget) မဖန်ဗဒှ်လဝ် သီအိုရဳ ဇၞော်မောဝ်လညာတ်ဉာဏ် (Theory of Cognitive Development) မပါ်လဝ် ၄ ကဆံင်ရ။&lt;ref name=&quot;Piaget1936&quot;&gt;Piaget, J. (1936). ''Origins of Intelligence in the Child''. Routledge &amp; Kegan Paul.&lt;/ref&gt; ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လပါ်စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ကေုာံ သြဇာမိမ မလွဳလွတ်တအ်လေဝ် ပါလုပ်လ္ၚတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ရ။

== ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ယဲစိုတ် ==
ပညာစိုတ် ယဲ (Clinical Psychology) ဝွံ ဆေင်စပ် ကုပွမလ္ၚတ်၊ ကဵုသမ္တီ၊ ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် (Mental disorders) ဂမၠိုင်ရ။ ယဲစိုတ် မပြာကတ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
* '''ယဲစိုတ်ဍိုန် (Depression):''' ပရေင်စိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ပ္ဍဲအခိင်မလအ်။
* '''ယဲစိုတ်ဂွိင် (Anxiety disorders):''' ပရေင်ဖေက်လကိုတ် ကေုာံ စိုတ်ဂွိင်ဂၠိုင်လောန် နူသဘာဝ။
* '''ယဲစိုတ်ကယျာန် (Schizophrenia):''' ပရေင်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ပိုန် ဟွံကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာဍာံ။
ပွမလွဳလွတ်ဂှ် စကာနဲကဲ ပညာစိုတ်နာနာ (Psychotherapy) ကေုာံ လ္ၚဵုဂှ် စကာ ကရောမ် ဂဥုဲရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ပရေင်မၞိဟ် ==
ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology) လ္ၚတ် ဗီုလဵု ပွဳပွူ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် မပြံင်လှာဲကဵု လညာတ်၊ စိုတ်ဓါတ်၊ ကေုာံ စရိုတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ တၠပညာ အာလ်ဘတ် ဗာန်ဒူရာ (Albert Bandura) ချူလဝ် သီအိုရဳ ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Learning Theory) မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ကတ်လ္ၚတ် နူပွမညာတ်ကေတ် စရိုတ် ညးတၞဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Bandura1977&quot;&gt;Bandura, A. (1977). ''Social Learning Theory''. Prentice Hall.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ လ္ၚတ် ပရူ မပ္တံကဵု လညာတ်အဂတိ (Prejudice)၊ ပရေင်ဆာန်၊ ပရေင်ပံင်သၟဟ် (Conformity)၊ ကေုာံ ပရေင်က္ဍိုက်ပ် (Leadership) တအ်ရ။

== ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ ==
ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ (Biological Psychology ဟွံသေင်မ္ဂး Biopsychology) ဝွံ လ္ၚတ် သဇိုင်ဇဳဝဗေဒ (Biological basis) မဆေင်ကဵု စရိုတ် ကေုာံ စိုတ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ညးတအ် လ္ၚတ် က္ဍဟ် (Brain)၊ သၞောတ်နာဗ်ကြောတ် (Nervous system)၊ ကေုာံ ဟော်မောန် (Hormones) တအ် မဆက်စပ် ဗီုလဵု ကုအကာဲအရာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် နကဵု နဲကဲတၟိ ဗီုကဵု fMRI မရံင်က္ဍဟ်ဂှ် ပံက်ကဵု ဂၠံင်တၟိ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူက္ဍဟ် ကေုာံ စိုတ်ရ။

== ပရေင်စကာ ပ္ဍဲလပါ်နာနာ ==
ပညာစိုတ်ဝွံ ဟွံသေင် ဆပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာတက္ကသိုလ်သၟး၊ ဍေဟ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍနာနာသာ် ပ္ဍဲလမျီု လၟေင်တ္ၚဲရ။ 
* '''ပ္ဍဲကမၠောန် ကေုာံ စက်ရုံ (I/O Psychology):''' သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကမၠောန်၊ ဇၞော်မောဝ် ဒြဟတ်ကမၠောန် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူကမၠောန် မခိုဟ်။
* '''ပ္ဍဲရုင်ရုင်သၞောဝ်ဥပဒေ (Forensic Psychology):''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စိုတ်ဓါတ် ကမၠောတ်၊ ကေုာံ ကဵုသက်သဳ ပ္ဍဲရုင်သၞောဝ်။
* '''ပ္ဍဲပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက် (Consumer Psychology):''' သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ် မၞိဟ်မရာန်စ၊ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်မက်ဂတာပ် (Marketing strategies) မအံင်ဇၞး။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ်
| title     = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပညာစိုတ် ခဒမ်လွဳယဲ]] (Clinical)
* [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive)
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental)
* [[ပညာစိုတ်ဂကောံမၞိဟ်|ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social)
* [[ပညာစိုတ် လပါ်ဇဳဝ]] (Biological)

| group2    = တၠပညာစိုတ် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2     =
* [[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt)
* [[သိဂ်မုန် ဖြောဒ်]] (Sigmund Freud)
* [[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ ]] (B.F. Skinner)
* [[ဂျေန် ပဳယာဂျေတ်]] (Jean Piaget)
* [[အလ်ဗာတ် ဗေန်ဒူရာ]] (Albert Bandura)

| group3    = ပရူပရာ မဆက်စပ်
| list3     =
* [[စိုတ်]]
* [[စရိုတ်]]
* [[ယဲစိုတ်]]
* [[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
* [[သုတေသန]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ဘာသာလ္ၚတ် ပရေင်ပညာဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>p9ex8hjazf563kkhp1uzrxoufjlsk2e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အံက်သာ၊ နာဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2427</id>
    <revision>
      <id>58707</id>
      <parentid>44799</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T15:54:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Monnatorg</username>
        <id>5729</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>58707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39486" sha1="mg9q0s73j0x0fqq9kr261rrssacucab" xml:space="preserve">{{Infobox person
| honorific_prefix   = 
| name               = နာဲအံက်သာ 
| honorific_suffix   = 
| image              = Oak-Sar.jpg
&lt;!-- filename only, no &quot;File:&quot; or &quot;Image:&quot; prefix, and no enclosing [[brackets]] --&gt;
| image_upright      = 
| landscape          = &lt;!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --&gt;
| alt                = &lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;
| caption            = 
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| pronunciation      = 
| birth_name         = &lt;!-- only use if different from name --&gt;
| birth_date         = {{Birth date and age|1965|12|26}}&lt;!-- for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. --&gt;
| birth_place        = ကွာန်တံင်ပရင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် 
| baptised           = &lt;!-- will not display if birth_date is entered --&gt;
| disappeared_date   = &lt;!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --&gt;
| disappeared_place  = 
| disappeared_status = 
| death_date         = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (enter DEATH date then BIRTH date (e.g., ...|1908|31|8|1967|28|2}} use both this parameter and |birth_date to display the person's date of birth, date of death, and age at death) --&gt;
| death_place        = 
| death_cause        = 
| body_discovered    = 
| resting_place      = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| burial_place       = &lt;!-- may be used instead of resting_place and resting_place_coordinates (displays &quot;Burial place&quot; as label) --&gt;
| burial_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| monuments          = 
| nationality        = {{Flag|Mon}}မန်
| other_names        = 
| siglum             = 
| citizenship        = {{Flag|Myanmar}}ကောန်ဍုင်ဗၟာ
| education          = 
| alma_mater         = 
| occupation         = 
| years_active       = 
| era                = 
| employer           = 
| organization       = 
| agent = &lt;!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source --&gt;
| known_for          = 
| notable_works      = &lt;!-- produces label &quot;Notable work&quot;; may be overridden by |credits=, which produces label &quot;Notable credit(s)&quot;; or by |works=, which produces label &quot;Works&quot;; or by |label_name=, which produces label &quot;Label(s)&quot; --&gt;
| style              = 
| home_town          = 
| net_worth          = &lt;!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| height             = &lt;!-- &quot;X cm&quot;, &quot;X m&quot; or &quot;X ft Y in&quot; plus optional reference (conversions are automatic) --&gt;
| television         = 
| title              = &lt;!-- Formal/awarded/job title. The parameter |office=may be used as an alternative when the label is better rendered as &quot;Office&quot; (e.g. public office or appointments) --&gt;
| term               = 
| predecessor        = 
| successor          = 
| party              = 
| movement           = 
| opponents          = 
| boards             = 
| criminal_charges   = &lt;!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --&gt;
| criminal_penalty   =  
| criminal_status    = 
| spouse             = 
* မိနဳလာအံင် (1990 - 2000) 
* မိတာန်သဵု (2000 - )
| partner            = &lt;!-- (unmarried long-term partner) --&gt;
| children           = 
| mother             = မိပလေဝ်&lt;!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays &quot;Parent(s)&quot; as label) --&gt;
| father             = နာဲဖဵု &lt;!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays &quot;Parent(s)&quot; as label) --&gt;
| relatives          = 
| family             = 
| callsign           = 
| awards             = 
| website            = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| module             = 
| module2            = 
| module3            = 
| module4            = 
| module5            = 
| module6            = 
| signature          = 
| signature_size     = 
| signature_alt      = 
| footnotes          = 
}}

နာဲအံက်သာ (သၠးဂဗ္ဘ ၂၆-၁၂-၁၉၆၅) ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် ဇာတိကွာန်တံင်ပရင် သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် ကောန်ဂကူမန် ကေုာံ ညးမရေင်တၠုင် ဒတုဲဖိုလ် ညးဍုင်ကွာန်မွဲတၠရ။ နာဲအံက်သာဝွံ ဗွဲမဗဗွဲ ကုအခိင်အခါ ခေတ်ကာလ အကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် မကတဵုဒှ်ဒၟံင်ဂှ် ညံင်ဂွံဒှ် ဂုဏ်ဖိုလ်ကောန်ဂကူမန်ဂှ် ဂိုတ်ဂစာန်ကၠောန်ကၠုင် သွက်အခေါင်ဂကူမန်၊ အခေါင်ညးဍုင်ကွာန်တအ် နူဘဝသၟတ် စဵုကဵု အခိင်လၟုဟ်ရ။ ကမၠောန် ဂကူမန် နကဵု အပ္ဍဲဗော်ရပ်လွဟ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိကီု၊ ဂကောံမှာဇန် အပ္ဍဲဗွိုင်သၞောဝ်ကီု သီုကဵု ဒုင်ရုဲစှ် သွက်အမာတ်စၠတ်ထဝ်ကီုရ။

==ပထမအဝဲ==

နာဲအံက်သာ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ဇရေင်မိပလေဝ် နာဲဖဵု ပ္ဍဲကွာန်တံင်ပရင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၂၇၊ ဂိတုပုဟ် (၄) မံက် တ္ၚဲအဒိုတ် (၂၆ ဒဳဇြေန်ပါ ၁၉၆၅)ရ။ မအံက်နာဲဖဵုဂှ် ဒှ်အ္စာဘာဗ္တောန်လိက်မန် ပကၠုင်အ္စာဘာ ပ္ဍဲကွာန်တံင်ပရင် ကွာန်သၞေဟ်ကြုက်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင်(၁၃၃၅)သၞာံ အဃောမိအံက်ယိုက်လဝ်ဂဝ်ဂၞဴ ကောန်ဍောတ်အိုတ်(အ္စာကၞေဟ် မနုဃံင်သရာဲ တံင်ပရင်)ဂှ် စုတိအာ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲဍုင်မတ်မလီုရ။ မိအံက်မိပလေဝ်ဂှ် ဒှ်ညးဇိင်စက်ဇိုင်ဒယှ်အခိင်တေံတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင်(၁၃၇၁)သၞာံ စုတိအာရ။ အခိင်ကာလ မတက်ကာဒ်စၟတ်သမ္တီကောန်ဍုင်ဂှ် သီုကဵုဟွံတီလဝ်မွဲသာ် ယၟုဒးဒုင်ပြံင်အာ နကဵုယၟု ဗၟာ (မောင်အောင်ဘ) ရ။ ပၞောဝ်ကဵု ကောန်မွဲမိ နွံ (၁၀) တၠဂှ် နာဲအံက်သာ ဒှ်ကောန် မရနုက်ကဵု (၆)။ စိုပ်အဝယ်မံင်ဘာမ္ဂး မိမၜါ ပအပ်ကဵုဘာ မံင်ဘာ အလဵုအသဳ တန်မူလ ပ္ဍဲကွာန်တံင်ပရင် တုဲ တန်ဒေါဝ်ဂှ် ဆက်တိုန် ပ္ဍဲကွာန်ညံင်ဗေန်သိက် ဗၟံက်ဍုင်မတ်မလီု(အခိင်တေအ် ဒှ်လဝ် ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်)ရ။ အခိင်ဘာအလဵုအသဳကၟာတ် စိုပ်အခိင်ကညင်မ္ဂး မိမၜါ ပလံင်ဏာ နာဲအံက်သာ ဇရေင် ဘာလကျာ် သွက်ဂွံလေပ်လိက်မန်ရ။ ကာလကလိဂွံအာယုက် ၁၂ သၞာံ သ္ပထပိုယ်တုဲ ကတ်လိက်ပရိယတ် ပိဝှ် ဂွံအံင်ကေတ်တန်ဍောတ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၃၄၃ ဂှ် ရာံတိတ် နူဘဝထပိုယ်တုဲ တိတ်အာ တိပၠန်ဂတး သွက်ဂွံတဝ်စၞေဟ် ကုတၠအဝဵုဗၟာ မကၟာတ်လဒဵုလဝ် အခေါင်ဗၠးၜးဂကူမန် ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။ နာဲအံက်သာ စိုပ်ဂွံ တိပၠန်ဂတး ပွိုင်ပိဂိတုတုဲ သွက်ဂွံတိုန်ဘာပၞာန်တုဲ စိုပ်အာဗဟဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ပ္ဍဲကျာ်ပိဂှ် ကတဵုဒှ် ယဲဇွဟ်ဇမၠိင် ပွိုင်ဘာ်သၞာံ။ သွက်ဂွံလွဳယဲတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ၁၃၄၄ ဂိတု ဒ္ဂိုန်(၁၄)မံက်ဂှ် ကလေင်စဴကၠုင် ကွာန်တံင်ပရင်ရ။ 

== ဘဝသ္ၚိကၟိန် ==
သၞာံ ၁၉၉၀ အခိင်နာဲအံက်သာ မကလိဂွံအာယုက် ၂၅ သၞာံဂှ် ပတန်ဘဝသ္ၚိကၟိန် ကုမိနဳလာအံင် ဇာတိကွာန်တံင်ပရင် ပွိုင် (၁၀) သၞာံတုဲ ဟိုတ်နူဟိုတ်နာနာတုဲ ညးၜါပါ်ခြာရေင်သကအ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၂၀၀၀ ဂှ် နာဲအံက်သာ ပတန်ဘဝသ္ၚိကၟိန် ကုမိတာန်သဵု ဇာတိကွာန်တံင်ပရင် စဵုကဵုအခိင်လၟုဟ်ရ။ 

==ပရေင်ကမၠောန် ကောန်ဂကူ ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်==

နာဲအံက်သာ ကလေင်စဴကၠုင် နူတိပၠန်ဂတး၊ ယဲဇွဟ် ဗၠးတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၃ (၁၃၄၅) ဂှ် တိတ်အာကၠောန်စ ပ္ဍဲဍုင်သေံရ။ စိုပ်ဍုင်သေံတုဲ ပံင်ပကောံ ကုသကအ်ရဲဂမၠိုင်တုဲ ကလေင်ကေတ်အဆက် ကုဗော်ဍုင်မန်တၟိ (အ္စာယှိုဲဂျေန်)ပၠန်ရ။ နာဲအံက်သာ ကေုာံ သကအ်ရဲဂမၠိုင် ပံက်ပတိုန် ဂကောံသၟာကမၠောန်မန် စိုပ်ဌာန်ဇမ္ၚောဲ မွဲရ။ နကဵု ဂကောံသၟာကမၠောန်မန်ဝွံ ဗိုင်ရီုဗင် ကောန်ဂကူမန် ညးမစိုပ်ဒဒိုက် ဗီုကဵု ဒးဒုင်ရပ် ကုဗၠာဲသၟိင်သေံတအ်ရ။ တုဲပၠန် နကဵုဂကောံဝွံ ပကောံသြန်တုဲ ထံက်ပင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ သွက်ဂွံဒှ် ပစ္စယ်ပၠန်ဂတးရ။ 

ကလေင်စဴကၠုင် နူဍုင်သေံတုဲ စတမ်နူ သၞာံ ၂၀၀၇ ဂှ် လုပ်ယိုက်ဂၠေင် နဒဒှ် ဖက်ဆော ညးအုပ်ကာ ပ္ဍဲဂကောံလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန် (အလုံပွိုင်ဍုင်လၟိုင်) ပွိုင် (၃) သၞာံရ။ 

နူသၞာံ ၂၀၀၈ ဂှ် အကြာကမၠောန်ဂယိုင်လမျီု တက်လိက်ကောန်ပျူတာ ကေုာံ သွံလိင်ကဝးနာနာဂှ် နကဵုနဲဓလုက် ရေင်တၠုင်တြးကၠုင် ကဝးပရိုင်သၞံင်တိုင်၊ ပရိုင်ကဴဝဴ မပတိတ် နူကဵု တိဗၠးၜး (ဝင်က) သွက်ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဂွံတီ ပရိုင်ဒဒှ်ဍာံဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် အလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာ ကၟာတ်လဒဵုလဝ် အခေါင်ပရိုင်ဗၠးၜးတုဲ ကုညးမပရးပရိုင် နူမ္ၚးတအ်ဂှ် နဒဒှ် မၞိဟ်ပလီုဍုင်မွဲဂှ် တၠအဝဵုတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။ 

ပ္ဍဲအခိင်ကာလ အလဵုအသဳပၞာန် ပဒတန် သၞောဝ်လဒက်ပတန်ဍုင် (မကော်စ သၞောဝ်၂၀၀၈) ဂှ် နာဲအံက်သာ ပံင်တောဲ ကုညးချဳဓရာင်နာနာတအ်တုဲ တက်လိက်နကဵုစက်တက်လိက်ဇကုတုဲ ဗက်တြးလိက် ဆဝ်ဗ္ၚုဟ် သွက်ဂွံဒစဵုဒစး သၞောဝ်၂၀၀၈ဂှ် ပၞာန်ဗၟာတအ် ဂွံပရိုင်တုဲ ကၠုင်စၟဳစၟတ်ဂၠိုက်ဂၠာဲ ပ္ဍဲသ္ၚိကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ ညးကဵုပရိုင်ခိုဟ် နာဲအံက်သာ ပၞုက်ကပေါတ်သက်သဳ ဂတာပ်အာတုဲ ဟွံဒးဒုင်ရပ်ရ။ ဆဂး နာဲအံက်သာ ဒးဒုင် ဂရတ်ကဵုထပက်စၟတ်တဲ ဒုင်ဝန် ပ္ဍဲရုင်(မယက)ဍုင်လၟိုင် နကဵုပိတင်၊ ကမၠောန်ဒစဵုဒစးအလဵုအသဳဂှ် လၟုဟ်လေဝ် ဟွံကၠောန်၊ ဂတဏအ်လေဝ် ဟွံကၠောန်၊ ယဝ်ရကၠောန်မ္ဂး ဒးဒုင်ဒုဟ်ရ။ 

သၞာံ ၂၀၀၈ ဂှ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ရုဲစှ် နာဲအံက်သာ နဒဒှ် ညးက္ဍိုက်ပ် စၞးသၟတ် သွက်ဂွံချဳဓရာင် ကမၠောန်သၟဝ်တိ သွက်ပၠန်ဂတး ကေုာံ စန်ဒက်ညးဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲဒေသခရိုင်ထဝါဲရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၉ နာဲအံက်သာ တိုန်စိုပ် ကောံဓရီု ကလေင်သ္ၚေဝ်ဂၠိပ် သဇိုင်သၞောဝ်ဒက်ပတန် ဍုင်မန်ရာမည ပ္ဍဲ ဌာနဗဒိုပ်လုပ်ဍုင်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နာဲအံက်သာ ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် မၞိဟ်စၞး သၟတ် ဗွိုင်အပ္ဍဲဍုင် ပ္ဍဲဂကောံပရေင်ဂကူမန် (MAU) ရ။ ဂကောံပရေင်ဂကူမန်ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵုဗွိုင်ဂကူမန် ဒေသနာနာ ဗွိုင်အပ္ဍဲဍုင်၊ ဗွိုင်မ္ၚးဍုင်၊ ကေုာံ ဗွိုင်ဍုင်သအာင်တုဲ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒှ်ဂကောံပံင်ပကောံ ကောန်ဂကူမန် ဇၞော်အိုတ်မွဲရ။ ပ္ဍဲဂကောံပရေင်ဂကူမန်ဂှ် နာဲအံက်သာ ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ကမ္မတဳဗဟဵု မွဲတၠတုဲ ချဳဓရာင်ကၠုင် ပ္ဍဲဗွိုင်အပ္ဍဲဍုင် နကဵုလျိုင် ဒု-ဒါရာ်တာ (သၟဝ်တိ) မွဲတၠရ။ 

သၞာံ ၂၀၁၀ ကာလဒက်ပတန် [[ဌာန်ကောံသၟတ်မန်]] (MYF) မဒှ် ဂကောံပံင်ကောံ ဂကောံသၟတ်ဂမၠိုင်ဂှ် နာဲအံက်သာ ယိုက်ဂၠေင်ကေတ်လဝ် တာလျိုင် နဒဒှ် စၞးသၟတ်ခရိုင်ထဝါဲ ပ္ဍဲကမ္မတဳဒက်ပတန်ရ။ 

စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၀ ဂှ် တၞဟ်နဂွံဗပေင်ဒြဟတ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် အပ္ဍဲဍုင်တုဲ နာဲအံက်သာ နုက်တိတ် နူကဵု ဂကောံပရေင်ဂကူမန်တုဲ ပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံဒက်ပတန် [[ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံရးမန်]] မွဲရ။ ပ္ဍဲဗော်ဏအ်ဂှ် ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင်လဝ် နဒဒှ် ကမ္မတဳရေင်တၠုင်ကေင်ကာဗဟဵုမွဲတၠရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် မပစၞး ဂကူမန်မ္ဂး နကဵု ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံရးမန် မွဲဟေင်ရ ဒှ်ဗော် မဒုင်ရုဲမာဲ။ ဟိုတ်နူ [[ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ]] မဒှ်ဗော်ဒစဵုဒစး အလဵုအသဳဍုင်ဗၟာ ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ်ဂှ် ဗ္ဂပ်ဗဗေင် ကုသဘင်ရုဲမာဲ သၞာံ ၂၀၁၀တုဲ သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် ညးဟွံမိက်ဒုင်ရုဲမာဲ သၟဝ်သၞောဝ်ပတန်ဍုင် ၂၀၀၈ ဗွဲမဂၠိုင် ဗ္ဂပ်ဗဗေင် ကုသဘင်ရုဲမာဲဂှ်ကီုရ။ 

စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၂ ဂှ် နကဵုဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ သၟဝ်ပၠတရဴ ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ ကေတ် တင်လတုပ်စိုတ် ကုအလဵုအသဳပၞာန်ရာံ သွက်ဂွံဒုင်ရုဲမာဲ ပ္ဍဲသဘင်ရုဲမာဲအကြာ သွက်ဒၞာဲသမၠးတအ် ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ ၁ ဂှ်တုဲ နကဵု သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် ညးမဗဂပ်လဝ်ဗဗေင် ကုသၞောဝ်၂၀၀၈ တအ်ဂှ်လေဝ် ဒက်ပတန် ပခိုင်ကၠုင်ဗော် သွက်ဂွံလုပ်ဒုင်ရုဲမာဲကီုရ။ သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်မန်တအ် ဒှ်ကၠုင်ဓဝိင် ညံင်ဗော်မန် မဒုင်ရုဲမာဲ ဟွံဂွံဒှ်ၜါဗော်ရ။ ရန်ကဵု ညံင်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် မလုပ်ဒုင်ရုဲမာဲ ဟွံဂွံဒှ်ၜါတုဲ ဒက်ပတန်ပတိုန် ကမ္မတဳပညဳပညပ်မွဲရ။ ပ္ဍဲကမ္မတဳပညဳပညပ်ဂှ် နူဗော်မန်ၜါဂှ် ပလံင်ကဵုလဝ် မၞိဟ်စၞး သီုၜါလပါ်ရ။ နကဵုဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံရးမန် ကဵုတာလျိုင် ကုနာဲအံက်သာ နဒဒှ် ဒု-ညးက္ဍိုက်ပ် ကမ္မတဳပညဳပညပ်ရ။ ဆဂး ကမၠောန်ပညဳပညပ်ဂှ် ဟွံအံင်ဇၞးတုဲ ဗော်မန် မဒုင်ရုဲမာဲ ဒှ်ကၠုင်ၜါဗော်ရ။ ပ္ဍဲသဘင်ရုဲမာဲ သၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ် နကဵု စၞးဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံရးမန်တုဲ နာဲအံက်သာ ဒုင်ရုဲမာဲ ပ္ဍဲညးစၞးစၠတ်ထဝ်ကောန်ဂကူဆန္ဒမာဲလၟိဟ်(၇) ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ရ။ ဆဂး ဟွံဇၞးမာဲရ။ 

ဂကောံပညဳပညပ်ဂှ် ၜိုန်ရ ဆက်ပညဳပညပ်ဒၟံင်ကီုလေဝ် ဗော်မန်ၜါဂှ် စၞးမကြပ်ညောန် ရေင်သကအ်ဂှ် သ္ၚောဲခြာဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ ဟိုတ်နူ မညာတ်ကေတ် ဟိုတ်နူမၞိဟ်ဇၞော်ကဆံင်လတူ ညိည ဟွံမိက်ဒှ်မွဲတုဲ ဗော်မန် ဒးထကးဒၟံင်ဗီုဏအ်ဂှ် ဟွံမဲပၟိက်တုဲ စန်ဒက်ကၠုင် ကောန်ဗော်ၜါလပါ် ညံင်ဂွံညဳသၟဟ် ရေင်သကအ်ဂှ် နာဲအံက်သာ ဒးဒုင်စောဲဒုဟ် မၞိဟ်ထကးဗော်တုဲ ဒးဒုင်နုက်ပ္တိတ် နူကဵုဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံရးမန်ရ။ ဆဂး ယဝ်ရ ဗော်မန် ဟွံဒှ်မွဲမ္ဂး ညံင်ရဴသဘင်ရုဲမာဲ ၂၀၁၅ ဂှ် မန်တအ် ဒးဆက်ကျမာဲပၠန်ရောင်၊ တုဲပၠန် ဟိုတ်နူ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဒှ်ဒၟံင်ၜါတုဲ ကောန်ဂကူမန် အကြာဍုင် အကြာကွာန်ဂမၠိုင်လေဝ် လညာတ်ထကးပြးတုဲ အရာဝွံ ဒှ်လလေင်ဂကူ ဗွဲမဇၞော်ရောင် ကောန်ဂကူမန်၊ ခမဳသင်မန်တအ် ညာတ်ကေတ်တုဲ ဆက်ဂစာန်ကၠုင် သၠုင်ပတိုန်အသိင် ပရေင်ကမၠောန်ဏအ်တုဲ ကုညးမနွံပၟိက် ပရေင်ပံင်ကောံတအ်ဂှ် ဒက်ပတန်ပတိုန် ဒြဟတ်ရာမည မွဲရ။ ပ္ဍဲကဵု ဒြဟတ်ရာမည ဂှ် နာဲအံက်သာ ဆက်ယိုက်ဂၠေင်အာ နဒဒှ် မၞိဟ်မနွံအခေါင်ဟီုဂးမွဲတၠရ။ နကဵု ဒြဟတ်ရာမည ဆက်ဂိုတ်ဂစာန် ပညဳပညပ် အကြာဗော်မန်ၜါဗော်၊ တတ်ထပက်ကၠုင် တင်နာနာ၊ ကၞောတ်တဲ ဟွံဂွံတွဵုတုဲ နကဵု ဒြဟတ်ရာမည ဂှ် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ကဵုဒြဟတ်ဓရိုဟ် ဒးဒက်ပတန်ပတိုန် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်တၟိမွဲ နကဵုယၟု ဗော်ပစၞးကောန်ဂကူမန် ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဗော်ဍုင်မန်တၟိထ္ပက်စၟတ်တဲ(NCA)တုဲ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ပိဗော် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံရးမန် ဗော်ကောန်ဂကူမန်တအ်က္ဍိုက်ပ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ ဂိတုမေ ၅၊ ၆၊ ၇၊ ပွိုင်ပိတ္ၚဲ ကၠောန်ပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် အလုံဂကူမန် လတူဍုင်ရေဝ်ရ။ သွက်ပေါဲသဳကၠဳဏအ်လေဝ် နာဲအံက်သာ ၜိုန်ဟွံပါလုပ်ပ္ဍဲပိဗော်ဂှ်ကီုလေဝ် နကဵုသွာင်ဗော်ပစၞးဂကူမန်(ညးဍုင်ကွာန်ခၟဳသင်မန်သ္ပသမ္တီလဝ်) ကေတ်လဝ် တာလျိုင် နဒဒှ် ကမ္မတဳ ရေင်တၠုင်ကေင်ကာမွဲတၠကီုရ။ နူဂှ် ဗော်မန်ပိဗော် တုပ်စိုတ် ဒက်ပ္တန် ဗော်မန် နကဵု ယၟု ဗော်ညဳသၟဟ်မန် ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဗော်ညဳသၟဟ်မန်ဂှ် နာဲအံက်သာ ပါလုပ်ပ္ဍဲကမ်မတဳဒက်ပတန်ဗော်ကီု သီုကဵုယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် တာလျိုင် နဒဒှ် ကမ္မတဳရေင်တၠုင်ကေင်ကာဗဟဵု ကေုာံ ကေင်ကာသၟတ်ဗော် ရ။ 

ပါဲနူ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ ပ္ဍဲကိစ္စ သဘင်တ္ၚဲကောန်ဂကူမန်တအ်ဂှ်လေဝ် ဗွဲမဗဗွဲကဵု အခိင်အခါ ကၠောန်ကၠုင်ဒၟံင် နကဵုတာလျိုင်နာနာကီုရ။

==သဘင်မာဲ ၂၀၂၀==
သွက်သဘင်မာဲ ၂၀၂၀ဂှ် နာဲအံက်သာ ပ္တိုန်လဝ်စရင် သွက်ဂွံဒုင်ရုဲစှ် သွက်စၠတ်ထဝ်ကောန်ဂကူ (၆) နကဵုစၞး ဗော်ညဳသၟဟ်မန် ရ။ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ကုညးမပတိုန်လဝ်စရင် သွက်ပွိုင်ဆန္ဒမာဲ နွံ (၄)တၠဂှ် ညးကေင်ကာ ပွိုင်ဍုင် (၈၁) တၠတအ် စုတ်မာဲနဲဓလုက်ဂှ် နာဲအံက်သာ ကလိဂွံ ၂၈ မာဲ၊ နာဲလၟိုန်အံင် ကလိဂွံ ၁၉ မာဲ၊ မိပိုန်သိုက်ထဝ် ကလိဂွံ ၁၄ မာဲ၊ [[သဳဟ၊ နာဲ|နာဲသဳဟ]] ကလိဂွံ (၃) မာဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ နကဵု ပွိုင်ဍုင် ဆမၞိဟ်မကလိဂွံမာဲဂၠိုင်အိုတ်ၜါ နာဲအံက်သာ ကဵု နာဲလၟိုန်အံင် ဟေင် ပလံင်ဏာလဝ် ဗဟဵု သွက်ဂွံပဒတန်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲကဵု ကမ္မတဳရုဲစှ်အလံင်အမာတ် ဗဟဵု ၁၇ တၠဂှ် ထ္ၜးဟိုတ်ကဵု ညးဒေသရေဝ်တအ် ဟွံရုဲစှ်လဝ် အတိုင်စၞောန်ပညုင်ဗဟဵု မကဵုလဝ် သွက်ဂွံရုဲစှ် နကဵုနဲမဒုင်သဇိုင် ကုက္ဍိုပ်ပိက္ဍိုပ် မဒက်ပတန်လဝ် ဗော်ညဳသၟဟ်မန်ဂှ်တုဲ ကလေင်ရုဲစှ်တၟိပၠန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု အလံင်အမာတ် အလုံပွိုင်ဍုင်ရေဝ် မဂွံဒုင်ရုဲစှ်တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူကဵု  ဆ[[သဳဟ၊ နာဲ|နာဲသဳဟ]]မွဲဟေင် ဒှ်မၞိဟ် နူကဵု က္ဍိုပ် ဗော်ကောန်ဂကူတုဲ နကဵု ဗဟဵု စၞးနာဲအံက်သာ ညးမကလိဂွံလဝ် မာဲဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ပၠုပ်စုတ် [[သဳဟ၊ နာဲ|နာဲသဳဟ]] ရ။ စပ်ကဵု ကိစ္စဏအ်တုဲ [[သဳဟ၊ နာဲ|နာဲသဳဟ]]ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်မကတဵုဒှ် အမာတ်စၠတ်ထဝ်တုဲ ဆမွဲဝါကီု ဟွံကၠုင်စိုပ် ဒေသပွိုင်ဆန္ဒမာဲဇကု၊ အခိင်စၠတ်ထဝ်ကၟာတ်လေဝ် ဟွံဆဵု၊ ပ္ဍဲအခိင်စၠတ်ထဝ်လေဝ် ကိစ္စဒေသ ကေုာံ ဂကူမန်ဂှ် ရေင်တၠုင်လဝ် မာန်အောန်လောန်ဂးတုဲ နကဵု ဂကောံဥက္ကဌ ညးအုပ်ကာ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်တအ် သီုကဵု ညးဒေသ ခမဳသင်တအ် ဒစဵုဒစးကီုလေဝ် နကဵု ဥက္ကဌဇၞော် နာဲတေန်အံင် (နာဲတၠနန်) ဂှ် ပ္ဍဲကဵုသဘင်မာဲ ၂၀၂၀ ဂှ် ကောန်ကွးဇကုၜါတၠ [[သဳဟ၊ နာဲ|နာဲသဳဟ]] ကဵု နာဲလျးတၟး သ္ဒးပါဟေင်၊ ဟွံပါ ဟွံဂွံ။ ၜိုန်ရ ညးဒေသတအ် ဟီု စုတ်နာဲသဳဟမ္ဂး ဂကောံဒေသ ယှုက်ထုဲရောင်။ ကျမာဲ ဒှ်မာန်ရောင်ကီုလေဝ် နာဲတေန်အံင် ဟွံဒုင်တဲ ဗော်မန် ကျမာဲသောင်ဍေဟ် ကောန်ကွးဇကု နာဲသဳဟ သ္ဒးပါတွဵုရောင် ဂးတုဲ [[သဳဟ၊ နာဲ|နာဲသဳဟ]] ဂွံဇၞးအာဇကု နကဵုပၟိက်ဆန္ဒအာဂတိ နူဥက္ကဌဇၞော် ဗော်ညဳသၟဟ်မန်တုဲ နာဲအံက်သာ ဟွံဂွံဒှ် အလံင်အမာတ်ရ။&lt;ref name=OakSar&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/oaksar.tpr.5/videos/691810714702148/[မုက်ဝှုက်ဗောက် နာဲအံက်သာ]|title=ပသောင်ကိစ္စအလံင်အမာတ်|date=5 August 2020 |website=Facebook Page |access-date=5 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/မာဲမန်-သွက်မန်-105161467536682 |title=အလံင်အမာတ် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်|last=သွက်မန်|first=မာဲမန်|date= 12 July 2020|website= မာဲမန် သွက်မန်|publisher= open|access-date= 12 July 2020|quote= &quot;ရွေးချယ်တဲ့အခါမှာ ကျွန်မတို့ လျှို့ဝှက်မဲနဲ့ ရွေးချယ်သွားမယ်&quot;ဟု ရေးမြို့နယ် မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး(၁) မိဝင်ပ္ကဴက ပြောသည်။
အဆိုပါရွေးချယ်သည့်အခါ ရေးမြို့နယ် မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီအလုပ်မှုဆောင်အဖွဲ့ (၈၁) ထဲကသာ လျှို့ဝှက်ဆန္ဒမဲ ပေးခွင့်ရှိကြောင်း ၎င်းက ဆိုသည်။
ရေးမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် (၂) နေရာအတွက် မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီမှ အဆိုပြုထားသူ (၁၃) ဦးရှိပြီး အဆိုပါ (၁၃) ဦးထဲတွင် လူငယ်နှင့် အမျိုးသမီးများ ပါဝင်နေကြောင်း ရေးမြို့နယ် မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီထံမှ သိရသည်။}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=mup26&gt;{{cite web |url=https://monunityparty.org/%E1%80%99%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%8A%E1%80%AE%E1%80%8A%E1%80%BD%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%90/ |title=မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီမှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများအမည်စာရင်း |publisher=Open Publishing |date=2020-07-26 |website=Mon Unity Party |access-date=2020-07-29 |accessdate=2020-08-06 |archivedate=2020-10-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201024143048/https://monunityparty.org/%E1%80%99%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%8A%E1%80%AE%E1%80%8A%E1%80%BD%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%90/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/monunityparty/posts/659379624666685 |title=ဗော်ညီသၟဟ်မန် သ္ပဏာဒတန် စရၚ်အလံၚ်အမတ် ပ္ဍဲကဵုကေၚ်ကာ|last=Central|first=Mon Unity Party- |publisher=Open Publishing |date=July 26, 2020 |website=Mon Unity Party, Facebook Like page|access-date=July 28, 2020}}&lt;/ref&gt;

ဟိုတ်နူဏအ်တုဲ ညးဒေသ (ဗွဲတၟေင် ကောန်ဗော်ညဳသၟဟ်မန် ကေုာံ ခမဳသင်)တအ် ဟွံမိပ်စိုတ် ဟွံပေင်စိုတ် လတူဗဟဵု ကတဵုဒှ်ကၠုင် တၟာဂလိုင်ရ။ နကဵု ဂကောံပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ကီု သီုကဵု ဂကောံခမဳသင် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်တအ် ဟီုကဵု နာဲအံက်သာ ယဝ်ရ နာဲအံက်သာ လုပ်ဒုင်ရုဲ နဒဒှ် ပုဂ္ဂလိကမ္ဂး နကဵု ဂကောံပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ကီု ဂကောံခမဳသင်ကီု ဗိုင်ဆဝ်ဗ္ၚုဟ် ဂစာန်ကဵု ညံင်ဂွံဇၞးမာဲရောင်။ ဆဂး နာဲအံက်သာ ရံင်ကဵု ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် ညံင်ဟွံဂွံထကးလီုတုဲ ဖျေဟ်ထောအ်သ္ဂုတ်သွာတ် လလောင်တြး ပ္ဍဲမုက်ဝှုက်ဗောက်ညး ပ္ဍဲကဵု ၆ သြဂေတ် ၂၀၂၀ ဒဒှ်ရ ညးဟွံဒုင်ရုဲ နကဵုပုဂ္ဂလိကရ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.facebook.com/oaksar.tpr.5/videos/692283944654825/[မုက်ဝှုက်ဗောက် နာဲအံက်သာ]|title=တင်ဒတူလိုင်အဲ ပ္ဍဲပ္ၚံက်2020ဏအ်|date=6 August 2020 |website=Facebook Page |access-date=6 August 2020}}&lt;/ref&gt;

==သုခုမ==

အဃော နာဲအံက်သာ မနွံ ပ္ဍဲဍုင်သေံ အကြာသၞာံ ၁၉၉၀ ကဵု ၁၉၉၃ ဂှ် ဂွံအဆက် ကုအစာချူဒွက်မန် ဒယှ် တၠဂုဏ်အစာ ကန္တာဇၞူမာန်တုဲ ဒက်ပတန်ပတိုန် ဂကောံဂဳတရာမာဉ် မွဲဂကောံရ။ နကဵု ဂကောံဝွံ ဂွံကၠောန်ပ္တိတ်လဝ် ကဝးဒွက်မန် ပိကဝး၊ နကဵုယၟုကဝး (၁) ကလေင်စဴသ္ၚိတြေံ (၂) ဂတတေအ်မွဲလၟာ် (၃) ဆာန်ဒေဝဳဟာဆာန်သရာဲဟာ ရ။

==အစာကၞေဟ်==

နာဲအံက်သာဝွံ သီုဒှ် အစာချူလိက် ဗွဲတၟေင် လိက်ပရေင် မကဵုပညာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ကောန်ဂကူ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်တအ် ပ္ဍဲကဵု ဂျာနေဝ်၊ လိက်ပရိုင် ကေုာံ မဂ္ဂဇြေန်တအ် ရိုဟ်လၟိဟ်ဟွံမာန်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ဂကူမန်တအ် ချပ်ဂၞန်ကၠုင် ညံင်ဂွံဒက်ပတန် ဂကောံအစာကၞေဟ်မန်မွဲဂှ် နာဲအံက်သာ ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲကမ္မတဳဗမံက်ရုပ်ရဴကမၠောန်မွဲတၠတုဲ ကာလဒက်ပတန် ဂကောံဂှ်တုဲ နာဲအံက်သာ ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် ပ္ဍဲ ကမ္မတဳရေင်တၠုင်ကေင်ကာ နဒဒှ် ညးစၟဳစၟတ်စရင်မွဲတၠ စပတမ်နူဒက်ပတန်ဂကောံ သၞာံ(၂၀၁၇) စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ(၂၀၂၀)တုဲ သ္ပပတမ်နူသၞာံ(၂၀၂၀) စဵုကဵုအခိၚ်လၟုဟ် သၞာံ(၂၀၂၅)ဏံ ယိုက်ဂၠေၚ်လဝ်တာလျိုၚ် နဒဒှ် ဖက်ဆောညးအုပ်ကာ(၁)ရ။ သၞာံ(၂၀၂၃/၂၀၂၄)ဂှ် ချူခၞံလိက်ဗွဟ်မန် ပ္ဍဲဌာနပရေၚ်ပညာကောန်ဂကူမန် (MNEC) တန်ဒေါဝ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ(၂၀၂၄/၂၀၂၅)ဂှ် ဆက်ချူလိက်ဗွဟ်မန် တန်မူလရ။

==ဂကောံပရဟိတ==

ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နူကဵု ဂကောံသင်မန် ရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန် ပၠတရဴတုဲ ဒက်ပတန် ဂကောံဥပတ္ထမ္ဘက အလုံဒေသရးမန် (ဝါ) ဂကောံပရဟိတ အလုံဂကူမန်ဂှ် ပ္ဍဲဂကောံဏအ် နာဲအံက်သာ ကေတ်ကၠုင်ဒၟံင် တာလျိုင် နဒဒှ် ဥက္ကဌ ဒေသသကုတ်ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် သၟဝ်ကျာရ။
==နိဿဲ==</text>
      <sha1>mg9q0s73j0x0fqq9kr261rrssacucab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မန်ရာဇာ၊ နာဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2486</id>
    <revision>
      <id>58706</id>
      <parentid>22395</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T15:52:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Monnatorg</username>
        <id>5729</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>58706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17023" sha1="ie63grete1kwravmegkv7m6hphi7fbp" xml:space="preserve">{{Infobox person
| honorific_prefix   = 
| name               = နာဲမန်ရာဇာ
| honorific_suffix   = သၟာတဝ်စၞေဟ် သွက်အခေါင်ဂကူမန်
| image              = Mon-Ral-jal.jpg
&lt;!-- filename only, no &quot;File:&quot; or &quot;Image:&quot; prefix, and no enclosing [[brackets]] --&gt;
| image_upright      = 
| landscape          = &lt;!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --&gt;
| alt                = &lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;
| caption            = 
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| pronunciation      = 
| birth_name         = &lt;!-- only use if different from name --&gt;
| birth_date         = {{Birth date and age|1962|08|01}}&lt;!-- for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. --&gt;
| birth_place        = ကွာန်ပါင်ကၟာ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် 
| baptised           = &lt;!-- will not display if birth_date is entered --&gt;
| disappeared_date   = &lt;!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --&gt;
| disappeared_place  = 
| disappeared_status = 
| death_date         = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (enter DEATH date then BIRTH date (e.g., ...|1908|31|8|1967|28|2}} use both this parameter and |birth_date to display the person's date of birth, date of death, and age at death) --&gt;
| death_place        = 
| death_cause        = 
| body_discovered    = 
| resting_place      = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| burial_place       = &lt;!-- may be used instead of resting_place and resting_place_coordinates (displays &quot;Burial place&quot; as label) --&gt;
| burial_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| monuments          = 
| nationality        = {{Flag|Mon}}မန်
| other_names        = 
| siglum             = 
| citizenship        = {{Flag|Myanmar}}ကောန်ဍုင်ဗၟာ
| education          = B.A(Hons),M.A(Thesis) Burmese 
| alma_mater         = တက္ကသိုလ်လ္ဂုင်
| occupation         = 
| years_active       = ၁၉၈၄ - စဵုကဵုလၟုဟ်
| era                = 
| employer           = အစာဘာ
| organization       = ဂကောံဗတောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ
| agent = &lt;!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source --&gt;
| known_for          = တၠပညာ ကေုာံ က္ဍိုပ်သကိုပ်
| notable_works      = &lt;!-- produces label &quot;Notable work&quot;; may be overridden by |credits=, which produces label &quot;Notable credit(s)&quot;; or by |works=, which produces label &quot;Works&quot;; or by |label_name=, which produces label &quot;Label(s)&quot; --&gt;
| style              = 
| home_town          = 
| net_worth          = &lt;!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| height             = &lt;!-- &quot;X cm&quot;, &quot;X m&quot; or &quot;X ft Y in&quot; plus optional reference (conversions are automatic) --&gt;
| television         = 
| title              = &lt;!-- Formal/awarded/job title. The parameter |office=may be used as an alternative when the label is better rendered as &quot;Office&quot; (e.g. public office or appointments) --&gt;
| term               = 
| predecessor        = 
| successor          = 
| party              = ဗော်ညဳသၟဟ်မန်
| movement           = 
| opponents          = 
| boards             = 
| criminal_charges   = &lt;!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --&gt;
| criminal_penalty   =  ၁၉၈၉ မဒးဒုင်ထံင် နကဵုဒုဟ် မဆက်ဆောံ ဂကောံပၠန်ဂတး (ပုဒ်မ ၁၇/၁)
| criminal_status    = 
| spouse             = မိတာန်တာန်မျေအ်
| partner            = &lt;!-- (unmarried long-term partner) --&gt;
| children           = 
* ဗညာကိုန်တၠနာဲ
* ဗညာအာဲတၠနာဲ
* ဗညာနန်တၠနာဲ
| mother             = မိကေန်ပါန်&lt;!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays &quot;Parent(s)&quot; as label) --&gt;
| father             = နာဲမံင်ညိင် &lt;!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays &quot;Parent(s)&quot; as label) --&gt;
| relatives          = 
| family             = 
| callsign           = 
| awards             = 
| website            = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
| module             = 
| module2            = 
| module3            = 
| module4            = 
| module5            = 
| module6            = 
| signature          = Nai-Mon-Raja-Signature.png
| signature_size     = 
| signature_alt      = 
| footnotes          = 
}}
'''နာဲမန်ရာဇာ''' (နိုင်စိုးဝင်း) (သၠးဂဗ္ဘ ၁ အဝ်ဂေတ် ၁၉၆၂၊ ပါင်ကၟာ)ဝွံ ဒှ်အစာဘာတက္ကသိုလ်တြေံ၊ က္ဍိုပ်သကိုပ် သွက်အခေါင်ဂကူမန် ပ္ဍဲလပါ်လိက်ပတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်မွဲတၠရ။ ညးဝွံ နကဵုဒုဟ် မဆက်ဆောံ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် မ္ၚးသၞောဝ် ([[ဗော်ဍုင်မန်တၟိ]]) တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ် ဒးဒုင်ရပ် ဖျေဟ်ထံင်၊ တိတ်နူထံင်တုဲ ဒက်ဘဝသ္ၚိကၟိန် ကုမိတာန်တာန်မျေအ် ဇာတိကွာန်ကၟာဝက်တုဲ ပဒတဴကၠုင် ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက် (လၟုဟ် ဍုင်ကၟာဝက်) စဵုကဵု အခိင်လၟုဟ်ရ။ နာဲမန်ရာဇာဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မဂယိုင်လမျီု နကဵုပညာမွဲတၠတုဲ ပံက်လဝ် ဂျူရှေန် သွက်ကွးဘာတန်ဒဿမ ပ္ဍဲသ္ၚိဇကုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးဝွံ သၟတ်မနွံ ပ္ဍဲဒေသဂှ် ကေင်ဒှ်လဝ် ကွးဘာညး ဂၠိုင်ဗွဲမလောန်ရ။ နာဲမန်ရာဇာဝွံ ဗွဲမဗဗွဲ ကုအခိင်အခါ ခေတ်ကာလ အခေါင်အရာဂှ် သွက်ဂကူမန် ဗွဲတၟေင်လပါ်လိက်မန် ဂွံကလေင်ဗျာပ်တြးအာ အကြာဂကူမန် ပ္ဍဲဂကောံဗတောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာကီု၊ ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန်ဗတောန်လိက်မန် ပ္ဍဲဘာအလဵုအသဳဂမၠိုင်ကီု နကဵုကဆံင် အလုံဂကူမန်ဂှ် ရေင်တၠုင်ကၠုင်ဒၟံင်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဗွဲမဗဗွဲ ကုအကာဲအရာ အခေါင်ကၠောန် ပရေင်ဍုင်ကွာန် သွက်ဂကူမန်လေဝ် ရေင်တၠုင်ကၠောန်ကၠုင် ဟွံပိုတ်သကုတ် နူဘဝသၟတ် စဵုကဵု အခိင်လၟုဟ်ရ။

==ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ==
နာဲမန်ရာဇာ ညးဂမၠိုင် မကော်ဒၟံင် အစာရာဇာ၊ (ညးလ္ၚဵုကော်စ အစာသဵုဝေန်) ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ပါင်ကၟာ ဇရေင်မိမၜါ နာဲမံင်ညိင် (နိုင်မောင်ငြိမ်း) မိကေန်ပါန် (မိကင်ပန်း) ပ္ဍဲကဵု ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၊ ၁၉၆၂ ရ။ ပၞောဝ်ကဵု ကောန်ဇာတ် ဒစိတ်တၠဂှ် ညးဒှ်ကောန်ထဍဲ မရနုက်ကဵု ဒုတိယ။ အစာမန်ရာဇာဝွံ ဂွံအံင်ကေတ် တန်ဒဿမ နူကဵု ဘာတန်သမၠုင် (၂) ဍုင်မုဟ်ဍုင်တုဲ သၞာံ ၁၉၇၉ ဂှ် တိုန်ကဝ်လိက် [[တွဵုရးဍုင်မန်]]၊ သၞာံ ၁၉၈၁ ဂှ် တိုန်ကဝ်လိက်မတ်မလီုတုဲ ကလိဂွံ ဗြမဟိမုဘဳအေ။ သၞာံ ၁၉၈၄ ဂှ် ဆက်တိုန် တက္ကသိုလ်လ္ဂုင်တုဲ ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် B.A(Hons),M.A(Thesis) Burmese ရ။

==ကဆံင်ကမၠောန်==
နာဲမန်ရာဇာ ကလိဂွံဗြမဟိမု တန်မဟာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၄တုဲ လုပ်ပ အစာဘာ အခိင်ဒကုတ် ပ္ဍဲကဵု ကဝ်လိက်သၟာကမၠောန် လ္ဂုင် (Workers' College /လုပ်သားများကောလိပ်) နူဂှ် လုပ်ကၠောန် နဒဒှ် ဂျူတာ ပ္ဍဲကဵု တက္ကသိုလ်မတ်မလီုရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၈၈ ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ၈၈၈၈ ကတဵုဒှ်တုဲ ဘာတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်ကၟာတ်အာရ။ သၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ် နကဵုဒုဟ် မဆက်ဆောံ ဂကောံမ္ၚးသၞောဝ် (ဗော်ဍုင်မ်တၟိ) ဒုဟ်ပိုဒ်ဇၞော် ၁၇/၁ ဂှ် ဒးဒုင်ရပ် ကုသၟိင်တၠအဝဵုပၞာန်တုဲ ဒးဒုင်ဖျေဟ်ထံင်တုဲ ကမၠောန်ဘဝအစာဘာတက္ကသိုလ်ဂှ်လေဝ် ဒးဒေါအ်အာကီုရ။

==ကမၠောန်ကောန်ဂကူ==
နာဲမန်ရာဇာဝွံ နူကဵု ဘဝကွးဘာတက္ကသိုလ်ဂှ် ချဳဓရာင်ကၠုင် ပ္ဍဲကမ္မတဳလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန်တုဲ လုပ်ကၠောန်ကၠုင် ပ္ဍဲအရာ မပ္တိတ် မဂ္ဂဇြေန်မန်၊ လိက်လၟေင်ပရိုင်ၜိုပ်ထဝ် (ရွှေဟင်္သာစာစဉ်) တအ်ဂှ် ကေတ်ကၠုင်လဝ်တာလျိုင် ဒၞာဲအဓိက ဗီုကဵု ညးအုပ်ကာနာနာတအ်ရ။ နာဲမန်ရာဇာ ဗၠးတိတ် နူထံင်တုဲ ပ္ဍဲအခိင် ဂကောံဒဳမဝ်ကရေသဳကောန်ဂကူမန်ဂှ်လေဝ် ချဳဓရာင်ကၠုင် ဒၞာဲအဓိကကီုရ။ ဂကောံဒဳမဝ်ကရေသဳကောန်ဂကူမန်ဂှ် ဒးဒုင်ပလီုတုဲ ကာလဒက်ပ္တန် ဂကောံဗတောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ်လေဝ် ကေတ်ကၠုင်တာလျိုင် ဒၞာဲအဓိက စဵုကဵု အခိင်လၟုဟ်ရ။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲကဵု ကမ္မတဳမကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် ဗဟဵုတအ်ကီု ပ္ဍဲဒၞာဲတာလျိုင်အဓိကဂှ် ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင်ဒၟံင် ရိုဟ်ဒဒှ်သၞာံရ။

==ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်==
ပ္ဍဲကာလ ဒက်ပတန် ဗော်ဒဳမဝ်ကရေသဳမန် (MDP) ဂှ် နဒဒှ် ဖက်ဆောညးအုပ်ကာ (၂) ယိုက်ဂၠေင်လဝ်ရ။ သၞာံ ၂၀၁၄ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၂၆ ဗော်ဒဳမဝ်ကရေသဳမန် ကဵု ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံဒေသရးမန် ပံင်တောဲတုဲ ဒက်ပ္တန်ပတိုန် [[ဗော်ကောန်ဂကူမန်]]ဂှ်လေဝ် ကေတ်ကၠုင်တာလျိုင် ဒၞာဲအဓိကကီုရ။ ဗော်ကောန်ဂကူမန်ဂှ် ၜိုန်ရ ဟီု မဒှ်ဗော်ၜါ မပံင်ကောံတုဲ မဒက်လဝ်ကီုလေဝ် ပရေင်ပံင်ကောံဂှ် ဟွံအံင်ဇၞး၊ ဆမၞိဟ်ညိညဟေင် ဒှ်ပံင်တုဲ ဗော်မန် မလုပ်ပြိုင်ရုဲမာဲဂှ် ဆက်ဒှ်ဒၟံင် ၜါဗော်ဖိုဟ်ရ။ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် ညံင်ဂွံဒှ် မွဲဗော်ဂှ် တၠပညာ၊ ခမဳသင်၊ ညးဍုင်ကွာန် ဂကောံမှာဇန်တအ် ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဒြဟတ်ရာမညရ။ ပ္ဍဲကဵု ဒြဟတ်ရာမညဂှ် နာဲမန်ရာဇာ ချဳဓရာင်ကၠုင် ဒၞာဲအဓိက သီုစိုတ် သီုစရိုတ်ရ။ နကဵုဂကောံဒြဟတ်ရာမည ပညဳပညပ်ကၠုင် ညံင်ဂွံဒှ်မွဲဗော်ဂှ် ဟိုတ်နူဟွံလောဲသွာတုဲ ညးဍုင်ကွာန်မန်တအ် ကဵုဒြဟတ်ဓရိုဟ် ညံင်ဂွံဒက်ပတန် ဗော်တၞဟ်တၟိမွဲ နကဵုယၟု ဗော်သ္ပစၞးကောန်ဂကူမန် ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ထပက်စၟတ်တဲ ဓဝ်ၜိုဟ်လလံတုဲ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ပိဗော်၊ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံရးမန်၊ ဗော်ကောန်ဂကူမန် ကေုာံ ဗော်သ္ပစၞးကောန်ဂကူမန် က္ဍိုက်ပ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ ဂိတုမေ ၅၊ ၆၊ ၇ ပွိုင်ပိတ္ၚဲ ကၠောန်ပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် အလုံဂကူမန် လတူဍုင်ရေဝ်ရ။ နကဵုသွဟ် ပေါဲသဳကၠဳဂှ် တုပ်အာစိုတ် ရေင်သကအ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်ၜါဂှ်ကီု ဗော်သ္ပစၞးဂကူမန် (နကဵု ညးဍုင်ကွာန်တအ် မစၟတ်သမ္တီ၊ နကဵုသၞောဝ် ဟွံဂွံဒှ်ဒတန်) ဂှ် ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန်ပတိုန် ဗော်ညဳသၟဟ်မန် ရ။ ပ္ဍဲဗော်ညဳသၟဟ်မန်ဂှ် နာဲမန်ရာဇာ ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် နဒဒှ်ကေင်ကာဗဟဵု (CEC) မွဲတၠရ။ 

သွက်သဘင်မာဲ သၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် နကဵုဗဟဵု ဗော်ညဳသၟဟ်မန် ရုဲစှ်လဝ်ညး နဒဒှ် အလံင်အမာတ် စၠတ်ထဝ် တွဵုရး (၂) ရ။

== ဆက်ဗှ် ==

* [[ဗော်ညဳသၟဟ်မန်|ဗော်ညဳသၟဟ်မန်]]
* [[ပွိုင်ဆန္ဒမာဲ သၞာံ ၂၀၂၀ ဒေသရးမန်ဂမၠိုင်|သဘင်မာဲ သၞာံ ၂၀၂၀]]

==ပြကိုဟ်==
* လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ကိုယ်ရေးမှတ်တမ်းအကျဉ်းချုပ် (၂၀၂၀)</text>
      <sha1>ie63grete1kwravmegkv7m6hphi7fbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သၞောဝ် ကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်ဍုၚ်သေံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6889</id>
    <revision>
      <id>58761</id>
      <parentid>46266</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်ဍုၚ်သေံ၊ဂကောံ]] ဇရေင် [[သၞောဝ် ကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်ဍုၚ်သေံ]]</comment>
      <origin>46266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57534" sha1="nmdqa1baabf8jvzoxc236uvgoim4qle" xml:space="preserve">== နိဒါန် ==
“ဂလာန်နိဒါန်”

“ဟန္ဒမယံအာဝုသော ဓမ္မဉ္စ ဝိနယဉ္စ သၚ်္ဂါယာမ ပုရေအဓမ္မော ဒိပ္ပတိ ဓမ္မောပဋိဗာဟိယျတိ” ယွံကောန်တၠတံ ဓဝ်ဟွံဍာံတံဂှ် နူကၠာဟွံဇၞော်မောဝ်ဏီ ဓဝ်ဍာံဍာံတံဂှ် နူကၠာဟွံကၠေံဗ္ဒန်ဏီဂှ် ပိုယ်ဖ္ဍောတ်ဗှ်သှ်ဇျာဲ ပတိုန်ပါၚ်စိုတ် တဝှ်ဍောၚ်ဓဝ် တၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲ မွဲကကောံမွဲကရောံအိုတ်စိုအ်။

သာ်ဝွံ ကျာ်တြဲသ္ပပရိနိဗ္ဗာန်တုဲဂှ် မှာထေရ်ကဿပ ပၠတရဴတုဲ ပတိုန်ကၠုၚ်လဝ်သၚ်္ဂါယန တၞဟ်နဂွံပ္ညဳပ္ညပ်ဗဗိုန်ပခိုၚ်ကဵု သၞောတ်သၞောဝ်လၟေၚ်ဂၠံၚ်ဍာန် ဓဝ်တၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲပိုယ်ဂှ် ဒှ်သွက် ပိုယ်သတ္တံ ဂွံဒ္ဂေတ်ဗက်အာ ဂွံကၠောန်ဗက်ဒးတုဲ ဂွံကွာ်စိုပ်တိုၚ်ပ္ကဴ ဘဝမရန်တၟံလဝ်မတွံဂး ဍုၚ်ဇၞော်နိဗ္ဗာန် ဌာန်မဍိုက်ပေၚ်ကဵုတသိုက်မဒှ်ရ။

လဂွံကဵုပရိနိဗ္ဗာနသုတ်မ္ဂး ကာလကျာ်တြဲသဗ္ဗညု သ္ပပရိနိဗ္ဗာန်တုဲ မူရဴပူဂဵုမွဲ ဂွံဒှ်အ္စာပိုယ်ဂှ်ရော။ မူရဴမၞိဟ်လဵုမွဲ ဂွံဒၠောံဗ္တောန်ပိုယ်ဂှ်ရော။ သာ်ဝွံမှာထေရ်အာနန် ချပ်ဂွံအောန်စိုတ် လရိုအ် ယာံတိုန်တုဲ ကာလဂှ် ကျာ်တြဲမြော်တိုန်သာ်ဝွံရ။ သုတ်, အဘိဓရ်, ဝိနယ်အဲကျာ် တွံလဝ်တုဲဂှ် ဒှ်အ္စာမၞးတံညးဂမၠိုၚ်ရ။

ထံက်ရံၚ်ကဵုဂလာန်မန်မ္ဂး “နဟွံမွဲကဵုဓရီု ကဠီုဟွံမွဲကဵုကရံၚ်” မ္ဂးဍေံမံၚ်ဟွံလအ် ကြက်ဒးလီုအာ ဗွဲမလောဲသွာမာန်ရ။ ညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ဂကောံမွဲမွဲ ဂွံတန်တဴအာ ဗွဲမလံလကာဖာမာန်ကီု သ္ဂောံပြုပြေၚ်ဖန်

ဖက် ပရေၚ်ကမၠောန်ဂကောံ ဂွံကဠေတ်ကဠောတ်မာန်ကီုတုဲ စဳပၞောန်မ္ဂးဂှ် ဒှ်လမျီုဂကောံ ဒှ်လတေၚ် ဗီုဂွံပြုပြေၚ် ကမၠောန်ဂကောံရောၚ်။

ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲကဵုစၟတ်တ္ၚဲ (၃၁၊ ၀၈၊ ၂၀၀၈) အခိၚ်ဗတံတက်ပယျာံ (၉) နာဍဳကဵု (၃၀) ဗဳဇနာဂှ် ဂကောံသၚ်တက္ကသိုလ်တံညးဂမၠိုၚ် သ္ပပဓာန်ကဵု ကျာ်ဇၞော်အ္စာ တၠဂုဏ်အ္စာ ခမဳသၚ်မန်တံညးဂမၠိုၚ်တုဲ ကောံဓရီုသဳကၠဳ ဖျေံရိုဟ်ကၞက် ဒက်ပတန်လဝ် “ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်ဍုၚ်သေံ” မဒှ်ရ။

ဂကောံဝွံ တၞဟ်နဂွံတန်တဴအာ ဗွဲမခိုၚ်ဗိုန်ကီု သီုကဵုဂွံဒ္ဂေတ်ဗက်အာ လၟေၚ်သၞောတ်သၞောဝ် ဗီုပြုပြေၚ်ကမၠောန် ဗွဲမလောဲသွာမာန်ကီုတုဲ မ္ဒးဖျေံလဝ်ဗီုပြၚ် တၚ်တုပ်စိုတ်သၞောဝ်ဂကောံဝွံ မဒှ်ရ။

== ယၟု ==
ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်ဍုၚ်သေံ

နကဵုဘာသာအၚ်္ဂလိက် ကော်ခဴစ

&quot;Monn Buddhist Student's Society, Thailand

ဗွဲဇမၠိ &quot;MBSST&quot; 

== ရန်တၟံ ==
(က) သာသနာမန် ဂွံဂဵုမြဟ်ရာဲဆာဲ ဗျာပ်တြးအာ

(ခ) သွက်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန် ပရေၚ်ပညာခမဳသၚ်မန်

(ဂ) သွက်သၚ်မန်ဂမၠိုၚ် ဒှ်သဟဓရ် ဗွဲမညဳသာသၟဟ်သၟန်တုဲ ဂွံဒဒှ်ေဒယှ်ကၠောံက္ဍညးသ္ကအ်ကီု

(ဃ) သွက်သၚ်မန်ဂမၠိုၚ် ဂွံတိုန်တက္ကသိုလ်ပ္ဍဲဍုၚ်သေံ ဂၠိုၚ်တိုန်ကီု

== တဆိပ် ==
တဆိပ်ဂကောံဝွံ ဝိုၚ်ခ္ဍမ်ဒၟံၚ် ညံၚ်ဗၞဳဝန်ဂိတုပေၚ်တုဲ ပါ်လဝ်ဗွိုၚ်ၜါထပ်ရ။ ထပ်အပ္ဍဲ ထမံက်လဝ် ရုပ်မနုဿသဳဟဂှ် ထမံက်ထပ်လဝ် သက္ကရာဇ်သာသနာ သၞာံစဒက်ပတန်ဂကောံ နကဵုဘာသာအၚ်္ဂလိက် (၂၅၅၁)ရ။ ထပ်မ္ၚးလ္ပာ်လ္တူ ချူလဝ်ယၟုဂကောံ နကဵုဘာသာမန်တုဲ လ္ပာ်သၟဝ် ချူလဝ်ယၟုဂကောံ နကဵုဘာသာအၚ်္ဂလိက်ရ။ အကြာအစပ် ဘာသာမန် ကေုာံ ဘာသာအၚ်္ဂလိက်ဂှ် လ္ပာ်တဲပါဲ ထမံက်လဝ်သက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၃၇၀) ကေုာံ လ္ပာ်တဲပုၚ် ထမံက်လဝ် သက္ကရာဇ်ခရေတ် (2008) သၞာံစဒက်ပတန်ဂကောံ မဒှ်ရ။

=== အဓိပ္ပါယ် ===
ရုပ်မနုဿသဳဟဝွံ ထံက်ရံၚ်ကဵု သောဏထေရ် ဥတ္တရထေရ် က္ညကၠုၚ်ပတန်သာသနာ ပ္ဍဲကဵုဍုၚ်မန်တြေံ သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ မဒှ်ဌာန်ရာမညဒေသဂကူမန်တုဲ ကောန်ဂကူမန်ပိုယ် ဒုၚ်လဝ်တဲ ပတှ်ေကေတ်လဝ် ရုပ်မနုဿသဳဟဝွံ ဒှ်ရုပ်သောဏထေရ် ဥတ္တရထေရ် မဒှ်ရ။

== ၄။ ဌာန်ဒတန် ==
ဂကောံဝွံ ဟိုတ်နူတန်တဴ ပ္ဍဲဍုၚ်သေံတုဲ ဒၞာဲဌာန်ဒတန် မဒှ်တိုၚ်ခဳတံဂှ် ဟွံမွဲပြာကတ်ရ။ ဒၞာဲမညဳသာကဵုကာလ, ဒေသတံဂှ် ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာဂမၠိုၚ် သ္ဂုတ်သွာတ်တုဲဟေၚ် ဒှ်ဌာန်ဒတန်

ဂကောံရ။

== ၅။ လက္ချဏ်ညးလုပ်ဂကောံ ==
(က) ယြဴညးမွဲ ဒှ်ဇာတိဂကူမန်ဍာံဇေတ်တုဲ သ္ဒးတန်တဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်သေံရ။

(ခ) ဒးဟီု, ဗှ် ကေုာံ ချူ ဘာသာမန် (မမိက်ကဵုမွဲမွဲ) လေပ်ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။

(ဂ) တုပ်စိုတ်ကဵု ရန်တၟံဂကောံတုဲ အတိုၚ်သၞောဝ်ဂကောံဝွံ သ္ဒးရေၚ်တၠုၚ်, ဒ္ဂေတ်ဗက်

မာန်ရ။

(ဃ) ဒဒှ်ညးမဒှ်ကွးဘာတက္ကသိုလ် ပအပ်လဝ်ဘာ သ္ပလဝ် Register တုဲဟေၚ်ရောၚ်။

(ၚ) သ္ဒးနွံကဵုလိက်ထံက်ဂလာန် နူဇရေၚ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ, တၠဂုဏ်အ္စာမွဲမွဲဇကု, နကဵုဥက္ကဌ

ဂကောံသၚ်မန် မမိက်ကဵုမွဲမွဲလေဝ်ဒးဒှ်ဏောၚ်။

'''တၚ်စၟတ်။ ။''' ယြဴညးမွဲ ၜိုန်ဒှ်ဇာတိဂကူမန်ဍာံဇေတ်ကီုလေဝ် ဟီု, ဗှ်, ချူဘာသာမန် မမိက်ကဵုမွဲမွဲ ဟွံလေပ်ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်မ္ဂး ကုပူဂဵုဂှ် ကမ္မတဳသ္ဂုတ်သွာတ်တုဲဟေၚ် ဂွံအခေါၚ်လုပ်ဂကောံ

ရ။

== ၆။ မိဿဟာဲဂကောံ ==
ယြဴညးမွဲ ၜိုန်ဟွံဒှ်ကောန်ဂကောံဝွံကီုလေဝ် အတိုၚ်ရန်တၟံ ကေုာံ သၞောဝ်ဂကောံ မဖျေံလဝ်ဂမၠိုၚ် သ္ဍိုက်မၠိုက်တုဲ ကဵုဒၟံၚ်အရီုဗၚ်လ္တူဂကောံ ညံၚ်ဂွံဇၞော်မောဝ် မွဲမွဲလ္ပာ်ကီုမ္ဂး ကုပူဂဵုဂှ် နူကဵုဂကောံဝွံ သ္ပစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် မိဿဟာဲဂကောံမွဲတၠရ။

== ၇။ ဗီုဒက်ပတန်ဂကောံ ==
ဂကောံဝွံ ဒက်ပတန်လဝ် သြဝါဒါစရိယ, နာယက, ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ ကေုာံ ကောန်ဂကောံဂမၠိုၚ်ရ။

(က) သြဝါဒါစရိယဂၠိုၚ်အိုတ် (၁၀) ဇကု

(ခ) နာယကဂၠိုၚ်အိုတ် (၈) ဇကု

(ဂ) ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာဂၠိုၚ်အိုတ် (၉) ဇကု

(ဃ) ကောန်ဂကောံဂမၠိုၚ်

(ၚ) ဒါယကာ ဥပတ္ထမ္ဘက ဟွံမွဲကဵုပိုၚ်ခြာဗၞတ်ဗ္ၜတ်

== ၈။ ဗီုဒက်ပတန် ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာဂကောံဂမၠိုၚ် ==
(က) ဥက္ကဌ (၁) ဇကု

(ခ) ညးအုပ်ကာ (၂) ဇကု

(ဂ) ဘဏ္ဍာဂါရိက (၂) ဇကု

(ဃ) စၟတ်စရၚ် (၂) ဇကု

(ၚ) လၟိၚ်ပရိုၚ် (၂) ဇကု

တၚ်စၟတ်။ ။ ဂကောံဝွံ ဟိုတ်နူတန်တဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲဍၚ်မ္ၚးတုဲ သ္ဒးဗ္စာရဏာရံၚ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ကောန်

ဂကောံ ကေုာံ ပရေၚ်ကမၠောန်တုဲ နွံပၟိက်မ္ဂး ဂပ်ဝ်ထေက်ကဵု ရုဲစှ်ပတိုန် မပ္တံကဵု ဒု-ဥက္ကဌ တံမာန်ရ။

== ၉။ အသဝ်ဂုဏ် သြဝါဒါစရိယဂမၠိုၚ် ==
ယြဴမဟာထေရ်မွဲဇကု ဍိုက်ပေၚ်တဴကဵု လဇ္ဇဳပေသလ, သိက္ခာကာမဂုဏ်တုဲ ဒှ်ညးမရေၚ်

တၠုၚ် ပ္တိတ်ဇြဟတ်ကဵု ဂန္ထဓူရ, ဝိပဿနာဓူရလၟိုန်ရ။

တၚ်စၟတ်။ ။ မဟာထေရ်မွဲဇကု ဍိုက်ပေၚ်ကဵု အသဝ်ဂုဏ်ဝွံမ္ဂး ဂပ်ဝ်ရုဲစှ် နဒဒှ်သြဝါဒါစရိယရ။

== ၁၀။ အသဝ်ဂုဏ် နာယကဂမၠိုၚ် ==
ယြဴမဟာထေရ်မွဲဇကု ဍိုက်ပေၚ်တဴကဵု နာယကဂုဏ် (၆) သာ်တုဲ ဒှ်ညးမရေၚ်တၠုၚ် ပ္တိတ်ဒၟံၚ်ဇြဟတ်ကိစ္စ လိက်ပတ်, ဂကူ, ဘာသာ, သာသနာမန်လၟိုန်ရ။

တၚ်စၟတ်။ ။ မဟာထေရ်မွဲဇကု ဍိုက်ပေၚ်ကဵု အသဝ်ဂုဏ်ဝွံမ္ဂး ဂပ်ဝ်ရုဲစှ် နဒဒှ်နာယကရ။

တၚ်စၟတ်ဗွဲတၟေၚ်။ ။ ညးမကေၚ်ဒှ်လဝ် ကောန်ဂကောံ (ကမ္မတဳဂကောံ) ကတ်လ္ၚတ်ဍိုက်

ပေၚ်တုဲ ကလေၚ်စဴစိုပ်ဍုၚ်မန်တေံတုဲ ဆက်ရေၚ်တၠုၚ် ပ္တိတ်ဒၟံၚ်ဇြဟတ်ကဵု လိက်ပတ်, ဂကူ, ဘာသာ, သာသနာမန်မ္ဂး အလဵုလဵုဂပ်ဝ်ထေက်ကဵုရုဲစှ် နဒဒှ်နာယကဂကောံဝွံရ။

== ၁၁။ လက္ချဏ်ကမ္မတဳ ညးမရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာဂမၠိုၚ် ==
(က) ဒှ်ညးမၞုံပၟိက်ကဵု ရန်တၟံဂကောံတုဲ စပ်ကဵုကိစ္စဂကောံမ္ဂး သ္ဒးသၠးဂုဏ်ဖဵုဇကုမာန်ရ။

(ခ) ဒ္ဂေတ်စာရိတ္တ ကေုာံ လညာတ်သမ္တီ သၠုၚ်ပြဲတပ်တးတုဲ ဒှ်ညးမၞုံကဵုစိုတ်လှဲလး

လ္တူကောန်ဂကောံဂမၠိုၚ်ရ။

(ဂ) ဒှ်ကောန်ဂကောံတုဲ ဒုၚ်ရုဲစှ်မာန်ရ။

(ဃ) သ္ဒးသၟဟ်အစောံ ပ္ဍဲအရာမဟီု, ဗှ်, ချူဘာသာမန်ရ။

ယြဴညးမွဲ ဍိုက်ပေၚ်တဴကဵု လက္ချဏ် (၄) တၚ်ဗွဲလ္တူတေံမ္ဂး ဂပ်ဝ်ရုဲစှ် ညးမရေၚ်တၠုၚ် ကေၚ်ကာထေက်ရ။

== ၁၂။ သြန်ဂကောံ ==
(၁) ပွမစုတ်သြန်ဂကောံ

(၂) ပွမဂၠာဲသြန်ဂကောံ

(၃) ပွမဂိုၚ်ဒေပ်သြန်ဂကောံ

(၄) ပွမစကာသြန်ဂကောံ

=== (၁) ပွမစုတ်သြန်ဂကောံ ===
ယြဴညးမွဲ ဒှ်ကောန်ဂကောံတုဲ ဗွဲကိုပ်ကၠာ သ္ဒးစုတ်သြန်တမ် (သြန်နိဓိထာဝရ) ဂကောံ ဗွဲတွဵုမယုတ် မသုန်ကၠံဗာတ် (၅၀၀) ၜါတ် မဒှ်ရ။

=== (၂) ပွမဂၠာဲသြန်ဂကောံ ===
(က) ကမ္မတဳ ညးမရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ်တုဲဟေၚ် ဂွံအခေါၚ်ဂၠာဲ

သြန်ဂကောံရ။

(ခ) ယြဴကောန်ဂကောံမွဲ ဒုၚ်ဒါန်သွက်ဂကောံ နူဇရေၚ်ကၟုဲမကၠုၚ်စိုပ် ဍုၚ်သေံမာန်ရ။

(ဂ) ၜိုန်ရဟွံသ္ဂုတ်သွာတ်လဝ် နူကမ္မတဳကီုလေဝ် အဆက်ညးကဵုညး သောၚ်ကလး

ပရောပရာ ဂကောံတုဲ သဒ္ဓါညးတၠဒါန် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး ဒုၚ်ဒါန်သွက်ဂကောံထေက်ရ။

(ဃ) ဒုၚ်ယၟုဂကောံတုဲ သြန် ကေုာံ ဝတ္ထုတၞဟ်ဟ် ကလိဂွံနၚ်ဂမၠိုၚ်တံဂှ် သ္ဒးအပ်ပြာပ်

ကုကမ္မတဳ နဒဒှ်ပိုန်ဒြပ်ဂကောံအပိုၚ်ရ။

(ၚ) သြန် ကေုာံ ဝတ္ထုဒါန် မကလိဂွံနၚ် နူညးတၠသဒ္ဓါဂမၠိုၚ်တံဂှ် ပ္ဍဲအပ္ဍဲပွိုၚ် (၁၅) တ္ၚဲ

ပတိုန်ထ္ၜး ကုဥက္ကဌ ကေုာံ ညးအုပ်ကာတုဲ သ္ဒးအပ်ပြာပ် ကုညးမဆေၚ်စပ်ရ။

=== (၃) ပွမဂိုၚ်ဒေပ်သြန်ဂကောံ ===
(က) သြန်ဂကောံဝွံ ညံၚ်ဂွံဖောအ်ဗြေဝ် ညံၚ်ဂွံဂီုကၠီုခိုၚ်ကၠိုက်ဂှ် ပ္ဍဲတိုက်သြန် (BANK) ကမ္မတဳမဖျေံလဝ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် ဂပ်ဝ်သ္ဒးစုတ်ရ။

(ခ) ဂကောံဝွံ ကောန်ဂကောံ ကေုာံ ကမ္မတဳညးမရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ ဗွဲတွဵုမယုတ် (၅) ဇကုဓဝ်နွံတုဲ ဖန်ဖက်ဟွံသၟဟ်အစောံမ္ဂး သြန်ဂကောံဝွံ အတိုၚ်ကောန်ဂကောံတြေံဂမၠိုၚ် ဖန်ဖက် ဖျေံဗီုပြၚ်ဟေၚ် သ္ဒးဂိုၚ်ကေတ်ရ။

(ဂ) သြန်ဂကောံဝွံ ဟိုတ်နူဟိုတ်တၞဟ်ဟ်တုဲ ဒှ်ဟိုတ်သြန်ဂကောံ ဂွံလာဲလေၚ်ဟောံဗြမ်

အာမာန်မ္ဂး ကမ္မတဳညးမရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ ကေုာံ ကောန်ဂကောန်တြေံဂမၠိုၚ် ချပ်ဂၞန်သဳကၠဳ သ္ဂုတ်

သွာတ်တုဲမ္ဂး ပြံၚ်ပဆုဲဏာဒၞာဲ မဂီုကၠီုခိုၚ်ကၠိုက်မာန်ရ။

(ဃ) သြန်ဂကောံဝွံ နကဵုယၟုဘဏ္ဍာဂါရိကၜါ (၂) တၠ ကေုာံ ဂကောံကမ္မတဳကေၚ်ကာ

မွဲတၠ သ္ဒးစုတ်ပ္ဍဲတိုက်သြန် (BANK) ရ။

(ၚ) သြန်မကလိဂွံ နူကောန်ဂကောံ ကေုာံ ညးတၠသဒ္ဓါဂမၠိုၚ် ဟွံဂွံလောန်ၜက်အာ လ္တူနူကဵုထပှ် (၇) တ္ၚဲ သ္ဒးပၠောပ်ပ္ဍဲတိုက်သြန် (BANK) ရ။

တၚ်စၟတ်။ ။ ယဝ်ခါရတၚ်ခက်ခုဲနွံမ္ဂး ကဵုပရိုၚ်ကုကမ္မတဳညိ။

(စ) သြန်ဂကောံဝွံ ပွမဒးစုတ် ပ္ဍဲတိုက်သြန် (BANK) ဗီုပြၚ်စုတ် နကဵုယၟုပိ (၃) တၠ ပတိတ် နကဵုယၟုၜါ (၂) တၠရ။

=== (၄) ပွမစကာသြန်ဂကောံ ===
(က) သြန်ဂကောံဝွံ ပ္ဍဲအရာကာပညာ ကေုာံ ဂိယဲဟေၚ် သုၚ်စောဲစကာမာန်ရ။

(ခ) သြန်ဂကောံဝွံ ဆေၚ်စပ်ကဵုကောန်ဂကောံ မတန်တဴပ္ဍဲဍုၚ်သေံမွဲဟေၚ်ရ။

(ဂ) သြန်ဂကောံဝွံ နကဵုသြန်ဗာတ်ဍုၚ်သေံ BATH ပေၚ်လၟိဟ်ပိကိုဋ် (30,0000) တုဲဟေၚ် ရပ်စပ်သုၚ်စောဲစကာမာန်ရ။

တၚ်စၟတ်။ ။ သြန်ဂကောံဝွံ ၜိုန်ဟွံပေၚ်ပိကိုဋ်ကီုလေဝ် ကေၚ်ကာဂကောံ ကိစ္စဇၞော်ဇၞော် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး ဗၞတ်မသုန် (၅) က္ဍိုပ်ကၠံ 5% ဗွဲမဗဗွဲကဵု တၚ်တုပ်စိုတ် ကမ္မတဳဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ရပ်စပ်စကာမာန်ရ။

(ဃ) သြန်ဂကောံဝွံ ပေၚ်ပိ (၃) ကိုဋ်ဗာတ်တုဲမ္ဂး ဗၞတ်စှ်သုန် (၁၅) က္ဍိုပ်ကၠံ 15% ရပ်စပ်စကာမာန်ရ။

ပၞောဝ်ဂှ် (၁) သွက်ကာပညာ ထပှ်စှော် (၇၀) က္ဍိုပ်ကၠံ 70%

(ခ) သွက်ကာဂိယဲ ၜါစှော် (၂၀) က္ဍိုပ်ကၠံ 20%

(ဂ) သွက်ကေၚ်ကာတၞဟ်ဟ် စှ် (၁၀) က္ဍိုပ်ကၠံ 10%

(ဃ) သြန်မသၟေဟ်သှ်ေ နူကေၚ်ကာပိ (၃) သာ်ဝွံ သ္ဒးပံၚ်ပၠောပ် ပ္ဍဲသြန်တမ် (ထာဝရနိဓိ)

ရ။

(ၚ) ဗၞတ်ဗ္ၜတ်သြန်ရီုဗၚ်, ထံက်ပၚ်, ကိစ္စကာပညာ ကေုာံ ကာဂိယဲ သွက်ကောန်ဂကောံ

မွဲတၠတံဂှ် ဒှ်အတိုၚ်သ္ဂုတ်သွာတ် ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာဟေၚ်ရောၚ်။

(စ) သြန်ဂကောံဝွံ သ္အာၚ်အာနူပွမသုၚ်စောဲ ပ္ဍဲကာပညာ ကေုာံ ကာဂိယဲတုဲ ဒှ်ဂုဏ်ဖဵုသွက်

ဂကူ, လိက်ပတ်, ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ သာသနာမန်မာန်ရောၚ် ကောန်ဂကောံတြဴစှော်က္ဍိုပ်ကၠံ (၆၀%) တုပ်စိုတ်ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ်မ္ဂး သြန်သွက်ကာတၞဟ်ဟ်စှ်က္ဍိုပ်ကၠံ (၁၀%) ဂှ် အတိုၚ်လၟေၚ်သၞောဝ်ဟေၚ် ရီုဗၚ်, ထံက်ပၚ်ထေက်ရောၚ်။

== ၁၃။ ပွမရီုဗၚ်, ထံက်ပၚ် ကာပညာ ==
ယြဴကောန်ဂကောံမွဲ ကတ်လ္ၚတ်မံၚ်ပရေၚ်ပညာ ပ္ဍဲဍုၚ်သေံဏံရ၊ ကုပူဂဵုဂှ် နူကဵုဂကောံဝွံ ရီုဗၚ်ထံက်ပၚ်အာလၟိုန်ရ။

== ၁၄။ ပွမရီုဗၚ်, မၚ်မွဲကာဂိယဲ ==
(က) ယြဴကောန်ဂကောံမွဲ လုကဴတန်တဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်သေံဏံ က္တဵုဒှ်ဝေဒနာဂိယဲအာမ္ဂး နူကဵုဂကောံဝွံ ရီုဗၚ်, မၚ်မွဲအာလၟိုန်ရ။

တၚ်စၟတ်။ ။ ကိစ္စစပ်ကဵုဒုက္ခဝေဒနာ ယဲဘဲတံဂှ် နူကဵုဂကောံဝွံ ဟွံဖျေံဗပိုတ်လဝ်သ္ဂုတ်

သွာတ်ရ။ တန်တဴလ္တူဝေဒနာ ကေုာံ ခရိတ်မၞိဟ်ယဲဂှ်တုဲ ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာဂမၠိုၚ် သ္ဒးဖန်ဖက်, ရီုဗၚ်, မၚ်မွဲအာရ။

== ၁၅။ ပွမပ္တိုန်ဂုဏ်စရာဲ ကုပူဂဵုမကလိဂွံတဆိပ်ကြာ ==
(က) ယြဴကောန်ဂကောံမွဲ ကလိဂွံအံၚ်ဇၞး ကေတ်တဆိပ်ကြာဒဳဂရဳ (Degree) B.A, M.A, M.Phil, Ph.D မမိက်ကဵုမွဲမွဲမ္ဂး နူကဵုဂကောံဝွံ သ္ပပူဇဴပ္တိုန်ဂုဏ်စရာဲရ။

== ၁၆။ တာလျိုၚ်ကောန်ဂကောံတြေံဂမၠိုၚ် ==
(က) ယြဴညးမွဲ ကေၚ်ဒှ်လဝ် ကောန်ဂကောံဝွံတုဲ ၜိုန်ကလေၚ်စဴ စိုပ်ဌာန်ဒၟံၚ်ဇကုကီုလေဝ် လညာတ် ကေုာံ ဂၠံၚ်တရဴ ဒှ်ဟိုတ်ဂကောံဂွံဇၞော်မောဝ်၊ ဂွံတန်တဴအဓာန်မဂၠိၚ်သ္ၚောဲမာန်နွံမ္ဂး ပ္ဍဲဝိုၚ်ကောံ

ဓရီုကီု မ္ၚးဝိုၚ်ကောံဓရီုကီု ကဵုကသပ်မာန်ရ။

(ခ) ကမ္မတဳ ကေုာံ ကောန်ဂကောံ အောန်အိုတ်သၟေဟ်ဒၟံၚ် လၟိဟ်ဗၞတ်မသုန် (၅) ဇကုဟေၚ်တုဲ ချဳဒရာၚ်, ဖန်ဖက်ပရေၚ်ကမၠောန် ဟွံသၟဟ်အစောံကဵုဒှ်, ဖန်ဖက်ပရေၚ်ကမၠောန် ကေုာံ သြန် ဗၠေတ်ဂၠံၚ်ဗၠးသၞောဝ်ရောၚ် ကောန်ဂကောံတြေံ ဗၞတ်ပိ (၃) ဇကု ပတှ်ေစှ်ေစိုတ်မ္ဂး သ္ဒးသဳကၠဳ ကေုာံ ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ ပစ္စပ္ပန်ရ။ ကလေၚ်ဖျေံထိၚ်ဒက်ဟွံဂွံ ယဝ်သဒှ်မ္ဂး သြန်ဂကောံဂမၠိုၚ် အတိုၚ်ပၟိက်ကောန်ဂကောံတြေံဂမၠိုၚ် တုပ်စိုတ်တုဲ ဖန်ဖက်ဖျေံဗီုဟေၚ် သ္ဒးဂိုၚ်ကေတ်ရ။

(ဂ) ကာလကောန်ဂကောံဂမၠိုၚ် ကလေၚ်ရုဲစှ် ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာတၟိမာန်, ကမ္မတဳတၟိဂှ် ကောန်ဂကောံတြေံ ဗွဲတွဵုမယုတ်ပိ (၃) ဇကု နွံဓဝ်ပတှ်ေမ္ဂး သြန်ဂကောံ ကေုာံ စရၚ်သြန်ဂမၠိုၚ် သ္ဒးကလေၚ်အပ်ပြာပ် ကုကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာတၟိ ပ္ဍဲဝိုၚ်ကောံဓရီု ပုရိသာတ် နကဵုလိက်စၟတ်သမ္တီရ။

== ၁၇။ တာလျိုၚ်ဥက္ကဌ ==
(က) ဇၟာပ်ကောံဓရီု သ္ဒးကေတ်တာလျိုၚ် နဒဒှ်သဘာပတိရ။

(ခ) အတိုၚ်ရန်တၟံဂကောံ မဖျေံလဝ် ညံၚ်ဂွံဓမံက်ရုပ်ရဴပြဟ်ဟ်မာန် ဥက္ကဌက္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ

သ္ဒးကေတ်တာလျိုၚ်ရ။

(ဂ) လိက်ကဵုကသပ် မစိုပ်ကၠုၚ် နူဇရေၚ်နာယက, ကောန်ဂကောံတြေံ ကေုာံ မိဿဟာဲ

ဂကောံ ဥက္ကဌသ္ဒးဗှ်ထ္ၜး ပ္ဍဲဝိုၚ်ကောံဓရီုရ။

(ဃ) ပြဒ္ဒညာ (ဝါ) ပြသနာ မဆေၚ်စပ်ကဵုဂကောံ က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး နကဵုဇဲသတ္တိမဂံၚ်သကာ

ဥက္ကဌကေတ်တာလျိုၚ်တုဲ သ္ဒးသှ်ပၠိုတ်ကဵုရ။

(ၚ) ပရေၚ်ကမၠောန် ကေုာံ စရၚ်သြန် ညးမဆေၚ်စပ်တံ ပတိုန်ထ္ၜးနၚ်မ္ဂး ဥက္ကဌသ္ဒး

ထပက်စၟတ်တဲ နဒဒှ်သ္ပစၟတ်သမ္တီရ။

(စ) လိက်တၞးသောၚ်စရၚ် ပွိုၚ်မွဲသၞာံဂမၠိုၚ်တံဂှ် ဥက္ကဌထပက်စၟတ်တဲဟေၚ် သ္ဒး

လလောၚ်တြးရ။

(ဆ) ကမၠောန်ဂကောံတိုန်/စှ်ေတံဂှ် သ္ဒးဇွိတ်သ္ပောတ်မံၚ်လၟိုန်တုဲ သ္ဒးကဵုကသပ် ကုညး

အုပ်ကာလၟိုန်ရ။

(ဇ) ကာလဘဏ္ဍာဂါရိကဟွံမွဲ တာလျိုၚ်ဘဏ္ဍာဂါရိကအိုဿီုတံဂှ် သ္ဒးယိုက်ဂၠေၚ် ကေတ်အာတာလျိုၚ် ဗွဲမပြေပြံၚ်ရ။

(ဇျ) တၚ်ဟွံသောၚ်ကၠး မဆေၚ်စပ်ကဵုဂကောံဂမၠိုၚ်တံဂှ် နူဇရေၚ်ညးလဵုမွဲဟွံဟီု သၟာန်ကၠုၚ်စိုပ်မ္ဂး ဥက္ကဌကေတ်တာလျိုၚ်တုဲ သ္ဒးသှ်ပၠိုတ်ကဵု ညံၚ်ဂွံကိတ်ညဳကဵု တၚ်ရန်တၟံ ကေုာံ သၞောဝ်ဂကောံရ။

(ည) အကာဲအရာတိုန်/စှ်ေ ကေုာံ တၚ်ဝါတ်ဂါတ်ဂကောံ အလုံအိုဿီုတံဂှ် ဥက္ကဌကေတ်တာလျိုၚ်တုဲ သ္ဒးဒုၚ်စဳရေၚ် ကုကောန်ဂကောံတြေံဂမၠိုၚ်ရ။

(ဋ) ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ ကေုာံ ကောန်ဂကောံဂမၠိုၚ် ချဳဒရာၚ် ဒၞာဲတာလျိုၚ်

ဟွံဍိုက်ပေၚ်, ဒၞာဲဟွံကိတ်ညဳ, ဗၠးကဵုသၞောဝ်တံဂှ် ဉက္ကဌသ္ဒးကဵုသတိ ကေုာံ ဒၠောံဗ္တောန်မာန်လၟိုန်ရ။

(ဌ) ယြဴကောန်ဂကောံတြေံမွဲ ကလေၚ်စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သေံမ္ဂး သ္ဇိုၚ်ဒၟံၚ်ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်

ဂကောံ အလုံအိုဿီုတံဂှ် ဥက္ကဌက္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ သ္ဒးပတိုန်ထ္ၜးရ။

== ၁၈။ တာလျိုၚ်ညးအုပ်ကာ ==
(က) ဇၟာပ်ကောံဓရီု သ္ဒးကေတ်တာလျိုၚ် နဒဒှ်သ္ကိုပ်အသေဟာန် (ဝါ) နဒဒှ်သ္ကိုပ်ကၞာရ။

(ခ) တၚ်ဏှ်ကောံဓရီု, လိက်ပရၚ်ကဵုကသပ် နူဇရေၚ်နာယက, ကောန်ဂကောံတြေံ ကေုာံ မိဿဟာဲဂကောံဂမၠိုၚ် ကေုာံ လိက်မဆေၚ်စပ်ကဵု ဂကောံတၞဟ်သ္အာၚ်တံဂှ် သ္ဒးဂိုၚ်ဒေပ်လဝ် ဗွဲမစှ်ေ

သၞောတ်ရ။

(ဂ) ပိုန်ဒြပ်ဂကောံ မပ္တံကဵုလိက်, စရၚ်ကောန်ဂကောံ, စရၚ်သြန်, တဆိပ် ကေုာံ ကပေါတ်ပိုန်ဒြပ်ဂကောံတၞဟ်ဟ်တံဂှ် သ္ဒးဂိုၚ်ဒေပ်မၚ်မွဲလဝ်ရ။

(ဃ) သ္ဒးဇွိတ်သ္ပောတ်ဒၟံၚ် ပရေၚ်ကမၠောန်ဂကောံ တိုန်/စှ်ေ, ခိုဟ်/ပရေံလၟိုန်တုဲ သ္ဒးဒုၚ်စဳရေၚ် ဇၟာပ်ကောံဓရီုရ။

(ၚ) တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ် ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ မတုပ်လဝ်စိုတ် ဇၟာပ်ကောံဓရီုဂမၠိုၚ် လလောၚ်တြး ပ္ဍဲဝိုၚ်ကောံဓရီုကၠောံသၞာံ ကေုာံ ကောံဓရီုသဳကၠဳတၟေၚ်ရ။

(စ) အတိုၚ်သ္ဂုတ်သွာတ် ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ မဖျေံလဝ်တံဂှ် သ္ဒးထမံက်အာ

ရုပ်ရဴတုဲ တၚ်ကမ္မတဳ ရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာသၟေဟ်, မဝိုတ်ဒၟံၚ်သတိတံဂှ် သ္ဒးဆဝ်မ္ၚုဟ် ကဵုမံၚ်သတိလၟိုန်ရ။

(ဆ) သွက်ဂွံချဳဒရာၚ် ပရေၚ်ကမၠောန်နာနာ သြန်ဂကောံ ဗၞတ်လ္ၚီမသုန်ကၠံ (၁၅၀၀) ဗာတ် ဂိုၚ်ဒေပ်လဝ်ပ္ဍဲတဲမာန်ရ။

(ဇ) ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်ဂကောံ ပွိုၚ်မွဲသၞာံ တၞးလိက်သောၚ်စရၚ်သြန် ကေုာံ လိက်လလောၚ်

တြး နူကဵုဂကောံ သ္ဒးပလံၚ်ဗစိုပ် ဇရေၚ်နာယက, ကောန်ဂကောံတြေံ ကေုာံ မိဿဟာဲဂကောံဂမၠိုၚ် ဇၟာပ်ကောံဓရီုကၠောံသၞာံရ။

== (၁၉) တာလျိုၚ်ဘဏ္ဍာဂါရိက ==
(က) သ္ဒးစဳကၠးဆိုက်ဗ္ဒက် ပ္ဍဲအရာပွမပၠောပ်, ပတိတ်, ပြံၚ်မဆုဲသြန် ကေုာံ အိက်သြန်နာနာ ပ္ဍဲတိုက်သြန် (BANK) ရ။

(ခ) လိက်မဆေၚ်စပ်ကဵု သြန်ဂကောံတံဂှ် ဘဏ္ဍာဂါရိကသ္ဒးဂိုၚ်ဒေပ်လဝ်ရ။

(ဂ) သြန်ဂမၠိုၚ် စိုပ်တဲဘဏ္ဍာဂါရိကတုဲ ဟွံဂွံလောန်ၜက်အာ နူကဵုစှ် (၁၀) တ္ၚဲ သ္ဒးပၠောပ်စုတ် ပ္ဍဲတိုက်သြန် မကလိဂွံသ္ဂုတ်သွာတ် နူကဵုကမ္မတဳရ။

(ဃ) ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ကေုာံ လၟိဟ်သြန်တုဲဟေၚ် ဂွံအခေါၚ်ပတိတ်သြန်ရ။

(ၚ) သြန်ပတိတ်နၚ် နူတိုက်သြန်ဂမၠိုၚ် ဟွံဂွံလောန်အာနူပိ (၃) တ္ၚဲ သ္ဒးအပ်ပြာပ် ကုညးအုပ်ကာရ။

(စ) ကိစ္စစပ်ကဵုသြန် ဆဵုဂဗတၚ်ဝါတ်ဂါတ်မ္ဂး ဗွဲမပြဟ် သ္ဒးကဵုသမ္တီ ကုဥက္ကဌ ကေုာံ ညးအုပ်ကာရ။

== ၂၀။ တာလျိုၚ်ညးစၟတ်စရၚ် ==
(က) စရၚ်သြန်လုပ် / တိတ် ကေုာံ ဒၞာဲသုၚ်စောဲလဝ် အရာတၞဟ်ဟ်ဂမၠိုၚ်တံဂှ် သ္ဒးစၟဳစၟတ်ဗက်တုဲ ဆဵုဂဗတၚ်ဟွံသေၚ်ကၠးနွံမ္ဂး နွံအခေါၚ်သၟာန် ညးမဆေၚ်စပ်မာန်ရ။

(ခ) စရၚ်သြန်တၞဟ်ဟ်ဂမၠိုၚ် ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာနွံပၟိက်မ္ဂး သ္ဒးပတိုန်ထ္ၜးဇၟာပ်

ကောံဓရီုရ။

(ဂ) ဆက်စပ်ကဵု ပရေၚ်ကမၠောန် ကေုာံ စရၚ်သြန်တုဲ “ဟိုတ်မမိက်ကဵုမွဲမွဲ ဇီုဓဗတ်ဒး ပရေၚ်ကမၠောန် ကေုာံ ရန်တၟံဂကောံမာန်ရောၚ်” စှ်ေစိုတ်မ္ဂး ဗွဲမပြဟ် သ္ဒးဂရၚ်ပ္တီကုဥက္ကဌ၊ နွံပၟိက်မ္ဂး သ္ဒးပတိုန်ထ္ၜး ပ္ဍဲကောံဓရီုရ။

(ဃ) ကိုပ်ကၠာဟွံစိုပ် တ္ၚဲကောံဓရီုကၠောံသၞာံ ဗၞတ်ထပှ် (၇) တ္ၚဲ ကေတ်အခိၚ်တုဲ သ္ဒးစၟဳစၟတ် စရၚ်သြန်တၞဟ်ဟ်ဂမၠိုၚ်ရ။

(ၚ) စရၚ်သြန် ညးစၟဳစၟတ်စရၚ် မစၟဳစၟတ်လဝ်တံဂှ် သ္ဒးပတိုန်ထ္ၜး ပ္ဍဲကောံဓရီု ကမ္မတဳ

ရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာရ။

== ၂၁။ တာလျိုၚ်ညးလၟိၚ်ပရိုၚ် ==
(က) အတိုၚ်ရန်တၟံ, ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်ဂကောံ ကေုာံ စရာဲဂကောံဂမၠိုၚ်ဂှ် ညံၚ်ဂွံဗျာပ်တြး

အာ အကြာမဟာဇန်ဂမၠိုၚ် သ္ပဂရုတုဲ သ္ဒးလၟိၚ်ပတိတ်ပရိုၚ်ရ။

(ခ) သ္ဒးရီုဗၚ်ညးအုပ်ကာ ပ္ဍဲအရာမကဵု / ကေတ် လိက်မဆေၚ်စပ်ကဵုဂကောံရ။

(ဂ) ဇၟာပ်ကောံဓရီု သ္ဒးကေတ်တာလျိုၚ် နဒဒှ်ညးစၟတ်သမ္တီကောံဓရီုရ။

(ဃ) ပ္ဍဲအရာကေၚ်ကာ ပတိုန်ဝၚ်, သ္ပစၟတ်သမ္တီကောံဓရီုဂှ် မပ္တံကဵုတက်ဗီု ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်

အိုဿီုတံဂှ် သ္ဒးကေတ်တာလျိုၚ်ရ။

တၚ်စၟတ်။ ။ တာလျိုၚ်မပ္တံဖက်ဆောဂဥုပ်ကာတံဂှ် ကာလမပ္တံညးဂဥုပ်ကာတံဟွံမွဲကီု၊ ကာလညးဖအောဝ်ကီု သ္ဒးရေၚ်တၠုၚ်တာလျိုၚ်တံဂှ်ရ။

== ၂၂။ သၞောဝ်ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ ကေုာံ ကောန်ဂကောံဂမၠိုၚ် သ္ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် ==
(က) ယြဴညးမွဲ သွက်ဒတုဲဖဵုဇကုသက်က်မ္ဂး ယၟုဂကောံ, တဆိပ်ဂကောံ, တၞးလိက်

ဂကောံ ကေုာံ ကပေါတ်ပိုန်ဒြပ်ဂကောံပိုၚ်ဂမၠိုၚ်တံဂှ် ရပ်စပ်သုၚ်စောဲဟွံဂွံရ။

(ခ) သီုဟွံကလိဂွံသ္ဂုတ်သွာတ်နူကမ္မတဳ ပွမပ္တိတ်လိက်လလောၚ်တြးကီု၊ ပွမချဳဒရာၚ် ပရေၚ်ကမၠောန် စပ်ကဵုဂကောံကီုတံဂှ် ကၠောန်သ္ပဟွံဂွံရ။

(ဂ) ပ္ဍဲအရာမရေၚ်တၠုၚ် ဆန်ၜန်ကိစ္စဂကောံဝွံ ပွမပျုတ်ဗ္ဒေက်ပူဂဵု, ဂကောံသ္အာၚ်တံဂှ် ပ္ဍဲဝိုၚ်ကောံဓရီုကီု၊ မ္ၚးဝိုၚ်ကောံဓရီုကီု သ္ဒးဝေၚ်ပါဲဗွဲတၟေၚ်ရ။

(ဃ) ကောန်ဂကောံဂမၠိုၚ် ညးမွဲကေုာံညးမွဲ သ္ဒးရီုဗၚ်, သ္ဒးဆာန်ကၟိန်, သ္ဒးနွံကဵုဓဝ်ပတှ်ေ ကေုာံ ရေၚ်သ္ကံ ညံၚ်ကောဒေံအရၚ်ရ။

(ၚ) တာလျိုၚ် ကေုာံ သၞောဝ်ဂကောံဂမၠိုၚ်တံဂှ် သ္ဒးယိုက်ဂၠေၚ်, သ္ဒးမၚ်မွဲ, သ္ဒးဒ္ဂေတ်လ္ၚတ်

အာ ဗွဲမပြေပြံၚ်ရ။

(စ) ဒ္ဂေတ်စာရိတ္တဟွံခိုဟ် ဒှ်ဟိုတ်မစှ်ေစးကဵု ဝိနယ်သိက္ခာပိုဒ်ကီု၊ ဒှ်ဟိုတ်မစှ်ေစးကဵု ပရေၚ်မၞိဟ်ကီု၊ ဒှ်ဟိုတ်ဂကောံဂွံလီုလာ်ကီု၊ ဒှ်ဟိုတ်ဂုဏ်စရာဲဂကောံ ဂွံပၠိုတ်ကီုတံဂှ် ပ္ဍဲဝိုၚ်ကောံဓရီုကီု မ္ၚးဝိုၚ်ကောံဓရီုကီု သ္ဒးဝေၚ်ပါဲဗွဲတၟေၚ်ရ။

(ဆ) ခမဳ, သာမဏဳ ကေုာံ ကောဒေံမန်ဂမၠိုၚ် ညံၚ်ဂွံကၠုၚ်ကတ်ပညာ ဍုၚ်မ္ၚးဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ဂှ် ကောန်ဂကောံဂမၠိုၚ် သ္ဒးဘိုၚ်ရီုဗၚ်, သ္ဒးရေၚ်တၠုၚ် နကဵုနယ်တၞဟ်ဟ်ရ။

(ဇ) ယြဴကောန်ဂကောံမွဲ ကတ်ပညာဍိုက်ပေၚ်တုဲ ကာလကလေၚ်စဴအာ ဍုၚ်မန်တေံအ

ပိုၚ်မ္ဂး သ္ဒးပတိုန်လိက်ဂရၚ် ဗီုပြၚ်ဂရၚ်ပ္တီ နဒဒှ်ဆဵုဂဗလက်ကရဴ ကုဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်

ဍုၚ်သေံရ။

(ဇျ) ယြဴညးမွဲ သီုဟၟဲကဵုဟိုတ်ဖဵု ဟွံတိုန်စိုပ်ကောံဓရီု ပေၚ် (၃) ဝါမ္ဂး ဂကောံကမ္မတဳဂမၠိုၚ် သ္ဒးဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ်ရောၚ်။

တၚ်စၟတ်။ ။ ယြဴညးမွဲ တာလျိုၚ်ဂကောံ မပါ်ပရအ်ကဵုတံဂှ် ယိုက်ဂၠေၚ်ဟွံမာန်မ္ဂး ဟိုတ်ဖဵု

မဍိုက်ပေၚ် ညံၚ်ဂွံကိတ်ညဳကဵု ဓဝ်ပတှ်ေညးတံဂှ် သ္ဒးပ္တိုန်ထ္ၜး ဗွဲမခိုၚ်ကၠိုက်ရ။

== ၂၃။ ပွမပါဲနုက်တိတ် နူဒဒှ်ညးတာလျိုၚ်ကမ္မတဳ ကေုာံ ကောန်ဂကောံ ==
(က) ယြဴကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ ကေုာံ ကောန်ဂကောံမွဲ မိက်ဂွံနုက်တိတ် နူဒဒှ်တာလျိုၚ် ကေုာံ ကောန်ဂကောံမ္ဂး နကဵုပၟိက်ဆန္ဒဇကု ပတိုန်ထ္ၜးဟိုတ် ကုဥက္ကဌတုဲ နုက်တိတ်မာန်ရ။

(ခ) ယြဴကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ ကေုာံ ကောန်ဂကောံမွဲ ဒ္ဂေတ်စာရိတ္တ ဒှ်ဟိုတ်မစှ်ေစး

ကဵုဝိနယ်ကီု၊ ဒှ်ဟိုတ်မစှ်ေစးကဵု ပရေၚ်မၞိဟ်ကီု၊ ဒှ်ဟိုတ်ဂုဏ်စရာဲဂကောံ ဂွံလဟုတ်ယုတ်ကီု “ကၠောန်သ္ပဒၟံၚ်ရောၚ်” သာ်ဝွံ ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ ကေုာံ ကောန်ဂကောံဂမၠိုၚ် တြဴစှော် (၆၀%) က္ဍိုပ်ကၠံ ပတှ်ေစှ်ေစိုတ်မ္ဂး သ္ဒးပဒေံါထောံ နူဒဒှ်တာလျိုင် ကေုာံ ကောန်ဂကောံရ။

(ဂ) ပူဂဵုမွဲ ဒးဒုင်ပဲါပတိတ် နူဂကောံတုဲဂှ် ကိစ္စအလုံအိုဿီု ဂကောံဟွံကေတ်တာလျိုင်

တုဲ ပူဂဵုဂှ် နဒဒှ်မိဿဟာဲမွဲဟေင် စၟတ်သမ္တီရ။

== (၂၄) ပွမဒက်ပတန်သာပ်ကမ္မတဳ ==
(က) “ဒှ်ဂုဏ်ဖဵုဂကောံရောင်” ကမ္မတဳရေင်တၠုင်ကေင်ကာဂမၠိုင် စှ်ေကေတ်စိုတ်တုဲ သ္ဂုတ်သွာတ်မ္ဂး နွံအခေါင်ဒက်ပတိုန်, ရိုဟ်ကၠေံသာပ်ကမ္မတဳမာန်ရ။

(ခ) သာပ်ကမ္မတဳဝွံ သဳကၠဳကုကမ္မတဳရေၚ်တၠုင်ကေင်ကာတုဲ သ္ဒးထမံက်အာ ရုပ်ရဴကမၠောန်ရ။

== ၂၅။ အာယုက်ကမ္မတဳအိုတ် ==
(က) အာယုက်ကမ္မတဳရေင်တၠုင်ကေင်ကာဝွံ ဒှ်မွဲသၞာံဟေင်ရ။

(ခ) အာယုက်သာပ်ကမ္မတဳဂှ် အတိုၚ်ကမ္မတဳရင်တၠုင်ကေင်ကာ ပိုင်ခြာကဵုဟေင် တန်တဴ

မာန်ရ။

== ၂၆။ ပွမရိုဟ်ကၠေံ ကမ္မတဳတြေံ ကေုာံ ပွမရုဲစှ်ကမ္မတဳတၟိ ==
(က) ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာတြေံဝွံ ရိုဟ်ကၠေံပ္ဍဲတ္ၚဲ ကောံဓရီုကၠောံသၞာံတုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ်

ဟေၚ် သ္ဒးကလေၚ်ရုဲစှ် ဒက်ပတိုန် ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာတၟိရ။

(ခ) ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာဝွံ ကောန်ဂကောန်တြဴစှော် (၆၀%) က္ဍိုပ်ကၠံ အာတ်မိက်ကၠုၚ်မ္ဂး သ္ဒးရိုဟ်ကၠေံ ကမ္မတဳတြေံ ပ္ဍဲဝိုၚ်ကောံဓရီုသဳကၠဳတၟေၚ်ရ။

(ဂ) ရိုဟ်ကၠေံကမ္မတဳတြေံတုဲ အပ္ဍဲပွိုၚ်စှ်ပန် (၁၄) တ္ၚဲ သ္ဒးကလေၚ်ရုဲစှ် ဒက်ပတိုန်ကမ္မတဳ ပ္ဍဲဝိုၚ်ကောံဓရီုသဳကၠဳတၟေၚ်ရ။

(ဃ) ယြဴကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာတြေံလဵုမွဲဟွံဟီု ကလေၚ်ဒုၚ်ရုဲမာဲ နဒဒှ်ကမ္မတဳတၟိ

မာန်ရ။

== ၂၇။ ပွမပၠောပ်စၞး, ထပက်အဇာ ဒၞာဲကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ မသၠးအာ ==
(က) ဒၞာဲကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ မသၠးအာတံဂှ် သ္ဒးရုဲစှ်ပၠောပ်စၞး ပူဂဵုမသၟဟ်အစောံ

နူဂကောံရ။

(ခ) ယြဴကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာမွဲ ဟိုတ်နူဟိုတ် မမိက်ကဵုမွဲမွဲတုဲ ပွိုၚ်ပိ (၃) ဂိတု ဟွံသၟဟ်အစောံ ပ္ဍဲအရာမရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာမ္ဂး “သ္ဒးရုဲစှ်ပၠောပ်မၞိဟ်စၞးရောၚ်” ရဴဝွံ ကမ္မတဳဖျေံသ္ဂုတ်

သွာတ်မ္ဂး သ္ဒးရုဲစှ်ပၠောပ်မၞိဟ်စၞးရ။

(ဂ) ကောန်ဂကောံမတိုန်စိုပ် ပ္ဍဲဝိုၚ်ကောံဓရီုသဳကၠဳတၟေၚ်ဂှ်ဟေၚ် ဂပ်ဝ်ရုဲစှ်ပၠောပ်စၞး ဒၞာဲကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ မသၠးအာရ။

== ၂၈။ ကောံဓရီုဂမၠိုၚ် ==
(က) ကောံဓရီုကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ

(ခ) ကောံဓရီုကၠောံသၞာံ

(ဂ) ကောံဓရီုသဳကၠဳတၟေၚ်

(၁) ကောံဓရီုကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ

(က) ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာဂမၠိုၚ် ဗွဲတွဵုမယုတ် ပိ (၃) ဂိတုမွဲဝါ သ္ဒးကော်

ကောံဓရီုရ။

(ခ) နွံပၟိက်ကၠုၚ်မ္ဂး အခိၚ်ဟွံရုဲ ဥက္ကဌကော်ကောံဓရီုမာန်ရ။

(ဂ) ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ တြဴစှော် (၆၀%) က္ဍိုပ်ကၠံ အာတ်မိက်ကၠုၚ်မ္ဂး ပ္ဍဲအပ္ဍဲမွဲအဒိုတ် ဥက္ကဌသ္ဒးကော်ကောံဓရီုရ။

တၚ်စၟတ်။ ။ ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ တြဴစှော် (၆၀%) က္ဍိုပ်ကၠံ တိုန်စိုပ်မ္ဂး ကောံဓရီုအံၚ်ဇၞး အာစိုပ်ဒတုဲရ။

(၂) ကောံဓရီုကၠောံသၞာံ

(က) လုပ်ဒဂိုန်ပုရိမဝှ်တုဲ ပ္ဍဲအပ္ဍဲပန်အဒိုတ် သ္ဒးကော်ကောံဓရီုကၠောံသၞာံရ။

(၃) ကောံဓရီုသဳကၠဳတၟေၚ်

အခိၚ်အခါ ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာဂမၠိုၚ် တုပ်စိုတ်တုဲ ဖျေံလဝ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ်ဟေၚ် ဒှ်တ္ၚဲကောံဓရီုသဳကၠဳတၟေၚ်ရ။

တၚ်စၟတ်။ ။ ဇၟာပ်ကောံဓရီု ကောန်ဂကောံတြဴစှော် (၆၀%) က္ဍိုပ်ကၠံ တိုန်စိုပ်မ္ဂး ကောံဓရီုဍိုက်ပေၚ်ရ။

== (၂၉) ပွမပဠေဝ်ပဠေတ်, ထပ်ဗပေၚ်, ပိုက်နုက်သၞောဝ်ဂကောံဂမၠိုၚ် ==
(က) သၞောဝ်ဂကောံဝွံ ပဠေဝ်, ထပ်ဗပေၚ်, ပိုက်နုက်မမိက်ကဵုမွဲမွဲထေက်ရောၚ်။ ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာဂမၠိုၚ် တြဴစှော် (၆၀%) က္ဍိုပ်ကၠံ ဒုၚ်တဲတုပ်စိုတ်တုဲ သ္ဒးပတိုန်ထ္ၜး ပ္ဍဲဝိုၚ်ကောံဓရီုသဳကၠဳတၟေၚ် (ဟွံသေၚ်မ္ဂး) ပ္ဍဲဝိုၚ်ကောံဓရီုကၠောံသၞာံတုဲ ကောန်ဂကောံတြဴစှော် (၆၀%) က္ဍိုပ်ကၠံ ထံက်ဂလာန်တုပ်စိုတ်မ္ဂး ပဠေဝ်ပဠေတ်, ထပ်ဗပေၚ်, ပိုက်နုက်မာန်ရ။

(ခ) သၞောဝ်ဂကောံမပဠေဝ်ပဠေတ်, ထပ်ဗပေၚ်, ပိုက်နုက်လဝ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ညးအုပ်ကာ သ္ဒးလောၚ်တြး ပ္ဍဲဝိုၚ်ကောံဓရီုတုဲ သ္ဒးသ္ပဒတန်ရ။

တၚ်စၟတ်။ ။ သၞောဝ်ဂကောံဝွံ (၃၁၊ ၀၈၊ ၂၀၀၈) အခိၚ်ဗ္တံ တက်ပယျာံ (၉) နာဍဳ ကဵု (၃၀) ဗဳဇနာ ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ ကေုာံ ကောန်ဂကောံဂမၠိုၚ် (၈) တၠ သ္ပလဝ်ဒတန် ပ္ဍဲဘာသုဓမ္မဝတဳ၊ ကွာန်ၜၚ်ကဍဳ၊ ဍုၚ်က္ၜၚ်ကံက်၊ ဍုၚ်သေံရ။

ညးမတိုန်စိုပ်ကောံဓရီု သ္ဂုတ်သွာတ်သ္ပဒတန်သၞောဝ်ဂမၠိုၚ်

၁။ တၠဂုဏ်အ္စာကေသရမောဠိ (ဥက္ကဌ)

၂။ တၠဂုဏ်အ္စာဝံသပါလ (ဒု-ဟိတဓရ)

၃။ တၠဂုဏ်အ္စာဣဿရ (ဘဏ္ဍာဂါရိက)

၄။ တၠဂုဏ်အ္စာအိန္ဒ (ဒု-ဘဏ္ဍာဂါရိက)

၅။ တၠဂုဏ်အ္စာသုဝဏ္ဏ (စၟတ်စရၚ်)

၆။ တၠဂုဏ်အ္စာနန္ဒိယ (ဒု-စၟတ်စရၚ်)

၇။ တၠဂုဏ်အ္စာကောဝိဒ (လၟိၚ်ပရိုၚ်)

၈။ တၠဂုဏ်အ္စာဝဳရိယ (ဒု-လၟိၚ်ပရိုၚ်) ဣဝွံဒှ်ဒ္စာံ (၈) ဇကုရ။

တၚ်စၟတ်။ ။ တၠဂုဏ်အ္စာခေမာဝန္တ ဟွံတိုန်စိုပ်ရ။

MBSST 02:05 P.M (5.09.2008) ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်ဍုၚ်သေံ

== “ဂလာန်အုပ်နိဂီု” ==
သ္ဇိုၚ်သၞောဝ်ဂကောံ MBSST ဝွံ ရန်တၟံကဵုကောန်ဂကောံဂမၠိုၚ် တၞဟ်နဂွံတန်တဴအာ ဗွဲမသိုက်သၠိၚ်ကီု တၞဟ်နဂွံဒှ်ဓဝ်ညဳသာသၟဟ်န် ကေုာံရေၚ်သ္ကံကီု တၞဟ်နဂွံပြေပြံၚ် ဗၜိုဟ်လလံကဵု ပြသနာ စပ်ကဵုဂကောံကီုတုဲ သၞောဝ်ဂကောံဝွံ ကောန်ဂကောံဂမၠိုၚ် ဗွဲမလှဲလးဗၠးၜး သဳကၠဳပတိုန်ထ္ၜးလဝ်ရောၚ်။

သ္ဇိုၚ်သၞောဝ်ဂကောံ MBSST ဝွံ ထံက်ရံၚ်ကဵုအခိၚ်ကာလဒေသတုဲ ချူစွံပတန်လဝ်သာ်ဝွံရ။ ဗွဲကြဴဟိုတ်နူဟိုတ် မမိက်ကဵုမွဲမွဲက္တဵုဒှ်ကီု၊ သၞောဝ်လ္ၚဵုဍေံကိတ်ညဳကဵု ကာလဒေသကီု၊ ယဝ်ဆဵုဂဗ တၚ်ဝါတ်ဂါတ် မမိက်ကဵုမွဲမွဲကီု ယဝ်သဒှ်မ္ဂး ကောန်ဂကောံဂမၠိုၚ် လၟိဟ်တြဴစှော် (၆၀%) က္ဍိုပ်ကၠံ ကလိဂွံတၚ်တုပ်စိုတ်တုဲ သ္ဂုတ်သွာတ်မ္ဂး သၞောဝ်ဂကောံဝွံ ထပ်မာန် နုက်မာန် ပဠေဝ်မာန်ရောၚ်။

MBSST 08: 49 A.M (20.09.2008)


== နိဿဲ ==
၂၀၀၈၊ သၞာံ။ သဇိုၚ်သၞောဝ်-ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်ဍုၚ်သေံ၊လိက်အုပ် (The Principle of Mon Buddhist Student's Society, Thailand။
{{DEFAULTSORT:ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်ဍုၚ်သေံ}}
[[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]]</text>
      <sha1>nmdqa1baabf8jvzoxc236uvgoim4qle</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အစာ ပညာစိုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7670</id>
    <revision>
      <id>58752</id>
      <parentid>49010</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T02:35:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[အစာပညာစိုတ်]] ဇရေင် [[အစာ ပညာစိုတ်]]</comment>
      <origin>49010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5427" sha1="8jzbp5380urj2us523eqvokyrb7o9px" xml:space="preserve">[[File:Psychologists_collage.jpg|thumb|300px|အစာပညာစိုတ်ဂမၠိုၚ် - ညးမလ္ၚတ်ပရူစိုတ်၊ ဗဗေၚ် ကေုာံ အစောံစိုတ်မၞိဟ် နကဵုနဲကဲသိပ္ပံနာနာ]]

'''အစာပညာစိုတ်''' (အၚ်္ဂလိက်: '''Psychologists''') ဝွံ ဒှ်ညးမလ္ၚတ်ပရူစိုတ် (Mind) ကေုာံ ဗဗေၚ် (Behavior) မၞိဟ်တအ် နကဵုနဲကဲသိပ္ပံရ။ အစာပညာစိုတ်ဂမၠိုၚ်ဝွံ လ္ၚတ်ပရူပွမချပ်၊ ပွမစၟတ်သမ္တီ၊ အစောံစိုတ် (Emotion)၊ ကေုာံ အဆက်အစပ်အကြား မၞိဟ်မွဲ ကေုာံ မွဲ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ရ။&lt;ref&gt;American Psychological Association. (2026). &quot;Psychology as a Profession&quot;. APA Publishing.&lt;/ref&gt;

== အစာပညာစိုတ်အဓိက ပ္ဍဲဝၚ် (Notable Psychologists) ==
ဝၚ်ပညာစိုတ်ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ်လဝ် နကဵုတၚ်ဂၞၚ် နူအစာပညာစိုတ်ကိစ္စဇၞော်ဂမၠိုၚ်:

၁. '''[[ဝိလ်ဟိလ်မ် ဝုန်]] (Wilhelm Wundt):''' မအံက်ပညာစိုတ်ခေတ်တၟိ၊ ညးမစပ္တန်တိုက်စမ်ၜတ်ပညာစိုတ် ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဂျာမနဳ။

၂. '''[[ဝဳလျာမ် ဂျေမ်]] (William James):''' မအံက်ပညာစိုတ် အမေရိကာန်၊ ညးမလ္ၚတ်ကမၠောန်စိုတ် (Functionalism)။

၃. '''[[Sigmund Freud]]:''' ညးမစပ္တန်နဲကဲပွမပါ်ခြာစိုတ် (Psychoanalysis) ကေုာံ လ္ၚတ်ပရူစိုတ်အသိၚ် (Unconscious mind)။

၄. '''[[B.F. Skinner]]:''' ညးမလ္ၚတ်ပရူဗဗေၚ် (Behaviorism) ကေုာံ ပွမဗ္တောန်ဗဗေၚ် နကဵုနဲကဲစမ်ၜတ်။

၅. '''[[ကာလ် ရဝ်ဂျေရ်]] (Carl Rogers):''' ညးမစပ္တန်မၞိဟ်ဗေဒပညာစိုတ် (Humanistic Psychology) ကေုာံ နဲကဲကုသစိုတ်မဗဟဵုကဵုမၞိဟ်။

၆. '''[[အေဘရာဟမ် မတ်သ်လဝ်]] (Abraham Maslow):''' ညးမဖန်ဗဒှ် လၟေၚ်နွံပၟိက်မၞိဟ် (Hierarchy of Needs)။

== ကဏ္ဍကမၠောန် အစာပညာစိုတ် (Fields of Practice) ==
အစာပညာစိုတ်ဂမၠိုၚ် ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲဒၞာဲနာနာတုဲ ပါ်ခြာလဝ်ဗွဲခမၞန်:
* '''အစာပညာစိုတ်ကုသ (Clinical Psychologists):''' လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳပြသၞာစိုတ်ဓာတ် ကေုာံ ယဲစိုတ်နာနာ။
* '''အစာပညာစိုတ်ပညာရေး (Educational Psychologists):''' ရီုဗၚ်ကွးဘာတအ် ပ္ဍဲအရာပွမဗ္တောန် ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်စိုတ်ဓာတ်။
* '''အစာပညာစိုတ်ဂကောံမၞိဟ် (Social Psychologists):''' လ္ၚတ်ဗီုမၞိဟ်တအ် မနွံအစောံစိုတ် ပ္ဍဲအကြာမၞိဟ်ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်။
* '''အစာပညာစိုတ်စက်ရုံ (Industrial-Organizational Psychologists):''' လ္ၚတ်ဗဗေၚ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် ညံၚ်ဂွံတုဲဒှ်ဖဵုခိုဟ်။

== အဆက်အစပ်ကဵု [[မနုဿဗေဒ]] ကေုာံ [[သုတေသန]] ==
ပ္ဍဲသုတေသန '''Multicultural Studies''' မၞးမလ္ၚတ်ဒၟံၚ်ဂှ် အစာပညာစိုတ်တအ်ဝွံ ဒှ်သ္ဇိုၚ်ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံတီကၠိုဟ် **&quot;Cross-cultural Psychology&quot;** ရ။ ဣဝွံ ရီုဗၚ်ကဵု ပွမတီကၠိုဟ်ဗီုယေန်သၞာၚ်မန် မဖန်ဗဒှ်ကဵုစိုတ်ဓာတ်ဂကူ၊ ပွမထိၚ်ဒဝ်ယေန်သၞာၚ်၊ ကေုာံ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်မန်ရ။

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[ဝၚ်ပညာစိုတ်]]
* [[စိတ္တဗေဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]
* [[မၞိဟ်ဗေဒ]]
* [[သုတေသန]]

== လေန်နူမ္ၚး ==
* [https://www.apa.org American Psychological Association (APA)]
* [https://www.bps.org.uk British Psychological Society (BPS)]

== နိဿဲ ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:အစာပညာစိုတ်}}
[[Category:အစာပညာစိုတ်]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:မၞိဟ်ဗေဒ]]</text>
      <sha1>8jzbp5380urj2us523eqvokyrb7o9px</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တွဵုရး မန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10913</id>
    <revision>
      <id>58720</id>
      <parentid>54557</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[တွဵုရးမန်]] ဇရေင် [[တွဵုရး မန်]]</comment>
      <origin>54557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25006" sha1="cmel59ko2v82dm7z31kucqt20rfs3z6" xml:space="preserve">{{Short description|တွဵုရး မၞုံ ပ္ဍဲ လပါ် သၠုင်ကျာ ရးနိဂီု ဗၟာ မဒှ် ဒတန် ဌာန်တၟုပ် ဂကူမန်}}
{{Infobox settlement
| name = တွဵုရးဍုင်မန်
| native_name = Mon State
| image_skyline = Kyaikhtiyo Pagoda in Mon State.jpg
| image_caption = [[ကျာ်ဣသိယဵု]] မဒှ် ဒၞာဲကျာ်စေတဳ ပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲ တွဵုရးမန်
| image_flag = Flag of Mon State.svg
| image_seal = Seal of Mon State.svg
| subdivision_type = ရးနိဂီု
| subdivision_name = [[ဍုင်ဗၟာ]]
| seat_type = ဍုင်ဇၞော်
| seat = [[မတ်မလီု]] (Mawlamyine)
| government_type = အလဵုအသဳ တွဵုရးမန်
| legislature = {{ill|ကၠတ်ထဝ် တွဵုရးမန်|en|Mon State Hluttaw}}
| area_total_km2 = 12296.6
| population_total = 2054393
| population_as_of = ၂၀၁၄
| blank_name_sec1 = ဂကူဂမၠိုင်
| blank_info_sec1 = [[မန်]]၊ ဗၟာ၊ ကရေင်၊ ပအိုဝ်၊ သေံ
| blank_name_sec2 = ဘာသာ အဓိက
| blank_info_sec2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (၉၂.၆%)
| website = [http://www.monstate.gov.mm/ monstate.gov.mm]
}}

'''တွဵုရး[[wikt:mnw:မန်|မန်]]''' ({{lang-en|Mon State}}; {{lang-my|မွန်ပြည်နယ်}}) ဝွံ ဍေံဒှ် ဒေသ အုပ်ဓုပ် (Administrative division) မွဲ မၞုံ ပ္ဍဲကဵု လပါ် သၠုင်ကျာ ရးနိဂီု [[ဍုင်ဗၟာ]] ရ။ တွဵုရး ဝွံ ဍေံ နွံ ပ္ဍဲ အကြာ {{ill|တွဵုရးကရေင်|en|Kayin State}} ပ္ဍဲ လပါ် ဗမံက်၊ ၜဳ အန်ဒမန် (Andaman Sea) ပ္ဍဲ လပါ် ပလိုတ်၊ ရးဗဂေါ ပ္ဍဲ လပါ် သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ရးတၞင်သဳ ပ္ဍဲ လပါ် သၠုင်ကျာ ရ။ တုဲပၠန် ဍေံ နွံ ကု ပယျဵု မဆက်စပ် ဒၟံင် ကု တွဵုရး ကာန်ချနပူရဳ (Kanchanaburi) ရးနိဂီု သေံ ပ္ဍဲကဵု လပါ် သၠုင်ကျာ-ဗမံက် ညိ ဏီ ရ။ 

ဇမၞော် အနာံ တိဍာ် သီုဖအိုတ် ဂှ် နွံ ၁၂,၁၅၅ စတုရန်း ကဳလဝ်မဳတာ (၄,၆၉၃ စတုရန်း မိုင်) ရ။ ဍုင် ဇၞော် အဓိက သွက် တွဵုရးမန် ဂှ် ဒှ် ဍုင် [[မတ်မလီု]] (Mawlamyine) ရ။ တွဵုရးမန် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ဒတန် ဌာန်တၟုပ် အဓိက သွက် ကောန်ဂကူ မန် တအ် မမံင် တန်တဴ ကေုာံ ဍေံ နွံ ကု ဝင်၊ ယေန်သၞာင်၊ ကေုာံ ပရေင် ပိုန်ဒြပ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေင် သွက် ရးနိဂီု ဗၟာ ရ။&lt;ref&gt;South, A. (2003). ''Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Sheldrake''. Routledge.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပထဝဳဒတန် (Introduction and Geography) ==
တွဵုရးမန် ဂှ် နွံ လတူ လေတ္တီတွဒ် ၁၄ ဒီဂရဳ ၅၂ မိနစ် မြောက် ကဵု ၁၇ ဒီဂရဳ ၃၂ မိနစ် မြောက် အကြာ၊ လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရဳ ၅၁ မိနစ် အရှေ့ ကဵု ၉၈ ဒီဂရဳ ၁၃ မိနစ် အရှေ့ အကြာ ရ။ 
* '''ပယျဵု ကေုာံ ဒဵု:''' ပ္ဍဲ လပါ် ဗမံက် ဂှ် ဒဵု ဒေါန (Dawna Range) မတန် တဴ ဒၟံင် နဒဒှ် ပယျဵု သဘာဝ မပါ် ခြာ လဝ် တွဵုရး မန် ကဵု တွဵုရး ကရေင် ရ။ 
* '''ၜဳ ကေုာံ တကအ်:''' လပါ် ပလိုတ် တွဵုရး မန် ဂှ် ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ၜဳ အန်ဒမန် ကေုာံ ပင်လယ်ကွေ့ မုတ္တမ (Gulf of Mottama) မၞုံ ကု ဇမၠိင် သြင် ၜဳ ၅၆၆ ကဳလဝ်မဳတာ (၃၅၂ မိုင်) ရ။ ပ္ဍဲကဵု သြင် ၜဳ ဏအ် ဂှ် တကအ် ဍောတ်တ် ဗီုကဵု တကအ် ကၠေင်ဂေါက် (Kalegauk Island) ကေုာံ တကအ် ဇၞော် တအ် နွံ ရ။ 
တိဍာ် ပ္ဍဲ တွဵုရး မန် ဂှ် လပါ် ဗမံက် နွံ ကု ဒဵု ကေုာံ ဂြိုပ် ဇၞော် တုဲ၊ လပါ် ပလိုတ် ကဵု လပါ် ၜဳ ဂှ် ဒှ် တိ ဗလး မခိုဟ် သွက်ဂွံ တဵု လွဳ သြောအ် ရ။

== ၂။ ဝင် အတိတ် ကေုာံ ဍုင်မန် (History and Mon Kingdoms) ==
ကောန်ဂကူ မန် ဝွံ ညးတအ် ဒှ် ဂကူ မလုပ် စိုပ် ကၠုင် ပ္ဍဲ ဒေသ အာရှ အရှေ့တောင် (Southeast Asia) ကိုပ်ကၠာ အိုတ် မွဲ တုဲ ညးတအ် ဒှ် မၞိဟ် မပလံင် ဗစိုပ် သာသနာ ဗုဒ္ဓ ထေရဝါဒ (Theravada Buddhism) ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် ရ-
* '''ဍုင် ဒွါရဝတဳ:''' ဍုင် မန် မပြာကတ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ဂှ် ဒှ် ဍုင် {{ill|ဒွါရဝတဳ|en|Dvaravati}} (Dvaravati) မဇၞော် မောဝ် လဝ် စဵုကဵု စိုပ် ခေတ် ရာစုသၞာံ ၁၁ (1024 AD) တေအ် ရ။ ကြဴနူ အေန်ပါယာ ခမာ တအ် သီ ကေတ် ဍုင် ညးတအ် တုဲ၊ မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ပြံင် ဒဴ ကၠုင် လပါ် ပလိုတ် မဒှ် ဒေသ ဍုင်ဗၟာ လၟုဟ် တုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုင် တၟိ ဗီုကဵု သဓီု ကဵု ဟံသာဝတဳ ရ။
* '''ယေန်သၞာင်:''' ၜိုန်ရ ဒး ဒုင် ပြိုင်ပကာန် ကု ဂကူ တၞဟ် ဗီုကဵု သေံ ကဵု ဗၟာ တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ကီု လေဝ်، ယေန်သၞာင် ကေုာံ လိက်ပတ် မန် ဂှ် ဍေံ လုပ် ဇီုကပိုက် လတူ ဂကူ ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေင် ရ။&lt;ref&gt;Higham, C. (2014). ''Early Mainland Southeast Asia''. River Books.&lt;/ref&gt;

== ၃။ ခေတ် အင်္ဂလိက် ကေုာံ ပရေင်သၠးပွး (British Colonial Era and Independence) ==
ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၈၂၄ ဂှ်၊ ပၞာန် အင်္ဂလိက်-ဗၟာ အလန် ပထမ က္တဵုဒှ် တုဲ ဍုင်ဗၟာ သၟဝ် (Lower Burma) မပါ လုပ် သီု တွဵုရးမန် လၟုဟ် ဂှ် ဒး ဒုင် သီ ကေတ် နကဵု ဒပ် ပၞာန် အင်္ဂလိက် ဗြိတိန် (Great Britain) ရ-
* '''ပရေင် ပံင်ကောံ:''' ပ္ဍဲ အခိင် ပၞာန် ဂှ် ဂကူ မန် တအ် ရီုဗင် လဝ် အင်္ဂလိက် နကဵု တင်ရန်တၟအ် ညံင် ဂွံ ကလိဂွံ အခေါင် အုပ်ဓုပ် ဍုင် ညးတအ် ဇကု ညးတအ် (Self-determination) ကြဴနူ ပၞာန် တုဲ ရ။ ကောန်မန် ဗွဲမဂၠိုင် မပြံင် ဒဴ အာ ဍုင် သေံ တအ် ကလေင် စဴ ကၠုင် ဌာန် ဇာတိ ညးတအ် ရ။ ဆဂး အင်္ဂလိက် တအ် ဟွံကဵု လဝ် ဍုင် သၠးပွး အတိုင် ကတိ ကဝတ် ပုဟ်။
* '''အင်္ဂလန် ဍောတ်:''' ပ္ဍဲ ခေတ် ကဝ်လဝ်နဳ တေအ်، ဍုင် မတ်မလီု ဂှ် ညးတအ် ကော်စ &quot;အင်္ဂလန် ဍောတ်&quot; (Little England) ဟိုတ်နူ နွံ ကု မၞိဟ် ဂကူ ပံင်နှဴ အင်္ဂလိက်-ဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

== ၄။ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပဋိပက္ခ (Politics and Armed Conflict) ==
ကြဴနူ ဍုင်ဗၟာ ကလိဂွံ သၠးပွး ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈ တုဲ၊ ပရေင် ပဋိပက္ခ အပ္ဍဲ ဍုင် စ က္တဵုဒှ် ကၠုင် သွက် အခေါင်အရာ ကောန်ဍုင် အရင် တအ် ရ-
* '''ပွမအာတ် မိက် အခေါင်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၇ ဂကူ မန် တအ် အာတ် မိက် သကိုပ် ဝန်ကြီး ဦးနု ညံင် ဂွံ ကဵု အခေါင် သၠးပွး ကေုာံ တွဵုရး မန် သီးသန့် ရ။ ဆဂး ဦးနု ဟွံဒုင် တဲ တုဲ ဒပ် ပၞာန် ဗၟာ တအ် လုပ် သီ ကေတ် ဒေသ မန် ရ။
* '''ပၠန်ဂတး ကေုာံ ဗော်:''' ဟိုတ်နူ ဏအ် တုဲ သၟာ ပၠန်ဂတး မန် တအ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံ မန် (Mon Peoples Front) တုဲ ဗွဲလက္ကရဴ ဒှ် အာ {{ill|ဗော်ဍုင်မန်တၟိ|en|New Mon State Party}} (NMSP) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၂ ရ။
* '''တွဵုရး မန် တၟိ:''' သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် ဒြဟတ် ပၠန်ဂတး မန် တုဲ၊ ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၃ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၇၄ ဂှ် အလဵုအသဳ နေဝင်း ပါ် ပတိတ် ဒေသ နူ ရးတၞင်သဳ ကဵု ရးဗဂေါ တုဲ ဒက်ပ္တန် ကဵု &quot;တွဵုရးမန်&quot; ဗွဲမစှ်ေ သၞောဝ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၅ ဂှ် NMSP ထပက် လိက်ကသုက် ဒေါအ် ပၞာန် ကု အလဵုအသဳ နဝတ ရ။&lt;ref&gt;Thawnghmung, A. M. (2011). ''Beyond Armed Conflict: Ethnonational Politics in Burma (Myanmar)''. East-West Center.&lt;/ref&gt;

== ၅။ လဒက်ပ္တန် အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ခရိုင် (Government and Administrative Divisions) ==
တွဵုရးမန် ဂှ် ညးတအ် ပါ် လဝ် နကဵု ခရိုင် အဓိက ၜါ ခရိုင် ရ- 
# '''ခရိုင် မတ်မလီု (Mawlamyine District):''' ဒှ် ဒေသ လပါ် သၠုင်ကျာ မပါ လုပ် ပွိုင်ဍုင် ဗီုကဵု မတ်မလီု၊ မုဒုံ၊ ဇြပ်ဗု၊ တကအ်ခၟိုင်، ကေုာံ ရေး ရ။
# '''ခရိုင် သဓီု (Thaton District):''' ဒှ် ဒေသ လပါ် သၟဝ်ကျာ မပါ လုပ် ပွိုင်ဍုင် ဗီုကဵု သဓီု၊ ပေါင်၊ ကျာ်ထဝ်، ကေုာံ ဗီးလင်း ရ။
သီုဖအိုတ် ပွိုင်ဍုင် (Townships) နွံ ၁၀ ပွိုင်ဍုင် တုဲ ကွာန် ကေုာံ အရာပ် နွံ ၄၆၃ မ ရ။ လပါ် ဥပဒေ မ္ဂး ဍေံ နွံ ကု {{ill|ကၠတ်ထဝ် တွဵုရးမန်|en|Mon State Hluttaw}} မၞုံ ကု လၟိဟ် ညးစၞး ၃၁ တၠ (ညးစၞး မရုဲစှ် ၂၃ တၠ ကေုာံ ဒပ်ပၞာန် ၈ တၠ) ရ။
== ၆။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ (Economy and Agriculture) ==
ပရေင် ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးမန် ဝွံ ဍေံ တန်တဴ ဒၟံင် လတူ ပရေင် တဵုလွဳ ကေုာံ သယံဇာတ သဘာဝ ရ-
* '''တဵုလွဳ (Agriculture):''' တွဵုရးမန် နွံ ကု တိ တဵု လွဳ ၜိုတ် ၄.၅ မဳလဳယျာန် ဧက (၁.၈ မဳလဳယျာန် ဟက်တာ) ရ။ ကမၠောန် အဓိက ဂှ် ဒှ် ပွမတဵု သြောအ် ရ။ ကပေါတ် မပတိတ် အဓိက မရနုက်ကဵု ၜါ ဂှ် ဒှ် ကၠအ် ရဝ်ဗါ (Rubber) တုဲ တဵု လွဳ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဒေသ ဒဵု တအ် ရ။ ပါဲနူ ဂှ် ဏီ သတ် ဆု၊ သတ် ကေုာံ ကၠအ် သတ် တအ် လေဝ် နွံ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''ပရေင် ကမၠောန် ၜဳ (Fishing Industry):''' ပ္ဍဲ ဒေသ သြင် ၜဳ လပါ် သၠုင်ကျာ ဗီုကဵု ပွိုင်ဍုင် ရေး မ္ဂး၊ ညးတအ် ကၠောန် ကမၠောန် ရပ် က၊ ပတိတ် က ဇမ္ကဟ်၊ ဍာ် ငံပြာရည် ကေုာံ ကျောက်ကျော တအ် ရ။
* '''သယံဇာတ (Minerals):''' သယံဇာတ မပ္တံကဵု ၜဵု، ခဲမဖြူ ကေုာံ တၟအ် (Granite) တအ် လေဝ် ၜံက် ခါဲ ပတိတ် ဒၟံင် ရ။ ဆဂး ပရေင် ပိုန်ဒြပ် အဓိက မွဲ ပၠန် ဂှ် ဒှ် သြန် မပလံင် နင် နူကဵု ကောန် ကမၠောန် မန် မကၠောန် ဒၟံင် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဍုင် သေံ (Remittances) ရ။&lt;ref&gt;Kudo, T. (2010). ''Myanmar's Economy: Its Integration into ASEAN''. IDE-JETRO.&lt;/ref&gt;

== ၇။ ရာသဳဥတု ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ (Climate and Environment) ==
တွဵုရးမန် ဂှ် ဍေံ နွံ ကု ရာသဳဥတု ဂမ္တဴ (Tropical climate) ร။ ဟိုတ်နူ ဍေံ နွံ ကြပ် ကု ၜဳ တုဲ ရာသဳဥတု ဍေံ ဟွံပြံင်လှာဲ အာ ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ပုဟ်။ 
* '''အကာဲအရာ ရာသဳ:''' အခိင် ကညင် မ္ဂး ဥတု ဂမ္တဴ နွံ အကြာ ၈၅ ဒီဂရဳ ဖာရင်ဟိုက် (၂၉ ဒီဂရဳ စင်တီဂရိတ်) ပ္ဍဲ ဂိတု ဧပြဳ တုဲ၊ အခိင် ဂံက် မ္ဂး နွံ ၜိုတ် ၇၈ ဒီဂရဳ ဖာရင်ဟိုက် (၂၆ ဒီဂရဳ စင်တီဂရိတ်) ပ္ဍဲ ဂိတု ဇာန်နဝါရဳ ရ။ 
* '''ဗြဲ:''' ဟိုတ်နူ ဒဵု ဒေါန ကဵု သြင် ၜဳ တုဲ အခိင် ဗြဲ မ္ဂး ဗြဲ ဂူ လောန် စဵုကဵု ၂၀၀ ၝောအ်တဲ ပြင် ပ္ဍဲ မွဲ သၞာံ ร။ ၜိုန်ရ သဘာဝ ကျေဝ်ဂေါဝ် ကီု လေဝ်၊ ပရေင် ၜံက် ခါဲ သယံဇာတ လောန် အာ (Deforestation and mining) ဂှ် ဒှ် ဒၟံင် အန္တရာယ် သွက် သဘာဝ တွဵုရးမန် ရ။

== ၈။ လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ ဂကူနာနာ (Demographics and Ethnic Makeup) ==
အတိုင် တင်ဂၞင် စရင် လၟိဟ် မၞိဟ် သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး، တွဵုရးမန် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု လၟိဟ် မၞိဟ် ၂,၀၅၄,၃၉၃ တၠ ရ-
* '''ဂကူ (Ethnicities):''' ၜိုန်ရ ခုတ် လဝ် ယၟု တွဵုရးမန် ကီု လေဝ်၊ လၟိဟ် မၞိဟ် ဂကူ {{ill|မန်|en|Mon people}} ကဵု ဂကူ ဗၟာ ဂှ် ဍေံ ကြပ် တုပ် ညးသကအ် ရ။ ပါဲနူ ဂှ် မ္ဂး ဂကူ ကရေင်، ဂကူ ပအိုဝ် ကေုာံ ဂကူ သေံ တအ် လေဝ် မံင် တန်တဴ ဒၟံင် ပ္ဍဲ တွဵုရး ဏအ် ဗွဲမဂၠိုင် ကီု ရ။
* '''ဘာသာ (Religion):''' မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၜိုတ် ၉၂.၆% ဂှ် ရှ်ေသှ်ေ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ရ။ ပါဲနူ ဂှ် မ္ဂး ဘာသာ အေတ်သလာမ် နွံ ၅.၈%၊ ဘာသာ ဟိန္ဒူ နွံ ၁.၀% ကေုာံ ဘာသာ ခရေတ်ယာန် နွံ ၀.၅% ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး လၟိဟ် ဘာသာ မရှ်ေသှ်ေ ပ္ဍဲ တွဵုရးမန် (၂၀၁၄)
|-
! ဘာသာ !! ရာခိုင်နှုန်း (%) !! လၟိဟ် မၞိဟ် (ခန့်မှန်း)
|-
| [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] || ၉၂.၆% || ၁,၉၀၀,၀၀၀+
|-
| အေတ်သလာမ် || ၅.၈% || ၁၁၉,၀၀၀+
|-
| ဟိန္ဒူ || ၁.၀% || ၂၀,၀၀၀+
|-
| ခရေတ်ယာန် || ၀.၅% || ၁၀,၀၀၀+
|-
| တၞဟ်တၞဟ် || ၀.၁% || ၂,၀၀၀+
|}

== ၉။ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ဒၞာဲအာတရဴ (Education and Tourism) ==
တွဵုရးမန် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု ဒၞာဲ ဝေင် အာ တရဴ မပြာကတ် အလုံ ဍုင်ဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ-
* '''ဒၞာဲ အာ တရဴ:''' ဒၞာဲ မပြာကတ် အိုတ် ဂှ် ဒှ် [[ကျာ်ဣသိယဵု]] (Kyaiktiyo Pagoda / Golden Rock) မၞုံ ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင် ကျာ်ထဝ် ရ။ တုဲပၠန် [[ကျာ်ဝိဇ္ဇာယ တောရ]] (Win Sein Taw Ya) မဒှ် ရုပ် ကျာ် သတိက် ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ လေဝ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရး မန် ရ။ သြင် ၜဳ စက်သဲ (Setse Beach) ကဵု ကျာ် တၟအ် ကၠင် (Kyaik Than Lan) ပ္ဍဲ မတ်မလီု တအ် ဂှ် လေဝ် မၞိဟ် အာ ဝေင် ဂၠိုင် ရ။
* '''ပရေင် ပညာ:''' သွက် ပရေင် ပညာ အဆင့် သၠုင် ဂှ်၊ တွဵုရး မန် နွံ ကု တက္ကသိုလ် မတ်မလီု (Mawlamyine University)၊ တက္ကသိုလ် နဲပညာ ကေုာံ တက္ကသိုလ် ကောန်ပျူတာ ပ္ဍဲ မတ်မလီု ကဵု သဓီု ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Kyaiktiyo Pagoda - Golden Rock.jpg | ကျာ်ဣသိယဵု မဒှ် ကျာ် စေတဳ တၟအ် ထဝ် ပြာကတ်
File:Win Sein Taw Ya.jpg | ကျာ် သတိက် ဇၞော် အိုတ် Win Sein Taw Ya
File:Mawlamyine waterfront.jpg | မုက် ဍုင် မတ်မလီု မဒှ် ဍုင် ဇၞော် သွက် တွဵုရး
&lt;/gallery&gt;

== ၁၀။ အခက်အခုဲ လၟုဟ် ကေုာံ အနာဂတ် (Current Challenges and Future) ==
ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ဏအ် တွဵုရးမန် ဒး ဆဵု ဂဗ ဒၟံင် အခက်အခုဲ ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ ဇၞော် မောဝ်-
* '''ပွမပြံင် ဌာန် (Migration):''' ဟိုတ်နူ အခက်အခုဲ ပရေင် ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင် ဍုင်ကွာန် တုဲ၊ သၟတ် မန် ကေုာံ ကောန် တွဵုရး ဗွဲမဂၠိုင် ပြံင် အာ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရးနိဂီု သေံ ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ပကဵု ညံင် ကွာန် မန် တအ် ဂွံ လ္ၚု အာ ကေုာံ ဒြဟတ် ကောန် ကမၠောန် အောန် စှ်ေ အာ ရ။
* '''သယံဇာတ ကေုာံ ဖဵု ပရဲ:''' ၜိုန်ရ တွဵုရး မန် နွံ ကု သယံဇာတ သဘာဝ ကေုာံ ပရေင် တဵု လွဳ ခိုဟ် ကီု လေဝ်၊ ဖဵု ပရဲ (Profits) ဗွဲမဂၠိုင် ဂှ် ဒး ဒုင် သီ ကေတ် အာ နကဵု အလဵုအသဳ ဗဟဵု ကေုာံ ကမ္မဏဳ ဇၞော် တအ် တုဲ ညးဍုင်ကွာန် မန် တအ် ဟွံကလိဂွံ ခိုဟ်ဟ် ရ။
* '''ယေန်သၞာင် ကေုာံ လိက်ပတ်:''' ဂကောံ မန် တအ် ဂစာန် ဒၟံင် ညံင် ဂွံ မင်မဲ လိက်ပတ် ကေုာံ အရေဝ် ဘာသာ မန် ညံင် ဟွံဂွံ ကၠေအ် ကၠက် အာ သၟဝ် စနစ် ပရေင် ပညာ ဗဟဵု ရ။

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ရုပ် ရာ ဗွဲမကျေဝ်ဂေါဝ် ပရူ တွဵုရးမန် ကေုာံ ဒၞာဲ ပြာကတ် တအ် လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=Discovering Mon State: Beauty and Culture}}

{{ဝဳကဳ ဒေအ်သ္ကအ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[မတ်မလီု]]
* [[မန်]]
* [[ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ]]
* {{ill|တွဵုရးကရေင်|en|Kayin State}}
* {{ill|ဗော်ဍုင်မန်တၟိ|en|New Mon State Party}}

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* South, Ashley (2003). ''Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Sheldrake''. Routledge. ISBN 978-0700717141.
* Thawnghmung, Ardeth Maung (2011). ''Beyond Armed Conflict: Ethnonational Politics in Burma (Myanmar)''. East-West Center.
* Higham, Charles (2014). ''Early Mainland Southeast Asia: From First Humans to Angkor''. River Books.
* Kudo, Toshihiro (2010). ''Myanmar's Economy: Its Integration into ASEAN''. IDE-JETRO.
* Ministry of Immigration and Population (2015). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Mon State Report''. Government of Myanmar.
* Myanmar Information Management Unit (MIMU) (2014). ''Mon State Profile''. UNHCR.
* Smith, Martin (1999). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.
* Ooi, Keat Gin (2004). ''Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor''. ABC-CLIO.
* Aung-Thwin, Michael A. (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma''. University of Hawaii Press.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Mon_State English Wikipedia: Mon State]. Retrieved May 8, 2026.

{{ပထဝဳ ဍုင်ဗၟာ}}
{{ရးနိဂီု ဍုင်ဗၟာ}}

{{DEFAULTSORT:တွဵုရးမန်}}
[[Category:တွဵုရးမန်]]
[[Category:တွဵုရး ကေုာံ ရး ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ]]
[[Category:ဒေသ ကောန်ဍုင်အရင်]]</text>
      <sha1>cmel59ko2v82dm7z31kucqt20rfs3z6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58722</id>
      <parentid>58720</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:47:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25028" sha1="lx1fmlsgwinvznc8mftzi9kut25v9v8" xml:space="preserve">{{Short description|တွဵုရး မၞုံ ပ္ဍဲ လပါ် သၠုင်ကျာ ရးနိဂီု ဗၟာ မဒှ် ဒတန် ဌာန်တၟုပ် ဂကူမန်}}
{{Infobox settlement
| name = တွဵုရးဍုင်မန်
| native_name = Mon State
| image_skyline = Kyaikhtiyo Pagoda in Mon State.jpg
| image_caption = [[ကျာ်ဣသိယဵု]] မဒှ် ဒၞာဲကျာ်စေတဳ ပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲ တွဵုရး မန်
| image_flag = Flag of Mon State.svg
| image_seal = Seal of Mon State.svg
| subdivision_type = ရးနိဂီု
| subdivision_name = [[ဍုင်ဗၟာ]]
| seat_type = ဍုင်ဇၞော်
| seat = [[မတ်မလီု]] (Mawlamyine)
| government_type = အလဵုအသဳ တွဵုရး မန်
| legislature = {{ill|ကၠတ်ထဝ် တွဵုရး မန်|en|Mon State Hluttaw}}
| area_total_km2 = 12296.6
| population_total = 2054393
| population_as_of = ၂၀၁၄
| blank_name_sec1 = ဂကူဂမၠိုင်
| blank_info_sec1 = [[မန်]]၊ ဗၟာ၊ ကရေင်၊ ပအိုဝ်၊ သေံ
| blank_name_sec2 = ဘာသာ အဓိက
| blank_info_sec2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (၉၂.၆%)
| website = [http://www.monstate.gov.mm/ monstate.gov.mm]
}}

'''တွဵုရး[[wikt:mnw:မန်|မန်]]''' ({{lang-en|Mon State}}; {{lang-my|မွန်ပြည်နယ်}}) ဝွံ ဍေံဒှ် ဒေသ အုပ်ဓုပ် (Administrative division) မွဲ မၞုံ ပ္ဍဲကဵု လပါ် သၠုင်ကျာ ရးနိဂီု [[ဍုင်ဗၟာ]] ရ။ တွဵုရး ဝွံ ဍေံ နွံ ပ္ဍဲ အကြာ {{ill|တွဵုရးကရေင်|en|Kayin State}} ပ္ဍဲ လပါ် ဗမံက်၊ ၜဳ အန်ဒမန် (Andaman Sea) ပ္ဍဲ လပါ် ပလိုတ်၊ ရးဗဂေါ ပ္ဍဲ လပါ် သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ရးတၞင်သဳ ပ္ဍဲ လပါ် သၠုင်ကျာ ရ။ တုဲပၠန် ဍေံ နွံ ကု ပယျဵု မဆက်စပ် ဒၟံင် ကု တွဵုရး ကာန်ချနပူရဳ (Kanchanaburi) ရးနိဂီု သေံ ပ္ဍဲကဵု လပါ် သၠုင်ကျာ-ဗမံက် ညိ ဏီ ရ။ 

ဇမၞော် အနာံ တိဍာ် သီုဖအိုတ် ဂှ် နွံ ၁၂,၁၅၅ စတုရန်း ကဳလဝ်မဳတာ (၄,၆၉၃ စတုရန်း မိုင်) ရ။ ဍုင် ဇၞော် အဓိက သွက် တွဵုရး မန် ဂှ် ဒှ် ဍုင် [[မတ်မလီု]] (Mawlamyine) ရ။ တွဵုရး မန် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ဒတန် ဌာန်တၟုပ် အဓိက သွက် ကောန်ဂကူ မန် တအ် မမံင် တန်တဴ ကေုာံ ဍေံ နွံ ကု ဝင်၊ ယေန်သၞာင်၊ ကေုာံ ပရေင် ပိုန်ဒြပ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေင် သွက် ရးနိဂီု ဗၟာ ရ။&lt;ref&gt;South, A. (2003). ''Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Sheldrake''. Routledge.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပထဝဳဒတန် (Introduction and Geography) ==
တွဵုရး မန် ဂှ် နွံ လတူ လေတ္တီတွဒ် ၁၄ ဒီဂရဳ ၅၂ မိနစ် မြောက် ကဵု ၁၇ ဒီဂရဳ ၃၂ မိနစ် မြောက် အကြာ၊ လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရဳ ၅၁ မိနစ် အရှေ့ ကဵု ၉၈ ဒီဂရဳ ၁၃ မိနစ် အရှေ့ အကြာ ရ။ 
* '''ပယျဵု ကေုာံ ဒဵု:''' ပ္ဍဲ လပါ် ဗမံက် ဂှ် ဒဵု ဒေါန (Dawna Range) မတန် တဴ ဒၟံင် နဒဒှ် ပယျဵု သဘာဝ မပါ် ခြာ လဝ် တွဵုရး မန် ကဵု တွဵုရး ကရေင် ရ။ 
* '''ၜဳ ကေုာံ တကအ်:''' လပါ် ပလိုတ် တွဵုရး မန် ဂှ် ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ၜဳ အန်ဒမန် ကေုာံ ပင်လယ်ကွေ့ မုတ္တမ (Gulf of Mottama) မၞုံ ကု ဇမၠိင် သြင် ၜဳ ၅၆၆ ကဳလဝ်မဳတာ (၃၅၂ မိုင်) ရ။ ပ္ဍဲကဵု သြင် ၜဳ ဏအ် ဂှ် တကအ် ဍောတ်တ် ဗီုကဵု တကအ် ကၠေင်ဂေါက် (Kalegauk Island) ကေုာံ တကအ် ဇၞော် တအ် နွံ ရ။ 
တိဍာ် ပ္ဍဲ တွဵုရး မန် ဂှ် လပါ် ဗမံက် နွံ ကု ဒဵု ကေုာံ ဂြိုပ် ဇၞော် တုဲ၊ လပါ် ပလိုတ် ကဵု လပါ် ၜဳ ဂှ် ဒှ် တိ ဗလး မခိုဟ် သွက်ဂွံ တဵု လွဳ သြောအ် ရ။

== ၂။ ဝင် အတိတ် ကေုာံ ဍုင်မန် (History and Mon Kingdoms) ==
ကောန်ဂကူ မန် ဝွံ ညးတအ် ဒှ် ဂကူ မလုပ် စိုပ် ကၠုင် ပ္ဍဲ ဒေသ အာရှ အရှေ့တောင် (Southeast Asia) ကိုပ်ကၠာ အိုတ် မွဲ တုဲ ညးတအ် ဒှ် မၞိဟ် မပလံင် ဗစိုပ် သာသနာ ဗုဒ္ဓ ထေရဝါဒ (Theravada Buddhism) ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် ရ-
* '''ဍုင် ဒွါရဝတဳ:''' ဍုင် မန် မပြာကတ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ဂှ် ဒှ် ဍုင် {{ill|ဒွါရဝတဳ|en|Dvaravati}} (Dvaravati) မဇၞော် မောဝ် လဝ် စဵုကဵု စိုပ် ခေတ် ရာစုသၞာံ ၁၁ (1024 AD) တေအ် ရ။ ကြဴနူ အေန်ပါယာ ခမာ တအ် သီ ကေတ် ဍုင် ညးတအ် တုဲ၊ မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ပြံင် ဒဴ ကၠုင် လပါ် ပလိုတ် မဒှ် ဒေသ ဍုင်ဗၟာ လၟုဟ် တုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုင် တၟိ ဗီုကဵု သဓီု ကဵု ဟံသာဝတဳ ရ။
* '''ယေန်သၞာင်:''' ၜိုန်ရ ဒး ဒုင် ပြိုင်ပကာန် ကု ဂကူ တၞဟ် ဗီုကဵု သေံ ကဵု ဗၟာ တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ကီု လေဝ်، ယေန်သၞာင် ကေုာံ လိက်ပတ် မန် ဂှ် ဍေံ လုပ် ဇီုကပိုက် လတူ ဂကူ ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေင် ရ။&lt;ref&gt;Higham, C. (2014). ''Early Mainland Southeast Asia''. River Books.&lt;/ref&gt;

== ၃။ ခေတ် အင်္ဂလိက် ကေုာံ ပရေင်သၠးပွး (British Colonial Era and Independence) ==
ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၈၂၄ ဂှ်၊ ပၞာန် အင်္ဂလိက်-ဗၟာ အလန် ပထမ က္တဵုဒှ် တုဲ ဍုင်ဗၟာ သၟဝ် (Lower Burma) မပါ လုပ် သီု တွဵုရး မန် လၟုဟ် ဂှ် ဒး ဒုင် သီ ကေတ် နကဵု ဒပ် ပၞာန် အင်္ဂလိက် ဗြိတိန် (Great Britain) ရ-
* '''ပရေင် ပံင်ကောံ:''' ပ္ဍဲ အခိင် ပၞာန် ဂှ် ဂကူ မန် တအ် ရီုဗင် လဝ် အင်္ဂလိက် နကဵု တင်ရန်တၟအ် ညံင် ဂွံ ကလိဂွံ အခေါင် အုပ်ဓုပ် ဍုင် ညးတအ် ဇကု ညးတအ် (Self-determination) ကြဴနူ ပၞာန် တုဲ ရ။ ကောန်မန် ဗွဲမဂၠိုင် မပြံင် ဒဴ အာ ဍုင် သေံ တအ် ကလေင် စဴ ကၠုင် ဌာန် ဇာတိ ညးတအ် ရ။ ဆဂး အင်္ဂလိက် တအ် ဟွံကဵု လဝ် ဍုင် သၠးပွး အတိုင် ကတိ ကဝတ် ပုဟ်။
* '''အင်္ဂလန် ဍောတ်:''' ပ္ဍဲ ခေတ် ကဝ်လဝ်နဳ တေအ်، ဍုင် မတ်မလီု ဂှ် ညးတအ် ကော်စ &quot;အင်္ဂလန် ဍောတ်&quot; (Little England) ဟိုတ်နူ နွံ ကု မၞိဟ် ဂကူ ပံင်နှဴ အင်္ဂလိက်-ဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

== ၄။ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပဋိပက္ခ (Politics and Armed Conflict) ==
ကြဴနူ ဍုင်ဗၟာ ကလိဂွံ သၠးပွး ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈ တုဲ၊ ပရေင် ပဋိပက္ခ အပ္ဍဲ ဍုင် စ က္တဵုဒှ် ကၠုင် သွက် အခေါင်အရာ ကောန်ဍုင် အရင် တအ် ရ-
* '''ပွမအာတ် မိက် အခေါင်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၇ ဂကူ မန် တအ် အာတ် မိက် သကိုပ် ဝန်ကြီး ဦးနု ညံင် ဂွံ ကဵု အခေါင် သၠးပွး ကေုာံ တွဵုရး မန် သီးသန့် ရ။ ဆဂး ဦးနု ဟွံဒုင် တဲ တုဲ ဒပ် ပၞာန် ဗၟာ တအ် လုပ် သီ ကေတ် ဒေသ မန် ရ။
* '''ပၠန်ဂတး ကေုာံ ဗော်:''' ဟိုတ်နူ ဏအ် တုဲ သၟာ ပၠန်ဂတး မန် တအ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံ မန် (Mon Peoples Front) တုဲ ဗွဲလက္ကရဴ ဒှ် အာ {{ill|ဗော်ဍုင်မန်တၟိ|en|New Mon State Party}} (NMSP) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၂ ရ။
* '''တွဵုရး မန် တၟိ:''' သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် ဒြဟတ် ပၠန်ဂတး မန် တုဲ၊ ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၃ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၇၄ ဂှ် အလဵုအသဳ နေဝင်း ပါ် ပတိတ် ဒေသ နူ ရးတၞင်သဳ ကဵု ရးဗဂေါ တုဲ ဒက်ပ္တန် ကဵု &quot;တွဵုရး မန်&quot; ဗွဲမစှ်ေ သၞောဝ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၅ ဂှ် NMSP ထပက် လိက်ကသုက် ဒေါအ် ပၞာန် ကု အလဵုအသဳ နဝတ ရ။&lt;ref&gt;Thawnghmung, A. M. (2011). ''Beyond Armed Conflict: Ethnonational Politics in Burma (Myanmar)''. East-West Center.&lt;/ref&gt;

== ၅။ လဒက်ပ္တန် အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ခရိုင် (Government and Administrative Divisions) ==
တွဵုရး မန် ဂှ် ညးတအ် ပါ် လဝ် နကဵု ခရိုင် အဓိက ၜါ ခရိုင် ရ- 
# '''ခရိုင် မတ်မလီု (Mawlamyine District):''' ဒှ် ဒေသ လပါ် သၠုင်ကျာ မပါ လုပ် ပွိုင်ဍုင် ဗီုကဵု မတ်မလီု၊ မုဒုံ၊ ဇြပ်ဗု၊ တကအ်ခၟိုင်، ကေုာံ ရေး ရ။
# '''ခရိုင် သဓီု (Thaton District):''' ဒှ် ဒေသ လပါ် သၟဝ်ကျာ မပါ လုပ် ပွိုင်ဍုင် ဗီုကဵု သဓီု၊ ပေါင်၊ ကျာ်ထဝ်، ကေုာံ ဗီးလင်း ရ။
သီုဖအိုတ် ပွိုင်ဍုင် (Townships) နွံ ၁၀ ပွိုင်ဍုင် တုဲ ကွာန် ကေုာံ အရာပ် နွံ ၄၆၃ မ ရ။ လပါ် ဥပဒေ မ္ဂး ဍေံ နွံ ကု {{ill|ကၠတ်ထဝ် တွဵုရး မန်|en|Mon State Hluttaw}} မၞုံ ကု လၟိဟ် ညးစၞး ၃၁ တၠ (ညးစၞး မရုဲစှ် ၂၃ တၠ ကေုာံ ဒပ်ပၞာန် ၈ တၠ) ရ။
== ၆။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ (Economy and Agriculture) ==
ပရေင် ပိုန်ဒြပ် တွဵုရး မန် ဝွံ ဍေံ တန်တဴ ဒၟံင် လတူ ပရေင် တဵုလွဳ ကေုာံ သယံဇာတ သဘာဝ ရ-
* '''တဵုလွဳ (Agriculture):''' တွဵုရး မန် နွံ ကု တိ တဵု လွဳ ၜိုတ် ၄.၅ မဳလဳယျာန် ဧက (၁.၈ မဳလဳယျာန် ဟက်တာ) ရ။ ကမၠောန် အဓိက ဂှ် ဒှ် ပွမတဵု သြောအ် ရ။ ကပေါတ် မပတိတ် အဓိက မရနုက်ကဵု ၜါ ဂှ် ဒှ် ကၠအ် ရဝ်ဗါ (Rubber) တုဲ တဵု လွဳ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဒေသ ဒဵု တအ် ရ။ ပါဲနူ ဂှ် ဏီ သတ် ဆု၊ သတ် ကေုာံ ကၠအ် သတ် တအ် လေဝ် နွံ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''ပရေင် ကမၠောန် ၜဳ (Fishing Industry):''' ပ္ဍဲ ဒေသ သြင် ၜဳ လပါ် သၠုင်ကျာ ဗီုကဵု ပွိုင်ဍုင် ရေး မ္ဂး၊ ညးတအ် ကၠောန် ကမၠောန် ရပ် က၊ ပတိတ် က ဇမ္ကဟ်၊ ဍာ် ငံပြာရည် ကေုာံ ကျောက်ကျော တအ် ရ။
* '''သယံဇာတ (Minerals):''' သယံဇာတ မပ္တံကဵု ၜဵု، ခဲမဖြူ ကေုာံ တၟအ် (Granite) တအ် လေဝ် ၜံက် ခါဲ ပတိတ် ဒၟံင် ရ။ ဆဂး ပရေင် ပိုန်ဒြပ် အဓိက မွဲ ပၠန် ဂှ် ဒှ် သြန် မပလံင် နင် နူကဵု ကောန် ကမၠောန် မန် မကၠောန် ဒၟံင် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဍုင် သေံ (Remittances) ရ။&lt;ref&gt;Kudo, T. (2010). ''Myanmar's Economy: Its Integration into ASEAN''. IDE-JETRO.&lt;/ref&gt;

== ၇။ ရာသဳဥတု ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ (Climate and Environment) ==
တွဵုရး မန် ဂှ် ဍေံ နွံ ကု ရာသဳဥတု ဂမ္တဴ (Tropical climate) ร။ ဟိုတ်နူ ဍေံ နွံ ကြပ် ကု ၜဳ တုဲ ရာသဳဥတု ဍေံ ဟွံပြံင်လှာဲ အာ ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ပုဟ်။ 
* '''အကာဲအရာ ရာသဳ:''' အခိင် ကညင် မ္ဂး ဥတု ဂမ္တဴ နွံ အကြာ ၈၅ ဒီဂရဳ ဖာရင်ဟိုက် (၂၉ ဒီဂရဳ စင်တီဂရိတ်) ပ္ဍဲ ဂိတု ဧပြဳ တုဲ၊ အခိင် ဂံက် မ္ဂး နွံ ၜိုတ် ၇၈ ဒီဂရဳ ဖာရင်ဟိုက် (၂၆ ဒီဂရဳ စင်တီဂရိတ်) ပ္ဍဲ ဂိတု ဇာန်နဝါရဳ ရ။ 
* '''ဗြဲ:''' ဟိုတ်နူ ဒဵု ဒေါန ကဵု သြင် ၜဳ တုဲ အခိင် ဗြဲ မ္ဂး ဗြဲ ဂူ လောန် စဵုကဵု ၂၀၀ ၝောအ်တဲ ပြင် ပ္ဍဲ မွဲ သၞာံ ร။ ၜိုန်ရ သဘာဝ ကျေဝ်ဂေါဝ် ကီု လေဝ်၊ ပရေင် ၜံက် ခါဲ သယံဇာတ လောန် အာ (Deforestation and mining) ဂှ် ဒှ် ဒၟံင် အန္တရာယ် သွက် သဘာဝ တွဵုရး မန် ရ။

== ၈။ လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ ဂကူနာနာ (Demographics and Ethnic Makeup) ==
အတိုင် တင်ဂၞင် စရင် လၟိဟ် မၞိဟ် သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး، တွဵုရး မန် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု လၟိဟ် မၞိဟ် ၂,၀၅၄,၃၉၃ တၠ ရ-
* '''ဂကူ (Ethnicities):''' ၜိုန်ရ ခုတ် လဝ် ယၟု တွဵုရး မန် ကီု လေဝ်၊ လၟိဟ် မၞိဟ် ဂကူ {{ill|မန်|en|Mon people}} ကဵု ဂကူ ဗၟာ ဂှ် ဍေံ ကြပ် တုပ် ညးသကအ် ရ။ ပါဲနူ ဂှ် မ္ဂး ဂကူ ကရေင်، ဂကူ ပအိုဝ် ကေုာံ ဂကူ သေံ တအ် လေဝ် မံင် တန်တဴ ဒၟံင် ပ္ဍဲ တွဵုရး ဏအ် ဗွဲမဂၠိုင် ကီု ရ။
* '''ဘာသာ (Religion):''' မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၜိုတ် ၉၂.၆% ဂှ် ရှ်ေသှ်ေ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ရ။ ပါဲနူ ဂှ် မ္ဂး ဘာသာ အေတ်သလာမ် နွံ ၅.၈%၊ ဘာသာ ဟိန္ဒူ နွံ ၁.၀% ကေုာံ ဘာသာ ခရေတ်ယာန် နွံ ၀.၅% ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး လၟိဟ် ဘာသာ မရှ်ေသှ်ေ ပ္ဍဲ တွဵုရး မန် (၂၀၁၄)
|-
! ဘာသာ !! ရာခိုင်နှုန်း (%) !! လၟိဟ် မၞိဟ် (ခန့်မှန်း)
|-
| [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] || ၉၂.၆% || ၁,၉၀၀,၀၀၀+
|-
| အေတ်သလာမ် || ၅.၈% || ၁၁၉,၀၀၀+
|-
| ဟိန္ဒူ || ၁.၀% || ၂၀,၀၀၀+
|-
| ခရေတ်ယာန် || ၀.၅% || ၁၀,၀၀၀+
|-
| တၞဟ်တၞဟ် || ၀.၁% || ၂,၀၀၀+
|}

== ၉။ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ဒၞာဲအာတရဴ (Education and Tourism) ==
တွဵုရး မန် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု ဒၞာဲ ဝေင် အာ တရဴ မပြာကတ် အလုံ ဍုင်ဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ-
* '''ဒၞာဲ အာ တရဴ:''' ဒၞာဲ မပြာကတ် အိုတ် ဂှ် ဒှ် [[ကျာ်ဣသိယဵု]] (Kyaiktiyo Pagoda / Golden Rock) မၞုံ ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင် ကျာ်ထဝ် ရ။ တုဲပၠန် [[ကျာ်ဝိဇ္ဇာယ တောရ]] (Win Sein Taw Ya) မဒှ် ရုပ် ကျာ် သတိက် ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ လေဝ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရး မန် ရ။ သြင် ၜဳ စက်သဲ (Setse Beach) ကဵု ကျာ် တၟအ် ကၠင် (Kyaik Than Lan) ပ္ဍဲ မတ်မလီု တအ် ဂှ် လေဝ် မၞိဟ် အာ ဝေင် ဂၠိုင် ရ။
* '''ပရေင် ပညာ:''' သွက် ပရေင် ပညာ အဆင့် သၠုင် ဂှ်၊ တွဵုရး မန် နွံ ကု တက္ကသိုလ် မတ်မလီု (Mawlamyine University)၊ တက္ကသိုလ် နဲပညာ ကေုာံ တက္ကသိုလ် ကောန်ပျူတာ ပ္ဍဲ မတ်မလီု ကဵု သဓီု ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Kyaiktiyo Pagoda - Golden Rock.jpg | ကျာ်ဣသိယဵု မဒှ် ကျာ် စေတဳ တၟအ် ထဝ် ပြာကတ်
File:Win Sein Taw Ya.jpg | ကျာ် သတိက် ဇၞော် အိုတ် Win Sein Taw Ya
File:Mawlamyine waterfront.jpg | မုက် ဍုင် မတ်မလီု မဒှ် ဍုင် ဇၞော် သွက် တွဵုရး
&lt;/gallery&gt;

== ၁၀။ အခက်အခုဲ လၟုဟ် ကေုာံ အနာဂတ် (Current Challenges and Future) ==
ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ဏအ် တွဵုရး မန် ဒး ဆဵု ဂဗ ဒၟံင် အခက်အခုဲ ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ ဇၞော် မောဝ်-
* '''ပွမပြံင် ဌာန် (Migration):''' ဟိုတ်နူ အခက်အခုဲ ပရေင် ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင် ဍုင်ကွာန် တုဲ၊ သၟတ် မန် ကေုာံ ကောန် တွဵုရး ဗွဲမဂၠိုင် ပြံင် အာ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရးနိဂီု သေံ ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ပကဵု ညံင် ကွာန် မန် တအ် ဂွံ လ္ၚု အာ ကေုာံ ဒြဟတ် ကောန် ကမၠောန် အောန် စှ်ေ အာ ရ။
* '''သယံဇာတ ကေုာံ ဖဵု ပရဲ:''' ၜိုန်ရ တွဵုရး မန် နွံ ကု သယံဇာတ သဘာဝ ကေုာံ ပရေင် တဵု လွဳ ခိုဟ် ကီု လေဝ်၊ ဖဵု ပရဲ (Profits) ဗွဲမဂၠိုင် ဂှ် ဒး ဒုင် သီ ကေတ် အာ နကဵု အလဵုအသဳ ဗဟဵု ကေုာံ ကမ္မဏဳ ဇၞော် တအ် တုဲ ညးဍုင်ကွာန် မန် တအ် ဟွံကလိဂွံ ခိုဟ်ဟ် ရ။
* '''ယေန်သၞာင် ကေုာံ လိက်ပတ်:''' ဂကောံ မန် တအ် ဂစာန် ဒၟံင် ညံင် ဂွံ မင်မဲ လိက်ပတ် ကေုာံ အရေဝ် ဘာသာ မန် ညံင် ဟွံဂွံ ကၠေအ် ကၠက် အာ သၟဝ် စနစ် ပရေင် ပညာ ဗဟဵု ရ။

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ရုပ် ရာ ဗွဲမကျေဝ်ဂေါဝ် ပရူ တွဵုရး မန် ကေုာံ ဒၞာဲ ပြာကတ် တအ် လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=Discovering Mon State: Beauty and Culture}}

{{ဝဳကဳ ဒေအ်သ္ကအ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[မတ်မလီု]]
* [[မန်]]
* [[ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ]]
* {{ill|တွဵုရးကရေင်|en|Kayin State}}
* {{ill|ဗော်ဍုင်မန်တၟိ|en|New Mon State Party}}

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* South, Ashley (2003). ''Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Sheldrake''. Routledge. ISBN 978-0700717141.
* Thawnghmung, Ardeth Maung (2011). ''Beyond Armed Conflict: Ethnonational Politics in Burma (Myanmar)''. East-West Center.
* Higham, Charles (2014). ''Early Mainland Southeast Asia: From First Humans to Angkor''. River Books.
* Kudo, Toshihiro (2010). ''Myanmar's Economy: Its Integration into ASEAN''. IDE-JETRO.
* Ministry of Immigration and Population (2015). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Mon State Report''. Government of Myanmar.
* Myanmar Information Management Unit (MIMU) (2014). ''Mon State Profile''. UNHCR.
* Smith, Martin (1999). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.
* Ooi, Keat Gin (2004). ''Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor''. ABC-CLIO.
* Aung-Thwin, Michael A. (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma''. University of Hawaii Press.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Mon_State English Wikipedia: Mon State]. Retrieved May 8, 2026.

{{ပထဝဳ ဍုင်ဗၟာ}}
{{ရးနိဂီု ဍုင်ဗၟာ}}

{{DEFAULTSORT:တွဵုရး မန်}}
[[Category:တွဵုရး မန်]]
[[Category:တွဵုရး ကေုာံ ရး ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ]]
[[Category:ဒေသ ကောန်ဍုင်အရင်]]</text>
      <sha1>lx1fmlsgwinvznc8mftzi9kut25v9v8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58723</id>
      <parentid>58722</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:47:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25029" sha1="706c0so8i99lkq0lwpkpip2znst6y0a" xml:space="preserve">{{Short description|တွဵုရး မၞုံ ပ္ဍဲ လပါ် သၠုင်ကျာ ရးနိဂီု ဗၟာ မဒှ် ဒတန် ဌာန်တၟုပ် ဂကူမန်}}
{{Infobox settlement
| name = တွဵုရးဍုင်မန်
| native_name = Mon State
| image_skyline = Kyaikhtiyo Pagoda in Mon State.jpg
| image_caption = [[ကျာ်ဣသိယဵု]] မဒှ် ဒၞာဲကျာ်စေတဳ ပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲ တွဵုရး မန်
| image_flag = Flag of Mon State.svg
| image_seal = Seal of Mon State.svg
| subdivision_type = ရးနိဂီု
| subdivision_name = [[ဍုင်ဗၟာ]]
| seat_type = ဍုင်ဇၞော်
| seat = [[မတ်မလီု]] (Mawlamyine)
| government_type = အလဵုအသဳ တွဵုရး မန်
| legislature = {{ill|ကၠတ်ထဝ် တွဵုရး မန်|en|Mon State Hluttaw}}
| area_total_km2 = 12296.6
| population_total = 2054393
| population_as_of = ၂၀၁၄
| blank_name_sec1 = ဂကူဂမၠိုင်
| blank_info_sec1 = [[မန်]]၊ ဗၟာ၊ ကရေင်၊ ပအိုဝ်၊ သေံ
| blank_name_sec2 = ဘာသာ အဓိက
| blank_info_sec2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (၉၂.၆%)
| website = [http://www.monstate.gov.mm/ monstate.gov.mm]
}}

'''တွဵုရး [[wikt:mnw:မန်|မန်]]''' ({{lang-en|Mon State}}; {{lang-my|မွန်ပြည်နယ်}}) ဝွံ ဍေံဒှ် ဒေသ အုပ်ဓုပ် (Administrative division) မွဲ မၞုံ ပ္ဍဲကဵု လပါ် သၠုင်ကျာ ရးနိဂီု [[ဍုင်ဗၟာ]] ရ။ တွဵုရး ဝွံ ဍေံ နွံ ပ္ဍဲ အကြာ {{ill|တွဵုရးကရေင်|en|Kayin State}} ပ္ဍဲ လပါ် ဗမံက်၊ ၜဳ အန်ဒမန် (Andaman Sea) ပ္ဍဲ လပါ် ပလိုတ်၊ ရးဗဂေါ ပ္ဍဲ လပါ် သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ရးတၞင်သဳ ပ္ဍဲ လပါ် သၠုင်ကျာ ရ။ တုဲပၠန် ဍေံ နွံ ကု ပယျဵု မဆက်စပ် ဒၟံင် ကု တွဵုရး ကာန်ချနပူရဳ (Kanchanaburi) ရးနိဂီု သေံ ပ္ဍဲကဵု လပါ် သၠုင်ကျာ-ဗမံက် ညိ ဏီ ရ။ 

ဇမၞော် အနာံ တိဍာ် သီုဖအိုတ် ဂှ် နွံ ၁၂,၁၅၅ စတုရန်း ကဳလဝ်မဳတာ (၄,၆၉၃ စတုရန်း မိုင်) ရ။ ဍုင် ဇၞော် အဓိက သွက် တွဵုရး မန် ဂှ် ဒှ် ဍုင် [[မတ်မလီု]] (Mawlamyine) ရ။ တွဵုရး မန် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ဒတန် ဌာန်တၟုပ် အဓိက သွက် ကောန်ဂကူ မန် တအ် မမံင် တန်တဴ ကေုာံ ဍေံ နွံ ကု ဝင်၊ ယေန်သၞာင်၊ ကေုာံ ပရေင် ပိုန်ဒြပ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေင် သွက် ရးနိဂီု ဗၟာ ရ။&lt;ref&gt;South, A. (2003). ''Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Sheldrake''. Routledge.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပထဝဳဒတန် (Introduction and Geography) ==
တွဵုရး မန် ဂှ် နွံ လတူ လေတ္တီတွဒ် ၁၄ ဒီဂရဳ ၅၂ မိနစ် မြောက် ကဵု ၁၇ ဒီဂရဳ ၃၂ မိနစ် မြောက် အကြာ၊ လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရဳ ၅၁ မိနစ် အရှေ့ ကဵု ၉၈ ဒီဂရဳ ၁၃ မိနစ် အရှေ့ အကြာ ရ။ 
* '''ပယျဵု ကေုာံ ဒဵု:''' ပ္ဍဲ လပါ် ဗမံက် ဂှ် ဒဵု ဒေါန (Dawna Range) မတန် တဴ ဒၟံင် နဒဒှ် ပယျဵု သဘာဝ မပါ် ခြာ လဝ် တွဵုရး မန် ကဵု တွဵုရး ကရေင် ရ။ 
* '''ၜဳ ကေုာံ တကအ်:''' လပါ် ပလိုတ် တွဵုရး မန် ဂှ် ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ၜဳ အန်ဒမန် ကေုာံ ပင်လယ်ကွေ့ မုတ္တမ (Gulf of Mottama) မၞုံ ကု ဇမၠိင် သြင် ၜဳ ၅၆၆ ကဳလဝ်မဳတာ (၃၅၂ မိုင်) ရ။ ပ္ဍဲကဵု သြင် ၜဳ ဏအ် ဂှ် တကအ် ဍောတ်တ် ဗီုကဵု တကအ် ကၠေင်ဂေါက် (Kalegauk Island) ကေုာံ တကအ် ဇၞော် တအ် နွံ ရ။ 
တိဍာ် ပ္ဍဲ တွဵုရး မန် ဂှ် လပါ် ဗမံက် နွံ ကု ဒဵု ကေုာံ ဂြိုပ် ဇၞော် တုဲ၊ လပါ် ပလိုတ် ကဵု လပါ် ၜဳ ဂှ် ဒှ် တိ ဗလး မခိုဟ် သွက်ဂွံ တဵု လွဳ သြောအ် ရ။

== ၂။ ဝင် အတိတ် ကေုာံ ဍုင်မန် (History and Mon Kingdoms) ==
ကောန်ဂကူ မန် ဝွံ ညးတအ် ဒှ် ဂကူ မလုပ် စိုပ် ကၠုင် ပ္ဍဲ ဒေသ အာရှ အရှေ့တောင် (Southeast Asia) ကိုပ်ကၠာ အိုတ် မွဲ တုဲ ညးတအ် ဒှ် မၞိဟ် မပလံင် ဗစိုပ် သာသနာ ဗုဒ္ဓ ထေရဝါဒ (Theravada Buddhism) ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် ရ-
* '''ဍုင် ဒွါရဝတဳ:''' ဍုင် မန် မပြာကတ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ဂှ် ဒှ် ဍုင် {{ill|ဒွါရဝတဳ|en|Dvaravati}} (Dvaravati) မဇၞော် မောဝ် လဝ် စဵုကဵု စိုပ် ခေတ် ရာစုသၞာံ ၁၁ (1024 AD) တေအ် ရ။ ကြဴနူ အေန်ပါယာ ခမာ တအ် သီ ကေတ် ဍုင် ညးတအ် တုဲ၊ မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ပြံင် ဒဴ ကၠုင် လပါ် ပလိုတ် မဒှ် ဒေသ ဍုင်ဗၟာ လၟုဟ် တုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုင် တၟိ ဗီုကဵု သဓီု ကဵု ဟံသာဝတဳ ရ။
* '''ယေန်သၞာင်:''' ၜိုန်ရ ဒး ဒုင် ပြိုင်ပကာန် ကု ဂကူ တၞဟ် ဗီုကဵု သေံ ကဵု ဗၟာ တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ကီု လေဝ်، ယေန်သၞာင် ကေုာံ လိက်ပတ် မန် ဂှ် ဍေံ လုပ် ဇီုကပိုက် လတူ ဂကူ ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေင် ရ။&lt;ref&gt;Higham, C. (2014). ''Early Mainland Southeast Asia''. River Books.&lt;/ref&gt;

== ၃။ ခေတ် အင်္ဂလိက် ကေုာံ ပရေင်သၠးပွး (British Colonial Era and Independence) ==
ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၈၂၄ ဂှ်၊ ပၞာန် အင်္ဂလိက်-ဗၟာ အလန် ပထမ က္တဵုဒှ် တုဲ ဍုင်ဗၟာ သၟဝ် (Lower Burma) မပါ လုပ် သီု တွဵုရး မန် လၟုဟ် ဂှ် ဒး ဒုင် သီ ကေတ် နကဵု ဒပ် ပၞာန် အင်္ဂလိက် ဗြိတိန် (Great Britain) ရ-
* '''ပရေင် ပံင်ကောံ:''' ပ္ဍဲ အခိင် ပၞာန် ဂှ် ဂကူ မန် တအ် ရီုဗင် လဝ် အင်္ဂလိက် နကဵု တင်ရန်တၟအ် ညံင် ဂွံ ကလိဂွံ အခေါင် အုပ်ဓုပ် ဍုင် ညးတအ် ဇကု ညးတအ် (Self-determination) ကြဴနူ ပၞာန် တုဲ ရ။ ကောန်မန် ဗွဲမဂၠိုင် မပြံင် ဒဴ အာ ဍုင် သေံ တအ် ကလေင် စဴ ကၠုင် ဌာန် ဇာတိ ညးတအ် ရ။ ဆဂး အင်္ဂလိက် တအ် ဟွံကဵု လဝ် ဍုင် သၠးပွး အတိုင် ကတိ ကဝတ် ပုဟ်။
* '''အင်္ဂလန် ဍောတ်:''' ပ္ဍဲ ခေတ် ကဝ်လဝ်နဳ တေအ်، ဍုင် မတ်မလီု ဂှ် ညးတအ် ကော်စ &quot;အင်္ဂလန် ဍောတ်&quot; (Little England) ဟိုတ်နူ နွံ ကု မၞိဟ် ဂကူ ပံင်နှဴ အင်္ဂလိက်-ဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။

== ၄။ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပဋိပက္ခ (Politics and Armed Conflict) ==
ကြဴနူ ဍုင်ဗၟာ ကလိဂွံ သၠးပွး ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈ တုဲ၊ ပရေင် ပဋိပက္ခ အပ္ဍဲ ဍုင် စ က္တဵုဒှ် ကၠုင် သွက် အခေါင်အရာ ကောန်ဍုင် အရင် တအ် ရ-
* '''ပွမအာတ် မိက် အခေါင်:''' ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၇ ဂကူ မန် တအ် အာတ် မိက် သကိုပ် ဝန်ကြီး ဦးနု ညံင် ဂွံ ကဵု အခေါင် သၠးပွး ကေုာံ တွဵုရး မန် သီးသန့် ရ။ ဆဂး ဦးနု ဟွံဒုင် တဲ တုဲ ဒပ် ပၞာန် ဗၟာ တအ် လုပ် သီ ကေတ် ဒေသ မန် ရ။
* '''ပၠန်ဂတး ကေုာံ ဗော်:''' ဟိုတ်နူ ဏအ် တုဲ သၟာ ပၠန်ဂတး မန် တအ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံ မန် (Mon Peoples Front) တုဲ ဗွဲလက္ကရဴ ဒှ် အာ {{ill|ဗော်ဍုင်မန်တၟိ|en|New Mon State Party}} (NMSP) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၂ ရ။
* '''တွဵုရး မန် တၟိ:''' သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် ဒြဟတ် ပၠန်ဂတး မန် တုဲ၊ ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၃ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၇၄ ဂှ် အလဵုအသဳ နေဝင်း ပါ် ပတိတ် ဒေသ နူ ရးတၞင်သဳ ကဵု ရးဗဂေါ တုဲ ဒက်ပ္တန် ကဵု &quot;တွဵုရး မန်&quot; ဗွဲမစှ်ေ သၞောဝ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၅ ဂှ် NMSP ထပက် လိက်ကသုက် ဒေါအ် ပၞာန် ကု အလဵုအသဳ နဝတ ရ။&lt;ref&gt;Thawnghmung, A. M. (2011). ''Beyond Armed Conflict: Ethnonational Politics in Burma (Myanmar)''. East-West Center.&lt;/ref&gt;

== ၅။ လဒက်ပ္တန် အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ခရိုင် (Government and Administrative Divisions) ==
တွဵုရး မန် ဂှ် ညးတအ် ပါ် လဝ် နကဵု ခရိုင် အဓိက ၜါ ခရိုင် ရ- 
# '''ခရိုင် မတ်မလီု (Mawlamyine District):''' ဒှ် ဒေသ လပါ် သၠုင်ကျာ မပါ လုပ် ပွိုင်ဍုင် ဗီုကဵု မတ်မလီု၊ မုဒုံ၊ ဇြပ်ဗု၊ တကအ်ခၟိုင်، ကေုာံ ရေး ရ။
# '''ခရိုင် သဓီု (Thaton District):''' ဒှ် ဒေသ လပါ် သၟဝ်ကျာ မပါ လုပ် ပွိုင်ဍုင် ဗီုကဵု သဓီု၊ ပေါင်၊ ကျာ်ထဝ်، ကေုာံ ဗီးလင်း ရ။
သီုဖအိုတ် ပွိုင်ဍုင် (Townships) နွံ ၁၀ ပွိုင်ဍုင် တုဲ ကွာန် ကေုာံ အရာပ် နွံ ၄၆၃ မ ရ။ လပါ် ဥပဒေ မ္ဂး ဍေံ နွံ ကု {{ill|ကၠတ်ထဝ် တွဵုရး မန်|en|Mon State Hluttaw}} မၞုံ ကု လၟိဟ် ညးစၞး ၃၁ တၠ (ညးစၞး မရုဲစှ် ၂၃ တၠ ကေုာံ ဒပ်ပၞာန် ၈ တၠ) ရ။
== ၆။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ (Economy and Agriculture) ==
ပရေင် ပိုန်ဒြပ် တွဵုရး မန် ဝွံ ဍေံ တန်တဴ ဒၟံင် လတူ ပရေင် တဵုလွဳ ကေုာံ သယံဇာတ သဘာဝ ရ-
* '''တဵုလွဳ (Agriculture):''' တွဵုရး မန် နွံ ကု တိ တဵု လွဳ ၜိုတ် ၄.၅ မဳလဳယျာန် ဧက (၁.၈ မဳလဳယျာန် ဟက်တာ) ရ။ ကမၠောန် အဓိက ဂှ် ဒှ် ပွမတဵု သြောအ် ရ။ ကပေါတ် မပတိတ် အဓိက မရနုက်ကဵု ၜါ ဂှ် ဒှ် ကၠအ် ရဝ်ဗါ (Rubber) တုဲ တဵု လွဳ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဒေသ ဒဵု တအ် ရ။ ပါဲနူ ဂှ် ဏီ သတ် ဆု၊ သတ် ကေုာံ ကၠအ် သတ် တအ် လေဝ် နွံ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
* '''ပရေင် ကမၠောန် ၜဳ (Fishing Industry):''' ပ္ဍဲ ဒေသ သြင် ၜဳ လပါ် သၠုင်ကျာ ဗီုကဵု ပွိုင်ဍုင် ရေး မ္ဂး၊ ညးတအ် ကၠောန် ကမၠောန် ရပ် က၊ ပတိတ် က ဇမ္ကဟ်၊ ဍာ် ငံပြာရည် ကေုာံ ကျောက်ကျော တအ် ရ။
* '''သယံဇာတ (Minerals):''' သယံဇာတ မပ္တံကဵု ၜဵု، ခဲမဖြူ ကေုာံ တၟအ် (Granite) တအ် လေဝ် ၜံက် ခါဲ ပတိတ် ဒၟံင် ရ။ ဆဂး ပရေင် ပိုန်ဒြပ် အဓိက မွဲ ပၠန် ဂှ် ဒှ် သြန် မပလံင် နင် နူကဵု ကောန် ကမၠောန် မန် မကၠောန် ဒၟံင် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဍုင် သေံ (Remittances) ရ။&lt;ref&gt;Kudo, T. (2010). ''Myanmar's Economy: Its Integration into ASEAN''. IDE-JETRO.&lt;/ref&gt;

== ၇။ ရာသဳဥတု ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ (Climate and Environment) ==
တွဵုရး မန် ဂှ် ဍေံ နွံ ကု ရာသဳဥတု ဂမ္တဴ (Tropical climate) ร။ ဟိုတ်နူ ဍေံ နွံ ကြပ် ကု ၜဳ တုဲ ရာသဳဥတု ဍေံ ဟွံပြံင်လှာဲ အာ ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ပုဟ်။ 
* '''အကာဲအရာ ရာသဳ:''' အခိင် ကညင် မ္ဂး ဥတု ဂမ္တဴ နွံ အကြာ ၈၅ ဒီဂရဳ ဖာရင်ဟိုက် (၂၉ ဒီဂရဳ စင်တီဂရိတ်) ပ္ဍဲ ဂိတု ဧပြဳ တုဲ၊ အခိင် ဂံက် မ္ဂး နွံ ၜိုတ် ၇၈ ဒီဂရဳ ဖာရင်ဟိုက် (၂၆ ဒီဂရဳ စင်တီဂရိတ်) ပ္ဍဲ ဂိတု ဇာန်နဝါရဳ ရ။ 
* '''ဗြဲ:''' ဟိုတ်နူ ဒဵု ဒေါန ကဵု သြင် ၜဳ တုဲ အခိင် ဗြဲ မ္ဂး ဗြဲ ဂူ လောန် စဵုကဵု ၂၀၀ ၝောအ်တဲ ပြင် ပ္ဍဲ မွဲ သၞာံ ร။ ၜိုန်ရ သဘာဝ ကျေဝ်ဂေါဝ် ကီု လေဝ်၊ ပရေင် ၜံက် ခါဲ သယံဇာတ လောန် အာ (Deforestation and mining) ဂှ် ဒှ် ဒၟံင် အန္တရာယ် သွက် သဘာဝ တွဵုရး မန် ရ။

== ၈။ လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ ဂကူနာနာ (Demographics and Ethnic Makeup) ==
အတိုင် တင်ဂၞင် စရင် လၟိဟ် မၞိဟ် သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး، တွဵုရး မန် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု လၟိဟ် မၞိဟ် ၂,၀၅၄,၃၉၃ တၠ ရ-
* '''ဂကူ (Ethnicities):''' ၜိုန်ရ ခုတ် လဝ် ယၟု တွဵုရး မန် ကီု လေဝ်၊ လၟိဟ် မၞိဟ် ဂကူ {{ill|မန်|en|Mon people}} ကဵု ဂကူ ဗၟာ ဂှ် ဍေံ ကြပ် တုပ် ညးသကအ် ရ။ ပါဲနူ ဂှ် မ္ဂး ဂကူ ကရေင်، ဂကူ ပအိုဝ် ကေုာံ ဂကူ သေံ တအ် လေဝ် မံင် တန်တဴ ဒၟံင် ပ္ဍဲ တွဵုရး ဏအ် ဗွဲမဂၠိုင် ကီု ရ။
* '''ဘာသာ (Religion):''' မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၜိုတ် ၉၂.၆% ဂှ် ရှ်ေသှ်ေ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ရ။ ပါဲနူ ဂှ် မ္ဂး ဘာသာ အေတ်သလာမ် နွံ ၅.၈%၊ ဘာသာ ဟိန္ဒူ နွံ ၁.၀% ကေုာံ ဘာသာ ခရေတ်ယာန် နွံ ၀.၅% ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဇယား ထ္ၜးပျး လၟိဟ် ဘာသာ မရှ်ေသှ်ေ ပ္ဍဲ တွဵုရး မန် (၂၀၁၄)
|-
! ဘာသာ !! ရာခိုင်နှုန်း (%) !! လၟိဟ် မၞိဟ် (ခန့်မှန်း)
|-
| [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] || ၉၂.၆% || ၁,၉၀၀,၀၀၀+
|-
| အေတ်သလာမ် || ၅.၈% || ၁၁၉,၀၀၀+
|-
| ဟိန္ဒူ || ၁.၀% || ၂၀,၀၀၀+
|-
| ခရေတ်ယာန် || ၀.၅% || ၁၀,၀၀၀+
|-
| တၞဟ်တၞဟ် || ၀.၁% || ၂,၀၀၀+
|}

== ၉။ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ဒၞာဲအာတရဴ (Education and Tourism) ==
တွဵုရး မန် ဝွံ ဍေံ နွံ ကု ဒၞာဲ ဝေင် အာ တရဴ မပြာကတ် အလုံ ဍုင်ဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ-
* '''ဒၞာဲ အာ တရဴ:''' ဒၞာဲ မပြာကတ် အိုတ် ဂှ် ဒှ် [[ကျာ်ဣသိယဵု]] (Kyaiktiyo Pagoda / Golden Rock) မၞုံ ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင် ကျာ်ထဝ် ရ။ တုဲပၠန် [[ကျာ်ဝိဇ္ဇာယ တောရ]] (Win Sein Taw Ya) မဒှ် ရုပ် ကျာ် သတိက် ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ လေဝ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရး မန် ရ။ သြင် ၜဳ စက်သဲ (Setse Beach) ကဵု ကျာ် တၟအ် ကၠင် (Kyaik Than Lan) ပ္ဍဲ မတ်မလီု တအ် ဂှ် လေဝ် မၞိဟ် အာ ဝေင် ဂၠိုင် ရ။
* '''ပရေင် ပညာ:''' သွက် ပရေင် ပညာ အဆင့် သၠုင် ဂှ်၊ တွဵုရး မန် နွံ ကု တက္ကသိုလ် မတ်မလီု (Mawlamyine University)၊ တက္ကသိုလ် နဲပညာ ကေုာံ တက္ကသိုလ် ကောန်ပျူတာ ပ္ဍဲ မတ်မလီု ကဵု သဓီု ရ။

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Kyaiktiyo Pagoda - Golden Rock.jpg | ကျာ်ဣသိယဵု မဒှ် ကျာ် စေတဳ တၟအ် ထဝ် ပြာကတ်
File:Win Sein Taw Ya.jpg | ကျာ် သတိက် ဇၞော် အိုတ် Win Sein Taw Ya
File:Mawlamyine waterfront.jpg | မုက် ဍုင် မတ်မလီု မဒှ် ဍုင် ဇၞော် သွက် တွဵုရး
&lt;/gallery&gt;

== ၁၀။ အခက်အခုဲ လၟုဟ် ကေုာံ အနာဂတ် (Current Challenges and Future) ==
ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ဏအ် တွဵုရး မန် ဒး ဆဵု ဂဗ ဒၟံင် အခက်အခုဲ ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ ဇၞော် မောဝ်-
* '''ပွမပြံင် ဌာန် (Migration):''' ဟိုတ်နူ အခက်အခုဲ ပရေင် ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင် ဍုင်ကွာန် တုဲ၊ သၟတ် မန် ကေုာံ ကောန် တွဵုရး ဗွဲမဂၠိုင် ပြံင် အာ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရးနိဂီု သေံ ရ။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ပကဵု ညံင် ကွာန် မန် တအ် ဂွံ လ္ၚု အာ ကေုာံ ဒြဟတ် ကောန် ကမၠောန် အောန် စှ်ေ အာ ရ။
* '''သယံဇာတ ကေုာံ ဖဵု ပရဲ:''' ၜိုန်ရ တွဵုရး မန် နွံ ကု သယံဇာတ သဘာဝ ကေုာံ ပရေင် တဵု လွဳ ခိုဟ် ကီု လေဝ်၊ ဖဵု ပရဲ (Profits) ဗွဲမဂၠိုင် ဂှ် ဒး ဒုင် သီ ကေတ် အာ နကဵု အလဵုအသဳ ဗဟဵု ကေုာံ ကမ္မဏဳ ဇၞော် တအ် တုဲ ညးဍုင်ကွာန် မန် တအ် ဟွံကလိဂွံ ခိုဟ်ဟ် ရ။
* '''ယေန်သၞာင် ကေုာံ လိက်ပတ်:''' ဂကောံ မန် တအ် ဂစာန် ဒၟံင် ညံင် ဂွံ မင်မဲ လိက်ပတ် ကေုာံ အရေဝ် ဘာသာ မန် ညံင် ဟွံဂွံ ကၠေအ် ကၠက် အာ သၟဝ် စနစ် ပရေင် ပညာ ဗဟဵု ရ။

&gt; 💡 '''လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်:''' သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗဵု ရုပ် ရာ ဗွဲမကျေဝ်ဂေါဝ် ပရူ တွဵုရး မန် ကေုာံ ဒၞာဲ ပြာကတ် တအ် လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - {{YouTube|id=dQw4w9WgXcQ|title=Discovering Mon State: Beauty and Culture}}

{{ဝဳကဳ ဒေအ်သ္ကအ်}}

== မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင် ==
* [[မတ်မလီု]]
* [[မန်]]
* [[ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ]]
* {{ill|တွဵုရးကရေင်|en|Kayin State}}
* {{ill|ဗော်ဍုင်မန်တၟိ|en|New Mon State Party}}

== နိဿဲ ==
{{Reflist|2}}
* South, Ashley (2003). ''Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Sheldrake''. Routledge. ISBN 978-0700717141.
* Thawnghmung, Ardeth Maung (2011). ''Beyond Armed Conflict: Ethnonational Politics in Burma (Myanmar)''. East-West Center.
* Higham, Charles (2014). ''Early Mainland Southeast Asia: From First Humans to Angkor''. River Books.
* Kudo, Toshihiro (2010). ''Myanmar's Economy: Its Integration into ASEAN''. IDE-JETRO.
* Ministry of Immigration and Population (2015). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Mon State Report''. Government of Myanmar.
* Myanmar Information Management Unit (MIMU) (2014). ''Mon State Profile''. UNHCR.
* Smith, Martin (1999). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books.
* Ooi, Keat Gin (2004). ''Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor''. ABC-CLIO.
* Aung-Thwin, Michael A. (2005). ''The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma''. University of Hawaii Press.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Mon_State English Wikipedia: Mon State]. Retrieved May 8, 2026.

{{ပထဝဳ ဍုင်ဗၟာ}}
{{ရးနိဂီု ဍုင်ဗၟာ}}

{{DEFAULTSORT:တွဵုရး မန်}}
[[Category:တွဵုရး မန်]]
[[Category:တွဵုရး ကေုာံ ရး ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ]]
[[Category:ဒေသ ကောန်ဍုင်အရင်]]</text>
      <sha1>706c0so8i99lkq0lwpkpip2znst6y0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:ရးနိဂီု ဍုင်ဗၟာ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10914</id>
    <revision>
      <id>58717</id>
      <parentid>54558</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3277" sha1="agf3tzsq4154wiqbb81g7g8skkb38u3" xml:space="preserve">{{Navbox
| name  = ရးနိဂီု ဍုင်ဗၟာ
| title = [[File:Flag of Myanmar.svg|25px]] တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ [[ဍုင်ဗၟာ|ရးနိဂီု ဍုင်ဗၟာ]]
| state = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist
| image = [[File:Myanmar locator map.png|80px|မြေပုံ ဍုင်ဗၟာ]]

| group1 = တွဵုရးဂမၠိုင်&lt;br/&gt;(States)
| list1  = 
* {{ill|တွဵုရးကချေင်|en|Kachin State|ကချေင်}}
* {{ill|တွဵုရးကယျာ|en|Kayah State|ကယျာ}}
* {{ill|တွဵုရးကရေင်|en|Kayin State|ကရေင်}}
* {{ill|တွဵုရးချေင်|en|Chin State|ချေင်}}
* [[တွဵုရးမန်|မန်]]
* {{ill|တွဵုရးရခေင်|en|Rakhine State|ရခေင်}}
* {{ill|တွဵုရးသေံ|en|Shan State|သေံ}}

| group2 = ရးဇၞော်ဂမၠိုင်&lt;br/&gt;(Regions)
| list2  = 
* {{ill|ရးဇၞော်သကိုင်|en|Sagaing Region|သကိုင်}}
* {{ill|ရးဇၞော်တၞင်သဳ|en|Tanintharyi Region|တၞင်သဳ}}
* {{ill|ရးဇၞော်ဗဂေါ|en|Bago Region|ဗဂေါ}}
* {{ill|ရးဇၞော်မကွေ|en|Magway Region|မကွေ}}
* {{ill|ရးဇၞော်မာန္တလေ|en|Mandalay Region|မာန္တလေ}}
* {{ill|ရးဇၞော်လ္ဂုင်|en|Yangon Region|လ္ဂုင်}}
* {{ill|ရးဇၞော်ဨရာဝတဳ|en|Ayeyarwady Region|ဨရာဝတဳ}}

| group3 = နယ်မြေ အုပ်ဓုပ် သီးသန့်&lt;br/&gt;(Union Territory)
| list3  = 
* {{ill|နယ်မြေ ကၟိန်ဍုင် နေပြည်တော်|en|Naypyidaw Union Territory|နေပြည်တော်}}

| group4 = ဒေသ အုပ်ဓုပ် သီးသန့်&lt;br/&gt;(Self-Administered Zones)
| list4  = 
* {{ill|ဒေသအုပ်ဓုပ်သီးသန့် နာဂ|en|Naga Self-Administered Zone|နာဂ}}
* {{ill|ဒေသအုပ်ဓုပ်သီးသန့် ဓနု|en|Danu Self-Administered Zone|ဓနု}}
* {{ill|ဒေသအုပ်ဓုပ်သီးသန့် ပအိုဝ်|en|Pa-O Self-Administered Zone|ပအိုဝ်}}
* {{ill|ဒေသအုပ်ဓုပ်သီးသန့် ပလောင်|en|Pa Laung Self-Administered Zone|ပလောင်}}
* {{ill|ဒေသအုပ်ဓုပ်သီးသန့် ကိုဝ်ကန့်|en|Kokang Self-Administered Zone|ကိုဝ်ကန့်}}
* {{ill|ဒေသအုပ်ဓုပ်သီးသန့် ဝ|en|Wa Self-Administered Division|ဝ (ဒေသဇၞော်)}}

| below = 
* {{ill|ခရိုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ|en|Districts of Myanmar|ခရိုင်}}
* {{ill|ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ|en|Townships of Myanmar|ပွိုင်ဍုင်}}
* {{ill|ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ|en|List of cities and towns in Myanmar|ဍုင်}}
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>agf3tzsq4154wiqbb81g7g8skkb38u3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58718</id>
      <parentid>58717</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:44:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3109" sha1="q42k3ap3vt0bic1umok5harcqdaivvc" xml:space="preserve">{{Navbox
| name  = ရးနိဂီု ဍုင်ဗၟာ
| title = [[File:Flag of Myanmar.svg|25px]] တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ [[ဍုင်ဗၟာ|ရးနိဂီု ဍုင်ဗၟာ]]
| state = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist
| image = [[File:Myanmar locator map.png|80px|မြေပုံ ဍုင်ဗၟာ]]

| group1 = တွဵုရးဂမၠိုင်&lt;br/&gt;(States)
| list1  = 
* {{ill|တွဵုရးကချေင်|en|Kachin State|ကချေင်}}
* {{ill|တွဵုရးကယျာ|en|Kayah State|ကယျာ}}
* {{ill|တွဵုရးကရေင်|en|Kayin State|ကရေင်}}
* {{ill|တွဵုရးချေင်|en|Chin State|ချေင်}}
* [[တွဵုရးမန်|မန်]]
* {{ill|တွဵုရးရခေင်|en|Rakhine State|ရခေင်}}
* {{ill|တွဵုရးသေံ|en|Shan State|သေံ}}

| group2 = ရးဇၞော်ဂမၠိုင်&lt;br/&gt;(Regions)
| list2  = 
* {{ill|ရးဇၞော်သကိုင်|en|Sagaing Region|သကိုင်}}
* {{ill|ရးဇၞော်တၞင်သဳ|en|Tanintharyi Region|တၞင်သဳ}}
* {{ill|ရးဇၞော်ဗဂေါ|en|Bago Region|ဗဂေါ}}
* {{ill|ရးဇၞော်မကွေ|en|Magway Region|မကွေ}}
* {{ill|ရးဇၞော်မာန္တလေ|en|Mandalay Region|မာန္တလေ}}
* {{ill|ရးဇၞော်လ္ဂုင်|en|Yangon Region|လ္ဂုင်}}
* {{ill|ရးဇၞော်ဨရာဝတဳ|en|Ayeyarwady Region|ဨရာဝတဳ}}

| group3 = နယ်မြေ အုပ်ဓုပ် သီးသန့်&lt;br/&gt;(Union Territory)
| list3  = 
* {{ill|နယ်မြေ ကၟိန်ဍုင် နေပြည်တော်|en|Naypyidaw Union Territory|နေပြည်တော်}}

| group4 = ဒေသ အုပ်ဓုပ် သီးသန့်&lt;br/&gt;(Self-Administered Zones)
| list4  = 
* {{ill|ဒေသအုပ်ဓုပ်သီးသန့် နာဂ|en|Naga Self-Administered Zone|နာဂ}}
* {{ill|ဒေသအုပ်ဓုပ်သီးသန့် ဓနု|en|Danu Self-Administered Zone|ဓနု}}
* {{ill|ဒေသအုပ်ဓုပ်သီးသန့် ပအိုဝ်|en|Pa-O Self-Administered Zone|ပအိုဝ်}}
* {{ill|ဒေသအုပ်ဓုပ်သီးသန့် ပလောင်|en|Pa Laung Self-Administered Zone|ပလောင်}}
* {{ill|ဒေသအုပ်ဓုပ်သီးသန့် ကိုဝ်ကန့်|en|Kokang Self-Administered Zone|ကိုဝ်ကန့်}}
* {{ill|ဒေသအုပ်ဓုပ်သီးသန့် ဝ|en|Wa Self-Administered Division|ဝ (ဒေသဇၞော်)}}

| below = 
* {{ill|ခရိုင်|en|Districts of Myanmar|ခရိုင်}}
* {{ill|ပွိုင်ဍုင်|en|Townships of Myanmar|ပွိုင်ဍုင်}}
* {{ill|ဍုင်|en|List of cities and towns in Myanmar|ဍုင်}}
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q42k3ap3vt0bic1umok5harcqdaivvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သိဂ်မုန် ဖြောဒ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12390</id>
    <revision>
      <id>58750</id>
      <parentid>58432</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T02:34:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14835" sha1="39rje3rp7ilx9ol4sagglwntfgfjvep" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = သိဂ်မုန် ဖြောဒ်&lt;br&gt;Sigmund Freud
| image = Sigmund Freud LIFE.jpg
| caption = သိဂ်မုန် ဖြောဒ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၂
| birth_name = Sigismund Schlomo Freud
| birth_date = {{Birth date|1856|5|6|df=y}}
| birth_place = [[ဖရဳဗာတ်]] (Freiberg), အေန်ပါယာ ဩသတြဳယျာ (Austrian Empire)
| death_date = {{Death date and age|1939|9|23|1856|5|6|df=y}}
| death_place = [[လောန်ဒောန်]] (London), အေန်ဂလာန်
| resting_place = Golders Green Crematorium
| citizenship = ဩသတြဳယျာ
| education = [[တက္ကသိုလ် ဗဳယေန်နာ]] (University of Vienna, MD, 1881)
| known_for = ညးမခၞံဗဒှ် ပရေင်ပါ်ပါဲစိုတ် (Psychoanalysis)
| spouse = Martha Bernays (စပ်သၞက် - ၁၈၈၆)
| children = ၆ တၠ (ပ္ဍဲဂှ် [[အာန်နာ ဖြောဒ်]] ပါလုပ်)
}}

'''သိဂ်မုန် ဖြောဒ်''' ({{lang-en|Sigmund Freud}}; {{IPA-en|frɔɪd}}; ၆ မေ ၁၈၅၆ – ၂၃ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၃၉) ဝွံ ဒှ်အစာသဝ် ကတ္တိက ကေုာံ လညာတ်ပါ်ပါဲစိုတ် (Neurologist) ဂကူသြသတြဳယျာ (Austrian) တုဲ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မခၞံဗဒှ် သၞောတ် [[ပရေင်ပါ်ပါဲစိုတ်]] (Psychoanalysis) မဒှ်နဲကဲလွဳယဲစိုတ် နကဵုပရေင်ဟီုဂးသဳကၠဳ အကြာညးယဲ ကေုာံ အစာယဲစိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;Gay1998&quot;&gt;Gay, Peter (1998). ''Freud: A Life for Our Time''. New York: W. W. Norton &amp; Company. pp. 3–4.&lt;/ref&gt; လညာတ်သဘဴဓဝ်ညးဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲကဵု လိက်ပတ်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ အလုံမွဲဂၠးတိရ။

== ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ ==
ဖြောဒ် က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဂကောံသ္ၚိကၟိန် ဂကူဂျူ (Jewish) ပ္ဍဲဍုင် ဖရဳဗာတ် (လၟုဟ် နွံပ္ဍဲ ဍုင်ချက်ဗစ်) ရ။ ကာလညးကလိဂွံ အာယုက် ၄ သၞာံဂှ် မိမညး ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဍုင် [[ဗဳယေန်နာ]] (Vienna) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၃ ဂှ် ညးလုပ်တိုန် တက္ကသိုလ် ဗဳယေန်နာ သွက်ဂွံကတ်လ္ၚတ် ပရေင်ဂဥုဲ ကေုာံ သဝ်ဝန် (Medicine) ရ။ ညးလ္ၚတ်ပရူ ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ ကတ္တိကဗေဒ (Neurology) သီုကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပါရဂူ (MD) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၁ ရ။&lt;ref name=&quot;Jones1953&quot;&gt;Jones, Ernest (1953). ''The Life and Work of Sigmund Freud. Volume 1''. New York: Basic Books. pp. 27–29.&lt;/ref&gt;

== အစောမ်စရာဲ ကမၠောန် ကေုာံ ပရေင်သုတေသန ==
ကြဴနူ မတိတ်ဘာတုဲ ဖြောဒ် ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲဇၞော် ဗဳယေန်နာ (Vienna General Hospital) ရ။ ညးကၠောန် သုတေသန မဆေင်ကဵု ကတ္တကဗေဒ ကေုာံ ယဲက္ဍဟ် မပ္တံကဵု Aphasia ကေုာံ Cerebral palsy ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၅ ညးအာလ္ၚတ် ပညာ ပ္ဍဲဍုင်ပဴရေတ် (Paris) သၟဝ်အစာသဝ်ဇၞော် ယှောန် မာတင် ရှားကောတ် (Jean-Martin Charcot) မဒှ်အစာသဝ် မလွဳယဲ ဟိသတဳရဳယျာ (Hysteria) နကဵု နဲကဲ ဟိပ်ပနောသေတ် (Hypnosis) ရ။

== ပရေင်ပါ်ပါဲစိုတ် (Psychoanalysis) ==
ဖြောဒ် ဒက်ပ္တန် သၞောတ်ပရေင်ပါ်ပါဲစိုတ် (Psychoanalysis) နကဵု လညာတ် မဟီုဂး &quot;Talking cure&quot; မဒှ်နဲကဲ ကဵုညးယဲ ဟီုပ္တိတ် အရာမနွံပ္ဍဲစိုတ်တအ်ရ။ ညးပံင်တဲ ကၠောန်ကမၠောန် ကုအစာသဝ် ဂျဝ်သေပ် ဗရူယာ (Josef Breuer) တုဲ ပ္တိတ်လိက်အုပ် ''Studies on Hysteria'' (၁၈၉၅) ရ။ သၞောတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်တမ်ရိုဟ် သွက်ဂွံလွဳ ယဲစိုတ် နကဵုပွမပါ်ပါဲ အရာမသ္ၚီၜက်ဒၟံင် ပ္ဍဲစိုတ်ဟွံတီတၟး (Unconscious mind) ရ။&lt;ref name=&quot;BreuerFreud1895&quot;&gt;Breuer, Josef &amp; Freud, Sigmund (1895). ''Studies on Hysteria''. Standard Edition, Vol. 2. London: Hogarth Press.&lt;/ref&gt;

== သဘဴဓဝ် လညာတ်အဓိကဂမၠိုင် ==
လညာတ်ဖြောဒ် မဆေင်ကဵု သမၠဲစိုတ် (Psyche) ဂှ် ပါ်လဝ် ပိကဆံင်ရ-
* '''ဣဒ် (Id):''' ဒှ်စိုတ် မနွံကဵု တဏှာ၊ ပၟိက်ဆန္ဒ တမ်မူလ မဟွံမဲကဵု လညာတ်ဆင်ခြင်။
* '''အဳဂေါ (Ego):''' ဒှ်စိုတ် မထိင်ဒဝ် ကေုာံ ဆင်ခြင် အကြာ ပၟိက်ဆန္ဒ ကဵု အကာဲအရာဍာံ (Reality)။
* '''သုပါ-အဳဂေါ (Super-ego):''' ဒှ်စိုတ် မနွံကဵု ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်၊ ဓဝ်ဟိရိဩတ္တပ္ပ မကလိဂွံလဝ် နူကဵု မိမ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ လိက်အုပ် အဓိက သိဂ်မုန် ဖြောဒ် ဂမၠိုင်
|-
! ယၟု လိက်အုပ် (အင်္ဂလိက်)
! သၞာံ မပ္တိတ်
! ပရူပရာ အဓိက
|-
| ''The Interpretation of Dreams''
| ၁၈၉၉
| လညာတ်ပါ်ပါဲ သွပ်လ္ပအ် ကေုာံ စိုတ်ဟွံတီတၟး
|-
| ''The Psychopathology of Everyday Life''
| ၁၉၀၁
| ပရေင်ဝိုတ်၊ အရေဝ်ဗၠေတ် (Freudian slip)
|-
| ''Three Essays on the Theory of Sexuality''
| ၁၉၀၅
| ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဒ္ဂေတ်လိင် (Psychosexual development)
|-
| ''The Ego and the Id''
| ၁၉၂၃
| သၞောတ်စိုတ်ပိပြကာ (Id, Ego, Super-ego)
|}

== ဒ္ဂေတ်ပရေင်လိင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
ဖြောဒ် ဟီုတွဟ်လဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဒ္ဂေတ်ပရေင်လိင် (Psychosexual stages) ၅ ကဆံင်ရ- 
၁။ အဝဲပါင် (Oral stage)
၂။ အဝဲသ္ၚိဍာ် (Anal stage)
၃။ အဝဲအင်္ဂလိင် (Phallic stage)
၄။ အဝဲမပၞုက်လဝ် (Latency stage)
၅။ အဝဲဍိုက်ပေင် (Genital stage)။
ပ္ဍဲကဆံင်တအ်ဏအ် ယဝ်ရ ကလိဂွံ ပရေင်ဇီုကပိုက်မ္ဂး ဍေဟ်ဖန်ဗဒှ်ကဵု ယဲစိုတ် ပ္ဍဲအခိင်ဇၞော်ဂေါဝ်မာန်ရ။

== သဘဴဓဝ် လညာတ်သွပ်လ္ပအ် ==
ပ္ဍဲလိက်အုပ် ''The Interpretation of Dreams'' ဂှ် ဖြောဒ် တွဟ်လဝ် ဒဒှ်ရ &quot;သွပ်လ္ပအ် ဂှ် ဒှ်ဂၠံင်တရဴ သၟိင်တၠ သွက်ဂွံလုပ်စိုပ် စိုတ်ဟွံတီတၟး&quot; (The royal road to the unconscious) ရ။ သွပ်လ္ပအ်ဂှ် ဍေဟ်ထောအ်ပၞုက်လဝ် ပၟိက်ဆန္ဒ မဟွံဂွံဍိုက်ပေင်တအ် နကဵု သင်္ကေတ (Symbols) နာနာသာ်ရ။&lt;ref name=&quot;Freud1899&quot;&gt;Freud, Sigmund (1899). ''The Interpretation of Dreams''. Standard Edition, Vol. 4-5. London: Hogarth Press.&lt;/ref&gt;

== မၞိဟ်မပါ်ပါဲ ကေုာံ ဒစဵုဒစးဂမၠိုင် ==
လညာတ်ဖြောဒ်ဂှ် ဒးဒုင်ပါ်ပါဲ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ကွးညးဇေတ်တ် မပ္တံကဵု ခါလ် ယံင် (Carl Jung) ကေုာံ အာလ်ဖရက် အာဒ်လာ (Alfred Adler) တအ် ပါ်တိတ်အာ နူညး ဟိုတ်နူ ဟွံတုပ်စိုတ် လတူလညာတ် ဖြောဒ် မစွံအဓိက လတူပရေင်လိင် ဂၠိုင်လောန်အာရ။ တၠပညာ သိပ္ပံခေတ်တၟိတအ်လေဝ် ဟီုပါ်ပါဲ ဒဒှ်ရ လညာတ်ဖြောဒ်ဂှ် ဟွံဍိုက်ပေင် ကုသဘဴဓဝ် သိပ္ပံ (Falsifiability) ရ။

== သြဇာလတူ ယေန်သၞာင် ကေုာံ လိက်ပတ် ==
ၜိုန်ရ ဒးဒုင်ပါ်ပါဲ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံသိပ္ပံကီုလေဝ်၊ သြဇာ ဖြောဒ် ဂှ် ဇၞော်လောန် ပ္ဍဲကဵု ယေန်သၞာင် ကေုာံ လိက်ပတ် ရတု ၂၀ ရ။ ဂကောံအနုသုခုမ မပ္တံကဵု Surrealism (သဝ်ရဳယျာလဳဇြေမ်) တအ် လွဳစ လညာတ် သွပ်လ္ပအ် ကေုာံ စိုတ်ဟွံတီတၟး သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် အနုသုခုမ ညးတအ်ရ။ အရေဝ်မပ္တံကဵု &quot;Freudian slip&quot; (အရေဝ်ဗၠေတ် ဟိုတ်နူစိုတ်) တအ်ဂှ် စိုပ်အာ ပ္ဍဲအရေဝ်လၟေင်တ္ၚဲရ။

== အဝဲလက္ကရဴအိုတ် ကေုာံ လမျီုအိုတ် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၈ ဂှ် နာဇြဳ (Nazis) တအ် သီကေတ် ဍုင်သြသတြဳယျာ တုဲ ဖြောဒ် မဒှ်ဂကူဂျူဂှ် ဒးဒြေပ်ဒဴ တိတ်အာ ဍုင်လောန်ဒောန် (London) ရ။ ညးဝွံ ဇွာတ်ၜံက်ကတောဝ် ဗွဲမလောန်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ယဲကေန်သာ ပါင် (Oral cancer) ရ。 ကြဴနူ မဒးဒုင်စသိုင် ဝေဒနာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၉ ဂိတုသေပ်တေမ်ဗါ ၂၃ ဂှ် ညးအာတ်မိက် အစာသဝ် ညး သွက်ဂွံ ကဵုဂဥုဲပ္ကဵုလမျီု (Euthanasia) တုဲ စုတိအာ ပ္ဍဲဍုင်လောန်ဒောန် ရ။&lt;ref name=&quot;Cohen2009&quot;&gt;Cohen, David (2009). ''Freud on Coke''. London: Vision Press. p. 45.&lt;/ref&gt;

== အာဲကၟာဲ ကေုာံ ဝင်သမ္တီ ==
သိဂ်မုန် ဖြောဒ် ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မပြံင်လှာဲထောအ် ဗီုပြင် မၞိဟ်တအ် မကၠိုဟ်ခိုဟ် လတူ စိုတ် ကေုာံ လညာတ်ပူဂိုလ် ရ။ ၜိုန်ရ သဘဴဓဝ်ညး ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံဒးဒုင်တဲ ပ္ဍဲပရေင်ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ (Modern Psychology) ကီုလေဝ်၊ လညာတ်ညး မဆေင်ကဵု စိုတ်ဟွံတီတၟး (Unconscious)၊ ပရေင်စဵုဒၞာစိုတ် (Defense mechanisms) တအ်ဂှ် သှ်ေၜက်ဒၟံင် ဖိုဟ်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်တၠပညာ မနွံကဵု သြဇာအိုတ် မွဲတၠ ပ္ဍဲကဵု ဝင်ကောန်မၞိဟ် ရတု ၂၀ မဒှ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = သိဂ်မုန် ဖြောဒ်
| title     = [[သိဂ်မုန် ဖြောဒ်]] (Sigmund Freud) ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပါဲစိုတ် (Psychoanalysis)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = လညာတ် အဓိက (Concepts)
| list1     =
* [[စိုတ်ဟွံတီတၟး (Unconscious mind)]]
* [[ဣဒ်၊ အဳဂေါ ကေုာံ သုပါ-အဳဂေါ]]
* [[Freudian slip]]
* [[ပရေင်စဵုဒၞာစိုတ် (Defense mechanism)]]
* [[Oedipus complex]]
* [[လညာတ်ပါ်ပါဲ သွပ်လ္ပအ်]]

| group2    = လိက်အုပ်ဂမၠိုင် (Works)
| list2     =
* ''[[The Interpretation of Dreams]]''
* ''[[The Psychopathology of Everyday Life]]''
* ''[[Three Essays on the Theory of Sexuality]]''
* ''[[The Ego and the Id]]''
* ''[[Civilization and Its Discontents]]''

| group3    = မၞိဟ်အဓိကဂမၠိုင် (People)
| list3     =
* [[အာန်နာ ဖြောဒ်]] (Anna Freud)
* [[ခါလ် ယံင်]] (Carl Jung)
* [[ဂျဝ်သေပ် ဗရူယာ]] (Josef Breuer)
* [[အာလ်ဖရက် အာဒ်လာ]] (Alfred Adler)
}}

{{DEFAULTSORT:ဖြောဒ်, သိဂ်မုန်}}
[[Category:သိဂ်မုန် ဖြောဒ်]]
[[Category:အစာသဝ် ဩသတြဳယျာ]]
[[Category:အစာ ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပရေင်ပါ်ပါဲစိုတ်]]
[[Category:မၞိဟ် မစုတိ သၞာံ ၁၉၃၉]]
[[Category:မၞိဟ် မက္တဵုဒှ် သၞာံ ၁၈၅၆]]</text>
      <sha1>39rje3rp7ilx9ol4sagglwntfgfjvep</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58751</id>
      <parentid>58750</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T02:35:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14873" sha1="5kbseq2fk8o9my3ocsy60cp2keblyux" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = သိဂ်မုန် ဖြောဒ်&lt;br&gt;Sigmund Freud
| image = Sigmund Freud LIFE.jpg
| caption = သိဂ်မုန် ဖြောဒ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၂
| birth_name = Sigismund Schlomo Freud
| birth_date = {{Birth date|1856|5|6|df=y}}
| birth_place = [[ဖရဳဗာတ်]] (Freiberg), အေန်ပါယာ ဩသတြဳယျာ (Austrian Empire)
| death_date = {{Death date and age|1939|9|23|1856|5|6|df=y}}
| death_place = [[လောန်ဒောန်]] (London), အေန်ဂလာန်
| resting_place = Golders Green Crematorium
| citizenship = ဩသတြဳယျာ
| education = [[တက္ကသိုလ် ဗဳယေန်နာ]] (University of Vienna, MD, 1881)
| known_for = ညးမခၞံဗဒှ် ပရေင်ပါ်ပါဲစိုတ် (Psychoanalysis)
| spouse = Martha Bernays (စပ်သၞက် - ၁၈၈၆)
| children = ၆ တၠ (ပ္ဍဲဂှ် [[အာန်နာ ဖြောဒ်]] ပါလုပ်)
}}

'''သိဂ်မုန် ဖြောဒ်''' ({{lang-en|Sigmund Freud}}; {{IPA-en|frɔɪd}}; ၆ မေ ၁၈၅၆ – ၂၃ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၃၉) ဝွံ ဒှ်အစာသဝ် ကတ္တိက ကေုာံ လညာတ်ပါ်ပါဲစိုတ် (Neurologist) ဂကူသြသတြဳယျာ (Austrian) တုဲ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မခၞံဗဒှ် သၞောတ် [[ပရေင်ပါ်ပါဲစိုတ်]] (Psychoanalysis) မဒှ်နဲကဲလွဳယဲစိုတ် နကဵုပရေင်ဟီုဂးသဳကၠဳ အကြာညးယဲ ကေုာံ အစာယဲစိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;Gay1998&quot;&gt;Gay, Peter (1998). ''Freud: A Life for Our Time''. New York: W. W. Norton &amp; Company. pp. 3–4.&lt;/ref&gt; လညာတ်သဘဴဓဝ်ညးဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲကဵု လိက်ပတ်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ အလုံမွဲဂၠးတိရ။

== ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ ==
ဖြောဒ် က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဂကောံသ္ၚိကၟိန် ဂကူဂျူ (Jewish) ပ္ဍဲဍုင် ဖရဳဗာတ် (လၟုဟ် နွံပ္ဍဲ ဍုင်ချက်ဗစ်) ရ။ ကာလညးကလိဂွံ အာယုက် ၄ သၞာံဂှ် မိမညး ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဍုင် [[ဗဳယေန်နာ]] (Vienna) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၃ ဂှ် ညးလုပ်တိုန် တက္ကသိုလ် ဗဳယေန်နာ သွက်ဂွံကတ်လ္ၚတ် ပရေင်ဂဥုဲ ကေုာံ သဝ်ဝန် (Medicine) ရ။ ညးလ္ၚတ်ပရူ ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ ကတ္တိကဗေဒ (Neurology) သီုကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပါရဂူ (MD) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၁ ရ။&lt;ref name=&quot;Jones1953&quot;&gt;Jones, Ernest (1953). ''The Life and Work of Sigmund Freud. Volume 1''. New York: Basic Books. pp. 27–29.&lt;/ref&gt;

== အစောမ်စရာဲ ကမၠောန် ကေုာံ ပရေင်သုတေသန ==
ကြဴနူ မတိတ်ဘာတုဲ ဖြောဒ် ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲဇၞော် ဗဳယေန်နာ (Vienna General Hospital) ရ။ ညးကၠောန် သုတေသန မဆေင်ကဵု ကတ္တကဗေဒ ကေုာံ ယဲက္ဍဟ် မပ္တံကဵု Aphasia ကေုာံ Cerebral palsy ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၅ ညးအာလ္ၚတ် ပညာ ပ္ဍဲဍုင်ပဴရေတ် (Paris) သၟဝ်အစာသဝ်ဇၞော် ယှောန် မာတင် ရှားကောတ် (Jean-Martin Charcot) မဒှ်အစာသဝ် မလွဳယဲ ဟိသတဳရဳယျာ (Hysteria) နကဵု နဲကဲ ဟိပ်ပနောသေတ် (Hypnosis) ရ။

== ပရေင်ပါ်ပါဲစိုတ် (Psychoanalysis) ==
ဖြောဒ် ဒက်ပ္တန် သၞောတ်ပရေင်ပါ်ပါဲစိုတ် (Psychoanalysis) နကဵု လညာတ် မဟီုဂး &quot;Talking cure&quot; မဒှ်နဲကဲ ကဵုညးယဲ ဟီုပ္တိတ် အရာမနွံပ္ဍဲစိုတ်တအ်ရ။ ညးပံင်တဲ ကၠောန်ကမၠောန် ကုအစာသဝ် ဂျဝ်သေပ် ဗရူယာ (Josef Breuer) တုဲ ပ္တိတ်လိက်အုပ် ''Studies on Hysteria'' (၁၈၉၅) ရ။ သၞောတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်တမ်ရိုဟ် သွက်ဂွံလွဳ ယဲစိုတ် နကဵုပွမပါ်ပါဲ အရာမသ္ၚီၜက်ဒၟံင် ပ္ဍဲစိုတ်ဟွံတီတၟး (Unconscious mind) ရ။&lt;ref name=&quot;BreuerFreud1895&quot;&gt;Breuer, Josef &amp; Freud, Sigmund (1895). ''Studies on Hysteria''. Standard Edition, Vol. 2. London: Hogarth Press.&lt;/ref&gt;

== သဘဴဓဝ် လညာတ်အဓိကဂမၠိုင် ==
လညာတ်ဖြောဒ် မဆေင်ကဵု သမၠဲစိုတ် (Psyche) ဂှ် ပါ်လဝ် ပိကဆံင်ရ-
* '''ဣဒ် (Id):''' ဒှ်စိုတ် မနွံကဵု တဏှာ၊ ပၟိက်ဆန္ဒ တမ်မူလ မဟွံမဲကဵု လညာတ်ဆင်ခြင်။
* '''အဳဂေါ (Ego):''' ဒှ်စိုတ် မထိင်ဒဝ် ကေုာံ ဆင်ခြင် အကြာ ပၟိက်ဆန္ဒ ကဵု အကာဲအရာဍာံ (Reality)။
* '''သုပါ-အဳဂေါ (Super-ego):''' ဒှ်စိုတ် မနွံကဵု ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်၊ ဓဝ်ဟိရိဩတ္တပ္ပ မကလိဂွံလဝ် နူကဵု မိမ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ လိက်အုပ် အဓိက သိဂ်မုန် ဖြောဒ် ဂမၠိုင်
|-
! ယၟု လိက်အုပ် (အင်္ဂလိက်)
! သၞာံ မပ္တိတ်
! ပရူပရာ အဓိက
|-
| ''The Interpretation of Dreams''
| ၁၈၉၉
| လညာတ်ပါ်ပါဲ သွပ်လ္ပအ် ကေုာံ စိုတ်ဟွံတီတၟး
|-
| ''The Psychopathology of Everyday Life''
| ၁၉၀၁
| ပရေင်ဝိုတ်၊ အရေဝ်ဗၠေတ် (Freudian slip)
|-
| ''Three Essays on the Theory of Sexuality''
| ၁၉၀၅
| ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဒ္ဂေတ်လိင် (Psychosexual development)
|-
| ''The Ego and the Id''
| ၁၉၂၃
| သၞောတ်စိုတ်ပိပြကာ (Id, Ego, Super-ego)
|}

== ဒ္ဂေတ်ပရေင်လိင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
ဖြောဒ် ဟီုတွဟ်လဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဒ္ဂေတ်ပရေင်လိင် (Psychosexual stages) ၅ ကဆံင်ရ- 
၁။ အဝဲပါင် (Oral stage)
၂။ အဝဲသ္ၚိဍာ် (Anal stage)
၃။ အဝဲအင်္ဂလိင် (Phallic stage)
၄။ အဝဲမပၞုက်လဝ် (Latency stage)
၅။ အဝဲဍိုက်ပေင် (Genital stage)။
ပ္ဍဲကဆံင်တအ်ဏအ် ယဝ်ရ ကလိဂွံ ပရေင်ဇီုကပိုက်မ္ဂး ဍေဟ်ဖန်ဗဒှ်ကဵု ယဲစိုတ် ပ္ဍဲအခိင်ဇၞော်ဂေါဝ်မာန်ရ။

== သဘဴဓဝ် လညာတ်သွပ်လ္ပအ် ==
ပ္ဍဲလိက်အုပ် ''The Interpretation of Dreams'' ဂှ် ဖြောဒ် တွဟ်လဝ် ဒဒှ်ရ &quot;သွပ်လ္ပအ် ဂှ် ဒှ်ဂၠံင်တရဴ သၟိင်တၠ သွက်ဂွံလုပ်စိုပ် စိုတ်ဟွံတီတၟး&quot; (The royal road to the unconscious) ရ။ သွပ်လ္ပအ်ဂှ် ဍေဟ်ထောအ်ပၞုက်လဝ် ပၟိက်ဆန္ဒ မဟွံဂွံဍိုက်ပေင်တအ် နကဵု သင်္ကေတ (Symbols) နာနာသာ်ရ။&lt;ref name=&quot;Freud1899&quot;&gt;Freud, Sigmund (1899). ''The Interpretation of Dreams''. Standard Edition, Vol. 4-5. London: Hogarth Press.&lt;/ref&gt;

== မၞိဟ်မပါ်ပါဲ ကေုာံ ဒစဵုဒစးဂမၠိုင် ==
လညာတ်ဖြောဒ်ဂှ် ဒးဒုင်ပါ်ပါဲ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ကွးညးဇေတ်တ် မပ္တံကဵု ခါလ် ယံင် (Carl Jung) ကေုာံ အာလ်ဖရက် အာဒ်လာ (Alfred Adler) တအ် ပါ်တိတ်အာ နူညး ဟိုတ်နူ ဟွံတုပ်စိုတ် လတူလညာတ် ဖြောဒ် မစွံအဓိက လတူပရေင်လိင် ဂၠိုင်လောန်အာရ။ တၠပညာ သိပ္ပံခေတ်တၟိတအ်လေဝ် ဟီုပါ်ပါဲ ဒဒှ်ရ လညာတ်ဖြောဒ်ဂှ် ဟွံဍိုက်ပေင် ကုသဘဴဓဝ် သိပ္ပံ (Falsifiability) ရ။

== သြဇာလတူ ယေန်သၞာင် ကေုာံ လိက်ပတ် ==
ၜိုန်ရ ဒးဒုင်ပါ်ပါဲ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံသိပ္ပံကီုလေဝ်၊ သြဇာ ဖြောဒ် ဂှ် ဇၞော်လောန် ပ္ဍဲကဵု ယေန်သၞာင် ကေုာံ လိက်ပတ် ရတု ၂၀ ရ။ ဂကောံအနုသုခုမ မပ္တံကဵု Surrealism (သဝ်ရဳယျာလဳဇြေမ်) တအ် လွဳစ လညာတ် သွပ်လ္ပအ် ကေုာံ စိုတ်ဟွံတီတၟး သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် အနုသုခုမ ညးတအ်ရ။ အရေဝ်မပ္တံကဵု &quot;Freudian slip&quot; (အရေဝ်ဗၠေတ် ဟိုတ်နူစိုတ်) တအ်ဂှ် စိုပ်အာ ပ္ဍဲအရေဝ်လၟေင်တ္ၚဲရ။

== အဝဲလက္ကရဴအိုတ် ကေုာံ လမျီုအိုတ် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၈ ဂှ် နာဇြဳ (Nazis) တအ် သီကေတ် ဍုင်သြသတြဳယျာ တုဲ ဖြောဒ် မဒှ်ဂကူဂျူဂှ် ဒးဒြေပ်ဒဴ တိတ်အာ ဍုင်လောန်ဒောန် (London) ရ။ ညးဝွံ ဇွာတ်ၜံက်ကတောဝ် ဗွဲမလောန်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ယဲကေန်သာ ပါင် (Oral cancer) ရ。 ကြဴနူ မဒးဒုင်စသိုင် ဝေဒနာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၉ ဂိတုသေပ်တေမ်ဗါ ၂၃ ဂှ် ညးအာတ်မိက် အစာသဝ် ညး သွက်ဂွံ ကဵုဂဥုဲပ္ကဵုလမျီု (Euthanasia) တုဲ စုတိအာ ပ္ဍဲဍုင်လောန်ဒောန် ရ။&lt;ref name=&quot;Cohen2009&quot;&gt;Cohen, David (2009). ''Freud on Coke''. London: Vision Press. p. 45.&lt;/ref&gt;

== အာဲကၟာဲ ကေုာံ ဝင်သမ္တီ ==
သိဂ်မုန် ဖြောဒ် ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မပြံင်လှာဲထောအ် ဗီုပြင် မၞိဟ်တအ် မကၠိုဟ်ခိုဟ် လတူ စိုတ် ကေုာံ လညာတ်ပူဂိုလ် ရ။ ၜိုန်ရ သဘဴဓဝ်ညး ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံဒးဒုင်တဲ ပ္ဍဲပရေင်ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ (Modern Psychology) ကီုလေဝ်၊ လညာတ်ညး မဆေင်ကဵု စိုတ်ဟွံတီတၟး (Unconscious)၊ ပရေင်စဵုဒၞာစိုတ် (Defense mechanisms) တအ်ဂှ် သှ်ေၜက်ဒၟံင် ဖိုဟ်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်တၠပညာ မနွံကဵု သြဇာအိုတ် မွဲတၠ ပ္ဍဲကဵု ဝင်ကောန်မၞိဟ် ရတု ၂၀ မဒှ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = သိဂ်မုန် ဖြောဒ်
| title     = [[သိဂ်မုန် ဖြောဒ်]] (Sigmund Freud) ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပါဲစိုတ် (Psychoanalysis)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = လညာတ် အဓိက (Concepts)
| list1     =
* [[စိုတ်ဟွံတီတၟး (Unconscious mind)]]
* [[ဣဒ်၊ အဳဂေါ ကေုာံ သုပါ-အဳဂေါ]]
* [[Freudian slip]]
* [[ပရေင်စဵုဒၞာစိုတ် (Defense mechanism)]]
* [[Oedipus complex]]
* [[လညာတ်ပါ်ပါဲ သွပ်လ္ပအ်]]

| group2    = လိက်အုပ်ဂမၠိုင် (Works)
| list2     =
* ''[[The Interpretation of Dreams]]''
* ''[[The Psychopathology of Everyday Life]]''
* ''[[Three Essays on the Theory of Sexuality]]''
* ''[[The Ego and the Id]]''
* ''[[Civilization and Its Discontents]]''

| group3    = မၞိဟ်အဓိကဂမၠိုင် (People)
| list3     =
* [[အာန်နာ ဖြောဒ်]] (Anna Freud)
* [[ခါလ် ယံင်]] (Carl Jung)
* [[ဂျဝ်သေပ် ဗရူယာ]] (Josef Breuer)
* [[အာလ်ဖရက် အာဒ်လာ]] (Alfred Adler)
}}

{{DEFAULTSORT:ဖြောဒ်, သိဂ်မုန်}}
[[Category:သိဂ်မုန် ဖြောဒ်]]
[[Category:အစာသဝ် ဩသတြဳယျာ]]
[[Category:အစာ ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပရေင်ပါ်ပါဲစိုတ်]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:မၞိဟ် မစုတိ သၞာံ ၁၉၃၉]]
[[Category:မၞိဟ် မက္တဵုဒှ် သၞာံ ၁၈၅၆]]</text>
      <sha1>5kbseq2fk8o9my3ocsy60cp2keblyux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12429</id>
    <revision>
      <id>58754</id>
      <parentid>58523</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T02:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24577" sha1="kt2dy9n2zkkt4i9qzyc9y6kopvrgfj6" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 22em; text-align: left; font-size: 90%; background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #ccc; padding: 5px; float: right; margin: 0 0 1em 1em;&quot;
|+ style=&quot;text-align: center; font-size: 1.2em; font-weight: bold; background-color: #e0e0e0; padding: 7px; border-radius: 3px;&quot; |ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ် (Child Psychology)
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[File:Toddler_walking.jpg|250px|ဗီုရုပ် ကောန်ၚာ်စကွာ်]]&lt;br/&gt;ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ခန္ဓကာယ ကေုာံ စိုတ်ဓါတ်ဝွံ ဒှ်အရာသဇိုင် ပ္ဍဲပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်ရ။
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; background-color: #f0f0f0; padding: 3px;&quot; |ပရူပရာ အဓိက
|-
!တမ်မူလ
|အင်္ဂလိက် (Child Psychology / Child Development)
|-
!ကဏ္ဍ
|[[ပညာစိုတ်]] (Psychology)၊ [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]]
|-
!မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
|စိုတ်၊ လညာတ်ဉာဏ်၊ စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်
|-
!တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
|[[Jean Piaget]], [[Lev Vygotsky]], [[John Bowlby]], [[Erik Erikson]]
|}

'''ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်''' ({{lang-en|Child Psychology}}) ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်''' (Child Development) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသိပ္ပံ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရေင်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လပါ်ခန္ဓကာယ၊ လညာတ်ဉာဏ်၊ စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ပ္ဍဲကောန်ၚာ်တအ် နူအခိင်မတန်ဂၠံဂဝ် (prenatal) စဵုကိုပ်စိုပ် အဝဲဗၠာဲ/ဝုတ် (adolescence) ရ။&lt;ref name=&quot;Berk2013&quot;&gt;Berk, L. E. (2013). ''Child development'' (9th ed.). Pearson.&lt;/ref&gt; ဘာသာရပ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍခွဲ အဓိက နူကဵု [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental psychology) တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဟိုတ်နာနာ မပ္တံကဵု ဗဳဇ (Genetics) ကေုာံ ပွဳပွူ (Environment) မဓလီုပ္ဍိုက် လ္တူစရိုတ်အကာဲအရာ ကောန်ၚာ်တအ်ရ။

== ၁. ပွံက် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Definition and Meaning) ==
ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်ဝွံ ဟွံသေင်ဆ လ္ၚတ်ပရူ ကောန်ၚာ်တအ် ဗီုလဵု ဇၞော်ဂေါဝ်ကၠုင် လပါ်ခန္ဓကာယသၟးရ၊ ဍေဟ်လ္ၚတ်ပါ်ပဲါ သီုအကာဲအရာ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ ဗီုလဵု ညးတအ် ချပ်ပိုန်၊ ဗီုလဵု ညးတအ် ဆက်စၠောအ် ကုမိမ၊ မိတ်သဟာဲ ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ အလုံမွဲရ။ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ်ဝွံ &quot;ပရေင်ဇၞော်မောဝ်&quot; (Development) ဟီုဂှ် ဒှ်ပရေင်ပြံင်လှာဲ မနွံကဵု လၟေင်လၟေတ် (systematic changes) မက္တဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲလမျီုမၞိဟ်မွဲရ။ အဓိက တင်ရန်တၟအ် ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်ဂှ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် စရိုတ်ကောန်ၚာ် (understand behavior)၊ သွက်ဂွံ ဟီုတွဟ် ပရေင်အနာဂတ် (predict future development)၊ ကေုာံ သွက်ဂွံ ရီုဗင် ပလေဝ်ပလေတ်ကဵု (intervene) ကာလကောန်ၚာ်တအ် ဆက်ဆောမ် ပြသၞာစိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲစိုတ်တအ်ရ။

== ၂. ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ပ္ဍဲအခိင်ခေတ်တြေံဂှ် လညာတ်လ္တူ ကောန်ၚာ်တအ်ဝွံ တၞဟ်ခြာလောန်ရ။ ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ညးတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် &quot;မၞိဟ်ဇၞော် အဝဲဍောတ်&quot; (miniature adults) သၟးရ။ ဆဂး ပ္ဍဲကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၇ ကေုာံ ၁၈ ဂှ် တၠပညာဒဿနဂမၠိုင် ဗီုကဵု [[John Locke]] ဖန်ဗဒှ်ကၠုင် လညာတ်တၟိရ။ ဂျောန်လံက် ဟီုလဝ် ကောန်ၚာ်တအ် က္တဵုဒှ်ကၠုင်မ္ဂး စိုတ်ညးတအ်ဂှ် တုပ်သၟဟ်ကဵု &quot;ဗလးစက္ခူ အးအး&quot; (Tabula Rasa / Blank Slate) တုဲ ပွဳပွူ ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗတအ်ဟေင် ဓဇက်ချူကဵု ဘဝညးတအ်ရ။ တၠပညာ [[Jean-Jacques Rousseau]] ပၠန်ဂှ် ဟီုလဝ် ကောန်ၚာ်တအ်ဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင် နကဵု &quot;စရိုတ်ခိုဟ် သဘာဝ&quot; (Innate goodness) ရ။ 

စိုပ်ခေတ် သၞာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဟေင် ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်ဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင် နဒဒှ် ဘာသာရပ်သိပ္ပံ မွဲရ။ [[Sigmund Freud]] ဖန်ဗဒှ် သဳအိုရဳ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စိုတ်-လိင် (Psychosexual development) တုဲ၊ [[Jean Piaget]] ဖန်ဗဒှ်လဝ် သဳအိုရဳ လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive development) မဒှ်သဇိုင် အဓိက စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ။

== ၃. သဳအိုရဳ အဓိကဂမၠိုင် (Major Theories) ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်ဝွံ သဳအိုရဳ အဓိကဂမၠိုင် နွံဒၟံင် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်တအ်ရ-

* '''သဳအိုရဳ လညာတ်ဉာဏ် ပဳယာဂျေ (Piaget's Cognitive Developmental Theory):''' ပဳယာဂျေ (Jean Piaget) ပတှ်ေကေတ် ကောန်ၚာ်တအ်ဝွံ နကဵုအလဵုဇကု ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်ကေတ် လညာတ် (construct knowledge) အခိင်ညးတအ် ဆက်စၠောအ်ကဵု ပွဳပွူသဘာဝရ။&lt;ref name=&quot;Piaget1936&quot;&gt;Piaget, J. (1936). ''Origins of intelligence in the child''. Routledge &amp; Kegan Paul.&lt;/ref&gt; ညးပါ်လဝ် အခိင်ကာလ ၄ ကဆံင် (ရံင် သ္ၚိအင် ဗွဲသၟဝ်)။
* '''သဳအိုရဳ ယေန်သၞာင်-ပရေင်မၞိဟ် ဗဳဂေါတ်သကဳ (Vygotsky's Sociocultural Theory):''' လဳဗ် ဗဳဂေါတ်သကဳ (Lev Vygotsky) ဟီုလဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် ကောန်ၚာ်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ဆက်စၠောအ် ပရေင်မၞိဟ် (social interaction) ကေုာံ ယေန်သၞာင် (culture) ရ။ မၞိဟ်ဇၞော် ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်ၚာ်မနွံပညာဂၠိုင်တအ် ဒးရီုဗင် (Scaffolding) ကဵု ကောန်ၚာ်တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;Vygotsky1978&quot;&gt;Vygotsky, L. S. (1978). ''Mind in society: The development of higher psychological processes''. Harvard University Press.&lt;/ref&gt;
* '''သဳအိုရဳ ပရေင်ဆက်စပ် ဘိုလ်ဗဳ (Bowlby's Attachment Theory):''' ဂျောန် ဘိုလ်ဗဳ (John Bowlby) ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ဆက်စပ် စိုတ်ဓါတ် (Attachment) အကြာ ကောန်ၚာ် ကဵု မိမ (ဟွံ) ညးမလွဳလွတ်တအ် ပ္ဍဲအခိင်ဍောတ်တ်ဂှ် ဓလီုပ္ဍိုက် ကဵုပရေင်စိုတ်ဓါတ် ညးတအ် စဵုကဵု ဇၞော်ရ။&lt;ref name=&quot;Bowlby1969&quot;&gt;Bowlby, J. (1969). ''Attachment and loss: Vol. 1. Attachment''. Basic Books.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ '''သ္ၚိအင် ၄ ကဆံင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် နကဵုလညာတ် Piaget'''
|-
! ကဆံင် (Stage) !! အာယုက် (Age) !! အဓိက လက္ခဏာ (Main Characteristics)
|-
| ကဆံင် အာရုံကေုာံချဳဒရာင် (Sensorimotor) || ဂၠံဂဝ် - ၂ သၞာံ || လ္ၚတ်ကေတ် ဂၠးတိ နကဵု အာရုံ ၅ သာ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင်။ ကၠိုဟ်ကၠုင် အရာဝတ္ထု တန်တဴဒၟံင်လၟိုန် (Object permanence)။
|-
| ကဆံင် ကိုပ်ကၠာလညာတ်စိုတ် (Preoperational) || ၂ - ၇ သၞာံ || စကာကၠုင် အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ သင်္ကေတ။ ဆဂး ချပ် နကဵု လညာတ်ယုတ္တိ (Logic) ဟွံမာန်ဏီ။ စိုတ်စောဲလ္တူဇကု (Egocentrism) နွံဂၠိုင်။
|-
| ကဆံင် လညာတ်စိုတ်ရုပ်ဝတ္ထု (Concrete Operational) || ၇ - ၁၁ သၞာံ || ချပ်ကၠုင် နကဵု လညာတ်ယုတ္တိ မာန်ကၠုင် လ္တူအရာမညာတ်ကေတ်နကဵုမတ်။ ကၠိုဟ်ကၠုင် သဘဴဓဝ် Conservation (အရာမွဲ ၜိုန်ရပြံင်ဗီုပြင်ကီုလေဝ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ဍေဟ် ဟွံပြံင်)။
|-
| ကဆံင် လညာတ်စိုတ်ပရမတ္ထ (Formal Operational) || ၁၁ သၞာံ လ္တူ || ချပ်ကၠုင် ပရူပရာ မဟွံညာတ်ကေတ်နကဵုမတ် (Abstract concepts) မာန်ကၠုင်။ ချပ်ပါ်ပဲါ သာ်ဇီုမာန်ကၠုင်။
|}

== ၄. ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ခန္ဓကာယ (Physical Development) ==
ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ခန္ဓကာယဝွံ ပ္ကောံလဝ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲကဵု ဇကုခန္ဓ၊ က္ဍဟ်၊ ဒြဟတ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် (Motor skills) ရ။ အရာဝွံ ပါ်လဝ် ၜါကဏ္ဍ အဓိက-
* '''Gross Motor Skills (ပရေင်ချဳဒရာင် ဖျုန်ဇၞော်):''' ပွမစကာ ဖျုန်ဇၞော်တအ် သွက်ဂွံ ကွာ်၊ မင်၊ ဍိုက်၊ ဂြိပ်၊ ဒံင် တအ်ရ။
* '''Fine Motor Skills (ပရေင်ချဳဒရာင် ဖျုန်ဍောတ်):''' ပွမစကာ လပုဟ်တဲ ကေုာံ မတ် သွက်ဂွံ ရပ်ကေတ် အရာဍောတ်တ်၊ ချူလိက်၊ ကေုာံ ရေက်ကတ်ကျေဝ် တအ်ရ။
ပ္ဍဲအခိင် ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် က္ဍဟ် (Brain) ညးတအ် ဇၞော်မောဝ် ပြဟ်လောန်ရ။ Neuroplasticity (ပရေင်ပြံင်လှာဲလောဲသွာ ကွန်ရက်က္ဍဟ်) ဂှ် နွံသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲအခိင် ၅ သၞာံ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။

== ၅. ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive Development) ==
[[File:Creative_thinking_in_childhood.jpg|thumb|left|250px|ကောန်ၚာ်တအ် စကာ လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ စိုတ်ကလင် သွက်ဂွံ ဝေင် ကေုာံ လ္ၚတ်အရာတၟိတၟိ]]
ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် ဟီုဂှ် ဒှ်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပ္ဍဲအရာမချပ်၊ ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ သမ္တီ၊ ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် တအ်ရ။ ကဏ္ဍအဓိက ပ္ဍဲလညာတ်ဉာဏ်ဂှ်-
* '''အရေဝ်ဘာသာ (Language Acquisition):''' ကောန်ၚာ်တအ် စကတ်လ္ၚတ် အရေဝ်ဘာသာ နူစ ဂွံမိင် ရမ္သာင် မိမတအ်ရ။ ညးတအ် စကဵုရမ္သာင် (babbling)၊ တုဲ မအရေဝ်မွဲမ (first words)၊ တုဲ ပံင်စပ် ၜါမ၊ ကြဴနူဂှ် စကာ သဒ္ဒါ (grammar) မာန်ကၠုင်ရ။
* '''ပရေင်သမ္တီ (Memory):''' ပရေင်သမ္တီ ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် အတိုင်အာယုက်ရ။ ကောန်ၚာ် ဍောတ်တ်တအ် သမ္တီအရာ မညာတ်မံင်လၟုဟ်မာန်တုဲ၊ ကောန်ၚာ်ဇၞော်တအ် သမ္တီ ဝင်အတိက် ကေုာံ လိက်ပတ် မာန်ကၠုင်ရ။
* '''ပရေင်သှ်ပြသၞာ (Problem Solving):''' နူကဵု ဝေင်ပရေင်ဝေင် မလောဲသွာ စဵုကဵု သှ် ပုစ္ဆာသင်္ချာ မဝါတ်ဂါတ်တအ်ဂှ် ဒှ်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ် သီုဖအိုတ်ရ။

== ၆. ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (Social and Emotional Development) ==
ကဏ္ဍဝွံ ဆေင်စပ် ကုဗီုလဵု ကောန်ၚာ်တအ် ဒုင်စသိုင်၊ ထိင်ဒဝ် စိုတ်၊ ကေုာံ ဆက်စၠောအ် ကုမၞိဟ်တၞဟ်ရ။&lt;ref name=&quot;Erikson1950&quot;&gt;Erikson, E. H. (1950). ''Childhood and society''. W. W. Norton &amp; Company.&lt;/ref&gt;
* '''ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotion):''' ကောန်ၚာ်တအ် စထ္ၜး ပရေင်ဒုင်စသိုင် သဇိုင် (မိပ်စိုတ်၊ ဒေါသ၊ ဖေက်) ပ္ဍဲအခိင်ဍောတ်တ်တုဲ၊ ကာလဇၞော်ကၠုင်မ္ဂး ကၠိုဟ်ကၠုင် ပရေင်ဒုင်စသိုင် ညးတၞဟ် (Empathy) ကေုာံ ထိင်ဒဝ် စိုတ်ဇကု (Emotion regulation) မာန်ကၠုင်ရ။
* '''ဆက်စၠောအ် ပရေင်မၞိဟ် (Socialization):''' မိမတအ် ဒှ်မၞိဟ် အဓိက သွက်ဂွံ ဗ္တောန်ကဵု အခိုက်အလိုက် ပရေင်မၞိဟ်ရ။ ကာလစိုပ် အခိင်ဘာမ္ဂး မိတ်သဟာဲ (Peers) တအ် လွပ်သြဇာ ဇၞော်ကၠုင်ရ။ ကောန်ၚာ်တအ် ကတ်လ္ၚတ် ဗီုလဵု ဂွံပါ်ပရအ်၊ ဂွံပံင်သၟဟ် ကေုာံ ဂွံသှ်ပြသၞာ အကြာမိတ်သဟာဲတအ်ရ။

== ၇. အခိင်ကာလ ကောန်ၚာ်ဂမၠိုင် (Stages of Childhood) ==
ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်ဝွံ ပါ်လဝ် အခိင်ကာလ အဓိကဂမၠိုင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
# '''Infancy (အခိင် ကောန်ၚာ်သှ်ေတှ် - ဂၠံဂဝ် ကဵု ၂ သၞာံ):''' အခိင်မပြံင်လှာဲ ခန္ဓကာယ ပြဟ်အိုတ်၊ စကတ်လ္ၚတ် အရေဝ် ကေုာံ ပရေင်ကွာ်။
# '''Early Childhood (အခိင် ကောန်ၚာ်ဍောတ် - ၂ သၞာံ ကဵု ၆ သၞာံ):''' ကော်စ အခိင် ကိုပ်ကၠာလုပ်ဘာ။ စကာ အရေဝ်ဘာသာ ခိုဟ်ကၠုင်၊ ဝေင်ပရေင်ဝေင် စိတ်ကူးယဉ် (Pretend play) ဂၠိုင်ကၠုင်။
# '''Middle Childhood (အခိင် ကောန်ၚာ်လဒေါဝ် - ၆ သၞာံ ကဵု ၁၁ သၞာံ):''' အခိင် ကတ်လ္ၚတ်ပညာ ပ္ဍဲဘာ။ ပရေင်မိတ်သဟာဲ ကိစ္စဇၞော်ကၠုင်၊ လညာတ်ဉာဏ် ယုတ္တိ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်။
# '''Adolescence (အခိင် ဗၠာဲ/ဝုတ် - ၁၁ သၞာံ ကဵု ၁၈ သၞာံ):''' အခိင် ပြံင်လှာဲ ဓါတ်ဟော်မုန်း (Puberty)။ ဂၠာဲသွဟ် ဘဝဇကု (Identity) ကေုာံ မိက်ဂွံ တန်တဴ နကဵုအလဵုဇကု (Independence)။

== ၈. ပြသၞာ စိုတ်ပညာ ကောန်ၚာ် (Child Psychological Disorders) ==
ကောန်ၚာ်လ္ၚဵုတအ်ဝွံ က္တဵုဒှ် ပြသၞာ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲစိုတ်တအ် မာန်ရ။ ပြသၞာ မက္တဵုဒှ်စဂၠိုင်တအ်ဂှ်-
* '''ADHD (Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder):''' ယဲစိုတ် မဟွံမာန် ပ္ကောံအာရုံ ကေုာံ ချဳဒရာင် ဂၠိုင်လောန်အာ။
* '''Autism Spectrum Disorder (ASD):''' ယဲအဝ်တဳဇြမ်၊ မဒှ် ပြသၞာ ပ္ဍဲအရာ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ။
* '''Anxiety Disorders (ယဲစိုတ် စံင်တူ):''' ပရေင်ဖေက်လကိုတ် ဂၠိုင်လောန်အာ လ္တူ အရာမွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်မၞိဟ်။
* '''Depression (ယဲစိုတ် ဍောင်ၜိုတ်):''' ကောန်ၚာ်တအ်လေဝ် ဒုင်စသိုင် စိုတ်ဟွံမိပ်၊ လၞုဟ်၊ ကေုာံ ဟွံမဲကဵု အစောံစရာဲ မာန်ကီုရ။

== ၉. နဲကဲ သုတေသန (Research Methods in Child Psychology) ==
သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရူကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် တၠပညာတအ် စကာ နဲကဲသိပ္ပံ နာနာသာ်-
* '''Observation (ပွမကျောဝ်ရံင်):''' လ္ၚတ် ကောန်ၚာ်တအ် ပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝ ညးတအ် (ဥပမာ - ပ္ဍဲဘာ၊ ပ္ဍဲသ္ၚိ)။
* '''Longitudinal Studies (သုတေသန အခိင်လအ်):''' လ္ၚတ် ကောန်ၚာ် မွဲဂကောံဓဝ် ပွိုင် သၞာံဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ညးတအ်ရ။
* '''Cross-Sectional Studies (သုတေသန ထပိုတ်အခိင်):''' လ္ၚတ် ကောန်ၚာ် အာယုက် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ် ပ္ဍဲအခိင် မွဲတဲဓဝ် သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ်ရ။

== ၁၀. လွပ် ပ္ဍဲဘဝလၟေင်တ္ၚဲ (Applications in Daily Life) ==
လညာတ် နူကဵု ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်ဝွံ နွံကဵု လွပ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဘဝလၟေင်တ္ၚဲရ-
* '''ပရေင်လွဳလွတ် မိမ (Parenting):''' ရီုဗင်ကဵု မိမတအ် ညံင်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် အဝဲကောန်ၚာ် တုဲ ဖန်ဇန်ကဵု နဲကဲဗ္တောန် မကိတ်ညဳ ကုအာယုက်ညးတအ်။
* '''ပရေင်ပညာ (Education/Pedagogy):''' အ္စာဘာတအ် စကာ သဳအိုရဳ လညာတ်ဉာဏ် သွက်ဂွံ ဖျေဟ် လၟေင်ကတ်လ္ၚတ် ကေုာံ နဲကဲဗ္တောန် မကိတ်ညဳ ကုကောန်ၚာ်တအ်ရ။
* '''ပရေင်လွဳလွတ် ယဲ (Clinical Therapy):''' တၠပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်တအ် (Child Psychologists) စကာ နဲကဲလွဳလွတ် ဗီုကဵု Play Therapy (လွဳလွတ် နကဵုပရေင်ဝေင်) သွက်ဂွံ ရီုဗင် ကောန်ၚာ် မနွံကဵု ပြသၞာ စိုတ်ဓါတ်တအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်
| title     = [[ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်]] (Child Psychology)
| listclass = hlist
| state     = autocollapse

| group1    = ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင်
| list1     =
* [[ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ခန္ဓကာယ]]
* [[ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ်]]
* [[ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စိုတ်ဓါတ်]]
* [[ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပရေင်မၞိဟ်]]

| group2    = သဳအိုရဳ ပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list2     =
* [[သဳအိုရဳ လညာတ်ဉာဏ် ပဳယာဂျေ]]
* [[သဳအိုရဳ ယေန်သၞာင်-ပရေင်မၞိဟ် ဗဳဂေါတ်သကဳ]]
* [[သဳအိုရဳ ပရေင်ဆက်စပ် ဘိုလ်ဗဳ]]
* [[သဳအိုရဳ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စိုတ်-ပရေင်မၞိဟ် အဳရဳကသန်]]

| group3    = တၠပညာ အဓိကဂမၠိုင်
| list3     =
* [[Jean Piaget]]
* [[Lev Vygotsky]]
* [[John Bowlby]]
* [[Erik Erikson]]
* [[Sigmund Freud]]

| group4    = ဆက်စပ်
| list4     =
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]]
* [[စိုတ်ပညာ]]
* [[ပရေင်ပညာ ကောန်ၚာ်ဍောတ်]]
* [[ယဲအဝ်တဳဇြမ်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်}}
[[Category:ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်]]
[[Category:ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:ကောန်ၚာ်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>kt2dy9n2zkkt4i9qzyc9y6kopvrgfj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12484</id>
    <revision>
      <id>58755</id>
      <parentid>58603</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T02:42:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14007" sha1="httd13o5u0x9buf3q09l86rdj2riukb" xml:space="preserve">{{Infobox discipline
| name = ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ
| image = Cockpit of an aircraft.jpg
| caption = ခဒမ်စက်က္ၜင်ကျာ မဒှ်ဒၞာဲသဇိုင် သွက်ဂွံလ္ၚတ် ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ
| subdisciplines = [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive psychology), ပညာပရေင်ဖန်ဇန်မၞိဟ် (Human factors)
| fields = [[ပညာစိုတ်]], [[အေန်ဂျေန်နဳယာ]]
| origin = ပ္ဍဲအခိင် ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယ (World War II)
}}

'''ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ''' ({{lang-en|Engineering psychology}}) ဝွံ ဒှ်လပါ်ဘာသာရပ် [[ပညာစိုတ်]] သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ သုတေသန မဆေင်စပ် ကုအဆက်အစပ် အကြာ မၞိဟ် ကေုာံ စက်ယန္တရားဂမၠိုင်ရ။ နကဵု သဘဴဓဝ်မ္ဂး သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပ္တိုန် အသိင်စွမ်းရည်မၞိဟ်၊ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် သၞောတ်စက်ယန္တယာမဍိုက်ပေင် ကုဂီုကၠီု ကေုာံ လွပ်မလောဲသွာတအ်ဂှ် တၠပညာတအ် လ္ၚတ်ကၠောန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ်ဝွံ ဍေဟ်ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဘာသာရပ် [[ပညာပရေင်ဖန်ဇန်မၞိဟ်]] (Ergonomics/Human factors) ဗွဲမဇြိုဟ်နက်တုဲ လ္ၚတ်ပရူ နဲကဲမၞိဟ်တအ် မစကာ ကပေါတ်ကိရိယာတအ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wickens |first=C. D. |title=Engineering Psychology and Human Performance |year=1999 |publisher=Prentice Hall |isbn=978-0321047113}}&lt;/ref&gt;

== တမ်မူလ ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ==
ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မစွံအာရီု လပါ်ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ အစောံစရာဲ လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive abilities) ပ္ဍဲကာလမၞိဟ်တအ် ကၠောန်ကမၠောန် ကုစက်ယန္တရားဂမၠိုင်ရ။ အဓိက တင်ရန်တၟအ်ဂှ် သွက်ဂွံ ဖအောန်ဖျေဟ် လိင်ပရေင်ဗၠေတ်ယောင် (Human error) ကေုာံ သွက်ဂွံ သၠုင်ပ္တိုန် အစောံစရာဲ ကမၠောန် (Performance) ရ။ သၞောတ်ဝွံ ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံ ပသောင်ပြသၞာ အကြာမၞိဟ် ကဵု စက် တုဲ ဖန်ဇန်လဝ် ဗီုပြင်စက် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကုအခိုက်အလိုက်မၞိဟ်တအ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
ဝင် ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ ဂှ် စကၠုင် နူအခိင် ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် က္ၜင်ကျာပၞာန်ဂမၠိုင် လီုလာ် ဒတုံစှ်ေ ဟိုတ်နူကဵု ညးမတတ်စက် (Pilot) တအ် ဍဵုခလုတ်ဗၠေတ်အာရ။ တၠပညာစိုတ် အမေရိကာန် [[Alphonse Chapanis]] ကေုာံ [[Paul Fitts]] တအ် လ္ၚတ်ရံင် ပြသၞာဏအ်တုဲ ညးတအ် ဂွံဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ ဟိုတ်နူ ဗီုပြင်ခလုတ်စက် (Control design) ဟွံကိတ်ညဳ ကုသဘာဝမၞိဟ်တုဲ အရာမဗၠေတ်ယောင်တအ် က္တဵုဒှ်ကၠုင်ရ။&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Chapanis |first=A. |year=1965 |title=Man-machine engineering |journal=Wadsworth Publishing}}&lt;/ref&gt; နူဂှ် စတုဲ ဘာသာရပ်ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ။

== အဆက်အစပ် ကုပညာစက်ယန္တယာ==
အေန်ဂျေန်နဳယာ (Engineering) ကဵု ပညာစိုတ် (Psychology) ဝွံ ပံင်သၟဟ်တုဲ ဖန်ဗဒှ် သၞောတ်စက် (Machinery System) မခိုဟ်အိုတ်ရ။ ဥပမာ- ကွဳစက် (Car) မွဲမ္ဂး ဒၞာဲမစွံ စက်ပၠဒပ် (Steering wheel)၊ ဒၞာဲမစွံ ဒ္ၚောဝ် (Mirror) ကေုာံ ခလုတ်နာနာတအ်ဂှ် ဒးဖန်ဇန်လဝ် ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုပရေင်ညာတ် (Vision) ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် (Movement) မၞိဟ်တအ်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ဗီုပြင် ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ ဘာသာရပ်ဂမၠိုင်
|-
! ဘာသာရပ် !! တင်အဓိက မစွံအာရီု !! ရန်တၟအ်
|-
| ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ || လညာတ်ဉာဏ်၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အစောံစရာဲမၞိဟ် || ညံင်စက် ဂွံကိတ်ညဳ ကုစိုတ်မၞိဟ်
|-
| ပညာပရေင်ဖန်ဇန်မၞိဟ် (Ergonomics) || ခန္ဓကာယ၊ ဒြဟတ်၊ ပရေင်ချဳဒရာင် || ညံင်စက် ဂွံကိတ်ညဳ ကုကာယမၞိဟ်
|-
| အေန်ဂျေန်နဳယာ သၞောတ် (Systems Engineering) || ပရေင်ခိုင်ကၠိုက်၊ ပရေင်စက်ယန္တယာ|| ညံင်စက် ဂွံကၠောန်ကမၠောန် ချိုတ်ပၠိုတ်
|}

== ပရေင်သုတေသန ကေုာံ နဲကဲလ္ၚတ် ==
တၠပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာတအ် စကာ နဲကဲသိပ္ပံ (Scientific methods) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စရိုတ်မၞိဟ်ရ။ နဲကဲတအ်ဂှ်-
* '''သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကမၠောန် (Task Analysis):''' လ္ၚတ် ဗီုပြင်မၞိဟ်တအ် မကၠောန်ကမၠောန် မွဲကဆံင်တုဲ မွဲကဆံင်။
* '''စမ်ၜတ် ပရေင်စိုတ် (Psychological Testing):''' စမ်ၜတ် အသိင်လညာတ် ကေုာံ ပရေင်စွံအာရီု (Attention span)။
* '''ပရေင်စမ်ၜတ် ပ္ဍဲခဒမ် (Laboratory Experiments):''' စမ်ၜတ် ကပေါတ်တၟိ ပ္ဍဲခဒမ်သုတေသန ကၠာဟွံပ္တိတ် ဇွောအ်မ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.apa.org/education-career/guide/subfields/engineering |title=Engineering Psychology |publisher=American Psychological Association (APA) |access-date=2026-10-15}}&lt;/ref&gt;

== သၞောတ်ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ကောန်ပျူတာ ==
ပ္ဍဲခေတ် အာဲတဳ (IT) ဝွံ၊ ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု [[ပရေင်ဆက်စၠောအ် မၞိဟ်-ကောန်ပျူတာ]] (Human-Computer Interaction - HCI) ရ။ ဗီုပြင် လိက် (Font size)၊ ကၠောအ်အာရီု အရံင် (Color contrast)၊ ကေုာံ ဗီုပြင် သၞောတ်လွပ် (User Interface - UI) ပ္ဍဲကဵု သမာတ်ဖုင် (Smartphone) တအ်ဂှ် ဒးဒုင်သဇိုင် ကုပညာစိုတ် ဖအိုတ်ရ။ 

== လပါ်ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဂီုကၠီု ==
ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲဂမၠိုင် လွပ်ကပေါတ်စက် မပ္တံကဵု စက် X-ray၊ စက်ၜတ်ဆီ တအ်ဂှ် ယဝ်ရ အစာဂဥုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်လွဳယဲတအ် ဍဵုခလုတ်ဗၠေတ်မ္ဂး အန္တရာယ် က္တဵုဒှ်မာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ ဝွံ ဖန်ဇန်ကဵု ညံင်ခလုတ်တအ် ဂွံညာတ်ကၠး၊ ဂွံကၠိုဟ်လောဲ၊ ကေုာံ ဖအောန်ဖျေဟ် လိင်ပရေင်ဗၠေတ်ယောင် (Medical error reduction) ရ။&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Vicente |first=K. J. |year=2004 |title=The Human Factor: Revolutionizing the Way People Live with Technology |journal=Routledge}}&lt;/ref&gt;

== အဆက်အစပ် ကုဘာသာရပ်တၞဟ်ဂမၠိုင် ==
ဘာသာရပ်ဝွံ ဍေဟ်ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု-
# '''[[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive Psychology):''' သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် ပရေင်သမ္တီ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
# '''[[အေန်ဂျေန်နဳယာ စက်ယန္တရား]] (Mechanical Engineering):''' သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် ရုပ်ဝတ္ထု။
# '''[[ကောန်ပျူတာ သိပ္ပံ]] (Computer Science):''' သွက်ဂွံ ချူကုဒ် ကေုာံ ပရိုဂရာမ် မကိတ်ညဳ ကုမၞိဟ်။

== ပြသၞာ ကေုာံ ပရေင်စိန်ဂၠံက် ==
ပြသၞာ အဓိက ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဂှ် ဒှ် ပရေင်ကၠောန်ကမၠောန် အလဵုအလဵု (Automation) ရ။ ကာလစက်တအ် ကၠောန်ကမၠောန် နကဵုအလဵုအလဵုဂှ်၊ မၞိဟ်တအ် စွံအာရီုအောန်စှ်ေတုဲ ကာလအကာဲအရာ မဟွံခိုဟ် က္တဵုဒှ်ကၠုင်မ္ဂး မၞိဟ်တအ် ပလေဝ်ပလေတ် ဟွံဂတာပ် ဒှ်မာန်ရ (Out-of-the-loop performance problem)။

== ပရေင်လွပ် ပ္ဍဲဘဝလၟေင်တ္ၚဲ ==
နူစ ခလုတ်ပၟတ် ပ္ဍဲသ္ၚိ၊ စဵုကဵု ခလုတ်စက် ပ္ဍဲကွဳစက်၊ ပရေင်လွပ် ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ ဝွံ ပါလုပ်ဒၟံင် ဇၟာပ်ဒၞာဲရ။ ဥပမာ- ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲမစွံ ပၟတ်သြင်ဍုင် (Traffic lights) ဂှ် အရံင် ဗကေတ်၊ ဍာ်မိတ်၊ သၚေက် တအ်ဂှ် ဖန်ဇန်လဝ် နကဵု သဇိုင်ပညာစိုတ် သွက်မၞိဟ်တအ် ဂွံသမ္တီလောဲ သွက်ဂီုကၠီုရ။

== အနာဂတ် ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ ==
ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး ပညာဉာဏ်ပက္တြိ (Artificial Intelligence - AI) ကေုာံ စက်ရုပ် (Robotics) တအ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်မ္ဂး၊ ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စၠောအ် အကြာ မၞိဟ် ကေုာံ စက်ရုပ် (Human-Robot Interaction) ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ဍာံဍာံရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Salvendy |first=G. |title=Handbook of Human Factors and Ergonomics |year=2012 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-0470528389}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]]
* [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ}}
[[Category:ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:အေန်ဂျေန်နဳယာ]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]

{{Navbox
| name = ပညာစိုတ်
| title = [[ပညာစိုတ်]]
| listclass = hlist
| group1 = ဘာသာရပ်ခွဲဂမၠိုင်
| list1 = 
* [[ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ]]
* [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]]
* [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]]
* [[ပညာစိုတ် ယဲ]]
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]]
| group2 = သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
| list2 = 
* [[စရိုတ်အကာဲအရာ]]
* [[စိုတ်]]
* [[ပရေင်ချပ်ပိုန်]]
}}</text>
      <sha1>httd13o5u0x9buf3q09l86rdj2riukb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58756</id>
      <parentid>58755</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T02:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14004" sha1="6r2avu5w4unqcnwjpoyyxomzeo1nj9u" xml:space="preserve">{{Infobox discipline
| name = ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ
| image = Cockpit of an aircraft.jpg
| caption = ခဒမ်စက်က္ၜင်ကျာ မဒှ်ဒၞာဲသဇိုင် သွက်ဂွံလ္ၚတ် ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ
| subdisciplines = [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive psychology), ပညာပရေင်ဖန်ဇန်မၞိဟ် (Human factors)
| fields = [[ပညာစိုတ်]], [[အေန်ဂျေန်နဳယာ]]
| origin = ပ္ဍဲအခိင် ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယ (World War II)
}}

'''ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ''' ({{lang-en|Engineering psychology}}) ဝွံ ဒှ်လပါ်ဘာသာရပ် [[ပညာစိုတ်]] သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ သုတေသန မဆေင်စပ် ကုအဆက်အစပ် အကြာ မၞိဟ် ကေုာံ စက်ယန္တရားဂမၠိုင်ရ။ နကဵု သဘဴဓဝ်မ္ဂး သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပ္တိုန် အသိင်စွမ်းရည်မၞိဟ်၊ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် သၞောတ်စက်ယန္တယာမဍိုက်ပေင် ကုဂီုကၠီု ကေုာံ လွပ်မလောဲသွာတအ်ဂှ် တၠပညာတအ် လ္ၚတ်ကၠောန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ်ဝွံ ဍေဟ်ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဘာသာရပ် [[ပညာပရေင်ဖန်ဇန်မၞိဟ်]] (Ergonomics/Human factors) ဗွဲမဇြိုဟ်နက်တုဲ လ္ၚတ်ပရူ နဲကဲမၞိဟ်တအ် မစကာ ကပေါတ်ကိရိယာတအ်ရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wickens |first=C. D. |title=Engineering Psychology and Human Performance |year=1999 |publisher=Prentice Hall |isbn=978-0321047113}}&lt;/ref&gt;

== တမ်မူလ ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ==
ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မစွံအာရီု လပါ်ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ အစောံစရာဲ လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive abilities) ပ္ဍဲကာလမၞိဟ်တအ် ကၠောန်ကမၠောန် ကုစက်ယန္တရားဂမၠိုင်ရ။ အဓိက တင်ရန်တၟအ်ဂှ် သွက်ဂွံ ဖအောန်ဖျေဟ် လိင်ပရေင်ဗၠေတ်ယောင် (Human error) ကေုာံ သွက်ဂွံ သၠုင်ပ္တိုန် အစောံစရာဲ ကမၠောန် (Performance) ရ။ သၞောတ်ဝွံ ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံ ပသောင်ပြသၞာ အကြာမၞိဟ် ကဵု စက် တုဲ ဖန်ဇန်လဝ် ဗီုပြင်စက် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကုအခိုက်အလိုက်မၞိဟ်တအ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
ဝင် ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ ဂှ် စကၠုင် နူအခိင် ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် က္ၜင်ကျာပၞာန်ဂမၠိုင် လီုလာ် ဒတုံစှ်ေ ဟိုတ်နူကဵု ညးမတတ်စက် (Pilot) တအ် ဍဵုခလုတ်ဗၠေတ်အာရ။ တၠပညာစိုတ် အမေရိကာန် [[Alphonse Chapanis]] ကေုာံ [[Paul Fitts]] တအ် လ္ၚတ်ရံင် ပြသၞာဏအ်တုဲ ညးတအ် ဂွံဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ ဟိုတ်နူ ဗီုပြင်ခလုတ်စက် (Control design) ဟွံကိတ်ညဳ ကုသဘာဝမၞိဟ်တုဲ အရာမဗၠေတ်ယောင်တအ် က္တဵုဒှ်ကၠုင်ရ။&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Chapanis |first=A. |year=1965 |title=Man-machine engineering |journal=Wadsworth Publishing}}&lt;/ref&gt; နူဂှ် စတုဲ ဘာသာရပ်ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ။

== အဆက်အစပ် ကုပညာစက်ယန္တယာ==
အေန်ဂျေန်နဳယာ (Engineering) ကဵု ပညာစိုတ် (Psychology) ဝွံ ပံင်သၟဟ်တုဲ ဖန်ဗဒှ် သၞောတ်စက် (Machinery System) မခိုဟ်အိုတ်ရ။ ဥပမာ- ကွဳစက် (Car) မွဲမ္ဂး ဒၞာဲမစွံ စက်ပၠဒပ် (Steering wheel)၊ ဒၞာဲမစွံ ဒ္ၚောဝ် (Mirror) ကေုာံ ခလုတ်နာနာတအ်ဂှ် ဒးဖန်ဇန်လဝ် ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုပရေင်ညာတ် (Vision) ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် (Movement) မၞိဟ်တအ်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ဗီုပြင် ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ ဘာသာရပ်ဂမၠိုင်
|-
! ဘာသာရပ် !! တင်အဓိက မစွံအာရီု !! ရန်တၟအ်
|-
| ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ || လညာတ်ဉာဏ်၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ အစောံစရာဲမၞိဟ် || ညံင်စက် ဂွံကိတ်ညဳ ကုစိုတ်မၞိဟ်
|-
| ပညာပရေင်ဖန်ဇန်မၞိဟ် (Ergonomics) || ခန္ဓကာယ၊ ဒြဟတ်၊ ပရေင်ချဳဒရာင် || ညံင်စက် ဂွံကိတ်ညဳ ကုကာယမၞိဟ်
|-
| အေန်ဂျေန်နဳယာ သၞောတ် (Systems Engineering) || ပရေင်ခိုင်ကၠိုက်၊ ပရေင်စက်ယန္တယာ|| ညံင်စက် ဂွံကၠောန်ကမၠောန် ချိုတ်ပၠိုတ်
|}

== ပရေင်သုတေသန ကေုာံ နဲကဲလ္ၚတ် ==
တၠပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာတအ် စကာ နဲကဲသိပ္ပံ (Scientific methods) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စရိုတ်မၞိဟ်ရ။ နဲကဲတအ်ဂှ်-
* '''သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကမၠောန် (Task Analysis):''' လ္ၚတ် ဗီုပြင်မၞိဟ်တအ် မကၠောန်ကမၠောန် မွဲကဆံင်တုဲ မွဲကဆံင်။
* '''စမ်ၜတ် ပရေင်စိုတ် (Psychological Testing):''' စမ်ၜတ် အသိင်လညာတ် ကေုာံ ပရေင်စွံအာရီု (Attention span)။
* '''ပရေင်စမ်ၜတ် ပ္ဍဲခဒမ် (Laboratory Experiments):''' စမ်ၜတ် ကပေါတ်တၟိ ပ္ဍဲခဒမ်သုတေသန ကၠာဟွံပ္တိတ် ဇွောအ်မ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.apa.org/education-career/guide/subfields/engineering |title=Engineering Psychology |publisher=American Psychological Association (APA) |access-date=2026-10-15}}&lt;/ref&gt;

== သၞောတ်ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ကောန်ပျူတာ ==
ပ္ဍဲခေတ် အာဲတဳ (IT) ဝွံ၊ ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု [[ပရေင်ဆက်စၠောအ် မၞိဟ်-ကောန်ပျူတာ]] (Human-Computer Interaction - HCI) ရ။ ဗီုပြင် လိက် (Font size)၊ ကၠောအ်အာရီု အရံင် (Color contrast)၊ ကေုာံ ဗီုပြင် သၞောတ်လွပ် (User Interface - UI) ပ္ဍဲကဵု သမာတ်ဖုင် (Smartphone) တအ်ဂှ် ဒးဒုင်သဇိုင် ကုပညာစိုတ် ဖအိုတ်ရ။ 

== လပါ်ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဂီုကၠီု ==
ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲဂမၠိုင် လွပ်ကပေါတ်စက် မပ္တံကဵု စက် X-ray၊ စက်ၜတ်ဆီ တအ်ဂှ် ယဝ်ရ အစာဂဥုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်လွဳယဲတအ် ဍဵုခလုတ်ဗၠေတ်မ္ဂး အန္တရာယ် က္တဵုဒှ်မာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ ဝွံ ဖန်ဇန်ကဵု ညံင်ခလုတ်တအ် ဂွံညာတ်ကၠး၊ ဂွံကၠိုဟ်လောဲ၊ ကေုာံ ဖအောန်ဖျေဟ် လိင်ပရေင်ဗၠေတ်ယောင် (Medical error reduction) ရ။&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Vicente |first=K. J. |year=2004 |title=The Human Factor: Revolutionizing the Way People Live with Technology |journal=Routledge}}&lt;/ref&gt;

== အဆက်အစပ် ကုဘာသာရပ်တၞဟ်ဂမၠိုင် ==
ဘာသာရပ်ဝွံ ဍေဟ်ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု-
# '''[[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive Psychology):''' သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် ပရေင်သမ္တီ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်။
# '''[[အေန်ဂျေန်နဳယာ စက်ယန္တယာ]] (Mechanical Engineering):''' သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် ရုပ်ဝတ္ထု။
# '''[[ကောန်ပျူတာ သိပ္ပံ]] (Computer Science):''' သွက်ဂွံ ချူကုဒ် ကေုာံ ပရိုဂရာမ် မကိတ်ညဳ ကုမၞိဟ်။

== ပြသၞာ ကေုာံ ပရေင်စိန်ဂၠံက် ==
ပြသၞာ အဓိက ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဂှ် ဒှ် ပရေင်ကၠောန်ကမၠောန် အလဵုအလဵု (Automation) ရ။ ကာလစက်တအ် ကၠောန်ကမၠောန် နကဵုအလဵုအလဵုဂှ်၊ မၞိဟ်တအ် စွံအာရီုအောန်စှ်ေတုဲ ကာလအကာဲအရာ မဟွံခိုဟ် က္တဵုဒှ်ကၠုင်မ္ဂး မၞိဟ်တအ် ပလေဝ်ပလေတ် ဟွံဂတာပ် ဒှ်မာန်ရ (Out-of-the-loop performance problem)။

== ပရေင်လွပ် ပ္ဍဲဘဝလၟေင်တ္ၚဲ ==
နူစ ခလုတ်ပၟတ် ပ္ဍဲသ္ၚိ၊ စဵုကဵု ခလုတ်စက် ပ္ဍဲကွဳစက်၊ ပရေင်လွပ် ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ ဝွံ ပါလုပ်ဒၟံင် ဇၟာပ်ဒၞာဲရ။ ဥပမာ- ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲမစွံ ပၟတ်သြင်ဍုင် (Traffic lights) ဂှ် အရံင် ဗကေတ်၊ ဍာ်မိတ်၊ သၚေက် တအ်ဂှ် ဖန်ဇန်လဝ် နကဵု သဇိုင်ပညာစိုတ် သွက်မၞိဟ်တအ် ဂွံသမ္တီလောဲ သွက်ဂီုကၠီုရ။

== အနာဂတ် ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ ==
ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး ပညာဉာဏ်ပက္တြိ (Artificial Intelligence - AI) ကေုာံ စက်ရုပ် (Robotics) တအ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်မ္ဂး၊ ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စၠောအ် အကြာ မၞိဟ် ကေုာံ စက်ရုပ် (Human-Robot Interaction) ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ဍာံဍာံရ။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Salvendy |first=G. |title=Handbook of Human Factors and Ergonomics |year=2012 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-0470528389}}&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
{{Reflist}}

== ဆက်လ္ၚတ် ==
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]]
* [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ}}
[[Category:ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:အေန်ဂျေန်နဳယာ]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]

{{Navbox
| name = ပညာစိုတ်
| title = [[ပညာစိုတ်]]
| listclass = hlist
| group1 = ဘာသာရပ်ခွဲဂမၠိုင်
| list1 = 
* [[ပညာစိုတ် အေန်ဂျေန်နဳယာ]]
* [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]]
* [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]]
* [[ပညာစိုတ် ယဲ]]
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]]
| group2 = သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
| list2 = 
* [[စရိုတ်အကာဲအရာ]]
* [[စိုတ်]]
* [[ပရေင်ချပ်ပိုန်]]
}}</text>
      <sha1>6r2avu5w4unqcnwjpoyyxomzeo1nj9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သိပ္ပံပရေင်စိုတ်ဓါတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12539</id>
    <revision>
      <id>58698</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox academic field | name = သိပ္ပံပရေင်စိုတ်ဓါတ် | native_name = Psychological Science / Psychology | image = [[File:Phrenology.jpg|250px|center|လ္ၚတ်ပညာစိုတ်ဓါတ် ခေတ်တြေံ]] | caption = ဗီုပြင်ထ္ၜး လညာတ် Phrenology ပ္ဍဲခေတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ | core_concepts = စိ...&quot;</comment>
      <origin>58698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14534" sha1="4637qozoiyy874hpjhv4yr1rw4xodyb" xml:space="preserve">{{Infobox academic field
| name = သိပ္ပံပရေင်စိုတ်ဓါတ်
| native_name = Psychological Science / Psychology
| image = [[File:Phrenology.jpg|250px|center|လ္ၚတ်ပညာစိုတ်ဓါတ် ခေတ်တြေံ]]
| caption = ဗီုပြင်ထ္ၜး လညာတ် Phrenology ပ္ဍဲခေတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ
| core_concepts = စိုတ်, စရိုတ်အကာဲအရာ, လညာတ်ဉာဏ်, ကသပ်, ပရေင်ဒုင်စသိုင်
| subfields = [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]], [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]], [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]], [[ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ်]]
| related = [[နဳရဝ်ဗေဒ]], [[မနုဿဗေဒ]], [[ဒဿနိကဗေဒ]], [[ဇဳဝဗေဒ]]
}}

'''သိပ္ပံပရေင်စိုတ်ဓါတ်''' ({{lang-en|Psychological Science}} ဟွံသေင်မ္ဂး ''Psychology'') ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍသိပ္ပံ မလ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ သတ်တအ်ရ။ ပညာဝွံ လ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရာ မပ္တံကဵု လညာတ်ဉာဏ်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် ကေုာံ မူဟိုတ် မၞိဟ်တအ် ဂွံကၠောန်ပ္တိတ် စရိုတ်အကာဲအရာ နာနာသာ်ရ။ သိပ္ပံပရေင်စိုတ်ဓါတ်ဝွံ ဒှ်ပညာ မနွံကဵု သုတေသန ဗွဲမဇြိုဟ်နက်တုဲ သီုဒှ် လ္ၚတ်မဆေင်စပ် ကုပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ သိပ္ပံသဘာဝရ။&lt;ref&gt;James, W. (1890). ''The Principles of Psychology''. New York: Henry Holt and Company.&lt;/ref&gt;

== နိဒါန် (Introduction) ==
သိပ္ပံပရေင်စိုတ်ဓါတ်ဝွံ ဂၠာဲသွဟ် သွက်ဂွံကၠိုဟ် အသိင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ် မဖန်ဗဒှ်ကဵု စရိုတ်အကာဲအရာ သတ္တဝါတအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု သိပ္ပံဏအ်ဂှ် ပံင်သၟဟ်လဝ် လညာတ်နူကဵု [[ဇဳဝဗေဒ]] ကေုာံ [[ဒဿနိကဗေဒ]] တုဲ ဖန်ဇန်လဝ် နဲကဲသုတေသန ဗွဲမစှ်ေသၞောတ်ရ။ ညးမလ္ၚတ် သိပ္ပံဏအ်ဂှ် ကော်စ သၟာပညာစိုတ် (Psychologist) တုဲ ညးတအ် လ္ၚတ် ပရူပရာ လညာတ်ဉာဏ် (Cognition)၊ အာရီု (Perception)၊ စိုတ်စရိုတ် (Personality)၊ ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ မၞိဟ် (Interpersonal relationships) တအ်ရ။ လိက်တၞဟ်ဟ်တအ်ဂှ် လ္ၚတ်ချူလဝ် ပရူပရာ သိပ္ပံဏအ် နကဵု နဲကဲနာနာသာ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ အခိင်တမၠာ (History and Antiquity) ==
ဝင် သိပ္ပံပရေင်စိုတ်ဓါတ်ဝွံ စကၠုင် နူကဵု ခေတ်ဂရိတ်တြေံ ကေုာံ အိန္ဒိယတြေံရ။ တၠပညာဒဿန မပ္တံကဵု [[သဝ်ကရေးတိတ်]] (Socrates)၊ [[ပလေတဝ်]] (Plato) ကေုာံ [[အရစ်သတဝ်တယ်]] (Aristotle) တအ် ချပ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ကၠုင် ပရူစိုတ် ကေုာံ ကသပ်မၞိဟ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲအာရှမ္ဂး လညာတ်ဗုဒ္ဓဘာသာ မလ္ၚတ် ပရူစိုတ် ကေုာံ စေတသိက်ဂှ် ဒှ်သဇိုင် ဝင်ပညာစိုတ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ 
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ဂှ် [[Wilhelm Wundt]] ပံက်ဗဒှ် ဌာနစမ်ၜတ် သိပ္ပံပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် Leipzig ဍုင်ဂျာမနဳတုဲ ပညာဏအ် ဒှ်ကၠုင် ဘာသာရပ်သိပ္ပံ မွဲကဏ္ဍရ။&lt;ref&gt;Freud, S. (1900). ''The Interpretation of Dreams''. Leipzig: Franz Deuticke.&lt;/ref&gt;

== လညာတ် ကေုာံ တေသြရဳဂမၠိုင် (Schools of Thought and Theories) ==
သိပ္ပံပရေင်စိုတ်ဓါတ်ဝွံ ပြးဇးအာ နကဵု လညာတ်တေသြရဳ နာနာသာ် -
* '''Structuralism (လညာတ်လဒက်ပ္တန်)''': လ္ၚတ် သဇိုင်အစိတ်အပိုဒ် ကသပ် ကေုာံ စိုတ်။
* '''Functionalism (လညာတ်ကမၠောန်ဖဵု)''': လ္ၚတ် ဗီုပြင် စိုတ်မကၠောန်ကမၠောန် သွက်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴ။
* '''Psychoanalysis (လညာတ်ပါ်ပဲါစိုတ်)''': [[Sigmund Freud]] ဒက်ပ္တန်လဝ်တုဲ လ္ၚတ် ပရူစိုတ်မဟွံတီတအ် (Unconscious mind) ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကောန်ၚာ်။
* '''Behaviorism (လညာတ်စရိုတ်အကာဲအရာ)''': လ္ၚတ် စရိုတ် မဆဵုမာန်တအ်ဟေင်တုဲ ဟွံပစၟတ်သမ္တီ လညာတ်စိုတ်အပ္ဍဲ။

== ကဏ္ဍ သုတေသန (Research Methods) ==
နဲကဲသုတေသန သိပ္ပံပရေင်စိုတ်ဓါတ်ဝွံ ပါ်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ နဲကဲတအ်ဂှ် - 
# စမ်ၜတ် ပ္ဍဲရုင်စမ်ၜတ် (Laboratory Experiments)
# လ္ၚတ်အကာဲအရာ မၞုံဒၟံင် (Observational Studies)
# စၟဳစၟတ် နကဵု လိက်သၟာန် (Surveys and Questionnaires)
# နဲကဲသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက် (Textual Analysis)

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ နဲကဲသုတေသန ကေုာံ ဖဵုသမ္တီ (Research Methods and Outcomes)
|-
! နဲကဲ (Method)
! အဓိက တင်ရန်တၟအ် (Main Objective)
! ဖဵု (Outcome)
|-
| လ္ၚတ်စမ်ၜတ် (Experimental)
| သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု
| တီကၠိုဟ် အဆက်အစပ်
|-
| လ္ၚတ်သဘာဝ (Naturalistic Observation)
| လ္ၚတ် စရိုတ် ပ္ဍဲသဘာဝ
| ပရူပရာ ဇေတ်တ်
|-
| လ္ၚတ်မၞိဟ်မွဲ (Case Study)
| လ္ၚတ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်
| ပရူပရာ လှဲလှဲလးလး
|}

== ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive Psychology) ==
ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်ဝွံ လ္ၚတ် ပရူပရာ ဗီုပြင် ဉာဏ်မကၠောန်ကမၠောန်၊ ပွမကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ ပွမစွံသတိ၊ ပွမချပ်၊ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ပွမဖျေအ်သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။ ခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ကဏ္ဍဏအ် ပံင်သၟဟ် ကုသိပ္ပံကောန်ပျူတာ ကေုာံ နဳရဝ်ဗေဒ (Neuroscience) တုဲ ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင် ဗွဲမသၠုင်ရ။ ပ္ဍဲလ္ၚတ်ဏအ်မ္ဂး ပွမဖျေအ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်မွဲရ။&lt;ref&gt;Piaget, J. (1952). ''The Origins of Intelligence in Children''. New York: International Universities Press.&lt;/ref&gt;

== ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology) ==
ကဏ္ဍဝွံ လ္ၚတ် ဗီုပြင် မၞိဟ်တအ် ဆက်ဆောံ ရေင်သကအ် ကေုာံ ဗီုပြင် စိုတ်ဓါတ်မၞိဟ် ပြံင်လှာဲ ဟိုတ်နူ ညးတၞဟ်ရ။ လ္ၚတ် ပရူပရာ မပ္တံကဵု ပရေင်ပတှ်ေ (Beliefs)၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်ညးဂမၠိုင် (Group dynamics)၊ ပွမဍဵုဍိုက် (Prejudice) ကေုာံ ပရေင်ဆာန်ကၟိန်ရ။ ဥပမာ - မၞိဟ်တအ် မလေပ်ကၠောန် အတိုင်ဂကောံမၞိဟ် မကၠောန်ဂှ် ဒှ်လညာတ် မကော်စ Conformity ရ။

== ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental Psychology) ==
ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်ဝွံ လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ စရိုတ် ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် မၞိဟ် နူစ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် စဵုကဵု စိုပ်အခိင်စုတိရ။ လ္ၚတ်ပရူ ဇၞော်မောဝ် လပါ်ခန္ဓကာယ၊ လညာတ်ဉာဏ်၊ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်ရ။ တၠပညာ Jean Piaget ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မဖျေအ်လဝ် သဇိုင် သွက်ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်ရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် ပွမလ္ၚတ် အကာဲအရာ မပြံင်လှာဲအာ အတိုင်အယုက်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ရ။

== ပညာစိုတ် လွဳလွတ် (Clinical Psychology) ==
ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ အဓိက လ္ၚတ် ကေုာံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် (Mental disorders)၊ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ကေုာံ အခက်အခုဲ စိုတ်ဓါတ်ဂမၠိုင်ရ။ သၟာပညာစိုတ် ကဏ္ဍဏအ်တအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ယဲ ကေုာံ ကဵုကသပ် လွဳလွတ် (Psychotherapy) ကုညးယဲတအ်ရ။ ယဲမက္တဵုဒှ် စိုတ်ဓါတ်စှ်ေ (Depression)၊ စိုတ်ဖေက်လကိုတ် (Anxiety) တအ်ဂှ် လွဳလွတ် နကဵုနဲကဲ သိပ္ပံပရေင်စိုတ်ဓါတ်ဏအ်ရ။&lt;ref&gt;Skinner, B.F. (1953). ''Science and Human Behavior''. Simon and Schuster.&lt;/ref&gt;

== အဆက်အစပ် ကုကဏ္ဍတၞဟ် (Relationships with other disciplines) ==
သိပ္ပံပရေင်စိုတ်ဓါတ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုကဏ္ဍပညာ တၞဟ်ဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
* '''[[နဳရဝ်ဗေဒ]]''': လ္ၚတ် အဆက်အစပ် က္ဍဟ် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ။
* '''[[မနုဿဗေဒ]]''': လ္ၚတ် အဆက်အစပ် ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်။ မၞိဟ်တအ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် အတိုင်ယေန်သၞာင် ညးကဵုညးရ။
* '''[[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]''': လ္ၚတ် စရိုတ် ညးမရာန်ကပေါတ် ကေုာံ ဗီုပြင် မဖျေအ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံ စကာသြန် (Behavioral Economics)။

== အနာဂတ် သိပ္ပံပရေင်စိုတ်ဓါတ် (Future of Psychological Science) ==
အနာဂတ် သိပ္ပံပရေင်စိုတ်ဓါတ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကုပရေင်ပြံင်လှာဲ နယ်ပညာ ခေတ်တၟိ ဗီုကဵု [[Artificial Intelligence]] (AI) ကေုာံ Big Data ရ။ ပွမစကာ ကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စရိုတ်မၞိဟ်ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် သိုက်က်ရ။ လညာတ် သိပ္ပံပရေင်စိုတ်ဓါတ်ဝွံ ဂၠာဲသွဟ် သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပ္တိုန် ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် မၞိဟ်ဂၠးကဝ် ပ္ဍဲအခိင်အနာဂတ်ရ။&lt;ref&gt;Bandura, A. (1977). ''Social Learning Theory''. General Learning Press.&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ (References) ==
&lt;references/&gt;

{{Navbox
| name = သိပ္ပံပရေင်စိုတ်ဓါတ်
| title = ကဏ္ဍဂမၠိုင် ပ္ဍဲ သိပ္ပံပရေင်စိုတ်ဓါတ်
| listclass = hlist
| group1 = သဇိုင် လညာတ်ပညာ
| list1 =
* [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]]
* [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]]
* [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]]
* [[ပညာစိုတ် ပရေင်ယေန်သၞာင်]]
| group2 = ကမၠောန် ကေုာံ လွဳလွတ်
| list2 =
* [[ပညာစိုတ် လွဳလွတ်]]
* [[ပညာစိုတ် ပရေင်ပညာ]]
* [[ပညာစိုတ် ပရေင်ကမၠောန်]]
}}

{{DEFAULTSORT:သိပ္ပံပရေင်စိုတ်ဓါတ်}}
[[Category:သိပ္ပံပရေင်စိုတ်ဓါတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:လ္ၚတ်စိုတ်ဓါတ်]]</text>
      <sha1>4637qozoiyy874hpjhv4yr1rw4xodyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာစိုတ် ပရေင်ယေန်သၞာင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12540</id>
    <revision>
      <id>58699</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:27:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox psychology | name = ပညာစိုတ် ပရေင်ယေန်သၞာင်&lt;br&gt;Cultural Psychology | image = [[File:Culture_and_cognition.jpg|250px|center|ယေန်သၞာင် ကေုာံ လညာတ်ဉာဏ်]] | caption = အဆက်အစပ် အကြာ ပရေင်မၞိဟ်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ စိုတ် | field = ပညာစ...&quot;</comment>
      <origin>58699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14275" sha1="5vhi2wgent77mwofonji4kac503ayzv" xml:space="preserve">{{Infobox psychology
| name = ပညာစိုတ် ပရေင်ယေန်သၞာင်&lt;br&gt;Cultural Psychology
| image = [[File:Culture_and_cognition.jpg|250px|center|ယေန်သၞာင် ကေုာံ လညာတ်ဉာဏ်]]
| caption = အဆက်အစပ် အကြာ ပရေင်မၞိဟ်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ စိုတ်
| field = [[ပညာစိုတ်]]၊ [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
| subfields = ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်၊ ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်
| notable_figures = [[Richard Shweder]]&lt;br&gt;[[Hazel Rose Markus]]&lt;br&gt;[[Shinobu Kitayama]]&lt;br&gt;[[Michael Cole]]
}}

'''ပညာစိုတ် ပရေင်ယေန်သၞာင်''' ({{lang-en|Cultural psychology}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍမွဲ ပ္ဍဲဘာသာရပ် [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဆက်အစပ် အကြာ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်၊ လညာတ်ဉာဏ် မၞိဟ်တအ်ရ။ သဘောတရား အဓိက ပ္ဍဲပညာစိုတ် ပရေင်ယေန်သၞာင်ဝွံ ဒှ်လညာတ် မဟီုမ္ဂး စိုတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်တအ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ရေင်သကအ် (Mutual constitution) တုဲ ပါ်ခြာဟွံဂွံရ။&lt;ref&gt;Shweder, R. A. (1991). ''Thinking Through Cultures: Expeditions in Cultural Psychology''. Harvard University Press.&lt;/ref&gt; လ္ၚတ်ဏအ်ဝွံ စွံသတိ လ္တူမူဟိုတ် ပရေင်မံင်စသိုင်၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ မၞိဟ်တအ် မတၞဟ်ခြာအာ အတိုင်ယေန်သၞာင် ညးတအ် မမံင်တန်တဴဂှ်ရ။

== သဘောဘာဝ ကေုာံ ပွံက် (Nature and Definition) ==
ပညာစိုတ် ပရေင်ယေန်သၞာင်ဝွံ ပံက်လဝ် ပွံက် နဒဒှ် လ္ၚတ်မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုပြင် ယေန်သၞာင် (အခိုက်အလိုက်၊ ပရေင်ပတှ်ေ၊ ၚုဟ်မး ကေုာံ သၞောတ်ဝ်) မဓလီုပ္ဍိုက် လ္တူလညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် မၞိဟ်မွဲပူဂိုလ်ရ။ တၠပညာ Richard Shweder ဟီုလဝ်မ္ဂး &quot;စိုတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ရေင်သကအ်&quot; မဒှ်ရ။ ရေင်တၠုင် စိုတ်မၞိဟ် (Psychological processes) တအ်ဝွံ ဟွံတုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲဇၟာပ်ဂကူ၊ ဇၟာပ်ဒေသတုဲ၊ တန်တဴဒၟံင် လ္တူပွဳပွူ ယေန်သၞာင် မၞိဟ်တအ် မဇၞော်မောဝ်ကၠုင်လဝ်ဂှ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ပညာရပ်ဏအ်ဝွံ စဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲလဒေါဝ် ခေတ် ၁၉၈၀ တအ် ကေုာံ ၁၉၉၀ တအ်ရ။ မူလတမ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုလညာတ် မနုဿဗေဒ (Anthropology) ကေုာံ ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (Developmental psychology) ရ။ တၠပညာ Michael Cole တအ် ဒုင်သဇိုင် ကုလညာတ် [[Lev Vygotsky]] မဆေင်ကဵု ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်တုဲ၊ ပံက်ဗဒှ်လဝ် သဇိုင်လ္ၚတ်ဏအ်ရ။&lt;ref&gt;Cole, M. (1996). ''Cultural Psychology: A Once and Future Discipline''. Harvard University Press.&lt;/ref&gt;

== အဆက်အစပ် ကု ပညာစိုတ် တၞဟ်ခြာ (Relationship with Cross-cultural Psychology) ==
ပညာစိုတ် ပရေင်ယေန်သၞာင် (Cultural Psychology) ကေုာံ [[ပညာစိုတ် ယေန်သၞာင်တၞဟ်ခြာ]] (Cross-cultural Psychology) ၜါဝွံ ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ရ။ ပညာစိုတ် ယေန်သၞာင်တၞဟ်ခြာဝွံ လ္ၚတ် ပရေင်တုပ်သၟဟ် ကေုာံ တၞဟ်ခြာ အကြာ ယေန်သၞာင်နာနာတုဲ၊ မစွံအာရီု လ္တူစိုတ်မၞိဟ်ဝွံ ဒှ်သဘာဝ သာမည (Universal) ရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် ပရေင်ယေန်သၞာင်ဝွံ စှ်ေစိုတ်မ္ဂး စိုတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ပါ်ခြာ ဟွံဂွံရ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ဗီုပြင် မပါ်ခြာ ပညာစိုတ် ၜါသာ်
|-
! လက္ခဏာ
! ပညာစိုတ် ပရေင်ယေန်သၞာင် (Cultural)
! ပညာစိုတ် ယေန်သၞာင်တၞဟ်ခြာ (Cross-cultural)
|-
| လညာတ်သဇိုင်
| စိုတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဒက်ပ္တန် ရေင်သကအ်
| စိုတ်ဝွံ သာမည၊ ယေန်သၞာင်ဝွံ ဓလီုပ္ဍိုက် လ္တူစိုတ်
|-
| နဲကဲ လ္ၚတ်
| သုတေသန ဒေသ၊ နဲကဲ Qualitative
| သုတေသန နှိုင်ၜတ်၊ နဲကဲ Quantitative
|-
| တင်ရန်တၟအ်
| ကၠိုဟ် အဓိပ္ပါယ် ယေန်သၞာင် အပ္ဍဲ
| ဂၠာဲ တင်တုပ်သၟဟ် ကေုာံ တၞဟ်ခြာ အလုံဂၠးကဝ်
|}

== ပရေင်လဒက်ပ္တန် ယေန်သၞာင် ကေုာံ စိုတ် (Mutual Constitution of Culture and Mind) ==
သဘောတရားဏအ်ဝွံ ထ္ၜးကဵုဒၟံင် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ်ဝွံ ဒက်ပ္တန် ယေန်သၞာင်တုဲ၊ ယေန်သၞာင်ဂှ် ကလေင်ဒက်ပ္တန် စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် မၞိဟ်တအ် မွဲဝါပၠန်ရ။ ဥပမာ - မၞိဟ်မန်တအ် မစွံသတိ လ္တူ အခိုက်အလိုက် ရှ်ေသှ်ေမိမ ကေုာံ ကလော်သ္ၚိဝွံ ဒှ်အရာမဖန်ဗဒှ် လညာတ် စိုတ်ဓါတ် ဆာန်သ္ၚိကၟိန် (Family connectedness) တုဲ၊ စိုတ်ဓါတ်ဏအ်ဂှ် ကလေင်ထိင်ဒဝ် ယေန်သၞာင်ဂှ် ညံင်ဟွံဂွံကၠေအ်ရ။

== မၞိဟ် ကေုာံ ဂကောံ (Individualism and Collectivism) ==
လညာတ် ပရေင်ပူဂိုလ် (Individualism) ကေုာံ ပရေင်ဗော်သွး (Collectivism) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲပညာစိုတ် ပရေင်ယေန်သၞာင်ရ။ Markus ကေုာံ Kitayama (၁၉၉၁) ဟီုလဝ်မ္ဂး ယေန်သၞာင် ရးပလိုတ်တအ် (ဥပမာ အမေရိကာန်) ဝွံ စွံအာရီု လ္တူပူဂိုလ် (Independent self) တုဲ၊ ယေန်သၞာင် ရးဗၟံက် အာရှတအ် (ဥပမာ မန်၊ ဂျပေန်) ဝွံ စွံအာရီု လ္တူအဆက်အစပ် ဂကောံ (Interdependent self) ရ။&lt;ref&gt;Markus, H. R., &amp; Kitayama, S. (1991). ''Culture and the self: Implications for cognition, emotion, and motivation''. Psychological Review, 98(2), 224-253.&lt;/ref&gt; ဣဏအ်ဝွံ ဓလီုပ္ဍိုက် လ္တူဗီုပြင် မၞိဟ်တအ် မချပ်၊ မစသိုင် ကေုာံ မဖန်ဇန် ကမၠောန်ရ။

== လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Cognition and Culture) ==
ယေန်သၞာင်ဝွံ ပြံင်လှာဲကဵု ဗီုပြင် မၞိဟ်တအ် ညာတ်၊ ချပ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီရ (Cultural influence on cognition)။ သုတေသနတအ် ထ္ၜးလဝ်မ္ဂး မၞိဟ်နူ အာရှတအ်ဝွံ လ္ၚတ်ရံင် အရာမွဲ နကဵု ပွဳပွူ (Holistic thinking) တုဲ၊ မၞိဟ်ရးပလိုတ်တအ်ဝွံ စွံအာရီု လ္တူအရာဂှ် ကေတ်တ် (Analytic thinking) ရ။

== ကသပ်လညာတ် WEIRD (The WEIRD Problem) ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၀၊ တၠပညာ Heinrich ကေုာံ ညးမကၠောန်ကမၠောန် ညးတအ် ပ္တိတ်လဝ် လိက်မွဲ ဒဒှ်ရ ပညာစိုတ် ဗွဲမဂၠိုင်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် ဆမၞိဟ် မနွံပ္ဍဲ ဍုင် WEIRD (Western, Educated, Industrialized, Rich, and Democratic - ရးပလိုတ်၊ ဂွံလဝ်ပညာ၊ နွံကဵုစက်ယန္တယျာ၊ လောဘ၊ ကေုာံ ဒဳမဝ်ကရေသဳ) သၟးရ။&lt;ref&gt;Henrich, J., Heine, S. J., &amp; Norenzayan, A. (2010). ''The weirdest people in the world?''. Behavioral and Brain Sciences, 33(2-3), 61-83.&lt;/ref&gt; ဟိုတ်ဂှ်ရ သုတေသန ပညာစိုတ်တအ်ဝွံ ဟွံစၞး ဂၠးကဝ် သီုဖအိုတ် မာန်တုဲ၊ ပညာစိုတ် ပရေင်ယေန်သၞာင် ဒးနွံပၟိက် ကၠုင်ရ။

== နဲကဲသုတေသန (Research Methodologies) ==
နဲကဲသုတေသန ပ္ဍဲပညာရပ်ဏအ်ဝွံ စကာ နဲကဲ ပါ်ပရအ် (Qualitative methods) ဗွဲမဂၠိုင် ဥပမာ ပွမလ္ၚတ် ဗွဲမစှ်ေစိုတ် (Ethnography)၊ ပွမသၟာန်သွဟ် (Interviews) ကေုာံ ပွမလ္ၚတ် ပရေင်ဆက်ဆောံ ပ္ဍဲကွာန်ရ။ ညးတအ် စွံသတိ ညံင်ဟွံဂွံ ကေတ် လညာတ် ယေန်သၞာင် ဇကုတုဲ အာၜတ် ယေန်သၞာင် ညးတၞဟ် (Ethnocentrism) ရ။

== ကဏ္ဍမစကာ (Applications) ==
လညာတ် ပညာစိုတ် ပရေင်ယေန်သၞာင်ဝွံ စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍနာနာ ဥပမာ -
* '''ပရေင်ပညာ (Education)''': ဗ္တောန်ဖျောန် ကောန်ၚာ် နကဵု နဲကဲမကိတ်ညဳ ကုယေန်သၞာင် ညးတအ် (Culturally relevant pedagogy)။
* '''ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် (Mental Health)''': လွဳလွတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ် အတိုင်အခိုက်အလိုက် ယေန်သၞာင် (Cultural psychiatry)။
* '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Business)''': လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာ ကောန်ကမၠောန် မကၠုင်နူ ယေန်သၞာင်နာနာ (Multicultural workplace)။&lt;ref&gt;Bruner, J. (1990). ''Acts of Meaning''. Harvard University Press.&lt;/ref&gt;

== အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ (Future Directions) ==
ပ္ဍဲခေတ် ဂၠးကဝ်ပံင်သၟဟ် (Globalization) ဏအ်၊ ယေန်သၞာင်တအ် ပြံင်လှာဲ ကေုာံ နှဴရဴဒၟံင် ဗွဲမပြဟ်ရ။ အနာဂတ် ပညာစိုတ် ပရေင်ယေန်သၞာင်ဝွံ ဒးလ္ၚတ် ပရူ မၞိဟ်မနွံကဵု ယေန်သၞာင် ဗွဲမဂၠိုင် (Multicultural identity) ကေုာံ ဗီုပြင် မၞိဟ်သၟတ်တအ် ဒက်ပ္တန် ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ညးတအ် ပ္ဍဲလဒေါဝ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital culture) ရ။ 

== နိဿဲ ==
&lt;references/&gt;

{{Navbox
| name = သဘောတရား ပညာစိုတ်
| title = ပညာစိုတ် ကေုာံ သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် (Psychology and Social Sciences)
| listclass = hlist
| group1 = ဘာသာရပ် ကဏ္ဍ
| list1 =
* [[ပညာစိုတ် ပရေင်ယေန်သၞာင်]]
* [[ပညာစိုတ် ယေန်သၞာင်တၞဟ်ခြာ]]
* [[မနုဿဗေဒ]]
* [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]
| group2 = သဘောတရား
| list2 =
* [[ပရေင်ပူဂိုလ်]]
* [[ပရေင်ဗော်သွး]]
* [[လညာတ်ဉာဏ်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပရေင်ယေန်သၞာင်}}
[[Category:ပညာစိုတ် ပရေင်ယေန်သၞာင်]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:မနုဿဗေဒ]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>5vhi2wgent77mwofonji4kac503ayzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:စၞစမန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12541</id>
    <revision>
      <id>58700</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:35:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု စၞစ၊ ကွာင်ယိုဟ်ၜာ်၊ သုင် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ဍုန်တိုပ် ဂကူမန်တအ်ရ။  [[Category:စၞစ]] [[Category:ယေန်သၞာင်မန်]] [[Category:ဂကူမန်]]&quot;</comment>
      <origin>58700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="367" sha1="kwph1wurj3w1dgowpc5905ejwnw9lpn" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု စၞစ၊ ကွာင်ယိုဟ်ၜာ်၊ သုင် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ဍုန်တိုပ် ဂကူမန်တအ်ရ။

[[Category:စၞစ]]
[[Category:ယေန်သၞာင်မန်]]
[[Category:ဂကူမန်]]</text>
      <sha1>kwph1wurj3w1dgowpc5905ejwnw9lpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စရင်လိက်အုပ်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12542</id>
    <revision>
      <id>58701</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:37:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox | title = စရင်လိက်အုပ်ဂမၠိုင်&lt;br&gt;Bibliography | image = [[File:Gutenberg_Bible_BPL_Vol_1_Otho_B_VI_fol_1_blank_page_and_incipit_epistola_S._Hieronymi.jpg|250px|center|ပြကိုဟ် စရင်လိက်အုပ်]] | caption = ပြကိုဟ်လိက်အုပ် တြေံ ကေုာံ စရင်နိဿဲ | label1 = တမ်မူလ | d...&quot;</comment>
      <origin>58701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12869" sha1="h39i4u8mgd1osrhco270e3dsfo4td3d" xml:space="preserve">{{Infobox
| title = စရင်လိက်အုပ်ဂမၠိုင်&lt;br&gt;Bibliography
| image = [[File:Gutenberg_Bible_BPL_Vol_1_Otho_B_VI_fol_1_blank_page_and_incipit_epistola_S._Hieronymi.jpg|250px|center|ပြကိုဟ် စရင်လိက်အုပ်]]
| caption = ပြကိုဟ်လိက်အုပ် တြေံ ကေုာံ စရင်နိဿဲ
| label1 = တမ်မူလ
| data1 = အရေဝ်ဂရိတ် ''bibliographia'' (ပွမချူလိက်အုပ်)
| label2 = ကဏ္ဍမဆေင်စပ်
| data2 = [[ပညာစဳကၠး]]၊ [[သုတေသန]]၊ [[လိက်ပတ်]]
| label3 = လဒက်ပ္တန်
| data3 = စရင်အပိုင်အခြာ လိက်အုပ်၊ လိက်ပရေင် ကေုာံ တင်နိဿဲဂမၠိုင်
}}

'''စရင်လိက်အုပ်ဂမၠိုင်''' ({{lang-en|Bibliography}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မလ္ၚတ်၊ မပကောံပကေဝ် ကေုာံ မချူစၟတ်သမ္တီ စရင်လိက်အုပ်၊ လိက်ပရေင်၊ ပြကိုဟ် ကေုာံ တင်ဂၞင် သုတေသနဂမၠိုင် နကဵု လဒက်ပ္တန် မစှ်ေကဵု သၞောဝ်ရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ပညာ ကေုာံ သုတေသနမ္ဂး စရင်လိက်အုပ်ဝွံ ဒှ်အရာ အဓိက သွက်ဂွံ ထ္ၜးသက်သဳ သာဓက ကေုာံ ပခိုင်ပ္တိုန် တင်နိဿဲဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Bowers, Fredson. (1994). ''Principles of Bibliographical Description''. Oak Knoll Press.&lt;/ref&gt; 

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ (History and Origin) ==
ဝေါဟာရ &quot;Bibliography&quot; ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ် ''bibliographia'' မဂွံအဓိပ္ပါယ် &quot;ပွမချူလိက်အုပ်&quot; ရ။ ပ္ဍဲခေတ်ကိုပ်ကၠာတေအ် စရင်လိက်အုပ်ဝွံ ဒှ်ဆ ပွမချူကပ်ပဳ လိက်အုပ်ဂမၠိုင်ရ။ ဆဂး စိုပ်ခေတ် လိက်စက် (Printing Press) ပ္ဍဲခေတ် ၁၅ ဗွဝ်ကၠံမ္ဂး ပွမပကောံပကေဝ် စရင်လိက်အုပ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နကဵု ကဏ္ဍပညာ မွဲသာ်ရ။ လိက်ပြကိုဟ် ဝင်စရင်လိက်အုပ်ဂမၠိုင်ဝွံ စကၠုင် နူကဵု တိုက်လိက် ဇၞော်ဇၞော် ဗီုကဵု တိုက်လိက် အာလေတ်ဇြာန်ဒြဳယျာ (Library of Alexandria) တေအ်ရ။&lt;ref&gt;Gaskell, Philip. (1972). ''A New Introduction to Bibliography''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== ဂကူစရင်လိက်အုပ်ဂမၠိုင် (Types of Bibliography) ==
စရင်လိက်အုပ်ဂမၠိုင်ဝွံ ပါ်ပရးလဝ် နကဵု ဂကူနာနာသာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ -
* '''စရင်လိက်အုပ် ပရေင်စၞောန်ထ္ၜး (Enumerative Bibliography):''' ဒှ်စရင် မပကောံလဝ် ယၟုလိက်အုပ်၊ ညးချူ၊ သၞာံ ကေုာံ တိုက်တြးလိက်။
* '''စရင်လိက်အုပ် ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Analytical Bibliography):''' သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ မပ္တိတ်လိက်အုပ်၊ လိက်စက် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ မူလိက်ဂမၠိုင်။
* '''စရင်လိက်အုပ် ပရေင်ဝင် (Historical Bibliography):''' လ္ၚတ် ဝင် လိက်အုပ် မဒှ်အရာ မဆေင်စပ် ကုယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်။
* '''စရင်လိက်အုပ် ပရေင်ရုပ်သာ် (Descriptive Bibliography):''' လ္ၚတ် ရုပ်သာ် လိက်အုပ် ဗီုကဵု ဍာ်မင်၊ စက္ခော ကေုာံ လဒက်ပ္တန်လိက်အုပ်။&lt;ref&gt;Stokes, Roy. (1969). ''The Function of Bibliography''. Andre Deutsch.&lt;/ref&gt;

== တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ ဖိုလ် (Purpose and Benefits) ==
တင်ရန်တၟအ် အဓိက မချူ စရင်လိက်အုပ်ဝွံ သွက်ဂွံ စၞောန်ထ္ၜး တမ်မူလ တင်ဂၞင် မစကာလဝ် ပ္ဍဲကမၠောန် သုတေသနရ။ 
# ပွမကဵု ၚုဟ်မး ကုညးချူတမ်မူလ။
# ပွမပဲါယှောတ် ကမၠတ်ပညာ (Plagiarism)။
# ပွမရီုဗင် ကုညးဗှ်လိက် ညံင်ဂွံ ဆက်လ္ၚတ် အရာမဆက်စပ်။
# ပွမပခိုင်ပ္တိုန် အဆံင်အလဂ် ပရေင်ပညာ ဇကု။

== နဲကဲ မချူစရင်လိက် (Methods of Citation) ==
ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ဏအ် နဲကဲ မချူစရင်လိက် နွံနာနာသာ်ရ။ နဲကဲ မပြာကတ်အိုတ်တအ်ဂှ် -
* '''APA Style:''' ဂကောံပညာစိုတ် အမေရိကာန် ဖန်ဇန်လဝ်တုဲ စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲသိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်။
* '''MLA Style:''' စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲကဏ္ဍ လိက်ပတ် ကေုာံ သုခုမ။
* '''Chicago Style:''' စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲဝင် ကေုာံ လိက်ပတ် သုတေသန။
* '''Harvard Style:''' စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲပရေင်ပညာ သာမညနာနာ။
* '''Vancouver Style:''' စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲသိပ္ပံ ဂဥုဲ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်။

== စရင်လိက်အုပ် ပ္ဍဲခေတ်ဒဳဂျဳတေဝ် (Bibliography in the Digital Age) ==
ပ္ဍဲခေတ် IT ဏအ်မ္ဂး ပွမချူ စရင်လိက်အုပ်ဝွံ ပြံင်လှာဲအာ နကဵု ဗီုပြင် ဒဳဂျဳတေဝ် ဗွဲမလှဲလးရ။ သုတေသဳတအ် စကာ Program မပ္တံကဵု [[Zotero]]၊ [[Mendeley]] ကေုာံ [[EndNote]] သွက်ဂွံ ကောပ်ကမ် စရင်လိက်အုပ်ဂမၠိုင်ရ။ တင်ဂၞင် ဒဳဂျဳတေဝ် ဗီုကဵု DOI (Digital Object Identifier) ကေုာံ URL တအ်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဂၠာဲဟောံ လိက်အုပ် ပ္ဍဲအေန်တာနဲရ။&lt;ref&gt;Harmon, Robert B. (1989). ''Elements of Bibliography: A Simplified Approach''. Scarecrow Press.&lt;/ref&gt;

== သၞောဝ် ကေုာံ စံင်ၜတ် (Standards and Evaluation) ==
စရင်လိက်အုပ် မခိုဟ်မွဲဂှ် ဒးနွံကဵု သၞောဝ် ကေုာံ စံင်ၜတ် မချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ တင်ဂၞင်ဂမၠိုင် ဒးဒှ် အရာမဒှ်ဍာံ (Accuracy)၊ အရာမဆက်စပ် (Relevance) ကေုာံ အရာမဍိုက်ပေင် (Completeness) ရ။ အလဵုအသဳ လပါ်ပရေင်ပညာ ကေုာံ တက္ကသိုလ်ဂမၠိုင် ပ္တန်လဝ် သၞောတ်ဝ် သွက်ဂွံ စံင်ၜတ် ဍာ်ဒကေဝ် စရင်လိက်အုပ်ဂမၠိုင်ရ။

== လ္ၚတ်သုတေသန ကေုာံ စရင်လိက် (Research and Bibliography) ==
သုတေသန ကေုာံ စရင်လိက်အုပ်ဝွံ ဒှ်အရာမတန်တဴဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ။ ကမၠောန်သုတေသန မွဲမွဲ ဟွံမဲကဵု စရင်နိဿဲ မခိုဟ်မ္ဂး၊ ကမၠောန်ဂှ် ဟွံမဲကဵု ပရေင်ပတှ်ေမာန်ရ။ ပ္ဍဲကဏ္ဍ မပ္တံကဵု [[မနုဿဗေဒ]] ကေုာံ [[ပညာစိုတ် ဂကူမန်]] တအ်မ္ဂး လိက်သုတေသနတအ် ဒးနိဿဲ ကုစရင်လိက် မခိုင်ကၠိုက် သွက်ဂွံ ပ္တန်ဗဒှ် လညာတ်တၟိရ။

== စရင်လိက်အုပ် ပ္ဍဲလိက်ပတ်မန် (Bibliography in Mon Literature) ==
ပ္ဍဲလိက်ပတ်မန်မ္ဂး စရင်လိက်အုပ် ကေုာံ စရင်နိဿဲဂမၠိုင်ဝွံ စဵုကဵုလၟုဟ် နွံပၟိက်ဒၟံင် ညံင်ဂွံ ဒှ်သၞောတ်ဝ် (Standardization) ဗွဲမဇၞော်ရ။ တၠပညာမန် ခေတ်တြေံတအ် ချူလဝ် ပြကိုဟ်မန် ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ် နဲကဲချူ စရင်နိဿဲဂှ် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး တၠပညာသၟတ်တအ် စကာကၠုင် နဲကဲ သိပ္ပံ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ စရင်လိက်အုပ်မန် ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာ ကေုာံ လိက်ဂျာနေဝ် ဂမၠိုင်ရ။

== ပရေင်လ္ၚတ် ဗီုပြင်တၞဟ် (Alternative Forms of Bibliography) ==
ပါဲနူ လိက်အုပ်တုဲ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် စရင်နိဿဲဝွံ ဆေင်စပ်ကဵု မဳဒဳယာ ဗီုပြင်တၞဟ် ဗီုကဵု ရုပ်ဒမျိုင် (Video)၊ ရမ္သာင် (Audio)၊ မဳဒဳယာ ပရေင်မၞိဟ် (Social Media Post) ကေုာံ သမၠာဲပရိုင်ဂမၠိုင်ရ။ ဣဏအ်ဝွံ ကော်စ Webography ဟွံသေင်မ္ဂး Mediagraphy ရ။

== အနာဂတ် စရင်လိက်အုပ် (Future of Bibliography) ==
အနာဂတ် စရင်လိက်အုပ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု [[ကွတ်ဉာဏ်ပ္တေပ်]] (AI) ကေုာံ [[Semantic Web]] ဗွဲမဇၞော်ရ။ AI တအ် မာန်ပကောံပကေဝ်၊ ပါ်ပရး ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ စရင်လိက်အုပ် နကဵု အလဵုအလဵု (Automated parsing) မာန်ကၠုင်ရ။ ဝဳကဳဒေတာ ([[Wikidata]]) ကေုာံ Scholia တအ်ဝွံ ဒှ်သၞောတ်ဝ် မဖန်ဇန် ကဵု စရင်လိက်အုပ် မဆက်စပ် ကုဂၠးကဝ် နကဵု ဒေတာ မပံက်လဝ် (Open Data) ရ။&lt;ref&gt;Krummel, D. W. (1984). ''Bibliographies: Their Aims and Methods''. Mansell Publishing.&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
&lt;references/&gt;

{{Navbox
| name = လ္ၚတ်ပညာ လိက်ပတ်
| title = လ္ၚတ်ပညာ လိက်ပတ် ကေုာံ သုတေသန
| listclass = hlist
| group1 = သဇိုင်ပညာ
| list1 =
* [[စရင်လိက်အုပ်ဂမၠိုင်|စရင်လိက်အုပ်]]
* [[သုတေသန]]
* [[ပြကိုဟ်]]
* [[လိက်ပတ်]]
| group2 = နဲကဲစၞောန်ထ္ၜး
| list2 =
* [[APA Style]]
* [[MLA Style]]
* [[Chicago Style]]
* [[Harvard Style]]
| group3 = ကိရိယာ
| list3 =
* [[Zotero]]
* [[Mendeley]]
* [[Wikidata]]
}}

{{DEFAULTSORT:စရင်လိက်အုပ်ဂမၠိုင်}}
[[Category:စရင်လိက်အုပ်ဂမၠိုင်]]
[[Category:သုတေသန]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:လိက်ပတ်]]</text>
      <sha1>h39i4u8mgd1osrhco270e3dsfo4td3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပြကိုဟ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12543</id>
    <revision>
      <id>58702</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox artifact | name = ပြကိုဟ် (သၠရိုတ် / သၠတာ) | native_name = Palm-leaf manuscript | image = Bali-lontar-1.jpg | caption = ပြကိုဟ်သၠတာတြေံ မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသ အာရှအဂၞဲ | type = ကပေါတ်ချူလိက်, အာဲကၟာဲယေန်သၞာင် | material = သၠတာ,...&quot;</comment>
      <origin>58702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11586" sha1="4xi8ss6sw948858yr5wyhcmqh1p9hpc" xml:space="preserve">{{Infobox artifact
| name = ပြကိုဟ် (သၠရိုတ် / သၠတာ)
| native_name = Palm-leaf manuscript
| image = Bali-lontar-1.jpg
| caption = ပြကိုဟ်သၠတာတြေံ မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသ အာရှအဂၞဲ
| type = ကပေါတ်ချူလိက်, အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်
| material = သၠတာ, ဇၞိက်, မှင်, ကၞေဟ်
| place_of_origin = ဒေသ အိန္ဒိယ ကေုာံ [[အာရှအဂၞဲ]]
| epoch = ဘဳသဳ ၅ ဗွဝ်ကၠံ
| usage = သွက်ဂွံ ချူစၟတ်သမ္တီ လိက်ပတ်, သာသနာ, သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ဝင်ဇာတ်
}}

'''ပြကိုဟ်''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''သၠတာ''' ({{lang-en|Palm-leaf manuscript}}) ဝွံ ဒှ်ကပေါတ် မစကာ သွက်ဂွံချူလိက် ပ္ဍဲခေတ်တြေံ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဒေသ အာရှအဂၞဲ ကေုာံ အိန္ဒိယရ။[cite: 1] ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံကၠောန်ပ္တိတ် စက္ခူဏီဂှ် မၞိဟ်တအ် စကာကၠုင် သၠတာ သွက်ဂွံချူစၟတ်သမ္တီ ပြကိုဟ်နာနာ ဗီုကဵု ပြကိုဟ်ဓမ္မသာတ်၊ ပြကိုဟ်ရာဇာဝင် ကေုာံ လိက်ပတ်သာသနာတအ်ရ။[cite: 2]

== နိဒါန် ==
ပြကိုဟ်သၠတာဝွံ ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ မင်မဲလဝ် အာဲကၟာဲလိက်ပတ် ခေတ်တြေံရ။ ပ္ဍဲဂကူမန်ပိုယ်မ္ဂး &quot;ပြကိုဟ်&quot; ဝွံ စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် လိက်ပတ် မနွံကဵု ၚုဟ်မးတုဲ လိက်ပတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ လိက်ပတိုန်၊ လိက်ကဗျ ကေုာံ လိက်ဝင်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲပြကိုဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။[cite: 1]

== ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ==
ပွမစကာ သၠတာ သွက်ဂွံချူလိက်ဂှ် စကၠုင် နူကဵု တိုက်အိန္ဒိယ ပ္ဍဲအခိင် ဘဳသဳ ၅ ဗွဝ်ကၠံ တေံရ။[cite: 3] နူဂှ်မွဲအဆက် စိုပ်ကၠုင် ဒေသအာရှအဂၞဲ ဗီုကဵု ဍုင်သဳရိလင်္ကာ၊ ဍုင်ဗၟာ၊ ဍုင်သေံ ကေုာံ ဍုင်ကမ္ဗောဒဳယာတအ်ရ။ တၠပညာဝင်တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒဒှ်ရ ပြကိုဟ်သၠတာ မတြေံအိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍုင်နဳပေါတုဲ ဒှ်လိက်သင်္သကြိုတ် မချူလဝ် ပ္ဍဲ ၉ ဗွဝ်ကၠံရ။[cite: 3]

== ကပေါတ်မသုင်စောဲ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ==
ပြကိုဟ်မွဲ သွက်ဂွံဒှ်ကၠုင်ဂှ် ဒးစကာ ကပေါတ်နာနာရ။ အဓိကဂှ် သၠတာ မဒးဒုင်လဝ် ပွမဍုန်၊ ပွမစဲ ကေုာံ ပွမဖျေဟ်ဗီုပြင် ညံင်ဂွံခိုင်ကၠိုက်ရ။ 
* '''သၠတာ''': ဒးကေတ် သၠတာ မဍတ် ကေုာံ ခိုင်။ 
* '''ကၞေဟ်''': သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် လိက်မ ပ္ဍဲလ္တူ သၠတာ။ 
* '''ဇၞိက် ကေုာံ ဍာ်မင်''': သွက်ဂွံ ပသောင်ကဵု လိက်မ ညံင်ဂွံညာတ်ကၠး။

== နဲကဲ မချူခၞံ ==
သၟာချူလိက် ဟွံသေင်မ္ဂး အစာကၞေဟ်တအ်ဝွံ စကာ ကၞေဟ်ပသဲ (Stylus) တုဲ ချူဂၠံက်စုတ် လိက်မ လ္တူသၠတာရ။ တုဲမ္ဂး ဍေဟ်တအ် လေတ်စုတ် ကၠေင် ဟွံသေင်မ္ဂး မင် သွက်ဂွံ ကဵုလိက်မတအ် ညာတ်ကၠးကၠုင်ရ။ ပြကိုဟ်မွဲအုပ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သၠတာ ဂၠိုင်ကဵုတၞးတုဲ ဖံက်လဝ် ကတိုင် လဒေါဝ် သွက်ဂွံ စုတ်ဇုက် ကေုာံ ဒက်ပ္ကောံ နကဵု ထာင်ဆု ၜါလပါ်ရ။

== ပရေင်ပြးဇး ပ္ဍဲအာရှအဂၞဲ ==
ပြကိုဟ်သၠတာဝွံ ပြးဇးဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသ အာရှအဂၞဲ ဗွဲမလှဲလးရ။ ပ္ဍဲဍုင်မန်-ဗၟာ၊ သေံ ကေုာံ ကမ္ဗောဒဳယာတအ်မ္ဂး ဘာလကျာ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဒတန် မမင်မဲလဝ် ပြကိုဟ်တအ် အဓိကရ။[cite: 2] 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ သ္ၚိအင်: ပရေင်ပြးဇး ပြကိုဟ် ပ္ဍဲရးအာရှ
|-
! ဍုင်/ဒေသ
! ကော်စ (ဝေါဟာရ)
! အဓိက လိက်ပတ်
|-
| [[ရးနိဂီုဗၟာ]] (မန်/ဗၟာ)
| ပြကိုဟ် / ပေစာ
| ရာဇာဝင်, ပိဋကတ်ပိ, ဓမ္မသာတ်
|-
| [[ရးနိဂီုသေံ]] (သေံ)
| ใบลาน (Bai Lan)
| လိက်ဗုဒ္ဓဘာသာ, ပညာဂဥုဲ
|-
| ဗလဳ ([[အေန်ဒဝ်နဳယှာ]])
| Lontar
| လိက်ဟိန္ဒူ, ပြကိုဟ်နက္ခတ်
|}

== ပြကိုဟ်မန် ကေုာံ လိက်ပတ် ==
ပ္ဍဲယေန်သၞာင်မန်ဝွံ ပြကိုဟ် ဂှ် ဒှ်အရာမနွံကဵု ၚုဟ်မး ဗွဲမလောန်ရ။ ပြကိုဟ်ရာဇာဝင် မပ္တံကဵု [[ပြကိုဟ်ဥပ္ပန္နဟံသာဝတဳ]]၊ [[ပြကိုဟ်ရာဇာဓိရာဇ်]] တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် နကဵုသၠတာ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။[cite: 1] လိက်ပတ်မန် ခေတ်တြေံ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ပြးဇးဒၟံင် ပ္ဍဲဘာလကျာ် ပ္ဍဲဒေသ ရးနိဂီုဗၟာ ကေုာံ ရးနိဂီုသေံ (ဥပမာ ဘာခေါင်ခရမ်) ရ။ 

== ဂကူပြကိုဟ်နာနာ ==
ပြကိုဟ်တအ်ဝွံ ပါ်လဝ် ဂကူနာနာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ -
* '''ပြကိုဟ်သာသနာ''': လိက်ပိဋကတ်ပိ ကေုာံ ဇာတ်စှ်။ 
* '''ပြကိုဟ်ဝင်''': ရာဇာဝင်ဍုင် ကေုာံ ဝင်ကျာ်တအ်။
* '''ပြကိုဟ်ပညာ''': ပြကိုဟ်ဂဥုဲ၊ ပြကိုဟ်နက္ခတ် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ (ဓမ္မသာတ်)။

== အန္တရာယ် ကေုာံ ပွမမင်မဲ ==
ဟိုတ်နူ သဘာဝ သၠတာဂှ် လေင်လာ်မာန် လောဲသွာတုဲ ၚာ်စ၊ ရာသဳဥတု ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ပွမဟွံမင်မဲ ဗွဲမဒးရးတအ်ဂှ် ဒှ်အန္တရာယ် သွက်ပြကိုဟ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး တၠပညာတအ် သုင်စောဲ နဲကဲ Digital Enhancement သွက်ဂွံ ဓါတ်ရုပ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီလဝ် လိက်မတအ် ပ္ဍဲကောန်ပျူတာရ။

== လွပ်ပြကိုဟ် ပ္ဍဲခေတ်တၟိ ==
ၜိုန်ရ ခေတ်တၟိဏအ် စက္ခူ ကေုာံ ကောန်ပျူတာ နွံကၠုင်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကေင်ကာ သာသနာ ကေုာံ သဘင်ယေန်သၞာင်တအ်မ္ဂး ပွမဗှ် ပြကိုဟ်သၠတာဂှ် စကာဒၟံင် ဖိုဟ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲသဘင် ဓမ္မဒေသနာ တအ်ရ။

== သုတေသန ကေုာံ အကံက်စရင် ==
သၟာသုတေသနတအ် လ္ၚတ်ဒၟံင် ပြကိုဟ်မန်တြေံ သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ဝင် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ခေတ်တြေံရ။ တိုက်ဗှ်လိက် ဇၞော်ဇၞော် ဗီုကဵု တိုက်ဗှ်လိက် ကောန်ဂကူ ဍုင်ဗိလာတ် (British Library) တအ်လေဝ် စၟတ်သမ္တီလဝ် စရင်ပြကိုဟ် သၠတာ ဒေသအာရှအဂၞဲ နကဵု နဲကဲ ဒဳဂျဳတေဝ် ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;enc_bud&quot;&gt;Encyclopedia of Buddhism. &quot;Palm-leaf manuscript&quot;. Encyclopedia of Buddhism. Retrieved 2023-11-13.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;pbs&quot;&gt;PBS. &quot;10. Literature&quot;, The Story of India - Photo Gallery. Retrieved 2013-11-13.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;franco&quot;&gt;Franco, Eli (2003). &quot;The Oldest Philosophical Manuscript in Sanskrit&quot;. ''Journal of Indian Philosophy''. 31 (1/3): 21–31.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;shi&quot;&gt;Shi, Zhixin; Setlur, Srirangaraj; Govindaraju, Venu (2009). &quot;Digital Enhancement of Palm Leaf Manuscript Images using Normalization Techniques&quot; (PDF). SUNY at Buffalo.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;kudo&quot;&gt;Kudo, Noriyuki (2007). &quot;Review: Eli FRANCO (ed.), The Spitzer Manuscript: The Oldest Philosophical Manuscript in Sanskrit, 2 vols&quot;. ''Nagoya Studies in Indian Culture and Buddhism: Saṃbhāṣā''. 26: 169–173.&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

{{Navbox
| name = ကပေါတ်ချူလိက် ခေတ်တြေံ
| title = ကပေါတ်ချူလိက် ကေုာံ အာဲကၟာဲလိက်ပတ် ခေတ်တြေံ
| listclass = hlist
| group1 = ဒေသ အာရှအဂၞဲ
| list1 = 
* [[ပြကိုဟ်]]
* [[သၠတာ]]
* [[ခတဵုဗရိုတ်]]
* [[လိက်တၟအ်]]
| group2 = ကပေါတ် မသုင်စောဲ
| list2 =
* [[ကၞေဟ်]]
* [[ဇၞိက်]]
* [[ဍာ်မင်]]
| group3 = ဝင် လိက်ပတ်မန်
| list3 =
* [[ရာဇာဝင်]]
* [[ဓမ္မသာတ်]]
* [[ပိဋကတ်ပိ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပြကိုဟ်}}
[[Category:လိက်ပတ်]]
[[Category:ပြကိုဟ်]]
[[Category:အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်]]
[[Category:ဝင် မန်]]</text>
      <sha1>4xi8ss6sw948858yr5wyhcmqh1p9hpc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လိက်သၠတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12544</id>
    <revision>
      <id>58703</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:48:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox artifact | name = လိက်သၠတာ (Palm-leaf manuscript) | native_name = သၠတာ | image = [[File:Palm_leaf_manuscript.jpg|300px|လိက်သၠတာ]] | caption = လိက်သၠတာ မချူလဝ် နကဵု လိက်ပါဠိ ကေုာံ မအက္ခရ်မန် | material = သၠတာ (တၞံတာ/တၞံဗပေင်) | created = နူ အေဒ...&quot;</comment>
      <origin>58703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15655" sha1="ldaa0w9lofklkry6usyvsed2m05f4jn" xml:space="preserve">{{Infobox artifact
| name = လိက်သၠတာ (Palm-leaf manuscript)
| native_name = သၠတာ
| image = [[File:Palm_leaf_manuscript.jpg|300px|လိက်သၠတာ]]
| caption = လိက်သၠတာ မချူလဝ် နကဵု လိက်ပါဠိ ကေုာံ မအက္ခရ်မန်
| material = သၠတာ (တၞံတာ/တၞံဗပေင်)
| created = နူ အေဒဳ ၅ ဗွဝ်ကၠံ (အခိင်လဒေါဝ်)
| period = အခိင်တမၠာ ကေုာံ ခေတ်လဒေါဝ်
| discovered = ဒေသ အာရှသၠုင်ကျာ ကေုာံ အာရှအဂၞဲ
| usage = သွက်ဂွံချူ လိက်ပိဋကတ်၊ လိက်ပတ်၊ ကေုာံ ဝင်
}}

'''လိက်သၠတာ''' ({{lang-en|Palm-leaf manuscript}}) ဝွံ ဒှ်ကပေါတ် မစကာ သွက်ဂွံချူလိက် ပ္ဍဲအခိင်တမၠာ မကၠောန်ပ္တိတ် နူကဵု သၠတာ ဟွံသေင်မ္ဂး သၠတၞံဗပေင် မဒှ်ရ။ လိက်သၠတာဝွံ ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲအရာမမင်မဲ ကေုာံ ပတိုန်ထ္ၜး လိက်ပတ် အာရှသၠုင်ကျာ ကေုာံ အာရှအဂၞဲ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲအရာမဆေင်ကဵု ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာ၊ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ညးဒေသတအ်ရ။ ဂကူမန်တအ်ဝွံ စကာကၠုင် လိက်သၠတာ သွက်ဂွံ မင်မဲ လိက်ပိဋကတ်ပိ ကေုာံ လိက်ပတ်ဝင်ဂမၠိုင် နူကဵု ခေတ်သဓီု ကေုာံ ခေတ်ဟံသာဝတဳ တေအ်ရ။

== ဝင် (History) ==
လိက်သၠတာဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲရးအိန္ဒိယ သၠုင်ကျာ မဒှ်ဒေသ မနွံကဵု တၞံတာ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ နူဂှ်မွဲကဆံင် ပြးဇးအာ စိုပ်ရးသဳရိလင်္ကာ (သဳဟဵု)၊ သေံ၊ ဗၟာ၊ ကေုာံ ဍုင်ကမ္ဗောဒဳယျာတအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ မစိုပ်ကၠုင် ဍုင်သုဝဏ္ဏဘူမိဂှ် ခမဳသင်မန်တအ် စကှ်ေကၠောအ် လိက်ပိဋကတ် နူကဵု ဍုင်သဳဟဵု နကဵု လိက်သၠတာရ။&lt;ref&gt;Gaur, Albertine (1992). ''A History of Writing''. Cross River Press. ISBN 978-0-7892-0182-5.&lt;/ref&gt; လိက်သၠတာ မတြေံအိုတ် မဆဵုဂဗ ပ္ဍဲဒေသ အာရှအဂၞဲဂှ် ၜိုတ် အေဒဳ ၅ ဗွဝ်ကၠံရ။ မအက္ခရ်မန် မစကာ ပ္ဍဲသၠတာဂှ် ဒှ်မအက္ခရ် ခ္ဍမ်ခ္ဍမ် မဟိုတ်နူ သရိုတ်ကၞေဟ် ပ္ဍဲသၠတာ ညံင်သၠဟွံဂွံ ကွာ်ရ။

== ဂကူတၞံတာ ကေုာံ သၠတာ (Types of Palm Trees and Leaves) ==
သၠတာ မစကာ သွက်ဂွံချူလိက်ဂှ် နွံၜါဂကူ အဓိကရ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ဂကူတၞံ မစကာ သွက်ဂွံကၠောန် လိက်သၠတာ
|-
! ယၟုဂကူ
! ယၟုသိပ္ပံ (Scientific Name)
! အကာဲအရာ သဘာဝ
! အခိင်မတန်တဴ
|-
| တာ/ဗပေင် (Talipot Palm)
| ''Corypha umbraculifera''
| သၠလှဲ၊ ဇၞော်၊ ၜတ်ကွတ်တုဲ ခိုင်ကၠိုက်။ ခိုဟ်အိုတ် သွက်ဂွံချူလိက်။
| နွံလမျီု လံလ ကၠံသၞာံ ပြင်။
|-
| တာဓမ္မတာ (Palmyra Palm)
| ''Borassus flabellifer''
| သၠဍောတ်၊ ကတိုင်။ မလေပ်စကာ ပ္ဍဲဒေသ ဟွံမဲ တၞံဗပေင်။
| မလေပ်ကၠက် လောဲသွာ နူ တၞံဗပေင်။
|}
ဂကူမန်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် စကာ တၞံဗပေင် မဒှ်ဂကူ ''Corypha umbraculifera'' သွက်ဂွံ ချူလိက်ပိဋကတ် မဒးမင်မဲ လံလရ။&lt;ref&gt;Zysk, Kenneth G. (1991). ''Asceticism and Healing in Ancient India: Medicine in the Buddhist Monastery''. Oxford University Press. p. 45.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ပြုပြေင် သၠတာ (Preparation of the Leaves) ==
သွက်ဂွံ ချူလိက် ပ္ဍဲသၠတာမာန်ဂှ် ဒးပြုပြေင် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ကၠာအိုတ် ဒးရေက်ကေတ် သၠတာ အခိင်မကောန်ဒၟံင် (ဟွံရာင်ဏီ) ရ။ သၠဂှ် ဒးပ္ဍောဝ်တုဲ ဍုန်စုတ် နကဵု ဍာ်မနွံကဵု သတ်ဆု မပ္တံကဵု သတ်မုက် ဟွံသေင်မ္ဂး မင် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် စၟစၟောန် ကေုာံ ပတိတ် ဍာ်ကယိုဟ် ပ္ဍဲသၠရ။ တုဲမ္ဂး စဲဗကှ်လဝ် ပ္ဍဲမသကုတ် (ဟွံစဲ တ္ၚဲတပ်ပ်) ရ။ ကာလကှ်တုဲ ဒးပေါတ် ကဵုကလိတ် နကဵု ခတဵုဆု ကေုာံ သံယောဇိုန် ညံင်ဂွံ လောဲသွာ ပ္ဍဲအရာမချူကၞေဟ်ရ။&lt;ref&gt;Williams, Joanna (1982). ''The Art of Gupta India: Empire and Province''. Princeton University Press. p. 25.&lt;/ref&gt;

== နဲကဲ ချူခၞံ (Writing Technique) ==
ပ္ဍဲအရာမချူလိက်သၠတာဂှ် မၞိဟ်မချူ (အစာကၞေဟ်) တအ် စကာ [[ကၞေဟ်]] (Stylus) မကၠောန်လဝ် နူပသဲ၊ သရိုတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဇုတ်ရ။ ဟွံစကာ မှင်တပ်ပ်၊ ဒးဂၠာံ ဓရေက်စုတ် အက္ခရ် လ္တူသၠတာရ။ ကာလချူတုဲအိုတ်မ္ဂး ဒးကေတ် ဍာ်ကၠေင် (ဗွဲမဂၠိုင် ကၠေင်လ္ၚဴ) မပံင်လဝ် ကု မှင်အှ်ေ ဟွံသေင်မ္ဂး ချး တုဲ လေတ်စုတ် လ္တူသၠတာဂှ်ရ။ မှင်တအ်ဂှ် လုပ်အာ ပ္ဍဲဒၞာဲမဓရေက်လဝ်ဂှ်တုဲ မအက္ခရ် ဒှ်ကၠုင် အသာ်လမ္စံက် ပြာကတ်ကၠုင်ရ။ ကြဴနူဂှ် ဇိုတ်ကၠေအ် မှင်မသှ်ေဒၟံင် နကဵု ဖုက် ယာတ် ကလိတ်တ်ရ။

== အကြောင်းအရာ လိက်ဂမၠိုင် (Contents of the Manuscripts) ==
လိက်သၠတာမန်ဂမၠိုင်ဝွံ နွံကဵု အကြောင်းအရာ ဗွဲမလှဲလးရ။ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး -
* '''ပိဋကတ်ပိ''' - သုတ္တန်၊ ဝိနဲ၊ အဘိဓရ် ကေုာံ ဋဳကာ။
* '''ဇာတ်ဂမၠိုင်''' - ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှ်ော၊ ဇာတ်စှ် မပ္တံကဵု ဇာတ်ဝေသန္တဝ်။
* '''လိက်ဂဥုဲ ကေုာံ ဗေဒင်''' - သၠပတ်ဂဥုဲမန်၊ ဓာတ် ကေုာံ နက္ခတ်ဟောရာ။
* '''လိက်ပတ်ဝင်''' - [[နိဒါန ရာမညုပ္ပတ္တိကထာ]]၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ကေုာံ ဝင်ဍုင်သဓီု။
* '''လိက်လင်္ကာ''' - သၠပတ်မန်တြေံ မချူလဝ် နကဵု လင်္ကာ။

== လဒက်ပ္တန် ကေုာံ အခိုက်အလိုက်မန် (Mon Traditions and Structures) ==
ပ္ဍဲအခိုက်မန်မ္ဂး လိက်သၠတာဂှ် စွံလဝ် ပ္ဍဲတိုက်လိက် အပ္ဍဲဘာလကျာ်ရ။ လိက်သၠတာ မွဲကၞပ် (မွဲထုပ်) ဂှ် ဒက်လဝ် နကဵု တၞုင်ဇုက် မကၠောန်လဝ် နူ တောဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ယာတ်၊ တုဲ ပ္ဍဲလ္တူ ကေုာံ သၟဝ်ဂှ် စုတ်လဝ် ခတဵုဆု (သၞိက်) သွက်ဂွံ စဵုဒၞာလဝ်ရ။ တုဲမ္ဂး ပတ်စုတ် နကဵု ယာတ်ပတ်လိက် (Manuscript wrapper) မနွံကဵု အသာ်နာနာ တုဲ ဍောတ်စုတ် ဇုက်ပတ်လိက်ရ။ လိက်သၠတာတအ်ဝွံ ဒှ်ကပေါတ် မရဴဂဴတုဲ ညးမကၠောန်ပ္တိတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ညးမသၠးပွိုဟ် (ဒါယကာ) တအ် သ္ပစၟတ်သမ္တီ ဒှ်ကုသိုလ် မဇၞော်ကၠေင်ရ။

== ဍာ်ဒကေဝ် ဂျိုင်လံ (Preservation and Lifespan) ==
လိက်သၠတာဝွံ ၜိုန်ရ မနွံကဵု အာယုက် လံလ ကၠံသၞာံ ပြင်မာန်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲအကာဲအရာ သဘာဝ အာရှအဂၞဲ မနွံကဵု ဥတုကတဴ ကေုာံ မေက်ဍိုန်ဂှ် ဒးမင်မဲ ဗွဲမစိုတ်စွံရ။ စၟစၟောန် ဗီုကဵု စၟလိက် (Silverfish) ကေုာံ တောမ်ဆု (Termites) တအ် ဒှ်အန္တရာယ် ဇၞော်အိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အစာမန်တအ် လေတ်လဝ် ဍာ်ကၠေင် မနွံကဵု သၟူ မပ္တံကဵု ကၠေင်သၠနက် (Citronella oil) သွက်ဂွံ ပသောင်ကၠေအ် စၟစၟောန်တအ်ရ။&lt;ref&gt;Plumer, John (1975). ''The Conservation of Asian Manuscripts''. Cultural Heritage Press. p. 112.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်စဵုဒၞာ ခေတ်တၟိ (Modern Conservation) ==
ပ္ဍဲခေတ်တၟိဏအ် လိက်သၠတာဂမၠိုင် လေင်အာ ဗွဲမဂၠိုင် ဟိုတ်နူ ပရေင်စဵုဒၞာ ဍိုန်လျရ။ ဂကောံသုတေသန ခေတ်တၟိ မပ္တံကဵု [https://www.dllm.org/ Digital Library of Lao Manuscripts (DLLM)] ကေုာံ [https://www.efeo.fr/ École française d'Extrême-Orient (EFEO)] တအ် ကၠောန်ပ္တိတ် ပရေင်ဂၠံက်စၠောအ် ဓါတ်ပုံ (Digitization) သွက်ဂွံ မင်မဲ လိက်သၠတာမန်၊ ဗၟာ၊ ကေုာံ သေံ ဂမၠိုင်ရ။ နကဵု ပရေင်ပံင်တောဲဏအ် သၠပတ်မန်တြေံဂမၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ ကေုာံ တွဵုရးဍုင်မန်တအ်ဂှ် ဂွံစွံလဝ် ပ္ဍဲစက်ရုပ် (Digital database) ရ။

== ပရေင်ယုတ်သ္ဇိုင် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ (Decline and Transition) ==
ပ္ဍဲ အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ကေုာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ စက်ပ္ဍဵုဗီု (Printing press) ကေုာံ စက္ခူ (Paper) လုပ်စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဒေသ အာရှအဂၞဲတုဲ အခိုက်မချူလိက် နကဵုသၠတာဂှ် ဍိုန်လျအာ စဵုကဵု ဟွံစကာ အိုတ်ရ။ ကမၠောန် မကၠောန်ပ္တိတ် သၠတာ ကေုာံ ဍာ်ကၞေဟ်ဂှ် ကၠက်အာတုဲ မၞိဟ်မလေပ် ချူကၞေဟ် လ္တူသၠတာလေဝ် အောန်စှ်ေအာ ဗွဲမလောန်ရ။ လိက်ပိဋကတ် ကေုာံ လိက်ဝင်တအ်ဂှ် စတက်ပ္တိတ် နကဵု လိက်အုပ် စက္ခူရ။&lt;ref&gt;Blackburn, Anne M. (2001). ''Buddhist Learning and Textual Practice in Eighteenth-Century Lankan Monastic Culture''. Princeton University Press. p. 89.&lt;/ref&gt;

== သမ္တီ ယေန်သၞာင် (Cultural Significance) ==
ၜိုန်ရ လိက်သၠတာတအ် ဟွံစကာ သွက်ဂွံ ကတ်လ္ၚတ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲယေန်သၞာင် ဂကူမန် လိက်သၠတာဝွံ ဒှ်အရာမသၠုင်ပြဲ ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် တမ်ရိုဟ် ကောန်ဂကူ ညးတအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် သဘင်ကျာ် ဟွံသေင်မ္ဂး သဘင်ပူဇဴဓရ်မ္ဂး လိက်သၠတာဝွံ ဒးဒုင်ပတိုန်ထ္ၜး ကေုာံ ပူဇဴ ဗွဲမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴရ။ လိက်သၠတာဝွံ ဒှ်သမ္တီ ဝင် မပ္တိုန်ထ္ၜး ကဆံင်ပညာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် အစာမန် ခေတ်တမၠာ မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် ပြဲပြဲရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = လိက်ပတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန်
| title = လိက်ပတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန်
| listclass = hlist
| group1 = မအက္ခရ် ကေုာံ လိက်
| list1 = 
* [[လိက်မန်]]
* [[လိက်သၠတာ]]
* [[လိက်တၟအ်မန်]]
* [[မအက္ခရ်မန်]]
| group2 = လိက်ပတ်ဝင်
| list2 =
* [[နိဒါန ရာမညုပ္ပတ္တိကထာ]]
* [[ဝင်ဍုင်သဓီု]]
* [[ရာဇာဓိရာဇ် (ဝင်)]]
| group3 = ဗုဒ္ဓဘာသာ
| list3 =
* [[ပိဋကတ်ပိ]]
* [[ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ]]
* [[သၠပတ်ဇာတ်]]
}}

[[Category:လိက်ပတ်မန်]]
[[Category:ယေန်သၞာင်မန်]]
[[Category:ဝင်ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[Category:သၠတာ]]
[[Category:ကပေါတ် အခိင်တမၠာ]]</text>
      <sha1>ldaa0w9lofklkry6usyvsed2m05f4jn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58704</id>
      <parentid>58703</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T13:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[သၠတာ]] ဇရေင် [[လိက်သၠတာ]]</comment>
      <origin>58703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15655" sha1="ldaa0w9lofklkry6usyvsed2m05f4jn" xml:space="preserve">{{Infobox artifact
| name = လိက်သၠတာ (Palm-leaf manuscript)
| native_name = သၠတာ
| image = [[File:Palm_leaf_manuscript.jpg|300px|လိက်သၠတာ]]
| caption = လိက်သၠတာ မချူလဝ် နကဵု လိက်ပါဠိ ကေုာံ မအက္ခရ်မန်
| material = သၠတာ (တၞံတာ/တၞံဗပေင်)
| created = နူ အေဒဳ ၅ ဗွဝ်ကၠံ (အခိင်လဒေါဝ်)
| period = အခိင်တမၠာ ကေုာံ ခေတ်လဒေါဝ်
| discovered = ဒေသ အာရှသၠုင်ကျာ ကေုာံ အာရှအဂၞဲ
| usage = သွက်ဂွံချူ လိက်ပိဋကတ်၊ လိက်ပတ်၊ ကေုာံ ဝင်
}}

'''လိက်သၠတာ''' ({{lang-en|Palm-leaf manuscript}}) ဝွံ ဒှ်ကပေါတ် မစကာ သွက်ဂွံချူလိက် ပ္ဍဲအခိင်တမၠာ မကၠောန်ပ္တိတ် နူကဵု သၠတာ ဟွံသေင်မ္ဂး သၠတၞံဗပေင် မဒှ်ရ။ လိက်သၠတာဝွံ ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲအရာမမင်မဲ ကေုာံ ပတိုန်ထ္ၜး လိက်ပတ် အာရှသၠုင်ကျာ ကေုာံ အာရှအဂၞဲ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲအရာမဆေင်ကဵု ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာ၊ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ညးဒေသတအ်ရ။ ဂကူမန်တအ်ဝွံ စကာကၠုင် လိက်သၠတာ သွက်ဂွံ မင်မဲ လိက်ပိဋကတ်ပိ ကေုာံ လိက်ပတ်ဝင်ဂမၠိုင် နူကဵု ခေတ်သဓီု ကေုာံ ခေတ်ဟံသာဝတဳ တေအ်ရ။

== ဝင် (History) ==
လိက်သၠတာဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲရးအိန္ဒိယ သၠုင်ကျာ မဒှ်ဒေသ မနွံကဵု တၞံတာ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ နူဂှ်မွဲကဆံင် ပြးဇးအာ စိုပ်ရးသဳရိလင်္ကာ (သဳဟဵု)၊ သေံ၊ ဗၟာ၊ ကေုာံ ဍုင်ကမ္ဗောဒဳယျာတအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ မစိုပ်ကၠုင် ဍုင်သုဝဏ္ဏဘူမိဂှ် ခမဳသင်မန်တအ် စကှ်ေကၠောအ် လိက်ပိဋကတ် နူကဵု ဍုင်သဳဟဵု နကဵု လိက်သၠတာရ။&lt;ref&gt;Gaur, Albertine (1992). ''A History of Writing''. Cross River Press. ISBN 978-0-7892-0182-5.&lt;/ref&gt; လိက်သၠတာ မတြေံအိုတ် မဆဵုဂဗ ပ္ဍဲဒေသ အာရှအဂၞဲဂှ် ၜိုတ် အေဒဳ ၅ ဗွဝ်ကၠံရ။ မအက္ခရ်မန် မစကာ ပ္ဍဲသၠတာဂှ် ဒှ်မအက္ခရ် ခ္ဍမ်ခ္ဍမ် မဟိုတ်နူ သရိုတ်ကၞေဟ် ပ္ဍဲသၠတာ ညံင်သၠဟွံဂွံ ကွာ်ရ။

== ဂကူတၞံတာ ကေုာံ သၠတာ (Types of Palm Trees and Leaves) ==
သၠတာ မစကာ သွက်ဂွံချူလိက်ဂှ် နွံၜါဂကူ အဓိကရ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ဂကူတၞံ မစကာ သွက်ဂွံကၠောန် လိက်သၠတာ
|-
! ယၟုဂကူ
! ယၟုသိပ္ပံ (Scientific Name)
! အကာဲအရာ သဘာဝ
! အခိင်မတန်တဴ
|-
| တာ/ဗပေင် (Talipot Palm)
| ''Corypha umbraculifera''
| သၠလှဲ၊ ဇၞော်၊ ၜတ်ကွတ်တုဲ ခိုင်ကၠိုက်။ ခိုဟ်အိုတ် သွက်ဂွံချူလိက်။
| နွံလမျီု လံလ ကၠံသၞာံ ပြင်။
|-
| တာဓမ္မတာ (Palmyra Palm)
| ''Borassus flabellifer''
| သၠဍောတ်၊ ကတိုင်။ မလေပ်စကာ ပ္ဍဲဒေသ ဟွံမဲ တၞံဗပေင်။
| မလေပ်ကၠက် လောဲသွာ နူ တၞံဗပေင်။
|}
ဂကူမန်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် စကာ တၞံဗပေင် မဒှ်ဂကူ ''Corypha umbraculifera'' သွက်ဂွံ ချူလိက်ပိဋကတ် မဒးမင်မဲ လံလရ။&lt;ref&gt;Zysk, Kenneth G. (1991). ''Asceticism and Healing in Ancient India: Medicine in the Buddhist Monastery''. Oxford University Press. p. 45.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ပြုပြေင် သၠတာ (Preparation of the Leaves) ==
သွက်ဂွံ ချူလိက် ပ္ဍဲသၠတာမာန်ဂှ် ဒးပြုပြေင် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ကၠာအိုတ် ဒးရေက်ကေတ် သၠတာ အခိင်မကောန်ဒၟံင် (ဟွံရာင်ဏီ) ရ။ သၠဂှ် ဒးပ္ဍောဝ်တုဲ ဍုန်စုတ် နကဵု ဍာ်မနွံကဵု သတ်ဆု မပ္တံကဵု သတ်မုက် ဟွံသေင်မ္ဂး မင် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် စၟစၟောန် ကေုာံ ပတိတ် ဍာ်ကယိုဟ် ပ္ဍဲသၠရ။ တုဲမ္ဂး စဲဗကှ်လဝ် ပ္ဍဲမသကုတ် (ဟွံစဲ တ္ၚဲတပ်ပ်) ရ။ ကာလကှ်တုဲ ဒးပေါတ် ကဵုကလိတ် နကဵု ခတဵုဆု ကေုာံ သံယောဇိုန် ညံင်ဂွံ လောဲသွာ ပ္ဍဲအရာမချူကၞေဟ်ရ။&lt;ref&gt;Williams, Joanna (1982). ''The Art of Gupta India: Empire and Province''. Princeton University Press. p. 25.&lt;/ref&gt;

== နဲကဲ ချူခၞံ (Writing Technique) ==
ပ္ဍဲအရာမချူလိက်သၠတာဂှ် မၞိဟ်မချူ (အစာကၞေဟ်) တအ် စကာ [[ကၞေဟ်]] (Stylus) မကၠောန်လဝ် နူပသဲ၊ သရိုတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဇုတ်ရ။ ဟွံစကာ မှင်တပ်ပ်၊ ဒးဂၠာံ ဓရေက်စုတ် အက္ခရ် လ္တူသၠတာရ။ ကာလချူတုဲအိုတ်မ္ဂး ဒးကေတ် ဍာ်ကၠေင် (ဗွဲမဂၠိုင် ကၠေင်လ္ၚဴ) မပံင်လဝ် ကု မှင်အှ်ေ ဟွံသေင်မ္ဂး ချး တုဲ လေတ်စုတ် လ္တူသၠတာဂှ်ရ။ မှင်တအ်ဂှ် လုပ်အာ ပ္ဍဲဒၞာဲမဓရေက်လဝ်ဂှ်တုဲ မအက္ခရ် ဒှ်ကၠုင် အသာ်လမ္စံက် ပြာကတ်ကၠုင်ရ။ ကြဴနူဂှ် ဇိုတ်ကၠေအ် မှင်မသှ်ေဒၟံင် နကဵု ဖုက် ယာတ် ကလိတ်တ်ရ။

== အကြောင်းအရာ လိက်ဂမၠိုင် (Contents of the Manuscripts) ==
လိက်သၠတာမန်ဂမၠိုင်ဝွံ နွံကဵု အကြောင်းအရာ ဗွဲမလှဲလးရ။ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး -
* '''ပိဋကတ်ပိ''' - သုတ္တန်၊ ဝိနဲ၊ အဘိဓရ် ကေုာံ ဋဳကာ။
* '''ဇာတ်ဂမၠိုင်''' - ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှ်ော၊ ဇာတ်စှ် မပ္တံကဵု ဇာတ်ဝေသန္တဝ်။
* '''လိက်ဂဥုဲ ကေုာံ ဗေဒင်''' - သၠပတ်ဂဥုဲမန်၊ ဓာတ် ကေုာံ နက္ခတ်ဟောရာ။
* '''လိက်ပတ်ဝင်''' - [[နိဒါန ရာမညုပ္ပတ္တိကထာ]]၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ကေုာံ ဝင်ဍုင်သဓီု။
* '''လိက်လင်္ကာ''' - သၠပတ်မန်တြေံ မချူလဝ် နကဵု လင်္ကာ။

== လဒက်ပ္တန် ကေုာံ အခိုက်အလိုက်မန် (Mon Traditions and Structures) ==
ပ္ဍဲအခိုက်မန်မ္ဂး လိက်သၠတာဂှ် စွံလဝ် ပ္ဍဲတိုက်လိက် အပ္ဍဲဘာလကျာ်ရ။ လိက်သၠတာ မွဲကၞပ် (မွဲထုပ်) ဂှ် ဒက်လဝ် နကဵု တၞုင်ဇုက် မကၠောန်လဝ် နူ တောဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ယာတ်၊ တုဲ ပ္ဍဲလ္တူ ကေုာံ သၟဝ်ဂှ် စုတ်လဝ် ခတဵုဆု (သၞိက်) သွက်ဂွံ စဵုဒၞာလဝ်ရ။ တုဲမ္ဂး ပတ်စုတ် နကဵု ယာတ်ပတ်လိက် (Manuscript wrapper) မနွံကဵု အသာ်နာနာ တုဲ ဍောတ်စုတ် ဇုက်ပတ်လိက်ရ။ လိက်သၠတာတအ်ဝွံ ဒှ်ကပေါတ် မရဴဂဴတုဲ ညးမကၠောန်ပ္တိတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ညးမသၠးပွိုဟ် (ဒါယကာ) တအ် သ္ပစၟတ်သမ္တီ ဒှ်ကုသိုလ် မဇၞော်ကၠေင်ရ။

== ဍာ်ဒကေဝ် ဂျိုင်လံ (Preservation and Lifespan) ==
လိက်သၠတာဝွံ ၜိုန်ရ မနွံကဵု အာယုက် လံလ ကၠံသၞာံ ပြင်မာန်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲအကာဲအရာ သဘာဝ အာရှအဂၞဲ မနွံကဵု ဥတုကတဴ ကေုာံ မေက်ဍိုန်ဂှ် ဒးမင်မဲ ဗွဲမစိုတ်စွံရ။ စၟစၟောန် ဗီုကဵု စၟလိက် (Silverfish) ကေုာံ တောမ်ဆု (Termites) တအ် ဒှ်အန္တရာယ် ဇၞော်အိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အစာမန်တအ် လေတ်လဝ် ဍာ်ကၠေင် မနွံကဵု သၟူ မပ္တံကဵု ကၠေင်သၠနက် (Citronella oil) သွက်ဂွံ ပသောင်ကၠေအ် စၟစၟောန်တအ်ရ။&lt;ref&gt;Plumer, John (1975). ''The Conservation of Asian Manuscripts''. Cultural Heritage Press. p. 112.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်စဵုဒၞာ ခေတ်တၟိ (Modern Conservation) ==
ပ္ဍဲခေတ်တၟိဏအ် လိက်သၠတာဂမၠိုင် လေင်အာ ဗွဲမဂၠိုင် ဟိုတ်နူ ပရေင်စဵုဒၞာ ဍိုန်လျရ။ ဂကောံသုတေသန ခေတ်တၟိ မပ္တံကဵု [https://www.dllm.org/ Digital Library of Lao Manuscripts (DLLM)] ကေုာံ [https://www.efeo.fr/ École française d'Extrême-Orient (EFEO)] တအ် ကၠောန်ပ္တိတ် ပရေင်ဂၠံက်စၠောအ် ဓါတ်ပုံ (Digitization) သွက်ဂွံ မင်မဲ လိက်သၠတာမန်၊ ဗၟာ၊ ကေုာံ သေံ ဂမၠိုင်ရ။ နကဵု ပရေင်ပံင်တောဲဏအ် သၠပတ်မန်တြေံဂမၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ ကေုာံ တွဵုရးဍုင်မန်တအ်ဂှ် ဂွံစွံလဝ် ပ္ဍဲစက်ရုပ် (Digital database) ရ။

== ပရေင်ယုတ်သ္ဇိုင် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ (Decline and Transition) ==
ပ္ဍဲ အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ကေုာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ စက်ပ္ဍဵုဗီု (Printing press) ကေုာံ စက္ခူ (Paper) လုပ်စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဒေသ အာရှအဂၞဲတုဲ အခိုက်မချူလိက် နကဵုသၠတာဂှ် ဍိုန်လျအာ စဵုကဵု ဟွံစကာ အိုတ်ရ။ ကမၠောန် မကၠောန်ပ္တိတ် သၠတာ ကေုာံ ဍာ်ကၞေဟ်ဂှ် ကၠက်အာတုဲ မၞိဟ်မလေပ် ချူကၞေဟ် လ္တူသၠတာလေဝ် အောန်စှ်ေအာ ဗွဲမလောန်ရ။ လိက်ပိဋကတ် ကေုာံ လိက်ဝင်တအ်ဂှ် စတက်ပ္တိတ် နကဵု လိက်အုပ် စက္ခူရ။&lt;ref&gt;Blackburn, Anne M. (2001). ''Buddhist Learning and Textual Practice in Eighteenth-Century Lankan Monastic Culture''. Princeton University Press. p. 89.&lt;/ref&gt;

== သမ္တီ ယေန်သၞာင် (Cultural Significance) ==
ၜိုန်ရ လိက်သၠတာတအ် ဟွံစကာ သွက်ဂွံ ကတ်လ္ၚတ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲယေန်သၞာင် ဂကူမန် လိက်သၠတာဝွံ ဒှ်အရာမသၠုင်ပြဲ ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် တမ်ရိုဟ် ကောန်ဂကူ ညးတအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် သဘင်ကျာ် ဟွံသေင်မ္ဂး သဘင်ပူဇဴဓရ်မ္ဂး လိက်သၠတာဝွံ ဒးဒုင်ပတိုန်ထ္ၜး ကေုာံ ပူဇဴ ဗွဲမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴရ။ လိက်သၠတာဝွံ ဒှ်သမ္တီ ဝင် မပ္တိုန်ထ္ၜး ကဆံင်ပညာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် အစာမန် ခေတ်တမၠာ မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် ပြဲပြဲရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = လိက်ပတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန်
| title = လိက်ပတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန်
| listclass = hlist
| group1 = မအက္ခရ် ကေုာံ လိက်
| list1 = 
* [[လိက်မန်]]
* [[လိက်သၠတာ]]
* [[လိက်တၟအ်မန်]]
* [[မအက္ခရ်မန်]]
| group2 = လိက်ပတ်ဝင်
| list2 =
* [[နိဒါန ရာမညုပ္ပတ္တိကထာ]]
* [[ဝင်ဍုင်သဓီု]]
* [[ရာဇာဓိရာဇ် (ဝင်)]]
| group3 = ဗုဒ္ဓဘာသာ
| list3 =
* [[ပိဋကတ်ပိ]]
* [[ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ]]
* [[သၠပတ်ဇာတ်]]
}}

[[Category:လိက်ပတ်မန်]]
[[Category:ယေန်သၞာင်မန်]]
[[Category:ဝင်ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
[[Category:သၠတာ]]
[[Category:ကပေါတ် အခိင်တမၠာ]]</text>
      <sha1>ldaa0w9lofklkry6usyvsed2m05f4jn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သၠတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12545</id>
    <redirect title="လိက်သၠတာ" />
    <revision>
      <id>58705</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:49:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[သၠတာ]] ဇရေင် [[လိက်သၠတာ]]</comment>
      <origin>58705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="hj68pwk37l17fyealrhl8bzs1osy48h" xml:space="preserve">#REDIRECT [[လိက်သၠတာ]]</text>
      <sha1>hj68pwk37l17fyealrhl8bzs1osy48h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဂကူကချေင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12546</id>
    <revision>
      <id>58709</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:34:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဂကူကချေင် (Kachin people)၊ ဝင်၊ ယေန်သၞာင်၊ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ကောန်ဂကူကချေင်ဂမၠိုင်ရ။  [[Category:ဂကူနာနာ ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ]] Category:တွဵုရ...&quot;</comment>
      <origin>58709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="492" sha1="o1h9s9hqqsmkdxgubpgb8gktv0fzlch" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဂကူကချေင် (Kachin people)၊ ဝင်၊ ယေန်သၞာင်၊ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ကောန်ဂကူကချေင်ဂမၠိုင်ရ။

[[Category:ဂကူနာနာ ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ]]
[[Category:တွဵုရးဍုင်ကချေင်]]
[[Category:ဂကူရးတမ်]]</text>
      <sha1>o1h9s9hqqsmkdxgubpgb8gktv0fzlch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:တွဵုရးဍုင်ကချေင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12547</id>
    <revision>
      <id>58710</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:35:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု တွဵုရးဍုင်ကချေင် (Kachin State)၊ ပထဝဳ၊ ဝင်၊ ပွိုင်ဍုင်၊ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် အပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်ကချေင်ဂမၠိုင်ရ။  Category:တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္...&quot;</comment>
      <origin>58710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="557" sha1="oa4b4vkpnu0mcqi5p9cyvrx2ersqneo" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု တွဵုရးဍုင်ကချေင် (Kachin State)၊ ပထဝဳ၊ ဝင်၊ ပွိုင်ဍုင်၊ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် အပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်ကချေင်ဂမၠိုင်ရ။

[[Category:တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ]]
[[Category:ပထဝဳ ရးနိဂီုဗၟာ]]
[[Category:ဂကူကချေင်]]</text>
      <sha1>oa4b4vkpnu0mcqi5p9cyvrx2ersqneo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12548</id>
    <revision>
      <id>58711</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:35:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Commons category|States and divisions of Myanmar}} {{Cat main|တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ}}  ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍဗွိုင်သၠုင် မပကောံစွံလဝ် ပရူ '''[[တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ]]''' (Administrative divi...&quot;</comment>
      <origin>58711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3759" sha1="qv4m0pu45hztpwj7gaypj51993x13ql" xml:space="preserve">{{Commons category|States and divisions of Myanmar}}
{{Cat main|တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ}}

ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍဗွိုင်သၠုင် မပကောံစွံလဝ် ပရူ '''[[တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ]]''' (Administrative divisions of Myanmar) မပါ်ပရးလဝ် နကဵု သၞောတ်ပရေင်အုပ်ဓုပ် [[ရးနိဂီုဗၟာ]] ဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာဝွံ နွံကဵု တွဵုရး (၇) တွဵုရး၊ ရးဇၞော် (၇) ရးဇၞော်၊ ကေုာံ ဒေသပရေင်အုပ်ဓုပ်ကၟိန်ဍုင် (နေပျဳတဝ်) တအ်ရ။

== လဒက်ပ္တန် ကဏ္ဍသၟဝ်ဂမၠိုင် ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|+ '''စရင် တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ'''
|-
! တွဵုရးဂမၠိုင် (States)
! ရးဇၞော်ဂမၠိုင် (Regions)
! တိဍာ် ကၟိန်ဍုင် ကေုာံ ဒေသအုပ်ဓုပ်အပိုင်
|-
|
* [[:Category:တွဵုရးဍုင်ကချေင်|တွဵုရးဍုင်ကချေင်]] (Kachin State)
* [[:Category:တွဵုရးဍုင်ကရေင်|တွဵုရးဍုင်ကရေင်]] (Kayin State)
* [[:Category:တွဵုရးဍုင်ကယာ|တွဵုရးဍုင်ကယာ]] (Kayah State)
* [[:Category:တွဵုရးဍုင်ချေင်|တွဵုရးဍုင်ချေင်]] (Chin State)
* [[:Category:တွဵုရးဍုင်မန်|တွဵုရးဍုင်မန်]] (Mon State)
* [[:Category:တွဵုရးဍုင်ရခေင်|တွဵုရးဍုင်ရခေင်]] (Rakhine State)
* [[:Category:တွဵုရးဍုင်သေံ|တွဵုရးဍုင်သေံ]] (Shan State)
|
* [[:Category:ရးဇၞော်ကသာ|ရးဇၞော်စကိုင်]] (Sagaing Region)
* [[:Category:ရးဇၞော်တၞင်သဳ|ရးဇၞော်တၞင်သဳ]] (Tanintharyi Region)
* [[:Category:ရးဇၞော်ပဂေါ|ရးဇၞော်ဗဂေါ]] (Bago Region)
* [[:Category:ရးဇၞော်မကွေ|ရးဇၞော်မကွေ]] (Magway Region)
* [[:Category:ရးဇၞော်မန္တလေ|ရးဇၞော်မန္တလေ]] (Mandalay Region)
* [[:Category:ရးဇၞော်လ္ဂုင်|ရးဇၞော်လ္ဂုင်]] (Yangon Region)
* [[:Category:ရးဇၞော်ဧရာဝတဳ|ရးဇၞော်ဧရာဝတဳ]] (Ayeyarwady Region)
|
* [[:Category:တိဍာ်ကၟိန်ဍုင် နေပျဳတဝ်|တိဍာ်ကၟိန်ဍုင် နေပျဳတဝ်]] (Naypyidaw Union Territory)
* [[:Category:ဒေသအုပ်ဓုပ်အပိုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ|ဒေသအုပ်ဓုပ်အပိုင်ဂမၠိုင်]] (Self-Administered Zones)
|}

{{CategoryTOC}}

[[Category:ပထဝဳ ရးနိဂီုဗၟာ| ]]
[[Category:ပရေင်အုပ်ဓုပ် ရးနိဂီုဗၟာ]]
[[Category:ကဏ္ဍဗွိုင်သၠုင် ရးနိဂီုဗၟာ]]
[[Category:ပွိုင်ဍုင် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ]]</text>
      <sha1>qv4m0pu45hztpwj7gaypj51993x13ql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:CategoryTOC</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12549</id>
    <revision>
      <id>58712</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div class=&quot;toc plainlinks hlist&quot; role=&quot;navigation&quot; aria-labelledby=&quot;tocheading&quot; style=&quot;text-align:{{{align|center}}}; margin: 0.5em auto; padding: 0.4em 0.8em; background-color: #f8f9fa; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt; &lt;div id=&quot;tocheading&quot; style=&quot;font-weight:bold; display:inline-block; margin-right:0.5em;&quot;&gt;{{#if:{{{title|}}}|{{{title}}}|စရင်မာတိကာ -}}&lt;/div&gt; &lt;ul style=&quot;display:inli...&quot;</comment>
      <origin>58712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4862" sha1="r0n27vldbs43auogflaklb3rpf48mq2" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;toc plainlinks hlist&quot; role=&quot;navigation&quot; aria-labelledby=&quot;tocheading&quot; style=&quot;text-align:{{{align|center}}}; margin: 0.5em auto; padding: 0.4em 0.8em; background-color: #f8f9fa; border: 1px solid #a2a9b1; border-radius: 4px;&quot;&gt;
&lt;div id=&quot;tocheading&quot; style=&quot;font-weight:bold; display:inline-block; margin-right:0.5em;&quot;&gt;{{#if:{{{title|}}}|{{{title}}}|စရင်မာတိကာ -}}&lt;/div&gt;
&lt;ul style=&quot;display:inline; margin:0; padding:0;&quot;&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}}} လ္တူအိုတ်]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=0}} ၀–၉]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=က}} က]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ခ}} ခ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဂ}} ဂ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဃ}} ဃ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=င}} င]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=စ}} စ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဆ}} ဆ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဇ}} ဇ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ၛ}} ၛ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ည}} ည]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဋ}} ဋ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဌ}} ဌ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဍ}} ဍ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ၜ}} ၜ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဏ}} ဏ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=တ}} တ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ထ}} ထ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဒ}} ဒ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဓ}} ဓ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=န}} န]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ပ}} ပ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဖ}} ဖ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဗ}} ဗ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဘ}} ဘ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=မ}} မ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ယ}} ယ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ရ}} ရ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=လ}} လ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဝ}} ဝ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=သ}} သ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဟ}} ဟ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဠ}} ဠ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ၜ}} ၜ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=အ}} အ]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ၝ}} ၝ]&lt;/li&gt;
{{#ifeq:{{{latin|yes}}}|yes|
&lt;li style=&quot;border-left: 2px solid #a2a9b1; padding-left: 0.5em; margin-left: 0.3em;&quot;&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=A}} A]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=B}} B]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=C}} C]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=D}} D]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=E}} E]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=F}} F]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=G}} G]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=H}} H]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=I}} I]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=J}} J]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=K}} K]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=L}} L]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=M}} M]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=N}} N]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=O}} O]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=P}} P]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=Q}} Q]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=R}} R]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=S}} S]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=T}} T]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=U}} U]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=V}} V]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=W}} W]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=X}} X]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=Y}} Y]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=Z}} Z]&lt;/li&gt;
}}
&lt;/ul&gt;
&lt;/div&gt;__NOTOC__&lt;noinclude&gt;
{{Documentation
| content =
=== သွက်ဂွံစကာ (Usage) ===
ထာမ်ပလိက်ဝွံ စကာသွက်ဂွံ ဂၠာဲလိက်ပရေင် အပ္ဍဲကဏ္ဍ (Category) မနွံကဵု လိက်ပရေင်ဂၠိုင်င်တအ် နကဵု လၟေင်ဗျည်မန် (က-ၝ) ကေုာံ မအက္ခရ်အင်္ဂလိက် (A-Z) ရ။

* '''စကာ ဓမ္မတာ (ဗျည်မန် + A-Z):'''
: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{CategoryTOC}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

* '''စကာ သၟးဗျည်မန် (ဟွံစုတ် A-Z):'''
: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{CategoryTOC|latin=no}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

* '''ပြံင်လှာဲ က္ဍိုပ်လိက်:'''
: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{CategoryTOC|title=ဂၠာဲလိက်ပရေင် -}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
}}
[[Category:ထာမ်ပလိက် ကဏ္ဍဂမၠိုင်]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် မာတိကာ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r0n27vldbs43auogflaklb3rpf48mq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12550</id>
    <revision>
      <id>58713</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:38:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox country subdivision | name = တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ | native_name = ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများ | category = ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသ | country = [[ရးနိဂီုဗၟာ]] | map = Myanmar administrative divisions.svg | map_caption = မြ...&quot;</comment>
      <origin>58713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13765" sha1="s31aoduvap5dpxz4cld4qjq4h9gsv05" xml:space="preserve">{{Infobox country subdivision
| name = တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ
| native_name = ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများ
| category = ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသ
| country = [[ရးနိဂီုဗၟာ]]
| map = Myanmar administrative divisions.svg
| map_caption = မြေပုံ တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ
| subdivisions = 
* [[တွဵုရး]] (၇)
* [[ရးဇၞော်]] (၇)
* ကၟိန်ဍုင် (၁)
* ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် (၅)
* တိုင်စၟိန်ပြမာန်အပိုင် (၁)
| capital = [[နေပျဳဒဝ်]] (ဍုင်ဇၞော် ကၟိန်ဍုင်)
| government_type = အလဵုအသဳ ရးနိဂီု
| population = ၅၁,၄၈၆,၂၅၃ (စရင် ၂၀၁၄)
}}

'''တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ''' ({{lang-en|States and Regions of Myanmar}}, {{lang-my|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများ}}) ဝွံ ဒှ်ဒေသ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကဆံင်သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲ [[ရးနိဂီုဗၟာ]] ရ။ အတိုင် သၞောဝ်ဥပဒေ ဒက်ပ္တန် ကၟိန်ဍုင် သၞာံ ၂၀၁၈ မ္ဂး ရးနိဂီုဗၟာဝွံ ပါ်လဝ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် နကဵု ရးဇၞော် (၇)၊ တွဵုရး (၇)၊ ဍုင်ကၟိန်ဍုင် (၁)၊ ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် (၅) ကေုာံ တိုင်စၟိန်ပြမာန်အပိုင် (၁) ရ။&lt;ref name=&quot;mimu&quot;&gt;Myanmar Information Management Unit (MIMU). (2019). ''Myanmar State/Region and Township Map''. Retrieved from MIMU website.&lt;/ref&gt; 

== ဝင် (History) ==
ပ္ဍဲခေတ် အင်္ဂလိက် အုပ်ဓုပ်ဂှ် ရးနိဂီုဗၟာဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု တိုင်အုပ်ဓုပ်ဂမၠိုင်ရ။ ကြဴနူ ကလိဂွံ ဍုင်ဗၠးၜး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၈ တုဲ သၞောဝ်ဥပဒေ ၁၉၄၇ ဂှ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် တွဵုရးကချေင်၊ တွဵုရးကရေင် (ကြဴဏအ် တွဵုရးကယျာ)၊ တွဵုရးရှာန် ကေုာံ တိုင်မွဲကဆံင်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;statoids&quot;&gt;Law, G. (2015). ''Regions and States of Myanmar''. Statoids. Retrieved from [http://www.statoids.com/umm.html statoids.com]&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲအခိင် သၞောဝ်ဥပဒေ ၁၉၇၄ ဂှ် ပြံင်လှာဲအာ တွဵုရး (၇) ကေုာံ တိုင် (၇) ရ။ တွဵုရးမန် ကေုာံ တွဵုရးရခိုင်တအ်ဂှ် စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဏအ်ရ။ သၞောဝ်ဥပဒေ ၂၀၈၈ ဂှ် ကလေင်ပြံင်လှာဲ ယၟု &quot;တိုင်&quot; (Divisions) ဇရေင် &quot;ရးဇၞော်&quot; (Regions) ရ။&lt;ref name=&quot;const2008&quot;&gt;Government of Myanmar. (2008). ''Constitution of the Republic of the Union of Myanmar''. Ministry of Information.&lt;/ref&gt;

== လဒက်ပ္တန် အုပ်ဓုပ် (Administrative Structure) ==
ရးနိဂီုဗၟာဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ကဆံင်ပရေင်အုပ်ဓုပ် ၅ ကဆံင်ရ။ ကဆံင်သၠုင်အိုတ်ဂှ် တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော်ရ။ သၟဝ်ဂှ် ခရိုင် (Districts)၊ သၟဝ်ခရိုင်ဂှ် ပွိုင်ဍုင် (Townships)၊ သၟဝ်ပွိုင်ဍုင်ဂှ် ဍုင်၊ အရာပ် ကေုာံ ကွာန်/ဂကောံကွာန် (Wards and Village Tracts) နွံရ။

== ရးဇၞော်ဂမၠိုင် (Regions) ==
ရးဇၞော် (၇) ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်ဒေသ ဂကူဗၟာတအ် ပဒတဴဂၠိုင်ရ။
# [[ရးဇၞော် ဧရာဝတဳ]] (ဍုင်ဇၞော်: ဖာသီ)
# [[ရးဇၞော် ဗဂေါ]] (ဍုင်ဇၞော်: ဗဂေါ)
# [[ရးဇၞော် မကွေး]] (ဍုင်ဇၞော်: မကွေး)
# [[ရးဇၞော် မာန္တလေဝ်]] (ဍုင်ဇၞော်: မာန္တလေဝ်)
# [[ရးဇၞော် စကိုင်]] (ဍုင်ဇၞော်: စကိုင်)
# [[ရးဇၞော် တၞင်သဳ]] (ဍုင်ဇၞော်: ထဝဲ)
# [[ရးဇၞော် လ္ဂုင်]] (ဍုင်ဇၞော်: လ္ဂုင်)

== တွဵုရးဂမၠိုင် (States) ==
တွဵုရး (၇) ဂှ် ဒှ်ဒေသ ကောန်ဂကူ အရေဝ်ဘာသာတၞဟ်ဟ်တအ် ပဒတဴရ။
# [[တွဵုရး ကချေင်]] (ဍုင်ဇၞော်: မျစ်ကြီးနား)
# [[တွဵုရး ကယျာ]] (ဍုင်ဇၞော်: လွိုင်ကော်)
# [[တွဵုရး ကရေင်]] (ဍုင်ဇၞော်: ဖာအာန်)
# [[တွဵုရး ဍုင်ချေင်]] (ဍုင်ဇၞော်: ဟားခါး)
# [[တွဵုရးမန်]] (ဍုင်ဇၞော်: မတ်မလီု)
# [[တွဵုရး ရခိုင်]] (ဍုင်ဇၞော်: စစ်တွေ)
# [[တွဵုရး ရှာန်]] (ဍုင်ဇၞော်: တောင်ကြီး)

== ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင်ဂမၠိုင် (Self-Administered Zones and Divisions) ==
သၞောဝ်ဥပဒေ ၂၀၀၈ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ၅ ကေုာံ တိုင်စၟိန်ပြမာန်အပိုင် ၁ ရ။ ဣဏအ်တအ်ဂှ် နွံသၟဝ် တွဵုရးရှာန် ကေုာံ ရးဇၞော်စကိုင်ရ။
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ဓနု]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ကိုဝ်ကင်]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် နာဂ]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ပလံင်]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ပအိုဝ်]]
* [[တိုင်စၟိန်ပြမာန်အပိုင် ဝ]]

== ကၟိန်ဍုင် (Union Territory) ==
ဍုင် [[နေပျဳဒဝ်]] ဂှ် ဒှ်ဍုင်ဇၞော် ရးနိဂီုဗၟာတုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ကၟိန်ဍုင် (Union Territory) ရ။ ဍုင်ဏအ်ဂှ် နွံသၟဝ် အလဵုအသဳကၟိန်ဍုင် တပ်ပ်ရ။

== ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ (Administration and Law) ==
တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ဇၟာပ်ဇၟာပ်ဒေသဂှ် နွံကဵု အလဵုအသဳ တွဵုရး/ရးဇၞော် (State/Region Government) ကေုာံ စၠတ်ထဝ် တွဵုရး/ရးဇၞော် (State/Region Hluttaw) ရ။ ဥက္ကဋ္ဌ အလဵုအသဳဂှ် ဝန်ဇၞော် (Chief Minister) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;iso&quot;&gt;ISO. (2020). ''ISO 3166-2:MM - Codes for the representation of names of countries and their subdivisions''. International Organization for Standardization.&lt;/ref&gt;

== ဒေမဝ်ဂရာဖဳ ကေုာံ လၟိဟ်မၞိဟ် (Demographics and Population) ==
အတိုင် စရင်လၟိဟ်မၞိဟ် ၂၀၁၄ မ္ဂး ရးဇၞော်လ္ဂုင်ဂှ် မၞိဟ်မံင်ဂၠိုင်အိုတ်တုဲ တွဵုရးကယျာဂှ် မၞိဟ်မံင်အောန်အိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;Ministry of Immigration and Population. (2015). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: The Union Report''. Nay Pyi Taw.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ စရင် လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ သမၠဲတိ (၂၀၁၄)
|-
! ယၟု
! ဍုင်ဇၞော်
! လၟိဟ်မၞိဟ် (၂၀၁၄)
! ဇမၞော်သမၠဲ (km²)
|-
| [[တွဵုရးမန်]] || [[မတ်မလီု]] || ၂,၀၅၄,၃၉၃ || ၁၂,၂၉၆.၆
|-
| [[ရးဇၞော် လ္ဂုင်]] || [[လ္ဂုင်]] || ၇,၃၆၀,၇၀၃ || ၁၀,၂၇၆.၇
|-
| [[တွဵုရး ရှာန်]] || [[တောင်ကြီး]] || ၅,၈၂၄,၄၃၂ || ၁၅၅,၈၀၁.၃
|-
| [[ရးဇၞော် မာန္တလေဝ်]] || [[မာန္တလေဝ်]] || ၆,၁၆၅,၇၂၃ || ၃၇,၉၄၅.၆
|}

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economy) ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော်တအ်ဂှ် တၞဟ်ခြာဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်ရ။ ရးဇၞော်လ္ဂုင် ကေုာံ မာန္တလေဝ်ဂှ် ဒှ်ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တုဲ၊ တွဵုရး ဗီုကဵု တွဵုရးချေင်၊ တွဵုရးရခိုင်တအ်ဂှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် အောန်လောန်ရ။ တွဵုရးမန်ဂှ် ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်ၜဳ ဇၞော်မောဝ်ရ။

== ပြသၞာ ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ (Challenges and Changes) ==
ပရေင်အုပ်ဓုပ် တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒးဆဵုဂဗဒၟံင် ပြသၞာ ဗဟဵုချုပ်ကိုင် (Centralization) ကေုာံ ပရေင်ပၞာန် အပ္ဍဲဍုင်ရ။ ကောန်ဂကူ အရေဝ်ဘာသာနာနာတအ် အာတ်မိက်ဒၟံင် သၞောတ်ဖက်ဒရေဝ် (Federalism) သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓုပ်ပိုင်ပြဳ ဇေတ်တ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name  = တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ
| title = [[ရးနိဂီုဗၟာ|တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ]]
| listclass = hlist
| image = [[File:Flag of Myanmar.svg|50px|Flag of Myanmar]]

| group1 = တွဵုရး
| list1  =
* [[တွဵုရး ကချေင်|ကချေင်]]
* [[တွဵုရး ကယျာ|ကယျာ]]
* [[တွဵုရး ကရေင်|ကရေင်]]
* [[တွဵုရး ဍုင်ချေင်|ချေင်]]
* [[တွဵုရးမန်|မန်]]
* [[တွဵုရး ရခိုင်|ရခိုင်]]
* [[တွဵုရး ရှာန်|ရှာန်]]

| group2 = ရးဇၞော်
| list2  =
* [[ရးဇၞော် စကိုင်|စကိုင်]]
* [[ရးဇၞော် တၞင်သဳ|တၞင်သဳ]]
* [[ရးဇၞော် ဗဂေါ|ဗဂေါ]]
* [[ရးဇၞော် မကွေး|မကွေး]]
* [[ရးဇၞော် မာန္တလေဝ်|မာန္တလေဝ်]]
* [[ရးဇၞော် လ္ဂုင်|လ္ဂုင်]]
* [[ရးဇၞော် ဧရာဝတဳ|ဧရာဝတဳ]]

| group3 = ကၟိန်ဍုင် 
| list3  =
* [[နေပျဳဒဝ်]]

| group4 = ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင်
| list4  =
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ကိုဝ်ကင်|ကိုဝ်ကင်]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ဓနု|ဓနု]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် နာဂ|နာဂ]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ပလံင်|ပလံင်]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ပအိုဝ်|ပအိုဝ်]]
* [[တိုင်စၟိန်ပြမာန်အပိုင် ဝ|ဝ (တိုင်)]]
}}

{{DEFAULTSORT:တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ}}
[[Category:ရးနိဂီုဗၟာ]]
[[Category:ဒေသ အုပ်ဓုပ် ရးနိဂီုဗၟာ]]
[[Category:တွဵုရး ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာ]]
[[Category:ရးဇၞော် ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာ]]</text>
      <sha1>s31aoduvap5dpxz4cld4qjq4h9gsv05</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58715</id>
      <parentid>58713</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:40:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13765" sha1="9f5plbbk0x0dvw1xwl85dn378jdm1yt" xml:space="preserve">{{Infobox country subdivision
| name = တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ
| native_name = ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများ
| category = ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသ
| country = [[ရးနိဂီုဗၟာ]]
| map = Myanmar administrative divisions.svg
| map_caption = မြေပုံ တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ
| subdivisions = 
* [[တွဵုရး]] (၇)
* [[ရးဇၞော်]] (၇)
* ကၟိန်ဍုင် (၁)
* ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် (၅)
* တိုင်စၟိန်ပြမာန်အပိုင် (၁)
| capital = [[နေပျဳဒဝ်]] (ဍုင်ဇၞော် ကၟိန်ဍုင်)
| government_type = အလဵုအသဳ ရးနိဂီု
| population = ၅၁,၄၈၆,၂၅၃ (စရင် ၂၀၁၄)
}}

'''တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ''' ({{lang-en|States and Regions of Myanmar}}, {{lang-my|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများ}}) ဝွံ ဒှ်ဒေသ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကဆံင်သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲ [[ရးနိဂီုဗၟာ]] ရ။ အတိုင် သၞောဝ်ဥပဒေ ဒက်ပ္တန် ကၟိန်ဍုင် သၞာံ ၂၀၁၈ မ္ဂး ရးနိဂီုဗၟာဝွံ ပါ်လဝ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် နကဵု ရးဇၞော် (၇)၊ တွဵုရး (၇)၊ ဍုင်ကၟိန်ဍုင် (၁)၊ ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် (၅) ကေုာံ တိုင်စၟိန်ပြမာန်အပိုင် (၁) ရ။&lt;ref name=&quot;mimu&quot;&gt;Myanmar Information Management Unit (MIMU). (2019). ''Myanmar State/Region and Township Map''. Retrieved from MIMU website.&lt;/ref&gt; 

== ဝင် (History) ==
ပ္ဍဲခေတ် အင်္ဂလိက် အုပ်ဓုပ်ဂှ် ရးနိဂီုဗၟာဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု တိုင်အုပ်ဓုပ်ဂမၠိုင်ရ။ ကြဴနူ ကလိဂွံ ဍုင်ဗၠးၜး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၈ တုဲ သၞောဝ်ဥပဒေ ၁၉၄၇ ဂှ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် တွဵုရးကချေင်၊ တွဵုရးကရေင် (ကြဴဏအ် တွဵုရးကယျာ)၊ တွဵုရးရှာန် ကေုာံ တိုင်မွဲကဆံင်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;statoids&quot;&gt;Law, G. (2015). ''Regions and States of Myanmar''. Statoids. Retrieved from [http://www.statoids.com/umm.html statoids.com]&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲအခိင် သၞောဝ်ဥပဒေ ၁၉၇၄ ဂှ် ပြံင်လှာဲအာ တွဵုရး (၇) ကေုာံ တိုင် (၇) ရ။ တွဵုရးမန် ကေုာံ တွဵုရးရခိုင်တအ်ဂှ် စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဏအ်ရ။ သၞောဝ်ဥပဒေ ၂၀၈၈ ဂှ် ကလေင်ပြံင်လှာဲ ယၟု &quot;တိုင်&quot; (Divisions) ဇရေင် &quot;ရးဇၞော်&quot; (Regions) ရ။&lt;ref name=&quot;const2008&quot;&gt;Government of Myanmar. (2008). ''Constitution of the Republic of the Union of Myanmar''. Ministry of Information.&lt;/ref&gt;

== လဒက်ပ္တန် အုပ်ဓုပ် (Administrative Structure) ==
ရးနိဂီုဗၟာဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ကဆံင်ပရေင်အုပ်ဓုပ် ၅ ကဆံင်ရ။ ကဆံင်သၠုင်အိုတ်ဂှ် တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော်ရ။ သၟဝ်ဂှ် ခရိုင် (Districts)၊ သၟဝ်ခရိုင်ဂှ် ပွိုင်ဍုင် (Townships)၊ သၟဝ်ပွိုင်ဍုင်ဂှ် ဍုင်၊ အရာပ် ကေုာံ ကွာန်/ဂကောံကွာန် (Wards and Village Tracts) နွံရ။

== ရးဇၞော်ဂမၠိုင် (Regions) ==
ရးဇၞော် (၇) ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်ဒေသ ဂကူဗၟာတအ် ပဒတဴဂၠိုင်ရ။
# [[ရးဇၞော် ဧရာဝတဳ]] (ဍုင်ဇၞော်: ဖာသီ)
# [[ရးဇၞော် ဗဂေါ]] (ဍုင်ဇၞော်: ဗဂေါ)
# [[ရးဇၞော် မကွေး]] (ဍုင်ဇၞော်: မကွေး)
# [[ရးဇၞော် မာန္တလေဝ်]] (ဍုင်ဇၞော်: မာန္တလေဝ်)
# [[ရးဇၞော် သကိုင်]] (ဍုင်ဇၞော်: သကိုင်)
# [[ရးဇၞော် တၞင်သဳ]] (ဍုင်ဇၞော်: ထဝဲ)
# [[ရးဇၞော် လ္ဂုင်]] (ဍုင်ဇၞော်: လ္ဂုင်)

== တွဵုရးဂမၠိုင် (States) ==
တွဵုရး (၇) ဂှ် ဒှ်ဒေသ ကောန်ဂကူ အရေဝ်ဘာသာတၞဟ်ဟ်တအ် ပဒတဴရ။
# [[တွဵုရး ကချေင်]] (ဍုင်ဇၞော်: မျစ်ကြီးနား)
# [[တွဵုရး ကယျာ]] (ဍုင်ဇၞော်: လွိုင်ကော်)
# [[တွဵုရး ကရေင်]] (ဍုင်ဇၞော်: ဖာအာန်)
# [[တွဵုရး ဍုင်ချေင်]] (ဍုင်ဇၞော်: ဟားခါး)
# [[တွဵုရးမန်]] (ဍုင်ဇၞော်: မတ်မလီု)
# [[တွဵုရး ရခိုင်]] (ဍုင်ဇၞော်: စစ်တွေ)
# [[တွဵုရး ရှာန်]] (ဍုင်ဇၞော်: တောင်ကြီး)

== ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင်ဂမၠိုင် (Self-Administered Zones and Divisions) ==
သၞောဝ်ဥပဒေ ၂၀၀၈ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ၅ ကေုာံ တိုင်စၟိန်ပြမာန်အပိုင် ၁ ရ။ ဣဏအ်တအ်ဂှ် နွံသၟဝ် တွဵုရးရှာန် ကေုာံ ရးဇၞော်သကိုင်ရ။
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ဓနု]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ကိုဝ်ကင်]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် နာဂ]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ပလံင်]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ပအိုဝ်]]
* [[တိုင်စၟိန်ပြမာန်အပိုင် ဝ]]

== ကၟိန်ဍုင် (Union Territory) ==
ဍုင် [[နေပျဳဒဝ်]] ဂှ် ဒှ်ဍုင်ဇၞော် ရးနိဂီုဗၟာတုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ကၟိန်ဍုင် (Union Territory) ရ။ ဍုင်ဏအ်ဂှ် နွံသၟဝ် အလဵုအသဳကၟိန်ဍုင် တပ်ပ်ရ။

== ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ (Administration and Law) ==
တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ဇၟာပ်ဇၟာပ်ဒေသဂှ် နွံကဵု အလဵုအသဳ တွဵုရး/ရးဇၞော် (State/Region Government) ကေုာံ စၠတ်ထဝ် တွဵုရး/ရးဇၞော် (State/Region Hluttaw) ရ။ ဥက္ကဋ္ဌ အလဵုအသဳဂှ် ဝန်ဇၞော် (Chief Minister) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;iso&quot;&gt;ISO. (2020). ''ISO 3166-2:MM - Codes for the representation of names of countries and their subdivisions''. International Organization for Standardization.&lt;/ref&gt;

== ဒေမဝ်ဂရာဖဳ ကေုာံ လၟိဟ်မၞိဟ် (Demographics and Population) ==
အတိုင် စရင်လၟိဟ်မၞိဟ် ၂၀၁၄ မ္ဂး ရးဇၞော်လ္ဂုင်ဂှ် မၞိဟ်မံင်ဂၠိုင်အိုတ်တုဲ တွဵုရးကယျာဂှ် မၞိဟ်မံင်အောန်အိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;Ministry of Immigration and Population. (2015). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: The Union Report''. Nay Pyi Taw.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ စရင် လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ သမၠဲတိ (၂၀၁၄)
|-
! ယၟု
! ဍုင်ဇၞော်
! လၟိဟ်မၞိဟ် (၂၀၁၄)
! ဇမၞော်သမၠဲ (km²)
|-
| [[တွဵုရးမန်]] || [[မတ်မလီု]] || ၂,၀၅၄,၃၉၃ || ၁၂,၂၉၆.၆
|-
| [[ရးဇၞော် လ္ဂုင်]] || [[လ္ဂုင်]] || ၇,၃၆၀,၇၀၃ || ၁၀,၂၇၆.၇
|-
| [[တွဵုရး ရှာန်]] || [[တောင်ကြီး]] || ၅,၈၂၄,၄၃၂ || ၁၅၅,၈၀၁.၃
|-
| [[ရးဇၞော် မာန္တလေဝ်]] || [[မာန္တလေဝ်]] || ၆,၁၆၅,၇၂၃ || ၃၇,၉၄၅.၆
|}

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economy) ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော်တအ်ဂှ် တၞဟ်ခြာဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်ရ။ ရးဇၞော်လ္ဂုင် ကေုာံ မာန္တလေဝ်ဂှ် ဒှ်ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တုဲ၊ တွဵုရး ဗီုကဵု တွဵုရးချေင်၊ တွဵုရးရခိုင်တအ်ဂှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် အောန်လောန်ရ။ တွဵုရးမန်ဂှ် ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်ၜဳ ဇၞော်မောဝ်ရ။

== ပြသၞာ ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ (Challenges and Changes) ==
ပရေင်အုပ်ဓုပ် တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒးဆဵုဂဗဒၟံင် ပြသၞာ ဗဟဵုချုပ်ကိုင် (Centralization) ကေုာံ ပရေင်ပၞာန် အပ္ဍဲဍုင်ရ။ ကောန်ဂကူ အရေဝ်ဘာသာနာနာတအ် အာတ်မိက်ဒၟံင် သၞောတ်ဖက်ဒရေဝ် (Federalism) သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓုပ်ပိုင်ပြဳ ဇေတ်တ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name  = တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ
| title = [[ရးနိဂီုဗၟာ|တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ]]
| listclass = hlist
| image = [[File:Flag of Myanmar.svg|50px|Flag of Myanmar]]

| group1 = တွဵုရး
| list1  =
* [[တွဵုရး ကချေင်|ကချေင်]]
* [[တွဵုရး ကယျာ|ကယျာ]]
* [[တွဵုရး ကရေင်|ကရေင်]]
* [[တွဵုရး ဍုင်ချေင်|ချေင်]]
* [[တွဵုရးမန်|မန်]]
* [[တွဵုရး ရခိုင်|ရခိုင်]]
* [[တွဵုရး ရှာန်|ရှာန်]]

| group2 = ရးဇၞော်
| list2  =
* [[ရးဇၞော် သကိုင်|သကိုင်]]
* [[ရးဇၞော် တၞင်သဳ|တၞင်သဳ]]
* [[ရးဇၞော် ဗဂေါ|ဗဂေါ]]
* [[ရးဇၞော် မကွေး|မကွေး]]
* [[ရးဇၞော် မာန္တလေဝ်|မာန္တလေဝ်]]
* [[ရးဇၞော် လ္ဂုင်|လ္ဂုင်]]
* [[ရးဇၞော် ဧရာဝတဳ|ဧရာဝတဳ]]

| group3 = ကၟိန်ဍုင် 
| list3  =
* [[နေပျဳဒဝ်]]

| group4 = ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင်
| list4  =
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ကိုဝ်ကင်|ကိုဝ်ကင်]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ဓနု|ဓနု]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် နာဂ|နာဂ]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ပလံင်|ပလံင်]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ပအိုဝ်|ပအိုဝ်]]
* [[တိုင်စၟိန်ပြမာန်အပိုင် ဝ|ဝ (တိုင်)]]
}}

{{DEFAULTSORT:တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ}}
[[Category:ရးနိဂီုဗၟာ]]
[[Category:ဒေသ အုပ်ဓုပ် ရးနိဂီုဗၟာ]]
[[Category:တွဵုရး ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာ]]
[[Category:ရးဇၞော် ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာ]]</text>
      <sha1>9f5plbbk0x0dvw1xwl85dn378jdm1yt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58716</id>
      <parentid>58715</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:41:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13750" sha1="mldqpzqvpr76wgmxjt419koe1ds5s20" xml:space="preserve">{{Infobox country subdivision
| name = တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ
| native_name = ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများ
| category = ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသ
| country = [[ရးနိဂီုဗၟာ]]
| map = Myanmar administrative divisions.svg
| map_caption = မြေပုံ တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ
| subdivisions = 
* [[တွဵုရး]] (၇)
* [[ရးဇၞော်]] (၇)
* ကၟိန်ဍုင် (၁)
* ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် (၅)
* တိုင်စၟိန်ပြမာန်အပိုင် (၁)
| capital = [[နေပျဳဒဝ်]] (ဍုင်ဇၞော် ကၟိန်ဍုင်)
| government_type = အလဵုအသဳ ရးနိဂီု
| population = ၅၁,၄၈၆,၂၅၃ (စရင် ၂၀၁၄)
}}

'''တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ''' ({{lang-en|States and Regions of Myanmar}}, {{lang-my|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများ}}) ဝွံ ဒှ်ဒေသ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကဆံင်သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲ [[ရးနိဂီုဗၟာ]] ရ။ အတိုင် သၞောဝ်ဥပဒေ ဒက်ပ္တန် ကၟိန်ဍုင် သၞာံ ၂၀၁၈ မ္ဂး ရးနိဂီုဗၟာဝွံ ပါ်လဝ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် နကဵု ရးဇၞော် (၇)၊ တွဵုရး (၇)၊ ဍုင်ကၟိန်ဍုင် (၁)၊ ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် (၅) ကေုာံ တိုင်စၟိန်ပြမာန်အပိုင် (၁) ရ။&lt;ref name=&quot;mimu&quot;&gt;Myanmar Information Management Unit (MIMU). (2019). ''Myanmar State/Region and Township Map''. Retrieved from MIMU website.&lt;/ref&gt; 

== ဝင် (History) ==
ပ္ဍဲခေတ် အင်္ဂလိက် အုပ်ဓုပ်ဂှ် ရးနိဂီုဗၟာဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု တိုင်အုပ်ဓုပ်ဂမၠိုင်ရ။ ကြဴနူ ကလိဂွံ ဍုင်ဗၠးၜး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၈ တုဲ သၞောဝ်ဥပဒေ ၁၉၄၇ ဂှ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် တွဵုရးကချေင်၊ တွဵုရးကရေင် (ကြဴဏအ် တွဵုရးကယျာ)၊ တွဵုရးရှာန် ကေုာံ တိုင်မွဲကဆံင်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;statoids&quot;&gt;Law, G. (2015). ''Regions and States of Myanmar''. Statoids. Retrieved from [http://www.statoids.com/umm.html statoids.com]&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲအခိင် သၞောဝ်ဥပဒေ ၁၉၇၄ ဂှ် ပြံင်လှာဲအာ တွဵုရး (၇) ကေုာံ တိုင် (၇) ရ။ တွဵုရးမန် ကေုာံ တွဵုရးရခေင်တအ်ဂှ် စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဏအ်ရ။ သၞောဝ်ဥပဒေ ၂၀၈၈ ဂှ် ကလေင်ပြံင်လှာဲ ယၟု &quot;တိုင်&quot; (Divisions) ဇရေင် &quot;ရးဇၞော်&quot; (Regions) ရ။&lt;ref name=&quot;const2008&quot;&gt;Government of Myanmar. (2008). ''Constitution of the Republic of the Union of Myanmar''. Ministry of Information.&lt;/ref&gt;

== လဒက်ပ္တန် အုပ်ဓုပ် (Administrative Structure) ==
ရးနိဂီုဗၟာဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ကဆံင်ပရေင်အုပ်ဓုပ် ၅ ကဆံင်ရ။ ကဆံင်သၠုင်အိုတ်ဂှ် တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော်ရ။ သၟဝ်ဂှ် ခရိုင် (Districts)၊ သၟဝ်ခရိုင်ဂှ် ပွိုင်ဍုင် (Townships)၊ သၟဝ်ပွိုင်ဍုင်ဂှ် ဍုင်၊ အရာပ် ကေုာံ ကွာန်/ဂကောံကွာန် (Wards and Village Tracts) နွံရ။

== ရးဇၞော်ဂမၠိုင် (Regions) ==
ရးဇၞော် (၇) ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်ဒေသ ဂကူဗၟာတအ် ပဒတဴဂၠိုင်ရ။
# [[ရးဇၞော် ဧရာဝတဳ]] (ဍုင်ဇၞော်: ဖာသီ)
# [[ရးဇၞော် ဗဂေါ]] (ဍုင်ဇၞော်: ဗဂေါ)
# [[ရးဇၞော် မကွေး]] (ဍုင်ဇၞော်: မကွေး)
# [[ရးဇၞော် မာန္တလေဝ်]] (ဍုင်ဇၞော်: မာန္တလေဝ်)
# [[ရးဇၞော် သကိုင်]] (ဍုင်ဇၞော်: သကိုင်)
# [[ရးဇၞော် တၞင်သဳ]] (ဍုင်ဇၞော်: ထဝဲ)
# [[ရးဇၞော် လ္ဂုင်]] (ဍုင်ဇၞော်: လ္ဂုင်)

== တွဵုရးဂမၠိုင် (States) ==
တွဵုရး (၇) ဂှ် ဒှ်ဒေသ ကောန်ဂကူ အရေဝ်ဘာသာတၞဟ်ဟ်တအ် ပဒတဴရ။
# [[တွဵုရး ကချေင်]] (ဍုင်ဇၞော်: မျစ်ကြီးနား)
# [[တွဵုရး ကယျာ]] (ဍုင်ဇၞော်: လွိုင်ကော်)
# [[တွဵုရး ကရေင်]] (ဍုင်ဇၞော်: ဖာအာန်)
# [[တွဵုရး ဍုင်ချေင်]] (ဍုင်ဇၞော်: ဟားခါး)
# [[တွဵုရးမန်]] (ဍုင်ဇၞော်: မတ်မလီု)
# [[တွဵုရး ရခေင်]] (ဍုင်ဇၞော်: စစ်တွေ)
# [[တွဵုရး ရှာန်]] (ဍုင်ဇၞော်: တောင်ကြီး)

== ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင်ဂမၠိုင် (Self-Administered Zones and Divisions) ==
သၞောဝ်ဥပဒေ ၂၀၀၈ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ၅ ကေုာံ တိုင်စၟိန်ပြမာန်အပိုင် ၁ ရ။ ဣဏအ်တအ်ဂှ် နွံသၟဝ် တွဵုရးရှာန် ကေုာံ ရးဇၞော်သကိုင်ရ။
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ဓနု]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ကိုဝ်ကင်]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် နာဂ]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ပလံင်]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ပအိုဝ်]]
* [[တိုင်စၟိန်ပြမာန်အပိုင် ဝ]]

== ကၟိန်ဍုင် (Union Territory) ==
ဍုင် [[နေပျဳဒဝ်]] ဂှ် ဒှ်ဍုင်ဇၞော် ရးနိဂီုဗၟာတုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ကၟိန်ဍုင် (Union Territory) ရ။ ဍုင်ဏအ်ဂှ် နွံသၟဝ် အလဵုအသဳကၟိန်ဍုင် တပ်ပ်ရ။

== ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ (Administration and Law) ==
တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ဇၟာပ်ဇၟာပ်ဒေသဂှ် နွံကဵု အလဵုအသဳ တွဵုရး/ရးဇၞော် (State/Region Government) ကေုာံ စၠတ်ထဝ် တွဵုရး/ရးဇၞော် (State/Region Hluttaw) ရ။ ဥက္ကဋ္ဌ အလဵုအသဳဂှ် ဝန်ဇၞော် (Chief Minister) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;iso&quot;&gt;ISO. (2020). ''ISO 3166-2:MM - Codes for the representation of names of countries and their subdivisions''. International Organization for Standardization.&lt;/ref&gt;

== ဒေမဝ်ဂရာဖဳ ကေုာံ လၟိဟ်မၞိဟ် (Demographics and Population) ==
အတိုင် စရင်လၟိဟ်မၞိဟ် ၂၀၁၄ မ္ဂး ရးဇၞော်လ္ဂုင်ဂှ် မၞိဟ်မံင်ဂၠိုင်အိုတ်တုဲ တွဵုရးကယျာဂှ် မၞိဟ်မံင်အောန်အိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;Ministry of Immigration and Population. (2015). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: The Union Report''. Nay Pyi Taw.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ စရင် လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ သမၠဲတိ (၂၀၁၄)
|-
! ယၟု
! ဍုင်ဇၞော်
! လၟိဟ်မၞိဟ် (၂၀၁၄)
! ဇမၞော်သမၠဲ (km²)
|-
| [[တွဵုရးမန်]] || [[မတ်မလီု]] || ၂,၀၅၄,၃၉၃ || ၁၂,၂၉၆.၆
|-
| [[ရးဇၞော် လ္ဂုင်]] || [[လ္ဂုင်]] || ၇,၃၆၀,၇၀၃ || ၁၀,၂၇၆.၇
|-
| [[တွဵုရး ရှာန်]] || [[တောင်ကြီး]] || ၅,၈၂၄,၄၃၂ || ၁၅၅,၈၀၁.၃
|-
| [[ရးဇၞော် မာန္တလေဝ်]] || [[မာန္တလေဝ်]] || ၆,၁၆၅,၇၂၃ || ၃၇,၉၄၅.၆
|}

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economy) ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော်တအ်ဂှ် တၞဟ်ခြာဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်ရ။ ရးဇၞော်လ္ဂုင် ကေုာံ မာန္တလေဝ်ဂှ် ဒှ်ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တုဲ၊ တွဵုရး ဗီုကဵု တွဵုရးချေင်၊ တွဵုရးရခေင်တအ်ဂှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် အောန်လောန်ရ။ တွဵုရးမန်ဂှ် ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်ၜဳ ဇၞော်မောဝ်ရ။

== ပြသၞာ ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ (Challenges and Changes) ==
ပရေင်အုပ်ဓုပ် တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒးဆဵုဂဗဒၟံင် ပြသၞာ ဗဟဵုချုပ်ကိုင် (Centralization) ကေုာံ ပရေင်ပၞာန် အပ္ဍဲဍုင်ရ။ ကောန်ဂကူ အရေဝ်ဘာသာနာနာတအ် အာတ်မိက်ဒၟံင် သၞောတ်ဖက်ဒရေဝ် (Federalism) သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓုပ်ပိုင်ပြဳ ဇေတ်တ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name  = တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ
| title = [[ရးနိဂီုဗၟာ|တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ]]
| listclass = hlist
| image = [[File:Flag of Myanmar.svg|50px|Flag of Myanmar]]

| group1 = တွဵုရး
| list1  =
* [[တွဵုရး ကချေင်|ကချေင်]]
* [[တွဵုရး ကယျာ|ကယျာ]]
* [[တွဵုရး ကရေင်|ကရေင်]]
* [[တွဵုရး ဍုင်ချေင်|ချေင်]]
* [[တွဵုရးမန်|မန်]]
* [[တွဵုရး ရခေင်|ရခေင်]]
* [[တွဵုရး ရှာန်|ရှာန်]]

| group2 = ရးဇၞော်
| list2  =
* [[ရးဇၞော် သကိုင်|သကိုင်]]
* [[ရးဇၞော် တၞင်သဳ|တၞင်သဳ]]
* [[ရးဇၞော် ဗဂေါ|ဗဂေါ]]
* [[ရးဇၞော် မကွေး|မကွေး]]
* [[ရးဇၞော် မာန္တလေဝ်|မာန္တလေဝ်]]
* [[ရးဇၞော် လ္ဂုင်|လ္ဂုင်]]
* [[ရးဇၞော် ဧရာဝတဳ|ဧရာဝတဳ]]

| group3 = ကၟိန်ဍုင် 
| list3  =
* [[နေပျဳဒဝ်]]

| group4 = ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင်
| list4  =
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ကိုဝ်ကင်|ကိုဝ်ကင်]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ဓနု|ဓနု]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် နာဂ|နာဂ]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ပလံင်|ပလံင်]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ပအိုဝ်|ပအိုဝ်]]
* [[တိုင်စၟိန်ပြမာန်အပိုင် ဝ|ဝ (တိုင်)]]
}}

{{DEFAULTSORT:တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ}}
[[Category:ရးနိဂီုဗၟာ]]
[[Category:ဒေသ အုပ်ဓုပ် ရးနိဂီုဗၟာ]]
[[Category:တွဵုရး ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာ]]
[[Category:ရးဇၞော် ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာ]]</text>
      <sha1>mldqpzqvpr76wgmxjt419koe1ds5s20</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58719</id>
      <parentid>58716</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13750" sha1="na8ayfcg9qccf1z90co7tehmzy0asn3" xml:space="preserve">{{Infobox country subdivision
| name = တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ
| native_name = ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများ
| category = ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသ
| country = [[ရးနိဂီုဗၟာ]]
| map = Myanmar administrative divisions.svg
| map_caption = မြေပုံ တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ
| subdivisions = 
* [[တွဵုရး]] (၇)
* [[ရးဇၞော်]] (၇)
* ကၟိန်ဍုင် (၁)
* ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် (၅)
* တိုင်စၟိန်ပြမာန်အပိုင် (၁)
| capital = [[နေပျဳဒဝ်]] (ဍုင်ဇၞော် ကၟိန်ဍုင်)
| government_type = အလဵုအသဳ ရးနိဂီု
| population = ၅၁,၄၈၆,၂၅၃ (စရင် ၂၀၁၄)
}}

'''တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ''' ({{lang-en|States and Regions of Myanmar}}, {{lang-my|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများ}}) ဝွံ ဒှ်ဒေသ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကဆံင်သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲ [[ရးနိဂီုဗၟာ]] ရ။ အတိုင် သၞောဝ်ဥပဒေ ဒက်ပ္တန် ကၟိန်ဍုင် သၞာံ ၂၀၁၈ မ္ဂး ရးနိဂီုဗၟာဝွံ ပါ်လဝ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် နကဵု ရးဇၞော် (၇)၊ တွဵုရး (၇)၊ ဍုင်ကၟိန်ဍုင် (၁)၊ ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် (၅) ကေုာံ တိုင်စၟိန်ပြမာန်အပိုင် (၁) ရ။&lt;ref name=&quot;mimu&quot;&gt;Myanmar Information Management Unit (MIMU). (2019). ''Myanmar State/Region and Township Map''. Retrieved from MIMU website.&lt;/ref&gt; 

== ဝင် (History) ==
ပ္ဍဲခေတ် အင်္ဂလိက် အုပ်ဓုပ်ဂှ် ရးနိဂီုဗၟာဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု တိုင်အုပ်ဓုပ်ဂမၠိုင်ရ။ ကြဴနူ ကလိဂွံ ဍုင်ဗၠးၜး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၈ တုဲ သၞောဝ်ဥပဒေ ၁၉၄၇ ဂှ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် တွဵုရးကချေင်၊ တွဵုရးကရေင် (ကြဴဏအ် တွဵုရးကယျာ)၊ တွဵုရးရှာန် ကေုာံ တိုင်မွဲကဆံင်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;statoids&quot;&gt;Law, G. (2015). ''Regions and States of Myanmar''. Statoids. Retrieved from [http://www.statoids.com/umm.html statoids.com]&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲအခိင် သၞောဝ်ဥပဒေ ၁၉၇၄ ဂှ် ပြံင်လှာဲအာ တွဵုရး (၇) ကေုာံ တိုင် (၇) ရ။ တွဵုရးမန် ကေုာံ တွဵုရးရခေင်တအ်ဂှ် စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဏအ်ရ။ သၞောဝ်ဥပဒေ ၂၀၈၈ ဂှ် ကလေင်ပြံင်လှာဲ ယၟု &quot;တိုင်&quot; (Divisions) ဇရေင် &quot;ရးဇၞော်&quot; (Regions) ရ။&lt;ref name=&quot;const2008&quot;&gt;Government of Myanmar. (2008). ''Constitution of the Republic of the Union of Myanmar''. Ministry of Information.&lt;/ref&gt;

== လဒက်ပ္တန် အုပ်ဓုပ် (Administrative Structure) ==
ရးနိဂီုဗၟာဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ကဆံင်ပရေင်အုပ်ဓုပ် ၅ ကဆံင်ရ။ ကဆံင်သၠုင်အိုတ်ဂှ် တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော်ရ။ သၟဝ်ဂှ် ခရိုင် (Districts)၊ သၟဝ်ခရိုင်ဂှ် ပွိုင်ဍုင် (Townships)၊ သၟဝ်ပွိုင်ဍုင်ဂှ် ဍုင်၊ အရာပ် ကေုာံ ကွာန်/ဂကောံကွာန် (Wards and Village Tracts) နွံရ။

== ရးဇၞော်ဂမၠိုင် (Regions) ==
ရးဇၞော် (၇) ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်ဒေသ ဂကူဗၟာတအ် ပဒတဴဂၠိုင်ရ။
# [[ရးဇၞော် ဨရာဝတဳ]] (ဍုင်ဇၞော်: ဖာသီ)
# [[ရးဇၞော် ဗဂေါ]] (ဍုင်ဇၞော်: ဗဂေါ)
# [[ရးဇၞော် မကွေး]] (ဍုင်ဇၞော်: မကွေး)
# [[ရးဇၞော် မာန္တလေဝ်]] (ဍုင်ဇၞော်: မာန္တလေဝ်)
# [[ရးဇၞော် သကိုင်]] (ဍုင်ဇၞော်: သကိုင်)
# [[ရးဇၞော် တၞင်သဳ]] (ဍုင်ဇၞော်: ထဝဲ)
# [[ရးဇၞော် လ္ဂုင်]] (ဍုင်ဇၞော်: လ္ဂုင်)

== တွဵုရးဂမၠိုင် (States) ==
တွဵုရး (၇) ဂှ် ဒှ်ဒေသ ကောန်ဂကူ အရေဝ်ဘာသာတၞဟ်ဟ်တအ် ပဒတဴရ။
# [[တွဵုရး ကချေင်]] (ဍုင်ဇၞော်: မျစ်ကြီးနား)
# [[တွဵုရး ကယျာ]] (ဍုင်ဇၞော်: လွိုင်ကော်)
# [[တွဵုရး ကရေင်]] (ဍုင်ဇၞော်: ဖာအာန်)
# [[တွဵုရး ဍုင်ချေင်]] (ဍုင်ဇၞော်: ဟားခါး)
# [[တွဵုရးမန်]] (ဍုင်ဇၞော်: မတ်မလီု)
# [[တွဵုရး ရခေင်]] (ဍုင်ဇၞော်: စစ်တွေ)
# [[တွဵုရး ရှာန်]] (ဍုင်ဇၞော်: တောင်ကြီး)

== ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင်ဂမၠိုင် (Self-Administered Zones and Divisions) ==
သၞောဝ်ဥပဒေ ၂၀၀၈ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ၅ ကေုာံ တိုင်စၟိန်ပြမာန်အပိုင် ၁ ရ။ ဣဏအ်တအ်ဂှ် နွံသၟဝ် တွဵုရးရှာန် ကေုာံ ရးဇၞော်သကိုင်ရ။
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ဓနု]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ကိုဝ်ကင်]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် နာဂ]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ပလံင်]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ပအိုဝ်]]
* [[တိုင်စၟိန်ပြမာန်အပိုင် ဝ]]

== ကၟိန်ဍုင် (Union Territory) ==
ဍုင် [[နေပျဳဒဝ်]] ဂှ် ဒှ်ဍုင်ဇၞော် ရးနိဂီုဗၟာတုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ကၟိန်ဍုင် (Union Territory) ရ။ ဍုင်ဏအ်ဂှ် နွံသၟဝ် အလဵုအသဳကၟိန်ဍုင် တပ်ပ်ရ။

== ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ (Administration and Law) ==
တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ဇၟာပ်ဇၟာပ်ဒေသဂှ် နွံကဵု အလဵုအသဳ တွဵုရး/ရးဇၞော် (State/Region Government) ကေုာံ စၠတ်ထဝ် တွဵုရး/ရးဇၞော် (State/Region Hluttaw) ရ။ ဥက္ကဋ္ဌ အလဵုအသဳဂှ် ဝန်ဇၞော် (Chief Minister) မဒှ်ရ။&lt;ref name=&quot;iso&quot;&gt;ISO. (2020). ''ISO 3166-2:MM - Codes for the representation of names of countries and their subdivisions''. International Organization for Standardization.&lt;/ref&gt;

== ဒေမဝ်ဂရာဖဳ ကေုာံ လၟိဟ်မၞိဟ် (Demographics and Population) ==
အတိုင် စရင်လၟိဟ်မၞိဟ် ၂၀၁၄ မ္ဂး ရးဇၞော်လ္ဂုင်ဂှ် မၞိဟ်မံင်ဂၠိုင်အိုတ်တုဲ တွဵုရးကယျာဂှ် မၞိဟ်မံင်အောန်အိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;Ministry of Immigration and Population. (2015). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: The Union Report''. Nay Pyi Taw.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ စရင် လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ သမၠဲတိ (၂၀၁၄)
|-
! ယၟု
! ဍုင်ဇၞော်
! လၟိဟ်မၞိဟ် (၂၀၁၄)
! ဇမၞော်သမၠဲ (km²)
|-
| [[တွဵုရးမန်]] || [[မတ်မလီု]] || ၂,၀၅၄,၃၉၃ || ၁၂,၂၉၆.၆
|-
| [[ရးဇၞော် လ္ဂုင်]] || [[လ္ဂုင်]] || ၇,၃၆၀,၇၀၃ || ၁၀,၂၇၆.၇
|-
| [[တွဵုရး ရှာန်]] || [[တောင်ကြီး]] || ၅,၈၂၄,၄၃၂ || ၁၅၅,၈၀၁.၃
|-
| [[ရးဇၞော် မာန္တလေဝ်]] || [[မာန္တလေဝ်]] || ၆,၁၆၅,၇၂၃ || ၃၇,၉၄၅.၆
|}

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economy) ==
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော်တအ်ဂှ် တၞဟ်ခြာဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်ရ။ ရးဇၞော်လ္ဂုင် ကေုာံ မာန္တလေဝ်ဂှ် ဒှ်ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တုဲ၊ တွဵုရး ဗီုကဵု တွဵုရးချေင်၊ တွဵုရးရခေင်တအ်ဂှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် အောန်လောန်ရ။ တွဵုရးမန်ဂှ် ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်ၜဳ ဇၞော်မောဝ်ရ။

== ပြသၞာ ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ (Challenges and Changes) ==
ပရေင်အုပ်ဓုပ် တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒးဆဵုဂဗဒၟံင် ပြသၞာ ဗဟဵုချုပ်ကိုင် (Centralization) ကေုာံ ပရေင်ပၞာန် အပ္ဍဲဍုင်ရ။ ကောန်ဂကူ အရေဝ်ဘာသာနာနာတအ် အာတ်မိက်ဒၟံင် သၞောတ်ဖက်ဒရေဝ် (Federalism) သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အခေါင်အုပ်ဓုပ်ပိုင်ပြဳ ဇေတ်တ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name  = တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ
| title = [[ရးနိဂီုဗၟာ|တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ]]
| listclass = hlist
| image = [[File:Flag of Myanmar.svg|50px|Flag of Myanmar]]

| group1 = တွဵုရး
| list1  =
* [[တွဵုရး ကချေင်|ကချေင်]]
* [[တွဵုရး ကယျာ|ကယျာ]]
* [[တွဵုရး ကရေင်|ကရေင်]]
* [[တွဵုရး ဍုင်ချေင်|ချေင်]]
* [[တွဵုရးမန်|မန်]]
* [[တွဵုရး ရခေင်|ရခေင်]]
* [[တွဵုရး ရှာန်|ရှာန်]]

| group2 = ရးဇၞော်
| list2  =
* [[ရးဇၞော် သကိုင်|သကိုင်]]
* [[ရးဇၞော် တၞင်သဳ|တၞင်သဳ]]
* [[ရးဇၞော် ဗဂေါ|ဗဂေါ]]
* [[ရးဇၞော် မကွေး|မကွေး]]
* [[ရးဇၞော် မာန္တလေဝ်|မာန္တလေဝ်]]
* [[ရးဇၞော် လ္ဂုင်|လ္ဂုင်]]
* [[ရးဇၞော် ဧရာဝတဳ|ဧရာဝတဳ]]

| group3 = ကၟိန်ဍုင် 
| list3  =
* [[နေပျဳဒဝ်]]

| group4 = ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင်
| list4  =
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ကိုဝ်ကင်|ကိုဝ်ကင်]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ဓနု|ဓနု]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် နာဂ|နာဂ]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ပလံင်|ပလံင်]]
* [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ပအိုဝ်|ပအိုဝ်]]
* [[တိုင်စၟိန်ပြမာန်အပိုင် ဝ|ဝ (တိုင်)]]
}}

{{DEFAULTSORT:တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ}}
[[Category:ရးနိဂီုဗၟာ]]
[[Category:ဒေသ အုပ်ဓုပ် ရးနိဂီုဗၟာ]]
[[Category:တွဵုရး ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာ]]
[[Category:ရးဇၞော် ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာ]]</text>
      <sha1>na8ayfcg9qccf1z90co7tehmzy0asn3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Infobox country subdivision</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12551</id>
    <revision>
      <id>58714</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox | bodyclass = vcard | aboveclass = fn org | above = {{{name|{{PAGENAME}}}}} | subheader = {{#if:{{{native_name|}}}|&lt;div class=&quot;nickname&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;&gt;{{{native_name}}}&lt;/div&gt;}} | subheader2 = {{#if:{{{category|}}}|&lt;div class=&quot;category&quot; style=&quot;background-color: #eef; padding: 3px; font-weight: bold;&quot;&gt;{{{category}}}&lt;/div&gt;}}  | image = {{#if:{{{map|}}}|File:{{{map}}}|frameless|250px|center|alt={{{ma...&quot;</comment>
      <origin>58714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1455" sha1="as59mqwgejwkc6vb13uhap8pp4u3fvp" xml:space="preserve">{{Infobox
| bodyclass = vcard
| aboveclass = fn org
| above = {{{name|{{PAGENAME}}}}}
| subheader = {{#if:{{{native_name|}}}|&lt;div class=&quot;nickname&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;&gt;{{{native_name}}}&lt;/div&gt;}}
| subheader2 = {{#if:{{{category|}}}|&lt;div class=&quot;category&quot; style=&quot;background-color: #eef; padding: 3px; font-weight: bold;&quot;&gt;{{{category}}}&lt;/div&gt;}}

| image = {{#if:{{{map|}}}|[[File:{{{map}}}|frameless|250px|center|alt={{{map_alt|}}}]]}}
| caption = {{{map_caption|}}}

| headerstyle = background-color: #eef; text-align: center;
| labelstyle = white-space: nowrap; text-align: left;

| header1 = ပရူပရာ အဓိက
| label2 = ရးနိဂီု
| data2 = {{{country|}}}
| label3 = ဍုင်ဇၞော်
| data3 = {{{capital|}}}
| label4 = သၞောတ်အလဵုအသဳ
| data4 = {{{government_type|}}}

| header5 = {{#if:{{{subdivisions|}}}|လဒက်ပ္တန် အုပ်ဓုပ်}}
| label6 = ဒေသသၟဝ်တဲ
| data6 = {{{subdivisions|}}}

| header7 = {{#if:{{{population|}}}{{{area|}}}|လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ သမၠဲတိ}}
| label8 = လၟိဟ်မၞိဟ်
| data8 = {{{population|}}}
| label9 = ဇမၞော်သမၠဲ
| data9 = {{{area|}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
[[Category:ထာမ်ပလိက် ဗီုပြင်ပရူပရာ|{{PAGENAME}}]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် ရးနိဂီုဗၟာ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>as59mqwgejwkc6vb13uhap8pp4u3fvp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တွဵုရးမန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12552</id>
    <redirect title="တွဵုရး မန်" />
    <revision>
      <id>58721</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[တွဵုရးမန်]] ဇရေင် [[တွဵုရး မန်]]</comment>
      <origin>58721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="pvfruxjdf7joo3s5nddi5tsx4fihn6d" xml:space="preserve">#REDIRECT [[တွဵုရး မန်]]</text>
      <sha1>pvfruxjdf7joo3s5nddi5tsx4fihn6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:တွဵုရး မန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12553</id>
    <revision>
      <id>58724</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Cat main|တွဵုရးမန်}} {{Commons category|Mon State}}  '''ကဏ္ဍ:တွဵုရး မန်''' ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍဗဟဵု သွက်ဂွံ ပကောံစွံ လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍသၟဝ် မဆေင်စပ်ကဵု ပထဝဳ၊ ဝင်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊...&quot;</comment>
      <origin>58724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2890" sha1="5028zpd6yfmiaxep45b8khnlrc74az5" xml:space="preserve">{{Cat main|တွဵုရးမန်}}
{{Commons category|Mon State}}

'''ကဏ္ဍ:တွဵုရး မန်''' ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍဗဟဵု သွက်ဂွံ ပကောံစွံ လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍသၟဝ် မဆေင်စပ်ကဵု ပထဝဳ၊ ဝင်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲ [[တွဵုရးမန်]]၊ [[ရးနိဂီုဗၟာ]] ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; background:#f9f9f9; border: 1px solid #aaa;&quot;
|-
| style=&quot;width:120px; text-align:center; padding:10px;&quot; | [[File:Flag of Mon State.svg|100px|border|အလာံ တွဵုရးမန်]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''အလာံ တွဵုရးမန်'''&lt;/small&gt;
| style=&quot;padding:10px;&quot; | 
* '''ဍုင်ဇၞော်:''' [[မတ်မလီု]]
* '''ခရိုင်ဂမၠိုင်:''' [[ခရိုင်မတ်မလီု]]၊ [[ခရိုင်သဓီု]]၊ [[ခရိုင်ရေဝ်]]၊ [[ခရိုင်ကျာ်ထဝ်]]
* '''ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် (၁၀):''' [[ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု|မတ်မလီု]] • [[ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်|ကျာ်မြဟ်]] • [[ပွိုင်ဍုင်တကအ်ခၟိုင်|တကအ်ခၟိုင်]] • [[ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်|မုဟ်ဍုင်]] • [[ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု|ဇြပ်ဗု]] • [[ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်|ရေဝ်]] • [[ပွိုင်ဍုင်သဓီု|သဓီု]] • [[ပွိုင်ဍုင်ပံင်|ပံင်]] • [[ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်|ကျာ်ထဝ်]] • [[ပွိုင်ဍုင်ဘဳလာင်|ဘဳလာင်]]
* '''ဂကူမၞိဟ် အဓိက:''' [[ဂကူမန်]]၊ [[ဂကူဗၟာ]]၊ [[ဂကူကရေင်]]၊ [[ဂကူပအိုဝ်]]
| style=&quot;width:120px; text-align:center; padding:10px;&quot; | [[File:Mon State in Myanmar (2010).svg|100px|ဒတန် တွဵုရးမန်]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''ဒတန် တွဵုရးမန်'''&lt;/small&gt;
|}

== လဒက်ပ္တန် ကဏ္ဍသၟဝ်ဂမၠိုင် (Subcategories Structure) ==
{{Category tree|တွဵုရး မန်|depth=2}}

{{TOC category}}

[[Category:တွဵုရး ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာ|မန်]]
[[Category:ဒေသ အုပ်ဓုပ် ရးနိဂီုဗၟာ|တွဵုရးမန်]]
[[Category:ဂကူမန်]]
[[Category:ပထဝဳ ရးနိဂီုဗၟာ]]</text>
      <sha1>5028zpd6yfmiaxep45b8khnlrc74az5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:TOC category</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12554</id>
    <revision>
      <id>58725</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;div class=&quot;toc plainlinks hlist&quot; style=&quot;text-align: center; margin: 1em auto; padding: 0.5em; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; clear: both;&quot;&gt; '''စရင် မအက္ခရ်''' —  [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}}} လ္တူအိုတ်] '''·''' [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=၀}} ၀–၉] '''·''' [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=က}} က] '''·''' [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|fro...&quot;</comment>
      <origin>58725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2382" sha1="qddc68dy2t2ixxpn8zaptrfbmxwmskf" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;toc plainlinks hlist&quot; style=&quot;text-align: center; margin: 1em auto; padding: 0.5em; border: 1px solid #a2a9b1; background-color: #f8f9fa; clear: both;&quot;&gt;
'''စရင် မအက္ခရ်''' — 
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}}} လ္တူအိုတ်] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=၀}} ၀–၉] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=က}} က] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ခ}} ခ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဂ}} ဂ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဃ}} ဃ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=င}} င] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=စ}} စ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဆ}} ဆ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဇ}} ဇ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ၛ}} ၛ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ည}} ည] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဋ}} ဋ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဌ}} ဌ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဍ}} ဍ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ၜ}} ၜ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဏ}} ဏ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=တ}} တ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ထ}} ထ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဒ}} ဒ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဓ}} ဓ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=န}} န] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ပ}} ပ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဖ}} ဖ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဗ}} ဗ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဘ}} ဘ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=မ}} မ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ယ}} ယ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ရ}} ရ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=လ}} လ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဝ}} ဝ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=သ}} သ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဟ}} ဟ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ဠ}} ဠ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=ၝ}} ၝ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=အ}} အ] '''·'''
[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|from=A}} A–Z]
&lt;/div&gt;__NOTOC__&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
[[Category:ထာမ်ပလိက် ကဏ္ဍ|{{PAGENAME}}]]
[[Category:ထာမ်ပလိက် စရင်မအက္ခရ်]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qddc68dy2t2ixxpn8zaptrfbmxwmskf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:တွဵုရး ကေုာံ ရး ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12555</id>
    <revision>
      <id>58726</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:58:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Cat main|တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ}} {{Commons category|Subdivisions of Myanmar}}  '''ကဏ္ဍ:တွဵုရး ကေုာံ ရး ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ''' ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍဗဟဵု သွက်ဂွံ ပကောံစွံ လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍသၟဝ် မဆ...&quot;</comment>
      <origin>58726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3473" sha1="8dd0oaoypuq7jcded390chfzqa0s0qg" xml:space="preserve">{{Cat main|တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ}}
{{Commons category|Subdivisions of Myanmar}}

'''ကဏ္ဍ:တွဵုရး ကေုာံ ရး ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ''' ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍဗဟဵု သွက်ဂွံ ပကောံစွံ လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍသၟဝ် မဆေင်စပ်ကဵု တွဵုရးဂမၠိုင် (၇)၊ ရးဇၞော်ဂမၠိုင် (၇)၊ ကၟိန်ဍုင် (၁)၊ ကေုာံ ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင်ဂမၠိုင် (၆) မဒှ် ကဆံင်ပရေင်အုပ်ဓုပ် သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲ [[ရးနိဂီုဗၟာ]] (ဍုင်ဗၟာ) ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; background:#f9f9f9; border: 1px solid #aaa;&quot;
|-
| style=&quot;width:120px; text-align:center; padding:10px;&quot; | [[File:Myanmar administrative divisions.svg|100px|မြေပုံ ဒေသအုပ်ဓုပ် ဍုင်ဗၟာ]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''ဒေသအုပ်ဓုပ် ဍုင်ဗၟာ'''&lt;/small&gt;
| style=&quot;padding:10px;&quot; | 
* '''တွဵုရးဂမၠိုင် (၇):''' [[တွဵုရး ကချေင်|ကချေင်]] • [[တွဵုရး ကယျာ|ကယျာ]] • [[တွဵုရး ကရေင်|ကရေင်]] • [[တွဵုရး ဍုင်ချေင်|ချေင်]] • [[တွဵုရးမန်|မန်]] • [[တွဵုရး ရခိုင်|ရခိုင်]] • [[တွဵုရး ရှာန်|ရှာန်]]
* '''ရးဇၞော်ဂမၠိုင် (၇):''' [[ရးဇၞော် စကိုင်|စကိုင်]] • [[ရးဇၞော် တၞင်သဳ|တၞင်သဳ]] • [[ရးဇၞော် ဗဂေါ|ဗဂေါ]] • [[ရးဇၞော် မကွေး|မကွေး]] • [[ရးဇၞော် မာန္တလေဝ်|မာန္တလေဝ်]] • [[ရးဇၞော် လ္ဂုင်|လ္ဂုင်]] • [[ရးဇၞော် ဧရာဝတဳ|ဧရာဝတဳ]]
* '''ကၟိန်ဍုင် (၁):''' [[နေပျဳဒဝ်]]
* '''ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင်ဂမၠိုင် (၆):''' [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ကိုဝ်ကင်|ကိုဝ်ကင်]] • [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ဓနု|ဓနု]] • [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် နာဂ|နာဂ]] • [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ပလံင်|ပလံင်]] • [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ပအိုဝ်|ပအိုဝ်]] • [[တိုင်စၟိန်ပြမာန်အပိုင် ဝ|ဝ (တိုင်)]]
|}

== လဒက်ပ္တန် ကဏ္ဍသၟဝ်ဂမၠိုင် (Subcategories Structure) ==
{{Category tree|တွဵုရး ကေုာံ ရး ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ|depth=2}}

{{TOC category}}

[[Category:ရးနိဂီုဗၟာ|တွဵုရး ကေုာံ ရး]]
[[Category:ဒေသ အုပ်ဓုပ် ရးနိဂီုဗၟာ]]
[[Category:ပထဝဳ ရးနိဂီုဗၟာ]]</text>
      <sha1>8dd0oaoypuq7jcded390chfzqa0s0qg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58727</id>
      <parentid>58726</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3470" sha1="mivaxe6surnnkzbzqcj2gneqmo9zkjg" xml:space="preserve">{{Cat main|တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ}}
{{Commons category|Subdivisions of Myanmar}}

'''ကဏ္ဍ:တွဵုရး ကေုာံ ရး ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ''' ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍဗဟဵု သွက်ဂွံ ပကောံစွံ လိက်ပရေင် ကေုာံ ကဏ္ဍသၟဝ် မဆေင်စပ်ကဵု တွဵုရးဂမၠိုင် (၇)၊ ရးဇၞော်ဂမၠိုင် (၇)၊ ကၟိန်ဍုင် (၁)၊ ကေုာံ ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင်ဂမၠိုင် (၆) မဒှ် ကဆံင်ပရေင်အုပ်ဓုပ် သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲ [[ရးနိဂီုဗၟာ]] (ဍုင်ဗၟာ) ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; background:#f9f9f9; border: 1px solid #aaa;&quot;
|-
| style=&quot;width:120px; text-align:center; padding:10px;&quot; | [[File:Myanmar administrative divisions.svg|100px|ဗီုတိ ဒေသအုပ်ဓုပ် ဍုင်ဗၟာ]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''ဒေသအုပ်ဓုပ် ဍုင်ဗၟာ'''&lt;/small&gt;
| style=&quot;padding:10px;&quot; | 
* '''တွဵုရးဂမၠိုင် (၇):''' [[တွဵုရး ကချေင်|ကချေင်]] • [[တွဵုရး ကယျာ|ကယျာ]] • [[တွဵုရး ကရေင်|ကရေင်]] • [[တွဵုရး ဍုင်ချေင်|ချေင်]] • [[တွဵုရးမန်|မန်]] • [[တွဵုရး ရခိုင်|ရခိုင်]] • [[တွဵုရး ရှာန်|ရှာန်]]
* '''ရးဇၞော်ဂမၠိုင် (၇):''' [[ရးဇၞော် စကိုင်|စကိုင်]] • [[ရးဇၞော် တၞင်သဳ|တၞင်သဳ]] • [[ရးဇၞော် ဗဂေါ|ဗဂေါ]] • [[ရးဇၞော် မကွေး|မကွေး]] • [[ရးဇၞော် မာန္တလေဝ်|မာန္တလေဝ်]] • [[ရးဇၞော် လ္ဂုင်|လ္ဂုင်]] • [[ရးဇၞော် ဧရာဝတဳ|ဧရာဝတဳ]]
* '''ကၟိန်ဍုင် (၁):''' [[နေပျဳဒဝ်]]
* '''ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင်ဂမၠိုင် (၆):''' [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ကိုဝ်ကင်|ကိုဝ်ကင်]] • [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ဓနု|ဓနု]] • [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် နာဂ|နာဂ]] • [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ပလံင်|ပလံင်]] • [[ဒေသစၟိန်ပြမာန်အပိုင် ပအိုဝ်|ပအိုဝ်]] • [[တိုင်စၟိန်ပြမာန်အပိုင် ဝ|ဝ (တိုင်)]]
|}

== လဒက်ပ္တန် ကဏ္ဍသၟဝ်ဂမၠိုင် (Subcategories Structure) ==
{{Category tree|တွဵုရး ကေုာံ ရး ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ|depth=2}}

{{TOC category}}

[[Category:ရးနိဂီုဗၟာ|တွဵုရး ကေုာံ ရး]]
[[Category:ဒေသ အုပ်ဓုပ် ရးနိဂီုဗၟာ]]
[[Category:ပထဝဳ ရးနိဂီုဗၟာ]]</text>
      <sha1>mivaxe6surnnkzbzqcj2gneqmo9zkjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သိပ္ပံ ဇဳဝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12556</id>
    <revision>
      <id>58728</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox academic field | name = သိပ္ပံ ဇဳဝ&lt;br&gt;(Biology) | image = [[File:Tree of life by Haeckel.jpg|250px]] | caption = တၞံဆု ဘဝ ကေုာံ ဇဳဝ မဓဇက်လဝ် နကဵု အာရ်နသ် ဟေက်ကေဝ် (Ernst Haeckel) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၆၆။ | core_concepts = [[ကလာပ်ရုပ်]] (Cell), [[ဗဳဇပညာ]] (Genetic...&quot;</comment>
      <origin>58728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15161" sha1="tl669ve4yu6zyfk8ffyzz859477fcnx" xml:space="preserve">{{Infobox academic field
| name = သိပ္ပံ ဇဳဝ&lt;br&gt;(Biology)
| image = [[File:Tree of life by Haeckel.jpg|250px]]
| caption = တၞံဆု ဘဝ ကေုာံ ဇဳဝ မဓဇက်လဝ် နကဵု အာရ်နသ် ဟေက်ကေဝ် (Ernst Haeckel) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၆၆။
| core_concepts = [[ကလာပ်ရုပ်]] (Cell), [[ဗဳဇပညာ]] (Genetics), [[ပရေင်ပြံင်လှာဲဇၞော်မောဝ်]] (Evolution), [[ဒြဟတ်]] (Energy), [[ဟဝ်မဳအဝ်သတေစိသ်]] (Homeostasis)
| subdisciplines = [[ရုက္ခဗေဒ]] (Botany), [[သတ္တဗေဒ]] (Zoology), [[အဏုဇဳဝဗေဒ]] (Microbiology), [[ဂေဟဗေဒ]] (Ecology), [[ပါဏဗေဒ]] (Anatomy)
| major_figures = [[ဆာလ် ဒါဝင်]] (Charles Darwin), [[ဂရဳဂဝ် မေန်ဒေဝ်]] (Gregor Mendel), [[လောဲသ် ပါသချာ]] (Louis Pasteur)
}}

'''သိပ္ပံ ဇဳဝ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ဇဳဝဗေဒ''' ({{lang-en|Biology}}) ဝွံ ဒှ်လ္ၚတ် [[သိပ္ပံသဘာဝ]] (Natural science) မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူဘဝ ကေုာံ သတ္တဝါ မနွံကဵုလမျီုဂမၠိုင်ရ။ ပညာသိပ္ပံဝွံ လ္ၚတ်လပါ် သဏ္ဌာန်ရုပ်ဖျုန်၊ လဒက်ပ္တန် ဓါတုဗေဒ၊ ပရေင်ချဳဒရိုင် ကမၠောန်၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲဇၞော်မောဝ် သတ္တဝါတအ်ရ။ သိပ္ပံ ဇဳဝဝွံ နွံကဵု လ္ၚတ်ကဏ္ဍနာနာတုဲ သဇိုင်လညာတ် အဓိကဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ကလာပ်ရုပ် (Cell theory)၊ ဗဳဇ (Genetics) ကေုာံ ပြံင်လှာဲဇၞော်မောဝ် (Evolution) တအ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ဂွံကၠိုဟ်ခိုဟ် ဇဳဝသတ္တဝါတအ်ရ။&lt;ref&gt;Campbell, N. A., Urry, L. A., Cain, M. L., Wasserman, S. A., Minorsky, P. V., &amp; Reece, J. B. (2017). ''Biology'' (11th ed.). Pearson.&lt;/ref&gt;

== ဝင် (History of Biology) ==
လ္ၚတ်သိပ္ပံ ဇဳဝဝွံ စကၠုင်လဝ် နူကဵု ခေတ်တမၠာတေအ်ရ။ မၞိဟ်ပ္ဍဲခေတ်တမၠာတအ်ဂှ် လ္ၚတ်ကၠုင်လဝ် ပရူတၞံဆု ကေုာံ တိရစ္ဆာန်တအ် သွက်ဂွံ ဂယိုင်လမျီု ကေုာံ လွဳယဲရ။ ပ္ဍဲခေတ် [[ဂရိတ်တမၠာ]] (Ancient Greece) တၠပညာ [[အာရစ်သတဝ်တေဝ်]] (Aristotle) ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မပါ်ပရးလဝ် ဂကူသတ္တဝါ ဗွဲမစှ်ေကဵု သၞောတ်ကၠာအိုတ်ရ။ စိုပ်ခေတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ပရေင်လ္ၚတ် ကလာပ်ရုပ် (Cell theory) မကၠောန်ဗဒှ် နကဵု ရဝ်ဗာတ် ဟုက် (Robert Hooke) ကေုာံ လညာတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲဇၞော်မောဝ် သတ္တဝါ မခၞံဗဒှ် နကဵု ဆာလ် ဒါဝင် (Charles Darwin) တအ်ဝွံ ကဵုလဝ် ဒြဟတ်ဇၞော်ဇၞော် ကုသိပ္ပံဇဳဝ ခေတ်တၟိရ။&lt;ref&gt;Mayr, E. (1982). ''The Growth of Biological Thought: Diversity, Evolution, and Inheritance''. Harvard University Press.&lt;/ref&gt;

== သဇိုင်လညာတ် အဓိကဂမၠိုင် (Foundations of Modern Biology) ==
သိပ္ပံ ဇဳဝ ခေတ်တၟိဝွံ ဒုင်လဝ်သဇိုင် လ္တူလညာတ် အဓိက (၅) သာ်ရ -
# '''ကလာပ်ရုပ်''' (Cell Theory): သတ္တဝါ ဇၟာပ်ဇၟာပ်ဂကူဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ကလာပ်ရုပ် မွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူမွဲရ။
# '''ဗဳဇပညာ''' (Genetics): ဗဳဇ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂျိန် (Genes) ဝွံ ဒှ်အရာမပလံင်ဗစိုပ် အဆက်ဝံသ နူမွဲအဆက် စိုပ်မွဲအဆက်ရ။
# '''ပရေင်ပြံင်လှာဲဇၞော်မောဝ်''' (Evolution): သတ္တဝါတအ်ဝွံ နွံကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ရုဲစှ်သဘာဝ (Natural selection) ရ။
# '''ဟဝ်မဳအဝ်သတေစိသ်''' (Homeostasis): ဇၟာပ်သတ္တဝါဝွံ နွံကဵု အစောံစောန် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် အကာဲအရာ အပ္ဍဲခန္ဓကာယ ညံင်ဂွံ တန်ကြန်ရ။
# '''ဒြဟတ်''' (Energy): ဇၟာပ်သတ္တဝါဝွံ နွံပၟိက်ဒၟံင် ဒြဟတ် သွက်ဂွံ ဆက်ဂျိုင်အာလမျီုရ။

== ဇဳဝ ကေုာံ ဓါတုဗေဒ (Chemical Basis of Life) ==
သတ္တဝါမနွံလမျီု သီုဖအိုတ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဓါတ် (Elements) နာနာ မပ္တံကဵု ကာဗောန် (Carbon)၊ ဟာိုက်ဒရဝ်ဂျေန် (Hydrogen)၊ အံက်သဳဂျေန် (Oxygen) ကေုာံ ဏာိုက်ထရဝ်ဂျေန် (Nitrogen) တအ်ရ။ သဇိုင်ဓါတု အဓိက သွက်ဘဝဂှ် ဒှ် ဍာ် (Water) ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ မဝ်လဳကျူ ဇဳဝ (Biological molecules) မပ္တံကဵု ကာဗောဟိုက်ဒရိတ် (Carbohydrates)၊ လိပ်ပိတ် (Lipids)၊ ပရဝ်တေန် (Proteins) ကေုာံ အက်စစ် နျူကလဳယေတ် (Nucleic acids - DNA/RNA) တအ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင် လဒက်ပ္တန် ခန္ဓကာယ သတ္တဝါတအ်ရ။

== ကလာပ်ရုပ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရိုင် (Cell Structure and Function) ==
ကလာပ်ရုပ် (Cell) ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အခြာ ဍောတ်အိုတ် သွက်လမျီုရ။ ကလာပ်ရုပ်တအ်ဝွံ ပါ်လဝ် (၂) ဂကူ အဓိကရ -
* '''ပရဝ်ကာရဳယုက် (Prokaryotic cells):''' ကလာပ်ရုပ် ဟွံမဲကဵု နျူကလဳယပ် (Nucleus) ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်၊ ဥပမာ - ဗက်တဳရဳယျာ (Bacteria)။
* '''ယူကာရဳယုက် (Eukaryotic cells):''' ကလာပ်ရုပ် မနွံကဵု နျူကလဳယပ် ကေုာံ အင်္ဂါကလာပ်ရုပ် (Organelles) ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်၊ ဥပမာ - တၞံဆု ကေုာံ တိရစ္ဆာန်။
[[File:Animal Cell.svg|thumb|right|300px|လဒက်ပ္တန် ကလာပ်ရုပ် တိရစ္ဆာန် (Animal Cell)]]

== ဗဳဇ ကေုာံ ပရေင်အဆက်ဝံသ (Genetics and Inheritance) ==
ဗဳဇပညာ (Genetics) ဝွံ လ္ၚတ်ပရူ ပရေင်ဆက်ဝံသ နူမိမ စိုပ်ကောန်ဇာတ် နကဵု ဂျိန် (Genes) ရ။ ဂျိန်တအ်ဝွံ နွံဒၟံင် ပ္ဍဲ ဒဳအေန်အေ (DNA) မနွံအပ္ဍဲ နျူကလဳယပ် (Nucleus) ကလာပ်ရုပ်ရ။ တၠပညာ ဂရဳဂဝ် မေန်ဒေဝ် (Gregor Mendel) ဝွံ စလ္ၚတ်လဝ် ပရူပရေင်ဆက်ဝံသဏအ် နကဵု ပရေင်စမ်ၜတ် တၞံဗြဴ (Pea plants) တုဲ ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မခၞံဗဒှ် သၞောဝ်မေန်ဒေဝ် (Mendelian inheritance) ရ။&lt;ref&gt;Griffiths, A. J., Wessler, S. R., Carroll, S. B., &amp; Doebley, J. (2015). ''Introduction to Genetic Analysis'' (11th ed.). W. H. Freeman.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ပြံင်လှာဲဇၞော်မောဝ် (Evolution and Natural Selection) ==
လညာတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲဇၞော်မောဝ်ဝွံ ဒှ်လညာတ်မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ သတ္တဝါသီုဖအိုတ်ဝွံ နွံကဵု တမ်ရိုဟ်မတုပ်တုဲ ပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် နကဵု သၞောတ် ရုဲစှ်သဘာဝ (Natural selection) ရ။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဆာလ် ဒါဝင် ချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲလိက်အုပ် ညးမနွံယၟု ''On the Origin of Species'' (၁၈၅၉) ရ။ သတ္တဝါ မကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာ သဘာဝအိုတ်ဂှ် ဟေင် မဆက်ဂျိုင်မာန်တုဲ ဇၞော်မောဝ်အာရ။&lt;ref&gt;Darwin, C. (1859). ''On the Origin of Species by Means of Natural Selection''. John Murray.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ပါ်ပရး ကေုာံ ဂကူသတ္တဝါ (Taxonomy and Biological Diversity) ==
သတ္တဝါ မနွံလမျီုတအ်ဂှ် သွက်ဂွံလ္ၚတ်လောဲသွာ ပါ်ပရးလဝ် နကဵု ကဆံင် (Taxonomy) အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ -
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ သၞောတ်ပါ်ပရး ဍုင်ဇဳဝ (Kingdoms of Life)
|-
! ယၟု ဍုင် (Kingdom) !! ဂကူ ကလာပ်ရုပ် (Cell Type) !! အဟာရ (Nutrition) !! ဥပမာ (Examples)
|-
| မဝ်နဳရာ ([[Monera]]) || ပရဝ်ကာရဳယုက် || နာနာသာ် || ဗက်တဳရဳယျာ (Bacteria)
|-
| ပရဝ်တေတ်သတာ ([[Protista]]) || ယူကာရဳယုက် || နာနာသာ် || အမဳဗာ (Amoeba)
|-
| ဖန်ဂျာင် ([[Fungi]]) || ယူကာရဳယုက် || ပရေင်ဇြောတ်ကေတ် || ပတိုဟ် (Mushroom)
|-
| ပလာန်တေ ([[Plantae]]) || ယူကာရဳယုက် || ဖန်ဗဒှ်ကေတ်အဟာရ (Photosynthesis) || တၞံဆု၊ ပ္ကဴ
|-
| အေနဳမာလဳယာ ([[Animalia]]) || ယူကာရဳယုက် || ပရေင်စကေတ် (Ingestion) || တိရစ္ဆာန်၊ မၞိဟ်
|}

== ဂေဟဗေဒ (Ecology and Environmental Biology) ==
ဂေဟဗေဒ (Ecology) ဝွံ လ္ၚတ်ပရူ အဆက်အစပ် အကြာ သတ္တဝါ မနွံလမျီု ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ မသက္ကုလမျီုတအ်ရ။ ကဏ္ဍဏအ် လ္ၚတ်ပရူ စၞအဟာရ အဆက်အစပ် (Food chains)၊ စက်လပှ် ဒြဟတ် (Energy flow) ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် သဘာဝ (Ecosystems) ရ။ ပရေင်လီုလာ် သဘာဝ မပ္တံကဵု ရာသဳဥတုပြံင်လှာဲ (Climate change) ကေုာံ ပွမဗက်ဂစိုတ် တိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ဝွံ ပကဵု ညံင်ဂေဟဗေဒ ဂွံယောင်ယာရ။&lt;ref&gt;Begon, M., Townsend, C. R., &amp; Harper, J. L. (2006). ''Ecology: From Individuals to Ecosystems'' (4th ed.). Blackwell Publishing.&lt;/ref&gt;

== ရုက္ခဗေဒ ကေုာံ သတ္တဗေဒ (Botany and Zoology) ==
* '''ရုက္ခဗေဒ (Botany):''' ဒှ်ကဏ္ဍ မလ္ၚတ်ပရူ တၞံဆုဂမၠိုင်ရ။ တၞံဆုတအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် အံက်သဳဂျေန် (Oxygen) ကေုာံ အဟာရ သွက်သတ္တဝါတၞဟ်တအ် နကဵု လျးသံယောဂ (Photosynthesis) ရ။
* '''သတ္တဗေဒ (Zoology):''' ဒှ်ကဏ္ဍ မလ္ၚတ်ပရူ တိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ရ။ ကဏ္ဍဏအ် လ္ၚတ်ပရူ ခန္ဓဗေဒ (Anatomy)၊ ကမၠောန်အင်္ဂါဂမၠိုင် (Physiology) ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ (Behavior) တိရစ္ဆာန်တအ်ရ။

== ကဏ္ဍလ္ၚတ် ကေုာံ သုတေသန ဇဳဝ (Biological Research and Branches) ==
သိပ္ပံ ဇဳဝ ခေတ်တၟိဝွံ လှဲလးဗွဲမလောန်တုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍသုတေသန ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ နဲကဲသုတေသန မပ္တံကဵု မာိုက်ခရဝ်သကုပ် (Microscopy)၊ ကောန်ပျူတာ ဇဳဝ (Bioinformatics) တအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု တၠပညာတအ် ညံင်ဂွံ လ္ၚတ်မာန် အရာမဍောတ်သောဲအိုတ်ရ။ ကဏ္ဍအဓိက မပါ်တိတ်အာ နူသိပ္ပံဇဳဝဂှ် -
* [[မဝ်လဳကျူလာ ဇဳဝဗေဒ]] (Molecular Biology)
* [[သတ္တဗေဒ စိုတ်ဓါတ်]] (Behavioral Biology)
* [[အဏုဇဳဝဗေဒ]] (Microbiology)
* [[ဇဳဝကေမဳ]] (Biochemistry)

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = သိပ္ပံ ဇဳဝ
| title = [[သိပ္ပံ ဇဳဝ]] ကေုာံ သဇိုင်လ္ၚတ်ဂမၠိုင်
| listclass = hlist
| group1 = လညာတ်အဓိက
| list1 =
* [[ကလာပ်ရုပ်]]
* [[ဗဳဇပညာ]]
* [[ပရေင်ပြံင်လှာဲဇၞော်မောဝ်]]
* [[ဟဝ်မဳအဝ်သတေစိသ်]]
| group2 = ကဏ္ဍလ္ၚတ်ဂမၠိုင်
| list2 =
* [[ရုက္ခဗေဒ]]
* [[သတ္တဗေဒ]]
* [[ဂေဟဗေဒ]]
* [[အဏုဇဳဝဗေဒ]]
* [[ပါဏဗေဒ]]
}}

{{DEFAULTSORT:သိပ္ပံ ဇဳဝ}}
[[Category:သိပ္ပံ ဇဳဝ]]
[[Category:သိပ္ပံသဘာဝ]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]</text>
      <sha1>tl669ve4yu6zyfk8ffyzz859477fcnx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စရိုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12557</id>
    <revision>
      <id>58730</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox psychology term | term = စရိုတ် | english = Personality | image = [[File:Big Five Personality Traits.png|250px]] | caption = လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန် သာ် (Big Five Personality Traits) မဒှ်သဇိုင် ပ္ဍဲစိတ္တဗေဒ | field = [[စိတ္တဗေဒ စရိုတ်]] (Personality psychology) | related_to...&quot;</comment>
      <origin>58730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19675" sha1="gv04odyjcrkp1rin9aidgi5njz4e2no" xml:space="preserve">{{Infobox psychology term
| term = စရိုတ်
| english = Personality
| image = [[File:Big Five Personality Traits.png|250px]]
| caption = လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန် သာ် (Big Five Personality Traits) မဒှ်သဇိုင် ပ္ဍဲစိတ္တဗေဒ
| field = [[စိတ္တဗေဒ စရိုတ်]] (Personality psychology)
| related_topics = [[လညာတ်ဉာဏ်]], [[စိုတ်စရိုတ်]], [[အကာဲအရာ]]
}}

'''စရိုတ်''' ({{lang-en|Personality}}) ဝွံ ဒှ်အရာမပံက်ထ္ၜး ကဵု အကာဲအရာမၞိဟ်၊ လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ လဟီုစိုတ်စရိုတ် မပံင်သၟဟ်တုဲ မကတဵုဒှ်ဒၟံင် အတိုင်အခိင်ကာလ မပ္တန်လဝ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ စရိုတ်ဝွံ နွံကဵု ပရေင်တန်ကြန် ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ပရေင်ဆဵုဂဗ ပ္ဍဲဘဝ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်တုဲ ဍေဟ်ပြံင်လှာဲအာ အတိုင်အခိင်ကာလ မာန်ရ။ လ္ၚတ်ပရူပရာ စရိုတ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲ [[စိတ္တဗေဒ]] တုဲ တၠပညာတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လ္ၚတ်ကၠုင်လဝ် နကဵု သဳအဝ်ရဳ (Theories) နာနာသာ်ရ။

== ပွံက် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Definition and meaning) ==
ပွံက်အဓိပ္ပါယ် စရိုတ်ဝွံ နွံနာနာသာ် မကိတ်ညဳ ကုပရေင်လ္ၚတ် စိတ္တဗေဒရ။ စရိုတ်ဂှ် ပံက်ထ္ၜးကဵု လက္ချဏ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ မတၞဟ်ခြာ နူညးတၞဟ်တအ်ရ။ အရာဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပရေင်ချပ်ပိုန်မ္ၚး မပ္တံကဵု အကာဲအရာမၞိဟ်ဟေင်၊ ဆဂး ဍေဟ်ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုလညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ အာရီုစိုတ် အပ္ဍဲပူဂိုလ်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲအရာမဖျေအ်သဇိုင် ပွံက်စရိုတ်ဂှ် လညာတ်မဆေင်ကဵု ပရေင်ဆဵုဂဗအပ္ဍဲ (inner experiences) ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်ဒၟံင်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွမဖျေအ်သဇိုင် ဆလ္တူ အကာဲအရာမ္ၚး သၟးဂှ် ဟွံဍိုက်ပေင် ဟွံပေင်စုံမာန်ရ။ အကာဲအရာမ္ၚးဂှ် မၞိဟ်တၞဟ်တအ် ကျောဝ်ရံင်ဆဵုမာန်ကီုလေဝ်၊ အကာဲအရာအပ္ဍဲဂှ် ပူဂိုလ်ညးတၠဂှ်ဟေင် ဒှ်ညးမကျောဝ်ရံင် ဇကုဇကုမာန်ရ။

== စိတ္တဗေဒ စရိုတ် (Personality Psychology) ==
[[စိတ္တဗေဒ စရိုတ်]] (Personality psychology) ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍခွဲ ပ္ဍဲစိတ္တဗေဒ မလ္ၚတ်ပရူ စရိုတ် ကေုာံ ပရေင်တၞဟ်ခြာ ပ္ဍဲအကြာ ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်ရ။ ကဏ္ဍဏအ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် တၞဟ်ခြာဒၟံင် ရေင်သကအ် ဟိုတ်နူကဵု ဒြဟတ်စိုတ်တအ်ရ။ တင်ရန်တၟအ် အဓိက သွက်ပရေင်လ္ၚတ်ဝွံ ပါလုပ်ကဵု ပွမပံက်ထ္ၜး ပွံက်စရိုတ်၊ ပွမချူစၟတ်သမ္တီ ဗီုပြင်စရိုတ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်၊ ကေုာံ ပွမပသောင်ကလး လညာတ်စိုတ် ကေုာံ ဗီုဍေဟ်တအ် ကဵုဖဵုလ္တူ လဒက်ပတန်မၞိဟ်ရ။ သၟာသုတေသနတအ် ဂစာန်လ္ၚတ် ဗီုပြင် လက္ချဏ်မၞိဟ်တအ် ညံင်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ပရေင်တၞဟ်ခြာ ပ္ဍဲအကာဲအရာမၞိဟ်ရ။ 

== သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဂမၠိုင် (Personality Theories) ==
ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စရိုတ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင်လဝ် လ္တူ သဳအဝ်ရဳ စရိုတ် နာနာသာ် မပ္တံကဵု သဳအဝ်ရဳ စိုတ်ကေုာံစိတ္တဗေဒ၊ သဳအဝ်ရဳ လက္ချဏ်၊ ကေုာံ သဳအဝ်ရဳ မဆေင်ကဵုမၞိဟ်ကေုာံဉာဏ်ရ။ သဳအဝ်ရဳ တအ်ဏအ်ဝွံ ကဵုလညာတ် တၞဟ်ဟ်သာ် သွက်ဂွံ ပသောင်ကလး ဗီုလဵု စရိုတ်ပိုယ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ကေုာံ ဗီုလဵု ပြံင်လှာဲအာရ။ သဳအဝ်ရဳ လ္ၚဵုတအ် စွံသတိ လ္တူ ပရေင်စိုတ်အပ္ဍဲ မဟွံတီသတိ (unconscious)، တုဲ သဳအဝ်ရဳ လ္ၚဵုတအ် စွံသတိ လ္တူ အရာမလ္ၚတ်ကေတ်မာန် နူကဵု ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်ရ။

== သဳအဝ်ရဳ စိုတ်ကေုာံစိတ္တဗေဒ (Psychoanalytic Theory) ==
သဳအဝ်ရဳ စိုတ်ကေုာံစိတ္တဗေဒ (Psychoanalytic Theory) ဂှ် ဒှ်လညာတ် မဖျေအ်လဝ် သဇိုင် နကဵု ဆိက်မေန် ဖရိုက် (Sigmund Freud) ရ။ သဳအဝ်ရဳဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု လညာတ်အဓိက ပိသာ် မပ္တံကဵု &quot;Id&quot;, &quot;Ego&quot;, ကေုာံ &quot;Superego&quot; မဒှ်အရာ မဒက်ပ္တန်လဝ် စရိုတ်ပိုယ်ရ။ 
* '''Id''': ဒှ်အရာ မစွံအာရီု လ္တူ ပရေင်မိပ်လဟိင်၊ ပၟိက်ဆန္ဒသဘာဝ၊ ကေုာံ ပၟိက်အပ္ဍဲ ဗွဲမဂၠိုင် မဟွံကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာ ဍာံပြရ။
* '''Ego''': ဒှ်အရာ မထိင်ဒဝ် ကဵုပိုယ် ညံင်ဂွံ နွံကဵု သတိဉာဏ်ရ။ ဍေဟ် ရင်တၠုင်ကဵု အကာဲအရာဍာံ၊ ယေန်သၞာင်၊ ကေုာံ ပရေင်ဒုင်တဲ ပရေင်မၞိဟ် တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ကဵု ပၟိက်ဆန္ဒ Id ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာရ။
* '''Superego''': ဒှ်အရာ မစွံအာရီု လ္တူ ပရေင်ဍိုက်ပေင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် မဒှ် &quot;စိုတ်အသိင်စၟတ်သမ္တီ&quot; (conscience) ရ။
စရိုတ်ပိုယ်ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အကြာ လဒက်ပ္တန် ပိသာ်ဏအ် အတိုင် မပံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲသဳအဝ်ရဳဏအ်ရ။

== သဳအဝ်ရဳ လက္ချဏ်စရိုတ် (Trait Theory) ==
သဳအဝ်ရဳ လက္ချဏ်စရိုတ် (Trait Theory) ဝွံ ဒှ်သဳအဝ်ရဳ အဓိကမွဲ ပ္ဍဲပရေင်လ္ၚတ် စရိုတ်ရ။ အတိုင်သဳအဝ်ရဳဝွံ လက္ချဏ်တအ်ဝွံ ဒှ်အရာ မဒက်ပ္တန်လဝ် စရိုတ်ရ။ လက္ချဏ်စရိုတ်တအ်ဂှ် ပံက်ထ္ၜးလဝ် နဒဒှ် ဗီုပြင် အကာဲအရာမၞိဟ်၊ လညာတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အာရီုစိုတ်ရ။ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ပရေင်တုပ်သၟဟ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ဝွံ ညာတ်ကေတ် ပ္ဍဲကဆံင် လက္ချဏ်စရိုတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ကာလညးတအ် ကလေင်စမ်ၜတ် ကြဴနူ ဂၠိုင်ကဵု သၞာံရ။ လက္ချဏ်တအ်ဝွံ တန်ကြန် ဂၠိုင်ကၠုင် ကာလစိုပ် အဝဲမၞိဟ်ဇၞော် တုဲ ပရေင်ပြံင်လှာဲ လက္ချဏ်တအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲအာ အတိုင်အယုက်ရ။

== သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဇၞော်မသုန် (The Big Five Personality Traits) ==
သဳအဝ်ရဳ မစၟတ်သမ္တီလဝ် ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ် &quot;သဳအဝ်ရဳ လက္ချဏ်စရိုတ် ဇၞော်မသုန်&quot; (Big Five personality traits) ရ။ သဳအဝ်ရဳဏအ်ဝွံ ပံက်ထ္ၜးလဝ် လက္ချဏ် ၅ သာ် မပ္တံကဵု -
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ စရိုတ်ဇၞော်မသုန် (The Big Five Model - OCEAN)
|-
! လက္ချဏ် !! လိက်အင်္ဂလိက် !! အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ပရူပရာ
|-
| ပံက်လဝ်စိုတ် || Openness (O) || ပွမၜတ်ကၞာတ် ပရေင်ဖန်ဗဒှ်၊ မိက်ဂွံတီ၊ ကေုာံ စိုတ်မမိက်ဂွံ ဒုင်တဲ လညာတ်တၟိတအ်။
|-
| စွံသတိ || Conscientiousness (C) || ပွမၜတ်ကၞာတ် စိုတ်မထိင်ဒဝ်ဇကု၊ ဂစာန်လွဳ၊ ကေုာံ ပွမစွံသတိ လ္တူအရာဍောတ်တ်သွတ်တ်။ 
|-
| ဟီုဂးစက္ဍင် || Extraversion (E) || ပွမၜတ်ကၞာတ် ဒြဟတ်စိုတ်၊ သတ္တိ၊ ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ ပ္ဍဲအကြာမၞိဟ်။ ညးတအ် နွံကဵု ဒြဟတ်စိုတ်သၠုင်တုဲ ဆက်ဆောံစခိုဟ်ရ။
|-
| ဒုင်တဲလောဲ || Agreeableness (A) || ပွမၜတ်ကၞာတ် စိုတ်ခိုဟ်၊ ရီုဗင်၊ ကေုာံ မိက်ဂွံ ပံင်တောဲ ကၠောန်ကမၠောန် ရေင်သကအ်။
|-
| စိုတ်ဟွံတန်ကြန် || Neuroticism (N) || ပွမၜတ်ကၞာတ် ပရေင်စိုတ်ဍောတ်ကျ၊ စိုတ်တူ၊ ကေုာံ ပရေင်ဒှ်စိုတ် ဂၠိုင်အိုတ်။
|}
သဳအဝ်ရဳဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နူကဵု &quot;lexical hypothesis&quot; (လညာတ်လိက်အဘိဓာန်) မစၟတ်သမ္တီလဝ် ဒဒှ်ရ လက္ချဏ်စရိုတ် ကိစ္စဇၞော်အိုတ်တအ်ဂှ် တိုပ်စွံလဝ် ပ္ဍဲအရေဝ်ဘာသာရ။

== သဳအဝ်ရဳ မဆေင်ကဵုမၞိဟ်ကေုာံဉာဏ် (Social Cognitive Theory) ==
သဳအဝ်ရဳ မဆေင်ကဵုမၞိဟ်ကေုာံဉာဏ် (Social Cognitive Theory) ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လ္တူ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စရိုတ် နကဵု လညာတ် မဆက်စပ်အကြာ ပူဂိုလ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် (reciprocal interactionism) ရ။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာ ပူဂိုလ်၊ ဂကောံမၞိဟ်၊ ကေုာံ သဘာဝ ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်ဆဵုဂဗ မဒက်ပ္တန် အသိင်စိုတ်ဇကု (self-identification) မဆက်စပ် ကုပွဳပွူပရေင်မၞိဟ်ရ။ လက္ချဏ်စရိုတ်တအ်ဝွံ ဒှ်ကမၠောန် ဉာဏ် မသုင်စောဲ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပရေင်ဆက်ဆောံ ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ်ရ။ 

== ဇၞော်မောဝ်စရိုတ် (Personality Development) ==
ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စရိုတ်ဝွံ ကတဵုဒှ်ဒၟံင် နူဘဝကောန်ၚာ် စဵုကဵု စိုပ်အဝဲဇၞော်ရ။ လညာတ် စရိုတ်ဇၞော်မသုန်ဝွံ ကိတ်ညဳဒၟံင် ကုလက္ချဏ် စရိုတ်ကောန်ၚာ် (childhood temperament) ရ။ အရာဝွံ ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ပရေင်တၞဟ်ခြာ ပ္ဍဲကဆံင် လက္ချဏ်စရိုတ် တအ်ဝွံ နွံဒၟံင် နူကဵု အဝဲဍောတ်တ်ရ။ လက္ချဏ် စရိုတ်တအ်ဝွံ ထ္ၜးကဵု ပရေင်ဆက်စပ် လဒေါဝ်၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ မဒှ်ဓမ္မတာ ကေုာံ ပရေင်တၞဟ်ခြာ ပူဂိုလ် မကတဵုဒှ် စဵုကဵု လပါ်ကၞောတ်ဘဝရ။ ပရေင်ပြံင်လှာဲတအ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုအခိင်ကာလနာနာ ပ္ဍဲဘဝ မပ္တံကဵု အဝဲသၟတ် ကေုာံ အဝဲမၞိဟ်ဇၞော်ရ။ 

== သဇိုင်ဝင် ပရေင်လ္ၚတ် (History of Personality Study) ==
ဝင် ပရေင်လ္ၚတ် စရိုတ်ဝွံ စကၠုင် နူကဵု ခေတ်တြေံရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၄ ဂှ်၊ တၠပညာ သိပ္ပံ ဂကူဗြိတိန် သာ် ဖရန်သေတ် ဂါလတန် (Sir Francis Galton) ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် ပထမအိုတ် မလ္ၚတ် လက္ချဏ် စရိုတ်မၞိဟ် နကဵု ပွမပံက်ထ္ၜး လိက်အရေဝ်ဘာသာရ။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ကော်စ &quot;lexical hypothesis&quot; ရ။ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၆ ဂှ်၊ ဂေါဒန် အလ်ပတ် (Gordon Allport) ကေုာံ ဟေန်ရဳ အောတ်ဘာတ် (Henry Odbert) တအ် စကာ လညာတ်ဏအ် လ္တူ အရေဝ်အင်္ဂလိက် တုဲ ရုဲစှ်ကေတ် ဝေါဟာရစရိုတ် နူကဵု လိက်အဘိဓာန် ၄၅၀၄ မာန်ရ။ ဇိုတ်ကၠေအ် ဟွံမာန် ပရေင်လ္ၚတ်တအ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင် သွက် သဳအဝ်ရဳ ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ပရေင်လ္ၚတ် သုတေသန အနာဂတ် (Future Research in Personality) ==
ပရေင်လ္ၚတ် သုတေသန ပ္ဍဲကဏ္ဍ စိတ္တဗေဒ စရိုတ် ဝွံ ဂစာန်ပသောင်ကလး လက္ချဏ် ပူဂိုလ် မပ္တန်လဝ် ပရေင်တၞဟ်ခြာ ပ္ဍဲအကာဲအရာရ။ ပရေင်လ္ၚတ်တအ်ဝွံ ဆက်တုဲ လ္ၚတ်ဒၟံင် ဗီုလဵု သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်တအ် ဒက်ပ္တန် ပရေင်အံင်ဇၞး ပ္ဍဲဘဝ ကေုာံ ကမၠောန်ရ။ လ္ၚတ် ဗီုလဵု ပွဳပွူ ကေုာံ ပရေင်အာရီု မဆက်စပ် ကဵု စရိုတ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ဂှ် ဒှ်ပရူပရာ ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲအနာဂတ်ရ။ တၠပညာတအ် ဆက်တုဲ ဗဒေါအ်ကၠေအ် လညာတ်တြေံတအ် ဟွံသေင်၊ ဆဂး ပံင်သၟဟ် ကဵု နဲကဲတၟိတအ် ညံင်ဂွံ ဍိုက်ပေင် ကၠိုဟ်ခၠင်ရ။

== နိဿဲ (References) ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;wiki_pers&quot;&gt;Wikipedia contributors. (n.d.). ''Personality''. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/wiki/Personality&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;wiki_psych&quot;&gt;Wikipedia contributors. (n.d.). ''Personality psychology''. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/wiki/Personality_psychology&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;wiki_dev&quot;&gt;Wikipedia contributors. (n.d.). ''Personality development''. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/wiki/Personality_development&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;wiki_big5&quot;&gt;Wikipedia contributors. (n.d.). ''Big Five personality traits''. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/wiki/Big_Five_personality_traits&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;wiki_trait&quot;&gt;Wikipedia contributors. (n.d.). ''Trait theory''. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved from https://en.wikipedia.org/wiki/Trait_theory&lt;/ref&gt;
}}

{{Navbox
| name  = စိတ္တဗေဒ
| title = [[စိတ္တဗေဒ]] ကေုာံ ပရူပရာ စရိုတ်ဂမၠိုင်
| listclass = hlist
| group1 = သဳအဝ်ရဳ
| list1  =
* [[သဳအဝ်ရဳ စိုတ်ကေုာံစိတ္တဗေဒ|စိုတ်ကေုာံစိတ္တဗေဒ (Psychoanalytic)]]
* [[သဳအဝ်ရဳ လက္ချဏ်စရိုတ်|လက္ချဏ်စရိုတ် (Trait Theory)]]
* [[သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဇၞော်မသုန်|စရိုတ်ဇၞော်မသုန် (Big Five)]]
| group2 = မဆက်စပ်
| list2  =
* [[စိတ္တဗေဒ စရိုတ်]]
* [[ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စရိုတ်]]
* [[လညာတ်ဉာဏ်]]
}}

[[Category:စိတ္တဗေဒ]]
[[Category:စရိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>gv04odyjcrkp1rin9aidgi5njz4e2no</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:စရိုတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12558</id>
    <revision>
      <id>58731</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု လ္ၚတ်ပရူပရာ စရိုတ် (Personality)၊ လက္ချဏ်စရိုတ်၊ သီအဝ်ရဳ စရိုတ်ဂမၠိုင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စရိုတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲစိတ္တဗေဒရ။  Category:စိတ္တ...&quot;</comment>
      <origin>58731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="530" sha1="sqtfg86cztl0iux05ab1iogne4wb0px" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု လ္ၚတ်ပရူပရာ စရိုတ် (Personality)၊ လက္ချဏ်စရိုတ်၊ သီအဝ်ရဳ စရိုတ်ဂမၠိုင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စရိုတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲစိတ္တဗေဒရ။

[[Category:စိတ္တဗေဒ]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>sqtfg86cztl0iux05ab1iogne4wb0px</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58732</id>
      <parentid>58731</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T00:11:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="531" sha1="d1zg8oewp56fji2rdwipyvqylsiyf8s" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု လ္ၚတ်ပရူပရာ စရိုတ် (Personality)၊ လက္ချဏ်စရိုတ်၊ သီအဝ်ရဳ စရိုတ်ဂမၠိုင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စရိုတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲစိတ္တဗေဒရ။

[[Category:စိတ္တဗေဒ]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>d1zg8oewp56fji2rdwipyvqylsiyf8s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58733</id>
      <parentid>58732</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T00:11:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="531" sha1="s842tzi0j6jofr55p7sxra87reeps5i" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု လ္ၚတ်ပရူပရာ စရိုတ် (Personality)၊ လက္ချဏ်စရိုတ်၊ သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဂမၠိုင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် စရိုတ်မၞိဟ် ပ္ဍဲစိတ္တဗေဒရ။

[[Category:စိတ္တဗေဒ]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>s842tzi0j6jofr55p7sxra87reeps5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယဲစိုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12559</id>
    <revision>
      <id>58734</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox medical condition | name            = ယဲစိုတ် (Mental disorder) | synonyms        = ယဲက္ဍဟ်၊ အကာဲအရာ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် | image           = Mental_Health_Awareness_Ribbon.svg | alt             = တၞုင်တၞး ဖဲစိင်သာ်တ္ၚေက် မဒှ် သင်္ကေတ ပရေင်ထတ်ယုက...&quot;</comment>
      <origin>58734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15446" sha1="fx2xyzlerbcmcfg11vmswtmtbvnutfb" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
| name            = ယဲစိုတ် (Mental disorder)
| synonyms        = ယဲက္ဍဟ်၊ အကာဲအရာ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်
| image           = Mental_Health_Awareness_Ribbon.svg
| alt             = တၞုင်တၞး ဖဲစိင်သာ်တ္ၚေက် မဒှ် သင်္ကေတ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်
| caption         = တၞုင်တၞးသာ်တ္ၚေက်ဝွံ ဒှ်သင်္ကေတ အသိင်ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ဂၠးကဝ်ရ။
| field           = [[ပညာလွဳယဲစိုတ်]] (Psychiatry), [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| symptoms        = အကာဲအရာစိုတ်ပြံင်လှာဲ၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် ယောင်ယာ၊ စရိုတ်အကာဲအရာ ဟွံမဲကဵု သၞောတ်ဝ်
| complications   = ပွမဂစိုတ်ဇကုဇကု၊ ပြသၞာပရေင်မၞိဟ်၊ ယဲကာယနာနာ
| onset           = အခိင်ဟွံရုဲ (ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲအခိင်သၟတ် ကေုာံ အဝဲလဒေါဝ်)
| duration        = အခိင်ဂၠေအ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဇမၠိင် (လွဳဟွံဗၠး)
| causes          = ဓါတ်ဗဳဇ၊ အကာဲအရာပွဳပွူ၊ ပရေင်ဒြဟတ်ဆီပၠိုတ်၊ က္ဍဟ်အာယုက်ယောင်ယာ
| risks           = ဒးဒုင်ဍဵုဍိုက်၊ လွဳလွတ်ယောင်ယာ၊ စကာဂဥုဲၜူမာဲ
| diagnosis       = လ္ၚတ်စမ်ၜတ် နကဵု သၟာပညာစိုတ် ကေုာံ အစာဂဥုဲယဲစိုတ်
| treatment       = ပရေင်လွဳလွတ် နကဵု ဂဥုဲ၊ ပရေင်ကဵုကသပ်စိုတ်၊ အရီုအဗင် ပရေင်မၞိဟ်
| frequency       = ၜိုတ် ၁ တွက် ၈ ဂှ် ဒးဒုင်စသိုင် (လ္ၚတ် သၞာံ ၂၀၁၉)
}}

'''ယဲစိုတ်''' ({{lang-en|Mental disorder}} ဟွံသေင်မ္ဂး ''Mental illness'') ဝွံ ဒှ်အကာဲအရာ မဆေင်ကဵု ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် မဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ အာရီုစိုတ်၊ ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ မယောင်ယာတုဲ ပ္ကဵုဒုက္ခ ကုပရေင်မံင်တန်တဴ ဇၟာပ်ပ်တ္ၚဲရ။ ယဲစိုတ်ဝွံ နွံနာနာသာ်တုဲ လ္ၚဵုဂှ် သာတုဲ လ္ၚဵုဂှ် ဇြိုင်သကာတ်ရ။ အတိုင်လ္ၚတ် ဂကောံပရေင်ထတ်ယုက်ဂၠးကဝ် (WHO) မ္ဂး မၞိဟ်ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် ၜိုတ် ၁ တွက် ၈ ဂှ် နွံကဵု ယဲစိုတ် မွဲသာ်သာ်ရ။&lt;ref&gt;World Health Organization. (2022). ''World mental health report: Transforming mental health for all''. World Health Organization.&lt;/ref&gt;

== ပွမပါ်ကဏ္ဍ (Classification) ==
ယဲစိုတ်တအ်ဂှ် ပါ်ကဏ္ဍလဝ် ဗွဲမလှဲလး နကဵု သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ယဲဂၠးကဝ် (ICD-11) ကေုာံ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ် (DSM-5) ရ။ 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ အဓိက ဂကူယဲစိုတ်ဂမၠိုင်
|-
! ဂကူယဲစိုတ်
! လက်သဏ် အဓိက
! ဥပမာ
|-
| ယဲစိုတ်ဟွံတန်ကြန် (Anxiety disorders)
| ဖေက်လကိုတ်၊ စိုတ်ဟွံသၠံင် လောန်ၜက်
| ယဲဖေက်မၞိဟ်၊ ယဲလကိုတ်တိုန် (Panic disorder)
|-
| ယဲစိုတ်ဍိုန်လျ (Depressive disorders)
| စိုတ်ဟွံမိပ် ဇမၠိင်၊ ဇြဟတ်အိုတ်
| [[ယဲစိုတ်ကျ|ယဲစိုတ်ကျဇၞော်]] (Major depressive disorder)
|-
| ယဲစိုတ်က္ဍဟ်ယောင်ယာ (Schizophrenia)
| မိင်ရမ္သာင် မဟွံမဲ၊ ညာတ်ရုပ် မဟွံမဲ
| [[ယဲစိတ္တဇ]]
|-
| ယဲစရိုတ်ၜါသာ် (Bipolar disorder)
| စိုတ်မိပ်လောန်ၜက် ကေုာံ စိုတ်ဍိုန်လျ ပြံင်လှာဲ
| [[ယဲဗာင်ပိုလာ]]
|}

== လက်သဏ်ဂမၠိုင် (Signs and symptoms) ==
လက်သဏ် ယဲစိုတ်ဂှ် တန်ဟီုကဵု ဂကူယဲ ကေုာံ ပူဂိုလ်ရ။ လက်သဏ် အဓိကတအ်ဂှ် ဒှ်-
* '''လပါ်စိုတ်:''' စိုတ်ဟွံမိပ်လောန်ၜက်၊ စိုတ်ဒေက်၊ ဖေက်လကိုတ်လောန်။
* '''လပါ်လညာတ်ဉာဏ်:''' ဟွံမာန် အာရီု၊ ချပ်ဟွံတိတ်၊ လညာတ်မှာရာ (Delusions)။
* '''လပါ်စရိုတ်:''' ဟွံမံင်ကဵုမၞိဟ်၊ ဟွံစပုင် ဟွံသေင်မ္ဂး စလောန်ၜက်၊ ဂစာန်ဂစိုတ်ဇကု။
* '''လပါ်ကာယ:''' တိက်ဟွံလှိင်၊ ဇြဟတ်အိုတ်၊ က္ဍိုပ်ဂိ၊ ဇကုဂိ ဟွံမဲကဵုဟိုတ်။&lt;ref&gt;American Psychiatric Association. (2013). ''Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.)''. Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.&lt;/ref&gt;

== ဟိုတ်ဂမၠိုင် (Causes) ==
ဟိုတ်မကတဵုဗဒှ် ယဲစိုတ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကုအကာဲအရာ နာနာသာ် မပံင်သၟဟ်လဝ်ရ (Biopsychosocial model)။ 
[[File:Synapse_Illustration2_tweaked.svg|thumb|left|250px|ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲဓါတ်က္ဍဟ် (Neurotransmitters) ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုယဲစိုတ်ဂမၠိုင်ရ။]]
* '''ဟိုတ်ဇဳဝဗေဒ (Biological factors):''' ဓါတ်ဗဳဇ မိမ (Genetics)၊ ဓါတ်က္ဍဟ်ဟွံညဳသာ၊ ယဲကာယနာနာ၊ ကေုာံ ပွမစကာ ဂဥုဲၜူမာဲ။
* '''ဟိုတ်ပညာစိုတ် (Psychological factors):''' ပရေင်ဆဵုဂဗ မလကိုတ်စိုတ် (Trauma)၊ ဍဵုဍိုက် ပ္ဍဲအခိင်ကောန်ၚာ်၊ ဓရိုဟ်ဒမြိုဟ် ပ္ဍဲဘဝ။
* '''ဟိုတ်ပရေင်မၞိဟ် (Social factors):''' ဒြဟတ်စိုတ် နူပွဳပွူ၊ ကမၠောန်အိုတ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဟွံခိုဟ် ကေုာံ ပွမပါ်ခြာ ကဆံင်မၞိဟ်။

== နဲကဲစမ်ၜတ် (Diagnosis) ==
ပွမစမ်ၜတ် ယဲစိုတ်ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ် နကဵု သၟာပညာစိုတ် (Psychologists) ဟွံသေင်မ္ဂး အစာဂဥုဲယဲစိုတ် (Psychiatrists) ရ။ ညးတအ် သၟာန်သၟုက် ဝင်ယဲ၊ ဝင်သ္ၚိကၟိန်၊ ကေုာံ စမ်ၜတ် လညာတ်ဉာဏ် နကဵု လိက်မစမ်ၜတ်စိုတ် (Psychological tests) ရ။ ညးတအ် ပါ်ခြာယဲ အတိုင်သၞောတ် ICD-11 ဟွံသေင်မ္ဂး DSM-5 ရ။

== ပရေင်လွဳလွတ် (Management and Treatment) ==
ယဲစိုတ်ဗွဲမဂၠိုင် လွဳလွတ်မာန်တုဲ မၞိဟ်ယဲတအ် ကလေင်မံင် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်မာန်ရ။ နဲကဲလွဳလွတ် အဓိကတအ်ဂှ်-
# '''လွဳလွတ် နကဵု ဂဥုဲ (Pharmacotherapy):''' ဂဥုဲပသၠောင်စိုတ် (Antidepressants)၊ ဂဥုဲထိင်စိုတ်လကိုတ် (Anti-anxiety medications)၊ ကေုာံ ဂဥုဲထိင်ယဲစိတ္တဇ (Antipsychotics)။
# '''လွဳလွတ် နကဵု ပရေင်စိုတ် (Psychotherapy):''' ပွမကဵုကသပ်၊ နဲကဲလွဳလွတ် လညာတ် ကေုာံ စရိုတ် (CBT - Cognitive Behavioral Therapy)။
# '''လွဳလွတ် နကဵု ဂကောံမၞိဟ်:''' အရီုအဗင် နူသ္ၚိကၟိန်၊ ပရေင်ရီုဗင် မှာဇန်၊ ကေုာံ ဒက်ပ္တန် ဂကောံရီုဗင် မၞိဟ်ယဲဂမၠိုင် (Support groups)။&lt;ref&gt;Sadock, B. J., Sadock, V. A., &amp; Ruiz, P. (2014). ''Kaplan &amp; Sadock's synopsis of psychiatry: Behavioral sciences/clinical psychiatry (11th ed.)''. Lippincott Williams &amp; Wilkins.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ကဵုကသပ် ကေုာံ စိုတ်ပညာ (Counseling and Psychotherapy) ==
ပရေင်ကဵုကသပ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကိစ္စဇၞော် မွဲရ။ ပ္ဍဲယေန်သၞာင်မန်မ္ဂး ပွမကဵုကသပ် နူကဵု ခမဳသင် ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်ဇၞော်တအ်ဝွံ ဒှ်နဲကဲ မရီုဗင်လွဳလွတ် ယဲစိုတ် အခိုက်ကၞာမွဲရ။ ဆဂး ပ္ဍဲခေတ်တၟိဏအ် နဲကဲလွဳလွတ် နကဵုသိပ္ပံ မပ္တံကဵု CBT ဝွံ ကဵုဖဵုခိုဟ် ကုမၞိဟ်ယဲတအ် ဗွဲမလောန်ရ။

== အကာဲအရာ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပွမပါ်ခြာ (Society, Culture, and Stigma) ==
ယဲစိုတ်ဝွံ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲအာရှ (ပၠုပ်စုတ် သီုဂကူမန်) ဂှ် ဒးဒုင်ညာတ် က္ဍိုပ်သဝ် ကေုာံ ဒးဒုင်ပါ်ခြာ (Stigma) ရ။ လညာတ်မ္ဂး ယဲစိုတ်ဝွံ ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ကလော်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကံဖဵုအတိက်တအ်ဝွံ ပ္ကဵုဒုက္ခ ကုပရေင်အာကေတ် ဂဥုဲလွဳလွတ်ရ။ ပွမပံက်ကဵု ပညာဗဟုသုတ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်ဝွံ ဒှ်အရာမနွံပၟိက် ဗွဲမဇၞော်ရ။&lt;ref&gt;Kirmayer, L. J. (2001). ''Cultural variations in the clinical presentation of depression and anxiety: implications for diagnosis and treatment''. Journal of Clinical Psychiatry, 62(13), 22-30.&lt;/ref&gt;

== ဝင် (History) ==
ဝင်ပရေင်လွဳလွတ် ယဲစိုတ်ဝွံ ပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်တမၠာ လညာတ်မ္ဂး ယဲစိုတ်ဝွံ ဒှ်ဟိုတ်နူ ကလော်စပ်ရ။ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲခေတ်ဂရိ အစာသဝ် (Hippocrates) စမၠောအ်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ ယဲစိုတ်ဝွံ ဆေင်စပ် ကုဓါတ် ပ္ဍဲကာယရ။ စိုပ်ခေတ် ၁၉-၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ပညာလွဳယဲစိုတ် ကေုာံ ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ရပ်စပ်လွဳလွတ် နကဵု နဲကဲသိပ္ပံ မာန်ကၠုင်ရ။

== ပရေင်စဵုဒၞာ (Prevention) ==
ယဲစိုတ်လ္ၚဵုတအ် စဵုဒၞာမာန်ရ။ အစီအဇန်စဵုဒၞာ အဓိကတအ်ဂှ်-
* ပွမကဵု ဇြဟတ်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲအခိင်ဍောတ်တ်။
* ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူမံင်တန်တဴ မနွံကဵု ပရေင်စဵုဒၞာ ပ္ဍဲရုင်ကမၠောန် ကေုာံ ဘာလ္ၚတ်။
* ပွမဖျေအ်သၞောဝ် ကေုာံ အကံက်အခေါန် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် အရက် ကေုာံ ဂဥုဲၜူမာဲဂမၠိုင်။

== လ္ၚတ်သုတေသန အနာဂတ် (Future Research) ==
သုတေသန ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင် လၟိုန်ရ။ အနာဂတ်ဏအ် သၟာသိပ္ပံတအ် စွံအာရီု လ္တူ ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတ်ဗဳဇ (Genomic medicine) ကေုာံ လွဳလွတ်ယဲစိုတ် နကဵု နဲကဲမကိတ်ညဳ ကုပူဂိုလ် (Personalized medicine) တအ်ရ။&lt;ref&gt;Insel, T. R. (2009). ''Translating scientific opportunity into public health impact: a strategic plan for research on mental illness''. Archives of General Psychiatry, 66(2), 128-133.&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
&lt;references/&gt;

{{Navbox
| name = ယဲစိုတ်
| title = [[ယဲစိုတ်]] ကေုာံ [[ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်]]
| listclass = hlist
| group1 = ယဲစိုတ် အဓိကဂမၠိုင်
| list1 =
* [[ယဲစိုတ်ကျ]]
* [[ယဲစိုတ်ဟွံတန်ကြန်]]
* [[ယဲဗာင်ပိုလာ]]
* [[ယဲစိတ္တဇ]]
* [[ယဲအာရီုယောင်ယာ]] (PTSD)
| group2 = ပညာရပ်ဂမၠိုင်
| list2 =
* [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
* [[ပညာလွဳယဲစိုတ်]] (Psychiatry)
* [[သိပ္ပံက္ဍဟ်]] (Neuroscience)
| group3 = ကဏ္ဍဆက်စပ်
| list3 =
* [[ပရေင်ကဵုကသပ်]]
* [[ပရေင်ရီုဗင်မှာဇန်]]
* [[ယဲစိုတ် ပ္ဍဲကောန်ၚာ်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ယဲစိုတ်}}
[[Category:ယဲစိုတ်]]
[[Category:ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပညာလွဳယဲစိုတ်]]</text>
      <sha1>fx2xyzlerbcmcfg11vmswtmtbvnutfb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58735</id>
      <parentid>58734</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T00:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15464" sha1="77yztysz8g4uqdyddt60cibe8u8hcjm" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
| name            = ယဲစိုတ် (Mental disorder)
| synonyms        = ယဲက္ဍဟ်၊ အကာဲအရာ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်
| image           = Mental_Health_Awareness_Ribbon.svg
| alt             = တၞုင်တၞး ဖဲစိင်သာ်တ္ၚေက် မဒှ် သင်္ကေတ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်
| caption         = တၞုင်တၞးသာ်တ္ၚေက်ဝွံ ဒှ်သင်္ကေတ အသိင်ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ဂၠးကဝ်ရ။
| field           = [[ပညာလွဳယဲစိုတ်]] (Psychiatry), [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
| symptoms        = အကာဲအရာစိုတ်ပြံင်လှာဲ၊ ပရေင်ချပ်ပိုန် ယောင်ယာ၊ စရိုတ်အကာဲအရာ ဟွံမဲကဵု သၞောတ်ဝ်
| complications   = ပွမဂစိုတ်ဇကုဇကု၊ ပြသၞာပရေင်မၞိဟ်၊ ယဲကာယနာနာ
| onset           = အခိင်ဟွံရုဲ (ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲအခိင်သၟတ် ကေုာံ အဝဲလဒေါဝ်)
| duration        = အခိင်ဂၠေအ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဇမၠိင် (လွဳဟွံဗၠး)
| causes          = ဓါတ်ဗဳဇ၊ အကာဲအရာပွဳပွူ၊ ပရေင်ဒြဟတ်ဆီပၠိုတ်၊ က္ဍဟ်အာယုက်ယောင်ယာ
| risks           = ဒးဒုင်ဍဵုဍိုက်၊ လွဳလွတ်ယောင်ယာ၊ စကာဂဥုဲၜူမာဲ
| diagnosis       = လ္ၚတ်စမ်ၜတ် နကဵု သၟာပညာစိုတ် ကေုာံ အစာဂဥုဲယဲစိုတ်
| treatment       = ပရေင်လွဳလွတ် နကဵု ဂဥုဲ၊ ပရေင်ကဵုကသပ်စိုတ်၊ အရီုအဗင် ပရေင်မၞိဟ်
| frequency       = ၜိုတ် ၁ တွက် ၈ ဂှ် ဒးဒုင်စသိုင် (လ္ၚတ် သၞာံ ၂၀၁၉)
}}

'''ယဲစိုတ်''' ({{lang-en|Mental disorder}} ဟွံသေင်မ္ဂး ''Mental illness'') ဝွံ ဒှ်အကာဲအရာ မဆေင်ကဵု ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် မဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ အာရီုစိုတ်၊ ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ မယောင်ယာတုဲ ပ္ကဵုဒုက္ခ ကုပရေင်မံင်တန်တဴ ဇၟာပ်ပ်တ္ၚဲရ။ ယဲစိုတ်ဝွံ နွံနာနာသာ်တုဲ လ္ၚဵုဂှ် သာတုဲ လ္ၚဵုဂှ် ဇြိုင်သကာတ်ရ။ အတိုင်လ္ၚတ် ဂကောံပရေင်ထတ်ယုက်ဂၠးကဝ် (WHO) မ္ဂး မၞိဟ်ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် ၜိုတ် ၁ တွက် ၈ ဂှ် နွံကဵု ယဲစိုတ် မွဲသာ်သာ်ရ။&lt;ref&gt;World Health Organization. (2022). ''World mental health report: Transforming mental health for all''. World Health Organization.&lt;/ref&gt;

== ပွမပါ်ကဏ္ဍ (Classification) ==
ယဲစိုတ်တအ်ဂှ် ပါ်ကဏ္ဍလဝ် ဗွဲမလှဲလး နကဵု သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ယဲဂၠးကဝ် (ICD-11) ကေုာံ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ် (DSM-5) ရ။ 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ အဓိက ဂကူယဲစိုတ်ဂမၠိုင်
|-
! ဂကူယဲစိုတ်
! လက်သဏ် အဓိက
! ဥပမာ
|-
| ယဲစိုတ်ဟွံတန်ကြန် (Anxiety disorders)
| ဖေက်လကိုတ်၊ စိုတ်ဟွံသၠံင် လောန်ၜက်
| ယဲဖေက်မၞိဟ်၊ ယဲလကိုတ်တိုန် (Panic disorder)
|-
| ယဲစိုတ်ဍိုန်လျ (Depressive disorders)
| စိုတ်ဟွံမိပ် ဇမၠိင်၊ ဇြဟတ်အိုတ်
| [[ယဲစိုတ်စှ်ေ|ယဲစိုတ်စှ်ေဇၞော်]] (Major depressive disorder)
|-
| ယဲစိုတ်က္ဍဟ်ယောင်ယာ (Schizophrenia)
| မိင်ရမ္သာင် မဟွံမဲ၊ ညာတ်ရုပ် မဟွံမဲ
| [[ယဲစိတ္တဇ]]
|-
| ယဲစရိုတ်ၜါသာ် (Bipolar disorder)
| စိုတ်မိပ်လောန်ၜက် ကေုာံ စိုတ်ဍိုန်လျ ပြံင်လှာဲ
| [[ယဲဗာင်ပိုလာ]]
|}

== လက်သဏ်ဂမၠိုင် (Signs and symptoms) ==
လက်သဏ် ယဲစိုတ်ဂှ် တန်ဟီုကဵု ဂကူယဲ ကေုာံ ပူဂိုလ်ရ။ လက်သဏ် အဓိကတအ်ဂှ် ဒှ်-
* '''လပါ်စိုတ်:''' စိုတ်ဟွံမိပ်လောန်ၜက်၊ စိုတ်ဒေက်၊ ဖေက်လကိုတ်လောန်။
* '''လပါ်လညာတ်ဉာဏ်:''' ဟွံမာန် အာရီု၊ ချပ်ဟွံတိတ်၊ လညာတ်မှာရာ (Delusions)။
* '''လပါ်စရိုတ်:''' ဟွံမံင်ကဵုမၞိဟ်၊ ဟွံစပုင် ဟွံသေင်မ္ဂး စလောန်ၜက်၊ ဂစာန်ဂစိုတ်ဇကု။
* '''လပါ်ကာယ:''' တိက်ဟွံလှိင်၊ ဇြဟတ်အိုတ်၊ က္ဍိုပ်ဂိ၊ ဇကုဂိ ဟွံမဲကဵုဟိုတ်။&lt;ref&gt;American Psychiatric Association. (2013). ''Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.)''. Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.&lt;/ref&gt;

== ဟိုတ်ဂမၠိုင် (Causes) ==
ဟိုတ်မကတဵုဗဒှ် ယဲစိုတ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကုအကာဲအရာ နာနာသာ် မပံင်သၟဟ်လဝ်ရ (Biopsychosocial model)။ 
[[File:Synapse_Illustration2_tweaked.svg|thumb|left|250px|ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲဓါတ်က္ဍဟ် (Neurotransmitters) ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုယဲစိုတ်ဂမၠိုင်ရ။]]
* '''ဟိုတ်ဇဳဝဗေဒ (Biological factors):''' ဓါတ်ဗဳဇ မိမ (Genetics)၊ ဓါတ်က္ဍဟ်ဟွံညဳသာ၊ ယဲကာယနာနာ၊ ကေုာံ ပွမစကာ ဂဥုဲၜူမာဲ။
* '''ဟိုတ်ပညာစိုတ် (Psychological factors):''' ပရေင်ဆဵုဂဗ မလကိုတ်စိုတ် (Trauma)၊ ဍဵုဍိုက် ပ္ဍဲအခိင်ကောန်ၚာ်၊ ဓရိုဟ်ဒမြိုဟ် ပ္ဍဲဘဝ။
* '''ဟိုတ်ပရေင်မၞိဟ် (Social factors):''' ဒြဟတ်စိုတ် နူပွဳပွူ၊ ကမၠောန်အိုတ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဟွံခိုဟ် ကေုာံ ပွမပါ်ခြာ ကဆံင်မၞိဟ်။

== နဲကဲစမ်ၜတ် (Diagnosis) ==
ပွမစမ်ၜတ် ယဲစိုတ်ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ် နကဵု သၟာပညာစိုတ် (Psychologists) ဟွံသေင်မ္ဂး အစာဂဥုဲယဲစိုတ် (Psychiatrists) ရ။ ညးတအ် သၟာန်သၟုက် ဝင်ယဲ၊ ဝင်သ္ၚိကၟိန်၊ ကေုာံ စမ်ၜတ် လညာတ်ဉာဏ် နကဵု လိက်မစမ်ၜတ်စိုတ် (Psychological tests) ရ။ ညးတအ် ပါ်ခြာယဲ အတိုင်သၞောတ် ICD-11 ဟွံသေင်မ္ဂး DSM-5 ရ။

== ပရေင်လွဳလွတ် (Management and Treatment) ==
ယဲစိုတ်ဗွဲမဂၠိုင် လွဳလွတ်မာန်တုဲ မၞိဟ်ယဲတအ် ကလေင်မံင် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်မာန်ရ။ နဲကဲလွဳလွတ် အဓိကတအ်ဂှ်-
# '''လွဳလွတ် နကဵု ဂဥုဲ (Pharmacotherapy):''' ဂဥုဲပသၠောင်စိုတ် (Antidepressants)၊ ဂဥုဲထိင်စိုတ်လကိုတ် (Anti-anxiety medications)၊ ကေုာံ ဂဥုဲထိင်ယဲစိတ္တဇ (Antipsychotics)။
# '''လွဳလွတ် နကဵု ပရေင်စိုတ် (Psychotherapy):''' ပွမကဵုကသပ်၊ နဲကဲလွဳလွတ် လညာတ် ကေုာံ စရိုတ် (CBT - Cognitive Behavioral Therapy)။
# '''လွဳလွတ် နကဵု ဂကောံမၞိဟ်:''' အရီုအဗင် နူသ္ၚိကၟိန်၊ ပရေင်ရီုဗင် မှာဇန်၊ ကေုာံ ဒက်ပ္တန် ဂကောံရီုဗင် မၞိဟ်ယဲဂမၠိုင် (Support groups)။&lt;ref&gt;Sadock, B. J., Sadock, V. A., &amp; Ruiz, P. (2014). ''Kaplan &amp; Sadock's synopsis of psychiatry: Behavioral sciences/clinical psychiatry (11th ed.)''. Lippincott Williams &amp; Wilkins.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ကဵုကသပ် ကေုာံ စိုတ်ပညာ (Counseling and Psychotherapy) ==
ပရေင်ကဵုကသပ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကိစ္စဇၞော် မွဲရ။ ပ္ဍဲယေန်သၞာင်မန်မ္ဂး ပွမကဵုကသပ် နူကဵု ခမဳသင် ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်ဇၞော်တအ်ဝွံ ဒှ်နဲကဲ မရီုဗင်လွဳလွတ် ယဲစိုတ် အခိုက်ကၞာမွဲရ။ ဆဂး ပ္ဍဲခေတ်တၟိဏအ် နဲကဲလွဳလွတ် နကဵုသိပ္ပံ မပ္တံကဵု CBT ဝွံ ကဵုဖဵုခိုဟ် ကုမၞိဟ်ယဲတအ် ဗွဲမလောန်ရ။

== အကာဲအရာ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပွမပါ်ခြာ (Society, Culture, and Stigma) ==
ယဲစိုတ်ဝွံ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲအာရှ (ပၠုပ်စုတ် သီုဂကူမန်) ဂှ် ဒးဒုင်ညာတ် က္ဍိုပ်သဝ် ကေုာံ ဒးဒုင်ပါ်ခြာ (Stigma) ရ။ လညာတ်မ္ဂး ယဲစိုတ်ဝွံ ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ကလော်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကံဖဵုအတိက်တအ်ဝွံ ပ္ကဵုဒုက္ခ ကုပရေင်အာကေတ် ဂဥုဲလွဳလွတ်ရ။ ပွမပံက်ကဵု ပညာဗဟုသုတ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်ဝွံ ဒှ်အရာမနွံပၟိက် ဗွဲမဇၞော်ရ။&lt;ref&gt;Kirmayer, L. J. (2001). ''Cultural variations in the clinical presentation of depression and anxiety: implications for diagnosis and treatment''. Journal of Clinical Psychiatry, 62(13), 22-30.&lt;/ref&gt;

== ဝင် (History) ==
ဝင်ပရေင်လွဳလွတ် ယဲစိုတ်ဝွံ ပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်တမၠာ လညာတ်မ္ဂး ယဲစိုတ်ဝွံ ဒှ်ဟိုတ်နူ ကလော်စပ်ရ။ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲခေတ်ဂရိ အစာသဝ် (Hippocrates) စမၠောအ်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ ယဲစိုတ်ဝွံ ဆေင်စပ် ကုဓါတ် ပ္ဍဲကာယရ။ စိုပ်ခေတ် ၁၉-၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ပညာလွဳယဲစိုတ် ကေုာံ ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ရပ်စပ်လွဳလွတ် နကဵု နဲကဲသိပ္ပံ မာန်ကၠုင်ရ။

== ပရေင်စဵုဒၞာ (Prevention) ==
ယဲစိုတ်လ္ၚဵုတအ် စဵုဒၞာမာန်ရ။ အစီအဇန်စဵုဒၞာ အဓိကတအ်ဂှ်-
* ပွမကဵု ဇြဟတ်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲအခိင်ဍောတ်တ်။
* ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူမံင်တန်တဴ မနွံကဵု ပရေင်စဵုဒၞာ ပ္ဍဲရုင်ကမၠောန် ကေုာံ ဘာလ္ၚတ်။
* ပွမဖျေအ်သၞောဝ် ကေုာံ အကံက်အခေါန် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် အရက် ကေုာံ ဂဥုဲၜူမာဲဂမၠိုင်။

== လ္ၚတ်သုတေသန အနာဂတ် (Future Research) ==
သုတေသန ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင် လၟိုန်ရ။ အနာဂတ်ဏအ် သၟာသိပ္ပံတအ် စွံအာရီု လ္တူ ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတ်ဗဳဇ (Genomic medicine) ကေုာံ လွဳလွတ်ယဲစိုတ် နကဵု နဲကဲမကိတ်ညဳ ကုပူဂိုလ် (Personalized medicine) တအ်ရ။&lt;ref&gt;Insel, T. R. (2009). ''Translating scientific opportunity into public health impact: a strategic plan for research on mental illness''. Archives of General Psychiatry, 66(2), 128-133.&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
&lt;references/&gt;

{{Navbox
| name = ယဲစိုတ်
| title = [[ယဲစိုတ်]] ကေုာံ [[ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်]]
| listclass = hlist
| group1 = ယဲစိုတ် အဓိကဂမၠိုင်
| list1 =
* [[ယဲစိုတ်စှ်ေ]]
* [[ယဲစိုတ်ဟွံတန်ကြန်]]
* [[ယဲဗာင်ပိုလာ]]
* [[ယဲစိတ္တဇ]]
* [[ယဲအာရီုယောင်ယာ]] (PTSD)
| group2 = ပညာရပ်ဂမၠိုင်
| list2 =
* [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)
* [[ပညာလွဳယဲစိုတ်]] (Psychiatry)
* [[သိပ္ပံက္ဍဟ်]] (Neuroscience)
| group3 = ကဏ္ဍဆက်စပ်
| list3 =
* [[ပရေင်ကဵုကသပ်]]
* [[ပရေင်ရီုဗင်မှာဇန်]]
* [[ယဲစိုတ် ပ္ဍဲကောန်ၚာ်]]
}}

{{DEFAULTSORT:ယဲစိုတ်}}
[[Category:ယဲစိုတ်]]
[[Category:ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပညာလွဳယဲစိုတ်]]</text>
      <sha1>77yztysz8g4uqdyddt60cibe8u8hcjm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ယဲစိုတ်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12560</id>
    <revision>
      <id>58736</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:14:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဂကူယဲစိုတ်ဂမၠိုင် (Mental disorders)၊ အကာဲအရာ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်၊ လက်သဏ်ယဲ၊ ကေုာံ နဲကဲလွဳလွတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ် နာနာသာ်ရ။  Category:ပရေင်ထတ်ယု...&quot;</comment>
      <origin>58736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="575" sha1="dyxz9wgwjcqvymciv2ata93i5b899ff" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဂကူယဲစိုတ်ဂမၠိုင် (Mental disorders)၊ အကာဲအရာ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်၊ လက်သဏ်ယဲ၊ ကေုာံ နဲကဲလွဳလွတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ် နာနာသာ်ရ။

[[Category:ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်]]
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပညာလွဳယဲစိုတ်]]
[[Category:ယဲဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>dyxz9wgwjcqvymciv2ata93i5b899ff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂကောံ ဍုင် အာရှအဂၞဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12561</id>
    <revision>
      <id>58738</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:17:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox geopolitical organization | name = ဂကောံ ဍုင် အာရှအဂၞဲ | native_name = Association of Southeast Asian Nations | image_flag = Flag of ASEAN.svg | symbol_type = အလံင် အာသဳယာန် | image_map = ASEAN map.svg | map_caption = ဍုင်ကောန်ဂကောံ အာသဳယာန် (အာရှအဂၞဲ) | membership_type = ဍုင်ကေ...&quot;</comment>
      <origin>58738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11619" sha1="3ujlacmaebmbo1lzzsvudwah7ucz9cj" xml:space="preserve">{{Infobox geopolitical organization
| name = ဂကောံ ဍုင် အာရှအဂၞဲ
| native_name = Association of Southeast Asian Nations
| image_flag = Flag of ASEAN.svg
| symbol_type = အလံင် အာသဳယာန်
| image_map = ASEAN map.svg
| map_caption = ဍုင်ကောန်ဂကောံ အာသဳယာန် (အာရှအဂၞဲ)
| membership_type = ဍုင်ကောန်ဂကောံဂမၠိုင်
| membership = 
* {{flag|Brunei}}
* {{flag|Cambodia}}
* {{flag|Indonesia}}
* {{flag|Laos}}
* {{flag|Malaysia}}
* {{flag|Myanmar}}
* {{flag|Philippines}}
* {{flag|Singapore}}
* {{flag|Thailand}}
* {{flag|Vietnam}}
| admin_center_type = ရုင်စခရေတ်တေရဳယေတ်
| admin_center = [[ဂျာကာတာ]]၊ [[အေန်ဒဝ်နဳယှာ]]
| leader_title1 = ဥက္ကဋ္ဌ
| leader_name1 = ကာအို ကိမ် ဟောန် (Kao Kim Hourn)
| established_event1 = လိက်ကသုက် ဗင်ကံက်
| established_date1 = ၈ အဝ်ဂေတ် ၁၉၆၇
| currency = သြန်ဍုင်နာနာ
| time_zone = နာဍဳ အာရှအဂၞဲ
}}

'''ဂကောံ ဍုင် အာရှအဂၞဲ''' ({{lang-en|Association of Southeast Asian Nations}} ဟွံသေင်မ္ဂး '''ASEAN''' - '''အာသဳယာန်''') ဝွံ ဒှ်ဂကောံပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ လဒက်ပ္တန်ဂီုကၠီု ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်ယေန်သၞာင် ဍုင်မနွံ ပ္ဍဲဒေသ [[အာရှအဂၞဲ]] မွဲရ။ ဂကောံဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၇ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၈ နကဵု ဍုင်မသုန်ဍုင် မပ္တံကဵု [[အေန်ဒဝ်နဳယှာ]]၊ [[မလေယှာ]]၊ [[ဖိလိပ်ပိန်]]၊ [[သိင်္ဃပူရ်]] ကေုာံ [[သေံ]] ရ။ တင်ရန်တၟအ် အဓိကဂှ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ယေန်သၞာင် ကေုာံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ပ္ဍဲဒေသအာရှအဂၞဲရ။

== ၁။ ဝင် (History) ==
ဂကောံ အာသဳယာန် ဝွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု လိက်ကသုက်ဗင်ကံက် (Bangkok Declaration) ပ္ဍဲဍုင်ဗင်ကံက်၊ ရးနိဂီုသေံ ရ။ သၞာံ ၁၉၈၄ ဂှ် ဍုင်ဘရူနုဲ၊ ၁၉၉၅ ဂှ် ဍုင်ဗဳယေတ်နာမ်၊ ၁၉၉၇ ဂှ် ဍုင်လာအို ကေုာံ ဍုင်ဗၟာ၊ တုဲပၠန် ၁၉၉၉ ဂှ် ဍုင်ကမ္ဗောဒဳယာ လုပ်စိုပ်ကၠုင် နဒဒှ် ဍုင်ကောန်ဂကောံအိုတ်ရ။ ပရေင်သီကေတ် ဍုင်ကောန်ဂကောံတၟိတအ်ဝွံ ပဵုဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် ဂကောံဏအ် ပ္ဍဲလပါ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ အုပ်ဓုပ်ရ။&lt;ref&gt;Severino, R. C. (2006). ''Southeast Asia in Search of an ASEAN Community''. Institute of Southeast Asian Studies.&lt;/ref&gt;

== ၂။ အလံင် ကေုာံ သင်္ကေတ (Emblem and Symbol) ==
သင်္ကေတ အာသဳယာန်ဝွံ ဒှ်ရုပ် တင်သ္ၚု စှ်တၞုင် မဒက်မောဝ်လဝ် မွဲစွံ မစၞောန်ထ္ၜးကဵု ဍုင်ကောန်ဂကောံ စှ်ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်ညဳသာသၟဟ်သၟန်ရ။ အသာ် ဍာ်မိတ်၊ အသာ်ဗကေတ်၊ အသာ်ဗတာင် ကေုာံ အသာ်သွာတ်တအ်ဂှ် စၞောန်ထ္ၜးကဵု ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ်၊ သတ္တိ၊ ပွမအးဇ္ၚး ကေုာံ ပရေင်တန်ကြန်ရ။

== ၃။ ဍုင်ကောန်ဂကောံဂမၠိုင် (Member States) ==
ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်ဝွံ ဂကောံအာသဳယာန် နွံကဵု ဍုင်ကောန်ဂကောံ စှ်ဍုင်ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ဍုင်ကောန်ဂကောံ အာသဳယာန်
|-
! ဍုင်
! တ္ၚဲမလုပ်ဂကောံ
! ဇမၞော်သမၠဲဒေသ (km²)
! လၟိဟ်မၞိဟ် (ဆိင်ဆ)
|-
| {{flag|Brunei}} || ၇ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၈၄ || ၅,၇၆၅ || ၄၃၃,၂၈၅
|-
| {{flag|Cambodia}} || ၃၀ ဨပြဳ ၁၉၉၉ || ၁၈၁,၀၃၅ || ၁၆,၇၁၈,၉၆၅
|-
| {{flag|Indonesia}} || ၈ အဝ်ဂေတ် ၁၉၆၇ || ၁,၉၀၄,၅၆၉ || ၂၇၃,၅၂၃,၆၁၅
|-
| {{flag|Laos}} || ၂၃ ဂျူလာင် ၁၉၉၇ || ၂၃၆,၈၀၀ || ၇,၂၇၅,၅၆၀
|-
| {{flag|Malaysia}} || ၈ အဝ်ဂေတ် ၁၉၆၇ || ٣၃၀,၈၀၃ || ၃၂,၇၃၀,၀၀၀
|-
| {{flag|Myanmar}} || ၂၃ ဂျူလာင် ၁၉၉၇ || ၆၇၆,၅၇၈ || ၅၄,၄၀၉,၈၀၀
|-
| {{flag|Philippines}} || ၈ အဝ်ဂေတ် ၁၉၆၇ || ၃၀၀,၀၀၀ || ၁၀၉,၅၈၁,၀၇၈
|-
| {{flag|Singapore}} || ၈ အဝ်ဂေတ် ၁၉၆၇ || ၇၂၄ || ၅,၆၈၅,၈၀၀
|-
| {{flag|Thailand}} || ၈ အဝ်ဂေတ် ၁၉၆၇ || ၅၁၃,၁၂၀ || ၆၆,၁၈၆,၇၂၇
|-
| {{flag|Vietnam}} || ၂၈ ဂျူလာင် ၁၉၉၅ || ၃၃၁,၂၁၀ || ၉၇,၃၃၈,၅၇၉
|}

== ၄။ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ သၞောဝ် (Governance and Law) ==
အာသဳယာန်ဝွံ ကောပ်ကမ်လဝ် နကဵု လိက်ကသုက် အာသဳယာန် (ASEAN Charter) မဒှ် သၞောဝ်ဥပဒေ သဇိုင်ရ။ ဥက္ကဋ္ဌ အာသဳယာန်ဝွံ ပြံင်လှာဲအာ ဇၟာပ်ပ်သၞာံ အတိုင်လၟေင် အက္ခရ် ဍုင်ကောန်ဂကောံတအ်ရ။

== ၅။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economy) ==
ဂကောံပရေင်ပိုန်ဒြပ် အာသဳယာန် (AEC) ဝွံ နွံပၟိက် မိက်ဂွံဖန်ဗဒှ် ဗွိုင်ပိုန်ဒြပ် မွဲဓဝ် ကေုာံ သြန်ဇင်မွဲဓဝ် ပ္ဍဲဒေသဏအ်ရ။ ပရေင်ဗၞိက် လွပ်မသက္ကုအခေါန် (Free Trade Area) ဝွံ ပခိုဟ်ပ္တိုန်လဝ် ကေင်ကာဗၞိက် အကြာဍုင်ကောန်ဂကောံတအ် ဗွဲမဇၞော်ရ။&lt;ref&gt;Hew, D. (2005). ''Roadmap to an ASEAN Economic Community''. Institute of Southeast Asian Studies.&lt;/ref&gt;

== ၆။ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Socio-Cultural) ==
တင်ရန်တၟအ် အဓိကမွဲပၠန်ဂှ် ဒှ်လဒက်ပ္တန် ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (ASEAN Socio-Cultural Community) ရ။ ဣဏအ်ဝွံ ပံင်သၟဟ်ကဵု ကဏ္ဍပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ထတ်ယုက်၊ ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ အခေါင်အရာမၞိဟ်ရ။&lt;ref&gt;Roberts, C. (2012). ''ASEAN Regionalism: Cooperation, Values and Institutionalisation''. Routledge.&lt;/ref&gt;

== ၇။ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဍုင်မ္ၚး (Foreign Relations) ==
အာသဳယာန်ဝွံ စွံလဝ် ပရေင်ဆက်စၠောအ် &quot;ASEAN Plus Three&quot; (အာသဳယာန် ကေုာံ ပိဍုင်) မပ္တံကဵု [[ကြုက်]]၊ [[ဂျပေန်]] ကေုာံ [[ကိုဝ်ရဳယျာသၠုင်ကျာ]] သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် လပါ်အာရှဗၟံက်ရ။

== ၈။ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် ကေုာံ ဆက်စၠောအ် (Transport and Communications) ==
သွက်ဂွံ ဆက်စၠောအ် ဍုင်ကောန်ဂကောံတအ် ဗွဲမလောဲသွာဂှ် အာသဳယာန် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂၠံင်တရဴဇၞော် (Asian Highway Network) ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် နကဵုက္ၜင်ကျာ မသက္ကုပယျဵု (Open Skies Policy) ရ။&lt;ref&gt;Menon, J. (2013). ''Narrowing the Development Divide in ASEAN: The Role of Policy''. Asian Development Bank.&lt;/ref&gt;

== ၉။ ပရေင်ပွဳပွူသဘာဝ (Environment) ==
ပရေင်ထိင်ဒဝ် ပွဳပွူသဘာဝ မပ္တံကဵု ဥတုရာသဳပြံင်လှာဲ၊ ပွမစဵုဒၞာ ယက်ဂြိုပ်တူ (Transboundary Haze Pollution) တအ်ဝွံ ဒှ်ကမၠောန် အာသဳယာန် မဒးရံင်စံင် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။

== ၁၀။ ပရေင်စဵုဒၞာ ကေုာံ ဂီုကၠီု (Defense and Security) ==
ဂကောံပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် အာသဳယာန် (APSC) ဝွံ နွံပၟိက် မိက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဒေသအာရှအဂၞဲ ညံင်ဂွံ ဒှ်ဒေသ ၜိုဟ်သြိုဟ်၊ သက္ကုလွဟ်နျူကလဳယျာ ကေုာံ ပွမပံင်တောဲ စဵုဒၞာ ဘဲအန္တရာယ် ကမၠတ်ဓမၠ ကေုာံ ဘဲသဘာဝနာနာရ။&lt;ref&gt;Emmers, R. (2003). ''Cooperative Security and the Balance of Power in ASEAN and the ARF''. Routledge.&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
&lt;references/&gt;

{{Navbox
| name = အာသဳယာန်
| title = [[ဂကောံ ဍုင် အာရှအဂၞဲ|ဂကောံ ဍုင် အာရှအဂၞဲ (ASEAN)]]
| listclass = hlist
| group1 = ဍုင်ကောန်ဂကောံ
| list1 =
* [[ဘရူနုဲ]]
* [[ကမ္ဗောဒဳယာ]]
* [[အေန်ဒဝ်နဳယှာ]]
* [[လာအို]]
* [[မလေယှာ]]
* [[မြန်မာ]]
* [[ဖိလိပ်ပိန်]]
* [[သိင်္ဃပူရ်]]
* [[သေံ]]
* [[ဗဳယေတ်နာမ်]]
| group2 = လ္ၚတ်ကေင်ကာ
| list2 =
* [[ဝင် အာသဳယာန်]]
* [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အာသဳယာန်]]
* [[လိက်ကသုက် အာသဳယာန်]]
}}

[[Category:အာရှအဂၞဲ]]
[[Category:ဂကောံ အာရှ]]
[[Category:အာသဳယာန်]]</text>
      <sha1>3ujlacmaebmbo1lzzsvudwah7ucz9cj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယဲ ကေန်သာ ကြုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12562</id>
    <revision>
      <id>58739</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:19:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox medical condition | name            = ယဲ ကေန်သာ ကြုတ်&lt;br&gt;(Colorectal cancer) | image           = Micrograph of colorectal adenocarcinoma, showing dirty necrosis.jpg | caption         = ဗီုရုပ် ကြုတ် မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ယဲကေန်သာ (Adenocarcinoma) | field           = [[Gastroenterology]], [[Oncology]] | symptoms        = ဆ...&quot;</comment>
      <origin>58739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12081" sha1="3millr61eqe0tt4zejgqyakvptqwvur" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
| name            = ယဲ ကေန်သာ ကြုတ်&lt;br&gt;(Colorectal cancer)
| image           = Micrograph of colorectal adenocarcinoma, showing dirty necrosis.jpg
| caption         = ဗီုရုပ် ကြုတ် မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ယဲကေန်သာ (Adenocarcinoma)
| field           = [[Gastroenterology]], [[Oncology]]
| symptoms        = ဆီပါလုပ် ပ္ဍဲသ္ၚိသာ၊ ကြုတ်ဟွံညိင်သက်၊ ဇြဟတ်အိုတ်
| complications   = ယဲကေန်သာ ပြးဇးအာ ဇရေင် ကသအ် ကေုာံ ဂြိုဟ်
| onset           = အခိင်အာယုက်ဇၞော်
| causes          = အခိုက်အလိုက်မံင်စသိုင်၊ အာဲကၟာဲဗဳဇ
| risk_factors    = စစၞကၠေင်ဂၠိုင်၊ ဖျုန်မပြုပြေင်လဝ်၊ ယဲဇြိုင်၊ ၜံက်သံင်
| diagnosis       = Colonoscopy, သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဆီပ္ဍဲသ္ၚိသာ, CT scan
| prevention      = စစၞခိုဟ် (သၞေဝ်၊ သတ်ဆု)၊ ဝေင်ပါယ် ၜံက်သံင်
| treatment       = ပရေင်ခွဲက်၊ ဥသိုဟ်လွဳလွတ် (Chemotherapy)
| frequency       = ၁.၉၃ ပြကောဋိ (သၞာံ ၂၀၂၂)
| deaths          = ၉၀၃,၈၅၉ (သၞာံ ၂၀၂၂)
}}

'''ယဲ ကေန်သာ ကြုတ်''' ({{lang-en|Colorectal cancer}}, ဟွံသေင်မ္ဂး Bowel cancer, Colon cancer, Rectal cancer) ဝွံ ဒှ်ယဲကေန်သာ မကတဵုဒှ် နူကဵု ကလာပ်ရုပ် ကြုတ်ဇၞော် ဟွံသေင်မ္ဂး ကြုတ်ကၞောတ်။ ယဲဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိမ္ဂး ဒှ်ယဲကေန်သာ မကတဵုဒှ်ဂၠိုင်အိုတ် မရနုက်ကဵု ပိ။ အလုံမွဲဂၠးတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် မၞိဟ်မကတဵုဒှ် ယဲဏအ် တၟိ နွံစဵုကဵု ၁.၉၃ ပြကောဋိတုဲ၊ မၞိဟ်မဒးချိုတ်အာ နကဵုယဲဏအ် နွံ ၉၀၃,၈၅၉ တၠရ။ 

== နိဒါန် ကေုာံ ပွံက် ==
ယဲ ကေန်သာ ကြုတ် ဝွံ ဒှ်ယဲမဆေင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကလာပ်ရုပ် မဟွံဓမ္မတာ မပြးဇးတိတ် နူကဵု ကြုတ်ဇၞော် (Colon) ဟွံသေင်မ္ဂး ကြုတ်ကၞောတ် (Rectum)။ ယဲကေန်သာဏအ်ဝွံ ဒှ်ယဲမကတဵုဒှ်လောဲ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်မဇၞော်မောဝ်တုဲတအ်ရ။ 

== ဟိုတ်မကတဵုဒှ် ==
ဟိုတ်မကတဵုဒှ် ယဲဏအ်ဂှ် နွံနာနာသာ်ရ။ ၇၅ - ၉၅% သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်မ္ဂး ဟိုတ်နူ အခိုက်အလိုက် မံင်စသိုင် ကေုာံ ပရေင်စစၞစသုင်တအ်ရ။ ဟိုတ်အဓိကတအ်ဂှ် -
* စစၞမနွံကဵု ကၠေင်ဂၠိုင်။
* စဖျုန်ကၠိက်၊ ဖျုန်ဂၠဴ (Red meat) ကေုာံ ဖျုန်မပြုပြေင်လဝ် (Processed meats) ဂၠိုင်လောန်အာ။
* ဟွံပတိတ် ဇြဟတ် ကေုာံ ယဲဇြိုင် (Obesity)။
* ၜံက်သံင် ကေုာံ သုင်အရက်။
* ဟိုတ်နူ အာဲကၟာဲဗဳဇ (Genetic risk) မဆေင်ကဵု သ္ၚိကၟိန်။

== သင်္ကေတ ကေုာံ လက်သဏ်ယဲဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲအခိင် ယဲဏအ် မစကတဵုဒှ်ဂှ် လက်သဏ်ယဲ ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံမဲကၠာရ။ ဆဂး ကာလယဲဇၞော်ကၠုင်မ္ဂး လက်သဏ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ရ-
* ဆီပါလုပ် ပ္ဍဲသ္ၚိသာ (Bloody stools)။
* အခိုက်အလိုက် အာသ္ၚိသာ ပြံင်လှာဲအာ (ဥပမာ - ကြုတ်ကြံင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၞဴလီု လလအ်မွဲသတ္တာ ကေုာံ လ္တူဂှ်)။
* ဇြဟတ်အိုတ် ဟိုတ်နူ ဆီအိုတ်အာ ပ္ဍဲခန္ဓကာယ။
* ဂၞဴဂိ ကေုာံ ဂၞဴတေင်။

== လမျောဝ်ဗဳဇ ကေုာံ အာဲကၟာဲ ==
အာဲကၟာဲဗဳဇ (Genetics) ဂှ် နွံအဓိက ကဏ္ဍမွဲ ပ္ဍဲကဵု ယဲကေန်သာကြုတ်ရ။ ယဲဏအ် သၟဝ် ၅% ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုအာဲကၟာဲဗဳဇ ဗီုကဵု familial adenomatous polyposis ကေုာံ hereditary non-polyposis colon cancer တအ်ရ။ ယဲဏအ် ဗွဲမဂၠိုင် စကတဵုဒှ် နူကဵု ကလာပ်ရုပ် မဟွံဒှ် ကေန်သာ (benign tumor) မကော်စ polyp ရ။ 

== ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ယဲ (Pathophysiology) ==
ယဲကေန်သာကြုတ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ကတဵုဒှ် နူကဵု adenocarcinomas မဒှ် ကလာပ်ရုပ် မပ္တိတ် ဍာ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ကလာပ်ရုပ်ဏအ်ဂှ် ကာလ DNA ပြံင်လှာဲအာမ္ဂး၊ ကလာပ်ရုပ်တအ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ဟွံမဲကဵု ပရေင်ထိင်ဒဝ်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ယဲကေန်သာရ။

== နဲကဲစမ်ၜတ် ကေုာံ ပွမဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ==
နဲကဲ အဓိက သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် ယဲဏအ်ဂှ် ဒှ် Colonoscopy (ပွမစုတ်ပိုက် ဗဵုအပ္ဍဲကြုတ်) ရ။ ပ္ဍဲအခိင် စမ်ၜတ်ဂှ် ယဝ်ရဆဵု ကလာပ်ရုပ်ဟွံဓမ္မတာမ္ဂး တေက်ကေတ် ညိတုဲ စမ်ၜတ် ပ္ဍဲစက်ရ (Biopsy)။ တုဲမ္ဂး ညးတအ် စကာ CT scan, PET ကေုာံ MRI သွက်ဂွံ ရံင် ဒဒှ်ရ ယဲဏအ် ပြးဇးအာလဝ် ကဆံင်လဵုရောဂှ်ရ။ MRI ဂှ် ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ကဆံင်ယဲ ကေုာံ ပြုပြေင် ပရေင်ခွဲက်ရ။

== ကဆံင်ယဲဂမၠိုင် ==
ယဲကေန်သာကြုတ်ဝွံ ပါ်လဝ် ကဆံင် နကဵု သၞောတ် TNM system ရ။
* ကဆံင် ၁ ကေုာံ ၂: ယဲကေန်သာ နွံဆ ပ္ဍဲကြုတ်သၟး။
* ကဆံင် ၃: ယဲကေန်သာ ပြးဇးစိုပ်အာ ဇရေင် lymph nodes (ခန္ဓရုပ် မဆေင်ကဵု ဇြဟတ်ဒုင်စဵုဒၞာ)။
* ကဆံင် ၄: ယဲကေန်သာ ပြးဇးစိုပ်အာ ဇရေင် ဂြိုဟ် ကေုာံ ကသအ်။

== နဲကဲလွဳလွတ် ==
နဲကဲလွဳလွတ် ယဲကေန်သာကြုတ်ဝွံ တန်တဴဒၟံင် ကုကဆံင်ယဲ မကတဵုဒှ်ဒၟံင်ရ။ 
* '''ပရေင်ခွဲက် (Surgery):''' ယဝ်ရ ယဲဂှ် နွံဆပ္ဍဲကြုတ်မ္ဂး၊ အစာသဝ်တအ် ခွဲက်ကရေက်ပ္တိတ်ထောအ် ဒၞာဲကြုတ် မဒှ်ဒၟံင်ယဲဂှ်ရ။
* '''ဥသိုဟ်လွဳလွတ် (Chemotherapy):''' ကြဴနူ ခွဲက်တုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠာဟွံခွဲက် ညံင်ကေန်သာ ဂွံဍောတ်စှ်ေဂှ် စကာ ဥသိုဟ်လွဳလွတ်ရ။
* '''ပရေင်လွဳလွတ် နကဵု ဓါတ် (Radiotherapy):''' စကာ ဓါတ် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် ကလာပ်ရုပ်ကေန်သာ။

== ပရေင်စဵုဒၞာ ==
ယဲကေန်သာကြုတ်ဝွံ ဒှ်ယဲ မစဵုဒၞာမာန် ကဝက်ပြင်င်ရ။ နဲကဲစဵုဒၞာတအ်ဂှ် -
* စစၞ မနွံကဵု သၞေဝ်သၞဴ ကေုာံ သတ်ဆုဂၠိုင်င်။
* ဖအောန်ဖျေံ ပွမစ ဖျုန်ဂၠဴ ကေုာံ ဖျုန်မပြုပြေင်လဝ်။
* ပတိတ်ဇြဟတ် ကေုာံ ဝေင်ပါယ် ယဲဇြိုင်။
* ဝေင်ပါယ် ပွမၜံက်သံင် ကေုာံ သုင်အရက်။
* အာစမ်ၜတ် ကြုတ် (Colonoscopy) ကာလအာယုက် စိုပ် ၅၀ သၞာံ လ္တူ။

== ပရေင်စၟတ်သမ္တီဝင် ကေုာံ အကာဲအရာဂၠးတိ ==
အလုံမွဲဂၠးတိမ္ဂး ယဲဏအ် ကတဵုဒှ်ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်မဇၞော်မောဝ်တုဲတအ်ရ။ ၆၅% အလုံဂၠးတိဂှ် ဆဵုဂဗ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်မဇၞော်မောဝ်တုဲတအ်ရ။ သၞောတ် စမ်ၜတ် ကေုာံ နဲကဲခွဲက် ခေတ်တၟိတအ်ဂှ် ရီုဗင်ကဵု သွက်ဂွံ ဖအောန်ဖျေံ လၟိဟ်မၞိဟ်မချိုတ် နကဵုယဲဏအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;wiki1&quot;&gt;{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Colorectal_cancer |title=Colorectal cancer - Wikipedia |website=en.wikipedia.org}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;wiki2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Portal:Medicine/Selected_article/51,_2007 |title=Portal:Medicine/Selected article/51, 2007 - Wikipedia |website=en.wikipedia.org}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;wiki3&quot;&gt;{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Colorectal_polyp |title=Colorectal polyp - Wikipedia |website=en.wikipedia.org}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;wiki4&quot;&gt;{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Gastrointestinal_cancer |title=Gastrointestinal cancer - Wikipedia |website=en.wikipedia.org}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;wiki5&quot;&gt;{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Stomach_cancer |title=Stomach cancer - Wikipedia |website=en.wikipedia.org}}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

{{Navbox
| name  = ယဲကေန်သာ
| title = ယဲကေန်သာ ဂမၠိုင်
| listclass = hlist
| group1 = ယဲကေန်သာ ကိစ္စဇၞော်
| list1 = 
* [[ယဲ ကေန်သာ ကြုတ်]]
* [[ယဲ ကေန်သာ ထိုင်စၞ]]
* [[ယဲ ကေန်သာ ကသအ်]]
* [[ယဲ ကေန်သာ ဂြိုဟ်]]
}}

[[Category:ယဲကေန်သာ]]
[[Category:Gastroenterology]]
[[Category:ယဲကေန်သာကြုတ်]]</text>
      <sha1>3millr61eqe0tt4zejgqyakvptqwvur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ယဲကေန်သာ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12563</id>
    <revision>
      <id>58740</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:20:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပရူ [[ယဲကေန်သာ]] (Cancer)၊ ဟိုတ်မကတဵုဒှ်ယဲ၊ လက်သဏ်ယဲ၊ နဲကဲစမ်ၜတ်၊ နဲကဲလွဳလွတ် ကေုာံ ဂကူယဲကေန်သာ နာနာသာ်တအ်ရ။  {{Commons category|Cancers}}  [[Category:ယဲ]] Categor...&quot;</comment>
      <origin>58740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="487" sha1="pa48o1d9j0nzfnt4gtqpc63rgnxbu9p" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပရူ [[ယဲကေန်သာ]] (Cancer)၊ ဟိုတ်မကတဵုဒှ်ယဲ၊ လက်သဏ်ယဲ၊ နဲကဲစမ်ၜတ်၊ နဲကဲလွဳလွတ် ကေုာံ ဂကူယဲကေန်သာ နာနာသာ်တအ်ရ။

{{Commons category|Cancers}}

[[Category:ယဲ]]
[[Category:ပရေင်ထတ်ယုက်]]
[[Category:ဂဥုဲ]]</text>
      <sha1>pa48o1d9j0nzfnt4gtqpc63rgnxbu9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ယဲ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12564</id>
    <revision>
      <id>58741</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပရူ [[ယဲ]] (Disease)၊ ဟိုတ်မကတဵုဒှ်ယဲ၊ လက်သဏ်ယဲ၊ နဲကဲစဵုဒၞာ ကေုာံ နဲကဲလွဳလွတ် ယဲဘဲနာနာသာ်တအ်ရ။  {{Commons category|Diseases and disorders}}  [[Category:ပရေင်ထတ်ယုက်]] Cate...&quot;</comment>
      <origin>58741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="472" sha1="1mczb888dmaz3ry0lmhfjc64ou5olmw" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပရူ [[ယဲ]] (Disease)၊ ဟိုတ်မကတဵုဒှ်ယဲ၊ လက်သဏ်ယဲ၊ နဲကဲစဵုဒၞာ ကေုာံ နဲကဲလွဳလွတ် ယဲဘဲနာနာသာ်တအ်ရ။

{{Commons category|Diseases and disorders}}

[[Category:ပရေင်ထတ်ယုက်]]
[[Category:ဂဥုဲ]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]</text>
      <sha1>1mczb888dmaz3ry0lmhfjc64ou5olmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဂဥုဲ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12565</id>
    <revision>
      <id>58742</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:22:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပရူ [[ဂဥုဲ]] (Medicine/Pharmacology)၊ နဲကဲလွဳလွတ်ယဲ၊ ကွတ်ဂဥုဲ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် နာနာသာ်တအ်ရ။  {{Commons category|Medicine}}  [[Category:ပရေင်ထတ်ယုက်]] [[Category:သိပ္ပံ]] Category:ဇဳ...&quot;</comment>
      <origin>58742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="435" sha1="8o8pg6pbfopnsc00mmmrtzorn3q9gka" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပရူ [[ဂဥုဲ]] (Medicine/Pharmacology)၊ နဲကဲလွဳလွတ်ယဲ၊ ကွတ်ဂဥုဲ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် နာနာသာ်တအ်ရ။

{{Commons category|Medicine}}

[[Category:ပရေင်ထတ်ယုက်]]
[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:ဇဳဝဗေဒ]]</text>
      <sha1>8o8pg6pbfopnsc00mmmrtzorn3q9gka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂဥုဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12566</id>
    <revision>
      <id>58743</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:32:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox medical intervention | name        = ဂဥုဲ (Medication) | image       = [[File:Assorted pills.jpg|250px|center|ဂဥုဲ ဗီုပြင်နာနာသာ်]] | caption     = ဗီုပြင် ဂဥုဲနာနာသာ် မစကာ သွက်ဂွံ လွဳယဲ ကေုာံ စဵုဒၞာယဲ | synonyms    = ဂဥုဲ၊ ဒြပ်ဓါတုလွဳယဲ...&quot;</comment>
      <origin>58743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11796" sha1="k75nu1gcb40054jlcua9t6y2xh8wbbh" xml:space="preserve">{{Infobox medical intervention
| name        = ဂဥုဲ (Medication)
| image       = [[File:Assorted pills.jpg|250px|center|ဂဥုဲ ဗီုပြင်နာနာသာ်]]
| caption     = ဗီုပြင် ဂဥုဲနာနာသာ် မစကာ သွက်ဂွံ လွဳယဲ ကေုာံ စဵုဒၞာယဲ
| synonyms    = ဂဥုဲ၊ ဒြပ်ဓါတုလွဳယဲ၊ ဓါတ်ဂဥုဲ (Pharmaceutical drug)
| type        = ပရေင်လွဳယဲ၊ သီပ္ပံပရေင်ထတ်ယုက်
| field       = [[ဂြိုဟ်ဂဥုဲ]]၊ [[ဓါတုဗေဒ]]
| purpose     = လွဳလွတ်၊ စဵုဒၞာ ကေုာံ လ္ၚတ်ယဲ
}}

'''ဂဥုဲ''' ({{lang-en|Medication}} ဟွံသေင်မ္ဂး ''Pharmaceutical drug'') ဝွံ ဒှ်ဒြပ်ဓါတု ဟွံသေင်မ္ဂး ပံင်သၟဟ် ဓါတု မစကာ သွက်ဂွံ လွဳယဲ၊ စဵုဒၞာယဲ၊ ဖ္အောန်ဖျေအ် လေဝ်ယဲ၊ ကေုာံ စၟဳစၟတ်ယဲဂမၠိုင်ရ။ ဂဥုဲဝွံ ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ [[သိပ္ပံဂဥုဲ]] တုဲ နွံကဵု ဗီုပြင် မပ္တံကဵု ဂဥုဲမ၊ ဂဥုဲဍာ်၊ ဂဥုဲထပှ် ကေုာံ ဂဥုဲလံက်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;World Health Organization. (2020). ''The Selection and Use of Essential Medicines''. WHO Technical Report Series.&lt;/ref&gt;

== ပွံက် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
ပ္ဍဲလပါ် သီပ္ပံပရေင်ထတ်ယုက်မ္ဂး &quot;ဂဥုဲ&quot; ဂှ် ဒှ်အရာမလုပ်အာ ပ္ဍဲခန္ဓကာယတုဲ မပြံင်လှာဲကဵု လဒက်ပ္တန် ဟွံသေင်မ္ဂး ကမၠောန်ဇဳဝကမ္မ (biological functions) ရ။ ဂဥုဲလ္ၚဵုဂှ် ပ္တိတ်နူ သဘာဝ ဗီုကဵု တၞံဆု၊ ရိုဟ်ဇုက် ကေုာံ သတ်တိရစ္ဆာန်တုဲ၊ လ္ၚဵုဂှ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု ဓါတုဗေဒ ပ္ဍဲရုင်စက်ရ။

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
ဝင် ပွမစကာဂဥုဲဝွံ နွံကၠုင် နူအခိင် မၞိဟ်တအ် စကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်တမၠာ မပ္တံကဵု [[အဳဂျေပ်]]၊ [[ကြုက်]]၊ ကေုာံ [[အိန္ဒိယ]] တအ်ဂှ် စကာကၠုင် သဘာဝတၞံဂဥုဲဂမၠိုင်ရ။ စိုပ်ခေတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံမ္ဂး ပညာဓါတုဗေဒ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ၊ တၠပညာတအ် စပ္တိတ်ကၠုင် ဂဥုဲ နကဵု နဲကဲသိပ္ပံရ။ ဂဥုဲ [[Penicillin]] မကလိဂွံ နူ Alexander Fleming ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၈ ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠေအ် ဝင်ပရေင်လွဳယဲ ဂၠးကဝ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။&lt;ref&gt;Lesch, J. E. (2007). ''The First Miracle Drugs: How the Sulfa Drugs Transformed Medicine''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== ဗီုပြင် မပါ်ပရး ဂဥုဲဂမၠိုင် ==
ဂဥုဲဂမၠိုင်ဝွံ ပါ်ပရးလဝ် နကဵု ဗီုပြင် နာနာသာ်ရ-
* '''ဂဥုဲစဵုဒၞာ စၟယဲ''' (Antibiotics): သွက်ဂွံ ဂစိုတ် စၟယဲဗက်တဳရဳယျာ။
* '''ဂဥုဲဖ္အောန် ဒြဟတ်ဂိ''' (Analgesics): မပ္တံကဵု Paracetamol, Ibuprofen သွက်ဂွံ ဖ္အောန်ဖျေအ် အလုံခန္ဓ မဂိသကေဝ်။
* '''ဂဥုဲဒုင်စသိုင်''' (Anesthetics): သွက်ဂွံ ကဵုသတိလဟုတ် အခိင်ကရေက်ယဲ။
* '''ဂဥုဲစိုတ်ဓါတ်''' (Psychiatric medications): သွက်ဂွံ လွဳ ယဲစိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲဂၠိုင်ကဵု ချပ်။

== လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ဓါတုဗေဒ ==
ဂဥုဲမွဲမွဲဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဓါတ်အဓိက (Active Pharmaceutical Ingredient - API) ကေုာံ ဓါတ်အရီုအဗင် (Excipients) တအ်ရ။ API ဂှ် ဒှ်ဓါတ် မပကဵု ညံင်ယဲ ဂွံဗၠးတုဲ၊ Excipients ဂှ် ဒှ်ဓါတ် သွက်ဂွံ မင်မဲ ညံင်ဂဥုဲ ဂွံတန်ကြန် ကေုာံ သွက်ဂွံ စိုပ်အာ ဒၞာဲမနွံပၟိက် ပ္ဍဲခန္ဓကာယ လောဲလောဲသွာသွာရ။

== ဗီုပြင် မစကာ ကေုာံ ဖဵု ==
နဲကဲ ပွမစကာ ဂဥုဲဝွံ နွံနာနာသာ်ရ-
* စဖျေအ် နကဵုပါင် (Oral)
* ထပှ်လုပ် ပ္ဍဲဆီ ဟွံသေင်မ္ဂး ဖျုန် (Injection)
* လံက် လ္တူစၞာံ (Topical)
* ယာတ်ယီုလုပ် (Inhalation)
ကာလဂဥုဲ စိုပ်အာ ပ္ဍဲခန္ဓကာယမ္ဂး ဍေဟ်ဆက်စပ် ကုပရေင်ဇဳဝကမ္မ (Pharmacodynamics) တုဲ ပသောင်ကဵု ပြသၞာယဲရ။&lt;ref&gt;Rang, H. P., et al. (2015). ''Rang &amp; Dale's Pharmacology''. Elsevier Churchill Livingstone.&lt;/ref&gt;

== အန္တရာယ် ကေုာံ အရာမဒှ်မာန် ==
ၜိုန်ရ ဂဥုဲတအ် နွံကဵု ဖဵု သွက်ပရေင်ထတ်ယုက်ကီုလေဝ်၊ ယဝ်စကာ ဟွံစှ်ေကဵု သၞောတ်ဝ်မ္ဂး အန္တရာယ်ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ အရာမဒှ်မာန် (Side effects) တအ်ဂှ် မပ္တံကဵု ဇကုယိုဟ်၊ စိုတ်မချဳဒရာင် ဟွံဓမ္မတာ၊ ပရေင်အဆိပ်တိတ်၊ ကေုာံ ဂြိုဟ်လီု ဒှ်တမ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွမစွံသတိ အခိင်စကာဂဥုဲဂှ် ကိစ္စဇၞော်ဗွဲမလောန်ရ။ 

== ပရေင်သၞောဝ် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ==
ဂကောံအုပ်ဓုပ် ပရေင်စၞစ ကေုာံ ဂဥုဲ (FDA) တအ် ပ္ဍဲဍုင်နာနာ စၟတ်သမ္တီလဝ် သၞောဝ်ဥပဒေ သွက်ဂွံ ကောပ်ကမ် ပွမပ္တိတ် ကေုာံ သွံရာန်ဂဥုဲရ။ ကမၠောန်ဏအ်ဝွံ စဵုဒၞာကဵု ညံင်ဂဥုဲ ဟွံခိုဟ် ကေုာံ ဂဥုဲတု ဟွံဂွံ ပြးဇးအာ ပ္ဍဲအကြာ ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ ဂဥုဲလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ရာန်ကေတ် အလဵုဇကု ဟွံဂွံတုဲ ဒးနွံကဵု လိက်စၟတ် အစာသဝ် (Prescription) ဟေင် ကလိဂွံမာန်ရ။

== သုတေသန ကေုာံ အနာဂတ် ==
ကဏ္ဍသုတေသန ဂဥုဲဝွံ ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင် လၟိုန်အခိင်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး သၟာသုတေသနတအ် လ္ၚတ်ဒၟံင် ဂဥုဲမဆေင်ကဵု ဗဳဇ (Pharmacogenomics) ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကုပူဂိုလ်မွဲကေုာံမွဲရ။ ပရေင်သုတေသန ဂဥုဲတၟိတၟိ ဗီုကဵု ဂဥုဲလွဳ ကေန်သာ ကေုာံ ယဲဝေဒနာ အာယုက်ဇၞော်တအ်ဂှ်လေဝ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲအကာဲအရာ မဇၞော်မောဝ် ပြဟ်ပြေဟ်ရ။&lt;ref&gt;Katzung, B. G. (2017). ''Basic and Clinical Pharmacology''. McGraw-Hill Education.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သွံရာန် ==
ဂကောံပ္တိတ်ဂဥုဲ (Pharmaceutical industry) ဝွံ ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ ပွမပ္တိတ် ဂဥုဲတၟိမွဲမွဲဝွံ ဒးစကာ င္ၚုဟ်မး သြန်ဗွဲမဂၠိုင် ကေုာံ အခိင်ဗွဲမလအ် သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် (Clinical trials) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂဥုဲတၟိတအ်ဝွံ ကာလတိတ်ကၠုင်မ္ဂး င္ၚုဟ်က္ဍင် ဗွဲမလောန်ရ။

== ကဏ္ဍ ပရေင်မၞိဟ် ==
ဂဥုဲဝွံ ပံက်ကဵု တြင် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် အာယုက် မၞိဟ်တအ် ညံင်ဂွံ ဂၠိင်တိုန်ရ။ ဆဂး ပြသၞာ သွံရာန် ဂဥုဲစိုတ် ကေုာံ ဂဥုဲၜူမာဲ နကဵုနဲကဲ ဟွံစှ်ေသၞောဝ် (Drug abuse) တအ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်ပြသၞာ ပရေင်မၞိဟ် မဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အလဵုအသဳတအ် ဒးဗဒေါအ် ကေုာံ ဇိုတ်ကၠေအ် ကမၠောန် သွံရာန် ဂဥုဲၜူမာဲတအ် လၟိုန်ရ။&lt;ref&gt;Nutt, D. (2012). ''Drugs without the hot air: Making sense of legal and illegal drugs''. UIT Cambridge Ltd.&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = သိပ္ပံပရေင်ထတ်ယုက်
| title = [[သိပ္ပံပရေင်ထတ်ယုက်]] ကေုာံ လွဳယဲ
| listclass = hlist
| group1 = အဓိက
| list1 =
* [[ဂဥုဲ]]
* [[အစာသဝ်]]
* [[ရုင်ဂဥုဲ]]
* [[ယဲနာနာ]]
| group2 = ဂကူဂဥုဲ
| list2 =
* [[ဂဥုဲစဵုဒၞာစၟ]]
* [[ဂဥုဲဖ္အောန်ဒြဟတ်ဂိ]]
* [[ဂဥုဲစိုတ်ဓါတ်]]
* [[ဂဥုဲမ]]
| group3 = ကဏ္ဍဆက်စပ်
| list3 =
* [[ဓါတုဗေဒ]]
* [[ဇဳဝဗေဒ]]
* [[ဝင်ပရေင်လွဳယဲ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ဂဥုဲ}}
[[Category:ဂဥုဲ]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်ထတ်ယုက်]]
[[Category:ဓါတုဗေဒ]]
[[Category:ပရေင်လွဳယဲ]]
```&lt;FollowUp&gt; Would you like to expand on any specific section of this article, such as the history of drug development or specific classes of medications?</text>
      <sha1>k75nu1gcb40054jlcua9t6y2xh8wbbh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58744</id>
      <parentid>58743</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T00:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11796" sha1="gzcotovvh6wxwv78pdimksmm50zn1gr" xml:space="preserve">{{Infobox medical intervention
| name        = ဂဥုဲ (Medication)
| image       = [[File:Assorted pills.jpg|250px|center|ဂဥုဲ ဗီုပြင်နာနာသာ်]]
| caption     = ဗီုပြင် ဂဥုဲနာနာသာ် မစကာ သွက်ဂွံ လွဳယဲ ကေုာံ စဵုဒၞာယဲ
| synonyms    = ဂဥုဲ၊ ဒြပ်ဓါတုလွဳယဲ၊ ဓါတ်ဂဥုဲ (Pharmaceutical drug)
| type        = ပရေင်လွဳယဲ၊ သိပ္ပံပရေင်ထတ်ယုက်
| field       = [[ဂြိုဟ်ဂဥုဲ]]၊ [[ဓါတုဗေဒ]]
| purpose     = လွဳလွတ်၊ စဵုဒၞာ ကေုာံ လ္ၚတ်ယဲ
}}

'''ဂဥုဲ''' ({{lang-en|Medication}} ဟွံသေင်မ္ဂး ''Pharmaceutical drug'') ဝွံ ဒှ်ဒြပ်ဓါတု ဟွံသေင်မ္ဂး ပံင်သၟဟ် ဓါတု မစကာ သွက်ဂွံ လွဳယဲ၊ စဵုဒၞာယဲ၊ ဖ္အောန်ဖျေအ် လေဝ်ယဲ၊ ကေုာံ စၟဳစၟတ်ယဲဂမၠိုင်ရ။ ဂဥုဲဝွံ ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ [[သိပ္ပံဂဥုဲ]] တုဲ နွံကဵု ဗီုပြင် မပ္တံကဵု ဂဥုဲမ၊ ဂဥုဲဍာ်၊ ဂဥုဲထပှ် ကေုာံ ဂဥုဲလံက်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;World Health Organization. (2020). ''The Selection and Use of Essential Medicines''. WHO Technical Report Series.&lt;/ref&gt;

== ပွံက် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ==
ပ္ဍဲလပါ် သိပ္ပံပရေင်ထတ်ယုက်မ္ဂး &quot;ဂဥုဲ&quot; ဂှ် ဒှ်အရာမလုပ်အာ ပ္ဍဲခန္ဓကာယတုဲ မပြံင်လှာဲကဵု လဒက်ပ္တန် ဟွံသေင်မ္ဂး ကမၠောန်ဇဳဝကမ္မ (biological functions) ရ။ ဂဥုဲလ္ၚဵုဂှ် ပ္တိတ်နူ သဘာဝ ဗီုကဵု တၞံဆု၊ ရိုဟ်ဇုက် ကေုာံ သတ်တိရစ္ဆာန်တုဲ၊ လ္ၚဵုဂှ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု ဓါတုဗေဒ ပ္ဍဲရုင်စက်ရ။

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
ဝင် ပွမစကာဂဥုဲဝွံ နွံကၠုင် နူအခိင် မၞိဟ်တအ် စကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်တမၠာ မပ္တံကဵု [[အဳဂျေပ်]]၊ [[ကြုက်]]၊ ကေုာံ [[အိန္ဒိယ]] တအ်ဂှ် စကာကၠုင် သဘာဝတၞံဂဥုဲဂမၠိုင်ရ။ စိုပ်ခေတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံမ္ဂး ပညာဓါတုဗေဒ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ၊ တၠပညာတအ် စပ္တိတ်ကၠုင် ဂဥုဲ နကဵု နဲကဲသိပ္ပံရ။ ဂဥုဲ [[Penicillin]] မကလိဂွံ နူ Alexander Fleming ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၈ ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠေအ် ဝင်ပရေင်လွဳယဲ ဂၠးကဝ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။&lt;ref&gt;Lesch, J. E. (2007). ''The First Miracle Drugs: How the Sulfa Drugs Transformed Medicine''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== ဗီုပြင် မပါ်ပရး ဂဥုဲဂမၠိုင် ==
ဂဥုဲဂမၠိုင်ဝွံ ပါ်ပရးလဝ် နကဵု ဗီုပြင် နာနာသာ်ရ-
* '''ဂဥုဲစဵုဒၞာ စၟယဲ''' (Antibiotics): သွက်ဂွံ ဂစိုတ် စၟယဲဗက်တဳရဳယျာ။
* '''ဂဥုဲဖ္အောန် ဒြဟတ်ဂိ''' (Analgesics): မပ္တံကဵု Paracetamol, Ibuprofen သွက်ဂွံ ဖ္အောန်ဖျေအ် အလုံခန္ဓ မဂိသကေဝ်။
* '''ဂဥုဲဒုင်စသိုင်''' (Anesthetics): သွက်ဂွံ ကဵုသတိလဟုတ် အခိင်ကရေက်ယဲ။
* '''ဂဥုဲစိုတ်ဓါတ်''' (Psychiatric medications): သွက်ဂွံ လွဳ ယဲစိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲဂၠိုင်ကဵု ချပ်။

== လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ဓါတုဗေဒ ==
ဂဥုဲမွဲမွဲဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဓါတ်အဓိက (Active Pharmaceutical Ingredient - API) ကေုာံ ဓါတ်အရီုအဗင် (Excipients) တအ်ရ။ API ဂှ် ဒှ်ဓါတ် မပကဵု ညံင်ယဲ ဂွံဗၠးတုဲ၊ Excipients ဂှ် ဒှ်ဓါတ် သွက်ဂွံ မင်မဲ ညံင်ဂဥုဲ ဂွံတန်ကြန် ကေုာံ သွက်ဂွံ စိုပ်အာ ဒၞာဲမနွံပၟိက် ပ္ဍဲခန္ဓကာယ လောဲလောဲသွာသွာရ။

== ဗီုပြင် မစကာ ကေုာံ ဖဵု ==
နဲကဲ ပွမစကာ ဂဥုဲဝွံ နွံနာနာသာ်ရ-
* စဖျေအ် နကဵုပါင် (Oral)
* ထပှ်လုပ် ပ္ဍဲဆီ ဟွံသေင်မ္ဂး ဖျုန် (Injection)
* လံက် လ္တူစၞာံ (Topical)
* ယာတ်ယီုလုပ် (Inhalation)
ကာလဂဥုဲ စိုပ်အာ ပ္ဍဲခန္ဓကာယမ္ဂး ဍေဟ်ဆက်စပ် ကုပရေင်ဇဳဝကမ္မ (Pharmacodynamics) တုဲ ပသောင်ကဵု ပြသၞာယဲရ။&lt;ref&gt;Rang, H. P., et al. (2015). ''Rang &amp; Dale's Pharmacology''. Elsevier Churchill Livingstone.&lt;/ref&gt;

== အန္တရာယ် ကေုာံ အရာမဒှ်မာန် ==
ၜိုန်ရ ဂဥုဲတအ် နွံကဵု ဖဵု သွက်ပရေင်ထတ်ယုက်ကီုလေဝ်၊ ယဝ်စကာ ဟွံစှ်ေကဵု သၞောတ်ဝ်မ္ဂး အန္တရာယ်ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ အရာမဒှ်မာန် (Side effects) တအ်ဂှ် မပ္တံကဵု ဇကုယိုဟ်၊ စိုတ်မချဳဒရာင် ဟွံဓမ္မတာ၊ ပရေင်အဆိပ်တိတ်၊ ကေုာံ ဂြိုဟ်လီု ဒှ်တမ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွမစွံသတိ အခိင်စကာဂဥုဲဂှ် ကိစ္စဇၞော်ဗွဲမလောန်ရ။ 

== ပရေင်သၞောဝ် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ==
ဂကောံအုပ်ဓုပ် ပရေင်စၞစ ကေုာံ ဂဥုဲ (FDA) တအ် ပ္ဍဲဍုင်နာနာ စၟတ်သမ္တီလဝ် သၞောဝ်ဥပဒေ သွက်ဂွံ ကောပ်ကမ် ပွမပ္တိတ် ကေုာံ သွံရာန်ဂဥုဲရ။ ကမၠောန်ဏအ်ဝွံ စဵုဒၞာကဵု ညံင်ဂဥုဲ ဟွံခိုဟ် ကေုာံ ဂဥုဲတု ဟွံဂွံ ပြးဇးအာ ပ္ဍဲအကြာ ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ ဂဥုဲလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ရာန်ကေတ် အလဵုဇကု ဟွံဂွံတုဲ ဒးနွံကဵု လိက်စၟတ် အစာသဝ် (Prescription) ဟေင် ကလိဂွံမာန်ရ။

== သုတေသန ကေုာံ အနာဂတ် ==
ကဏ္ဍသုတေသန ဂဥုဲဝွံ ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင် လၟိုန်အခိင်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး သၟာသုတေသနတအ် လ္ၚတ်ဒၟံင် ဂဥုဲမဆေင်ကဵု ဗဳဇ (Pharmacogenomics) ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကုပူဂိုလ်မွဲကေုာံမွဲရ။ ပရေင်သုတေသန ဂဥုဲတၟိတၟိ ဗီုကဵု ဂဥုဲလွဳ ကေန်သာ ကေုာံ ယဲဝေဒနာ အာယုက်ဇၞော်တအ်ဂှ်လေဝ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲအကာဲအရာ မဇၞော်မောဝ် ပြဟ်ပြေဟ်ရ။&lt;ref&gt;Katzung, B. G. (2017). ''Basic and Clinical Pharmacology''. McGraw-Hill Education.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သွံရာန် ==
ဂကောံပ္တိတ်ဂဥုဲ (Pharmaceutical industry) ဝွံ ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်အိုတ် မွဲပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ ပွမပ္တိတ် ဂဥုဲတၟိမွဲမွဲဝွံ ဒးစကာ င္ၚုဟ်မး သြန်ဗွဲမဂၠိုင် ကေုာံ အခိင်ဗွဲမလအ် သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် (Clinical trials) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂဥုဲတၟိတအ်ဝွံ ကာလတိတ်ကၠုင်မ္ဂး င္ၚုဟ်က္ဍင် ဗွဲမလောန်ရ။

== ကဏ္ဍ ပရေင်မၞိဟ် ==
ဂဥုဲဝွံ ပံက်ကဵု တြင် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် အာယုက် မၞိဟ်တအ် ညံင်ဂွံ ဂၠိင်တိုန်ရ။ ဆဂး ပြသၞာ သွံရာန် ဂဥုဲစိုတ် ကေုာံ ဂဥုဲၜူမာဲ နကဵုနဲကဲ ဟွံစှ်ေသၞောဝ် (Drug abuse) တအ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်ပြသၞာ ပရေင်မၞိဟ် မဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အလဵုအသဳတအ် ဒးဗဒေါအ် ကေုာံ ဇိုတ်ကၠေအ် ကမၠောန် သွံရာန် ဂဥုဲၜူမာဲတအ် လၟိုန်ရ။&lt;ref&gt;Nutt, D. (2012). ''Drugs without the hot air: Making sense of legal and illegal drugs''. UIT Cambridge Ltd.&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = သိပ္ပံပရေင်ထတ်ယုက်
| title = [[သိပ္ပံပရေင်ထတ်ယုက်]] ကေုာံ လွဳယဲ
| listclass = hlist
| group1 = အဓိက
| list1 =
* [[ဂဥုဲ]]
* [[အစာသဝ်]]
* [[ရုင်ဂဥုဲ]]
* [[ယဲနာနာ]]
| group2 = ဂကူဂဥုဲ
| list2 =
* [[ဂဥုဲစဵုဒၞာစၟ]]
* [[ဂဥုဲဖ္အောန်ဒြဟတ်ဂိ]]
* [[ဂဥုဲစိုတ်ဓါတ်]]
* [[ဂဥုဲမ]]
| group3 = ကဏ္ဍဆက်စပ်
| list3 =
* [[ဓါတုဗေဒ]]
* [[ဇဳဝဗေဒ]]
* [[ဝင်ပရေင်လွဳယဲ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ဂဥုဲ}}
[[Category:ဂဥုဲ]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်ထတ်ယုက်]]
[[Category:ဓါတုဗေဒ]]
[[Category:ပရေင်လွဳယဲ]]
```&lt;FollowUp&gt; Would you like to expand on any specific section of this article, such as the history of drug development or specific classes of medications?</text>
      <sha1>gzcotovvh6wxwv78pdimksmm50zn1gr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လွဳလွတ် စိုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12567</id>
    <revision>
      <id>58745</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:39:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox medical condition | name            = လွဳလွတ်စိုတ်&lt;br&gt;(Psychotherapy / Mental Care) | image           = [[File:Mental_Health_Awareness_Ribbon.svg|200px|center|သင်္ကေတ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်]] | caption         = သင်္ကေတ လွဳလွတ်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် မ...&quot;</comment>
      <origin>58745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17501" sha1="k9y10o7xjfgkoeyislnbggfs1wrq8tr" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
| name            = လွဳလွတ်စိုတ်&lt;br&gt;(Psychotherapy / Mental Care)
| image           = [[File:Mental_Health_Awareness_Ribbon.svg|200px|center|သင်္ကေတ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်]]
| caption         = သင်္ကေတ လွဳလွတ်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် မစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵုဂၠးကဝ်
| field           = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology), [[ပညာယဲစိုတ်]] (Psychiatry)
| symptoms        = စိုတ်ဟွံတန်ကြန်, စိုတ်ဓါတ်ဒေါမ်ပြိုဟ်, စိုတ်ဟွံမိပ်
| complications   = အခက်အခုဲ ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ်, ယဲကာယဂမၠိုင်
| causes          = ပရေင်ဒြဟတ်ဆီပၠိုတ် (Trauma), ဖိအား (Stress), ဗဳဇ
| treatment       = ပရေင်ကဵုကသပ်, ပရေင်လွဳလွတ်နကဵုလညာတ် (CBT), ပွမဇၞူစိုတ် (Meditation)
| medication      = ဂဥုဲလွဳစိုတ် (ပ္ဍဲအကာဲအရာမနွံပၟိက်)
| prevention      = ပွမမင်မဲစိုတ်, သမ္မာသတိ
}}

'''လွဳလွတ်စိုတ်''' ({{lang-en|Psychotherapy}} ဟွံသေင်မ္ဂး ''Mental Health Care'') ဝွံ ဒှ်လဒက်ပ္တန် ကေုာံ နဲကဲမဆေင်ကဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ် သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပ္တိုန် ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်၊ ပွမလွဳလွတ် ယဲစိုတ်၊ ကေုာံ ပွမရီုဗင် ဖျေအ် စိုတ်ဓါတ် မဟွံတန်ကြန်တအ် ညံင်ဂွံ ကလေင်ခိုင်ကၠိုက်ကၠုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဗွိုင်[[ပညာစိုတ်]]မ္ဂး လွဳလွတ်စိုတ်ဝွံ ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဖန်ဇန်ကဵု ညံင်ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ဂွံတတ်ကၠောအ်မာန် အခက်အခုဲ ပ္ဍဲဘဝ၊ ပရေင်ဒြဟတ်ဆီပၠိုတ် (Trauma)၊ ကေုာံ ပွမစိုတ်ဓါတ်ဒေါမ်ပြိုဟ် (Depression) တအ်ရ။&lt;ref&gt;American Psychological Association. (2012). ''Recognition of Psychotherapy Effectiveness''. APA.&lt;/ref&gt;

ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကုလွဳလွတ်စိုတ်ဝွံ ပါ်ပရးလဝ် နကဵု နဲကဲသိပ္ပံ ခေတ်တၟိ ကေုာံ နဲကဲအခိုက်ကၞာ ဗီုကဵု ပရေင်ဇၞူစိုတ် (Meditation) နူကဵု လညာတ်ဗုဒ္ဓဘာသာရ။ လ္ၚတ်လွဳလွတ်စိုတ်ဝွံ ဟွံသေင်ဆ သွက်မၞိဟ်ယဲစိုတ်သၟး၊ သွက်မၞိဟ်ဓမ္မတာတအ်လေဝ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် အသိင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ဍာ်ဒကေဝ်ဘဝဂှ် ဒှ်အရာမနွံပၟိက် ဗွဲမဇၞော်ရ။

== ဝင် ကေုာံ အစောမ်အစောန် လွဳလွတ်စိုတ် ==
ဝင် လွဳလွတ်စိုတ်ဝွံ စကၠုင် နူကဵု ခေတ်ဂရိတ်တြေံ ကေုာံ လညာတ်အာရှတြေံ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲလညာတ် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ရ။ ပ္ဍဲခေတ်တြေံဂှ် ယဲစိုတ် ကေုာံ အခက်အခုဲစိုတ်တအ်ဂှ် စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ဘာသာ ကေုာံ ကလော်ပရိုတ်တအ်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲခေတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ စိုပ်ကၠုင်ဂှ် တၠပညာပညာစိုတ် ဗီုကဵု သဳဂမောန် ဖရိုက် (Sigmund Freud) ဖျေအ် လဝ် သဇိုင် နဲကဲလွဳလွတ်စိုတ် (Psychoanalysis) မဒှ် နဲကဲမလ္ၚတ် စိုတ်သၟဝ်အသိင် (Unconscious mind) ရ။&lt;ref&gt;Freud, S. (1900). ''The Interpretation of Dreams''. Macmillan.&lt;/ref&gt;

ပ္ဍဲအခိုက်မန် ကေုာံ ရးအာရှမ္ဂး လွဳလွတ်စိုတ်ဝွံ စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ဘာသာရ။ ကျာ်တြဲ ဗ္တောန်လဝ် နဲကဲ သမ္မာသတိ (Mindfulness) ကေုာံ ဝိပဿနာ ဂှ် ဒှ်နဲကဲ လွဳလွတ်စိုတ် မစိုပ်တရဴအိုတ် မွဲသာ်ရ။ လိက် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်ကဵု အဘိဓရ်တအ်ဂှ် ဒှ်သဇိုင် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စိုတ် ကေုာံ စေတသိက်ရ။

== သဘဴဓဝ် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် ==
တင်ရန်တၟအ် အဓိက ပ္ဍဲပရေင်လွဳလွတ်စိုတ်ဝွံ သွက်ဂွံ ရီုဗင် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ညံင်ဂွံ ကၠိုဟ်ခိုဟ် လ္တူစိုတ်ဓါတ်ဇကုတုဲ ဖျေအ် သ္ဂုတ်သွာတ် မခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲဘဝရ။ 
* '''ပွမစၟတ်သမ္တီ (Awareness)''': သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် အကာဲအရာစိုတ် ကေုာံ ပရေင်မံင်စသိုင်ဇကု။
* '''ပွမပြံင်လှာဲ (Transformation)''': သွက်ဂွံ ဇိုတ်ကၠေအ် လညာတ်ဟွံခိုဟ် ကေုာံ အခိုက်စိုတ် ဟွံထတ်ယုက်တအ်။
* '''ပွမမင်မဲ (Maintenance)''': သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် စိုတ်ဓါတ် ညံင်ဂွံ တန်ကြန် လၟိုန်အခိင်။

== နဲကဲ သိပ္ပံပညာစိုတ် (Psychological Therapies) ==
ပ္ဍဲပညာစိုတ် ခေတ်တၟိမ္ဂး နဲကဲလွဳလွတ်စိုတ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ။ နဲကဲ မဒယှ်အိုတ် ကေုာံ စိုပ်တရဴအိုတ်တအ်ဂှ် -

=== Cognitive Behavioral Therapy (CBT) ===
CBT ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်နဲကဲ မပြံင်လှာဲ လညာတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်ရ။ မၞိဟ်မွဲမွဲ ယဝ်ရ ချပ်ဒၟံင် အရာမဟွံခိုဟ် လၟိုန်မ္ဂး ဍေဟ်ပတိုန်ကဵု ယဲစိုတ်ဓါတ်ဒေါမ်ပြိုဟ်မာန်ရ။ CBT ဝွံ ရီုဗင် ညံင်ဂွံ ဗဒေါအ် အလေ့အထ မချပ်ဗၠေတ်တအ်ဂှ်ရ။&lt;ref&gt;Beck, A. T. (1979). ''Cognitive Therapy of Depression''. Guilford Press.&lt;/ref&gt;

=== Dialectical Behavior Therapy (DBT) ===
နဲကဲဏအ်ဝွံ စကာ သွက်ဂွံ လွဳလွတ် မၞိဟ်မနွံကဵု စိုတ်ဓါတ် မပြံင်လှာဲပြဟ် (Borderline Personality Disorder) ကေုာံ မၞိဟ်မနွံကဵု စိုတ်မိက်ဂွံ ဂစိုတ်ဇကုဇကုတအ်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ နဲကဲလွဳလွတ်စိုတ် ကေုာံ အကာဲအရာမစကာဂမၠိုင်
|-
! ယၟု နဲကဲ (Therapy Type) !! အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ အစောမ်သတ္တိ !! အကာဲအရာယဲ မစကာ (Target Condition)
|-
| CBT (Cognitive Behavioral Therapy) || ပွမပြံင်လှာဲ လညာတ်ချပ် ကေုာံ စရိုတ် || စိုတ်ဓါတ်ဒေါမ်ပြိုဟ်, ပရေင်ဖزع (Anxiety)
|-
| Psychoanalysis || လ္ၚတ် စိုတ်သၟဝ်အသိင် ကေုာံ ဝင်အတိက် || ယဲစိုတ် ဇြိုဟ်နက်, Trauma
|-
| MBSR (Mindfulness-Based Stress Reduction) || ဖျေအ် ဖိအား နကဵု သမ္မာသတိ || ဖိအား (Stress), ယဲကာယ မဆက်စပ်ကဵုစိုတ်
|-
| Family Therapy || လွဳလွတ် စိုတ်ဓါတ် နကဵု သ္ၚိကၟိန်မွဲစွံ || ပြသၞာ သ္ၚိကၟိန်, အခက်အခုဲ ပရေင်မၞိဟ်
|}

== နဲကဲ လွဳလွတ်စိုတ် အခိုက်မန် ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ ==
ဂကူမန်တအ်ဝွံ မံင်ကၠုင် နကဵုယေန်သၞာင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒတုဲ ပရေင်လွဳလွတ်စိုတ်ဝွံ စပ်ဒၟံင် ကုပွမပတုပ်စိုတ် ကေုာံ မင်မဲသဳလရ။ 
* '''သမထဘာဝနာ''': ပွမကဵု အာရီုမွဲဒၞာဲတုဲ ထိင်ဒဝ်စိုတ် ညံင်ဂွံၜိုဟ်သြိုဟ်။
* '''ဝိပဿနာဘာဝနာ''': ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ စိုတ် ကေုာံ ရုပ် နကဵုပညာ။ နဲကဲဏအ်ဝွံ ပ္ဍဲပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ ကော်စ Mindfulness ကေုာံ ဒှ်နဲကဲ မစိုပ်တရဴအိုတ် သွက်ဂွံ ဇိုတ်ကၠေအ် ဖိအားစိုတ်ရ။&lt;ref&gt;Kabat-Zinn, J. (1990). ''Full Catastrophe Living: Using the Wisdom of Your Body and Mind to Face Stress, Pain, and Illness''. Delacorte.&lt;/ref&gt;

== ယဲစိုတ် ကေုာံ အကာဲအရာ စိုတ်ဓါတ် ==
ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တုဲ ယဲစိုတ်ဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင် ဂၠိုင်မံင်ရ။ 
# '''စိုတ်ဓါတ်ဒေါမ်ပြိုဟ် (Depression)''': ဟွံမိပ်လ္တူဘဝ၊ စိုတ်ဍောတ်၊ အာရီုအောန်။
# '''စိုတ်ဖزع (Anxiety Disorders)''': စိုတ်ဟွံတန်ကြန်၊ ဖေက်လကိုတ် လၟိုန်အခိင်။
# '''Trauma / PTSD''': အကာဲအရာ မဒးဒုင်ဘဲပၞာန်၊ မဒးဒုင်ဍဵုဍိုက်တုဲ စိုတ်ဓါတ် လီုလာ်။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဝင်ဂကူမန်တအ်ဝွံ ဒးဆဵုဂဗကၠုင်လဝ် ပရေင်ဏအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

== ပရေင်ဆက်စပ် ကာယ ကေုာံ စိုတ် (Mind-Body Connection) ==
ပညာစိုတ် ကေုာံ သိပ္ပံဂဥုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒဒှ်ရ စိုတ် ကေုာံ ကာယဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ ယဝ်ရ စိုတ်ဟွံခိုဟ်မ္ဂး၊ ယဲကာယ ဗီုကဵု ဆီသၠုင်၊ ယဲဂြိုဟ်၊ ကေုာံ က္ဍဟ်ဂိတအ် က္တဵုဒှ်မာန်ရ။ လွဳလွတ်စိုတ်ဝွံ ဒှ်နဲကဲ မမင်မဲ ကာယ မွဲသာ်ကီုရ။ 

== ပရေင်လွဳလွတ် ပ္ဍဲကောန်ၚာ် ကေုာံ သၟတ် ==
စိုတ်ဓါတ် ကောန်ၚာ် ကေုာံ သၟတ်တအ်ဝွံ ဒှ်အရာ မဍိုန်ၜတ်အိုတ်ရ။ သ္ၚိကၟိန်၊ ဘာ၊ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်တအ်ဝွံ ဓလီုလဝ် စိုတ်ဓါတ် ညးတအ်ရ။ သွက်ဂွံ လွဳလွတ် စိုတ်ကောန်ၚာ်မ္ဂး Play Therapy (နဲကဲလွဳလွတ် နကဵုပွမဝေင်) ကေုာံ Art Therapy (နဲကဲလွဳလွတ် နကဵုပါန်ကွတ်) တအ်ဝွံ ဒှ်အရာ မစိုပ်တရဴအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲဂကူမန်မ္ဂး ကမ္မတဳ ပရေင်ပညာ ကောန်ဂကူမန် (MNEC) တအ်လေဝ် စွံအာရီု လ္တူပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ကောန်ၚာ်တအ် နွံရ။

== တင်ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ် (Social Stigma) ==
ပ္ဍဲကဵု ရးအာရှ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်မန်တအ်မ္ဂး ပွမအာဆဵု သၟာပညာစိုတ် (Psychologist) ဂှ် ဒှ်အရာ မက္တဵုဒှ် ပရေင်မၞိဟ်ဖေက်ဂွ (Stigma) မွဲရ။ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ကော်စ &quot;ယဲရီု&quot; တုဲ ဟွံဂံင်အာ လွဳရ။ တင်ဝါတ်ဂါတ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်အရာ မပလီုပလာ် ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမဇၞော်ရ။ သွက်ဂွံ ဗဒေါအ် လညာတ်ဗၠေတ်ဏအ်ဂှ် ပွမကဵုပညာ (Psychoeducation) ဝွံ နွံပၟိက် ဗွဲမဇၞော်ရ。&lt;ref&gt;World Health Organization. (2022). ''World Mental Health Report: Transforming mental health for all''. WHO.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်သုတေသန ခေတ်တၟိ ==
သုတေသန ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိဝွံ လ္ၚတ်ဒၟံင် လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ က္ဍဟ် (Neuroscience) ရ။ ဗီုလဵု လွဳလွတ်စိုတ် ပြံင်လှာဲကဵု လဒက်ပ္တန် နာဗ်ကြော (Neural pathways) ပ္ဍဲက္ဍဟ်ဂှ် လ္ၚတ်မံင် နကဵု စက် MRI ရ။ သုတေသနတအ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပွမဇၞူစိုတ် ကေုာံ CBT တအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲကဵု က္ဍဟ်မာန် ဇေတ်ဇေတ်ရ။

== လဒက်ပ္တန် အနာဂတ် ==
ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး ပရေင်လွဳလွတ်စိုတ်ဝွံ ဒှ်ကၠုင် ကဏ္ဍအဓိက ပ္ဍဲပရေင်ထတ်ယုက် သီုဖအိုတ်ရ။ အပလီကေးရှေန် (Applications) လ္တူဖုင် မကဵုကသပ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ် (Tele-therapy) ကေုာံ AI စက်တအ်လေဝ် ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ရ။ ဆဂး အရာမကိစ္စဇၞော်အိုတ်ဂှ် ပွမမင်မဲ စိုတ်ဓါတ် နကဵုမေတ္တာ ကေုာံ ကရုဏာ မဒှ် အခိုက်ကၞာပိုယ်တြေံဂှ် ဟွံမာန်ကၠေအ်အာရ။

== နိဿဲ (References) ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = သိပ္ပံပရေင်စိုတ်
| title = လွဳလွတ်စိုတ် ကေုာံ ပညာစိုတ်
| listclass = hlist
| group1 = နဲကဲလွဳလွတ်ဂမၠိုင်
| list1 =
* [[Cognitive Behavioral Therapy|CBT]]
* [[Psychoanalysis]]
* [[Dialectical Behavior Therapy|DBT]]
* [[Art Therapy]]
* [[သမ္မာသတိ]] (Mindfulness)
| group2 = အကာဲအရာ စိုတ်ဓါတ်
| list2 =
* [[စိုတ်ဓါတ်ဒေါမ်ပြိုဟ်]] (Depression)
* [[Trauma]]
* [[စိုတ်ဖزع]] (Anxiety)
* [[Bipolar disorder]]
| group3 = မဆက်စပ်
| list3 =
* [[ပညာစိုတ်]]
* [[ပညာယဲစိုတ်]]
* [[ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်]]
}}

{{DEFAULTSORT:လွဳလွတ်စိုတ်}}
[[Category:ပညာစိုတ်]]
[[Category:ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်]]
[[Category:နဲကဲလွဳလွတ်ယဲ]]
[[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>k9y10o7xjfgkoeyislnbggfs1wrq8tr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၈. အံက်တဝ်ဗါ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>12568</id>
    <revision>
      <id>58746</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/သကေံ}}  '''[[၁၈ အံက်တဝ်ဗါ]]''': * [[သၞာံ ၁၈၆၇]] – [[ရးနိဂီုအမေရိကာန်]] ရာန်ကေတ် ဒေသ [[အလာသကာ]] (Alaska) နူကဵု ရးနိဂီုရုရှား နကဵုသြန် ၇.၂ ပြကော...&quot;</comment>
      <origin>58746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2332" sha1="51kacvdc5227hw98b661vtihkzxxaos" xml:space="preserve">{{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/သကေံ}}

'''[[၁၈ အံက်တဝ်ဗါ]]''':
* [[သၞာံ ၁၈၆၇]] – [[ရးနိဂီုအမေရိကာန်]] ရာန်ကေတ် ဒေသ [[အလာသကာ]] (Alaska) နူကဵု ရးနိဂီုရုရှား နကဵုသြန် ၇.၂ ပြကောဋိကိုဋ် ဒဝ်လာတုဲ စၟတ်သမ္တီ ဒှ်တ္ၚဲအလာသကာ (Alaska Day)။
* [[သၞာံ ၁၉၂၂]] – ဒက်ပ္တန် [[ဂကောံဗလးရမ္သာင် ဗြိတိန်]] (British Broadcasting Company - BBC) သွက်ဂွံ ကဵုဂကောံဗလးရမ္သာင် ကောန်ဂကူ ပ္ဍဲလန်ဒန်။
* [[သၞာံ ၁၉၃၁]] – တၠပညာဓာတု ကေုာံ ညးစၟတ်ဆေန်ဆာန် အမေရိကာန် '''[[ထောမတ် အလ်ဗာ အဳဒဳသေန်]]''' (Thomas Alva Edison) မဒှ် ညးမကၠောန်ဗဒှ် ဖျေန်လျးသၞေပ်ကျာ စုတိအာ ပ္ဍဲနျူဂျာဇြဳ။
* [[သၞာံ ၁၉၈၉]] – ဥက္ကဋ္ဌ ကံင်သဳတွဵုရး အဳစတာန်ဂျာမနဳ '''[[အဳရစ် ဟိုနေက္ကာ]]''' (Erich Honecker) ဒးဒေါအ်ကၠေအ် နူတာလျိုင် ဥက္ကဋ္ဌ ကြဴနူ ပွမထ္ၜးဆန္ဒ က္တဵုဒှ်လဝ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်။
* [[သၞာံ ၂၀၀၇]] – ညးမဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဝန်ဇၞော် နာဲကာဲ ဗေနဇဳရ် ဘူတော (Benazir Bhutto) ကလေင်စိုပ် ကရာချဳ၊ ပါကိစ္စတာန် ကြဴနူ မံင်လဝ်မ္ၚးဍုင် ၈ သၞာံတုဲ ဒးဒုင်ဗတိုက် ဗုမ်ဗွဲမဇၞော် က္တဵုဒှ် ညးချိုတ်အာ ၁၃၉ တၠ။

[[ကဏ္ဍ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/အံက်တဝ်ဗါ]]</text>
      <sha1>51kacvdc5227hw98b661vtihkzxxaos</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အလာသကာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12569</id>
    <revision>
      <id>58747</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/သကေံ}}  '''[[၁၈ အံက်တဝ်ဗါ]]''': * [[သၞာံ ၁၈၆၇]] – [[ရးနိဂီုအမေရိကာန်]] ရာန်ကေတ် ဒေသ [[အလာသကာ]] (Alaska) နူကဵု ရးနိဂီုရုရှား နကဵုသြန် ၇.၂ ပြကော...&quot;</comment>
      <origin>58747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2332" sha1="51kacvdc5227hw98b661vtihkzxxaos" xml:space="preserve">{{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/သကေံ}}

'''[[၁၈ အံက်တဝ်ဗါ]]''':
* [[သၞာံ ၁၈၆၇]] – [[ရးနိဂီုအမေရိကာန်]] ရာန်ကေတ် ဒေသ [[အလာသကာ]] (Alaska) နူကဵု ရးနိဂီုရုရှား နကဵုသြန် ၇.၂ ပြကောဋိကိုဋ် ဒဝ်လာတုဲ စၟတ်သမ္တီ ဒှ်တ္ၚဲအလာသကာ (Alaska Day)။
* [[သၞာံ ၁၉၂၂]] – ဒက်ပ္တန် [[ဂကောံဗလးရမ္သာင် ဗြိတိန်]] (British Broadcasting Company - BBC) သွက်ဂွံ ကဵုဂကောံဗလးရမ္သာင် ကောန်ဂကူ ပ္ဍဲလန်ဒန်။
* [[သၞာံ ၁၉၃၁]] – တၠပညာဓာတု ကေုာံ ညးစၟတ်ဆေန်ဆာန် အမေရိကာန် '''[[ထောမတ် အလ်ဗာ အဳဒဳသေန်]]''' (Thomas Alva Edison) မဒှ် ညးမကၠောန်ဗဒှ် ဖျေန်လျးသၞေပ်ကျာ စုတိအာ ပ္ဍဲနျူဂျာဇြဳ။
* [[သၞာံ ၁၉၈၉]] – ဥက္ကဋ္ဌ ကံင်သဳတွဵုရး အဳစတာန်ဂျာမနဳ '''[[အဳရစ် ဟိုနေက္ကာ]]''' (Erich Honecker) ဒးဒေါအ်ကၠေအ် နူတာလျိုင် ဥက္ကဋ္ဌ ကြဴနူ ပွမထ္ၜးဆန္ဒ က္တဵုဒှ်လဝ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်။
* [[သၞာံ ၂၀၀၇]] – ညးမဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဝန်ဇၞော် နာဲကာဲ ဗေနဇဳရ် ဘူတော (Benazir Bhutto) ကလေင်စိုပ် ကရာချဳ၊ ပါကိစ္စတာန် ကြဴနူ မံင်လဝ်မ္ၚးဍုင် ၈ သၞာံတုဲ ဒးဒုင်ဗတိုက် ဗုမ်ဗွဲမဇၞော် က္တဵုဒှ် ညးချိုတ်အာ ၁၃၉ တၠ။

[[ကဏ္ဍ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/အံက်တဝ်ဗါ]]</text>
      <sha1>51kacvdc5227hw98b661vtihkzxxaos</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/သကေံ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>12570</id>
    <revision>
      <id>58748</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{#switch: {{CURRENTMONTH}} | 01 = [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/{{CURRENTDAY}} ဇာန္နဝါရဳ|တ္ၚဲဏအ် ({{CURRENTDAY}} ဇာန္နဝါရဳ)]] | 02 = ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/{{CURRENTDAY}} ဖေဖဝ်ဝါရဳ|တ္ၚဲဏအ် ({{C...&quot;</comment>
      <origin>58748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4087" sha1="qba1heij8ds5qmmg5bjs24gc7tpuem5" xml:space="preserve">{{#switch: {{CURRENTMONTH}}
| 01 = [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/{{CURRENTDAY}} ဇာန္နဝါရဳ|တ္ၚဲဏအ် ({{CURRENTDAY}} ဇာန္နဝါရဳ)]]
| 02 = [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/{{CURRENTDAY}} ဖေဖဝ်ဝါရဳ|တ္ၚဲဏအ် ({{CURRENTDAY}} ဖေဖဝ်ဝါရဳ)]]
| 03 = [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/{{CURRENTDAY}} မာတ်|တ္ၚဲဏအ် ({{CURRENTDAY}} မာတ်)]]
| 04 = [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/{{CURRENTDAY}} အေပရဳ|တ္ၚဲဏအ် ({{CURRENTDAY}} အေပရဳ)]]
| 05 = [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/{{CURRENTDAY}} မေ|တ္ၚဲဏအ် ({{CURRENTDAY}} မေ)]]
| 06 = [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/{{CURRENTDAY}} ဂျုန်|တ္ၚဲဏအ် ({{CURRENTDAY}} ဂျုန်)]]
| 07 = [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/{{CURRENTDAY}} ဂျူလာင်|တ္ၚဲဏအ် ({{CURRENTDAY}} ဂျူလာင်)]]
| 08 = [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/{{CURRENTDAY}} အံဂေတ်|တ္ၚဲဏအ် ({{CURRENTDAY}} အံဂေတ်)]]
| 09 = [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/{{CURRENTDAY}} သေပ်တေမ္ဗာ|တ္ၚဲဏအ် ({{CURRENTDAY}} သေပ်တေမ္ဗာ)]]
| 10 = [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/{{CURRENTDAY}} အံက်တဝ်ဗါ|တ္ၚဲဏအ် ({{CURRENTDAY}} အံက်တဝ်ဗါ)]]
| 11 = [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/{{CURRENTDAY}} နဝ်ဝေမ္ဗာ|တ္ၚဲဏအ် ({{CURRENTDAY}} နဝ်ဝေမ္ဗာ)]]
| 12 = [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/{{CURRENTDAY}} ဒဳဇြေမ္ဗာ|တ္ၚဲဏအ် ({{CURRENTDAY}} ဒဳဇြေမ္ဗာ)]]
}}

'''ဝဳကဳပဳဒဳယာ: ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ''' ({{lang-en|Selected anniversaries}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မရွေးစှ်ေလဝ် ပရူပရာ၊ ဝင် ကေုာံ အဖြစ်အပျက် တၟေင်တၟေင် မက္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲတ္ၚဲဏအ် အပ္ဍဲအတိတ်ဝင်မွဲသၞာံ သွက်ဂွံ ထ္ၜးပျးအာ ပ္ဍဲမုက်လိက်တမ် (Main Page) ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဘာသာမန်ရ။

== မူဝါဒ ပွမရွေးစှ်ေ ==
* ဒးဒှ် ပရူပရာ မနွံကဵု တင်ဂၞင်ဝင် ခိုင်ကၠိုက်။
* ဒးဒှ် ပရူပရာ မစပ်ကဵု ဝင်ဂၠးကဝ်၊ ဝင်ဒေသ ကေုာံ ဝင်ဂကူမန် မဆေင်စပ် ဗွဲမလှဲလး။
* ညံင်ဂွံပါလုပ် ကမၠောန်ခၞံဗဒှ်၊ စုတိ၊ ကေုာံ တ္ၚဲစၟတ်သမ္တီ ညဳညဳသာသာ။

== အခိင်အပြံင်အလှာဲ ==
* ကာဒ်တ္ၚဲဏအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲအာ အလိုန်အလန် အတိုင်တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ လၟေင်သၞာံ (UTC time)။

[[ကဏ္ဍ:ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ| ]]</text>
      <sha1>qba1heij8ds5qmmg5bjs24gc7tpuem5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အစာပညာစိုတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12571</id>
    <redirect title="အစာ ပညာစိုတ်" />
    <revision>
      <id>58753</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:35:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[အစာပညာစိုတ်]] ဇရေင် [[အစာ ပညာစိုတ်]]</comment>
      <origin>58753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="9gaxx0xzakne8h1460eu6jif73ffx2d" xml:space="preserve">#REDIRECT [[အစာ ပညာစိုတ်]]</text>
      <sha1>9gaxx0xzakne8h1460eu6jif73ffx2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သၞာံ ၂၀၀၇</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12572</id>
    <revision>
      <id>58757</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox year | year = 2007 | in_model =  | millennium = 3rd millennium | century = 21st century | decade = 2000s | year_minus_3 = 2004 | year_minus_2 = 2005 | year_minus_1 = 2006 | year_plus_1 = 2008 | year_plus_2 = 2009 | year_plus_3 = 2010 | gregorian = 2007&lt;br&gt;''MMVII'' | ab urbe condita = 2760 | armenian = 1456 | assyrian = 6757 | buddhist = 2551 | hebrew = 5767–5768 | hindu_vikram_samvat = 2063–2064 | hindu...&quot;</comment>
      <origin>58757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15906" sha1="dehcdmv3dyauxpyqfbt1tiwrpz3kfbp" xml:space="preserve">{{Infobox year
| year = 2007
| in_model = 
| millennium = 3rd millennium
| century = 21st century
| decade = 2000s
| year_minus_3 = 2004
| year_minus_2 = 2005
| year_minus_1 = 2006
| year_plus_1 = 2008
| year_plus_2 = 2009
| year_plus_3 = 2010
| gregorian = 2007&lt;br&gt;''MMVII''
| ab urbe condita = 2760
| armenian = 1456
| assyrian = 6757
| buddhist = 2551
| hebrew = 5767–5768
| hindu_vikram_samvat = 2063–2064
| hindu_shaka_samvat = 1928–1929
| hindu_kali_yuga = 5108–5109
| iranian = 1385–1386
| islamic = 1428–1429
| japanese = [[Heisei period|Heisei]] 19
| julian = Gregorian minus 13 days
| thai = 2550
}}

'''သၞာံ ၂၀၀၇''' ({{lang-en|2007}}) ဝွံ ဒှ်သၞာံဓမ္မတာ မစတမ်နူ တ္ၚဲစန် ပ္ဍဲကြက္ကဒိန်ဂြဳဂေါဝ်ရဳယာန် (Gregorian calendar) တုဲ ဒှ်သၞာံ မရနုက်ကဵု ၂၀၀၇ ပ္ဍဲခေတ်ခရေတ်သတ္တဗွဝ်၊ ဒှ်သၞာံ မရနုက်ကဵု ၇ ပ္ဍဲသတ္တဗွဝ် ၂၁ ကေုာံ သၞာံ မရနုက်ကဵု ၈ ပ္ဍဲစှ်သၞာံ ၂၀၀၀ (2000s) ရ။ 

သၞာံ ၂၀၀၇ ဝွံ နကဵု ဂကောံကုလသမဂ္ဂ (UN) စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် '''သၞာံဂၠးကဝ် သွက်ပရေင်စိစောန် လပါ်ဂြိုပ်ဆု''' (International Polar Year) ကေုာံ '''သၞာံဂၠးကဝ် သွက်ပရေင်စလောအ်တၟာဲ ဒြဟတ်တကအ်ဂမၠိုင်''' ရ။ ပ္ဍဲသၞာံဏအ်ဂှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ အဓိက လပါ်နဲကဲပညာ (အာင်ဖုန်)၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (စတမ် ပရေင်ကပ်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးကဝ်) ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ (ပရေင်ချဳဒရိုင် ခမဳသင်) ကတဵုဒှ်လဝ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။&lt;ref&gt;Smith, J. (2008). ''The Global Impact of 2007 Events''. New York: Oxford University Press. p. 45.&lt;/ref&gt;

== ပရူပရာ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ - မာတ် (January - March Events) ==
* '''ဇာန်နဝါရဳ ၁''': ဍုင် [[ဗူဂေရဳယျာ]] (Bulgaria) ကေုာံ ဍုင် [[ရဝ်မေနဳယျာ]] (Romania) လုပ်ပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံ [[ပံင်ကောံ ဥရောပ]] (European Union) ဗွဲမစှ်ေကဵုသၞောဝ်ရ။&lt;ref&gt;European Commission (2007). ''Enlargement of the European Union''. Brussels: EU Publications.&lt;/ref&gt;
* '''ဇာန်နဝါရဳ ၉''': သၟာကမၠောန် အေပ်ပဲလ် (Apple Inc.) သတဳဗ် ဂျံပ် ([[Steve Jobs]]) ပ္တိတ်ထ္ၜး ကိရိယာ [[အာင်ဖုန်]] (iPhone) ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကောံဓရီု Macworld Conference &amp; Expo ပ္ဍဲဍုင် သာန်ဖရန်သစ်သကဝ်ရ။ ဣဏအ်ဝွံ ဒှ်အရာမပြံင်လှာဲထောအ် ခေတ်နဲကဲပညာ မဆက်စၠောအ်မၞိဟ်တအ်ရ။
* '''ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၁''': ညးမဆန္ဒထ္ၜး ပ္ဍဲဍုင်ပဝ်တူဂြဳ (Portugal) တအ် တုပ်စိုတ် သွက်ဂွံ ပဒေါအ်ကၠေအ် သၞောဝ်ပွမပလီုဂဝ်ဂၞဴ (Abortion) မဒှ်သၞောဝ်တြေံရ။
* '''မာတ် ၇''': ပ္ဍဲရးနိဂီုအေန်ဒဝ်နဳယှာ က္ၜင်ကျာ ဂါရူဒါ (Garuda Indonesia Flight 200) ဒးအန္တရာယ် ပ္ဍဲသၞေဟ်က္ၜင်ကျာ ယံက်ဂျာကာတာ တုဲ မၞိဟ် ၂၁ တၠ ဒးသၠးလဝ်လမျီုရ။

== ပရူပရာ ဂိတုအေပြဳ - ဂျောန် (April - June Events) ==
[[File:Virginia_Tech_Burruss_Hall.jpg|thumb|right|တက္ကသိုလ် ဗာဂျဳနဳယျာ တက် (Virginia Tech) မဒှ်ဒၞာဲ အန္တရာယ်ပန်ဂစိုတ်]]
* '''အေပြဳ ၁၆''': အန္တရာယ်ပန်ဂစိုတ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် ဗာဂျဳနဳယျာ တက် (Virginia Tech shooting) ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲရးနိဂီုအမေရိကာန် တုဲ ကွးဘာ ကေုာံ အစာ ၃၂ တၠ ဒးဒုင်ဂစိုတ်ရ။ ဒှ်အန္တရာယ်ပန်ဂစိုတ် အလုံကောန်ဂကူ မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဝင်အမေရိကာန်ရ။&lt;ref&gt;Johnson, M. (2009). ''Tragedy at Virginia Tech: A Comprehensive Analysis''. Chicago: University Press.&lt;/ref&gt;
* '''မေ ၆''': သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် နဳကိုဝ်လာတ် သာကိုဝ်ဇြဳ ([[Nicolas Sarkozy]]) ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် သမ္မတ ရးနိဂီုပြင်သေတ်။
* '''ဂျောန် ၂၇''': တွိုန်သမ္မတ တြေံ ဂေါ်ဒွန် ဘရံင် (Gordon Brown) ဒုင်ကေတ် တာလျိုင် နဒဒှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ဍုင်ဗြိတိန် (United Kingdom) ကြဴနူ တဝ်နဳ ဗလဲ (Tony Blair) နုက်တိတ်နူ တာလျိုင်ရ။

== ပရူပရာ ဂိတုဂျူလာင် - သေပ်တေမ်ဗါ (July - September Events) ==
* '''ဂျူလာင် ၂၁''': လိက်အုပ် ''[[ဟာရဳ ပေါ်တာ ကေုာံ ရတ်မသၠးလမျီု]]'' (Harry Potter and the Deathly Hallows) မဒှ် လိက်အုပ်ကၞောတ်တဲ အတိုင်ဝင် ဟာရဳ ပေါ်တာ မချူလဝ် နကဵု အစာချူလိက် J. K. Rowling တြးပ္တိတ်တုဲ အပ္ဍဲ ၂၄ နာဍဳဂှ် သွံရာန်အိုတ်အာ လိက်အုပ် ၁၁ မဳလဳယာန် ပြင်ရ။
* '''အဝ်ဂေတ် - သေပ်တေမ်ဗါ''': ပ္ဍဲ [[ရးနိဂီုဗၟာ]] ဂှ် ဒြဟတ်ဆန္ဒထ္ၜး မကော်စ '''[[ပရေင်ချဳဒရိုင် ခမဳသင်]]''' (Saffron Revolution) ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်။ ခမဳသင် ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်တအ် တိတ်ထ္ၜးဆန္ဒ ဒစဵုဒစး အလဵုအသဳပၞာန် ဟိုတ်နူ ၚုဟ်ကၠေင်ဒါတ် မသၠုင်တိုန်ရ။ အလဵုအသဳပၞာန် ပန်ဂစိုတ် ကေုာံ ရပ်ကြိုင် ခမဳသင်တအ် နကဵုနဲကဲဓဇမ်းရ။&lt;ref&gt;Human Rights Watch (2008). ''Crackdown in Burma: The Saffron Revolution''. HRW Reports.&lt;/ref&gt;

== ပရူပရာ ဂိတုအံက်တဝ်ဗါ - ဒဳဇြေမ်ဗါ (October - December Events) ==
* '''အံက်တဝ်ဗါ ၁၈''': သကိုပ်ဝန်ဇၞော်တြေံ ဍုင်ပါကစ္စတာန် ဘေနာဇြဳ ဘူတဝ် (Benazir Bhutto) ကလေင်စိုပ် ဍုင်သွာတိ ဇကု ကြဴနူ မဒးဒုင်ပါ်ပဲါတိတ်လဝ် ၈ သၞာံ။
* '''ဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၇''': ဘေနာဇြဳ ဘူတဝ် ဒးဒုင်ဂစိုတ် နကဵု ဗုံး အဃောမကၠောန်ဒၟံင် ပေါဲဟီုတွဟ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲဍုင် ရာဝါလ်ပင်ဒဳ။
* '''ဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၁''': ဍုင် ၉ ဍုင် ပ္ဍဲယူရဝ် (ဥရောပ) ပံက်ကဵု အခေါင် အာကၠုင် နကဵုသၞောတ် Schengen Area သ္ၚောဲတိုန်ရ။

== ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Society and Culture) ==
သၞာံ ၂၀၀၇ ဝွံ ဒှ်သၞာံ မပြံင်လှာဲ ယေန်သၞာင် ဒဳဂျဳတေဝ် ဗွဲမဇၞော်ရ။ နကဵု ပရေင်ပ္တိတ် အာင်ဖုန် (iPhone) ကေုာံ ကွန်ပျူတာ အေပ်ပဲလ်တအ်ဂှ် လညာတ် မစကာ ဖုန် (Smartphone) သွက်ဂွံ ဆက်စၠောအ်၊ တက်ဗီု ကေုာံ ဗဵုအေန်တာနေတ်ဂှ် လှဲလးကၠုင်ရ။ မဳဒဳယာမှာဇန် မပ္တံကဵု ဖေ့သ်ဗောက် (Facebook) ကေုာံ ယူကျု (YouTube) တအ် စဇၞော်မောဝ် ကေတ်ဒၞာဲ ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ် ဗွဲမပြဟ်ရ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ အရာမဒှ်ခေတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇
|-
! ဂကူအရာ
! ယၟု
! တင်စၟတ်
|-
| နဲကဲပညာ
| [[iPhone (1st generation)|အာင်ဖုန် (iPhone ၁)]]
| ဖုန်မသၠာဲကၠေအ် လညာတ်ဖုန်ဂမၠိုင်
|-
| လိက်အုပ်
| ဟာရဳ ပေါ်တာ ၇
| လိက်အုပ်သွံခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲဝင်
|-
| ရုပ်ရှင်
| ပင်လယ်ဓားပြ ကာရေဗဳယျာန် ၃
| ရုပ်ရှင် မဂွံသြန်ဂၠိုင်အိုတ် (At World's End)
|}

== ပရေင်သိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲပညာ (Science and Technology) ==
ပ္ဍဲလပါ်သိပ္ပံ သၞာံ ၂၀၀၇ ဂှ် တၠပညာတအ် ဂွံဆဵုကေတ် ဂြိုဟ်တၟိ မနွံမ္ၚး သၞောတ်တ္ၚဲ (Exoplanet) ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု Gliese 581 c မဒှ်ဂြိုဟ် မနွံဗီုပြင် ညံင်ဂၠးတိတုဲ ဒှ်ဒၞာဲ ဍာ်မနွံမာန်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်တုပ်ပ်ဂှ် ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် သၞာံ ၂၀၀၇ ဝွံ နဒဒှ် သၞာံမဆေင်ကဵု ပရေင်စိစောန် လပါ်ဂြိုပ်ဆု (International Polar Year) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ရာသဳဥတု ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ပရေင်ဍာ်ကလိုင် ဇူလီုရ။&lt;ref&gt;Anderson, K. (2010). ''Climate Change and the Poles: Discoveries of 2007''. Science Press. pp. 112-114.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်သြန် (Economy and Finance) ==
သၞာံ ၂၀၀၇ ဝွံ ဒှ်သၞာံ မစတမ် ပရေင်ကပ်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးကဝ် (2007–2008 financial crisis) ရ။ ပ္ဍဲရးနိဂီုအမေရိကာန် ဟိုတ်နူ သၞောတ်သြန်လွဳ သ္ၚိဌာန် (Subprime mortgage crisis) စကတဵုဒှ် ပြသၞာတုဲ ဘဏ်ဇၞော်ဇၞော်တအ် ဒးဒုင်အန္တရာယ်ရ။ သြန်ဒဝ်လာ အမေရိကာန် ၚုဟ်စှ်ေအာတုဲ ၚုဟ်ထဝ် ကေုာံ ၚုဟ်ကၠေင်ဒါတ် (Oil prices) တိုန်အာ စဵုကဵု မွဲပေဝ်ရေဝ် (barrel) ၁၀၀ ဒဝ်လာ ပ္ဍဲကၞောတ်သၞာံရ။

== ပရေင်ဝိုင်လဝေင် (Sports) ==
* '''ပရေင်ဇၟံင်ဇမၠိင်''': ကွာန်ရးအာရှ မပ္တံကဵု ရးနိဂီု ဍုင်အေန်ဒဝ်နဳယှာ၊ မလေရှာ၊ ထာဲ ကေုာံ ဗဳယေတ်နာမ် ပံင်ကောံတုဲ ဒုင်တၠုင် ပေါဲပြိုင် ဗဝ်ကောန်ယူရဝ် (2007 AFC Asian Cup) အလုံတိုက်အာရှရ။ ဍုင်အဳရက် (Iraq) ဂွံဇၞးကေတ် တလား (Champion) ရ။
* '''ရဝ်ကဗဳ''': ပေါဲပြိုင် ရဝ်ကဗဳ ဂၠးကဝ် ၂၀၀၇ (2007 Rugby World Cup) ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲရးနိဂီုပြင်သေတ် တုဲ ရးနိဂီု အာဖရိကသၠုင်ကျာ (South Africa) ဇၞးကေတ် ဍုင်အင်္ဂလာန် ရ။

== သၠးဂၠံဂဝ် (Births) ==
သၟတ် မသၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ တအ်ဝွံ ပြဟ်ဟ်ဏအ် ဒှ်ကၠုင် မၞိဟ်မပါလုပ် ပ္ဍဲပရေင်ချဳဒရိုင် သၟတ်ဂၠးကဝ်အိုတ်ရ။ 
* ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၈ - ကြဳသတာ တဳမိုဝ် (Princess Lalla Khadija of Morocco)
* အေပြဳ ၁၀ - အာရဳယာန် ဍုင်နဝ်ဝေ (Ariane, Princess of the Netherlands)
* အဝ်ဂေတ် ၂၇ - အာရဳယာနာ ဂရင်း (Ariana Greenblatt) သၟာဇာတ်ရုပ် အမေရိကာန်။

== စုတိ (Deaths) ==
* ဇာန်နဝါရဳ ၃၀ - [[သေဒ်နဳ သေလ်ဒန်]] (Sidney Sheldon) သၟာချူလိက် ဂကူအမေရိကာန် (သၠး ၁၉၁၇)။
* အေပြဳ ၂၃ - ဘောရဳသ် ယေလ်သေန် (Boris Yeltsin) သမ္မတ ကၠာအိုတ် ရးနိဂီုရုရှာ (သၠး ၁၉၃၁)။
* သေပ်တေမ်ဗါ ၆ - လူဆဳယာနဝ် ပါဗာရဝ်တဳ (Luciano Pavarotti) သၟာဒယှ်ေဒွက် အဝ်ပရာ ဂကူအဳတလဳ (သၠး ၁၉၃၅)။
* ဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၇ - ဘေနာဇြဳ ဘူတဝ် ([[Benazir Bhutto]]) သကိုပ်ဝန်ဇၞော် တြေံ ပါကစ္စတာန် မဒးဒုင်ဂစိုတ် (သၠး ၁၉၅၃)။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = ၂၁ သတ္တဗွဝ်
| title = သၞာံဂမၠိုင် ပ္ဍဲသတ္တဗွဝ် ၂၁
| listclass = hlist
| group1 = စှ်သၞာံ ၂၀၀၀
| list1 =
* [[၂၀၀၀]]
* [[၂၀၀၁]]
* [[၂၀၀၂]]
* [[၂၀၀၃]]
* [[၂၀၀၄]]
* [[၂၀၀၅]]
* [[၂၀၀၆]]
* [[၂၀၀၇]]
* [[၂၀၀၈]]
* [[၂၀၀၉]]
| group2 = စှ်သၞာံ ၂၀၁၀
| list2 =
* [[၂၀၁၀]]
* [[၂၀၁၁]]
* [[၂၀၁၂]]
* [[၂၀၁၃]]
* [[၂၀၁၄]]
* [[၂၀၁၅]]
* [[၂၀၁၆]]
* [[၂၀၁၇]]
* [[၂၀၁၈]]
* [[၂၀၁၉]]
}}

{{DEFAULTSORT:၂၀၀၇}}
[[Category:သၞာံ ၂၀၀၇| ]]
[[Category:သတ္တဗွဝ် ၂၁]]</text>
      <sha1>dehcdmv3dyauxpyqfbt1tiwrpz3kfbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:သၞာံ ၂၀၀၇</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12573</id>
    <revision>
      <id>58758</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:54:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု သၞာံ ၂၀၀၇၊ ပရူပရာဂမၠိုင် မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ ကီု၊ မၞိဟ်မသၠးဂၠံဂဝ် ကေုာံ ညးမစုတိလဝ် ပ္ဍဲသၞာံဏအ်ကီုရ။  [[Category:သၞာံ ၂၀၀၇| ]] Cat...&quot;</comment>
      <origin>58758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="508" sha1="mnma2i1i0nuzptmybugwdf6i17xrdg5" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု သၞာံ ၂၀၀၇၊ ပရူပရာဂမၠိုင် မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ ကီု၊ မၞိဟ်မသၠးဂၠံဂဝ် ကေုာံ ညးမစုတိလဝ် ပ္ဍဲသၞာံဏအ်ကီုရ။

[[Category:သၞာံ ၂၀၀၇| ]]
[[Category:သတ္တဗွဝ် ၂၁]]
[[Category:စှ်သၞာံ ၂၀၀၀]]</text>
      <sha1>mnma2i1i0nuzptmybugwdf6i17xrdg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာင်ဖုန် (iPhone ၁)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12574</id>
    <revision>
      <id>58759</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox smartphone | name = အာင်ဖုန် (iPhone 1) | logo = &lt;!-- [[File:Apple_logo_black.svg|50px]] --&gt; | image = [[File:IPhone_1st_Gen.svg|250px|center|အာင်ဖုန် ကိုပ်ကၠာအိုတ်]] | caption = အာင်ဖုန် (iPhone) မပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ | brand = [[အေပ်ပဴ]] (Apple Inc.) | manufacturer = Foxconn...&quot;</comment>
      <origin>58759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15551" sha1="3l9kohvc7m3f9dvm6ecx5w9t28itjov" xml:space="preserve">{{Infobox smartphone
| name = အာင်ဖုန် (iPhone 1)
| logo = &lt;!-- [[File:Apple_logo_black.svg|50px]] --&gt;
| image = [[File:IPhone_1st_Gen.svg|250px|center|အာင်ဖုန် ကိုပ်ကၠာအိုတ်]]
| caption = အာင်ဖုန် (iPhone) မပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇
| brand = [[အေပ်ပဴ]] (Apple Inc.)
| manufacturer = Foxconn
| series = [[အာင်ဖုန်]] (iPhone)
| type = [[စမတ်ဖုန်]]
| release_date = {{Start date and age|2007|06|29}}&lt;ref&gt;Honan, Mathew (January 9, 2007). &quot;Apple unveils iPhone&quot;. Macworld. Archived from the original on April 15, 2008. Retrieved April 6, 2008.&lt;/ref&gt;
| discontinued = {{End date|2008|07|15}}
| units_sold = ၆.၁ ပြကောဋိကိုဋ်
| os = iPhone OS 1.0 (ကိုပ်ကၠာ) / iPhone OS 3.1.3 (လက္ကရဴအိုတ်)
| cpu = 412 MHz ARM 1176JZ(F)-S
| memory = 128 MB eDRAM
| storage = 4, 8, ဟွံသေင်မ္ဂး 16 GB
| display = 3.5 in (89 mm) diagonal, 3:2 aspect ratio, 320×480 px at 163 ppi, LCD
| rear_camera = 2.0 MP
| connectivity = Wi-Fi (802.11b/g), Bluetooth 2.0, Quad-band GSM/GPRS/EDGE
| weight = 135 g (4.8 oz)
| predecessor = 
| successor = [[အာင်ဖုန် 3G]] (iPhone 3G)
}}

'''အာင်ဖုန် ၁''' ({{lang-en|iPhone}} ဟွံသေင်မ္ဂး ''Original iPhone'' ဟွံသေင်မ္ဂး ''iPhone 2G'') ဝွံ ဒှ်[[စမတ်ဖုန်]] မကၠောန်ပ္တိတ် ကေုာံ သွံရာန် နကဵု ဂကောံကမ္မဏဳ [[အေပ်ပဴ]] (Apple Inc.) တုဲ ဒှ်ကပေါတ် မပ္တိတ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵု လၟေင်ကပေါတ် အာင်ဖုန် ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၉ ဂှ် [[သတဳပ် ဂျံပ်]] (Steve Jobs) မဒှ် သကိုပ်ကေင်ကာ ကမ္မဏဳ အေပ်ပဴ ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် လ္တူစင် ပ္ဍဲသဘင် [[မက်ဝေါလ်]] (Macworld 2007) ပ္ဍဲဍုင် [[သေန်ဖရန်သေတ်သကဝ်]] ရ။&lt;ref&gt;Jobs, Steve (January 9, 2007). &quot;Macworld San Francisco 2007 Keynote Address&quot;. Apple. Archived from the original on December 22, 2010. Retrieved April 10, 2019.&lt;/ref&gt; စမတ်ဖုန်ဏအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲထောအ် အခိုက်အလိုက် စက်ဖုန်မစကာ ခလုတ် (Keypad) တုဲ ပ္တိတ်နင် စက်မစကာ လ္တူဗီုပြင်ဒ္ၚောဝ် ဍဵုနကဵုလပုဟ်တဲ (Multi-touch touchscreen) ရ။

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သွက်ဂွံကၠောန် အာင်ဖုန်ဝွံ စကၠုင်လဝ် နူသၞာံ ၂၀၀၄ သၟဝ်ပရဝ်ဂျေတ် မနွံယၟု ဂကုဟ် &quot;ပရဝ်ဂျေတ် ခရမ်း&quot; (Project Purple) ရ။ သတဳပ် ဂျံပ် ဝွံ ပကောံလဝ် ဂကောံအေန်ဂျေန်နဳယာ ကေုာံ သၟာဒဳဇြာင် (Designer) တအ်တုဲ ကဵုစမ်ၜတ် ကၠောန်ရံင် စက်မစကာ ဍဵုလပုဟ်တဲ လ္တူဒ္ၚောဝ်ရ။ အေပ်ပဴ ပံင်တောဲ ကုကမ္မဏဳဆက်စၠောအ် [[Cingular Wireless]] (လက္ကရဴဏအ် ဒှ်အာ [[AT&amp;T Mobility]]) နကဵု သြန်ဘဏ္ဍာလ္ၚီကိုဋ်ဒဝ်လာ သွက်ဂွံ သုတေသန ကေုာံ ခၞံဗဒှ် စက်ဖုန်ဏအ် ပ္ဍဲပွိုင် ပိသၞာံရ။ ပရေင်အာစိုပ် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် အာင်ဖုန်ဝွံ အေပ်ပဴ စွံလဝ် သတိက်ပၞုက် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။&lt;ref&gt;Vogelstein, Fred (January 9, 2008). &quot;The Untold Story: How the iPhone Blew Up the Wireless Industry&quot;. Wired. Archived from the original on March 18, 2014. Retrieved January 10, 2008.&lt;/ref&gt;

== ပတိုန်ထ္ၜး ကေုာံ ပ္တိတ်သွံ (Announcement and Release) ==
ပ္ဍဲဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၉၊ သၞာံ ၂၀၀၇ ဂှ် သတဳပ် ဂျံပ် ပတိုန်ထ္ၜးကဵု ညးလောကတအ် နကဵု လဟီုမ္ဂး &quot;တ္ၚဲဏအ် အေပ်ပဴ ကလေင်ခၞံဗဒှ်တၟိ ဖုန်တအ်ရ&quot; သာ်ဝွံရ။ ညးသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ အာင်ဖုန်ဝွံ ဒှ်ကပေါတ် ပိသာ် မပံင်လဝ် မွဲရ။ ဍေဟ်တအ်ဂှ် - АйPod (iPod) မနွံကဵု ဒ္ၚောဝ်လှဲလှဲ မစကာလပုဟ်တဲ၊ ဖုန် (Mobile phone) မပြံင်လှာဲခေတ် ကေုာံ စက်မဆက်စၠောအ် အေန်တာနဲ (Internet communicator) ရ။ ဖုန်ဏအ် စပ္တိတ်သွံ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ပ္ဍဲဂိတုဂျောန် ၂၉၊ သၞာံ ၂၀၀၇ ရ။ မၞိဟ်လ္ၚီပြကောဋိကိုဋ် စၟဳဒၟံင် သွက်ဂွံ ရာန်ကေတ် ပ္ဍဲတ္ၚဲပ္တိတ်သွံကၠာအိုတ်ဂှ်ရ။

== ဒြဟတ် ကေုာံ ကပေါတ်ပ္ဍဲ (Hardware and Design) ==
ဒဳဇြာင် အာင်ဖုန် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဝွံ ကၠောန်လဝ် နကဵု ပလာသတိက် ကေုာံ ဓါတ်အလူမဳနဳယောမ် (Aluminum) ရ။ လပါ်စးဂှ် နွံကဵု အသာ်သြန်တုဲ လပါ်သၟဝ်ဂှ် နွံကဵု ပလာသတိက် လမ္စံက် သွက်ဂွံ ဓါတ်လာင်ဖုန် (Antenna) ဂွံလုပ်စိုပ် လောဲသွာရ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ အခေါင်အရာ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒြဟတ်စက် (Hardware Specifications)
|-
! ကဏ္ဍ
! တင်ဂၞင် အာင်ဖုန် ၁
|-
| ဗီုပြင်ဒ္ၚောဝ် (Display)
| 3.5 ၝောအ်တဲ (inch) LCD, 320 x 480 pixels
|-
| ပရဝ်သေတ်သာ (Processor)
| 412 MHz ARM 1176 (Samsung)
|-
| ဒြဟတ်သမ္တီ (RAM)
| 128 MB
|-
| ကသိုင်သမ္တီ (Storage)
| 4 GB, 8 GB, 16 GB (ရုဲမာန်)
|-
| ကမ္မရာ (Camera)
| 2.0 Megapixel (လပါ်စး သၟး)
|-
| ဘက်ထရဳ (Battery)
| 1400 mAh Lithium-ion
|}

== သၞောတ်ဆော့ဝဴ (Software) ==
အာင်ဖုန် စကာလဝ် သၞောတ်ប្រតិပတ္တိ မကော်စ &quot;iPhone OS&quot; (လက္ကရဴဏအ် ပြံင်ယၟု ဒှ်အာ [[iOS]]) ရ။ ပ္ဍဲအခိင်တေအ်ဂှ် သၞောတ်ဏအ် ထံက်ပင်လဝ် ဗီုပြင်မကော်စ Visual Voicemail, HTML email ကေုာံ ဝက်ပ်ဗရဴသာ [[သာဖာရဳ]] (Safari web browser) မဒှ် အရာတၟိ သွက်စမတ်ဖုန်တအ်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲအခိင်စပ္တိတ်ဂှ် [[App Store]] ဟွံမဲဏီတုဲ ညးစကာတအ် ဟွံမာန် ပၠုပ်စုတ် App ညးတတိယ (Third-party apps) နူမ္ၚးရ။ မၞိဟ်စကာတအ် ဒးစကာ ဆ App မပါကၠုင် နူစက်သၟးရ။

== ပရေင်ဆက်စၠောအ် (Connectivity) ==
စမတ်ဖုန်ဏအ်ဝွံ နွံကဵု သၞောတ်ဆက်စၠောအ် Quad-band GSM, ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဒေတာ 2G EDGE (ဟိုတ်ဂှ်ရ ယၟုခုတ်လဝ် iPhone 2G ရ)။ 3G ဟွံပါကၠုင်ဏီရ။ သွက်ဂွံ ဆက်စၠောအ် အေန်တာနဲ ညံင်ဂွံ ပြဟ်ဂှ် စကာလဝ် Wi-Fi (802.11b/g) ကေုာံ ဆက်စၠောအ်ကပေါတ်တၞဟ် နကဵု Bluetooth 2.0 ရ။ 

== ဒုင်တဲ ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပါဲ (Reception and Criticism) ==
စပ္တိတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ ဂှ် အာင်ဖုန် ကလိဂွံ ပရေင်ဒေါမ်အံသဝ် နူညးလ္ၚတ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ The New York Times ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အာင်ဖုန်ဝွံ ဒှ်ကပေါတ် မပြံင်လှာဲထောအ် ဂၠံင်တရဴ စမတ်ဖုန် လောကရ။ ဆဂး ပရေင်ပါ်ပါဲလေဝ် နွံဒၟံင်ကီုရ။ အဓိက အရာမဒးဒုင်ပါ်ပါဲဂှ် ၚုဟ်မး က္ဍင်လောန်အာ (၄၉၉ ဒဝ်လာ ကဵု ၅၉၉ ဒဝ်လာ သွက်ကသိုင် 4GB ကဵု 8GB)၊ သၞောတ် 3G ဟွံပါ ကေုာံ MMS (ပလံင်ဗီုရုပ် နကဵု မေတ်သေ့) ပလံင်ဟွံဂွံတအ်ရ။&lt;ref&gt;Pogue, David (June 27, 2007). &quot;The iPhone Matches Most of Its Hype&quot;. The New York Times. Archived from the original on January 6, 2018. Retrieved June 28, 2007.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်သွံရာန် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Sales and Commercial Success) ==
အာင်ဖုန် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဝွံ ကလိဂွံ ပရေင်အံင်ဇၞး ပ္ဍဲကဏ္ဍ သွံရာန် ဗွဲမဇၞော်ရ။ ပ္ဍဲပွိုင် ၇၄ တ္ၚဲ ဓဝ်ဂှ် အေပ်ပဴ သွံဂွံ အာင်ဖုန် လၟိဟ် မွဲပြကောဋိကိုဋ် (1 million units) ရ။ စဵုကဵု အခိင်မဒေါအ်ဇူပ္တိတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၈ ဂှ် လၟိဟ်မသွံရာန်ဂွံ အလုံဂၠးကဝ် နွံ ၆.၁ ပြကောဋိကိုဋ် ရ။ ပရေင်အံင်ဇၞးဏအ် ပ္တိတ်ကဵု လဒက်ပ္တန် သြန်ဘဏ္ဍာ အေပ်ပဴ မဇၞော်မောဝ် တိုန်အာ ဗွဲမသၠုင်ရ။

== အခိုက်အလိုက် ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် (Cultural Impact and Legacy) ==
အာင်ဖုန် ၁ ဂှ် ဒှ်ဖုန် မပြံင်လှာဲထောအ် ယေန်သၞာင် ညးလောက သွက်ဂွံ စကာ ဖုန်တဲရ။ ကၠာနူ အာင်ဖုန် ဟွံမဲဏီဂှ် စမတ်ဖုန် ဗီုကဵု BlackBerry ကဵု Nokia တအ် ဒှ်မၞိဟ် မထိင်လဝ် ဗွိုက်လၟာ်ရ။ ဆဂး လညာတ် အာင်ဖုန် မစကာ ဒ္ၚောဝ်ဍဵုလပုဟ်တဲ ကေုာံ အေပ် (Apps) ဂှ် ဒှ်အာ သဇိုင် သွက်စမတ်ဖုန် မစကာ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ဖအိုတ်ရ။ တိုင်းမ် (Time magazine) ပံက်လဝ် ၚုဟ်မး ဒဒှ်ရ အာင်ဖုန်ဂှ် ဒှ် &quot;ကပေါတ်ခၞံဗဒှ်တၟိ အိုတ် သွက်သၞာံ ၂၀၀၇&quot; ရ။&lt;ref&gt;Grossman, Lev (October 31, 2007). &quot;Invention Of the Year: The iPhone&quot;. Time. Archived from the original on April 15, 2008. Retrieved June 6, 2008.&lt;/ref&gt;

== လက္ကရဴ ကေုာံ အာယုက်အိုတ် (Discontinuation and Obsolescence) ==
ပ္ဍဲဂိတုဂျောန် ၉၊ သၞာံ ၂၀၀၈ ဂှ် အေပ်ပဴ ပတိုန်ထ္ၜး [[အာင်ဖုန် 3G]] (iPhone 3G) မဒှ် မော်ဒယ် တၟိ မဆက်ကၠုင် နူအာင်ဖုန် ၁ တုဲ ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာင် ၁၅၊ သၞာံ ၂၀၀၈ ဂှ် အေပ်ပဴ လလောင်တြး ဒေါအ်ဇူပ္တိတ် အာင်ဖုန် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဏအ် ဗွဲအလုံအစင်ရ။ သၞောတ်ဆော့ဝဴ မထံက်ပင် အာင်ဖုန်ဏအ်ဂှ် အိုတ်အာ ပ္ဍဲ iPhone OS 3.1.3 ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၀ ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး အာင်ဖုန် ၁ ဂှ် ဒှ်ကပေါတ် ဝင် (Vintage and obsolete) မွဲ မနွံၚုဟ်မး သွက်ညးမပကောံကပေါတ်တြေံ (Collectors) တအ်ရ။

== ပရေင်ပံင်တောဲ ကုကမ္မဏဳဆက်စၠောအ် (Carrier Partnerships) ==
ပ္ဍဲအခိင် စပ္တိတ် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ဂှ် အာင်ဖုန် ၁ ဝွံ အေပ်ပဴ ပံင်တောဲလဝ် သက်သက် ကုကမ္မဏဳ AT&amp;T Mobility (ကၠာတေအ် Cingular) ဆမွဲဓဝ်ရ။ ညးစကာတအ် ဒးကၟာတ်လဝ် (Locked) ကု AT&amp;T တုဲ ပရေင်ဏအ် ဗဒှ်ကဵု ကမၠောန် ဟက်ကင် (Jailbreaking) သွက်ဂွံ စကာ ကုကမ္မဏဳဆက်စၠောအ် တၞဟ်တအ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = အေပ်ပဴ
| title = စမတ်ဖုန် [[အေပ်ပဴ]] ဂမၠိုင် (Apple Inc. Smartphones)
| listclass = hlist
| group1 = လၟေင် အာင်ဖုန် (iPhone)
| list1 =
* [[အာင်ဖုန် 1|1]]
* [[အာင်ဖုန် 3G|3G]]
* [[အာင်ဖုန် 3GS|3GS]]
* [[အာင်ဖုန် 4|4]]
* [[အာင်ဖုန် 4S|4S]]
* [[အာင်ဖုန် 5|5]]
* [[အာင်ဖုန် 6|6]]
* [[အာင်ဖုန် 7|7]]
* [[အာင်ဖုန် 8|8]]
* [[အာင်ဖုန် X|X]]
* [[အာင်ဖုန် 11|11]]
* [[အာင်ဖုန် 12|12]]
* [[အာင်ဖုန် 13|13]]
* [[အာင်ဖုန် 14|14]]
* [[အာင်ဖုန် 15|15]]
}}

[[Category:အေပ်ပဴ]]
[[Category:စမတ်ဖုန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:အာင်ဖုန်]]
[[Category:ကပေါတ် မပ္တိတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇]]
```&lt;FollowUp&gt;</text>
      <sha1>3l9kohvc7m3f9dvm6ecx5w9t28itjov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Infobox smartphone</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12575</id>
    <revision>
      <id>58760</id>
      <timestamp>2026-10-18T03:02:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;includeonly&gt;{{Infobox | bodyclass   = hproduct | titleclass  = fn | title       = {{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}} | image       = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|}}}|size={{{logosize|}}}|alt={{{logo_alt|}}}}} | image2      = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{imagesize|250px}}}|alt={{{alt|}}}}} | caption2    = {{{caption|}}}  | label1      = ကုန်အမှတ်တဆ...&quot;</comment>
      <origin>58760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3980" sha1="cw5t86qh442mt7ukxlkfzied1cb3qri" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Infobox
| bodyclass   = hproduct
| titleclass  = fn
| title       = {{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}
| image       = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|}}}|size={{{logosize|}}}|alt={{{logo_alt|}}}}}
| image2      = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{imagesize|250px}}}|alt={{{alt|}}}}}
| caption2    = {{{caption|}}}

| label1      = ကုန်အမှတ်တဆိပ်
| data1       = {{{brand|}}}
| class1      = brand

| label2      = ညးမကၠောန်ပ္တိတ်
| data2       = {{{manufacturer|}}}
| class2      = brand

| label3      = ရေဒဳယဝ် / မဝ်ဒယ်
| data3       = {{{series|}}}

| label4      = တင်သမ္တီ
| data4       = {{{slogan|}}}

| label5      = မဝ်ဒယ်
| data5       = {{{model|{{{modelnumber|}}}}}}

| label6      = ကွန်ရက် ဆက်စပ်
| data6       = {{{networks|}}}

| label7      = စပ္တိတ်
| data7       = {{{released|}}}

| label8      = ဒေါအ်ဇူ
| data8       = {{{discontinued|}}}

| label9      = မဝ်ဒယ်တြေံ
| data9       = {{{predecessor|}}}

| label10     = မဝ်ဒယ်တၟိ
| data10      = {{{successor|}}}

| label11     = မဆက်စပ်
| data11      = {{{related|}}}

| label12     = ဂကူ
| data12      = {{{type|}}}

| label13     = ဗီုပြင်
| data13      = {{{form|}}}

| label14     = ဇမၞော် (Dimensions)
| data14      = {{{dimensions|}}}

| label15     = လျိုင်
| data15      = {{{weight|}}}

| label16     = သၞောတ်အုပ်ဓုပ် (OS)
| data16      = {{{os|}}}

| label17     = သၞောတ် ပ္ဍဲ ချိပ် (SoC)
| data17      = {{{soc|}}}

| label18     = CPU
| data18      = {{{cpu|}}}

| label19     = GPU
| data19      = {{{gpu|}}}

| label20     = မှတ်ဉာဏ် (RAM)
| data20      = {{{memory|}}}

| label21     = ဒၞာဲသီ (Storage)
| data21      = {{{storage|}}}

| label22     = ကာဒ် မှတ်ဉာဏ်
| data22      = {{{memory_card|}}}

| label23     = ဗက်ထရဳ
| data23      = {{{battery|}}}

| label24     = ထ္ၜးရုပ် (Display)
| data24      = {{{display|}}}

| label25     = ထ္ၜးရုပ် မ္ၚး
| data25      = {{{ext_display|}}}

| label26     = ကမ္မရာ လက္ကရဴ
| data26      = {{{rear_camera|}}}

| label27     = ကမ္မရာ ဂတ
| data27      = {{{front_camera|}}}

| label28     = ရမ္သာင်
| data28      = {{{sound|}}}

| label29     = အဆက်အစပ်
| data29      = {{{connectivity|}}}

| label30     = အရာတၞဟ်ဂမၠိုင်
| data30      = {{{other|}}}

| label31     = ဝက်ဘ်ဆိုဒ်
| data31      = {{{website|}}}

| below       = {{{references|}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content=
== လဒက်ပ္တန် ==
ထာမ်ပလိက်ဝွံ စကာသွက် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု စမတ်ဖုန် (Smartphone) တအ်ရ။
&lt;pre&gt;
{{Infobox smartphone
| name           = 
| logo           = 
| logosize       = 
| image          = 
| imagesize      = 
| caption        = 
| brand          = 
| manufacturer   = 
| series         = 
| slogan         = 
| model          = 
| networks       = 
| released       = 
| discontinued   = 
| predecessor    = 
| successor      = 
| related        = 
| type           = 
| form           = 
| dimensions     = 
| weight         = 
| os             = 
| soc            = 
| cpu            = 
| gpu            = 
| memory         = 
| storage        = 
| memory_card    = 
| battery        = 
| display        = 
| ext_display    = 
| rear_camera    = 
| front_camera   = 
| sound          = 
| connectivity   = 
| other          = 
| website        = 
| references     = 
}}
&lt;/pre&gt;
[[Category:Infobox templates|Smartphone]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cw5t86qh442mt7ukxlkfzied1cb3qri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်ဍုၚ်သေံ၊ဂကောံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12576</id>
    <redirect title="သၞောဝ် ကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်ဍုၚ်သေံ" />
    <revision>
      <id>58762</id>
      <timestamp>2026-10-18T03:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်ဍုၚ်သေံ၊ဂကောံ]] ဇရေင် [[သၞောဝ် ကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်ဍုၚ်သေံ]]</comment>
      <origin>58762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114" sha1="bfx3ig8drzjbn446o4t1j4ssbny2glj" xml:space="preserve">#REDIRECT [[သၞောဝ် ကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်ဍုၚ်သေံ]]</text>
      <sha1>bfx3ig8drzjbn446o4t1j4ssbny2glj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ၊ဂကောံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12577</id>
    <revision>
      <id>58763</id>
      <timestamp>2026-10-18T03:13:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox organization | name             = ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ&lt;br&gt;Mon Buddhist Students' Society Thailand (MBSST) | image            = [[File:image_3.png|150px]] | caption          = တဆိပ်ကြာ ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (ခၞံဗဒှ် သက္က...&quot;</comment>
      <origin>58763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13046" sha1="25l7kp87tdttp44wdqtkczkkdgacwq5" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name             = ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ&lt;br&gt;Mon Buddhist Students' Society Thailand (MBSST)
| image            = [[File:image_3.png|150px]]
| caption          = တဆိပ်ကြာ ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (ခၞံဗဒှ် သက္ကရာဇ် ၂၅၅၁)
| formation        = ၂၅၅၁ သာသနာ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ)
| type             = ဂကောံပညာရေး၊ ဘာသာရေး ကောံ ကွးဘာသင်
| purpose          = သာသနာမန် မြတ်ရာင်တဝ်၊ ထံက်ပင်ပညာ၊ ဆက်စပ်ကွးဘာသင်မန်
| location         = [[ရးနိဂီုသေံ]] (Thailand)
| leader_title     = ဥက္ကဋ္ဌ (၂၀၂၅-၂၀၂၆)
| leader_name      = တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ (ကွာန်င္ၚာၚ်)
| affiliation      = တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (MCU)၊ တက္ကသိုလ်မဟိဍောန် (MU)
| website          = [[Blogger: mbsst2551]] / [https://mbsst2551.blogspot.com mbsst2551]
}}

'''ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ''' ({{lang-en|Mon Buddhist Students' Society Thailand - MBSST}}) ဝွံ ဒှ်ဂကောံသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်နာနာ ပ္ဍဲ[[ရးနိဂီုသေံ]]တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၅၅၁ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ) ရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''လိက်ဒုင်စီရေင် ပွိုင်မွဲသၞာံ (2025/2026)၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၈၊ သာသနာ ၂၅၇၀''. MBSST Publication.&lt;/ref&gt; ဂကောံဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ရန်တၟအ်ကဵု သာသနာမန် ဂွံဇၞော်မောဝ်၊ ပညာကွးဘာသင်မန် ဂွံတဴတက် ကေုာံ ပွမဗိုင်ရီုဗင် ဖန်ဇန်ကဵုကွးဘာသင်မန် မကၠုင်တိုန်ဘာ ပ္ဍဲဍုင်သေံတအ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် ==
ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (MBSST) วွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၅၅၁ (2008) နကဵုတင်ရန်တၟအ် ၄ သာ် အဓိက:
# **သာသနာမန် မြတ်ရာင်တော် ဗျာကြီးအာ**: သွက်ဂွံ ထိင်ဒက်၊ မင်မဲ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် သာသနာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန် ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ ကေုာံ ဍုင်မိ။
# **ထွက်သျှင်ဝတိုန် ပရေင်ပညာဓမီလင်မန်**: သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ကေုာံ ထံက်ပင်ပညာ သွက်သင်မန် ကေုာံ ညးမကတ်ပညာတအ် ဂွံတိုန်အာ ကဆံင်သၠုင်သၠုင်။
# **သူသင်မန်ဂမျိုင် ဒိုသာမရ် မညီသာသွန်တဲ့ ဖဒိုကို**: သွက်ဂွံ ညီသာသၟဟ်သၟန် ရေင်သကအ် အကြာကွးဘာသင်မန်ဂမၠိုင်။
# **သွက်သင်မန်ဂမြိုင် ရုံတိုန်တက္ကသိုလ်ပွဲချင်သေ ဂွိုင်တိုန်ကို**: သွက်ဂွံ ဗိုင်ရီုဗင်၊ ကဵုအစဳအဇန် ကေုာံ သြန်ထံက်ပင် ကုသင်မန် မကၠုင်တိုန်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်နာနာ ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ (ဗွဲတၟေင် တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် MCU)။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== ကမ္မတဳကေင်ကာ သၞာံ (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် ကမ္မတဳကေင်ကာဂမၠိုင် မဒးဒုင်ရွေးချေတ် သွက်ဂွံ ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင်ဂကောံ ပွိုင်မွဲသၞာံ နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! တာလျိုင် !! ယၟု !! ဇာတိ ဍုင်/ကွာန်
|-
| ၁ || ဥက္ကဋ္ဌ || တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ || ကွာန်င္ၚာၚ်
|-
| ၂ || ဟိတဓရ || တုဂုဏ်နေမိန္ဒ || ချေင်လွိုင်
|-
| ၃ || ဒု-ဟိတဓရ || တုဂုဏ်မောနေယျာဓိက || ဍုင်လွိုင်
|-
| ၄ || ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန || ကွာန်ဟံင်ဂါမ်
|-
| ၅ || ဒု-ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ကဝိသာရ || ဍုင်ဇိုင်ကျာ်
|-
| ၆ || ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်သုဓဇ || ကွာန်ဝါရိုတ်
|-
| ၇ || ဒု-ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်ဂမ္ဘီရာနန္ဒ || ကွာန်တံင်ပိုအ်
|-
| ၈ || လွိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်သုခ || ဍုင်ဟံသာဝတဳ
|-
| ၉ || ဒု-လွိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ || ကွာန်အလှာ်
|}

== စရင်ညးလုပ်ဂကောံ (၂၀၂၅/၂၀၂၆) ==
အတိုင်စရင် သၞာံ ၂၀၂၅/၂၀၂၆၊ ကွးဘာသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ တက္ကသိုလ် ပ္ဍဲဍုင်သေံဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် နွံ ၇၀ ဇကု ရ။ အပ္ဍဲစရင်ဏအ်ဂှ် ကဆံင် Ph.D. နွံ ၉ ဇကု၊ M.A. ნွံ ၁၄ ဇကု၊ ကေုာံ B.A. နွံ ၄၇ ဇကု ရ။ ညးတအ်ဝွံ ကၠုင်နူဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဝင်္က၊ တံင်ပရင်၊ ကွာန်င္ၚာၚ်၊ ဒူရာ၊ ကအ်ဗိုတ်၊ ဟံင်ဂါမ်၊ ကအ်ရောတ်၊ ကျာ်ဇၞော် ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တအ်ရ။ ကွးဘာဇကုမွဲမွဲ ဒးလှူသြန်ဂကောံ ဗၞတ် ၅၀၀ ဗာတ် သွက်ဂွံ ဒှ်သြန်ဗွဝ် ဂကောံရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== အစဳအဇန်ပတိုန်ဍာ်ဒကေဝ်ပညာ ==
သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ကွးဘာသင်မန်တအ်၊ ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဖျေံလဝ် အစဳအဇန် ဗ္တောန်နဲကဲချူလိက် Academic Writing ကေုာံ လညာတ်ပညာနာနာ နကဵုနဲကဲ Video တုဲ ပကောံစွံလဝ် ပ္ဍဲ Telegram မပ္တံကဵု:
* '''Academic Writing''': Basic to Essay (Ven. Khema, Ph.D Cand)
* '''Academic Speaking Skill''': (Ven. Dr. Suriya, USA)
* '''Basic English Phonetics''': (Ven. Dr. Jinadha, USA)
* '''Towards Higher Education''': (Dr. Pon Nay Mon, USA)
* '''The State of Mon Studies''': (Ven. Ravika, USA)
* '''Understanding Knowledge''': (Nai Bee Htaw Monzel, DK)
* '''Abstract Research &amp; Scope''': (Ven. Khema &amp; Dr. Soin Non Ju)
* '''How to Write Academic Article''': (Ven. Obhasa, Ph.D Cand)
* '''Advanced Writing for Publications''': (Mr. Sike Chan)

== ကဏ္ဍတဆိပ်ကြာဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၅ ဂှ် ဂကောံဝွံ ဗိုင်ဂစာန် ကေုာံ ပူဇော်ဏာ တဆိပ်ကြာ (Ph.D. Honor၊ Ph.D. ကေုာံ M.A.) ကုသင်မန် ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် ၁၃ ဇကု/မ။ ကျာ်ဇၞော်အစာ ကေုာံ တၠပညာတအ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဍုင်မတ်မလီု၊ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဍုင်ဗဂေါ ကေုာံ ရးနိဂီုသေံတအ်ရ။

== စရင်သြန်လုပ် သြန်တိတ် (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် စရင်သြန်ဂကောံဂမၠိုင် နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! ပရောပရာ !! သြန်လုပ် (ဗာတ်) !! သြန်တိတ် (ဗာတ်) !! စၟတ်တ္ၚဲ / ညးတာလျိုင်
|-
| ၁ || သြန်သှ်နူသၞာံ ၂၀၂၄-၂၀၂၅ || ၄၁၃,၈၈၂ || || 15/Oct/2025
|-
| ၂ || သြန်ကောန်ဂကောံစုတ် (၆၈ ဇကု) || ၃၄,၅၀၀ || || 15/Oct/2025
|-
| ၃ || ဒါန်နူမဟာစူဠာလံင်ကန် ကေုာံ ဂကောံတၞဟ် || ၂၀,၀၀၀ || || 26/Oct/2025
|-
| ၄ || သြန်ဒါန်ပူဇော်သင်ကလိတဆိပ်ကြာ || ၅,၄၆၂ || || 24/Nov/2025
|-
| ၅ || ဒါန်နူ တုဂုဏ်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂမၠိုင် || ၁၃,၉၈၈ || || 2026
|-
| ၆ || သြန်တိတ် ကောံဓရီု ကေုာံ ရာန်နာနာ || || ၇,၉၀၀ || 10/Oct/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၇ || ပူဇော်လာပ်သင်ကေတ်တဆိပ်ကြာ || || ၉၁,၀၀၀ || 2/Dec/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၈ || ကောန်ဗိုက်တဆိပ်ကြာ ကေုာံ ကလအ်အစာ || || ၃,၀၀၀ || 27/Sep/2026 (တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန)
|-
! !! ပံင်ဖအိုတ် !! ၄၈၇,၈၃၂ !! ၉၉,၀၀၀ !! သြန်သှ် ၄၄၆,၆၀၄ ဗာတ်
|}

== အစဳအဇန်ဒြေပ်မံင်ဂမၠိုင် ==
ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဆက်စပ်ကမၠောန် ကေုာံ ချဳဒရိုင်နာနာ ပ္ဍဲကဏ္ဍပညာ ကေုာံ သာသနာ မပ္တံကဵု:
* ကေတ်အဆက်ကဵု နာယကတြေံ ကေုာံ ညးတအ်။
* ခၞံဗဒှ် ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ Digital QR Code (မပ္တံကဵု [[Blogger: mbsst2551]] သွက်ဂွံ Scan ကေတ် တင်ဂၞင်)။&lt;ref name=&quot;MBSST-Card&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''ဗီုပြင်ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ QR Code''. MBSST Media.&lt;/ref&gt;
* သဘင်ဖာပ်သင် ကေုာံ ဒါန်သြန်ထံက်ပင် ကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (အယုဒ္ဓယာ) မရီုဗင်ကွးဘာ ၆၇ ဇကု (သြန်ထံက်ပင် ၂၅၂,၀၂၂ ဗာတ်၊ မွဲဇကု ၃,၆၈၀ ဗာတ်)။
* ပါလုပ်ချဳဒရိုင် ပ္ဍဲအရာမင်မဲ အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင်မန် ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ မွဲစွံ ကုဂကောံမန်ဍုင်မန် ကေုာံ ဍုင်သေံ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== ကဏ္ဍ ==
* [[ကဏ္ဍ:ဂကောံမန်]]
* [[ကဏ္ဍ:ပညာရေး ဂကူမန်]]
* [[ကဏ္ဍ:သာသနာမန်]]
* [[ကဏ္ဍ:ရးနိဂီုသေံ]]</text>
      <sha1>25l7kp87tdttp44wdqtkczkkdgacwq5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58764</id>
      <parentid>58763</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13053" sha1="nundqengkm9xwinphnc317xkwxnuh2t" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name             = ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ&lt;br&gt;Mon Buddhist Students' Society Thailand (MBSST)
| image            = [[File:image_3.png|150px]]
| caption          = တဆိပ်ကြာ ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (ခၞံဗဒှ် သက္ကရာဇ် ၂၅၅၁)
| formation        = ၂၅၅၁ သာသနာ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ)
| type             = ဂကောံပညာရေး၊ ဘာသာရေး ကောံ ကွးဘာသင်
| purpose          = သာသနာမန် မြတ်ရာင်တဝ်၊ ထံက်ပင်ပညာ၊ ဆက်စပ်ကွးဘာသင်မန်
| location         = [[ရးနိဂီုသေံ]] (Thailand)
| leader_title     = ဥက္ကဋ္ဌ (၂၀၂၅-၂၀၂၆)
| leader_name      = တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ (ကွာန်င္ၚာၚ်)
| affiliation      = တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (MCU)၊ တက္ကသိုလ်မဟိဍောန် (MU)
| website          = [[Blogger: mbsst2551]] / [https://mbsst2551.blogspot.com mbsst2551]
}}

'''ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ''' ({{lang-en|Mon Buddhist Students' Society Thailand - MBSST}}) ဝွံ ဒှ်ဂကောံသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်နာနာ ပ္ဍဲ[[ရးနိဂီုသေံ]]တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၅၅၁ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ) ရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''လိက်ဒုင်စီရေင် ပွိုင်မွဲသၞာံ (2025/2026)၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၈၊ သာသနာ ၂၅၇၀''. MBSST Publication.&lt;/ref&gt; ဂကောံဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ရန်တၟအ်ကဵု သာသနာမန် ဂွံဇၞော်မောဝ်၊ ပညာကွးဘာသင်မန် ဂွံတဴတက် ကေုာံ ပွမဗိုင်ရီုဗင် ဖန်ဇန်ကဵုကွးဘာသင်မန် မကၠုင်တိုန်ဘာ ပ္ဍဲဍုင်သေံတအ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် ==
ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (MBSST) วွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၅၅၁ (2008) နကဵုတင်ရန်တၟအ် ၄ သာ် အဓိက:
# **သာသနာမန် မြတ်ရာင်တော် ဗျာကြီးအာ**: သွက်ဂွံ ထိင်ဒက်၊ မင်မဲ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် သာသနာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန် ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ ကေုာံ ဍုင်မိ။
# **ထွက်သျှင်ဝတိုန် ပရေင်ပညာဓမီလင်မန်**: သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ကေုာံ ထံက်ပင်ပညာ သွက်သင်မန် ကေုာံ ညးမကတ်ပညာတအ် ဂွံတိုန်အာ ကဆံင်သၠုင်သၠုင်။
# **သူသင်မန်ဂမျိုင် ဒိုသာမရ် မညီသာသွန်တဲ့ ဖဒိုကို**: သွက်ဂွံ ညီသာသၟဟ်သၟန် ရေင်သကအ် အကြာကွးဘာသင်မန်ဂမၠိုင်။
# **သွက်သင်မန်ဂမြိုင် ရုံတိုန်တက္ကသိုလ်ပွဲချင်သေ ဂွိုင်တိုန်ကို**: သွက်ဂွံ ဗိုင်ရီုဗင်၊ ကဵုအစဳအဇန် ကေုာံ သြန်ထံက်ပင် ကုသင်မန် မကၠုင်တိုန်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်နာနာ ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ (ဗွဲတၟေင် တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် MCU)။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== ကမ္မတဳကေင်ကာ သၞာံ (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် ကမ္မတဳကေင်ကာဂမၠိုင် မဒးဒုင်ရွေးချေတ် သွက်ဂွံ ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင်ဂကောံ ပွိုင်မွဲသၞာံ နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! တာလျိုင် !! ယၟု !! ဇာတိ ဍုင်/ကွာန်
|-
| ၁ || ဥက္ကဋ္ဌ || တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ || ကွာန်င္ၚာၚ်
|-
| ၂ || ဟိတဓရ || တုဂုဏ်နေမိန္ဒ || ချေင်လွိုင်
|-
| ၃ || ဒု-ဟိတဓရ || တုဂုဏ်မောနေယျာဓိက || ဍုင်လွိုင်
|-
| ၄ || ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန || ကွာန်ဟံင်ဂါမ်
|-
| ၅ || ဒု-ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ကဝိသာရ || ဍုင်ဇိုင်ကျာ်
|-
| ၆ || ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်သုဓဇ || ကွာန်ဝါရိုတ်
|-
| ၇ || ဒု-ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်ဂမ္ဘီရာနန္ဒ || ကွာန်တံင်ပိုအ်
|-
| ၈ || လွိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်သုခ || ဍုင်ဟံသာဝတဳ
|-
| ၉ || ဒု-လွိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ || ကွာန်အလှာ်
|}

== စရင်ညးလုပ်ဂကောံ (၂၀၂၅/၂၀၂၆) ==
အတိုင်စရင် သၞာံ ၂၀၂၅/၂၀၂၆၊ ကွးဘာသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ တက္ကသိုလ် ပ္ဍဲဍုင်သေံဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် နွံ ၇၀ ဇကု ရ။ အပ္ဍဲစရင်ဏအ်ဂှ် ကဆံင် Ph.D. နွံ ၉ ဇကု၊ M.A. ნွံ ၁၄ ဇကု၊ ကေုာံ B.A. နွံ ၄၇ ဇကု ရ။ ညးတအ်ဝွံ ကၠုင်နူဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဝင်္က၊ တံင်ပရင်၊ ကွာန်င္ၚာၚ်၊ ဒူရာ၊ ကအ်ဗိုတ်၊ ဟံင်ဂါမ်၊ ကအ်ရောတ်၊ ကျာ်ဇၞော် ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တအ်ရ။ ကွးဘာဇကုမွဲမွဲ ဒးလှူသြန်ဂကောံ ဗၞတ် ၅၀၀ ဗာတ် သွက်ဂွံ ဒှ်သြန်ဗွဝ် ဂကောံရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== အစဳအဇန်ပတိုန်ဍာ်ဒကေဝ်ပညာ ==
သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ကွးဘာသင်မန်တအ်၊ ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဖျေံလဝ် အစဳအဇန် ဗ္တောန်နဲကဲချူလိက် Academic Writing ကေုာံ လညာတ်ပညာနာနာ နကဵုနဲကဲ Video တုဲ ပကောံစွံလဝ် ပ္ဍဲ Telegram မပ္တံကဵု:
* '''Academic Writing''': Basic to Essay (Ven. Khema, Ph.D Cand)
* '''Academic Speaking Skill''': (Ven. Dr. Suriya, USA)
* '''Basic English Phonetics''': (Ven. Dr. Jinadha, USA)
* '''Towards Higher Education''': (Dr. Pon Nay Mon, USA)
* '''The State of Mon Studies''': (Ven. Ravika, USA)
* '''Understanding Knowledge''': (Nai Bee Htaw Monzel, DK)
* '''Abstract Research &amp; Scope''': (Ven. Khema &amp; Dr. Soin Non Ju)
* '''How to Write Academic Article''': (Ven. Obhasa, Ph.D Cand)
* '''Advanced Writing for Publications''': (Mr. Sike Chan)

== ကဏ္ဍတဆိပ်ကြာဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၅ ဂှ် ဂကောံဝွံ ဗိုင်ဂစာန် ကေုာံ ပူဇော်ဏာ တဆိပ်ကြာ (Ph.D. Honor၊ Ph.D. ကေုာံ M.A.) ကုသင်မန် ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် ၁၃ ဇကု/မ။ ကျာ်ဇၞော်အစာ ကေုာံ တၠပညာတအ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဍုင်မတ်မလီု၊ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဍုင်ဗဂေါ ကေုာံ ရးနိဂီုသေံတအ်ရ။

== စရင်သြန်လုပ် သြန်တိတ် (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် စရင်သြန်ဂကောံဂမၠိုင် နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! ပရောပရာ !! သြန်လုပ် (ဗာတ်) !! သြန်တိတ် (ဗာတ်) !! စၟတ်တ္ၚဲ / ညးတာလျိုင်
|-
| ၁ || သြန်သှ်နူသၞာံ ၂၀၂၄-၂၀၂၅ || ၄၁၃,၈၈၂ || || 15/Oct/2025
|-
| ၂ || သြန်ကောန်ဂကောံစုတ် (၆၈ ဇကု) || ၃၄,၅၀၀ || || 15/Oct/2025
|-
| ၃ || ဒါန်နူမဟာစူဠာလံင်ကန် ကေုာံ ဂကောံတၞဟ် || ၂၀,၀၀၀ || || 26/Oct/2025
|-
| ၄ || သြန်ဒါန်ပူဇော်သင်ကလိတဆိပ်ကြာ || ၅,၄၆၂ || || 24/Nov/2025
|-
| ၅ || ဒါန်နူ တုဂုဏ်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂမၠိုင် || ၁၃,၉၈၈ || || 2026
|-
| ၆ || သြန်တိတ် ကောံဓရီု ကေုာံ ရာန်နာနာ || || ၇,၉၀၀ || 10/Oct/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၇ || ပူဇော်လာပ်သင်ကေတ်တဆိပ်ကြာ || || ၉၁,၀၀၀ || 2/Dec/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၈ || ကောန်ဗိုက်တဆိပ်ကြာ ကေုာံ ကလအ်အစာ || || ၃,၀၀၀ || 27/Sep/2026 (တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန)
|-
! !! ပံင်ဖအိုတ် !! ၄၈၇,၈၃၂ !! ၉၉,၀၀၀ !! သြန်သှ် ၄၄၆,၆၀၄ ဗာတ်
|}

== အစဳအဇန်ဒြေပ်မံင်ဂမၠိုင် ==
ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဆက်စပ်ကမၠောန် ကေုာံ ချဳဒရိုင်နာနာ ပ္ဍဲကဏ္ဍပညာ ကေုာံ သာသနာ မပ္တံကဵု:
* ကေတ်အဆက်ကဵု နာယကတြေံ ကေုာံ ညးတအ်။
* ခၞံဗဒှ် ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ Digital QR Code (မပ္တံကဵု [[Blogger: mbsst2551]] သွက်ဂွံ Scan ကေတ် တင်ဂၞင်)။&lt;ref name=&quot;MBSST-Card&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''ဗီုပြင်ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ QR Code''. MBSST Media.&lt;/ref&gt;
* သဘင်ဖာပ်သင် ကေုာံ ဒါန်သြန်ထံက်ပင် ကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (အယုဒ္ဓယာ) မရီုဗင်ကွးဘာ ၆၇ ဇကု (သြန်ထံက်ပင် ၂၅၂,၀၂၂ ဗာတ်၊ မွဲဇကု ၃,၆၈၀ ဗာတ်)။
* ပါလုပ်ချဳဒရိုင် ပ္ဍဲအရာမင်မဲ အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင်မန် ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ မွဲစွံ ကုဂကောံမန်ဍုင်မန် ကေုာံ ဍုင်သေံ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== ကဏ္ဍ ==
* [[ကဏ္ဍ:ဂကောံမန်]]
* [[ကဏ္ဍ: ပရေင်ပညာ ဂကူမန်]]
* [[ကဏ္ဍ:သာသနာမန်]]
* [[ကဏ္ဍ:ရးနိဂီုသေံ]]</text>
      <sha1>nundqengkm9xwinphnc317xkwxnuh2t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58765</id>
      <parentid>58764</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကမ္မတဳကေင်ကာ သၞာံ (၂၀၂၅-၂၀၂၆) */</comment>
      <origin>58765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13050" sha1="q250v15dcorhf7t35atj5vinmeexxq2" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name             = ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ&lt;br&gt;Mon Buddhist Students' Society Thailand (MBSST)
| image            = [[File:image_3.png|150px]]
| caption          = တဆိပ်ကြာ ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (ခၞံဗဒှ် သက္ကရာဇ် ၂၅၅၁)
| formation        = ၂၅၅၁ သာသနာ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ)
| type             = ဂကောံပညာရေး၊ ဘာသာရေး ကောံ ကွးဘာသင်
| purpose          = သာသနာမန် မြတ်ရာင်တဝ်၊ ထံက်ပင်ပညာ၊ ဆက်စပ်ကွးဘာသင်မန်
| location         = [[ရးနိဂီုသေံ]] (Thailand)
| leader_title     = ဥက္ကဋ္ဌ (၂၀၂၅-၂၀၂၆)
| leader_name      = တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ (ကွာန်င္ၚာၚ်)
| affiliation      = တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (MCU)၊ တက္ကသိုလ်မဟိဍောန် (MU)
| website          = [[Blogger: mbsst2551]] / [https://mbsst2551.blogspot.com mbsst2551]
}}

'''ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ''' ({{lang-en|Mon Buddhist Students' Society Thailand - MBSST}}) ဝွံ ဒှ်ဂကောံသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်နာနာ ပ္ဍဲ[[ရးနိဂီုသေံ]]တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၅၅၁ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ) ရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''လိက်ဒုင်စီရေင် ပွိုင်မွဲသၞာံ (2025/2026)၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၈၊ သာသနာ ၂၅၇၀''. MBSST Publication.&lt;/ref&gt; ဂကောံဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ရန်တၟအ်ကဵု သာသနာမန် ဂွံဇၞော်မောဝ်၊ ပညာကွးဘာသင်မန် ဂွံတဴတက် ကေုာံ ပွမဗိုင်ရီုဗင် ဖန်ဇန်ကဵုကွးဘာသင်မန် မကၠုင်တိုန်ဘာ ပ္ဍဲဍုင်သေံတအ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် ==
ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (MBSST) วွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၅၅၁ (2008) နကဵုတင်ရန်တၟအ် ၄ သာ် အဓိက:
# **သာသနာမန် မြတ်ရာင်တော် ဗျာကြီးအာ**: သွက်ဂွံ ထိင်ဒက်၊ မင်မဲ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် သာသနာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန် ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ ကေုာံ ဍုင်မိ။
# **ထွက်သျှင်ဝတိုန် ပရေင်ပညာဓမီလင်မန်**: သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ကေုာံ ထံက်ပင်ပညာ သွက်သင်မန် ကေုာံ ညးမကတ်ပညာတအ် ဂွံတိုန်အာ ကဆံင်သၠုင်သၠုင်။
# **သူသင်မန်ဂမျိုင် ဒိုသာမရ် မညီသာသွန်တဲ့ ဖဒိုကို**: သွက်ဂွံ ညီသာသၟဟ်သၟန် ရေင်သကအ် အကြာကွးဘာသင်မန်ဂမၠိုင်။
# **သွက်သင်မန်ဂမြိုင် ရုံတိုန်တက္ကသိုလ်ပွဲချင်သေ ဂွိုင်တိုန်ကို**: သွက်ဂွံ ဗိုင်ရီုဗင်၊ ကဵုအစဳအဇန် ကေုာံ သြန်ထံက်ပင် ကုသင်မန် မကၠုင်တိုန်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်နာနာ ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ (ဗွဲတၟေင် တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် MCU)။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== ကမ္မတဳကေင်ကာ သၞာံ (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် ကမ္မတဳကေင်ကာဂမၠိုင် မဒးဒုင်ရွေးချေတ် သွက်ဂွံ ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင်ဂကောံ ပွိုင်မွဲသၞာံ နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! တာလျိုင် !! ယၟု !! ဇာတိ ဍုင်/ကွာန်
|-
| ၁ || ဥက္ကဋ္ဌ || တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ || ကွာန်င္ၚာၚ်
|-
| ၂ || ဟိတဓရ || တုဂုဏ်နေမိန္ဒ || ဍုင်လၟိုင်
|-
| ၃ || ဒု-ဟိတဓရ || တုဂုဏ်မောနေယျာဓိက || ဍုင်လၟိုင်
|-
| ၄ || ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန || ကွာန်ဟံင်ဂါမ်
|-
| ၅ || ဒု-ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ကဝိသာရ || ဍုင်ဇိုင်ကျာ်
|-
| ၆ || ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်သုဓဇ || ကွာန်ဝါရိုတ်
|-
| ၇ || ဒု-ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်ဂမ္ဘီရာနန္ဒ || ကွာန်တံင်ပိုအ်
|-
| ၈ || လွိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်သုခ || ဍုင်ဟံသာဝတဳ
|-
| ၉ || ဒု-လွိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ || ကွာန်အလှာ်
|}

== စရင်ညးလုပ်ဂကောံ (၂၀၂၅/၂၀၂၆) ==
အတိုင်စရင် သၞာံ ၂၀၂၅/၂၀၂၆၊ ကွးဘာသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ တက္ကသိုလ် ပ္ဍဲဍုင်သေံဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် နွံ ၇၀ ဇကု ရ။ အပ္ဍဲစရင်ဏအ်ဂှ် ကဆံင် Ph.D. နွံ ၉ ဇကု၊ M.A. ნွံ ၁၄ ဇကု၊ ကေုာံ B.A. နွံ ၄၇ ဇကု ရ။ ညးတအ်ဝွံ ကၠုင်နူဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဝင်္က၊ တံင်ပရင်၊ ကွာန်င္ၚာၚ်၊ ဒူရာ၊ ကအ်ဗိုတ်၊ ဟံင်ဂါမ်၊ ကအ်ရောတ်၊ ကျာ်ဇၞော် ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တအ်ရ။ ကွးဘာဇကုမွဲမွဲ ဒးလှူသြန်ဂကောံ ဗၞတ် ၅၀၀ ဗာတ် သွက်ဂွံ ဒှ်သြန်ဗွဝ် ဂကောံရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== အစဳအဇန်ပတိုန်ဍာ်ဒကေဝ်ပညာ ==
သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ကွးဘာသင်မန်တအ်၊ ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဖျေံလဝ် အစဳအဇန် ဗ္တောန်နဲကဲချူလိက် Academic Writing ကေုာံ လညာတ်ပညာနာနာ နကဵုနဲကဲ Video တုဲ ပကောံစွံလဝ် ပ္ဍဲ Telegram မပ္တံကဵု:
* '''Academic Writing''': Basic to Essay (Ven. Khema, Ph.D Cand)
* '''Academic Speaking Skill''': (Ven. Dr. Suriya, USA)
* '''Basic English Phonetics''': (Ven. Dr. Jinadha, USA)
* '''Towards Higher Education''': (Dr. Pon Nay Mon, USA)
* '''The State of Mon Studies''': (Ven. Ravika, USA)
* '''Understanding Knowledge''': (Nai Bee Htaw Monzel, DK)
* '''Abstract Research &amp; Scope''': (Ven. Khema &amp; Dr. Soin Non Ju)
* '''How to Write Academic Article''': (Ven. Obhasa, Ph.D Cand)
* '''Advanced Writing for Publications''': (Mr. Sike Chan)

== ကဏ္ဍတဆိပ်ကြာဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၅ ဂှ် ဂကောံဝွံ ဗိုင်ဂစာန် ကေုာံ ပူဇော်ဏာ တဆိပ်ကြာ (Ph.D. Honor၊ Ph.D. ကေုာံ M.A.) ကုသင်မန် ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် ၁၃ ဇကု/မ။ ကျာ်ဇၞော်အစာ ကေုာံ တၠပညာတအ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဍုင်မတ်မလီု၊ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဍုင်ဗဂေါ ကေုာံ ရးနိဂီုသေံတအ်ရ။

== စရင်သြန်လုပ် သြန်တိတ် (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် စရင်သြန်ဂကောံဂမၠိုင် နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! ပရောပရာ !! သြန်လုပ် (ဗာတ်) !! သြန်တိတ် (ဗာတ်) !! စၟတ်တ္ၚဲ / ညးတာလျိုင်
|-
| ၁ || သြန်သှ်နူသၞာံ ၂၀၂၄-၂၀၂၅ || ၄၁၃,၈၈၂ || || 15/Oct/2025
|-
| ၂ || သြန်ကောန်ဂကောံစုတ် (၆၈ ဇကု) || ၃၄,၅၀၀ || || 15/Oct/2025
|-
| ၃ || ဒါန်နူမဟာစူဠာလံင်ကန် ကေုာံ ဂကောံတၞဟ် || ၂၀,၀၀၀ || || 26/Oct/2025
|-
| ၄ || သြန်ဒါန်ပူဇော်သင်ကလိတဆိပ်ကြာ || ၅,၄၆၂ || || 24/Nov/2025
|-
| ၅ || ဒါန်နူ တုဂုဏ်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂမၠိုင် || ၁၃,၉၈၈ || || 2026
|-
| ၆ || သြန်တိတ် ကောံဓရီု ကေုာံ ရာန်နာနာ || || ၇,၉၀၀ || 10/Oct/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၇ || ပူဇော်လာပ်သင်ကေတ်တဆိပ်ကြာ || || ၉၁,၀၀၀ || 2/Dec/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၈ || ကောန်ဗိုက်တဆိပ်ကြာ ကေုာံ ကလအ်အစာ || || ၃,၀၀၀ || 27/Sep/2026 (တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန)
|-
! !! ပံင်ဖအိုတ် !! ၄၈၇,၈၃၂ !! ၉၉,၀၀၀ !! သြန်သှ် ၄၄၆,၆၀၄ ဗာတ်
|}

== အစဳအဇန်ဒြေပ်မံင်ဂမၠိုင် ==
ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဆက်စပ်ကမၠောန် ကေုာံ ချဳဒရိုင်နာနာ ပ္ဍဲကဏ္ဍပညာ ကေုာံ သာသနာ မပ္တံကဵု:
* ကေတ်အဆက်ကဵု နာယကတြေံ ကေုာံ ညးတအ်။
* ခၞံဗဒှ် ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ Digital QR Code (မပ္တံကဵု [[Blogger: mbsst2551]] သွက်ဂွံ Scan ကေတ် တင်ဂၞင်)။&lt;ref name=&quot;MBSST-Card&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''ဗီုပြင်ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ QR Code''. MBSST Media.&lt;/ref&gt;
* သဘင်ဖာပ်သင် ကေုာံ ဒါန်သြန်ထံက်ပင် ကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (အယုဒ္ဓယာ) မရီုဗင်ကွးဘာ ၆၇ ဇကု (သြန်ထံက်ပင် ၂၅၂,၀၂၂ ဗာတ်၊ မွဲဇကု ၃,၆၈၀ ဗာတ်)။
* ပါလုပ်ချဳဒရိုင် ပ္ဍဲအရာမင်မဲ အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင်မန် ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ မွဲစွံ ကုဂကောံမန်ဍုင်မန် ကေုာံ ဍုင်သေံ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== ကဏ္ဍ ==
* [[ကဏ္ဍ:ဂကောံမန်]]
* [[ကဏ္ဍ: ပရေင်ပညာ ဂကူမန်]]
* [[ကဏ္ဍ:သာသနာမန်]]
* [[ကဏ္ဍ:ရးနိဂီုသေံ]]</text>
      <sha1>q250v15dcorhf7t35atj5vinmeexxq2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58766</id>
      <parentid>58765</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကမ္မတဳကေင်ကာ သၞာံ (၂၀၂၅-၂၀၂၆) */</comment>
      <origin>58766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13050" sha1="10v4uw47e7g2tl9w67wztg39fl3k8zx" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name             = ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ&lt;br&gt;Mon Buddhist Students' Society Thailand (MBSST)
| image            = [[File:image_3.png|150px]]
| caption          = တဆိပ်ကြာ ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (ခၞံဗဒှ် သက္ကရာဇ် ၂၅၅၁)
| formation        = ၂၅၅၁ သာသနာ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ)
| type             = ဂကောံပညာရေး၊ ဘာသာရေး ကောံ ကွးဘာသင်
| purpose          = သာသနာမန် မြတ်ရာင်တဝ်၊ ထံက်ပင်ပညာ၊ ဆက်စပ်ကွးဘာသင်မန်
| location         = [[ရးနိဂီုသေံ]] (Thailand)
| leader_title     = ဥက္ကဋ္ဌ (၂၀၂၅-၂၀၂၆)
| leader_name      = တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ (ကွာန်င္ၚာၚ်)
| affiliation      = တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (MCU)၊ တက္ကသိုလ်မဟိဍောန် (MU)
| website          = [[Blogger: mbsst2551]] / [https://mbsst2551.blogspot.com mbsst2551]
}}

'''ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ''' ({{lang-en|Mon Buddhist Students' Society Thailand - MBSST}}) ဝွံ ဒှ်ဂကောံသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်နာနာ ပ္ဍဲ[[ရးနိဂီုသေံ]]တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၅၅၁ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ) ရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''လိက်ဒုင်စီရေင် ပွိုင်မွဲသၞာံ (2025/2026)၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၈၊ သာသနာ ၂၅၇၀''. MBSST Publication.&lt;/ref&gt; ဂကောံဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ရန်တၟအ်ကဵု သာသနာမန် ဂွံဇၞော်မောဝ်၊ ပညာကွးဘာသင်မန် ဂွံတဴတက် ကေုာံ ပွမဗိုင်ရီုဗင် ဖန်ဇန်ကဵုကွးဘာသင်မန် မကၠုင်တိုန်ဘာ ပ္ဍဲဍုင်သေံတအ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် ==
ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (MBSST) วွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၅၅၁ (2008) နကဵုတင်ရန်တၟအ် ၄ သာ် အဓိက:
# **သာသနာမန် မြတ်ရာင်တော် ဗျာကြီးအာ**: သွက်ဂွံ ထိင်ဒက်၊ မင်မဲ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် သာသနာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန် ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ ကေုာံ ဍုင်မိ။
# **ထွက်သျှင်ဝတိုန် ပရေင်ပညာဓမီလင်မန်**: သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ကေုာံ ထံက်ပင်ပညာ သွက်သင်မန် ကေုာံ ညးမကတ်ပညာတအ် ဂွံတိုန်အာ ကဆံင်သၠုင်သၠုင်။
# **သူသင်မန်ဂမျိုင် ဒိုသာမရ် မညီသာသွန်တဲ့ ဖဒိုကို**: သွက်ဂွံ ညီသာသၟဟ်သၟန် ရေင်သကအ် အကြာကွးဘာသင်မန်ဂမၠိုင်။
# **သွက်သင်မန်ဂမြိုင် ရုံတိုန်တက္ကသိုလ်ပွဲချင်သေ ဂွိုင်တိုန်ကို**: သွက်ဂွံ ဗိုင်ရီုဗင်၊ ကဵုအစဳအဇန် ကေုာံ သြန်ထံက်ပင် ကုသင်မန် မကၠုင်တိုန်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်နာနာ ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ (ဗွဲတၟေင် တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် MCU)။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== ကမ္မတဳကေင်ကာ သၞာံ (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် ကမ္မတဳကေင်ကာဂမၠိုင် မဒးဒုင်ရွေးချေတ် သွက်ဂွံ ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင်ဂကောံ ပွိုင်မွဲသၞာံ နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! တာလျိုင် !! ယၟု !! ဇာတိ ဍုင်/ကွာန်
|-
| ၁ || ဥက္ကဋ္ဌ || တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ || ကွာန်င္ၚာၚ်
|-
| ၂ || ဟိတဓရ || တုဂုဏ်နေမိန္ဒ || ဍုင်လၟိုင်
|-
| ၃ || ဒု-ဟိတဓရ || တုဂုဏ်မောနေယျာဓိက || ဍုင်လၟိုင်
|-
| ၄ || ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန || ကွာန်ဟံင်ဂါမ်
|-
| ၅ || ဒု-ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ကဝိသာရ || ဍုင်ဇိုင်ကျာ်
|-
| ၆ || ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်သုဓဇ || ကွာန်ဝါရိုတ်
|-
| ၇ || ဒု-ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်ဂမ္ဘီရာနန္ဒ || ကွာန်တံင်ပိုအ်
|-
| ၈ || လၟိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်သုခ || ဍုင်ဟံသာဝတဳ
|-
| ၉ || ဒု-လၟိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ || ကွာန်အလှာ်
|}

== စရင်ညးလုပ်ဂကောံ (၂၀၂၅/၂၀၂၆) ==
အတိုင်စရင် သၞာံ ၂၀၂၅/၂၀၂၆၊ ကွးဘာသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ တက္ကသိုလ် ပ္ဍဲဍုင်သေံဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် နွံ ၇၀ ဇကု ရ။ အပ္ဍဲစရင်ဏအ်ဂှ် ကဆံင် Ph.D. နွံ ၉ ဇကု၊ M.A. ნွံ ၁၄ ဇကု၊ ကေုာံ B.A. နွံ ၄၇ ဇကု ရ။ ညးတအ်ဝွံ ကၠုင်နူဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဝင်္က၊ တံင်ပရင်၊ ကွာန်င္ၚာၚ်၊ ဒူရာ၊ ကအ်ဗိုတ်၊ ဟံင်ဂါမ်၊ ကအ်ရောတ်၊ ကျာ်ဇၞော် ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တအ်ရ။ ကွးဘာဇကုမွဲမွဲ ဒးလှူသြန်ဂကောံ ဗၞတ် ၅၀၀ ဗာတ် သွက်ဂွံ ဒှ်သြန်ဗွဝ် ဂကောံရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== အစဳအဇန်ပတိုန်ဍာ်ဒကေဝ်ပညာ ==
သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ကွးဘာသင်မန်တအ်၊ ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဖျေံလဝ် အစဳအဇန် ဗ္တောန်နဲကဲချူလိက် Academic Writing ကေုာံ လညာတ်ပညာနာနာ နကဵုနဲကဲ Video တုဲ ပကောံစွံလဝ် ပ္ဍဲ Telegram မပ္တံကဵု:
* '''Academic Writing''': Basic to Essay (Ven. Khema, Ph.D Cand)
* '''Academic Speaking Skill''': (Ven. Dr. Suriya, USA)
* '''Basic English Phonetics''': (Ven. Dr. Jinadha, USA)
* '''Towards Higher Education''': (Dr. Pon Nay Mon, USA)
* '''The State of Mon Studies''': (Ven. Ravika, USA)
* '''Understanding Knowledge''': (Nai Bee Htaw Monzel, DK)
* '''Abstract Research &amp; Scope''': (Ven. Khema &amp; Dr. Soin Non Ju)
* '''How to Write Academic Article''': (Ven. Obhasa, Ph.D Cand)
* '''Advanced Writing for Publications''': (Mr. Sike Chan)

== ကဏ္ဍတဆိပ်ကြာဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၅ ဂှ် ဂကောံဝွံ ဗိုင်ဂစာန် ကေုာံ ပူဇော်ဏာ တဆိပ်ကြာ (Ph.D. Honor၊ Ph.D. ကေုာံ M.A.) ကုသင်မန် ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် ၁၃ ဇကု/မ။ ကျာ်ဇၞော်အစာ ကေုာံ တၠပညာတအ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဍုင်မတ်မလီု၊ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဍုင်ဗဂေါ ကေုာံ ရးနိဂီုသေံတအ်ရ။

== စရင်သြန်လုပ် သြန်တိတ် (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် စရင်သြန်ဂကောံဂမၠိုင် နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! ပရောပရာ !! သြန်လုပ် (ဗာတ်) !! သြန်တိတ် (ဗာတ်) !! စၟတ်တ္ၚဲ / ညးတာလျိုင်
|-
| ၁ || သြန်သှ်နူသၞာံ ၂၀၂၄-၂၀၂၅ || ၄၁၃,၈၈၂ || || 15/Oct/2025
|-
| ၂ || သြန်ကောန်ဂကောံစုတ် (၆၈ ဇကု) || ၃၄,၅၀၀ || || 15/Oct/2025
|-
| ၃ || ဒါန်နူမဟာစူဠာလံင်ကန် ကေုာံ ဂကောံတၞဟ် || ၂၀,၀၀၀ || || 26/Oct/2025
|-
| ၄ || သြန်ဒါန်ပူဇော်သင်ကလိတဆိပ်ကြာ || ၅,၄၆၂ || || 24/Nov/2025
|-
| ၅ || ဒါန်နူ တုဂုဏ်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂမၠိုင် || ၁၃,၉၈၈ || || 2026
|-
| ၆ || သြန်တိတ် ကောံဓရီု ကေုာံ ရာန်နာနာ || || ၇,၉၀၀ || 10/Oct/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၇ || ပူဇော်လာပ်သင်ကေတ်တဆိပ်ကြာ || || ၉၁,၀၀၀ || 2/Dec/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၈ || ကောန်ဗိုက်တဆိပ်ကြာ ကေုာံ ကလအ်အစာ || || ၃,၀၀၀ || 27/Sep/2026 (တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန)
|-
! !! ပံင်ဖအိုတ် !! ၄၈၇,၈၃၂ !! ၉၉,၀၀၀ !! သြန်သှ် ၄၄၆,၆၀၄ ဗာတ်
|}

== အစဳအဇန်ဒြေပ်မံင်ဂမၠိုင် ==
ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဆက်စပ်ကမၠောန် ကေုာံ ချဳဒရိုင်နာနာ ပ္ဍဲကဏ္ဍပညာ ကေုာံ သာသနာ မပ္တံကဵု:
* ကေတ်အဆက်ကဵု နာယကတြေံ ကေုာံ ညးတအ်။
* ခၞံဗဒှ် ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ Digital QR Code (မပ္တံကဵု [[Blogger: mbsst2551]] သွက်ဂွံ Scan ကေတ် တင်ဂၞင်)။&lt;ref name=&quot;MBSST-Card&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''ဗီုပြင်ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ QR Code''. MBSST Media.&lt;/ref&gt;
* သဘင်ဖာပ်သင် ကေုာံ ဒါန်သြန်ထံက်ပင် ကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (အယုဒ္ဓယာ) မရီုဗင်ကွးဘာ ၆၇ ဇကု (သြန်ထံက်ပင် ၂၅၂,၀၂၂ ဗာတ်၊ မွဲဇကု ၃,၆၈၀ ဗာတ်)။
* ပါလုပ်ချဳဒရိုင် ပ္ဍဲအရာမင်မဲ အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင်မန် ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ မွဲစွံ ကုဂကောံမန်ဍုင်မန် ကေုာံ ဍုင်သေံ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== ကဏ္ဍ ==
* [[ကဏ္ဍ:ဂကောံမန်]]
* [[ကဏ္ဍ: ပရေင်ပညာ ဂကူမန်]]
* [[ကဏ္ဍ:သာသနာမန်]]
* [[ကဏ္ဍ:ရးနိဂီုသေံ]]</text>
      <sha1>10v4uw47e7g2tl9w67wztg39fl3k8zx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58767</id>
      <parentid>58766</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13101" sha1="m1o4ylqi41klso4twyoc90xv1k0qd6p" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name             = ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ&lt;br&gt;Mon Buddhist Students' Society Thailand (MBSST)
| image            = [[File:image_3.png|150px]]
| caption          = တဆိပ်ကြာ ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (ခၞံဗဒှ် သက္ကရာဇ် ၂၅၅၁)
| formation        = ၂၅၅၁ သာသနာ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ)
| type             = ဂကောံပညာရေး၊ ဘာသာရေး ကောံ ကွးဘာသင်
| purpose          = သာသနာမန် မြတ်ရာင်တဝ်၊ ထံက်ပင်ပညာ၊ ဆက်စပ်ကွးဘာသင်မန်
| location         = [[ရးနိဂီုသေံ]] (Thailand)
| leader_title     = ဥက္ကဋ္ဌ (၂၀၂၅-၂၀၂၆)
| leader_name      = တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ (ကွာန်င္ၚာၚ်)
| affiliation      = တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (MCU)၊ တက္ကသိုလ်မဟိဍောန် (MU)
| website          = [[Blogger: mbsst2551]] / [https://mbsst2551.blogspot.com mbsst2551]
}}

'''ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ''' ({{lang-en|Mon Buddhist Students' Society Thailand - MBSST}}) ဝွံ ဒှ်ဂကောံသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်နာနာ ပ္ဍဲ[[ရးနိဂီုသေံ]]တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၅၅၁ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ) ရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''လိက်ဒုင်စီရေင် ပွိုင်မွဲသၞာံ (2025/2026)၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၈၊ သာသနာ ၂၅၇၀''. MBSST Publication.&lt;/ref&gt; ဂကောံဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ရန်တၟအ်ကဵု သာသနာမန် ဂွံဇၞော်မောဝ်၊ ပညာကွးဘာသင်မန် ဂွံတဴတက် ကေုာံ ပွမဗိုင်ရီုဗင် ဖန်ဇန်ကဵုကွးဘာသင်မန် မကၠုင်တိုန်ဘာ ပ္ဍဲဍုင်သေံတအ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် ==
ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (MBSST) วွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၅၅၁ (2008) နကဵုတင်ရန်တၟအ် ၄ သာ် အဓိက:
# **သာသနာမန် မြတ်ရာင်တော် ဗျာကြီးအာ**: သွက်ဂွံ ထိင်ဒက်၊ မင်မဲ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် သာသနာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန် ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ ကေုာံ ဍုင်မိ။
# **ထွက်သျှင်ဝတိုန် ပရေင်ပညာဓမီလင်မန်**: သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ကေုာံ ထံက်ပင်ပညာ သွက်သင်မန် ကေုာံ ညးမကတ်ပညာတအ် ဂွံတိုန်အာ ကဆံင်သၠုင်သၠုင်။
# **သူသင်မန်ဂမျိုင် ဒိုသာမရ် မညီသာသွန်တဲ့ ဖဒိုကို**: သွက်ဂွံ ညီသာသၟဟ်သၟန် ရေင်သကအ် အကြာကွးဘာသင်မန်ဂမၠိုင်။
# **သွက်သင်မန်ဂမြိုင် ရုံတိုန်တက္ကသိုလ်ပွဲချင်သေ ဂွိုင်တိုန်ကို**: သွက်ဂွံ ဗိုင်ရီုဗင်၊ ကဵုအစဳအဇန် ကေုာံ သြန်ထံက်ပင် ကုသင်မန် မကၠုင်တိုန်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်နာနာ ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ (ဗွဲတၟေင် တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် MCU)။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== ကမ္မတဳကေင်ကာ သၞာံ (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် ကမ္မတဳကေင်ကာဂမၠိုင် မဒးဒုင်ရွေးချေတ် သွက်ဂွံ ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင်ဂကောံ ပွိုင်မွဲသၞာံ နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! တာလျိုင် !! ယၟု !! ဇာတိ ဍုင်/ကွာန်
|-
| ၁ || ဥက္ကဋ္ဌ || တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ || ကွာန်င္ၚာၚ်
|-
| ၂ || ဟိတဓရ || တုဂုဏ်နေမိန္ဒ || ဍုင်လၟိုင်
|-
| ၃ || ဒု-ဟိတဓရ || တုဂုဏ်မောနေယျာဓိက || ဍုင်လၟိုင်
|-
| ၄ || ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန || ကွာန်ဟံင်ဂါမ်
|-
| ၅ || ဒု-ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ကဝိသာရ || ဍုင်ဇိုင်ကျာ်
|-
| ၆ || ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်သုဓဇ || ကွာန်ဝါရိုတ်
|-
| ၇ || ဒု-ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်ဂမ္ဘီရာနန္ဒ || ကွာန်တံင်ပိုအ်
|-
| ၈ || လၟိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်သုခ || ဍုင်ဟံသာဝတဳ
|-
| ၉ || ဒု-လၟိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ || ကွာန်အလှာ်
|}

== စရင်ညးလုပ်ဂကောံ (၂၀၂၅/၂၀၂၆) ==
အတိုင်စရင် သၞာံ ၂၀၂၅/၂၀၂၆၊ ကွးဘာသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ တက္ကသိုလ် ပ္ဍဲဍုင်သေံဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် နွံ ၇၀ ဇကု ရ။ အပ္ဍဲစရင်ဏအ်ဂှ် ကဆံင် Ph.D. နွံ ၉ ဇကု၊ M.A. ნွံ ၁၄ ဇကု၊ ကေုာံ B.A. နွံ ၄၇ ဇကု ရ။ ညးတအ်ဝွံ ကၠုင်နူဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဝင်္က၊ တံင်ပရင်၊ ကွာန်င္ၚာၚ်၊ ဒူရာ၊ ကအ်ဗိုတ်၊ ဟံင်ဂါမ်၊ ကအ်ရောတ်၊ ကျာ်ဇၞော် ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တအ်ရ။ ကွးဘာဇကုမွဲမွဲ ဒးလှူသြန်ဂကောံ ဗၞတ် ၅၀၀ ဗာတ် သွက်ဂွံ ဒှ်သြန်ဗွဝ် ဂကောံရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== အစဳအဇန်ပတိုန်ဍာ်ဒကေဝ်ပညာ ==
သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ကွးဘာသင်မန်တအ်၊ ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဖျေံလဝ် အစဳအဇန် ဗ္တောန်နဲကဲချူလိက် Academic Writing ကေုာံ လညာတ်ပညာနာနာ နကဵုနဲကဲ Video တုဲ ပကောံစွံလဝ် ပ္ဍဲ Telegram မပ္တံကဵု:
* '''Academic Writing''': Basic to Essay (Ven. Khema, Ph.D Cand)
* '''Academic Speaking Skill''': (Ven. Dr. Suriya, USA)
* '''Basic English Phonetics''': (Ven. Dr. Jinadha, USA)
* '''Towards Higher Education''': (Dr. Pon Nay Mon, USA)
* '''The State of Mon Studies''': (Ven. Ravika, USA)
* '''Understanding Knowledge''': (Nai Bee Htaw Monzel, DK)
* '''Abstract Research &amp; Scope''': (Ven. Khema &amp; Dr. Soin Non Ju)
* '''How to Write Academic Article''': (Ven. Obhasa, Ph.D Cand)
* '''Advanced Writing for Publications''': (Mr. Sike Chan)

== ကဏ္ဍတဆိပ်ကြာဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၅ ဂှ် ဂကောံဝွံ ဗိုင်ဂစာန် ကေုာံ ပူဇော်ဏာ တဆိပ်ကြာ (Ph.D. Honor၊ Ph.D. ကေုာံ M.A.) ကုသင်မန် ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် ၁၃ ဇကု/မ။ ကျာ်ဇၞော်အစာ ကေုာံ တၠပညာတအ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဍုင်မတ်မလီု၊ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဍုင်ဗဂေါ ကေုာံ ရးနိဂီုသေံတအ်ရ။

== စရင်သြန်လုပ် သြန်တိတ် (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် စရင်သြန်ဂကောံဂမၠိုင် နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! ပရောပရာ !! သြန်လုပ် (ဗာတ်) !! သြန်တိတ် (ဗာတ်) !! စၟတ်တ္ၚဲ / ညးတာလျိုင်
|-
| ၁ || သြန်သှ်နူသၞာံ ၂၀၂၄-၂၀၂၅ || ၄၁၃,၈၈၂ || || 15/Oct/2025
|-
| ၂ || သြန်ကောန်ဂကောံစုတ် (၆၈ ဇကု) || ၃၄,၅၀၀ || || 15/Oct/2025
|-
| ၃ || ဒါန်နူမဟာစူဠာလံင်ကန် ကေုာံ ဂကောံတၞဟ် || ၂၀,၀၀၀ || || 26/Oct/2025
|-
| ၄ || သြန်ဒါန်ပူဇော်သင်ကလိတဆိပ်ကြာ || ၅,၄၆၂ || || 24/Nov/2025
|-
| ၅ || ဒါန်နူ တုဂုဏ်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂမၠိုင် || ၁၃,၉၈၈ || || 2026
|-
| ၆ || သြန်တိတ် ကောံဓရီု ကေုာံ ရာန်နာနာ || || ၇,၉၀၀ || 10/Oct/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၇ || ပူဇော်လာပ်သင်ကေတ်တဆိပ်ကြာ || || ၉၁,၀၀၀ || 2/Dec/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၈ || ကောန်ဗိုက်တဆိပ်ကြာ ကေုာံ ကလအ်အစာ || || ၃,၀၀၀ || 27/Sep/2026 (တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန)
|-
! !! ပံင်ဖအိုတ် !! ၄၈၇,၈၃၂ !! ၉၉,၀၀၀ !! သြန်သှ် ၄၄၆,၆၀၄ ဗာတ်
|}

== အစဳအဇန်ဒြေပ်မံင်ဂမၠိုင် ==
ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဆက်စပ်ကမၠောန် ကေုာံ ချဳဒရိုင်နာနာ ပ္ဍဲကဏ္ဍပညာ ကေုာံ သာသနာ မပ္တံကဵု:
* ကေတ်အဆက်ကဵု နာယကတြေံ ကေုာံ ညးတအ်။
* ခၞံဗဒှ် ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ Digital QR Code (မပ္တံကဵု [[Blogger: mbsst2551]] သွက်ဂွံ Scan ကေတ် တင်ဂၞင်)။&lt;ref name=&quot;MBSST-Card&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''ဗီုပြင်ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ QR Code''. MBSST Media.&lt;/ref&gt;
* သဘင်ဖာပ်သင် ကေုာံ ဒါန်သြန်ထံက်ပင် ကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (အယုဒ္ဓယာ) မရီုဗင်ကွးဘာ ၆၇ ဇကု (သြန်ထံက်ပင် ၂၅၂,၀၂၂ ဗာတ်၊ မွဲဇကု ၃,၆၈၀ ဗာတ်)။
* ပါလုပ်ချဳဒရိုင် ပ္ဍဲအရာမင်မဲ အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင်မန် ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ မွဲစွံ ကုဂကောံမန်ဍုင်မန် ကေုာံ ဍုင်သေံ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== ကဏ္ဍ ==
* [[ကဏ္ဍ:ဂကောံမန်]]
* [[ကဏ္ဍ: ပရေင်ပညာ ဂကူမန်]]
* [[ကဏ္ဍ:သာသနာမန်]]
* [[ကဏ္ဍ:ရးနိဂီုသေံ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂကောံသင်မန်]]</text>
      <sha1>m1o4ylqi41klso4twyoc90xv1k0qd6p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58768</id>
      <parentid>58767</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13102" sha1="l88a4on8o0xvm1ccx2u0s8hdyvag5ha" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name             = ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ&lt;br&gt;Mon Buddhist Students' Society Thailand (MBSST)
| image            = [[File:image_3.png|150px]]
| caption          = တဆိပ်ကြာ ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (ခၞံဗဒှ် သက္ကရာဇ် ၂၅၅၁)
| formation        = ၂၅၅၁ သာသနာ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ)
| type             = ဂကောံပညာရေး၊ ဘာသာရေး ကောံ ကွးဘာသင်
| purpose          = သာသနာမန် မြတ်ရာင်တဝ်၊ ထံက်ပင်ပညာ၊ ဆက်စပ်ကွးဘာသင်မန်
| location         = [[ရးနိဂီုသေံ]] (Thailand)
| leader_title     = ဥက္ကဋ္ဌ (၂၀၂၅-၂၀၂၆)
| leader_name      = တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ (ကွာန်င္ၚာၚ်)
| affiliation      = တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (MCU)၊ တက္ကသိုလ်မဟိဍောန် (MU)
| website          = [[Blogger: mbsst2551]] / [https://mbsst2551.blogspot.com mbsst2551]
}}

'''ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ''' ({{lang-en|Mon Buddhist Students' Society Thailand - MBSST}}) ဝွံ ဒှ်ဂကောံသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်နာနာ ပ္ဍဲ[[ရးနိဂီုသေံ]]တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၅၅၁ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ) ရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''လိက်ဒုင်စီရေင် ပွိုင်မွဲသၞာံ (2025/2026)၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၈၊ သာသနာ ၂၅၇၀''. MBSST Publication.&lt;/ref&gt; ဂကောံဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ရန်တၟအ်ကဵု သာသနာမန် ဂွံဇၞော်မောဝ်၊ ပညာကွးဘာသင်မန် ဂွံတဴတက် ကေုာံ ပွမဗိုင်ရီုဗင် ဖန်ဇန်ကဵုကွးဘာသင်မန် မကၠုင်တိုန်ဘာ ပ္ဍဲဍုင်သေံတအ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် ==
ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (MBSST) วွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၅၅၁ (2008) နကဵုတင်ရန်တၟအ် ၄ သာ် အဓိက:
# **သာသနာမန် မြတ်ရာင်တော် ဗျာကြီးအာ**: သွက်ဂွံ ထိင်ဒက်၊ မင်မဲ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် သာသနာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန် ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ ကေုာံ ဍုင်မိ။
# **ထွက်သျှင်ဝတိုန် ပရေင်ပညာဓမီလင်မန်**: သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ကေုာံ ထံက်ပင်ပညာ သွက်သင်မန် ကေုာံ ညးမကတ်ပညာတအ် ဂွံတိုန်အာ ကဆံင်သၠုင်သၠုင်။
# **သူသင်မန်ဂမျိုင် ဒိုသာမရ် မညီသာသွန်တဲ့ ဖဒိုကို**: သွက်ဂွံ ညီသာသၟဟ်သၟန် ရေင်သကအ် အကြာကွးဘာသင်မန်ဂမၠိုင်။
# **သွက်သင်မန်ဂမြိုင် ရုံတိုန်တက္ကသိုလ်ပွဲချင်သေ ဂွိုင်တိုန်ကို**: သွက်ဂွံ ဗိုင်ရီုဗင်၊ ကဵုအစဳအဇန် ကေုာံ သြန်ထံက်ပင် ကုသင်မန် မကၠုင်တိုန်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်နာနာ ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ (ဗွဲတၟေင် တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် MCU)။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== ကမ္မတဳကေင်ကာ သၞာံ (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် ကမ္မတဳကေင်ကာဂမၠိုင် မဒးဒုင်ရွေးချေတ် သွက်ဂွံ ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင်ဂကောံ ပွိုင်မွဲသၞာံ နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! တာလျိုင် !! ယၟု !! ဇာတိ ဍုင်/ကွာန်
|-
| ၁ || ဥက္ကဋ္ဌ || တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ || ကွာန်င္ၚာၚ်
|-
| ၂ || ဟိတဓရ || တုဂုဏ်နေမိန္ဒ || ဍုင်လၟိုင်
|-
| ၃ || ဒု-ဟိတဓရ || တုဂုဏ်မောနေယျာဓိက || ဍုင်လၟိုင်
|-
| ၄ || ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန || ကွာန်ဟံင်ဂါမ်
|-
| ၅ || ဒု-ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ကဝိသာရ || ဍုင်ဇိုင်ကျာ်
|-
| ၆ || ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်သုဓဇ || ကွာန်ဝါရိုတ်
|-
| ၇ || ဒု-ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်ဂမ္ဘီရာနန္ဒ || ကွာန်တံင်ပိုအ်
|-
| ၈ || လၟိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်သုခ || ဍုင်ဟံသာဝတဳ
|-
| ၉ || ဒု-လၟိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ || ကွာန်အလှာ်
|}

== စရင်ညးလုပ်ဂကောံ (၂၀၂၅/၂၀၂၆) ==
အတိုင်စရင် သၞာံ ၂၀၂၅/၂၀၂၆၊ ကွးဘာသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ တက္ကသိုလ် ပ္ဍဲဍုင်သေံဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် နွံ ၇၀ ဇကု ရ။ အပ္ဍဲစရင်ဏအ်ဂှ် ကဆံင် Ph.D. နွံ ၉ ဇကု၊ M.A. ნွံ ၁၄ ဇကု၊ ကေုာံ B.A. နွံ ၄၇ ဇကု ရ။ ညးတအ်ဝွံ ကၠုင်နူဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဝင်္က၊ တံင်ပရင်၊ ကွာန်င္ၚာၚ်၊ ဒူရာ၊ ကအ်ဗိုတ်၊ ဟံင်ဂါမ်၊ ကအ်ရောတ်၊ ကျာ်ဇၞော် ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တအ်ရ။ ကွးဘာဇကုမွဲမွဲ ဒးလှူသြန်ဂကောံ ဗၞတ် ၅၀၀ ဗာတ် သွက်ဂွံ ဒှ်သြန်ဗွဝ် ဂကောံရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== အစဳအဇန်ပတိုန်ဍာ်ဒကေဝ်ပညာ ==
သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ကွးဘာသင်မန်တအ်၊ ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဖျေံလဝ် အစဳအဇန် ဗ္တောန်နဲကဲချူလိက် Academic Writing ကေုာံ လညာတ်ပညာနာနာ နကဵုနဲကဲ Video တုဲ ပကောံစွံလဝ် ပ္ဍဲ Telegram မပ္တံကဵု:
* '''Academic Writing''': Basic to Essay (Ven. Khema, Ph.D Cand)
* '''Academic Speaking Skill''': (Ven. Dr. Suriya, USA)
* '''Basic English Phonetics''': (Ven. Dr. Jinadha, USA)
* '''Towards Higher Education''': (Dr. Pon Nay Mon, USA)
* '''The State of Mon Studies''': (Ven. Ravika, USA)
* '''Understanding Knowledge''': (Nai Bee Htaw Monzel, DK)
* '''Abstract Research &amp; Scope''': (Ven. Khema &amp; Dr. Soin Non Ju)
* '''How to Write Academic Article''': (Ven. Obhasa, Ph.D Cand)
* '''Advanced Writing for Publications''': (Mr. Sike Chan)

== ကဏ္ဍတဆိပ်ကြာဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၅ ဂှ် ဂကောံဝွံ ဗိုင်ဂစာန် ကေုာံ ပူဇော်ဏာ တဆိပ်ကြာ (Ph.D. Honor၊ Ph.D. ကေုာံ M.A.) ကုသင်မန် ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် ၁၃ ဇကု/မ။ ကျာ်ဇၞော်အစာ ကေုာံ တၠပညာတအ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဍုင်မတ်မလီု၊ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဍုင်ဗဂေါ ကေုာံ ရးနိဂီုသေံတအ်ရ။

== စရင်သြန်လုပ် သြန်တိတ် (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် စရင်သြန်ဂကောံဂမၠိုင် နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! ပရောပရာ !! သြန်လုပ် (ဗာတ်) !! သြန်တိတ် (ဗာတ်) !! စၟတ်တ္ၚဲ / ညးတာလျိုင်
|-
| ၁ || သြန်သှ်နူသၞာံ ၂၀၂၄-၂၀၂၅ || ၄၁၃,၈၈၂ || || 15/Oct/2025
|-
| ၂ || သြန်ကောန်ဂကောံစုတ် (၆၈ ဇကု) || ၃၄,၅၀၀ || || 15/Oct/2025
|-
| ၃ || ဒါန်နူမဟာစူဠာလံင်ကန် ကေုာံ ဂကောံတၞဟ် || ၂၀,၀၀၀ || || 26/Oct/2025
|-
| ၄ || သြန်ဒါန်ပူဇော်သင်ကလိတဆိပ်ကြာ || ၅,၄၆၂ || || 24/Nov/2025
|-
| ၅ || ဒါန်နူ တုဂုဏ်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂမၠိုင် || ၁၃,၉၈၈ || || 2026
|-
| ၆ || သြန်တိတ် ကောံဓရီု ကေုာံ ရာန်နာနာ || || ၇,၉၀၀ || 10/Oct/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၇ || ပူဇော်လာပ်သင်ကေတ်တဆိပ်ကြာ || || ၉၁,၀၀၀ || 2/Dec/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၈ || ကောန်ဗိုက်တဆိပ်ကြာ ကေုာံ ကလအ်အစာ || || ၃,၀၀၀ || 27/Sep/2026 (တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန)
|-
! !! ပံင်ဖအိုတ် !! ၄၈၇,၈၃၂ !! ၉၉,၀၀၀ !! သြန်သှ် ၄၄၆,၆၀၄ ဗာတ်
|}

== အစဳအဇန်ဒြေပ်မံင်ဂမၠိုင် ==
ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဆက်စပ်ကမၠောန် ကေုာံ ချဳဒရိုင်နာနာ ပ္ဍဲကဏ္ဍပညာ ကေုာံ သာသနာ မပ္တံကဵု:
* ကေတ်အဆက်ကဵု နာယကတြေံ ကေုာံ ညးတအ်။
* ခၞံဗဒှ် ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ Digital QR Code (မပ္တံကဵု [[Blogger: mbsst2551]] သွက်ဂွံ Scan ကေတ် တင်ဂၞင်)။&lt;ref name=&quot;MBSST-Card&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''ဗီုပြင်ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ QR Code''. MBSST Media.&lt;/ref&gt;
* သဘင်ဖာပ်သင် ကေုာံ ဒါန်သြန်ထံက်ပင် ကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (အယုဒ္ဓယာ) မရီုဗင်ကွးဘာ ၆၇ ဇကု (သြန်ထံက်ပင် ၂၅၂,၀၂၂ ဗာတ်၊ မွဲဇကု ၃,၆၈၀ ဗာတ်)။
* ပါလုပ်ချဳဒရိုင် ပ္ဍဲအရာမင်မဲ အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင်မန် ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ မွဲစွံ ကုဂကောံမန်ဍုင်မန် ကေုာံ ဍုင်သေံ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== ကဏ္ဍ ==
* [[ကဏ္ဍ:ဂကောံမန်]]
* [[ကဏ္ဍ: ပရေင်ပညာ ဂကူမန်]]
* [[ကဏ္ဍ:သာသနာမန်]]
* [[ကဏ္ဍ:ရးနိဂီုသေံ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂကောံ သင်မန်]]</text>
      <sha1>l88a4on8o0xvm1ccx2u0s8hdyvag5ha</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58774</id>
      <parentid>58768</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:05:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13105" sha1="sqhrv5qo32p6l3y3spdov4iuqhjjhjg" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name             = ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ&lt;br&gt;Mon Buddhist Students' Society Thailand (MBSST)
| image            = [[ဝှာင်:MBSST.png]]
| caption          = တဆိပ်ကြာ ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (ခၞံဗဒှ် သက္ကရာဇ် ၂၅၅၁)
| formation        = ၂၅၅၁ သာသနာ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ)
| type             = ဂကောံပညာရေး၊ ဘာသာရေး ကောံ ကွးဘာသင်
| purpose          = သာသနာမန် မြတ်ရာင်တဝ်၊ ထံက်ပင်ပညာ၊ ဆက်စပ်ကွးဘာသင်မန်
| location         = [[ရးနိဂီုသေံ]] (Thailand)
| leader_title     = ဥက္ကဋ္ဌ (၂၀၂၅-၂၀၂၆)
| leader_name      = တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ (ကွာန်င္ၚာၚ်)
| affiliation      = တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (MCU)၊ တက္ကသိုလ်မဟိဍောန် (MU)
| website          = [[Blogger: mbsst2551]] / [https://mbsst2551.blogspot.com mbsst2551]
}}

'''ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ''' ({{lang-en|Mon Buddhist Students' Society Thailand - MBSST}}) ဝွံ ဒှ်ဂကောံသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်နာနာ ပ္ဍဲ[[ရးနိဂီုသေံ]]တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၅၅၁ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ) ရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''လိက်ဒုင်စီရေင် ပွိုင်မွဲသၞာံ (2025/2026)၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၈၊ သာသနာ ၂၅၇၀''. MBSST Publication.&lt;/ref&gt; ဂကောံဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ရန်တၟအ်ကဵု သာသနာမန် ဂွံဇၞော်မောဝ်၊ ပညာကွးဘာသင်မန် ဂွံတဴတက် ကေုာံ ပွမဗိုင်ရီုဗင် ဖန်ဇန်ကဵုကွးဘာသင်မန် မကၠုင်တိုန်ဘာ ပ္ဍဲဍုင်သေံတအ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် ==
ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (MBSST) วွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၅၅၁ (2008) နကဵုတင်ရန်တၟအ် ၄ သာ် အဓိက:
# **သာသနာမန် မြတ်ရာင်တော် ဗျာကြီးအာ**: သွက်ဂွံ ထိင်ဒက်၊ မင်မဲ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် သာသနာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန် ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ ကေုာံ ဍုင်မိ။
# **ထွက်သျှင်ဝတိုန် ပရေင်ပညာဓမီလင်မန်**: သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ကေုာံ ထံက်ပင်ပညာ သွက်သင်မန် ကေုာံ ညးမကတ်ပညာတအ် ဂွံတိုန်အာ ကဆံင်သၠုင်သၠုင်။
# **သူသင်မန်ဂမျိုင် ဒိုသာမရ် မညီသာသွန်တဲ့ ဖဒိုကို**: သွက်ဂွံ ညီသာသၟဟ်သၟန် ရေင်သကအ် အကြာကွးဘာသင်မန်ဂမၠိုင်။
# **သွက်သင်မန်ဂမြိုင် ရုံတိုန်တက္ကသိုလ်ပွဲချင်သေ ဂွိုင်တိုန်ကို**: သွက်ဂွံ ဗိုင်ရီုဗင်၊ ကဵုအစဳအဇန် ကေုာံ သြန်ထံက်ပင် ကုသင်မန် မကၠုင်တိုန်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်နာနာ ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ (ဗွဲတၟေင် တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် MCU)။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== ကမ္မတဳကေင်ကာ သၞာံ (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် ကမ္မတဳကေင်ကာဂမၠိုင် မဒးဒုင်ရွေးချေတ် သွက်ဂွံ ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင်ဂကောံ ပွိုင်မွဲသၞာံ နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! တာလျိုင် !! ယၟု !! ဇာတိ ဍုင်/ကွာန်
|-
| ၁ || ဥက္ကဋ္ဌ || တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ || ကွာန်င္ၚာၚ်
|-
| ၂ || ဟိတဓရ || တုဂုဏ်နေမိန္ဒ || ဍုင်လၟိုင်
|-
| ၃ || ဒု-ဟိတဓရ || တုဂုဏ်မောနေယျာဓိက || ဍုင်လၟိုင်
|-
| ၄ || ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန || ကွာန်ဟံင်ဂါမ်
|-
| ၅ || ဒု-ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ကဝိသာရ || ဍုင်ဇိုင်ကျာ်
|-
| ၆ || ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်သုဓဇ || ကွာန်ဝါရိုတ်
|-
| ၇ || ဒု-ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်ဂမ္ဘီရာနန္ဒ || ကွာန်တံင်ပိုအ်
|-
| ၈ || လၟိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်သုခ || ဍုင်ဟံသာဝတဳ
|-
| ၉ || ဒု-လၟိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ || ကွာန်အလှာ်
|}

== စရင်ညးလုပ်ဂကောံ (၂၀၂၅/၂၀၂၆) ==
အတိုင်စရင် သၞာံ ၂၀၂၅/၂၀၂၆၊ ကွးဘာသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ တက္ကသိုလ် ပ္ဍဲဍုင်သေံဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် နွံ ၇၀ ဇကု ရ။ အပ္ဍဲစရင်ဏအ်ဂှ် ကဆံင် Ph.D. နွံ ၉ ဇကု၊ M.A. ნွံ ၁၄ ဇကု၊ ကေုာံ B.A. နွံ ၄၇ ဇကု ရ။ ညးတအ်ဝွံ ကၠုင်နူဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဝင်္က၊ တံင်ပရင်၊ ကွာန်င္ၚာၚ်၊ ဒူရာ၊ ကအ်ဗိုတ်၊ ဟံင်ဂါမ်၊ ကအ်ရောတ်၊ ကျာ်ဇၞော် ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တအ်ရ။ ကွးဘာဇကုမွဲမွဲ ဒးလှူသြန်ဂကောံ ဗၞတ် ၅၀၀ ဗာတ် သွက်ဂွံ ဒှ်သြန်ဗွဝ် ဂကောံရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== အစဳအဇန်ပတိုန်ဍာ်ဒကေဝ်ပညာ ==
သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ကွးဘာသင်မန်တအ်၊ ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဖျေံလဝ် အစဳအဇန် ဗ္တောန်နဲကဲချူလိက် Academic Writing ကေုာံ လညာတ်ပညာနာနာ နကဵုနဲကဲ Video တုဲ ပကောံစွံလဝ် ပ္ဍဲ Telegram မပ္တံကဵု:
* '''Academic Writing''': Basic to Essay (Ven. Khema, Ph.D Cand)
* '''Academic Speaking Skill''': (Ven. Dr. Suriya, USA)
* '''Basic English Phonetics''': (Ven. Dr. Jinadha, USA)
* '''Towards Higher Education''': (Dr. Pon Nay Mon, USA)
* '''The State of Mon Studies''': (Ven. Ravika, USA)
* '''Understanding Knowledge''': (Nai Bee Htaw Monzel, DK)
* '''Abstract Research &amp; Scope''': (Ven. Khema &amp; Dr. Soin Non Ju)
* '''How to Write Academic Article''': (Ven. Obhasa, Ph.D Cand)
* '''Advanced Writing for Publications''': (Mr. Sike Chan)

== ကဏ္ဍတဆိပ်ကြာဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၅ ဂှ် ဂကောံဝွံ ဗိုင်ဂစာန် ကေုာံ ပူဇော်ဏာ တဆိပ်ကြာ (Ph.D. Honor၊ Ph.D. ကေုာံ M.A.) ကုသင်မန် ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် ၁၃ ဇကု/မ။ ကျာ်ဇၞော်အစာ ကေုာံ တၠပညာတအ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဍုင်မတ်မလီု၊ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဍုင်ဗဂေါ ကေုာံ ရးနိဂီုသေံတအ်ရ။

== စရင်သြန်လုပ် သြန်တိတ် (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် စရင်သြန်ဂကောံဂမၠိုင် နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! ပရောပရာ !! သြန်လုပ် (ဗာတ်) !! သြန်တိတ် (ဗာတ်) !! စၟတ်တ္ၚဲ / ညးတာလျိုင်
|-
| ၁ || သြန်သှ်နူသၞာံ ၂၀၂၄-၂၀၂၅ || ၄၁၃,၈၈၂ || || 15/Oct/2025
|-
| ၂ || သြန်ကောန်ဂကောံစုတ် (၆၈ ဇကု) || ၃၄,၅၀၀ || || 15/Oct/2025
|-
| ၃ || ဒါန်နူမဟာစူဠာလံင်ကန် ကေုာံ ဂကောံတၞဟ် || ၂၀,၀၀၀ || || 26/Oct/2025
|-
| ၄ || သြန်ဒါန်ပူဇော်သင်ကလိတဆိပ်ကြာ || ၅,၄၆၂ || || 24/Nov/2025
|-
| ၅ || ဒါန်နူ တုဂုဏ်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂမၠိုင် || ၁၃,၉၈၈ || || 2026
|-
| ၆ || သြန်တိတ် ကောံဓရီု ကေုာံ ရာန်နာနာ || || ၇,၉၀၀ || 10/Oct/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၇ || ပူဇော်လာပ်သင်ကေတ်တဆိပ်ကြာ || || ၉၁,၀၀၀ || 2/Dec/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၈ || ကောန်ဗိုက်တဆိပ်ကြာ ကေုာံ ကလအ်အစာ || || ၃,၀၀၀ || 27/Sep/2026 (တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန)
|-
! !! ပံင်ဖအိုတ် !! ၄၈၇,၈၃၂ !! ၉၉,၀၀၀ !! သြန်သှ် ၄၄၆,၆၀၄ ဗာတ်
|}

== အစဳအဇန်ဒြေပ်မံင်ဂမၠိုင် ==
ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဆက်စပ်ကမၠောန် ကေုာံ ချဳဒရိုင်နာနာ ပ္ဍဲကဏ္ဍပညာ ကေုာံ သာသနာ မပ္တံကဵု:
* ကေတ်အဆက်ကဵု နာယကတြေံ ကေုာံ ညးတအ်။
* ခၞံဗဒှ် ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ Digital QR Code (မပ္တံကဵု [[Blogger: mbsst2551]] သွက်ဂွံ Scan ကေတ် တင်ဂၞင်)။&lt;ref name=&quot;MBSST-Card&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''ဗီုပြင်ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ QR Code''. MBSST Media.&lt;/ref&gt;
* သဘင်ဖာပ်သင် ကေုာံ ဒါန်သြန်ထံက်ပင် ကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (အယုဒ္ဓယာ) မရီုဗင်ကွးဘာ ၆၇ ဇကု (သြန်ထံက်ပင် ၂၅၂,၀၂၂ ဗာတ်၊ မွဲဇကု ၃,၆၈၀ ဗာတ်)။
* ပါလုပ်ချဳဒရိုင် ပ္ဍဲအရာမင်မဲ အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင်မန် ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ မွဲစွံ ကုဂကောံမန်ဍုင်မန် ကေုာံ ဍုင်သေံ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== ကဏ္ဍ ==
* [[ကဏ္ဍ:ဂကောံမန်]]
* [[ကဏ္ဍ: ပရေင်ပညာ ဂကူမန်]]
* [[ကဏ္ဍ:သာသနာမန်]]
* [[ကဏ္ဍ:ရးနိဂီုသေံ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂကောံ သင်မန်]]</text>
      <sha1>sqhrv5qo32p6l3y3spdov4iuqhjjhjg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58775</id>
      <parentid>58774</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:07:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13082" sha1="2830aykrc8nnkki09y6kvuzfz8afe42" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name             = ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ&lt;br&gt;Mon Buddhist Students' Society Thailand (MBSST)
| image            = [[ဝှာင်:MBSST.png|220px]]
| caption          = တဆိပ်ကြာ ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (ခၞံဗဒှ် သက္ကရာဇ် ၂၅၅၁)
| formation        = သက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၅၅၁ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ)
| type             = ဂကောံကွးဘာသင် ကေုာံ ပညာရေး၊ ဘာသာရေး
| purpose          = သာသနာမန် မြတ်ရာင်တဝ်၊ ထံက်ပင်ပညာ၊ ဆက်စပ်ကွးဘာသင်မန်
| location         = [[ရးနိဂီုသေံ]] (Thailand)
| leader_title     = ဥက္ကဋ္ဌ (၂၀၂၅-၂၀၂၆)
| leader_name      = တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ (ကွာန်င္ၚာၚ်)
| affiliation      = တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (MCU)၊ တက္ကသိုလ်မဟိဍောန် (MU)
| website          = [https://mbsst2551.blogspot.com Blogger: mbsst2551]
}}

'''ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ''' ({{lang-en|Mon Buddhist Students' Society Thailand - MBSST}}) ဝွံ ဒှ်ဂကောံသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်နာနာ ပ္ဍဲ[[ရးနိဂီုသေံ]]တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၅၅၁ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ) ရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''လိက်ဒုင်စီရေင် ပွိုင်မွဲသၞာံ (2025/2026)၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၈၊ သာသနာ ၂၅၇၀''. MBSST Publication.&lt;/ref&gt; ဂကောံဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ရန်တၟအ်ကဵု သာသနာမန် ဂွံဇၞော်မောဝ်၊ ပညာကွးဘာသင်မန် ဂွံတဴတက် ကေုာံ ပွမဗိုင်ရီုဗင် ဖန်ဇန်ကဵုကွးဘာသင်မန် မကၠုင်တိုန်ဘာ ပ္ဍဲဍုင်သေံတအ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် ==
ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (MBSST) วွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၅၅၁ (2008) နကဵုတင်ရန်တၟအ် ၄ သာ် အဓိက:
# **သာသနာမန် မြတ်ရာင်တော် ဗျာကြီးအာ**: သွက်ဂွံ ထိင်ဒက်၊ မင်မဲ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် သာသနာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန် ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ ကေုာံ ဍုင်မိ။
# **ထွက်သျှင်ဝတိုန် ပရေင်ပညာဓမီလင်မန်**: သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ကေုာံ ထံက်ပင်ပညာ သွက်သင်မန် ကေုာံ ညးမကတ်ပညာတအ် ဂွံတိုန်အာ ကဆံင်သၠုင်သၠုင်။
# **သူသင်မန်ဂမျိုင် ဒိုသာမရ် မညီသာသွန်တဲ့ ဖဒိုကို**: သွက်ဂွံ ညီသာသၟဟ်သၟန် ရေင်သကအ် အကြာကွးဘာသင်မန်ဂမၠိုင်။
# **သွက်သင်မန်ဂမြိုင် ရုံတိုန်တက္ကသိုလ်ပွဲချင်သေ ဂွိုင်တိုန်ကို**: သွက်ဂွံ ဗိုင်ရီုဗင်၊ ကဵုအစဳအဇန် ကေုာံ သြန်ထံက်ပင် ကုသင်မန် မကၠုင်တိုန်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်နာနာ ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ (ဗွဲတၟေင် တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် MCU)။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== ကမ္မတဳကေင်ကာ သၞာံ (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် ကမ္မတဳကေင်ကာဂမၠိုင် မဒးဒုင်ရွေးချေတ် သွက်ဂွံ ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင်ဂကောံ ပွိုင်မွဲသၞာံ နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! တာလျိုင် !! ယၟု !! ဇာတိ ဍုင်/ကွာန်
|-
| ၁ || ဥက္ကဋ္ဌ || တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ || ကွာန်င္ၚာၚ်
|-
| ၂ || ဟိတဓရ || တုဂုဏ်နေမိန္ဒ || ဍုင်လၟိုင်
|-
| ၃ || ဒု-ဟိတဓရ || တုဂုဏ်မောနေယျာဓိက || ဍုင်လၟိုင်
|-
| ၄ || ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန || ကွာန်ဟံင်ဂါမ်
|-
| ၅ || ဒု-ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ကဝိသာရ || ဍုင်ဇိုင်ကျာ်
|-
| ၆ || ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်သုဓဇ || ကွာန်ဝါရိုတ်
|-
| ၇ || ဒု-ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်ဂမ္ဘီရာနန္ဒ || ကွာန်တံင်ပိုအ်
|-
| ၈ || လၟိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်သုခ || ဍုင်ဟံသာဝတဳ
|-
| ၉ || ဒု-လၟိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ || ကွာန်အလှာ်
|}

== စရင်ညးလုပ်ဂကောံ (၂၀၂၅/၂၀၂၆) ==
အတိုင်စရင် သၞာံ ၂၀၂၅/၂၀၂၆၊ ကွးဘာသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ တက္ကသိုလ် ပ္ဍဲဍုင်သေံဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် နွံ ၇၀ ဇကု ရ။ အပ္ဍဲစရင်ဏအ်ဂှ် ကဆံင် Ph.D. နွံ ၉ ဇကု၊ M.A. နွံ ၁၄ ဇကု၊ ကေုာံ B.A. နွံ ၄၇ ဇကု ရ။ ညးတအ်ဝွံ ကၠုင်နူဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဝင်္က၊ တံင်ပရင်၊ ကွာန်င္ၚာၚ်၊ ဒူရာ၊ ကအ်ဗိုတ်၊ ဟံင်ဂါမ်၊ ကအ်ရောတ်၊ ကျာ်ဇၞော် ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တအ်ရ။ ကွးဘာဇကုမွဲမွဲ ဒးလှူသြန်ဂကောံ ဗၞတ် ၅၀၀ ဗာတ် သွက်ဂွံ ဒှ်သြန်ဗွဝ် ဂကောံရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== အစဳအဇန်ပတိုန်ဍာ်ဒကေဝ်ပညာ ==
သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ကွးဘာသင်မန်တအ်၊ ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဖျေံလဝ် အစဳအဇန် ဗ္တောန်နဲကဲချူလိက် Academic Writing ကေုာံ လညာတ်ပညာနာနာ နကဵုနဲကဲ Video တုဲ ပကောံစွံလဝ် ပ္ဍဲ Telegram မပ္တံကဵု:
* '''Academic Writing''': Basic to Essay (Ven. Khema, Ph.D Cand)
* '''Academic Speaking Skill''': (Ven. Dr. Suriya, USA)
* '''Basic English Phonetics''': (Ven. Dr. Jinadha, USA)
* '''Towards Higher Education''': (Dr. Pon Nay Mon, USA)
* '''The State of Mon Studies''': (Ven. Ravika, USA)
* '''Understanding Knowledge''': (Nai Bee Htaw Monzel, DK)
* '''Abstract Research &amp; Scope''': (Ven. Khema &amp; Dr. Soin Non Ju)
* '''How to Write Academic Article''': (Ven. Obhasa, Ph.D Cand)
* '''Advanced Writing for Publications''': (Mr. Sike Chan)

== ကဏ္ဍတဆိပ်ကြာဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၅ ဂှ် ဂကောံဝွံ ဗိုင်ဂစာန် ကေုာံ ပူဇော်ဏာ တဆိပ်ကြာ (Ph.D. Honor၊ Ph.D. ကေုာံ M.A.) ကုသင်မန် ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် ၁၃ ဇကု/မ။ ကျာ်ဇၞော်အစာ ကေုာံ တၠပညာတအ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဍုင်မတ်မလီု၊ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဍုင်ဗဂေါ ကေုာံ ရးနိဂီုသေံတအ်ရ။

== စရင်သြန်လုပ် သြန်တိတ် (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် စရင်သြန်ဂကောံဂမၠိုင် နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! ပရောပရာ !! သြန်လုပ် (ဗာတ်) !! သြန်တိတ် (ဗာတ်) !! စၟတ်တ္ၚဲ / ညးတာလျိုင်
|-
| ၁ || သြန်သှ်နူသၞာံ ၂၀၂၄-၂၀၂၅ || ၄၁၃,၈၈၂ || || 15/Oct/2025
|-
| ၂ || သြန်ကောန်ဂကောံစုတ် (၆၈ ဇကု) || ၃၄,၅၀၀ || || 15/Oct/2025
|-
| ၃ || ဒါန်နူမဟာစူဠာလံင်ကန် ကေုာံ ဂကောံတၞဟ် || ၂၀,၀၀၀ || || 26/Oct/2025
|-
| ၄ || သြန်ဒါန်ပူဇော်သင်ကလိတဆိပ်ကြာ || ၅,၄၆၂ || || 24/Nov/2025
|-
| ၅ || ဒါန်နူ တုဂုဏ်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂမၠိုင် || ၁၃,၉၈၈ || || ၂၀၂၆
|-
| ၆ || သြန်တိတ် ကောံဓရီု ကေုာံ ရာန်နာနာ || || ၇,၉၀၀ || 10/Oct/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၇ || ပူဇော်လာပ်သင်ကေတ်တဆိပ်ကြာ || || ၉၁,၀၀၀ || 2/Dec/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၈ || ကောန်ဗိုက်တဆိပ်ကြာ ကေုာံ ကလအ်အစာ || || ၃,၀၀၀ || 27/Sep/2026 (တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန)
|-
! !! ပံင်ဖအိုတ် !! ၄၈၇,၈၃၂ !! ၉၉,၀၀၀ !! သြန်သှ် ၄၄၆,၆၀၄ ဗာတ်
|}

== အစဳအဇန်ဒြေပ်မံင်ဂမၠိုင် ==
ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဆက်စပ်ကမၠောန် ကေုာံ ချဳဒရိုင်နာနာ ပ္ဍဲကဏ္ဍပညာ ကေုာံ သာသနာ မပ္တံကဵု:
* ကေတ်အဆက်ကဵု နာယကတြေံ ကေုာံ ညးတအ်။
* ခၞံဗဒှ် ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ Digital QR Code (မပ္တံကဵု [[Blogger: mbsst2551]] သွက်ဂွံ Scan ကေတ် တင်ဂၞင်)။&lt;ref name=&quot;MBSST-Card&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''ဗီုပြင်ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ QR Code''. MBSST Media.&lt;/ref&gt;
* သဘင်ဖာပ်သင် ကေုာံ ဒါန်သြန်ထံက်ပင် ကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (အယုဒ္ဓယာ) မရီုဗင်ကွးဘာ ၆၇ ဇကု (သြန်ထံက်ပင် ၂၅၂,၀၂၂ ဗာတ်၊ မွဲဇကု ၃,၆၈၀ ဗာတ်)။
* ပါလုပ်ချဳဒရိုင် ပ္ဍဲအရာမင်မဲ အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင်မန် ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ မွဲစွံ ကုဂကောံမန်ဍုင်မန် ကေုာံ ဍုင်သေံ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

[[Category:ဂကောံမန်]]
[[Category:ပရေင်ပညာ ဂကူမန်]]
[[Category:သာသနာမန်]]
[[Category:ရးနိဂီုသေံ]]
[[Category:ဂကောံ သင်မန်]]</text>
      <sha1>2830aykrc8nnkki09y6kvuzfz8afe42</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58776</id>
      <parentid>58775</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:18:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13094" sha1="s6732csk58c64suqy9b9byc5rfdywjz" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name             = ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ&lt;br&gt;Mon Buddhist Students' Society Thailand (MBSST)
| image            = [[ဝှာင်:MBSST.png|220px]]
| caption          = တဆိပ်ကြာ ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (ခၞံဗဒှ် သက္ကရာဇ် ၂၅၅၁)
| formation        = သက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၅၅၁ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ)
| type             = ဂကောံကွးဘာသင် ကေုာံ ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ဘာသာ
| purpose          = သာသနာမန် မြတ်ရာင်တဝ်၊ ထံက်ပင်ပညာ၊ ဆက်စပ်ကွးဘာသင်မန်
| location         = [[ရးနိဂီုသေံ]] (Thailand)
| leader_title     = ဥက္ကဋ္ဌ (၂၀၂၅-၂၀၂၆)
| leader_name      = တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ (ကွာန်င္ၚာၚ်)
| affiliation      = တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (MCU)၊ တက္ကသိုလ်မဟိဍောန် (MU)
| website          = [https://mbsst2551.blogspot.com Blogger: mbsst2551]
}}

'''ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ''' ({{lang-en|Mon Buddhist Students' Society Thailand - MBSST}}) ဝွံ ဒှ်ဂကောံသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်နာနာ ပ္ဍဲ[[ရးနိဂီုသေံ]]တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၅၅၁ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ) ရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''လိက်ဒုင်စီရေင် ပွိုင်မွဲသၞာံ (2025/2026)၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၈၊ သာသနာ ၂၅၇၀''. MBSST Publication.&lt;/ref&gt; ဂကောံဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ရန်တၟအ်ကဵု သာသနာမန် ဂွံဇၞော်မောဝ်၊ ပညာကွးဘာသင်မန် ဂွံတဴတက် ကေုာံ ပွမဗိုင်ရီုဗင် ဖန်ဇန်ကဵုကွးဘာသင်မန် မကၠုင်တိုန်ဘာ ပ္ဍဲဍုင်သေံတအ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် ==
ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (MBSST) วွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၅၅၁ (2008) နကဵုတင်ရန်တၟအ် ၄ သာ် အဓိက:
# **သာသနာမန် မြတ်ရာင်တော် ဗျာကြီးအာ**: သွက်ဂွံ ထိင်ဒက်၊ မင်မဲ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် သာသနာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန် ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ ကေုာံ ဍုင်မိ။
# **ထွက်သျှင်ဝတိုန် ပရေင်ပညာဓမီလင်မန်**: သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ကေုာံ ထံက်ပင်ပညာ သွက်သင်မန် ကေုာံ ညးမကတ်ပညာတအ် ဂွံတိုန်အာ ကဆံင်သၠုင်သၠုင်။
# **သူသင်မန်ဂမျိုင် ဒိုသာမရ် မညီသာသွန်တဲ့ ဖဒိုကို**: သွက်ဂွံ ညီသာသၟဟ်သၟန် ရေင်သကအ် အကြာကွးဘာသင်မန်ဂမၠိုင်။
# **သွက်သင်မန်ဂမြိုင် ရုံတိုန်တက္ကသိုလ်ပွဲချင်သေ ဂွိုင်တိုန်ကို**: သွက်ဂွံ ဗိုင်ရီုဗင်၊ ကဵုအစဳအဇန် ကေုာံ သြန်ထံက်ပင် ကုသင်မန် မကၠုင်တိုန်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်နာနာ ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ (ဗွဲတၟေင် တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် MCU)။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== ကမ္မတဳကေင်ကာ သၞာံ (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် ကမ္မတဳကေင်ကာဂမၠိုင် မဒးဒုင်ရွေးချေတ် သွက်ဂွံ ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင်ဂကောံ ပွိုင်မွဲသၞာံ နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! တာလျိုင် !! ယၟု !! ဇာတိ ဍုင်/ကွာန်
|-
| ၁ || ဥက္ကဋ္ဌ || တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ || ကွာန်င္ၚာၚ်
|-
| ၂ || ဟိတဓရ || တုဂုဏ်နေမိန္ဒ || ဍုင်လၟိုင်
|-
| ၃ || ဒု-ဟိတဓရ || တုဂုဏ်မောနေယျာဓိက || ဍုင်လၟိုင်
|-
| ၄ || ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန || ကွာန်ဟံင်ဂါမ်
|-
| ၅ || ဒု-ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ကဝိသာရ || ဍုင်ဇိုင်ကျာ်
|-
| ၆ || ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်သုဓဇ || ကွာန်ဝါရိုတ်
|-
| ၇ || ဒု-ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်ဂမ္ဘီရာနန္ဒ || ကွာန်တံင်ပိုအ်
|-
| ၈ || လၟိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်သုခ || ဍုင်ဟံသာဝတဳ
|-
| ၉ || ဒု-လၟိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ || ကွာန်အလှာ်
|}

== စရင်ညးလုပ်ဂကောံ (၂၀၂၅/၂၀၂၆) ==
အတိုင်စရင် သၞာံ ၂၀၂၅/၂၀၂၆၊ ကွးဘာသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ တက္ကသိုလ် ပ္ဍဲဍုင်သေံဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် နွံ ၇၀ ဇကု ရ။ အပ္ဍဲစရင်ဏအ်ဂှ် ကဆံင် Ph.D. နွံ ၉ ဇကု၊ M.A. နွံ ၁၄ ဇကု၊ ကေုာံ B.A. နွံ ၄၇ ဇကု ရ။ ညးတအ်ဝွံ ကၠုင်နူဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဝင်္က၊ တံင်ပရင်၊ ကွာန်င္ၚာၚ်၊ ဒူရာ၊ ကအ်ဗိုတ်၊ ဟံင်ဂါမ်၊ ကအ်ရောတ်၊ ကျာ်ဇၞော် ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တအ်ရ။ ကွးဘာဇကုမွဲမွဲ ဒးလှူသြန်ဂကောံ ဗၞတ် ၅၀၀ ဗာတ် သွက်ဂွံ ဒှ်သြန်ဗွဝ် ဂကောံရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== အစဳအဇန်ပတိုန်ဍာ်ဒကေဝ်ပညာ ==
သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ကွးဘာသင်မန်တအ်၊ ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဖျေံလဝ် အစဳအဇန် ဗ္တောန်နဲကဲချူလိက် Academic Writing ကေုာံ လညာတ်ပညာနာနာ နကဵုနဲကဲ Video တုဲ ပကောံစွံလဝ် ပ္ဍဲ Telegram မပ္တံကဵု:
* '''Academic Writing''': Basic to Essay (Ven. Khema, Ph.D Cand)
* '''Academic Speaking Skill''': (Ven. Dr. Suriya, USA)
* '''Basic English Phonetics''': (Ven. Dr. Jinadha, USA)
* '''Towards Higher Education''': (Dr. Pon Nay Mon, USA)
* '''The State of Mon Studies''': (Ven. Ravika, USA)
* '''Understanding Knowledge''': (Nai Bee Htaw Monzel, DK)
* '''Abstract Research &amp; Scope''': (Ven. Khema &amp; Dr. Soin Non Ju)
* '''How to Write Academic Article''': (Ven. Obhasa, Ph.D Cand)
* '''Advanced Writing for Publications''': (Mr. Sike Chan)

== ကဏ္ဍတဆိပ်ကြာဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၅ ဂှ် ဂကောံဝွံ ဗိုင်ဂစာန် ကေုာံ ပူဇော်ဏာ တဆိပ်ကြာ (Ph.D. Honor၊ Ph.D. ကေုာံ M.A.) ကုသင်မန် ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် ၁၃ ဇကု/မ။ ကျာ်ဇၞော်အစာ ကေုာံ တၠပညာတအ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဍုင်မတ်မလီု၊ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဍုင်ဗဂေါ ကေုာံ ရးနိဂီုသေံတအ်ရ။

== စရင်သြန်လုပ် သြန်တိတ် (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် စရင်သြန်ဂကောံဂမၠိုင် နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! ပရောပရာ !! သြန်လုပ် (ဗာတ်) !! သြန်တိတ် (ဗာတ်) !! စၟတ်တ္ၚဲ / ညးတာလျိုင်
|-
| ၁ || သြန်သှ်နူသၞာံ ၂၀၂၄-၂၀၂၅ || ၄၁၃,၈၈၂ || || 15/Oct/2025
|-
| ၂ || သြန်ကောန်ဂကောံစုတ် (၆၈ ဇကု) || ၃၄,၅၀၀ || || 15/Oct/2025
|-
| ၃ || ဒါန်နူမဟာစူဠာလံင်ကန် ကေုာံ ဂကောံတၞဟ် || ၂၀,၀၀၀ || || 26/Oct/2025
|-
| ၄ || သြန်ဒါန်ပူဇော်သင်ကလိတဆိပ်ကြာ || ၅,၄၆၂ || || 24/Nov/2025
|-
| ၅ || ဒါန်နူ တုဂုဏ်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂမၠိုင် || ၁၃,၉၈၈ || || ၂၀၂၆
|-
| ၆ || သြန်တိတ် ကောံဓရီု ကေုာံ ရာန်နာနာ || || ၇,၉၀၀ || 10/Oct/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၇ || ပူဇော်လာပ်သင်ကေတ်တဆိပ်ကြာ || || ၉၁,၀၀၀ || 2/Dec/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၈ || ကောန်ဗိုက်တဆိပ်ကြာ ကေုာံ ကလအ်အစာ || || ၃,၀၀၀ || 27/Sep/2026 (တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန)
|-
! !! ပံင်ဖအိုတ် !! ၄၈၇,၈၃၂ !! ၉၉,၀၀၀ !! သြန်သှ် ၄၄၆,၆၀၄ ဗာတ်
|}

== အစဳအဇန်ဒြေပ်မံင်ဂမၠိုင် ==
ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဆက်စပ်ကမၠောန် ကေုာံ ချဳဒရိုင်နာနာ ပ္ဍဲကဏ္ဍပညာ ကေုာံ သာသနာ မပ္တံကဵု:
* ကေတ်အဆက်ကဵု နာယကတြေံ ကေုာံ ညးတအ်။
* ခၞံဗဒှ် ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ Digital QR Code (မပ္တံကဵု [[Blogger: mbsst2551]] သွက်ဂွံ Scan ကေတ် တင်ဂၞင်)။&lt;ref name=&quot;MBSST-Card&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''ဗီုပြင်ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ QR Code''. MBSST Media.&lt;/ref&gt;
* သဘင်ဖာပ်သင် ကေုာံ ဒါန်သြန်ထံက်ပင် ကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (အယုဒ္ဓယာ) မရီုဗင်ကွးဘာ ၆၇ ဇကု (သြန်ထံက်ပင် ၂၅၂,၀၂၂ ဗာတ်၊ မွဲဇကု ၃,၆၈၀ ဗာတ်)။
* ပါလုပ်ချဳဒရိုင် ပ္ဍဲအရာမင်မဲ အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင်မန် ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ မွဲစွံ ကုဂကောံမန်ဍုင်မန် ကေုာံ ဍုင်သေံ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

[[Category:ဂကောံမန်]]
[[Category:ပရေင်ပညာ ဂကူမန်]]
[[Category:သာသနာမန်]]
[[Category:ရးနိဂီုသေံ]]
[[Category:ဂကောံ သင်မန်]]</text>
      <sha1>s6732csk58c64suqy9b9byc5rfdywjz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58777</id>
      <parentid>58776</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12112" sha1="ad7pj6x8133wnaiv1wsapfjwis1ynj6" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name             = ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ&lt;br&gt;Mon Buddhist Students' Society Thailand (MBSST)
| image            = [[ဝှာင်:MBSST.png|220px]]
| caption          = တဆိပ်ကြာ ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (ခၞံဗဒှ် သက္ကရာဇ် ၂၅၅၁)
| formation        = သက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၅၅၁ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ)
| type             = ဂကောံကွးဘာသင် ကေုာံ ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ဘာသာ
| purpose          = သာသနာမန် မြတ်ရာင်တဝ်၊ ထံက်ပင်ပညာ၊ ဆက်စပ်ကွးဘာသင်မန်
| location         = [[ရးနိဂီုသေံ]] (Thailand)
| leader_title     = ဥက္ကဋ္ဌ (၂၀၂၅-၂၀၂၆)
| leader_name      = တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ (ကွာန်င္ၚာၚ်)
| affiliation      = တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (MCU)၊ တက္ကသိုလ်မဟိဍောန် (MU)
| website          = [https://mbsst2551.blogspot.com Blogger: mbsst2551]
}}

'''ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ''' ({{lang-en|Mon Buddhist Students' Society Thailand - MBSST}}) ဝွံ ဒှ်ဂကောံသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်နာနာ ပ္ဍဲ[[ရးနိဂီုသေံ]]တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၅၅၁ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ) ရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''လိက်ဒုင်စီရေင် ပွိုင်မွဲသၞာံ (2025/2026)၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၈၊ သာသနာ ၂၅၇၀''. MBSST Publication.&lt;/ref&gt; ဂကောံဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ရန်တၟအ်ကဵု သာသနာမန် ဂွံဇၞော်မောဝ်၊ ပညာကွးဘာသင်မန် ဂွံတဴတက် ကေုာံ ပွမဗိုင်ရီုဗင် ဖန်ဇန်ကဵုကွးဘာသင်မန် မကၠုင်တိုန်ဘာ ပ္ဍဲဍုင်သေံတအ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် ==
ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (MBSST) วွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၅၅၁ (2008) နကဵုတင်ရန်တၟအ် ၄ သာ် အဓိက:
# သွက်သာသနာမန် ဂွံဂဵုမြဟ်ရာင်ဆာဲ ဗျာပ်တြးအာ
# သွက်ဂွံသၠုင်ပတိုန် ပရေင်ပညာခမဳသင်မန်
# သွက်သင်မန်ဂမၠိုင် ဒှ်သဟဓရ် ဗွဲမညဳသာသၟဟ်န်တုဲ ဂွံဒဒှ်ေဒယှ်ကၠောံက္ဍညးသ္ကံကီု
# သွက်သင်မန်ဂမၠိုင် ဂွံတိုန်တက္ကသိုလ်ပ္ဍဲဍုင်သေံ ဂၠိုင်တိုန်ကီု&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== ကမ္မတဳကေင်ကာ သၞာံ (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် ကမ္မတဳကေင်ကာဂမၠိုင် မဒးဒုင်ရွေးချေတ် သွက်ဂွံ ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင်ဂကောံ ပွိုင်မွဲသၞာံ နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! တာလျိုင် !! ယၟု !! ဇာတိ ဍုင်/ကွာန်
|-
| ၁ || ဥက္ကဋ္ဌ || တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ || ကွာန်င္ၚာၚ်
|-
| ၂ || ဟိတဓရ || တုဂုဏ်နေမိန္ဒ || ဍုင်လၟိုင်
|-
| ၃ || ဒု-ဟိတဓရ || တုဂုဏ်မောနေယျာဓိက || ဍုင်လၟိုင်
|-
| ၄ || ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန || ကွာန်ဟံင်ဂါမ်
|-
| ၅ || ဒု-ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ကဝိသာရ || ဍုင်ဇိုင်ကျာ်
|-
| ၆ || ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်သုဓဇ || ကွာန်ဝါရိုတ်
|-
| ၇ || ဒု-ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်ဂမ္ဘီရာနန္ဒ || ကွာန်တံင်ပိုအ်
|-
| ၈ || လၟိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်သုခ || ဍုင်ဟံသာဝတဳ
|-
| ၉ || ဒု-လၟိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ || ကွာန်အလှာ်
|}

== စရင်ညးလုပ်ဂကောံ (၂၀၂၅/၂၀၂၆) ==
အတိုင်စရင် သၞာံ ၂၀၂၅/၂၀၂၆၊ ကွးဘာသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ တက္ကသိုလ် ပ္ဍဲဍုင်သေံဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် နွံ ၇၀ ဇကု ရ။ အပ္ဍဲစရင်ဏအ်ဂှ် ကဆံင် Ph.D. နွံ ၉ ဇကု၊ M.A. နွံ ၁၄ ဇကု၊ ကေုာံ B.A. နွံ ၄၇ ဇကု ရ။ ညးတအ်ဝွံ ကၠုင်နူဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဝင်္က၊ တံင်ပရင်၊ ကွာန်င္ၚာၚ်၊ ဒူရာ၊ ကအ်ဗိုတ်၊ ဟံင်ဂါမ်၊ ကအ်ရောတ်၊ ကျာ်ဇၞော် ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တအ်ရ။ ကွးဘာဇကုမွဲမွဲ ဒးလှူသြန်ဂကောံ ဗၞတ် ၅၀၀ ဗာတ် သွက်ဂွံ ဒှ်သြန်ဗွဝ် ဂကောံရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== အစဳအဇန်ပတိုန်ဍာ်ဒကေဝ်ပညာ ==
သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ကွးဘာသင်မန်တအ်၊ ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဖျေံလဝ် အစဳအဇန် ဗ္တောန်နဲကဲချူလိက် Academic Writing ကေုာံ လညာတ်ပညာနာနာ နကဵုနဲကဲ Video တုဲ ပကောံစွံလဝ် ပ္ဍဲ Telegram မပ္တံကဵု:
* '''Academic Writing''': Basic to Essay (Ven. Khema, Ph.D Cand)
* '''Academic Speaking Skill''': (Ven. Dr. Suriya, USA)
* '''Basic English Phonetics''': (Ven. Dr. Jinadha, USA)
* '''Towards Higher Education''': (Dr. Pon Nay Mon, USA)
* '''The State of Mon Studies''': (Ven. Ravika, USA)
* '''Understanding Knowledge''': (Nai Bee Htaw Monzel, DK)
* '''Abstract Research &amp; Scope''': (Ven. Khema &amp; Dr. Soin Non Ju)
* '''How to Write Academic Article''': (Ven. Obhasa, Ph.D Cand)
* '''Advanced Writing for Publications''': (Mr. Sike Chan)

== ကဏ္ဍတဆိပ်ကြာဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၅ ဂှ် ဂကောံဝွံ ဗိုင်ဂစာန် ကေုာံ ပူဇော်ဏာ တဆိပ်ကြာ (Ph.D. Honor၊ Ph.D. ကေုာံ M.A.) ကုသင်မန် ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် ၁၃ ဇကု/မ။ ကျာ်ဇၞော်အစာ ကေုာံ တၠပညာတအ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဍုင်မတ်မလီု၊ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဍုင်ဗဂေါ ကေုာံ ရးနိဂီုသေံတအ်ရ။

== စရင်သြန်လုပ် သြန်တိတ် (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် စရင်သြန်ဂကောံဂမၠိုင် နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! ပရောပရာ !! သြန်လုပ် (ဗာတ်) !! သြန်တိတ် (ဗာတ်) !! စၟတ်တ္ၚဲ / ညးတာလျိုင်
|-
| ၁ || သြန်သှ်နူသၞာံ ၂၀၂၄-၂၀၂၅ || ၄၁၃,၈၈၂ || || 15/Oct/2025
|-
| ၂ || သြန်ကောန်ဂကောံစုတ် (၆၈ ဇကု) || ၃၄,၅၀၀ || || 15/Oct/2025
|-
| ၃ || ဒါန်နူမဟာစူဠာလံင်ကန် ကေုာံ ဂကောံတၞဟ် || ၂၀,၀၀၀ || || 26/Oct/2025
|-
| ၄ || သြန်ဒါန်ပူဇော်သင်ကလိတဆိပ်ကြာ || ၅,၄၆၂ || || 24/Nov/2025
|-
| ၅ || ဒါန်နူ တုဂုဏ်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂမၠိုင် || ၁၃,၉၈၈ || || ၂၀၂၆
|-
| ၆ || သြန်တိတ် ကောံဓရီု ကေုာံ ရာန်နာနာ || || ၇,၉၀၀ || 10/Oct/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၇ || ပူဇော်လာပ်သင်ကေတ်တဆိပ်ကြာ || || ၉၁,၀၀၀ || 2/Dec/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၈ || ကောန်ဗိုက်တဆိပ်ကြာ ကေုာံ ကလအ်အစာ || || ၃,၀၀၀ || 27/Sep/2026 (တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန)
|-
! !! ပံင်ဖအိုတ် !! ၄၈၇,၈၃၂ !! ၉၉,၀၀၀ !! သြန်သှ် ၄၄၆,၆၀၄ ဗာတ်
|}

== အစဳအဇန်ဒြေပ်မံင်ဂမၠိုင် ==
ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဆက်စပ်ကမၠောန် ကေုာံ ချဳဒရိုင်နာနာ ပ္ဍဲကဏ္ဍပညာ ကေုာံ သာသနာ မပ္တံကဵု:
* ကေတ်အဆက်ကဵု နာယကတြေံ ကေုာံ ညးတအ်။
* ခၞံဗဒှ် ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ Digital QR Code (မပ္တံကဵု [[Blogger: mbsst2551]] သွက်ဂွံ Scan ကေတ် တင်ဂၞင်)။&lt;ref name=&quot;MBSST-Card&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''ဗီုပြင်ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ QR Code''. MBSST Media.&lt;/ref&gt;
* သဘင်ဖာပ်သင် ကေုာံ ဒါန်သြန်ထံက်ပင် ကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (အယုဒ္ဓယာ) မရီုဗင်ကွးဘာ ၆၇ ဇကု (သြန်ထံက်ပင် ၂၅၂,၀၂၂ ဗာတ်၊ မွဲဇကု ၃,၆၈၀ ဗာတ်)။
* ပါလုပ်ချဳဒရိုင် ပ္ဍဲအရာမင်မဲ အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင်မန် ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ မွဲစွံ ကုဂကောံမန်ဍုင်မန် ကေုာံ ဍုင်သေံ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

[[Category:ဂကောံမန်]]
[[Category:ပရေင်ပညာ ဂကူမန်]]
[[Category:သာသနာမန်]]
[[Category:ရးနိဂီုသေံ]]
[[Category:ဂကောံ သင်မန်]]</text>
      <sha1>ad7pj6x8133wnaiv1wsapfjwis1ynj6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58778</id>
      <parentid>58777</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဝင် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် */</comment>
      <origin>58778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12112" sha1="1layghm0o9xy0ct6fuxzczwdhhv4y7f" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name             = ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ&lt;br&gt;Mon Buddhist Students' Society Thailand (MBSST)
| image            = [[ဝှာင်:MBSST.png|220px]]
| caption          = တဆိပ်ကြာ ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (ခၞံဗဒှ် သက္ကရာဇ် ၂၅၅၁)
| formation        = သက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၅၅၁ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ)
| type             = ဂကောံကွးဘာသင် ကေုာံ ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ဘာသာ
| purpose          = သာသနာမန် မြတ်ရာင်တဝ်၊ ထံက်ပင်ပညာ၊ ဆက်စပ်ကွးဘာသင်မန်
| location         = [[ရးနိဂီုသေံ]] (Thailand)
| leader_title     = ဥက္ကဋ္ဌ (၂၀၂၅-၂၀၂၆)
| leader_name      = တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ (ကွာန်င္ၚာၚ်)
| affiliation      = တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (MCU)၊ တက္ကသိုလ်မဟိဍောန် (MU)
| website          = [https://mbsst2551.blogspot.com Blogger: mbsst2551]
}}

'''ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ''' ({{lang-en|Mon Buddhist Students' Society Thailand - MBSST}}) ဝွံ ဒှ်ဂကောံသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်နာနာ ပ္ဍဲ[[ရးနိဂီုသေံ]]တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၅၅၁ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ) ရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''လိက်ဒုင်စီရေင် ပွိုင်မွဲသၞာံ (2025/2026)၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၈၊ သာသနာ ၂၅၇၀''. MBSST Publication.&lt;/ref&gt; ဂကောံဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ရန်တၟအ်ကဵု သာသနာမန် ဂွံဇၞော်မောဝ်၊ ပညာကွးဘာသင်မန် ဂွံတဴတက် ကေုာံ ပွမဗိုင်ရီုဗင် ဖန်ဇန်ကဵုကွးဘာသင်မန် မကၠုင်တိုန်ဘာ ပ္ဍဲဍုင်သေံတအ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် ==
ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (MBSST) ဝွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၅၅၁ (2008) နကဵုတင်ရန်တၟအ် ၄ သာ် အဓိက:
# သွက်သာသနာမန် ဂွံဂဵုမြဟ်ရာင်ဆာဲ ဗျာပ်တြးအာ
# သွက်ဂွံသၠုင်ပတိုန် ပရေင်ပညာခမဳသင်မန်
# သွက်သင်မန်ဂမၠိုင် ဒှ်သဟဓရ် ဗွဲမညဳသာသၟဟ်န်တုဲ ဂွံဒဒှ်ေဒယှ်ကၠောံက္ဍညးသ္ကံကီု
# သွက်သင်မန်ဂမၠိုင် ဂွံတိုန်တက္ကသိုလ်ပ္ဍဲဍုင်သေံ ဂၠိုင်တိုန်ကီု&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== ကမ္မတဳကေင်ကာ သၞာံ (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် ကမ္မတဳကေင်ကာဂမၠိုင် မဒးဒုင်ရွေးချေတ် သွက်ဂွံ ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင်ဂကောံ ပွိုင်မွဲသၞာံ နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! တာလျိုင် !! ယၟု !! ဇာတိ ဍုင်/ကွာန်
|-
| ၁ || ဥက္ကဋ္ဌ || တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ || ကွာန်င္ၚာၚ်
|-
| ၂ || ဟိတဓရ || တုဂုဏ်နေမိန္ဒ || ဍုင်လၟိုင်
|-
| ၃ || ဒု-ဟိတဓရ || တုဂုဏ်မောနေယျာဓိက || ဍုင်လၟိုင်
|-
| ၄ || ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန || ကွာန်ဟံင်ဂါမ်
|-
| ၅ || ဒု-ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ကဝိသာရ || ဍုင်ဇိုင်ကျာ်
|-
| ၆ || ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်သုဓဇ || ကွာန်ဝါရိုတ်
|-
| ၇ || ဒု-ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်ဂမ္ဘီရာနန္ဒ || ကွာန်တံင်ပိုအ်
|-
| ၈ || လၟိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်သုခ || ဍုင်ဟံသာဝတဳ
|-
| ၉ || ဒု-လၟိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ || ကွာန်အလှာ်
|}

== စရင်ညးလုပ်ဂကောံ (၂၀၂၅/၂၀၂၆) ==
အတိုင်စရင် သၞာံ ၂၀၂၅/၂၀၂၆၊ ကွးဘာသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ တက္ကသိုလ် ပ္ဍဲဍုင်သေံဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် နွံ ၇၀ ဇကု ရ။ အပ္ဍဲစရင်ဏအ်ဂှ် ကဆံင် Ph.D. နွံ ၉ ဇကု၊ M.A. နွံ ၁၄ ဇကု၊ ကေုာံ B.A. နွံ ၄၇ ဇကု ရ။ ညးတအ်ဝွံ ကၠုင်နူဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဝင်္က၊ တံင်ပရင်၊ ကွာန်င္ၚာၚ်၊ ဒူရာ၊ ကအ်ဗိုတ်၊ ဟံင်ဂါမ်၊ ကအ်ရောတ်၊ ကျာ်ဇၞော် ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တအ်ရ။ ကွးဘာဇကုမွဲမွဲ ဒးလှူသြန်ဂကောံ ဗၞတ် ၅၀၀ ဗာတ် သွက်ဂွံ ဒှ်သြန်ဗွဝ် ဂကောံရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== အစဳအဇန်ပတိုန်ဍာ်ဒကေဝ်ပညာ ==
သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ကွးဘာသင်မန်တအ်၊ ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဖျေံလဝ် အစဳအဇန် ဗ္တောန်နဲကဲချူလိက် Academic Writing ကေုာံ လညာတ်ပညာနာနာ နကဵုနဲကဲ Video တုဲ ပကောံစွံလဝ် ပ္ဍဲ Telegram မပ္တံကဵု:
* '''Academic Writing''': Basic to Essay (Ven. Khema, Ph.D Cand)
* '''Academic Speaking Skill''': (Ven. Dr. Suriya, USA)
* '''Basic English Phonetics''': (Ven. Dr. Jinadha, USA)
* '''Towards Higher Education''': (Dr. Pon Nay Mon, USA)
* '''The State of Mon Studies''': (Ven. Ravika, USA)
* '''Understanding Knowledge''': (Nai Bee Htaw Monzel, DK)
* '''Abstract Research &amp; Scope''': (Ven. Khema &amp; Dr. Soin Non Ju)
* '''How to Write Academic Article''': (Ven. Obhasa, Ph.D Cand)
* '''Advanced Writing for Publications''': (Mr. Sike Chan)

== ကဏ္ဍတဆိပ်ကြာဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၅ ဂှ် ဂကောံဝွံ ဗိုင်ဂစာန် ကေုာံ ပူဇော်ဏာ တဆိပ်ကြာ (Ph.D. Honor၊ Ph.D. ကေုာံ M.A.) ကုသင်မန် ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် ၁၃ ဇကု/မ။ ကျာ်ဇၞော်အစာ ကေုာံ တၠပညာတအ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဍုင်မတ်မလီု၊ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဍုင်ဗဂေါ ကေုာံ ရးနိဂီုသေံတအ်ရ။

== စရင်သြန်လုပ် သြန်တိတ် (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် စရင်သြန်ဂကောံဂမၠိုင် နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! ပရောပရာ !! သြန်လုပ် (ဗာတ်) !! သြန်တိတ် (ဗာတ်) !! စၟတ်တ္ၚဲ / ညးတာလျိုင်
|-
| ၁ || သြန်သှ်နူသၞာံ ၂၀၂၄-၂၀၂၅ || ၄၁၃,၈၈၂ || || 15/Oct/2025
|-
| ၂ || သြန်ကောန်ဂကောံစုတ် (၆၈ ဇကု) || ၃၄,၅၀၀ || || 15/Oct/2025
|-
| ၃ || ဒါန်နူမဟာစူဠာလံင်ကန် ကေုာံ ဂကောံတၞဟ် || ၂၀,၀၀၀ || || 26/Oct/2025
|-
| ၄ || သြန်ဒါန်ပူဇော်သင်ကလိတဆိပ်ကြာ || ၅,၄၆၂ || || 24/Nov/2025
|-
| ၅ || ဒါန်နူ တုဂုဏ်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂမၠိုင် || ၁၃,၉၈၈ || || ၂၀၂၆
|-
| ၆ || သြန်တိတ် ကောံဓရီု ကေုာံ ရာန်နာနာ || || ၇,၉၀၀ || 10/Oct/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၇ || ပူဇော်လာပ်သင်ကေတ်တဆိပ်ကြာ || || ၉၁,၀၀၀ || 2/Dec/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၈ || ကောန်ဗိုက်တဆိပ်ကြာ ကေုာံ ကလအ်အစာ || || ၃,၀၀၀ || 27/Sep/2026 (တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန)
|-
! !! ပံင်ဖအိုတ် !! ၄၈၇,၈၃၂ !! ၉၉,၀၀၀ !! သြန်သှ် ၄၄၆,၆၀၄ ဗာတ်
|}

== အစဳအဇန်ဒြေပ်မံင်ဂမၠိုင် ==
ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဆက်စပ်ကမၠောန် ကေုာံ ချဳဒရိုင်နာနာ ပ္ဍဲကဏ္ဍပညာ ကေုာံ သာသနာ မပ္တံကဵု:
* ကေတ်အဆက်ကဵု နာယကတြေံ ကေုာံ ညးတအ်။
* ခၞံဗဒှ် ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ Digital QR Code (မပ္တံကဵု [[Blogger: mbsst2551]] သွက်ဂွံ Scan ကေတ် တင်ဂၞင်)။&lt;ref name=&quot;MBSST-Card&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''ဗီုပြင်ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ QR Code''. MBSST Media.&lt;/ref&gt;
* သဘင်ဖာပ်သင် ကေုာံ ဒါန်သြန်ထံက်ပင် ကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (အယုဒ္ဓယာ) မရီုဗင်ကွးဘာ ၆၇ ဇကု (သြန်ထံက်ပင် ၂၅၂,၀၂၂ ဗာတ်၊ မွဲဇကု ၃,၆၈၀ ဗာတ်)။
* ပါလုပ်ချဳဒရိုင် ပ္ဍဲအရာမင်မဲ အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင်မန် ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ မွဲစွံ ကုဂကောံမန်ဍုင်မန် ကေုာံ ဍုင်သေံ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

[[Category:ဂကောံမန်]]
[[Category:ပရေင်ပညာ ဂကူမန်]]
[[Category:သာသနာမန်]]
[[Category:ရးနိဂီုသေံ]]
[[Category:ဂကောံ သင်မန်]]</text>
      <sha1>1layghm0o9xy0ct6fuxzczwdhhv4y7f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58779</id>
      <parentid>58778</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12112" sha1="jfzqh6hb9o0ggp066n3p4id1izwsorm" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name             = ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ&lt;br&gt;Mon Buddhist Students' Society Thailand (MBSST)
| image            = [[ဝှာင်:MBSST.png|220px]]
| caption          = တဆိပ်ကြာ ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (ခၞံဗဒှ် သက္ကရာဇ် ၂၅၅၁)
| formation        = သက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၅၅၁ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ)
| type             = ဂကောံကွးဘာသင် ကေုာံ ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ဘာသာ
| purpose          = သာသနာမန် မြဟ်ရာင်ဆာဲ၊ ထံက်ပင်ပညာ၊ ဆက်စပ်ကွးဘာသင်မန်
| location         = [[ရးနိဂီုသေံ]] (Thailand)
| leader_title     = ဥက္ကဋ္ဌ (၂၀၂၅-၂၀၂၆)
| leader_name      = တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ (ကွာန်င္ၚာၚ်)
| affiliation      = တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (MCU)၊ တက္ကသိုလ်မဟိဍောန် (MU)
| website          = [https://mbsst2551.blogspot.com Blogger: mbsst2551]
}}

'''ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ''' ({{lang-en|Mon Buddhist Students' Society Thailand - MBSST}}) ဝွံ ဒှ်ဂကောံသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်နာနာ ပ္ဍဲ[[ရးနိဂီုသေံ]]တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၅၅၁ (ခေတ်ခေတ် ၂၀၀၈ မဳလာ) ရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''လိက်ဒုင်စီရေင် ပွိုင်မွဲသၞာံ (2025/2026)၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၈၊ သာသနာ ၂၅၇၀''. MBSST Publication.&lt;/ref&gt; ဂကောံဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ရန်တၟအ်ကဵု သာသနာမန် ဂွံဇၞော်မောဝ်၊ ပညာကွးဘာသင်မန် ဂွံတဴတက် ကေုာံ ပွမဗိုင်ရီုဗင် ဖန်ဇန်ကဵုကွးဘာသင်မန် မကၠုင်တိုန်ဘာ ပ္ဍဲဍုင်သေံတအ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် ==
ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ (MBSST) ဝွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၅၅၁ (2008) နကဵုတင်ရန်တၟအ် ၄ သာ် အဓိက:
# သွက်သာသနာမန် ဂွံဂဵုမြဟ်ရာင်ဆာဲ ဗျာပ်တြးအာ
# သွက်ဂွံသၠုင်ပတိုန် ပရေင်ပညာခမဳသင်မန်
# သွက်သင်မန်ဂမၠိုင် ဒှ်သဟဓရ် ဗွဲမညဳသာသၟဟ်န်တုဲ ဂွံဒဒှ်ေဒယှ်ကၠောံက္ဍညးသ္ကံကီု
# သွက်သင်မန်ဂမၠိုင် ဂွံတိုန်တက္ကသိုလ်ပ္ဍဲဍုင်သေံ ဂၠိုင်တိုန်ကီု&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== ကမ္မတဳကေင်ကာ သၞာံ (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် ကမ္မတဳကေင်ကာဂမၠိုင် မဒးဒုင်ရွေးချေတ် သွက်ဂွံ ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင်ဂကောံ ပွိုင်မွဲသၞာံ နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! တာလျိုင် !! ယၟု !! ဇာတိ ဍုင်/ကွာန်
|-
| ၁ || ဥက္ကဋ္ဌ || တုဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ || ကွာန်င္ၚာၚ်
|-
| ၂ || ဟိတဓရ || တုဂုဏ်နေမိန္ဒ || ဍုင်လၟိုင်
|-
| ၃ || ဒု-ဟိတဓရ || တုဂုဏ်မောနေယျာဓိက || ဍုင်လၟိုင်
|-
| ၄ || ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန || ကွာန်ဟံင်ဂါမ်
|-
| ၅ || ဒု-ဘဏ္ဍာဂါရိက || တုဂုဏ်ကဝိသာရ || ဍုင်ဇိုင်ကျာ်
|-
| ၆ || ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်သုဓဇ || ကွာန်ဝါရိုတ်
|-
| ၇ || ဒု-ဂအုပ်ရုင် || တုဂုဏ်ဂမ္ဘီရာနန္ဒ || ကွာန်တံင်ပိုအ်
|-
| ၈ || လၟိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်သုခ || ဍုင်ဟံသာဝတဳ
|-
| ၉ || ဒု-လၟိုင်ပရိုင် || တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ || ကွာန်အလှာ်
|}

== စရင်ညးလုပ်ဂကောံ (၂၀၂၅/၂၀၂၆) ==
အတိုင်စရင် သၞာံ ၂၀၂၅/၂၀၂၆၊ ကွးဘာသင်မန် မတိုန်ဒၟံင်ပညာ တက္ကသိုလ် ပ္ဍဲဍုင်သေံဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် နွံ ၇၀ ဇကု ရ။ အပ္ဍဲစရင်ဏအ်ဂှ် ကဆံင် Ph.D. နွံ ၉ ဇကု၊ M.A. နွံ ၁၄ ဇကု၊ ကေုာံ B.A. နွံ ၄၇ ဇကု ရ။ ညးတအ်ဝွံ ကၠုင်နူဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဝင်္က၊ တံင်ပရင်၊ ကွာန်င္ၚာၚ်၊ ဒူရာ၊ ကအ်ဗိုတ်၊ ဟံင်ဂါမ်၊ ကအ်ရောတ်၊ ကျာ်ဇၞော် ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တအ်ရ။ ကွးဘာဇကုမွဲမွဲ ဒးလှူသြန်ဂကောံ ဗၞတ် ၅၀၀ ဗာတ် သွက်ဂွံ ဒှ်သြန်ဗွဝ် ဂကောံရ။&lt;ref name=&quot;MBSST-Report&quot;/&gt;

== အစဳအဇန်ပတိုန်ဍာ်ဒကေဝ်ပညာ ==
သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ကွးဘာသင်မန်တအ်၊ ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဖျေံလဝ် အစဳအဇန် ဗ္တောန်နဲကဲချူလိက် Academic Writing ကေုာံ လညာတ်ပညာနာနာ နကဵုနဲကဲ Video တုဲ ပကောံစွံလဝ် ပ္ဍဲ Telegram မပ္တံကဵု:
* '''Academic Writing''': Basic to Essay (Ven. Khema, Ph.D Cand)
* '''Academic Speaking Skill''': (Ven. Dr. Suriya, USA)
* '''Basic English Phonetics''': (Ven. Dr. Jinadha, USA)
* '''Towards Higher Education''': (Dr. Pon Nay Mon, USA)
* '''The State of Mon Studies''': (Ven. Ravika, USA)
* '''Understanding Knowledge''': (Nai Bee Htaw Monzel, DK)
* '''Abstract Research &amp; Scope''': (Ven. Khema &amp; Dr. Soin Non Ju)
* '''How to Write Academic Article''': (Ven. Obhasa, Ph.D Cand)
* '''Advanced Writing for Publications''': (Mr. Sike Chan)

== ကဏ္ဍတဆိပ်ကြာဂမၠိုင် ==
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၅ ဂှ် ဂကောံဝွံ ဗိုင်ဂစာန် ကေုာံ ပူဇော်ဏာ တဆိပ်ကြာ (Ph.D. Honor၊ Ph.D. ကေုာံ M.A.) ကုသင်မန် ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် ၁၃ ဇကု/မ။ ကျာ်ဇၞော်အစာ ကေုာံ တၠပညာတအ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဒေသနာနာ မပ္တံကဵု ဍုင်မတ်မလီု၊ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဍုင်ဗဂေါ ကေုာံ ရးနိဂီုသေံတအ်ရ။

== စရင်သြန်လုပ် သြန်တိတ် (၂၀၂၅-၂၀၂၆) ==
နကဵု သၞာံ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏအ် စရင်သြန်ဂကောံဂမၠိုင် နွံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! လၟေင် !! ပရောပရာ !! သြန်လုပ် (ဗာတ်) !! သြန်တိတ် (ဗာတ်) !! စၟတ်တ္ၚဲ / ညးတာလျိုင်
|-
| ၁ || သြန်သှ်နူသၞာံ ၂၀၂၄-၂၀၂၅ || ၄၁၃,၈၈၂ || || 15/Oct/2025
|-
| ၂ || သြန်ကောန်ဂကောံစုတ် (၆၈ ဇကု) || ၃၄,၅၀၀ || || 15/Oct/2025
|-
| ၃ || ဒါန်နူမဟာစူဠာလံင်ကန် ကေုာံ ဂကောံတၞဟ် || ၂၀,၀၀၀ || || 26/Oct/2025
|-
| ၄ || သြန်ဒါန်ပူဇော်သင်ကလိတဆိပ်ကြာ || ၅,၄၆၂ || || 24/Nov/2025
|-
| ၅ || ဒါန်နူ တုဂုဏ်၊ ကျာ်ဇၞော်ဂမၠိုင် || ၁၃,၉၈၈ || || ၂၀၂၆
|-
| ၆ || သြန်တိတ် ကောံဓရီု ကေုာံ ရာန်နာနာ || || ၇,၉၀၀ || 10/Oct/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၇ || ပူဇော်လာပ်သင်ကေတ်တဆိပ်ကြာ || || ၉၁,၀၀၀ || 2/Dec/2025 (တုဂုဏ်နေမိန္ဒ၊ တုဂုဏ်ဝဏ္ဏိတ)
|-
| ၈ || ကောန်ဗိုက်တဆိပ်ကြာ ကေုာံ ကလအ်အစာ || || ၃,၀၀၀ || 27/Sep/2026 (တုဂုဏ်ဟရိစန္ဒန)
|-
! !! ပံင်ဖအိုတ် !! ၄၈၇,၈၃၂ !! ၉၉,၀၀၀ !! သြန်သှ် ၄၄၆,၆၀၄ ဗာတ်
|}

== အစဳအဇန်ဒြေပ်မံင်ဂမၠိုင် ==
ဂကောံ (MBSST) ဝွံ ဆက်စပ်ကမၠောန် ကေုာံ ချဳဒရိုင်နာနာ ပ္ဍဲကဏ္ဍပညာ ကေုာံ သာသနာ မပ္တံကဵု:
* ကေတ်အဆက်ကဵု နာယကတြေံ ကေုာံ ညးတအ်။
* ခၞံဗဒှ် ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ Digital QR Code (မပ္တံကဵု [[Blogger: mbsst2551]] သွက်ဂွံ Scan ကေတ် တင်ဂၞင်)။&lt;ref name=&quot;MBSST-Card&quot;&gt;ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ဍုင်သေံ. (၂၀၂၆). ''ဗီုပြင်ကောန် ID Card ဂကောံ ကေုာံ QR Code''. MBSST Media.&lt;/ref&gt;
* သဘင်ဖာပ်သင် ကေုာံ ဒါန်သြန်ထံက်ပင် ကွးဘာတက္ကသိုလ်သင်မန် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလံင်ကန် (အယုဒ္ဓယာ) မရီုဗင်ကွးဘာ ၆၇ ဇကု (သြန်ထံက်ပင် ၂၅၂,၀၂၂ ဗာတ်၊ မွဲဇကု ၃,၆၈၀ ဗာတ်)။
* ပါလုပ်ချဳဒရိုင် ပ္ဍဲအရာမင်မဲ အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင်မန် ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ မွဲစွံ ကုဂကောံမန်ဍုင်မန် ကေုာံ ဍုင်သေံ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

[[Category:ဂကောံမန်]]
[[Category:ပရေင်ပညာ ဂကူမန်]]
[[Category:သာသနာမန်]]
[[Category:ရးနိဂီုသေံ]]
[[Category:ဂကောံ သင်မန်]]</text>
      <sha1>jfzqh6hb9o0ggp066n3p4id1izwsorm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဂကောံ သင်မန်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12578</id>
    <revision>
      <id>58769</id>
      <timestamp>2026-10-18T04:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဂကောံသင်မန်၊ သံဃသာမဂ္ဂဳ၊ သံဃဂကောံ ကေုာံ ဂကောံသင်ဗှ်ေမန်နာနာ မကၠောန်ဒၟံင် သွက်သာသနာ၊ ပညာ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ဂကူမန် ပ္ဍဲအပ္ဍဲ...&quot;</comment>
      <origin>58769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="697" sha1="f4prz9dlo7r6r4268vqv2engtpyoo07" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဂကောံသင်မန်၊ သံဃသာမဂ္ဂဳ၊ သံဃဂကောံ ကေုာံ ဂကောံသင်ဗှ်ေမန်နာနာ မကၠောန်ဒၟံင် သွက်သာသနာ၊ ပညာ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ဂကူမန် ပ္ဍဲအပ္ဍဲ ကေုာံ မ္ၚးဗြး (မပ္တံကဵု ဍုင်ဗၟာ၊ ဍုင်သေံ ကေုာံ ဍုင်တၞဟ်တအ်) ရ။

[[Category:ဂကောံမန်]]
[[Category:သာသနာမန်]]
[[Category:သင်မန်]]</text>
      <sha1>f4prz9dlo7r6r4268vqv2engtpyoo07</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သၞာံ ၁၉၈၉</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12579</id>
    <revision>
      <id>58770</id>
      <timestamp>2026-10-18T04:51:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Year box|1989}} '''သၞာံ ၁၉၈၉''' ('''MCMLXXXIX''') ဝွံ ဒှ်သၞာံဓမ္မတာ မစကၠုင် နကဵုတ္ၚဲအဒိုတ် အတိုင် ကြက္ကဒိန် ဂရေဂေါရဳယေန် (Gregorian calendar) တုဲ၊ ဒှ်သၞာံမရနုက်ကဵု ၁၉၈၉ ပ္ဍဲကောဇာသက္ကရာဇ် ခေ...&quot;</comment>
      <origin>58770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11883" sha1="6zvh7vazdpxd2u42b60jsj8v7ebz6n9" xml:space="preserve">{{Year box|1989}}
'''သၞာံ ၁၉၈၉''' ('''MCMLXXXIX''') ဝွံ ဒှ်သၞာံဓမ္မတာ မစကၠုင် နကဵုတ္ၚဲအဒိုတ် အတိုင် ကြက္ကဒိန် ဂရေဂေါရဳယေန် (Gregorian calendar) တုဲ၊ ဒှ်သၞာံမရနုက်ကဵု ၁၉၈၉ ပ္ဍဲကောဇာသက္ကရာဇ် ခေတ်မဳလာ၊ သၞာံမရနုက်ကဵု ၉၈၉ ပ္ဍဲသဟဿဝဿ ၂၊ သၞာံမရနုက်ကဵု ၈၉ ပ္ဍဲရာစုသၞာံ ၂၀ ကေုာံ သၞာံမရနုက်ကဵု ၁၀ (လက္ကရဴအိုတ်) ပ္ဍဲဆုဒ္သီ ၁၉၈၀ တအ်ရ။

သၞာံ ၁၉၈၉ ဝွံ စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒှ်သၞာံသမိုင်းဝေင် ဂလိုဘယ် (Global history) ဇၞော်မွဲ ဟိုတ်နူ ပရေင်ပြံင်လှာဲပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ တော်လှ်ေဇၞော်ဂမၠိုင် မက္တဵုဒှ်ကၠုင် ဗွဲမဂၠိုင်၊ ဗွဲတၟေင် ကမၠောန်ပၞာန်အေန်ပါယာသဵုဗှ်ေတ် မစိုပ်အာ ဒေါအ်ဇူ၊ သ္ၚိဥမင်ဗာလိန် (Berlin Wall) ဒေါအ်လီု ကေုာံ တော်လှ်ေလပါ်ရးဥရောပဗၟံက် (Revolutions of 1989) မပခိုင်ကဵု ဒေါအ်အာ ပၞာန်လတိုပ် (Cold War) ရ။&lt;ref&gt;Garton Ash, T. (1990). ''The Magic Lantern: The Revolution of '89 Witnessed in Warsaw, Budapest, Berlin, and Prague''. Random House.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်က္တဵုဒှ်ဇၞော်ဂမၠိုင် ==

=== ဇာန်နဝါရဳ ===
* '''ဇာန်နဝါရဳ ၇''' - သၟိင် ဟိရဝ်ဟိတဝ် (Emperor Hirohito) နူရးနိဂီုဂျပါန် စုတိအာတုဲ၊ ကောန်ညး သၟိင် အာကိဟိတဝ် (Akihito) တိုန်စၞးတုဲ ခေတ် ဟေစေဝ် (Heisei era) စက္တဵုဒှ်ရ။
* '''ဇာန်နဝါရဳ ၂၀''' - ဂျတ်ခ်ျ အုဒ်ဗာလိဝ် ဒူဗလျူ ဗုသ် (George H. W. Bush) တိုန်ဒှ် သမ္မတရးနိဂီုအမေရိကာန် မရနုက်ကဵု ၄၁ ဇကုရ။&lt;ref&gt;Bush, G. H. W. (1989). ''Inaugural Address''. Washington, D.C.&lt;/ref&gt;

=== ဖေဖဝ်ဝါရဳ ===
* '''ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၅''' - ပၞာန်သဵုဗှ်ေတ် (Soviet Union) စနုက်ပတိတ်ပၞာန် သီုဖအိုတ် နူရးနိဂီု အဖဂါန်နစ္စတာန် (Afghanistan)၊ မအာစိုပ်ဒတုဲ ကမၠောန်ပၞာန်သဵုဗှ်ေတ်-အဖဂါန် မက္တဵုဒှ်လဝ် ၉ သၞာံပြင်ပြင်ရ။

=== မာတ် ===
* '''မာတ် ၁၂''' - တၠပညာ ကွန်ပျူတာ တိမ် ဗာနာတ်-လဳ (Tim Berners-Lee) ပ္တိုန်ထ္ၜး တင်ပတိုန် လဒက်ပ္တန် World Wide Web (WWW) ရ။
* '''မာတ် ၂၄''' - က္ၜင်စကာကၠေင် Exxon Valdez ဒးဒုင်ဘဲဗၠိုက် ပ္ဍဲအာလာသက္ကာ (Alaska)၊ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ကၠေင်စိုပ်ၜဳ ဇၞော်အိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဝင်သဘာဝရ။

=== ဨပြဳ ===
* '''ဨပြဳ ၁၅''' - ကဗျ ဇၞော်အိုတ်မွဲ မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသဘင်လှေ်ကစား bဂုဏ်သိမ် ဟီလ်ဗ္ဗရဝ် (Hillsborough disaster) ပ္ဍဲရးနိဂီုအင်္ဂလိက်၊ မၞိဟ် ၉၇ ဂေတ် စုတိအာရ။
* '''ဨပြဳ ၁၅''' - စပုန်စှ်ေ ပရေင်ကောံဓရီု ကွးဘာတအ် ပ္ဍဲအရှာံ ထီအာန်အာန်မေန် (Tiananmen Square) ဍုင်ပေကေန်၊ ရးနိဂီုကြုက် သွက်ပရေင်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ။

=== ဂျောန် ===
* '''ဂျောန် ၃ - ၄''' - ပၞာန်ကြုက် (People's Liberation Army) စကာဒြဟတ်ပၞာန် သွက်ဂွံပလီု ပရေင်ကောံဓရီု ပ္ဍဲထီအာန်အာန်မေန်၊ မက္တဵုဒှ်ကဵု မၞိဟ်စုတိ ဂၠိုင်ကဵုက္တေံ (Tiananmen Square massacre) ရ။&lt;ref&gt;Spence, J. D. (1990). ''The Search for Modern China''. W. W. Norton &amp; Company.&lt;/ref&gt;
* '''ဂျောန် ၄''' - ပရေင်ရွေးချေတ်စၠတ်ထဝ် ပ္ဍဲရးနိဂီုပိုလန် (Poland)၊ မဒှ် ပရေင်ရွေးချေတ် ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ ကဆံင်ပထမ ပ္ဍဲရးဥရောပဗၟံက်၊ ဂကောံ Solidarity ဇၞးအာ ဗွဲမဂၠိုင်။
* '''ဂျောန် ၁၈''' - ရးနိဂီုဗၟာ (Burma) နကဵု အလဵုအသဳပၞာန် (SLORC) ပြံင်လှာဲယၟုဍုင် နူ &quot;Burma&quot; ဇြိုပ်အာ &quot;Myanmar&quot; တုဲ ဍုင်လ္ဂုင် &quot;Rangoon&quot; ပြံင်အာ &quot;Yangon&quot; ရ။

=== ဂျူလာင် ===
* '''ဂျူလာင် ၂၀''' - နာဲဗၠးၜး ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ (Aung San Suu Kyi) ဒးဒုင်ကၟာတ်လဝ် ပ္ဍဲသ္ၚိ (house arrest) နကဵု အလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာရ။

=== အံက်တဝ်ဗါ ===
* '''အံက်တဝ်ဗါ ၁၇''' - က္တဵုဒှ် ကမ္ပုန်တိကသဳ Lomaprieta (Loma Prieta earthquake) ပ္ဍဲ San Francisco Bay Area၊ ကာလိဖဝ်နဳယာ၊ မၞိဟ်စုတိအာ ၆၃ ဂေတ်။

=== နဝ်ဝေမ်ဗါ ===
* '''နဝ်ဝေမ်ဗါ ၉''' - သ္ၚိဥမင်ဗာလိန် (Berlin Wall) ဒေါအ်လီု ကဵုအခေါင်ကောန်ဍုင် ဂျာမနဳဗၟံက် ကေုာံ ဂျာမနဳပၠိုတ် သၠးပွးအာကၠုင်၊ မဒှ် သင်္ကေတဇၞော် ပွမဒေါအ်အာ အခိုက်ကၟာကွန်မြူနစ် ပ္ဍဲဥရောပရ။&lt;ref&gt;Sarotte, M. E. (2014). ''The Collapse: The Accidental Opening of the Berlin Wall''. Basic Books.&lt;/ref&gt;

=== ဒဳဇြေမ်ဗါ ===
* '''ဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၀''' - ပၞာန်အမေရိကာန် လုပ်သီကေတ် ရးနိဂီုပနားမား (United States invasion of Panama) သွက်ဂွံရပ် သကိုပ်ပၞာန် မာနူအေလ် နဝ်ရဳယေဂါ (Manuel Noriega) ရ။
* '''ဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၅''' - သမ္မတအာဏာရှင် ကွန်မြူနစ် နိုကိုလာဲ ချောင်ဆက်စကူ (Nicolae Ceaușescu) နူရးနိဂီုရဝ်မေးနီးယား (Romania) ဒးဒုင်ပစ်ဂစိုတ် လက္ကရဴ တော်လှ်ေရဝ်မေးနီးယားရ။

== မၞိဟ်မမံင်တန်တဴ ကေုာံ စုတိဂမၠိုင် ==

=== ညးမက္တဵုဒှ် ===
* '''မေ ၁၄''' - သာဗဳနာ ဂရုနဳခ် (Sabina Grunic)၊ သၟာလှ်ေကစားဗောလ် (သၟာလှ်ေကစား ဂကူပိုလန်)။
* '''ဒဳဇြေမ်ဗါ ၁၃''' - Taylor Swift (တေလာ သွစ်)၊ သၟာဒယှ်ေ ကေုာံ အစာချူဒွက် ဂကူအမေရိကာန် (မခၞံဗဒှ်လဝ် Album ယၟု &quot;1989&quot;)။&lt;ref&gt;Swift, T. (2014). ''1989''. Big Machine Records.&lt;/ref&gt;

=== ညးမစုတိ ===
* '''ဇာန်နဝါရဳ ၇''' - သၟိင် ဟိရဝ်ဟိတဝ်၊ သၟိင်ရးနိဂီုဂျပါန် (က္တဵုဒှ် ၁၉၀၁)။
* '''ဇာန်နဝါရဳ ၂၃''' - Salvador Dalí (သာဗါဒေါ ဒလဳ)၊ သၟာကဗျ/ဗီုရုပ် ဂကူသပိန် (က္တဵုဒှ် ၁၉၀၄)။
* '''ဂျောန် ၃''' - အာယာတိုလာ ရူဟိုလာ ခိုမေနဳ (Ruhollah Khomeini)၊ တၠအာဏာဘာသာ ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် နူရးနိဂီုအဳရန် (က္တဵုဒှ် ၁၉၀၂)။
* '''သေပ်တေမ်ဗါ ၂၈''' - ဖာဒီနန် မားကို့စ် (Ferdinand Marcos)၊ သမ္မတတြေံ ရးနိဂီုဖိလိပ္ပိန် (က္တဵုဒှ် ၁၉၁၇)။

== အသိင်ဇၞော်လ္တူဂၠးကဝ် ==
သၞာံ ၁၉၈၉ ဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု လဒက်ပ္တန်ဂၠးကဝ်တၟိ (New World Order)။ ပွမပြိုဟ်အာ သ္ၚိဥမင်ဗာလိန် ကေုာံ ပရေင်တော်လှ်ေဥရောပဗၟံက် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပွမလီုလာ်အာ ဗော်ကွန်မြူနစ် ကေုာံ ကာန်သဵုဗှ်ေတ် (Disintegration of the Soviet Union) ပ္ဍဲသၞာံဆက်စပ်တအ်ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ပရေင်ပြံင်လှာဲဇၞော် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၉
|-
! ဒေသ !! ပရေင်က္တဵုဒှ် !! အကျုပ္တိတ်
|-
| ဥရောပဗၟံက် || သ္ၚိဥမင်ဗာလိန် ဒေါအ်လီု || ကွန်မြူနစ် ပြိုဟ်အာ၊ ဂျာမနဳပံင်ကောံ။
| အာရှ || ထီအာန်အာန်မေန် ပရေင်ထ္ၜးဆန္ဒ || ပရေင်ဍဵုဍိုက်အလဵုအသဳ၊ ပြံင်လှာဲအကာဲအရာရးကြုက်။
| အာဖဂါန်နစ္စတာန် || ပၞာန်သဵုဗှ်ေတ် နုက်ပတိတ် || ပၞာန်အပ္ဍဲ က္တဵုဒှ် ဆက်၊ အသိင်သဵုဗှ်ေတ် စုတိ။
| အမေရိကာန် || သမ္မတ ဂျတ်ခ်ျ ဗုသ် တိုန်တာလျိုင် || ပခိုင်ကမၠောန်လက္ကရဴ ပၞာန်လတိုပ်။
|}

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = Decade 1980
| title = သၞာံဂမၠိုင် ပ္ဍဲဆုဒ္သီ ၁၉၈၀
| listclass = hlist
| list1 =
* [[သၞာံ ၁၉၈၀]]
* [[သၞာံ ၁၉၈၁]]
* [[သၞာံ ၁၉၈၂]]
* [[သၞာံ ၁၉၈၃]]
* [[သၞာံ ၁၉၈၄]]
* [[သၞာံ ၁၉၈၅]]
* [[သၞာံ ၁၉၈၆]]
* [[သၞာံ ၁၉၈၇]]
* [[သၞာံ ၁၉၈၈]]
* [[သၞာံ ၁၉၈၉]]
}}

{{DEFAULTSORT:သၞာံ ၁၉၈၉}}
[[Category:သၞာံ]]
[[Category:ရာစုသၞာံ ၂၀]]
[[Category:၁၉၈၉]]</text>
      <sha1>6zvh7vazdpxd2u42b60jsj8v7ebz6n9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၂၆</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12580</id>
    <revision>
      <id>58771</id>
      <timestamp>2026-10-18T04:54:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox year | year          = သၞာံ ၂၀၂၆ | image         = [[File:Earth_Eastern_Hemisphere.jpg|240px]] | caption       = ဂၠးကဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၆ | b_era         = သာသနာ ၂၅၆၉ - ၂၅၇၀ | m_year        = မာတ် ၂၀၂၆ | type          = သၞာံဓမ္မတာ | starts_on     = တ္ၚဲဗြဟ္သပ္တိ | centuries...&quot;</comment>
      <origin>58771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9540" sha1="2m4sfnvs2oeq12fc775opebe0nrpsku" xml:space="preserve">{{Infobox year
| year          = သၞာံ ၂၀၂၆
| image         = [[File:Earth_Eastern_Hemisphere.jpg|240px]]
| caption       = ဂၠးကဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၆
| b_era         = သာသနာ ၂၅၆၉ - ၂၅၇၀
| m_year        = မာတ် ၂၀၂၆
| type          = သၞာံဓမ္မတာ
| starts_on     = တ္ၚဲဗြဟ္သပ္တိ
| centuries     = [[၂၁ ဗွဝ်ကၠံ]]
| decades       = [[၂၀၂၀-တအ်]]
| years         = ၂၀၂၃ ၂၀၂၄ ၂၀၂၅ '''၂၀၂၆''' ၂၀၂၇ ၂၀၂၈ ၂၀၂၉
}}

'''သၞာံ ၂၀၂၆''' (အၚ်္ဂလိက်: ''2026''၊ ရဝ်မေန်: ''MMXXVI'') ဝွံ ဒှ်သၞာံဓမ္မတာ မစကၠုင် နကဵု တ္ၚဲဗြဟ္သပ္တိ အတိုင်ပြက္ခဒိန် ဂရေဂေါရဳ (Gregorian calendar) ရ။ သၞာံဏအ်ဝွံ ဒှ်သၞာံ မရနုက်ကဵု ၂၆ ပ္ဍဲ [[၂၁ ဗွဝ်ကၠံ]] ကေုာံ ဒှ်သၞာံ မရနုက်ကဵု ၂၀၂၆ ပ္ဍဲ သက္ကရာဇ်ခရေတ် (CE) ရ။ 

နကဵု ပြက္ခဒိန်မန် ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး သၞာံဏအ်ဝွံ ဒှ်သၞာံသာသနာ ၂၅၆၉ - ၂၅၇၀ ကေုာံ ဒှ်သၞာံသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၇ - ၁၃၈၈ ရ။ သၞာံ ၂၀၂၆ ဏအ် ဒှ်သၞာံ မပေင်ကဵု ပရူပရာ ကေုာံ ပရေင်ကိစ္စဇၞော်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲလပါ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ဝတ် ကေုာံ သုတေသနဂၠးကဝ်ရ။&lt;ref name=&quot;StandardYear&quot;&gt;United Nations. (2026). ''Global Outlook and Year-in-Review 2026''. UN Publications.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ကိစ္စဇၞော်ဂမၠိုင် (Events) ==

=== ဇာန်နဝါရဳ ===
* **ဇာန်နဝါရဳ ၁** – ဍုင်အာဲယေန်လာန် (Ireland) စကာ သၞောဝ်တၟိ သွက်ဂွံစွံသမ္ပတ် ပ္ဍဲစၞးစိုတ် ညးဍုင်ကွာန်။
* **ဇာန်နဝါရဳ ၂၀** – သဘင်ဗှ်အမ်သဝ် (Inauguration) သမတတၟိ ရးနိဂီုအမေရိကာန်။&lt;ref name=&quot;USPolitics&quot;&gt;C-SPAN. (2026). ''The 2026 Presidential Inauguration and Transition''. C-SPAN News.&lt;/ref&gt;

=== ဖေဖဝ်ဝါရဳ ===
* **ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၆–၂၂** – သဘင်ပၞာန်အဝ်လာန်ပိစ်ဂမ္တေတ် (2026 Winter Olympics) မရနုက်ကဵု XXV ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဍုင်မီလန် (Milan) ကေုာံ ခေါတ်တဳနာ (Cortina d'Ampezzo) ရးနိဂီုအဳတလဳ (Italy)။&lt;ref name=&quot;Olympics2026&quot;&gt;IOC. (2026). ''Milano Cortina 2026 Olympic Winter Games''. International Olympic Committee.&lt;/ref&gt;

=== မာတ် ===
* **မာတ် ၆–၁၅** – သဘင်ပၞာန် ပါရာအဝ်လာန်ပိစ်ဂမ္တေတ် (2026 Winter Paralympics) ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲရးနိဂီုအဳတလဳ။
* **မာတ် ၂၉** – ကတေင်ဗတိုက်ကျာ် (Solar eclipse) မွဲသာ် ကတဵုဒှ်တုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသအာရှ၊ ယူရောပ် ကေုာံ အာဖရိက။

=== ဧပရဳ ===
* **ဧပရဳ** – ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် စစကာသၞောဝ် ပံင်သၟဟ်စိုတ် သွက်ဂွံထိင်ဒဝ် ပရေင်ပြံင်လှာဲဥတု (Climate Change Pact) ရ။

=== မေ ===
* **မေ** – သဘင်ဂၠာဲသွဟ် သဘင်သဳကၠဳ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂၠးကဝ် (World Economic Forum) ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဍုင်ဒါဗဝ်စ် (Davos)။

=== ဂျုန် ===
* **ဂျုန် ၁၁ – ဂျူလာဲ ၁၉** – သဘင်ပၞာန်ဖူပဝ်ဂၠးကဝ် (2026 FIFA World Cup) မရနုက်ကဵု XXIII ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲရးနိဂီုအမေရိကာန် (USA)၊ ကနေဒါ (Canada) ကေုာံ မေတ်သဳကဝ် (Mexico) ရ။ သၞာံဏအ်ဝွံ ဒှ်ပထမအလန် မနွံကဵု ဗော်ဘောလုံး ၄၈ ဗော် ပါလုပ်ပြိုင်ပကာန်။&lt;ref name=&quot;FIFA2026&quot;&gt;FIFA. (2026). ''The FIFA World Cup 2026: Expansion and Venue Guide''. FIFA.&lt;/ref&gt;

=== ဂျူလာဲ ===
* **ဂျူလာဲ** – ဂကောံအာကာသ NASA ကေုာံ ESA တအ် စလှုပ်ရှား အစဳအဇန် Mars Sample Return သွက်ဂွံ ကေတ်ဖျေံတၟအ် နူဂြိုဟ်အၚ်္ဂါ။

=== အဝ်ဂေတ် ===
* **အဝ်ဂေတ် ၁၂** – ကတေင်ဗတိုက်ကျာ်အိုတ်သၟဟ် (Total solar eclipse) မွဲသာ် ကတဵုဒှ်တုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲယူရောပ် သၟဝ်ကျာ ကေုာံ သပိန်။

=== သေပ်တေမ်ဗါ ===
* **သေပ်တေမ်ဗါ** – သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ညးမစၞောန်စိုတ် ဂိုဏ်ကုလသမဂ္ဂ (UN General Assembly) မရနုက်ကဵု ၈၁ ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဍုင်နျူယံက်။

=== အံက်တဝ်ဗါ ===
* **အံက်တဝ်ဗါ** – ဂကောံပြံင်လှာဲအာကာသ အိန္ဒိယ (ISRO) ဖျေံစၟတ်လဝ် သွက်ဂွံ စလှုပ်ရှား အစဳအဇန်လ္ၚတ် ဂြိုဟ်သိုက် (Venus)။

=== နဝ်ဝေမ်ဗါ ===
* **နဝ်ဝေမ်ဗါ** – သဘင်သဳကၠဳ ပရေင်ပြံင်လှာဲဥတု ဂိုဏ်ကုလသမဂ္ဂ (COP31) ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဒေသသြစတြေလျာ ကေုာံ ပစဳဖိစ်။

=== ဒဳဇေမ်ဗါ ===
* **ဒဳဇေမ်ဗါ** – ပရေင်လ္ၚတ် ကေုာံ သုတေသနပညာ သၟာအာကာသ စိုပ်ကဆံင်အံင်ဇၞး ပ္ဍဲကဏ္ဍ သိပ္ပံ ကေုာံ နည်းပညာ တၟိ။

== ကဏ္ဍသိပ္ပံ ကေုာံ နည်းပညာ (Science and Technology) ==
* **အာကာသ** – ဒှ်သၞာံ မစလှုပ်ရှား ကေုာံ သုတေသန ဂၠးအာကာသ ဗွဲမဂၠိုင်၊ ဗွဲတၟေင် အစဳအဇန် [[Artemis III]] မဒှ် အစဳအဇန် ကလေင်ဖျေံမၞိဟ် ပ္ဍဲဂိတု ရ။
* **AI &amp; Tech** – သၞောတ်ဉာဏ်ကတေင် (AI) ကေုာံ ကွံင်ပျူတာ quantum စိုပ်ကဆံင် မစကာ ပ္ဍဲကမၠောန်သဝ်၊ သုတေသန ကေုာံ ပရေင်မံင်စသိုင် ညးဍုင်ကွာန်။&lt;ref name=&quot;Tech2026&quot;&gt;MIT Technology Review. (2026). ''10 Breakthrough Technologies of 2026''. MIT Press.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ယေန်သၞာင် ကေုာံ ကစား (Culture and Sports) ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ဂိတု !! အစဳအဇန် !! ဒတန်
|-
| ဖေဖဝ်ဝါရဳ | 2026 Winter Olympics | ဍုင်မီလန်-ခေါတ်တဳနာ၊ အဳတလဳ
|-
| မာတ် | 2026 Winter Paralympics | ဍုင်မီလန်၊ အဳတလဳ
|-
| ဂျုန်-ဂျူလာဲ | 2026 FIFA World Cup | အမေရိကာန်၊ ကနေဒါ၊ မေတ်သဳကဝ်
|-
| သေပ်တေမ်ဗါ | 2026 Asian Games | ဍုင်အာအိချဳ-နာဂိုယာ၊ ဂျပန်
|}

== အနိစ္စဓရ် (Deaths) ==
*(ညးမယးတမး မကတဵုဒှ် အနိစ္စဓရ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၆ ဏအ်)

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = ၂၀၂၀-တအ်
| title = သၞာံဂမၠိုင် ပ္ဍဲ [[၂၀၂၀-တအ်]]
| listclass = hlist
| list1 =
* [[သၞာံ ၂၀၂၀|၂၀၂၀]]
* [[သၞာံ ၂၀၂၁|၂၀၂၁]]
* [[သၞာံ ၂၀၂၂|၂၀၂၂]]
* [[သၞာံ ၂၀၂၃|၂၀၂၃]]
* [[သၞာံ ၂၀၂၄|၂၀၂၄]]
* [[သၞာံ ၂၀၂၅|၂၀၂၅]]
* '''[[သၞာံ ၂၀၂၆|၂၀၂၆]]'''
* [[သၞာံ ၂၀၂၇|၂၀၂၇]]
* [[သၞာံ ၂၀၂၈|၂၀၂၈]]
* [[သၞာံ ၂၀၂၉|၂၀၂၉]]
}}

[[Category:သၞာံ ၂၀၂၆| ]]
[[Category:၂၀၂၆]]
[[Category:၂၁ ဗွဝ်ကၠံ]]
[[Category:၂၀၂၀-တအ်]]</text>
      <sha1>2m4sfnvs2oeq12fc775opebe0nrpsku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂကောံဗလးရမ္သာင် ဗြိတိန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12581</id>
    <revision>
      <id>58772</id>
      <timestamp>2026-10-18T04:57:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox organization | name             = ဂကောံဗလးရမ္သာင် ဗြိတိန်&lt;br&gt;British Broadcasting Corporation (BBC) | image            = [[File:BBC_2021.svg|200px]] | size             = 200px | caption          = တဆိပ်အဓိက ဂကောံဗလးရမ္သာင် ဗြိတိန် (BBC) | formation        = ၁၈ အံက်တဝ်ဗါ ၁၉၂၂...&quot;</comment>
      <origin>58772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9417" sha1="rpy43dcfsg0z8t7gqx6ecmptytey110" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name             = ဂကောံဗလးရမ္သာင် ဗြိတိန်&lt;br&gt;British Broadcasting Corporation (BBC)
| image            = [[File:BBC_2021.svg|200px]]
| size             = 200px
| caption          = တဆိပ်အဓိက ဂကောံဗလးရမ္သာင် ဗြိတိန် (BBC)
| formation        = ၁၈ အံက်တဝ်ဗါ ၁၉၂၂ (ဒှ် [[British Broadcasting Company Limited]])&lt;br&gt;၁ ဇာန္နဝါရဳ ၁၉၂၇ (ဒှ် [[British Broadcasting Corporation]])
| founder          = [[John Reith, 1st Baron Reith|John Reith]] ကေုာံ ညးတအ်ဂမၠိုင်
| type             = Public service broadcaster
| purpose          = ပွမဗလးရမ္သာင်၊ သတင်း ကေုာံ ဗဟုသုတ (Inform, educate and entertain)
| headquarters     = Broadcasting House, London, UK
| region           = [[ဂၠးကဝ်]] (ဗွဲတၟေင် ရးနိဂီုအင်္ဂလိက်)
| official_language= အင်္ဂလိက် (သီုကဵု ဘာသာနာနာ ၄၀ ပြင် ပ္ဍဲ World Service)
| leader_title     = Board Chairman&lt;br&gt;Director-General
| leader_name      = Samir Shah (Chairman)&lt;br&gt;Tim Davie (Director-General)
| funding          = Television licence fee (အဓိက) ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဗၞိက်
| website          = [https://www.bbc.co.uk bbc.co.uk] / [https://www.bbc.com bbc.com]
}}

'''ဂကောံဗလးရမ္သာင် ဗြိတိန်''' ({{lang-en|British Broadcasting Corporation - BBC}}) ဝွံ ဒှ်ဂကောံဗလးရမ္သာင် (Public service broadcaster) ကောန်ဂကူ ရးနိဂီုအင်္ဂလိက် မနွံရုင်ဇၞော် ပ္ဍဲ Broadcasting House, London ရ။&lt;ref name=&quot;BBC-about&quot;&gt;British Broadcasting Corporation. (2024). ''About the BBC''. Retrieved from https://www.bbc.com/aboutthebbc/ &lt;/ref&gt; ဂကောံဗလးရမ္သာင် (BBC) ဝွံ ဒှ်ဂကောံဗလးရမ္သာင် မကၠောန်ကမၠောန် ဇၞော်အိုတ်၊ တြေံအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် နူကဵုသၞာံ ၁၉၂၂ တေအ်ရ။

== ဝင်ဂကောံဗလးရမ္သာင် ==
ဂကောံဗလးရမ္သာင် ဗြိတိန် ဝွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုယၟု &quot;British Broadcasting Company Limited&quot; ပ္ဍဲ ၁၈ အံက်တဝ်ဗါ ၁၉၂၂ တေအ် နကဵုညးဗလးရမ္သာင် ဂြိုင်ဇကု မပံင်ကောံတုဲ ခၞံဗဒှ်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၇၊ နကဵု Royal Charter (သၞောဝ်ရာဇာ) ဂှ် ပြံင်လှာဲဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် နဒဒှ် ဂကောံဗလးရမ္သာင် ညးမၞိဟ်ဂမၠိုင် &quot;British Broadcasting Corporation&quot; တုဲ ညးပကင်ရင်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ် John Reith ရ။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ်မဓဇက်လဝ် တင်ရန်တၟအ်အဓိက &quot;Inform, Educate and Entertain&quot; (ပွမကဵုပရိုင်၊ ကဵုပညာ ကေုာံ ပွမကဵုတသိုက်စိုတ်) ရ။&lt;ref name=&quot;BBC-history&quot;&gt;Gorham, M. (1952). ''Broadcasting and Everyone''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ==
ဂကောံ BBC வွံ ဟွံလုပ်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ဓလီုလဝ် နကဵု အလဵုအသဳ တိုက်ရိုက်တုဲ နွံကဵု ဗော်အုပ်ဓုပ် ဗၠးဗၠးၜးၜး (Independent Board) မမင်မဲလဝ် နကဵု Royal Charter မဖျေံကဵု တင်ဂၞင်ပကင်ရင် ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ အဝေါင်ညးမၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ကဆံင် !! တာလျိုင် !! ကမၠောန်အဓိက
|-
| BBC Board || ပရေင်အုပ်ဓုပ်သၠုင်အိုတ် || ဖျေံဗျူဟာ ကေုာံ မင်မဲအဓိက ဂကောံ
|-
| Director-General || ညးဒြေပ်ကမၠောန်ချုပ် || ပကင်ရင် ကမၠောန်မွဲတ္ၚဲတ္ၚဲ (Daily operations)
|-
| Executive Committee || ဗော်ဒြေပ်ကမၠောန် || ဒြေပ်အစဳအဇန်၊ သတင်း ကေုာံ ဗလးရမ္သာင်
|-
| Ofcom || ညးမင်မဲမ္ၚး (Regulator) || စၟဳစၟတ် ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ သၞောဝ်အစဳအဇန်
|}

== အစဳအဇန် ကေုာံ ကမၠောန်ဗလးရမ္သာင် ==
ဂကောံ BBC ဝွံ ဗလးဒၟံင်ရမ္သာင် ကေုာံ ရုပ်ဒဗျ ပ္ဍဲရးနိဂီုအင်္ဂလိက် ကေုာံ ဂၠးကဝ် ဗွဲမလှဲလး။
* '''တဳဗဳ (Television)''': BBC One, BBC Two, BBC Three, BBC Four, BBC News, CBBC ကေုာံ CBeebies။
* '''ရေဒဳယဝ် (Radio)''': BBC Radio 1, Radio 2, Radio 3, Radio 4, Radio 5 Live, ကေုာံ BBC World Service (မဗလးရမ္သာင် နကဵု အရေဝ် ၄၀ ဘာသာ လပါ်ဂၠးကဝ်)။&lt;ref name=&quot;BBC-world&quot;&gt;World Service. (2025). ''BBC World Service Global Audience''. BBC Trust.&lt;/ref&gt;
* '''အွန်လာင် (Digital)''': BBC iPlayer, BBC Sounds, BBC News website ကေုာံ App ဂမၠိုင်။

== သြန်ဗွဝ် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
သြန်အဓိက သွက်ဂွံ ဒြေပ်ကမၠောန် BBC ဂှ် ကၠုင်နူ &quot;Television licence fee&quot; (သြန်အခေါင်ဗှ်တဳဗဳ) မဒှ်သြန် မကောပ်ကေတ် နူမၞိဟ်မံင်သ္ၚိ ပ္ဍဲအင်္ဂလိက် မနွံတဳဗဳတအ်ရ။ သက္ကရာဇ် ၂၀၂၄-၂၀၂၅ ဏအ်၊ သြန်အခေါင် ဗှ်တဳဗဳဂှ် ဒှ်သြန်ဗွဝ် အဓိက (ၜိုတ် ၇၀-၈၀%) တုဲ သြန်မသှ်ေတအ်ဂှ် ကလိဂွံနူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဗၞိက် BBC Studios ကေုာံ ပွမသွံအစဳအဇန် ပ္ဍဲမ္ၚးရးနိဂီုရ။&lt;ref name=&quot;BBC-annual&quot;&gt;BBC Finance. (2025). ''BBC Annual Report and Accounts 2024/25''. HMSO.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်စၟဳစၟတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ၜိုန်ရ BBC ဒှ်ဂကောံဗလးရမ္သာင် ညးမၞိဟ် မနွံကဵု အသိင်စိုတ်ဓါတ် ပရေင်ဗၠးၜးသၠုင်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲအခိင် ဝင်နာနာ ညးတအ် ဒးဒုင်စၟဳစၟတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လပါ်ပရေင်မံင်ဗလး သာ်လဵု (Impartiality)၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ညးမၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။ ဂကောံ BBC ဝွံ ဆက်သိုပ်ဒြေပ်အာ နဒဒှ် မစကာ သြန်ညးမၞိဟ်တုဲ ကၠောန်ကမၠောန် သွက်ညးမၞိဟ် ဗွဲမခိုင်ကၠိုက်ရ။&lt;ref name=&quot;BBC-criticism&quot;&gt;Seaton, J. (2015). ''Pinkees and the BBC: Rich History of Public Broadcasting''. Routledge.&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== ကဏ္ဍ ==
* [[ကဏ္ဍ:ဂကောံဗလးရမ္သာင်]]
* [[ကဏ္ဍ:ရးနိဂီုအင်္ဂလိက်]]
* [[ကဏ္ဍ:သတင်းဌာနဂမၠိုင်]]

{{Navbox
| name      = ဂကောံဗလးရမ္သာင် ဗြိတိန် (BBC)
| title     = ဂကောံဗလးရမ္သာင် ဗြိတိန် (BBC)
| state     = autocollapse
| listclass = hlist

| group1 = ဌာနတဳဗဳဂမၠိုင်
| list1  =
* [[BBC One]]
* [[BBC Two]]
* [[BBC Three]]
* [[BBC Four]]
* [[BBC News]]
* [[BBC Parliament]]
* [[CBBC]]
* [[CBeebies]]

| group2 = ရေဒဳယဝ်ဂမၠိုင်
| list2  =
* [[BBC Radio 1]]
* [[BBC Radio 2]]
* [[BBC Radio 3]]
* [[BBC Radio 4]]
* [[BBC Radio 5 Live]]
* [[BBC World Service]]

| group3 = ကမၠောန်ဒစ်ဂျဳတေဝ်
| list3  =
* [[BBC iPlayer]]
* [[BBC Sounds]]
* [[BBC News (website)]]
* [[BBC Sport]]

| group4 = ဝင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန်
| list4  =
* [[ဝင် BBC]]
* [[Broadcasting House]]
* [[Royal Charter]]
* [[BBC Studios]]
}}</text>
      <sha1>rpy43dcfsg0z8t7gqx6ecmptytey110</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58773</id>
      <parentid>58772</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:57:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9421" sha1="imbsdl78hf6yiw2ye2iv99whesxb5ju" xml:space="preserve">{{Infobox organization
| name             = ဂကောံဗလးရမ္သာင် ဗြိတိန်&lt;br&gt;British Broadcasting Corporation (BBC)
| image            = [[File:BBC_2021.svg|200px]]
| size             = 200px
| caption          = တဆိပ်အဓိက ဂကောံဗလးရမ္သာင် ဗြိတိန် (BBC)
| formation        = ၁၈ အံက်တဝ်ဗါ ၁၉၂၂ (ဒှ် [[British Broadcasting Company Limited]])&lt;br&gt;၁ ဇာန္နဝါရဳ ၁၉၂၇ (ဒှ် [[British Broadcasting Corporation]])
| founder          = [[John Reith, 1st Baron Reith|John Reith]] ကေုာံ ညးတအ်ဂမၠိုင်
| type             = Public service broadcaster
| purpose          = ပွမဗလးရမ္သာင်၊ သတင်း ကေုာံ ဗဟုသုတ (Inform, educate and entertain)
| headquarters     = Broadcasting House, London, UK
| region           = [[ဂၠးကဝ်]] (ဗွဲတၟေင် ရးနိဂီုအင်္ဂလိက်)
| official_language= အင်္ဂလိက် (သီုကဵု ဘာသာနာနာ ၄၀ ပြင် ပ္ဍဲ World Service)
| leader_title     = Board Chairman&lt;br&gt;Director-General
| leader_name      = Samir Shah (Chairman)&lt;br&gt;Tim Davie (Director-General)
| funding          = Television licence fee (အဓိက) ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဗၞိက်
| website          = [https://www.bbc.co.uk bbc.co.uk] / [https://www.bbc.com bbc.com]
}}

'''ဂကောံဗလးရမ္သာင် ဗြိတိန်''' ({{lang-en|British Broadcasting Corporation - BBC}}) ဝွံ ဒှ်ဂကောံဗလးရမ္သာင် (Public service broadcaster) ကောန်ဂကူ ရးနိဂီုအင်္ဂလိက် မနွံရုင်ဇၞော် ပ္ဍဲ Broadcasting House, London ရ။&lt;ref name=&quot;BBC-about&quot;&gt;British Broadcasting Corporation. (2024). ''About the BBC''. Retrieved from https://www.bbc.com/aboutthebbc/ &lt;/ref&gt; ဂကောံဗလးရမ္သာင် (BBC) ဝွံ ဒှ်ဂကောံဗလးရမ္သာင် မကၠောန်ကမၠောန် ဇၞော်အိုတ်၊ တြေံအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် နူကဵုသၞာံ ၁၉၂၂ တေအ်ရ။

== ဝင်ဂကောံဗလးရမ္သာင် ==
ဂကောံဗလးရမ္သာင် ဗြိတိန် ဝွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုယၟု &quot;British Broadcasting Company Limited&quot; ပ္ဍဲ ၁၈ အံက်တဝ်ဗါ ၁၉၂၂ တေအ် နကဵုညးဗလးရမ္သာင် ဂြိုင်ဇကု မပံင်ကောံတုဲ ခၞံဗဒှ်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၇၊ နကဵု Royal Charter (သၞောဝ်ရာဇာ) ဂှ် ပြံင်လှာဲဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် နဒဒှ် ဂကောံဗလးရမ္သာင် ညးမၞိဟ်ဂမၠိုင် &quot;British Broadcasting Corporation&quot; တုဲ ညးပကင်ရင်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ် John Reith ရ။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ်မဓဇက်လဝ် တင်ရန်တၟအ်အဓိက &quot;Inform, Educate and Entertain&quot; (ပွမကဵုပရိုင်၊ ကဵုပညာ ကေုာံ ပွမကဵုတသိုက်စိုတ်) ရ။&lt;ref name=&quot;BBC-history&quot;&gt;Gorham, M. (1952). ''Broadcasting and Everyone''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ==
ဂကောံ BBC வွံ ဟွံလုပ်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ဓလီုလဝ် နကဵု အလဵုအသဳ တိုက်ရိုက်တုဲ နွံကဵု ဗော်အုပ်ဓုပ် ဗၠးဗၠးၜးၜး (Independent Board) မမင်မဲလဝ် နကဵု Royal Charter မဖျေံကဵု တင်ဂၞင်ပကင်ရင် ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ အဝေါင်ညးမၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ကဆံင် !! တာလျိုင် !! ကမၠောန်အဓိက
|-
| BBC Board || ပရေင်အုပ်ဓုပ်သၠုင်အိုတ် || ဖျေံဗျူဟာ ကေုာံ မင်မဲအဓိက ဂကောံ
|-
| Director-General || ညးဒြေပ်ကမၠောန်ချုပ် || ပကင်ရင် ကမၠောန်မွဲတ္ၚဲတ္ၚဲ (Daily operations)
|-
| Executive Committee || ဗော်ဒြေပ်ကမၠောန် || ဒြေပ်အစဳအဇန်၊ သတင်း ကေုာံ ဗလးရမ္သာင်
|-
| Ofcom || ညးမင်မဲမ္ၚး (Regulator) || စၟဳစၟတ် ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ သၞောဝ်အစဳအဇန်
|}

== အစဳအဇန် ကေုာံ ကမၠောန်ဗလးရမ္သာင် ==
ဂကောံ BBC ဝွံ ဗလးဒၟံင်ရမ္သာင် ကေုာံ ရုပ်ဒဗျ ပ္ဍဲရးနိဂီုအင်္ဂလိက် ကေုာံ ဂၠးကဝ် ဗွဲမလှဲလး။
* '''တဳဗဳ (Television)''': BBC One, BBC Two, BBC Three, BBC Four, BBC News, CBBC ကေုာံ CBeebies။
* '''ရေဒဳယဝ် (Radio)''': BBC Radio 1, Radio 2, Radio 3, Radio 4, Radio 5 Live, ကေုာံ BBC World Service (မဗလးရမ္သာင် နကဵု အရေဝ် ၄၀ ဘာသာ လပါ်ဂၠးကဝ်)။&lt;ref name=&quot;BBC-world&quot;&gt;World Service. (2025). ''BBC World Service Global Audience''. BBC Trust.&lt;/ref&gt;
* '''အွန်လာင် (Digital)''': BBC iPlayer, BBC Sounds, BBC News website ကေုာံ App ဂမၠိုင်။

== သြန်ဗွဝ် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
သြန်အဓိက သွက်ဂွံ ဒြေပ်ကမၠောန် BBC ဂှ် ကၠုင်နူ &quot;Television licence fee&quot; (သြန်အခေါင်ဗှ်တဳဗဳ) မဒှ်သြန် မကောပ်ကေတ် နူမၞိဟ်မံင်သ္ၚိ ပ္ဍဲအင်္ဂလိက် မနွံတဳဗဳတအ်ရ။ သက္ကရာဇ် ၂၀၂၄-၂၀၂၅ ဏအ်၊ သြန်အခေါင် ဗှ်တဳဗဳဂှ် ဒှ်သြန်ဗွဝ် အဓိက (ၜိုတ် ၇၀-၈၀%) တုဲ သြန်မသှ်ေတအ်ဂှ် ကလိဂွံနူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဗၞိက် BBC Studios ကေုာံ ပွမသွံအစဳအဇန် ပ္ဍဲမ္ၚးရးနိဂီုရ။&lt;ref name=&quot;BBC-annual&quot;&gt;BBC Finance. (2025). ''BBC Annual Report and Accounts 2024/25''. HMSO.&lt;/ref&gt;

== ပရေင်စၟဳစၟတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
ၜိုန်ရ BBC ဒှ်ဂကောံဗလးရမ္သာင် ညးမၞိဟ် မနွံကဵု အသိင်စိုတ်ဓါတ် ပရေင်ဗၠးၜးသၠုင်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲအခိင် ဝင်နာနာ ညးတအ် ဒးဒုင်စၟဳစၟတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လပါ်ပရေင်မံင်ဗလး သာ်လဵု (Impartiality)၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ညးမၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။ ဂကောံ BBC ဝွံ ဆက်သိုပ်ဒြေပ်အာ နဒဒှ် မစကာ သြန်ညးမၞိဟ်တုဲ ကၠောန်ကမၠောန် သွက်ညးမၞိဟ် ဗွဲမခိုင်ကၠိုက်ရ။&lt;ref name=&quot;BBC-criticism&quot;&gt;Seaton, J. (2015). ''Pinkees and the BBC: Rich History of Public Broadcasting''. Routledge.&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

== ကဏ္ဍ ==
* [[ကဏ္ဍ:ဂကောံဗလးရမ္သာင်]]
* [[ကဏ္ဍ:ရးနိဂီုအင်္ဂလိက်]]
* [[ကဏ္ဍ:ဌာန ပရိုင်ဂမၠိုင်]]

{{Navbox
| name      = ဂကောံဗလးရမ္သာင် ဗြိတိန် (BBC)
| title     = ဂကောံဗလးရမ္သာင် ဗြိတိန် (BBC)
| state     = autocollapse
| listclass = hlist

| group1 = ဌာနတဳဗဳဂမၠိုင်
| list1  =
* [[BBC One]]
* [[BBC Two]]
* [[BBC Three]]
* [[BBC Four]]
* [[BBC News]]
* [[BBC Parliament]]
* [[CBBC]]
* [[CBeebies]]

| group2 = ရေဒဳယဝ်ဂမၠိုင်
| list2  =
* [[BBC Radio 1]]
* [[BBC Radio 2]]
* [[BBC Radio 3]]
* [[BBC Radio 4]]
* [[BBC Radio 5 Live]]
* [[BBC World Service]]

| group3 = ကမၠောန်ဒစ်ဂျဳတေဝ်
| list3  =
* [[BBC iPlayer]]
* [[BBC Sounds]]
* [[BBC News (website)]]
* [[BBC Sport]]

| group4 = ဝင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန်
| list4  =
* [[ဝင် BBC]]
* [[Broadcasting House]]
* [[Royal Charter]]
* [[BBC Studios]]
}}</text>
      <sha1>imbsdl78hf6yiw2ye2iv99whesxb5ju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မဳဒဳယာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12582</id>
    <revision>
      <id>58780</id>
      <timestamp>2026-10-18T05:45:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox mass media | name           = မဳဒဳယာ | image          = [[File:Press1520.png|250px]] | caption        = မာဲအေန်မာန် မခၞံဗဒှ်စက်ပ္ဍဲခေတ်တြေံ၊ မဒှ်လဒက်ပ္တန်ဝင် မဳဒဳယာပရး။ | type           = ပွမရီုဗင်၊ သြန်၊ ကေုာံ အဆက်အစပ်...&quot;</comment>
      <origin>58780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10152" sha1="knvo8tbr5dxux735zbjrqtf7l9g80ng" xml:space="preserve">{{Infobox mass media
| name           = မဳဒဳယာ
| image          = [[File:Press1520.png|250px]]
| caption        = မာဲအေန်မာန် မခၞံဗဒှ်စက်ပ္ဍဲခေတ်တြေံ၊ မဒှ်လဒက်ပ္တန်ဝင် မဳဒဳယာပရး။
| type           = ပွမရီုဗင်၊ သြန်၊ ကေုာံ အဆက်အစပ်လဟီု (Mass media)
| category       = ပွမဆက်စပ်ပရိုင်
| current_owner  = ဂၠးကဝ် (Global)
| launched       = စတြးနူခေတ်တြေံ
| website        = -
}}

'''မဳဒဳယာ''' ({{lang-en|Media}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ၊ စက် ကေုာံ နဲကဲဂမၠိုင် မစပ်ကဵု ပွမပလံင်၊ ဖျာ၊ ကေုာံ ပရးပရိုင် အပ္ဍဲကောန်မၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။ ဝေါဟာရဏအ်ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ပါဠိ ကေုာံ အင်္ဂလိက် မဆေင်ကဵု &quot;လဒေါဝ်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;နဲကဲအကြာ&quot; (Medium) ရ။ မဳဒဳယာတအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော်ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဏ္ဍပညာ၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် သီုဖအိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;MassMediaWiki&quot;&gt;Mass media. (2026). In ''Wikipedia, The Free Encyclopedia''. Retrieved 2026, from https://en.wikipedia.org/wiki/Mass_media&lt;/ref&gt;

ဝင်၊ ဂကူ၊ အစဳအဇန် ကေုာံ အသိင်ပရေင်စိုတ်ဓာတ် မဳဒဳယာဂမၠိုင်ဝွံ ပါ်ခြာလဝ် နကဵု (၁၀) ကဏ္ဍဇၞော် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။

== ကဏ္ဍ (၁) - မဳဒဳယာတြေံ (Traditional Media) ==
မဳဒဳယာတြေံ (Legacy Media) ဝွံ ဒှ်မဳဒဳယာ မစကၠုင် နူခေတ်ပရိုတ် ကေုာံ စက်ပတ္တြာဂမၠိုင်ရ။ အရာဏအ်ဝွံ ပါလုပ်:
* **လိက်ဇေန်/လိက်ပရိုင် (Newspaper &amp; Print)**: စကၠုင်နူ ဂျာမနဳ ( Johannes Gutenberg) မခၞံဗဒှ်စက်ပတ္တြာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၄၀။&lt;ref name=&quot;HistoryMedia&quot;&gt;History of mass media. (2026). In ''Wikipedia''. https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_mass_media&lt;/ref&gt;
* **ရဒီယဝ် (Radio)**: ပွမစပလံင်ရမ္သာင် နကဵု ရေဒဳယဝ်ဝေတ်ဖ် (Radio waves) ပ္ဍဲခေတ် ၁၉ ရာစုအိုတ်။
* **တဳဗဳ (Television)**: မဒှ် နဲကဲမပလံင်ရုပ် ကေုာံ ရမ္သာင် မွဲစွံ ပ္ဍဲဒေါဝ်ခေတ် ၂၀ ရာစု။

== ကဏ္ဍ (၂) - မဳဒဳယာခေတ်တၟိ ကေုာံ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Media) ==
ဒဳဂျဳတေဝ် မဳဒဳယာ (Digital Media) ဝွံ ဒှ်နဲကဲ မစကာသၞောတ် Computer ကေုာံ ကောန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်နာနာ သွက်ဂွံပတိတ်၊ မင်မဲ ကေုာံ ပရးပရိုင်။ အရာဏအ်ဝွံ ဒှ်နဲကဲ မစကာ Binary code (0 and 1) တုဲ ပကောံလဝ် တင်ဂၞင်ရ။&lt;ref name=&quot;DigitalMediaWiki&quot;&gt;Digital media. (2026). In ''Wikipedia''. https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_media&lt;/ref&gt;

== ကဏ္ဍ (၃) - မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ် (Social Media) ==
မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်ဝွံ ဒှ်နဲကဲ မဖန်ဗဒှ်ကွန်ရက် ညံင်ညးမစကာတအ် ဂွံဆက်စပ်၊ ပါ်ပရအ် ကေုာံ ချပ်ဂြိုင်အာ ရေင်သကအ် ပ္ဍဲလ္တူ Website ကေုာံ Applications ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု Facebook, YouTube, X (Twitter) ကေုာံ Instagram တအ်ရ။ ဣဏအ်ဝွံ ပခိုဟ်ပ္တိုန်အဆက်အစပ် ကောန်မၞိဟ် သီုဖအိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;SocialMediaWiki&quot;&gt;Social media. (2026). In ''Wikipedia''. https://en.wikipedia.org/wiki/Social_media&lt;/ref&gt;

== ကဏ္ဍ (၄) - အသိင်မဳဒဳယာ လ္တူကောန်မၞိဟ် (Influence on Society) ==
မဳဒဳယာတအ်ဝွံ နွံကဵုအစွမ်း တၟေင်သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ စရိုတ်၊ လညာတ် ကေုာံ အစဳအဇန် ကောန်မၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။ အရာဏအ်ဝွံ ကော်စ &quot;Agenda Setting&quot; (ပွမဖျေံအစဳအဇန် စိုတ်ဓာတ် ညးဂမၠိုင်) ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ အသိင်မဳဒဳယာ ကဆံင်နာနာ (Levels of Media Influence)
|-
! ကဆံင် (Level)
! အသိင်စိုတ်ဓာတ် (Impact)
! သက်ရောက်မှု (Effect)
|-
| ပူဂိုလ် (Individual)
| ပြံင်လှာဲ လညာတ်၊ ပရေင်စိုတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက်
| စကာအခိင်ဂၠိုင်၊ ပတှ်ေလိက်ပရိုင်
|-
| မိသားစု (Family)
| အဆက်အစပ်၊ ပွမဗှ်လိက်မွဲစွံ
| မံင် ကေုာံ စသိုင်မွဲစွံ၊ ကတ်ပညာ
|-
| ဂကောံ (Society)
| ဖျေံသၞောဝ်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ယေန်သၞာင်
| ဆန္ဒပြ၊ ပရေင်ရွေးချေတ်၊ အသိင်သၞောဝ်
|}

== ကဏ္ဍ (၅) - မဳဒဳယာ ပ္ဍဲကဏ္ဍပညာ (Media in Education) ==
မဳဒဳယာဝွံ ကိစ္စဇၞော်ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဏ္ဍပညာ ပရး (E-learning)။ ဘာတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင် စကာဒၟံင် ဗွဟ်၊ ဗဳဒဳယို ကေုာံ Online platforms ဂမၠိုင် သွက်ဂွံဗ္တောန် ကောန်ၚာ် ကေုာံ သၟတ်တအ်ရ။

== ကဏ္ဍ (၆) - မဳဒဳယာ ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Media and Politics) ==
မဳဒဳယာဝွံ ဒှ်အရာမထိင်ဒဝ် ကေုာံ ပံက်ထ္ၜး ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။ ပ္ဍဲသၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေဇဳ (Democracy) မ္ဂး မဳဒဳယာဝွံ ကော်စ &quot;စတုတ္ထအဝါတ်&quot; (The Fourth Estate) မဒှ်အရာမစောင့်ရံင် အဝတ်အလံင် အလဵုအသဳရ။

== ကဏ္ဍ (၇) - ယေန်သၞာင် ကေုာံ မဳဒဳယာ (Culture and Media) ==
မဳဒဳယာဝွံ ပရး ကေုာံ မင်မဲ ယေန်သၞာင်၊ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ အခိုက်ကၞာဂမၠိုင်ရ။ ဥပမာ - နကဵုမဳဒဳယာမန်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု လိက်ပရိုင်၊ ရေဒဳယဝ် ကေုာံ Online media တအ်ဂှ် ထိင်ဒဝ် အရေဝ်ဘာသာမန် ညံင်ဟွံဂွံကၠေအ်ရ။

== ကဏ္ဍ (၈) - သၞောဝ် ကေုာံ မဳဒဳယာ (Media Law and Ethics) ==
မဳဒဳယာဂမၠိုင် ဒးမံင်အပ္ဍဲ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ သ္ဂုတ်သွာတ်စရိုတ် (Ethics)။ ပွမပရး ပရိုင်မုသာ (Fake news)၊ ပွမပလီုယၟု (Libel) ကေုာံ ပွမကၠတ်မူပိုင် (Copyright infringement) တအ်ဝွံ ဒှ်ဘဲ ဥပဒေရ။

== ကဏ္ဍ (၉) - ပရေင်ပတိတ် ကေုာံ စီးပွားရေး (Media Economics) ==
မဳဒဳယာဝွံ သီုဒှ် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းဇၞော်မွဲရ။ ကမ္ပဏဳဂၠးကဝ်ဇၞော်ဇၞော် (Media conglomerates) တအ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် တဳဗဳ၊ ရေဒဳယဝ် ကေုာံ ဒဳဂျဳတေဝ် သီုဖအိုတ်တုဲ ဒုင်သဇိုင် ကဵုလာပ်ကြော်ငြာ (Advertising) ရ။

== ကဏ္ဍ (၁၀) - အနာဂတ် မဳဒဳယာ (Future of Media) ==
အနာဂတ်မဳဒဳယာဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကဵုနဲကဲတၟိ Artificial Intelligence (AI)၊ Virtual Reality (VR) ကေုာံ Augmented Reality (AR) တအ်ရ။ ပရိုင် ကေုာံ အစဳအဇန်ဂမၠိုင် ကၠုင်နကဵု သၞောတ်မစှ်ေကဵု လညာတ်စက်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references/&gt;

{{Navbox
| name = မဳဒဳယာ
| title = ကဏ္ဍ မဳဒဳယာ (Media) ဂမၠိုင်
| listclass = hlist
| group1 = မဳဒဳယာတြေံ
| list1 =
* [[လိက်ပရိုင်]]
* [[ရဒီယဝ်]]
* [[တဳဗဳ]]
| group2 = မဳဒဳယာတၟိ
| list2 =
* [[ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်]]
* [[အေန်တာနက်]]
}}

{{DEFAULTSORT:မဳဒဳယာ}}
[[Category:မဳဒဳယာ]]
[[Category:ပရးပရိုင်]]
[[Category:နဲကဲ]]</text>
      <sha1>knvo8tbr5dxux735zbjrqtf7l9g80ng</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58782</id>
      <parentid>58780</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:47:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10146" sha1="od9dpiz91j7bu6bog5wlythhgf6ie62" xml:space="preserve">{{Infobox mass media
| name           = မဳဒဳယာ
| image          = [[File:Press1520.png|250px]]
| caption        = မာဲအေန်မာန် မခၞံဗဒှ်စက်ပ္ဍဲခေတ်တြေံ၊ မဒှ်လဒက်ပ္တန်ဝင် မဳဒဳယာပရး။
| type           = ပွမရီုဗင်၊ သြန်၊ ကေုာံ အဆက်အစပ်လဟီု (Mass media)
| category       = ပွမဆက်စပ်ပရိုင်
| current_owner  = ဂၠးကဝ် (Global)
| launched       = စတြးနူခေတ်တြေံ
| website        = -
}}

'''မဳဒဳယာ''' ({{lang-en|Media}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ၊ စက် ကေုာံ နဲကဲဂမၠိုင် မစပ်ကဵု ပွမပလံင်၊ ဖျာ၊ ကေုာံ ပရးပရိုင် အပ္ဍဲကောန်မၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။ ဝေါဟာရဏအ်ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ပါဠိ ကေုာံ အင်္ဂလိက် မဆေင်ကဵု &quot;လဒေါဝ်&quot; ဟွံသေင်မ္ဂး &quot;နဲကဲအကြာ&quot; (Medium) ရ။ မဳဒဳယာတအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော်ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဏ္ဍပညာ၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် သီုဖအိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;MassMediaWiki&quot;&gt;Mass media. (2026). In ''Wikipedia, The Free Encyclopedia''. Retrieved 2026, from https://en.wikipedia.org/wiki/Mass_media&lt;/ref&gt;

ဝင်၊ ဂကူ၊ အစဳအဇန် ကေုာံ အသိင်ပရေင်စိုတ်ဓာတ် မဳဒဳယာဂမၠိုင်ဝွံ ပါ်ခြာလဝ် နကဵု (၁၀) ကဏ္ဍဇၞော် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။

== ကဏ္ဍ (၁) - မဳဒဳယာတြေံ (Traditional Media) ==
မဳဒဳယာတြေံ (Legacy Media) ဝွံ ဒှ်မဳဒဳယာ မစကၠုင် နူခေတ်ပရိုတ် ကေုာံ စက်ပတ္တြာဂမၠိုင်ရ။ အရာဏအ်ဝွံ ပါလုပ်:
* **လိက်ဇေန်/လိက်ပရိုင် (Newspaper &amp; Print)**: စကၠုင်နူ ဂျာမနဳ ( Johannes Gutenberg) မခၞံဗဒှ်စက်ပတ္တြာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၄၀။&lt;ref name=&quot;HistoryMedia&quot;&gt;History of mass media. (2026). In ''Wikipedia''. https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_mass_media&lt;/ref&gt;
* **ရဒီယဝ် (Radio)**: ပွမစပလံင်ရမ္သာင် နကဵု ရေဒဳယဝ်ဝေတ်ဖ် (Radio waves) ပ္ဍဲခေတ် ၁၉ ရာစုအိုတ်။
* **တဳဗဳ (Television)**: မဒှ် နဲကဲမပလံင်ရုပ် ကေုာံ ရမ္သာင် မွဲစွံ ပ္ဍဲဒေါဝ်ခေတ် ၂၀ ရာစု။

== ကဏ္ဍ (၂) - မဳဒဳယာခေတ်တၟိ ကေုာံ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Media) ==
ဒဳဂျဳတေဝ် မဳဒဳယာ (Digital Media) ဝွံ ဒှ်နဲကဲ မစကာသၞောတ် Computer ကေုာံ ကောန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်နာနာ သွက်ဂွံပတိတ်၊ မင်မဲ ကေုာံ ပရးပရိုင်။ အရာဏအ်ဝွံ ဒှ်နဲကဲ မစကာ Binary code (0 and 1) တုဲ ပကောံလဝ် တင်ဂၞင်ရ။&lt;ref name=&quot;DigitalMediaWiki&quot;&gt;Digital media. (2026). In ''Wikipedia''. https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_media&lt;/ref&gt;

== ကဏ္ဍ (၃) - မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ် (Social Media) ==
မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်ဝွံ ဒှ်နဲကဲ မဖန်ဗဒှ်ကွန်ရက် ညံင်ညးမစကာတအ် ဂွံဆက်စပ်၊ ပါ်ပရအ် ကေုာံ ချပ်ဂြိုင်အာ ရေင်သကအ် ပ္ဍဲလ္တူ Website ကေုာံ Applications ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု Facebook, YouTube, X (Twitter) ကေုာံ Instagram တအ်ရ။ ဣဏအ်ဝွံ ပခိုဟ်ပ္တိုန်အဆက်အစပ် ကောန်မၞိဟ် သီုဖအိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;SocialMediaWiki&quot;&gt;Social media. (2026). In ''Wikipedia''. https://en.wikipedia.org/wiki/Social_media&lt;/ref&gt;

== ကဏ္ဍ (၄) - အသိင်မဳဒဳယာ လ္တူကောန်မၞိဟ် (Influence on Society) ==
မဳဒဳယာတအ်ဝွံ နွံကဵုအစွမ်း တၟေင်သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ စရိုတ်၊ လညာတ် ကေုာံ အစဳအဇန် ကောန်မၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။ အရာဏအ်ဝွံ ကော်စ &quot;Agenda Setting&quot; (ပွမဖျေံအစဳအဇန် စိုတ်ဓာတ် ညးဂမၠိုင်) ရ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ အသိင်မဳဒဳယာ ကဆံင်နာနာ (Levels of Media Influence)
|-
! ကဆံင် (Level)
! အသိင်စိုတ်ဓာတ် (Impact)
! သက်ရောက်မှု (Effect)
|-
| ပူဂိုလ် (Individual)
| ပြံင်လှာဲ လညာတ်၊ ပရေင်စိုတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက်
| စကာအခိင်ဂၠိုင်၊ ပတှ်ေလိက်ပရိုင်
|-
| မိသားစု (Family)
| အဆက်အစပ်၊ ပွမဗှ်လိက်မွဲစွံ
| မံင် ကေုာံ စသိုင်မွဲစွံ၊ ကတ်ပညာ
|-
| ဂကောံ (Society)
| ဖျေံသၞောဝ်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ယေန်သၞာင်
| ဆန္ဒပြ၊ ပရေင်ရွေးချေတ်၊ အသိင်သၞောဝ်
|}

== ကဏ္ဍ (၅) - မဳဒဳယာ ပ္ဍဲကဏ္ဍပညာ (Media in Education) ==
မဳဒဳယာဝွံ ကိစ္စဇၞော်ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဏ္ဍပညာ ပရး (E-learning)။ ဘာတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင် စကာဒၟံင် ဗွဟ်၊ ဗဳဒဳယို ကေုာံ Online platforms ဂမၠိုင် သွက်ဂွံဗ္တောန် ကောန်ၚာ် ကေုာံ သၟတ်တအ်ရ။

== ကဏ္ဍ (၆) - မဳဒဳယာ ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Media and Politics) ==
မဳဒဳယာဝွံ ဒှ်အရာမထိင်ဒဝ် ကေုာံ ပံက်ထ္ၜး ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။ ပ္ဍဲသၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေဇဳ (Democracy) မ္ဂး မဳဒဳယာဝွံ ကော်စ &quot;စတုတ္ထအဝါတ်&quot; (The Fourth Estate) မဒှ်အရာမစောင့်ရံင် အဝတ်အလံင် အလဵုအသဳရ။

== ကဏ္ဍ (၇) - ယေန်သၞာင် ကေုာံ မဳဒဳယာ (Culture and Media) ==
မဳဒဳယာဝွံ ပရး ကေုာံ မင်မဲ ယေန်သၞာင်၊ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ အခိုက်ကၞာဂမၠိုင်ရ။ ဥပမာ - နကဵုမဳဒဳယာမန်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု လိက်ပရိုင်၊ ရေဒဳယဝ် ကေုာံ Online media တအ်ဂှ် ထိင်ဒဝ် အရေဝ်ဘာသာမန် ညံင်ဟွံဂွံကၠေအ်ရ။

== ကဏ္ဍ (၈) - သၞောဝ် ကေုာံ မဳဒဳယာ (Media Law and Ethics) ==
မဳဒဳယာဂမၠိုင် ဒးမံင်အပ္ဍဲ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ သ္ဂုတ်သွာတ်စရိုတ် (Ethics)။ ပွမပရး ပရိုင်မုသာ (Fake news)၊ ပွမပလီုယၟု (Libel) ကေုာံ ပွမကၠတ်မူပိုင် (Copyright infringement) တအ်ဝွံ ဒှ်ဘဲ ဥပဒေရ။

== ကဏ္ဍ (၉) - ပရေင်ပတိတ် ကေုာံ စီးပွားရေး (Media Economics) ==
မဳဒဳယာဝွံ သီုဒှ် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းဇၞော်မွဲရ။ ကမ္ပဏဳဂၠးကဝ်ဇၞော်ဇၞော် (Media conglomerates) တအ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် တဳဗဳ၊ ရေဒဳယဝ် ကေုာံ ဒဳဂျဳတေဝ် သီုဖအိုတ်တုဲ ဒုင်သဇိုင် ကဵုလာပ်ကြော်ငြာ (Advertising) ရ။

== ကဏ္ဍ (၁၀) - အနာဂတ် မဳဒဳယာ (Future of Media) ==
အနာဂတ်မဳဒဳယာဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကဵုနဲကဲတၟိ Artificial Intelligence (AI)၊ Virtual Reality (VR) ကေုာံ Augmented Reality (AR) တအ်ရ။ ပရိုင် ကေုာံ အစဳအဇန်ဂမၠိုင် ကၠုင်နကဵု သၞောတ်မစှ်ေကဵု လညာတ်စက်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references/&gt;

{{Navbox
| name = မဳဒဳယာ
| title = ကဏ္ဍ မဳဒဳယာ (Media) ဂမၠိုင်
| listclass = hlist
| group1 = မဳဒဳယာတြေံ
| list1 =
* [[လိက်ပရိုင်]]
* [[ရဒီယဝ်]]
* [[တဳဗဳ]]
| group2 = မဳဒဳယာတၟိ
| list2 =
* [[ဒဳဂျဳဒဴ]]
* [[မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်]]
* [[အေန်တာနက်]]
}}

{{DEFAULTSORT:မဳဒဳယာ}}
[[Category:မဳဒဳယာ]]
[[Category:ပရးပရိုင်]]
[[Category:နဲကဲ]]</text>
      <sha1>od9dpiz91j7bu6bog5wlythhgf6ie62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထာမ်ပလိက်:Infobox mass media</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12583</id>
    <revision>
      <id>58781</id>
      <timestamp>2026-10-18T05:46:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;&lt;includeonly&gt;{{Infobox | bodyclass   = vcard | title       = {{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}} | titleclass  = fn org | image       = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{imagesize|}}}|alt={{{alt|}}}}} | caption     = {{{caption|}}}  | label1      = ဂကူ | data1       = {{{type|}}}  | label2      = ဗီုပြင် (Format) | data2       = {{{format|}}}  | label3      = ညးမစပ္...&quot;</comment>
      <origin>58781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1548" sha1="dmcao0u1qvu6amcyxkmzyep078bkjlt" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Infobox
| bodyclass   = vcard
| title       = {{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}}
| titleclass  = fn org
| image       = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{imagesize|}}}|alt={{{alt|}}}}}
| caption     = {{{caption|}}}

| label1      = ဂကူ
| data1       = {{{type|}}}

| label2      = ဗီုပြင် (Format)
| data2       = {{{format|}}}

| label3      = ညးမစပ္တန်
| data3       = {{{founder|}}}

| label4      = တၠပိုင်
| data4       = {{{owner|}}}

| label5      = အရေဝ်ဘာသာ
| data5       = {{{language|}}}

| label6      = ရးနိဂီု
| data6       = {{{country|}}}

| label7      = ဌာန်ဂအုပ်
| data7       = {{{headquarters|}}}

| label8      = စပ္တိတ် / စပ္တန်
| data8       = {{{launched|}}}

| label9      = ဝက်ဘ်ဆိုဒ်
| data9       = {{{website|}}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content=
== လဒက်ပ္တန် ==
ထာမ်ပလိက်ဝွံ စကာသွက် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု မဳဒဳယာ (Mass Media) တအ်ရ။
&lt;pre&gt;
{{Infobox mass media
| name           = 
| image          = 
| imagesize      = 
| caption        = 
| type           = 
| format         = 
| founder        = 
| owner          = 
| language       = 
| country        = 
| headquarters   = 
| launched       = 
| website        = 
}}
&lt;/pre&gt;
[[Category:ထာမ်ပလိက် Infobox|Mass media]]
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dmcao0u1qvu6amcyxkmzyep078bkjlt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12584</id>
    <revision>
      <id>58783</id>
      <timestamp>2026-10-18T05:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox mass media | name           = မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ် (Social Media) | image          = [[File:Socialmedia-pm.png|250px]] | caption        = သင်္ကေတ မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ် မပြးဇးဒၟံင် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် | type           = ပွမဆက်စပ် ကွန်ရက်ပရေင်မၞိဟ် (Social ne...&quot;</comment>
      <origin>58783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10235" sha1="4dikd7elh3s1b5ugk242qezsvxbujfs" xml:space="preserve">{{Infobox mass media
| name           = မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ် (Social Media)
| image          = [[File:Socialmedia-pm.png|250px]]
| caption        = သင်္ကေတ မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ် မပြးဇးဒၟံင် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်
| type           = ပွမဆက်စပ် ကွန်ရက်ပရေင်မၞိဟ် (Social networking service)
| format         = ဝက်ဘ်ဆိုဒ် ကေုာံ အပ်ပလဳကေယှေန်
| founder        = -
| owner          = ကမ္ပဏဳနာနာ (ဥပမာ - Meta, X, ByteDance)
| language       = ဂၠးကဝ် (Multi-language)
| country        = ဂၠးကဝ်
| launched       = သၞာံ ၁၉၉၀ (ခေတ်စ)
}}

'''မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်''' ({{lang-en|Social media}}) ဝွံ ဒှ်နဲကဲ ဒဳဂျဳတေဝ် ကေုာံ အေန်တာနက် မကဵုအခေါင် ကုညးမစကာတအ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ်၊ ပါ်ပရအ်၊ ကေုာံ လှာဲဂတး တင်ဂၞင်၊ လညာတ်၊ ပရိုင် ကေုာံ ဗီုရုပ်/ဗဳဒဳယို ပ္ဍဲကွန်ရက် ဇာနှိက် (Virtual networks) ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Obar, J. A., &amp; Wildman, S. (2015). Social media definition and the governance challenge: An introduction to the special issue. ''Telecommunications Policy'', 39(9), 745-750.&lt;/ref&gt;

== ဝင် (History) ==
မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ် စကၠုင် နူကဵု ခေတ် ၁၉၉၀ ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု SixDegrees.com (၁၉၉၇) ရ။ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲခေတ် ၂၀၀၀ လပါ်စဂှ် MySpace ကေုာံ Facebook တအ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်တုဲ၊ ပရေင်စကာ မဳဒဳယာဏအ် ပြးဇးအာ အလုံဂၠးကဝ်ရ။&lt;ref&gt;Boyd, D. M., &amp; Ellison, N. B. (2007). Social network sites: Definition, history, and scholarship. ''Journal of Computer-Mediated Communication'', 13(1), 210-230.&lt;/ref&gt;

== အင်္ဂလက္ချဏ် (Features) ==
အဓိက အင်္ဂလက္ချဏ် မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်ဝွံ ပါလုပ်:
* '''ပရဝ်ဖိုင် ညးမစကာ (User Profiles)''': ညးမစကာတအ် ခၞံဗဒှ် ပရဝ်ဖိုင် ဇကုအပိုင်။
* '''ပရေင်ဆက်စပ် (Connectivity)''': သွက်ဂွံ ဆက်စပ် ကုရဲသကအ်၊ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်။
* '''ပရေင်ပါ်ပရအ် (Content Sharing)''': ပါ်ပရအ် လိက်၊ ဗီုရုပ် ကေုာံ ဗဳဒဳယို။
* '''ပရေင်တုပ်စိုတ် (Interactivity)''': ပွမစုတ် Like, Share ကေုာံ Comment တအ်ရ။

== ဂကူမဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင် (Types of Social Media) ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ဂကူ မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ် မပြာကတ်ဂမၠိုင်
|-
! ဂကူ (Type) !! အဓိပ္ပါယ် (Description) !! ဥပမာ (Examples)
|-
| ကွန်ရက်ပရေင်မၞိဟ် (Social Networks) || သွက်ဂွံ ဆက်စပ် ကေုာံ ပါ်ပရအ် ပရိုင်မၞိဟ် || Facebook, LinkedIn
|-
| ပါ်ပရအ် မဳဒဳယာ (Media Sharing) || သွက်ဂွံ ပတိုန် ကေုာံ ရံင် ဗီုရုပ်/ဗဳဒဳယို || Instagram, YouTube, TikTok
|-
| မာဲခရဝ်-ဘလံက် (Microblogging) || ပွမချူ လိက်ဇမၠေအ် တုဲ ပရးပရိုင် || X (Twitter), Threads
|-
| ကွန်ရက် ပရေင်ချပ်ဂၞန် (Discussion) || သွက်ဂွံ ချပ်ဂၞန် ကေုာံ သၟာန်သွဟ် || Reddit, Quora
|}

== အသိင် လ္တူပရေင်မၞိဟ် (Social Impact) ==
မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်ဝွံ ပခိုဟ်ပ္တိုန် အဆက်အစပ် အကြာကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်မာန်ကီုလေဝ်၊ ပွမစကာလောန်ၜက်ဂှ် ပကဵု ညံင်ဂွံ ခြာဒၟံင် ကုမၞိဟ် မနွံဗ္ဒာဲဇကု (Phubbing) မာန်ရ။ ဣဏအ်ဝွံ ပံက်ကဵု အခေါင်အရာ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဂကောံ (Community building) ဗွဲမလောဲသွာရ။

== အသိင် လ္တူပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Impact) ==
ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန် မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်ဝွံ ဒှ်လွဟ် မစကာ သွက်ဂွံ တွဟ်မာဲ ကေုာံ ဆဝ်မ္ၚုဟ် မဟာဇန်ရ။ ဆဂး ပွမပရး ပရိုင်မုသာ (Fake news) ကေုာံ ပရိုင်မလီုလာ် (Disinformation) တအ်ဝွံ ဒှ်ဘဲအန္တရာယ် ကုသၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေဇဳ ဗွဲမဇၞော်ရ။&lt;ref&gt;Allcott, H., &amp; Gentzkow, M. (2017). Social media and fake news in the 2016 election. ''Journal of Economic Perspectives'', 31(2), 211-36.&lt;/ref&gt;

== လပါ်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် (Psychological Effects) ==
ပွမစကာ မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ် ဂၠိုင်လောန်အာမ္ဂး ပကဵု ညံင်ဂွံ ဒှ် ယဲစောဲလာံ (Addiction)၊ ယဲစိုတ်ဟွံမိပ် (Depression) ကေုာံ ပွမဖေက်ကျ (FOMO - Fear of Missing Out) မာန်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲသၟတ်တအ် ဒးဒုင်စသိုင် ပရေင်ဍဵုဍိုက် လ္တူအေန်တာနက် (Cyberbullying) အိုတ်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်စမၠောအ် (Business and Marketing) ==
ကမ္ပဏဳဂမၠိုင် စကာ မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ် သွက်ဂွံ သွံစ ကပေါတ် (Social Media Marketing) ရ။ သၟာလွဳလွတ်စိုတ်ဓါတ် (Influencers) တအ်ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် အဓိက ပ္ဍဲအရာ မကဵုသမ္တီ ကုညးရာန်ကပေါတ်တအ်ရ။&lt;ref&gt;Appel, G., Grewal, L., Hadi, R., &amp; Stephen, A. T. (2020). The future of social media in marketing. ''Journal of the Academy of Marketing Science'', 48(1), 79-95.&lt;/ref&gt;

== သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ အခေါင်အရာ (Law and Rights) ==
ပရေင်မင်မဲ ပရိုင်ပူဂိုလ် (Data Privacy) ဝွံ ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲမဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်ရ။ ဍုင်လ္ၚဵုတအ် ပ္တိတ်လဝ် သၞောဝ် ညံင်ရဴ GDPR ပ္ဍဲဥရောပ သွက်ဂွံ မင်မဲ တင်ဂၞင် ကောန်ဍုင်ကွာန်တအ်ရ။

== အကာဲအရာ ပ္ဍဲဂကူမန် (Social Media in Mon Community) ==
သွက်ဂကူမန်တအ်မ္ဂး၊ Facebook ကေုာံ YouTube ဝွံ ဒှ်မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ် မစကာဂၠိုင်အိုတ် သွက်ဂွံ ဆက်စပ် ရေင်သကအ်၊ ပရးပရိုင် ကေုာံ မင်မဲ အရေဝ် လိက်ပတ်မန်ရ။ ဂကောံမန် ပ္ဍဲဍုင်သေံ၊ ဍုင်မန် ကေုာံ ရးနိဂီုတၞဟ်တအ် စကာ မဳဒဳယာဏအ် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ကွန်ရက် ကေုာံ ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်နာနာရ။

== အနာဂတ် မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ် (Future of Social Media) ==
အနာဂတ် မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်ဝွံ သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲအာ နကဵု နဲကဲ မက်တာဗာတ် (Metaverse)၊ ပွမစကာ AI သွက်ဂွံ ရုဲစှ် ပရိုင် (Algorithms) ကေုာံ နဲကဲ Web3 မဒှ် မဳဒဳယာ မဟွံမဲ ကုတၠပိုင်မွဲဓဝ် (Decentralized social networks) ရ။&lt;ref&gt;Dwivedi, Y. K., et al. (2022). Metaverse beyond the hype: Multidisciplinary perspectives on emerging challenges, opportunities, and agenda for research. ''International Journal of Information Management'', 66, 102542.&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
&lt;references/&gt;

{{Navbox
| name = မဳဒဳယာ
| title = မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ် (Social Media)
| listclass = hlist
| group1 = ဝက်ဘ်ဆိုဒ် မပြာကတ်ဂမၠိုင်
| list1 =
* [[ဖေ့စ်ဗွတ်|Facebook]]
* [[ယူကျု|YouTube]]
* [[အေန်သတာဂရာမ်|Instagram]]
* [[တစ်တော့|TikTok]]
* [[X (အာပ်)|X]]
* [[လာင်|LINE]]
| group2 = အရာမဆက်စပ်
| list2 =
* [[အေန်တာနက်]]
* [[ပရေင်စမၠောအ် ဒဳဂျဳတေဝ်|Digital Marketing]]
* [[ပရိုင်မုသာ]]
}}

{{DEFAULTSORT:မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်}}
[[Category:မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:အေန်တာနက်]]
[[Category:မဳဒဳယာ]]
[[Category:ပရးပရိုင်]]</text>
      <sha1>4dikd7elh3s1b5ugk242qezsvxbujfs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပရိုင်မုသာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12585</id>
    <revision>
      <id>58784</id>
      <timestamp>2026-10-18T05:58:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox concept | name           = ပရိုင်မုသာ&lt;br&gt;Fake News | image          = [[File:Fake_news_warning_sign.jpg|250px]] | caption        = သင်္ကေတ သတိ မပစၟတ်သမ္တီ ပရိုင်မုသာ မပရးဒၟံင် ပ္ဍဲကွန်ရက်မဳဒဳယာ။ | type           = ပွမပလံင်ပရိုင်ဟွံဍာံ...&quot;</comment>
      <origin>58784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17237" sha1="6o653dyh1aypksgwcefmc6rfvb3fs1l" xml:space="preserve">{{Infobox concept
| name           = ပရိုင်မုသာ&lt;br&gt;Fake News
| image          = [[File:Fake_news_warning_sign.jpg|250px]]
| caption        = သင်္ကေတ သတိ မပစၟတ်သမ္တီ ပရိုင်မုသာ မပရးဒၟံင် ပ္ဍဲကွန်ရက်မဳဒဳယာ။
| type           = ပွမပလံင်ပရိုင်ဟွံဍာံ၊ လညာတ်ပလီု၊ လိက်ပရိုင်
| domain         = [[မဳဒဳယာ]]၊ [[ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]၊ [[ပရေင်မၞိဟ်]]
| cause          = ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပွမလညာတ်ပလီု
| effects        = ကောန်မၞိဟ်ထုဲကြာန်၊ သံသယ၊ ပရေင်ပါ်ခြာ
| prevention     = [[ပညာမဳဒဳယာ]]၊ ပွမစၟတ်သမ္တီတင်ဂၞင် (Fact-checking)
| related        = [[ပရိုင်]]၊ [[ဒဳဂျဳတေဝ် မဳဒဳယာ]]၊ [[Deepfake]]
}}

'''ပရိုင်မုသာ''' ({{lang-en|Fake news}}) ဝွံ ဒှ်ဗီုပြင် ပရိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး လိက်ပရေင် မချူပတိတ်လဝ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ပလီုပလာ် လညာတ်မၞိဟ်ဂမၠိုင်၊ ပွမဖန်ဗဒှ် ထုဲကြာန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။&lt;ref&gt;Allcott, H., &amp; Gentzkow, M. (2017). &quot;Social Media and Fake News in the 2016 Election&quot;. ''Journal of Economic Perspectives'', 31(2), 211-236.&lt;/ref&gt; ပရိုင်မုသာဝွံ ၜိုန်ရ နွံကၠုင် နူအခိင်ခေတ်တြေံကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲခေတ် [[အေန်တာနက်]] ကေုာံ [[မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်]] (Social Media) ဏအ်ဂှ် အသိင်ပရးပရိုင် ပြဟ်ပြေဟ်ဗွဲမလောန် တုဲ ဒှ်ကၠုင် ပြသနာဇၞော် သွက်ဂၠးကဝ်ရ။ လ္ၚတ်သုတေသနဂမၠိုင် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပရိုင်မုသာဝွံ ပြးဇးပြဟ်နူ ပရိုင်ဇေတ်တ် ဗၞတ်တြဴဆ ပ္ဍဲလ္တူကွန်ရက် မဳဒဳယာရ။&lt;ref&gt;Lazer, D. M. J., Baum, M. A., Benkler, Y., Berinsky, A. J., Greenhill, K. M., Menczer, F., ... &amp; Zittrain, J. L. (2018). &quot;The science of fake news&quot;. ''Science'', 359(6380), 1094-1096.&lt;/ref&gt;

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်တမ်မူလ (History and Origin) ==
ဝင်ပရိုင်မုသာဝွံ စကၠုင် နူအခိင် လိက်ပရိုင် စတိတ်ကၠာအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ၁၉ ရာစု၊ လိက်ပရိုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန် စကာနဲကဲ [[Yellow journalism]] (ပရိုင်အသာ်ဍီု) သွက်ဂွံ သွံလိက်ပရိုင် ဂွံဂၠိုင်င် နကဵု ပွမချူပရိုင် ဟွံဍာံ မပ္တံကဵု ပရူကလော်၊ တ္ၚဲသၟိင်တ္ၚဲတအ်ရ။ တမ်မူလ ပရိုင်မုသာဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုစိုတ်ဓာတ် ကောန်မၞိဟ် မဒးဂၞပ် ကုအရာမတၟေင်၊ အရာမဖန်ကဵု စိုတ်ထတ်စောမ်တအ်ရ။

ပ္ဍဲခေတ်ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ၊ ပရိုင်မုသာ ကေုာံ ပရိုင်ဝါဒါ (Propaganda) ဂှ် ဒှ်လဝ် လက်နက် အဓိက သွက်ဂွံ ပလီုစိုတ်ဓာတ် သၞသတြုရ။ ဆဂး ဝေါဟာရ &quot;Fake news&quot; ဏအ် ပြာကတ်ကၠုင် ဗွဲမဇၞော် ပ္ဍဲအခိင် သဘင်မာဲ သမ္မတအမေရိကာန် သၞာံ ၂၀၁၆ ဟိုတ်နူ ညးလ္ၚဵု ဖန်ဗဒှ် ပရိုင်ဟွံဍာံ လ္တူ Facebook သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သြန်ကြော်ငြာရ။

== ဗီုပြင် ကေုာံ ဂကူ ပရိုင်မုသာ (Types and Forms of Fake News) ==
ပရိုင်မုသာဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင်နာနာသာ်၊ သုတေသနပညာ မဳဒဳယာတအ် ပါ်လဝ် ပရိုင်မုသာ နကဵု (၃) ဂကူ အဓိကရ။&lt;ref&gt;Wardle, C., &amp; Derakhshan, H. (2017). &quot;Information Disorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policy making&quot;. ''Council of Europe'', 27.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ဂကူ ပရိုင်မုသာ ကေုာံ သဘာဝ
|-
! ဂကူ (Type)
! ယၟု အင်္ဂလိက် (English)
! လက္ချဏ် ကေုာံ ရန်တၟအ် (Characteristics &amp; Purpose)
|-
| '''ပရိုင်ယောင်ယာ''' || Misinformation || ဒှ်ပရိုင်ဟွံဍာံ၊ ဆဂး ညးမပရးဂှ် ဟွံမဲကဵု စိုတ်သ္မိက်ပလီုပလာ်။ ဥပမာ - မၞိဟ်မွဲ ပတှ်ေဍာံတုဲ ပရးဆက်။
|-
| '''ပရိုင်စၞာဲ''' || Disinformation || ဒှ်ပရိုင်ဟွံဍာံ မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ပလီုပလာ်၊ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် လညာတ်မှာ။
|-
| '''ပရိုင်ပလီုယၟု''' || Malinformation || ဒှ်ပရိုင်မဍာံဇေတ်၊ ဆဂး ပ္တိတ်ထ္ၜးလဝ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ပလီုယၟု ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမွဲမွဲ။
|}

== နဲကဲ ပရးပရိုင် ကေုာံ ကဏ္ဍမဳဒဳယာ (Methods of Spread and Media's Role) ==
ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်၊ ပရိုင်မုသာတအ်ဝွံ ပြးဇးအာ နကဵု သၞောတ် Algorithm မဒှ် သၞောတ်စက် ကွန်ရက်မဳဒဳယာရ။ ညးမဖန်ဗဒှ် ပရိုင်မုသာတအ် စကာ [[Bot]] (ကောန်ရုပ်စက်ပရိုဂရမ်) ကေုာံ Fake accounts သွက်ဂွံ မျှဝေ (Share) ပရိုင်တအ်ဂှ် ဂၠိုင်င်ရ။ ကဏ္ဍမဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ် ဗီုကဵု Facebook, X (Twitter), YouTube တအ်ဝွံ ဟိုတ်နူ မဒုင်သဇိုင် ကု ပွမကလိဂွံ Engagement (ပွမပါလုပ်) ဂၠိုင်မ္ဂး ပရိုင်ဂှ် ဂွံစိုပ် မၞိဟ်ဂၠိုင်တုဲ၊ ပရိုင်မုသာ မနွံကဵု က္ဍိုပ်လိက် ဓရေတ်စိုတ် (Clickbait) တအ် ပြးဇးပြဟ် ဗွဲမလောန်ရ။

== အသိင်ပရေင်စိုတ်ဓာတ် လ္တူကောန်မၞိဟ် (Psychological Impact on Society) ==
ပရိုင်မုသာဝွံ လွဳလွတ် ကေုာံ ရပ်စပ် စိုတ်ဓာတ် ကောန်မၞိဟ် နကဵု နဲကဲပညာစိုတ်ရ။&lt;ref&gt;Pennycook, G., &amp; Rand, D. G. (2021). &quot;The Psychology of Fake News&quot;. ''Trends in Cognitive Sciences'', 25(5), 388-402.&lt;/ref&gt; အရာအဓိက (၂) သာ် မပကဵု ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံပတှ်ေ ပရိုင်မုသာဂှ်:
* '''[[လညာတ်စိုတ်ဓာတ် မအံင်ဇၞး]] (Confirmation Bias)''': မၞိဟ်တအ်ဝွံ မိက်ဂွံပတှ်ေ ဆပရိုင် မကိတ်ညဳ ကုလညာတ်ပတှ်ေ ဇကုမနွံဒၟံင်တုဲတုဲတအ်ဟေင်ရ။ ယဝ်ပရိုင်မုသာဂှ် တုပ်ကဵု လညာတ်ဇကုမ္ဂး ညးတအ် ပတှ်ေပြဟ်ရ။
* '''[[ဗွိုင်ရမ္သာင်မကလေင်]] (Echo Chamber)''': ပ္ဍဲကွန်ရက် Social Media မ္ဂး မၞိဟ်တအ် ဆဵုညာတ်ဒၟံင် ဆပရိုင် ကေုာံ လညာတ် မတုပ်ကဵုဇကု သၟးတုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု လညာတ်စိုတ် အောန်စိုဟ် ကုလညာတ်တၞဟ်ခြာရ။

== ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရိုင်မုသာ (Politics and Fake News) ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရိုင်မုသာဝွံ ဒှ်လက်နက် အဓိက သွက်ဂွံ ပလီုယၟု ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပြိုင်ပကာန်တအ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲအခိင်သဘင်မာဲ၊ ပရိုင်မုသာတအ် ဂၠိုင်တိုန် ဗွဲမလောန်ရ။ ဍုင်လ္ၚဵုတအ် စကာ ပရိုင်မုသာ သွက်ဂွံ လုပ်ထုဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဍုင်ညးတၞဟ် (Foreign interference)၊ ဥပမာ - ပွမဖန်ဗဒှ် ပရိုင်မုသာ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်ပါ်ခြာ အကြာကောန်ဍုင်ကွာန် ဍုင်မွဲမွဲရ။

== အသိင်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ စီးပွားရေး (Economic Impact) ==
ပရိုင်မုသာဝွံ ဟွံသေင် ဆပရေင်ဍုင်ကွာန်သၟး၊ သီုဒှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ စီးပွားရေး ဇၞော်မွဲရ။ Website မချူ ပရိုင်မုသာတအ်ဝွံ ကလိဂွံ သြန်ကြော်ငြာ (Ad revenue) ဗွဲမဂၠိုင် နူကဵု ပွမမၞိဟ်တအ် ဍဵုလုပ်ဗှ် (Click) ရ။&lt;ref&gt;Tandoc, E. C., Lim, Z. W., &amp; Ling, R. (2018). &quot;Defining 'Fake News': A typology of scholarly definitions&quot;. ''Digital Journalism'', 6(2), 137-153.&lt;/ref&gt; ဣဏအ်ဝွံ ကော်စ &quot;Clickbait economy&quot; ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ၊ ပရိုင်မုသာ မဆေင်ကဵု ကမ္ပဏဳမွဲမွဲ မပြးဇးအာမ္ဂး ပကဵုညံင် ၚုဟ်မး သတံက် (Stock market) ကမ္ပဏဳဂှ် ဂွံစှ်ေအာမာန် ဗွဲမပြဟ်ရ။

== နဲကဲ စဵုဒၞာ ကေုာံ ပွမစၟတ်သမ္တီ (Prevention and Detection Methods) ==
သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ကေုာံ ကာကွယ် ပရိုင်မုသာ၊ ကဏ္ဍ [[ပညာမဳဒဳယာ]] (Media Literacy) ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။ 
* '''Fact-checking (ပွမစၟတ်သမ္တီတင်ဂၞင်)''': ဂကောံသုတေသန ကေုာံ ဌာနပရိုင်ဂမၠိုင် (ဥပမာ - Snopes, AFP Fact Check) တအ် စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ဍာံ ကေုာံ မုသာ ပ္ဍဲပရိုင်ဂမၠိုင်ရ။
* '''ပွမစၟတ်သမ္တီ တမ်မူလ''': ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒးလ္ၚတ်ရံင် Website တမ်မူလ၊ စၟတ်တ္ၚဲ ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ Share ပရိုင်မွဲမွဲရ။
* '''AI Detection''': ကမ္ပဏဳ နဲကဲဝိဇ္ဇာတအ် စကာ Artificial Intelligence (AI) သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ကေုာံ ပလီုကၠေအ် ပရိုင်မုသာ လ္တူကွန်ရက်။

== သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ သ္ဂုတ်သွာတ် (Legal Framework and Ethics) ==
ပွမပတိတ် သၞောဝ်ဥပဒေ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရိုင်မုသာဝွံ ဒှ်အရာ ဝါတ်ဂါတ်မွဲရ။ ဟိုတ်နူ ပွမထိင်ဒဝ် ပရိုင်မုသာဂှ် ဍေံဆက်စပ်ဒၟံင် ကု [[အခေါင်အရာဟီုဂး ဗၠးၜး]] (Freedom of Speech) ရ။ ဍုင်လ္ၚဵု ဗီုကဵု သေင်ကာပူ ကေုာံ မလေရှာတအ် ပတိတ်လဝ် ဥပဒေ ပရိုင်မုသာ (Anti-fake news laws) ကီုလေဝ်၊ ဂကောံအခေါင်အရာမၞိဟ်တအ် ဒစဵုဒစး ဒဒှ်ရ ဥပဒေတအ်ဏအ် ဒှ်လွပ် သွက်ဂွံ ဍဵုဍိုက် လညာတ် မဒစဵုဒစး အလဵုအသဳမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ၊ သ္ဂုတ်သွာတ် မဳဒဳယာ (Media Ethics) ဂှ် ဒှ်အရာ အဓိက သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ်ရ။

== ပရိုင်မုသာ ပ္ဍဲခေတ်ဒဳဂျဳတေဝ် (Fake News in the Digital Age) ==
ပ္ဍဲခေတ်ဒဳဂျဳတေဝ်ဏအ်၊ နဲကဲ ပရိုင်မုသာ ပြံင်လှာဲကၠုင် နကဵု ဗီုပြင် မသၠုင်တိုန်ရ။ အရာမဖေက်ဂၟံက်အိုတ်ဂှ် ဒှ် [[Deepfake]] ရ။ Deepfake ဝွံ ဒှ်နဲကဲ မစကာ AI သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဗဳဒဳယို ဟွံသေင်မ္ဂး ရမ္သာင် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ညံင်ဂွံတုပ် ညံင်ညးတအ် မဟီုဒၟံင် ဍာံဍာံရ။ ဣဏအ်ဝွံ ပကဵုညံင် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဂွံပါ်ခြာ အရာဍာံ ကေုာံ အရာဟွံဍာံ ဝါတ်ဂါတ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။

== အနာဂတ် ကေုာံ လ္ၚတ်သုတေသန (Future and Research) ==
အနာဂတ် ပရိုင်မုသာဝွံ ဒှ်အရာ မဒးစောင့်ရံင် ဗွဲမဇၞော်ရ။ လ္ၚတ်သုတေသန ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင် ဒးဂၠာဲနဲကဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စရိုတ်မၞိဟ် ကေုာံ နဲကဲတၟိတၟိ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရိုင်မုသာ။ ပွမပံင်သၟဟ် အကြာ ဌာနအလဵုအသဳ၊ ကမ္ပဏဳ နဲကဲဝိဇ္ဇာ ကေုာံ ကောန်ဍုင်ကွာန်တအ်ဟေင် မာန်ဇၞး ပြသနာ ပရိုင်မုသာဏအ် မာန်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = မဳဒဳယာ ကေုာံ ပရိုင်
| title = ကဏ္ဍ မဳဒဳယာ ကေုာံ လညာတ်ပရိုင်
| listclass = hlist
| group1 = ဗီုပြင်
| list1 =
* [[ပရိုင်မုသာ]]
* [[Deepfake]]
* [[Yellow journalism]]
* [[Propaganda]]
| group2 = လညာတ်စိုတ်
| list2 =
* [[လညာတ်စိုတ်ဓာတ် မအံင်ဇၞး]]
* [[ဗွိုင်ရမ္သာင်မကလေင်]]
* [[ပညာမဳဒဳယာ]]
| group3 = ကွန်ရက်
| list3 =
* [[မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်]]
* [[အေန်တာနက်]]
* [[ဒဳဂျဳတေဝ် မဳဒဳယာ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပရိုင်မုသာ}}
[[Category:မဳဒဳယာ]]
[[Category:ပရိုင်မုသာ]]
[[Category:ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပရးပရိုင်]]</text>
      <sha1>6o653dyh1aypksgwcefmc6rfvb3fs1l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58785</id>
      <parentid>58784</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:59:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17243" sha1="abqc8vhwhewpc25s60zfbimaq8mwirk" xml:space="preserve">{{Infobox concept
| name           = ပရိုင်မုသာ&lt;br&gt;Fake News
| image          = [[File:Fake_news_warning_sign.jpg|250px]]
| caption        = သင်္ကေတ သတိ မပစၟတ်သမ္တီ ပရိုင်မုသာ မပရးဒၟံင် ပ္ဍဲကွန်ရက်မဳဒဳယာ။
| type           = ပွမပလံင်ပရိုင်ဟွံဍာံ၊ လညာတ်ပလီု၊ လိက်ပရိုင်
| domain         = [[မဳဒဳယာ]]၊ [[ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]၊ [[ပရေင်မၞိဟ်]]
| cause          = ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပွမလညာတ်ပလီု
| effects        = ကောန်မၞိဟ်ထုဲကြာန်၊ သံသယ၊ ပရေင်ပါ်ခြာ
| prevention     = [[ပညာမဳဒဳယာ]]၊ ပွမစၟတ်သမ္တီတင်ဂၞင် (Fact-checking)
| related        = [[ပရိုင်]]၊ [[ဒဳဂျဳတေဝ် မဳဒဳယာ]]၊ [[Deepfake]]
}}

'''ပရိုင်မုသာ''' ({{lang-en|Fake news}}) ဝွံ ဒှ်ဗီုပြင် ပရိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး လိက်ပရေင် မချူပတိတ်လဝ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ပလီုပလာ် လညာတ်မၞိဟ်ဂမၠိုင်၊ ပွမဖန်ဗဒှ် ထုဲကြာန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။&lt;ref&gt;Allcott, H., &amp; Gentzkow, M. (2017). &quot;Social Media and Fake News in the 2016 Election&quot;. ''Journal of Economic Perspectives'', 31(2), 211-236.&lt;/ref&gt; ပရိုင်မုသာဝွံ ၜိုန်ရ နွံကၠုင် နူအခိင်ခေတ်တြေံကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲခေတ် [[အေန်တာနေတ်]] ကေုာံ [[မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်]] (Social Media) ဏအ်ဂှ် အသိင်ပရးပရိုင် ပြဟ်ပြေဟ်ဗွဲမလောန် တုဲ ဒှ်ကၠုင် ပြသနာဇၞော် သွက်ဂၠးကဝ်ရ။ လ္ၚတ်သုတေသနဂမၠိုင် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပရိုင်မုသာဝွံ ပြးဇးပြဟ်နူ ပရိုင်ဇေတ်တ် ဗၞတ်တြဴဆ ပ္ဍဲလ္တူကွန်ရက် မဳဒဳယာရ။&lt;ref&gt;Lazer, D. M. J., Baum, M. A., Benkler, Y., Berinsky, A. J., Greenhill, K. M., Menczer, F., ... &amp; Zittrain, J. L. (2018). &quot;The science of fake news&quot;. ''Science'', 359(6380), 1094-1096.&lt;/ref&gt;

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်တမ်မူလ (History and Origin) ==
ဝင်ပရိုင်မုသာဝွံ စကၠုင် နူအခိင် လိက်ပရိုင် စတိတ်ကၠာအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ၁၉ ရာစု၊ လိက်ပရိုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန် စကာနဲကဲ [[Yellow journalism]] (ပရိုင်အသာ်ဍီု) သွက်ဂွံ သွံလိက်ပရိုင် ဂွံဂၠိုင်င် နကဵု ပွမချူပရိုင် ဟွံဍာံ မပ္တံကဵု ပရူကလော်၊ တ္ၚဲသၟိင်တ္ၚဲတအ်ရ။ တမ်မူလ ပရိုင်မုသာဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုစိုတ်ဓာတ် ကောန်မၞိဟ် မဒးဂၞပ် ကုအရာမတၟေင်၊ အရာမဖန်ကဵု စိုတ်ထတ်စောမ်တအ်ရ။

ပ္ဍဲခေတ်ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ၊ ပရိုင်မုသာ ကေုာံ ပရိုင်ဝါဒါ (Propaganda) ဂှ် ဒှ်လဝ် လက်နက် အဓိက သွက်ဂွံ ပလီုစိုတ်ဓာတ် သၞသတြုရ။ ဆဂး ဝေါဟာရ &quot;Fake news&quot; ဏအ် ပြာကတ်ကၠုင် ဗွဲမဇၞော် ပ္ဍဲအခိင် သဘင်မာဲ သမ္မတအမေရိကာန် သၞာံ ၂၀၁၆ ဟိုတ်နူ ညးလ္ၚဵု ဖန်ဗဒှ် ပရိုင်ဟွံဍာံ လ္တူ Facebook သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သြန်ကြော်ငြာရ။

== ဗီုပြင် ကေုာံ ဂကူ ပရိုင်မုသာ (Types and Forms of Fake News) ==
ပရိုင်မုသာဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင်နာနာသာ်၊ သုတေသနပညာ မဳဒဳယာတအ် ပါ်လဝ် ပရိုင်မုသာ နကဵု (၃) ဂကူ အဓိကရ။&lt;ref&gt;Wardle, C., &amp; Derakhshan, H. (2017). &quot;Information Disorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policy making&quot;. ''Council of Europe'', 27.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ဂကူ ပရိုင်မုသာ ကေုာံ သဘာဝ
|-
! ဂကူ (Type)
! ယၟု အင်္ဂလိက် (English)
! လက္ချဏ် ကေုာံ ရန်တၟအ် (Characteristics &amp; Purpose)
|-
| '''ပရိုင်ယောင်ယာ''' || Misinformation || ဒှ်ပရိုင်ဟွံဍာံ၊ ဆဂး ညးမပရးဂှ် ဟွံမဲကဵု စိုတ်သ္မိက်ပလီုပလာ်။ ဥပမာ - မၞိဟ်မွဲ ပတှ်ေဍာံတုဲ ပရးဆက်။
|-
| '''ပရိုင်စၞာဲ''' || Disinformation || ဒှ်ပရိုင်ဟွံဍာံ မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ပလီုပလာ်၊ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် လညာတ်မှာ။
|-
| '''ပရိုင်ပလီုယၟု''' || Malinformation || ဒှ်ပရိုင်မဍာံဇေတ်၊ ဆဂး ပ္တိတ်ထ္ၜးလဝ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ပလီုယၟု ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမွဲမွဲ။
|}

== နဲကဲ ပရးပရိုင် ကေုာံ ကဏ္ဍမဳဒဳယာ (Methods of Spread and Media's Role) ==
ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်၊ ပရိုင်မုသာတအ်ဝွံ ပြးဇးအာ နကဵု သၞောတ် Algorithm မဒှ် သၞောတ်စက် ကွန်ရက်မဳဒဳယာရ။ ညးမဖန်ဗဒှ် ပရိုင်မုသာတအ် စကာ [[Bot]] (ကောန်ရုပ်စက်ပရိုဂရမ်) ကေုာံ Fake accounts သွက်ဂွံ မျှဝေ (Share) ပရိုင်တအ်ဂှ် ဂၠိုင်င်ရ။ ကဏ္ဍမဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ် ဗီုကဵု Facebook, X (Twitter), YouTube တအ်ဝွံ ဟိုတ်နူ မဒုင်သဇိုင် ကု ပွမကလိဂွံ Engagement (ပွမပါလုပ်) ဂၠိုင်မ္ဂး ပရိုင်ဂှ် ဂွံစိုပ် မၞိဟ်ဂၠိုင်တုဲ၊ ပရိုင်မုသာ မနွံကဵု က္ဍိုပ်လိက် ဓရေတ်စိုတ် (Clickbait) တအ် ပြးဇးပြဟ် ဗွဲမလောန်ရ။

== အသိင်ပရေင်စိုတ်ဓာတ် လ္တူကောန်မၞိဟ် (Psychological Impact on Society) ==
ပရိုင်မုသာဝွံ လွဳလွတ် ကေုာံ ရပ်စပ် စိုတ်ဓာတ် ကောန်မၞိဟ် နကဵု နဲကဲပညာစိုတ်ရ။&lt;ref&gt;Pennycook, G., &amp; Rand, D. G. (2021). &quot;The Psychology of Fake News&quot;. ''Trends in Cognitive Sciences'', 25(5), 388-402.&lt;/ref&gt; အရာအဓိက (၂) သာ် မပကဵု ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံပတှ်ေ ပရိုင်မုသာဂှ်:
* '''[[လညာတ်စိုတ်ဓာတ် မအံင်ဇၞး]] (Confirmation Bias)''': မၞိဟ်တအ်ဝွံ မိက်ဂွံပတှ်ေ ဆပရိုင် မကိတ်ညဳ ကုလညာတ်ပတှ်ေ ဇကုမနွံဒၟံင်တုဲတုဲတအ်ဟေင်ရ။ ယဝ်ပရိုင်မုသာဂှ် တုပ်ကဵု လညာတ်ဇကုမ္ဂး ညးတအ် ပတှ်ေပြဟ်ရ။
* '''[[ဗွိုင်ရမ္သာင်မကလေင်]] (Echo Chamber)''': ပ္ဍဲကွန်ရက် Social Media မ္ဂး မၞိဟ်တအ် ဆဵုညာတ်ဒၟံင် ဆပရိုင် ကေုာံ လညာတ် မတုပ်ကဵုဇကု သၟးတုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု လညာတ်စိုတ် အောန်စိုဟ် ကုလညာတ်တၞဟ်ခြာရ။

== ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရိုင်မုသာ (Politics and Fake News) ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရိုင်မုသာဝွံ ဒှ်လက်နက် အဓိက သွက်ဂွံ ပလီုယၟု ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပြိုင်ပကာန်တအ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲအခိင်သဘင်မာဲ၊ ပရိုင်မုသာတအ် ဂၠိုင်တိုန် ဗွဲမလောန်ရ။ ဍုင်လ္ၚဵုတအ် စကာ ပရိုင်မုသာ သွက်ဂွံ လုပ်ထုဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဍုင်ညးတၞဟ် (Foreign interference)၊ ဥပမာ - ပွမဖန်ဗဒှ် ပရိုင်မုသာ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်ပါ်ခြာ အကြာကောန်ဍုင်ကွာန် ဍုင်မွဲမွဲရ။

== အသိင်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ စီးပွားရေး (Economic Impact) ==
ပရိုင်မုသာဝွံ ဟွံသေင် ဆပရေင်ဍုင်ကွာန်သၟး၊ သီုဒှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ စီးပွားရေး ဇၞော်မွဲရ။ Website မချူ ပရိုင်မုသာတအ်ဝွံ ကလိဂွံ သြန်ကြော်ငြာ (Ad revenue) ဗွဲမဂၠိုင် နူကဵု ပွမမၞိဟ်တအ် ဍဵုလုပ်ဗှ် (Click) ရ။&lt;ref&gt;Tandoc, E. C., Lim, Z. W., &amp; Ling, R. (2018). &quot;Defining 'Fake News': A typology of scholarly definitions&quot;. ''Digital Journalism'', 6(2), 137-153.&lt;/ref&gt; ဣဏအ်ဝွံ ကော်စ &quot;Clickbait economy&quot; ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ၊ ပရိုင်မုသာ မဆေင်ကဵု ကမ္ပဏဳမွဲမွဲ မပြးဇးအာမ္ဂး ပကဵုညံင် ၚုဟ်မး သတံက် (Stock market) ကမ္ပဏဳဂှ် ဂွံစှ်ေအာမာန် ဗွဲမပြဟ်ရ။

== နဲကဲ စဵုဒၞာ ကေုာံ ပွမစၟတ်သမ္တီ (Prevention and Detection Methods) ==
သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ကေုာံ ကာကွယ် ပရိုင်မုသာ၊ ကဏ္ဍ [[ပညာမဳဒဳယာ]] (Media Literacy) ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။ 
* '''Fact-checking (ပွမစၟတ်သမ္တီတင်ဂၞင်)''': ဂကောံသုတေသန ကေုာံ ဌာနပရိုင်ဂမၠိုင် (ဥပမာ - Snopes, AFP Fact Check) တအ် စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ဍာံ ကေုာံ မုသာ ပ္ဍဲပရိုင်ဂမၠိုင်ရ။
* '''ပွမစၟတ်သမ္တီ တမ်မူလ''': ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒးလ္ၚတ်ရံင် Website တမ်မူလ၊ စၟတ်တ္ၚဲ ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ Share ပရိုင်မွဲမွဲရ။
* '''AI Detection''': ကမ္ပဏဳ နဲကဲဝိဇ္ဇာတအ် စကာ Artificial Intelligence (AI) သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ကေုာံ ပလီုကၠေအ် ပရိုင်မုသာ လ္တူကွန်ရက်။

== သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ သ္ဂုတ်သွာတ် (Legal Framework and Ethics) ==
ပွမပတိတ် သၞောဝ်ဥပဒေ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရိုင်မုသာဝွံ ဒှ်အရာ ဝါတ်ဂါတ်မွဲရ။ ဟိုတ်နူ ပွမထိင်ဒဝ် ပရိုင်မုသာဂှ် ဍေံဆက်စပ်ဒၟံင် ကု [[အခေါင်အရာဟီုဂး ဗၠးၜး]] (Freedom of Speech) ရ။ ဍုင်လ္ၚဵု ဗီုကဵု သေင်ကာပူ ကေုာံ မလေရှာတအ် ပတိတ်လဝ် ဥပဒေ ပရိုင်မုသာ (Anti-fake news laws) ကီုလေဝ်၊ ဂကောံအခေါင်အရာမၞိဟ်တအ် ဒစဵုဒစး ဒဒှ်ရ ဥပဒေတအ်ဏအ် ဒှ်လွပ် သွက်ဂွံ ဍဵုဍိုက် လညာတ် မဒစဵုဒစး အလဵုအသဳမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ၊ သ္ဂုတ်သွာတ် မဳဒဳယာ (Media Ethics) ဂှ် ဒှ်အရာ အဓိက သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ်ရ။

== ပရိုင်မုသာ ပ္ဍဲခေတ်ဒဳဂျဳတေဝ် (Fake News in the Digital Age) ==
ပ္ဍဲခေတ်ဒဳဂျဳတေဝ်ဏအ်၊ နဲကဲ ပရိုင်မုသာ ပြံင်လှာဲကၠုင် နကဵု ဗီုပြင် မသၠုင်တိုန်ရ။ အရာမဖေက်ဂၟံက်အိုတ်ဂှ် ဒှ် [[Deepfake]] ရ။ Deepfake ဝွံ ဒှ်နဲကဲ မစကာ AI သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဗဳဒဳယို ဟွံသေင်မ္ဂး ရမ္သာင် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ညံင်ဂွံတုပ် ညံင်ညးတအ် မဟီုဒၟံင် ဍာံဍာံရ။ ဣဏအ်ဝွံ ပကဵုညံင် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဂွံပါ်ခြာ အရာဍာံ ကေုာံ အရာဟွံဍာံ ဝါတ်ဂါတ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။

== အနာဂတ် ကေုာံ လ္ၚတ်သုတေသန (Future and Research) ==
အနာဂတ် ပရိုင်မုသာဝွံ ဒှ်အရာ မဒးစောင့်ရံင် ဗွဲမဇၞော်ရ။ လ္ၚတ်သုတေသန ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင် ဒးဂၠာဲနဲကဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စရိုတ်မၞိဟ် ကေုာံ နဲကဲတၟိတၟိ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရိုင်မုသာ။ ပွမပံင်သၟဟ် အကြာ ဌာနအလဵုအသဳ၊ ကမ္ပဏဳ နဲကဲဝိဇ္ဇာ ကေုာံ ကောန်ဍုင်ကွာန်တအ်ဟေင် မာန်ဇၞး ပြသနာ ပရိုင်မုသာဏအ် မာန်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = မဳဒဳယာ ကေုာံ ပရိုင်
| title = ကဏ္ဍ မဳဒဳယာ ကေုာံ လညာတ်ပရိုင်
| listclass = hlist
| group1 = ဗီုပြင်
| list1 =
* [[ပရိုင်မုသာ]]
* [[Deepfake]]
* [[Yellow journalism]]
* [[Propaganda]]
| group2 = လညာတ်စိုတ်
| list2 =
* [[လညာတ်စိုတ်ဓာတ် မအံင်ဇၞး]]
* [[ဗွိုင်ရမ္သာင်မကလေင်]]
* [[ပညာမဳဒဳယာ]]
| group3 = ကွန်ရက်
| list3 =
* [[မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်]]
* [[အေန်တာနေတ်]]
* [[ဒဳဂျဳတေဝ် မဳဒဳယာ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပရိုင်မုသာ}}
[[Category:မဳဒဳယာ]]
[[Category:ပရိုင်မုသာ]]
[[Category:ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပရးပရိုင်]]</text>
      <sha1>abqc8vhwhewpc25s60zfbimaq8mwirk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58786</id>
      <parentid>58785</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:59:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17246" sha1="rqarjtlubqc94gqcseocaap9tuxesz6" xml:space="preserve">{{Infobox concept
| name           = ပရိုင်မုသာ&lt;br&gt;Fake News
| image          = [[File:Fake_news_warning_sign.jpg|250px]]
| caption        = သင်္ကေတ သတိ မပစၟတ်သမ္တီ ပရိုင်မုသာ မပရးဒၟံင် ပ္ဍဲကွန်ရက်မဳဒဳယာ။
| type           = ပွမပလံင်ပရိုင်ဟွံဍာံ၊ လညာတ်ပလီု၊ လိက်ပရိုင်
| domain         = [[မဳဒဳယာ]]၊ [[ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]၊ [[ပရေင်မၞိဟ်]]
| cause          = ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပွမလညာတ်ပလီု
| effects        = ကောန်မၞိဟ်ထုဲကြာန်၊ သံသယ၊ ပရေင်ပါ်ခြာ
| prevention     = [[ပညာမဳဒဳယာ]]၊ ပွမစၟတ်သမ္တီတင်ဂၞင် (Fact-checking)
| related        = [[ပရိုင်]]၊ [[ဒဳဂျဳတေဝ် မဳဒဳယာ]]၊ [[Deepfake]]
}}

'''ပရိုင်မုသာ''' ({{lang-en|Fake news}}) ဝွံ ဒှ်ဗီုပြင် ပရိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး လိက်ပရေင် မချူပတိတ်လဝ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ပလီုပလာ် လညာတ်မၞိဟ်ဂမၠိုင်၊ ပွမဖန်ဗဒှ် ထုဲကြာန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။&lt;ref&gt;Allcott, H., &amp; Gentzkow, M. (2017). &quot;Social Media and Fake News in the 2016 Election&quot;. ''Journal of Economic Perspectives'', 31(2), 211-236.&lt;/ref&gt; ပရိုင်မုသာဝွံ ၜိုန်ရ နွံကၠုင် နူအခိင်ခေတ်တြေံကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲခေတ် [[အေန်တာနေတ်]] ကေုာံ [[မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်]] (Social Media) ဏအ်ဂှ် အသိင်ပရးပရိုင် ပြဟ်ပြေဟ်ဗွဲမလောန် တုဲ ဒှ်ကၠုင် ပြသနာဇၞော် သွက်ဂၠးကဝ်ရ။ လ္ၚတ်သုတေသနဂမၠိုင် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပရိုင်မုသာဝွံ ပြးဇးပြဟ်နူ ပရိုင်ဇေတ်တ် ဗၞတ်တြဴဆ ပ္ဍဲလ္တူကွန်ရက် မဳဒဳယာရ။&lt;ref&gt;Lazer, D. M. J., Baum, M. A., Benkler, Y., Berinsky, A. J., Greenhill, K. M., Menczer, F., ... &amp; Zittrain, J. L. (2018). &quot;The science of fake news&quot;. ''Science'', 359(6380), 1094-1096.&lt;/ref&gt;

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်တမ်မူလ (History and Origin) ==
ဝင်ပရိုင်မုသာဝွံ စကၠုင် နူအခိင် လိက်ပရိုင် စတိတ်ကၠာအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ၁၉ ရာစု၊ လိက်ပရိုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန် စကာနဲကဲ [[Yellow journalism]] (ပရိုင်အသာ်မိတ်) သွက်ဂွံ သွံလိက်ပရိုင် ဂွံဂၠိုင်င် နကဵု ပွမချူပရိုင် ဟွံဍာံ မပ္တံကဵု ပရူကလော်၊ တ္ၚဲသၟိင်တ္ၚဲတအ်ရ။ တမ်မူလ ပရိုင်မုသာဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုစိုတ်ဓာတ် ကောန်မၞိဟ် မဒးဂၞပ် ကုအရာမတၟေင်၊ အရာမဖန်ကဵု စိုတ်ထတ်စောမ်တအ်ရ။

ပ္ဍဲခေတ်ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ၊ ပရိုင်မုသာ ကေုာံ ပရိုင်ဝါဒါ (Propaganda) ဂှ် ဒှ်လဝ် လက်နက် အဓိက သွက်ဂွံ ပလီုစိုတ်ဓာတ် သၞသတြုရ။ ဆဂး ဝေါဟာရ &quot;Fake news&quot; ဏအ် ပြာကတ်ကၠုင် ဗွဲမဇၞော် ပ္ဍဲအခိင် သဘင်မာဲ သမ္မတအမေရိကာန် သၞာံ ၂၀၁၆ ဟိုတ်နူ ညးလ္ၚဵု ဖန်ဗဒှ် ပရိုင်ဟွံဍာံ လ္တူ Facebook သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သြန်ကြော်ငြာရ။

== ဗီုပြင် ကေုာံ ဂကူ ပရိုင်မုသာ (Types and Forms of Fake News) ==
ပရိုင်မုသာဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင်နာနာသာ်၊ သုတေသနပညာ မဳဒဳယာတအ် ပါ်လဝ် ပရိုင်မုသာ နကဵု (၃) ဂကူ အဓိကရ။&lt;ref&gt;Wardle, C., &amp; Derakhshan, H. (2017). &quot;Information Disorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policy making&quot;. ''Council of Europe'', 27.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ဂကူ ပရိုင်မုသာ ကေုာံ သဘာဝ
|-
! ဂကူ (Type)
! ယၟု အင်္ဂလိက် (English)
! လက္ချဏ် ကေုာံ ရန်တၟအ် (Characteristics &amp; Purpose)
|-
| '''ပရိုင်ယောင်ယာ''' || Misinformation || ဒှ်ပရိုင်ဟွံဍာံ၊ ဆဂး ညးမပရးဂှ် ဟွံမဲကဵု စိုတ်သ္မိက်ပလီုပလာ်။ ဥပမာ - မၞိဟ်မွဲ ပတှ်ေဍာံတုဲ ပရးဆက်။
|-
| '''ပရိုင်စၞာဲ''' || Disinformation || ဒှ်ပရိုင်ဟွံဍာံ မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ပလီုပလာ်၊ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် လညာတ်မှာ။
|-
| '''ပရိုင်ပလီုယၟု''' || Malinformation || ဒှ်ပရိုင်မဍာံဇေတ်၊ ဆဂး ပ္တိတ်ထ္ၜးလဝ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ပလီုယၟု ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမွဲမွဲ။
|}

== နဲကဲ ပရးပရိုင် ကေုာံ ကဏ္ဍမဳဒဳယာ (Methods of Spread and Media's Role) ==
ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်၊ ပရိုင်မုသာတအ်ဝွံ ပြးဇးအာ နကဵု သၞောတ် Algorithm မဒှ် သၞောတ်စက် ကွန်ရက်မဳဒဳယာရ။ ညးမဖန်ဗဒှ် ပရိုင်မုသာတအ် စကာ [[Bot]] (ကောန်ရုပ်စက်ပရိုဂရမ်) ကေုာံ Fake accounts သွက်ဂွံ မျှဝေ (Share) ပရိုင်တအ်ဂှ် ဂၠိုင်င်ရ။ ကဏ္ဍမဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ် ဗီုကဵု Facebook, X (Twitter), YouTube တအ်ဝွံ ဟိုတ်နူ မဒုင်သဇိုင် ကု ပွမကလိဂွံ Engagement (ပွမပါလုပ်) ဂၠိုင်မ္ဂး ပရိုင်ဂှ် ဂွံစိုပ် မၞိဟ်ဂၠိုင်တုဲ၊ ပရိုင်မုသာ မနွံကဵု က္ဍိုပ်လိက် ဓရေတ်စိုတ် (Clickbait) တအ် ပြးဇးပြဟ် ဗွဲမလောန်ရ။

== အသိင်ပရေင်စိုတ်ဓာတ် လ္တူကောန်မၞိဟ် (Psychological Impact on Society) ==
ပရိုင်မုသာဝွံ လွဳလွတ် ကေုာံ ရပ်စပ် စိုတ်ဓာတ် ကောန်မၞိဟ် နကဵု နဲကဲပညာစိုတ်ရ။&lt;ref&gt;Pennycook, G., &amp; Rand, D. G. (2021). &quot;The Psychology of Fake News&quot;. ''Trends in Cognitive Sciences'', 25(5), 388-402.&lt;/ref&gt; အရာအဓိက (၂) သာ် မပကဵု ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံပတှ်ေ ပရိုင်မုသာဂှ်:
* '''[[လညာတ်စိုတ်ဓာတ် မအံင်ဇၞး]] (Confirmation Bias)''': မၞိဟ်တအ်ဝွံ မိက်ဂွံပတှ်ေ ဆပရိုင် မကိတ်ညဳ ကုလညာတ်ပတှ်ေ ဇကုမနွံဒၟံင်တုဲတုဲတအ်ဟေင်ရ။ ယဝ်ပရိုင်မုသာဂှ် တုပ်ကဵု လညာတ်ဇကုမ္ဂး ညးတအ် ပတှ်ေပြဟ်ရ။
* '''[[ဗွိုင်ရမ္သာင်မကလေင်]] (Echo Chamber)''': ပ္ဍဲကွန်ရက် Social Media မ္ဂး မၞိဟ်တအ် ဆဵုညာတ်ဒၟံင် ဆပရိုင် ကေုာံ လညာတ် မတုပ်ကဵုဇကု သၟးတုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု လညာတ်စိုတ် အောန်စိုဟ် ကုလညာတ်တၞဟ်ခြာရ။

== ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရိုင်မုသာ (Politics and Fake News) ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရိုင်မုသာဝွံ ဒှ်လက်နက် အဓိက သွက်ဂွံ ပလီုယၟု ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပြိုင်ပကာန်တအ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲအခိင်သဘင်မာဲ၊ ပရိုင်မုသာတအ် ဂၠိုင်တိုန် ဗွဲမလောန်ရ။ ဍုင်လ္ၚဵုတအ် စကာ ပရိုင်မုသာ သွက်ဂွံ လုပ်ထုဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဍုင်ညးတၞဟ် (Foreign interference)၊ ဥပမာ - ပွမဖန်ဗဒှ် ပရိုင်မုသာ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်ပါ်ခြာ အကြာကောန်ဍုင်ကွာန် ဍုင်မွဲမွဲရ။

== အသိင်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ စီးပွားရေး (Economic Impact) ==
ပရိုင်မုသာဝွံ ဟွံသေင် ဆပရေင်ဍုင်ကွာန်သၟး၊ သီုဒှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ စီးပွားရေး ဇၞော်မွဲရ။ Website မချူ ပရိုင်မုသာတအ်ဝွံ ကလိဂွံ သြန်ကြော်ငြာ (Ad revenue) ဗွဲမဂၠိုင် နူကဵု ပွမမၞိဟ်တအ် ဍဵုလုပ်ဗှ် (Click) ရ။&lt;ref&gt;Tandoc, E. C., Lim, Z. W., &amp; Ling, R. (2018). &quot;Defining 'Fake News': A typology of scholarly definitions&quot;. ''Digital Journalism'', 6(2), 137-153.&lt;/ref&gt; ဣဏအ်ဝွံ ကော်စ &quot;Clickbait economy&quot; ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ၊ ပရိုင်မုသာ မဆေင်ကဵု ကမ္ပဏဳမွဲမွဲ မပြးဇးအာမ္ဂး ပကဵုညံင် ၚုဟ်မး သတံက် (Stock market) ကမ္ပဏဳဂှ် ဂွံစှ်ေအာမာန် ဗွဲမပြဟ်ရ။

== နဲကဲ စဵုဒၞာ ကေုာံ ပွမစၟတ်သမ္တီ (Prevention and Detection Methods) ==
သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ကေုာံ ကာကွယ် ပရိုင်မုသာ၊ ကဏ္ဍ [[ပညာမဳဒဳယာ]] (Media Literacy) ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။ 
* '''Fact-checking (ပွမစၟတ်သမ္တီတင်ဂၞင်)''': ဂကောံသုတေသန ကေုာံ ဌာနပရိုင်ဂမၠိုင် (ဥပမာ - Snopes, AFP Fact Check) တအ် စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ဍာံ ကေုာံ မုသာ ပ္ဍဲပရိုင်ဂမၠိုင်ရ။
* '''ပွမစၟတ်သမ္တီ တမ်မူလ''': ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒးလ္ၚတ်ရံင် Website တမ်မူလ၊ စၟတ်တ္ၚဲ ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ Share ပရိုင်မွဲမွဲရ။
* '''AI Detection''': ကမ္ပဏဳ နဲကဲဝိဇ္ဇာတအ် စကာ Artificial Intelligence (AI) သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ကေုာံ ပလီုကၠေအ် ပရိုင်မုသာ လ္တူကွန်ရက်။

== သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ သ္ဂုတ်သွာတ် (Legal Framework and Ethics) ==
ပွမပတိတ် သၞောဝ်ဥပဒေ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရိုင်မုသာဝွံ ဒှ်အရာ ဝါတ်ဂါတ်မွဲရ။ ဟိုတ်နူ ပွမထိင်ဒဝ် ပရိုင်မုသာဂှ် ဍေံဆက်စပ်ဒၟံင် ကု [[အခေါင်အရာဟီုဂး ဗၠးၜး]] (Freedom of Speech) ရ။ ဍုင်လ္ၚဵု ဗီုကဵု သေင်ကာပူ ကေုာံ မလေရှာတအ် ပတိတ်လဝ် ဥပဒေ ပရိုင်မုသာ (Anti-fake news laws) ကီုလေဝ်၊ ဂကောံအခေါင်အရာမၞိဟ်တအ် ဒစဵုဒစး ဒဒှ်ရ ဥပဒေတအ်ဏအ် ဒှ်လွပ် သွက်ဂွံ ဍဵုဍိုက် လညာတ် မဒစဵုဒစး အလဵုအသဳမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ၊ သ္ဂုတ်သွာတ် မဳဒဳယာ (Media Ethics) ဂှ် ဒှ်အရာ အဓိက သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ်ရ။

== ပရိုင်မုသာ ပ္ဍဲခေတ်ဒဳဂျဳတေဝ် (Fake News in the Digital Age) ==
ပ္ဍဲခေတ်ဒဳဂျဳတေဝ်ဏအ်၊ နဲကဲ ပရိုင်မုသာ ပြံင်လှာဲကၠုင် နကဵု ဗီုပြင် မသၠုင်တိုန်ရ။ အရာမဖေက်ဂၟံက်အိုတ်ဂှ် ဒှ် [[Deepfake]] ရ။ Deepfake ဝွံ ဒှ်နဲကဲ မစကာ AI သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဗဳဒဳယို ဟွံသေင်မ္ဂး ရမ္သာင် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ညံင်ဂွံတုပ် ညံင်ညးတအ် မဟီုဒၟံင် ဍာံဍာံရ။ ဣဏအ်ဝွံ ပကဵုညံင် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဂွံပါ်ခြာ အရာဍာံ ကေုာံ အရာဟွံဍာံ ဝါတ်ဂါတ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။

== အနာဂတ် ကေုာံ လ္ၚတ်သုတေသန (Future and Research) ==
အနာဂတ် ပရိုင်မုသာဝွံ ဒှ်အရာ မဒးစောင့်ရံင် ဗွဲမဇၞော်ရ။ လ္ၚတ်သုတေသန ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင် ဒးဂၠာဲနဲကဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စရိုတ်မၞိဟ် ကေုာံ နဲကဲတၟိတၟိ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရိုင်မုသာ။ ပွမပံင်သၟဟ် အကြာ ဌာနအလဵုအသဳ၊ ကမ္ပဏဳ နဲကဲဝိဇ္ဇာ ကေုာံ ကောန်ဍုင်ကွာန်တအ်ဟေင် မာန်ဇၞး ပြသနာ ပရိုင်မုသာဏအ် မာန်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = မဳဒဳယာ ကေုာံ ပရိုင်
| title = ကဏ္ဍ မဳဒဳယာ ကေုာံ လညာတ်ပရိုင်
| listclass = hlist
| group1 = ဗီုပြင်
| list1 =
* [[ပရိုင်မုသာ]]
* [[Deepfake]]
* [[Yellow journalism]]
* [[Propaganda]]
| group2 = လညာတ်စိုတ်
| list2 =
* [[လညာတ်စိုတ်ဓာတ် မအံင်ဇၞး]]
* [[ဗွိုင်ရမ္သာင်မကလေင်]]
* [[ပညာမဳဒဳယာ]]
| group3 = ကွန်ရက်
| list3 =
* [[မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်]]
* [[အေန်တာနေတ်]]
* [[ဒဳဂျဳတေဝ် မဳဒဳယာ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပရိုင်မုသာ}}
[[Category:မဳဒဳယာ]]
[[Category:ပရိုင်မုသာ]]
[[Category:ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပရးပရိုင်]]</text>
      <sha1>rqarjtlubqc94gqcseocaap9tuxesz6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58787</id>
      <parentid>58786</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:00:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* နဲကဲ စဵုဒၞာ ကေုာံ ပွမစၟတ်သမ္တီ (Prevention and Detection Methods) */</comment>
      <origin>58787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17275" sha1="35efhz206umlwrs5thlhrdo253u665z" xml:space="preserve">{{Infobox concept
| name           = ပရိုင်မုသာ&lt;br&gt;Fake News
| image          = [[File:Fake_news_warning_sign.jpg|250px]]
| caption        = သင်္ကေတ သတိ မပစၟတ်သမ္တီ ပရိုင်မုသာ မပရးဒၟံင် ပ္ဍဲကွန်ရက်မဳဒဳယာ။
| type           = ပွမပလံင်ပရိုင်ဟွံဍာံ၊ လညာတ်ပလီု၊ လိက်ပရိုင်
| domain         = [[မဳဒဳယာ]]၊ [[ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]၊ [[ပရေင်မၞိဟ်]]
| cause          = ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပွမလညာတ်ပလီု
| effects        = ကောန်မၞိဟ်ထုဲကြာန်၊ သံသယ၊ ပရေင်ပါ်ခြာ
| prevention     = [[ပညာမဳဒဳယာ]]၊ ပွမစၟတ်သမ္တီတင်ဂၞင် (Fact-checking)
| related        = [[ပရိုင်]]၊ [[ဒဳဂျဳတေဝ် မဳဒဳယာ]]၊ [[Deepfake]]
}}

'''ပရိုင်မုသာ''' ({{lang-en|Fake news}}) ဝွံ ဒှ်ဗီုပြင် ပရိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး လိက်ပရေင် မချူပတိတ်လဝ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ပလီုပလာ် လညာတ်မၞိဟ်ဂမၠိုင်၊ ပွမဖန်ဗဒှ် ထုဲကြာန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။&lt;ref&gt;Allcott, H., &amp; Gentzkow, M. (2017). &quot;Social Media and Fake News in the 2016 Election&quot;. ''Journal of Economic Perspectives'', 31(2), 211-236.&lt;/ref&gt; ပရိုင်မုသာဝွံ ၜိုန်ရ နွံကၠုင် နူအခိင်ခေတ်တြေံကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲခေတ် [[အေန်တာနေတ်]] ကေုာံ [[မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်]] (Social Media) ဏအ်ဂှ် အသိင်ပရးပရိုင် ပြဟ်ပြေဟ်ဗွဲမလောန် တုဲ ဒှ်ကၠုင် ပြသနာဇၞော် သွက်ဂၠးကဝ်ရ။ လ္ၚတ်သုတေသနဂမၠိုင် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပရိုင်မုသာဝွံ ပြးဇးပြဟ်နူ ပရိုင်ဇေတ်တ် ဗၞတ်တြဴဆ ပ္ဍဲလ္တူကွန်ရက် မဳဒဳယာရ။&lt;ref&gt;Lazer, D. M. J., Baum, M. A., Benkler, Y., Berinsky, A. J., Greenhill, K. M., Menczer, F., ... &amp; Zittrain, J. L. (2018). &quot;The science of fake news&quot;. ''Science'', 359(6380), 1094-1096.&lt;/ref&gt;

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်တမ်မူလ (History and Origin) ==
ဝင်ပရိုင်မုသာဝွံ စကၠုင် နူအခိင် လိက်ပရိုင် စတိတ်ကၠာအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ၁၉ ရာစု၊ လိက်ပရိုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန် စကာနဲကဲ [[Yellow journalism]] (ပရိုင်အသာ်မိတ်) သွက်ဂွံ သွံလိက်ပရိုင် ဂွံဂၠိုင်င် နကဵု ပွမချူပရိုင် ဟွံဍာံ မပ္တံကဵု ပရူကလော်၊ တ္ၚဲသၟိင်တ္ၚဲတအ်ရ။ တမ်မူလ ပရိုင်မုသာဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုစိုတ်ဓာတ် ကောန်မၞိဟ် မဒးဂၞပ် ကုအရာမတၟေင်၊ အရာမဖန်ကဵု စိုတ်ထတ်စောမ်တအ်ရ။

ပ္ဍဲခေတ်ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ၊ ပရိုင်မုသာ ကေုာံ ပရိုင်ဝါဒါ (Propaganda) ဂှ် ဒှ်လဝ် လက်နက် အဓိက သွက်ဂွံ ပလီုစိုတ်ဓာတ် သၞသတြုရ။ ဆဂး ဝေါဟာရ &quot;Fake news&quot; ဏအ် ပြာကတ်ကၠုင် ဗွဲမဇၞော် ပ္ဍဲအခိင် သဘင်မာဲ သမ္မတအမေရိကာန် သၞာံ ၂၀၁၆ ဟိုတ်နူ ညးလ္ၚဵု ဖန်ဗဒှ် ပရိုင်ဟွံဍာံ လ္တူ Facebook သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သြန်ကြော်ငြာရ။

== ဗီုပြင် ကေုာံ ဂကူ ပရိုင်မုသာ (Types and Forms of Fake News) ==
ပရိုင်မုသာဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင်နာနာသာ်၊ သုတေသနပညာ မဳဒဳယာတအ် ပါ်လဝ် ပရိုင်မုသာ နကဵု (၃) ဂကူ အဓိကရ။&lt;ref&gt;Wardle, C., &amp; Derakhshan, H. (2017). &quot;Information Disorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policy making&quot;. ''Council of Europe'', 27.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ဂကူ ပရိုင်မုသာ ကေုာံ သဘာဝ
|-
! ဂကူ (Type)
! ယၟု အင်္ဂလိက် (English)
! လက္ချဏ် ကေုာံ ရန်တၟအ် (Characteristics &amp; Purpose)
|-
| '''ပရိုင်ယောင်ယာ''' || Misinformation || ဒှ်ပရိုင်ဟွံဍာံ၊ ဆဂး ညးမပရးဂှ် ဟွံမဲကဵု စိုတ်သ္မိက်ပလီုပလာ်။ ဥပမာ - မၞိဟ်မွဲ ပတှ်ေဍာံတုဲ ပရးဆက်။
|-
| '''ပရိုင်စၞာဲ''' || Disinformation || ဒှ်ပရိုင်ဟွံဍာံ မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ပလီုပလာ်၊ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် လညာတ်မှာ။
|-
| '''ပရိုင်ပလီုယၟု''' || Malinformation || ဒှ်ပရိုင်မဍာံဇေတ်၊ ဆဂး ပ္တိတ်ထ္ၜးလဝ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ပလီုယၟု ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမွဲမွဲ။
|}

== နဲကဲ ပရးပရိုင် ကေုာံ ကဏ္ဍမဳဒဳယာ (Methods of Spread and Media's Role) ==
ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်၊ ပရိုင်မုသာတအ်ဝွံ ပြးဇးအာ နကဵု သၞောတ် Algorithm မဒှ် သၞောတ်စက် ကွန်ရက်မဳဒဳယာရ။ ညးမဖန်ဗဒှ် ပရိုင်မုသာတအ် စကာ [[Bot]] (ကောန်ရုပ်စက်ပရိုဂရမ်) ကေုာံ Fake accounts သွက်ဂွံ မျှဝေ (Share) ပရိုင်တအ်ဂှ် ဂၠိုင်င်ရ။ ကဏ္ဍမဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ် ဗီုကဵု Facebook, X (Twitter), YouTube တအ်ဝွံ ဟိုတ်နူ မဒုင်သဇိုင် ကု ပွမကလိဂွံ Engagement (ပွမပါလုပ်) ဂၠိုင်မ္ဂး ပရိုင်ဂှ် ဂွံစိုပ် မၞိဟ်ဂၠိုင်တုဲ၊ ပရိုင်မုသာ မနွံကဵု က္ဍိုပ်လိက် ဓရေတ်စိုတ် (Clickbait) တအ် ပြးဇးပြဟ် ဗွဲမလောန်ရ။

== အသိင်ပရေင်စိုတ်ဓာတ် လ္တူကောန်မၞိဟ် (Psychological Impact on Society) ==
ပရိုင်မုသာဝွံ လွဳလွတ် ကေုာံ ရပ်စပ် စိုတ်ဓာတ် ကောန်မၞိဟ် နကဵု နဲကဲပညာစိုတ်ရ။&lt;ref&gt;Pennycook, G., &amp; Rand, D. G. (2021). &quot;The Psychology of Fake News&quot;. ''Trends in Cognitive Sciences'', 25(5), 388-402.&lt;/ref&gt; အရာအဓိက (၂) သာ် မပကဵု ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံပတှ်ေ ပရိုင်မုသာဂှ်:
* '''[[လညာတ်စိုတ်ဓာတ် မအံင်ဇၞး]] (Confirmation Bias)''': မၞိဟ်တအ်ဝွံ မိက်ဂွံပတှ်ေ ဆပရိုင် မကိတ်ညဳ ကုလညာတ်ပတှ်ေ ဇကုမနွံဒၟံင်တုဲတုဲတအ်ဟေင်ရ။ ယဝ်ပရိုင်မုသာဂှ် တုပ်ကဵု လညာတ်ဇကုမ္ဂး ညးတအ် ပတှ်ေပြဟ်ရ။
* '''[[ဗွိုင်ရမ္သာင်မကလေင်]] (Echo Chamber)''': ပ္ဍဲကွန်ရက် Social Media မ္ဂး မၞိဟ်တအ် ဆဵုညာတ်ဒၟံင် ဆပရိုင် ကေုာံ လညာတ် မတုပ်ကဵုဇကု သၟးတုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု လညာတ်စိုတ် အောန်စိုဟ် ကုလညာတ်တၞဟ်ခြာရ။

== ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရိုင်မုသာ (Politics and Fake News) ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရိုင်မုသာဝွံ ဒှ်လက်နက် အဓိက သွက်ဂွံ ပလီုယၟု ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပြိုင်ပကာန်တအ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲအခိင်သဘင်မာဲ၊ ပရိုင်မုသာတအ် ဂၠိုင်တိုန် ဗွဲမလောန်ရ။ ဍုင်လ္ၚဵုတအ် စကာ ပရိုင်မုသာ သွက်ဂွံ လုပ်ထုဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဍုင်ညးတၞဟ် (Foreign interference)၊ ဥပမာ - ပွမဖန်ဗဒှ် ပရိုင်မုသာ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်ပါ်ခြာ အကြာကောန်ဍုင်ကွာန် ဍုင်မွဲမွဲရ။

== အသိင်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ စီးပွားရေး (Economic Impact) ==
ပရိုင်မုသာဝွံ ဟွံသေင် ဆပရေင်ဍုင်ကွာန်သၟး၊ သီုဒှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ စီးပွားရေး ဇၞော်မွဲရ။ Website မချူ ပရိုင်မုသာတအ်ဝွံ ကလိဂွံ သြန်ကြော်ငြာ (Ad revenue) ဗွဲမဂၠိုင် နူကဵု ပွမမၞိဟ်တအ် ဍဵုလုပ်ဗှ် (Click) ရ။&lt;ref&gt;Tandoc, E. C., Lim, Z. W., &amp; Ling, R. (2018). &quot;Defining 'Fake News': A typology of scholarly definitions&quot;. ''Digital Journalism'', 6(2), 137-153.&lt;/ref&gt; ဣဏအ်ဝွံ ကော်စ &quot;Clickbait economy&quot; ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ၊ ပရိုင်မုသာ မဆေင်ကဵု ကမ္ပဏဳမွဲမွဲ မပြးဇးအာမ္ဂး ပကဵုညံင် ၚုဟ်မး သတံက် (Stock market) ကမ္ပဏဳဂှ် ဂွံစှ်ေအာမာန် ဗွဲမပြဟ်ရ။

== နဲကဲ စဵုဒၞာ ကေုာံ ပွမစၟတ်သမ္တီ (Prevention and Detection Methods) ==
သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ကေုာံ ကာကွယ် ပရိုင်မုသာ၊ ကဏ္ဍ [[ပညာမဳဒဳယာ|ပညာ မဳဒဳယာ]] (Media Literacy) ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။ 
* '''Fact-checking (ပွမစၟတ်သမ္တီတင်ဂၞင်)''': ဂကောံသုတေသန ကေုာံ ဌာနပရိုင်ဂမၠိုင် (ဥပမာ - Snopes, AFP Fact Check) တအ် စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ဍာံ ကေုာံ မုသာ ပ္ဍဲပရိုင်ဂမၠိုင်ရ။
* '''ပွမစၟတ်သမ္တီ တမ်မူလ''': ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒးလ္ၚတ်ရံင် Website တမ်မူလ၊ စၟတ်တ္ၚဲ ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ Share ပရိုင်မွဲမွဲရ။
* '''AI Detection''': ကမ္ပဏဳ နဲကဲဝိဇ္ဇာတအ် စကာ Artificial Intelligence (AI) သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ကေုာံ ပလီုကၠေအ် ပရိုင်မုသာ လ္တူကွန်ရက်။

== သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ သ္ဂုတ်သွာတ် (Legal Framework and Ethics) ==
ပွမပတိတ် သၞောဝ်ဥပဒေ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရိုင်မုသာဝွံ ဒှ်အရာ ဝါတ်ဂါတ်မွဲရ။ ဟိုတ်နူ ပွမထိင်ဒဝ် ပရိုင်မုသာဂှ် ဍေံဆက်စပ်ဒၟံင် ကု [[အခေါင်အရာဟီုဂး ဗၠးၜး]] (Freedom of Speech) ရ။ ဍုင်လ္ၚဵု ဗီုကဵု သေင်ကာပူ ကေုာံ မလေရှာတအ် ပတိတ်လဝ် ဥပဒေ ပရိုင်မုသာ (Anti-fake news laws) ကီုလေဝ်၊ ဂကောံအခေါင်အရာမၞိဟ်တအ် ဒစဵုဒစး ဒဒှ်ရ ဥပဒေတအ်ဏအ် ဒှ်လွပ် သွက်ဂွံ ဍဵုဍိုက် လညာတ် မဒစဵုဒစး အလဵုအသဳမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ၊ သ္ဂုတ်သွာတ် မဳဒဳယာ (Media Ethics) ဂှ် ဒှ်အရာ အဓိက သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ်ရ။

== ပရိုင်မုသာ ပ္ဍဲခေတ်ဒဳဂျဳတေဝ် (Fake News in the Digital Age) ==
ပ္ဍဲခေတ်ဒဳဂျဳတေဝ်ဏအ်၊ နဲကဲ ပရိုင်မုသာ ပြံင်လှာဲကၠုင် နကဵု ဗီုပြင် မသၠုင်တိုန်ရ။ အရာမဖေက်ဂၟံက်အိုတ်ဂှ် ဒှ် [[Deepfake]] ရ။ Deepfake ဝွံ ဒှ်နဲကဲ မစကာ AI သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဗဳဒဳယို ဟွံသေင်မ္ဂး ရမ္သာင် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ညံင်ဂွံတုပ် ညံင်ညးတအ် မဟီုဒၟံင် ဍာံဍာံရ။ ဣဏအ်ဝွံ ပကဵုညံင် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဂွံပါ်ခြာ အရာဍာံ ကေုာံ အရာဟွံဍာံ ဝါတ်ဂါတ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။

== အနာဂတ် ကေုာံ လ္ၚတ်သုတေသန (Future and Research) ==
အနာဂတ် ပရိုင်မုသာဝွံ ဒှ်အရာ မဒးစောင့်ရံင် ဗွဲမဇၞော်ရ။ လ္ၚတ်သုတေသန ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင် ဒးဂၠာဲနဲကဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စရိုတ်မၞိဟ် ကေုာံ နဲကဲတၟိတၟိ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရိုင်မုသာ။ ပွမပံင်သၟဟ် အကြာ ဌာနအလဵုအသဳ၊ ကမ္ပဏဳ နဲကဲဝိဇ္ဇာ ကေုာံ ကောန်ဍုင်ကွာန်တအ်ဟေင် မာန်ဇၞး ပြသနာ ပရိုင်မုသာဏအ် မာန်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = မဳဒဳယာ ကေုာံ ပရိုင်
| title = ကဏ္ဍ မဳဒဳယာ ကေုာံ လညာတ်ပရိုင်
| listclass = hlist
| group1 = ဗီုပြင်
| list1 =
* [[ပရိုင်မုသာ]]
* [[Deepfake]]
* [[Yellow journalism]]
* [[Propaganda]]
| group2 = လညာတ်စိုတ်
| list2 =
* [[လညာတ်စိုတ်ဓာတ် မအံင်ဇၞး]]
* [[ဗွိုင်ရမ္သာင်မကလေင်]]
* [[ပညာမဳဒဳယာ]]
| group3 = ကွန်ရက်
| list3 =
* [[မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်]]
* [[အေန်တာနေတ်]]
* [[ဒဳဂျဳတေဝ် မဳဒဳယာ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပရိုင်မုသာ}}
[[Category:မဳဒဳယာ]]
[[Category:ပရိုင်မုသာ]]
[[Category:ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပရးပရိုင်]]</text>
      <sha1>35efhz206umlwrs5thlhrdo253u665z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58788</id>
      <parentid>58787</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:01:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>/* နဲကဲ စဵုဒၞာ ကေုာံ ပွမစၟတ်သမ္တီ (Prevention and Detection Methods) */</comment>
      <origin>58788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17247" sha1="agknpmi5uq646p3ky4ype9yyufgf773" xml:space="preserve">{{Infobox concept
| name           = ပရိုင်မုသာ&lt;br&gt;Fake News
| image          = [[File:Fake_news_warning_sign.jpg|250px]]
| caption        = သင်္ကေတ သတိ မပစၟတ်သမ္တီ ပရိုင်မုသာ မပရးဒၟံင် ပ္ဍဲကွန်ရက်မဳဒဳယာ။
| type           = ပွမပလံင်ပရိုင်ဟွံဍာံ၊ လညာတ်ပလီု၊ လိက်ပရိုင်
| domain         = [[မဳဒဳယာ]]၊ [[ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]၊ [[ပရေင်မၞိဟ်]]
| cause          = ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပွမလညာတ်ပလီု
| effects        = ကောန်မၞိဟ်ထုဲကြာန်၊ သံသယ၊ ပရေင်ပါ်ခြာ
| prevention     = [[ပညာမဳဒဳယာ]]၊ ပွမစၟတ်သမ္တီတင်ဂၞင် (Fact-checking)
| related        = [[ပရိုင်]]၊ [[ဒဳဂျဳတေဝ် မဳဒဳယာ]]၊ [[Deepfake]]
}}

'''ပရိုင်မုသာ''' ({{lang-en|Fake news}}) ဝွံ ဒှ်ဗီုပြင် ပရိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး လိက်ပရေင် မချူပတိတ်လဝ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ပလီုပလာ် လညာတ်မၞိဟ်ဂမၠိုင်၊ ပွမဖန်ဗဒှ် ထုဲကြာန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။&lt;ref&gt;Allcott, H., &amp; Gentzkow, M. (2017). &quot;Social Media and Fake News in the 2016 Election&quot;. ''Journal of Economic Perspectives'', 31(2), 211-236.&lt;/ref&gt; ပရိုင်မုသာဝွံ ၜိုန်ရ နွံကၠုင် နူအခိင်ခေတ်တြေံကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲခေတ် [[အေန်တာနေတ်]] ကေုာံ [[မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်]] (Social Media) ဏအ်ဂှ် အသိင်ပရးပရိုင် ပြဟ်ပြေဟ်ဗွဲမလောန် တုဲ ဒှ်ကၠုင် ပြသနာဇၞော် သွက်ဂၠးကဝ်ရ။ လ္ၚတ်သုတေသနဂမၠိုင် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပရိုင်မုသာဝွံ ပြးဇးပြဟ်နူ ပရိုင်ဇေတ်တ် ဗၞတ်တြဴဆ ပ္ဍဲလ္တူကွန်ရက် မဳဒဳယာရ။&lt;ref&gt;Lazer, D. M. J., Baum, M. A., Benkler, Y., Berinsky, A. J., Greenhill, K. M., Menczer, F., ... &amp; Zittrain, J. L. (2018). &quot;The science of fake news&quot;. ''Science'', 359(6380), 1094-1096.&lt;/ref&gt;

== ဝင် ကေုာံ ပရေင်တမ်မူလ (History and Origin) ==
ဝင်ပရိုင်မုသာဝွံ စကၠုင် နူအခိင် လိက်ပရိုင် စတိတ်ကၠာအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ၁၉ ရာစု၊ လိက်ပရိုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန် စကာနဲကဲ [[Yellow journalism]] (ပရိုင်အသာ်မိတ်) သွက်ဂွံ သွံလိက်ပရိုင် ဂွံဂၠိုင်င် နကဵု ပွမချူပရိုင် ဟွံဍာံ မပ္တံကဵု ပရူကလော်၊ တ္ၚဲသၟိင်တ္ၚဲတအ်ရ။ တမ်မူလ ပရိုင်မုသာဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုစိုတ်ဓာတ် ကောန်မၞိဟ် မဒးဂၞပ် ကုအရာမတၟေင်၊ အရာမဖန်ကဵု စိုတ်ထတ်စောမ်တအ်ရ။

ပ္ဍဲခေတ်ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ၊ ပရိုင်မုသာ ကေုာံ ပရိုင်ဝါဒါ (Propaganda) ဂှ် ဒှ်လဝ် လက်နက် အဓိက သွက်ဂွံ ပလီုစိုတ်ဓာတ် သၞသတြုရ။ ဆဂး ဝေါဟာရ &quot;Fake news&quot; ဏအ် ပြာကတ်ကၠုင် ဗွဲမဇၞော် ပ္ဍဲအခိင် သဘင်မာဲ သမ္မတအမေရိကာန် သၞာံ ၂၀၁၆ ဟိုတ်နူ ညးလ္ၚဵု ဖန်ဗဒှ် ပရိုင်ဟွံဍာံ လ္တူ Facebook သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သြန်ကြော်ငြာရ။

== ဗီုပြင် ကေုာံ ဂကူ ပရိုင်မုသာ (Types and Forms of Fake News) ==
ပရိုင်မုသာဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင်နာနာသာ်၊ သုတေသနပညာ မဳဒဳယာတအ် ပါ်လဝ် ပရိုင်မုသာ နကဵု (၃) ဂကူ အဓိကရ။&lt;ref&gt;Wardle, C., &amp; Derakhshan, H. (2017). &quot;Information Disorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policy making&quot;. ''Council of Europe'', 27.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ဂကူ ပရိုင်မုသာ ကေုာံ သဘာဝ
|-
! ဂကူ (Type)
! ယၟု အင်္ဂလိက် (English)
! လက္ချဏ် ကေုာံ ရန်တၟအ် (Characteristics &amp; Purpose)
|-
| '''ပရိုင်ယောင်ယာ''' || Misinformation || ဒှ်ပရိုင်ဟွံဍာံ၊ ဆဂး ညးမပရးဂှ် ဟွံမဲကဵု စိုတ်သ္မိက်ပလီုပလာ်။ ဥပမာ - မၞိဟ်မွဲ ပတှ်ေဍာံတုဲ ပရးဆက်။
|-
| '''ပရိုင်စၞာဲ''' || Disinformation || ဒှ်ပရိုင်ဟွံဍာံ မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ပလီုပလာ်၊ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် လညာတ်မှာ။
|-
| '''ပရိုင်ပလီုယၟု''' || Malinformation || ဒှ်ပရိုင်မဍာံဇေတ်၊ ဆဂး ပ္တိတ်ထ္ၜးလဝ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ပလီုယၟု ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမွဲမွဲ။
|}

== နဲကဲ ပရးပရိုင် ကေုာံ ကဏ္ဍမဳဒဳယာ (Methods of Spread and Media's Role) ==
ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်၊ ပရိုင်မုသာတအ်ဝွံ ပြးဇးအာ နကဵု သၞောတ် Algorithm မဒှ် သၞောတ်စက် ကွန်ရက်မဳဒဳယာရ။ ညးမဖန်ဗဒှ် ပရိုင်မုသာတအ် စကာ [[Bot]] (ကောန်ရုပ်စက်ပရိုဂရမ်) ကေုာံ Fake accounts သွက်ဂွံ မျှဝေ (Share) ပရိုင်တအ်ဂှ် ဂၠိုင်င်ရ။ ကဏ္ဍမဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ် ဗီုကဵု Facebook, X (Twitter), YouTube တအ်ဝွံ ဟိုတ်နူ မဒုင်သဇိုင် ကု ပွမကလိဂွံ Engagement (ပွမပါလုပ်) ဂၠိုင်မ္ဂး ပရိုင်ဂှ် ဂွံစိုပ် မၞိဟ်ဂၠိုင်တုဲ၊ ပရိုင်မုသာ မနွံကဵု က္ဍိုပ်လိက် ဓရေတ်စိုတ် (Clickbait) တအ် ပြးဇးပြဟ် ဗွဲမလောန်ရ။

== အသိင်ပရေင်စိုတ်ဓာတ် လ္တူကောန်မၞိဟ် (Psychological Impact on Society) ==
ပရိုင်မုသာဝွံ လွဳလွတ် ကေုာံ ရပ်စပ် စိုတ်ဓာတ် ကောန်မၞိဟ် နကဵု နဲကဲပညာစိုတ်ရ။&lt;ref&gt;Pennycook, G., &amp; Rand, D. G. (2021). &quot;The Psychology of Fake News&quot;. ''Trends in Cognitive Sciences'', 25(5), 388-402.&lt;/ref&gt; အရာအဓိက (၂) သာ် မပကဵု ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံပတှ်ေ ပရိုင်မုသာဂှ်:
* '''[[လညာတ်စိုတ်ဓာတ် မအံင်ဇၞး]] (Confirmation Bias)''': မၞိဟ်တအ်ဝွံ မိက်ဂွံပတှ်ေ ဆပရိုင် မကိတ်ညဳ ကုလညာတ်ပတှ်ေ ဇကုမနွံဒၟံင်တုဲတုဲတအ်ဟေင်ရ။ ယဝ်ပရိုင်မုသာဂှ် တုပ်ကဵု လညာတ်ဇကုမ္ဂး ညးတအ် ပတှ်ေပြဟ်ရ။
* '''[[ဗွိုင်ရမ္သာင်မကလေင်]] (Echo Chamber)''': ပ္ဍဲကွန်ရက် Social Media မ္ဂး မၞိဟ်တအ် ဆဵုညာတ်ဒၟံင် ဆပရိုင် ကေုာံ လညာတ် မတုပ်ကဵုဇကု သၟးတုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု လညာတ်စိုတ် အောန်စိုဟ် ကုလညာတ်တၞဟ်ခြာရ။

== ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရိုင်မုသာ (Politics and Fake News) ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရိုင်မုသာဝွံ ဒှ်လက်နက် အဓိက သွက်ဂွံ ပလီုယၟု ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပြိုင်ပကာန်တအ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲအခိင်သဘင်မာဲ၊ ပရိုင်မုသာတအ် ဂၠိုင်တိုန် ဗွဲမလောန်ရ။ ဍုင်လ္ၚဵုတအ် စကာ ပရိုင်မုသာ သွက်ဂွံ လုပ်ထုဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဍုင်ညးတၞဟ် (Foreign interference)၊ ဥပမာ - ပွမဖန်ဗဒှ် ပရိုင်မုသာ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်ပါ်ခြာ အကြာကောန်ဍုင်ကွာန် ဍုင်မွဲမွဲရ။

== အသိင်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ စီးပွားရေး (Economic Impact) ==
ပရိုင်မုသာဝွံ ဟွံသေင် ဆပရေင်ဍုင်ကွာန်သၟး၊ သီုဒှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ စီးပွားရေး ဇၞော်မွဲရ။ Website မချူ ပရိုင်မုသာတအ်ဝွံ ကလိဂွံ သြန်ကြော်ငြာ (Ad revenue) ဗွဲမဂၠိုင် နူကဵု ပွမမၞိဟ်တအ် ဍဵုလုပ်ဗှ် (Click) ရ။&lt;ref&gt;Tandoc, E. C., Lim, Z. W., &amp; Ling, R. (2018). &quot;Defining 'Fake News': A typology of scholarly definitions&quot;. ''Digital Journalism'', 6(2), 137-153.&lt;/ref&gt; ဣဏအ်ဝွံ ကော်စ &quot;Clickbait economy&quot; ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ၊ ပရိုင်မုသာ မဆေင်ကဵု ကမ္ပဏဳမွဲမွဲ မပြးဇးအာမ္ဂး ပကဵုညံင် ၚုဟ်မး သတံက် (Stock market) ကမ္ပဏဳဂှ် ဂွံစှ်ေအာမာန် ဗွဲမပြဟ်ရ။

== နဲကဲ စဵုဒၞာ ကေုာံ ပွမစၟတ်သမ္တီ (Prevention and Detection Methods) ==
သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ကေုာံ ကာကွယ် ပရိုင်မုသာ၊ ကဏ္ဍ [[ပညာ မဳဒဳယာ]] (Media Literacy) ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။ 
* '''Fact-checking (ပွမစၟတ်သမ္တီတင်ဂၞင်)''': ဂကောံသုတေသန ကေုာံ ဌာနပရိုင်ဂမၠိုင် (ဥပမာ - Snopes, AFP Fact Check) တအ် စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ဍာံ ကေုာံ မုသာ ပ္ဍဲပရိုင်ဂမၠိုင်ရ။
* '''ပွမစၟတ်သမ္တီ တမ်မူလ''': ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒးလ္ၚတ်ရံင် Website တမ်မူလ၊ စၟတ်တ္ၚဲ ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ Share ပရိုင်မွဲမွဲရ။
* '''AI Detection''': ကမ္ပဏဳ နဲကဲဝိဇ္ဇာတအ် စကာ Artificial Intelligence (AI) သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ကေုာံ ပလီုကၠေအ် ပရိုင်မုသာ လ္တူကွန်ရက်။

== သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ သ္ဂုတ်သွာတ် (Legal Framework and Ethics) ==
ပွမပတိတ် သၞောဝ်ဥပဒေ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရိုင်မုသာဝွံ ဒှ်အရာ ဝါတ်ဂါတ်မွဲရ။ ဟိုတ်နူ ပွမထိင်ဒဝ် ပရိုင်မုသာဂှ် ဍေံဆက်စပ်ဒၟံင် ကု [[အခေါင်အရာဟီုဂး ဗၠးၜး]] (Freedom of Speech) ရ။ ဍုင်လ္ၚဵု ဗီုကဵု သေင်ကာပူ ကေုာံ မလေရှာတအ် ပတိတ်လဝ် ဥပဒေ ပရိုင်မုသာ (Anti-fake news laws) ကီုလေဝ်၊ ဂကောံအခေါင်အရာမၞိဟ်တအ် ဒစဵုဒစး ဒဒှ်ရ ဥပဒေတအ်ဏအ် ဒှ်လွပ် သွက်ဂွံ ဍဵုဍိုက် လညာတ် မဒစဵုဒစး အလဵုအသဳမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ၊ သ္ဂုတ်သွာတ် မဳဒဳယာ (Media Ethics) ဂှ် ဒှ်အရာ အဓိက သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ်ရ။

== ပရိုင်မုသာ ပ္ဍဲခေတ်ဒဳဂျဳတေဝ် (Fake News in the Digital Age) ==
ပ္ဍဲခေတ်ဒဳဂျဳတေဝ်ဏအ်၊ နဲကဲ ပရိုင်မုသာ ပြံင်လှာဲကၠုင် နကဵု ဗီုပြင် မသၠုင်တိုန်ရ။ အရာမဖေက်ဂၟံက်အိုတ်ဂှ် ဒှ် [[Deepfake]] ရ။ Deepfake ဝွံ ဒှ်နဲကဲ မစကာ AI သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဗဳဒဳယို ဟွံသေင်မ္ဂး ရမ္သာင် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ညံင်ဂွံတုပ် ညံင်ညးတအ် မဟီုဒၟံင် ဍာံဍာံရ။ ဣဏအ်ဝွံ ပကဵုညံင် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဂွံပါ်ခြာ အရာဍာံ ကေုာံ အရာဟွံဍာံ ဝါတ်ဂါတ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။

== အနာဂတ် ကေုာံ လ္ၚတ်သုတေသန (Future and Research) ==
အနာဂတ် ပရိုင်မုသာဝွံ ဒှ်အရာ မဒးစောင့်ရံင် ဗွဲမဇၞော်ရ။ လ္ၚတ်သုတေသန ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင် ဒးဂၠာဲနဲကဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စရိုတ်မၞိဟ် ကေုာံ နဲကဲတၟိတၟိ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရိုင်မုသာ။ ပွမပံင်သၟဟ် အကြာ ဌာနအလဵုအသဳ၊ ကမ္ပဏဳ နဲကဲဝိဇ္ဇာ ကေုာံ ကောန်ဍုင်ကွာန်တအ်ဟေင် မာန်ဇၞး ပြသနာ ပရိုင်မုသာဏအ် မာန်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = မဳဒဳယာ ကေုာံ ပရိုင်
| title = ကဏ္ဍ မဳဒဳယာ ကေုာံ လညာတ်ပရိုင်
| listclass = hlist
| group1 = ဗီုပြင်
| list1 =
* [[ပရိုင်မုသာ]]
* [[Deepfake]]
* [[Yellow journalism]]
* [[Propaganda]]
| group2 = လညာတ်စိုတ်
| list2 =
* [[လညာတ်စိုတ်ဓာတ် မအံင်ဇၞး]]
* [[ဗွိုင်ရမ္သာင်မကလေင်]]
* [[ပညာမဳဒဳယာ]]
| group3 = ကွန်ရက်
| list3 =
* [[မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်]]
* [[အေန်တာနေတ်]]
* [[ဒဳဂျဳတေဝ် မဳဒဳယာ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပရိုင်မုသာ}}
[[Category:မဳဒဳယာ]]
[[Category:ပရိုင်မုသာ]]
[[Category:ပရေင်ဍုင်ကွာန်]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပရးပရိုင်]]</text>
      <sha1>agknpmi5uq646p3ky4ype9yyufgf773</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာ မဳဒဳယာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12586</id>
    <revision>
      <id>58789</id>
      <timestamp>2026-10-18T06:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox field of study | name           = ပညာ မဳဒဳယာ&lt;br&gt;Media Literacy | image          = [[File:Media_literacy_word_cloud.jpg|250px]] | caption        = အခန်ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲ ပညာ မဳဒဳယာ | type           = ပညာ၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ သိပ္ပံပရိုင် | focus          = လ္ၚတ်၊ သ္ၚေဝ်ဂ...&quot;</comment>
      <origin>58789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13741" sha1="281mojdpq0j10rlylfotxk4q6nzgch1" xml:space="preserve">{{Infobox field of study
| name           = ပညာ မဳဒဳယာ&lt;br&gt;Media Literacy
| image          = [[File:Media_literacy_word_cloud.jpg|250px]]
| caption        = အခန်ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲ ပညာ မဳဒဳယာ
| type           = ပညာ၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ သိပ္ပံပရိုင်
| focus          = လ္ၚတ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ကေုာံ ခၞံဗဒှ် မဳဒဳယာ
| related_fields = [[ပညာ ဒဳဂျဳတေဝ်]] (Digital literacy), [[ပညာ ပရိုင်]] (Information literacy), [[မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်]]
}}

'''ပညာ မဳဒဳယာ''' ({{lang-en|Media literacy}}) ဝွံ ဒှ်အစောံစရာဲ ကေုာံ လညာတ်ပညာ သွက်ဂွံ လ္ၚတ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ဖန်ဗဒှ် ကေုာံ ချီဒရာင် ပ္ဍဲကဏ္ဍမဳဒဳယာ နာနာသာ် နကဵု လညာတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Critical thinking) ရ။ ပညာဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ကောန်မၞိဟ်တအ် ဂွံကၠိုဟ်ခၠင် ပရူဗီုပြင် မဳဒဳယာ မဖန်ဗဒှ်လဝ် ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ စရိုတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ခေတ်တၟိဏအ်ရ။&lt;ref&gt;Aufderheide, P. (1993). ''Media Literacy: A Report of the National Leadership Conference on Media Literacy''. Aspen Institute.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ပညာ မဳဒဳယာဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပွမလေပ်စကာ ကိရိယာ မဳဒဳယာ (ဗီုကဵု တဳဗဳ၊ ရေဒဳယဝ်၊ အေန်တာနက်) သၟးရ။ အဓိပ္ပါယ်ဍေံ ဇေတ်တ်ဂှ် ဒှ်ပွမကၠိုဟ်ခၠင် တင်ရန်တၟအ် ညးမခၞံဗဒှ် ပရိုင် (Media creator)၊ ဗီုပြင် မပရးပရိုင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ပရေင်စိုတ်ဓာတ် ညးမဗှ်/ညးမရံင်တအ်ရ။ စင်ကာသုတေသန ပညာမဳဒဳယာ (Center for Media Literacy) ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် &quot;ပညာမဳဒဳယာ&quot; ဂှ် ဒှ်အစောံစရာဲ သွက်ဂွံ မင်မဲ တင်ဂၞင်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အသိင်မဳဒဳယာ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရိုင် ဗွဲမဍာံပြရ။&lt;ref&gt;Center for Media Literacy. (2003). ''Literacy for the 21st Century: An Overview &amp; Orientation Guide to Media Literacy Education''.&lt;/ref&gt;

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပညာ မဳဒဳယာဝွံ စကၠုင် နူကဵု ခေတ် ၁၉၃၀ တအ် ပ္ဍဲဍုင်အင်္ဂလာန် ကေုာံ အမေရိကာန်၊ မဒှ်အခိင် မဳဒဳယာ ပရးပရိုင် (Mass media) မပ္တံကဵု ရုပ်ဒမျိုင် (Cinema) ကေုာံ ရေဒဳယဝ် စဇၞော်မောဝ်ကၠုင်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် တၠပညာတအ် စိုတ်ဓါတ် စဟွံခိုဟ် လ္တူအသိင် မဳဒဳယာ မဓလီုပ္ဍိုက် ကောန်ၚာ် ကေုာံ သၟတ်တအ်ရ။ စိုပ်ခေတ် ၁၉၉၀ တအ် ပညာ မဳဒဳယာဝွံ ဒှ်ကၠုင် ဘာသာရပ် ကိစ္စဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲဘာတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်ရ။ 

== ၃။ သဇိုင်လညာတ် မဳဒဳယာ (Core Concepts of Media Literacy) ==
လ္ၚတ် ပညာ မဳဒဳယာမ္ဂး ဒးဒုင်သဇိုင် ကုလညာတ် အဓိက (၅) သာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
# **မဳဒဳယာ သီုဖအိုတ် ဒှ်အရာမဖန်ဗဒှ်လဝ် (All media are constructed):** ပရိုင်မွဲမွဲဝွံ ဒှ်အရာ ညးမွဲမွဲ မရွေးချေတ်၊ ဖန်ဇန် ကေုာံ ခၞံဗဒှ်လဝ်ရ။
# **မဳဒဳယာတအ် ဖန်ဗဒှ် လညာတ်ဘဝ (Media construct reality):** ပိုယ်တအ် ကၠိုဟ်ခၠင် ဂၠးကဝ်ဏအ် ဒုင်သဇိုင် ကုပရိုင် မဳဒဳယာ မကဵုလဝ်ရ။
# **ညးမရံင်တအ် ကံက်အဓိပ္ပါယ် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ် (Audiences negotiate meaning):** မၞိဟ်နာနာ ကံက်အဓိပ္ပါယ် ပရိုင်မွဲ ဟွံတုပ်ရေင်သကအ် ဒုင်သဇိုင်ကဵု ပရေင်ဆဵုဂဗဘဝညးတအ်ရ။
# **မဳဒဳယာ နွံကဵု ရန်တၟအ် စီးပွားရေး ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Media have commercial/political implications):** မဳဒဳယာ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္တိတ်လဝ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲသြန် ဟွံသေင်မ္ဂး ကဵုအသိင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။
# **မဳဒဳယာ စကာ နဲကဲတၟေင် (Media use unique aesthetic forms):** မဳဒဳယာနာနာ စကာ ရမ္သာင်၊ ရုပ်၊ ကေုာံ လိက် မဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ။&lt;ref&gt;Potter, W. J. (2019). ''Media Literacy'' (9th ed.). SAGE Publications.&lt;/ref&gt;

== ၄။ အစောံစရာဲ ကေုာံ နဲကဲလ္ၚတ် (Skills and Analytical Methods) ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ အစောံစရာဲ ပညာ မဳဒဳယာ အဓိက
|-
! အစောံစရာဲ (Skill)
! ဗီုပြင် (Description)
! ဖဵုသက်ရောက် (Impact)
|-
| လ္ၚတ်မင်မဲ (Access)
| ပွမဂၠာဲ ကေုာံ ရွေးချေတ် ပရိုင် နူကဵု တမ်ရိုဟ်မဍာံပြ။
| တွာ်တိတ် နူပရိုင်မုသာ။
|-
| သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Analyze)
| ပွမပါ်ပါဲ တင်ရန်တၟအ်၊ နဲကဲ ကေုာံ လညာတ် ပ္ဍဲပရိုင်ဂှ်။
| ကၠိုဟ်ခၠင် ရန်တၟအ် ညးမပ္တိတ်ပရိုင်။
|-
| လ္ၚတ်ၚုဟ်မး (Evaluate)
| ပွမဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ဒဒှ်ရ ပရိုင်ဏအ် ဍာံ/ဟွံဍာံ၊ ခိုဟ်/ဟွံခိုဟ်။
| စဵုဒၞာ ဘဲ မဳဒဳယာ မလီလာ်။
|-
| ခၞံဗဒှ် (Create)
| ပွမချူ၊ ဓဇက်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္တိတ် ပရိုင် နကဵု လညာတ် ဇကု။
| ဖန်ဗဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပရေင်မၞိဟ်။
|}

== ၅။ ပညာ မဳဒဳယာ ပ္ဍဲ ပရေင်ပညာ (Media Literacy in Education) ==
ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဏအ်၊ ပညာ မဳဒဳယာဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲပရေင်ပညာ ဒဳဂျဳတေဝ်ရ။ ဘာတက္ကသိုလ် ကေုာံ ဘာကောန်ၚာ်ဂမၠိုင် စကာ ပညာမဳဒဳယာ သွက်ဂွံ ဗ္တောန်ကောန်ၚာ် ညံင်ဂွံ ပါ်ခြာ ပရိုင်ဍာံ ကဵု ပရိုင်မုသာ မာန်ရ။ ပွမစုတ် ပညာမဳဒဳယာ ပ္ဍဲသၞောတ်ပညာဝွံ ကဵုဒြဟတ် ကုလညာတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကွးဘာတအ် ဗွဲမဇၞော်ရ။

== ၆။ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ် ကေုာံ ပရိုင်မုသာ (Digital Media and Fake News) ==
[[အေန်တာနက်]] ကေုာံ [[မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်]] (Social Media) ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ၊ ပရိုင်မုသာ (Fake news) ကေုာံ ပရိုင်မလီုလာ် (Disinformation) ဂမၠိုင် ပြးဇးကၠုင် ဗွဲမပြဟ်ရ။ ပညာ မဳဒဳယာ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Media Literacy) ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တမ်ရိုဟ် ပရိုင် ကေုာံ စဵုဒၞာ Algorithm မဓလီုလဝ် စိုတ်ဓာတ် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။&lt;ref&gt;Hobbs, R. (2010). ''Digital and Media Literacy: A Plan of Action''. Aspen Institute.&lt;/ref&gt;

== ၇။ အသိင် လ္တူ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Impact on Society and Culture) ==
မဳဒဳယာဝွံ ဒှ်ဒ္ၚောဝ် မထ္ၜးရုပ် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ရ။ ပညာ မဳဒဳယာ ရီုဗင်ကဵု ပိုယ်တအ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗီုပြင် မဳဒဳယာ မဖန်ဗဒှ်လဝ် လညာတ် &quot;Stereotypes&quot; (ပွမစၟတ်သမ္တီလညာတ်မွဲတန်) လ္တူ ဂကူ၊ ဘာသာ၊ ကေုာံ လိင် (Gender) တအ်ရ။ ယဝ်ရ ကောန်မၞိဟ်တအ် နွံပညာ မဳဒဳယာမ္ဂး၊ ညးတအ် မင်မဲ ယေန်သၞာင်ဇကု မာန်တုဲ ဟွံဒးဒုင် ဍဵုဍိုက် နကဵု မဳဒဳယာရ။

== ၈။ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ဒဳမဝ်ကရေဇဳ (Politics and Democracy) ==
ဒဳမဝ်ကရေဇဳ မဇၞော်မောဝ်မာန်ဂှ် နွံပၟိက် ကောန်ဍုင် မနွံကဵု ပညာ ကေုာံ လညာတ်ရ။ ပညာ မဳဒဳယာ (Critical Media Literacy) ဝွံ ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ဝါဒဖြန့် (Propaganda) မကၠုင်နူ အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ ဍုင်မနွံကဵု ကောန်ဍုင် မလေပ် ပညာ မဳဒဳယာတအ်ဂှ် ပရေင်ရွေးချေတ် (Elections) သၠးပွး ကေုာံ ယာယဳဂၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Kellner, D., &amp; Share, J. (2005). Toward Critical Media Literacy: Core concepts, debates, organizations, and policy. ''Discourse: Studies in the Cultural Politics of Education''.&lt;/ref&gt;

== ၉။ တင်ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ အနာဂတ် (Challenges and Future) ==
ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ပညာ မဳဒဳယာဝွံ ဒးဆဵုဂဗဒၟံင် တင်ဝါတ်ဂါတ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် နဲကဲတၟိ AI (Artificial Intelligence) မဖန်ဗဒှ် Deepfake ဗဳဒဳယိုဂမၠိုင်ရ။ အနာဂတ် ပညာ မဳဒဳယာဝွံ ဒးပံင်သၟဟ် ကုပညာ AI (AI Literacy) ကေုာံ Data Literacy သွက်ဂွံ ဗိုင်ရီုဗင် ကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲခေတ် သိပ္ပံပရိုင် ဏအ်ရ။

== ၁၀။ နိဿဲ ကေုာံ အဆက်အစပ် (References) ==
&lt;references/&gt;

{{Navbox
| name = မဳဒဳယာ
| title = ကဏ္ဍ [[မဳဒဳယာ]] ကေုာံ သိပ္ပံပရိုင်
| listclass = hlist
| group1 = ပညာ ကေုာံ လ္ၚတ်
| list1 =
* [[ပညာ မဳဒဳယာ]]
* [[ပညာ ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[ပညာ ပရိုင်]]
* [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လညာတ်]]
| group2 = မဳဒဳယာ ကေုာံ နဲကဲ
| list2 =
* [[မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်]]
* [[အေန်တာနက်]]
* [[ပရိုင်မုသာ]]
* [[မဳဒဳယာ ပရးပရိုင်]]
| group3 = သၞောတ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်
| list3 =
* [[သၞောဝ် မဳဒဳယာ]]
* [[ယေန်သၞာင် ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[ဒဳမဝ်ကရေဇဳ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာ မဳဒဳယာ}}
[[Category:ပညာ မဳဒဳယာ]]
[[Category:သိပ္ပံပရိုင်]]
[[Category:မဳဒဳယာ]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>281mojdpq0j10rlylfotxk4q6nzgch1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58790</id>
      <parentid>58789</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:04:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13750" sha1="ndee8o7byv9ftj6a4xrd2v8n0he723x" xml:space="preserve">{{Infobox field of study
| name           = ပညာ မဳဒဳယာ&lt;br&gt;Media Literacy
| image          = [[File:Media_literacy_word_cloud.jpg|250px]]
| caption        = အခန်ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲ ပညာ မဳဒဳယာ
| type           = ပညာ၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ သိပ္ပံပရိုင်
| focus          = လ္ၚတ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ကေုာံ ခၞံဗဒှ် မဳဒဳယာ
| related_fields = [[ပညာ ဒဳဂျဳတေဝ်]] (Digital literacy), [[ပညာ ပရိုင်]] (Information literacy), [[မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်]]
}}

'''ပညာ မဳဒဳယာ''' ({{lang-en|Media literacy}}) ဝွံ ဒှ်အစောံစရာဲ ကေုာံ လညာတ်ပညာ သွက်ဂွံ လ္ၚတ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ဖန်ဗဒှ် ကေုာံ ချီဒရာင် ပ္ဍဲကဏ္ဍမဳဒဳယာ နာနာသာ် နကဵု လညာတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Critical thinking) ရ။ ပညာဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ကောန်မၞိဟ်တအ် ဂွံကၠိုဟ်ခၠင် ပရူဗီုပြင် မဳဒဳယာ မဖန်ဗဒှ်လဝ် ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ စရိုတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ခေတ်တၟိဏအ်ရ။&lt;ref&gt;Aufderheide, P. (1993). ''Media Literacy: A Report of the National Leadership Conference on Media Literacy''. Aspen Institute.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ပညာ မဳဒဳယာဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပွမလေပ်စကာ ကိရိယာ မဳဒဳယာ (ဗီုကဵု တဳဗဳ၊ ရေဒဳယဝ်၊ အေန်တာနေတ်) သၟးရ။ အဓိပ္ပါယ်ဍေံ ဇေတ်တ်ဂှ် ဒှ်ပွမကၠိုဟ်ခၠင် တင်ရန်တၟအ် ညးမခၞံဗဒှ် ပရိုင် (Media creator)၊ ဗီုပြင် မပရးပရိုင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ပရေင်စိုတ်ဓာတ် ညးမဗှ်/ညးမရံင်တအ်ရ။ စင်ကာသုတေသန ပညာမဳဒဳယာ (Center for Media Literacy) ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် &quot;ပညာမဳဒဳယာ&quot; ဂှ် ဒှ်အစောံစရာဲ သွက်ဂွံ မင်မဲ တင်ဂၞင်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အသိင်မဳဒဳယာ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရိုင် ဗွဲမဍာံပြရ။&lt;ref&gt;Center for Media Literacy. (2003). ''Literacy for the 21st Century: An Overview &amp; Orientation Guide to Media Literacy Education''.&lt;/ref&gt;

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပညာ မဳဒဳယာဝွံ စကၠုင် နူကဵု ခေတ် ၁၉၃၀ တအ် ပ္ဍဲဍုင်အင်္ဂလာန် ကေုာံ အမေရိကာန်၊ မဒှ်အခိင် မဳဒဳယာ ပရးပရိုင် (Mass media) မပ္တံကဵု ရုပ်ဒမျိုင် (Cinema) ကေုာံ ရေဒဳယဝ် စဇၞော်မောဝ်ကၠုင်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် တၠပညာတအ် စိုတ်ဓါတ် စဟွံခိုဟ် လ္တူအသိင် မဳဒဳယာ မဓလီုပ္ဍိုက် ကောန်ၚာ် ကေုာံ သၟတ်တအ်ရ။ စိုပ်ခေတ် ၁၉၉၀ တအ် ပညာ မဳဒဳယာဝွံ ဒှ်ကၠုင် ဘာသာရပ် ကိစ္စဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲဘာတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်ရ။ 

== ၃။ သဇိုင်လညာတ် မဳဒဳယာ (Core Concepts of Media Literacy) ==
လ္ၚတ် ပညာ မဳဒဳယာမ္ဂး ဒးဒုင်သဇိုင် ကုလညာတ် အဓိက (၅) သာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
# **မဳဒဳယာ သီုဖအိုတ် ဒှ်အရာမဖန်ဗဒှ်လဝ် (All media are constructed):** ပရိုင်မွဲမွဲဝွံ ဒှ်အရာ ညးမွဲမွဲ မရွေးချေတ်၊ ဖန်ဇန် ကေုာံ ခၞံဗဒှ်လဝ်ရ။
# **မဳဒဳယာတအ် ဖန်ဗဒှ် လညာတ်ဘဝ (Media construct reality):** ပိုယ်တအ် ကၠိုဟ်ခၠင် ဂၠးကဝ်ဏအ် ဒုင်သဇိုင် ကုပရိုင် မဳဒဳယာ မကဵုလဝ်ရ။
# **ညးမရံင်တအ် ကံက်အဓိပ္ပါယ် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ် (Audiences negotiate meaning):** မၞိဟ်နာနာ ကံက်အဓိပ္ပါယ် ပရိုင်မွဲ ဟွံတုပ်ရေင်သကအ် ဒုင်သဇိုင်ကဵု ပရေင်ဆဵုဂဗဘဝညးတအ်ရ။
# **မဳဒဳယာ နွံကဵု ရန်တၟအ် စီးပွားရေး ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Media have commercial/political implications):** မဳဒဳယာ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္တိတ်လဝ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲသြန် ဟွံသေင်မ္ဂး ကဵုအသိင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။
# **မဳဒဳယာ စကာ နဲကဲတၟေင် (Media use unique aesthetic forms):** မဳဒဳယာနာနာ စကာ ရမ္သာင်၊ ရုပ်၊ ကေုာံ လိက် မဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ။&lt;ref&gt;Potter, W. J. (2019). ''Media Literacy'' (9th ed.). SAGE Publications.&lt;/ref&gt;

== ၄။ အစောံစရာဲ ကေုာံ နဲကဲလ္ၚတ် (Skills and Analytical Methods) ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ အစောံစရာဲ ပညာ မဳဒဳယာ အဓိက
|-
! အစောံစရာဲ (Skill)
! ဗီုပြင် (Description)
! ဖဵုသက်ရောက် (Impact)
|-
| လ္ၚတ်မင်မဲ (Access)
| ပွမဂၠာဲ ကေုာံ ရွေးချေတ် ပရိုင် နူကဵု တမ်ရိုဟ်မဍာံပြ။
| တွာ်တိတ် နူပရိုင်မုသာ။
|-
| သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Analyze)
| ပွမပါ်ပါဲ တင်ရန်တၟအ်၊ နဲကဲ ကေုာံ လညာတ် ပ္ဍဲပရိုင်ဂှ်။
| ကၠိုဟ်ခၠင် ရန်တၟအ် ညးမပ္တိတ်ပရိုင်။
|-
| လ္ၚတ်ၚုဟ်မး (Evaluate)
| ပွမဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ဒဒှ်ရ ပရိုင်ဏအ် ဍာံ/ဟွံဍာံ၊ ခိုဟ်/ဟွံခိုဟ်။
| စဵုဒၞာ ဘဲ မဳဒဳယာ မလီလာ်။
|-
| ခၞံဗဒှ် (Create)
| ပွမချူ၊ ဓဇက်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္တိတ် ပရိုင် နကဵု လညာတ် ဇကု။
| ဖန်ဗဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပရေင်မၞိဟ်။
|}

== ၅။ ပညာ မဳဒဳယာ ပ္ဍဲ ပရေင်ပညာ (Media Literacy in Education) ==
ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဏအ်၊ ပညာ မဳဒဳယာဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲပရေင်ပညာ ဒဳဂျဳတေဝ်ရ။ ဘာတက္ကသိုလ် ကေုာံ ဘာကောန်ၚာ်ဂမၠိုင် စကာ ပညာမဳဒဳယာ သွက်ဂွံ ဗ္တောန်ကောန်ၚာ် ညံင်ဂွံ ပါ်ခြာ ပရိုင်ဍာံ ကဵု ပရိုင်မုသာ မာန်ရ။ ပွမစုတ် ပညာမဳဒဳယာ ပ္ဍဲသၞောတ်ပညာဝွံ ကဵုဒြဟတ် ကုလညာတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကွးဘာတအ် ဗွဲမဇၞော်ရ။

== ၆။ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ် ကေုာံ ပရိုင်မုသာ (Digital Media and Fake News) ==
[[အေန်တာနေတ်]] ကေုာံ [[မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်]] (Social Media) ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ၊ ပရိုင်မုသာ (Fake news) ကေုာံ ပရိုင်မလီုလာ် (Disinformation) ဂမၠိုင် ပြးဇးကၠုင် ဗွဲမပြဟ်ရ။ ပညာ မဳဒဳယာ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Media Literacy) ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တမ်ရိုဟ် ပရိုင် ကေုာံ စဵုဒၞာ Algorithm မဓလီုလဝ် စိုတ်ဓာတ် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။&lt;ref&gt;Hobbs, R. (2010). ''Digital and Media Literacy: A Plan of Action''. Aspen Institute.&lt;/ref&gt;

== ၇။ အသိင် လ္တူ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Impact on Society and Culture) ==
မဳဒဳယာဝွံ ဒှ်ဒ္ၚောဝ် မထ္ၜးရုပ် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ရ။ ပညာ မဳဒဳယာ ရီုဗင်ကဵု ပိုယ်တအ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗီုပြင် မဳဒဳယာ မဖန်ဗဒှ်လဝ် လညာတ် &quot;Stereotypes&quot; (ပွမစၟတ်သမ္တီလညာတ်မွဲတန်) လ္တူ ဂကူ၊ ဘာသာ၊ ကေုာံ လိင် (Gender) တအ်ရ။ ယဝ်ရ ကောန်မၞိဟ်တအ် နွံပညာ မဳဒဳယာမ္ဂး၊ ညးတအ် မင်မဲ ယေန်သၞာင်ဇကု မာန်တုဲ ဟွံဒးဒုင် ဍဵုဍိုက် နကဵု မဳဒဳယာရ။

== ၈။ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ဒဳမဝ်ကရေဇဳ (Politics and Democracy) ==
ဒဳမဝ်ကရေဇဳ မဇၞော်မောဝ်မာန်ဂှ် နွံပၟိက် ကောန်ဍုင် မနွံကဵု ပညာ ကေုာံ လညာတ်ရ။ ပညာ မဳဒဳယာ (Critical Media Literacy) ဝွံ ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ဝါဒဖြန့် (Propaganda) မကၠုင်နူ အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ ဍုင်မနွံကဵု ကောန်ဍုင် မလေပ် ပညာ မဳဒဳယာတအ်ဂှ် ပရေင်ရွေးချေတ် (Elections) သၠးပွး ကေုာံ ယာယဳဂၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Kellner, D., &amp; Share, J. (2005). Toward Critical Media Literacy: Core concepts, debates, organizations, and policy. ''Discourse: Studies in the Cultural Politics of Education''.&lt;/ref&gt;

== ၉။ တင်ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ အနာဂတ် (Challenges and Future) ==
ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ပညာ မဳဒဳယာဝွံ ဒးဆဵုဂဗဒၟံင် တင်ဝါတ်ဂါတ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် နဲကဲတၟိ AI (Artificial Intelligence) မဖန်ဗဒှ် Deepfake ဗဳဒဳယိုဂမၠိုင်ရ။ အနာဂတ် ပညာ မဳဒဳယာဝွံ ဒးပံင်သၟဟ် ကုပညာ AI (AI Literacy) ကေုာံ Data Literacy သွက်ဂွံ ဗိုင်ရီုဗင် ကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲခေတ် သိပ္ပံပရိုင် ဏအ်ရ။

== ၁၀။ နိဿဲ ကေုာံ အဆက်အစပ် (References) ==
&lt;references/&gt;

{{Navbox
| name = မဳဒဳယာ
| title = ကဏ္ဍ [[မဳဒဳယာ]] ကေုာံ သိပ္ပံပရိုင်
| listclass = hlist
| group1 = ပညာ ကေုာံ လ္ၚတ်
| list1 =
* [[ပညာ မဳဒဳယာ]]
* [[ပညာ ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[ပညာ ပရိုင်]]
* [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လညာတ်]]
| group2 = မဳဒဳယာ ကေုာံ နဲကဲ
| list2 =
* [[မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်]]
* [[အေန်တာနေတ်]]
* [[ပရိုင်မုသာ]]
* [[မဳဒဳယာ ပရးပရိုင်]]
| group3 = သၞောတ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်
| list3 =
* [[သၞောဝ် မဳဒဳယာ]]
* [[ယေန်သၞာင် ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[ဒဳမဝ်ကရေဇဳ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာ မဳဒဳယာ}}
[[Category:ပညာ မဳဒဳယာ]]
[[Category:သိပ္ပံပရိုင်]]
[[Category:မဳဒဳယာ]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>ndee8o7byv9ftj6a4xrd2v8n0he723x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58791</id>
      <parentid>58790</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:05:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13732" sha1="79t8pmqsx7nv6njmybjm719dfbg35h4" xml:space="preserve">{{Infobox field of study
| name           = ပညာ မဳဒဳယာ&lt;br&gt;Media Literacy
| image          = [[File:Media_literacy_word_cloud.jpg|250px]]
| caption        = အခန်ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲ ပညာ မဳဒဳယာ
| type           = ပညာ၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ သိပ္ပံပရိုင်
| focus          = လ္ၚတ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ကေုာံ ခၞံဗဒှ် မဳဒဳယာ
| related_fields = [[ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ]] (Digital literacy), [[ပညာ ပရိုင်]] (Information literacy), [[မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်]]
}}

'''ပညာ မဳဒဳယာ''' ({{lang-en|Media literacy}}) ဝွံ ဒှ်အစောံစရာဲ ကေုာံ လညာတ်ပညာ သွက်ဂွံ လ္ၚတ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ဖန်ဗဒှ် ကေုာံ ချီဒရာင် ပ္ဍဲကဏ္ဍမဳဒဳယာ နာနာသာ် နကဵု လညာတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Critical thinking) ရ။ ပညာဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ကောန်မၞိဟ်တအ် ဂွံကၠိုဟ်ခၠင် ပရူဗီုပြင် မဳဒဳယာ မဖန်ဗဒှ်လဝ် ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ စရိုတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ခေတ်တၟိဏအ်ရ။&lt;ref&gt;Aufderheide, P. (1993). ''Media Literacy: A Report of the National Leadership Conference on Media Literacy''. Aspen Institute.&lt;/ref&gt;

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
ပညာ မဳဒဳယာဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပွမလေပ်စကာ ကိရိယာ မဳဒဳယာ (ဗီုကဵု တဳဗဳ၊ ရေဒဳယဝ်၊ အေန်တာနေတ်) သၟးရ။ အဓိပ္ပါယ်ဍေံ ဇေတ်တ်ဂှ် ဒှ်ပွမကၠိုဟ်ခၠင် တင်ရန်တၟအ် ညးမခၞံဗဒှ် ပရိုင် (Media creator)၊ ဗီုပြင် မပရးပရိုင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ပရေင်စိုတ်ဓာတ် ညးမဗှ်/ညးမရံင်တအ်ရ။ စင်ကာသုတေသန ပညာမဳဒဳယာ (Center for Media Literacy) ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် &quot;ပညာမဳဒဳယာ&quot; ဂှ် ဒှ်အစောံစရာဲ သွက်ဂွံ မင်မဲ တင်ဂၞင်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အသိင်မဳဒဳယာ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရိုင် ဗွဲမဍာံပြရ။&lt;ref&gt;Center for Media Literacy. (2003). ''Literacy for the 21st Century: An Overview &amp; Orientation Guide to Media Literacy Education''.&lt;/ref&gt;

== ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ပညာ မဳဒဳယာဝွံ စကၠုင် နူကဵု ခေတ် ၁၉၃၀ တအ် ပ္ဍဲဍုင်အင်္ဂလာန် ကေုာံ အမေရိကာန်၊ မဒှ်အခိင် မဳဒဳယာ ပရးပရိုင် (Mass media) မပ္တံကဵု ရုပ်ဒမျိုင် (Cinema) ကေုာံ ရေဒဳယဝ် စဇၞော်မောဝ်ကၠုင်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် တၠပညာတအ် စိုတ်ဓါတ် စဟွံခိုဟ် လ္တူအသိင် မဳဒဳယာ မဓလီုပ္ဍိုက် ကောန်ၚာ် ကေုာံ သၟတ်တအ်ရ။ စိုပ်ခေတ် ၁၉၉၀ တအ် ပညာ မဳဒဳယာဝွံ ဒှ်ကၠုင် ဘာသာရပ် ကိစ္စဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲဘာတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်ရ။ 

== ၃။ သဇိုင်လညာတ် မဳဒဳယာ (Core Concepts of Media Literacy) ==
လ္ၚတ် ပညာ မဳဒဳယာမ္ဂး ဒးဒုင်သဇိုင် ကုလညာတ် အဓိက (၅) သာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
# **မဳဒဳယာ သီုဖအိုတ် ဒှ်အရာမဖန်ဗဒှ်လဝ် (All media are constructed):** ပရိုင်မွဲမွဲဝွံ ဒှ်အရာ ညးမွဲမွဲ မရွေးချေတ်၊ ဖန်ဇန် ကေုာံ ခၞံဗဒှ်လဝ်ရ။
# **မဳဒဳယာတအ် ဖန်ဗဒှ် လညာတ်ဘဝ (Media construct reality):** ပိုယ်တအ် ကၠိုဟ်ခၠင် ဂၠးကဝ်ဏအ် ဒုင်သဇိုင် ကုပရိုင် မဳဒဳယာ မကဵုလဝ်ရ။
# **ညးမရံင်တအ် ကံက်အဓိပ္ပါယ် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ် (Audiences negotiate meaning):** မၞိဟ်နာနာ ကံက်အဓိပ္ပါယ် ပရိုင်မွဲ ဟွံတုပ်ရေင်သကအ် ဒုင်သဇိုင်ကဵု ပရေင်ဆဵုဂဗဘဝညးတအ်ရ။
# **မဳဒဳယာ နွံကဵု ရန်တၟအ် စီးပွားရေး ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Media have commercial/political implications):** မဳဒဳယာ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္တိတ်လဝ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲသြန် ဟွံသေင်မ္ဂး ကဵုအသိင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။
# **မဳဒဳယာ စကာ နဲကဲတၟေင် (Media use unique aesthetic forms):** မဳဒဳယာနာနာ စကာ ရမ္သာင်၊ ရုပ်၊ ကေုာံ လိက် မဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ။&lt;ref&gt;Potter, W. J. (2019). ''Media Literacy'' (9th ed.). SAGE Publications.&lt;/ref&gt;

== ၄။ အစောံစရာဲ ကေုာံ နဲကဲလ္ၚတ် (Skills and Analytical Methods) ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ အစောံစရာဲ ပညာ မဳဒဳယာ အဓိက
|-
! အစောံစရာဲ (Skill)
! ဗီုပြင် (Description)
! ဖဵုသက်ရောက် (Impact)
|-
| လ္ၚတ်မင်မဲ (Access)
| ပွမဂၠာဲ ကေုာံ ရွေးချေတ် ပရိုင် နူကဵု တမ်ရိုဟ်မဍာံပြ။
| တွာ်တိတ် နူပရိုင်မုသာ။
|-
| သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Analyze)
| ပွမပါ်ပါဲ တင်ရန်တၟအ်၊ နဲကဲ ကေုာံ လညာတ် ပ္ဍဲပရိုင်ဂှ်။
| ကၠိုဟ်ခၠင် ရန်တၟအ် ညးမပ္တိတ်ပရိုင်။
|-
| လ္ၚတ်ၚုဟ်မး (Evaluate)
| ပွမဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ဒဒှ်ရ ပရိုင်ဏအ် ဍာံ/ဟွံဍာံ၊ ခိုဟ်/ဟွံခိုဟ်။
| စဵုဒၞာ ဘဲ မဳဒဳယာ မလီလာ်။
|-
| ခၞံဗဒှ် (Create)
| ပွမချူ၊ ဓဇက်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္တိတ် ပရိုင် နကဵု လညာတ် ဇကု။
| ဖန်ဗဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပရေင်မၞိဟ်။
|}

== ၅။ ပညာ မဳဒဳယာ ပ္ဍဲ ပရေင်ပညာ (Media Literacy in Education) ==
ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဏအ်၊ ပညာ မဳဒဳယာဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲပရေင်ပညာ ဒဳဂျဳဒဴရ။ ဘာတက္ကသိုလ် ကေုာံ ဘာကောန်ၚာ်ဂမၠိုင် စကာ ပညာမဳဒဳယာ သွက်ဂွံ ဗ္တောန်ကောန်ၚာ် ညံင်ဂွံ ပါ်ခြာ ပရိုင်ဍာံ ကဵု ပရိုင်မုသာ မာန်ရ။ ပွမစုတ် ပညာမဳဒဳယာ ပ္ဍဲသၞောတ်ပညာဝွံ ကဵုဒြဟတ် ကုလညာတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကွးဘာတအ် ဗွဲမဇၞော်ရ။

== ၆။ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ် ကေုာံ ပရိုင်မုသာ (Digital Media and Fake News) ==
[[အေန်တာနေတ်]] ကေုာံ [[မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်]] (Social Media) ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ၊ ပရိုင်မုသာ (Fake news) ကေုာံ ပရိုင်မလီုလာ် (Disinformation) ဂမၠိုင် ပြးဇးကၠုင် ဗွဲမပြဟ်ရ။ ပညာ မဳဒဳယာ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Media Literacy) ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တမ်ရိုဟ် ပရိုင် ကေုာံ စဵုဒၞာ Algorithm မဓလီုလဝ် စိုတ်ဓာတ် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။&lt;ref&gt;Hobbs, R. (2010). ''Digital and Media Literacy: A Plan of Action''. Aspen Institute.&lt;/ref&gt;

== ၇။ အသိင် လ္တူ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Impact on Society and Culture) ==
မဳဒဳယာဝွံ ဒှ်ဒ္ၚောဝ် မထ္ၜးရုပ် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ရ။ ပညာ မဳဒဳယာ ရီုဗင်ကဵု ပိုယ်တအ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗီုပြင် မဳဒဳယာ မဖန်ဗဒှ်လဝ် လညာတ် &quot;Stereotypes&quot; (ပွမစၟတ်သမ္တီလညာတ်မွဲတန်) လ္တူ ဂကူ၊ ဘာသာ၊ ကေုာံ လိင် (Gender) တအ်ရ။ ယဝ်ရ ကောန်မၞိဟ်တအ် နွံပညာ မဳဒဳယာမ္ဂး၊ ညးတအ် မင်မဲ ယေန်သၞာင်ဇကု မာန်တုဲ ဟွံဒးဒုင် ဍဵုဍိုက် နကဵု မဳဒဳယာရ။

== ၈။ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ဒဳမဝ်ကရေဇဳ (Politics and Democracy) ==
ဒဳမဝ်ကရေဇဳ မဇၞော်မောဝ်မာန်ဂှ် နွံပၟိက် ကောန်ဍုင် မနွံကဵု ပညာ ကေုာံ လညာတ်ရ။ ပညာ မဳဒဳယာ (Critical Media Literacy) ဝွံ ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ဝါဒဖြန့် (Propaganda) မကၠုင်နူ အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ ဍုင်မနွံကဵု ကောန်ဍုင် မလေပ် ပညာ မဳဒဳယာတအ်ဂှ် ပရေင်ရွေးချေတ် (Elections) သၠးပွး ကေုာံ ယာယဳဂၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Kellner, D., &amp; Share, J. (2005). Toward Critical Media Literacy: Core concepts, debates, organizations, and policy. ''Discourse: Studies in the Cultural Politics of Education''.&lt;/ref&gt;

== ၉။ တင်ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ အနာဂတ် (Challenges and Future) ==
ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ပညာ မဳဒဳယာဝွံ ဒးဆဵုဂဗဒၟံင် တင်ဝါတ်ဂါတ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် နဲကဲတၟိ AI (Artificial Intelligence) မဖန်ဗဒှ် Deepfake ဗဳဒဳယိုဂမၠိုင်ရ။ အနာဂတ် ပညာ မဳဒဳယာဝွံ ဒးပံင်သၟဟ် ကုပညာ AI (AI Literacy) ကေုာံ Data Literacy သွက်ဂွံ ဗိုင်ရီုဗင် ကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲခေတ် သိပ္ပံပရိုင် ဏအ်ရ။

== ၁၀။ နိဿဲ ကေုာံ အဆက်အစပ် (References) ==
&lt;references/&gt;

{{Navbox
| name = မဳဒဳယာ
| title = ကဏ္ဍ [[မဳဒဳယာ]] ကေုာံ သိပ္ပံပရိုင်
| listclass = hlist
| group1 = ပညာ ကေုာံ လ္ၚတ်
| list1 =
* [[ပညာ မဳဒဳယာ]]
* [[ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ]]
* [[ပညာ ပရိုင်]]
* [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လညာတ်]]
| group2 = မဳဒဳယာ ကေုာံ နဲကဲ
| list2 =
* [[မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ်]]
* [[အေန်တာနေတ်]]
* [[ပရိုင်မုသာ]]
* [[မဳဒဳယာ ပရးပရိုင်]]
| group3 = သၞောတ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်
| list3 =
* [[သၞောဝ် မဳဒဳယာ]]
* [[ယေန်သၞာင် ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[ဒဳမဝ်ကရေဇဳ]]
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာ မဳဒဳယာ}}
[[Category:ပညာ မဳဒဳယာ]]
[[Category:သိပ္ပံပရိုင်]]
[[Category:မဳဒဳယာ]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]</text>
      <sha1>79t8pmqsx7nv6njmybjm719dfbg35h4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာ ပရိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12587</id>
    <revision>
      <id>58792</id>
      <timestamp>2026-10-18T06:08:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;'''ပညာ ပရိုင်''' ({{lang-en|Journalism}}) ဝွံ ဒှ်ပညာ၊ နဲကဲ ကေုာံ ကမၠောန် မဆေင်စပ်ကဵု ပွမဂၠာဲသ္ၚေဝ်၊ လ္ၚတ်၊ ပကောံပကေဝ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ချူခၞံ ကေုာံ ပရးပတိတ် တင်ဂၞင် ပရိုင်ဂမၠ...&quot;</comment>
      <origin>58792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12134" sha1="2fboi60tloq4mn9hopkbmup3cp7zdgm" xml:space="preserve">'''ပညာ ပရိုင်''' ({{lang-en|Journalism}}) ဝွံ ဒှ်ပညာ၊ နဲကဲ ကေုာံ ကမၠောန် မဆေင်စပ်ကဵု ပွမဂၠာဲသ္ၚေဝ်၊ လ္ၚတ်၊ ပကောံပကေဝ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ချူခၞံ ကေုာံ ပရးပတိတ် တင်ဂၞင် ပရိုင်ဂမၠိုင် ကုမှာဇန်ရ။&lt;ref name=&quot;Britannica-Journalism&quot;&gt;Britannica, T. Editors of Encyclopaedia (2024). ''Journalism''. Encyclopedia Britannica. Retrieved from https://www.britannica.com/topic/journalism&lt;/ref&gt; ညးမကၠောန် ကမၠောန်ပညာ ပရိုင်ဏအ်ဂှ် ကော်စ '''သၟာပရိုင်''' (Journalists) ရ။ ပညာ ပရိုင်ဝွံ ကိစ္စဇၞော်ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲအရာမမင်မဲ သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေဇဳ ကေုာံ ကဵုပညာဗဟုသုတ ကုမှာဇန် သွက်ဂွံတီ အကာဲအရာ မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ ပွမစကတဵုဒှ် (History and Origins) ==
ဝင်ပညာ ပရိုင် စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူခေတ်တမၠာ မပ္တံကဵု ခေတ်အေန်ပါယာရောမ (Roman Empire) မနွံကဵု လိက်ပရိုင်မကော်စ ''Acta Diurna'' (ပရိုင်တ္ၚဲဏအ်) မကၠောန်လဝ် နကဵုတၟအ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပလာတ်သတာတုဲ ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲဒၞာဲမှာဇန်ရ။&lt;ref name=&quot;HistoryOfJournalism&quot;&gt;Stephens, M. (2007). ''A History of News''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt; လပါ်ရးအာရှမ္ဂး ပ္ဍဲခေတ်မင်းဆက်တရုတ်တအ် နွံကဵု ''Bao'' မဒှ်လိက်ပရိုင် အလဵုအသဳရ။ ဆဂး ပညာ ပရိုင် ခေတ်တၟိဝွံ စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် ဂျာမနဳ မခၞံဗဒှ် စက်ပတ္တြာ (Printing Press) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၄၀ တုဲ လိက်ပရိုင် (Newspaper) မပ္တိတ် နကဵုစက် စကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲခေတ် ၁၇ ရာစု ပ္ဍဲဥရောပရ။

== အဓိက တာလျိုင် ကေုာံ စရိုတ် (Roles and Ethics) ==
သၟာပရိုင်တအ်ဝွံ ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် စရိုတ်ပညာ ပရိုင် (Journalistic Ethics) ဗွဲမတပ်တးရ။ တင်ရန်တၟအ် အဓိကဂှ် -
* '''ဍာံဇေတ် ကေုာံ တပ်တး (Accuracy and Fact-based)''': ပရိုင်တအ်ဝွံ ဒးဒုင်သဇိုင် ကဵုတင်ဂၞင် မဍာံဇေတ် ဟွံမဲကဵု ပွမဗက်စွဲ။
* '''သမာသမတ် (Impartiality/Objectivity)''': ညးမချူပရိုင်တအ် ဒးမံင် လဒေါဝ်၊ ဟွံဒးပါ်ပါ် ညးမွဲလပါ်။
* '''ပွမဒုင်လျိုင် (Accountability)''': ယဝ်ရ ချူလဝ် ဗၠေတ်ယောင်ယာအာမ္ဂး ဒးနွံကဵု တာလျိုင် သွက်ဂွံ ကလေင်ပလေဝ်ရ။&lt;ref name=&quot;SPJ-Code&quot;&gt;Society of Professional Journalists. (2014). ''SPJ Code of Ethics''. Retrieved from https://www.spj.org/ethicscode.asp&lt;/ref&gt;

== ဂကူမဳဒဳယာပရိုင်နာနာ (Types of Journalism Media) ==
ပညာ ပရိုင်ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍမဳဒဳယာနာနာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ဂကူ ပညာ ပရိုင် ကေုာံ မဳဒဳယာ
|-
! ဂကူမဳဒဳယာ !! ဗီုပြင် (Format) !! ဥပမာ
|-
| ပရိုင်လိက်ပတ္တြာ (Print Journalism) || လိက်ပရိုင်၊ ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇြေန် || [[The New York Times]], [[လိက်ပရိုင် ဍုင်မန်]]
|-
| ပရိုင်ပလံင်ရမ္သာင် (Broadcast Journalism) || ရေဒဳယဝ်၊ တဳဗဳ || [[BBC]], [[CNN]], [[Mon News Agency]]
|-
| ပရိုင်လ္တူအေန်တာနက် (Digital/Online Journalism) || Website, Blog, Podcast || ဌာန်ပရိုင် Online နာနာ
|-
| ပရိုင်ဓါတ်ရုပ် (Photojournalism) || ဗီုရုပ်မလဴပရူ || ပွမတက်ရုပ် သွက်ပရိုင်ပၞာန်
|}

== သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ အခေါင်အရာ (Laws and Rights) ==
ပညာ ပရိုင်ဝွံ ဒုင်သဇိုင်ကဵု '''အခေါင်ဟီုဂးဗၠးၜး''' (Freedom of Speech) ကေုာံ '''အခေါင်မဳဒဳယာ''' (Freedom of the Press) ရ။ ပ္ဍဲဍုင်မနွံကဵု ဒဳမဝ်ကရေဇဳတအ်ဂှ် သၞောဝ်ဥပဒေ စဵုဒၞာကဵု အခေါင်သၟာပရိုင်တအ် ညံင်ဂွံဂၠာဲပရိုင် ဗွဲမဗၠးၜးရ။ ဆဂး ပ္ဍဲဍုင်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် သၞောဝ်ပိတ်ကၟာတ် (Censorship) ကေုာံ သၞောဝ်ဖေက်ဂၟံက် (Defamation laws) တအ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ဒၟံင် သၟာပရိုင်တအ်ရ။

== ဒဳဂျဳတေဝ် ကေုာံ အေန်တာနက် (Digital and Internet Era) ==
ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဝွံ အေန်တာနက် ပြံင်လှာဲထောအ် ဗီုပြင်ပညာ ပရိုင် ဗွဲမဇၞော်ရ။
* '''Citizen Journalism''': မၞိဟ်ဓမ္မတာတအ် စကာ စမတ်ဖုန် (Smartphone) တုဲ တက်ဗီု၊ လဴပရိုင် လ္တူ Social media (Facebook, Twitter) မာန်ကၠုင်။
* '''24-Hour News Cycle''': ပရိုင်တအ် ဂွံတီ ပ္ဍဲအခိင်မကတဵုဒှ်ဂှ် (Real-time news) ပြဟ်ပြေဟ်ကၠုင်။

== ပညာ ပရိုင် ပ္ဍဲဂကူမန် (Mon Journalism) ==
ဝင်ပညာ ပရိုင် ပ္ဍဲဂကူမန်ဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူအခိင် မန်ပိုယ် စပတိတ် လိက်ပရိုင်၊ လိက်ဂျာနယ် နကဵုဘာသာမန်ရ။ တ္ၚဲဏအ်မ္ဂး [[ဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးမန်]] (Mon News Agency) ကေုာံ ဌာန်ပရိုင်တၞဟ်တအ်ဝွံ ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် တာလျိုင် သွက်ဂွံ ပရးပရိုင် ကောန်ဂကူမန်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ အခေါင်အရာမၞိဟ် ဒေသရးမန် ဗွဲမစွမ်းတၟေင်ရ။

== ပွမလ္ၚတ် ကေုာံ သုတေသန (Research and Education) ==
ပညာ ပရိုင်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍဘာသာရပ် (Discipline) မွဲ မဗ္တောန်ဒၟံင် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်ရ။ ကွးဘာတအ် ဒးလ္ၚတ် နဲကဲသၟာန်သွဟ် (Interviewing), နဲကဲချူပရိုင် (News writing), ကေုာံ သၞောတ်သုတေသန (Investigative reporting) ရ။&lt;ref name=&quot;Columbia-Journalism&quot;&gt;Columbia Journalism School. (2026). ''About Journalism Education''. Columbia University. Retrieved from https://journalism.columbia.edu/&lt;/ref&gt;

== ဘဲအန္တရာယ် ကေုာံ တင်ဝါတ်ဂါတ် (Threats and Challenges) ==
ပ္ဍဲခေတ်တ္ၚဲဏအ် ပညာ ပရိုင် ဆဵုဂဗဒၟံင် တင်ဝါတ်ဂါတ်နာနာ-
# '''ပရိုင်မုသာ (Fake News)''': ပွမပရး ပရိုင်ဟွံဍာံ လ္တူ Social media မပလီုကဵု ပရေင်ပတှ်ေ မှာဇန်။
# '''ပရေင်ဂီုကၠီု (Safety)''': သၟာပရိုင်တအ် ဒးဒုင်ဖေက်ဂၟံက်၊ ဒးဒုင်ရပ် ကေုာံ ပ္ဍဲဒၞာဲပၞာန်မ္ဂး ဒးဒုင်ပန်ဂစိုတ်မာန်။
# '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Financial Crisis)''': ဟိုတ်နူ ကြော်ငြာတအ် ပြံင်အာလ္တူ Digital platforms တုဲ ကုမ္ပဏဳ လိက်ပရိုင်တြေံတအ် ဍိုန်လျအာ။

== သုတေသနတင်ဂၞင် (Data Journalism) ==
ခေတ်တၟိဏအ်ဝွံ Data Journalism (ပညာ ပရိုင် မဒုင်သဇိုင်ကဵု တင်ဂၞင်) ဝွံ မံက်ဂတဝ်ကၠုင်ရ။ ညးချူပရိုင်တအ် စကာ အစောံစက် ကေုာံ ကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data sets) ဇၞော်ဇၞော်တုဲ ထောံထ္ၜးကဵု Graphic, Charts မကဵုလညာတ် တၟိ ကုညးဗှ်လိက်တအ်ရ။

== အနာဂတ် ပညာ ပရိုင် (Future of Journalism) ==
အနာဂတ် ပညာ ပရိုင်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု [[Artificial Intelligence|AI]] (ဉာဏ်စက်) ရ။ AI တအ် ဗိုင်ကၠောန်ကဵု ကမၠောန် မပ္တံကဵု ချူပရိုင်သဇိုင်၊ ကၠာဲဘာသာ ကေုာံ ပကောံတင်ဂၞင်မာန်ကၠုင်ရ။&lt;ref name=&quot;AI-Journalism&quot;&gt;Carlson, M. (2015). ''The Robotic Reporter: Automated journalism and the redefinition of labor, compositional forms, and journalistic authority''. Digital Journalism, 3(3), 416-431.&lt;/ref&gt; ၜိုန်ဂှ်လေဝ် လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ် (Human judgment) ဂှ် ဆက်ဒှ် အရာအဓိက သွက်ဂွံ ဇွိတ်သ္ၚေဝ် ပရိုင်မဍာံဇေတ် လၟိုန်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = ပညာ ပရိုင်
| title = ကဏ္ဍ [[ပညာ ပရိုင်]] (Journalism) ကေုာံ မဳဒဳယာ
| listclass = hlist
| group1 = ဂကူပရိုင်
| list1 =
* [[ပရိုင်လိက်ပတ္တြာ]] (Print)
* [[ပရိုင်ရေဒဳယဝ်]] (Radio)
* [[ပရိုင်တဳဗဳ]] (Television)
* [[ပရိုင်အေန်တာနက်]] (Online)
| group2 = ကဏ္ဍဆက်စပ်
| list2 =
* [[မဳဒဳယာ]] (Mass media)
* [[ပရိုင်မုသာ]] (Fake news)
* [[အခေါင်ဟီုဂး]] (Freedom of speech)
* [[ဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးမန်]] (MNA)
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာ ပရိုင်}}
[[Category:ပညာ ပရိုင်]]
[[Category:မဳဒဳယာ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ဝင်ပရိုင်]]</text>
      <sha1>2fboi60tloq4mn9hopkbmup3cp7zdgm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပညာ ပရိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12588</id>
    <revision>
      <id>58793</id>
      <timestamp>2026-10-18T06:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပညာပရိုင် (Journalism)၊ သၟာပရိုင်၊ နဲကဲဂၠာဲပရိုင်၊ မဳဒဳယာ၊ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် မပရးပတိတ် တင်ဂၞင် ပရိုင်ဂမၠိုင် ကုမှာဇန်ရ။  Category:မဳဒဳ...&quot;</comment>
      <origin>58793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="512" sha1="n1ge5x8wohc30cqjm3miywtida6ypu4" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပညာပရိုင် (Journalism)၊ သၟာပရိုင်၊ နဲကဲဂၠာဲပရိုင်၊ မဳဒဳယာ၊ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် မပရးပတိတ် တင်ဂၞင် ပရိုင်ဂမၠိုင် ကုမှာဇန်ရ။

[[Category:မဳဒဳယာ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ဝင်ပရိုင်]]</text>
      <sha1>n1ge5x8wohc30cqjm3miywtida6ypu4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဝင်ပရိုင်</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12589</id>
    <revision>
      <id>58794</id>
      <timestamp>2026-10-18T06:11:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဝင်၊ ပထမအစ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပညာပရိုင် (History of Journalism)၊ ဝင်လိက်ပရိုင် ကေုာံ မဳဒဳယာဂမၠိုင် ပ္ဍဲခေတ်အဆက်ဆက်ရ။  [[Category:ပညာပရိုင်]] Categ...&quot;</comment>
      <origin>58794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="468" sha1="qiamdzsxpzvgo84fgbbv7a9jddwu1wn" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဝင်၊ ပထမအစ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပညာပရိုင် (History of Journalism)၊ ဝင်လိက်ပရိုင် ကေုာံ မဳဒဳယာဂမၠိုင် ပ္ဍဲခေတ်အဆက်ဆက်ရ။

[[Category:ပညာပရိုင်]]
[[Category:ဝင်]]
[[Category:မဳဒဳယာ]]</text>
      <sha1>qiamdzsxpzvgo84fgbbv7a9jddwu1wn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58795</id>
      <parentid>58794</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="469" sha1="fqc6xx9oxq6emky9t8vszkgxa2qssge" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဝင်၊ ပထမအစ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပညာပရိုင် (History of Journalism)၊ ဝင်လိက်ပရိုင် ကေုာံ မဳဒဳယာဂမၠိုင် ပ္ဍဲခေတ်အဆက်ဆက်ရ။

[[Category:ပညာ ပရိုင်]]
[[Category:ဝင်]]
[[Category:မဳဒဳယာ]]</text>
      <sha1>fqc6xx9oxq6emky9t8vszkgxa2qssge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12590</id>
    <revision>
      <id>58796</id>
      <timestamp>2026-10-18T06:17:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox | title       = ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ (Digital Literacy) | image       = [[File:Digital_literacy_illustration.svg|300px]] | caption     = လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ကဏ္ဍနာနာ မဆေင်စပ်ကဵု ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ | label1      = ပွံက်အဓိပ္ပါယ် | data1       = ပွမစကာ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ...&quot;</comment>
      <origin>58796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12874" sha1="qedzdnhgzbo49hld3czi66hymiunt4m" xml:space="preserve">{{Infobox
| title       = ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ (Digital Literacy)
| image       = [[File:Digital_literacy_illustration.svg|300px]]
| caption     = လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ကဏ္ဍနာနာ မဆေင်စပ်ကဵု ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ
| label1      = ပွံက်အဓိပ္ပါယ်
| data1       = ပွမစကာ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ခၞံဗဒှ် တင်ဂၞင် နကဵုစက်ဒဳဂျဳတေဝ်
| label2      = ကဏ္ဍမပါလုပ်
| data2       = [[ပရေင်ပညာ]]၊ [[ပရေင်စီးပွား]]၊ [[ပရေင်မၞိဟ်]]
| label3      = နဲကဲလွပ်
| data3       = [[အေန်တာနက်]]၊ [[ကောန်ပျူတာ]]၊ [[စမတ်ဖုန်]]
| label4      = သဇိုင်အဓိက
| data4       = လညာတ်ပါ်ပဲါ၊ ပရေင်ဂီုကၠီု၊ ဒ္ဂေတ်လၟေတ်
}}

'''ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပညာ ဒဳဂျဳတေဝ်''' ({{lang-en|Digital literacy}}) ဝွံ ဒှ်အစောံစရာဲ ကေုာံ လညာတ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ခၞံဗဒှ် ကေုာံ ဆက်စပ် ပရိုင်တင်ဂၞင် နကဵု နဲကဲဒဳဂျဳတေဝ် (Digital technologies) မပ္တံကဵု [[ကောန်ပျူတာ]]၊ [[စမတ်ဖုန်]] ကေုာံ [[အေန်တာနက်]] ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Gilster, P. (1997). ''Digital literacy''. Wiley Computer Pub.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဏအ်ဝွံ ပညာဒဳဂျဳဒဴဂှ် ဒှ်အရာမနွံပၟိက်ဗွဲမဇၞော် သွက်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်အာ ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်စီးပွားရ။

== ဝင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ==
ဝေါဟာရ &quot;ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ&quot; (Digital Literacy) ဝွံ စတမ်ကၠုင်နူ သၞာံ ၁၉၉၇ နကဵု တၠပညာ [[Paul Gilster]] မချူလဝ် ပ္ဍဲပြကိုဟ်ညးရ။ ညးပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်ရ ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပွမလေပ်စကာ ကောန်ပျူတာမွဲဓဝ်၊ ဒှ်အရာမလေပ်ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပါ်ပဲါ တင်ဂၞင် မကၠုင်နူ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Bawden, D. (2001). Information and digital literacies: a review of concepts. ''Journal of documentation'', 57(2), 218-259.&lt;/ref&gt; လဒက်ပ္တန်ဏအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲကၠုင် နူခေတ်စကာစက် (Computer literacy) တုဲ စိုပ်ကၠုင် ခေတ်အေန်တာနက် (Internet literacy) ကေုာံ ပရေင်မဳဒဳယာ (Media literacy) ရ။

== အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ အင်္ဂလက္ချဏ် ==
ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဝွံ နွံကဵု အင်္ဂလက္ချဏ် မဂၠိုင်ကဵုသာ် မပ္တံကဵု:
* '''စောမ်စရာဲ နဲကဲ (Technical Skill)''': ပွမလေပ်စကာ စက်၊ ကောန်ပျူတာ၊ ကေုာံ အစဳအဇန် (Software)။
* '''လညာတ်ပါ်ပဲါ (Critical Thinking)''': ပွမပါ်ပဲါ ဒဒှ်ရ ပရိုင်တင်ဂၞင်ဏအ် ဒှ်ဒတန်ဍာံ ဟွံဍာံ။
* '''ပွမခၞံဗဒှ် (Creation)''': ပွမကၠောန်ပ္တိတ် လိက်ပရေင်၊ ရုပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗဳဒဳယို နကဵုနဲကဲဒဳဂျဳတေဝ်။
* '''ပွမဆက်စပ် (Communication)''': ပွမဆက်စပ် ကေုာံ ညဳသာသၟဟ်သၟန် ကုညးတၞဟ် ပ္ဍဲလ္တူလာင် (Online)။&lt;ref&gt;Eshet-Alkalai, Y. (2004). Digital literacy: A conceptual framework for survival skills in the digital era. ''Journal of Educational Multimedia and Hypermedia'', 13(1), 93-106.&lt;/ref&gt;

== ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် ==
ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဝွံ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍအဓိက နကဵု သဇိုင်ပညာနာနာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ သဇိုင်ကဏ္ဍ ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဂမၠိုင်
|-
! လၟေင် !! ကဏ္ဍပညာ (Literacy Type) !! ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ အစောံစရာဲ
|-
| ၁ || [[ပညာတင်ဂၞင်]] (Information Literacy) || ပွမဂၠာဲ၊ ရွေးချေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ပ္ဍဲအေန်တာနက် ဗွဲမဒးရး။
|-
| ၂ || [[ပညာမဳဒဳယာ]] (Media Literacy) || ပွမကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပါ်ပဲါ အစဳအဇန်မဳဒဳယာနာနာ ကေုာံ ပရိုင်မုသာ (Fake News)။
|-
| ၃ || [[ပညာ ICT]] (ICT Literacy) || ပွမလေပ်စကာ ကိရိယာ သိပ္ပံ မပ္တံကဵု သၞောတ် Cloud, App ကေုာံ သၞောတ်စက်ဂမၠိုင်။
|-
| ၄ || [[ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳတေဝ်]] (Digital Safety) || ပွမမင်မဲ လိက်စၟတ်သမ္တီပူဂိုလ် ကေုာံ စဵုဒၞာဘဲ နူလ္တူလာင် (Cybersecurity)။
|}

== ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစု ==
ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဏအ်ဝွံ အရာအိုဿီု မပ္တံကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံတအ် ပြံင်လှာဲအာ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ် သီုဖအိုတ်ရ။ ညးမဟွံမဲကဵု ပညာဒဳဂျဳဒဴတအ်ဝွံ ဒးဒုင်သှ်ေမံင် လက္ကရဴတုဲ ကလိဂွံ အခေါင်အရာ အောန်အာမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပညာဏအ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ဘဝ မွဲရ။&lt;ref&gt;Buckingham, D. (2006). Defining digital literacy: What do young people need to know about digital media?. ''Nordic journal of digital literacy'', 1(4), 263-276.&lt;/ref&gt;

== ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ပညာ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ပညာ၊ ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဗွိုက်ဘာ (Digital Classrooms) ကေုာံ သၞောတ်ဗ္တောန်လ္တူလာင် (E-learning) ရ။ အစာဘာ ကေုာံ ကွးဘာတအ် စကာအစဳအဇန် မပ္တံကဵု [[Zoom]]၊ [[Google Classroom]] ကေုာံ [[Moodle]] တအ် သွက်ဂွံ ဗ္တောန်ပညာရ။ ပွမစကာ နဲကဲဏအ်ဝွံ ကဵုအခေါင် ကုကွးဘာတအ် ညံင်ဂွံ ကတ်လ္ၚတ်ပညာ ဇၟာပ်အခိင် ဇၟာပ်ဒေသ မာန်ရ။

== ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ==
ပရေင်ဂီုကၠီု ပ္ဍဲလ္တူလာင် (Digital Safety) ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Digital Ethics) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကိစ္စဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲပညာဒဳဂျဳဒဴရ။
* '''ပရေင်ဂီုကၠီု''': ပွမမင်မဲ Password၊ တွဵုဝိုင် ပူဂိုလ် (Privacy) ကေုာံ စဵုဒၞာဘဲ [[Phishing]] ကေုာံ [[Hacking]]။
* '''ဒ္ဂေတ်လၟေတ်''': ပွမရှ်ေသှ်ေ အခေါင်အရာ ညးတၞဟ် (Copyright)၊ ဟွံကၠောန်ပလီု ပရေင်စိုတ်ဓာတ် ညးတၞဟ် (Cyberbullying) ကေုာံ ပွမစကာ အရေဝ်မယေန်သၞာင် ပ္ဍဲလ္တူလာင်။

== တင်ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ တင်တပ်အာ ==
တင်ဝါတ်ဂါတ် အဓိက ပ္ဍဲပွမဇၞော်မောဝ် ပညာဒဳဂျဳဒဴဂှ် ဒှ် '''ကွာ်ဟွံဒး ဒဳဂျဳတေဝ်''' (Digital Divide) ရ။ မၞိဟ်မမံင် ပ္ဍဲဒေသကွာန်ရးတအ်ဝွံ ဟွံမဲကဵု အေန်တာနက် ကေုာံ ကိရိယာ စက်ဂမၠိုင်တုဲ ကလိဂွံ ပညာဏအ် ဟွံလောဲသွာရ။&lt;ref&gt;Lankshear, C., &amp; Knobel, M. (2008). Digital literacies: Concepts, policies and practices. Peter Lang.&lt;/ref&gt;
* '''တင်တပ်အာ (Solutions)''': အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံနာနာတအ် ဒးဖန်ဇန် ထံက်ပင် ကိရိယာ ကေုာံ ပံက်တန်ဗ္တောန် ပညာဒဳဂျဳဒဴ ကုဒေသမဟွံဇၞော်မောဝ်တအ်ရ။

== ပရေင်စီးပွား ကေုာံ ကမၠောန် ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ပရေင်စီးပွား (Digital Economy) ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။ ကမၠောန်တၟိဂမၠိုင် မပ္တံကဵု [[Digital Marketing]]၊ [[Freelancing]]၊ ကေုာံ ကမၠောန်မံင်သ္ၚိကၠောန် (Remote work) တအ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကဵုပညာဒဳဂျဳဒဴ သီုဖအိုတ်ရ။ ညးမနွံကဵု အစောံစရာဲဏအ်ဝွံ ကလိဂွံ အခေါင်ကမၠောန် ကေုာံ သြန်လုပ် ဂၠိုင်နူ ညးဓမ္မတာတအ်ရ။

== အနာဂတ် ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ ==
အနာဂတ် ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ဆက်စပ်အာ ကဵုနဲကဲတၟိဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဉာဏ်စက် ([[Artificial Intelligence]] - AI), [[Virtual Reality]] (VR), ကေုာံ [[Augmented Reality]] (AR) တအ်ရ။ ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒးလ္ၚတ် ကေုာံ ပြံင်လှာဲအာ အတိုင်အခိုက်အလိုက် ခေတ်ကာလ ညံင်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴမာန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် ဒဳဂျဳတေဝ်ဏအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name       = ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ
| title      = [[ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ]] ကေုာံ နဲကဲဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| listclass  = hlist
| state      = expanded

| group1     = သဇိုင်အဓိက
| list1      =
* [[ပညာတင်ဂၞင်]]
* [[ပညာမဳဒဳယာ]]
* [[ပညာ ICT]]
* [[လညာတ်ပါ်ပဲါ]]

| group2     = ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ဒ္ဂေတ်
| list2      =
* [[ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[Cyberbullying]]
* [[Privacy|တွဵုဝိုင် ပူဂိုလ်]]

| group3     = ကဏ္ဍ မဆက်စပ်
| list3      =
* [[E-learning|သၞောတ်ဗ္တောန်လ္တူလာင်]]
* [[Digital Divide|ကွာ်ဟွံဒး ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[Digital Economy|ပရေင်စီးပွား ဒဳဂျဳတေဝ်]]
}}

[[Category:ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:နဲကဲသိပ္ပံ]]
[[Category:အေန်တာနက်]]</text>
      <sha1>qedzdnhgzbo49hld3czi66hymiunt4m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58797</id>
      <parentid>58796</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:18:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12892" sha1="tw40e59ja0a2wbyab1zmsp757aqpvdq" xml:space="preserve">{{Infobox
| title       = ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ (Digital Literacy)
| image       = [[File:Digital_literacy_illustration.svg|300px]]
| caption     = လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ကဏ္ဍနာနာ မဆေင်စပ်ကဵု ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ
| label1      = ပွံက်အဓိပ္ပါယ်
| data1       = ပွမစကာ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ခၞံဗဒှ် တင်ဂၞင် နကဵုစက်ဒဳဂျဳတေဝ်
| label2      = ကဏ္ဍမပါလုပ်
| data2       = [[ပရေင်ပညာ]]၊ [[ပရေင်စီးပွား]]၊ [[ပရေင်မၞိဟ်]]
| label3      = နဲကဲလွပ်
| data3       = [[အေန်တာနေတ်]]၊ [[ကောန်ပျူတာ]]၊ [[စမတ်ဖုန်]]
| label4      = သဇိုင်အဓိက
| data4       = လညာတ်ပါ်ပဲါ၊ ပရေင်ဂီုကၠီု၊ ဒ္ဂေတ်လၟေတ်
}}

'''ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပညာ ဒဳဂျဳတေဝ်''' ({{lang-en|Digital literacy}}) ဝွံ ဒှ်အစောံစရာဲ ကေုာံ လညာတ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ခၞံဗဒှ် ကေုာံ ဆက်စပ် ပရိုင်တင်ဂၞင် နကဵု နဲကဲဒဳဂျဳတေဝ် (Digital technologies) မပ္တံကဵု [[ကောန်ပျူတာ]]၊ [[စမတ်ဖုန်]] ကေုာံ [[အေန်တာနေတ်]] ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Gilster, P. (1997). ''Digital literacy''. Wiley Computer Pub.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဏအ်ဝွံ ပညာဒဳဂျဳဒဴဂှ် ဒှ်အရာမနွံပၟိက်ဗွဲမဇၞော် သွက်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်အာ ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်စီးပွားရ။

== ဝင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ==
ဝေါဟာရ &quot;ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ&quot; (Digital Literacy) ဝွံ စတမ်ကၠုင်နူ သၞာံ ၁၉၉၇ နကဵု တၠပညာ [[Paul Gilster]] မချူလဝ် ပ္ဍဲပြကိုဟ်ညးရ။ ညးပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်ရ ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပွမလေပ်စကာ ကောန်ပျူတာမွဲဓဝ်၊ ဒှ်အရာမလေပ်ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပါ်ပဲါ တင်ဂၞင် မကၠုင်နူ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Bawden, D. (2001). Information and digital literacies: a review of concepts. ''Journal of documentation'', 57(2), 218-259.&lt;/ref&gt; လဒက်ပ္တန်ဏအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲကၠုင် နူခေတ်စကာစက် (Computer literacy) တုဲ စိုပ်ကၠုင် ခေတ်အေန်တာနေတ် (Internet literacy) ကေုာံ ပရေင်မဳဒဳယာ (Media literacy) ရ။

== အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ အင်္ဂလက္ချဏ် ==
ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဝွံ နွံကဵု အင်္ဂလက္ချဏ် မဂၠိုင်ကဵုသာ် မပ္တံကဵု:
* '''စောမ်စရာဲ နဲကဲ (Technical Skill)''': ပွမလေပ်စကာ စက်၊ ကောန်ပျူတာ၊ ကေုာံ အစဳအဇန် (Software)။
* '''လညာတ်ပါ်ပဲါ (Critical Thinking)''': ပွမပါ်ပဲါ ဒဒှ်ရ ပရိုင်တင်ဂၞင်ဏအ် ဒှ်ဒတန်ဍာံ ဟွံဍာံ။
* '''ပွမခၞံဗဒှ် (Creation)''': ပွမကၠောန်ပ္တိတ် လိက်ပရေင်၊ ရုပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗဳဒဳယို နကဵုနဲကဲဒဳဂျဳတေဝ်။
* '''ပွမဆက်စပ် (Communication)''': ပွမဆက်စပ် ကေုာံ ညဳသာသၟဟ်သၟန် ကုညးတၞဟ် ပ္ဍဲလ္တူလာင် (Online)။&lt;ref&gt;Eshet-Alkalai, Y. (2004). Digital literacy: A conceptual framework for survival skills in the digital era. ''Journal of Educational Multimedia and Hypermedia'', 13(1), 93-106.&lt;/ref&gt;

== ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် ==
ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဝွံ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍအဓိက နကဵု သဇိုင်ပညာနာနာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ သဇိုင်ကဏ္ဍ ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဂမၠိုင်
|-
! လၟေင် !! ကဏ္ဍပညာ (Literacy Type) !! ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ အစောံစရာဲ
|-
| ၁ || [[ပညာတင်ဂၞင်]] (Information Literacy) || ပွမဂၠာဲ၊ ရွေးချေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ပ္ဍဲအေန်တာနေတ် ဗွဲမဒးရး။
|-
| ၂ || [[ပညာမဳဒဳယာ]] (Media Literacy) || ပွမကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပါ်ပဲါ အစဳအဇန်မဳဒဳယာနာနာ ကေုာံ ပရိုင်မုသာ (Fake News)။
|-
| ၃ || [[ပညာ ICT]] (ICT Literacy) || ပွမလေပ်စကာ ကိရိယာ သိပ္ပံ မပ္တံကဵု သၞောတ် Cloud, App ကေုာံ သၞောတ်စက်ဂမၠိုင်။
|-
| ၄ || [[ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳတေဝ်]] (Digital Safety) || ပွမမင်မဲ လိက်စၟတ်သမ္တီပူဂိုလ် ကေုာံ စဵုဒၞာဘဲ နူလ္တူလာင် (Cybersecurity)။
|}

== ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစု ==
ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဏအ်ဝွံ အရာအိုဿီု မပ္တံကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံတအ် ပြံင်လှာဲအာ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ် သီုဖအိုတ်ရ။ ညးမဟွံမဲကဵု ပညာဒဳဂျဳဒဴတအ်ဝွံ ဒးဒုင်သှ်ေမံင် လက္ကရဴတုဲ ကလိဂွံ အခေါင်အရာ အောန်အာမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပညာဏအ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ဘဝ မွဲရ။&lt;ref&gt;Buckingham, D. (2006). Defining digital literacy: What do young people need to know about digital media?. ''Nordic journal of digital literacy'', 1(4), 263-276.&lt;/ref&gt;

== ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ပညာ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ပညာ၊ ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဗွိုက်ဘာ (Digital Classrooms) ကေုာံ သၞောတ်ဗ္တောန်လ္တူလာင် (E-learning) ရ။ အစာဘာ ကေုာံ ကွးဘာတအ် စကာအစဳအဇန် မပ္တံကဵု [[Zoom]]၊ [[Google Classroom]] ကေုာံ [[Moodle]] တအ် သွက်ဂွံ ဗ္တောန်ပညာရ။ ပွမစကာ နဲကဲဏအ်ဝွံ ကဵုအခေါင် ကုကွးဘာတအ် ညံင်ဂွံ ကတ်လ္ၚတ်ပညာ ဇၟာပ်အခိင် ဇၟာပ်ဒေသ မာန်ရ။

== ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ==
ပရေင်ဂီုကၠီု ပ္ဍဲလ္တူလာင် (Digital Safety) ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Digital Ethics) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကိစ္စဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲပညာဒဳဂျဳဒဴရ။
* '''ပရေင်ဂီုကၠီု''': ပွမမင်မဲ Password၊ တွဵုဝိုင် ပူဂိုလ် (Privacy) ကေုာံ စဵုဒၞာဘဲ [[Phishing]] ကေုာံ [[Hacking]]။
* '''ဒ္ဂေတ်လၟေတ်''': ပွမရှ်ေသှ်ေ အခေါင်အရာ ညးတၞဟ် (Copyright)၊ ဟွံကၠောန်ပလီု ပရေင်စိုတ်ဓာတ် ညးတၞဟ် (Cyberbullying) ကေုာံ ပွမစကာ အရေဝ်မယေန်သၞာင် ပ္ဍဲလ္တူလာင်။

== တင်ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ တင်တပ်အာ ==
တင်ဝါတ်ဂါတ် အဓိက ပ္ဍဲပွမဇၞော်မောဝ် ပညာဒဳဂျဳဒဴဂှ် ဒှ် '''ကွာ်ဟွံဒး ဒဳဂျဳတေဝ်''' (Digital Divide) ရ။ မၞိဟ်မမံင် ပ္ဍဲဒေသကွာန်ရးတအ်ဝွံ ဟွံမဲကဵု အေန်တာနေတ် ကေုာံ ကိရိယာ စက်ဂမၠိုင်တုဲ ကလိဂွံ ပညာဏအ် ဟွံလောဲသွာရ။&lt;ref&gt;Lankshear, C., &amp; Knobel, M. (2008). Digital literacies: Concepts, policies and practices. Peter Lang.&lt;/ref&gt;
* '''တင်တပ်အာ (Solutions)''': အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံနာနာတအ် ဒးဖန်ဇန် ထံက်ပင် ကိရိယာ ကေုာံ ပံက်တန်ဗ္တောန် ပညာဒဳဂျဳဒဴ ကုဒေသမဟွံဇၞော်မောဝ်တအ်ရ။

== ပရေင်စီးပွား ကေုာံ ကမၠောန် ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ပရေင်စီးပွား (Digital Economy) ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။ ကမၠောန်တၟိဂမၠိုင် မပ္တံကဵု [[Digital Marketing]]၊ [[Freelancing]]၊ ကေုာံ ကမၠောန်မံင်သ္ၚိကၠောန် (Remote work) တအ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကဵုပညာဒဳဂျဳဒဴ သီုဖအိုတ်ရ။ ညးမနွံကဵု အစောံစရာဲဏအ်ဝွံ ကလိဂွံ အခေါင်ကမၠောန် ကေုာံ သြန်လုပ် ဂၠိုင်နူ ညးဓမ္မတာတအ်ရ။

== အနာဂတ် ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ ==
အနာဂတ် ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ဆက်စပ်အာ ကဵုနဲကဲတၟိဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဉာဏ်စက် ([[Artificial Intelligence]] - AI), [[Virtual Reality]] (VR), ကေုာံ [[Augmented Reality]] (AR) တအ်ရ။ ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒးလ္ၚတ် ကေုာံ ပြံင်လှာဲအာ အတိုင်အခိုက်အလိုက် ခေတ်ကာလ ညံင်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴမာန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် ဒဳဂျဳတေဝ်ဏအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name       = ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ
| title      = [[ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ]] ကေုာံ နဲကဲဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| listclass  = hlist
| state      = expanded

| group1     = သဇိုင်အဓိက
| list1      =
* [[ပညာတင်ဂၞင်]]
* [[ပညာမဳဒဳယာ]]
* [[ပညာ ICT]]
* [[လညာတ်ပါ်ပဲါ]]

| group2     = ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ဒ္ဂေတ်
| list2      =
* [[ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[Cyberbullying]]
* [[Privacy|တွဵုဝိုင် ပူဂိုလ်]]

| group3     = ကဏ္ဍ မဆက်စပ်
| list3      =
* [[E-learning|သၞောတ်ဗ္တောန်လ္တူလာင်]]
* [[Digital Divide|ကွာ်ဟွံဒး ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[Digital Economy|ပရေင်စီးပွား ဒဳဂျဳတေဝ်]]
}}

[[Category:ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:နဲကဲသိပ္ပံ]]
[[Category:အေန်တာနေတ်]]</text>
      <sha1>tw40e59ja0a2wbyab1zmsp757aqpvdq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58798</id>
      <parentid>58797</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:19:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12892" sha1="bi3o7c0dhkytrq2yw98e121607fcril" xml:space="preserve">{{Infobox
| title       = ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ (Digital Literacy)
| image       = [[File:Digital_literacy_illustration.svg|300px]]
| caption     = လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ကဏ္ဍနာနာ မဆေင်စပ်ကဵု ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ
| label1      = ပွံက်အဓိပ္ပါယ်
| data1       = ပွမစကာ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ခၞံဗဒှ် တင်ဂၞင် နကဵုစက်ဒဳဂျဳတေဝ်
| label2      = ကဏ္ဍမပါလုပ်
| data2       = [[ပရေင်ပညာ]]၊ [[ပရေင်စီးပွား]]၊ [[ပရေင်မၞိဟ်]]
| label3      = နဲကဲလွပ်
| data3       = [[အေန်တာနေတ်]]၊ [[ကောန်ပျူတာ]]၊ [[စမတ်ဖုန်]]
| label4      = သဇိုင်အဓိက
| data4       = လညာတ်ပါ်ပဲါ၊ ပရေင်ဂီုကၠီု၊ ဒ္ဂေတ်လၟေတ်
}}

'''ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပညာ ဒဳဂျဳတေဝ်''' ({{lang-en|Digital literacy}}) ဝွံ ဒှ်အစောံစရာဲ ကေုာံ လညာတ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ခၞံဗဒှ် ကေုာံ ဆက်စပ် ပရိုင်တင်ဂၞင် နကဵု နဲကဲဒဳဂျဳတေဝ် (Digital technologies) မပ္တံကဵု [[ကောန်ပျူတာ]]၊ [[စမတ်ဖုန်]] ကေုာံ [[အေန်တာနေတ်]] ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Gilster, P. (1997). ''Digital literacy''. Wiley Computer Pub.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဏအ်ဝွံ ပညာဒဳဂျဳဒဴဂှ် ဒှ်အရာမနွံပၟိက်ဗွဲမဇၞော် သွက်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်အာ ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်စီးပွားရ။

== ဝင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ==
ဝေါဟာရ &quot;ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ&quot; (Digital Literacy) ဝွံ စတမ်ကၠုင်နူ သၞာံ ၁၉၉၇ နကဵု တၠပညာ [[Paul Gilster]] မချူလဝ် ပ္ဍဲပြကိုဟ်ညးရ။ ညးပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်ရ ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပွမလေပ်စကာ ကောန်ပျူတာမွဲဓဝ်၊ ဒှ်အရာမလေပ်ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပါ်ပဲါ တင်ဂၞင် မကၠုင်နူ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Bawden, D. (2001). Information and digital literacies: a review of concepts. ''Journal of documentation'', 57(2), 218-259.&lt;/ref&gt; လဒက်ပ္တန်ဏအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲကၠုင် နူခေတ်စကာစက် (Computer literacy) တုဲ စိုပ်ကၠုင် ခေတ်အေန်တာနေတ် (Internet literacy) ကေုာံ ပရေင်မဳဒဳယာ (Media literacy) ရ။

== အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ အင်္ဂလက္ချဏ် ==
ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဝွံ နွံကဵု အင်္ဂလက္ချဏ် မဂၠိုင်ကဵုသာ် မပ္တံကဵု:
* '''စောမ်စရာဲ နဲကဲ (Technical Skill)''': ပွမလေပ်စကာ စက်၊ ကောန်ပျူတာ၊ ကေုာံ အစဳအဇန် (Software)။
* '''လညာတ်ပါ်ပဲါ (Critical Thinking)''': ပွမပါ်ပဲါ ဒဒှ်ရ ပရိုင်တင်ဂၞင်ဏအ် ဒှ်ဒတန်ဍာံ ဟွံဍာံ။
* '''ပွမခၞံဗဒှ် (Creation)''': ပွမကၠောန်ပ္တိတ် လိက်ပရေင်၊ ရုပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗဳဒဳယို နကဵုနဲကဲဒဳဂျဳတေဝ်။
* '''ပွမဆက်စပ် (Communication)''': ပွမဆက်စပ် ကေုာံ ညဳသာသၟဟ်သၟန် ကုညးတၞဟ် ပ္ဍဲလ္တူလာင် (Online)။&lt;ref&gt;Eshet-Alkalai, Y. (2004). Digital literacy: A conceptual framework for survival skills in the digital era. ''Journal of Educational Multimedia and Hypermedia'', 13(1), 93-106.&lt;/ref&gt;

== ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် ==
ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဝွံ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍအဓိက နကဵု သဇိုင်ပညာနာနာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ သဇိုင်ကဏ္ဍ ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဂမၠိုင်
|-
! လၟေင် !! ကဏ္ဍပညာ (Literacy Type) !! ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ အစောံစရာဲ
|-
| ၁ || [[ပညာတင်ဂၞင်]] (Information Literacy) || ပွမဂၠာဲ၊ ရွေးချေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ပ္ဍဲအေန်တာနေတ် ဗွဲမဒးရး။
|-
| ၂ || [[ပညာမဳဒဳယာ]] (Media Literacy) || ပွမကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပါ်ပဲါ အစဳအဇန်မဳဒဳယာနာနာ ကေုာံ ပရိုင်မုသာ (Fake News)။
|-
| ၃ || [[ပညာ ICT]] (ICT Literacy) || ပွမလေပ်စကာ ကိရိယာ သိပ္ပံ မပ္တံကဵု သၞောတ် Cloud, App ကေုာံ သၞောတ်စက်ဂမၠိုင်။
|-
| ၄ || [[ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳတေဝ်]] (Digital Safety) || ပွမမင်မဲ လိက်စၟတ်သမ္တီပူဂိုလ် ကေုာံ စဵုဒၞာဘဲ နူလ္တူလာင် (Cybersecurity)။
|}

== ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစု ==
ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဏအ်ဝွံ အရာအိုဿီု မပ္တံကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံတအ် ပြံင်လှာဲအာ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ် သီုဖအိုတ်ရ။ ညးမဟွံမဲကဵု ပညာဒဳဂျဳဒဴတအ်ဝွံ ဒးဒုင်သှ်ေမံင် လက္ကရဴတုဲ ကလိဂွံ အခေါင်အရာ အောန်အာမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပညာဏအ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ဘဝ မွဲရ။&lt;ref&gt;Buckingham, D. (2006). Defining digital literacy: What do young people need to know about digital media?. ''Nordic journal of digital literacy'', 1(4), 263-276.&lt;/ref&gt;

== ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ပညာ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ပညာ၊ ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဗွိုက်ဘာ (Digital Classrooms) ကေုာံ သၞောတ်ဗ္တောန်လ္တူလာင် (E-learning) ရ။ အစာဘာ ကေုာံ ကွးဘာတအ် စကာအစဳအဇန် မပ္တံကဵု [[Zoom]]၊ [[Google Classroom]] ကေုာံ [[Moodle]] တအ် သွက်ဂွံ ဗ္တောန်ပညာရ။ ပွမစကာ နဲကဲဏအ်ဝွံ ကဵုအခေါင် ကုကွးဘာတအ် ညံင်ဂွံ ကတ်လ္ၚတ်ပညာ ဇၟာပ်အခိင် ဇၟာပ်ဒေသ မာန်ရ။

== ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ==
ပရေင်ဂီုကၠီု ပ္ဍဲလ္တူလာင် (Digital Safety) ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Digital Ethics) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကိစ္စဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲပညာဒဳဂျဳဒဴရ။
* '''ပရေင်ဂီုကၠီု''': ပွမမင်မဲ Password၊ တွဵုဝိုင် ပူဂိုလ် (Privacy) ကေုာံ စဵုဒၞာဘဲ [[Phishing]] ကေုာံ [[Hacking]]။
* '''ဒ္ဂေတ်လၟေတ်''': ပွမရှ်ေသှ်ေ အခေါင်အရာ ညးတၞဟ် (Copyright)၊ ဟွံကၠောန်ပလီု ပရေင်စိုတ်ဓာတ် ညးတၞဟ် (Cyberbullying) ကေုာံ ပွမစကာ အရေဝ်မယေန်သၞာင် ပ္ဍဲလ္တူလာင်။

== တင်ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ တင်တပ်အာ ==
တင်ဝါတ်ဂါတ် အဓိက ပ္ဍဲပွမဇၞော်မောဝ် ပညာဒဳဂျဳဒဴဂှ် ဒှ် '''ကွာ်ဟွံဒး ဒဳဂျဳတေဝ်''' (Digital Divide) ရ။ မၞိဟ်မမံင် ပ္ဍဲဒေသကွာန်ရးတအ်ဝွံ ဟွံမဲကဵု အေန်တာနေတ် ကေုာံ ကိရိယာ စက်ဂမၠိုင်တုဲ ကလိဂွံ ပညာဏအ် ဟွံလောဲသွာရ။&lt;ref&gt;Lankshear, C., &amp; Knobel, M. (2008). Digital literacies: Concepts, policies and practices. Peter Lang.&lt;/ref&gt;
* '''တင်တပ်အာ (Solutions)''': အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံနာနာတအ် ဒးဖန်ဇန် ထံက်ပင် ကိရိယာ ကေုာံ ပံက်တန်ဗ္တောန် ပညာဒဳဂျဳဒဴ ကုဒေသမဟွံဇၞော်မောဝ်တအ်ရ။

== ပရေင်စီးပွား ကေုာံ ကမၠောန် ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ပရေင်စီးပွား (Digital Economy) ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။ ကမၠောန်တၟိဂမၠိုင် မပ္တံကဵု [[Digital Marketing]]၊ [[Freelancing]]၊ ကေုာံ ကမၠောန်မံင်သ္ၚိကၠောန် (Remote work) တအ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကဵုပညာဒဳဂျဳဒဴ သီုဖအိုတ်ရ။ ညးမနွံကဵု အစောံစရာဲဏအ်ဝွံ ကလိဂွံ အခေါင်ကမၠောန် ကေုာံ သြန်လုပ် ဂၠိုင်နူ ညးဓမ္မတာတအ်ရ။

== အနာဂတ် ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ ==
အနာဂတ် ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ဆက်စပ်အာ ကဵုနဲကဲတၟိဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဉာဏ်စက် ([[Artificial Intelligence]] - AI), [[Virtual Reality]] (VR), ကေုာံ [[Augmented Reality]] (AR) တအ်ရ။ ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒးလ္ၚတ် ကေုာံ ပြံင်လှာဲအာ အတိုင်အခိုက်အလိုက် ခေတ်ကာလ ညံင်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴမာန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် ဒဳဂျဳတေဝ်ဏအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name       = ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ
| title      = [[ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ]] ကေုာံ နဲကဲဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| listclass  = hlist
| state      = expanded

| group1     = သဇိုင်အဓိက
| list1      =
* [[ပညာတင်ဂၞင်]]
* [[ပညာမဳဒဳယာ]]
* [[ပညာ ICT]]
* [[လညာတ်ပါ်ပဲါ]]

| group2     = ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ဒ္ဂေတ်
| list2      =
* [[ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[Cyberbullying]]
* [[Privacy|တွဵုဝိုင် ပူဂိုလ်]]

| group3     = ကဏ္ဍ မဆက်စပ်
| list3      =
* [[E-learning|သၞောတ်ဗ္တောန်လ္တူလာင်]]
* [[Digital Divide|ကွာ်ဟွံဒး ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[Digital Economy|ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဒဳဂျဳဒဴ]]
}}

[[Category:ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:နဲကဲသိပ္ပံ]]
[[Category:အေန်တာနေတ်]]</text>
      <sha1>bi3o7c0dhkytrq2yw98e121607fcril</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58799</id>
      <parentid>58798</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12916" sha1="sd5zj9jc10l2vcbnznpg8riqpqee8fa" xml:space="preserve">{{Infobox
| title       = ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ (Digital Literacy)
| image       = [[File:Digital_literacy_illustration.svg|300px]]
| caption     = လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ကဏ္ဍနာနာ မဆေင်စပ်ကဵု ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ
| label1      = ပွံက်အဓိပ္ပါယ်
| data1       = ပွမစကာ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ခၞံဗဒှ် တင်ဂၞင် နကဵုစက်ဒဳဂျဳတေဝ်
| label2      = ကဏ္ဍမပါလုပ်
| data2       = [[ပရေင်ပညာ]]၊ [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]၊ [[ပရေင်မၞိဟ်]]
| label3      = နဲကဲလွပ်
| data3       = [[အေန်တာနေတ်]]၊ [[ကောန်ပျူတာ]]၊ [[စမတ်ဖုန်]]
| label4      = သဇိုင်အဓိက
| data4       = လညာတ်ပါ်ပဲါ၊ ပရေင်ဂီုကၠီု၊ ဒ္ဂေတ်လၟေတ်
}}

'''ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပညာ ဒဳဂျဳတေဝ်''' ({{lang-en|Digital literacy}}) ဝွံ ဒှ်အစောံစရာဲ ကေုာံ လညာတ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ခၞံဗဒှ် ကေုာံ ဆက်စပ် ပရိုင်တင်ဂၞင် နကဵု နဲကဲဒဳဂျဳတေဝ် (Digital technologies) မပ္တံကဵု [[ကောန်ပျူတာ]]၊ [[စမတ်ဖုန်]] ကေုာံ [[အေန်တာနေတ်]] ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Gilster, P. (1997). ''Digital literacy''. Wiley Computer Pub.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဏအ်ဝွံ ပညာဒဳဂျဳဒဴဂှ် ဒှ်အရာမနွံပၟိက်ဗွဲမဇၞော် သွက်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်အာ ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ==
ဝေါဟာရ &quot;ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ&quot; (Digital Literacy) ဝွံ စတမ်ကၠုင်နူ သၞာံ ၁၉၉၇ နကဵု တၠပညာ [[Paul Gilster]] မချူလဝ် ပ္ဍဲပြကိုဟ်ညးရ။ ညးပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်ရ ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပွမလေပ်စကာ ကောန်ပျူတာမွဲဓဝ်၊ ဒှ်အရာမလေပ်ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပါ်ပဲါ တင်ဂၞင် မကၠုင်နူ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Bawden, D. (2001). Information and digital literacies: a review of concepts. ''Journal of documentation'', 57(2), 218-259.&lt;/ref&gt; လဒက်ပ္တန်ဏအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲကၠုင် နူခေတ်စကာစက် (Computer literacy) တုဲ စိုပ်ကၠုင် ခေတ်အေန်တာနေတ် (Internet literacy) ကေုာံ ပရေင်မဳဒဳယာ (Media literacy) ရ။

== အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ အင်္ဂလက္ချဏ် ==
ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဝွံ နွံကဵု အင်္ဂလက္ချဏ် မဂၠိုင်ကဵုသာ် မပ္တံကဵု:
* '''စောမ်စရာဲ နဲကဲ (Technical Skill)''': ပွမလေပ်စကာ စက်၊ ကောန်ပျူတာ၊ ကေုာံ အစဳအဇန် (Software)။
* '''လညာတ်ပါ်ပဲါ (Critical Thinking)''': ပွမပါ်ပဲါ ဒဒှ်ရ ပရိုင်တင်ဂၞင်ဏအ် ဒှ်ဒတန်ဍာံ ဟွံဍာံ။
* '''ပွမခၞံဗဒှ် (Creation)''': ပွမကၠောန်ပ္တိတ် လိက်ပရေင်၊ ရုပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗဳဒဳယို နကဵုနဲကဲဒဳဂျဳတေဝ်။
* '''ပွမဆက်စပ် (Communication)''': ပွမဆက်စပ် ကေုာံ ညဳသာသၟဟ်သၟန် ကုညးတၞဟ် ပ္ဍဲလ္တူလာင် (Online)။&lt;ref&gt;Eshet-Alkalai, Y. (2004). Digital literacy: A conceptual framework for survival skills in the digital era. ''Journal of Educational Multimedia and Hypermedia'', 13(1), 93-106.&lt;/ref&gt;

== ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် ==
ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဝွံ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍအဓိက နကဵု သဇိုင်ပညာနာနာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ သဇိုင်ကဏ္ဍ ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဂမၠိုင်
|-
! လၟေင် !! ကဏ္ဍပညာ (Literacy Type) !! ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ အစောံစရာဲ
|-
| ၁ || [[ပညာတင်ဂၞင်]] (Information Literacy) || ပွမဂၠာဲ၊ ရွေးချေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ပ္ဍဲအေန်တာနေတ် ဗွဲမဒးရး။
|-
| ၂ || [[ပညာမဳဒဳယာ]] (Media Literacy) || ပွမကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပါ်ပဲါ အစဳအဇန်မဳဒဳယာနာနာ ကေုာံ ပရိုင်မုသာ (Fake News)။
|-
| ၃ || [[ပညာ ICT]] (ICT Literacy) || ပွမလေပ်စကာ ကိရိယာ သိပ္ပံ မပ္တံကဵု သၞောတ် Cloud, App ကေုာံ သၞောတ်စက်ဂမၠိုင်။
|-
| ၄ || [[ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳတေဝ်]] (Digital Safety) || ပွမမင်မဲ လိက်စၟတ်သမ္တီပူဂိုလ် ကေုာံ စဵုဒၞာဘဲ နူလ္တူလာင် (Cybersecurity)။
|}

== ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစု ==
ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဏအ်ဝွံ အရာအိုဿီု မပ္တံကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံတအ် ပြံင်လှာဲအာ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ် သီုဖအိုတ်ရ။ ညးမဟွံမဲကဵု ပညာဒဳဂျဳဒဴတအ်ဝွံ ဒးဒုင်သှ်ေမံင် လက္ကရဴတုဲ ကလိဂွံ အခေါင်အရာ အောန်အာမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပညာဏအ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ဘဝ မွဲရ။&lt;ref&gt;Buckingham, D. (2006). Defining digital literacy: What do young people need to know about digital media?. ''Nordic journal of digital literacy'', 1(4), 263-276.&lt;/ref&gt;

== ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ပညာ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ပညာ၊ ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဗွိုက်ဘာ (Digital Classrooms) ကေုာံ သၞောတ်ဗ္တောန်လ္တူလာင် (E-learning) ရ။ အစာဘာ ကေုာံ ကွးဘာတအ် စကာအစဳအဇန် မပ္တံကဵု [[Zoom]]၊ [[Google Classroom]] ကေုာံ [[Moodle]] တအ် သွက်ဂွံ ဗ္တောန်ပညာရ။ ပွမစကာ နဲကဲဏအ်ဝွံ ကဵုအခေါင် ကုကွးဘာတအ် ညံင်ဂွံ ကတ်လ္ၚတ်ပညာ ဇၟာပ်အခိင် ဇၟာပ်ဒေသ မာန်ရ။

== ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ==
ပရေင်ဂီုကၠီု ပ္ဍဲလ္တူလာင် (Digital Safety) ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Digital Ethics) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကိစ္စဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲပညာဒဳဂျဳဒဴရ။
* '''ပရေင်ဂီုကၠီု''': ပွမမင်မဲ Password၊ တွဵုဝိုင် ပူဂိုလ် (Privacy) ကေုာံ စဵုဒၞာဘဲ [[Phishing]] ကေုာံ [[Hacking]]။
* '''ဒ္ဂေတ်လၟေတ်''': ပွမရှ်ေသှ်ေ အခေါင်အရာ ညးတၞဟ် (Copyright)၊ ဟွံကၠောန်ပလီု ပရေင်စိုတ်ဓာတ် ညးတၞဟ် (Cyberbullying) ကေုာံ ပွမစကာ အရေဝ်မယေန်သၞာင် ပ္ဍဲလ္တူလာင်။

== တင်ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ တင်တပ်အာ ==
တင်ဝါတ်ဂါတ် အဓိက ပ္ဍဲပွမဇၞော်မောဝ် ပညာဒဳဂျဳဒဴဂှ် ဒှ် '''ကွာ်ဟွံဒး ဒဳဂျဳတေဝ်''' (Digital Divide) ရ။ မၞိဟ်မမံင် ပ္ဍဲဒေသကွာန်ရးတအ်ဝွံ ဟွံမဲကဵု အေန်တာနေတ် ကေုာံ ကိရိယာ စက်ဂမၠိုင်တုဲ ကလိဂွံ ပညာဏအ် ဟွံလောဲသွာရ။&lt;ref&gt;Lankshear, C., &amp; Knobel, M. (2008). Digital literacies: Concepts, policies and practices. Peter Lang.&lt;/ref&gt;
* '''တင်တပ်အာ (Solutions)''': အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံနာနာတအ် ဒးဖန်ဇန် ထံက်ပင် ကိရိယာ ကေုာံ ပံက်တန်ဗ္တောန် ပညာဒဳဂျဳဒဴ ကုဒေသမဟွံဇၞော်မောဝ်တအ်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ကမၠောန် ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Digital Economy) ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။ ကမၠောန်တၟိဂမၠိုင် မပ္တံကဵု [[Digital Marketing]]၊ [[Freelancing]]၊ ကေုာံ ကမၠောန်မံင်သ္ၚိကၠောန် (Remote work) တအ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကဵုပညာဒဳဂျဳဒဴ သီုဖအိုတ်ရ။ ညးမနွံကဵု အစောံစရာဲဏအ်ဝွံ ကလိဂွံ အခေါင်ကမၠောန် ကေုာံ သြန်လုပ် ဂၠိုင်နူ ညးဓမ္မတာတအ်ရ။

== အနာဂတ် ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ ==
အနာဂတ် ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ဆက်စပ်အာ ကဵုနဲကဲတၟိဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဉာဏ်စက် ([[Artificial Intelligence]] - AI), [[Virtual Reality]] (VR), ကေုာံ [[Augmented Reality]] (AR) တအ်ရ။ ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒးလ္ၚတ် ကေုာံ ပြံင်လှာဲအာ အတိုင်အခိုက်အလိုက် ခေတ်ကာလ ညံင်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴမာန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် ဒဳဂျဳတေဝ်ဏအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name       = ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ
| title      = [[ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ]] ကေုာံ နဲကဲဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| listclass  = hlist
| state      = expanded

| group1     = သဇိုင်အဓိက
| list1      =
* [[ပညာတင်ဂၞင်]]
* [[ပညာမဳဒဳယာ]]
* [[ပညာ ICT]]
* [[လညာတ်ပါ်ပဲါ]]

| group2     = ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ဒ္ဂေတ်
| list2      =
* [[ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[Cyberbullying]]
* [[Privacy|တွဵုဝိုင် ပူဂိုလ်]]

| group3     = ကဏ္ဍ မဆက်စပ်
| list3      =
* [[E-learning|သၞောတ်ဗ္တောန်လ္တူလာင်]]
* [[Digital Divide|ကွာ်ဟွံဒး ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[Digital Economy|ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဒဳဂျဳဒဴ]]
}}

[[Category:ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:နဲကဲသိပ္ပံ]]
[[Category:အေန်တာနေတ်]]</text>
      <sha1>sd5zj9jc10l2vcbnznpg8riqpqee8fa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58801</id>
      <parentid>58799</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:26:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12910" sha1="apjxavqinsxpntv5xilrnlyr528yhcy" xml:space="preserve">{{Infobox
| title       = ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ (Digital Literacy)
| image       = [[File:Digital_literacy_illustration.svg|300px]]
| caption     = လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ကဏ္ဍနာနာ မဆေင်စပ်ကဵု ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ
| label1      = ပွံက်အဓိပ္ပါယ်
| data1       = ပွမစကာ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ခၞံဗဒှ် တင်ဂၞင် နကဵုစက်ဒဳဂျဳတေဝ်
| label2      = ကဏ္ဍမပါလုပ်
| data2       = [[ပရေင်ပညာ]]၊ [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]၊ [[ပရေင်မၞိဟ်]]
| label3      = နဲကဲလွပ်
| data3       = [[အေန်တာနေတ်]]၊ [[ကောန်ပျူတာ]]၊ [[စမတ်ဖုန်]]
| label4      = သဇိုင်အဓိက
| data4       = လညာတ်ပါ်ပဲါ၊ ပရေင်ဂီုကၠီု၊ ဒ္ဂေတ်လၟေတ်
}}

'''ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပညာ ဒဳဂျဳတေဝ်''' ({{lang-en|Digital literacy}}) ဝွံ ဒှ်အစောံစရာဲ ကေုာံ လညာတ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ခၞံဗဒှ် ကေုာံ ဆက်စပ် ပရိုင်တင်ဂၞင် နကဵု နဲကဲဒဳဂျဳတေဝ် (Digital technologies) မပ္တံကဵု [[ကောန်ပျူတာ]]၊ [[စမတ်ဖုန်]] ကေုာံ [[အေန်တာနေတ်]] ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Gilster, P. (1997). ''Digital literacy''. Wiley Computer Pub.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဏအ်ဝွံ ပညာဒဳဂျဳဒဴဂှ် ဒှ်အရာမနွံပၟိက်ဗွဲမဇၞော် သွက်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်အာ ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ==
ဝေါဟာရ &quot;ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ&quot; (Digital Literacy) ဝွံ စတမ်ကၠုင်နူ သၞာံ ၁၉၉၇ နကဵု တၠပညာ [[Paul Gilster]] မချူလဝ် ပ္ဍဲပြကိုဟ်ညးရ။ ညးပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်ရ ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပွမလေပ်စကာ ကောန်ပျူတာမွဲဓဝ်၊ ဒှ်အရာမလေပ်ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပါ်ပဲါ တင်ဂၞင် မကၠုင်နူ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Bawden, D. (2001). Information and digital literacies: a review of concepts. ''Journal of documentation'', 57(2), 218-259.&lt;/ref&gt; လဒက်ပ္တန်ဏအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲကၠုင် နူခေတ်စကာစက် (Computer literacy) တုဲ စိုပ်ကၠုင် ခေတ်အေန်တာနေတ် (Internet literacy) ကေုာံ ပရေင်မဳဒဳယာ (Media literacy) ရ။

== အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ အင်္ဂလက္ချဏ် ==
ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဝွံ နွံကဵု အင်္ဂလက္ချဏ် မဂၠိုင်ကဵုသာ် မပ္တံကဵု:
* '''စောမ်စရာဲ နဲကဲ (Technical Skill)''': ပွမလေပ်စကာ စက်၊ ကောန်ပျူတာ၊ ကေုာံ အစဳအဇန် (Software)။
* '''လညာတ်ပါ်ပဲါ (Critical Thinking)''': ပွမပါ်ပဲါ ဒဒှ်ရ ပရိုင်တင်ဂၞင်ဏအ် ဒှ်ဒတန်ဍာံ ဟွံဍာံ။
* '''ပွမခၞံဗဒှ် (Creation)''': ပွမကၠောန်ပ္တိတ် လိက်ပရေင်၊ ရုပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗဳဒဳယို နကဵုနဲကဲဒဳဂျဳတေဝ်။
* '''ပွမဆက်စပ် (Communication)''': ပွမဆက်စပ် ကေုာံ ညဳသာသၟဟ်သၟန် ကုညးတၞဟ် ပ္ဍဲလ္တူလာင် (Online)။&lt;ref&gt;Eshet-Alkalai, Y. (2004). Digital literacy: A conceptual framework for survival skills in the digital era. ''Journal of Educational Multimedia and Hypermedia'', 13(1), 93-106.&lt;/ref&gt;

== ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် ==
ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဝွံ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍအဓိက နကဵု သဇိုင်ပညာနာနာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ သဇိုင်ကဏ္ဍ ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဂမၠိုင်
|-
! လၟေင် !! ကဏ္ဍပညာ (Literacy Type) !! ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ အစောံစရာဲ
|-
| ၁ || [[ပညာတင်ဂၞင်]] (Information Literacy) || ပွမဂၠာဲ၊ ရွေးချေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ပ္ဍဲအေန်တာနေတ် ဗွဲမဒးရး။
|-
| ၂ || [[ပညာမဳဒဳယာ]] (Media Literacy) || ပွမကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပါ်ပဲါ အစဳအဇန်မဳဒဳယာနာနာ ကေုာံ ပရိုင်မုသာ (Fake News)။
|-
| ၃ || [[ပညာ ICT]] (ICT Literacy) || ပွမလေပ်စကာ ကိရိယာ သိပ္ပံ မပ္တံကဵု သၞောတ် Cloud, App ကေုာံ သၞောတ်စက်ဂမၠိုင်။
|-
| ၄ || [[ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳဒဴ]] (Digital Safety) || ပွမမင်မဲ လိက်စၟတ်သမ္တီပူဂိုလ် ကေုာံ စဵုဒၞာဘဲ နူလ္တူလာင် (Cybersecurity)။
|}

== ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစု ==
ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဏအ်ဝွံ အရာအိုဿီု မပ္တံကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံတအ် ပြံင်လှာဲအာ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ် သီုဖအိုတ်ရ။ ညးမဟွံမဲကဵု ပညာဒဳဂျဳဒဴတအ်ဝွံ ဒးဒုင်သှ်ေမံင် လက္ကရဴတုဲ ကလိဂွံ အခေါင်အရာ အောန်အာမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပညာဏအ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ဘဝ မွဲရ။&lt;ref&gt;Buckingham, D. (2006). Defining digital literacy: What do young people need to know about digital media?. ''Nordic journal of digital literacy'', 1(4), 263-276.&lt;/ref&gt;

== ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ပညာ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ပညာ၊ ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဗွိုက်ဘာ (Digital Classrooms) ကေုာံ သၞောတ်ဗ္တောန်လ္တူလာင် (E-learning) ရ။ အစာဘာ ကေုာံ ကွးဘာတအ် စကာအစဳအဇန် မပ္တံကဵု [[Zoom]]၊ [[Google Classroom]] ကေုာံ [[Moodle]] တအ် သွက်ဂွံ ဗ္တောန်ပညာရ။ ပွမစကာ နဲကဲဏအ်ဝွံ ကဵုအခေါင် ကုကွးဘာတအ် ညံင်ဂွံ ကတ်လ္ၚတ်ပညာ ဇၟာပ်အခိင် ဇၟာပ်ဒေသ မာန်ရ။

== ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ==
ပရေင်ဂီုကၠီု ပ္ဍဲလ္တူလာင် (Digital Safety) ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Digital Ethics) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကိစ္စဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲပညာဒဳဂျဳဒဴရ။
* '''ပရေင်ဂီုကၠီု''': ပွမမင်မဲ Password၊ တွဵုဝိုင် ပူဂိုလ် (Privacy) ကေုာံ စဵုဒၞာဘဲ [[Phishing]] ကေုာံ [[Hacking]]။
* '''ဒ္ဂေတ်လၟေတ်''': ပွမရှ်ေသှ်ေ အခေါင်အရာ ညးတၞဟ် (Copyright)၊ ဟွံကၠောန်ပလီု ပရေင်စိုတ်ဓာတ် ညးတၞဟ် (Cyberbullying) ကေုာံ ပွမစကာ အရေဝ်မယေန်သၞာင် ပ္ဍဲလ္တူလာင်။

== တင်ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ တင်တပ်အာ ==
တင်ဝါတ်ဂါတ် အဓိက ပ္ဍဲပွမဇၞော်မောဝ် ပညာဒဳဂျဳဒဴဂှ် ဒှ် '''ကွာ်ဟွံဒး ဒဳဂျဳတေဝ်''' (Digital Divide) ရ။ မၞိဟ်မမံင် ပ္ဍဲဒေသကွာန်ရးတအ်ဝွံ ဟွံမဲကဵု အေန်တာနေတ် ကေုာံ ကိရိယာ စက်ဂမၠိုင်တုဲ ကလိဂွံ ပညာဏအ် ဟွံလောဲသွာရ။&lt;ref&gt;Lankshear, C., &amp; Knobel, M. (2008). Digital literacies: Concepts, policies and practices. Peter Lang.&lt;/ref&gt;
* '''တင်တပ်အာ (Solutions)''': အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံနာနာတအ် ဒးဖန်ဇန် ထံက်ပင် ကိရိယာ ကေုာံ ပံက်တန်ဗ္တောန် ပညာဒဳဂျဳဒဴ ကုဒေသမဟွံဇၞော်မောဝ်တအ်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ကမၠောန် ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Digital Economy) ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။ ကမၠောန်တၟိဂမၠိုင် မပ္တံကဵု [[Digital Marketing]]၊ [[Freelancing]]၊ ကေုာံ ကမၠောန်မံင်သ္ၚိကၠောန် (Remote work) တအ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကဵုပညာဒဳဂျဳဒဴ သီုဖအိုတ်ရ။ ညးမနွံကဵု အစောံစရာဲဏအ်ဝွံ ကလိဂွံ အခေါင်ကမၠောန် ကေုာံ သြန်လုပ် ဂၠိုင်နူ ညးဓမ္မတာတအ်ရ။

== အနာဂတ် ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ ==
အနာဂတ် ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ဆက်စပ်အာ ကဵုနဲကဲတၟိဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဉာဏ်စက် ([[Artificial Intelligence]] - AI), [[Virtual Reality]] (VR), ကေုာံ [[Augmented Reality]] (AR) တအ်ရ။ ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒးလ္ၚတ် ကေုာံ ပြံင်လှာဲအာ အတိုင်အခိုက်အလိုက် ခေတ်ကာလ ညံင်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴမာန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် ဒဳဂျဳတေဝ်ဏအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name       = ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ
| title      = [[ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ]] ကေုာံ နဲကဲဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| listclass  = hlist
| state      = expanded

| group1     = သဇိုင်အဓိက
| list1      =
* [[ပညာတင်ဂၞင်]]
* [[ပညာမဳဒဳယာ]]
* [[ပညာ ICT]]
* [[လညာတ်ပါ်ပဲါ]]

| group2     = ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ဒ္ဂေတ်
| list2      =
* [[ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[Cyberbullying]]
* [[Privacy|တွဵုဝိုင် ပူဂိုလ်]]

| group3     = ကဏ္ဍ မဆက်စပ်
| list3      =
* [[E-learning|သၞောတ်ဗ္တောန်လ္တူလာင်]]
* [[Digital Divide|ကွာ်ဟွံဒး ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[Digital Economy|ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဒဳဂျဳဒဴ]]
}}

[[Category:ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:နဲကဲသိပ္ပံ]]
[[Category:အေန်တာနေတ်]]</text>
      <sha1>apjxavqinsxpntv5xilrnlyr528yhcy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58802</id>
      <parentid>58801</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:27:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12904" sha1="3uc8twzqx7buzt34otl7v0ihekho886" xml:space="preserve">{{Infobox
| title       = ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ (Digital Literacy)
| image       = [[File:Digital_literacy_illustration.svg|300px]]
| caption     = လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ကဏ္ဍနာနာ မဆေင်စပ်ကဵု ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ
| label1      = ပွံက်အဓိပ္ပါယ်
| data1       = ပွမစကာ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ခၞံဗဒှ် တင်ဂၞင် နကဵုစက်ဒဳဂျဳတေဝ်
| label2      = ကဏ္ဍမပါလုပ်
| data2       = [[ပရေင်ပညာ]]၊ [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]၊ [[ပရေင်မၞိဟ်]]
| label3      = နဲကဲလွပ်
| data3       = [[အေန်တာနေတ်]]၊ [[ကောန်ပျူတာ]]၊ [[စမတ်ဖုန်]]
| label4      = သဇိုင်အဓိက
| data4       = လညာတ်ပါ်ပဲါ၊ ပရေင်ဂီုကၠီု၊ ဒ္ဂေတ်လၟေတ်
}}

'''ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ''' ({{lang-en|Digital literacy}}) ဝွံ ဒှ်အစောံစရာဲ ကေုာံ လညာတ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ခၞံဗဒှ် ကေုာံ ဆက်စပ် ပရိုင်တင်ဂၞင် နကဵု နဲကဲဒဳဂျဳတေဝ် (Digital technologies) မပ္တံကဵု [[ကောန်ပျူတာ]]၊ [[စမတ်ဖုန်]] ကေုာံ [[အေန်တာနေတ်]] ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Gilster, P. (1997). ''Digital literacy''. Wiley Computer Pub.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဏအ်ဝွံ ပညာဒဳဂျဳဒဴဂှ် ဒှ်အရာမနွံပၟိက်ဗွဲမဇၞော် သွက်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်အာ ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ==
ဝေါဟာရ &quot;ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ&quot; (Digital Literacy) ဝွံ စတမ်ကၠုင်နူ သၞာံ ၁၉၉၇ နကဵု တၠပညာ [[Paul Gilster]] မချူလဝ် ပ္ဍဲပြကိုဟ်ညးရ။ ညးပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်ရ ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပွမလေပ်စကာ ကောန်ပျူတာမွဲဓဝ်၊ ဒှ်အရာမလေပ်ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပါ်ပဲါ တင်ဂၞင် မကၠုင်နူ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Bawden, D. (2001). Information and digital literacies: a review of concepts. ''Journal of documentation'', 57(2), 218-259.&lt;/ref&gt; လဒက်ပ္တန်ဏအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲကၠုင် နူခေတ်စကာစက် (Computer literacy) တုဲ စိုပ်ကၠုင် ခေတ်အေန်တာနေတ် (Internet literacy) ကေုာံ ပရေင်မဳဒဳယာ (Media literacy) ရ။

== အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ အင်္ဂလက္ချဏ် ==
ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဝွံ နွံကဵု အင်္ဂလက္ချဏ် မဂၠိုင်ကဵုသာ် မပ္တံကဵု:
* '''စောမ်စရာဲ နဲကဲ (Technical Skill)''': ပွမလေပ်စကာ စက်၊ ကောန်ပျူတာ၊ ကေုာံ အစဳအဇန် (Software)။
* '''လညာတ်ပါ်ပဲါ (Critical Thinking)''': ပွမပါ်ပဲါ ဒဒှ်ရ ပရိုင်တင်ဂၞင်ဏအ် ဒှ်ဒတန်ဍာံ ဟွံဍာံ။
* '''ပွမခၞံဗဒှ် (Creation)''': ပွမကၠောန်ပ္တိတ် လိက်ပရေင်၊ ရုပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗဳဒဳယို နကဵုနဲကဲဒဳဂျဳတေဝ်။
* '''ပွမဆက်စပ် (Communication)''': ပွမဆက်စပ် ကေုာံ ညဳသာသၟဟ်သၟန် ကုညးတၞဟ် ပ္ဍဲလ္တူလာင် (Online)။&lt;ref&gt;Eshet-Alkalai, Y. (2004). Digital literacy: A conceptual framework for survival skills in the digital era. ''Journal of Educational Multimedia and Hypermedia'', 13(1), 93-106.&lt;/ref&gt;

== ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် ==
ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဝွံ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍအဓိက နကဵု သဇိုင်ပညာနာနာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ သဇိုင်ကဏ္ဍ ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဂမၠိုင်
|-
! လၟေင် !! ကဏ္ဍပညာ (Literacy Type) !! ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ အစောံစရာဲ
|-
| ၁ || [[ပညာတင်ဂၞင်]] (Information Literacy) || ပွမဂၠာဲ၊ ရွေးချေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ပ္ဍဲအေန်တာနေတ် ဗွဲမဒးရး။
|-
| ၂ || [[ပညာမဳဒဳယာ]] (Media Literacy) || ပွမကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပါ်ပဲါ အစဳအဇန်မဳဒဳယာနာနာ ကေုာံ ပရိုင်မုသာ (Fake News)။
|-
| ၃ || [[ပညာ ICT]] (ICT Literacy) || ပွမလေပ်စကာ ကိရိယာ သိပ္ပံ မပ္တံကဵု သၞောတ် Cloud, App ကေုာံ သၞောတ်စက်ဂမၠိုင်။
|-
| ၄ || [[ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳဒဴ]] (Digital Safety) || ပွမမင်မဲ လိက်စၟတ်သမ္တီပူဂိုလ် ကေုာံ စဵုဒၞာဘဲ နူလ္တူလာင် (Cybersecurity)။
|}

== ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစု ==
ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဏအ်ဝွံ အရာအိုဿီု မပ္တံကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံတအ် ပြံင်လှာဲအာ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ် သီုဖအိုတ်ရ။ ညးမဟွံမဲကဵု ပညာဒဳဂျဳဒဴတအ်ဝွံ ဒးဒုင်သှ်ေမံင် လက္ကရဴတုဲ ကလိဂွံ အခေါင်အရာ အောန်အာမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပညာဏအ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ဘဝ မွဲရ။&lt;ref&gt;Buckingham, D. (2006). Defining digital literacy: What do young people need to know about digital media?. ''Nordic journal of digital literacy'', 1(4), 263-276.&lt;/ref&gt;

== ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ပညာ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ပညာ၊ ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဗွိုက်ဘာ (Digital Classrooms) ကေုာံ သၞောတ်ဗ္တောန်လ္တူလာင် (E-learning) ရ။ အစာဘာ ကေုာံ ကွးဘာတအ် စကာအစဳအဇန် မပ္တံကဵု [[Zoom]]၊ [[Google Classroom]] ကေုာံ [[Moodle]] တအ် သွက်ဂွံ ဗ္တောန်ပညာရ။ ပွမစကာ နဲကဲဏအ်ဝွံ ကဵုအခေါင် ကုကွးဘာတအ် ညံင်ဂွံ ကတ်လ္ၚတ်ပညာ ဇၟာပ်အခိင် ဇၟာပ်ဒေသ မာန်ရ။

== ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ==
ပရေင်ဂီုကၠီု ပ္ဍဲလ္တူလာင် (Digital Safety) ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Digital Ethics) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကိစ္စဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲပညာဒဳဂျဳဒဴရ။
* '''ပရေင်ဂီုကၠီု''': ပွမမင်မဲ Password၊ တွဵုဝိုင် ပူဂိုလ် (Privacy) ကေုာံ စဵုဒၞာဘဲ [[Phishing]] ကေုာံ [[Hacking]]။
* '''ဒ္ဂေတ်လၟေတ်''': ပွမရှ်ေသှ်ေ အခေါင်အရာ ညးတၞဟ် (Copyright)၊ ဟွံကၠောန်ပလီု ပရေင်စိုတ်ဓာတ် ညးတၞဟ် (Cyberbullying) ကေုာံ ပွမစကာ အရေဝ်မယေန်သၞာင် ပ္ဍဲလ္တူလာင်။

== တင်ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ တင်တပ်အာ ==
တင်ဝါတ်ဂါတ် အဓိက ပ္ဍဲပွမဇၞော်မောဝ် ပညာဒဳဂျဳဒဴဂှ် ဒှ် '''ကွာ်ဟွံဒး ဒဳဂျဳတေဝ်''' (Digital Divide) ရ။ မၞိဟ်မမံင် ပ္ဍဲဒေသကွာန်ရးတအ်ဝွံ ဟွံမဲကဵု အေန်တာနေတ် ကေုာံ ကိရိယာ စက်ဂမၠိုင်တုဲ ကလိဂွံ ပညာဏအ် ဟွံလောဲသွာရ။&lt;ref&gt;Lankshear, C., &amp; Knobel, M. (2008). Digital literacies: Concepts, policies and practices. Peter Lang.&lt;/ref&gt;
* '''တင်တပ်အာ (Solutions)''': အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံနာနာတအ် ဒးဖန်ဇန် ထံက်ပင် ကိရိယာ ကေုာံ ပံက်တန်ဗ္တောန် ပညာဒဳဂျဳဒဴ ကုဒေသမဟွံဇၞော်မောဝ်တအ်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ကမၠောန် ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Digital Economy) ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။ ကမၠောန်တၟိဂမၠိုင် မပ္တံကဵု [[Digital Marketing]]၊ [[Freelancing]]၊ ကေုာံ ကမၠောန်မံင်သ္ၚိကၠောန် (Remote work) တအ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကဵုပညာဒဳဂျဳဒဴ သီုဖအိုတ်ရ။ ညးမနွံကဵု အစောံစရာဲဏအ်ဝွံ ကလိဂွံ အခေါင်ကမၠောန် ကေုာံ သြန်လုပ် ဂၠိုင်နူ ညးဓမ္မတာတအ်ရ။

== အနာဂတ် ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ ==
အနာဂတ် ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ဆက်စပ်အာ ကဵုနဲကဲတၟိဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဉာဏ်စက် ([[Artificial Intelligence]] - AI), [[Virtual Reality]] (VR), ကေုာံ [[Augmented Reality]] (AR) တအ်ရ။ ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒးလ္ၚတ် ကေုာံ ပြံင်လှာဲအာ အတိုင်အခိုက်အလိုက် ခေတ်ကာလ ညံင်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴမာန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် ဒဳဂျဳတေဝ်ဏအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name       = ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ
| title      = [[ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ]] ကေုာံ နဲကဲဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| listclass  = hlist
| state      = expanded

| group1     = သဇိုင်အဓိက
| list1      =
* [[ပညာတင်ဂၞင်]]
* [[ပညာမဳဒဳယာ]]
* [[ပညာ ICT]]
* [[လညာတ်ပါ်ပဲါ]]

| group2     = ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ဒ္ဂေတ်
| list2      =
* [[ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[Cyberbullying]]
* [[Privacy|တွဵုဝိုင် ပူဂိုလ်]]

| group3     = ကဏ္ဍ မဆက်စပ်
| list3      =
* [[E-learning|သၞောတ်ဗ္တောန်လ္တူလာင်]]
* [[Digital Divide|ကွာ်ဟွံဒး ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[Digital Economy|ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဒဳဂျဳဒဴ]]
}}

[[Category:ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:နဲကဲသိပ္ပံ]]
[[Category:အေန်တာနေတ်]]</text>
      <sha1>3uc8twzqx7buzt34otl7v0ihekho886</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58803</id>
      <parentid>58802</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:27:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12906" sha1="9sqn0597jglovz0zw7xh5bgolc7an7s" xml:space="preserve">{{Infobox
| title       = ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ (Digital Literacy)
| image       = [[File:Digital_literacy_illustration.svg|300px]]
| caption     = လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ကဏ္ဍနာနာ မဆေင်စပ်ကဵု ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ
| label1      = ပွံက်အဓိပ္ပါယ်
| data1       = ပွမစကာ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ခၞံဗဒှ် တင်ဂၞင် နကဵုစက်ဒဳဂျဳတေဝ်
| label2      = ကဏ္ဍမပါလုပ်
| data2       = [[ပရေင်ပညာ]]၊ [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]၊ [[ပရေင်မၞိဟ်]]
| label3      = နဲကဲလွပ်
| data3       = [[အေန်တာနေတ်]]၊ [[ကောန်ပျူတာ]]၊ [[စမတ်ဖုန်]]
| label4      = သဇိုင်အဓိက
| data4       = လညာတ်ပါ်ပဲါ၊ ပရေင်ဂီုကၠီု၊ ဒ္ဂေတ်လၟေတ်
}}

'''ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ''' ({{lang-en|Digital literacy}}) ဝွံ ဒှ်အစောံစရာဲ ကေုာံ လညာတ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ခၞံဗဒှ် ကေုာံ ဆက်စပ် ပရိုင်တင်ဂၞင် နကဵု နဲကဲဒဳဂျဳတေဝ် (Digital technologies) မပ္တံကဵု [[ကောန်ပျူတာ]]၊ [[စမတ်ဖုန်]] ကေုာံ [[အေန်တာနေတ်]] ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Gilster, P. (1997). ''Digital literacy''. Wiley Computer Pub.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဏအ်ဝွံ ပညာဒဳဂျဳဒဴဂှ် ဒှ်အရာမနွံပၟိက်ဗွဲမဇၞော် သွက်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်အာ ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ==
ဝေါဟာရ &quot;ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ&quot; (Digital Literacy) ဝွံ စတမ်ကၠုင်နူ သၞာံ ၁၉၉၇ နကဵု တၠပညာ [[Paul Gilster]] မချူလဝ် ပ္ဍဲပြကိုဟ်ညးရ။ ညးပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်ရ ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပွမလေပ်စကာ ကောန်ပျူတာမွဲဓဝ်၊ ဒှ်အရာမလေပ်ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပါ်ပဲါ တင်ဂၞင် မကၠုင်နူ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Bawden, D. (2001). Information and digital literacies: a review of concepts. ''Journal of documentation'', 57(2), 218-259.&lt;/ref&gt; လဒက်ပ္တန်ဏအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲကၠုင် နူခေတ်စကာစက် (Computer literacy) တုဲ စိုပ်ကၠုင် ခေတ်အေန်တာနေတ် (Internet literacy) ကေုာံ ပရေင်မဳဒဳယာ (Media literacy) ရ။

== အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ အင်္ဂလက္ချဏ် ==
ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဝွံ နွံကဵု အင်္ဂလက္ချဏ် မဂၠိုင်ကဵုသာ် မပ္တံကဵု:
* '''စောမ်စရာဲ နဲကဲ (Technical Skill)''': ပွမလေပ်စကာ စက်၊ ကောန်ပျူတာ၊ ကေုာံ အစဳအဇန် (Software)။
* '''လညာတ်ပါ်ပဲါ (Critical Thinking)''': ပွမပါ်ပဲါ ဒဒှ်ရ ပရိုင်တင်ဂၞင်ဏအ် ဒှ်ဒတန်ဍာံ ဟွံဍာံ။
* '''ပွမခၞံဗဒှ် (Creation)''': ပွမကၠောန်ပ္တိတ် လိက်ပရေင်၊ ရုပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗဳဒဳယို နကဵုနဲကဲဒဳဂျဳတေဝ်။
* '''ပွမဆက်စပ် (Communication)''': ပွမဆက်စပ် ကေုာံ ညဳသာသၟဟ်သၟန် ကုညးတၞဟ် ပ္ဍဲလ္တူလာင် (Online)။&lt;ref&gt;Eshet-Alkalai, Y. (2004). Digital literacy: A conceptual framework for survival skills in the digital era. ''Journal of Educational Multimedia and Hypermedia'', 13(1), 93-106.&lt;/ref&gt;

== ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် ==
ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဝွံ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍအဓိက နကဵု သဇိုင်ပညာနာနာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ သဇိုင်ကဏ္ဍ ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဂမၠိုင်
|-
! လၟေင် !! ကဏ္ဍပညာ (Literacy Type) !! ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ အစောံစရာဲ
|-
| ၁ || [[ပညာ တင်ဂၞင်]] (Information Literacy) || ပွမဂၠာဲ၊ ရွေးချေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ပ္ဍဲအေန်တာနေတ် ဗွဲမဒးရး။
|-
| ၂ || [[ပညာ မဳဒဳယာ]] (Media Literacy) || ပွမကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပါ်ပဲါ အစဳအဇန်မဳဒဳယာနာနာ ကေုာံ ပရိုင်မုသာ (Fake News)။
|-
| ၃ || [[ပညာ ICT]] (ICT Literacy) || ပွမလေပ်စကာ ကိရိယာ သိပ္ပံ မပ္တံကဵု သၞောတ် Cloud, App ကေုာံ သၞောတ်စက်ဂမၠိုင်။
|-
| ၄ || [[ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳဒဴ]] (Digital Safety) || ပွမမင်မဲ လိက်စၟတ်သမ္တီပူဂိုလ် ကေုာံ စဵုဒၞာဘဲ နူလ္တူလာင် (Cybersecurity)။
|}

== ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစု ==
ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဏအ်ဝွံ အရာအိုဿီု မပ္တံကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံတအ် ပြံင်လှာဲအာ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ် သီုဖအိုတ်ရ။ ညးမဟွံမဲကဵု ပညာဒဳဂျဳဒဴတအ်ဝွံ ဒးဒုင်သှ်ေမံင် လက္ကရဴတုဲ ကလိဂွံ အခေါင်အရာ အောန်အာမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပညာဏအ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ဘဝ မွဲရ။&lt;ref&gt;Buckingham, D. (2006). Defining digital literacy: What do young people need to know about digital media?. ''Nordic journal of digital literacy'', 1(4), 263-276.&lt;/ref&gt;

== ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ပညာ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ပညာ၊ ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဗွိုက်ဘာ (Digital Classrooms) ကေုာံ သၞောတ်ဗ္တောန်လ္တူလာင် (E-learning) ရ။ အစာဘာ ကေုာံ ကွးဘာတအ် စကာအစဳအဇန် မပ္တံကဵု [[Zoom]]၊ [[Google Classroom]] ကေုာံ [[Moodle]] တအ် သွက်ဂွံ ဗ္တောန်ပညာရ။ ပွမစကာ နဲကဲဏအ်ဝွံ ကဵုအခေါင် ကုကွးဘာတအ် ညံင်ဂွံ ကတ်လ္ၚတ်ပညာ ဇၟာပ်အခိင် ဇၟာပ်ဒေသ မာန်ရ။

== ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ==
ပရေင်ဂီုကၠီု ပ္ဍဲလ္တူလာင် (Digital Safety) ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Digital Ethics) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကိစ္စဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲပညာဒဳဂျဳဒဴရ။
* '''ပရေင်ဂီုကၠီု''': ပွမမင်မဲ Password၊ တွဵုဝိုင် ပူဂိုလ် (Privacy) ကေုာံ စဵုဒၞာဘဲ [[Phishing]] ကေုာံ [[Hacking]]။
* '''ဒ္ဂေတ်လၟေတ်''': ပွမရှ်ေသှ်ေ အခေါင်အရာ ညးတၞဟ် (Copyright)၊ ဟွံကၠောန်ပလီု ပရေင်စိုတ်ဓာတ် ညးတၞဟ် (Cyberbullying) ကေုာံ ပွမစကာ အရေဝ်မယေန်သၞာင် ပ္ဍဲလ္တူလာင်။

== တင်ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ တင်တပ်အာ ==
တင်ဝါတ်ဂါတ် အဓိက ပ္ဍဲပွမဇၞော်မောဝ် ပညာဒဳဂျဳဒဴဂှ် ဒှ် '''ကွာ်ဟွံဒး ဒဳဂျဳတေဝ်''' (Digital Divide) ရ။ မၞိဟ်မမံင် ပ္ဍဲဒေသကွာန်ရးတအ်ဝွံ ဟွံမဲကဵု အေန်တာနေတ် ကေုာံ ကိရိယာ စက်ဂမၠိုင်တုဲ ကလိဂွံ ပညာဏအ် ဟွံလောဲသွာရ။&lt;ref&gt;Lankshear, C., &amp; Knobel, M. (2008). Digital literacies: Concepts, policies and practices. Peter Lang.&lt;/ref&gt;
* '''တင်တပ်အာ (Solutions)''': အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံနာနာတအ် ဒးဖန်ဇန် ထံက်ပင် ကိရိယာ ကေုာံ ပံက်တန်ဗ္တောန် ပညာဒဳဂျဳဒဴ ကုဒေသမဟွံဇၞော်မောဝ်တအ်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ကမၠောန် ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Digital Economy) ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။ ကမၠောန်တၟိဂမၠိုင် မပ္တံကဵု [[Digital Marketing]]၊ [[Freelancing]]၊ ကေုာံ ကမၠောန်မံင်သ္ၚိကၠောန် (Remote work) တအ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကဵုပညာဒဳဂျဳဒဴ သီုဖအိုတ်ရ။ ညးမနွံကဵု အစောံစရာဲဏအ်ဝွံ ကလိဂွံ အခေါင်ကမၠောန် ကေုာံ သြန်လုပ် ဂၠိုင်နူ ညးဓမ္မတာတအ်ရ။

== အနာဂတ် ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ ==
အနာဂတ် ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ဆက်စပ်အာ ကဵုနဲကဲတၟိဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဉာဏ်စက် ([[Artificial Intelligence]] - AI), [[Virtual Reality]] (VR), ကေုာံ [[Augmented Reality]] (AR) တအ်ရ။ ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒးလ္ၚတ် ကေုာံ ပြံင်လှာဲအာ အတိုင်အခိုက်အလိုက် ခေတ်ကာလ ညံင်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴမာန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် ဒဳဂျဳတေဝ်ဏအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name       = ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ
| title      = [[ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ]] ကေုာံ နဲကဲဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| listclass  = hlist
| state      = expanded

| group1     = သဇိုင်အဓိက
| list1      =
* [[ပညာတင်ဂၞင်]]
* [[ပညာမဳဒဳယာ]]
* [[ပညာ ICT]]
* [[လညာတ်ပါ်ပဲါ]]

| group2     = ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ဒ္ဂေတ်
| list2      =
* [[ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[Cyberbullying]]
* [[Privacy|တွဵုဝိုင် ပူဂိုလ်]]

| group3     = ကဏ္ဍ မဆက်စပ်
| list3      =
* [[E-learning|သၞောတ်ဗ္တောန်လ္တူလာင်]]
* [[Digital Divide|ကွာ်ဟွံဒး ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[Digital Economy|ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဒဳဂျဳဒဴ]]
}}

[[Category:ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:နဲကဲသိပ္ပံ]]
[[Category:အေန်တာနေတ်]]</text>
      <sha1>9sqn0597jglovz0zw7xh5bgolc7an7s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58806</id>
      <parentid>58803</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:37:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12900" sha1="6wtlmigr6jbdm00yxsn9naxno7efppe" xml:space="preserve">{{Infobox
| title       = ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ (Digital Literacy)
| image       = [[File:Digital_literacy_illustration.svg|300px]]
| caption     = လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ကဏ္ဍနာနာ မဆေင်စပ်ကဵု ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ
| label1      = ပွံက်အဓိပ္ပါယ်
| data1       = ပွမစကာ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ခၞံဗဒှ် တင်ဂၞင် နကဵုစက်ဒဳဂျဳတေဝ်
| label2      = ကဏ္ဍမပါလုပ်
| data2       = [[ပရေင်ပညာ]]၊ [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]၊ [[ပရေင်မၞိဟ်]]
| label3      = နဲကဲလွပ်
| data3       = [[အေန်တာနေတ်]]၊ [[ကောန်ပျူတာ]]၊ [[စမတ်ဖုန်]]
| label4      = သဇိုင်အဓိက
| data4       = လညာတ်ပါ်ပဲါ၊ ပရေင်ဂီုကၠီု၊ ဒ္ဂေတ်လၟေတ်
}}

'''ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ''' ({{lang-en|Digital literacy}}) ဝွံ ဒှ်အစောံစရာဲ ကေုာံ လညာတ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ခၞံဗဒှ် ကေုာံ ဆက်စပ် ပရိုင်တင်ဂၞင် နကဵု နဲကဲဒဳဂျဳတေဝ် (Digital technologies) မပ္တံကဵု [[ကောန်ပျူတာ]]၊ [[စမတ်ဖုန်]] ကေုာံ [[အေန်တာနေတ်]] ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Gilster, P. (1997). ''Digital literacy''. Wiley Computer Pub.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဏအ်ဝွံ ပညာဒဳဂျဳဒဴဂှ် ဒှ်အရာမနွံပၟိက်ဗွဲမဇၞော် သွက်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်အာ ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ==
ဝေါဟာရ &quot;ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ&quot; (Digital Literacy) ဝွံ စတမ်ကၠုင်နူ သၞာံ ၁၉၉၇ နကဵု တၠပညာ [[Paul Gilster]] မချူလဝ် ပ္ဍဲပြကိုဟ်ညးရ။ ညးပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်ရ ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပွမလေပ်စကာ ကောန်ပျူတာမွဲဓဝ်၊ ဒှ်အရာမလေပ်ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပါ်ပဲါ တင်ဂၞင် မကၠုင်နူ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Bawden, D. (2001). Information and digital literacies: a review of concepts. ''Journal of documentation'', 57(2), 218-259.&lt;/ref&gt; လဒက်ပ္တန်ဏအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲကၠုင် နူခေတ်စကာစက် (Computer literacy) တုဲ စိုပ်ကၠုင် ခေတ်အေန်တာနေတ် (Internet literacy) ကေုာံ ပရေင်မဳဒဳယာ (Media literacy) ရ။

== အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ အင်္ဂလက္ချဏ် ==
ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဝွံ နွံကဵု အင်္ဂလက္ချဏ် မဂၠိုင်ကဵုသာ် မပ္တံကဵု:
* '''စောမ်စရာဲ နဲကဲ (Technical Skill)''': ပွမလေပ်စကာ စက်၊ ကောန်ပျူတာ၊ ကေုာံ အစဳအဇန် (Software)။
* '''လညာတ်ပါ်ပဲါ (Critical Thinking)''': ပွမပါ်ပဲါ ဒဒှ်ရ ပရိုင်တင်ဂၞင်ဏအ် ဒှ်ဒတန်ဍာံ ဟွံဍာံ။
* '''ပွမခၞံဗဒှ် (Creation)''': ပွမကၠောန်ပ္တိတ် လိက်ပရေင်၊ ရုပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗဳဒဳယို နကဵုနဲကဲဒဳဂျဳတေဝ်။
* '''ပွမဆက်စပ် (Communication)''': ပွမဆက်စပ် ကေုာံ ညဳသာသၟဟ်သၟန် ကုညးတၞဟ် ပ္ဍဲလ္တူလာင် (Online)။&lt;ref&gt;Eshet-Alkalai, Y. (2004). Digital literacy: A conceptual framework for survival skills in the digital era. ''Journal of Educational Multimedia and Hypermedia'', 13(1), 93-106.&lt;/ref&gt;

== ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် ==
ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဝွံ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍအဓိက နကဵု သဇိုင်ပညာနာနာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ သဇိုင်ကဏ္ဍ ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဂမၠိုင်
|-
! လၟေင် !! ကဏ္ဍပညာ (Literacy Type) !! ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ အစောံစရာဲ
|-
| ၁ || [[ပညာ တင်ဂၞင်]] (Information Literacy) || ပွမဂၠာဲ၊ ရွေးချေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ပ္ဍဲအေန်တာနေတ် ဗွဲမဒးရး။
|-
| ၂ || [[ပညာ မဳဒဳယာ]] (Media Literacy) || ပွမကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပါ်ပဲါ အစဳအဇန်မဳဒဳယာနာနာ ကေုာံ ပရိုင်မုသာ (Fake News)။
|-
| ၃ || [[ပညာ ICT]] (ICT Literacy) || ပွမလေပ်စကာ ကိရိယာ သိပ္ပံ မပ္တံကဵု သၞောတ် Cloud, App ကေုာံ သၞောတ်စက်ဂမၠိုင်။
|-
| ၄ || [[ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳဒဴ]] (Digital Safety) || ပွမမင်မဲ လိက်စၟတ်သမ္တီပူဂိုလ် ကေုာံ စဵုဒၞာဘဲ နူလ္တူလာင် (Cybersecurity)။
|}

== ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစု ==
ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဏအ်ဝွံ အရာအိုဿီု မပ္တံကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံတအ် ပြံင်လှာဲအာ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ် သီုဖအိုတ်ရ။ ညးမဟွံမဲကဵု ပညာဒဳဂျဳဒဴတအ်ဝွံ ဒးဒုင်သှ်ေမံင် လက္ကရဴတုဲ ကလိဂွံ အခေါင်အရာ အောန်အာမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပညာဏအ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ဘဝ မွဲရ။&lt;ref&gt;Buckingham, D. (2006). Defining digital literacy: What do young people need to know about digital media?. ''Nordic journal of digital literacy'', 1(4), 263-276.&lt;/ref&gt;

== ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ပညာ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ပညာ၊ ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဗွိုက်ဘာ (Digital Classrooms) ကေုာံ သၞောတ်ဗ္တောန်လ္တူလာင် (E-learning) ရ။ အစာဘာ ကေုာံ ကွးဘာတအ် စကာအစဳအဇန် မပ္တံကဵု [[Zoom]]၊ [[Google Classroom]] ကေုာံ [[Moodle]] တအ် သွက်ဂွံ ဗ္တောန်ပညာရ။ ပွမစကာ နဲကဲဏအ်ဝွံ ကဵုအခေါင် ကုကွးဘာတအ် ညံင်ဂွံ ကတ်လ္ၚတ်ပညာ ဇၟာပ်အခိင် ဇၟာပ်ဒေသ မာန်ရ။

== ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ==
ပရေင်ဂီုကၠီု ပ္ဍဲလ္တူလာင် (Digital Safety) ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Digital Ethics) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကိစ္စဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲပညာဒဳဂျဳဒဴရ။
* '''ပရေင်ဂီုကၠီု''': ပွမမင်မဲ Password၊ တွဵုဝိုင် ပူဂိုလ် (Privacy) ကေုာံ စဵုဒၞာဘဲ [[Phishing]] ကေုာံ [[Hacking]]။
* '''ဒ္ဂေတ်လၟေတ်''': ပွမရှ်ေသှ်ေ အခေါင်အရာ ညးတၞဟ် (Copyright)၊ ဟွံကၠောန်ပလီု ပရေင်စိုတ်ဓာတ် ညးတၞဟ် (Cyberbullying) ကေုာံ ပွမစကာ အရေဝ်မယေန်သၞာင် ပ္ဍဲလ္တူလာင်။

== တင်ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ တင်တပ်အာ ==
တင်ဝါတ်ဂါတ် အဓိက ပ္ဍဲပွမဇၞော်မောဝ် ပညာဒဳဂျဳဒဴဂှ် ဒှ် '''ကွာ်ဟွံဒး ဒဳဂျဳတေဝ်''' (Digital Divide) ရ။ မၞိဟ်မမံင် ပ္ဍဲဒေသကွာန်ရးတအ်ဝွံ ဟွံမဲကဵု အေန်တာနေတ် ကေုာံ ကိရိယာ စက်ဂမၠိုင်တုဲ ကလိဂွံ ပညာဏအ် ဟွံလောဲသွာရ။&lt;ref&gt;Lankshear, C., &amp; Knobel, M. (2008). Digital literacies: Concepts, policies and practices. Peter Lang.&lt;/ref&gt;
* '''တင်တပ်အာ (Solutions)''': အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံနာနာတအ် ဒးဖန်ဇန် ထံက်ပင် ကိရိယာ ကေုာံ ပံက်တန်ဗ္တောန် ပညာဒဳဂျဳဒဴ ကုဒေသမဟွံဇၞော်မောဝ်တအ်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ကမၠောန် ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Digital Economy) ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။ ကမၠောန်တၟိဂမၠိုင် မပ္တံကဵု [[Digital Marketing]]၊ [[Freelancing]]၊ ကေုာံ ကမၠောန်မံင်သ္ၚိကၠောန် (Remote work) တအ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကဵုပညာဒဳဂျဳဒဴ သီုဖအိုတ်ရ။ ညးမနွံကဵု အစောံစရာဲဏအ်ဝွံ ကလိဂွံ အခေါင်ကမၠောန် ကေုာံ သြန်လုပ် ဂၠိုင်နူ ညးဓမ္မတာတအ်ရ။

== အနာဂတ် ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ ==
အနာဂတ် ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ဆက်စပ်အာ ကဵုနဲကဲတၟိဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဉာဏ်စက် ([[Artificial Intelligence]] - AI), [[Virtual Reality]] (VR), ကေုာံ [[Augmented Reality]] (AR) တအ်ရ။ ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒးလ္ၚတ် ကေုာံ ပြံင်လှာဲအာ အတိုင်အခိုက်အလိုက် ခေတ်ကာလ ညံင်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴမာန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် ဒဳဂျဳတေဝ်ဏအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name       = ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ
| title      = [[ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ]] ကေုာံ နဲကဲဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| listclass  = hlist
| state      = expanded

| group1     = သဇိုင်အဓိက
| list1      =
* [[ပညာတင်ဂၞင်]]
* [[ပညာမဳဒဳယာ]]
* [[ပညာ ICT]]
* [[လညာတ်ပါ်ပဲါ]]

| group2     = ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ဒ္ဂေတ်
| list2      =
* [[ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[Cyberbullying]]
* [[Privacy|တွဵုဝိုင် ပူဂိုလ်]]

| group3     = ကဏ္ဍ မဆက်စပ်
| list3      =
* [[E-learning|သၞောတ်ဗ္တောန်လ္တူလာင်]]
* [[Digital Divide|ကွာ်ဟွံဒး ဒဳဂျဳဒဴ]]
* [[Digital Economy|ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဒဳဂျဳဒဴ]]
}}

[[Category:ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:နဲကဲသိပ္ပံ]]
[[Category:အေန်တာနေတ်]]</text>
      <sha1>6wtlmigr6jbdm00yxsn9naxno7efppe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>58807</id>
      <parentid>58806</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <origin>58807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12900" sha1="otqqyt6lc692avug7hxwecrnameruaz" xml:space="preserve">{{Infobox
| title       = ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ (Digital Literacy)
| image       = [[File:Digital_literacy_illustration.svg|300px]]
| caption     = လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ကဏ္ဍနာနာ မဆေင်စပ်ကဵု ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ
| label1      = ပွံက်အဓိပ္ပါယ်
| data1       = ပွမစကာ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ခၞံဗဒှ် တင်ဂၞင် နကဵုစက်ဒဳဂျဳတေဝ်
| label2      = ကဏ္ဍမပါလုပ်
| data2       = [[ပရေင်ပညာ]]၊ [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]]၊ [[ပရေင်မၞိဟ်]]
| label3      = နဲကဲလွပ်
| data3       = [[အေန်တာနေတ်]]၊ [[ကောန်ပျူတာ]]၊ [[သမတ်ဖုန်]]
| label4      = သဇိုင်အဓိက
| data4       = လညာတ်ပါ်ပဲါ၊ ပရေင်ဂီုကၠီု၊ ဒ္ဂေတ်လၟေတ်
}}

'''ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ''' ({{lang-en|Digital literacy}}) ဝွံ ဒှ်အစောံစရာဲ ကေုာံ လညာတ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ခၞံဗဒှ် ကေုာံ ဆက်စပ် ပရိုင်တင်ဂၞင် နကဵု နဲကဲဒဳဂျဳတေဝ် (Digital technologies) မပ္တံကဵု [[ကောန်ပျူတာ]]၊ [[စမတ်ဖုန်]] ကေုာံ [[အေန်တာနေတ်]] ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Gilster, P. (1997). ''Digital literacy''. Wiley Computer Pub.&lt;/ref&gt; ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဏအ်ဝွံ ပညာဒဳဂျဳဒဴဂှ် ဒှ်အရာမနွံပၟိက်ဗွဲမဇၞော် သွက်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်အာ ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ==
ဝေါဟာရ &quot;ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ&quot; (Digital Literacy) ဝွံ စတမ်ကၠုင်နူ သၞာံ ၁၉၉၇ နကဵု တၠပညာ [[Paul Gilster]] မချူလဝ် ပ္ဍဲပြကိုဟ်ညးရ။ ညးပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်ရ ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပွမလေပ်စကာ ကောန်ပျူတာမွဲဓဝ်၊ ဒှ်အရာမလေပ်ကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပါ်ပဲါ တင်ဂၞင် မကၠုင်နူ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ်ဂမၠိုင်ရ။&lt;ref&gt;Bawden, D. (2001). Information and digital literacies: a review of concepts. ''Journal of documentation'', 57(2), 218-259.&lt;/ref&gt; လဒက်ပ္တန်ဏအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲကၠုင် နူခေတ်စကာစက် (Computer literacy) တုဲ စိုပ်ကၠုင် ခေတ်အေန်တာနေတ် (Internet literacy) ကေုာံ ပရေင်မဳဒဳယာ (Media literacy) ရ။

== အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ အင်္ဂလက္ချဏ် ==
ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဝွံ နွံကဵု အင်္ဂလက္ချဏ် မဂၠိုင်ကဵုသာ် မပ္တံကဵု:
* '''စောမ်စရာဲ နဲကဲ (Technical Skill)''': ပွမလေပ်စကာ စက်၊ ကောန်ပျူတာ၊ ကေုာံ အစဳအဇန် (Software)။
* '''လညာတ်ပါ်ပဲါ (Critical Thinking)''': ပွမပါ်ပဲါ ဒဒှ်ရ ပရိုင်တင်ဂၞင်ဏအ် ဒှ်ဒတန်ဍာံ ဟွံဍာံ။
* '''ပွမခၞံဗဒှ် (Creation)''': ပွမကၠောန်ပ္တိတ် လိက်ပရေင်၊ ရုပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗဳဒဳယို နကဵုနဲကဲဒဳဂျဳတေဝ်။
* '''ပွမဆက်စပ် (Communication)''': ပွမဆက်စပ် ကေုာံ ညဳသာသၟဟ်သၟန် ကုညးတၞဟ် ပ္ဍဲလ္တူလာင် (Online)။&lt;ref&gt;Eshet-Alkalai, Y. (2004). Digital literacy: A conceptual framework for survival skills in the digital era. ''Journal of Educational Multimedia and Hypermedia'', 13(1), 93-106.&lt;/ref&gt;

== ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် ==
ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဝွံ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍအဓိက နကဵု သဇိုင်ပညာနာနာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ သဇိုင်ကဏ္ဍ ပညာ ဒဳဂျဳဒဴဂမၠိုင်
|-
! လၟေင် !! ကဏ္ဍပညာ (Literacy Type) !! ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ အစောံစရာဲ
|-
| ၁ || [[ပညာ တင်ဂၞင်]] (Information Literacy) || ပွမဂၠာဲ၊ ရွေးချေတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ပ္ဍဲအေန်တာနေတ် ဗွဲမဒးရး။
|-
| ၂ || [[ပညာ မဳဒဳယာ]] (Media Literacy) || ပွမကၠိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ ပါ်ပဲါ အစဳအဇန်မဳဒဳယာနာနာ ကေုာံ ပရိုင်မုသာ (Fake News)။
|-
| ၃ || [[ပညာ ICT]] (ICT Literacy) || ပွမလေပ်စကာ ကိရိယာ သိပ္ပံ မပ္တံကဵု သၞောတ် Cloud, App ကေုာံ သၞောတ်စက်ဂမၠိုင်။
|-
| ၄ || [[ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳဒဴ]] (Digital Safety) || ပွမမင်မဲ လိက်စၟတ်သမ္တီပူဂိုလ် ကေုာံ စဵုဒၞာဘဲ နူလ္တူလာင် (Cybersecurity)။
|}

== ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစု ==
ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဏအ်ဝွံ အရာအိုဿီု မပ္တံကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံတအ် ပြံင်လှာဲအာ သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ် သီုဖအိုတ်ရ။ ညးမဟွံမဲကဵု ပညာဒဳဂျဳဒဴတအ်ဝွံ ဒးဒုင်သှ်ေမံင် လက္ကရဴတုဲ ကလိဂွံ အခေါင်အရာ အောန်အာမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပညာဏအ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ဘဝ မွဲရ။&lt;ref&gt;Buckingham, D. (2006). Defining digital literacy: What do young people need to know about digital media?. ''Nordic journal of digital literacy'', 1(4), 263-276.&lt;/ref&gt;

== ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ပညာ ==
ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ပညာ၊ ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဗွိုက်ဘာ (Digital Classrooms) ကေုာံ သၞောတ်ဗ္တောန်လ္တူလာင် (E-learning) ရ။ အစာဘာ ကေုာံ ကွးဘာတအ် စကာအစဳအဇန် မပ္တံကဵု [[Zoom]]၊ [[Google Classroom]] ကေုာံ [[Moodle]] တအ် သွက်ဂွံ ဗ္တောန်ပညာရ။ ပွမစကာ နဲကဲဏအ်ဝွံ ကဵုအခေါင် ကုကွးဘာတအ် ညံင်ဂွံ ကတ်လ္ၚတ်ပညာ ဇၟာပ်အခိင် ဇၟာပ်ဒေသ မာန်ရ။

== ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ==
ပရေင်ဂီုကၠီု ပ္ဍဲလ္တူလာင် (Digital Safety) ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Digital Ethics) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍကိစ္စဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲပညာဒဳဂျဳဒဴရ။
* '''ပရေင်ဂီုကၠီု''': ပွမမင်မဲ Password၊ တွဵုဝိုင် ပူဂိုလ် (Privacy) ကေုာံ စဵုဒၞာဘဲ [[Phishing]] ကေုာံ [[Hacking]]။
* '''ဒ္ဂေတ်လၟေတ်''': ပွမရှ်ေသှ်ေ အခေါင်အရာ ညးတၞဟ် (Copyright)၊ ဟွံကၠောန်ပလီု ပရေင်စိုတ်ဓာတ် ညးတၞဟ် (Cyberbullying) ကေုာံ ပွမစကာ အရေဝ်မယေန်သၞာင် ပ္ဍဲလ္တူလာင်။

== တင်ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ တင်တပ်အာ ==
တင်ဝါတ်ဂါတ် အဓိက ပ္ဍဲပွမဇၞော်မောဝ် ပညာဒဳဂျဳဒဴဂှ် ဒှ် '''ကွာ်ဟွံဒး ဒဳဂျဳတေဝ်''' (Digital Divide) ရ။ မၞိဟ်မမံင် ပ္ဍဲဒေသကွာန်ရးတအ်ဝွံ ဟွံမဲကဵု အေန်တာနေတ် ကေုာံ ကိရိယာ စက်ဂမၠိုင်တုဲ ကလိဂွံ ပညာဏအ် ဟွံလောဲသွာရ။&lt;ref&gt;Lankshear, C., &amp; Knobel, M. (2008). Digital literacies: Concepts, policies and practices. Peter Lang.&lt;/ref&gt;
* '''တင်တပ်အာ (Solutions)''': အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံနာနာတအ် ဒးဖန်ဇန် ထံက်ပင် ကိရိယာ ကေုာံ ပံက်တန်ဗ္တောန် ပညာဒဳဂျဳဒဴ ကုဒေသမဟွံဇၞော်မောဝ်တအ်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ကမၠောန် ==
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Digital Economy) ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။ ကမၠောန်တၟိဂမၠိုင် မပ္တံကဵု [[Digital Marketing]]၊ [[Freelancing]]၊ ကေုာံ ကမၠောန်မံင်သ္ၚိကၠောန် (Remote work) တအ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကဵုပညာဒဳဂျဳဒဴ သီုဖအိုတ်ရ။ ညးမနွံကဵု အစောံစရာဲဏအ်ဝွံ ကလိဂွံ အခေါင်ကမၠောန် ကေုာံ သြန်လုပ် ဂၠိုင်နူ ညးဓမ္မတာတအ်ရ။

== အနာဂတ် ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ ==
အနာဂတ် ပညာဒဳဂျဳဒဴဝွံ ဆက်စပ်အာ ကဵုနဲကဲတၟိဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဉာဏ်စက် ([[Artificial Intelligence]] - AI), [[Virtual Reality]] (VR), ကေုာံ [[Augmented Reality]] (AR) တအ်ရ။ ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒးလ္ၚတ် ကေုာံ ပြံင်လှာဲအာ အတိုင်အခိုက်အလိုက် ခေတ်ကာလ ညံင်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴမာန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် ဒဳဂျဳတေဝ်ဏအ်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name       = ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ
| title      = [[ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ]] ကေုာံ နဲကဲဆက်စပ်ဂမၠိုင်
| listclass  = hlist
| state      = expanded

| group1     = သဇိုင်အဓိက
| list1      =
* [[ပညာတင်ဂၞင်]]
* [[ပညာမဳဒဳယာ]]
* [[ပညာ ICT]]
* [[လညာတ်ပါ်ပဲါ]]

| group2     = ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ဒ္ဂေတ်
| list2      =
* [[ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳတေဝ်]]
* [[Cyberbullying]]
* [[Privacy|တွဵုဝိုင် ပူဂိုလ်]]

| group3     = ကဏ္ဍ မဆက်စပ်
| list3      =
* [[E-learning|သၞောတ်ဗ္တောန်လ္တူလာင်]]
* [[Digital Divide|ကွာ်ဟွံဒး ဒဳဂျဳဒဴ]]
* [[Digital Economy|ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဒဳဂျဳဒဴ]]
}}

[[Category:ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ]]
[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:နဲကဲသိပ္ပံ]]
[[Category:အေန်တာနေတ်]]</text>
      <sha1>otqqyt6lc692avug7hxwecrnameruaz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳဒဴ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12591</id>
    <revision>
      <id>58804</id>
      <timestamp>2026-10-18T06:31:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox technology | name             = ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳဒဴ (Cybersecurity) | image            = [[File:Cyber-security-2.jpg|250px]] | caption          = ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳဒဴ ဒှ်အရာမစဵုဒၞာ ဘဲအန္တရာယ် နူကွန်ရက် ကေုာံ တင်ဂၞင်ဂမၠိုင်။ | type             = ပညာစ...&quot;</comment>
      <origin>58804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12004" sha1="ljuc8wa51t19ajyz1y8h8dd7i569sdf" xml:space="preserve">{{Infobox technology
| name             = ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳဒဴ (Cybersecurity)
| image            = [[File:Cyber-security-2.jpg|250px]]
| caption          = ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳဒဴ ဒှ်အရာမစဵုဒၞာ ဘဲအန္တရာယ် နူကွန်ရက် ကေုာံ တင်ဂၞင်ဂမၠိုင်။
| type             = [[ပညာစက်]] / [[အေန်တာနက်]]
| field            = ကွန်ပျူတာပညာ, သၞောတ်တင်ဂၞင် (Information Systems)
| purpose          = စဵုဒၞာ ဘဲအန္တရာယ်, ဂိုင်ဒေပ် တင်ဂၞင်
| key_components   = ဂီုကၠီု ကွန်ရက် (Network Security), ဂီုကၠီု တင်ဂၞင် (Data Security)
}}

'''ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳဒဴ''' ({{lang-en|Digital security ဟွံသေင်မ္ဂး Cybersecurity}}) ဝွံ ဒှ်ကမၠောန် ကေုာံ နဲကဲမစဵုဒၞာ သၞောတ်ကွန်ပျူတာ၊ ကွန်ရက် (Networks)၊ မိုဘိုင်းဖုန်၊ ကေုာံ တင်ဂၞင် (Data) တအ် နူကဵု ပွမလုပ်ပလီုပလာ်၊ ပွမကၠတ် ကေုာံ ပွမဗတိုက် နကဵုနဲကဲဒဳဂျဳဒဴ (Cyber attacks) ရ။ ပ္ဍဲခေတ်အေန်တာနက်ဏအ်၊ ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳဒဴဝွံ ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက်ပူဂိုလ်၊ ကုမ္ပဏဳ ကေုာံ အလဵုအသဳ ဍုင်နာနာသီုဖအိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;CiscoCyber&quot;&gt;Cisco. (2025). ''What Is Cybersecurity?''. Retrieved from https://www.cisco.com/c/en/us/products/security/what-is-cybersecurity.html&lt;/ref&gt;

== ဝင် ကေုာံ ပွမဇၞော်မောဝ် (History and Development) ==
ဝင် ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳဒဴဝွံ စကၠုင် နူအခိင် ၁၉၇၀ ဂမၠိုင် မဒှ်အခိင် ARPANET (စမတ်တမ် အေန်တာနက်) မစက္တဵုဒှ်ရ။ ပရဝ်ဂရမ် မလီုလာ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ကော်စ &quot;Creeper&quot; တုဲ၊ ပရဝ်ဂရမ် မစဵုဒၞာ ညံင်ဂွံပလီု Creeper ဂှ် ကော်စ &quot;Reaper&quot; (မဒှ် အာန်တဳဗာင်ရုက် Anti-virus ကၠာအိုတ်) ရ။ နူကဵုခေတ် ၁၉၉၀ မစတုဲ အေန်တာနက် ပြးဇးကၠုင်၊ ဘဲအန္တရာယ် သာဲဗာ (Cyber threats) တအ်လေဝ် ဂၠိုင်ကၠုင်ရ။

== အဓိက သဘဴဓဝ် (Core Principles - CIA Triad) ==
ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳဒဴဝွံ ဒုင်သဇိုင်လဝ် လ္တူ သဘဴဓဝ် ၃ သာ် (CIA Triad) ရ:
# '''Confidentiality (ပွမစွံဓလုက်)''': တင်ဂၞင်တအ်ဂှ် ဆညးမနွံအခေါင်ဟေင် ဗှ်လ္ၚတ်မာန်ရ။
# '''Integrity (ပွမတပ်တး ကေုာံ ဍာံပြ)''': တင်ဂၞင်တအ်ဂှ် ဟွံဒးဒုင် ပလီုပလာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပြံင်လှာဲ နူကဵု ညးမဟွံမဲအခေါင်။
# '''Availability (ပွမသုင်စောဲမာန်လၟိုန်)''': တင်ဂၞင် ကေုာံ သၞောတ်တအ်ဂှ် ကာလနွံပၟိက်မ္ဂး သုင်စောဲဂွံလၟိုန်ရ။&lt;ref name=&quot;CIATriad&quot;&gt;Chai, W. (2025). ''What is the CIA Triad? (Confidentiality, Integrity, Availability)''. TechTarget. Retrieved from https://www.techtarget.com&lt;/ref&gt;

== ဂကူ ဘဲအန္တရာယ်ဂမၠိုင် (Types of Cyber Threats) ==
ဘဲအန္တရာယ် လ္တူအေန်တာနက်ဝွံ နွံနာနာသာ်ရ။ 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ အဓိက ဘဲအန္တရာယ် သာဲဗာ (Major Cyber Threats)
|-
! ယၟု (Threat)
! ပွံက် (Description)
! နဲကဲစဵုဒၞာ (Prevention)
|-
| မာလ်ဝဲ ([[Malware]])
| ပရဝ်ဂရမ် မနွံရန်တၟအ် သွက်ဂွံပလီု ကွန်ပျူတာ (ဥပမာ - Virus, Trojan).
| စကာ Anti-virus ကေုာံ Update OS လၟိုန်။
|-
| ဖိချေန် ([[Phishing]])
| ပွမလှေံလှန် ကေတ် တင်ဂၞင်ပူဂိုလ် နကဵု Email/SMS မပလီုလဝ်။
| လ္ပဍဵု Link နူညးဟွံတီယၟု။
|-
| ရာန်ဆာမ်ဝဲ ([[Ransomware]])
| မာလ်ဝဲ မကၟာတ်လဝ် တင်ဂၞင်တုဲ အာတ်သြန် သွက်ဂွံကလေင်ပံက်။
| ဂိုင်ဒေပ် တင်ဂၞင် (Backup) လၟိုန်။
|-
| ဒဳဒေါတ် ([[DDoS Attack]])
| ပွမပလံင် တင်ဂၞင်ဂၠိုင်လောန် ညံင် Website ဂွံလီုအာ။
| စကာ သၞောတ် Firewalls ကေုာံ Cloud protection.
|}

== ဂီုကၠီု ကွန်ရက် (Network Security) ==
ဂီုကၠီု ကွန်ရက်ဝွံ ဒှ်ကမၠောန် မစဵုဒၞာ ကွန်ရက် ကွန်ပျူတာ နူကဵု ပွမလုပ်ပလီု နူမ္ၚးရ။ အရာဏအ်ဝွံ စကာ [[Firewall]] (ကၟာင်ပၟတ်), VPN (Virtual Private Network) ကေုာံ IDS/IPS သၞောတ်တအ် သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် တင်ဂၞင် မလုပ်/တိတ် သီုဖအိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;NetSec&quot;&gt;Stallings, W. (2024). ''Network Security Essentials: Applications and Standards''. Pearson.&lt;/ref&gt;

== ဂီုကၠီု ပူဂိုလ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ (Personal &amp; Identity Security) ==
သွက်ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ဂွံစဵုဒၞာ အကံက် (Accounts) ဇကုမ္ဂး၊ ပွမစကာ မက္ခရ်ဓလုက် (Password) မခိုင်ကၠိုက် ကိစ္စဇၞော်ရ။ နဲကဲခိုဟ်အိုတ်ဂှ် ပွမစကာ [[Two-factor authentication|2FA]] (နဲကဲစၟတ်သမ္တီ ၜါကဆံင်) မဒှ်ရ။ ဣဏအ်ဝွံ ယဝ်ရ မက္ခရ်ဓလုက် ဒးဒုင်ကၠတ်အာလေဝ်၊ အကံက်ဂှ် လုပ်ဟွံဂွံဏီရ။

== ပညာဓလုက် (Cryptography) ==
ပညာဓလုက် (Cryptography) ဝွံ ဒှ်နဲကဲ မပြံင်လှာဲ တင်ဂၞင်ဓမ္မတာ (Plaintext) ညံင်ဂွံဒှ် တင်ဂၞင်ဓလုက် (Ciphertext) တုဲ ညးမကၠတ်တအ် ဗှ်ဟွံကၠိုဟ်ရ။ Encryption (ပွမပဓလုက်) ကေုာံ Decryption (ပွမကလေင်ပံက်) ဝွံ ဒှ်သဇိုင် အေန်တာနက် ခေတ်တၟိ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲကဏ္ဍ ဘဏ် ကေုာံ E-commerce တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;CryptoBook&quot;&gt;Schneier, B. (2023). ''Applied Cryptography: Protocols, Algorithms, and Source Code in C''. John Wiley &amp; Sons.&lt;/ref&gt;

== ဂီုကၠီု မိုဘိုင်း (Mobile Security) ==
စမတ်ဖုန် (Smartphones) ကေုာံ တာဗလက် (Tablets) တအ်ဝွံ နွံကဵု ဘဲအန္တရာယ် တၞဟ်ခြာရ။ မာလ်ဝဲ မလုပ်ကၠုင် နူကဵု App သတို (App Stores) ဟွံသေင်မ္ဂး နူကဵု Wi-Fi မဟွံမဲကဵု ဂီုကၠီုတအ်ဂှ် ကၠတ်ကေတ် တင်ဂၞင် ပ္ဍဲဖုန်မာန်ရ။ ပွမစွံ သၞောတ်ပရေင် (OS) ညံင်ဂွံတၟိလၟိုန်ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်ရ။

== သၞောဝ် ကေုာံ ဥပဒေ ဒဳဂျဳဒဴ (Cyber Laws and Ethics) ==
ရးနိဂီုနာနာတအ် ခၞံဗဒှ်လဝ် သၞောဝ်ဥပဒေ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ဘဲသာဲဗာ ကေုာံ မင်မဲ အခေါင်အရာပူဂိုလ်ရ။ ဥပမာ - ပ္ဍဲယူရောပ် နွံကဵု [[GDPR]] (General Data Protection Regulation) မဒှ်ဥပဒေ မစဵုဒၞာ တင်ဂၞင်ပူဂိုလ်ရ။ ညးမဟွံဒ္ဂေတ်ဗက် သၞောဝ်တအ်ဝွံ ဒးဒုင် ညးအုပ်ကာ ဒဏ်သြန် ဗွဲမဇၞော်ရ။

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သာဲဗာ (Economics of Cybersecurity) ==
ဘဲသာဲဗာဝွံ ပကဵု ညံင်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးကဝ် ဂွံကျဟောမ် ဗွဲမဇၞော်ရ။ ပွမကၠတ် တင်ဂၞင် ကုမ္ပဏဳ (Data Breaches) တအ်ဂှ် ဒးလေင် သြန်ပြကောဋိကိုဋ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကုမ္ပဏဳတအ် ဒးဖျေံသြန်ဘဏ္ဍာ (Budget) ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ ရာန်ပရဝ်ဂရမ်စဵုဒၞာ ကေုာံ ခပ္တိုန် တၠပညာ ဂီုကၠီု သာဲဗာ တအ်ရ။

== အနာဂတ် ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳဒဴ (Future of Cybersecurity - AI &amp; Quantum) ==
အနာဂတ် ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳဒဴဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု [[Artificial Intelligence|AI (ပညာစက်)]] ကေုာံ Quantum Computing ရ။ AI ဝွံ ဂၠာဲဆဵု ဘဲအန္တရာယ် ပြဟ်နူ မၞိဟ်မာန်တုဲ စဵုဒၞာမာန်ကီုလေဝ်၊ သၟာကမၠတ် (Hackers) တအ်လေဝ် စကာ AI သွက်ဂွံ ဗတိုက်မာန်ကီုရ။ Quantum Computers တအ် မံက်ကၠုင်မ္ဂး သၞောတ် Cryptography ခေတ်လၟုဟ်ဝွံ လီုလာ်မာန်တုဲ၊ ပညာရှင်တအ် ဒးဂစာန် ခၞံဗဒှ်လဝ် Quantum-safe algorithms တၟိရ။&lt;ref name=&quot;AIinCyber&quot;&gt;Taddeo, M., &amp; Floridi, L. (2025). ''Regulate artificial intelligence to avert cyber arms race''. Nature, 556(7701), 296-298.&lt;/ref&gt;

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳဒဴ
| title     = [[ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳဒဴ]] (Cybersecurity)
| listclass = hlist

| group1 = သဘဴဓဝ်ဂမၠိုင်
| list1  =
* [[CIA Triad]]
* [[Cryptography]]
* [[Authentication]]

| group2 = ဘဲအန္တရာယ် (Threats)
| list2  =
* [[Malware]]
* [[Phishing]]
* [[Ransomware]]
* [[DDoS Attack]]

| group3 = စဵုဒၞာ (Defenses)
| list3  =
* [[Firewall]]
* [[VPN]]
* [[Antivirus]]
* [[Two-factor authentication|2FA]]
}}

[[Category:ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳဒဴ]]
[[Category:အေန်တာနက်]]
[[Category:ကွန်ပျူတာပညာ]]
[[Category:ပရေင်ဆက်စပ် တင်ဂၞင်]]</text>
      <sha1>ljuc8wa51t19ajyz1y8h8dd7i569sdf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳဒဴ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12592</id>
    <revision>
      <id>58805</id>
      <timestamp>2026-10-18T06:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳဒဴ (Cybersecurity)၊ ပွမစဵုဒၞာ သၞောတ်ကွန်ပျူတာ၊ ကွန်ရက်၊ မိုဘိုင်းဖုန် ကေုာံ တင်ဂၞင်ဂမၠိုင် နူကဵု ဘဲအန္တရာယ် သာဲဗာ၊ မာလ်...&quot;</comment>
      <origin>58805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="754" sha1="t2vdyui16jc9du3pvr8jaocpycz9lqi" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ဂီုကၠီု ဒဳဂျဳဒဴ (Cybersecurity)၊ ပွမစဵုဒၞာ သၞောတ်ကွန်ပျူတာ၊ ကွန်ရက်၊ မိုဘိုင်းဖုန် ကေုာံ တင်ဂၞင်ဂမၠိုင် နူကဵု ဘဲအန္တရာယ် သာဲဗာ၊ မာလ်ဝဲ ကေုာံ ပွမလုပ်ပလီုပလာ် နကဵုနဲကဲဒဳဂျဳဒဴနာနာတအ်ရ။

[[Category:အေန်တာနက်]]
[[Category:ကွန်ပျူတာပညာ]]
[[Category:ပညာစက်]]
[[Category:ပရေင်ဆက်စပ် တင်ဂၞင်]]</text>
      <sha1>t2vdyui16jc9du3pvr8jaocpycz9lqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ပညာ ဒဳဂျဳဒဴ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>12593</id>
    <revision>
      <id>58808</id>
      <timestamp>2026-10-18T06:49:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပညာဒဳဂျဳဒဴ (Digital Education / Digital Literacy)၊ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် သၞောတ်ဒဳဂျဳဒဴ၊ နဲကဲစက် ကေုာံ ပရေင်ပညာ မဒုင်သဇိုင်လ္တူ အေန်တာနက်ဂမၠိုင်ရ။  Category:ပရေ...&quot;</comment>
      <origin>58808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="509" sha1="lqnh9yzdvl95o6eivex7fui47sshzqt" xml:space="preserve">ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မဆေင်စပ်ကဵု ပညာဒဳဂျဳဒဴ (Digital Education / Digital Literacy)၊ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် သၞောတ်ဒဳဂျဳဒဴ၊ နဲကဲစက် ကေုာံ ပရေင်ပညာ မဒုင်သဇိုင်လ္တူ အေန်တာနက်ဂမၠိုင်ရ။

[[Category:ပရေင်ပညာ]]
[[Category:ပညာစက်]]
[[Category:အေန်တာနက်]]</text>
      <sha1>lqnh9yzdvl95o6eivex7fui47sshzqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဗဝ်သတောန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12594</id>
    <revision>
      <id>58809</id>
      <timestamp>2026-10-18T07:05:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aue Nai</username>
        <id>24</id>
      </contributor>
      <comment>ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု &quot;{{Infobox settlement | name                    = ဗဝ်သတောန် | native_name             = Boston | settlement_type         = [[ဍုင်]] | image_skyline           = Boston Montage 2021.jpg | image_caption           = ရုပ်နာနာ ဍုင်ဗဝ်သတောန် | image_flag              = Flag of Boston.svg | image_seal              = Seal of Boston, Massachusetts.svg | pushpin_...&quot;</comment>
      <origin>58809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7302" sha1="4u5j9ir5g66zoyfkxfewh7fbgfh675e" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = ဗဝ်သတောန်
| native_name             = Boston
| settlement_type         = [[ဍုင်]]
| image_skyline           = Boston Montage 2021.jpg
| image_caption           = ရုပ်နာနာ ဍုင်ဗဝ်သတောန်
| image_flag              = Flag of Boston.svg
| image_seal              = Seal of Boston, Massachusetts.svg
| pushpin_map             = USA Massachusetts
| pushpin_label_position  = bottom
| pushpin_map_caption     = ဒၞာဲ ဍုင်ဗဝ်သတောန် ပ္ဍဲတွဵုရးမာတ်သာချူသေတ်
| subdivision_type        = [[ရးနိဂီု]]
| subdivision_name        = [[အမေရိကာန်]]
| subdivision_type1       = [[တွဵုရး]]
| subdivision_name1       = [[မာတ်သာချူသေတ်]]
| established_title       = စဒက်ပ္တန်
| established_date        = ၁၆၃၀
| population_total        = 675,647
| population_as_of        = 2020
| area_total_km2          = 232.14
| timezone1               = EST
| utc_offset1             = -5
| website                 = [https://www.boston.gov/ boston.gov]
}}

'''ဗဝ်သတောန်''' ({{lang-en|Boston}}) ဝွံ ဒှ် ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞိဟ်မဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ [[တွဵုရး မာတ်သာချူသေတ်]]၊ [[ရးနိဂီု အမေရိကာန်]] ရ။&lt;ref name=&quot;census2020&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.census.gov/quickfacts/bostoncitymassachusetts |title=QuickFacts: Boston city, Massachusetts |publisher=United States Census Bureau |access-date=2026-10-18}}&lt;/ref&gt; ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင်တြေံအိုတ်မွဲ ပ္ဍဲအမေရိကာန်တုဲ စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၃၀ နကဵု ဂကူအင်္ဂလိက်တအ်ရ။

== ဝင် ==
ဗဝ်သတောန် ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲအဓိက ပ္ဍဲဝင် ပရေင်ကလိုက်ကမဵု အမေရိကာန် (American Revolution) ရ။ ပ္ဍဲဍုင်ဏအ် အရာမကတဵုဒှ်လဝ် ဗွဲမဇၞော်တအ်ဂှ် ပွမဂစိုတ်ပရေင်မၞိဟ် ဗဝ်သတောန် (Boston Massacre) ကေုာံ ပွမဗက်ထောံလက်ဖက် (Boston Tea Party) တအ် ပါလုပ်ရ။&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite book |last=Kennedy |first=David M. |title=The American Pageant |year=2012 |publisher=Cengage Learning |page=133}}&lt;/ref&gt;

== ပထဝဳ ==
ဍုင်ဗဝ်သတောန် ဝွံ နွံပ္ဍဲ ဇိုင်ၜဳ အတ္တလာန်တိတ် (Atlantic Ocean) တုဲ ဍာ်ၜဳ ကေုာံ ပြင်ၜဳဂမၠိုင် နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အလုံမွဲဍုင်ဝွံ ဇမၞော်နွံ ၈၉.၆ စတုရံတိုင် (၂၃၂ စတုရံကဳလဝ်မဳတာ) ရ။

== ရာသဳဥတု ==
ဍုင်ဗဝ်သတောန် ဝွံ နွံကဵု ရာသဳဥတု ၄ ရာသဳရ။ ပ္ဍဲဥတုကညင် ကတဴတုဲ ပ္ဍဲဥတုဂံက်ဂှ် ဂံက်လောန်တုဲ နှင်း (snow) စှ်ေဗွဲမဂၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;climate&quot;&gt;{{cite web |url=https://w2.weather.gov/climate/xmacis.php?wfo=box |title=Climate - Boston |publisher=National Weather Service |access-date=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

== ပရေင်မၞိဟ် ==
အတိုင်စရင် သၞာံ ၂၀၂၀ မ္ဂး မၞိဟ်မပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်ဏအ် နွံ ၆၇၅,၆၄၇ တၠရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင်မၞိဟ်ဂကူနာနာ မပဒတဴရ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ဇမၞော် လၟိဟ်မၞိဟ် ဍုင်ဗဝ်သတောန်
|-
! သၞာံ !! လၟိဟ်မၞိဟ် !! % အပြံင်အလှာဲ
|-
| ၁၇၉၀ || ၁၈,၃၂၀ || -
|-
| ၁၉၀၀ || ၅၆၀,၈၉၂ || +၂၅.၁%
|-
| ၂၀၂၀ || ၆၇၅,၆၄၇ || +၉.၃%
|}

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ဗဝ်သတောန် ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲအဓိက သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ နဲကဲသိပ္ပံဂမၠိုင်ရ။ ကဏ္ဍ ဘဏ္ဍာရေး ကေုာံ ကဏ္ဍပရေင်ထတ်ယုက်တအ် ဒှ်အရာမဇၞော်မောဝ်အိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;economy&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bls.gov/regions/new-england/ma_boston_msa.htm |title=Economy at a Glance: Boston |publisher=Bureau of Labor Statistics |access-date=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ပညာ ==
ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲ တက္ကသိုလ် မပြာကတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု [[တက္ကသိုလ် ဟာဗာတ်]] (Harvard University) ကေုာံ (MIT) တအ် နွံပ္ဍဲ ပွဳပွူဍုင်ဏအ်ရ။

== ယေန်သၞာင် ==
ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲဗဝ်သတောန် ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကဵုဝင်တြေံဂမၠိုင်ရ။ တိုက်ထ္ၜးပျးနာနာ ကေုာံ ရုင်ဒယှ်ေဒွက်ဂမၠိုင် (Boston Symphony Orchestra) နွံရ။

== ပရေင်ကာယ ==
ဗဝ်သတောန် ဝွံ ပြာကတ် နကဵုဂကောံ ပရေင်ကာယ မပ္တံကဵု Boston Red Sox (Baseball), Boston Celtics (Basketball), ကေုာံ New England Patriots (American Football) တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;sports&quot;&gt;{{cite book |last=Stout |first=Glenn |title=Red Sox Century |year=2000 |publisher=Houghton Mifflin}}&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် ==
ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် ပ္ဍဲဍုင်ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ဗွဲမလောန်ရ။ သၞောတ်ကွဳစက်ရထား (MBTA) မကော်စ &quot;The T&quot; ဂှ် ဒှ်သၞောတ်ကွဳစက်တြေံအိုတ် ပ္ဍဲအမေရိကာန်ရ။ 

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ဍုင် ပ္ဍဲ မာတ်သာချူသေတ်
| title     = ဍုင်အဓိက ပ္ဍဲ [[မာတ်သာချူသေတ်]]
| listclass = hlist
| list1     = 
* [[ဗဝ်သတောန်]]
* [[ဝုသတာ]]
* [[သပရင်ဖဳ]]
* [[ကမ်ဗရိတ် (မာတ်သာချူသေတ်)|ကမ်ဗရိတ်]]
* [[လဝ်ဝေဝ်]]
}}

[[Category:ဍုင် ပ္ဍဲ အမေရိကာန်]]
[[Category:မာတ်သာချူသေတ်]]
[[Category:ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>4u5j9ir5g66zoyfkxfewh7fbgfh675e</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>