ပြကိုဟ်ဓမ္မရသာ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mnw">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝဳကဳပဳဒဳယာ</sitename>
    <dbname>mnwwiki</dbname>
    <base>https://mnw.wikipedia.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">တၟေင်</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ညးလွပ်</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ညးလွပ် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဝှာင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဝှာင် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မဳဒဳယာဝဳကဳ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ထာမ်ပလိက်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ထာမ်ပလိက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ရီု</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ရီု ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ပါင်မုက်</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ပါင်မုက် ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မဝ်ဂျူ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မဝ်ဂျူ ဓရီုကျာ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ပြကိုဟ်ဓမ္မရသာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6967</id>
    <revision>
      <id>58814</id>
      <parentid>55041</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T10:41:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>သ္ဍိုက်ဆာန်မန်</username>
        <id>2569</id>
      </contributor>
      <comment>/* ၆ သုတ်ဇာတ်ဒဳဃာဝု */</comment>
      <origin>58814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37512" sha1="6g7lkcrh824kp2m6rcesomlgwmymvnn" xml:space="preserve">== နိဒါန် ==

ဇေတုသဗ္ဗမၚ်္ဂလံ ၊  နွံမွဲကွာန်ကၠာ ကၟာဝက်ပၠန် ဇၞော်သၠဲဇာသန် လှဲလးမလောန် သ္ၚိပိလ္ၚီကၠာ သ္ဂောံပြၚ်အာပၠန် ဘုတ်ဘာတံအဴ ဂၠိုၚ်တဴတန်န် နွံဂုဏ်ကျာ်သြဳ ဣန္ဒြဳဂေါဝ်သန် အိုတ်ညးရဲကွာန် ဌာန်ရတ်ပိပၠန် သ္ဇုၚ်သ္ဍိုက်ကွေံပၠန် ပဳတိလောန်အာ တေံဘာမွဲစိ ဂၠိုၚ်ညိဒကာ ဇာဒိသိုၚ်ရ နာမပြာထာ သ္ပဟိုတ်ကေတ်ရ ကျာ်ဇၞော်အစာ ဒကာဂမၠိုၚ် ရိုၚ်ရိုၚ်သ္အဳဗ္ဂါ တၟးပြာကတ်ဟာန် ဇာညာဏ်ပညာ စိုပ်မွဲတ္ၚဲကၠာ ဒကာဇၞော်ပ္ဍဲကွာန် နာဲဇဝ်ဂျဳရောၚ် သၠောၚ်စိုတ်သန်ဌာန် ဓရ်သဒ္ဓါပ္ညုၚ် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ပ္ကာန် သၟိက်ခၞံကေတ်ဟာန် ဓမ္မဒါန်ရောၚ်။  ။  ။


ပြာပ်လုပ်အာဟေၚ် ဇြေၚ်ကျာ်ဇၞော်အာစာ သ္ဂောံညာတ်ကေတ်ပၠန် သန်ဌာန်ဖဳဂွါ တေံကျာ်ဇၞော်ပ္ညဳ ဃောလွဳပရာ ရာအိုတ်သီုရ ကိစ္စကေၚ်ကာ ညံၚ်ဂွံလဟဵုကီု  သီုသာသနာ တာလျိုၚ်ဇကုပၠန် မွဲတန်သေၚ်ဟာ ၜိုန်ဒှ်တာလျိုၚ်ရ ဇကုတေံမှာ ဟွံရန်ကဵုလၟောၚ် ဍောၚ်ၜိုတ်ကာယ ဃောကၠေံစိုတ်ကီု သီုစေတနာ တေံဒကာဇၞော်သွံ သ္ဂောံညာတ်စိုတ်ညှာ ဆုတ်တိတ်ကၠုၚ်ဟေၚ် နူဇြေၚ်အ္စာ ပြာပ်အာတဴစိ သဒ္ဓိဝိဟာ ဇြေၚ်ကောန်ကွးပၠန် နာဲပဏ္ဍိတာ သၟိက်ခဏမ်ကၠာ ဓမ္မဒါန။


သီုစိုတ်သလောၚ် အာတ်အခေါၚ်ဂျ အဲဂမဳသွံ ဂွံမိၚ်ကေတ်ရ ဃောဍဵုဍိုက်ကၠာ ဝေဒနာဒုက္ခ ဃောချပ်ဒၟံၚ်ပၠန် သန်ဌာန်စိတ္တ တေံဂမဳကၠာ နာဲညာဏ်နွံ ယၟုဂရှ်ဆာဲ နာဲထေၚ်နာမ နာဲဟအးပၠန် မွဲတန်ဒှ်ဂျ သ္ဂောံမိၚ်ကေတ်ရောၚ် သၠောၚ်ပ္ဍဲစိတ္တ ဗိုၚ်ကဵုဒြဟတ် ထတ်စောံကွေဟ်ရ ဒုၚ်ဂုဏ်ဂဇအ်သဝ် သၟဝ်ဂၠးပါဒ အာတ်အခေါၚ်ရ ကာလဂှ်အဴ။


အဲဂမဳပၠန် မွဲတန်မိၚ်တဴ သၟိက်ရော်ဂုဏ်ကၠာ ဥပဇ္ၛာယော ဟွံရန်ကဵုလၟောၚ် ဍောၚ်ၜိုတ်ကာယော ဆထေက်ကြိုက်ဟာန် ဇာညာဏ်စိတ္တာ ညံၚ်သ္ဂောံတီကၠာ လအာဓမ္မော တီတုဲဂွံဒ္ဂေတ် လၟေတ်စိုတ်ကာယော ပြကိုဟ်မွဲရ ဓမ္မရသော သွက်သတ်လောက ဂွံမြၚ်တရဴ အဲချူကမြဴ စၞောန်ထ္ၜးတဴရောၚ်။


== ၁ ပဏာမ ==

'''နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ''' 


ကျာ်တြဲအတုလဂၠိုၚ်ဓရ်ကရုဏာ ဓရ်သစ္စပန် အဵုဟွံမွဲကဵုအစာ နလဳဇကုဟေၚ် ဂြၚ်ညာတ်သ္ဂောံတီအာ ညးလဵုတံမွဲဟာန် ပြိုၚ်ညာဏ်ဟွံမာန်ကၠာ ပ္ဍဲပိစှော်မွဲဘုံ အလုံစက္ကဝါ ဟွံမွဲပတောံၜတ် ပြဲအိုတ်လောန်ကွေံကၠာ အဲဍိက်လ္ၚောဝ်ဂဇံသဝ် ဖျဝ်က္ၜံၚ်ရဴဂဴကၠာ ။


တေံပိဋကတ်ရောၚ် ဍောၚ်ဓမ္မက္ခန္ဓာ ဒစာံလက်တံပၠန် သီုကဵုပန်လ္ၚီမှာ သီုဓရ်မဂ်ဖိုလ်ပန် မွဲတန်နိဗ္ဗာန်ကၠာ သီုပရိယတ်ဂှ် ဂကောံဓရ်စှ်ပြကာ အဲလ္ၚောဝ်ပူဇဴကၠာ သီုစေတနာရ ။


တေံဂကောံအရဳယံ သမုတိသံဃ ပူဂဵုမဂ္ဂဌာန် ဖလဌာန်တံဂျ သာသနာကျာ်အဵု ညံၚ်ဂွံလဟဵုမြ မၚ်မွဲတဴကွေံရောၚ် မွဲတောၚ်ထိုၚ်သးဂျ အဲလ္ၚောဝ်ပူဇဴရ သီုစေတနာပၠန် ။


တေံအစာဥပဇ္ၛာ နာမပြာကတ်လောန် မဟိမုထေရ ညာဏဝံသဗ္ဂန် မၚ်မွဲကေတ်ဣန္ဒြဳ ကျာ်ဩဳဂေါဝ်ဆာဲလောန် သီုအစာဂမၠိုၚ်တံ တၟံညးအဲဗဂန် ညံၚ်ကောန်ဖျုန်ဂြိုဟ်ပၠန် မွဲတန်ဓရ်သ္ဍိုက်ဆာန် တွံဓလောံဗတောန် စၞောန်ထ္ၜးကဵုဍာန် ညံၚ်ရဴသ္ဂောံစိုပ်ပ္ညုၚ် ဍုၚ်ဇၞော်တေံနိဗ္ဗာန် ညံၚ်သ္ဂောံဗၠးတိတ်ရ နူဩဃပန်မာန် ဂုဏ်အစာတံအဵု ဇၞော်တဴကဵုဇာညာဏ် အဲဍိက်လ္ၚောဝ်ကေတ်ပ္ကာန် သန်ဋ္ဌာန်ဒွါပိရောၚ် ။  (ရတနတ္တယ ပဏာမ တုဲဆဝွံရ ။ )


ပိုဲသတ္တံညးဂမၠိုၚ်  သ္ဂောံကၠုၚ်ကတဵုဒှ်ဘဝမၞိသ် ပ္ဍဲဍုၚ်လိုက်လောကဏံ တၞဟ်သ္အာၚ်ဟွံသေၚ်ရ ဟိုတ်နူကဵုမဗဳဇ ကုသိုလ်ကံပိုဲ နူဘဝအတိက်တေံ ဍေံမရၚ်တၠုၚ်ကဵုဗစိုပ်နၚ်ဂှ်ရ။ ပိုဲသတ္တံ သ္ဂောံကၠုၚ်ကတဵုဒှ်ဘဝမၞိသ်ရ။ ကုသိုလ်ကံ ယဝ်ရဟွံရၚ်တၠုၚ်ဗစိုပ်နၚ်မ္ဂး ဘဝမၞိသ် ပ္ဍဲကဵုဍုၚ်လိုက်လောကဏံ ပိုဲသတ်တံ ဟွံကၠုၚ်ကတဵုဒှ်ကေတ်ရောၚ်။ ဟိုတ်သာ်ဝွံစိ ညးကီုအဲကီု စွံတံလ္တူကၞေၚ် ပြေၚ်စေတနာ ဗွဲမဒးရးတုဲ ချပ်ရံၚ်ကဵုအိုတ်ညိ ကျာ်တြဲတွံလဝ် ဓမ္မက္ခန်ဒစာံဠက်ကဵုပန်လ္ၚီ မၞုံဒၟံၚ်ပ္ဍဲပိဋကတ်ပိ မတွံဂး သုတ်ဝိနဲ-အဘိဓရ်အိုတ်သီုတံဂှ် ဓရ်မၞုံကဵုကုဒုသ် တၟာမရာၚ်ဟေၚ် ဟွံမွဲကေတ်ရ ဓရ်ဟွံမွဲကုဒုသ် ဓရ်မဍိုက်ပေၚ်တဴကေုာံ ကြက်သဘာဝ ပရမတ္ထ ဓရ်မရေၚ်တၠုၚ်ဗစိုပ်ဏာကဵု ကဵုသွရ်ဗြီုတိဗ္ဗာန်တေံ အိုတ်ဖအိုတ်ရောၚ်။ ဂပ်ဝ်သမ္တီပၠောပ်လဝ်စိုတ်ညိ။


ပူဂဵုလ္ၚဵုတံ ဟီုတွံဒၟံၚ်ဂှ် သ္ဂောံမိၚ်ကေတ်ရ။ ယဝ်ရပတုဲဒါန်မ္ဂး သံသာဂၠိၚ်သ္ၚောဲ ပတုဲဒါန်ဝွံ ဟွံပြဲနူဘာဝနာ ယဝ်ရမၚ်မွဲသဳလမ္ဂး သံသာဂၠိၚ်သ္ၚောဲ မၚ်မွဲသဳလဝွံ ဟွံပြဲနူဘာဝနာ။ သ္ဂောံဇၞော်ပၟဝ်ကေတ်ဘာဝနာမွဲဟေၚ် သံသာဂၠေံရ။ ပြဲအိုတ်ရ။ ရဴသာ်ဝွံ လ္ပဟီုပျုတ်ဂရိုဟ်ဗျိ ပၠုတ်အိုတ်ညိ။ သၟိက်သံသာကဵုဂၠိၚ်သ္ၚောဲမ္ဂး ဍေံဂၠိၚ်သ္ၚောဲရ။ သၟိက်သံသာကဵုဂၠေံမ္ဂး ဍေံဂၠေံရ။ စေတနာဇကု မဒှ်မူလဘူတပဓါနရောၚ်။ စေတနာဇကု သၟိက်သံသာကဵုဂၠိၚ်သ္ၚောဲမ္ဂးဂှ် သာ်လဵုရော ကာလပိုဲသတ္တံပတုဲဒါန် မၚ်မွဲသဳလ ကၠောန်စရၚ်ဓရ်ကုသိုလ် မမိက်ကဵုမွဲမွဲမ္ဂး သ္ပဟိုတ်တဏှာလောဘ မၞုံပၟိက်ကဵုပိုန်ဟာန်သမ္ပတ္တိ လောကဳမတွံဂး သၟိၚ်မှာအမာတ်ဨကရာဇ် မန္ဓာတ်စက္ကဝဝ် သွရ်ဗြီုရောၚ်။


စေတနာဇကု သၟိက်သံသာကဵုဂၠေံမ္ဂးဂှ် သာ်လဵုရော ကာလပိုဲသတ္တံ ပတုဲဒါန် မၚ်မွဲသဳလ ကၠောန်စရၚ်ဓရ်ကုသိုလ် မမိက်ကဵုမွဲမွဲမ္ဂး ပၟိက်တဏှာလောဘမတွံဂး ပိစှော်မွဲဘုံ ရုပ်ကဵုနာမ်ၜါဂှ် ဟွံမွဲပၟိက်တုဲ မၞုံပၟိက်ကဵုဍုၚ်ဇၞော်နိဗ္ဗာန်တေံ မွဲဟေၚ်ရ။ ဟိုတ်သာ်ဝွံစိ ညးကီုအဲကီု ဓရ်သတိမွဲစွံလဝ် ကဵုဗိုန်ဗတ်ခိုၚ်ကၠိုက်အိုတ်ညိ။ လ္ပဟီုဗျိပၠုတ်ဂရိုဟ်အိုတ်ညိ။ ယဝ်ရဟီုတဴမ္ဂး မိစ္ဆာဝါစာ မိစ္ဆာသၚ်္ကပ္ပမတွံဂး ဂလာန်ဗၠေတ် ကွေတ်ကသပ်ဗၠေတ်တုဲ ညံၚ်ရဴမဂရိုဟ်ကျာ်ကီုရ ဒုသ်ဇၞော်ကွေံရောၚ် ဂပ်ဝ်သမ္တီလဝ်အိုတ်ညိ။


== ၂ ဒါန ==

ပ္ဍဲဒါနကုသိုလ်ပၠန် ယဝ်ရပိုဲသတ္တံ စွံစေတနာဒးမ္ဂး သဳလ သမထ ဝိပဿနာ သီုပန်ပြကာဟေၚ် သ္ဂောံဍိုက်ပေၚ်ကေတ်ရ ပသာ်ရော ဃောပိုဲသတ္တံ ပတုဲဒၟံၚ်ဒါနကုသိုလ်ဂှ် ပွမ္ဒးသ္ၚဳလလံကၠေံ ကာယကံ ဝစဳကံ မနောကံ ပိပြကာဂှ် သဳလမ္ဂးယၟုရ-ဟွံသေၚ်ဟာ ဒါနကုသဵုဂှ် သၠးပဝးလတ်တုဲ စာဂမနုဿတိ မတွံဂး ယဝ်ရဗဟ်ဗၞုဟ်ဗက်အာ မဒါန်ကုသဵုတေံပၠန် သမထမ္ဂးယၟုရ-ဟွံသေၚ်ဟာ။ ဃောပိုဲသတ္တံ ပတုဲဒၟံၚ်ဒါနကုသိုလ်ဂှ် ဒါနအဲကၠောန်လၟုဟ်ဝွံ ဍေံဟွံဗိုန် ဓရ်အနိစ္စရောၚ်သွံ ဒါနအဲကၠောန်လဝ်လၟုဟ်ဝွံ တသိုခ်ဟွံသေၚ် ဓရ်ဒဒိုခ်ရောၚ်သွံ။ ဒါနအဲကၠောန်လဝ်လၟုဟ်ဝွံ ဟီုဟွံတုဲ ဟွံဂွံအလဵုအသဳ ဓရ်အနတ္တရောၚ်သွံ ရဴသာ်ဝွံ ယဝ်ရဇၞော်ပၟဝ်ကေတ်မ္ဂး ဝိပဿနာမ္ဂးယၟုရ-ဟွံသေၚ်ဟာ။


ဒါနကုသိုလ်မ္ဂးဂှ် နကဵုဥပနိဿယပစ္စယ် မဒှ်ဌာန်ဒတန် ရိုဟ်ကၞက်သာသနာတုဲ လောဘကိလေသမွဲ ဍေံဝေၚ်ပါဲကၠေံရ။ ဒါနကုသဵုမ္ဂးဂှ် သွဂ်ဂွံအာစိုပ်ဍုၚ်ဇၞော်နိဗ္ဗာန်တေံ မဒှ်ညးဇၞော်က္ဍိုပ်ဒကိုပ် အာဂတပၠတရဴရောၚ် မူလရိုဟ်ကၞက်ဒါနကုသဵု ယဝ်ရဗိုန်ဗတ်ခိုၚ်ကၠိုက်သ္အးဇ္ၚးမ္ဂး သ္ဂောံအာစိုပ်ဍုၚ်ဇၞော်နိဗ္ဗာန်တေံ ဗွဲမပြဟ်ရ။ ဒါနကုသဵု ယဝ်ရဍိုန်ကဵုဒြဟတ်မ္ဂး ဇြိုၚ်ကလိဂွံမဂ်ဖဵုနိဗ္ဗာန်တေံရောၚ် ဂပ်ဝ်သမ္တီလဝ်အိုတ်ညိ။


== ၃ သဳလ ==

ပ္ဍဲသဳလကုသဵုပၠန် ယဝ်ရပိုဲသတ္တံစွံစေတနာဒးမ္ဂး ဒါန သမထ ဝိပဿနာ သီုပန်ပြကာဟေၚ် ဍိုက်ပေၚ်ကေတ်ရ။ သဳလကုသိုလ်မ္ဂးဂှ် မဒှ်ဌာန်ဒတန် တၞံသာသနာတုဲ အဒိကလျာဏ မ္ဂးယၟုရောၚ်။ ဒေါသကိလေသ ဝိတိက္ကမကိလေသၜါ ဗွဲတဒၚ်္ဂပဟာန် ဝေၚ်ပါဲကၠေံရ။


ဍေံမကလိဂွံဝိဇ္ဇာပိမတွံဂး ပုဗ္ဗေနိဝါသညာဏ် ၊ ညာဏ်ပွမဂြၚ်တီကေတ်ဘဝသတ္တံ ကိုပ်ကၠာတေံကီု ဒိဗ္ဗစက္ခုညာဏ် ညာဏ်ပွမဂြၚ်တီကေတ် ညံၚ်ရဴမတ်ဒိပ်ဒေဝတဴကီု၊ အာသဝက္ခယ်ညာဏ် ညာဏ်ပွမဖအိုတ်ကၠေံ ဓရ်အာသဝဂမၠိုၚ်ကီုရောၚ် ဣဝွံ ဝိဇ္ဇာပိရ။


သဳလကုသဵုမ္ဂးဂှ် မဒှ်ဌာန်ဒတန်ပါၚ်တရၚ် မဂ်ဖဵုနိဗ္ဗာန်တေံရ။ မဒှ်သဇိုၚ် ဥပနိဿယပစ္စယ် သောတာပန် သာဂဒါဂါမ်တအ်ရ။ ဂပ်ဝ်သမ္တီလဝ်အိုတ်ညိ။


== ၄ သမထ ==

ပ္ဍဲသမထကုသိုလ်ပန်စှော်တေံပၠန် ဃောပိုဲသတ္တံ ဇၞော်ပၟဝ်ယဝ်ရစွံစေတနာဒးမ္ဂး ဒါန သဳလ ဝိပဿနာ သီုပန်ပြကာဟေၚ် သ္ဂောံဍိုက်ပေၚ်ကေတ်ရ။ သမာဓိမတွံဂး သမထကုသိုလ်ဂှ် ညံၚ်ရဴဌာန်ဒတန် သတ်သာသနာတုဲ မဇ္ၛေကလျာဏ မ္ဂးယၟုရ။ မောဟကိလေသကဵု ပရိယုဌာနကိလေသၜါ ဗွဲဝိပက္ခမ္ဘနပဟာန် ဝေၚ်ပါဲကၠေံတုဲ မရၚ်တၠုၚ်ဗစိုပ်ဏာ ဍုၚ်ဗြီုတေံရောၚ်။


'''(အဘိညာဏ်တြဴမတွံဂး)'''


'''ဣဓိဝိဓညာဏ် -''' ပါမပၠေၚ်ကၠေံနိမိတ်ဗဒှ် ဣဓိတၞဟ်တၞဟ်သာ်ကီု။


'''ဒိဗ္ဗသောတဉာဏ် -''' ညာဏ် - ပွမဂြၚ်မိၚ်ကေတ် ရမျာၚ်ဒိပ်ကီု။


'''ပရစိတ္တဝိဇာနာနညာဏ် -''' ညာဏ် - ပွမဂြၚ်မိၚ်ကေတ်စိုတ်ညးတၞဟ်ကီု။


'''ပုဗ္ဗေတိဝါသညာဏ် -''' ဉာဏ် - ပွမဂြၚ်တီကေတ်သတ္တံ ပ္ဍဲဘဝကိုပ်ကၠာတေံကီု။


'''ဒိဗ္ဗစက္ခုညာဏ် -''' ဉာဏ် - ပွမဂြၚ်တီညာတ်ကေတ် ညံၚ်ရဴမတ်ဒိပ်ဒေဝတဴကီု။


'''အာသဝက္ခယညာဏ် -''' ဉာဏ် - ပွမဖအိုတ်ကၠေံ ဓရ်အာသဝဂမၠိုၚ်ပန် မတွံဂး၊ ကာမာသဝ၊ ဘဝါသဝ၊ ဒိဌာသဝ၊ အဝိဇ္ဇာသဝကီု။


'''ဣဝွံ အဘိညာဏ်တြဴသာ်ရောၚ်။'''


သမာပတ်ဒစာံမတွံဂး ရုပ္ပၛာန်ပန်ကုသိုလ်ပန် ၊ အရုပ္ပၛာန်ပန်ကုသိုလ်ပန်ရ။ ပ္ဍဲကဵုသမာပတ်ဒစာံဏံ ယဝ်ရသ္ဂောံဍိုက်ပေၚ်ကေတ်တုဲကီု။ ပ္ဍဲညာဏ်လောကဳ လောကတ္တိုရ်ၜါပြကာတေံပၠန်လေဝ်၊ သ္ဂောံတီစဳကၠး တၟးကေတ်တုဲကီုမ္ဂး နကဵုဥပနိဿယပစ္စယ် မဒှ်သဇိုၚ်အနာဂါမိဖဵုရောၚ်။ ဂပ်ဝ်သမ္တီလဝ်အိုတ်ညိ။


== ၅ ဝိပဿနာ ==

ပ္ဍဲဝိပဿနာဘာဝနာကုသဵုတေံပၠန် ယဝ်စွံစေတနာဒးမ္ဂး ဒါန သဳလ သမထ သီုပန်ပြကာရောၚ် သ္ဂောံဍိုက်ပေၚ်ကေတ်ရ '''ပညာဝိပဿနာကုသဵု'''မ္ဂးဂှ် မဒှ်ဌာန်ဒတန် ကြက်သာသနာတုဲ ပရိယောသာနကလျာဏမ္ဂးယၟုရ။ '''အနုသယကိလေသ'''မွဲ ဗွဲသမုစ္ဆေဒပဟာန် ညိဟွံသၟဟ်ဟေၚ် ဝေၚ်ပါဲကၠေံရ။ ပွမရၚ်တၠုၚ်ဗစိုပ်ဏာကဵု ဍုၚ်ဇၞော်နိဗ္ဗာန်တေံရောၚ်။


==== '''-“ပဋိသမ္ဘိဒါပန်မတွံဂး”''' ==== 

အတ္တပဋိသမ္ဘိဒါ - ဉာဏ်မတီကေတ် န်အရထကီု။


ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ - ဉာဏ်မတီကေတ် န်မသဒ္ဒါကီု။


နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ - ဉာဏ်မတီကေတ် ဘာသာတၞဟ်အိုဿီုကီု။


ပဋိဘာနသမ္ဘိဒါ - ဉာဏ်မတီကေတ် အရထကဵုဘာသာ ၜါပြကာကီု။


ဣဝွံ ပဋိသမ္ဘိဒါပန် မကလိဂွံကီုရောၚ်။


==== '''-(ဝိဇ္ဇာဒစာံပၠန်)''' ====

“ဒိဗ္ဗစက္ခု၊” ပွမဂြၚ်တီကေတ် ညံၚ်ရဴမတ်ဒိပ်ဒေဝတဴကီု။


“ဒိဗ္ဗသောတ၊” ပွမဂြၚ်မိၚ်ကေတ် ညံၚ်ရဴကတောဝ်ဒိပ်ဒေဝတဴကီု။


“ဣဓိဝိဓ၊” ပွမနိမိတ်ဗဒှ်ပၠေၚ်ကၠေံ ရုပ်တၞဟ်ဟ်သာ်ကီု။


“စေတောပုရိယ၊” ပွမဂြၚ်တီကေတ် စိုတ်သတ္တံဂမၠိုၚ်ကီု။


“ပုဗ္ဗေနိဝါသ၊” ပွမဂြၚ်ညာတ်ကေတ် ဘဝသတ္တံနူကိုပ်ကၠာတေံကီု။


“အာသဝက္ခယ၊” ပွမဖအိုတ်ကၠေံ ဓရ်အာသဝဂမၠိုၚ်ကီု။


“မနောမယိဒ္ဓိ၊” အတိုၚ်ပၟိက်စိုတ်ဒှ် ပွမအာစိုပ်ဒတုဲကီု။


“ဝိပဿနာ၊” ပွမသ္ၚီပိုၚ်ခြာကေတ် မၞုံတံ ဓရ်ၛာန် ဓရ်မဂ်မာန်ကီု။


==== '''စရဏစှ်သုန်''' ====

“သဳလသံဝရ” ပွမသ္ၚဳလလံ ပွမဍိုက်ပေၚ်တဴကေုာံ ဓရ်သဳလကီု။


“ဣန္ဒြိယသံဝရ” ပွမသ္ၚဳလလံ ပွမဍိုက်ပေၚ်တဴကေုာံ ဣန္ဒြဳတြဴကီု။


“ဘောဇနမတ္တညု” ပွမတီကေတ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ်မၞုံတံ စၞအဟာရဘေယဇိုန်ကီု။


“ဇာပရိယာနုယောဂ” အခိၚ်ကာလကၠာဟွံလောန် ပွမၚုဟ်တိုန်ကီု။


“သဒ္ဓါ” ပွမကေတ်သ္ဇုၚ်ပ္ဍဲကဵုစိုတ်ကီု။


“သတိ” ပွမဗိုန်ဗတ်ခိုၚ်ကၠိုက်ပ္ဍဲအာရီုကီု။


“ဟိရိ” ပွမဂွံပါပ်ပ္ဍဲဒုစရိုတ်ကီု။


“ဩတ္တပ္ပ” ပွမလကိုတ်ပါပ်ပ္ဍဲဒုစရိုတ်ကီု။


“ဗဟုသစ္စ” ပွမၞုံကဵုဂၠိုၚ်မိၚ်ဂၠိိုၚ်ညာတ်ကီု။


“ဝဳရိယ” ပွမလွဳပရာကီု။


“ပညာ” ပွမစိုန်သကီုကဵုညာဏ်ပညာမပြဲကီု။


“ပဋ္ဌမၛာနံ” ပွမဍိုက်ပေၚ်ကဵုပဋ္ဌမၛာန်ကီု။


“ဒုတိယၛာနံ” ပွမဍိုက်ပေၚ်ကဵုဒုတိယၛာန်ကီု။


“တတိယၛာနံ” ပွမဍိုက်ပေၚ်ကဵုတတိယၛာန်ကီု။


“စတုတ္ထၛာနံ” ပွမဍိုက်ပေၚ်တဴကေုာံစတုတ္ထၛာန်ကီု။


ဣဝွံ စရဏစှ်သုန် မကလိဂွံရောၚ်။


ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်စိ ယွံလေဝ်သတ္တံ  ကာလပိုဲကၠောန်စရၚ်ဓရ် ကုသဵုမမိက်ကဵုမွဲမွဲမ္ဂး စွံစေတနာကဵုသ္ဂောံဒးအိုတ်ညိ ယဝ်စွံစေတနာဒးအိုတ်မ္ဂး ဒါန်လေဝ်ဒှ်ဘာဝနာ သဳလလေဝ်ဒှ်ဘာဝနာ သမထလေဝ်ဒှ်ဘာဝနာ ဝိပဿနာလေဝ်ဒှ်ဘာဝနာအိုတ်ရ။  ဒါနကုသဵုကံ သ္ဂောံဍိုက်ပေၚ်တုဲဟေၚ် မၚ်မွဲဓရ်သဳလမာန်ရောၚ် ဍောၚ်ဓရ်သဳလ သ္ဂောံမၚ်မွဲသ္အးဇ္ၚးတုဲဟေၚ် ဓရ်သမာဓိတေံ ကလိဂွံရောၚ် ဓရ်သမာဓိကလိဂွံတုဲဟေၚ် သ္ဂောံကၠောံအာဝိပဿနာတေံမာန်ရောၚ်။ ဝိပဿနာကလိဂွံတုဲဟေၚ် သ္ဂောံအာစိုပ်ဍုၚ်ဇၞော်နိဗ္ဗာန်တေံမာန်ရောၚ်။


=== ၆ သုတ်ဇာတ်ဒဳဃာဝု ===

ဟိုတ်သာ်ဝွံစိ ညးကီုအဲကီု ဇုက်ဂၠိၚ်ဂှ်သ္ၚဳရံၚ်ကဵုသ္ၚောဲ ဇုက်ဂၠေံဂှ် လ္ပသ္ၚဳရံၚ်မွဲအိုတ်ညိ နွံသုတ်ဇာတ်မွဲ အဲတွံကဵုကၠာဒဳဃဳတိရ နာမပြထာ တေံရးမွဲအဴ ကောသလမြာ သ္ဂောံဒှ်သၟိၚ်ရ အသရ်တေဇော တေံဍုၚ်မွဲကၠာ ဗာရာဏသဳ ဗြဟ္မဒတ္တ သၟိၚ်မွဲအနဳ ပိုၚ်နန်ထဝ်ပ္ညဳ ဒၚဳဂၠိုၚ်ဗဵုပၞာန် စိုပ်မွဲတ္ၚဲရောၚ် မွဲတောၚ်အဓာန် ဗြဟ္မဒတ္တ သၟိၚ်တၠမာန် ပကောံဒပ်ပၞာန် ဌာန်သၟိၚ်ဃဳတိ ကၠုၚ်တဝ်စၞေဟ်ရောၚ် မွဲတောၚ်ပၞာန်စိ သၟိၚ်ဃဳတိ အောန်ညိ ဗဵုပၞာန် တဝ်စၞေဟ်ဟွံမာန် ပၞာန်သၟိၚ်ပါပ။

ကျိုၚ်ကျဝ်ကေတ်ရ သၟိၚ်တၠတြုံဗြဴ ဗြဴမိန်ပြဘာတ် လမာတ်တြုံအဴ ကွာ်ဒဴတိတ်အဵု နူကဵုနန်ပ္ကဴ ဇြေၚ်ဇိုၚ်ဍုၚ်အဴ တန်တဴဒၟံၚ်ဆာဲ သ္ပလဝ်ပြယာဲ မာန်ခၟာဲကၠောန်နုၚ် စိုပ်မွဲတ္ၚဲ ပ္ညဳဒေဝဳဂေါဝ်သ္ဇုၚ် သန္ဓိဂေါဝ်ပ္ညုၚ် ကြံၚ်ကၠုၚ်သေၚ်ဟာ လ္ၚုက္တဵုဒှ်ပ္ဍဲစိတ္တာ ဟီုလဴကေတ်အဵု ကဵုတြုံသၟီကၠာ သၟိက်ဗဵုပၞာန် ရေၚ်ကာန်ညဳသာ ဍာ်သၞာ်ချူပ္ညုၚ် သၟိက်လ္ၚုသုၚ်မှာ ယဝ်ဟွံဂွံကၠာ လ္ၚုဂှ်ၜါသာ် အဴဗြဴဂၞကျာ် သိုဟ်ပါ်ဒးချိုတ် တြုံသၠိၚ်ပၠန်သွံ သ္ဂောံမိၚ်ကေတ်ဟိုတ် ဒၚဳချပ်ပ္ဍဲစိုတ် စရိုတ်ပူဆာ။

တေံဇြေၚ်သၟိၚ်ရ သၞသတြုမှာ ပြောဟိတ်ဇၞော်ဂှ် ဒဒှ်မိၚ်စိ ကောန်ၚာ်နွံတဴ ပ္ဍဲဂဝ်ဂၞဴမိ ဇၞော်ကဵုဣဓိ ဂ္ညိဟီုဟွံမွဲ တော်နန်တးပြဲ ပ္ဍဲကာလတုန် ဟီုကဵုသၟိၚ်ပ္ညဳ ဒဳဃဳတိပၠန် လ္ပဂွိၚ်စိုတ်ပ္ဍဲ တဴလျိုၚ်အဲဗ္ဂန် ပညာဇၞော်ရ ပြောဟိတ်တၠညာဏ် လုပ်အာပြဟ်ဟာန် ဌာန်သၟိၚ်ဗြဟ္မ ယွံသ္မိၚ်ကလၚ် ပၚ်မှိၚ်သောတ ဇၞးပၞာန်တုဲရ လ္ပဟိုတ်မာဲဒၟံၚ် ။ သၞသတြုတံ တၟံဒိုဟ်ဒိသံ ညံၚ်ရဴဂွံဖေက် ပဟေက်စိတ္တံ ဒပ်ပၞာန်ပိုဲကၠာ ညဳသာရေၚ်ဂံၚ် ပိုဲကွာ်တိတ်ဟေၚ် ဇြေၚ်ၜဳဂၚ်္ဂ ယဝ်သ္ဂောံချူဒၟံၚ် သၞာ်အဂ္ဇံၚ်သွံ သၞသတြုတံ တၟံကဵုဒိုဟ်ပန် ယဝ်သ္ဂောံဆဵုပၠန် မွဲတန်ပ္ဍဲစိုတ် ဖေက်တဴကွေံရောၚ် မွဲတောၚ်ချိုတ်ပၠိုတ် သၟိၚ်နာဲနန်ကၠတ် ဗြဟ္မဒတ္တ သ္ဂောံမိၚ်ကေတ်ပြဲ မိပ်ပ္ဍဲစိုတ်ရ ပြုပြေၚ်ပၞာန်မြ ဒေသဂၚ်္ဂါ ဂၠောၚ်ဇက်တိတ်ဟေၚ် စိုပ်ဇြေၚ်ၜဳမြာ ချူတဴသၞာ်ကၠာ ပ္ဍဲဂှ်ကာလ။

တေံဂၞကျာ်အဴ ပြဘာတ်ဗြဴပြဲ သ္ဂောံညာတ်ဒပ်ပၞာန် သန်ဌာန်လ္ၚုဟဲ

=== ၇ ဥပမာ ၚဴကဵုသာဲ ===

=== ၈ ဥပမာ ဂစေမ်ကမာတ် ဂစေမ်ကြေဲ ===

=== ၉ ဥပမာ ကောန်ဗၞိက်တၠပညာကဵုကောန်ဗၞိက်သမၠီုၜါ ===


=== ၁၀ ဥပမာ ပူဂဵုလၞုဟ်လွဳတ္ၚအ်လွဳၜါ ===

=== ၁၁ ဥပမာ မၞိဟ်ဇြုံကိတ် ===

=== ၁၃ ဥပမာ ကလိၚ်ပိ ===

=== ၁၄ ဥပမာ ကောန်ဗၞိက်သမၠီုမွဲ ===

=== ၁၅ ဝတ္ထုမၚ်ဗၠာဲဂၠေၚ်န ===

=== ၁၆ ဒါနကုသိုလ် ===

=== ၁၇ စူဠဂဝစ္ဆထေရဝတ္ထု ===

=== ၁၈ ဥပမာ ကၠဵုဂွံသတ်ဗြဴ ===

=== ၁၉ ဝတ္ထုဗြဴဖျာပန် ===

=== ၂၀ ဥပမာ ပ္ကဴမွဲဍောၚ် ===

=== ၂၁ ပုဏ္ဏမာသထေရဝတ္ထု ===

=== ၂၂ ဒဗ္ဗထေရဝတ္ထု ===

=== ၂၃ ဥပမာ ကောန်ၚာ်ဝေၚ်ကဝေက် ===

=== ၂၄ သုတ်ဇာတ်မၚ်ဗၠာဲမွဲ ===

=== ၂၅ ဖဵုနိဿံသသာမဏဳ ===

=== ၂၆ ဥပမာ သၞသတြု ===

=== ၂၇ သုတ်ဇာတ်ဗြဴကၟာဲမွဲ ===

=== ၂၈ ဥပမာ သၠဗဗုၚ်ကဵုၚေက် ===

=== ၂၉ သုတ််ဇာတ်ဂမဳလောကတိဿ ===

=== ၃၀ ဥပမာ သွပ်လ္ပအ် ===

=== ၃၁ သုတ်ဇာတ်ပြိုတ်သေဌဳၜါ ===

=== ၃၂ သုတ်ဇာတ်အၚ်္ကုရ ===

=== ၃၃ သဳလ ===

=== ၃၄ သရဏတ္ထေရဝတ္ထု ===

=== ၃၅ သုတ်ဇာတ်မၚ်ဗၠာဲၜါ ===

=== ၃၆ သုတ်ဇာတ်ဂၞကျာ်ဝေဿာမိတ္တာ ===

=== ၃၇ သုတ်ဇာတ်လကိုဟ်ၜါ ===

=== ၃၈ သုတ်ဇာတ်ဗြဴသုဇာတာ ===

=== ၃၉ ဗီုဂွံဒဂိုန်သဳအာဇဳဝ ===

=== ၄၀ သုတ်ဇာတ်ဥဒ္ဒယဘဒ္ဒ ===

=== ၄၁ ဗီုဂွံဒဂိုန်မၚ်မွဲသဳဒစာံသဳစှ် ===

=== ၄၂ ပရောဂလာန်စှ်ပန်သာ် ===

=== ၄၃ ဘာဝနာ ===

=== ၄၄ သုတ်ဇာတ်ဂၞကျာ်အသန္ဒိမိတ္တာ ===

=== ၄၅ ဥပမာ နုၚ်ထမာဲ ===

=== ၄၆ ဥပမာ နုၚ်ထမာဲမတဏံ ===

=== ၄၇ သုတ်ဇာတ်ရုပ္ပနန္ဒာ ===

=== ၄၈ ဥပမာ က္ၜေဟ်ကရောဲဇကု ===

=== ၄၉ ဥပမာ နုၚ်အသုဘ ===

=== ၅၀ သုတ်ဇာတ်ကိသာဂေါတမဳ ===

=== ၅၁ ပရောပူဂဵုထပှ်သာ် ===

=== ၅၂ သုတ်ဇာတ်ကဉ္စနဒေဝဳ ===

=== ၅၃ ဗီုဂွံဇၞော်ပၟဝ်ဝိပဿနာခန္ဓမသုန် ===

=== ၅၄ သုတ်ဇာတ်ဂမဳဗြဴဝဇဳရ ===

=== ၅၅ သညာစှ်ၜါ ===

=== ၅၆ ရေဝတဝတ္ထု ===

=== ၅၇ ဥပမာ ညံၚ်မကြေဟ်မလ္ၚဴ ===

=== ၅၈ ပဟာယစှ်သာ် ===

=== ၅၉ ဂေါမိကဝတ္ထု ===

=== ၆၀ သတိပဌာန်ပန် ===

=== ၆၁ ပူဂိုလ်တြဴသာ် ===

=== ၆၂ ပေါဋ္ဌိလထေရဝတ္ထု ===

=== ၆၃ ဣရိယာပိုတ်ပန် ===

=== ၆၄ အာနန္ဒထေရဝတ္ထု ===

=== ၆၅ ဝေဒနာနုဿနာသတိပဋ္ဌာန် ===

=== ၆၆ ဥတ္တရသာမဏေရဝတ္ထု ===

=== ၆၇ သုတ်ဇာတ်အမာဒ်မွဲ ===

=== ၆၈ စိတ္တာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန် ===

=== ၆၉ အညတရထေရဝတ္ထု ===

=== ၇၀ သုတ်ဇာတ်သောရေယျသေဋ္ဌဳ ===

=== ၇၁ ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန် ===

=== ၇၂ အနတ္ထိဂန္ဓကုမာရဝတ္ထု ===

=== ၇၃ အညတရထေရဝတ္ထု ===

=== ၇၄ ဗျာပါဒနိဝဵုပၠန် ===

=== ၇၅ သုတ်ဇာတ်ဒေဝဒတ်ဗြဴသောတာပန် ===

=== ၇၆ ထိနမိဒ္ဓနိဝဵုပၠန် ===

=== ၇၇ ဗာဟုပုတ္တိကဝတ္ထု ===

=== ၇၈ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စနိဝဵုပၠန် ===

=== ၇၉ သုတ်ဇာတ်ဒါယကာဘာမွဲ ===

=== ၈၀ ဝိစိကိစ္ဆာနိဝဵုပၠန် ===

=== ၈၁ သုတ်ဇာတ်ကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ ===

=== ၈၂ အဝိဇ္ဇာနိဝဵုပၠန် ===

=== ၈၃ သုတ်ဇာတ်မဟာဓနသေဌဳတြုံဗြဴၜါ ===

=== ၈၄ ဗောဇ္ၛၚ်္ဂထပှ်ပၠန် ===

=== ၈၅ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ၛၚ်္ဂ ===

=== ၈၆ မဟာသေနထေရဝတ္ထု ===

=== ၈၇ ဝဳရိယသမ္ဗောဇ္ၛၚ်္ဂ ===

=== ၈၈ သဳလဝထေရဝတ္ထု ===

=== ၈၉ သတိသမ္ဗောဇ္ၛၚ်္ဂပၠန် ===

=== ၉၀ တိဿထေရဝတ္ထု ===

=== ၉၁ ပဳတိသမ္ဗောဇ္ၛၚ်္ဂပၠန် ===

=== ၉၂ ပုက္ကုသာတိရာဇဝတ္ထု ===

=== ၉၃ ပဿန္ဓိသမ္ဗောဇ္ၛၚ်္ဂပၠန် ===


=== ၉၄ တိဿထေရဝတ္ထု ===

=== ၉၅ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ၛၚ်္ဂ ===

=== ၉၆ ရာဟုလထေရဝတ္ထု ===

=== ၉၇ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ၛၚ်္ဂ ===

=== ၉၈ အဓိမောက္ခသာမဏေရဝတ္ထု ===

=== ၉၉ စၟတ်ပူဂဵုအရဳ ===

=== ၁၀၀ လက်သန်အာစာမၞုံဂုဏ်ထပှ်သာ် ===

=== ၁၀၁ သုတ်ဇာတ်ဗၞးဓနဉ္စာနိ ===

=== ၁၀၂ သုတ်ဇာတ်သၟိၚ်အိန် ===

=== ၁၀၃ သုပ္ပဗုဒ္ဓဝတ္ထု ===

=== ၁၀၄ ပေယဝတ္ထု ===

=== ၁၀၅ သုရမ္ဗဋ္ဌဝတ္ထု ===

=== ၁၀၆ ခုဇ္ဇုတ္တရာဝတ္ထု ===

=== ၁၀၇ ဇာတ်သၟိၚ်ဝိဋဋုပ ===

=== ၁၀၈ ဇာတ်ဗၞးဘာရဒွါဇ ===

=== ၁၀၉ ဇာတ်ကမၠတ်ၜါ ===

=== ၁၁၀ အညတရထေရဝတ္ထု ===

=== ၁၁၁ စိုတ်ပူဂဵုတၠအရှန်တံဟွံချဳဂတဝ် ===

=== ၁၁၂ သ္ဂောံဒှ်တၠအရှန်မ္ဂး ဍာ်တကအ်ဟွံတိတ် ===

=== ၁၁၃ ဘဝမၞိဟ်သ္ဂောံဒှ်ပူဂဵုတၠအရှန် ===


=== ၁၁၄ တၠအရှန်တအ်ဟွံလ္ပအ်ညာတ် ===

=== ၁၁၅ ဇွတၠအရှန်တအ်ဟွံအုဲပသ ===

=== ၁၁၆ ပူဂဵုအရဳတံဟွံသုၚ်သုရာ ===


== နိဿဲ ==
{{Infobox Concept}}</text>
      <sha1>6g7lkcrh824kp2m6rcesomlgwmymvnn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တိုင်ပ္ကဴ ဇၞော်မောဝ် တန်တဴ ၉</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12028</id>
    <revision>
      <id>58811</id>
      <parentid>57671</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T00:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>58811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25828" sha1="cmmtpyqykj8q6w2622wjru682fhtblo" xml:space="preserve">'''တိုင်ပ္ကဴ ဇၞော်မောဝ် တန်တဴ ၉''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Sustainable Development Goal 9'', ဟွံသေင်မ္ဂး '''SDG 9''') ဂှ် ဒှ် တိုင်ပ္ကဴ မရနုက်ကဵု ဒစိတ် ပ္ဍဲကဵု [[တိုင်ပ္ကဴ ဇၞော်မောဝ် တန်တဴဂမၠိုင် ၁၇ သာ်]] (17 Sustainable Development Goals) မစၟတ်သမ္တီ လဝ် နကဵု ဂကောံ [[ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations) ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၅ ရ။ တိုင်ပ္ကဴ ဏအ်ဝွံ အာရီုစွံ လတူ &quot;ပရေင်သြိုင်ခၞံ သဇိုင်အဆောက်အအုံ မခိုင်ကၠိုက်၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကမၠောန် စက်ယန္တရား မပါလုပ် အလုံအိုတ်သီု ကေုာံ တန်တဴမာန်၊ သီုကဵု ပရေင်မြှင့်တင် ခၞံဗဒှ် တၟိ&quot; (Build resilient infrastructure, promote inclusive and sustainable industrialization and foster innovation) ရ။&lt;ref name=&quot;un_res&quot;&gt;{{cite web |url=https://undocs.org/A/RES/70/1 |title=Resolution adopted by the General Assembly on 25 September 2015 |publisher=United Nations |year=2015 |access-date=October 8, 2026}}&lt;/ref&gt;

ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူ သဇိုင်အဆောက်အအုံ မခိုင်ကၠိုက်၊ ပရေင်စက်ယန္တရား မဇၞော်မောဝ်၊ ကေုာံ ပရေင်ခၞံဗဒှ် နည်းပညာ တၟိတၟိ တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ တိုင်ပ္ကဴ ဇၞော်မောဝ် တန်တဴ ၉ (SDG 9) နကဵု လညာတ် ဝင်၊ တိုင်ပ္ကဴ သာမညဂမၠိုင်၊ ပရေင်စက်ယန္တရား၊ နည်းပညာ၊ အခက်အခုဲဂမၠိုင် ကေုာံ အကာဲအရာ အလုံ ဂၠးတိ ဗွဲမလှဲလး ရ။

[[File:Sustainable_Development_Goal_9.svg|thumb|right|300px|သင်္ကေတ တိုင်ပ္ကဴ ဇၞော်မောဝ် တန်တဴ ၉ (SDG 9) မကၠောန်ပတိတ် လဝ် နကဵု ကုလသမဂ္ဂ။]]

== ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) ==
တိုင်ပ္ကဴ ဇၞော်မောဝ် တန်တဴ ၉ (SDG 9) ဝွံ ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက မွဲ သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပတိုန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ကေုာံ သၠုင် ပတိုန် ကဆံင် ပရေင်မံင်စံင် ညးဍုင်ကွာန် (Standard of living) ရ။ SDG 9 ဏအ်ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ဒစင်ဗိုင် အဓိက ပိ သာ် ရ -

# '''သဇိုင်အဆောက်အအုံ (Infrastructure):''' ပရေင်သြိုင်ခၞံ ဂၠံင်၊ ဒဒန်၊ သၞောတ် ပလံင် ဍာ်၊ သၞောတ် ပၟတ်လလဳ၊ ကေုာံ သၞောတ် ဆက်စၠောအ် (Telecommunications) မဒှ် သဇိုင် သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်။
# '''ပရေင်ကမၠောန် စက်ယန္တရား (Industrialization):''' ပရေင်ပတိတ် ကပေါတ် နကဵု စက် မကဵု ဖဵု သွက်ဂွံ ကတဵုဗဒှ် ကမၠောန် ကေုာံ သၠုင် ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်။ 
# '''ပရေင်ခၞံဗဒှ် တၟိ (Innovation):''' ပရေင်သုတေသန ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (R&amp;D)၊ ပရေင်ဖန်ဗဒှ် နည်းပညာ တၟိတၟိ သွက်ဂွံ သောင် ပြသၞာ သဘာဝ ပွဳပွူ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်။

တိုင်ပ္ကဴ ဏအ်ဝွံ မိက်ဂွံ သောင် ပြသၞာ မပ္တံကဵု ဍုင် မဒိုက်ဂတ် တအ် ဟွံမဲ ကု ဂၠံင်တရဴ ခိုဟ်၊ အေန်တာနက် ဟွံစိုပ်၊ ကေုာံ ကမၠောန် စက် မပလီု သဘာဝ ပွဳပွူ တအ် ရ။

== ၂။ ဝင် တမ်မူလ ကေုာံ ပရေင်ဒက်ပတန် (History and Background of the Goal) ==
ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ဒက်ပတန် SDGs ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ်၊ ကုလသမဂ္ဂ စကာ လဝ် [[တိုင်ပ္ကဴ ဇၞော်မောဝ် မဳလဳနဳယာမ်]] (Millennium Development Goals - MDGs) ပ္ဍဲ အကြာ သၞာံ ၂၀၀၀ ကဵု ၂၀၁၅ ရ။ ဆဂး MDGs ဂှ် ဟွံပါလုပ် ကဏ္ဍ ပရေင်သဇိုင်အဆောက်အအုံ ကေုာံ ပရေင်စက်ယန္တရား ဗွဲမကၠးဖ္ဍး ပုဟ်။ 

ကာလ ဖျေဟ် အစဳအဇန် သွက် စဵုကဵု သၞာံ ၂၀၃၀ (Agenda 2030)၊ တၠပညာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တအ် ထောက်ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ သဇိုင်အဆောက်အအုံ ဟွံမဲ မ္ဂး၊ တိုင်ပ္ကဴ မပ္တံကဵု ပရေင်ဖအောန် ဒိုက်ဂတ် (SDG 1)၊ ပရေင်ပညာ (SDG 4) ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် (SDG 3) တအ် လေဝ် အံင်ဇၞး ဟွံမာန် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ၊ ဍုင်ဂမၠိုင် ၁၉၃ ဍုင် တုပ်စိုတ် ဒက်ပတန် SDG 9 ဏအ် နဒဒှ် ဒစင်ဗိုင် အဓိက သွက် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် တန်တဴ လၟိုန် ရ။&lt;ref name=&quot;undesa&quot;&gt;{{cite web |url=https://unstats.un.org/sdgs/report/2020/ |title=The Sustainable Development Goals Report 2020 |publisher=UN DESA |year=2020 |access-date=October 8, 2026}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ တိုင်ပ္ကဴ သာမည အဓိကဂမၠိုင် (Main Targets of SDG 9) ==
SDG 9 ဝွံ နွံကဵု တိုင်ပ္ကဴ သာမည (Targets) ၈ သာ် ရ။ ပ္ဍဲဂှ် ၅ သာ် ဂှ် ဒှ် တိုင်ပ္ကဴ သွက် အကျိုးသက်ရောက်မှု (Outcome targets) တုဲ ၃ သာ် ဂှ် ဒှ် နဲကဲ ပရေင်ဖန်ဇန် (Means of implementation) ရ -

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ဇယား တိုင်ပ္ကဴ သာမည ၅ သာ် (Targets 9.1 - 9.5)
|-
! ဂၞန်
! တိုင်ပ္ကဴ အဓိက (Target)
! ပွံက် ကေုာံ သ္ၚောပ်
|-
| '''၉.၁''' || သဇိုင်အဆောက်အအုံ မခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ တန်တဴမာန် (Develop sustainable, resilient and inclusive infrastructures) || ဖန်ဗဒှ် ဂၠံင် ကေုာံ သၞောတ် ဆက်စၠောအ် မနွံ ဍာ်ဒကေဝ် ညံင် မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ဂွံ စကာ လောဲသွာ တုဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂွံ ဇၞော်မောဝ်။
|-
| '''၉.၂''' || ပရေင်ကမၠောန် စက်ယန္တရား မပါလုပ် အလုံအိုတ်သီု (Promote inclusive and sustainable industrialization) || သၠုင် ပတိုန် လၟိဟ် ကမၠောန် ကေုာံ ထုတ်ကုန် အပ္ဍဲဍုင် (GDP) နူကဵု ကဏ္ဍ စက်ယန္တရား၊ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ဍုင် မဇၞော်မောဝ် အောန် အိုတ် (LDCs)။
|-
| '''၉.၃''' || အခေါင် ကလိဂွံ သြန်ဘဏ္ဍာ သွက် ကမၠောန် ဍောတ်တ် (Increase access to financial services and markets) || ပရေင်ကမၠောန် စက် ဍောတ်တ် ကေုာံ လဒေါဝ် (SMEs) တအ် ညံင် ဂွံ လောဲသွာ ကလိဂွံ သြန်လွဳ နူ ဘဏ် ကေုာံ အခေါင် လုပ် ဖျာ။
|-
| '''၉.၄''' || သၠုင် ပတိုန် သဇိုင်အဆောက်အအုံ ညံင် ဂွံ မင်မဲ သဘာဝ (Upgrade all industries and infrastructures for sustainability) || စကာ နည်းပညာ မသန့်ရှင်း၊ ဖအောန် ပတိတ် ဓါတ် ကာဗောန် (Carbon emissions) ကေုာံ စကာ သယံဇာတ နကဵု နဲကဲ စိုပ်တရဴ။
|-
| '''၉.၅''' || ပရေင်သုတေသန ကေုာံ သၠုင် ပတိုန် နည်းပညာ (Enhance research and upgrade industrial technologies) || ထံက်ပင် သြန် သွက် ပရေင်သုတေသန ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် (R&amp;D)၊ သၠုင် ပတိုန် လၟိဟ် တၠပညာ သုတေသန ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ဇၞော်မောဝ်ဂမၠိုင်။
|}

== ၄။ နဲကဲ ပရေင်ဖန်ဇန် သွက်ဂွံ စိုပ် တိုင်ပ္ကဴ (Means of Implementation) ==
တိုင်ပ္ကဴ သာမည လက္ကရဴ ၃ သာ် (၉.က - ၉.ဂ) ဂှ် စၞောန်ထ္ၜး လဝ် နဲကဲ ညံင် ဂွံ အံင်ဇၞး -

* '''၉.က (9.a):''' ထံက်ပင် သြန် ကေုာံ နည်းပညာ သွက် ပရေင်သြိုင်ခၞံ သဇိုင်အဆောက်အအုံ ပ္ဍဲကဵု ဍုင် မဇၞော်မောဝ် အောန် အိုတ် (LDCs)၊ ဍုင် တကအ် ဍောတ်တ် (SIDS) ကေုာံ ဍုင် ဟွံမဲ ကု သြင်ၜဳ (LLDCs) တအ် နူကဵု ဂၠးတိ။
* '''၉.ခ (9.b):''' ထံက်ပင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် နည်းပညာ အပ္ဍဲဍုင်၊ ပရေင်သုတေသန ကေုာံ ပရေင်ခၞံဗဒှ် တၟိ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ဇၞော်မောဝ်ဂမၠိုင် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မစိစောန်။
* '''၉.ဂ (9.c):''' သၠဲ ပတိတ် လၟိဟ် အခေါင် စကာ နည်းပညာ တင်ဂၞင် ကေုာံ ဆက်စၠောအ် (ICT)။ ဖန်ဇန် ညံင် အေန်တာနက် ဂွံ စိုပ် ဇၟာပ် ဒၞာဲ နကဵု ၚုဟ်မး အောန်အောန် ပ္ဍဲ ဍုင် LDCs ကိုပ်ကၠာ သၞာံ ၂၀၂၀ (ဆဂး တိုင်ပ္ကဴ ဏအ် စဵုကဵု လၟုဟ် ဟွံစိုပ် ဍာ်ဒကေဝ် ဏီ ရ)။&lt;ref name=&quot;unido&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.unido.org/idr2020 |title=Industrial Development Report 2020 |publisher=UNIDO |year=2019 |access-date=October 8, 2026}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

[[File:Construction_of_a_new_railway.jpg|thumb|left|300px|ပရေင်သြိုင်ခၞံ သၞောတ် ကွဳပၟတ် တၟိ ပ္ဍဲ ဍုင်ဇၞော်မောဝ်ဂမၠိုင် ဝွံ ဒှ် သဇိုင်အဆောက်အအုံ အဓိက သွက်ဂွံ သၠုင် ပတိုန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Target 9.1)။]]

== ၅။ အဓိက ကဏ္ဍ: သြိုင်ခၞံ သဇိုင်အဆောက်အအုံ (Focus Area: Resilient Infrastructure) ==
သဇိုင်အဆောက်အအုံ ဝွံ ဒှ် ဆီ မဇွောဝ် ပ္ဍဲ ခန္ဓာကိုယ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ရ။ ဍေဟ် ပါလုပ် ဂၠံင်၊ ကွဳပၟတ်၊ ပၞိက် က္ၜင်၊ ဌာန် က္ၜင်ကျာ၊ သၞောတ် ပလံင် ပၟတ်လလဳ ကေုာံ ဍာ် ရ။
* ပ္ဍဲ ဍုင်ဇၞော်မောဝ်ဂမၠိုင် ဗွဲမဂၠိုင်၊ မၞိဟ် ပြကောဋိ သာ် ဂှ် ဟွံမဲ ကု ဍာ် သန့်ရှင်း ကေုာံ ပၟတ်လလဳ မစိစောန် ဏီ ရ။ 
* ယဝ်ရ ဟွံမဲ ကု ဂၠံင် ခိုဟ် မ္ဂး၊ သၟာဗ္ၚ တအ် ပလံင် ကပေါတ် စိုပ် ဖျာ ဟွံမာန် တုဲ သြန်လုပ် အောန် စှ်ေ ရ။
* ပရေင်သြိုင်ခၞံ တအ် ဏအ် ဒး ဒုင်သဇိုင် လတူ &quot;ဒစးဒုင် ရာသဳဥတု ပြံင်လှာဲ&quot; (Climate-resilient) ညံင် ဂွံ ဒုင်မာန် ဘဲ ဍာ်ဒဳ ကေုာံ ဗြဲ ကျာ ဇၞော်ဇၞော် သွက် အနာဂတ် ရ။&lt;ref name=&quot;worldbank&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator |title=World Development Indicators: Infrastructure |publisher=World Bank |year=2021 |access-date=October 8, 2026}}&lt;/ref&gt;

== ၆။ အဓိက ကဏ္ဍ: ပရေင်စက်ယန္တရား မတန်တဴ (Focus Area: Inclusive and Sustainable Industrialization) ==
ပရေင်ကမၠောန် စက်ယန္တရား ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲ အဓိက သွက်ဂွံ ကတဵုဗဒှ် ကမၠောန် ကေုာံ သၠုင် ပတိုန် လၟိဟ် ၚုဟ်မး ကပေါတ် (Manufacturing Value Added - MVA) ရ။

* သွက် ဇၟာပ် ကမၠောန် စက် မကတဵုဒှ် မွဲ ဒၞာဲ ဂှ်၊ ဍေဟ် မာန် ကတဵုဗဒှ် ကမၠောန် လပါ် သာမည (Indirect jobs) ၜိုတ် ၂.၂ ကမၠောန် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ တၞဟ် တအ် ရ။
* ဆဂး ပရေင်စက်ယန္တရား ပ္ဍဲ အခိင် တြေံ ဂှ် ပတိတ် ဓါတ် ယက် ဂျာတ် မလီုလာ် ကု သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ SDG 9 ဝွံ ဗတိုက်အာတ် ညံင် ရုင်စက် တအ် ဂွံ ပြံင်လှာဲ စကာ နဲကဲ မသန့်ရှင်း (Clean technologies) ဥပမာ စကာ စွမ်းအင် တ္ၚဲ ကေုာံ ဖအောန် ထောအ် ပရေင်ကၠိခ္ဍက် ဍာ် ရ။

== ၇။ အဓိက ကဏ္ဍ: ပရေင်ခၞံဗဒှ် တၟိ ကေုာံ နည်းပညာ (Focus Area: Innovation and Technology) ==
ပရေင်ခၞံဗဒှ် တၟိ (Innovation) ဝွံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက် ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ခေတ်တၟိ ရ။

* '''R&amp;D (Research and Development):''' ဍုင် ဇၞော်ဇၞော် မပ္တံကဵု အမေရိကာန်၊ ကြုက်၊ ကေုာံ ဂျပေန် တအ် စကာ သြန် ဘဏ္ဍာ (GDP) ညးတအ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်သုတေသန ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ ဍုင် အာဖရိက ကေုာံ အာရှ လ္ၚဵု တအ် ဂှ် လၟိဟ် သြန် စကာ သွက် R&amp;D ဂှ် အောန် နူ ဝ.၅% ဏီ ရ။
* '''အေန်တာနက် (Internet Access):''' အခေါင် သုင်စောဲ အေန်တာနက် ဂှ် ဒှ် သဇိုင် သွက် နည်းပညာ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital technology) ရ။ ၜိုတ် သၞာံ ၂၀၂၁၊ မၞိဟ် ၜိုတ် ၂.၉ ဗဳလဳယောန် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ဏအ် ဟွံဂွံ သုင်စောဲ အေန်တာနက် ဏီ တုဲ ဒှ် ဒၟံင် ပြသၞာ &quot;Digital Divide&quot; ဇၞော် မွဲ ရ။&lt;ref name=&quot;itu&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/facts/default.aspx |title=Measuring digital development: Facts and figures 2021 |publisher=ITU |year=2021 |access-date=October 8, 2026}}&lt;/ref&gt;

== ၈။ ပြသၞာ ကေုာံ အခက်အခုဲဂမၠိုင် (Challenges and Obstacles) ==
ပရေင်ကွာ် တရဴ သွက်ဂွံ စိုပ် တိုင်ပ္ကဴ SDG 9 ဏအ် ဆဵုဂဗ ဒၟံင် အခက်အခုဲ ဗွဲမဂၠိုင် -

# '''ကပ်ယဲ ကိုဝ်ဗိဒ်-၁၉ (COVID-19 Impact):''' ဟိုတ်နူ ကိုဝ်ဗိဒ်-၁၉ တုဲ ပရေင်စက်ယန္တရား ကေုာံ သၞောတ် ပလံင် ကပေါတ် (Supply chains) အလုံ ဂၠးတိ လီုလာ် အာ ရ။ ကမၠောန် ပြကောဋိ သာ် လီုလာ် တုဲ သြန် ပတိတ် သွက် ပရေင်သြိုင်ခၞံ လေဝ် အောန် စှ်ေ အာ ရ။
# '''ပြသၞာ သြန်ဘဏ္ဍာ (Funding Gaps):''' သွက်ဂွံ သြိုင်ခၞံ သဇိုင်အဆောက်အအုံ အလုံ ဂၠးတိ ဂှ် ဒး စကာ သြန် ဗွဲမဂၠိုင် (Trillions of dollars)၊ ဆဂး ဍုင် မဇၞော်မောဝ် အောန် တအ် ဟွံမဲ ကု သြန် သွက်ဂွံ ကၠောန် ရ။
# '''ရာသဳဥတု ပြံင်လှာဲ (Climate Change):''' ဘဲ ဍာ်ဒဳ၊ ဒလိုင် ကျာ တအ် မလေပ် ပလီုပလာ် ထောအ် သဇိုင်အဆောက်အအုံ မသြိုင်ခၞံ လဝ် တအ် ဗွဲမပြဟ် ရ။

== ၉။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ဂၠးတိ ကေုာံ ဍုင်ဇၞော်မောဝ်အောန်ဂမၠိုင် (Global Impact and Focus on LDCs) ==
ဍုင် မဇၞော်မောဝ် အောန် အိုတ် (Least Developed Countries - LDCs)၊ မပ္တံကဵု ဍုင် ပ္ဍဲ အာဖရိက၊ ဍုင်ဗၟာ (Myanmar)၊ ဍုင် ကမ္ဗောဒဳယျာ တအ် ဒး ဆဵုဂဗ ပြသၞာ ဂၠိုင် အိုတ် သွက်ဂွံ စိုပ် တိုင်ပ္ကဴ ဏအ် ရ။

* ပ္ဍဲ LDCs တအ် ဂှ်၊ ပရေင်စက်ယန္တရား ပါလုပ် ပ္ဍဲ GDP အောန် ဗွဲမလောန် တုဲ ဒုင်သဇိုင် လတူ ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ သယံဇာတ သဘာဝ သၟး ရ။
* ညံင် ဂွံ တိတ် ဗၠး နူ အကာဲအရာ ဏအ်၊ ဍုင် တအ် ဏအ် နွံ ပၟိက် ကု ပရေင်ဓလိုက်တမ် နူ ဍုင်သ္အာင် (Foreign Direct Investment - FDI) ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပရအ် နည်းပညာ နူ ဍုင် ဇၞော်ဇၞော် တအ် ရ။ ယဝ်ရ ဍုင် တအ် ဏအ် ဟွံမာန် သြိုင်ခၞံ သဇိုင်အဆောက်အအုံ မ္ဂး၊ ညးတအ် သ္ဒး သှ်ေ ဒၟံင် သၟဝ် ကဆံင် ဍုင် ဒိုက်ဂတ် လၟိုန် ရောင်။

== ၁၀။ သ္ၚောပ် ကေုာံ အနာဂတ် (Conclusion and Future Outlook) ==
တိုင်ပ္ကဴ ဇၞော်မောဝ် တန်တဴ ၉ (SDG 9) ဝွံ ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက မွဲ မဆက်စပ် ဒၟံင် ကု တိုင်ပ္ကဴ တၞဟ် တအ် သီုဖအိုတ် ရ။ အစောံသတ္တိ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်မောဝ် (SDG 8)၊ ဍုင် မတန်တဴမာန် (SDG 11) ကေုာံ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ကု ရာသဳဥတု (SDG 13) တအ် သီုဖအိုတ် ဒုင်သဇိုင် လတူ သဇိုင်အဆောက်အအုံ ကေုာံ နည်းပညာ မခိုင်ကၠိုက် ရ။

သွက်ဂွံ စိုပ် တိုင်ပ္ကဴ ဏအ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၃၀၊ အလဵုအသဳ၊ ကဏ္ဍ ပုဂ္ဂလိက (Private sector) ကေုာံ ဂကောံ ဂၠးကသဳ တအ် သ္ဒး ပံင်တဲ ကၠောန် ညဳညဳ ရောင်။ ဒး စွံ အာရီု လတူ ပရေင်ခၞံဗဒှ် နည်းပညာ တၟိ၊ ပရေင်မင်မဲ သဘာဝ ပွဳပွူ၊ ကေုာံ သၠဲ ပတိတ် အခေါင် အေန်တာနက် ညံင် ဂွံ စိုပ် ကောန်မၞိဟ် ဇၟာပ် ဌာန် ရ။

== နိဿဲဂမၠိုင် ==
&lt;references /&gt;

== ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် ==
* [[တိုင်ပ္ကဴ ဇၞော်မောဝ် တန်တဴဂမၠိုင် ၁၇ သာ်]] (Sustainable Development Goals)
* [[ကုလသမဂ္ဂ]] (United Nations)
* [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] (Economy)
* [[ပရေင်ခၞံဗဒှ် တၟိ]] (Innovation)

{{Navbox
| name = Sustainable Development Goals
| title = တိုင်ပ္ကဴ ဇၞော်မောဝ် တန်တဴဂမၠိုင် (Sustainable Development Goals - SDGs)
| listclass = hlist
| state = autocollapse
| group1 = တိုင်ပ္ကဴ အဓိက ၁ - ၆ (မၞိဟ် ကေုာံ ဇီဝ)
| list1 =
* [[SDG 1: ပရေင်ဖအောန် ဒိုက်ဂတ်|SDG 1 (ဒိုက်ဂတ်)]]
* [[SDG 2: ဖအိုတ် ကပ် ကၠောဝ်ဗျဵု|SDG 2 (ကၠောဝ်ဗျဵု)]]
* [[SDG 3: ပရေင်ထတ်ယုက် ခိုဟ်|SDG 3 (ထတ်ယုက်)]]
* [[SDG 4: ပရေင်ပညာ ဍာ်ဒကေဝ်|SDG 4 (ပရေင်ပညာ)]]
* [[SDG 5: ပရေင်တုပ်သၟဟ် ဇာတ်|SDG 5 (တုပ်သၟဟ် ဇာတ်)]]
* [[SDG 6: ဍာ် သန့်ရှင်း|SDG 6 (ဍာ်)]]
| group2 = တိုင်ပ္ကဴ အဓိက ၇ - ၁၂ (ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပွဳပွူ)
| list2 =
* [[SDG 7: စွမ်းအင် သန့်ရှင်း|SDG 7 (စွမ်းအင်)]]
* [[SDG 8: ပရေင်ပိုန်ဒြပ်|SDG 8 (ပိုန်ဒြပ်)]]
* [[SDG 9: သဇိုင်အဆောက်အအုံ ကေုာံ စက်|SDG 9 (သဇိုင်အဆောက်အအုံ)]]
* [[SDG 10: ဖအောန် ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ်|SDG 10 (တုပ်သၟဟ်)]]
* [[SDG 11: ဍုင် တန်တဴမာန်|SDG 11 (ဍုင်)]]
* [[SDG 12: ပရေင်ပတိတ် ကေုာံ သုင်စောဲ|SDG 12 (ပတိတ်/စကာ)]]
| group3 = တိုင်ပ္ကဴ အဓိက ၁၃ - ၁၇ (သဘာဝ ကေုာံ ပံင်တဲ)
| list3 =
* [[SDG 13: ရာသဳဥတု|SDG 13 (ရာသဳဥတု)]]
* [[SDG 14: ဇီဝ သၟဝ် ဍာ်|SDG 14 (ဇီဝ ဍာ်)]]
* [[SDG 15: ဇီဝ လတူ တိ|SDG 15 (ဇီဝ တိ)]]
* [[SDG 16: ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ သၞောဝ်|SDG 16 (ၜိုဟ်သြိုဟ်)]]
* [[SDG 17: ပံင်တဲ သွက် တိုင်ပ္ကဴ|SDG 17 (ပံင်တဲ)]]
}}

[[Category:တိုင်ပ္ကဴ ဇၞော်မောဝ် တန်တဴဂမၠိုင်]]
[[Category:ကုလသမဂ္ဂ]]
[[Category:ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဂၠးတိ]]</text>
      <sha1>cmmtpyqykj8q6w2622wjru682fhtblo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စရင်အစာချူလိက်မန်ဂမၠိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12096</id>
    <revision>
      <id>58810</id>
      <parentid>57865</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T00:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>58810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16177" sha1="4ivr2rkaa7as7clf3d2b7vmuohlw7ao" xml:space="preserve">[[File:Myazedi inscription Mon face.jpg|thumb|300px|လိက်တၟအ်မြစေတဳ (မုက်လိက်မန်) မဒှ် သက်သဳ ကမၠောန်အစာချူလိက်မန် တြေံအိုတ် ပ္ဍဲခေတ်ပုဂံ]]

'''စရင်အစာချူလိက်မန်ဂမၠိုင်''' (အင်္ဂလိက်: ''List of Mon writers'') ဝွံ ဒှ်စရင် မပကောံပကေဝ်လဝ် ယၟု ကေုာံ ဝင်အတ္ထုပ္ပတ္တိ အစာချူလိက်မန်၊ အစာသုတေသန၊ တၠပညာ လိက်ပတ် ကေုာံ အစာကဗျမန် နူကဵု ခေတ်အဆက်ဆက်ရ။ ဂကူမန်ဝွံ ဒှ်ဂကူ မၞုံကဵု ဝင်လိက်ပတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် မဇၞော်တၠာ ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲအာရှအဂၞဲတုဲ၊ အစာချူလိက်မန်ဂမၠိုင်ဝွံ ဒှ်ညးမထိင်ဒဝ် ကေုာံ ပိုတ်သရိုဟ်လဝ် အာဲကၟာဲ လိက်ပတ်မန် ညံင်ဟွံဂွံ ကၠေအ်ကၠက်အာရ။&lt;ref name=&quot;South2003&quot;&gt;{{cite book|last=South|first=Ashley|title=Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Sheldrake|url=https://archive.org/details/monnationalismci0000sout|publisher=Routledge|year=2003|isbn=978-0700716098|page=[https://archive.org/details/monnationalismci0000sout/page/25 25]-30}}&lt;/ref&gt; ကမၠောန် အစာချူလိက်မန်တအ်ဝွံ ပြးဇးဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု လိက်တၟအ်၊ လိက်သၠရိုတ်၊ လိက်ခရိုင် ကေုာံ လိက်ကၞပ် ခေတ်တၟိဂမၠိုင်ရ။

== ၁။ နိဒါန် ==
အစာချူလိက်မန်ဂမၠိုင်ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် အဓိက သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ မင်မဲ အရေဝ် လိက်ပတ်မန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဝင်ဂကူမန်ဂှ် အစာချူလိက်တအ်ဝွံ ဟွံသေင်ဆ မချူ လိက်ပတ် သၟး၊ ညးတအ်ဝွံ ဒှ်အစာဝင်၊ အစာဓရ် ကေုာံ ညးမကဵု ပညာ ကုညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ ကမၠောန် လိက်ပတ်မန် မပ္တံကဵု ဝင်၊ ပေါမ်အာဂီု၊ လိက်သုတ်ဇာတ် ကေုာံ ကဗျလင်္ကာဂမၠိုင်ဝွံ ဒှ်အရာ မထ္ၜးကဵု ကဆံင်ပညာ ကေုာံ လညာတ် အစာချူလိက်မန်တအ်ရ။

== ၂။ ဝင် လိက်ပတ်မန် ကေုာံ အစာချူလိက်ဂမၠိုင် ==
ဝင် လိက်ပတ်မန်ဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ခေတ်ဒွါရဝတဳ (Dvaravati) တုဲ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲခေတ် သုဝဏ္ဏဘုံ ကေုာံ ဟံသာဝတဳရ။ ကိုပ်ကၠာအိုတ် လိက်ပတ်မန်ဂှ် ချူလဝ် ပ္ဍဲလတူ တၟအ် ကေုာံ ဍိုတ်ဂမၠိုင်ရ။ အစာချူလိက် မန် ပ္ဍဲခေတ်တြေံတအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်ခမဳသင် ကေုာံ တၠပညာ ပ္ဍဲနန် ဨကရာဇ်တအ်ရ။ ညးတအ် ချူခၞံလဝ် လိက်မဆေင်ကဵု ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေဂမၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;Guillon1999&quot;&gt;{{cite book|last=Guillon|first=Emmanuel|title=The Mons: A Civilization of Southeast Asia|publisher=Siam Society|year=1999|isbn=978-9748298443|page=112-115}}&lt;/ref&gt;

== ၃။ ခေတ် သုဝဏ္ဏဘုံ ကေုာံ ဟံသာဝတဳ ==
ခေတ်ဟံသာဝတဳဝွံ ဒှ်ခေတ်ထဝ် သွက်လိက်ပတ်မန်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ဨကရာဇ်မန် မပ္တံကဵု [[တၠညးရာဇာဓိရာဇ်]] (Razadarit) ကေုာံ တၠညး မိစောဗု (Shin Saw Pu) တအ်ဂှ် အစာချူလိက်မန် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။ လိက်ဝင် အဓိက မပ္တံကဵု [[ဥပ္ပန္နဟံသာဝတဳရာဇာဝံသကထာ]] ကေုာံ ဝင်ရာဇာဓိရာဇ် (Rajadhiraja Chronicle) ဂှ် ဒှ်လက်သန် ကမၠောန် အစာချူလိက် ပ္ဍဲခေတ်ဂှ်ရ။ အစာချူလိက် မဒယှ်တမ္ညဝ် ပ္ဍဲခေတ်ဏအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ယၟုဟွံပြာကတ်ကီုလေဝ်၊ ကမၠောန်ညးတအ်ဝွံ သှ်ေၜိုက်ဒၟံင် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ။

== ၄။ ခေတ် အဝဵုအာဏာ အင်္ဂလိက် ကေုာံ လိက်ပတ်မန် ==
ကာလ ဍုင်မန် ဒးဒုင်သီ ကဵုအင်္ဂလိက်ဂှ် ပရေင်လိက်ပတ်မန်လေဝ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နဲကဲတၟိရ။ စက်ပ္ဍဵုဗီုလိက် (Printing press) စိုပ်ကၠုင်တုဲ၊ လိက်သၠရိုတ်မန်ဂမၠိုင်ဂှ် စပ္ဍဵုတြးပ္တိတ် နကဵု လိက်ကၞပ်ရ။ အစာချူလိက်မန် နူကဵု ဒေသပါ်လာတ် (Pak Lat) ဍုင်သေံ၊ မပ္တံကဵု နာဲကျာ်ဇၞော် ဖရာစန္ဒကန္တ (Phra Candakanta) တအ်ဝွံ ဒှ်ညးမပ္တိတ် လိက်ကၞပ်မန် ကိုပ်ကၠာအိုတ်တုဲ ဗိုင်ရီုဗင်လဝ် ညံင်လိက်ပတ်မန် ဂွံပြးဇး အလုံဂၠးတိရ။

== ၅။ အစာချူလိက်မန် ခေတ်တၟိ ==
ပ္ဍဲကဵု ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ကေုာံ ၂၁ ဗွဝ်ကၠံဏအ်ဂှ် အစာချူလိက်မန် ခေတ်တၟိ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ညးတအ် ချူလိက် အတိုင် သၞောတ်ဝ် ခေတ်တၟိ မပ္တံကဵု လိက်ပရေင်၊ ဝတ္ထုဇမၠေအ်၊ ဝတ္ထုဇမၠိင် ကေုာံ ပရေင်သုတေသနဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်ဝွံ အစာချူလိက်မန်တအ် ဒးဆောမ်ဒဵု ကဵု ပရေင်ဍဵုဍိုက် နူကဵု အလဵုအသဳ ဗၟာကီုလေဝ်၊ ညးတအ် ဆက်ကၠောန်ဒၟံင် ကမၠောန် မင်မဲ လိက်ပတ် နကဵု လညာတ် ဆာန်ဂကူရ။ အစာချူလိက် မပ္တံကဵု နာဲပါန်သာ (Nai Pan Thar) တအ်ဝွံ ပ္တိတ်လဝ် လိက်ကၞပ် ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ စၞောန်ထ္ၜး ဝင် ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန်ရ။&lt;ref name=&quot;NaiPanThar&quot;&gt;{{cite book|last=Pan Thar|first=Nai|title=Mon History and Cultural Heritage|publisher=Daw Tin Tin Mon, သင်းစာပေ (00372)|year=2000|location=Yangon}}&lt;/ref&gt;

== ၆။ စရင် အစာချူလိက်မန် မဒယှ်တမ္ညဝ်ဂမၠိုင် ==
ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်စရင် အစာချူလိက်မန် ကေုာံ တၠပညာလိက်ပတ် မပြာကတ်ဂမၠိုင်ရ -

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ အစာချူလိက်မန် မပြာကတ်ဂမၠိုင်
|-
! ယၟု (Name)
! အခိင် (Period)
! ကမၠောန်အဓိက (Notable Works)
! ကဏ္ဍ (Category)
|-
| [[ဗညာဒလ]] (Banya Dala) || ခေတ် ဟံသာဝတဳ || ဝင်ရာဇာဓိရာဇ် || အစာဝင် / သကိုပ်ပၞာန်
|-
| ခမဳ မဒုင်ယၟု &quot;အစွောအ်&quot; (A-cwo') || ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ || လိက်လင်္ကာ၊ ကဗျမန် ခေတ်တြေံ || အစာကဗျ
|-
| [[နာဲပါန်လှ]] (Nai Pan Hla) || ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ || သုတေသန ဝင်မန်၊ ပြကိုဟ် ရာဇာဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံကျမ်း || အစာသုတေသန / အစာဝင်
|-
| [[နာဲပါန်သာ]] (Nai Pan Thar) || ၂၀-၂၁ ဗွဝ်ကၠံ || လိက်ပတ် ဝင် ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန် || အစာချူလိက် / အစာသုတေသန
|-
| [[နာဲထောန်ဝေ]] (Nai Tun Way) || ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ || အဘိဓာန် မန်-အင်္ဂလိက်၊ လိက်ပတ် သဒ္ဒါမန် || တၠပညာ အရေဝ်ဘာသာ
|-
| ကျာ်ဇၞော် ပါလိတ (Palita) || ၂၀-၂၁ ဗွဝ်ကၠံ || လိက်ပရေင် ဓရ်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ လိက်ပတ် မန် || ခမဳသင် / အစာချူလိက်
|}

== ၇။ အစာချူလိက် သၟတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ==
ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်ဝွံ အစာချူလိက်မန် သၟတ်တအ် ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲကမၠောန် လိက်ပတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဂကောံလိက်ပတ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန် (Mon Literature and Culture Committee) ကေုာံ ဂကောံသၟတ်မန် တအ်ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ် တန်ဗ္တောန် ချူလိက် ကေုာံ ပေါဲပြိုင် ချူဝတ္ထု၊ ကဗျဂမၠိုင် ဇၟာပ်ဇၟာပ်သၞာံရ။ လိက်မဂ္ဂဇြေန် (Magazine) မပ္တံကဵု လာင်ဇိုင် (Hlaing Zine)၊ လိက်ဂျာနေဝ် (Journal) တအ်ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲ သွက် အစာချူလိက် သၟတ်တအ် ဂွံပ္တိတ်ထ္ၜး အစောံစရာဲ ညးတအ်ရ။

== ၈။ ပရေင်ကမၠောန် သုတေသန ကေုာံ လိက်ပတ် ==
အစာချူလိက်မန် လ္ၚဵုတအ်ဝွံ အာရီုစွံ လတူ ပရေင်သုတေသန (Research) ရ။ ညးတအ် လ္ၚတ် ဝင်တြေံ၊ လိက်တၟအ်၊ ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာမန် တုဲ ချူပ္တိတ် လိက်ကၞပ် သွက်ဂွံ ဒှ်သက်သဳ ခိုင်ကၠိုက်ရ။ တၠပညာ ဍုင်သၟာင် မပ္တံကဵု Mathias Jenny ကေုာံ Christian Bauer တအ်လေဝ် ပံင်တောဲ ကဵု အစာချူလိက် ကေုာံ သုတေသဳမန်တအ်တုဲ ချူပ္တိတ် လိက်ပတ် မဆေင်ကဵု သဒ္ဒါ ကေုာံ ဝင်အရေဝ်မန် နကဵု ဘာသာအင်္ဂလိက်ကီုရ။&lt;ref name=&quot;Jenny2005&quot;&gt;{{cite book|last=Jenny|first=Mathias|title=The Mon Language: Descriptive Grammar, History and Texts|publisher=University of Zurich|year=2005|page=45-50}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bauer1982&quot;&gt;{{cite book|last=Bauer|first=Christian|title=Morphology and Syntax of Spoken Mon|publisher=University of London|year=1982|page=12-18}}&lt;/ref&gt;

== ၉။ ပရေင်ဆဵုဂဗ ကေုာံ အနာဂတ် အစာချူလိက်မန် ==
အစာချူလိက်မန်တအ် ဒးဆောမ်ဒဵု ကဵု ပြသၞာ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲအရာ မပ္တိတ် လိက်ကၞပ်ရ။ ပြသၞာ အဓိကဂှ် ပရေင်ဘဏ္ဍာ ဟွံပေင်ဖဍိုက်၊ ဗွိုက်လဒေါဝ် ဗှ်လိက်မန် ဍောတ်၊ ကေုာံ လိက်ပတ်မန် ဟွံဂွံ ဒုင်စကာ ပ္ဍဲဘာအလဵုအသဳဂမၠိုင်ရ။ တုဲပၠန်၊ ပ္ဍဲခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital era) ဏအ်ဝွံ အစာချူလိက်တအ် သ္ဒးပြံင်လှာဲ နဲကဲ ချူလိက် နူကဵု လိက်ကၞပ် ဇရေင် လတူအေန်တာနဲ (Online) ညံင်ဂွံ ဍိုက်ကေက် ကဵု အခိင်အခါရ။ ပရေင်စကာ [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ မန်]] (Mon Wikipedia) ကေုာံ လိက်ဝက်ဘ်ဆိုဒ် (Websites) တအ်ဝွံ ဒှ်ဂၠံင်တရဴ တၟိ သွက် အစာချူလိက်မန်တအ်ရ။

== ၁၀။ နိဂီု ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ==
အစာချူလိက်မန်ဂမၠိုင်ဝွံ ဒှ်ကောန်တၟအ် (Pillars) မဒက်ပတန်လဝ် ယေန်သၞာင် ကေုာံ လိက်ပတ်ဂကူမန်ရ။ နူကဵု ခေတ် လိက်တၟအ် စဵုကဵု ခေတ် အေန်တာနဲ လၟုဟ်ဝွံ ညးတအ် ဆက်တုဲ ကၠောန်ဒၟံင် ကမၠောန် သွက်ဂကူရ။ အနာဂတ် လိက်ပတ်မန် သ္ဂောအ် ဇၞော်မောဝ် တန်တဴအာမာန်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ အစောံစရာဲ ကေုာံ လွဳပရာ အစာချူလိက် သၟတ်တအ် ကေုာံ ပရေင်ထံက်ပင် နူကဵု ညးဍုင်ကွာန်မန် သီုဖအိုတ်ရ။ စရင်အစာချူလိက်မန်ဝွံ ဒှ်စရင် မဟွံအိုတ်အာတုဲ ကြက်ဆက် ဇၞော်မောဝ်အာ နကဵု ကမၠောန် အစာချူလိက် အနာဂတ်တအ် ပၠန်ရ။

== နိဿဲ (References) ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;South2003&quot;/&gt;
&lt;ref name=&quot;Guillon1999&quot;/&gt;
&lt;ref name=&quot;NaiPanThar&quot;/&gt;
&lt;ref name=&quot;Jenny2005&quot;/&gt;
&lt;ref name=&quot;Bauer1982&quot;/&gt;
&lt;/references&gt;

== လေန်မ္ၚးဂမၠိုင် ==
* [[လိက်ပတ်မန်]]
* [[ဝင်မန်]]
* [https://web.archive.org/web/20250712052629/http://khamoon.com/ လိက်ပတ် ကေုာံ အစာချူလိက်မန်]

[[Category:အစာချူလိက်မန်ဂမၠိုင်]]
[[Category:လိက်ပတ်မန်]]
[[Category:စရင်ဂမၠိုင်]]
[[Category:ဝင်မန်]]

{{စရင် အစာချူလိက်မန်ဂမၠိုင်}}</text>
      <sha1>4ivr2rkaa7as7clf3d2b7vmuohlw7ao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပညာ ပရိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12587</id>
    <revision>
      <id>58812</id>
      <parentid>58792</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T01:05:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>58812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12249" sha1="mc1rji4blit2rq0cwz6zc7ih1fuvkvf" xml:space="preserve">'''ပညာ ပရိုင်''' ({{lang-en|Journalism}}) ဝွံ ဒှ်ပညာ၊ နဲကဲ ကေုာံ ကမၠောန် မဆေင်စပ်ကဵု ပွမဂၠာဲသ္ၚေဝ်၊ လ္ၚတ်၊ ပကောံပကေဝ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်၊ ချူခၞံ ကေုာံ ပရးပတိတ် တင်ဂၞင် ပရိုင်ဂမၠိုင် ကုမှာဇန်ရ။&lt;ref name=&quot;Britannica-Journalism&quot;&gt;Britannica, T. Editors of Encyclopaedia (2024). ''Journalism''. Encyclopedia Britannica. Retrieved from https://www.britannica.com/topic/journalism&lt;/ref&gt; ညးမကၠောန် ကမၠောန်ပညာ ပရိုင်ဏအ်ဂှ် ကော်စ '''သၟာပရိုင်''' (Journalists) ရ။ ပညာ ပရိုင်ဝွံ ကိစ္စဇၞော်ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲအရာမမင်မဲ သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေဇဳ ကေုာံ ကဵုပညာဗဟုသုတ ကုမှာဇန် သွက်ဂွံတီ အကာဲအရာ မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။

== ဝင် ကေုာံ ပွမစကတဵုဒှ် (History and Origins) ==
ဝင်ပညာ ပရိုင် စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူခေတ်တမၠာ မပ္တံကဵု ခေတ်အေန်ပါယာရောမ (Roman Empire) မနွံကဵု လိက်ပရိုင်မကော်စ ''Acta Diurna'' (ပရိုင်တ္ၚဲဏအ်) မကၠောန်လဝ် နကဵုတၟအ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပလာတ်သတာတုဲ ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲဒၞာဲမှာဇန်ရ။&lt;ref name=&quot;HistoryOfJournalism&quot;&gt;Stephens, M. (2007). ''A History of News''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt; လပါ်ရးအာရှမ္ဂး ပ္ဍဲခေတ်မင်းဆက်တရုတ်တအ် နွံကဵု ''Bao'' မဒှ်လိက်ပရိုင် အလဵုအသဳရ။ ဆဂး ပညာ ပရိုင် ခေတ်တၟိဝွံ စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် ဂျာမနဳ မခၞံဗဒှ် စက်ပတ္တြာ (Printing Press) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၄၀ တုဲ လိက်ပရိုင် (Newspaper) မပ္တိတ် နကဵုစက် စကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲခေတ် ၁၇ ရာစု ပ္ဍဲဥရောပရ။

== အဓိက တာလျိုင် ကေုာံ စရိုတ် (Roles and Ethics) ==
သၟာပရိုင်တအ်ဝွံ ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် စရိုတ်ပညာ ပရိုင် (Journalistic Ethics) ဗွဲမတပ်တးရ။ တင်ရန်တၟအ် အဓိကဂှ် -
* '''ဍာံဇေတ် ကေုာံ တပ်တး (Accuracy and Fact-based)''': ပရိုင်တအ်ဝွံ ဒးဒုင်သဇိုင် ကဵုတင်ဂၞင် မဍာံဇေတ် ဟွံမဲကဵု ပွမဗက်စွဲ။
* '''သမာသမတ် (Impartiality/Objectivity)''': ညးမချူပရိုင်တအ် ဒးမံင် လဒေါဝ်၊ ဟွံဒးပါ်ပါ် ညးမွဲလပါ်။
* '''ပွမဒုင်လျိုင် (Accountability)''': ယဝ်ရ ချူလဝ် ဗၠေတ်ယောင်ယာအာမ္ဂး ဒးနွံကဵု တာလျိုင် သွက်ဂွံ ကလေင်ပလေဝ်ရ။&lt;ref name=&quot;SPJ-Code&quot;&gt;Society of Professional Journalists. (2014). ''SPJ Code of Ethics''. Retrieved from https://www.spj.org/ethicscode.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231017072611/https://www.spj.org/ethicscode.asp |date=2023-10-17 }}&lt;/ref&gt;

== ဂကူမဳဒဳယာပရိုင်နာနာ (Types of Journalism Media) ==
ပညာ ပရိုင်ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍမဳဒဳယာနာနာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ဂကူ ပညာ ပရိုင် ကေုာံ မဳဒဳယာ
|-
! ဂကူမဳဒဳယာ !! ဗီုပြင် (Format) !! ဥပမာ
|-
| ပရိုင်လိက်ပတ္တြာ (Print Journalism) || လိက်ပရိုင်၊ ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇြေန် || [[The New York Times]], [[လိက်ပရိုင် ဍုင်မန်]]
|-
| ပရိုင်ပလံင်ရမ္သာင် (Broadcast Journalism) || ရေဒဳယဝ်၊ တဳဗဳ || [[BBC]], [[CNN]], [[Mon News Agency]]
|-
| ပရိုင်လ္တူအေန်တာနက် (Digital/Online Journalism) || Website, Blog, Podcast || ဌာန်ပရိုင် Online နာနာ
|-
| ပရိုင်ဓါတ်ရုပ် (Photojournalism) || ဗီုရုပ်မလဴပရူ || ပွမတက်ရုပ် သွက်ပရိုင်ပၞာန်
|}

== သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ အခေါင်အရာ (Laws and Rights) ==
ပညာ ပရိုင်ဝွံ ဒုင်သဇိုင်ကဵု '''အခေါင်ဟီုဂးဗၠးၜး''' (Freedom of Speech) ကေုာံ '''အခေါင်မဳဒဳယာ''' (Freedom of the Press) ရ။ ပ္ဍဲဍုင်မနွံကဵု ဒဳမဝ်ကရေဇဳတအ်ဂှ် သၞောဝ်ဥပဒေ စဵုဒၞာကဵု အခေါင်သၟာပရိုင်တအ် ညံင်ဂွံဂၠာဲပရိုင် ဗွဲမဗၠးၜးရ။ ဆဂး ပ္ဍဲဍုင်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် သၞောဝ်ပိတ်ကၟာတ် (Censorship) ကေုာံ သၞောဝ်ဖေက်ဂၟံက် (Defamation laws) တအ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ဒၟံင် သၟာပရိုင်တအ်ရ။

== ဒဳဂျဳတေဝ် ကေုာံ အေန်တာနက် (Digital and Internet Era) ==
ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ရာစုဝွံ အေန်တာနက် ပြံင်လှာဲထောအ် ဗီုပြင်ပညာ ပရိုင် ဗွဲမဇၞော်ရ။
* '''Citizen Journalism''': မၞိဟ်ဓမ္မတာတအ် စကာ စမတ်ဖုန် (Smartphone) တုဲ တက်ဗီု၊ လဴပရိုင် လ္တူ Social media (Facebook, Twitter) မာန်ကၠုင်။
* '''24-Hour News Cycle''': ပရိုင်တအ် ဂွံတီ ပ္ဍဲအခိင်မကတဵုဒှ်ဂှ် (Real-time news) ပြဟ်ပြေဟ်ကၠုင်။

== ပညာ ပရိုင် ပ္ဍဲဂကူမန် (Mon Journalism) ==
ဝင်ပညာ ပရိုင် ပ္ဍဲဂကူမန်ဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူအခိင် မန်ပိုယ် စပတိတ် လိက်ပရိုင်၊ လိက်ဂျာနယ် နကဵုဘာသာမန်ရ။ တ္ၚဲဏအ်မ္ဂး [[ဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးမန်]] (Mon News Agency) ကေုာံ ဌာန်ပရိုင်တၞဟ်တအ်ဝွံ ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် တာလျိုင် သွက်ဂွံ ပရးပရိုင် ကောန်ဂကူမန်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ အခေါင်အရာမၞိဟ် ဒေသရးမန် ဗွဲမစွမ်းတၟေင်ရ။

== ပွမလ္ၚတ် ကေုာံ သုတေသန (Research and Education) ==
ပညာ ပရိုင်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍဘာသာရပ် (Discipline) မွဲ မဗ္တောန်ဒၟံင် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်ရ။ ကွးဘာတအ် ဒးလ္ၚတ် နဲကဲသၟာန်သွဟ် (Interviewing), နဲကဲချူပရိုင် (News writing), ကေုာံ သၞောတ်သုတေသန (Investigative reporting) ရ။&lt;ref name=&quot;Columbia-Journalism&quot;&gt;Columbia Journalism School. (2026). ''About Journalism Education''. Columbia University. Retrieved from https://journalism.columbia.edu/&lt;/ref&gt;

== ဘဲအန္တရာယ် ကေုာံ တင်ဝါတ်ဂါတ် (Threats and Challenges) ==
ပ္ဍဲခေတ်တ္ၚဲဏအ် ပညာ ပရိုင် ဆဵုဂဗဒၟံင် တင်ဝါတ်ဂါတ်နာနာ-
# '''ပရိုင်မုသာ (Fake News)''': ပွမပရး ပရိုင်ဟွံဍာံ လ္တူ Social media မပလီုကဵု ပရေင်ပတှ်ေ မှာဇန်။
# '''ပရေင်ဂီုကၠီု (Safety)''': သၟာပရိုင်တအ် ဒးဒုင်ဖေက်ဂၟံက်၊ ဒးဒုင်ရပ် ကေုာံ ပ္ဍဲဒၞာဲပၞာန်မ္ဂး ဒးဒုင်ပန်ဂစိုတ်မာန်။
# '''ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Financial Crisis)''': ဟိုတ်နူ ကြော်ငြာတအ် ပြံင်အာလ္တူ Digital platforms တုဲ ကုမ္ပဏဳ လိက်ပရိုင်တြေံတအ် ဍိုန်လျအာ။

== သုတေသနတင်ဂၞင် (Data Journalism) ==
ခေတ်တၟိဏအ်ဝွံ Data Journalism (ပညာ ပရိုင် မဒုင်သဇိုင်ကဵု တင်ဂၞင်) ဝွံ မံက်ဂတဝ်ကၠုင်ရ။ ညးချူပရိုင်တအ် စကာ အစောံစက် ကေုာံ ကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် (Data sets) ဇၞော်ဇၞော်တုဲ ထောံထ္ၜးကဵု Graphic, Charts မကဵုလညာတ် တၟိ ကုညးဗှ်လိက်တအ်ရ။

== အနာဂတ် ပညာ ပရိုင် (Future of Journalism) ==
အနာဂတ် ပညာ ပရိုင်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု [[Artificial Intelligence|AI]] (ဉာဏ်စက်) ရ။ AI တအ် ဗိုင်ကၠောန်ကဵု ကမၠောန် မပ္တံကဵု ချူပရိုင်သဇိုင်၊ ကၠာဲဘာသာ ကေုာံ ပကောံတင်ဂၞင်မာန်ကၠုင်ရ။&lt;ref name=&quot;AI-Journalism&quot;&gt;Carlson, M. (2015). ''The Robotic Reporter: Automated journalism and the redefinition of labor, compositional forms, and journalistic authority''. Digital Journalism, 3(3), 416-431.&lt;/ref&gt; ၜိုန်ဂှ်လေဝ် လညာတ်ဉာဏ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ် (Human judgment) ဂှ် ဆက်ဒှ် အရာအဓိက သွက်ဂွံ ဇွိတ်သ္ၚေဝ် ပရိုင်မဍာံဇေတ် လၟိုန်ရ။

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name = ပညာ ပရိုင်
| title = ကဏ္ဍ [[ပညာ ပရိုင်]] (Journalism) ကေုာံ မဳဒဳယာ
| listclass = hlist
| group1 = ဂကူပရိုင်
| list1 =
* [[ပရိုင်လိက်ပတ္တြာ]] (Print)
* [[ပရိုင်ရေဒဳယဝ်]] (Radio)
* [[ပရိုင်တဳဗဳ]] (Television)
* [[ပရိုင်အေန်တာနက်]] (Online)
| group2 = ကဏ္ဍဆက်စပ်
| list2 =
* [[မဳဒဳယာ]] (Mass media)
* [[ပရိုင်မုသာ]] (Fake news)
* [[အခေါင်ဟီုဂး]] (Freedom of speech)
* [[ဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးမန်]] (MNA)
}}

{{DEFAULTSORT:ပညာ ပရိုင်}}
[[Category:ပညာ ပရိုင်]]
[[Category:မဳဒဳယာ]]
[[Category:ပရေင်မၞိဟ်]]
[[Category:ဝင်ပရိုင်]]</text>
      <sha1>mc1rji4blit2rq0cwz6zc7ih1fuvkvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဗဝ်သတောန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12594</id>
    <revision>
      <id>58813</id>
      <parentid>58809</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T01:24:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>1698</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>58813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7454" sha1="24nctebc2tajpeof58ex323ajzpy5r2" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = ဗဝ်သတောန်
| native_name             = Boston
| settlement_type         = [[ဍုင်]]
| image_skyline           = Boston Montage 2021.jpg
| image_caption           = ရုပ်နာနာ ဍုင်ဗဝ်သတောန်
| image_flag              = Flag of Boston.svg
| image_seal              = Seal of Boston, Massachusetts.svg
| pushpin_map             = USA Massachusetts
| pushpin_label_position  = bottom
| pushpin_map_caption     = ဒၞာဲ ဍုင်ဗဝ်သတောန် ပ္ဍဲတွဵုရးမာတ်သာချူသေတ်
| subdivision_type        = [[ရးနိဂီု]]
| subdivision_name        = [[အမေရိကာန်]]
| subdivision_type1       = [[တွဵုရး]]
| subdivision_name1       = [[မာတ်သာချူသေတ်]]
| established_title       = စဒက်ပ္တန်
| established_date        = ၁၆၃၀
| population_total        = 675,647
| population_as_of        = 2020
| area_total_km2          = 232.14
| timezone1               = EST
| utc_offset1             = -5
| website                 = [https://www.boston.gov/ boston.gov]
}}

'''ဗဝ်သတောန်''' ({{lang-en|Boston}}) ဝွံ ဒှ် ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞိဟ်မဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ [[တွဵုရး မာတ်သာချူသေတ်]]၊ [[ရးနိဂီု အမေရိကာန်]] ရ။&lt;ref name=&quot;census2020&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.census.gov/quickfacts/bostoncitymassachusetts |title=QuickFacts: Boston city, Massachusetts |publisher=United States Census Bureau |access-date=2026-10-18}}&lt;/ref&gt; ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင်တြေံအိုတ်မွဲ ပ္ဍဲအမေရိကာန်တုဲ စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၃၀ နကဵု ဂကူအင်္ဂလိက်တအ်ရ။

== ဝင် ==
ဗဝ်သတောန် ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲအဓိက ပ္ဍဲဝင် ပရေင်ကလိုက်ကမဵု အမေရိကာန် (American Revolution) ရ။ ပ္ဍဲဍုင်ဏအ် အရာမကတဵုဒှ်လဝ် ဗွဲမဇၞော်တအ်ဂှ် ပွမဂစိုတ်ပရေင်မၞိဟ် ဗဝ်သတောန် (Boston Massacre) ကေုာံ ပွမဗက်ထောံလက်ဖက် (Boston Tea Party) တအ် ပါလုပ်ရ။&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite book |last=Kennedy |first=David M. |title=The American Pageant |year=2012 |publisher=Cengage Learning |page=133}}&lt;/ref&gt;

== ပထဝဳ ==
ဍုင်ဗဝ်သတောန် ဝွံ နွံပ္ဍဲ ဇိုင်ၜဳ အတ္တလာန်တိတ် (Atlantic Ocean) တုဲ ဍာ်ၜဳ ကေုာံ ပြင်ၜဳဂမၠိုင် နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အလုံမွဲဍုင်ဝွံ ဇမၞော်နွံ ၈၉.၆ စတုရံတိုင် (၂၃၂ စတုရံကဳလဝ်မဳတာ) ရ။

== ရာသဳဥတု ==
ဍုင်ဗဝ်သတောန် ဝွံ နွံကဵု ရာသဳဥတု ၄ ရာသဳရ။ ပ္ဍဲဥတုကညင် ကတဴတုဲ ပ္ဍဲဥတုဂံက်ဂှ် ဂံက်လောန်တုဲ နှင်း (snow) စှ်ေဗွဲမဂၠိုင်ရ။&lt;ref name=&quot;climate&quot;&gt;{{cite web |url=https://w2.weather.gov/climate/xmacis.php?wfo=box |title=Climate - Boston |publisher=National Weather Service |access-date=2026-10-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201113170419/https://w2.weather.gov/climate/xmacis.php?wfo=box |archivedate=2020-11-13 |accessdate=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

== ပရေင်မၞိဟ် ==
အတိုင်စရင် သၞာံ ၂၀၂၀ မ္ဂး မၞိဟ်မပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်ဏအ် နွံ ၆၇၅,၆၄၇ တၠရ။ ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဍုင်မၞိဟ်ဂကူနာနာ မပဒတဴရ။

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ဇမၞော် လၟိဟ်မၞိဟ် ဍုင်ဗဝ်သတောန်
|-
! သၞာံ !! လၟိဟ်မၞိဟ် !! % အပြံင်အလှာဲ
|-
| ၁၇၉၀ || ၁၈,၃၂၀ || -
|-
| ၁၉၀၀ || ၅၆၀,၈၉၂ || +၂၅.၁%
|-
| ၂၀၂၀ || ၆၇၅,၆၄၇ || +၉.၃%
|}

== ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ==
ဗဝ်သတောန် ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲအဓိက သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ နဲကဲသိပ္ပံဂမၠိုင်ရ။ ကဏ္ဍ ဘဏ္ဍာရေး ကေုာံ ကဏ္ဍပရေင်ထတ်ယုက်တအ် ဒှ်အရာမဇၞော်မောဝ်အိုတ်ရ။&lt;ref name=&quot;economy&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bls.gov/regions/new-england/ma_boston_msa.htm |title=Economy at a Glance: Boston |publisher=Bureau of Labor Statistics |access-date=2026-10-18}}&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ပညာ ==
ဍုင်ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲ တက္ကသိုလ် မပြာကတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု [[တက္ကသိုလ် ဟာဗာတ်]] (Harvard University) ကေုာံ (MIT) တအ် နွံပ္ဍဲ ပွဳပွူဍုင်ဏအ်ရ။

== ယေန်သၞာင် ==
ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲဗဝ်သတောန် ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကဵုဝင်တြေံဂမၠိုင်ရ။ တိုက်ထ္ၜးပျးနာနာ ကေုာံ ရုင်ဒယှ်ေဒွက်ဂမၠိုင် (Boston Symphony Orchestra) နွံရ။

== ပရေင်ကာယ ==
ဗဝ်သတောန် ဝွံ ပြာကတ် နကဵုဂကောံ ပရေင်ကာယ မပ္တံကဵု Boston Red Sox (Baseball), Boston Celtics (Basketball), ကေုာံ New England Patriots (American Football) တအ်ရ။&lt;ref name=&quot;sports&quot;&gt;{{cite book |last=Stout |first=Glenn |title=Red Sox Century |year=2000 |publisher=Houghton Mifflin}}&lt;/ref&gt;

== ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် ==
ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် ပ္ဍဲဍုင်ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ဗွဲမလောန်ရ။ သၞောတ်ကွဳစက်ရထား (MBTA) မကော်စ &quot;The T&quot; ဂှ် ဒှ်သၞောတ်ကွဳစက်တြေံအိုတ် ပ္ဍဲအမေရိကာန်ရ။ 

== နိဿဲ ==
&lt;references /&gt;

{{Navbox
| name      = ဍုင် ပ္ဍဲ မာတ်သာချူသေတ်
| title     = ဍုင်အဓိက ပ္ဍဲ [[မာတ်သာချူသေတ်]]
| listclass = hlist
| list1     = 
* [[ဗဝ်သတောန်]]
* [[ဝုသတာ]]
* [[သပရင်ဖဳ]]
* [[ကမ်ဗရိတ် (မာတ်သာချူသေတ်)|ကမ်ဗရိတ်]]
* [[လဝ်ဝေဝ်]]
}}

[[Category:ဍုင် ပ္ဍဲ အမေရိကာန်]]
[[Category:မာတ်သာချူသေတ်]]
[[Category:ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင်]]</text>
      <sha1>24nctebc2tajpeof58ex323ajzpy5r2</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>