विकिपीडिया mrwiki https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिपीडिया विकिपीडिया चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा मसुदा मसुदा चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 4 3394 2686292 1817976 2026-05-27T12:47:27Z Dharmadhyaksha 28394 2686292 wikitext text/x-wiki '''[[मे २८]]''': [[चित्र:HenryAndAnneBoleynPortraits.jpg|120px|right]] * [[इ.स. १५३३|१५३३]] – कॅन्टरबरीचे आर्चबिशप, थॉमस क्रॅनमरने, इंग्लंडचा राजा [[इंग्लंडचा आठवा हेन्री|हेन्री आठवा]] आणि त्यांची दुसरी पत्नी [[ॲन बुलिन]] (''दिघे चित्रित'') यांचा विवाह आधी रद्दबातल सांगीतला असताना परत वैध असल्याचे घोषित केले. * [[इ.स. १९९८|१९९८]] - भारताने केलेल्या [[पोखरण २]] अणुचाचणीला उत्तर म्हणून पाकिस्तानने [[चागई-१]] मोहिमेत पाच भूमिगत अणुचाचणीच्या केल्या. '''जन्म:''' * [[इ.स. १८८२|१८८२]] – [[स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर]], क्रांतिकारक, वक्ते, कवी, लेखक. * [[इ.स. १९०३|१९०३]] – [[शंतनुराव किर्लोस्कर]], मराठी उद्योगपती. * [[इ.स. १९२३|१९२३]] – [[एन. टी. रामाराव]], तेलुगू अभिनेते, निर्माते, दिग्दर्शक व आंध्रप्रदेशचे माजी मुख्यमंत्री. '''मृत्यू:''' * [[इ.स. १९६१|१९६१]] – [[प. कृ. गोडे]], प्राच्यविद्या संशोधक. * [[इ.स. १९७२|१९७२]] - [[युनायटेड किंग्डमचा आठवा एडवर्ड]]. मागील दिनविशेष: [[मे २७]] – [[मे २६]] – [[मे २५]] <div align="right"> [[विकिपीडिया:दिनविशेष/मे|संग्रह]] </div> <noinclude> [[वर्ग:विकिप्रकल्प दिनविशेष]] </noinclude> d4pbqgh1bgy9tv8g2guivv11y62vr6p 2686293 2686292 2026-05-27T12:47:59Z Dharmadhyaksha 28394 2686293 wikitext text/x-wiki '''[[मे २८]]''': [[चित्र:HenryAndAnneBoleynPortraits.jpg|120px|right]] * [[इ.स. १५३३|१५३३]] – कॅन्टरबरीचे आर्चबिशप, थॉमस क्रॅनमरने, इंग्लंडचा राजा [[इंग्लंडचा आठवा हेन्री|हेन्री आठवा]] आणि त्यांची दुसरी पत्नी [[ॲन बुलिन]] (''दिघे चित्रित'') यांचा विवाह आधी रद्दबातल सांगीतला असताना परत वैध असल्याचे घोषित केले. * [[इ.स. १९९८|१९९८]] - भारताने केलेल्या [[पोखरण २]] अणुचाचणीला उत्तर म्हणून पाकिस्तानने [[चागई-१]] मोहिमेत पाच भूमिगत अणुचाचण्या केल्या. '''जन्म:''' * [[इ.स. १८८२|१८८२]] – [[स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर]], क्रांतिकारक, वक्ते, कवी, लेखक. * [[इ.स. १९०३|१९०३]] – [[शंतनुराव किर्लोस्कर]], मराठी उद्योगपती. * [[इ.स. १९२३|१९२३]] – [[एन. टी. रामाराव]], तेलुगू अभिनेते, निर्माते, दिग्दर्शक व आंध्रप्रदेशचे माजी मुख्यमंत्री. '''मृत्यू:''' * [[इ.स. १९६१|१९६१]] – [[प. कृ. गोडे]], प्राच्यविद्या संशोधक. * [[इ.स. १९७२|१९७२]] - [[युनायटेड किंग्डमचा आठवा एडवर्ड]]. मागील दिनविशेष: [[मे २७]] – [[मे २६]] – [[मे २५]] <div align="right"> [[विकिपीडिया:दिनविशेष/मे|संग्रह]] </div> <noinclude> [[वर्ग:विकिप्रकल्प दिनविशेष]] </noinclude> 4ivcn7uqoc2hiz6bj9tvzch4xxeek73 0 9486 2686330 2677736 2026-05-27T19:05:04Z AlphaVictorDelta0107 158019 2686330 wikitext text/x-wiki {{जिल्हा शहर|ज=नाशिक जिल्हा|श=नाशिक शहर}} {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार= महानगर | स्थानिक_नाव = नाशिक | आकाशदेखावा = Goda Ghat, Nashik.jpg | आकाशदेखावा_title = नाशिक | शोधक_स्थान = right | अक्षांश = 20.02 | रेखांश = 73.50 | उंची = १००१ | राज्य_नाव = महाराष्ट्र | जिल्हा = [[नाशिक जिल्हा|नाशिक]] | नेता_पद = महापौर | नेता_नाव = हिमगौरी आहेर (भारतीय जनता पक्ष) (६ फेब्रुवारी २०२६ पासून ) | लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = १८,६२,७६९ | लोकसंख्या_घनता = | क्षेत्रफळ_आकारमान = 1 E? | क्षेत्रफळ_एकूण = २६४.२३ | एसटीडी_कोड = ०२५३ | आरटीओ_कोड = MH 15 | पिन कोड = ४२२ ०xx | संकेतस्थळ = https://nmc.gov.in/ | संकेतस्थळ_नाव = नाशिक महानगरपालिका | तळटिपा = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_क्रमांक=|अधिकृत_भाषा=मराठी|पिन_कोड=|जवळचे_शहर=मुंबई}} '''नाशिक''' [[महाराष्ट्र]]च्या उत्तर भागातील महानगर आहे. नाशिक हे भारतातील सर्वात वेगाने विकसित होणाऱ्या नगरांपैकी एक आहे. हे ऑटोमोबाईल हब मधील एक प्रमुख औद्योगिक केंद्र आहे. नाशिक हे महाराष्ट्रातील चौथे मोठे शहर आहे. [[सह्याद्री]]च्या पठारावर वसलेल्या या शहरातील लोकसंख्या अंदाजे १४,००,००० आहे. या शहरात [[नाशिक विभाग]], [[नाशिक जिल्हा|नाशिक जिल्ह्याचे]] व [[नाशिक तालुका|नाशिक तालुक्याचे]] प्रशासकीय मुख्यालय आहे. येथे [[मराठी]] भाषा बोलली जाते. [[गोदावरी नदी|गोदावरी नदीच्या]] काठावरील हे प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र आहे. नाशिक शहराच्या दक्षिणेला त्रिरश्मी बौद्ध लेणी आहे, उत्तरेला चांभार लेणी व रामशेज किल्ला आहे. पश्चिमेस ३५किमी अंतरावर त्र्यंबकेश्वर आहे. नाशिक जिल्ह्यात [[द्राक्ष]] व कांद्याचे उत्पादन होते. त्याप्रमाणेच [[वाईन]]-निर्मितीसाठीही नाशिक प्रसिद्ध होत आहे. त्यामुळे 'भारताची नापा व्हॅली' म्हणून आता नाशिक व नजीकचा परिसर नव्याने प्रसिद्ध होत आहे. जगातील सर्वांत पहिले व मोठे मातीचे धरण नाशिक जिल्ह्यात [[गंगापूर]] धरण येथेच आहे. [[यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठ]] (य.च.म.मु.वि.) नाशकातच आहे. नाशिक-[[मुंबई]] महामार्गावर सिटी अँड इंडस्ट्रीज डेव्हलपमेन्ट कॉर्पोरेशनने [[सिडको]] नावाचा शहराचा एक नवीन विभाग वसवला आहे. मुंबई व पुण्याप्रमाणेच येथे नाशिक शहर विकास प्राधिकरण स्थापन झालेले आहे. [[पंचवटी]] हा सुद्धा नाशिकचा एक भाग आहे. नाशिकमधील अशी धार्मिक स्थळे पाहिल्याबरोबर माणसाला पुरातन काळाचे महत्त्व कळते. नाशिक हे महाराष्ट्रातील एक महत्त्वाचे तीर्थक्षेत्र मानले जाते. [[गोदावरी]] ही नदी नाशिक जवळील त्र्यंबकेश्वर येथून उगम पावते. नाशिकमधील गोदाघाट प्रसिद्ध आहे. नाशिकमध्ये काळाराम मंदिर आहे. पेशवे काळामध्ये ही या शहराला विशेष धार्मिक स्वरूप प्राप्त झाले. तांब्या पितळेच्या भांड्यांसाठी नाशिक हे शहर विशेष प्रसिद्ध आहे. शहराला प्राचीन व मध्ययुगीन इतिहासाची दीर्घ परंपरा लाभलेली आहे. ==भूगोल== 'नाशिक' जिल्हा [[दख्खनचे पठार|दख्खन पठारावरील]], सह्याद्रीच्या पूर्व उतारावरील जिल्हा आहे. या जिल्ह्यात पश्चिमवाहिनी तापी व पूर्ववाहिनी [[गोदावरी]] या नद्यांच्या खोऱ्यांचा भाग येत असल्याने या जिल्ह्याच्या उत्तरेस [[दख्खन]] पठाराच्या भूस्तररचनेत महत्त्वपूर्ण बदल होतात. सह्याद्रीची प्रमुख रांग जिल्ह्याच्या पश्चिम भागातून दक्षिणोत्तर दिशेने जाते व या रांगेच्या तीन शाखा या जिल्ह्यात पश्चिम–पूर्व दिशेने जातात. अगदी उत्तर भागात पश्चिमेस १,३०० मी. पासून पूर्वेस ६५० मी. पर्यंत उंचीची सेलबारी डोंगररांग असून, तिच्यातील मांगीतुंगी डोंगराची उंची १,३३१ मी. पर्यंत आहे. त्यांच्या पूर्वेस सेलबारी व हिंदबारी खिंडी व थेरमाळ आणि गाळणा किल्ले आहेत. गाळण्याच्या टापूत दक्षिणोत्तर रस्त्यावर खिंड आहे. याच्या दक्षिणेस १,६१३ मी. पर्यंत उंचीची घोलबारी डोंगररांग आहे.या रांगेतच घोलबारी खिंड व [[साल्हेर]] किल्ला आहे. या रांगेच्या दक्षिणेस जिल्ह्याच्या मध्यातून जाऊन तापी व गोदावरी यांची खोरी अलग करणारी सातमाळा किंवा चांदवड वा अजिंठा डोंगररांग आहे. ही रांग प्रथम पूर्वेस, त्यानंतर आग्नेयीस व शेवटी ईशान्येस पसरते. तिची सरासरी उंची १,१०० ते १,३५० मी. असून धोडप, सप्तशृंगीसारखी काही शिखरे १,४०० मीटर पेक्षा उंच आहेत. अचल व जावाता हे किल्ले या रांगेमध्ये असून डोंगरमाथे अरुंद व सपाट आहेत. या रांगेच्या दक्षिणेकडील छोट्या रांगेत, आलंदी व बाणगंगा नद्यांदरम्यान रामशेज डोंगर आहे. त्याच्या पूर्वेस एका शंकु–टेकडीत चांभार लेणी नावाची जैन लेणी आहेत. सातमाळेच्या दक्षिणेस त्रिंबक–अंजनेरी डोंगररांग असून, भास्करगडाच्या पूर्वेस हरीश किल्ला आहेआणखी पूर्वेस तीन अलग टेकड्या आहेत, त्यांस त्रिरश्मी म्हणतात. त्यांतील अगदी पूर्वेची टेकडी त्रिशीर्ष नावाची असून तेथे पांडव लेणी आहेत. त्रिंबक डोंगररांगेतच गंगाद्वार येथे गोदावरीचा उगम आहे. डोंगरपायथ्याशी त्र्यंबकेश्वराचे मंदिर आहे. अंजनेरी डोंगररांग बरीच उंच व खडकाळ आहे. त्रिशूळ ही त्या रांगेची शाखा विशेष प्रसिद्ध आहे.तिच्या पूर्व भागातच घारगड व शिव डोंगर आणि बहुला किल्ला आहेत. या डोंगरांतील एका खिंडीतून मुंबई–आग्रा महामार्ग जातो. जिल्ह्याच्या आणि इगतपुरी तालुक्याच्या अगदी दक्षिण टोकाशी पश्चिम–पूर्व पसरणाऱ्या उपशाखेमध्येच कळसूबाई (१,६४६ मीटर) हे महाराष्ट्रातील सर्वोच्च शिखर आहे.या रांगेत १,५०० मी. पेक्षा उंच अशी अनेक शिखरे आहेत. कळसूबाईच्या उत्तरेस इगतपुरीजवळच्या खिंडीवर झुकलेला एक प्रचंड कडा आहे. या डोंगराळ प्रदेशात मदनगड–बितनगड, अलंग–कुलंग, रौलिया–जौलिया, अंकाई–टंकाई, औंढा–पट्टा, साल्हेर–मुल्हेर, मंगिया–तुंगिया, इ. अनेक जोडकिल्ले मोक्याच्या जागी बांधलेले आढळतात. जिल्ह्यात सुमारे ३८ डोंगरी किल्ले असून त्यांपैकी २३ सह्याद्रीत आणि १५ सातमाळा रांगेत आहेत. सह्याद्रीच्या पश्चिमेस वाहणाऱ्या, तापीच्या खोऱ्यातील व गोदावरी खोऱ्यातील नद्या असे नद्यांचे तीन प्रमुख भाग आहेत. कोकणात किंवा सह्याद्रीच्या पश्चिम उतारावरून वाहणाऱ्या नद्यांत चोंदी, कावेरी, सासू किंवा तान, मान किंवा बामती, नार, पार, बारीक, दमणगंगा, वाल, वैतरणा व भीमा या प्रमुख नद्या आहेत. त्यांपैकी काही नद्या जिल्ह्यांच्या किंवा राज्याच्या सीमेवरून काही अंतर वाहतात. त्या तीव्र उताराच्या आणि बऱ्याच लहान आहेत. वैतरणा नदीने दारणेच्या खोऱ्यात नदी अपहरण केले असल्याची शक्यता आहे. तापीच्या खोऱ्यातून ईशान्य दिशेस वाहणाऱ्या नद्यांत गिरणा व बोरी या नद्या प्रमुख आहेत व त्या स्वतंत्रपणे तापीस मिळतात. गिरणा नदी सह्याद्रीमध्ये हातगडपासून ८ किमी. नैऋत्येस, चेराई गावाच्या दक्षिणेस उगम पावते व कळवण, सटाणा व मालेगाव तालुक्यांतून वाहत जाऊन जळगाव जिल्ह्यात शिरते. नासिक जिल्ह्यात गिरणेस तांबडी, पुनंद, आराम, मोसम व पांझण या प्रमुख उपनद्या मिळतात. मन्याड ही गिरणेची उपनदी या जिल्ह्यात उगम पावते आणि गिरणेस जळगाव जिल्ह्यात मिळते. पांझण आणि मन्याड या खोल, अरुंद दऱ्यांतून व उंच दरडींमधून वाहत असल्यामुळे जलसिंचनास फारशा उपयुक्त नाहीत; परंतु गिरणा व तिच्या बाकीच्या उपनद्या मात्र त्या दृष्टीने चांगल्या उपयोगी पडतात. या जिल्ह्यात गोदावरी ही दक्षिण भारतातील सर्वांत मोठी नदी, नासिकपासून जवळच गंगाद्वार (त्र्यंबकेश्वर) येथे उगम पावते. तिला १४ कि. मी.वर किकवी मिळते. काश्यपी (कास)–गोदावरी संगमापासून जवळच गंगापूर धरण बांधले आहे व तेथून दहा किमी. अंतरावर नासिक शहर आहे. जलालपूरजवळ आलंदी नदी गोदावरीस मिळाल्यानंतर काही अंतरावर [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] अरुंद, खडकाळ पात्रातून जाऊन सु.१० मी.खोल उडी घेते व तोच दूधस्थळी धबधबा होय. नासिक शहरात प्रवेश करण्यापूर्वी ती सु. दोन मी.ची छोटीशी उडी घेते.तिच्या काठी अनेक देवळे असून पात्रात अनेक कुंडले बांधलेली आहेत. नासिक व निफाड या दोन तालुक्यांतील गोदावरीचा ९६ किमी. प्रवाह या जिल्ह्यातून वाहतो. दारणा ही गोदावरीची या जिल्ह्यातील प्रमुख उपनदी होय. ती इगतपुरीच्या आग्नेयीस १३ किमी. वर सह्याद्रीमध्ये उगम पावते. दारणेवर नांदगावजवळ धरण बांधण्यात आले आहे व त्यामुळे लेक बीले हा जलाशय निर्माण झाला आहे. दारणेस वाकी, उंदुलोह व वालदेवी या प्रमुख उपनद्या मिळतात व त्यांसह दारणा निफाड तालुक्यात गोदावरीस मिळते. या पूर्ववाहिनी नद्या बऱ्याच उथळ असून वर्षातून सहा ते आठ महिने कोरड्या असतात. दारणेशिवाय गोदावरीस या जिल्ह्यात देव, झाम, बाणगंगा, काडवा व गुई या प्रमुख नद्या मिळतात. गोदावरी व तिच्या उपनद्या यांचा जिल्ह्याला सिंचनाच्या दृष्टीने बराच उपयोग होतो. नाशिक समुद्र सपाटीपासून ६०० मीटर (२,००० फूट) उंचीवर आहे. गोदावरी नदीचा उगम नाशिकपासून २४ कि.मी. (१५ मैल) त्र्यंबकेश्वर येथे ब्रह्मगिरी पर्वतावर झाला असून ती नाशिकच्या जुन्या निवासी भागातून शहराच्या उत्तर सीमेलगत वाहते. कारखान्यातील निर्माण झालेल्या प्रदूषणामुळे नदी खूप प्रमाणात दूषित झाली आहे. गोदावरीव्यतिरिक्त वैतरणा, भीमा, गिरणा, कश्यपी, दारणा इत्यादी महत्त्वाच्या नद्या नासिकमधून वाहतात. ज्वालामुखीच्या उद्रेकापासून निर्माण झालेल्या दख्खन पठाराच्या पश्चिम काठावर नासिक वसलेले आहे. संपूर्ण जिल्ह्यात, चुनखडी व कंकर प्रत्यक्षपणे आढळतात. जळगाव आणि औरंगाबाद नाशिकच्या पूर्वेला आहेत. ठाणे व गुजरात भाग नाशिकच्या पश्चिमेस आहेत, तर अहमदनगर दक्षिणेला आहे. येथील काळी माती शेतीसाठी अनुकूल आहे. [[त्र्यंबकेश्वर]] जेथे गोदावरी नदी उगम पावते, नासिक शहरापासून ३० कि.मी. (१९ मैल) अंतरावर आहे. शहराचे एकूण जमीन क्षेत्र २५९,१३ किमी^२(१००.०५ चौरस मैल) असून महाराष्ट्रातील मुंबई महानगर प्रदेश व पुणे आणि पिंपरी चिंचवड प्रदेशांनंतर तिसऱ्या क्रमांकाचे शहर आहे. नाशिक शहराच्या महानगर पालिकेमध्ये ६ विभाग आहेत. नाशिक शहरात पंचवटी, भद्रकाली, तिवंधा, पाथर्डी, अंबड़, सातपूर, द्वारका, आडगाव, सिडको, नवीन नाशिक, विल्होळी, मेरी, म्हसरूळ, जुने नाशिक, महात्मा नगर, कॉलेज रोड, गंगापूर रोड, इंदिरानगर, नाशिकरोड, जेलरोड, मुंबईनाका, बेळगांव, उपनगर, इत्यादी प्रमुख उपनगरे आहेत. == नावाची व्युत्पत्ती == शहराच्या नावाचा उगम रामायण या महाकाव्याशी जोडला जातो. या महाकाव्यानुसार [[लक्ष्मण|लक्ष्मणाने]] [[रावण|रावणाची]] बहीण [[शूर्पणखा]] हिचे नाक कापले होते किंवा कापले आहे. त्यामुळे या जागेचे किंवा या गावाचे नाव 'नाशिक' असे पडले आहे किंवा पाडले गेले आहे. तसेच महाराष्ट्र सरकारने ते बदलून नाशिक केले आहे.नाशिक आणि पंचवटी या दोन भागांतून जी गोदावरी नदी वाहते ती नऊ टेकड्यांच्या मधून वाहते म्हणनु त्यास "नव शिखां"असे म्हणतात.शिखा या संस्कृत शब्दाचा अर्थ टेकडी असा होतो. त्यावरून 'नव शिखा' नगरी वरून नाशिक असे नाव झाले. नाशिक या शहराला प्राचीन आणि पौराणिक अशी परंपरा लाभलेली आहे. प्राचीन संस्कृतीचे केंद्र एक धर्मपीठ म्हणून या शहराला वेगळी ओळख आहे. बौद्ध लेणी व जैन लेणी याच शहराच्या परिसरामध्ये आहे. नाशिकपासून जवळच २८ किलोमीटर अंतरावर त्र्यंबकेश्वर हे प्रसिद्ध ज्योतिर्लिंग आहे. या भागाला वेगळी धार्मिक परंपरा लाभलेली आहे. पुरातन काळापासून नाशिक शहर व त्या आसपासचा परिसर विविध नावांनी ओळखला जात असे. 'जनस्थान, त्रिकंटक, गुलशनाबाद', नासिक, आणि विद्यमान नाशिक' अशी पाच नावे या परिसरास होती असे उल्लेख आढळतात. ऐतिहासिक काळापासून नाशिक धार्मिक स्थळ मानले गेले आहे. [[रामायण|रामायणात]] नाशिक परिसरातील 'पंचवटी' येथे [[श्रीराम]] वास्तव्यास होते, असा उल्लेख आहे. [[महाकवी कालिदास]] व [[भवभूती]] यांनी त्यांच्या लेखनात नाशिकबद्दल आदराचे उद्गार काढले आहेत. [[मुघल साम्राज्य|मोगल साम्राज्याच्या]] काळात नाशिक 'गुलाबांचे शहर' म्हणून 'गुलशनाबाद' या नावाने ज्ञात होते. या शहराला "नाशिक" हे नाव कसे पडले या बाबत दोन मान्यता आहेत. "नऊ शिखरांचे शहर" म्हणून "नवशिख" आणि नंतर अपभ्रंश होऊन नाशिक असा एक मतप्रवाह आहे. तसेच दुसरा संदर्भ [[रामायण|रामायणाशी]] आहे. [[राम]], त्यांची पत्नी [[सीता]] आणि बंधु [[लक्ष्मण]] नाशिक मधील [[पंचवटी]] परिसरात वास्तव्यास असताना [[शूर्पणखा]] या रावणाच्या बहिणीचे नाक ([[संस्कृत भाषा|संस्कृत भाषेमध्ये]] 'नासिका') लक्षमणाने या ठिकाणी कापले. त्यावरून नासिक अथवा नाशिक, हे नाव पडले असेही म्हणतात. हा मतप्रवाह अधिक प्रचलित आहे. नासिकचा डोंगर ही [[सह्याद्री|सह्याद्रीच्या]] नासिकासदृश आहे म्हणूनही नासिक हे नाव पडले असावे, अशी दाट शक्यता आहे. भारतातल्या चार कुंभमेळ्यांपैकी [[सिंहस्थ कुंभमेळा|सिंहस्थ कुंभमेळ्याचे]] क्षेत्र नाशिक आहे. दर १२ वर्षांनी येथे [[कुंभमेळा]] भरतो. येथील मंदिरे व [[गोदावरी नदी|गोदावरी नदीवरील]] घाट प्रसिद्ध आहेत. [[इ.स. १२००]] सालाच्या सुमारास खोदलेली [[त्रिरश्मी लेणी ]] आहेत. गोदावरी नदीला नाशकात दक्षिण गंगा म्हणतात. === ऐतिहासिक कालखंड === '''नाशिकचा प्राचीन इतिहास (राजकीय)''' नाशिक परिसराला दक्षिण भारतातील आर्यसंस्कृती प्रचारातील आरंभस्तंभ मानले जाते. गौतम ऋषींनी ज्यावेळेस गोदावरीचा शास्त्रशुद्ध अभ्यास केला, त्यावेळेस ते येथील रहिवासी होते. सातवाहन साम्राज्य |सातवाहन] काळात नाशिकला फार महत्त्व होते. इ.स. १५० मध्ये भारतात आलेल्या टॉलेमी या इजिप्शियन प्रवाशाने नाशिक धर्मपीठ असल्याचा उल्लेख केला आहे. इसवी सनाच्या दुसऱ्या शतकाच्या पूर्वार्धात सातवाहन व शत्रप यांच्यात संघर्ष झाला. तो गौतमीपुत्र सातकर्णीच्या काळापर्यंत चालू होता. १ इ.स.१०५-१०६ च्या दरम्यान नहपान या क्षत्रपाने सातवाहन राज्यकर्त्यांना हुसकावून लावले. २ इ.स १२४-१२५ च्या दरम्यान नहपानाचा पराभव करून त्याचा समूळ नाश केला.नहपानाच्या काळात गोवर्धन हे जिल्ह्याचे मुख्य ठिकाण होते. ३ इ.स ४५-४६ च्या काळात शक-सातवाहन यांच्यात संघर्ष झाला. ४ इ.स ८०-१२५ हा क्षत्रप वर्चस्वाचा कालखंड होता. त्याचप्रमाणे ५ इ.स.१२५-२०० हा कालखंड सातवाहनांचा होता. याच वेळेस आभीर राजवटीने वर्चस्व गाजवलेले दिसते. आभीर हे या प्रदेशातील गवळी होते. अंजनेरी ही त्यावेळची राजधानी होती. प्रारंभी ती क्षत्रपांची होती. ६ इ.स.३२१ ते ३८४ पर्यंत मौर्य साम्राज्याचे या भागावर वर्चस्व होते. त्यानंतर आभिरांच्या हाती सत्ता गेली. सहाव्या शतकाच्या प्रारंभी चालुक्यांनी हा प्रदेश हस्तगत केला. त्यानंतर राठोडांची सत्ता आली. त्यांनी नाशिक जिल्ह्यातील मयुरखंडीला नाशिकची राजधानी बनविले. नवव्या व दहाव्या शतकापर्यंत हा प्रदेश राष्ट्रकुटांच्या अधिपत्याखाली होता. यादव वंशाच्या राज्य स्थापनेनंतर त्यांनी देवगिरी किल्ला ही राजधानी केली. ७ इ.स १३१८ पर्यंत यादव सत्तेवर होते. ८ इ.स. १५३० मध्ये नाशिक बहामनी सुलतानाच्या ताब्यात गेले आहे. सोळाव्या शतकापर्यंत हा भाग अहमदनगरच्या निजामशाहीच्या अधिपत्याखाली होता. सतराव्या शतकात हा भाग [[मोगल]] राजवटीत होता. मोगलांनी नाशिकचे नाव बदलून गुलशनाबाद केले व ते सुभ्याचे मुख्य ठिकाण ठेवले. ९ इ.स.१७४७ मध्ये नाशिक प्रदेश पूर्णपणे मराठ्यांच्या हातात गेला आहे. १० इ.स.१८१५ ते १८१७ च्या काळात इंग्रजांनी आपले साम्राज्य प्रस्थापित केले.<ref name="cultural.maharashtra.gov.in">https://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Nasik/005%20History/001%20AncientPeriod.htm</ref> '''सातवाहन राजवंश''' १) सिमुक राजवंश. २) कृष्ण राजवंश. ३) सातकर्णी १ राजवंश. ४) वेदश्री राजवंश. ५) शक्तीश्री राजवंश. ६) पूर्णोत्संग राजवंश. ७) स्कन्द्स्भि राजवंश. ८) २रा सातकर्ण राजवंश. ९) लंबोदर राजवंश. १०) आपीलक राजवंश. ११) मेघस्वाती राजवंश. १२) स्वाती राजवंश. १३) स्कन्द्स्वति राजवंश. १४) मृगेंद्र राजवंश. १५) कुंतल राजवंश. १६) स्वतीवर्ण राजवंश. १७) प्रथम पुलोमावी राजवंश. १८) अरिष्ठ्यकर्ण राजवंश. १९) हाल राजवंश. २०) मंतलका राजवंश. २१) पुरिंद्रसेन राजवंश. २२) सुंदर सातकर्णी राजवंश. २३) चकोर राजवंश. २४) शिवस्वाती राजवंश. २५) गौतमीपुत्र सातकर्णी राजवंश. २६) वासिष्टीपुत्र सातकर्णी राजवंश. २७) वासिष्टीपुत्र द्वितीय पुलुमावी राजवंश. २८) गौतमीपुत्र यज्ञ सातकर्णी राजवंश. २९) माथारीपुत्र सक्सेन राजवंश. ३०) गौतमीपुत्र विजय सातकर्णी राजवंश. ३१) वासिष्टीपुत्र चंद्रस्वती राजवंश. ३२) तृतीय पुलोमावी राजवंश. <ref>३)सातवाहन आणि पश्चिमी क्षत्रप यांचा इतिहास आणि कोरीव लेख -वा.वि.मिराशी</ref> '''यादव काळ''' पुढील प्रमाणे:- तैलप तिसरा ह्या शेवटच्या [[चालुक्य]] राजाचा कलचुरी बिज्जाल याने पराभव करून ११५७ मध्ये नाशिकचा ताबा घेतला आहे. <br /> इ.स.११७५ नंतर चालुक्याचे खानदेशचे मांडलिक सरदार यादव प्रभावी झाले आहे.व त्यांनी भिल्लम यादव दुसरा यांच्या कालखंड पर्यंत देवगिरी ते नाशिक राज्यविस्तार त्यावेळेस सिन्नर ही राजधानी होती. सिन्नर- सिंदीनगर,सेउनुर,श्रीनगर, या नावानी ओळख होती.१२ व्या शतकापर्यंत यादवांची राजधानी होती.<br /> इ.स. १२९४ मध्ये दक्षिणेत अल्लाउदिन खिलजीच्या आक्रमन रामचंद्र यादवांच्या देवगिरीवर झाले. त्यानंतर १३१०,१३११,१३१८,च्या लढाई नंतर यादवांचा पूर्ण पाडाव होऊन देव्ग्री हिंदू राज्य संपुष्टात आले.<br /> अल्लाउद्दीन खिलजीने यादवांचा पाडाव करून नाशिकचा बराचसा प्रदेश काबीज केला. <br /> खिलजी व मलिक कपूर यांच्या वीस वर्षांच्या राजवटीनंतर दिल्लीच्या सुभेदाराच्या अखत्यारीतला हा प्रदेश बहामनी राजवटीत इ.स. १३४७-१४९० पर्यंत होता.<br/> इ.स.१४९०-१६३६ बहामनी सत्तेच्या पाडावानंतर नगरच्या निजामशाही सुल्तानात समाविष्ट झाला.<br /> अहमदनगरच्या निजामशाही सत्तेनंतर हा प्रदेश औरंगजेबाच्या मोगल सुभेदारीत समाविष्ट झाला.<ref name="cultural.maharashtra.gov.in"/><ref>२) नाशिक त्र्यंबक (ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक यथार्थ दर्शन ) पान न. २६, २७, ३१, ३२, ३३, ३४, ३५, ३७, ३९, ४०, ४२,</ref> '''मुस्लिम कालखंड ''' पुढील प्रमाणे:- इ.स.१२९७ अल्लाउदिन खिलजीच्या काळात त्याचा सेनापती उलुघखान याने नाशिकच्या बागलाण परिसरात स्वतःला राज्यकर्ता म्हणून घोषित केले. <br /> इ.स.१३०६ रामदेवानाही देवगिरीच्या दिल्लीच्या सत्तेचे मांडलिक म्हणून राहील म्हणून मान्य केले. व बागलाण प्रदेश आपल्या राज्यात समाविष्ट केला. <br /> इ.स १३४७ हा प्रदेश बहामनी साम्राज्याचा दौलताबाद उपप्रांताच्या अखत्यारीत आले. <br /> इ.स.१३६६मध्ये बागलाण प्रांताचा प्रमुख गोविंददेवाने महमद शहा बहामनी विरुद्ध मराठ्यांचे बंड घडवून आणले.<br /> इ.स.१६०९मध्ये नाशिक प्रदेश मिया राजू ह्यांच्या नियंत्रणाखाली आला.<br /> इ.स.१६३२पर्यंत मोगलांनी दख्खन, वऱ्हाड, खानदेश या प्रांतांसह नाशिकमध्ये मोगल साम्राज्याचा पाया पक्का केला.<br /> इ.स.१६८२पर्यंत मोगलांनी बरेच विजय मिळवले.<br /> शहजादा महमद आझम या अनुभवी सरदाराची नेमणूक बहादूरगड आणि गुलशनाबाद (नाशिक) येथेकेली.<br /> इ.स.१६८८मध्ये मतबर खान नावाच्या बलाढ्य सरदाराची नेमणूक झाली. <br /> इ.स.१६९६मध्ये मराठ्यांनी नाशिकच्या काही भागात अंमल बजावला.<br /> इ.स.१७०७पर्यंत म्हणजेच औरंगजेबाचे मृत्यूपर्यंत हा भाग मोगलांच्या ताब्यात होता.यामध्ये झुल्फिकार खान, ममार खान, मतबर खान आदी अधिकारी नाशिक-खानदेशवर नियुक्त होते.<br /> शाहूंच्या सुटकेनंतर स्थिरस्थावर झाल्यावर शाहूंचे पेशवे बाळाजी विश्वनाथांनी दिल्ली करारात मोगलांकडून दख्खनची चौथाई सरदेशमुखी मिळवली. त्यात तत्कालीन नाशिक जिल्ह्याच्या उत्तरेकडील भागाचाही समावेश होता.<br /> बागलाण गलना भागात दाभाड्यांची पकड होती. इ.स.१७३१ च्या काळात पहिल्या बाजीरावचे नाशिक, पेठ, या भागांवर वर्चस्व होते.<ref name="ReferenceA">नाशिक त्र्यंबक (ऐतिहाहासिक आणि सांस्कृतिक यथार्थ दर्शन ) पान न. २६, २७, ३१, ३२, ३३, ३४, ३५, ३७, ३९, ४०, ४२,</ref><ref>https://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Nasik/005%20History/002%20MediaevalPeriod.htm</ref> '''मराठा कालखंड ''' पुढील प्रमाणे:- इ.स.१७४७पर्यंत म्हणजेच औरंगजेबाच्या मृत्यूपर्यंत हा भाग मोगलांच्या ताब्यात होता.<br /> इ.स.१७४७नंतर नाशिकवर मराठ्यांचा पूर्ण अंमल झाला. <br /> सरदार [[नारोशंकर]] राजे बहादर ह्यांनी रामेश्वर मंदिर बांधून [[नारोशंकर]]ाची घंटा बांधली.<br /> १७३८ साली कपालेश्वर मंदिर बांधले.<br /> सरदार चंद्रचूड यांनी १७५६मध्ये सुंदरनारायण मंदिर बांधले. <br /> काळाराम मंदिराच्या जीर्णोद्धाराचे काम १७९० साली सरदार आडेकरांनी पूर्ण केले.<br /> १७४८ मध्ये निजाम-उल-मुक्त आसफ जहा वारल्यानंतर त्यांचा मुलगा नासीर युंग सत्तेवर आला.<br /> व बाजीराव यांच्या मृत्यूनंतर त्यांचे ज्येष्ठ पुत्र नानासाहेब पेशवे पदावर विराजमान झाले.<br /> तरीही निजाम व मराठ्यांचे वाद होताच. इ.स.१७५१ मध्ये नसीर यांगचा खून झाल्यावर निजामाचा तिसरा पुत्र गादीवर आला. त्याने फ्रेंचांच्या मदतीने औरंगबादवरून मराठ्यांवर चाल केली.<br /> परंतु मराठ्यांनी त्याला इ.स.१७५२ च्या शांतता करारान्वये परतून लावले. ह्या करारानुसार गोदावरी व तापी नदीमधील खानदेशचा पूर्ण भाग मराठ्यांचा सत्तेत आला. <br /> पहिल्या निजामाच्या मृत्यूनंतर पेशव्यांनी १७५१ मध्ये नासिक हे नाव पुन्हा सुरू केले. <br /> इ.स.१७६०-६१ मधील सलाबात जंगच्या पराभवानंतर नासिक हे पेशवाईतील प्रमुख ठिकाण बनले.<br /> इ.स.१७६१ नानासाहेबाच्या मृत्यूनंतर माधवराव पेशवे पदावर आले.<br /> इ.स.१७६३ विनायकरावाने पेशवे प्रदेशातील नाशिक, जुन्नर, संगमनेर शहरांची लयलूट केली.<br /> यानंतर पेशव्यांनी बालाजी सखाराम यांना बागलांचा सरसुभेदार नेमले.<br /> इ.स.१८१८ पर्यंत हा भाग पेशव्यांचा हाती होता. पण १८१८ मध्ये थोमस हिस्लॉपच्या ब्रिटिश सैन्याने कोपरगाव घेतले. चांदवडच्या उत्तरेकडील भाग जिंकला. ७ मार्च १८१८ खानदेशातील थाळनेर, चांदवड किल्ला जिंकून १८१८ मार्च अखेर होळकरांच्या नाशिकवर पूर्ण ताबा मिळवला.<ref name="ReferenceA"/><ref>https://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Nasik/005%20History/003%20MarathaPeriod.htm</ref> '''ब्रिटिश कालखंड ''' पुढील प्रमाणे:- ब्रिटिशांनी मध्ये मराठ्यांच्या राज्य मिळवले.<br /> १८५७ मध्ये नाशिक महत्तवाचे ठिकाण बनले. ब्रिटिश सरकारविरोधात दक्षिण सरकारविरोधात दक्षिण नाशिकच्या व उत्तर अहमदनगरच्याभिल्लांनी भाग घेतला. ते जवळ जवळ ७ हजार लोक होते. यात मागोजी नाईक हा महत्त्वाचा होता. त्याने सर्व भिल्लांना एकत्र केले होते. <br /> ह्याने नाशिकमधील बंडाचे जनकत्व घेतले. भिल्लांच्या मदतीने ब्रिटिशाविरुद्ध बंडाचा झेंडा फडकवला.<br /> आपल्या पन्नास टोळ्यांना त्याने आपल्या बंडात समावेश करून घेतले. त्याच्या बंदोबस्तासाठी लेफ्टनंट हेनरी, टी.थॅचर, एल.टेलर हे अधिकारी आले. हल्ल्यापूर्वी संगमनेर व सिन्नरच्या मामलेदारांनी मागोजीला शरण येण्याचा प्रस्ताव ठेवला. व त्याने तो ठुकरावला. १८५७ साली बंडातील लोक नाशिक जिल्ह्यातल्या २४ गावांत छोट्या जहागिरीत शिरले. यावेळी ब्रिटिशधार्जिणे राजे भगवंतराव व त्याच्या माणसांस फासावर लटकावले. भोगोजी नाईक हे आणखी एक बंडखोर नेते होते. त्यांचा बंदोबस्त करण्यासाठी कॅखप्टन नटरलरने वर्षभर प्रयत्‍न केले. पण जमले नाही. भोगोजी नाईक हे ब्रिटिशांशी सिन्नर, येवला या भागांत लढले. भोगोजी नाईकचा पराभव करून त्यास मारण्यास सटर ह्या इंग्रज सेनानीला यश मिळाले. त्यानंतर १८६० पर्यंत शांतता होती. इ.स.१८६० मध्ये नाशिकला स्वतंत्र जिल्ह्याचा दर्जा मिळाला.<br /> इ.स.१८६१ मध्ये ॲंग्लो व्हर्नॅक्युलर स्कूलची स्थापना झाली.<br /> इ.स.१८६४ मध्ये नाशिकला नगरपरिषदेचा दर्जा मिळाला.<br /> इ.स.१८६४ मध्ये नाशिकला नाशिक वृत्त नावाचे वर्तमानपत्र चालू झाले.<br /> इ.स.१८७७ मध्ये गोपाळ हरी देशमुख यांचे नाशिकमध्ये आगमन झाले.<br /> इ.स.१८७७ मध्ये नाशिकच्या सार्वजनिक जीवनात न्यायमूर्ती रानडे यांचे आगमन <br /> इ.स.१८९९ मध्ये सावरकरांनी गुप्तपणे नाशकात राष्ट्रभक्त समूह नावाची समाजाची स्थापना झाली.<br /> मित्रमेळा नावाची संघटना नाशिकचे नाव झळकावू लागली.<br /> १. वीर सावरकर इंग्लंडला गेले.त्यांनी मित्रमेळाचा कारभार तेथून सांभाळला.<br /> २. टिळकांनी ३१ मे १९०७ साली सरकारच्या रिस्ते सर्क्युलरला विरोध करण्यासाठी नाशकात सभा घेतली.<br /> ३. मित्रमेळात औरंगाबादच्या अनंत कान्हेरेचा समावेश झाला.<br /> ४. २१ डिसेंबर १९०९ रोजी जुलमी जिल्हाधिकारी जॅक्सनला गोळ्या घातल्या.<br /> ५. जॅक्सन खून प्रकरणात कृष्ण गोपाळ कर्वे, नारायण जोशी, गणेश जोशी यांची चौकशी झाली.<br /> ६. २९ मार्च १९१० रोजी कान्हेरे, कर्वे, देशपांडे यांना फाशी देण्यात आली. त्यांचे स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदान फार मोठे होते..<br /> ७. सावरकरांना तुरुंगात डांबण्यात आले.<br /> ८. २५ फेब्रुवारी १९६६ साली ८३ व्या भारताच्या या महापुत्राने योगसमाधी घेतली.<br /> ९. बाबासाहेब अंबेडकरांचे नाशिक मधील योगदान महत्त्वाचे होते.<br /> १०. बाबासाहेब अंबेडकरांनी काळाराम मंदिरात अस्पृश्यांना प्रवेश मिळून दिला. हा सत्याग्रह देशभर गाजला. <ref name="ReferenceA"/><ref>https://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Nasik/005%20History/004%20BritishPeriod.htm</ref> == आधुनिक काळातील इतिहास == [[भारतीय स्वातंत्र्यलढा|भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात]] इ.स. १९०९ साली [[अनंत कान्हेरे|अनंत कान्हेऱ्यांनी]] नाशिकचा ब्रिटिश कलेक्टर जॅक्सन याचा वध इथल्याच विजयानंद रंगमंदिरात केला होता. अभिनव भारत मंदिर तिळभांडेश्वर गल्ली येथे - इ.स.१८५७ ते इ.स.१९४७ पर्यंतच्या भारतीय स्वातंत्र्य हुतात्म्यांना श्रद्धांजली म्हणून या स्वातंत्र्यवीर सावरकर यांनी अभिनव भारत मंदिर संस्थेमार्फत इमारतीची स्थापना केली गेली किंवा आहे. येथे स्वातंत्र्य देवतेची मूर्ती आहे.तसेच येथे हुतात्मा कान्हेरे कक्ष आणि दुसऱ्या जागीर हुतात्मा कर्वे कक्ष व हुतात्मा देशपांडे कक्ष आहेत.याच इमारतीच्या आसपास ब्रिटिश कलेक्टर जॅक्सनचा वध कसा करायचा याचा आराखडा ठरवला गेला होता. भीमराव रामजी आंबेडकर यांनी येथील काळाराम मंदिरात अस्पृश्यांना प्रवेश मिळावा म्हणून सत्याग्रह केला होता. भारतीय चित्रपटाचा उगम नाशिकशी निगडित आहे.कारण भारतीय चित्रपटसृष्टीचे जनक मानले जाणारे [[दादासाहेब फाळके]] यांचे जन्मगांव आहे १२ ज्योतिर्लिंगांपैकी एक असलेले [[त्र्यंबकेश्वर]] हे नाशकापासून जवळच आहे.फाळक्यांचा पहिला स्टुडियो नाशिकमध्ये सध्या असलेल्या महात्मा फुले मंडईजवळ होता. ==वाइन उद्योग== नाशिकचे वर्णन "भारताची वाईन कॅपिटल" असे केले जाते, नाशिक भागात दरवर्षी दहा हजारापेक्षा जास्त टन द्राक्षांचे उत्पादन होते. सन् २०१३ मध्ये, संपूर्ण भारतातील ४६ वाईनरीजपैकी नाशिकमध्ये २२ वायनरी नाशिक येथे होत्या. द्राक्षशेतीमुळे नाशिक भारताचे वाइन कॅपिटल म्हणून उदयास आले आहे. आज सुमारे चाळीस छोट्या-मोठ्या वायनरी नाशिकमध्ये आहेत. या उद्योगाला आवश्यक असलेले टेस्टिंग, प्रोसेसिंग, बॉटलिंग, प्रनिंग, फर्मेंटेशन, गुणवत्ता तपासणी, ग्रेप क्रशिंग या सात क्षेत्रांत अतिरिक्त उद्योग येथे तयार होत आहेत. दर वर्षी येथे भरवल्या जात असलेल्या सुला फेस्ट या मद्य उत्सवाला मोठी गर्दी असते. ==नाशिकमधील मंदिरे== * [[काळा राम मंदिर]] - पंचवटीमधील हे प्रमुख मंदिर असून रंगराव ओढेकर यांनी इ.स .१७८० साली त्याचा जीर्णोद्धार केला. या मंदिराचा दगड हा रामशेज डोंगरातून आणला गेला. प्रत्येक दगड उकळत्या दुधात टाकून बराच वेळ तो तसाचा ठेवला जाई. जो दगड तडकला नाही तोच दगड मंदिरासाठी वापरला गेला असे सांगतात. या मंदिरावर कलाकुसर फारशी नाही. आहे तो भव्यपणा आणि डोळ्यात भरण्यासारखा नितळपणा. मंदिराभोवती चिरेबंदी कोट असून त्याच्या आत चारही दिशांना यात्रेकरूंसाठी अग्रशाला बांधलेल्या आहेत. अगस्ती मुनींनी दाखविलेल्या वाटेवरून प्रभू रामचंद्र हे पंचवटी क्षेत्री आले. येथील निसर्गसौंदर्य त्यांना आवडल्याने त्यांनी जवळच लक्ष्मणाकरवी येथे एक सुंदर पर्णकुटी बांधली. आजचे काळाराम मंदिर ह्या प्राचीन पर्णकुटीच्या जागेवर उभे आहे, असे सांगतात. ह्या मंदिरातील राम हा आत्माराम आहे. त्याच्या डाव्या हातात धनुष्य आणि उजवा हात हृदयावर ठेवलेला आहे. ह्याच्या केवळ क्षणमात्र दर्शनाने भाविकांच्या मनाला आध्यात्मिक शांती मिळते आणि त्यांचे मनोविकार शून्य होतात, अशी समजूत आहे. मंदिरासमोर सभामंडपात उभा मारुती आहे. ह्याची मुद्रा दासमारुतीची आहे. प्रभू रामचंद्रांचे चरण आणि मारुतीचे मस्तक हे सरळ रेषेत आहेत. रामनवमी उत्सवात रामदास स्वामी येथे पुराण वाचन करीत असत. रामदास स्वामींना "रघूनायका मागणे हेचि आता" हे पद येथेच सुचले.<ref>भारतीय संस्कृति कोश खंड 5</ref> * सीतागुंफा - राममंदिराच्या उत्तरेला भूगर्भात एक गुंफा आहे. निरुंद अशा सात पायऱ्या उतरून खाली गेल्यावाऱ तिथे [[राम]], [[सीता]] व [[लक्ष्मण]] यांच्या मूर्ती आहेत. तेथून दक्षिणेस कोनाड्यासारखा एक मार्ग असून त्याच्या पायऱ्यांवरून सरपटत खाली उतरावे लागते. तिथे आणखी एक छोटी गुहा असून त्या गुहेत शिवलिंग आहे. असे सांगतात की, रावणानी सीतेचे अपहरण करून लंकेत नेले ते सीतेचे मायावी रूप होते आणि खरी [[सीता]] ह्या गुहेत राहिली होती. * [[नारोशंकर]] मंदिर - (रामेश्वर मंदिर) सरदार [[नारोशंकर]] यांनी १७४७ साली बांधले. मंदिरावर टांगलेली घंटा [[नारोशंकर|नारोशंकराची]] घंटा म्हणून प्रसिद्ध आहे. चिमाजी अप्पाने वसईचा किल्ला फिरंग्यांकडून सर केल्यानंतर तिथून ही घंटा [[नारोशंकर|नारोशंकरांनी]] आणली व देवापुढे टांगली. ही घंटा इ.स. १७२१ साली पोर्तुगालमध्ये ओतली असल्याचा उल्लेख आहे. घंटेचा आवाज तीन कोस (१०किलोमीटर) दूरपर्यंत जातो, असे म्हणतात. १९६९ साली गोदावरी नदीला पूर आला त्यावेळी घंटेला पाणी लागले आणि मोठा घंटानाद झाला होता असे सांगतात. * गंगामंदिर - रामकुंडाजवळचे हे मंदिर इ.स. १७०० साली गोपिकाबाई पेशवे यांनी बांधले. हे मंदिर बारा वर्षांतून एकदा म्हणजे केवळ सिंहस्थ पर्वात वर्षभर उघडे ठेवतात व इतरवेळी बंद असते. * याशिवाय बालाजी, मुरलीधर, गोराराम, तिळभांडेश्वर, एकमुखी दत्त, निलकंठेश्वर, विठ्ठल, तिळ्या गणपती, मोदकेश्वर आदी बरीच मंदिरे आहेत. ==मठ== नाशिकमध्ये मंदिरांखेरीज काही संत-सत्पुरुषांचे मठ व गोसावी, बैरागी यांचे आखाडेही आहेत. येथील कैलास मठाच्या वतीने श्री सरस्वती पुरस्कार दिला जातो. ==उत्सव== नाशिक क्षेत्रात रामनवमीचा उत्सव, गंगा-गोदावरी महोत्सव, त्रिपुरी पौर्णिमेची दीपाराधना असे बरेच उत्सव असतात. ==सिंहस्थ कुंभ मेळा== हिंदू पौराणिक आख्यायिकेनुसार समुद्रमंथनातून अमृतकुंभ बाहेर निघाला. त्यावरून देव व दानव यांच्यात युद्ध झाले होते. युद्धात अमृतकुंभातील चार थेंब जमिनीवर पडले. ज्या चार ठिकाणी हे अमृताचे थेंब पडले, त्या चार ठिकाणी कुंभमेळे भरतात. पहिला थेंब ''हरिद्वारमधील'' [[गंगा नदी]]त, दुसरा थेंब [[उज्जैन]] येथील [[क्षिप्रा नदी]]त, तिसरा थेंब ''नाशिक'' येथील गोदावरी नदीत व चौथा थेंब ''प्रयाग'' येथील गंगा, यमुना व सरस्वती नद्यांच्या संगमावर पडला होता. अलाहाबाद, हरिद्वार, उज्जैन आणि नाशिक आज ही चार स्थळे तीर्थक्षेत्र म्हणून प्रसिद्ध असून येथे कुंभमेळा भरतो. नाशिक शहर एक महाकुंभच्या नावाने ओळखले जाते. हा जगातील सर्वात मोठा धार्मिक उत्सव आहे. हा कुंभ मेळा बारा वर्षांनी भरतो. कुंभ मेळा नाशिक मध्ये पंचवटी-रामकुंड येथे आणि त्र्यंबकेश्वरला कुशावर्त घाटावर भरतो. या कुंभ मेळ्यासाठी साधू, महंत, भाविक हे लाखोंच्या संख्येने गोदावरीच्या तीरी पवित्र स्नान करण्यासाठी उपस्थित असतात. २०१५ साली कुंभमेळा भरला होता. नंतरचा २०२७ साली भरेल. ==हवामान== पावसाळ्या व्यतिरिक्त नाशिकचे हवामान कोरडे असते. मे २३, इ.स. १९१६ रोजी आजवरचे सर्वाधिक कमाल तापमान हे ४६.७° से. नोंदले गेले आहे. जानेवारी ७, १९४५ रोजी सर्वांत कमी किमान तापमान हे ०.६° से. नोंदले गेले आहे. सरासरी पर्जन्यमान ७०० मिमी आहे. शहराचे उष्णकटिबंधीय स्थान आणि उच्च उंची एकत्रितपणे उष्णकटिबंधीय ओल्या आणि कोरड्या हवामानाची तुलनेने सौम्य आवृत्ती देते. ==रमणीय स्थळे== ===धोडप किल्ला=== चांदवड तालुक्यातील हट्टी येथे असलेला हा किल्ला महाराष्ट्र मधील क्रमांक दोन मध्ये उंच किल्ला आहे. येथे जाण्यासाठी अनेक रस्ते असून तुम्ही नाशिक, चांदवड, देवळा, कळवणवरून येत असताना वेगवेगळ्या रस्त्यांनी येऊ शकतात. जर तुम्ही नाशिक वरून येत असेल तर तुम्हाला आधी वणी येथे यावे लागेल आणि तेथून पारेगाव वरून येऊन हट्टीला यावे लागेल. जर तुम्ही पिंपळगाव बसवंत वरून किंवा त्या चांदवड वरून येत असाल तर वडाळीभोई आणि धोडंबे वरून हट्टी असे यावे लागेल. धोडंबे वरून तुम्ही कानमंडाळे आणि पुढे कुंडाने असेही किल्ल्यावर जाऊ शकता. ===त्र्यंबकेश्वर=== नाशिकपासून जवळ असलेला नाशिक जिल्यातील तालुक्यातील गावात 12 ज्योतिर्लिंगापैकी एक ज्योतिर्लिंग त्र्यंबकेश्वर येथे आहे. सह्याद्री पर्वत रांग, धबधबे आणि पावसाळ्यातील हवामानच आनंद घेण्यासाठी अनेक पर्यटक येथे येतात. ===सप्तशृंगी मंदिर=== सप्तशृंगी मंदिर देवी महिषासुरमर्दिनी या देवीला समर्पित आहे. हे महाराष्ट्रातील चार शक्ती पीठांपैकी एक आणि भारतातील ५२ शक्ती पीठांपैकी एक आहे.हे मंदिर डोंगर कपारीमध्ये वसलेले आहे. ===पंचवटी=== [[पंचवटी]] ह्याचे उल्लेख रामायणात केले आहे. पंचवटी शब्दशः म्हणजे "पाच वडाचे झाडे एक बाग". हे स्थळ गोदावरी नदीच्या पाठावर आहे . येथे तपोवन नावाची एक जागा आहे, जिथे लक्ष्मण (रामाचा लहान भाऊ) ने शुर्पणखा (रावणाची बहिण ) हिचे नाक कापले होते, असे म्हणले जाते आणि पंचवटी ह्याच ठिकाणी राम आणि सिता यांनी १४ वर्षाचा वनवास केला होता. येथे एक मोठी बाजारपेठ आहे आणि तेथे माल निर्यात केला जातो ===रामकुंड=== सीताकुंड हिंदू पवित्र जागा आहे. भाविकांना या ठिकाणी त्यांच्या इच्छा पूर्ण करेल असा विश्वास आहे. रामायणातील मते रामाने नाशिकमध्ये त्याच्या मुक्काममध्ये या नदीत स्नान केले होते. ===मुक्तिधाम मंदिर=== मुक्तिधाम मंदिर नाशिक रोड आहे. क्लिष्ट आर्किटेक्चर हे मंदिर पांढरा संगमरवरी बाहेर बांधण्यात आले. महान भारतीय धार्मिक मजकूर असणे असा , 12 ज्योतिर्लिंगांपैकी आणि हिंदू बाजूंना अनेक देवदेवतांच्या मूर्ती आहेत. ===[[काळा राम मंदिर]]=== ते काळाराम मंदिर रामाला समर्पित आहे. हे काळाराम मंदिराचे अर्थ "काळा रामा" आहे. == अर्थकारण == महाराष्ट्रातल्या शेती आणि औद्योगिक केंद्रांपैकी नाशिक एक महत्त्वाचे केंद्र झाले आहे. ते मुंबई, पुणे शहरांखालोखाल महाराष्ट्रातले सर्वाधिक औद्योगिकीकरण झालेले शहर आहे. आजही नाशिक शहराचा विकास वेगाने होत असून भारतातील वेगाने विकसत असलेल्या शहरांपैकी एक आहे. शहराच्या जवळ सातपूर-अंबड-सिन्नर-वाडीवऱ्हे-गोंदे-दिंडोरी येथे औद्योगिक वसाहती आहेत.[[हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड]],महिंद्र अन्ड महिंद्र,मायको, क्रॉंप्टन ग्रीव्ह्ज्,गरवारे,एबीबी,सीमेन्स, व्ही.आय.पी,ग्लॅक्सो, ग्राफिक इंडिया, लार्सन अन्ड टुब्रो,सॅमसोनाइट,सिएट, किर्लोस्कर ऑइल इंजिन,अमेरिकन टूरिझम, यांसारख्या कंपन्यांचे उत्पादनप्रकल्प व अन्य पूरक प्रकल्प नाशिक परिसरात आहेत किंवा खूप मोठ्या प्रमाणात आहे.शहराजवळ [[एकलहरा]] येथे [[औष्णिक वीजनिर्मिती प्रकल्प|औष्णिक विद्युत केंद्र]] आहे.तसेच [[नाशिक रोड]] येथे'इंडियन करन्सी प्रेस' हा नोटांचा छापखाना किंवा छाप कारखाना आहे, तसेच'इंडिया सिक्युरिटी प्रेस'आहेत. पासपोर्ट व स्टॅम्प छपाई नाशिक येथे होते. नाशिक हे वाईनच्या उत्पादनासाठी प्रसिद्ध असलेले शहर आहे. इथे अनेकर वाईन कंपन्या आहे. त्यांत सुलावाईन,योकवाईन, विंचूरावाईन इत्यादी वाईन प्रसिद्ध आहेत. == शिक्षण == <big>प्राथमिक व विशेष शिक्षण:-</big> नाशिक महानगरपालिका अनेक शाळा चालवत आहे. परंतु पालकांचा कल खाजगी शाळेत घालण्याकडे जास्त असतो. नाशिक मधील सर्व शाळा या महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ किंवा केंद्रीय बोर्ड (पुणे बोर्ड/दिल्ली बोर्ड) या संस्थांशी मोठ्या प्रमाणात संलग्न आहेत. तसेच पुणे शालान्त परीक्षा बोर्डाचे (SSC / HSC) उपविभागीय कार्यालय नाशिक येथे आहे. नाशिक मध्ये '''यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठ''' आहे आणि ''महाराष्ट्र आरोग्य विज्ञानपीठ'' ही विद्यापीठे देखील आहेत. '''नाशिक मधली महत्त्वाची महाविद्यालये पुढीलप्रमाणे :-''' === विद्यालये === # आदर्श विद्यालय आहे. # गुरू गोविंदसिंह स्कूल आहे. # पेठे विद्यालय आहे. # पुरुषोत्तम इंग्लिश स्कूल आहे. # बिटको विद्यालय आहे. # भोसला मिलिटरी स्कूल आहे. # मराठा विद्यालय आहे. # रुंगठा विद्यालय आहे. # उन्नती विद्यालय आहे. # सी.डी.ओ. मेरी हायस्कूल आहे. # न्यू मराठा हायस्कूल आहे. # हरायझाॅन ॲकॅडमी आहे. # एब्नेझर इंटरनैशनल स्कुल आहे #के के वाघ इंग्लिश स्कूल #के के वाघ युनिवर्सल स्कूल ===महाविद्यालये=== * गुरू गोविंदसिंह कॉलेज आहे. * G.D. सावंत कॉलेज आहे. * श्रीराम संस्कृत अध्ययन केंद्र,नासिक-संलग्न कविकुलगुरू कालिदास संस्कृत विद्यापीठ. * BYK कॉमर्स कॉलेज आहे. (भिकुसा यमासा क्षत्रिय) * RYK सायन्स कॉलेज आहे. (रावजिसा यमासा क्षत्रिय) * HPT आर्टस कॉलेज आहे.(हंसराज प्रागजी ठाकरसी) * N.D.M.V.P. कॉलेज आहे. (नाशिक डिस्ट्रिक्ट मराठा विद्या प्रसारक समाज) * KTHM कॉलेज ('''K'''.R.'''T'''.आर्ट्‌स, B.'''H.'''कॉमर्स & A.'''M'''.सायन्स कॉलेज आहे.) * पंचवटी कॉलेज आहे. (महात्मा गांधी महाविद्यालय ) * बिटको कॉलेज आहे. ( नाशिक सिटी ) * बिटको कॉलेज आहे. ( नाशिक रोड ) * भोसला मिलिटरी कॉलेज आहे. * S.V.K.T कॉलेज आहे. (देवळाली कॅम्प -नाशिक) *डी आय डी टी कॅम्पस, (DIDT Campus) कॉलेज रोड, फॅशन डिझाईन कॉलेज आहे. *के के वाघ सिनिअर महाविद्यालय सरस्वती नगर ===अभियांत्रिकी महाविद्यालये=== * Sandip Foundation college of Engineering Nashik (संदीप फाउंडेशन) * K.K.वाघ इंजिनियरिंग कॉलेज आहे. (कर्मवीर काकासाहेब वाघ) * GOKHALE EDJUCATION SOCIETY'S R H SAPAT COLLEGE OF ENGINEERING * शताब्दी इन्स्टिट्यूट ऑफ इंजिनियरिंग आहे. * G.N. सपकाळ इंजिनियरिंग कॉलेज आहे. (गंभीरराव नातुबा सपकाळ) * MET इन्स्टिट्यूट ऑफ इंजिनियरिंग आहे.(मुंबई एज्युकेशनल ट्रस्ट) * N.D.M.V.P. कॉलेज ऑफ इंजिनियरिंग आहे. (नाशिक डिस्ट्रिक्ट मराठा विद्या प्रसारक समाज) * K.V.N. NAIK कॉलेज ऑफ इंजिनियरिंग आहे. (क्रांतिवीर वसंतराव नारायणराव नाईक) * K.K.वाघ Polytechnic कॉलेज आहे. (कर्मवीर काकासाहेब वाघ) ===वैद्यकीय महाविद्यालये=== * डॉ .वसंत पवार मेडिकल कॉलेज * मोतीवाला होमिओपॅथिक मेडिकल कॉलेज * महात्मा गांधी विद्या मंदिर डेंटल कॉलेज व हॉस्पिटल (पंचवटी कॉलेज) * आशियान इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स मॅनेजमेंट ( पाथर्डी फाट्याजवळ ) == धार्मिक स्थळे == 3. [[अंजनेरी]] हे [[हनुमान|हनुमानाचे]] जन्मस्थान नाशिकपासून २० कि.मी. अंतरावर आहे. 4. अभिनव भारत मंदिर, तिळभांडेश्वर गल्ली - इ.स. १८५७ ते इ.स १९४७ पर्यंतच्या भारतीय स्वातंत्र्य हुतात्म्यांना श्रद्धांजली म्हणून [[स्वातंत्र्यवीर सावरकर]] यांनी या इमारतीची स्थापना केली आहे. 5. आगर टाकळी, समर्थ रामदासांनी स्थापलेला मारूती आहे.; समर्थांचे १२ वर्षे वास्तव्य 6. इच्छामणी गणपती मंदिर आहे. (उपनगर ) 7. एकमुखी दत्तमंदिर. गंगाघाट, पंचवटी आहे. 8. कपालेश्वर मंदिर आहे. - [[नंदी]] नसलेले शिवमंदिर. (गंगाघाट, पंचवटी येथे) 9. [[कळसूबाई शिखर]] हे देवीचे स्थान व [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] सर्वात उंच शिखर, ५२ कि. मी. अंतरावर आहे. 10. कालिका मंदिर आहे., नाशिकचे ग्रामदैवत आहे. 11. काळाराम मंदिर आहे.- काळ्या पाषाणात बनवलेले रामाचे प्राचीन मंदिर आहे. 12. खंडोबाची टेकडी हे नाशिकपासून जवळच देवळाली कॅंपपाशी आहे. 13. गंगाघाट आहे. पंचवटी आहे. 14. चामर लेणी सुमारे १२०० वर्ष जुनीं लेणी आहेत. 15. '''[[त्र्यंबकेश्वर]]''' हे १२ ज्योतिर्लिंगांपैकी एक आहे. हे स्थळ नाशिकपासून २७ कि. मी. अंतरावर आहे. 16. नवश्या गणपती मंदिर आहे. 17. नाशिकपासून जवळच [[त्र्यंबकेश्वर|त्र्यंबकेश्वराजवळ]] नाणी संशोधन केंद्र आहे. 18. [[नांदूर मध्यमेश्वर अभयारण्य]] आहे. 19. [[नारोशंकर]] यांची घंटा : ही घंटा पेशवेकालीन आहे, व महानगरपालिकेचे बोधचिन्ह आहे. (गंगाघाट, पंचवटी येथे) 20 '''निवृत्तीनाथ महाराजची समाधी''' : ज्ञानेश्वरांचे मोठे बंधू निवृत्तीनाथ यांची समाधी आहे. हे स्थळ त्र्यंबकेश्वरच्या जवळ आहे. 21. [[पांडवलेणी]] - सुमारे १२०० वर्षांची जुनी लेणी नाशिक शहरात आहेत. 22. [[फाळके स्मारक]] - [[दादासाहेब फाळके]] यांचे स्मारक पांडवलेण्यांजवळ आहे. 23. बाल येशू चर्च. 24. भक्तिधाम आहे.(पेठ नाका) 25. [[मुक्तिधाम]] आहे.(नाशिक रोड) 26. रविवार कारंजा गणेशोत्सव मंडळ चांदीचा गणपती आहे. 27. [[राम कुंड]] - [[गोदावरी]] नदीतील एक कुंड, कुंभमेळ्याच्या पर्वात येथे एक स्नान केल्याने पापे नाहीशी होतात, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे. 28. [[रामशेज किल्ला]] आहे. 29. [[विल्होळी जैन मंदिर]] आहे. 30. वेद मंदिर - वेद अध्यापन व आधुनिक वास्तुशिल्प कलेचा नमुना आहे. 31. सप्तशृंगीदेवी साडेतीन शक्तिपीठांपैकी अर्धे पीठ. हे स्थळ नाशिकपासून ५२ कि.मी. अंतरावर आहे. 32. सातपूरनजीक चुंचाळे गावात प्रसिद्ध दक्षिणमुखी हनुमान मंदिर आहे. 33. [[सिन्नर]] येथे गारगोटी नावाचे स्फटिकांचे प्रदर्शन आहे. 34. [[सीता गुंफा]] - [[राम]], [[सीता]] यांची वनवासातील वास्तव्याची जागा आहे. 35. [[सीता गुंफा]] - राममंदिराच्या उत्तरेला भूगर्भात एक गुंफा आहे. निरुंद अशा सात पायऱ्या उतरून खाली गेल्यावाऱ तिथे राम, सीता व लक्ष्मण यांच्या मूर्ती आहेत. तेथून दक्षिणेस कोनाड्यासारखा एक मार्ग असून त्याच्या पायऱ्यांवरून सरपटत खाली उतरावे लागते. तिथे आणखी एक छोटी गुहा असून त्या गुहेत शिवलिंग आहे. असे सांगतात की, रावणानी सीतेचे अपहरण करून लंकेत नेले ते सीतेचे मायावी रूप होते आणि खरी सीता ह्या गुहेत राहिली होती. 36. गंगापुर धरण-नाशिकपासुन जवळच गोदावरी नदीवर मातीचे धरण असुन संपूर्ण नाशिक शहराला पिण्याचे व शेतीसाठी पाणी पुरवठा होतो. 37. सोमेश्वरचा धबधबा गंगापूर गावाच्या जवळ आहे असेच धबधब्यालगतच तिरुपतीसारखेच एक बालाजी मंदिर आहे. 38. सोमेश्वर येथे प्रसिद्ध प्राचीन शिवमंदिर आहे. == नाट्यगृहे आणि चित्रपटगृहे == === नाट्यगृहे === * [[महाकवि कालिदास कलामंदिर]] * [[परशुराम सायखेडकर नाट्यगृह]] * दादासाहेब गायकवाड सभागृह * पलुस्कर सभागृह ([[पंचवटी]]) === चित्रपटगृहे === * फेम सिनेमा, [[पुणे]]-नाशिक रस्ता, नाशिक * हेमलता रविवार पेठ * सिनेमॅक्स कॉलेज रोड * सिनेमॅक्स - रेजिमेंटल ([[नाशिक रोड]]) * सिनेमॅक्स सिटी सेंटर मॉल * दामोदर भद्रकाली * विजयानंद भद्रकाली * सर्कल - विकास [[अशोकस्तंभ]] * मधुकर मेन रोड * दिव्या बिग सिनेमा (त्रिमूर्ती चौक) * महालक्ष्मी ([[दिंडोरी]] रोड) * चित्रमंदिर मेन रोड * अशोक (मालेगाव स्टॅंड, [[पंचवटी]]) * अनुराधा ([[नाशिक रोड]]) * आयनॉक्स ==मनोरंजन== === नाट्यगृहे === * [[महाकवि कालिदास कलामंदिर|महाकवी कालिदास कलामंदिर]] आहे. * दादासाहेब गायकवाड सभागृह आहे. * पलुस्कर सभागृह आहे. ([[पंचवटी]]) * [[परशुराम सायखेडकर नाट्यगृह]] आहे. === चित्रपटगृहे === * अनुराधा आहे. ([[नाशिक रोड]]) * अशोक आहे. (मालेगाव स्टॅंड, [[पंचवटी]]) * आयनॉक्स आहे. * चित्रमंदिर आहे. [[मेन रोड, नाशिक|(मेन रोड]]) * दामोदर आहे. (भद्रकाली) * दिव्य बिग सिनेमा आहे. (त्रिमूर्ती चौक) * फेम सिनेमा आहे. ([[पुणे]]-नाशिक रोड) * [[मधुकर चित्रपटगृह, नाशिक|मधुकर चित्रपटगृह]] आहे. * महालक्ष्मी आहे. ([[दिंडोरी]] रोड) * विजयानंद आहे. (भद्रकाली) * [[सर्कल - विकास|सर्कल विकास]] आहे. [[अशोकस्तंभ|(अशोकस्तंभ]]) * सिनेमॅक्स आहे. [[कॉलेज रोड, नाशिक|(कॉलेज रोड]]) * सिनेमॅक्स - रेजिमेंटल आहे. ([[नाशिक रोड]]) * सिनेमॅक्स आहे. (सिटी सेंटर मॉल) * हेमलता आहे. (रविवार पेठ) === आकाशवाणी केंद्रे === सध्या नाशिकमध्ये ४ आकाशवाणी केंद्रे आहेत. * ऑल इंडिया रेडिओ आकाशवाणी १०१.४ एफ्.एम्. आहे * रेडिओ मिरची ९८.३ एफ्. एम्. आहे * रेड एफ्‌,एम्‌. (रेडिओ) ९३.५ एफ्. एम्. आहे * रेडिओ विश्वास ९०.८ एफ्. एम्. आहे === <u><big>कला व संस्कृती</big></u> === === नाशिकची संगीत परंपरा === [[विष्णू दिगंबर पलुसकर|विष्णू दिगंबर पळुसकर]] ह्या युगपुरुषाचा अवतार शास्त्रीय संगीतासाठी खूप मौल्यवान ठरला."गांधर्व महाविद्यालयाची" १९०१ साली "लाहोर" येथे झालेली स्थापना त्यांच्या तपश्चर्येचे फळ होय.<ref>(लोकमत ८/४/२००६)</ref> [[विष्णू दिगंबर पलुसकर]] हे निःसीम राम भक्त होते. "गंधर्व महाविद्यालयाची" स्थापना करून त्यानी रामाच्या चरणी, थेट नाशिक येथे आपली कर्मभूमी निवडली. १९२१ साली त्यांनी काळा राम मंदिरासमोर पंचवटी "श्री रामनाम आधारश्रम" म्हणून स्थापन केलेली वास्तू आजही अस्तित्‍वात आहे <ref name="लोकमत-रसिका ७/९/२०००">(लोकमत-रसिका ७/९/२०००)</ref>.[[विष्णू दिगंबर पलुसकर|विष्णू दिगंबर पळुसकर]] ह्यांना जरी बालपणी अंधत्व येऊनही संगीताला "संगीत प्रेस"च्या नावाने डोळे दिले.<ref name="लोकमत-रसिका ७/९/२०००"/> पंडित [[विष्णू दिगंबर पलुसकर]]ांचे निधन ऑगस्ट १९३१ मध्ये झाले. त्यानंतर त्यांचा सांगीतिक वारसा आणि सर्वार्थाने सांभाळला तो त्यांचे पुत्र व पंडित [[दत्तात्रेय विष्णू पलुसकर]] यांनी. '''मातोश्री गंगाबाई पलुसकर''' : गंगाबाईंचे कार्य समजोद्धारक सावित्रीबाई फुलेंच्या तोडीचे होते. सावित्रीबाईंनी स्त्रियांत शैक्षणिक साक्षरता आणली, तर गंगाबाईंनी संगीत साक्षरता रुजवली. स्त्रीला अत्यंत हीन दर्जाच्या वागणुकीच्या त्या जमान्यात असे दिव्य करणे साधी गोष्ट नव्हती. नाशिकच्या बोहरपट्टीतून जातांना डावीकडे पाहिल्या मजल्यावर आपल्याला एक बोर्ड दिसतो."गांधर्व महाविद्यालय" त्यावर पुढे लिहिलेले आहे की "येथे कुलीन स्त्रियांना व मुलींना गायन-वादनाचे शिक्षण दिले जाईल". याची स्थापना १९३१ सालच्या ललित पंचमीस झाली. १९३१ ते १९८२ पर्यंत सतत ५० वर्ष बाईंनी संगीत शिक्षणाची गंगा नाशिकमध्ये प्रवाहित ठेवली. संगीत सावित्री म्हणून त्यांचा उल्लेख अशाकरिता आवर्जून करावासा वाटतो की संगीत क्षेत्रात महिला वर्गने आज जी प्ररागती साधली आहे त्याचे पाहिले श्रेय मातोश्रींनाच जाते.<ref>(स्त्री जीवा विषयक स्थियंतर/प्रकाशक-भारतीय इतिहास संकलन समिती, नाशिक) व स्मरणिका-श्रुतिउगमापासून कलावैभवाकडे</ref> '''गोविंदराव पलुसकर''': पं. डी.व्ही. पलुसकरांनंतर (दत्तात्रेय विष्णू पलुसकर) नाशिकमध्ये संगीताची परंपरा चालवणारे व्यक्तिमत्त्व म्हणजे पंडित गोविंदराव पलुसकर होय. शब्द कळायच्या त्या वयात पंडितजींना तालाची समाज होती. अगदी लहानपणपासूनच त्यांच्या कानावर संगीतचे शुद्ध संस्कार होऊ लागले. ज्या पलुस्करांच्या संगीत कस्तुरीचा सुगंध लुटण्यासाठी अवघे संगीत जग आसुसलेले असे, त्या पलुसकर कस्तुरीचा मदहोष करणारा सुगंध पंडितजींना क्षणोक्षणी मनमुरद उपभोगता येऊ लागला, तो त्यांचे या काका पं .डी.व्ही पलुसकर यांच्यामुळे. बालाजी संस्थानच्या स्पर्धेत गोविंदरावांना प्रथम बक्षिस मिळाले <ref name="लोकमत २८/७/९९">(लोकमत २८/७/९९)</ref> पलुसकर परंपरेतील अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा म्हणून पं. गोविंदरावांकडे बघितले जाते. विशेषतः महराष्ट्राबाहेरही पलुसकर परंपरेची ओळख करून देण्याचे अत्यंत महत्त्वाचे असे कार्य त्यांनी केले आहे. सुमारे ३५ वर्षे त्यांनी केवळ महराष्ट्राबाहेर संगीत अध्यापनाचे कार्यच केले नाही, तर आदर्श शिक्षक म्हणून बहुमानही मिळविला. <ref name="लोकमत २१/२/२००२">(लोकमत २१/२/२००२)</ref> आकाशवाणी औरंगाबाद, जळगाव, कटक, जयपूर, लखनौ, पिलानी ह्या केंद्रांवरून गोविंदराव शास्त्रीय गायन करीत. संगीत विशारद नंतर त्यांनी १९५७ साली संगीत अलंकर केले. दरम्यान कटकला असतानाच त्यांच्या "मैफलीचे संगीत" या प्रबंधाला अखिल भारतीय गांधर्व महाविद्यालयाने मान्यता देऊन त्यांना 'डॉक्टरेट' (संगीतचार्य) बहाल केली. .त्यानंतर १९८९ पासून नाशिकला तावून-सुलाखून निघालेले हे रत्‍न पुन्हा लाभले आणि पुन्हा एका पलुसकरांच्या स्वरमाधुर्याची कस्तुरी रसिकांना बेहोष करणारा आनंद देऊ लागली. मुळातच शोधक वृत्ती अंगी असल्याने संगीताच्या प्रत्येक वळणावर त्यांनी मधुकरवृत्तीने बरेच काही मिळवले. उत्तर प्रदेशातील लोकसंगीताचे संस्कारही त्यांनी ठुमरी, होरी, कजरी या गीत प्रकारांसाठी नजाकतीने हेरले.<ref name="लोकमत २८/७/९९"/> संगीत साक्षरतेचे आद्य महर्षी पंडित [[विष्णू दिगंबर पलुसकर]] अशा घरंदाज परंपरेचे पाईक म्हणून गोविंदरावांनी फार मोठे कार्य केले. पंडित [[विष्णू दिगंबर पलुसकर|विष्णू दिगंबर पळुसकर]], पंडित चिंतामणराव पळुसकर (पंडित गोविंदरावांचे वडील), .गंगाबाई पळुसकर (मातोश्री), पंडित [[दत्तात्रेय विष्णू पलुसकर]] व पंडित गोविंदराव पलु्सकर अशी ही परंपरेची सुवर्ण मालिका आहे.<ref name="लोकमत २१/२/२००२"/> "महामहोपाध्याय" हा अखिल भारतीय गांधर्व महाविद्यालयाचा सर्वोच्च पदवीचा सन्मान आहे. अभिजात संगीताच्या प्रचार आणि प्रसारासाठी आपले आयुष्य समर्पित करणाऱ्या विद्वान व बहु आयामी गायक, शिक्षक आणि कलावंत यांना अखिल भारतीय पातळीवर हा बहुमान तीन वर्षातून एकदा दिला जातो. या आधी पंडित [[भीमसेन जोशी]], [[गंगूबाई हनगळ]], [[हिराबाई बडोदेकर]] ,पंडित वि. रा. आठवले आदी विद्वज्जनांना हा बहुमान मिळाला आहे.२००८ चे ह्या पुरस्काराचे मानकरी नाशिकचे पंडित गोविंदराव पलुसकर यांच्या मागे पंडित [[विष्णू दिगंबर पलुसकर|विष्णू दिगंबर पळुसकर]] यांची परंपरा तर आहेच; पण संगीत शिक्षणाच्या अखिल भारतीय प्रणालीमध्ये त्यांनी आयुष्यभर जे योगदान दिले ते संगीताच्या प्रचार आणि प्रसाराचा घनिष्ट प्रवास अधोरेखित करणारे आहे.<ref>(सकाळ ७/१२/२००८)</ref> ===नृत्यकला=== नृत्याकलेचाही नाशिकमध्ये विकास होत गेला. नाशिकच्या सांस्कृतिक जीवनात नृत्यक्षेत्रात प्रथम पंडित हैदर शेख (कथक) यांचा उल्लेख आढळतो. त्यानंतर सौ. रेखा नाडगौडा (कथक), सौ. संजीवनी कुलकर्णी (कथक), सौ. विद्या देशपांडे (कथक), सौ. माला रॉबिन्स( भरतनाट्यम). इत्यादी अनेकांनी नृत्यकला विकसित व्हावी म्हणून वर्ग सुरू केले.<ref>नाशिक- मंत्रभूमीकडून तंत्रभूमीकडे - डॉ. सरल धारणकर</ref> ==खरेदी== * [[मेन रोड, नाशिक|मेन रोड]],शालीमार व शिवाजी रोड हा जुन्या शहराचा मुख्य बाजार आहे. * कॉलेज रोड, नाशिक तसेच गंगापूररोड हा नव्या शहराचा बाजार होत आहे. * नाशिक जिल्ह्यातील [[येवला]] येथील [[पैठणी]] प्रसिद्ध आहे. * [[चांदी]]च्या दागिन्यांसाठीही शहर प्रसिद्ध आहे * नाशिक शहरातील सिटी सेंटर मॉल उत्तर महाराष्ट्रातील सर्वात मोठा मॉल म्हणून प्रसिद्ध आहे. * पंचवटीतील गोदाघाटावर (गंगेवर) दर बुधवारी नाशिकचा आठवडे बाजार भरतो. == वाहतुकीचे पर्याय == {{पहा|नाशिकचे सार्वजनिक परिवहन}} * ऑटोरिक्षा, शहर परिवहन महामंडळाच्या [[बस]] आहे. * राज्य परिवहन महामंडळाच्या [[बस]] आहे. * लोहमार्गाने [[मुंबई]], [[नागपूर]], [[कोलकाता]] आणि [[दिल्ली]] या ठिकाणांसाठी दररोज गाड्या आहेत. नाशिक रोड हे [[कल्याण]] ते [[मनमाड]] या लोहमार्गावर येणारे स्थानक आहे. त्यामुळे मुंबईकडून यामार्गाने उत्तरेकडे जाणाऱ्या रेल्वे गाड्या नाशिक रोड या स्थानकहून जातात. * २००८ पासून सुरू झालेल्या 'पुणे-मनमाड एक्स्प्रेस' (क्र.११०२५-११०२६) या गाडीमुळे नाशिक शहर एक्स्प्रेसद्वारे पुणे शहराशी जोडले आहे. तसेच 'पुणे-नाशिक' या प्रस्तावित लोहमार्गाला रेल्वे विभागाने अनुमती दिली असून, या मार्गाचे सर्वेक्षण प्रगतीपथावर आहे. === बसस्थानके === * '''मध्यवर्ती बस स्थानक''' (सी.बी.एस.) : शहरातील प्रमुख विभाग तसेच शहराजवळील गावे येथे जाणा-या 'सिटी बस' येथून सुटतात. * महामार्ग बस स्थानक: [[मुंबई]], [[शिर्डी]] व [[अहमदनगर]]च्या दिशेने जाणाऱ्या अनेक बसेस  या स्थानकावरून सुटतात. * '''नवीन मध्यवर्ती बस स्थानक / ठक्कर बाजार बस स्थानक / नवीन सी.बी.एस.''' : हे नाशिक शहरातील मध्यवर्ती आणि मुख्य बसस्थानक आहे. येथून 'पुणे-जळगाव-सांगली-कोल्हापूर व महाराष्ट्रातील अनेक प्रमुख शहरे' तसेच गुजरातमधील 'सुरत-बडोदा-अहमदाबाद' या ठिकाणी जाण्यास थेट बससेवा उपलब्ध आहे. विशेषतः 'नाशिक-पुणे' मार्गावर दर ३० मिनिटांनी निम‌आराम बस व पुष्कळ सामान्य बसेस   उपलब्ध आहेत. * '''नाशिक रोड बस स्थानक''' : हे बस स्थानक 'नाशिक रोड' रेल्वे स्थानकाशेजारी आहे. येथून नाशिक शहरातील प्रमुख उपनगरांकडे जाणाऱ्या 'सिटी बस' एस.टी. महामंडळाकडून सोडल्या जातात, (उदा.- पंचवटी, अंबड, सी.बी.एस., द्वारका इत्यादी) याव्यतिरिक्त 'शिर्डी-पुण्याकडे' जाणाऱ्या काही बसेस  येथे थांबतात. रेल्वे स्थानकालगत असल्यामुळे, रेल्वेने नाशिकला येणारे प्रवासी येथून नाशिक शहरात जाऊ शकतात. * '''मेळा बस स्थानक आहे''' : या बसस्थानकावरून विशेषतः फक्त त्र्यंबकेश्वर दर्शनासाठी बसेस सुटतात.. ===रेल्वेस्थानके=== * नाशिक रोड आहे. * देवळाली कॅंप.आहे. ===विमानतळ=== *नाशिक मधील ओझर येथे नाशिक विमानतळ असून तेथून तेथून कारगो सेवा ही उपलब्ध आहे। * नाशिकच्या मध्यवर्ती भागात [[गांधीनगर विमानतळ]] आहे. *सध्या ते बंद आहे. * नाशिकपासून २० कि.मी. अंतरावर ओझरला H.A.L.चा विमानतळ आहे. ==पर्यटन== नाशिकमध्ये आणि नाशिकजवळ अनेक लक्षणीय ठिकाणे मोठ्या प्रमाणात आहेत. गारगोटी संग्रहालय हे नाशिकपासून ३२ किमी (२० मैल) सिन्नर येथे स्थित आहे खूप सुंदर आहे. तेथे स्फटिकांचा (सूक्ष्म सच्छिद्र स्फटिकासारखे पदार्थ ) संग्रह देखील आहे. नाणी संग्रहालयाची स्थापना १९८० मध्ये केली गेली आहे.या संग्रहालयात भारतीय चलन प्रणालीशी निगडीत बाबींचा संग्रह आहे. नाशिकपासून सुमारे ३० किमी (१९ मैल) [[दुगारवाडी धबधबा|दुगरवाडी धबधबा]] आहे. नाशिक हे एक पवित्र शहर मानले जाते. नाशिकमध्ये १२ वर्षांनी कुंभमेळा होतो. श्री काळाराम मंदिर, त्र्यंबकेश्वर मंदिर, सप्तश्रुंगी गड,गोन्डेश्वर मंदिर, श्री सुंदर नारायण मंदिर, [[मुक्तिधाम|मुक्तीधाम]] , भक्ती धाम, श्री कपालेश्वर महादेव मंदिर , श्री लक्ष्मी नारायण मंदिर, श्री सोमेश्वर मंदिर, श्री वेद मंदिर आणि दुतोंड्या मारुती मंदिर ही काही पवित्र मंदिरे आहेत. तोफखाना विभाग केंद्र, नांदूर मध्यमेश्वर, धम्मगिरी, [[सापुतारा]], [[भंडारदरा]], [[कळसूबाई शिखर]], चांभार लेणी, रामकुंड, सीता गुंफा , पांडवलेणी, गोदावरी घाट, [[दादासाहेब फाळके स्मारक]], वीर सावरकर स्मारक, [[दूधसागर धबधबा]], येशू देवस्थान, योग विद्या धाम,त्त्र्यंबकेश्वर, अखिल भारतीय श्री स्वामी समर्थ गुरूपीठ, [[अंजनेरी]], दिंडोरी, रीन व्हॅली रिसॉर्ट आणि शुभम वॉटर पार्क जागतिक श्री स्वामी समर्थ केंद्र ही अजून काही प्रेक्षणीय स्थळे आहेत. नाशिक "भारतातील वाइन कॅपिटल" म्हणून ओळखले जाते. सुला वाईन, सोमा वाईन ह्या काही वाईनरी आहेत . == प्रसिद्ध व्यक्ती == नाशिक जिल्ह्यातील काही उल्लेखनीय व्यक्ती पुढील प्रमाणे आहेत. <!-- येथे केवळ विकिपीडियावर असलेल्या लेख पानांची यादी अपेक्षित आहे--> === साहित्य === * [[कुसुमाग्रज]] विष्णू वामन शिरवाडकर * प्रा. [[वसंत शंकर कानेटकर]] * [[दादासाहेब पोतनीस]] - ([[गावकरी]]) === संगीत === * [[दत्तात्रेय विष्णू पलुसकर]] आहे. ([[गायक]]) * [[कवी गोविंद]] - स्वातंत्र्य शाहीर आहे.(दरेकर) * [[वामनदादा कर्डक]] ( लोककवी) === चित्रपट === * [[दादासाहेब फाळके]] चित्रपट क्षेत्रात योगदान आहे. * [[ललिता पवार]] चित्रपट क्षेत्रात योगदान आहे. * [[वसंत शंकर कानेटकर]] चित्रपट क्षेत्रात योगदान आहे. * [[राजीव पाटील]], चित्रपट दिग्दर्शक म्हणून माेठे याेगदान * [[सायली भगत]] चित्रपट क्षेत्रात योगदान आहे. * [[चिन्मय उदगीरकर]] चित्रपट क्षेत्रात योगदान आहे. * [[अभिजीत खांडकेकर]] चित्रपट क्षेत्रात योगदान आहे. * [[अनिता दाते-केळकर]] चित्रपट क्षेत्रात योगदान आहे. === स्वातंत्र्यसैनिक === * स्वातंत्र्यवीर [[विनायक दामोदर सावरकर]] * [[अनंत कान्हेरे]] स्वातंत्र्यसैनिक आहे. * [[तात्या टोपे]] स्वातंत्र्यसैनिक आहे. * [[कृष्णाजी गोपाळ कर्वे]] स्वातंत्र्यसैनिक आहे. * [[दादासाहेब गायकवाड]] स्वातंत्र्यसैनिक आहे. === क्रीडा === * [[कविता राऊत]] आहे. (भारतीय ॲथलीट) * [[:en:Abhishek Raut|अभिषेक राऊत]] आहे. (भारतीय क्रिकेट खेळाडू) * [[:en:Anjana Thamke|अंजना ठमके]] आहे. (भारतीय ॲथलीट) * [[दत्तू भोकनळ]] (ॲथलीट) === संगणकतज्ज्ञ === [[सुनील खांडबहाले]] (भारतीय राजभाषा डिजिटल शब्दकोशकार)<ref>[https://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/19007448.cms "डिक्शनरीमॅन"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130321210455/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/19007448.cms |date=2013-03-21 }}''दै. महाराष्ट्र टाइम्स''</ref><ref>[https://www.khandbahale.com/ "भारतीय राजभाषा डिजिटल शब्दकोश"]''भारतीय राजभाषा डिजिटल शब्दकोश संकेतस्थळ''</ref> === गणितज्ज्ञ === * [[दत्तात्रय रामचंद्र कर्पेकर|दत्तात्रय रामचंद्र कर्पे]] ===आंतरराष्ट्रीय=== [[परिणीता दांडेकर]] (असोशिएट कोऑर्डीनेटर-'साऊथ एशिया नेटवर्क ऑन डॅम्स, रिव्हर अँड पीपल.’) == मीडिया == ===वर्तमानपत्र=== साप्ताहिक दिव्यसार्थी, गावकरी वृत्तपत्र, देशदूत वृत्तपत्र, दिव्य मराठी वृत्तपत्र, [[सकाळ (वृत्तपत्र)|पुढारी वृत्तपत्र, सकाळ वृत्तपत्र (वृत्तपत्र)]], [[लोकमत|लोकमत वृत्तपत्र]], [[महाराष्ट्र टाइम्स|महाराष्ट्र टाइम्स वृत्तपत्र]], [[लोकसत्ता|लोकसत्ता वृत्तपत्र]], [[दैनिक भास्कर|दैनिक भास्कर वृत्तपत्र]], नवभारत टाइम्स वृत्तपत्र, [[इंडियन एक्सप्रेस]] वृत्तपत्र, [[द टाइम्स ऑफ इंडिया|द टाइम्स ऑफ इंडिया वृत्तपत्र]], [[द इकॉनॉमिक टाइम्स|द इकॉनॉमिक टाइम्स वृत्तपत्र]], अशी विविध वर्तमानपत्रे नाशिकमध्ये मिळतात. गावकरी हे खास नाशिकमध्ये जन्माला आलेले वृत्तपत्र आहे. === नभोवाणी === सध्या नाशिकमधून चार एफ.एम. नभोवाणी केंद्रांचे प्रसारण होते आहे. रेडियो मिर्ची ९८.३ मेगाहर्ट्‌झ, रेड एफएम ९३.५, आकाशवाणी १०१.४, रेडिओ विश्वास ९०.८ मेगाहर्ट्‌झ. इ. ==नाशिकसंबंधी पुस्तके== * अध्यात्माचा अमरकोश नाशिक (अनंत मोहिते) == नाशिक चा विस्तार == प्रत्येक तालुक्याला आपली स्वतंत्र अशी ओळख आहे, इतिहास आहे, परंपरा आहेत. नाशिकमध्ये एकूण १५ तालुके आहेत,त्यांची नावे पुढीलप्रमाणे:- १) [[नाशिक]] २) [[मालेगाव]] ३) [[दिंडोरी]] ४) [[कळवण तालुका|कळवण]] ५) [[चांदवड]] ६) [[सुरगाणा]] ७) [[इगतपुरी]] ८) [[सिन्नर]] ९) [[देवळा]] १०) [[सटाणा तालुका|बागलाण]]/[[सटाणा]] ११) [[नांदगाव]] १२) [[येवला]] १३) [[निफाड]] १४) [[पेठ]] १५) [[त्र्यंबकेश्वर]] == नद्या व नाले == शहरातून वाहणाऱ्या गोदावरी आणि तिच्या उपनद्यांना येऊन मिळणारे अनेक नाले आहेत. त्यातील काहींचे प्रवाह आसपासच्या पावसाळी, भुयारी गटार योजनेच्या वाहिन्यांमध्ये जोडलेले आहेत. औद्योगिक क्षेत्रात सांडपाण्यासाठी गटारींचे जाळे आणि त्यावर प्रक्रिया करण्यासाठीचा केंद्राचा विषय प्रदीर्घ काळापासून रखडलेला आहे. * गंगापूर नाला : या नाल्याचा प्रवाह गंगापूर मलनिस्सारण केंद्राकडे वळविण्यात आला असून या केंद्राची १८ एमएलडी क्षमता आहे. * बारदान फाटा नाला * सोमेश्वर नालाद * आनंदवल्ली बंधाऱ्यात येऊन मिसणारा नाला * सुंदर नाला * लेंडी नाला * आसाराम बापू पुलालगतचा नाला * देवळाली कँप येथील नाला == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स वर्ग|Nashik|{{लेखनाव}}}} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.marathimati.com/maharashtra/travel/districts/nashik-district/ | title = नाशिक जिल्हा | प्रकाशक = [[मराठीमाती]] | भाषा = मराठी | access-date = 2014-02-13 | archive-date = 2014-09-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140920100119/http://www.marathimati.com/maharashtra/travel/districts/nashik-district/ | url-status = dead }} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा =http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/nasik/005%20History/001%20AncientPeriod.htm | title = नासिक गॅझेटियर: नाशकाचा इतिहास| भाषा = इंग्लिश}} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.cafenasik.com/ | title = नासिक | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2012-04-02 | archive-date = 2012-04-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120407213236/http://www.cafenasik.com/ | url-status = dead }} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://nashikcity.co.in/ | title = नाशिकच्या बातम्या | भाषा = मराठी | access-date = 2016-03-18 | archive-date = 2016-11-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161106001658/http://nashikcity.co.in/ | url-status = dead }} * [http://7thtraveler.com/amazing-places-near-nashik/ Places To Visit Near Nashik] {{भूगोलावरील अपूर्ण लेख}} {{महाराष्ट्रातील जिल्हे}} {{विस्तार}} [[वर्ग:नाशिक]] [[वर्ग:नाशिक तालुका]] [[वर्ग:नाशिक जिल्हा]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील नदीकाठावरील गावे व शहरे]] de8h1zpjwnkvhb2sls6vutgd6cp2lt8 0 9506 2686295 2679541 2026-05-27T12:58:08Z ~2026-31384-68 183566 2686295 wikitext text/x-wiki '''बांगलादेश क्रिकेट संघ''' हा क्रिकेट खेळणारा एक प्रमुख देश आहे.या संघाचे कर्णधार एकूण तीन आहेत.या संघाला २००० साली आयसीसी ने संपूर्ण दर्जा पारित केला. या संघाने आपला पहिला कसोटी सामना भारताविरुद्ध खेळला आहे. {{Infobox cricket team | name = बांगलादेश | image = Flag_of_Bangladesh.svg | association = [[बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड]] | nickname = द टायगर्स<br>द रेड अँड ग्रीन | captain = [[नजमुल हुसेन शांतो]] | coach = [[चंडिका हथुरुसिंघा]] | od_coach = | test_coach = | test_status_year = २००० | icc_status = सहयोगी सदस्य | icc_member_year = १९७७ | icc_status2 = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेच्या सदस्यांची यादी#पूर्ण सदस्य|पूर्ण सदस्य]] | icc_member_year2 = २००० | icc_region = [[आशियाई क्रिकेट परिषद|आशिया]] | test_rank = [https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/team-rankings/test ९वा] | odi_rank = [https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/team-rankings/odi ८वा] | t20i_rank = [https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/team-rankings/t20i ९वा] | test_rank_best = ८वा<small>(१ मे २०१८)</small><!-- संघ प्रथमच सर्वकालीन सर्वोत्तम रँकिंगवर पोहोचल्याची तारीख --><ref>{{cite news|title=India widen gap at the top of Test rankings- Bangladesh, meanwhile, have leapfrogged West Indies to No. 8 following the ICC's annual update to the rankings|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-widen-gap-at-the-top-of-test-rankings-1145027?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR0QhlX4BTNbAqI6QskwML2lLl5zsHzxiTnVpTAEKAYezJ-XxTszFTpQDCE_aem_AW6LuypVuwwNnk0ZZFzMKzKugLxDP48t7HKxagSB92XCK-gRAvgXvu3QrYVzDd_UFZy_TuBICwfGCV_qakBRrKSH|work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो]]|date=1 May 2018 |access-date=11 May 2024}}</ref> | odi_rank_best = ६वा <small>(२५ मे २०१७)</small><!-- संघ प्रथमच सर्वकालीन सर्वोत्तम रँकिंगवर पोहोचल्याची तारीख --><ref>{{cite news|title=Bangladesh rise no 6 in odi rankings|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/19461070/bangladesh-rise-no-6-odi-rankings|work=[[ईएसपीएन क्रिक‌इन्फो]]|date= 25 May 2017|access-date=11 March 2020}} </ref> | t20i_rank_best = ८वा <small>(२२ जुलै २०१२)</small><!-- संघ प्रथमच सर्वकालीन सर्वोत्तम रँकिंगवर पोहोचल्याची तारीख --><ref name="No4">{{cite news|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/bangladesh-surpass-pak-aus-in-t20-rankings-583778.html|title=Bangladesh surpass Pak, Aus in T20 rankings |work=[[न्यूज18]]|date=22 July 2012|access-date=21 May 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=Bangladesh to play extra T20 in Netherlands|url=http://www.espncricinfo.com/ireland-nl-v-bangladesh-2012/content/story/573750.html|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]|date=24 July 2012|access-date=6 January 2017}}</ref> | first_test = वि. {{cr|IND}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]]; १०-१३ नोव्हेंबर २००० | most_recent_test = वि. {{cr|SL}} [[जोहूर अहमद चौधरी स्टेडियम]], [[चितगाव]]; ३० मार्च – ३ एप्रिल २०२४ | num_tests = १४२ | num_tests_this_year = २ | test_record = १९/१०५<br />(१८ अनिर्णित) | test_record_this_year = ०/२ (० अनिर्णित) | wtc_apps = २ | wtc_first = [[२०१९-२०२१ आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप|२०१९-२०२१]] | wtc_best = ९वे स्थान ([[२०१९-२०२१ आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप|२०१९-२०२१]], [[२०२१-२०२३ आयसीसी वर्ल्ड टेस्ट चॅम्पियनशिप|२०२१-२०२३]]) | first_odi = वि. {{cr|PAK}} [[डी सोयसा स्टेडियम|टायरोन फर्नांडो स्टेडियम]], [[मोरातुवा]]; ३१ मार्च १९८६ | most_recent_odi = वि. {{cr|SL}} [[जोहूर अहमद चौधरी स्टेडियम]], [[चितगाव]]; १८ मार्च २०२४ | num_odis = ४३८ | num_odis_this_year = ३ | odi_record = १५९/२६९<br />(० बरोबरीत, १० निकाल नाही) | odi_record_this_year = २/१<br />(० बरोबरीत, ० निकाल नाही) | wc_apps = ७ | wc_first = [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक|१९९९]] | wc_best = सुपर ८ ([[२००७ क्रिकेट विश्वचषक|२००७]]), उपांत्यपूर्व फेरीत ([[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक|२०१५]]) | wcq_apps = ६ | wcq_first = [[१९७९ आयसीसी ट्रॉफी|१९७९]] | wcq_best = चॅम्पियन्स ([[१९९७ आयसीसी ट्रॉफी|१९९७]]), ५ ([[क्रिकेट विश्वचषक]]) | | first_t20i = वि. {{cr|ZIM}} [[शेख अबू नासेर स्टेडियम]], [[खुलना]]; २८ नोव्हेंबर २००६ | most_recent_t20i = वि. {{cr|USA}} [[प्रेरी व्ह्यू क्रिकेट कॉम्प्लेक्स]], [[ह्यूस्टन]] येथे; २५ मे २०२४ | num_t20is = १६९ | num_t20is_this_year = ११ | t20i_record = ६५/१००<br />(० बरोबरीत, ४ निकाल नाही) | t20i_record_this_year = ६/५<br />(० बरोबरीत, ० निकाल नाही) | wt20_apps = ८ | wt20_first = [[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२०|२००७]] | wt20_best = दुसरी फेरी ([[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२०|२००७]], [[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२०|२०१४]], [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२०|२०१६]], [[२०२१ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक|२०२१]], [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक|२०२२]]) | wt20_best = ਦੂਜੇ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ (2007, 2014, 2016) | h_pattern_la = _darkgreen_border | h_pattern_b = _collar | h_pattern_ra = _darkgreen_border | h_pattern_pants = | h_leftarm = FFFFFF | h_body = FFFFFF | h_rightarm = FFFFFF | h_pants = FFFFFF | a_pattern_la = _redborder | a_pattern_b = _ban_odi_26 | a_pattern_ra = _redborder | a_pattern_pants = _redsides | a_leftarm = 004931 | a_body = 004931 | a_rightarm = 004931 | a_pants = 004931 | t_pattern_la = _ban_t20i25 | t_pattern_b = _ban_t20i25 | t_pattern_ra = _ban_t20i25 | t_pattern_pants = _redsides | t_leftarm = FF0000 | t_body = FF0000 | t_rightarm = FF0000 | t_pants = 004931 | asofdate = २२ मार्च २०२३ }} == इतिहास == [[चित्र:Bangladesh national cricket team 1986.jpg|इवलेसे|१९८६ मधील बांगलादेश क्रिकेट संघ]] बांगलादेशला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर पाच वर्षांनी म्हणजेच १९७७ साली क्रिकेटमध्ये या संघाचे पदार्पण झाले. याच वर्षी आयसीसीचे सदस्यत्व मिळवले.१९८६ साली पाकिस्तानविरुद्ध या संघाने आपला पहिला एकदिवसीय सामना खेळला. २००० साली भारताविरुद्ध या संघाने आपला पहिला कसोटी सामना खेळला आणि २००६ साली झिंबाब्वे विरुद्ध या संघाने आपला पहिला टी 20 सामना खेळला. ==क्रिकेट संघटन == बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड ह्या संघाची प्रशासकीय संस्था आहे. == महत्त्वाच्या स्पर्धा == ==माहिती== == प्रमुख क्रिकेट खेळाडू == ==बाह्य दुवे == {{क्रिकेट विश्वचषक, २०११ - संघ}} {{राष्ट्रीय क्रिकेट संघ}} [[वर्ग:बांगलादेशमधील खेळ|क्रिकेट]] [[वर्ग:राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]] o7rh2q2ejtwle6irx679eqkpc04nh0d 0 14460 2686335 2564186 2026-05-27T21:42:35Z Ivolskiy 183580 तिजोरीत ठेवलेले सोने या लेखाशी संबंधित अंतर्गत दुवा जोडला. 2686335 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट मूलद्रव्य |नाव=सोने |चिन्ह=Au |वर=[[चांदी|Ag]] |खाली= |डावीकडे=[[प्लॅटिनम|Pt]] |उजवीकडे=[[पारा|Hg]] |अणुक्रमांक=७९ | श्रेणी = संक्रामक (धातू) | श्रेणी रंग = | दृश्य वर्णन = | चित्र नाव =Native gold nuggets.jpg | चित्र आकार =कच्चे सोने | चित्र टिप्पणी = | चित्र २ नाव = | चित्र २ आकार = | चित्र २ टिप्पणी = | अणुभार = १९६.९७ | अणुभार टिप्पणी = | विजाणू_रचना = | स्थिती = घन | स्थिती टिप्पणी = | स्थिती रंग = | रंग = पिवळा | घनता = १९.३ | विलयबिंदू केल्व्हिन = १३३७ | विलयबिंदू सेल्सियस = १०६४ | विलयबिंदू फारनहाइट = १९४७ | विलयबिंदू दाब = | स्फटिकाची संरचना= | क्वथनबिंदू केल्व्हिन = <!--क्वथनबिंदू = उत्कलनबिंदू--> ३१२९ | क्वथनबिंदू सेल्सियस = २८५६ | क्वथनबिंदू फारनहाइट = ५१७३ | क्वथनबिंदू दाब = }} '''सोने''' (सुवर्ण, स्वर्ण, कनक, हेम) हा एक मौल्यवान [[धातू]] आहे. सोने हे [[मूलद्रव्य]] असून त्याचा [[अणुक्रमांक]] ७९ आहे (संज्ञा Au). चकाकी असलेला आणि सहज आकार देण्याजोगा मऊ [[धातू]] असल्याने सोन्याचा [[दागिने|दागिन्यांमध्ये]] वापर होतो. जुन्या काळी सोन्याची नाणी प्रचारात होती. सोने हे समाजात प्रतिष्ठा वाढवणारी अशी वस्तू समजली जाते. सोने हे खाणीत मिळते. [[चित्र:Native gold nuggets.jpg|इवलेसे|कच्चे सोने]] जगातील सर्व चलनांची तुलना सोन्याच्या किंमतीशी केली जाते, त्यामुळे सोन्याला अचल चलन असेही म्हणतात. सोन्याकडे एक सुरक्षित व निश्चित लाभ देणारी [[गुंतवणूक]] म्हणून पाहिले जाते; काही गुंतवणूकदार प्रत्यक्ष मालकीसाठी [[तिजोरीत ठेवलेले सोने]] किंवा इतर भौतिक सोन्याच्या पद्धतींचा वापर करतात.अर्थव्यवस्थेला स्थैर्य यावे म्हणून देश सोन्याचा साठा करतात. सोने उत्तम [[विद्युत्‌वाहक]] आहे. ते कधीही गंजत नाही. त्यापासून सुतासारख्या तारा (जर) किंवा पातळ पत्रा बनवता येतो. भारतासह जगातील इतर सर्व संस्कृतीमध्ये विशेष करून महिला सोन्याचे दागिने परिधान करताना दिसतात. भारतामध्ये सोन्याचे मंगळसूत्र आणि इतर दागिने हे सौभाग्याचे लेणे समजतात. सोन्याचे आयुर्वेदिक महत्त्वही खूप मोठे आहे. सोने शरीरावर परिधान केल्याचे अनेक फायदे आहेत. तत्कालीन लोकांना शास्त्रीय पद्धतीने हे सांगितले असते तर त्यांना ते समजले नसते. म्हणूनच की काय त्याला धर्माची जोड दिली गेलीं असावी. परंतु, सोन्याचे दागिने परिधान केल्यामुळे भारतीय स्त्रियांचे आरोग्य चांगले राहाते, यात मात्र शंका नाही. भारतात आजही गुंतवणूक म्हणून सोन्याची खरेदी अनेक घरात केली जाते. == आढळ == सोने जगात अनेक ठिकाणी आढळते. [[अमेरिका]], [[दक्षिण आफ्रिका]], [[चीन]] आणि [[ऑस्ट्रेलिया]]ह्या देशांत सोन्याच्या खाणी आहेत. अमेरिकेत नेवाडा राज्यात सोने जास्त प्रमाणात मिळते. सोन्याच्या तेजामुळे मनुष्य अत्यंत पुरातन काळापासून प्रभावित झाला आहे, कारण बहुधा सोने निसर्गात मुक्त अवस्थेत मिळते, हे असावे. प्राचीन संस्कृतिकाळातही या धातूला सन्मान प्राप्त होता. इसवी सनाच्या २५०० वर्षांपूर्वीच्या मोहेंजोदारो व हड़प्पा येथे भग्नावस्थेत मिळालेल्या सिंधू संस्कृतीच्या अवशेषांवरून स्वर्णाचा उपयोग आभूषणांसाठी केला जात होता, असे दिसते. त्या काळात दक्षिण भारताच्या म्हैसूर प्रदेशातून हा धातू प्राप्त होत होता.[[चरकसंहिता|चरकसंहितेमध्ये]] (इ.स.पू. ३०० वर्षांपासून) स्वर्ण तथा त्याच्या भस्माचे औषधि रूपात वर्णन आहे. कौटिल्याच्या अर्थशास्त्रात सुवर्णाच्या खाणीची ओळख करण्याचे उपाय धातुकर्म, विविध स्थानांपासून प्राप्त धातु आणि त्याच्या शोधाचे उपाय, सोन्याच्या शुद्धतेची कसोटीवर (एका प्रकारच्या दगडावर) परीक्षा आणि स्वर्णशाळेत त्याच्या तीन प्रकारचे उपयोगांवरचे (क्षेपण, गुण व क्षुद्रक यांच्यावरचे) वर्णन आले आहे. या सर्व वर्णनावरून हे माहित होते की त्या वेळी भारतात सुवर्णकलेचे स्तर फार उच्च होते. == उपयोग == सोन्याचा वापर इलेक्‍ट्रॉनिक्‍स उद्योगांमध्ये केला जातो. वेगवेगळे जोड, तारांचे जोड यामध्ये सोन्याचा वापर केला जातो. वैद्यकीय क्षेत्रात सोडियम ऑर्थिओमलेट वा ऑर्थिओग्लुकोज ही अल्पप्रमाणात सोन्याचा अंश असलेली औषधे बनवली गेली आहेत. सोन्याची काही समसंयुगे काही [[कर्करोग]]ांच्या उपचारांसाठी वापरली जातात. त्याचा उपयोग शस्त्रक्रियांसाठीची उपकरणे, वैद्यकीय उपकरणे यातही होतो. इतिहास काळापासून पडलेल्या दाताच्या जागी सोन्याचा दात बसविण्याची प्रथा होती. अंतराळ क्षेत्रात सोन्याचा वापर होतो. तेथे उष्णतेचे नियमन करण्यासाठी सोन्याचा पातळ थर दिलेली उपकरणे वापरली जातात. सोने मौल्यवान आहे. ==सोन्याचा मुलामा (Gilding)== एखाद्या पदार्थावर त्याच्या सुरक्षेसाठी किंवा त्याला शोभिवंत करण्यासाठी यांत्रिक आणि रासायनिक साधनांद्वारे सोने चढ़विले जाते. ही कला खूप प्राचीन आहे. इजिप्तवासी आदिकाळात लाकडांवर आणि अनेक प्रकारच्या धातूंवर सोन्याचा मुलामा देण्यात प्रवीण आणि कार्यरत होते. [[बायबल]] ग्रंथाच्या जुन्या टेस्टामेंटमध्ये पण गिल्डिंगचा उल्लेख मिळतो. [[रोम]] आणि [[ग्रीस]] इत्यादी देशात प्राचीन काळापासून या कलेला पूर्ण प्रोत्साहन मिळत राहिले. प्राचीन काळात जास्त जाडीची सोन्याची पाने प्रयोगामध्ये असायची. त्यामुळे या प्रकारची गिल्डिंग अधिक मजबूत व चमकदार होत गेली. जुन्या देशांच्या सजावटकलेत सोन्याच्या मुलाम्याचे प्रमुख स्थान आहे- मंदिरांचे घुमट आणि राजमहालांची शोभा वाढविण्यासाठी ही कला विशेषतः उपयोगात आणत. भारतात आजही सोन्याच्या मुलाम्याची कामे चालतात. आधुनिक गिल्डिंगमध्ये भिन्न भिन्न प्रक्रिया उपयोगात आणतात आणि याने अनेक प्रकारच्या थरांत सोने चढवता येते. उदाहरणार्थ फोटोच्या फ्रेम, कपाटावर सजावटी चित्रण, घरांची आणि महालांची सजावट, पुस्तकांना धातूचे आवरण, कपड्याची बटने बनविण्यासाठी, गिल्ड टाव ट्रेड(???), प्रिंटिग व विद्युत्‌ आवरण, मातीची भांडी, चिनी मातीचे कप व इतर पात्रे, काचेची भांडी व काचेच्या बांगड्याची सजावट, टेक्सटाईल, चामड़े आणि पार्चमेंटवरही सोन्याने नक्षी काढतात. ==अशुद्धलेखन== सोने चढवण्याची सर्व पद्धती यांत्रिक किंवा रासायनिक साधनांवर निर्भर आहे. यांत्रिक साधनांनी सोन्याची खूप बारीक पत्ती बनवतात आणि त्याला धातू किंवा या वस्तुच्या तळाशी चिपकून देतात. म्हणून धातूच्या तळाला चांगल्या प्रकारे खरचून साफ करून घेतात आणि त्याला चांगल्या प्रकारे पालिश करतात मग ग्रीज आणि दूसरे अपद्रव्यों (Impurities) जे पालिश करताना तशेच राहते गरम करून हटवून देतात. बहुधा लाल ताप वर धातुंच्या तळाशी बर्निशर ने सोनेचे पानला दाबून चिपकवून देतात मग याला गरम करतात आणि जर गरज पडल्यास अजून पाने ठेवून चिपकवतात तत्पश्चात्‌ याला गार करून बर्निशर द्वारे रगडून चकचकीत बनवतात दूसरी प्रक्रिया मध्ये पारेचा उपयोग केला जातो. धातुंच्या तळाला पूर्ववत्‌ साफ करून अम्ल विलयन मध्ये टाकून देतात मग त्याला बाहेर काढून सूखविल्या नंतर झॉवा आणि सुर्खी ने रगड़ देउन तेलकटपणा आणतात. या क्रिये नंतर तळाशी पारेचा एक पातळ थर करतात, मग याला काही वेळा साठी पाण्यात टाकतात आणि या प्रकारे हे सोने चढ़विने योग्य बनते. सोनेच्या बारीक पाने चिकटविल्याने ते पारे बरोबर मिळतात. गरम केल्या वर पारा उडतो आणि सोना भूरकट रंगाच्या अवस्थेत मिळतो. याला अगेट वर्निशर ने रगडून चकचकीत बनवतात या विधित सोनेला दुहेरी पारा लागताे आणि पारेची पुनः प्राप्ति होत नाही. रासायनिक गिल्डिंग मध्ये प्रक्रिया आहेत ज्यात प्रयुक्त सोने कोणत्या न कोणत्या अवस्थेत रासायनिक कंपाउंडच्या रूपात राहते. सोने चढ़विणे - चाँदी वर सामान्यत: सोने चढविण्यासाठी सोनेचे अम्लात द्रावण बनवितात आणि कपड्याच्या सहायाने द्रावणच्या धात्विक तळाशी पसरवितात. मग याला जाळून देतात व चाँदीला चिटकलेली काळी व भारी भस्मला चमड्याने व बोटांनी रगडून चमकदार केले जाते. अन्य धातूंवर सोना चढविण्या आधी त्या वर चाँदी चढवितात. आेले सोने चढ़ाई - गोल्ड क्लोराइडच्या पातळ द्रावणला हाईड्रोक्लोरिक अम्लच्या उपस्थितीत पृथक्कारी बीकरच्या मदतीने ईथरीय द्रावण मध्ये प्राप्त करतात आणि एक छोटे बुरुश ने द्रावणला धातूच्या साफ केलेल्या तळाशी पसरवतात. ईथर उडून गेल्यावर सोने राहते ते गरम करून पालिश केल्यास चकमकीत रूप धारण करते. आग सोनाचढ़ाई (fire Gilding) - यात धातुंचे तयार साफ आणि स्वच्छ तळाशी पारेची पातळ असा थर पसरविण्यात येतो आणि त्या वर सोन्याचा पारदन चढविण्यात येतो. तसेच पारेला गरम करून उडविले जाते. अता सोनेची एक पातळ परत वाचते ज्याला पाॉलिश करून सुंदर बनवतात. यात पारेचे जास्त नुकसान होते. काम करणाऱ्या लोकांसाठी पारेचा धूर जास्त अस्वस्थ्यकर आहे. मातीची भांडी, पोर्सिलेन आणि काँच वर सोने चढविण्याची कला जास्त लोकप्रिय आहे. सोन्याच्या अम्लराज द्रावणला गरम करून पाउडर अवस्था मध्ये प्राप्त करतात आणि यात बारहवा भाग विस्मथ आक्साइड व थोड्या प्रमाणात बोराक्स आणि गन पाउडर मिसळून देतात. या मिश्रणाला ऊँटाच्या केसाचे बुरुश वस्तु वर यथास्थान चढविन्यात येतो. आगीत तापविल्यास या वर काळे मरकट रंगाचे सोने चिपकलेल् असते. जो अगेट बर्निशर ने पालिश कर चमकदार केले जाते. आणि मग ऐसीटिक अम्ल ने याला साफ करून घेतात. लोहा किंवा इस्पात वर सोना चढ़विण्यासाठी तळाला साफ करून खरचटून त्या वर लाइन बनवून देतात मग लाल ताप पर्यंत गरम करून सोन्याचे पान पसरून टाकतात आणि गार केल्या वर याला अगेट बर्निशर ने रगडून चमकदार पालिश करतात या प्रकारे यात पूर्ण चमक येते आणि याची सुंदरता द्विगुणित होते. गुणधर्म स्वर्ण पिवळ्या रंगाचे धातु आहे. अन्य धातुंच्या मिश्रणाने याच्या रंगात फरक पडतो. यात रजतचे मिश्रण करण्याने याचे रंग हल्के पडते. ताम्रच्या मिश्रणाने पिवळा रंग गडद पडतो. मिनी गोल्ड मध्ये 8.33 प्रतिशत ताम्र असते. हे शुद्ध स्वर्णाने जास्त लाल होते. प्लैटिनम किंवा पेलैडियमच्या सम्मिश्रण ने स्वर्ण मध्ये श्वेत छटा येते. स्वर्ण अत्यंत कोमल धातु आहे. स्वच्छ अवस्था मध्ये हे सर्वात अधिक धातवर्ध्य (malleable) आणि तन्य (ductile) धातु आहे. याला अपटून 10-5 मिमी पतले वरक बनविले जाते. स्वर्णचे काही विशेष स्थिरांक निम्नांकित आहे: संकेत (Au), परमाणुसंख्या 79, परमाणुभार 196.97, गलनांक 106° से., क्वथनांक 2970° से. घनत्व 19.3 ग्राम प्रति घन सेमी, परमाणु व्यास 2.9 एंग्स्ट्राम A°, आयनीकरण विभव 9.2 इवों, विद्युत प्रतिरोधकता 2.19 माइक्रोओहम्‌ - सेमी. स्वर्ण वायुमंडल ऑक्सीजन द्वारा प्रभावित होत नाही. विद्युत्‌वाहक-बल-शृंखला (electromotive series) मध्ये स्वर्णचे सर्वात निम्न स्थान आहे. याच्या यौगिकचे स्वर्ण आयन सरळ इलेक्ट्रान ग्रहण करून धातु मध्ये परिवर्तित होत. स्वर्ण दोन संयोजकताचे यौगिक बनवते. 1 और 3। 1 संयोजकताच्या यौगिक याला ऑरस (aurous) आणि 3च्या यौगिकांना ऑरिक (auric) म्हणतात. स्वर्ण नाइट्रिक, सल्फ्यूरिक अथवा हाइड्रोक्लोरिक अम्ल ने प्रभावित होत नाही परंतु अम्लराज (aqua regia) (3 भाग सांद्र हाइड्रोक्लोरिक अम्ल तसेच 1 भाग सांद्र नाइट्रिक अम्लाचे सम्मिश्रण) मध्ये विरघळून क्लोरोऑरिक अम्ल (H Au Cl4) बनविते. याच्या व्यतिरिक्त गरम सेलीनिक अम्ल (selenic acid) क्षारीय सल्फाइड किंवा सोडियम थायोसल्फेट मध्ये विलेय आहे. निर्माणविधि स्वर्ण काढण्याच्या जुन्या पद्धती मध्ये खडकांच्या वाळूमय जागा उथळ तवा वर धुतले जात. स्वर्णचे उच्च घनत्व होण्यामुळे ते खाली बसते आणि हल्की वाळू धुतल्या ने बाहेर जाते. हाइड्रालिक विधि (hydraulic mining) मध्ये पाण्याती तीव्र धारेला स्वर्णयुक्त खडका द्वारे प्रविष्ट करतात ज्या मुळे स्वर्ण मिश्रित रेत जमा होते. प्राचीन काळात भारतात पारा द्वारे पण सोन् बनविण्याचे उल्लेख ग्रंथात मिळतात. आधुनिक विधि द्वारे स्वर्णयुक्त क्वार्ट्‌ज (quartz)ला चूर्ण करून पारदची परतदार ताम्रच्या ताटात धुतात ज्या मुळे जास्तीत जास्त स्वर्ण ताटात जमते. लेअरला खरडून त्याच्या आसवन (distillation) द्वारे स्वर्णला पारद पासून वेगळे करू शकतो. प्राप्त स्वर्ण मध्ये अपद्रव्य वर्तमान राहते. यावर सोडियम सायनाइडच्या विलयन द्वारे क्रिया करण्याने सोडियम ऑरोसायनाइड बनेल. 4 Au + 8 NaCN + O2 + 2 H2 O = 4 Na [ Au (C N)2] + 4 NaOH या क्रिया मध्ये वायुमंडलची ऑक्सीजन आक्सीकारकच्या रूपात प्रयुक्त होते. सोडियम ऑरोसायनाइड विलयनच्या विद्युत्‌ अपघटन द्वारे किंवा यशद धातुच्या क्रिया ने स्वर्ण मुक्त होते. {{संक्षिप्त आवर्त सारणी}} [[वर्ग:धातू]] [[वर्ग:मूलद्रव्ये]] purnces80hy2bf5cxanydtdfitkrb7t 0 14650 2686388 2015297 2026-05-28T10:09:33Z CommonsDelinker 685 President_Ronald_Reagan_shaking_hands_with_Arthur_Ashe.jpg या चित्राऐवजी President_Ronald_Reagan_Shaking_Hands_with_Arthur_Ashe_at_a_White_House_Blue_Room_Event_for_The_United_States_Davis_Cup_Tennis_Team_-_DPLA_-_964f8b8e429042341bc601f6a8ad41de.jpg चित् 2686388 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tennis player | playername = आर्थर अ‍ॅश | image = | nickname = <!-- optional --> | country = | residence = | datebirth = | placebirth = | height = | weight = | turnedpro = | retired = <!-- optional --> | plays = | careerprizemoney = | singlesrecord = | singlestitles = | highestsinglesranking = | AustralianOpenresult = | FrenchOpenresult = | Wimbledonresult = | USOpenresult = | doublesrecord = | doublestitles = | highestdoublesranking = | grandslamsdoublesresults = | AustralianOpenDoublesresult = | FrenchOpenDoublesresult = | WimbledonDoublesresult = | USOpenDoublesresult = | updated = ऑक्टोबर २०११ }} हा अमेरिकेचा टेनिस खेळाडू होता. [[चित्र:President Ronald Reagan Shaking Hands with Arthur Ashe at a White House Blue Room Event for The United States Davis Cup Tennis Team - DPLA - 964f8b8e429042341bc601f6a8ad41de.jpg|thumb|right|आर्थर एश]] <div style="clear:both;"></div> {{विस्तार|टेनिस खेळाडू}} [[वर्ग:अमेरिकेचे टेनिस खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९९३ मधील मृत्यू]] ehmtb0ucp7sc7r9qdwuh1lku81xm4bj 0 20378 2686294 2681049 2026-05-27T12:54:13Z ~2026-31384-68 183566 2686294 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team | name = नेपाळ | logo_image = Flag_of_Nepal.svg | image_size = 135px | nickname = रहिनोस, गोरखलीस, मेन इन रेड अँड ब्ल्यू | association = [[नेपाळ क्रिकेट असोसिएशन]] | captain = [[रोहित पौडेल]] | coach = [[माँटी देसाई]] | icc_status = '''वनडे दर्जा असलेले सहयोगी सदस्य''' | icc_member_year = २०१८ | icc_region = [[आशियाई क्रिकेट परिषद|आशिया]] | odi_rank = १७वा | odi_rank_best = १४वा (२-मे-२०१९) <ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/team-rankings/odi |title=Men's ODI Team Rankings |publisher=International Cricket Council |access-date=3 May 2019 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324175838/https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/team-rankings/odi |url-status=dead }}</ref><!-- तिचा संघ प्रथमच सर्वकालीन सर्वोत्तम रँकिंगवर पोहोचल्याची तारीख --> | t20i_rank = १८वा | t20i_rank_best = ११वा (२-मे-२०१९) <ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/team-rankings/t20i |title=Men's T20I Team Rankings |publisher=International Cricket Council |access-date=25 March 2019}}</ref><!-- तिचा संघ प्रथमच सर्वकालीन सर्वोत्तम रँकिंगवर पोहोचल्याची तारीख --> | first_odi = वि {{cr|NED}} [[व्हीआरए क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टेलवीन]] येथे; १ ऑगस्ट २०१८ | most_recent_odi = वि {{cr|NED}} [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कीर्तिपूर]] येथे; २५ फेब्रुवारी २०२४ | num_odis = ६६ | num_odis_this_year = ७ | odi_record = ३४/३०<br />(१ बरोबरीत, १ निकाल नाही) | odi_record_this_year = ४/३<br />(० बरोबरीत, ० निकाल नाही) | wc_apps = | wc_first = | wc_best = | wcq_apps = ३ | wcq_first = [[२००१ आयसीसी ट्रॉफी|२००१]] | wcq_best = ८वा ([[२०१८ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०१८]], [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०२३]]) | first_t20i = वि {{cr|HK}} [[जोहूर अहमद चौधरी स्टेडियम]], [[चितगाव]] येथे; १६ मार्च २०१४ | most_recent_t20i = वि {{cr|SA}} [[अर्नोस व्हॅले ग्राउंड]], [[अर्नोस व्हॅले, सेंट व्हिन्सेंट आणि ग्रेनेडाइन्स|अर्नोस व्हॅले]], [[सेंट व्हिन्सेंट (सेंट व्हिन्सेंट आणि ग्रेनेडाइन्स)|सेंट व्हिन्सेंट]]; १४ जून २०२४ | num_t20is = ८७ | num_t20is_this_year = १७ | t20i_record = ४९/३५<br />(१ बरोबरीत, २ निकाल नाही) | t20i_record_this_year = ७/९<br />(० बरोबरीत, १ निकाल नाही) | wt20_apps = २ | wt20_first = [[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२०|२०१४]] | wt20_best = पहिली फेरी (२०१४) | wt20q_apps = ५{{efn|टी-२० विश्वचषक पात्रता २०२३ आवृत्तीपासून आयसीसी आशिया क्षेत्राच्या प्रादेशिक अंतिम फेरीचा संदर्भ देते.}} | wt20q_first = [[२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२० पात्रता|२०१२]] | wt20q_best = उपविजेते ([[२०२३ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक आशिया पात्रता|२०२३]]) | website = https://cricketnepal.org.np | a_pattern_la = | a_pattern_b = _nep_cr2526 | a_pattern_ra = | a_pattern_pants = _redsides | a_leftarm = 130842 | a_body = 130842 | a_rightarm = 130842 | a_pants = 130842 | a_title = वनडे आणि टी२०आ किट | asofdate = 14 June 2024 }} '''नेपाळ पुरुष राष्ट्रीय क्रिकेट संघ''' ([[भाषा|नेपाळी]]:नेपाल पुरुष राष्ट्रिय क्रिकेट टोली) <ref>{{Cite web |last=Radley |first=Paul |date=2023-03-16 |title=Nepal seal direct entry to Cricket World Cup Qualifier after dramatic win over UAE |url=https://www.thenationalnews.com/sport/cricket/2023/03/16/nepal-seal-direct-entry-to-cricket-world-cup-qualifier-after-dramatic-win-over-uae/ |access-date=2023-03-20 |website=The National |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Cardiac Kids from Nepal |url=https://www.espncricinfo.com/story/peter-della-penna-the-cardiac-kids-from-nepal-1136653 |access-date=2023-03-20 |website=ESPNcricinfo |date=15 February 2018 |language=en}}</ref> आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये नेपाळ देशाचे प्रतिनिधित्व करतो आणि नेपाळच्या क्रिकेट असोसिएशनद्वारे नियंत्रित केला जातो. ==इतिहास== ==क्रिकेट संघटन == ==महत्त्वाच्या स्पर्धा== ==माहिती== ==बाह्य दुवे== [[वर्ग:राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]] {{राष्ट्रीय क्रिकेट संघ}} qxj8bkpbcag7411gahy6s8spicspuqb 10 25300 2686353 1070097 2026-05-28T01:42:27Z Khirid Harshad 138639 [[Special:Contributions/श्रीहरि|श्रीहरि]] ([[User talk:श्रीहरि|चर्चा]])यांची आवृत्ती [[Special:Diff/114515|114515]] परतवली. 2686353 wikitext text/x-wiki {| border="0" class="toccolours" style="margin: 0 auto" align="center" ! colspan="2" | ग्रेगोरियन दिनदर्शिकेतील महिने व दिवस |- {{ग्रेगोरियन महिनेस्रोत}} |}<noinclude> </noinclude> 9kulrrbeq9lfuyr08123i22vwlwds5s 0 31907 2686370 2652522 2026-05-28T07:11:12Z ~2026-31569-60 183590 /* */ 2686370 wikitext text/x-wiki {{संदर्भहीन लेख}} {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = तालुका |स्थानिक_नाव = उमरखेड |इतर_नाव = Umarkher |टोपणनाव = औदुंबर नगरी |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |मेट्रो = नागपुर |आकाशदेखावा = Yavatmal in Maharashtra (India).svg |आकाशदेखावा_शीर्षक = महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्हा |अक्षांश = |रेखांश= |मुळ_नकाशा = Yavatmal in Maharashtra (India).svg |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = नाही<!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = हो<!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = 1238 |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = |वर्षाव = 904.3 |तापमान_वार्षिक = |तापमान_हिवाळा = |तापमान_उन्हाळा = |मुख्यालय = उमरखेड |मोठे_शहर = नांदेड़ |मोठे_मेट्रो = नागपूर |जवळचे_शहर = नांदेड़ [[हदगाव]] |प्रांत = महाराष्ट्रीय |विभाग = अमरावती |जिल्हा = [[यवतमाळ]] |लोकसंख्या_एकूण =222740 |लोकसंख्या_वर्ष = 2011 |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = 943 |साक्षरता = 135649 |साक्षरता_पुरुष = 82109 |साक्षरता_स्त्री = 53540 |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = विधानसभा सदस्य |नेता_नाव_१ = किसन |नेता_पद_२ = खासदार |नेता_नाव_२ = नागेश |संसदीय_मतदारसंघ = हिंगोली |विधानसभा_मतदारसंघ = उमरखेड, महागाव |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तहसील]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ = उमरखेड |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = उमरखेड |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = 07231 |पिन_कोड = 445206 |आरटीओ_कोड = एम्.एच्.-२९ |संकेतस्थळ = http://yavatmal.nic.in/mGis_uma.htm |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> |लोकसंख्या_क्रमांक=}} '''उमरखेड''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील व विदर्भातील [[यवतमाळ जिल्हा|यवतमाळ जिल्ह्याचा]] एक [[तालुका]] आहे. उमरखेड [[शहर|तालुका]] यवतमाळ जिल्ह्यातील एक प्रमुख शहर आहे. उमरखेड शहराच्या दक्षिणेस नांदेड जिल्ह्यातील [[हदगाव]] तालुका आहे. इथे [[उंबर|उंबराची]] खूप झाडे असल्यामुळे या गावाचे नाव उंबरखेड आणि पुढे त्याचाच अपभ्रंश उमरखेड असा झाला आहे. राणी लक्ष्मीबाई यांचे वडील मोरोपंत तांबे यांचा जन्म 1803 रोजी ह्याच गावी झाला. त्यावेळी मोरोपंत यांचे वडील बळवंतराव तांबे आणि आजोबा कृष्णराव तांबे येथेच राहत होते.‌ 1815 रोजी मोरोपंत काशी येथे स्थायी झाले. उमरखेड तालुक्यालगत पैनगंगा नदी आहे. [[पैनगंगा]] या नदीवर असलेला [[सहस्रकुंड धबधबा]] हे यवतमाळ जिल्ह्यातील आणि विदर्भातील प्रमुख [[पर्यटन]] स्थळ आहे. [[चित्र:Umarkhed taluka.JPG|350px|इवलेसे|उजवे|'''उमरखेड तालुक्याचे यवतमाळ जिल्ह्याच्या नकाशावरील स्थान.''']] हे शहर नांदेड पासून सुमारे ७० कि.मी.वर आणि पुसद पासून ४० कि.मी.वर आहे. ==तालुक्यातील गावे== #[[आदाड (उमरखेड)]] #[[मेट (उमरखेड)]] #[[आकोळी]] #[[आमळा]] #[[अमनपूर]] #[[आंबळी]] #[[आंबवण]] #[[अमदापूर]] #[[आमदरी]] #[[आमगव्हाण]] #[[आसोळी (उमरखेड)]] #[[बालडी]] #[[बारा]] #[[बेलखेड]] #[[भांबरखेडा]] #[[भवानी (उमरखेड)]] #[[भोजनगर]] #[[बित्तरगाव]] #[[बित्तरगाव बुद्रुक]] #[[बोडखा]] #[[बोरगाव (उमरखेड)]] #[[बोरी (उमरखेड)]] #[[बोरी नजीकचटरी]] #[[बोथा]] #[[ब्राह्मणगाव (उमरखेड)]] #[[चाळगणी]] #[[मुळावा]] #[[चातारी]] #[[चिखली (उमरखेड)]] #[[चिल्ली]] #[[चिंचोळी ढाणकी]] #[[चिंचोळी संगम]] #[[चुरमुरा (उमरखेड)]] #[[दहागाव]] #[[दाहेळी (उमरखेड)]] #[[दराटी]] #[[देवसरी]] #[[धामसरी]] #[[धानज]] #[[ढाणकी]] #[[धानोरा (उमरखेड)]] #[[धार (उमरखेड)]] #[[दिघाडी]] #[[दिग्रस (उमरखेड)]] #[[दिंडाळा]] #[[डोंगरगाव]] #[[डोर्ली]] #[[एकांबा]] #[[एरांडी]] #[[गदी]] #[[गगनमाळ]] #[[गांजेगाव]] #[[घाडोळी]] #[[घामापूर]] #[[गोविंदपूर]] #[[गुरफाळी]] #[[हरदडा]] #[[हातळा]] #[[इसापूर (उमरखेड)]] #[[जांब (उमरखेड)]] #[[जानुणा]] #[[जावराळा]] #[[जेवळी]] #[[कैलासनगर]] #[[कळंबुळा]] #[[काळेश्वर]] #[[कारंजी]] #[[कारखेड]] #[[कारोडी (उमरखेड)]] #[[काटी (उमरखेड)]] #[[कवठा]] #[[केळी (उमरखेड)]] #[[खारबी]] #[[खारुस बुद्रुक]] #[[खारुस खुर्द]] #[[कोपरा (उमरखेड)]] #[[कोप्रा खुर्द]] #[[कोरता]] #[[कोसंबी]] #[[कृषणपूर]] #[[कुपटी]] #[[कुरळी]] #[[लिमगव्हाण]] #[[लिंगी (उमरखेड)]] #[[लोहारा]] #[[माणकेश्वर]] #[[मान्याळी]] #[[मारलेगाव]] #[[मारसुळ]] #[[मासलगा]] #[[मथुरानगर]] #[[मेट (उमरखेड)]] #[[मोहाडी (उमरखेड)]] #[[मोहदारी]] #[[मोरचंडी]] #[[मुरळी]] #[[नागापूर (उमरखेड)]] #[[नागेशवाडी]] #[[नांदळा]] #[[नाणी]] #[[नारळी]] #[[नवीन वालतुर]] #[[निंगणुर गाहगीर]] #[[पाहुणमारी]] #[[पळशी (उमरखेड)]] #[[पारडी (उमरखेड)]] #[[पारजाणा]] #[[पारोटी बुद्रुक]] #[[पारोटी खुर्द]] #[[पावनाळा]] #[[पेंढा]] #[[पिंपळद्री]] #[[पिंपळगाव (उमरखेड)]] #[[पिंपरी दिवट]] #[[पिरंजी]] #[[पोफाळी (उमरखेड)]] #[[राजापूर (उमरखेड)]] #[[रामपूर (उमरखेड)]] #[[राणगोळी]] #[[रतन नाईक नगर]] #[[साकारा]] #[[साताळा]] #[[सावळेश्वर]] #[[सावरगाव (उमरखेड)]] #[[सेवालाल नगर]] #[[शिवाजी नगर (उमरखेड)]] #[[श्रीदत्तनगर]] #[[सिंदगी (उमरखेड)]] #[[सोईत]] #[[सोनदाभी]] #[[सुकळी (उमरखेड)]] #[[सुकळी नवीनवाडी]] #[[टाकळी (उमरखेड)]] #[[तारोडा (उमरखेड)]] #[[टेंभुरदरा]] #[[थर बुद्रुक]] #[[थेरडी]] #[[टिटवी (उमरखेड)]] #[[तिवाडी]] #[[तिवारंग]] #[[उदापूर]] #[[उमरी (उमरखेड)]] #[[उंचवादाड]] #[[वसंतनगर]] #[[विदुळ]] #[[वाडगाव (उमरखेड)]] #[[वाणेगाव]] #[[वारदाडी]] #[[वारूडबीबी]] #[[झाडगाव (उमरखेड)]] <ref>#https://villageinfo.in/maharashtra/yavatmal/umarkhed.html</ref> ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ {{यवतमाळ जिल्ह्यातील तालुके}} [[वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील तालुके]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]] gl13kqxsljckbn7rdib2cdd0yaxhx23 10 32585 2686352 1604295 2026-05-28T01:40:11Z Khirid Harshad 138639 [[Special:Contributions/106.210.137.94|106.210.137.94]] ([[User talk:106.210.137.94|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:MarathiBot|MarathiBot]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 146465 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Flag of Armenia.svg|border|{{{1|20}}}px]] [[आर्मेनिया फुटबॉल संघ |आर्मेनिया]] <noinclude> <br> <br> <div style="text-align: center;"> {| class="toccolours" |- | ''''''मुख्य लेख/साचा :''''' ||[[साचा:राष्ट्रीय फुटबॉल संघा सबंधित साचे]] |} </div> [[वर्ग:राष्ट्रीय फुटबॉल संघांसबंधित साचे]] </noinclude> qgve398rpwh487odpv4zwllyd6wxivq 10 32923 2686356 147742 2026-05-28T02:03:09Z Khirid Harshad 138639 /* */ 2686356 wikitext text/x-wiki {| cellspacing="0" cellpadding="0" class="{{{class|}}} references-small" style="background:{{{bgColor|transparent}}}; width:{{{width|100%}}};"<noinclude></noinclude> 8tjly6y4vhdd350adgc8vfb7u8g01k1 0 46935 2686340 2685929 2026-05-28T01:15:44Z Khirid Harshad 138639 [[Special:Contributions/Sunanda kochure|Sunanda kochure]] ([[User talk:Sunanda kochure|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:सांगकाम्या|सांगकाम्या]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2486921 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{माहितीचौकट पुस्तक | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = {{लेखनाव}} | चित्र = | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | लेखक = [[विनायक दामोदर सावरकर]] | मूळ_नाव = {{लेखनाव}} | अनुवादक = | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | देश = {{ध्वजचिन्ह|भारत}} [[भारत|भारतीय]] | साहित्य_प्रकार = आत्मचरित्र | प्रकाशक = | प्रथमावृत्ती = | चालू_आवृत्ती = | मुखपृष्ठकार = | बोधचित्रकार = | पुस्तकमालिका = | पुस्तकविषय = अंदमान मधील जन्मेठेपेच्या आठवणी | माध्यम = | पृष्ठसंख्या = | आकारमान_वजन = | isbn = | पुरस्कार = }} '''माझी जन्मठेप''' हे स्वातंत्र्यवीर [[विनायक दामोदर सावरकर]] यांनी अंदमानात काळ्यापाण्याची शिक्षा भोगत असताना आलेल्या अनुभवांवर लिहिलेले आत्मचरित्रपर पुस्तक आहे.भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील योद्धे वीर सावरकर यांना दोन जन्मठेपेची म्हणजे पन्नास वर्षांची शिक्षा झाल्यावर त्यांची रवानगी अंदमानला केली गेली. तेथले त्यांचे जीवन म्हणजे मृत्यूशी झुंज होती पण त्या झुंजीत मृत्यूचा पराभव झाला आणि सावकरांचा जय झाला. सावरकरांच्या वीर रसाने ओथंबलेल्या चरित्रामध्ये अनेक रोमहर्षक पर्वे आहेत. त्यापैकी अंदमान पर्व हे अत्यंत रौद्र आणि भयानक पर्व आहे. त्याची रोमांचकारी कथा 'माझी जन्मठेप' या आत्मकथेत सावरकरांनी सांगितली आहे. त्यांना २४ डिसेंबर १९१० रोजी काळ्यापाण्याची शिक्षा (२५ वर्षे) पहिल्यांदा सुनावण्यात आली, तर ३० जानेवारी १९११ रोजी दुसरी काळ्यापाण्याची शिक्षा (२५ वर्षे) देण्यात आली. [[वर्ग:विनायक दामोदर सावरकर]] [[वर्ग:मराठी साहित्य यादी]] [[वर्ग:पुस्तके]] 0csfk6frpokfx50p0cfdp6c43zxrszf 0 51226 2686385 2623148 2026-05-28T09:49:42Z Abhijitsathe 4193 2686385 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Karur_lok_sabha_constituency.png|250 px|thumb|तमिळनाडूच्या नकाशावर करुर लोकसभा मतदारसंघ]] '''करुरलोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[तमिळनाडू]] राज्यातील [[करुर]] परिसरात स्थित असून येथील तीन [[तमिळनाडू विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[करुर जिल्हा|करुर जिल्ह्यात]] तर [[तिरुचिरापल्ली जिल्हा|तिरुचिरापल्ली]], [[पुदुकोट्टई जिल्हा|पुदुकोट्टई]] व [[दिंडुक्कल जिल्हा|दिंडुक्कल]] जिल्ह्यांमध्ये प्रत्येकी एक मतदारसंघ आहेत. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ क्र. २३ - करुर मध्ये २००९ पासून खालील ६ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | मनप्पाराई | [[तिरुचिरापल्ली जिल्हा|तिरुचिरापल्ली]] |- |२ | वेदासांदुर | [[दिंडुक्कल जिल्हा|दिंडुक्कल]] | |- |३ | विरालीमलाई | [[पुदुकोट्टई जिल्हा|पुदुकोट्टई]] |- |४ | करुर | rowspan=3 | [[करुर जिल्हा|करुर]] |- |५ | आरावाकुरिची |- |६ | कृष्णरायपुरम |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- |[[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]] | [[एम. थंबीदुराई]] | rowspan=2 bgcolor=#32CD32| | rowspan=2 | [[अण्णा द्रमुक]] |- |[[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]] | एन. मुरुगेसन |- |[[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]] | के. नटरायन | bgcolor=#FBB917| | [[तमिळ मनिला काँग्रेस]] |- |[[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]] | [[एम. थंबीदुराई]] | rowspan=2 bgcolor=#32CD32| | rowspan=2 | [[अण्णा द्रमुक]] |- |[[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]] | एम. चिन्नासामी |- |[[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]] | के.सी. पलानीसामी | bgcolor=#FF0000| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |- |[[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]] | rowspan=2 | [[एम. थंबीदुराई]] | rowspan=2 bgcolor=#32CD32| | rowspan=2 | [[अण्णा द्रमुक]] |- |[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] |- |[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] | rowspan=2 | [[जोतिमणी]] | rowspan=2 bgcolor=#87CEEB| | rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- |[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] {{तमिळनाडूमधील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:तमिळनाडूमधील लोकसभा मतदारसंघ]] j3977x97typszbpbt4jglp88ds4ukot 2686386 2686385 2026-05-28T09:50:15Z Abhijitsathe 4193 /* विधानसभा मतदासंघ */ 2686386 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Karur_lok_sabha_constituency.png|250 px|thumb|तमिळनाडूच्या नकाशावर करुर लोकसभा मतदारसंघ]] '''करुरलोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[तमिळनाडू]] राज्यातील [[करुर]] परिसरात स्थित असून येथील तीन [[तमिळनाडू विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[करुर जिल्हा|करुर जिल्ह्यात]] तर [[तिरुचिरापल्ली जिल्हा|तिरुचिरापल्ली]], [[पुदुकोट्टई जिल्हा|पुदुकोट्टई]] व [[दिंडुक्कल जिल्हा|दिंडुक्कल]] जिल्ह्यांमध्ये प्रत्येकी एक मतदारसंघ आहेत. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ क्र. २३ - करुर मध्ये २००९ पासून खालील ६ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | मनप्पाराई | [[तिरुचिरापल्ली जिल्हा|तिरुचिरापल्ली]] |- |२ | वेदासांदुर | [[दिंडुक्कल जिल्हा|दिंडुक्कल]] |- |३ | विरालीमलाई | [[पुदुकोट्टई जिल्हा|पुदुकोट्टई]] |- |४ | करुर | rowspan=3 | [[करुर जिल्हा|करुर]] |- |५ | आरावाकुरिची |- |६ | कृष्णरायपुरम |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- |[[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]] | [[एम. थंबीदुराई]] | rowspan=2 bgcolor=#32CD32| | rowspan=2 | [[अण्णा द्रमुक]] |- |[[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]] | एन. मुरुगेसन |- |[[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]] | के. नटरायन | bgcolor=#FBB917| | [[तमिळ मनिला काँग्रेस]] |- |[[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]] | [[एम. थंबीदुराई]] | rowspan=2 bgcolor=#32CD32| | rowspan=2 | [[अण्णा द्रमुक]] |- |[[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]] | एम. चिन्नासामी |- |[[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]] | के.सी. पलानीसामी | bgcolor=#FF0000| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |- |[[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]] | rowspan=2 | [[एम. थंबीदुराई]] | rowspan=2 bgcolor=#32CD32| | rowspan=2 | [[अण्णा द्रमुक]] |- |[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] |- |[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] | rowspan=2 | [[जोतिमणी]] | rowspan=2 bgcolor=#87CEEB| | rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- |[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] {{तमिळनाडूमधील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:तमिळनाडूमधील लोकसभा मतदारसंघ]] 9aqrhn20era3s9lyjqpexew8mxmkpl1 0 59039 2686321 2686233 2026-05-27T15:10:30Z ~2026-31666-29 183574 /* प्रसारित कार्यक्रम */ 2686321 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = स्टार प्रवाह |चित्र = Star Pravah 2023.png |चित्रसाईज = |चित्र_माहिती = |चित्र२ = |सुरुवात = २४ नोव्हेंबर २००८ |चित्र स्वरूप = |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = स्टार इंडिया |मालक = [[डिझ्नी स्टार]] |ब्रीदवाक्य = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = [[भारत]] |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[प्रवाह पिक्चर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते ३.३० आणि संध्या. ६.३० ते रात्री १२ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर }} '''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. ==इतिहास== स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला "स्वप्नांना पंख नवे" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी "आता थांबायचं नाय" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी "मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!" या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले. ==पुरस्कार व सोहळे== {| class="wikitable sortable" ! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव |- |२०१४-२०१८ |''येरे येरे'' |- |२०१६ |''स्टार प्रवाह रत्न'' |- |२०२१-चालू |''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]'' |- |२०२१-चालू |''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव'' |- |२०२२ |''स्टार प्रवाह धुमधडाका'' |- |२०२३-चालू |''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी'' |} ==प्रसारित कार्यक्रम== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | ७ जुलै २०२५ | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | |- | १५ सप्टेंबर २०२५ | लपंडाव | दुपारी १.४५ वाजता | |- | १९ जानेवारी २०२६ | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता | |- | १४ फेब्रुवारी २०२२ | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी ३ वाजता | हिंदी मालिका सुहानी सी एक लडकी |- | | | | |- | १५ डिसेंबर २०२५ | वचन दिले तू मला | संध्या. ६.३० वाजता | बंगाली मालिका गीता एल.एल.बी. |- | १६ डिसेंबर २०२४ | लग्नानंतर होईलच प्रेम | संध्या. ७ वाजता | तमिळ मालिका इरामना रोजावे २ |- | ५ जानेवारी २०२६ | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] | संध्या. ७.३० वाजता | |- | १५ जून २०२६ | सुना येती घरा | संध्या. ७.३० वाजता | तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २ |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] |- | ५ डिसेंबर २०२२ | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | तमिळ मालिका रोजा |- | १ जून २०२६ | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई |- | ३० मार्च २०२६ | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | हिंदी मालिका बंदिनी |- | २७ एप्रिल २०२६ | बाई तुझा आशीर्वाद | रात्री १० वाजता | तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई |- | १८ मार्च २०२४ | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.४५ वाजता | हिंदी मालिका कहानी घर घर की |- | २७ मे २०२४ | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११.३० वाजता | |} ==जुन्या मालिका== # [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]] # [[अग्निहोत्र २]] # [[अबोली (मालिका)|अबोली]] # [[आई कुठे काय करते!]] # [[कुन्या राजाची गं तू राणी]] # [[छत्रीवाली]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] # [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]] # [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] # [[तुझेच मी गीत गात आहे]] # [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]] # [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]] # [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] # [[नकळत सारे घडले]] # [[पिंकीचा विजय असो!]] # [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]] # [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] # [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] # [[फुलाला सुगंध मातीचा]] # [[मन उधाण वाऱ्याचे]] # [[मुलगी झाली हो]] # [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] # [[रंग माझा वेगळा]] # [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]] # [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]] # [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]] # [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]] # [[लेक माझी लाडकी]] # [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] # [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] # [[सहकुटुंब सहपरिवार]] # [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]] # [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] # [[सांग तू आहेस का?]] # [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]] # आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! # कोण होतीस तू, काय झालीस तू! # काजळमाया # उदे गं अंबे # जे३ जंक्शन # गोष्ट एका लग्नाची # गोष्ट एका कॉलेजची # गोष्ट एका आनंदीची # गोष्ट एका जप्तीची # कुकुचकू # असे का घडले? # जिवलगा # जीवलगा # चारचौघी # कुलस्वामिनी # कुळ स्वामिनी # दार उघडा ना गडे # अंतरपाट # वचन दिले तू मला # कशाला उद्याची बात # ओळख - ध्यास स्वप्नांचा # झुंज # बंध रेशमाचे # दोन किनारे दोघी आपण # तुजवीण सख्या रे # धर्मकन्या # सुवासिनी # अनोळखी दिशा # मांडला दोन घडीचा डाव # लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती # पंचनामा # माधुरी मिडलक्लास # मानसीचा चित्रकार तो # मन धागा धागा जोडते नवा # आम्ही दोघे राजा राणी # आराधना # आंबट गोड # अरे वेड्या मना # बे दुणे दहा # प्रीती परी तुजवरी # रुंजी # लगोरी - मैत्री रिटर्न्स # जयोस्तुते # येक नंबर # तू जिवाला गुंतवावे # तुमचं आमचं सेम असतं # छोटी मालकीण # दुहेरी # नकुशी तरीही हवीहवीशी # नशीबवान # गं सहाजणी # गोठ # ललित २०५ # साथ दे तू मला # साता जल्माच्या गाठी # शतदा प्रेम करावे # तुझ्या इश्काचा नादखुळा # वैजू नंबर १ # नवे लक्ष्य # प्रेमा तुझा रंग कसा # प्रेमा तुझा रंग कसा २ # स्पेशल ५ # जय देवा श्री गणेशा # दख्खनचा राजा जोतिबा # श्री गुरुदेव दत्त # विठू माऊली # जय भवानी जय शिवाजी ===अनुवादित मालिका=== # ५ स्टार किचन # देवांचे देव महादेव # महाभारत # श्री गणेश # [[रामायण (मालिका)|रामायण]] # [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]] ==कथाबाह्य कार्यक्रम== # [[आता होऊ दे धिंगाणा]] # [[भांडा सौख्य भरे]] # [[मी होणार सुपरस्टार]] # शिट्टी वाजली रे # आता होऊन जाऊ द्या # आम्ही ट्रॅव्हलकर # कॉमेडी बिमेडी # ढाबळ एक तास टाइमपास # ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला # एक टप्पा आऊट # जोडी जमली रे # जस्ट डान्स # किचनची सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा नच बलिये # मंडळ भारी आहे # नांदा सौख्य भरे # पोटोबा प्रसन्न # स्टार दरबार # सून सासू सून # सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी # विकता का उत्तर? # विसावा - एक घर मनासारखं # झेप ==टीआरपी== २०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !rowspan="2" | आठवडा आणि वर्ष !colspan="6" | BARC AMAs |- !मेगा सिटी !क्रमांक !हिंदी भाषिक मार्केट !क्रमांक !भारत !क्रमांक |- |आठवडा ३७, २०२१ |rowspan="23" colspan="2" {{N/A}} |1539.19 |5 |1556.26 |10 |- |आठवडा ३८, २०२१ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1551.06 |9 |- |आठवडा ४५, २०२१ |1517.06 |10 |- |आठवडा ४६, २०२१ |1576.53 |5 |1601.66 |8 |- |आठवडा ४७, २०२१ |1546.27 |5 |1568.70 |8 |- |आठवडा ४८, २०२१ |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1544.46 |10 |- |आठवडा ४९, २०२१ |1552.12 |10 |- |आठवडा १, २०२२ |1617.21 |10 |- |आठवडा २, २०२२ |1534.71 |10 |- |आठवडा ३, २०२२ |1513 |10 |- |आठवडा ९, २०२२ |1471.21 |5 |1495.43 |8 |- |आठवडा १०, २०२२ |1471.95 |5 |1497.25 |8 |- |आठवडा ११, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1482.54 |9 |- |आठवडा १२, २०२२ |1492.23 |10 |- |आठवडा १३, २०२२ |1442.28 |10 |- |आठवडा १४, २०२२ |1487.64 |5 |1517.08 |8 |- |आठवडा १५, २०२२ |1341.36 |5 |1363.42 |8 |- |आठवडा १६, २०२२ |1406.77 |5 |1424.58 |9 |- |आठवडा १७, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1416.39 |9 |- |आठवडा १९, २०२२ |1350.4 |10 |- |आठवडा २१, २०२२ |1381.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२२ |1480.72 |5 |1507.05 |8 |- |आठवडा २३, २०२२ |1381.56 |5 |1405.59 |9 |- |आठवडा २४, २०२२ |291.28 |5 |1474.45 |5 |1504.76 |9 |- |आठवडा २५, २०२२ |287.99 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २८, २०२२ |rowspan="9" colspan="2" {{N/A}} |1532.94 |9 |- |आठवडा २९, २०२२ |1504.15 |8 |- |आठवडा ३०, २०२२ |1440.66 |10 |- |आठवडा ३१, २०२२ |1514.69 |9 |- |आठवडा ३२, २०२२ |1500.53 |5 |1523.61 |9 |- |आठवडा ३३, २०२२ |1565.54 |5 |1593.55 |8 |- |आठवडा ३४, २०२२ |1584.93 |5 |1609.75 |7 |- |आठवडा ३५, २०२२ |colspan="2" {{N/A}} |1429.83 |10 |- |आठवडा ३७, २०२२ |1626.5 |4 |1649.99 |6 |- |आठवडा ३८, २०२२ |280.84 |5 |1565.88 |4 |1587.26 |6 |- |आठवडा ३९, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1487.64 |5 |1509.02 |7 |- |आठवडा ४०, २०२२ |1550.58 |5 |1575.49 |7 |- |आठवडा ४१, २०२२ |281.01 |5 |1572.55 |5 |1599.75 |8 |- |आठवडा ४२, २०२२ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1595.63 |5 |1616.71 |7 |- |आठवडा ४३, २०२२ |1562.95 |5 |1585.67 |7 |- |आठवडा ४४, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1667.66 |8 |- |आठवडा ४५, २०२२ |1669.9 |8 |- |आठवडा ४६, २०२२ |293.21 |5 |1639.66 |5 |1660.83 |7 |- |आठवडा ४७, २०२२ |288.15 |5 |1640.03 |5 |1662.68 |7 |- |आठवडा ४८, २०२२ |286.02 |5 |1651.62 |5 |1675.98 |7 |- |आठवडा ४९, २०२२ |284.08 |5 |1616.36 |5 |1643.6 |7 |- |आठवडा ५०, २०२२ |298.07 |5 |1602 |5 |1627.25 |7 |- |आठवडा ५१, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1534.69 |5 |1559 |8 |- |आठवडा ५२, २०२२ |1585.68 |5 |1610.02 |8 |- |आठवडा १, २०२३ |276.4 |5 |1596.73 |5 |1619.82 |7 |- |आठवडा २, २०२३ |292.83 |4 |1624.55 |5 |1644.4 |7 |- |आठवडा ३, २०२३ |314.32 |4 |1711.93 |5 |1732.54 |7 |- |आठवडा ४, २०२३ |307.1 |4 |1630.69 |5 |1648.57 |7 |- |आठवडा ५, २०२३ |303.49 |4 |1627.73 |5 |1646.8 |7 |- |आठवडा ६, २०२३ |292.82 |4 |1603.74 |5 |1625.13 |7 |- |आठवडा ७, २०२३ |298.62 |4 |1646.78 |5 |1672.17 |7 |- |आठवडा ८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1222.15 |5 |1246.77 |8 |- |आठवडा ९, २०२३ |290.3 |4 |1617.14 |4 |1638.73 |7 |- |आठवडा १०, २०२३ |284.31 |5 |1583.58 |5 |1602.8 |8 |- |आठवडा ११, २०२३ |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1568.32 |5 |1583.43 |8 |- |आठवडा १२, २०२३ |1586.79 |4 |1601.86 |7 |- |आठवडा १३, २०२३ |1511.79 |4 |1526.8 |7 |- |आठवडा १४, २०२३ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1404.25 |9 |- |आठवडा २०, २०२३ |1379.8 |10 |- |आठवडा २१, २०२३ |1336.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२३ |1432.9 |5 |1455.53 |9 |- |आठवडा २३, २०२३ |286.07 |5 |1450.61 |5 |1475.28 |9 |- |आठवडा २४, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1391.97 |5 |1413.13 |9 |- |आठवडा २५, २०२३ |297.47 |5 |1508.04 |5 |1529.61 |8 |- |आठवडा २६, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1508.18 |10 |- |आठवडा २७, २०२३ |311.63 |5 |1586.14 |9 |- |आठवडा २८, २०२३ |305.63 |5 |1576.27 |9 |- |आठवडा २९, २०२३ |305.11 |4 |1604.36 |9 |- |आठवडा ३०, २०२३ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1538.86 |10 |- |आठवडा ३१, २०२३ |1590.24 |10 |- |आठवडा ३२, २०२३ |300.09 |4 |1560.37 |10 |- |आठवडा ३३, २०२३ |312.78 |4 |1645.59 |5 |1666.5 |8 |- |आठवडा ३४, २०२३ |359.56 |2 |1773.39 |3 |1793.95 |5 |- |आठवडा ३५, २०२३ |319.48 |3 |1637.29 |5 |1656.78 |8 |- |आठवडा ३६, २०२३ |342.24 |2 |1726.76 |4 |1749.07 |7 |- |आठवडा ३७, २०२३ |326.07 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1643.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1493.7 |10 |- |आठवडा ३९, २०२३ |315.15 |5 |1606.96 |5 |1628.03 |8 |- |आठवडा ४०, २०२३ |371.71 |4 |1845.97 |3 |1868.71 |5 |- |आठवडा ४१, २०२३ |354.49 |5 |1746.04 |4 |1765.6 |7 |- |आठवडा ४२, २०२३ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1728.18 |4 |1748.5 |7 |- |आठवडा ४३, २०२३ |1688.71 |5 |1709.19 |8 |- |आठवडा ४४, २०२३ |1688.53 |5 |1709 |8 |- |आठवडा ४५, २०२३ |1688.86 |5 |1709.35 |8 |- |आठवडा ४६, २०२३ |314.47 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1602.99 |9 |- |आठवडा ४७, २०२३ |334.4 |5 |1761.59 |4 |1782.84 |6 |- |आठवडा ४८, २०२३ |340.02 |5 |1774.83 |3 |1797.74 |5 |- |आठवडा ४९, २०२३ |330.75 |3 |1733.14 |4 |1753.03 |6 |- |आठवडा ५०, २०२३ |345.59 |4 |1748.28 |4 |1773.41 |6 |- |आठवडा ५१, २०२३ |350.51 |4 |1787.22 |4 |1812.24 |6 |- |आठवडा ५२, २०२३ |334.81 |4 |1720.19 |5 |1743.27 |7 |- |आठवडा १, २०२४ |331.16 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1752.61 |8 |- |आठवडा २, २०२४ |328.3 |4 |1692.61 |5 |1717.1 |8 |- |आठवडा ३, २०२४ |335.95 |4 |1701.59 |4 |1727.75 |7 |- |आठवडा ४, २०२४ |313.03 |4 |1595.58 |5 |1619.65 |7 |- |आठवडा ५, २०२४ |324.83 |4 |1639.19 |4 |1663.48 |7 |- |आठवडा ६, २०२४ |340.76 |4 |1699.56 |3 |1729.21 |5 |- |आठवडा ७, २०२४ |335.94 |4 |1669.05 |3 |1697.39 |5 |- |आठवडा ८, २०२४ |330.64 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1616.1 |7 |- |आठवडा ९, २०२४ |328.81 |4 |1588.34 |5 |1609.17 |8 |- |आठवडा १०, २०२४ |340.62 |4 |1674.46 |3 |1700.32 |5 |- |आठवडा ११, २०२४ |362.68 |3 |1764.45 |3 |1793.48 |5 |- |आठवडा १२, २०२४ |'''391.66''' |1 |'''1917.04''' |3 |'''1944.9''' |5 |- |आठवडा १३, २०२४ |343.27 |4 |1720.83 |5 |1745.54 |7 |- |आठवडा १४, २०२४ |333.75 |4 |1678.56 |5 |1701.37 |7 |- |आठवडा १५, २०२४ |324.31 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1661.26 |8 |- |आठवडा १६, २०२४ |300.91 |4 |1466.09 |9 |- |आठवडा १७, २०२४ |329.14 |4 |1473.76 |5 |1497.09 |8 |- |आठवडा १८, २०२४ |313.84 |4 |1475.98 |5 |1503.38 |8 |- |आठवडा १९, २०२४ |308.96 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1480.3 |8 |- |आठवडा २०, २०२४ |290.19 |4 |1355.01 |10 |- |आठवडा २१, २०२४ |303.99 |4 |1445.34 |9 |- |आठवडा २२, २०२४ |310.75 |3 |1571.52 |5 |1599.8 |7 |- |आठवडा २३, २०२४ |313.07 |3 |1467.74 |5 |1491.59 |7 |- |आठवडा २४, २०२४ |331.61 |3 |colspan="2" {{N/A}} |1518.06 |9 |- |आठवडा २५, २०२४ |318.92 |4 |1513.29 |5 |1534.75 |8 |- |आठवडा २६, २०२४ |319.09 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1524.55 |10 |- |आठवडा २७, २०२४ |313.37 |3 |1514.53 |9 |- |आठवडा २८, २०२४ |318.09 |3 |1491.43 |5 |1518.17 |8 |- |आठवडा २९, २०२४ |325 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1577.98 |9 |- |आठवडा ३०, २०२४ |335.81 |4 |1602.54 |9 |- |आठवडा ३१, २०२४ |343.55 |3 |1689.2 |5 |1711.82 |7 |- |आठवडा ३२, २०२४ |329.03 |4 |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1621.83 |9 |- |आठवडा ३३, २०२४ |310.4 |4 |1549.35 |9 |- |आठवडा ३४, २०२४ |296.72 |5 |1498.66 |9 |- |आठवडा ३५, २०२४ |307.97 |5 |1681.19 |8 |- |आठवडा ३६, २०२४ |356.7 |3 |1797.18 |4 |1838.66 |6 |- |आठवडा ३७, २०२४ |310 |5 |1611.89 |5 |1651.56 |8 |- |आठवडा ३८, २०२४ |318.17 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1715.5 |8 |- |आठवडा ३९, २०२४ |313.2 |5 |1661.08 |8 |- |आठवडा ४०, २०२४ |307.53 |5 |1604.69 |8 |- |आठवडा ४१, २०२४ |305.13 |5 |1589.28 |5 |1628.91 |8 |- |आठवडा ४२, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1568.83 |5 |1595.94 |8 |- |आठवडा ४३, २०२४ |326.61 |4 |1675.11 |4 |1710.53 |6 |- |आठवडा ४४, २०२४ |302.04 |4 |1605.42 |5 |1640.45 |7 |- |आठवडा ४५, २०२४ |313.14 |4 |1632.44 |5 |1673.37 |7 |- |आठवडा ४६, २०२४ |307.54 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1660.51 |6 |- |आठवडा ४७, २०२४ |329.8 |5 |1646.53 |4 |1679.54 |7 |- |आठवडा ४८, २०२४ |325.14 |5 |1615.88 |4 |1661.67 |7 |- |आठवडा ४९, २०२४ |339.07 |4 |1642.63 |5 |1686.13 |8 |- |आठवडा ५०, २०२४ |320.93 |4 |1587.81 |5 |1634.79 |7 |- |आठवडा ५१, २०२४ |326 |5 |1628.15 |5 |1672.89 |7 |- |आठवडा ५२, २०२४ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1572 |5 |1610.61 |7 |- |आठवडा ५३, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1626.97 |8 |- |आठवडा १, २०२५ |317.92 |5 |1550.38 |5 |1600.06 |7 |- |आठवडा २, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1594.55 |9 |- |आठवडा ३, २०२५ |1577.74 |8 |- |आठवडा ४, २०२५ |307.77 |4 |1537.47 |9 |- |आठवडा ५, २०२५ |292.2 |5 |1496.48 |9 |- |आठवडा ६, २०२५ |328.06 |2 |1708.35 |4 |1757.59 |6 |- |आठवडा ७, २०२५ |318.97 |5 |1629.34 |5 |1665.16 |7 |- |आठवडा ८, २०२५ |293.83 |5 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1579.06 |8 |- |आठवडा ९, २०२५ |305.16 |5 |1661.1 |9 |- |आठवडा १०, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1578.58 |9 |- |आठवडा ११, २०२५ |334.98 |4 |1678.36 |5 |1717.9 |7 |- |आठवडा १२, २०२५ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="12" colspan="2" {{N/A}} |1544.6 |9 |- |आठवडा १३, २०२५ |1557.77 |9 |- |आठवडा १४, २०२५ |1566.95 |9 |- |आठवडा १६, २०२५ |1414.68 |10 |- |आठवडा १९, २०२५ |259.48 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २२, २०२५ |287.04 |5 |- |आठवडा २३, २०२५ |317.38 |5 |1535.46 |10 |- |आठवडा २४, २०२५ |296.19 |5 |1506.47 |10 |- |आठवडा २५, २०२५ |295.05 |5 |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २७, २०२५ |310.54 |5 |1512.98 |10 |- |आठवडा २८, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1509.22 |10 |- |आठवडा २९, २०२५ |1522.89 |10 |- |आठवडा ३०, २०२५ |320.26 |5 |1590.29 |5 |1646.37 |8 |- |आठवडा ३१, २०२५ |307.31 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1586.19 |8 |- |आठवडा ३२, २०२५ |329.73 |3 |1591.22 |5 |1658.19 |8 |- |आठवडा ३३, २०२५ |292.68 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1602.1 |8 |- |आठवडा ३४, २०२५ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1551.73 |9 |- |आठवडा ३५, २०२५ |1543.83 |8 |- |आठवडा ३६, २०२५ |1633.16 |7 |- |आठवडा ३७, २०२५ |291.62 |5 |1606.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२५ |rowspan="16" colspan="2" {{N/A}} |1571.52 |5 |1627.19 |8 |- |आठवडा ३९, २०२५ |1561.74 |5 |1624.6 |7 |- |आठवडा ४०, २०२५ |1630.86 |4 |1693.01 |6 |- |आठवडा ४१, २०२५ |1613.67 |4 |1670.28 |6 |- |आठवडा ४२, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1534.91 |8 |- |आठवडा ४३, २०२५ |1521.48 |5 |1576.6 |8 |- |आठवडा ४४, २०२५ |rowspan="10" colspan="2" {{N/A}} |1503.83 |9 |- |आठवडा ४५, २०२५ |1486.77 |8 |- |आठवडा ४६, २०२५ |1487.1 |9 |- |आठवडा ४७, २०२५ |1494.08 |9 |- |आठवडा ४८, २०२५ |1455.08 |9 |- |आठवडा ४९, २०२५ |1419.06 |9 |- |आठवडा ५०, २०२५ |1408.11 |8 |- |आठवडा ५१, २०२५ |1456.51 |9 |- |आठवडा ३, २०२६ |1352.26 |10 |- |आठवडा ५, २०२६ |1283.81 |10 |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] jsnuobcstwb597bki978nvgl11t1dro 2686322 2686321 2026-05-27T15:12:58Z ~2026-31666-29 183574 /* प्रसारित कार्यक्रम */ 2686322 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = स्टार प्रवाह |चित्र = Star Pravah 2023.png |चित्रसाईज = |चित्र_माहिती = |चित्र२ = |सुरुवात = २४ नोव्हेंबर २००८ |चित्र स्वरूप = |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = स्टार इंडिया |मालक = [[डिझ्नी स्टार]] |ब्रीदवाक्य = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = [[भारत]] |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[प्रवाह पिक्चर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते ३.३० आणि संध्या. ६.३० ते रात्री १२ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर }} '''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. ==इतिहास== स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला "स्वप्नांना पंख नवे" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी "आता थांबायचं नाय" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी "मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!" या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले. ==पुरस्कार व सोहळे== {| class="wikitable sortable" ! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव |- |२०१४-२०१८ |''येरे येरे'' |- |२०१६ |''स्टार प्रवाह रत्न'' |- |२०२१-चालू |''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]'' |- |२०२१-चालू |''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव'' |- |२०२२ |''स्टार प्रवाह धुमधडाका'' |- |२०२३-चालू |''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी'' |} ==प्रसारित कार्यक्रम== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | ७ जुलै २०२५ | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | |- | १५ सप्टेंबर २०२५ | लपंडाव | दुपारी १.४५ वाजता | |- | १९ जानेवारी २०२६ | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता | |- | १४ फेब्रुवारी २०२२ | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी ३ वाजता | हिंदी मालिका सुहानी सी एक लडकी |- |५ जानेवारी २०२६ |मी सावित्रीबाई ज्योतीराव फुले |दुपारी ३. ०० वाजता | |- | १५ डिसेंबर २०२५ | वचन दिले तू मला | संध्या. ६.३० वाजता | बंगाली मालिका गीता एल.एल.बी. |- | १६ डिसेंबर २०२४ | लग्नानंतर होईलच प्रेम | संध्या. ७ वाजता | तमिळ मालिका इरामना रोजावे २ |- | ५ जानेवारी २०२६ | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] | संध्या. ७.३० वाजता | |- | १५ जून २०२६ | सुना येती घरा | संध्या. ७.३० वाजता | तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २ |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] |- | ५ डिसेंबर २०२२ | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | तमिळ मालिका रोजा |- | १ जून २०२६ | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई |- | ३० मार्च २०२६ | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | हिंदी मालिका बंदिनी |- | २७ एप्रिल २०२६ | बाई तुझा आशीर्वाद | रात्री १० वाजता | तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई |- | १८ मार्च २०२४ | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.४५ वाजता | हिंदी मालिका कहानी घर घर की |- | २७ मे २०२४ | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११.३० वाजता | |} ==जुन्या मालिका== # [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]] # [[अग्निहोत्र २]] # [[अबोली (मालिका)|अबोली]] # [[आई कुठे काय करते!]] # [[कुन्या राजाची गं तू राणी]] # [[छत्रीवाली]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] # [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]] # [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] # [[तुझेच मी गीत गात आहे]] # [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]] # [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]] # [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] # [[नकळत सारे घडले]] # [[पिंकीचा विजय असो!]] # [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]] # [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] # [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] # [[फुलाला सुगंध मातीचा]] # [[मन उधाण वाऱ्याचे]] # [[मुलगी झाली हो]] # [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] # [[रंग माझा वेगळा]] # [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]] # [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]] # [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]] # [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]] # [[लेक माझी लाडकी]] # [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] # [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] # [[सहकुटुंब सहपरिवार]] # [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]] # [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] # [[सांग तू आहेस का?]] # [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]] # आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! # कोण होतीस तू, काय झालीस तू! # काजळमाया # उदे गं अंबे # जे३ जंक्शन # गोष्ट एका लग्नाची # गोष्ट एका कॉलेजची # गोष्ट एका आनंदीची # गोष्ट एका जप्तीची # कुकुचकू # असे का घडले? # जिवलगा # जीवलगा # चारचौघी # कुलस्वामिनी # कुळ स्वामिनी # दार उघडा ना गडे # अंतरपाट # वचन दिले तू मला # कशाला उद्याची बात # ओळख - ध्यास स्वप्नांचा # झुंज # बंध रेशमाचे # दोन किनारे दोघी आपण # तुजवीण सख्या रे # धर्मकन्या # सुवासिनी # अनोळखी दिशा # मांडला दोन घडीचा डाव # लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती # पंचनामा # माधुरी मिडलक्लास # मानसीचा चित्रकार तो # मन धागा धागा जोडते नवा # आम्ही दोघे राजा राणी # आराधना # आंबट गोड # अरे वेड्या मना # बे दुणे दहा # प्रीती परी तुजवरी # रुंजी # लगोरी - मैत्री रिटर्न्स # जयोस्तुते # येक नंबर # तू जिवाला गुंतवावे # तुमचं आमचं सेम असतं # छोटी मालकीण # दुहेरी # नकुशी तरीही हवीहवीशी # नशीबवान # गं सहाजणी # गोठ # ललित २०५ # साथ दे तू मला # साता जल्माच्या गाठी # शतदा प्रेम करावे # तुझ्या इश्काचा नादखुळा # वैजू नंबर १ # नवे लक्ष्य # प्रेमा तुझा रंग कसा # प्रेमा तुझा रंग कसा २ # स्पेशल ५ # जय देवा श्री गणेशा # दख्खनचा राजा जोतिबा # श्री गुरुदेव दत्त # विठू माऊली # जय भवानी जय शिवाजी ===अनुवादित मालिका=== # ५ स्टार किचन # देवांचे देव महादेव # महाभारत # श्री गणेश # [[रामायण (मालिका)|रामायण]] # [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]] ==कथाबाह्य कार्यक्रम== # [[आता होऊ दे धिंगाणा]] # [[भांडा सौख्य भरे]] # [[मी होणार सुपरस्टार]] # शिट्टी वाजली रे # आता होऊन जाऊ द्या # आम्ही ट्रॅव्हलकर # कॉमेडी बिमेडी # ढाबळ एक तास टाइमपास # ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला # एक टप्पा आऊट # जोडी जमली रे # जस्ट डान्स # किचनची सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा नच बलिये # मंडळ भारी आहे # नांदा सौख्य भरे # पोटोबा प्रसन्न # स्टार दरबार # सून सासू सून # सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी # विकता का उत्तर? # विसावा - एक घर मनासारखं # झेप ==टीआरपी== २०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !rowspan="2" | आठवडा आणि वर्ष !colspan="6" | BARC AMAs |- !मेगा सिटी !क्रमांक !हिंदी भाषिक मार्केट !क्रमांक !भारत !क्रमांक |- |आठवडा ३७, २०२१ |rowspan="23" colspan="2" {{N/A}} |1539.19 |5 |1556.26 |10 |- |आठवडा ३८, २०२१ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1551.06 |9 |- |आठवडा ४५, २०२१ |1517.06 |10 |- |आठवडा ४६, २०२१ |1576.53 |5 |1601.66 |8 |- |आठवडा ४७, २०२१ |1546.27 |5 |1568.70 |8 |- |आठवडा ४८, २०२१ |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1544.46 |10 |- |आठवडा ४९, २०२१ |1552.12 |10 |- |आठवडा १, २०२२ |1617.21 |10 |- |आठवडा २, २०२२ |1534.71 |10 |- |आठवडा ३, २०२२ |1513 |10 |- |आठवडा ९, २०२२ |1471.21 |5 |1495.43 |8 |- |आठवडा १०, २०२२ |1471.95 |5 |1497.25 |8 |- |आठवडा ११, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1482.54 |9 |- |आठवडा १२, २०२२ |1492.23 |10 |- |आठवडा १३, २०२२ |1442.28 |10 |- |आठवडा १४, २०२२ |1487.64 |5 |1517.08 |8 |- |आठवडा १५, २०२२ |1341.36 |5 |1363.42 |8 |- |आठवडा १६, २०२२ |1406.77 |5 |1424.58 |9 |- |आठवडा १७, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1416.39 |9 |- |आठवडा १९, २०२२ |1350.4 |10 |- |आठवडा २१, २०२२ |1381.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२२ |1480.72 |5 |1507.05 |8 |- |आठवडा २३, २०२२ |1381.56 |5 |1405.59 |9 |- |आठवडा २४, २०२२ |291.28 |5 |1474.45 |5 |1504.76 |9 |- |आठवडा २५, २०२२ |287.99 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २८, २०२२ |rowspan="9" colspan="2" {{N/A}} |1532.94 |9 |- |आठवडा २९, २०२२ |1504.15 |8 |- |आठवडा ३०, २०२२ |1440.66 |10 |- |आठवडा ३१, २०२२ |1514.69 |9 |- |आठवडा ३२, २०२२ |1500.53 |5 |1523.61 |9 |- |आठवडा ३३, २०२२ |1565.54 |5 |1593.55 |8 |- |आठवडा ३४, २०२२ |1584.93 |5 |1609.75 |7 |- |आठवडा ३५, २०२२ |colspan="2" {{N/A}} |1429.83 |10 |- |आठवडा ३७, २०२२ |1626.5 |4 |1649.99 |6 |- |आठवडा ३८, २०२२ |280.84 |5 |1565.88 |4 |1587.26 |6 |- |आठवडा ३९, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1487.64 |5 |1509.02 |7 |- |आठवडा ४०, २०२२ |1550.58 |5 |1575.49 |7 |- |आठवडा ४१, २०२२ |281.01 |5 |1572.55 |5 |1599.75 |8 |- |आठवडा ४२, २०२२ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1595.63 |5 |1616.71 |7 |- |आठवडा ४३, २०२२ |1562.95 |5 |1585.67 |7 |- |आठवडा ४४, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1667.66 |8 |- |आठवडा ४५, २०२२ |1669.9 |8 |- |आठवडा ४६, २०२२ |293.21 |5 |1639.66 |5 |1660.83 |7 |- |आठवडा ४७, २०२२ |288.15 |5 |1640.03 |5 |1662.68 |7 |- |आठवडा ४८, २०२२ |286.02 |5 |1651.62 |5 |1675.98 |7 |- |आठवडा ४९, २०२२ |284.08 |5 |1616.36 |5 |1643.6 |7 |- |आठवडा ५०, २०२२ |298.07 |5 |1602 |5 |1627.25 |7 |- |आठवडा ५१, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1534.69 |5 |1559 |8 |- |आठवडा ५२, २०२२ |1585.68 |5 |1610.02 |8 |- |आठवडा १, २०२३ |276.4 |5 |1596.73 |5 |1619.82 |7 |- |आठवडा २, २०२३ |292.83 |4 |1624.55 |5 |1644.4 |7 |- |आठवडा ३, २०२३ |314.32 |4 |1711.93 |5 |1732.54 |7 |- |आठवडा ४, २०२३ |307.1 |4 |1630.69 |5 |1648.57 |7 |- |आठवडा ५, २०२३ |303.49 |4 |1627.73 |5 |1646.8 |7 |- |आठवडा ६, २०२३ |292.82 |4 |1603.74 |5 |1625.13 |7 |- |आठवडा ७, २०२३ |298.62 |4 |1646.78 |5 |1672.17 |7 |- |आठवडा ८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1222.15 |5 |1246.77 |8 |- |आठवडा ९, २०२३ |290.3 |4 |1617.14 |4 |1638.73 |7 |- |आठवडा १०, २०२३ |284.31 |5 |1583.58 |5 |1602.8 |8 |- |आठवडा ११, २०२३ |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1568.32 |5 |1583.43 |8 |- |आठवडा १२, २०२३ |1586.79 |4 |1601.86 |7 |- |आठवडा १३, २०२३ |1511.79 |4 |1526.8 |7 |- |आठवडा १४, २०२३ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1404.25 |9 |- |आठवडा २०, २०२३ |1379.8 |10 |- |आठवडा २१, २०२३ |1336.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२३ |1432.9 |5 |1455.53 |9 |- |आठवडा २३, २०२३ |286.07 |5 |1450.61 |5 |1475.28 |9 |- |आठवडा २४, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1391.97 |5 |1413.13 |9 |- |आठवडा २५, २०२३ |297.47 |5 |1508.04 |5 |1529.61 |8 |- |आठवडा २६, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1508.18 |10 |- |आठवडा २७, २०२३ |311.63 |5 |1586.14 |9 |- |आठवडा २८, २०२३ |305.63 |5 |1576.27 |9 |- |आठवडा २९, २०२३ |305.11 |4 |1604.36 |9 |- |आठवडा ३०, २०२३ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1538.86 |10 |- |आठवडा ३१, २०२३ |1590.24 |10 |- |आठवडा ३२, २०२३ |300.09 |4 |1560.37 |10 |- |आठवडा ३३, २०२३ |312.78 |4 |1645.59 |5 |1666.5 |8 |- |आठवडा ३४, २०२३ |359.56 |2 |1773.39 |3 |1793.95 |5 |- |आठवडा ३५, २०२३ |319.48 |3 |1637.29 |5 |1656.78 |8 |- |आठवडा ३६, २०२३ |342.24 |2 |1726.76 |4 |1749.07 |7 |- |आठवडा ३७, २०२३ |326.07 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1643.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1493.7 |10 |- |आठवडा ३९, २०२३ |315.15 |5 |1606.96 |5 |1628.03 |8 |- |आठवडा ४०, २०२३ |371.71 |4 |1845.97 |3 |1868.71 |5 |- |आठवडा ४१, २०२३ |354.49 |5 |1746.04 |4 |1765.6 |7 |- |आठवडा ४२, २०२३ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1728.18 |4 |1748.5 |7 |- |आठवडा ४३, २०२३ |1688.71 |5 |1709.19 |8 |- |आठवडा ४४, २०२३ |1688.53 |5 |1709 |8 |- |आठवडा ४५, २०२३ |1688.86 |5 |1709.35 |8 |- |आठवडा ४६, २०२३ |314.47 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1602.99 |9 |- |आठवडा ४७, २०२३ |334.4 |5 |1761.59 |4 |1782.84 |6 |- |आठवडा ४८, २०२३ |340.02 |5 |1774.83 |3 |1797.74 |5 |- |आठवडा ४९, २०२३ |330.75 |3 |1733.14 |4 |1753.03 |6 |- |आठवडा ५०, २०२३ |345.59 |4 |1748.28 |4 |1773.41 |6 |- |आठवडा ५१, २०२३ |350.51 |4 |1787.22 |4 |1812.24 |6 |- |आठवडा ५२, २०२३ |334.81 |4 |1720.19 |5 |1743.27 |7 |- |आठवडा १, २०२४ |331.16 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1752.61 |8 |- |आठवडा २, २०२४ |328.3 |4 |1692.61 |5 |1717.1 |8 |- |आठवडा ३, २०२४ |335.95 |4 |1701.59 |4 |1727.75 |7 |- |आठवडा ४, २०२४ |313.03 |4 |1595.58 |5 |1619.65 |7 |- |आठवडा ५, २०२४ |324.83 |4 |1639.19 |4 |1663.48 |7 |- |आठवडा ६, २०२४ |340.76 |4 |1699.56 |3 |1729.21 |5 |- |आठवडा ७, २०२४ |335.94 |4 |1669.05 |3 |1697.39 |5 |- |आठवडा ८, २०२४ |330.64 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1616.1 |7 |- |आठवडा ९, २०२४ |328.81 |4 |1588.34 |5 |1609.17 |8 |- |आठवडा १०, २०२४ |340.62 |4 |1674.46 |3 |1700.32 |5 |- |आठवडा ११, २०२४ |362.68 |3 |1764.45 |3 |1793.48 |5 |- |आठवडा १२, २०२४ |'''391.66''' |1 |'''1917.04''' |3 |'''1944.9''' |5 |- |आठवडा १३, २०२४ |343.27 |4 |1720.83 |5 |1745.54 |7 |- |आठवडा १४, २०२४ |333.75 |4 |1678.56 |5 |1701.37 |7 |- |आठवडा १५, २०२४ |324.31 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1661.26 |8 |- |आठवडा १६, २०२४ |300.91 |4 |1466.09 |9 |- |आठवडा १७, २०२४ |329.14 |4 |1473.76 |5 |1497.09 |8 |- |आठवडा १८, २०२४ |313.84 |4 |1475.98 |5 |1503.38 |8 |- |आठवडा १९, २०२४ |308.96 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1480.3 |8 |- |आठवडा २०, २०२४ |290.19 |4 |1355.01 |10 |- |आठवडा २१, २०२४ |303.99 |4 |1445.34 |9 |- |आठवडा २२, २०२४ |310.75 |3 |1571.52 |5 |1599.8 |7 |- |आठवडा २३, २०२४ |313.07 |3 |1467.74 |5 |1491.59 |7 |- |आठवडा २४, २०२४ |331.61 |3 |colspan="2" {{N/A}} |1518.06 |9 |- |आठवडा २५, २०२४ |318.92 |4 |1513.29 |5 |1534.75 |8 |- |आठवडा २६, २०२४ |319.09 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1524.55 |10 |- |आठवडा २७, २०२४ |313.37 |3 |1514.53 |9 |- |आठवडा २८, २०२४ |318.09 |3 |1491.43 |5 |1518.17 |8 |- |आठवडा २९, २०२४ |325 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1577.98 |9 |- |आठवडा ३०, २०२४ |335.81 |4 |1602.54 |9 |- |आठवडा ३१, २०२४ |343.55 |3 |1689.2 |5 |1711.82 |7 |- |आठवडा ३२, २०२४ |329.03 |4 |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1621.83 |9 |- |आठवडा ३३, २०२४ |310.4 |4 |1549.35 |9 |- |आठवडा ३४, २०२४ |296.72 |5 |1498.66 |9 |- |आठवडा ३५, २०२४ |307.97 |5 |1681.19 |8 |- |आठवडा ३६, २०२४ |356.7 |3 |1797.18 |4 |1838.66 |6 |- |आठवडा ३७, २०२४ |310 |5 |1611.89 |5 |1651.56 |8 |- |आठवडा ३८, २०२४ |318.17 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1715.5 |8 |- |आठवडा ३९, २०२४ |313.2 |5 |1661.08 |8 |- |आठवडा ४०, २०२४ |307.53 |5 |1604.69 |8 |- |आठवडा ४१, २०२४ |305.13 |5 |1589.28 |5 |1628.91 |8 |- |आठवडा ४२, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1568.83 |5 |1595.94 |8 |- |आठवडा ४३, २०२४ |326.61 |4 |1675.11 |4 |1710.53 |6 |- |आठवडा ४४, २०२४ |302.04 |4 |1605.42 |5 |1640.45 |7 |- |आठवडा ४५, २०२४ |313.14 |4 |1632.44 |5 |1673.37 |7 |- |आठवडा ४६, २०२४ |307.54 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1660.51 |6 |- |आठवडा ४७, २०२४ |329.8 |5 |1646.53 |4 |1679.54 |7 |- |आठवडा ४८, २०२४ |325.14 |5 |1615.88 |4 |1661.67 |7 |- |आठवडा ४९, २०२४ |339.07 |4 |1642.63 |5 |1686.13 |8 |- |आठवडा ५०, २०२४ |320.93 |4 |1587.81 |5 |1634.79 |7 |- |आठवडा ५१, २०२४ |326 |5 |1628.15 |5 |1672.89 |7 |- |आठवडा ५२, २०२४ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1572 |5 |1610.61 |7 |- |आठवडा ५३, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1626.97 |8 |- |आठवडा १, २०२५ |317.92 |5 |1550.38 |5 |1600.06 |7 |- |आठवडा २, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1594.55 |9 |- |आठवडा ३, २०२५ |1577.74 |8 |- |आठवडा ४, २०२५ |307.77 |4 |1537.47 |9 |- |आठवडा ५, २०२५ |292.2 |5 |1496.48 |9 |- |आठवडा ६, २०२५ |328.06 |2 |1708.35 |4 |1757.59 |6 |- |आठवडा ७, २०२५ |318.97 |5 |1629.34 |5 |1665.16 |7 |- |आठवडा ८, २०२५ |293.83 |5 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1579.06 |8 |- |आठवडा ९, २०२५ |305.16 |5 |1661.1 |9 |- |आठवडा १०, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1578.58 |9 |- |आठवडा ११, २०२५ |334.98 |4 |1678.36 |5 |1717.9 |7 |- |आठवडा १२, २०२५ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="12" colspan="2" {{N/A}} |1544.6 |9 |- |आठवडा १३, २०२५ |1557.77 |9 |- |आठवडा १४, २०२५ |1566.95 |9 |- |आठवडा १६, २०२५ |1414.68 |10 |- |आठवडा १९, २०२५ |259.48 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २२, २०२५ |287.04 |5 |- |आठवडा २३, २०२५ |317.38 |5 |1535.46 |10 |- |आठवडा २४, २०२५ |296.19 |5 |1506.47 |10 |- |आठवडा २५, २०२५ |295.05 |5 |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २७, २०२५ |310.54 |5 |1512.98 |10 |- |आठवडा २८, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1509.22 |10 |- |आठवडा २९, २०२५ |1522.89 |10 |- |आठवडा ३०, २०२५ |320.26 |5 |1590.29 |5 |1646.37 |8 |- |आठवडा ३१, २०२५ |307.31 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1586.19 |8 |- |आठवडा ३२, २०२५ |329.73 |3 |1591.22 |5 |1658.19 |8 |- |आठवडा ३३, २०२५ |292.68 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1602.1 |8 |- |आठवडा ३४, २०२५ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1551.73 |9 |- |आठवडा ३५, २०२५ |1543.83 |8 |- |आठवडा ३६, २०२५ |1633.16 |7 |- |आठवडा ३७, २०२५ |291.62 |5 |1606.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२५ |rowspan="16" colspan="2" {{N/A}} |1571.52 |5 |1627.19 |8 |- |आठवडा ३९, २०२५ |1561.74 |5 |1624.6 |7 |- |आठवडा ४०, २०२५ |1630.86 |4 |1693.01 |6 |- |आठवडा ४१, २०२५ |1613.67 |4 |1670.28 |6 |- |आठवडा ४२, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1534.91 |8 |- |आठवडा ४३, २०२५ |1521.48 |5 |1576.6 |8 |- |आठवडा ४४, २०२५ |rowspan="10" colspan="2" {{N/A}} |1503.83 |9 |- |आठवडा ४५, २०२५ |1486.77 |8 |- |आठवडा ४६, २०२५ |1487.1 |9 |- |आठवडा ४७, २०२५ |1494.08 |9 |- |आठवडा ४८, २०२५ |1455.08 |9 |- |आठवडा ४९, २०२५ |1419.06 |9 |- |आठवडा ५०, २०२५ |1408.11 |8 |- |आठवडा ५१, २०२५ |1456.51 |9 |- |आठवडा ३, २०२६ |1352.26 |10 |- |आठवडा ५, २०२६ |1283.81 |10 |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] 2mfl65vaserhgxte4gatuz9dmubaq1r 2686349 2686322 2026-05-28T01:23:52Z Khirid Harshad 138639 [[Special:Contributions/~2026-31666-29|~2026-31666-29]] ([[User talk:~2026-31666-29|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:~2026-31571-01|~2026-31571-01]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2686233 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = स्टार प्रवाह |चित्र = Star Pravah 2023.png |चित्रसाईज = |चित्र_माहिती = |चित्र२ = |सुरुवात = २४ नोव्हेंबर २००८ |चित्र स्वरूप = |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = स्टार इंडिया |मालक = [[डिझ्नी स्टार]] |ब्रीदवाक्य = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = [[भारत]] |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[प्रवाह पिक्चर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते ३.३० आणि संध्या. ६.३० ते रात्री १२ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर }} '''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. ==इतिहास== स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला "स्वप्नांना पंख नवे" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी "आता थांबायचं नाय" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी "मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!" या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले. ==पुरस्कार व सोहळे== {| class="wikitable sortable" ! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव |- |२०१४-२०१८ |''येरे येरे'' |- |२०१६ |''स्टार प्रवाह रत्न'' |- |२०२१-चालू |''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]'' |- |२०२१-चालू |''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव'' |- |२०२२ |''स्टार प्रवाह धुमधडाका'' |- |२०२३-चालू |''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी'' |} ==प्रसारित कार्यक्रम== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | ७ जुलै २०२५ | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | |- | १५ सप्टेंबर २०२५ | लपंडाव | दुपारी १.४५ वाजता | |- | १९ जानेवारी २०२६ | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता | |- | १४ फेब्रुवारी २०२२ | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी ३ वाजता | हिंदी मालिका सुहानी सी एक लडकी |- | १५ डिसेंबर २०२५ | वचन दिले तू मला | संध्या. ६.३० वाजता | बंगाली मालिका गीता एल.एल.बी. |- | १६ डिसेंबर २०२४ | लग्नानंतर होईलच प्रेम | संध्या. ७ वाजता | तमिळ मालिका इरामना रोजावे २ |- | ५ जानेवारी २०२६ | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] | संध्या. ७.३० वाजता | |- | १५ जून २०२६ | सुना येती घरा | संध्या. ७.३० वाजता | तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २ |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] |- | ५ डिसेंबर २०२२ | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | तमिळ मालिका रोजा |- | १ जून २०२६ | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई |- | ३० मार्च २०२६ | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | हिंदी मालिका बंदिनी |- | २७ एप्रिल २०२६ | बाई तुझा आशीर्वाद | रात्री १० वाजता | तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई |- | १८ मार्च २०२४ | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.४५ वाजता | हिंदी मालिका कहानी घर घर की |- | २७ मे २०२४ | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११.३० वाजता | |} ==जुन्या मालिका== # [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]] # [[अग्निहोत्र २]] # [[अबोली (मालिका)|अबोली]] # [[आई कुठे काय करते!]] # [[कुन्या राजाची गं तू राणी]] # [[छत्रीवाली]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] # [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]] # [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] # [[तुझेच मी गीत गात आहे]] # [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]] # [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]] # [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] # [[नकळत सारे घडले]] # [[पिंकीचा विजय असो!]] # [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]] # [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] # [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] # [[फुलाला सुगंध मातीचा]] # [[मन उधाण वाऱ्याचे]] # [[मुलगी झाली हो]] # [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] # [[रंग माझा वेगळा]] # [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]] # [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]] # [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]] # [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]] # [[लेक माझी लाडकी]] # [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] # [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] # [[सहकुटुंब सहपरिवार]] # [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]] # [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] # [[सांग तू आहेस का?]] # [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]] # आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! # कोण होतीस तू, काय झालीस तू! # काजळमाया # उदे गं अंबे # जे३ जंक्शन # गोष्ट एका लग्नाची # गोष्ट एका कॉलेजची # गोष्ट एका आनंदीची # गोष्ट एका जप्तीची # कुकुचकू # असे का घडले? # जिवलगा # जीवलगा # चारचौघी # कुलस्वामिनी # कुळ स्वामिनी # दार उघडा ना गडे # अंतरपाट # वचन दिले तू मला # कशाला उद्याची बात # ओळख - ध्यास स्वप्नांचा # झुंज # बंध रेशमाचे # दोन किनारे दोघी आपण # तुजवीण सख्या रे # धर्मकन्या # सुवासिनी # अनोळखी दिशा # मांडला दोन घडीचा डाव # लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती # पंचनामा # माधुरी मिडलक्लास # मानसीचा चित्रकार तो # मन धागा धागा जोडते नवा # आम्ही दोघे राजा राणी # आराधना # आंबट गोड # अरे वेड्या मना # बे दुणे दहा # प्रीती परी तुजवरी # रुंजी # लगोरी - मैत्री रिटर्न्स # जयोस्तुते # येक नंबर # तू जिवाला गुंतवावे # तुमचं आमचं सेम असतं # छोटी मालकीण # दुहेरी # नकुशी तरीही हवीहवीशी # नशीबवान # गं सहाजणी # गोठ # ललित २०५ # साथ दे तू मला # साता जल्माच्या गाठी # शतदा प्रेम करावे # तुझ्या इश्काचा नादखुळा # वैजू नंबर १ # नवे लक्ष्य # प्रेमा तुझा रंग कसा # प्रेमा तुझा रंग कसा २ # स्पेशल ५ # जय देवा श्री गणेशा # दख्खनचा राजा जोतिबा # श्री गुरुदेव दत्त # विठू माऊली # जय भवानी जय शिवाजी ===अनुवादित मालिका=== # ५ स्टार किचन # देवांचे देव महादेव # महाभारत # श्री गणेश # [[रामायण (मालिका)|रामायण]] # [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]] ==कथाबाह्य कार्यक्रम== # [[आता होऊ दे धिंगाणा]] # [[भांडा सौख्य भरे]] # [[मी होणार सुपरस्टार]] # शिट्टी वाजली रे # आता होऊन जाऊ द्या # आम्ही ट्रॅव्हलकर # कॉमेडी बिमेडी # ढाबळ एक तास टाइमपास # ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला # एक टप्पा आऊट # जोडी जमली रे # जस्ट डान्स # किचनची सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा नच बलिये # मंडळ भारी आहे # नांदा सौख्य भरे # पोटोबा प्रसन्न # स्टार दरबार # सून सासू सून # सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी # विकता का उत्तर? # विसावा - एक घर मनासारखं # झेप ==टीआरपी== २०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !rowspan="2" | आठवडा आणि वर्ष !colspan="6" | BARC AMAs |- !मेगा सिटी !क्रमांक !हिंदी भाषिक मार्केट !क्रमांक !भारत !क्रमांक |- |आठवडा ३७, २०२१ |rowspan="23" colspan="2" {{N/A}} |1539.19 |5 |1556.26 |10 |- |आठवडा ३८, २०२१ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1551.06 |9 |- |आठवडा ४५, २०२१ |1517.06 |10 |- |आठवडा ४६, २०२१ |1576.53 |5 |1601.66 |8 |- |आठवडा ४७, २०२१ |1546.27 |5 |1568.70 |8 |- |आठवडा ४८, २०२१ |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1544.46 |10 |- |आठवडा ४९, २०२१ |1552.12 |10 |- |आठवडा १, २०२२ |1617.21 |10 |- |आठवडा २, २०२२ |1534.71 |10 |- |आठवडा ३, २०२२ |1513 |10 |- |आठवडा ९, २०२२ |1471.21 |5 |1495.43 |8 |- |आठवडा १०, २०२२ |1471.95 |5 |1497.25 |8 |- |आठवडा ११, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1482.54 |9 |- |आठवडा १२, २०२२ |1492.23 |10 |- |आठवडा १३, २०२२ |1442.28 |10 |- |आठवडा १४, २०२२ |1487.64 |5 |1517.08 |8 |- |आठवडा १५, २०२२ |1341.36 |5 |1363.42 |8 |- |आठवडा १६, २०२२ |1406.77 |5 |1424.58 |9 |- |आठवडा १७, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1416.39 |9 |- |आठवडा १९, २०२२ |1350.4 |10 |- |आठवडा २१, २०२२ |1381.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२२ |1480.72 |5 |1507.05 |8 |- |आठवडा २३, २०२२ |1381.56 |5 |1405.59 |9 |- |आठवडा २४, २०२२ |291.28 |5 |1474.45 |5 |1504.76 |9 |- |आठवडा २५, २०२२ |287.99 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २८, २०२२ |rowspan="9" colspan="2" {{N/A}} |1532.94 |9 |- |आठवडा २९, २०२२ |1504.15 |8 |- |आठवडा ३०, २०२२ |1440.66 |10 |- |आठवडा ३१, २०२२ |1514.69 |9 |- |आठवडा ३२, २०२२ |1500.53 |5 |1523.61 |9 |- |आठवडा ३३, २०२२ |1565.54 |5 |1593.55 |8 |- |आठवडा ३४, २०२२ |1584.93 |5 |1609.75 |7 |- |आठवडा ३५, २०२२ |colspan="2" {{N/A}} |1429.83 |10 |- |आठवडा ३७, २०२२ |1626.5 |4 |1649.99 |6 |- |आठवडा ३८, २०२२ |280.84 |5 |1565.88 |4 |1587.26 |6 |- |आठवडा ३९, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1487.64 |5 |1509.02 |7 |- |आठवडा ४०, २०२२ |1550.58 |5 |1575.49 |7 |- |आठवडा ४१, २०२२ |281.01 |5 |1572.55 |5 |1599.75 |8 |- |आठवडा ४२, २०२२ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1595.63 |5 |1616.71 |7 |- |आठवडा ४३, २०२२ |1562.95 |5 |1585.67 |7 |- |आठवडा ४४, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1667.66 |8 |- |आठवडा ४५, २०२२ |1669.9 |8 |- |आठवडा ४६, २०२२ |293.21 |5 |1639.66 |5 |1660.83 |7 |- |आठवडा ४७, २०२२ |288.15 |5 |1640.03 |5 |1662.68 |7 |- |आठवडा ४८, २०२२ |286.02 |5 |1651.62 |5 |1675.98 |7 |- |आठवडा ४९, २०२२ |284.08 |5 |1616.36 |5 |1643.6 |7 |- |आठवडा ५०, २०२२ |298.07 |5 |1602 |5 |1627.25 |7 |- |आठवडा ५१, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1534.69 |5 |1559 |8 |- |आठवडा ५२, २०२२ |1585.68 |5 |1610.02 |8 |- |आठवडा १, २०२३ |276.4 |5 |1596.73 |5 |1619.82 |7 |- |आठवडा २, २०२३ |292.83 |4 |1624.55 |5 |1644.4 |7 |- |आठवडा ३, २०२३ |314.32 |4 |1711.93 |5 |1732.54 |7 |- |आठवडा ४, २०२३ |307.1 |4 |1630.69 |5 |1648.57 |7 |- |आठवडा ५, २०२३ |303.49 |4 |1627.73 |5 |1646.8 |7 |- |आठवडा ६, २०२३ |292.82 |4 |1603.74 |5 |1625.13 |7 |- |आठवडा ७, २०२३ |298.62 |4 |1646.78 |5 |1672.17 |7 |- |आठवडा ८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1222.15 |5 |1246.77 |8 |- |आठवडा ९, २०२३ |290.3 |4 |1617.14 |4 |1638.73 |7 |- |आठवडा १०, २०२३ |284.31 |5 |1583.58 |5 |1602.8 |8 |- |आठवडा ११, २०२३ |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1568.32 |5 |1583.43 |8 |- |आठवडा १२, २०२३ |1586.79 |4 |1601.86 |7 |- |आठवडा १३, २०२३ |1511.79 |4 |1526.8 |7 |- |आठवडा १४, २०२३ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1404.25 |9 |- |आठवडा २०, २०२३ |1379.8 |10 |- |आठवडा २१, २०२३ |1336.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२३ |1432.9 |5 |1455.53 |9 |- |आठवडा २३, २०२३ |286.07 |5 |1450.61 |5 |1475.28 |9 |- |आठवडा २४, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1391.97 |5 |1413.13 |9 |- |आठवडा २५, २०२३ |297.47 |5 |1508.04 |5 |1529.61 |8 |- |आठवडा २६, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1508.18 |10 |- |आठवडा २७, २०२३ |311.63 |5 |1586.14 |9 |- |आठवडा २८, २०२३ |305.63 |5 |1576.27 |9 |- |आठवडा २९, २०२३ |305.11 |4 |1604.36 |9 |- |आठवडा ३०, २०२३ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1538.86 |10 |- |आठवडा ३१, २०२३ |1590.24 |10 |- |आठवडा ३२, २०२३ |300.09 |4 |1560.37 |10 |- |आठवडा ३३, २०२३ |312.78 |4 |1645.59 |5 |1666.5 |8 |- |आठवडा ३४, २०२३ |359.56 |2 |1773.39 |3 |1793.95 |5 |- |आठवडा ३५, २०२३ |319.48 |3 |1637.29 |5 |1656.78 |8 |- |आठवडा ३६, २०२३ |342.24 |2 |1726.76 |4 |1749.07 |7 |- |आठवडा ३७, २०२३ |326.07 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1643.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1493.7 |10 |- |आठवडा ३९, २०२३ |315.15 |5 |1606.96 |5 |1628.03 |8 |- |आठवडा ४०, २०२३ |371.71 |4 |1845.97 |3 |1868.71 |5 |- |आठवडा ४१, २०२३ |354.49 |5 |1746.04 |4 |1765.6 |7 |- |आठवडा ४२, २०२३ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1728.18 |4 |1748.5 |7 |- |आठवडा ४३, २०२३ |1688.71 |5 |1709.19 |8 |- |आठवडा ४४, २०२३ |1688.53 |5 |1709 |8 |- |आठवडा ४५, २०२३ |1688.86 |5 |1709.35 |8 |- |आठवडा ४६, २०२३ |314.47 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1602.99 |9 |- |आठवडा ४७, २०२३ |334.4 |5 |1761.59 |4 |1782.84 |6 |- |आठवडा ४८, २०२३ |340.02 |5 |1774.83 |3 |1797.74 |5 |- |आठवडा ४९, २०२३ |330.75 |3 |1733.14 |4 |1753.03 |6 |- |आठवडा ५०, २०२३ |345.59 |4 |1748.28 |4 |1773.41 |6 |- |आठवडा ५१, २०२३ |350.51 |4 |1787.22 |4 |1812.24 |6 |- |आठवडा ५२, २०२३ |334.81 |4 |1720.19 |5 |1743.27 |7 |- |आठवडा १, २०२४ |331.16 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1752.61 |8 |- |आठवडा २, २०२४ |328.3 |4 |1692.61 |5 |1717.1 |8 |- |आठवडा ३, २०२४ |335.95 |4 |1701.59 |4 |1727.75 |7 |- |आठवडा ४, २०२४ |313.03 |4 |1595.58 |5 |1619.65 |7 |- |आठवडा ५, २०२४ |324.83 |4 |1639.19 |4 |1663.48 |7 |- |आठवडा ६, २०२४ |340.76 |4 |1699.56 |3 |1729.21 |5 |- |आठवडा ७, २०२४ |335.94 |4 |1669.05 |3 |1697.39 |5 |- |आठवडा ८, २०२४ |330.64 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1616.1 |7 |- |आठवडा ९, २०२४ |328.81 |4 |1588.34 |5 |1609.17 |8 |- |आठवडा १०, २०२४ |340.62 |4 |1674.46 |3 |1700.32 |5 |- |आठवडा ११, २०२४ |362.68 |3 |1764.45 |3 |1793.48 |5 |- |आठवडा १२, २०२४ |'''391.66''' |1 |'''1917.04''' |3 |'''1944.9''' |5 |- |आठवडा १३, २०२४ |343.27 |4 |1720.83 |5 |1745.54 |7 |- |आठवडा १४, २०२४ |333.75 |4 |1678.56 |5 |1701.37 |7 |- |आठवडा १५, २०२४ |324.31 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1661.26 |8 |- |आठवडा १६, २०२४ |300.91 |4 |1466.09 |9 |- |आठवडा १७, २०२४ |329.14 |4 |1473.76 |5 |1497.09 |8 |- |आठवडा १८, २०२४ |313.84 |4 |1475.98 |5 |1503.38 |8 |- |आठवडा १९, २०२४ |308.96 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1480.3 |8 |- |आठवडा २०, २०२४ |290.19 |4 |1355.01 |10 |- |आठवडा २१, २०२४ |303.99 |4 |1445.34 |9 |- |आठवडा २२, २०२४ |310.75 |3 |1571.52 |5 |1599.8 |7 |- |आठवडा २३, २०२४ |313.07 |3 |1467.74 |5 |1491.59 |7 |- |आठवडा २४, २०२४ |331.61 |3 |colspan="2" {{N/A}} |1518.06 |9 |- |आठवडा २५, २०२४ |318.92 |4 |1513.29 |5 |1534.75 |8 |- |आठवडा २६, २०२४ |319.09 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1524.55 |10 |- |आठवडा २७, २०२४ |313.37 |3 |1514.53 |9 |- |आठवडा २८, २०२४ |318.09 |3 |1491.43 |5 |1518.17 |8 |- |आठवडा २९, २०२४ |325 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1577.98 |9 |- |आठवडा ३०, २०२४ |335.81 |4 |1602.54 |9 |- |आठवडा ३१, २०२४ |343.55 |3 |1689.2 |5 |1711.82 |7 |- |आठवडा ३२, २०२४ |329.03 |4 |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1621.83 |9 |- |आठवडा ३३, २०२४ |310.4 |4 |1549.35 |9 |- |आठवडा ३४, २०२४ |296.72 |5 |1498.66 |9 |- |आठवडा ३५, २०२४ |307.97 |5 |1681.19 |8 |- |आठवडा ३६, २०२४ |356.7 |3 |1797.18 |4 |1838.66 |6 |- |आठवडा ३७, २०२४ |310 |5 |1611.89 |5 |1651.56 |8 |- |आठवडा ३८, २०२४ |318.17 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1715.5 |8 |- |आठवडा ३९, २०२४ |313.2 |5 |1661.08 |8 |- |आठवडा ४०, २०२४ |307.53 |5 |1604.69 |8 |- |आठवडा ४१, २०२४ |305.13 |5 |1589.28 |5 |1628.91 |8 |- |आठवडा ४२, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1568.83 |5 |1595.94 |8 |- |आठवडा ४३, २०२४ |326.61 |4 |1675.11 |4 |1710.53 |6 |- |आठवडा ४४, २०२४ |302.04 |4 |1605.42 |5 |1640.45 |7 |- |आठवडा ४५, २०२४ |313.14 |4 |1632.44 |5 |1673.37 |7 |- |आठवडा ४६, २०२४ |307.54 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1660.51 |6 |- |आठवडा ४७, २०२४ |329.8 |5 |1646.53 |4 |1679.54 |7 |- |आठवडा ४८, २०२४ |325.14 |5 |1615.88 |4 |1661.67 |7 |- |आठवडा ४९, २०२४ |339.07 |4 |1642.63 |5 |1686.13 |8 |- |आठवडा ५०, २०२४ |320.93 |4 |1587.81 |5 |1634.79 |7 |- |आठवडा ५१, २०२४ |326 |5 |1628.15 |5 |1672.89 |7 |- |आठवडा ५२, २०२४ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1572 |5 |1610.61 |7 |- |आठवडा ५३, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1626.97 |8 |- |आठवडा १, २०२५ |317.92 |5 |1550.38 |5 |1600.06 |7 |- |आठवडा २, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1594.55 |9 |- |आठवडा ३, २०२५ |1577.74 |8 |- |आठवडा ४, २०२५ |307.77 |4 |1537.47 |9 |- |आठवडा ५, २०२५ |292.2 |5 |1496.48 |9 |- |आठवडा ६, २०२५ |328.06 |2 |1708.35 |4 |1757.59 |6 |- |आठवडा ७, २०२५ |318.97 |5 |1629.34 |5 |1665.16 |7 |- |आठवडा ८, २०२५ |293.83 |5 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1579.06 |8 |- |आठवडा ९, २०२५ |305.16 |5 |1661.1 |9 |- |आठवडा १०, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1578.58 |9 |- |आठवडा ११, २०२५ |334.98 |4 |1678.36 |5 |1717.9 |7 |- |आठवडा १२, २०२५ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="12" colspan="2" {{N/A}} |1544.6 |9 |- |आठवडा १३, २०२५ |1557.77 |9 |- |आठवडा १४, २०२५ |1566.95 |9 |- |आठवडा १६, २०२५ |1414.68 |10 |- |आठवडा १९, २०२५ |259.48 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २२, २०२५ |287.04 |5 |- |आठवडा २३, २०२५ |317.38 |5 |1535.46 |10 |- |आठवडा २४, २०२५ |296.19 |5 |1506.47 |10 |- |आठवडा २५, २०२५ |295.05 |5 |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २७, २०२५ |310.54 |5 |1512.98 |10 |- |आठवडा २८, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1509.22 |10 |- |आठवडा २९, २०२५ |1522.89 |10 |- |आठवडा ३०, २०२५ |320.26 |5 |1590.29 |5 |1646.37 |8 |- |आठवडा ३१, २०२५ |307.31 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1586.19 |8 |- |आठवडा ३२, २०२५ |329.73 |3 |1591.22 |5 |1658.19 |8 |- |आठवडा ३३, २०२५ |292.68 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1602.1 |8 |- |आठवडा ३४, २०२५ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1551.73 |9 |- |आठवडा ३५, २०२५ |1543.83 |8 |- |आठवडा ३६, २०२५ |1633.16 |7 |- |आठवडा ३७, २०२५ |291.62 |5 |1606.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२५ |rowspan="16" colspan="2" {{N/A}} |1571.52 |5 |1627.19 |8 |- |आठवडा ३९, २०२५ |1561.74 |5 |1624.6 |7 |- |आठवडा ४०, २०२५ |1630.86 |4 |1693.01 |6 |- |आठवडा ४१, २०२५ |1613.67 |4 |1670.28 |6 |- |आठवडा ४२, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1534.91 |8 |- |आठवडा ४३, २०२५ |1521.48 |5 |1576.6 |8 |- |आठवडा ४४, २०२५ |rowspan="10" colspan="2" {{N/A}} |1503.83 |9 |- |आठवडा ४५, २०२५ |1486.77 |8 |- |आठवडा ४६, २०२५ |1487.1 |9 |- |आठवडा ४७, २०२५ |1494.08 |9 |- |आठवडा ४८, २०२५ |1455.08 |9 |- |आठवडा ४९, २०२५ |1419.06 |9 |- |आठवडा ५०, २०२५ |1408.11 |8 |- |आठवडा ५१, २०२५ |1456.51 |9 |- |आठवडा ३, २०२६ |1352.26 |10 |- |आठवडा ५, २०२६ |1283.81 |10 |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] 47n87yzj5h699yifjtxorw8ai6gg69k 4 64496 2686366 1912497 2026-05-28T04:15:15Z संतोष गोरे 135680 सदरील सेवा गुगल ने कायमस्वरूपी बंद केली आहे. 2686366 wikitext text/x-wiki {{सुचालन चावडी}} <!-- It is rqeuired to put category as followed, since the inputbox appends to the contents. --> __NEWSECTIONLINK__ ==हे अवश्य पहा== * [[Wikipedia:Polls|विविध विषयांवर आपला कौल द्या]] * [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख नामनिर्देशन‎]] * [[Wikipedia:चावडी/प्रबंधकांना निवेदन|प्रबंधकांना निवेदन]] {|border=1 Style="Border: #4FBBFF solid 2px" |- Align="left" |Style="Border: #4FBBFF solid 0px"|नवीन मत नोंदविण्यासाठी शेजारील<br/> कळीवर टिचकी द्या.<br/>('''पृष्ठपेटीमध्ये बदल करू नका''') |Style="Border: #4FBBFF solid 0px"|&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Style="Border: #4FBBFF solid 0px"|<inputbox> type=comment buttonlabel=नवीन मत break=no width=1 default=विकिपीडिया:चावडी </inputbox> |} ==सहाय्य हवे== विकिमीडिया [[commons:मुखपृष्ठ|कॉमन्स]]वर [[Commons:Commons:Upload/mr|येथे संचिका चढवणे करिताचे सहाय्य पान]] मराठीत भाषांतरित केले आहे. प्राधान्याने या पानातील भाषांतर,दुवे तपासण्यात जर जमले तर दुवे ज्या पानांपर्यंत पोहोचतात त्या पानांचे भाषांतर करण्यात सहाय्य्य हवे आहे. त्याच प्रमाणे [[commons:मुखपृष्ठ|विकिमीडिया कॉमन्स येथील मराठी मुख्पृष्ठावरून]] विकिमीडिया कॉमन्स च्या सुचालन खिडकीत मराठी सुचना व संचिका चढवा अथवा upload दुव्याने [[Commons:Commons:Upload/mr]] हे मराठी अपलोड पान डिफॉल्टने येईल असे इतर जाणकार सदस्या क्डून सहाय्य हवे आहे. मराठी विकिपीडियाच्या प्रचालकांना [http://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%9A%E0%A4%A2%E0%A4%B5%E0%A4%BE विशेष:संचिका चढवा] येथे '''सदस्यांनी संचिका प्राधान्याने [[Commons:Commons:Upload/mr|विकिमीडिया कॉमन्स येथे]] चढवण्यास प्राथमिकता द्यावी. [[commons:मुखपृष्ठ|विकिमीडिया कॉमन्स]]वरील संचिका मराठी विकिपीडियात व इतर सहप्रकल्पात वापरणे सोईचे जाते ''' अशी सुचना लावावी अशी विनंती आहे. [[सदस्य:Mahitgar|Mahitgar]] ०८:३३, २ जून २००९ (UTC) ==तातडीची शुद्धलेखन तपासणी सहाय्य हवे== [http://translatewiki.net/wiki/MediaWiki:Sp-translate-data-SpecialPageAliases/mr ट्रान्सलेट विकिवर :special:magic words जादुई शब्द] [http://translatewiki.net/wiki/Special:Contributions/Mahitgar माझे तेथील योगदान] मधील मराठी भाषांतराची तातडीने शुद्धलेखन तपासणी आणि आवश्यकतेथे दुरूस्ती करून हवी आहे. [[विकिपीडीया:जादुई शब्द]] धन्यवाद [[सदस्य:Mahitgar|Mahitgar]] ११:०८, ७ जून २००९ (UTC) ==बगझीलावरील तांत्रीक चर्चेत सहाय्य हवे== [https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=19115 बगझीलावर मी केलेली खालील विनंतीवर] तांत्रीक स्वरूपाच्या शंका उपस्थित केली गेलेली दिसते (जेथून माझ्या संगणक प्रणाली विषयीच्या माहितीची सीमा संपते). त्यात सक्रीय सहभाग घेऊन आपले मत नोंदवावे ही नम्र विनंती <nowiki>Undersigned would like to localise <ref> </ref> and <references/> tags for Marathi language wiki projects <ref> </ref> to <संदर्भ> </संदर्भ> and <references/> to <संदर्भ/></nowiki> (Translate wiki informed that it is not possible in translatewiki) Please do help Thanks and Regards Mahitgar :I think the experts are saying converting the tags to native character-set (unicode in case of Marathi) is not possible, or if forced, may break other sites that source from Wikipedia. :I tend to believe them, though I will look up the relevant documents (w3c specs, etc.) to confirm it. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] २१:३२, ८ जून २००९ (UTC) ==महत्त्वाची सूचना== कृपया सोपे भाषांतर करण्यात सहाय्य करा * [[:meta:Licensing update/Result|The Wikimedia Community]] and the [[:meta:foundation:Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] have [[:meta:foundation:Resolution:Licensing update approval|approved to license]] the content of [[:meta:Template:Sisterprojects|all Wikimedia projects]] under the [http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/ Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0] effective effective June 15, 2009. ==विकिभेट== खाली नमूद केल्या प्रमाणे मराठी विकिपीडियाचे सदस्य श्री माधव गाडगीळ यांनी पूण्यातील मराठी विकिपीडिया सदस्यांना भेटी साठी आमंत्रीत केले आहे. *तारीख १ जुलै २००९,बुधवार सकाळी ठिक १०.३० *स्थळ: आघारकर रिसर्च संस्था [http://maps.google.co.in/maps?f=d&source=s_d&saddr=18.517112,73.841515&daddr=Unknown+road+to:Agharkar+Research+Institute+(MACS),+G+G+Agarkar+Rd,+(BMCC+Rd),+Pune+411+004+%4018.520541,73.831655&geocode=%3BFZqYGgEdH5VmBA%3BFd2ZGgEd55RmBA&hl=en&mra=dme&mrcr=0&mrsp=0&sz=16&via=1&sll=18.51697,73.836429&sspn=0.009665,0.013733&ie=UTF8&ll=18.51697,73.836429&spn=0.009665,0.013733&z=16 गूगल मॅप] *पत्ता: आघारकर रिसर्च संस्था,जी.जी.आगरकर पथ BMCC road,Off Bhanadarakar Road,Pune 411004. *तुमच्या उपस्थिती बद्दल[[विकिपीडिया चर्चा:विकिभेट#विकिभेट]] किंवा [http://groups.yahoo.com/group/mr-wiki/app/rsvp/view/list याहू ग्रूप mr-wiki RSVP Application] येथे कळवा शक्य तोवर तुमचे मोबाईल न. उपलब्ध करावेत. प्लान मध्ये काही बदल झाल्यास कळवणे सोपे जाईल. *चर्चेचे विषय # मराठी अभ्यासपरिषदेच्या शब्दकोश प्रकल्पास मराठी विक्शनरीचे सहाय्य # वनस्पतीशास्त्रा संदर्भातील लेख मराठी विकिपीडियात कसे घेता येतील # भविष्यातील विकिभेटीच्या शक्यतेचा आढावा घेणे {| class="wikitable" |- |सदस्य नाव || सध्याचे शहर|| इमेल ||गूगल मोबाईल चॅनेल||मला अपेक्षीत वर्ष/महीना||तारीख||वेळ |- |[[सदस्य:mahitgar]]||[[विकिपीडिया:भेट/पुणे १|पुणे १]]||mahitgar@yahoo.co.in||marathiwikipedia||२००९ July||1||१०.३० सकाळी |} <!-- ===गूगल एसएमएस चॅनल=== *[http://labs.google.co.in/smschannels/browse तुमच्या मोबाईल आणि गूगल अकाऊंटचा उपयोग करून स्वत:चा विकिपीडिया गूगल एसएमएस चॅनल] बनवा आणि येथे खाली नोंद करा {| class="wikitable" |- |क्र.||चॅनलचे नाव||प्रायव्हेट/पब्लीक(प्रायव्हेट चॅनलचे सदस्य होण्याकरिता चॅनलओनर सदस्याच्या चर्चा पानावर किंवा ईमेलवर मोबाईल न. द्या ||विकिपीडिया सदस्य||सदस्याचे चर्चा पान तुमचा मोबाईल न.चर्चा पानावर लिहा ||चॅनलचे स्वरूप |- |१||MarathiWikipedian||प्रायव्हेट(प्रायोगिक),||[[सदस्य:Mahitgar]]||[[सदस्य चर्चा:Mahitgar]]||एस एम एस कोणताही चॅनल सबस्क्रायबर पाठवू शकतो. |- |२||चॅनलचे नाव||प्रायव्हेट/पब्लीक(प्रायव्हेट चॅनलचे सदस्य होण्याकरिता चॅनलओनर सदस्याच्या चर्चा पानावर किंवा ईमेलवर मोबाईल न. द्या ||विकिपीडिया सदस्य||सदस्याचे चर्चा पान तुमचा मोबाईल न.चर्चा पानावर लिहा ||चॅनलचे स्वरूप |} --> == चिवडा == भारताचे राष्ट्रीय खाद्य निवडण्यासाठी जनमत घेतले तर चिवडा / फोडणीची पोळी या पदार्थास महाराष्ट्रातुन सुमारे ८० ते ८५ टक्के मतदान होइल अशी मला आशा आहे. इतरांचे मत काय आहे? ==अकोला महाराश्त्र== इ अम् मरथि स्पेअकेर् इन् महरश्र्त आय् अम् तिच‍र् इन् महरश्त्र. आय् वन्त् तु सेर्वे यु बअय् तिचिग् मरअथि फ्री इन् मौरिशस्. इ नीद् चान्स् तु सेर्वे. माय् नो.००९१ ९४२३६५७८२०. . ==difficult marathi words== Is it necessory to translate each n every thing in such a difficult marathi ? e.g लिहीण्यासाठी डावीकडील डबीत टिचकवा cannt it be simple and translated in day to day language :येथे सर्वजण हौशी भाषांतरकर्ते असतात.आपल्याला काही मराठी शब्द कठीण वाटले तर सोपे {{मराठी शब्द सुचवा}} व मराठी विकिपीडियाला सहकार्य करा.आपण मराठी भाषिक असूनही शालेय शिक्षण इंग्रजी माध्यमातून झाल्यामुळे मराठी शब्द कठीण भासत असतील तर [[विकिपीडिया:धूळपाटी/Support requirements of people using Marathi as Second Language|Support requirements of people using Marathi as Second Language]] येथे आपल्या करिता अधिक माहिती उपलब्ध असू शकते. [[सदस्य:Mahitgar|Mahitgar]] ११:०२, २ जुलै २००९ (UTC) == जोवाल == मेघालयातील जोवाल हे नाव चुकीचे आहे बरोबर नाव जोवाई असे आहे. मी त्या गावाला गेलो होतो एप्रील २००९ मधे. योग्य तो बदल करावा. विश्वास कल्याणकर :[[चित्र:yes.png]] :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] १५:२५, २९ जून २००९ (UTC) ==केदार जोशी??== [[केदार जोशी]] या नावाने मराठी आणि इंग्रजी विकिपीडियात देखिल लेख आहे. [[केदार जोशी]] या नावाचा मला परिचय नाही कदाचित माझे तत्वज्ञानाबद्दलचे वाचन कमी असेल पण जाणकारांनी संबधीत संदर्भ तपासून घ्यावेत असे वाटते. [[सदस्य:Mahitgar|Mahitgar]] १३:२२, ६ जुलै २००९ (UTC) ==फायरफॉक्समध्ये शुद्धलेखन चिकित्सा== [[फायरफॉक्स|फायरफॉक्समध्ये]] [[शुद्धलेखन]] कसे तपासायचे ते पाहूया. फायरफॉक्स वापरत असाल तर खालील पानावर जाऊन मराठी डिक्शनरीचे एड-ओन जोडून घ्या. इंटरनेट एक्स्पोअर वापरणाऱ्यांसाठी अशी सुविधा आहे की नाही ते मला माहीत नाही. https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/addon/12797/ फायरफॉक्स पुन्हा सुरू करा. आता चुकीचे मराठी शब्द लाल रंगात दिसू लागतील. त्या शब्दांवर राईट क्लिक करून योग्य शब्द निवडता येईल. उजवी क्लिक करून "चेक स्पेलिंग" च्या पुढ्यात बरोबरची खूण दिसते आहे याची खात्री करून घ्या. तसेच लॅग्वेजेस या पर्यायात आता मराठी दिसू लागले पाहिजे आणि त्या पर्यायावर क्लिक केली की त्याच्यापुढे बरोबरची खूण येईल. एखादा शब्द बरोबर असून लाल रंगात अधोरेखित होत असेल तर तो शब्द आपण आपल्या व्यक्तिगत संग्रहात "ऍड टू डिक्शनरी" हा पर्याय वापरून जमा करून ठेवू शकता. डिक्शनरीने चुकीचा शब्द सुचविला तर त्याचा अर्थ मूळ स्रोत सुधारायला हवा.[http://code.google.com/p/hunspell-marathi-dictionary/ या दुव्यावर] कोणता शब्द डिक्शनरीत नको ते नोंदवा म्हणजे पुढील आवृत्तीत सुधारणा करता येईल.सध्याच्या आवृत्तीत सुधारणेस बराच वाव आहे याची नोंद घ्यावी. (वरील मजकुराची शुद्धलेखन चिकित्सा फायरफॉक्स मधील हेच एक्श्टिंशन वापरून केलेली आहे.)<ref>[http://www.manogat.com/node/17131][[सदस्य:Shantanuo|सदस्य:शंतनुओक]] </ref><references/> [[सदस्य:Mahitgar|Mahitgar]] १४:०५, ६ जुलै २००९ (UTC) ==विस्तार== साचा विस्तार काही लेखात व्यवस्थित दिसत नाही आहे. उदा.[[वटवृक्ष]] कृपया जाणकारांनी पहावे.[[विशेष:योगदान/61.17.200.78|61.17.200.78]] १४:२८, ७ जुलै २००९ (UTC) : साचा:विस्तारविनंती हा लेखाच्या सुरूवातीला ठेवल्यास व्यवस्थित दिसतो. जर तो चित्रांनंतर लगेच वापरला तर मोडलेला दिसतो. - [[सदस्य_चर्चा:कोल्हापुरी|कोल्हापुरी]] ०४:५९, ८ जुलै २००९ (UTC) == मदत == [[जगातील देशांची यादी (लोकसंख्येनुसार)]] ह्या लेखात काही किचकट एक्स्प्रेशन्स आहेत व त्यामुळे पूर्ण पानावर लाल चुका दिसतात. ह्या त्रुटी दुरुस्त करण्यासाठी कोणी मदत करु शकेल काय?<br />[[सदस्य:Abhijitsathe|अभिजीत साठे]] २०:३४, १३ जुलै २००९ (UTC) : <nowiki>{{CURRENTMONTH}}</nowiki> etc हे देवनागरी अंक return करतात. त्यामुळे त्यांना expr मध्ये वापरतांना घोळ होत होता. (मला पण हे आत्ताच कळाले :) ). त्यामुळे <nowiki>{{साचा:YearDEV2EN}}</nowiki> वापरला जो देवनागरी अंकांना इंग्रजीत लिप्यंतरित करतो. [[सदस्य:Padalkar.kshitij|क्षितिज पाडळकर]] ०१:०७, १४ जुलै २००९ (UTC) == अजून थोडी मदत == मी अनेक लेखांमध्ये [[साचा:Nts]] हा साचा वापरतो आहे (उदा. [[जगातील देशांची यादी (लोकसंख्येनुसार)]]. हा साचा [http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Nts येथुन] उचलला आहे. ह्यामुळे इंग्लिश आकडे देवनागरीमध्ये परत टाईप करावे लागत नाहीत. पण हे आकडे इंग्लिश आकडे पद्धतीनुसार दिसतात. ते भारतीय संख्या पद्धतीमध्ये दिसावे ह्यासाठी ह्या साच्यात काही बदल करता येतील काय? उदा. १२३,४५६ हा आकडा १,२३,४५६ असा दिसायला हवा व १२,३४५,६७८ हा आकडा १,२३,४५,६७८ असा दिसायला हवा. मी इंग्लिश विकिपीडियावरसुद्धा मदत मागितली आहे. धन्यावाद... [[सदस्य:Abhijitsathe|अभिजीत साठे]] १२:३६, १४ जुलै २००९ (UTC) :I think, that formatting is because of the <nowiki>{{formatnum:}}</nowiki> [[meta:Formatnum:|Magic Word]]. It is not a template and as per this meta page, it groups the digits together and also translates them in Local language. But I think, grouping of the numbers should also be local language dependent. (which is currently not...) यासाठी काय करावे लागेल? [[सदस्य:Padalkar.kshitij|क्षितिज पाडळकर]] ०२:५९, १५ जुलै २००९ (UTC) ==नवे उपयूक्त साचे== *<nowiki>{{</nowiki>[[साचा:शुलेचि|शुलेचि]]<nowiki>}}</nowiki> {{शुलेचि}} *<nowiki>{{</nowiki>[[साचा:सशुलेचि|सशुलेचि]]<nowiki>}}</nowiki> {{सशुलेचि}} *<nowiki>{{</nowiki>[[साचा:मीसशुलेचि|मीसशुलेचि]]<nowiki>}}</nowiki> {{मीसशुलेचि}} *<nowiki>{{</nowiki>[[साचा:टीपसशुलेचि|टीपसशुलेचि]]<nowiki>}}</nowiki> *<nowiki>{{</nowiki>[[साचा:टीपमीसशुलेचि|टीपमीसशुलेचि]]<nowiki>}}</nowiki> *<nowiki>{{</nowiki>[[साचा:अपूर्ण वाक्य|अपूर्ण वाक्य]]<nowiki>}}</nowiki> {{अपूर्ण वाक्य}} *<nowiki>{{</nowiki>[[साचा:क्लिष्टभाषा|क्लिष्टभाषा]]<nowiki>}}</nowiki> {{क्लिष्टभाषा}} *<nowiki>{{</nowiki>[[साचा:Meaning|Meaning]]<nowiki>}}</nowiki> {{Meaning}} *<nowiki>{{</nowiki>[[साचा:विकिकरण|विकिकरण]]<nowiki>}}</nowiki> *<nowiki>{{</nowiki>[[साचा:हवे होते|हवे होते]]<nowiki>}}</nowiki> *<nowiki>{{</nowiki>[[साचा:चित्र हवे|चित्र हवे]]<nowiki>}}</nowiki> {{चित्र हवे}} *<nowiki>{{</nowiki>[[साचा:मले|मले]]<nowiki>}}</nowiki> *<nowiki>{{</nowiki>[[साचा:शंभर संपादने|शंभर संपादने]]<nowiki>}}</nowiki> *<nowiki>{{</nowiki>[[साचा:वनीया|वनीया]]<nowiki>}}</nowiki> *<nowiki>{{</nowiki>[[साचा:स्वागतविप्रवने|स्वागतविप्रवने]]<nowiki>}}</nowiki> *<nowiki>{{</nowiki>[[साचा:मट्रा|मट्रा]]<nowiki>}}</nowiki> :[[सदस्य:Mahitgar|Mahitgar]] ०५:५६, १९ जुलै २००९ (UTC) ==# वापरून केलेले क्रमांकन== <nowiki>#</nowiki> वापरून केलेले क्रमांकन मराठीत कसे मिळवावे ? :[[सदस्य:Mahitgar|Mahitgar]] ०४:५०, १८ जुलै २००९ (UTC) ==sutar ya samajabadda adhik mahiti havi hoti== Sir mala sutar ya samajabadda adhik mahiti havi hoti parantu mala vatate hi side fakt khas yeka vishishth jati sathi tayar karnyat aaleli aahe karan mi tumachya SAMAJ ya option la gelyawar sutar ya jati baddal kahich adhalun aale nahi. :समाज मुखपृष्ठ हे जातीय किंवा धार्मीक संबंधातले नसून विकीपिडियावर भर घालणर्‍या लोकांसाठीचे (विकिकर समाज) आहे - [[सदस्य_चर्चा:कोल्हापुरी|कोल्हापुरी]] १०:५४, १८ जुलै २००९ (UTC) ==साचा दुरूस्तीत सहाय्य हवे== [[:en:Wikipedia:Translation]]अंतर्गत [[:en:Template:Translator]] च्या धर्तीवर <nowiki> {Translator|es|Spanish}}</nowiki> ने साचा दिसावयास हवा.मराठी विकिपीडियावर [[विकिपीडिया:भाषांतर प्रकल्प]] अंतर्गत *<nowiki>{{</nowiki>[[साचा:भाषांतरकार|भाषांतरकार]]<nowiki>}}</nowiki> <nowiki>{{अनुवादभाषा|es|Spanish}}</nowiki> असे लिहिल्यास दिसावयास हवा त्या एवजी {{अनुवादभाषा|es|Spanish}} असा एकच शब्द दिसतो आहे. कृपया जाणकारांनी त्रूटी दूर करण्यास मदत करावी. :[[सदस्य:Mahitgar|Mahitgar]] १२:४६, १९ जुलै २००९ (UTC) :: मी यासाठी [[साचा:Language/mr‎]] व [[साचा:Language/mr‎+]] हे दोन साचे बनविले आहेत. कृपया त्यांच्या भाषांतरासाठी मदत करावी. यामुळे <nowiki>{{अनुवादभाषा|en}}</nowiki> असे लिहिल्यास '''{{अनुवादभाषा|en}}''' असे दिसेल. भाषेचे नाव इंग्रजीमधून पाहिजे असेल तर <nowiki>{{अनुवादभाषा|fr|en}}</nowiki> असे लिहावे. ::[[सदस्य:Padalkar.kshitij|क्षितिज पाडळकर]] १६:२०, १९ जुलै २००९ (UTC) :धन्यवाद [[सदस्य:Mahitgar|Mahitgar]] ०७:५२, २१ जुलै २००९ (UTC) ==नवीन दालनांची सुरवात== खालील नवीन दालनाची सुरवात केली आहे. संबधीत विषयात रस असलेल्या सदस्यांनी त्यांच्या पुढील जडण घडणीत योगदान करावे. *[[दालन:क्रीडा]] ==चित्र बनवून हवे== नवीन सदस्यांना संदर्भ देण्याची प्रकीया सुलभ जावी म्हणून मिडियाविकि टूल्स मधील [[File:Button reflink.png]] या चित्राचे त्याच मुळ आकार आणि रंगात मराठीकरण (अर्थात प्रताधिकार मुक्त) करून हवे आहे.{{चित्र हवे}} हा [[चित्र:Sandarbha.PNG]] माझा प्रयत्न तेव्हढासा जमलेला नाही. प्लिज कुणी मदत करेल. [[सदस्य:Mahitgar|Mahitgar]] ०७:५०, २१ जुलै २००९ (UTC) ==Short name== :Please suggest shorter name for following marathi wikipedia project [[सदस्य:Mahitgar|Mahitgar]] ०७:४१, २४ जुलै २००९ (UTC) * [[विकिपीडिया:धूळपाटी/Support requirements of people using Marathi as Second Language|Support requirements of people using Marathi as Second Language]]{{क्लिष्टभाषा}} n95g8ebkn5xdn3iharczmjgfmiy77ty 0 73478 2686291 2472574 2026-05-27T12:47:23Z ~2026-31407-91 183569 2686291 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} [[चित्र:Ewaste-pile.jpg|इवलेसे|सदोष आणि कालबाह्य इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे]] '''ई-कचऱ्याची गंभीर समस्या''' :- <br /> इलेक्ट्रॉनिक वस्तू, संगणक, मोबाईल्स यासारख्या आपल्या सध्याच्या आधुनिक जीवनशैलीची गरज बनलेल्या वस्तूंमुळे जगभरातल्या पर्यावरणाच्या समस्या वाढत आहेत. यातील सर्वात मोठी समस्या आहे ती ई-कचऱ्याची. बिघडलेले किंवा खराब झालेले मोबाइल फोन्स, लॅपटॉप, दूरचित्रवाणी संच, आणि कॉम्प्युटर्स यांसारख्या वस्तूंमुळे आरोग्य आणि पर्यावरणाच्या समस्या निर्माण होत आहेत. गंभीर आजारांचे स्रोत बनलेल्या या ई-कचऱ्याचे भारतासारख्या विकसनशील देशांत बरेच जास्त प्रमाण आहे.<br /> सरकारी आकडेवारीनुसार भारतात २००४मध्ये १,४६,८०० टन इतका ई-कचरा होता. २०१२मध्ये तो वाढून ८,००,००० टन झाला असल्याचे अनुमान आहे. ई-कचरा निर्माण करणाऱ्या देशातील प्रमुख शहरांमध्ये दिल्ली, [[मुंबई]], बंगलोर, कलकत्ता, चेन्नई आणि [[हैदराबाद]] या महानगरांचा आणि पुण्यासारख्या आयटी क्षेत्राशी संबंधित शहरांचा समावेश आहे.<br /> ई-कचरा हा आयटी कंपन्यांमधून मोठ्या प्रमाणावर निघतो. पूर्वी मोठ्या आकाराचे कॉम्प्युटर आणि मॉनिटर असायचे. आता त्यांची जागा स्लिम कॅबिनेट आणि फ्लॅट मॉनिटर्सनी घेतली आहे. माउस, की-बोर्ड, मोबाइलचे खराब झालेले स्पेअर पार्ट किंवा सध्याच्या स्थितीत न चालणारी उपकरणे ही ‘ई-कचरा<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.techgib.com/e-waste/|title=What is E-Waste? What Happens to E-Waste? -|दिनांक=2018-08-17|संकेतस्थळ=Tech Gib|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2019-07-07|archive-date=2019-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190707112241/https://www.techgib.com/e-waste/|url-status=dead}}</ref>’ या प्रकारात येतात. जुन्या डिझाइन्सचे कॉम्प्युटर, मोबाइल फोन, दूरचित्रवाणी, इलेक्ट्रॉनिक खेळणी, क्षमता संपलेले सेल आणि अन्य उपकरणे हासुद्धा ई-कचराच. त्यामुळे मनुष्याच्या आरोग्यासाठी गंभीर धोका निर्माण होऊ शकतो.<br /> आपण आपल्या घरातील टाकाऊ वस्तू, कचरा नेहमीच घराबाहेर फेकून देतो. सोसायटीच्या आवारात, सार्वजनिक रस्त्यांवर, अगदी कुठेही आपण कचरा फेकतो. या कचऱ्यात ई-कचराही असतो. मात्र त्याबद्दल आपल्याला कोणी प्रश्न विचारत नाही किंवा दंडही करत नाही.<br /> वन आणि पर्यावरण मंत्रालयाच्या अंतर्गत येणाऱ्या केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने ई-कचऱ्याचे व्यवस्थापन करून तो नष्ट करण्यासाठी २००८मध्ये काही नियम बनवले होते. गेल्या वर्षीच्या मे महिन्यात (?) वन आणि पर्यावरण मंत्रालयाने ई-वेस्ट मॅनेजमेंट अँड हॅंडलिंग कायद्याची अधिसूचना मांडली होती. तिच्या संदर्भात संबंधित व्यावसायिक आणि ग्राहक यांना माहिती देण्यासाठी एक वर्ष वेळ देण्यात आला होता.<br /> आता टीव्ही, मोबाइल, लॅपटॉप किंवा अन्य कोणताही ई-कचरा घराबाहेर डंप केला, तर त्यासाठी दंडाबरोबरच शिक्षेचीही तरतूद असलेला इलेक्ट्रॉनिक वेस्ट (मॅनेजमेंट अँड हॅंडलिंग) कायदा-२००० लागू झाला आहे.<br /> या कायद्याअंतर्गत ई-कचरा आपण कुठेही टाकू शकत नाही. आपल्याला ई-कचरा सरकारने अधिकृत केलेल्या एजन्सीजना द्यावा लागेल. पर्यावरण मंत्रालयाच्या म्हणण्यानुसार कोणताही नागरिक त्याचेर जुने इलेक्ट्रॉनिक साहित्य तीन पद्धतीने नष्ट करू शकतो. यामध्ये अधिकृत संग्रह केंद्रावर, रिसायकलिंग करणाऱ्या अधिकृत संस्थेकडे किंवा त्या साहित्याची निर्मिती करणाऱ्या उत्पादकाकडे जमा करून त्या साहित्याची विल्हेवाट लावता येईल. मात्र, या कायद्यातील काही तरतुदींबद्दल इलेक्ट्रॉनिक्स कंपन्यांनी विरोधही दर्शवला आहे. या कायद्याअंतर्गत ई-कचरा एकत्र करणे ही इलेक्ट्रॉनिक्स कंपन्यांची जबाबदारी असेल. त्यामुळे उत्पादक कंपन्यांना या कायद्यामध्ये काही सुधारणा हव्या आहेत.<br /> भारतामध्ये माहिती-तंत्रज्ञान व्यवसायाचे एक प्रमुख केंद्र क्षेत्र बंगलोरमध्ये आहे. या शहरात सुमारे १७०० आयटी कंपन्या आहेत. त्यांच्याकडून दरवर्षी सुमारे ६००० ते ८००० टन इलेक्ट्रॉनिक कचरा बाहेर पडतो.<br /> सर्वात चिंतेची बाब म्हणजे देशामध्ये निर्माण होणारा हजारो टन ई-कचरा पारंपरिक भंगारवालेच खरेदी करतात. अशा प्रकारचा कचरा खरेदी करण्यासाठी त्यांना अनुमती नाही आणि वैज्ञानिक पद्धतीने त्याची विल्हेवाट लावण्याची व्यवस्थाही त्यांच्याकडे नाही.<br /> सरकारद्वारे वेगवेगळ्या ठिकाणांहून ई-कचरा एकत्र करण्यासाठी नेटवर्क तयार करण्यात आले आहे. देशामध्ये ६०० पेक्षा जास्त ई-कचरा संग्रहण केंद्रेही आहेत. पण ज्या प्रमाणात ई-कचऱ्याची निर्मिती होत आहे, त्यामानाने ही संख्या कमी आहे. आणखी एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे या ६०० केंद्रांवर प्रत्येक वर्षी जवळजवळ सुमारे ३००० टन ई-कचराच रिसायकल केला जातो. एका अहवालानुसार, येत्या १० वर्षामध्ये भारत, [[चीन]] आणि अन्य विकसनशील देशांमध्ये इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांच्या विक्रीत मोठ्या वेगाने वाढ होईल आणि पर्यायाने त्यातून निघणाऱ्या ई-कचऱ्याचा पर्यावरण आणि लोकांच्या आरोग्यावर गंभीर परिणाम होईल. या अहवालानुसार, सध्या प्रत्येक वर्षी भारतात रेफ्रिजरेटरमधून १,००,००० टन, दूरचित्रवाणीमधून २,७५,००० टन, कॉम्प्युटरमधून ६०,००० टन, प्रिंटरमधून ५,००० टन आणि मोबाईल फोनमधून १,७०० टन ई-कचरा निर्माण होतो. २०२० पर्यंत जुन्या कॉम्प्युटरमुळे ई-कचऱ्याची ही आकडेवारी भारतात ५०० टक्क्यांपर्यंत वाढू शकते. त्यामुळे या महाभयंकर ई-कचऱ्याच्या रिसायकलिंगबाबत कायद्याचे कडक पालन केले नसल्यास गंभीर संकटाचा सामना करावा लागेल. [[वर्ग:कचरा]] [[वर्ग:इलेक्ट्रॉनिक वाणिज्य]] 4uq5qvhk04kyfg9nzm855honile1qrz 0 76262 2686350 2685704 2026-05-28T01:27:03Z Khirid Harshad 138639 [[Special:Contributions/~2026-31257-03|~2026-31257-03]] ([[User talk:~2026-31257-03|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:आर्या जोशी|आर्या जोशी]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2685511 wikitext text/x-wiki [[File:Vishnu in his complete form.jpg|thumb|भगवान विष्णू]] अधिक मास हा भारतीय पंचांग आणि कालदर्शिका यामधील एक महिना आहे .दर तीन वर्षांनी एकदा हा महिना कालगणनेमध्ये येतो .<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.google.co.in/books/edition/A_Comprehensive_Dictionary_English_and_M/uMM5jI2ugGIC?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95+%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B8+%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80&pg=PA323&printsec=frontcover|title=A Comprehensive Dictionary, English and Marathi. 3. Ed|last=Padmanji|first=Baba|date=1889|publisher=Educ. Society's Press Byculla|language=mr}}</ref> ==प्राचीनत्व== अधिक महिन्याचे संदर्भ वैदिक साहित्यात आढळतात. सौर कालगणना वेदकाळात अस्तित्वात होती आणि चांद्र कालगणना ही अस्तित्वात होती. वैदिक ऋषींना हे लक्षात आले की चांद्र आणि सौर कालगणना यांचा एकमेकांशी मेळ जुळण्यासाठी काही दिवसांचा फरक पडत होता. हे अंतर भरून काढण्यासाठी काही दिवस अधिक घ्यावे लागले. वैदिक काळातच हे अंतर भरून काढण्यासाठी दर ३ वर्षांनी कालगणनेमध्ये ३० दिवस अधिक घेतले गेले. हाच तो अधिक मास होय.<ref name=":2">{{स्रोत पुस्तक|title=भारतीय संस्कृती कोश खंड १|last=जोशी, होडारकर|first=महादेवशास्त्री, पद्मजा|publisher=भारतीय संस्कृतिकोष मंडळ|year=मार्च २०१० (पुनर्मुद्रण)|isbn=|location=पुणे|pages=१३७-१३८}}</ref>अधिक महिन्याचे संदर्भ वैदिक साहित्यात आढळतात. सौर कालगणना वेदकाळात अस्तित्वात होती आणि चांद्र कालगणना ही अस्तित्वात होती. वैदिक ऋषींना हे लक्षात आले की चांद्र आणि सौर कालगणना यांचा एकमेकांशी मेळ जुळण्यासाठी काही दिवसांचा फरक पडत होता. हे अंतर भरून काढण्यासाठी काही दिवस अधिक घ्यावे लागले. वैदिक काळातच हे अंतर भरून काढण्यासाठी दर ३ वर्षांनी कालगणनेमध्ये ३० दिवस अधिक घेतले गेले. हाच तो अधिक मास होय.<ref name=":2">{{स्रोत पुस्तक|title=भारतीय संस्कृती कोश खंड १|last=जोशी, होडारकर|first=महादेवशास्त्री, पद्मजा|publisher=भारतीय संस्कृतिकोष मंडळ|year=मार्च २०१० (पुनर्मुद्रण)|isbn=|location=पुणे|pages=१३७-१३८}}</ref> वैदिक साहित्यात अधिक महिन्याला संसर्प, मलीमलूच असे म्हणले गेले आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=K4FXqaw5BoAC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PR32&dq=vedic+importance+of+Adhik&hl=en|title=Sacred Books of T He East: the Vedanta- Sutras|publisher=Atlantic Publishers & Distri|language=en}}</ref> अधिक मासाला पुरुषोत्तम मास, मल मास,धोंड्याचा महिना असेही म्हणतात.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.google.co.in/books/edition/Sanatan_Dharm/D1hFEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%B7%E0%A5%8B%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%AE+%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B8+%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B5&pg=PA86&printsec=frontcover|title=Sanatan Dharm: Nitya Karm Evam Ritucharya|last=Ballabh|first=Hira|date=2021-09-29|publisher=Blue Rose Publishers|language=hi}}</ref> ==धार्मिक महत्त्व== या मासात मंगल कार्ये, काम्य व्रते इत्यादींचा त्याग करतात. त्यामुळे या मासास इहलोकात अनेक निर्भत्सनांना सामोरे जावे लागले. त्यामुळे व्यथित होऊन तो मास वैकुंठात विष्णूकडे गाऱ्हाणे घेऊन गेला. विष्णूने त्यास गोकुळात [[श्रीकृष्ण|कृष्णाकडे]] पाठविले. तो कृष्णास शरण गेला. कृष्णाने त्या मासाचे नाव बदलून 'पुरुषोत्तम मास' असे ठेविले अशी कथा प्रचलित आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=fmtxAwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA393&dq=religious+importance+of+adhik+maas&hl=en|title=Hindu Dharma-A Teaching Guide|last=Kapur|first=Kamlesh|date=2013-08|publisher=Xlibris Corporation|isbn=978-1-4836-4557-5|language=en}}</ref> या मासात जे श्रद्धाभक्तियुक्त राहून उपासना, कर्मे, व्रते व दाने करतील त्यांना पुण्य मिळेल असेही त्यास वचन दिले.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=kWqPwWpkhg0C&pg=PA288&dq=importance+of+purushottam+maas&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjkr8vBhZTbAhXHo48KHQjUBqIQ6AEIJDAA|title=Yatra 2 Yatra|date=2009|publisher=Yatra2Yatra|language=en}}</ref><ref name=":0" /> अधिक मास हा पुरुषोत्तम मास म्हणून ओळखला जातो. या विशिष्ट महिन्यात [[विष्णू]] देवतेच्या उपासनेला विशेष महत्त्व आहे. या काळात [[उज्जैन]] येथे विशेष यात्रा भरते. भागवत पुरणाचे वाचन, भागवत कथा सप्ताह, स्नान, दान, [[जप]] यांचे आचरण या महिन्यात केले जाते. ब्राह्मणांना भोजन, [[दान]] देणे यासाठीही या महिन्यात विशेष उपक्रम केले जातात.<ref name=":2" /> अधिक महिन्यात विविध मंगल कृत्ये करू नयेत असा संकेत रूढ आहे, त्यामुळे या महिन्यात विवाह, मुंज, बारसे असे संस्कार केले जात नाहीत.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=JFpZDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PT8&dq=%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95+%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B8+%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AF&hl=en|title=SARV VIPRA MARTAND|date=2018-05-01|publisher=VIMLESH SHARMA|language=hi}}</ref> अधिक मासात भारतभरात विष्णूच्या विविध मंदिरांत विशेष पूजाचे आयोजन केले जाते. भागवत पुराणाचे सप्ताह, दान, स्नान असे धार्मिक उपक्रम आयोजित केलेलं जातात. विविध यात्रा-जत्रा यांचे आयोजन केले जाते.महाराष्ट्रातील [[बीड]] जिल्ह्यात पुरुषोत्तम मंदिर आहे. तेथे अधिक मासात संपूर्ण महिना विशेष धार्मिक उत्सव आयोजित होतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/beed/here-only-temple-lord-purushottam-excessive-importance-excess-mass/|title='येथे' आहे भगवान पुरुषोत्तमाचे एकमेव मंदिर; अधिक मासात आहे अनन्यसाधारण महत्व|last=author/lokmat-news-network|date=2018-05-15|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2020-09-19}}</ref> ==अन्य प्रचलित परंपरा== अधिक महिन्यात विवाहित कन्या आणि जावई यांना ३ ३ अनारसे , तांब्याचे निरांजन आणि भेटी देण्याची परंपरा प्रचलित आहे . या काळात दानधर्म करणे , पवित्र नद्यांच्या संगमावर जाऊन स्नान करणे , भागवत पुराण वाचणे , अधिक मासाची पोथी वाचणे , भगवदगीता पठण करणे असे विविध क्रियाकलाप केले जातात .<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/astro/religion-festival-news/adhik-maas-2026-vidhi-ritual-javai-jevan-vaan-son-in-law-ritual/articleshow/130897842.cms|title=Adhik Maas 2026 : अधिकमासात जावयाला कोणते वाण द्यावे? पहा काय आहे पारंपरिक पद्धत !|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2026-05-23}}</ref> ==खगोलशास्त्रीय महत्त्व== [[पृथ्वी]]च्या सूर्याभोवतीच्या भ्रमणामुळे, [[सूर्य]] हा बारा राशींमधून प्रवास करत कालचक्राचे एक वर्ष पूर्ण करतो असे भासते, त्यास ३६५ दिवस, ५ तास ४८ मिनिटे आणि साडे ४७ सेकंद लागतात. त्या काळात इंग्रजी(ग्रेगरी) कॅलेंडरवरचे बारा महिने पूर्ण होतात. मात्र, चंद्राच्या पृथ्वीभोवती फिरण्यावर आधारलेले १२ हिंदू चांद्र मास(महिने) मात्र ३५४ दिवसातच म्हणजे ११ दिवस आधीच पूर्ण होतात. [[महाराष्ट्र]], [[गुजरात]], [[आंध्रप्रदेश]] आणि [[कर्नाटक|कर्नाटका]]तील चांद्र मास हे अमान्त (अमावस्येला संपणारे) असतात. उत्तरेला ते पौर्णिमान्त असतात. ज्या हिंदू मासात सूर्य एकाही राशीचे संक्रमण करीत नाही, (रास बदलत नाही) तो '''अधिक मास''' होय. सौर मास व चांद्र मास यांची सांगड घालण्यासाठी व या अकरा दिवसांचा फरक भरून काढण्यासाठी [[हिंदू पंचांग|पंचांगात]] अधिक मासाची व क्षय मासाची योजना करण्यात आलेली आहे. तीन वर्षांत होणारा ३३ दिवसांचा फरक [[क्षय मास]] वा अधिक मास टाकून, ही कालगणना सूर्याधारित सौर वर्षाशी जुळवून घेण्यात येते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=TAaCAAAAMAAJ&newbks=0&printsec=frontcover&dq=different+names+of+adhik+maas&q=different+names+of+adhik+maas&hl=en|title=Celebrations: Festive Days of India|last=Patil|first=Vimla|date=1994|publisher=India Book House|isbn=978-81-85028-81-1|language=en}}</ref><ref name=":1" /> ==भारतातील प्रांतानुसार== सूर्याधरित पंचांग पाळणाऱ्या [[आसाम]], [[ओरिसा]], [[केरळ]], [[तमिळनाडू]], [[पश्चिम बंगाल]] या राज्यांत अधिक महिना नसतो, तो फक्त चांद्र पंचांग वापरणाऱ्या [[आंध्र प्रदेश]], [[कर्नाटक]], [[गुजरात]], [[महाराष्ट्र]] आणि [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेशां]]सारख्या राज्यांत पाळला जातो.<ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=IKqOUfqt4cIC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA305&dq=different+names+of+adhik+maas&hl=en|title=Traditional Festivals: A Multicultural Encyclopedia|last=Roy|first=Christian|date=2005|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-089-5|language=en}}</ref> चैत्रापासून [[आश्विन]] महिन्यांपर्यंतचा कोणताही एक महिना अधिक मास म्हणून येऊ शकतो. कारण या महिन्यांतच सूर्याची गती मंद असते, व त्याला एका राशीतून दुसऱ्या राशीत जायला जास्त वेळ लागतो. क्वचित [[कार्तिक]] वा [[फाल्गुन]] महिन्यातही अधिक मास येतो. त्या वर्षी एकाच नावाचे दोन चांद्र महिने असतात, अगोदरचा अधिकमास आणि नंतर लगेच येणारा महिना हा निजमास. एखादा विशिष्ट महिना अधिकमास आला की १९ वर्षांनंतर तोच महिना अधिकमास म्हणून येऊ शकतो.<ref name=":1">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=mCV5YKU7TIcC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA104&dq=different+names+of+adhik+maas&hl=en|title=India'S Glorious Scientific Tradition|last=Soni|first=Suresh|date=2009-01-01|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-81-8430-028-4|language=en}}</ref> ज्यावर्षी चैत्र हा अधिकमास असतो, त्यावर्षी अधिकमासाच्या सुरुवातीलाच शकसंवत्सराचा आकडा एकने पुढे जातो, गुढी पाडवा मात्र चैत्र आघिक प्रतिपदेला म्हणजे आघिक मासाच्या पहिल्या दिवशी गुढिपाडवा हा नववर्षाचा आरंभ दिवस असतो काहीवेळा एकाच चांद्रमासात सूर्याच्या दोन संक्रांती येतात, म्हणजे सूर्य दोनदा रास बदलतो. अशावेळी क्षयमास येतो. [[मार्गशीर्ष]], [[पौष]] आणि [[माघ]] या महिन्यांत अधिक मास कधीही येत नाहीत, क्षयमास येतात. क्षयमासाच्या आजूबाजूच्या महिन्यांमध्ये केव्हातरी थोड्या अंतराने दोन अधिकमास येतात. ==खगोलीय स्पष्टीकरण== चांद्र वर्ष आणि सूर्य(सायन) वर्ष यांच्यात मेळ घालण्याच्या उद्देशाने, पंचांगकर्त्यांनी कालगणनेसाठी जरी चंद्राचे भ्रमण प्रमाण मानले तरी महिन्यांची नावे मात्र सूर्याच्या भ्रमणाप्रमाणे ठेवली.<ref name=":1" /> म्हणजे मीनेत सूर्य असताना जेव्हा अमावास्या येऊन संपेल तेव्हा चैत्र महिन्याला सुरुवात होईल. मेषेत सूर्य असताना आलेल्या अमावास्येनंतर वैशाख सुरू होतो, वगैरे. सूर्य एका राशीत साधारणपणे एक महिना राहतो. साधारण १४ ते १७ तारखेला तो रास बदलतो. एका अमावास्येला सूर्य ज्या राशीत असतो, त्याच्या पुढच्या राशीत तो नंतरच्या अमावास्येला असतो. मात्र साधारण तीन वर्षांनी एक अशी अवस्था येते की एका अमावास्येला सूर्य ज्या राशीत असेल त्याच राशीत तो पुढच्या अमावस्येलाही असतो. नियमाप्रमाणे सूर्य अमावास्येला ज्या राशीत असेल त्या राशीप्रमाणे त्या महिन्याला नाव दिले जाते. पण दोन लागोपाठच्या अमावास्यांना सूर्य एकाच राशीत असेल तर, म्हणजे सूर्य रासच बदलत नसेल तर तर त्या दुसऱ्या अमावास्येनंतर सुरू होणाऱ्या महिन्याला नाव काय द्यायचे? अशा वेळी नाव 'रिपीट' करण्यात येते. मेषेत सूर्य असताना येणाऱ्या अमावास्येनंतर वैशाख महिना सुरू होतो हे सर्वसाधारणपणे खरे असले तरी जर त्यानंतरच्या चांद्रमासात सूर्याचे राशिसंक्रमण होत नसेल तर तो चांद्रमास वैशाख नसून अधिक वैशाख असतो. तेव्हा हे लक्षात ठेवले पाहिजे की चांद्रमासाचे नाव सूर्याच्या शुक्ल प्रतिपदेच्या स्थितीवरून नव्हे तर त्याच्या अमावास्येच्या स्थितीनुसार ठरते. जसे सूर्य मेषेत असताना जी अमावास्या येते ती चैत्र अमावास्या. सूर्य मीनेत असताना जी अमावास्या येते ती फाल्गुन अमावास्या. अर्थात सूर्य मीनेत असताना अधिक चैत्र अमावास्या किंवा मेषेत असताना अधिक वैशाख अमावास्या (आणि याप्रमाणे इतरही) येऊ शकतात. ज्या चांद्र महिन्यात सूर्याचे एका राशीतून पुढच्या राशीत संक्रमण होत नाही, तो महिना अधिक महिना मानतात आणि त्यानंतरचा निज महिना. याच नियमाने ज्या चांद्र महिन्यात सूर्य दोन राशींनी पुढे सरकतो, त्या महिन्याला क्षयमास म्हणतात. पौर्णिमेला महिना संपतो अशा पद्धतीच्या पंचांगात निजमासाच्या एका (कृष्ण) पक्षानंतर अधिक मासाचे दोन पक्ष येतात, आणि त्यानंतर निजमासाचा शुक्ल पक्ष (दुसरा पंधरवडा). त्या पंचांगातला अधिक मास आणि अमान्त पद्धतीच्या पंचांगातील अधिक मास एकाच वेळी असतात. हिंदू पंचांगातल्या प्रत्येक महिन्यात दोन (वा अधिक) एकादश्या असतात; त्यांतल्या २४ एकादश्यांपैकी प्रत्येकीला स्वतंत्र नाव असते. अधिक महिन्यात येणाऱ्या दोनही एकादश्यांना 'कमला एकादशी' हेच नाव असते. ज्या वर्षी श्रावण, भाद्रपद किंवा आश्विन महिन्यात अधिक मास येतो, त्या वर्षी [[चातुर्मास]] पाच महिन्यांचा असतो. अधिक मासात निजमासांप्रमाणेच विनायकी आणि संकष्टी या दोन्ही चतुर्थ्या असतात.{{संदर्भ हवा|}} ==आणखी पद्धती== * माघी अमावास्या जर १४ ते २४ या तारखांदरम्यान असेल तर पुढच्या इंग्रजी महिन्यात अधिकमास असतो. * जेव्हा विशिष्ट महिन्यात कृष्ण पंचमीच्या आसपाच्या दिवशी सूर्य रास बदलतो त्याच्या पुढल्या वर्षी त्या विशिष्ट महिन्याच्या आधीचा महिना अधिकमास असतो. उदा० १५ जून २००६, आषाढ़ कृष्ण चतुर्थीच्या दिवशी सकाळी ९-४५ला सूर्याने मिथुन राशीत प्रवेश केला, म्हणून २००७ साली आ़षाढाच्या अलीकडचा ज्येष्ठ महिना अधिक आला होता.{{संदर्भ हवा|}} ==इसवी सनाच्या २०व्या शतकाच्या उत्तरार्धातील अधिकमास (अपूर्ण यादी)== * १३ जून १९४२ पासून एक महिना : [[ज्येष्ठ]] शके १८६४ * १५ मार्च १९४५ पासून एक महिना : [[चैत्र]] शके १८६७ * १९ जुलै १९४७ पासून एक महिना : [[श्रावण]] शके १८६९ * १६ जून १९५० पासून एक महिना : [[आषाढ]] शके १८७२ * १४ एप्रिल १९५३ पासून एक महिना : [[वैशाख]] शके १८७५ * १८ ऑगस्ट १९५५ पासून एक महिना : भाद्रपद शके १८७७ * १७ जुलै १९५८ पासून एक महिना : श्रावण शके १८८० * १५ मे १९६१ पासून एक महिना : ज्येष्ठ शके १८८३ * १८ ऑक्टोबर १९६३ पासून एक महिना : कार्तिक शके १८८५ * १५ मार्च १९६४ पासून एक महिना : चैत्र शके १८८६. मधल्या काळातला मार्गशीर्ष हा क्षयमास. * १९ जुलै १९६६ पासून एक महिना : श्रावण शके १८८८ * १ जून १९६९ पासून एक महिना : आषाढ शके १८९१ * १४ एप्रिल १९७२ पासून एक महिना : वैशाख शके १८९४ * १८ ऑगस्ट १९७४ पासून एक महिना : भाद्रपद शके १८९६ * १७ जुलै १९७७ पासून एक महिना : श्रावण शके १८९९ * १५ मे १९८० पासून एक महिना : ज्येष्ठ शके १९०२ * १८ सप्टेंबर १९८२ पासून एक महिना : आश्विन शके १९०४ * १३ फेब्रुवारी १९८३ पासून एक महिना : फाल्गुन शके १९०५. त्या आधीचा माघ महिना हा क्षयमास. * १८ जुलै १९८५ पासून एक महिना : श्रावण शके १९०७ * १६ मे १९८८ पासून एक महिना : ज्येष्ठ शके १९१० * १५ एप्रिल १९९१ पासून एक महिना : वैशाख शके १९१३ * १८ ऑगस्ट १९९३ पासून एक महिना : भाद्रपद शके १९१५ * १७ जून १९९६ पासून एक महिना : आ़षाढ शके १९१८ * ३१ मे १९९९ पासून एक महिना : ज्येष्ठ शके १९२१ ==इसवी सनाच्या २१व्या शतकातील अधिकमास (अपूर्ण यादी )== * १८ सप्टेंबर २००१ पासून एक महिना : आश्विन शके १९२३ * १८ जुलै २००४ पासून एक महिना : श्रावण शके १९२६ * १७ मे २००७ पासून एक महिना : ज्येष्ठ शके १९२९ * १५ एप्रिल २०१० पासून एक महिना : वैशाख शके १९३२ * १८ ऑगस्ट २०१२ पासून एक महिना : भाद्रपद शके १९३४ * १८ जून २०१५ पासून एक महिना : आषाढ शके १९३७ * १६ मे २०१८ पासून एक महिना (१३ जूनपर्यंत) : ज्येष्ठ शके १९४० * १८ सप्टेंबर २०२० पासून एक महिना : आश्विन शके १९४२ * १८ जुलै २०२३ पासून एक महिना : श्रावण शके १९४५ * २०२६ :१७ मे २०२६ पासून एक महिना ज्येष्ठ शके १९४८ * २०२९ १६ मार्च २०२९ पासून एक महिना : चैत्र शके १९५१ * २०३१ :१९ आॉगस्ट पासून एक महिना भाद्रपद शके १९५३ * १७ जून २०३४ पासून एक महिना : आषाढ शके १९५६ * २०३७ :१६ मे २०३७ पासून एक महिना : ज्येष्ठ शके १९५९ * २०३९ १९ सप्टेंबर पासून एक महिना : आश्विन शके १९६१ * १८ जुलै २०४२पासून एक महिना : श्रावण शके १९६४ * १७ मे २०४५ ते १५ जून २०४५ : ज्येष्ठ शके १९६७ * १५ मार्च २०४८पासून एक महिना : चैत्र १९७० * १८ ऑगस्ट २०५०पासून एक महिना : भाद्रपद १९७२ * १७ जून २०५३पासून एक महिना : आषाढ १९७५ * १६ एप्रिल २०५६ ते १४ मे २०५६ : वैशाख १९७८ * १९ सप्टेंबर २०५८पासून एक महिना : आश्विन १९८० * १८ जुलै २०६१ ते १५ ऑगस्ट २०६१ : श्रावण शके १९८३ * १७ मे २०६४ ते १४ मे २०६४ : ज्येष्ठ शके १९८६ ==त्यापुढील काही तारखा== * १९ मार्च २२६५ पासून एक महिना : चैत्र शके २१८७ * २१ ऑगस्ट २२६७ पासून एक महिना : भाद्रपद शके २१८९. ==सन १९०१पासूनच्या पुढल्या काही वर्षांतील अधिक मास== अधिक मास साधारणपणे दर तीन हिंदू वर्षांनी (अचूक ३२ महिने ६ दिवस ४ घटिकांनी) येतो. गेल्या काही ग्रेगरियन वर्षांतील व त्यांपुढील वर्षांतील अधिक मास : - * १९०१ : श्रावण * १९०४ : ज्येष्ठ * १९०७ :फाल्गुन * १९०९ : श्रावण * १९१२ : आषाढ * १९१५ : वैशाख * १९१७ : आश्विन * १९२० : श्रावण * १९२३ : ज्येष्ठ * १९२६ : फाल्गुन * १९२८ : श्रावण * १९३१ : आषाढ * १९३४ : वैशाख * १९३६ : भाद्रपद * १९३९ : श्रावण * १९४२ : ज्येष्ठ * १९४५ : चैत्र * १९४७ : श्रावण * १९५० : आषाढ * १९५३ : वैशाख * १९५५ : भाद्रपद * १९५८ : श्रावण * १९६१ : ज्येष्ठ * १९६३ : कार्तिक. नंतरचा मार्गशीर्ष हा क्षयमास. * १९६४ : चैत्र * १९६६ : श्रावण * १९६९ : आषाढ * १९७२ : वैशाख * १९७४ : भाद्रपद * १९७७ : श्रावण * १९८० : ज्येष्ठ * १९८२ : आश्विन * १९८३ : फाल्गुन. आधीचा महिना माघ हा क्षयमास. * १९८५ : श्रावण * १९८८ : ज्येष्ठ * १९९१ : वैशाख * १९९३ : भाद्रपद * १९९६ : आषाढ * १९९९ : ज्येष्ठ * २००१ : आश्विन * २००४ : श्रावण * २००७ : ज्येष्ठ * २०१० : वैशाख * २०१२ : भाद्रपद * २०१५ : आषाढ * २०१८ : ज्येष्ठ * २०२० : आश्विन * २०२३ : श्रावण * २०२६ : ज्येष्ठ * २०२९ : चैत्र * २०३१ : भाद्रपद * २०३४ : आषाढ * २०३७ : ज्येष्ठ * २०३९ : आश्विन * २०४२ : श्रावण * २०४५ : ज्येष्ठ * २०४८ : चैत्र * २०५० : भाद्रपद * २०५३ :आषाढ * २०५६ : वैशाख * २०५८ : आश्विन * २०६१ : श्रावण * २०६४ : ज्येष्ठ * एखाद्या ज्येष्ठ महिन्यात अधिक मास आल्यास १९ वर्षांनी परत तो ज्येष्ठ महिन्यातच येतो. (उदा० सन १९४२, १९६१, १९८०, १९९९ व २०१८ आणि सन १९८८, २००७ व २०२६). ज्येष्ठ महिन्यात अधिक मास आल्यास बहुधा १३ वर्षांनी भाद्रपद महिना हा अधिक मास येतो. (उदा० सन १९४२-५५, १९६१-७४, १९८०-९३, १९९९-२०१२, २०१८-३१). दोन भाद्रपद अधिक महिन्यांमध्ये बहुधा १९ महिन्यांचे अतर असते. (उदा० सन १९५५-१९७४-१९९३-२०१२-२०३१). दर १९ वर्षांनी एक अधिक मास येतो. तपशीलवार पाहिले तर अंदाजे ३-५-८-११-१४-१६-१९ महिन्यांनी अधिक महिना येतो. उदा० १९३१-३४-३६-३९-४५-४७-५८. (अपवाद आहेत!) ==सन १९०१ सालापासून विशिष्ट महिन्यात आधिकमास येण्याचे कालांतर== * चैत्र : ...१९४५-१९-१९६४-६५-२०२९-१९-२०४८....२२६५... * वैशाख : ...१९१५-१९-१९३४-१९५३-१९-१९७२-१९-१९८१-२९-२०१०-४६-२०५६.... * ज्येष्ठ : ...१९०४-१९-१९२३-१९-१९४२-१९-१९६१-१९-१९८०-८-१९८८-११-१९९९-८-२००७-११-२०१८-८-२०२६-११-२०३७-८-२०४५-१९-२०६४.... २०८३... * आ़षाढ : ...१९५०-१९-१९६९-२७-१९९६-१९-२०१५-१९-२०३४-१९-२०५३... * श्रावण : ...१९०१-८-१९०९-११-१९२०-८-१९२८-११-१९३९-८-१९४७-११-१९५८-८-१९६६-११-१९७७-८-१९८५-१९-२००४-१९- २०२३-१९-२०४२-१९-२०६१... * भाद्रपद : ...१९३६-१९-१९५५-१९-१९७४-१९-१९९३-१९-२०१२-१९-२०३१-१९-२०५०...२२६७.... * आश्विन : ...१९१७-६५-१९८२-१९-२००१-१९-२०२०-१९-२०३९-१९-२०५८... * कार्तिक : ... १९६३... * फाल्गुन : ... १९०७-१९-१९२६-५७-१९८३... ==हे सुद्धा पहा== * [[क्षयमास]] ==बाह्यदुवे== * [http://www.marathimati.net/adhikmaas-mahatva/ अधिकमासाचे महत्त्व] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120830112734/http://www.marathimati.net/adhikmaas-mahatva/ |date=2012-08-30 }} - [[मराठीमाती]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:हिंदू पंचांग]] [[वर्ग:व्रतवैकल्ये]] [[वर्ग:खगोलशास्त्र]] fir89f0dxb1mmgi53a6ml4lvprm76i6 0 80955 2686324 2686163 2026-05-27T17:11:56Z WordWise22 161849 Information and wikilink added 2686324 wikitext text/x-wiki {{अशुद्धलेखन}} '''गुरुकुल शिक्षण''' हे भारतातील अतिप्राचिन [[शिक्षण]] प्रकारातील एक आहे. गुरुकुल म्हणजे असे विद्यालय, जिथे विद्यार्थी आपल्या [[कुटुंब|कुटुंबापासून]] दूर राहून गुरुंच्या कुटुंबाचा एक भाग बनून शिक्षण घेतो. [[प्राचीन भारत|प्राचीन भारतात]] गुरुकुल हेच [[शिक्षण]] आणि अध्यापनाची प्रमुख केंद्रे होती. दूरदूरहून ब्रह्मचारी विद्यार्थी किंवा सत्याचा शोध घेणारे परिव्राजक आपले शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी तेथे जात असत. ही गुरुकुले लहान किंवा मोठी अशा सर्व प्रकारची असत. [[भारताचा इतिहास|भारतातील प्राचीन इतिहासात]] अशा विद्यालयांना खूप महत्त्व होते. प्रसिद्ध आचार्यांच्या गुरुकुलात शिक्षण घेतलेल्या विद्यार्थ्यांचा सर्वत्र खूप सन्मान केला जात असे. [[राम|रामाने]] ऋषी वसिष्ठ यांच्या येथे राहून शिक्षण प्राप्त केले होते. त्याचप्रमाणे [[पांडव|पांडवांनी]] ऋषी द्रोण यांच्या येथे राहून [[शिक्षण]] प्राप्त केले होते. ==शिक्षणाची पद्धत== गुरुकुल शिक्षणाचा कालावधी अदमासे [[कौटिल्य|कौटिल्या]] आधीचा आहे. या शिक्षण पद्धतित विद्यार्थ्यास शिक्षकाच्या घरी , त्या कुटुंबाचा एक भाग बनून शिक्षण घ्यावे लागे. शिक्षकास 'गुरु' तर विद्यार्थ्यास 'शिष्य' हे संबोधन वापरले जात असे. वयाच्या ७ व्या किंवा ८व्या वर्षी गुरुं कडे पाठविण्याचा प्रघात होता. हे शिक्षण १२ वर्ष चाले. या शिक्षण पद्धतीत अनेक विद्यांचा समावेश होता. विद्याभ्यास, शस्राभ्यास, योगाभ्यास अशा अनेक प्रकारच्या शिक्षणाचा समावेश असे. गुरुंच्या घरी शिकत असताना शिष्यास घरातील अनेक कामात मदत करावी लागे. कपडे धुणे, भांडी धुणे, स्वयंपाक करणे अशा सर्व प्रकारच्या कामांचा समावेश असे. ही पद्धत पूर्ण भारतात प्रचलीत होती. नंतर ही पद्धत धार्मिक अभ्यासापुरती मर्यादित राहिली. या परंपरेत गुरू शिष्याकडून कोणतेहि मूल्य घेत नसे. शिक्षण पूर्ण झाल्यावर शिष्य गुरुंना विनम्रतेने गुरुदक्षिणा अर्पण करीत असत. गुरुदक्षिणेत कृतज्ञतेचा भाव जास्त असे. ===विद्याभ्यास=== अनेक विविध विद्यांचा अभ्यास येथे होत असे. उदा. वैदिक विद्या, विधिविद्या, इ. === शस्राभ्यास=== अनेक विविध शस्रांचा अभ्यास येथे होत असे.उदा.भाला, धनुष्य, गदायुद्ध, तलवार इ. ===शास्राभ्यास=== अनेक विविध शास्रांचा अभ्यास येथे होत असे. उदा. राज्यशास्त्र, धर्मशास्त्र, भाषाशास्त्र, वेदशास्त्र, इ. ===योगाभ्यास=== अनेक विविध योग विद्यांचा अभ्यास येथे होत असे. उदा.हटयोग, राजयोग, इ. ==संज्ञा== * गुरु, गुरुवर्य,आचार्य - ज्या व्यक्ति शिक्षण देतात किंवा शिक्षक म्हणून कार्यभार बघतात त्यांना ही संज्ञा वापरली जात असे. * गुरुमाता, गुरुपत्नी - शिक्षकांच्या पत्नीस ही संज्ञा वापरली जात असे. * गुरुकन्या, गुरुभगिनी - शिक्षकांच्या मुलीस ही संज्ञा वापरली जात असे. * गुरुबंधू - सहविद्यार्थ्यास. * आश्रम - शिक्षकांच्या घरास किंवा जिथे शिक्षण घेतले त्या जागेस ही संज्ञा वापरली जात असे. ==प्रकार== प्राचीन भारतात तीन प्रकारच्या शिक्षण संस्था पद्धति अस्तित्वात होत्या : (१) गुरुकुल- जिथे विद्यार्थी आश्रमात राहून विद्याध्ययन करीत. (२) परिषद- जिथे तज्ज्ञ शिक्षकांद्वारे शिकविले जात. (३) तपस्थली-जिथे मोठी सम्मेलन होत. गुरुकुल आश्रमामध्ये कालांतराने हजारों विद्यार्थी शिकावयास येत. अशा आश्रमांच्या प्रमुखांना 'कुलपति' म्हणत असत. [[वर्ग: शैक्षणिक संस्था]] 71nklwq8e7yi72mlcwyyn2c8edl65us 10 81391 2686351 566950 2026-05-28T01:38:02Z Khirid Harshad 138639 /* */ 2686351 wikitext text/x-wiki <!--दाखवा-लपवा सुचना १ कोड चालू--> <div class="NavFrame" style="border-style: none; padding: 0px; font-size: 80%;"> <div class="NavFrame" style="border-style: none; text-align: left; border: #3232CD solid 0.5px; -moz-border-radius: 10px; padding: 2px; font-size: 95%;"> <div class="NavHead" style="{{Round corners}}; background: #f5faff; text-align: center; padding: 1px; font-size: 160%;"><font face="arial" color="#6B00A8" size="2"><b>*Welcome! Please,do click here to read following message in english</b></font></div> <div class="NavContent" style="background: #f5faff; display: none; font-size: 180%;"> <!-- सुचना खाली आहे Display area is below --> {| [[Image:Wiki.png|left|75px]] Hello {{PAGENAME}}, welcome to Marathi Wikipedia! Marathi wikipedia is free encyclopedia project in Marathi. Thank you for your interest. Marathi Wikipedia also supports '''[[विकिपीडिया:धूळपाटी/Support requirements of people using Marathi as Second Language|various needs]]''' of people using Marathi as Second Language. We hope you like the place and decide to stay. You will certainly enjoy editing here and being a Wikipedian! For more information about Wikipedia visit '''[[विकिपीडिया:सहाय्य पृष्ठ|Wikipedia Helpdesk]]'''. In case you need any help you can visit '''[[विकिपीडिया:मदतकेंद्र|Wikipedia Helpforum]]'''. Alternatively place <code>{&#123;helpme}}</code> on your talk page and someone will show up shortly to answer your questions. Please sign your name on talk pages using four tildes (~&#126;~~). Also consider becoming part of our discussion group on [http://groups.yahoo.com/group/mr-wiki Yahoo]/[http://labs.google.co.in/smschannels/subscribe/marathiwikipedians SMS Channel] to discuss issues related to Marathi wikipedia 'off-line.' By contributing to Marathi wikipedia, you help the enrichment of Marathi language, we welcome you once again! [[:mr:Category:Helpdesk|Helpdesk Marathi Wikipedia]]: [[सदस्य:Mahitgar|माहितगार]] १०:४८, १५ जुलै २०१० (UTC) |} </div></div></div><br /> <!-- दाखवा-लपवा सुचना कोड १ समाप्त Display area is above --> <div style="float:center;border-style:solid;border-color:#009999;background-color:#f5faff;border-width:2px;text-align:left;font-family: Trebuchet MS, sans-serif;padding:8px;" class="plainlinks"> {| [[चित्र:Wiki-help-fa.png|डावे|इवलेसे|[[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|स्वागत आणि साहाय्य चमू]]]] नमस्कार {{PAGENAME}}, आपण मराठी विकिपीडियामध्ये पाहिल्या पन्नास संपादनांचा टप्पा पार पाडल्याबद्दल आपले अभिनंदन! आम्ही आशा करतो की तुम्हाला हा मराठी विकिपीडियात संपादने करणे यापुढेही आवडेल आणि तुम्ही या प्रकल्पास [[विकिपीडिया:सहकार्य|साहाय्य]] कराल. तुम्ही येथील [[:वर्ग:सदस्यचौकट साचे|सदस्य]] होऊन येथे [[विकिपीडिया:सफर|वाचन]] आणि [[सहाय्य:संपादन|संपादन]] कराल अशी आम्हाला खात्री वाटते. <!--दाखवा-लपवा सुचना २ कोड चालू--> <div class="NavFrame" style="border-style: none; padding: 0px; font-size: 80%;"> <div class="NavFrame" style="border-style: none; text-align: left; border: #3232CD solid 0.5px; -moz-border-radius: 10px; padding: 2px; font-size: 95%;"> <div class="NavHead" style="{{Round corners}}; background: #f5faff; text-align: center; padding: 1px; font-size: 160%;"><font face="arial" color="#6B00A8" size="2"><b>नवीन संपादकांचे नेहमीचे प्रश्न </b></font></div> <div class="NavContent" style="background: #f5faff; display: none; font-size: 180%;"> <!-- सुचना खाली आहे Display area is below --> *[[विकिपीडिया:पाहिजे असलेली छायाचित्रे|चित्र कसे चढवावे]] *पानाचे नाव चुकले काय करावे ? *संदर्भ कसे द्यावेत *पानाचे </div></div></div><br /> <!-- दाखवा-लपवा सुचना कोड २ समाप्त Display area is above --> <!--दाखवा-लपवा सुचना ३ कोड चालू--> <div class="NavFrame" style="border-style: none; padding: 0px; font-size: 80%;"> <div class="NavFrame" style="border-style: none; text-align: left; border: #3232CD solid 0.5px; -moz-border-radius: 10px; padding: 2px; font-size: 95%;"> <div class="NavHead" style="{{Round corners}}; background: #f5faff; text-align: center; padding: 1px; font-size: 160%;"><font face="arial" color="#6B00A8" size="2"><b>*उपयोगी माहीती आणि सहाय्य पाने </b></font></div> <div class="NavContent" style="background: #f5faff; display: none; font-size: 180%;"> <!-- सुचना खाली आहे Display area is below --> *[[विकिपीडिया:कळफलक शॉर्टकट्स]] वापरून आणि [[विकिपीडिया:टाचण]] सोबत बाळगून तुमचा वेळ वाचवा. *[[विकिपीडिया:परिचय#परिचय|विकिपीडियात कसा असावा]] याबद्दल अधिक माहिती घ्या आणि विकिपीडियाची प्रगती पुढे कशी होईल याबद्दल [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती]] येथे आपले मत नोंदवा. *[[विकिपीडिया:नवीन सदस्यांकडून होणार्‍या सर्वसाधारण संपादन त्रुटी]], [[विकिपीडिया:हवे होते अपेक्षा, विकिपीडिया परीघ, आवाका आणि मर्यादा]] * नियमित संपादनाबद्दल काही शंका असतील तर [[विकिपीडिया साहाय्य:नेहमीचे प्रश्न|नेहमीचे प्रश्न]], [[सहाय्य:संपादन]], [[सहाय्य:प्रगत संपादन]] पाहा. विकिपीडियाबद्दल अधिक माहिती मिळवण्यासाठी '''[[विकिपीडिया:सहाय्य पृष्ठ|विकिपीडिया मदत मुख्यालयाला]]''' भेट द्या. तुम्हाला कधीही मदतीची गरज वाटली तर '''[[विकिपीडिया:मदतकेंद्र|विकिपीडियाच्या मदतकेंद्राशी]]''' संपर्क साधा. आपल्या चर्चापानावर <code>{&#123;helpme}}</code> असे लिहिल्यास आपल्याला मदत करण्यास इतर संपादक स्वत: तुमच्याशी संपर्क साधतील. किंवा कृपया चर्चापानावर चर्चा करताना चार <nowiki>~~~~</nowiki>वापरुन आपली सही करा. </div></div></div><br /> <!-- दाखवा-लपवा सुचना कोड ३ समाप्त Display area is above --> <inputbox> type=comment editintro=विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू/मेंटॉर कार्यक्रम ओळख preload=विकिपीडिया:साहाय्यचमूमेंटॉरकार्यक्रम/preload default=विशेष:Mypage buttonlabel=माझ्या सदस्य पानावर सहाय्य चमूतील विकि-मार्गदर्शकास पाठवा hidden=yes </inputbox> <inputbox> type=comment editintro=विकिपीडिया:धूळपाटी/सहाय्य preload=विकिपीडिया:धूळपाटी/preload default=विकिपीडिया:धूळपाटी buttonlabel=* पाहा आणि वापरा: विकिपीडिया:धूळपाटी hidden=yes </inputbox> त्याचबरोबर आपण मराठी विकिपीडिया [http://groups.yahoo.com/group/mr-wiki याहू ग्रूपचे]/[http://labs.google.co.in/smschannels/subscribe/marathiwikipedians एस एम एस चॅनलचे] सदस्य होऊन गप्पा मारू शकता. मराठी भाषेतील मुक्त विश्वकोश निर्मितीत सहाय्य करून तुम्ही आपली मराठी भाषा समृद्ध करण्यास मदत करत आहात. आपले पुन्हा एकदा मन:पूर्वक स्वागत! [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] :[[सदस्य:Mahitgar|माहितगार]] १०:४८, १५ जुलै २०१० (UTC) |} {{#if:|तुमचा मराठी विकिपीडियावरील सदस्य क्रमांक '''{{{सदस्य क्रमांक}}}''' आहे.}} {{#if:|तुमचा मराठी विकिपीडियावरील सदस्य क्रमांक '''{{formatnum:{{{क्र.}}}}}''' आहे.}} <hr/> {{#if:|Your user no on Marathi Wikipedia is '''{{{सदस्य क्रमांक}}}'''.}} {{#if:|Your user no on Marathi Wikipedia is '''{{{क्र.}}}'''.}} </div></div></div></div> <inputbox> type=comment editintro=विकिपीडिया:धूळपाटी/सहाय्य preload=साचा:पुढील प्रतिसाद default=सदस्य_चर्चा:{{लेखनाव}} buttonlabel=*{{लेखनाव}} यांना उद्देशून पुढचा प्रतिसाद लिहिण्याकरिता किंवा चर्चा करण्याकरिता येथे टिचकी मारली तरी चालेल hidden=yes </inputbox> [[वर्ग:१०० पेक्षा अधिक संपादने]] dqketzt79m7ipch3or07zipt37d68u7 2686364 2686351 2026-05-28T04:11:02Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2686364 wikitext text/x-wiki <!--दाखवा-लपवा सुचना १ कोड चालू--> <div class="NavFrame" style="border-style: none; padding: 0px; font-size: 80%;"> <div class="NavFrame" style="border-style: none; text-align: left; border: #3232CD solid 0.5px; -moz-border-radius: 10px; padding: 2px; font-size: 95%;"> <div class="NavHead" style="{{Round corners}}; background: #f5faff; text-align: center; padding: 1px; font-size: 160%;"><font face="arial" color="#6B00A8" size="2"><b>*Welcome! Please,do click here to read following message in english</b></font></div> <div class="NavContent" style="background: #f5faff; display: none; font-size: 180%;"> <!-- सुचना खाली आहे Display area is below --> {| [[Image:Wiki.png|left|75px]] Hello {{PAGENAME}}, welcome to Marathi Wikipedia! Marathi wikipedia is free encyclopedia project in Marathi. Thank you for your interest. Marathi Wikipedia also supports '''[[विकिपीडिया:धूळपाटी/Support requirements of people using Marathi as Second Language|various needs]]''' of people using Marathi as Second Language. We hope you like the place and decide to stay. You will certainly enjoy editing here and being a Wikipedian! For more information about Wikipedia visit '''[[विकिपीडिया:सहाय्य पृष्ठ|Wikipedia Helpdesk]]'''. In case you need any help you can visit '''[[विकिपीडिया:मदतकेंद्र|Wikipedia Helpforum]]'''. Alternatively place <code>{&#123;helpme}}</code> on your talk page and someone will show up shortly to answer your questions. Please sign your name on talk pages using four tildes (~&#126;~~). Also consider becoming part of our discussion group on [http://groups.yahoo.com/group/mr-wiki Yahoo]/[http://labs.google.co.in/smschannels/subscribe/marathiwikipedians SMS Channel] to discuss issues related to Marathi wikipedia 'off-line.' By contributing to Marathi wikipedia, you help the enrichment of Marathi language, we welcome you once again! [[:mr:Category:Helpdesk|Helpdesk Marathi Wikipedia]]: [[सदस्य:Mahitgar|माहितगार]] १०:४८, १५ जुलै २०१० (UTC) |} </div></div></div><br /> <!-- दाखवा-लपवा सुचना कोड १ समाप्त Display area is above --> <div style="float:center;border-style:solid;border-color:#009999;background-color:#f5faff;border-width:2px;text-align:left;font-family: Trebuchet MS, sans-serif;padding:8px;" class="plainlinks"> {| [[चित्र:Wiki-help-fa.png|डावे|इवलेसे|[[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|स्वागत आणि साहाय्य चमू]]]] नमस्कार {{PAGENAME}}, आपण मराठी विकिपीडियामध्ये पाहिल्या पन्नास संपादनांचा टप्पा पार पाडल्याबद्दल आपले अभिनंदन! आम्ही आशा करतो की तुम्हाला हा मराठी विकिपीडियात संपादने करणे यापुढेही आवडेल आणि तुम्ही या प्रकल्पास [[विकिपीडिया:सहकार्य|साहाय्य]] कराल. तुम्ही येथील [[:वर्ग:सदस्यचौकट साचे|सदस्य]] होऊन येथे [[विकिपीडिया:सफर|वाचन]] आणि [[सहाय्य:संपादन|संपादन]] कराल अशी आम्हाला खात्री वाटते. <!--दाखवा-लपवा सुचना २ कोड चालू--> <div class="NavFrame" style="border-style: none; padding: 0px; font-size: 80%;"> <div class="NavFrame" style="border-style: none; text-align: left; border: #3232CD solid 0.5px; -moz-border-radius: 10px; padding: 2px; font-size: 95%;"> <div class="NavHead" style="{{Round corners}}; background: #f5faff; text-align: center; padding: 1px; font-size: 160%;"><font face="arial" color="#6B00A8" size="2"><b>नवीन संपादकांचे नेहमीचे प्रश्न </b></font></div> <div class="NavContent" style="background: #f5faff; display: none; font-size: 180%;"> <!-- सुचना खाली आहे Display area is below --> *[[विकिपीडिया:पाहिजे असलेली छायाचित्रे|चित्र कसे चढवावे]] *पानाचे नाव चुकले काय करावे ? *संदर्भ कसे द्यावेत *पानाचे </div></div></div><br /> <!-- दाखवा-लपवा सुचना कोड २ समाप्त Display area is above --> <!--दाखवा-लपवा सुचना ३ कोड चालू--> <div class="NavFrame" style="border-style: none; padding: 0px; font-size: 80%;"> <div class="NavFrame" style="border-style: none; text-align: left; border: #3232CD solid 0.5px; -moz-border-radius: 10px; padding: 2px; font-size: 95%;"> <div class="NavHead" style="{{Round corners}}; background: #f5faff; text-align: center; padding: 1px; font-size: 160%;"><font face="arial" color="#6B00A8" size="2"><b>*उपयोगी माहीती आणि सहाय्य पाने </b></font></div> <div class="NavContent" style="background: #f5faff; display: none; font-size: 180%;"> <!-- सुचना खाली आहे Display area is below --> *[[विकिपीडिया:कळफलक शॉर्टकट्स]] वापरून आणि [[विकिपीडिया:टाचण]] सोबत बाळगून तुमचा वेळ वाचवा. *[[विकिपीडिया:परिचय#परिचय|विकिपीडियात कसा असावा]] याबद्दल अधिक माहिती घ्या आणि विकिपीडियाची प्रगती पुढे कशी होईल याबद्दल [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती]] येथे आपले मत नोंदवा. *[[विकिपीडिया:नवीन सदस्यांकडून होणार्‍या सर्वसाधारण संपादन त्रुटी]], [[विकिपीडिया:हवे होते अपेक्षा, विकिपीडिया परीघ, आवाका आणि मर्यादा]] * नियमित संपादनाबद्दल काही शंका असतील तर [[विकिपीडिया साहाय्य:नेहमीचे प्रश्न|नेहमीचे प्रश्न]], [[सहाय्य:संपादन]], [[सहाय्य:प्रगत संपादन]] पाहा. विकिपीडियाबद्दल अधिक माहिती मिळवण्यासाठी '''[[विकिपीडिया:सहाय्य पृष्ठ|विकिपीडिया मदत मुख्यालयाला]]''' भेट द्या. तुम्हाला कधीही मदतीची गरज वाटली तर '''[[विकिपीडिया:मदतकेंद्र|विकिपीडियाच्या मदतकेंद्राशी]]''' संपर्क साधा. आपल्या चर्चापानावर <code>{&#123;helpme}}</code> असे लिहिल्यास आपल्याला मदत करण्यास इतर संपादक स्वत: तुमच्याशी संपर्क साधतील. किंवा कृपया चर्चापानावर चर्चा करताना चार <nowiki>~~~~</nowiki>वापरुन आपली सही करा. </div></div></div><br /> <!-- दाखवा-लपवा सुचना कोड ३ समाप्त Display area is above --> <inputbox> type=comment editintro=विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू/मेंटॉर कार्यक्रम ओळख preload=विकिपीडिया:साहाय्यचमूमेंटॉरकार्यक्रम/preload default=विशेष:Mypage buttonlabel=माझ्या सदस्य पानावर सहाय्य चमूतील विकि-मार्गदर्शकास पाठवा hidden=yes </inputbox> <inputbox> type=comment editintro=विकिपीडिया:धूळपाटी/सहाय्य preload=विकिपीडिया:धूळपाटी/preload default=विकिपीडिया:धूळपाटी buttonlabel=* पाहा आणि वापरा: विकिपीडिया:धूळपाटी hidden=yes </inputbox> मराठी भाषेतील मुक्त विश्वकोश निर्मितीत सहाय्य करून तुम्ही आपली मराठी भाषा समृद्ध करण्यास मदत करत आहात. आपले पुन्हा एकदा मन:पूर्वक स्वागत! [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] :[[सदस्य:Mahitgar|माहितगार]] १०:४८, १५ जुलै २०१० (UTC) |} {{#if:|तुमचा मराठी विकिपीडियावरील सदस्य क्रमांक '''{{{सदस्य क्रमांक}}}''' आहे.}} {{#if:|तुमचा मराठी विकिपीडियावरील सदस्य क्रमांक '''{{formatnum:{{{क्र.}}}}}''' आहे.}} <hr/> {{#if:|Your user no on Marathi Wikipedia is '''{{{सदस्य क्रमांक}}}'''.}} {{#if:|Your user no on Marathi Wikipedia is '''{{{क्र.}}}'''.}} </div></div></div></div> <inputbox> type=comment editintro=विकिपीडिया:धूळपाटी/सहाय्य preload=साचा:पुढील प्रतिसाद default=सदस्य_चर्चा:{{लेखनाव}} buttonlabel=*{{लेखनाव}} यांना उद्देशून पुढचा प्रतिसाद लिहिण्याकरिता किंवा चर्चा करण्याकरिता येथे टिचकी मारली तरी चालेल hidden=yes </inputbox> 8eg03rfgyylq12it611firjuaxg5eg5 0 83566 2686392 2392793 2026-05-28T10:25:18Z नरेश सावे 88037 /* */ 2686392 wikitext text/x-wiki '''शिरवणे''' हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातल्या]] [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी जिल्ह्यातल्या]] [[दापोली तालुका|दापोली तालुक्यातले]] एक गाव आहे. गावाच्या उत्तरेस [[उर्फी]], पूर्वेस [[फणसू]], पश्चिमेस [[पन्हालेकाजी]] ही गावे असून दक्षिणेस खाडीच्या किनारी [[दाभोळ]] बंदर वसले आहे. गावाजवळून [[कोटजाई नदी]] वाहते. गावाजवळील परिसरात पन्हालेकाजी गावापाशी असलेली प्राचीन लेणी वैशिष्ट्यपूर्ण आहेत. शिरवण्याचे ग्रामदैवत मानल्या जाणाऱ्या [[कालेश्रीचे मंदिर]] गावाजवळील टेकडीवर आहे. ==हवामान== पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे [[तांदूळ|भातशेती]], [[नागली]]शेती केली जाते. [[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील गावे]] 5mlk9n9o4qhqm4c3qb3xucb7k2qktre 0 140411 2686331 2682043 2026-05-27T19:14:55Z AlphaVictorDelta0107 158019 2686331 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संसद सदस्य | चित्र = Devendra Fadnavis @Vidhan Sabha 04-03-2021.jpg | चित्र आकारमान = 220px | पद = [[महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|महाराष्ट्र राज्याचे १८वे मुख्यमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ = ५ डिसेंबर २०२४ | कार्यकाळ_समाप्ती = | राज्यपाल = [[सी.पी. राधाकृष्णन]] | मागील = [[एकनाथ शिंदे]] | पुढील = | मतदारसंघ = | कार्यकाळ_आरंभ2 = २३ नोव्हेंबर २०१९ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = २६ नोव्हेंबर २०१९ | राज्यपाल2 = [[भगतसिंग कोश्यारी|भगतसिंग गोपाळसिंग कोश्यारी]] | मागील2 = [[राष्ट्रपती राजवट]] | पुढील2 = [[उद्धव ठाकरे|उद्धव बाळासाहेब ठाकरे]] | मतदारसंघ2 = | कार्यकाळ_आरंभ3 = ३१ ऑक्टोबर २०१४ | कार्यकाळ_समाप्ती3 = १२ नोव्हेंबर २०१९ | राज्यपाल3 = [[सी. विद्यासागर राव|चेन्नमणेनी विद्यासागर राव]]<br><small>(४ सप्टेंबर २०१९ पर्यंत)</small><br>[[भगतसिंग कोश्यारी|भगतसिंग गोपाळसिंग कोश्यारी]]<br><small>(५ सप्टेंबर २०१९ पासून)</small> | मागील3 = [[राष्ट्रपती राजवट]] | पुढील3 = [[राष्ट्रपती राजवट]] | मतदारसंघ3 = | पद4 = [[महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री|महाराष्ट्र राज्याचे ९वे उपमुख्यमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ4 = ३० जून २०२२ | कार्यकाळ_समाप्ती4 = ४ डिसेंबर २०२४<br><small>([[अजित पवार|अजित अनंत पवार]] यांच्यासह)</small> | मुख्यमंत्री4 = [[एकनाथ संभाजी शिंदे]] | मागील4 = [[अजित पवार|अजित अनंत पवार]] | पुढील4 = [[एकनाथ संभाजी शिंदे]]<br>[[अजित पवार|अजित अनंत पवार]] | मतदारसंघ4 = | पद5 = [[महाराष्ट्र विधानसभा विरोधी पक्ष नेते|महाराष्ट्र राज्याचे २८वे विरोधी पक्ष नेते (विधानसभा)]] | कार्यकाळ_आरंभ5 = १ डिसेंबर २०१९ | कार्यकाळ_समाप्ती5 = २९ जून २०२२ | राष्ट्रपती5 = | मागील5 = [[विजय वडेट्टीवार|विजय नामदेव वडेट्टीवार]] | पुढील5 = [[अजित पवार|अजित अनंत पवार]] | मतदारसंघ5 = | पद6 = [[महाराष्ट्र विधानसभा|महाराष्ट्र विधानसभा सदस्य]] | कार्यकाळ_आरंभ6 = २२ ऑक्टोबर २००९ | कार्यकाळ_समाप्ती6 = | राष्ट्रपती6 = | मागील6 = ''नवीन मतदारसंघ'' | पुढील6 = | मतदारसंघ6 = [[नैर्ऋत्य नागपूर विधानसभा मतदारसंघ|दक्षिण-पश्चिम नागपूर]] | कार्यकाळ_आरंभ7 = ७ ऑक्टोबर १९९९ | कार्यकाळ_समाप्ती7 = २१ ऑक्टोबर २००९ | राष्ट्रपती7 = | मागील7 = [[विनोद गुधाडे पाटील]] | पुढील7 = सुधाकर देशमुख | मतदारसंघ7 = [[नागपूर पश्चिम विधानसभा मतदारसंघ|पश्चिम नागपूर]] | पद8 = [[नागपूर|नागपूरचे महापौर]] | कार्यकाळ_आरंभ8 = १९९७ | कार्यकाळ_समाप्ती8 = २००१ | राष्ट्रपती8 = | मागील8 = ''अज्ञात'' | पुढील8 = ''अज्ञात'' | मतदारसंघ8 = | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1970|7|22}} | जन्मस्थान = [[नागपूर]], महाराष्ट्र, भारत | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[भारतीय जनता पक्ष]] | पत्नी = {{लग्न|[[अमृता फडणवीस|अमृता रानाडे]]|2005}} | अपत्ये = दिविजा | निवास = '''सागर''' बंगला, मलबार हिल, मुंबई, भारत | शाळा_महाविद्यालय = [[नागपूर विद्यापीठ]]<br>फ्री युनिव्हर्सिटी ऑफ बर्लिन | सही = | संकेतस्थळ = {{URL|www.devendrafadnavis.in}} | तळटीपा = }} '''देवेंद्र गंगाधराव फडणवीस''' (जन्म: २२ जुलै १९७०) हे भारतीय राजकारणी व ५ डिसेंबर २०२४ पासून भारताच्या [[महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|महाराष्ट्र राज्याचे १८वे व विद्यमान मुख्यमंत्री]] आहेत. * मुख्यमंत्रीपदाचा त्यांचा हा तिसरा कार्यकाळ आहे. यापूर्वी २०१४ ते २०१९ आणि २३-२८ नोव्हेंबर २०१९ अशा २ कार्यकाळांसाठी फडणवीस यांनी महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री म्हणून पदग्रहण केले आहे. * ३० जून २०२२ ते ४ डिसेंबर २०२४ दरम्यान ते [[महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री|महाराष्ट्राचे ९वे उपमुख्यमंत्री]] देखील राहिले. * तत्पूर्वी ते २८ नोव्हेंबर २०१९ ते २९ जून २०२२ दरम्यान [[महाराष्ट्राची विधानसभा|महाराष्ट्र विधानसभेत विरोधी पक्षनेते]] होते. देवेंद्र हे १९९९ ते २००९ दरम्यान [[पश्चिम नागपूर विधानसभा मतदारसंघ|पश्चिम नागपूर विधानसभा मतदारसंघातून]] तर २००९ पासून [[नागपूर दक्षिण पश्चिम विधानसभा मतदारसंघ|दक्षिण-पश्चिम नागपूर विधानसभा मतदारसंघातून]] [[महाराष्ट्र विधानसभा]] सदस्य आहेत. * ३१ ऑक्टोबर २०१४ला वयाच्या ४४व्या वर्षी मुख्यमंत्रिपदाची शपथ घेणारे फडणवीस हे [[महाराष्ट्र राज्य|महाराष्ट्राचे]] २रे सर्वात तरुण मुख्यमंत्री. त्यापूर्वी, वयाच्या ३८व्या वर्षी मुख्यमंत्रीपदाची शपथ घेणारे [[शरद पवार]] महाराष्ट्राचे सर्वात तरुण मुख्यमंत्री होते. * २०१९ छुप्या पद्धतीने सरकार स्थापन करून सर्वात कमी काळासाठी महाराष्ट्र राज्याचे मुख्यमंत्रीपद सांभाळली म्हणून देखील त्यांची विक्रमीनोंद आहे. == जीवन परिचय == "'''माझ्या बाबांना [[इंदिरा गांधी|इंदिरा गांधींनी]] अटक केली त्यामुळे मी इंदिरा कॉन्व्हेंटमध्ये शिकणार नाही'''", असे [[आणीबाणी]]च्या काळात वयाच्या सहाव्या वर्षी देवेंद्रने आईला बजावून सांगितले. शेवटी त्या कॉन्व्हेंटमधून त्याला [[सरस्वती]] शाळेत टाकावे लागले.{{संदर्भ हवा}} [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|संघ]], [[भारतीय जनसंघ|जनसंघाच्या]] संस्कारांचे बाळकडू मिळालेला तोच मुलगा शहराचा, नगरसेवक, महापौर, पुढे भाजपाचा प्रदेशाध्यक्ष झाला आणि नंतर महाराष्ट्राचा मुख्यमंत्री झाला. सोशल मीडियामध्ये गेले काही महिने गाजत असलेली ‘[[दिल्ली]]त [[नरेंद्र मोदी|नरेंद्र]] आणि राज्यात देवेंद्र’ ही घोषणा शेवटी प्रत्यक्षात अवतरली.{{संदर्भ हवा}} देवेंद्र गंगाधरराव फडणवीस यांच्या राजकीय कारकिर्दीची सुरुवात नव्वदच्या दशकात झाली व अत्यंत थोड्या कालावधीत जनमानसातील एक सन्मानित नेते म्हणून त्यांचे नेतृत्व उदयास आले.. त्यांनी नागपूर विद्यापीठातून कायद्यातील पदवीचे शिक्षण पूर्ण केले असून, व्यवसाय व्यवस्थापनातील पदव्युत्तर पदवी व कायदा, अर्थ, तंत्रज्ञान या क्षेत्रातील ज्ञानाचा उपयोग करून [[बर्लिन]] येथील डी.एस.ई.(??) बर्लिन येथून प्रकल्प व्यवस्थापन तंत्रातील डिप्लोमाचे शिक्षण पूर्ण केले.{{संदर्भ हवा}} देवेंद्र फडणवीसांच्या मागे त्या वडलांची आणि काकूंची पुण्याई आहेच. पण देवेंद्र फडणवीस यांचे स्वतःचे कष्टही महत्त्वाचे आहेत. ते १७ वर्षाचे असताना त्यांच्या वडिलांचे निधन झाले. त्यानंतर वडिलांचे राजकीय वारसदार म्हणून पुढे येत त्यांनी वयाच्या अवघ्या २२ व्या वर्षी [[नागपूर महानगरपालिका|नागपूर महानगरपालिकेची]] निवडणूक जिंकत [[नगरसेवक]] म्हणून पालिकेत पाऊल टाकले. पाच वर्षात आपल्या कामाची चुणूक दाखवत आणि संघाचा पाठिंबा मिळवत वयाच्या २७ व्या वर्षी नागपूर महापालिकेचे [[महापौर]] होण्याचा मान मिळवला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dnaindia.com/india/report-all-you-need-to-know-about-devendra-fadnavis-2029882|title=All you need to know about Devendra Fadnavis|website=DNA India|language=en|access-date=2022-02-19}}</ref> त्यानंतर देवेंद्र यांनी मागे वळून न पाहाता, आपले राजकीय नेतृत्व सिद्ध केले. त्यांनी विधानसभेकडे आपला मोर्चा वळवला. [[नागपूर पश्चिम विधानसभा मतदारसंघ|नागपूर पश्चिम विधानसभा मतदारसंघातून]] दोनवेळा निवडून येण्याचा करिष्मा केला. मतदारसंघ पुनर्रचनेनंतर नागपूर दक्षिण-पश्चिम विधानसभा मतदारसंघातून त्यांनी २००९ साली तिसऱ्यांदा विजय संपादन केला. २००४ सालच्या निवडणुकीत देवेंद्र यांनी काँग्रेसचे दिग्गज नेते रणजित देशमुख यांचा पराभव करून विधानसभेतील आणि पक्षातील आपले वजन वाढवले. [[चित्र:Family-Amruta-Fadnavis-Devendra-Fadnavis-Divija-Fadnavis-3.jpg|इवलेसे|फडणवीस आपल्या पत्नी अमृता आणि मुलगी दिविजा सोबत]] फडणवीस यांनी मराठी अभिनेत्री व बँकर असलेल्या [[अमृता फडणवीस]] यांच्याशी २००५ मध्ये लग्न केले.<ref>{{cite web|title=Photos: Divija spotted with father Devendra Fadnavis at Umang 2017|url=http://www.mid-day.com/articles/devendra-fadnavis-divija-amruta-fadnavis-family-photos-umang-2017/17934166|website=mid-day|access-date=24 February 2017|language=en|date=23 January 2017|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225122852/https://www.mid-day.com/articles/devendra-fadnavis-divija-amruta-fadnavis-family-photos-umang-2017/17934166|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=दोस्त के घर मुलाकात, डेढ़ घंटे की बात; कैसे देवेंद्र फडणवीस को दिल दे बैठी थीं अमृता |url=https://www.livehindustan.com/national/devendra-fadnavis-and-amruta-love-story-met-at-common-friend-home-201733458185927.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241206070923/https://www.livehindustan.com/national/devendra-fadnavis-and-amruta-love-story-met-at-common-friend-home-201733458185927.html |archive-date=2024-12-06 |access-date=2 January 2025 |website=www.livehindustan.com |language=hi-IN |url-status=live }}</ref> २००७ साली या जोडप्याला दिविजा नावाची मुलगी झाली.<ref>{{Cite web |last=Trout |first=Mike |date=21 February 2023 |title=Divija Fadnavis Wiki, Bio, Age, Net Worth, Father, Mother, and More |url=https://thelogictank.com/divija-fadnavis/ |access-date=2 January 2025 |website=The Logic Tank |language=en-US}}</ref> == शैक्षणिक पात्रता == फडणवीस यांनी त्यांचे प्रारंभिक शालेय शिक्षण तत्कालीन पंतप्रधान [[इंदिरा गांधी]] यांच्या नावावर असलेल्या इंदिरा कॉन्व्हेंटमध्ये केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.telegraphindia.com/india/kid-who-protested-emergency-nagpurs-mr-popular-set-to-don-cm-mantle/cid/1575608|title=Kid who protested Emergency - Nagpur’s Mr Popular set to don CM mantle|last=NANDGAONKAR|first=SATISH|date=२९ ऑक्टोबर २०१४|website=The Telegraph India|url-status=live|access-date=२८ मार्च २०२४}}</ref> फडणवीस यांनी धरमपेठ कनिष्ठ महाविद्यालयात उच्च माध्यमिक शिक्षण घेतले. फडणवीस यांच्याकडे नागपूर विद्यापीठाच्या शासकीय विधी महाविद्यालयातून कायद्याची पदवी, व्यवसाय व्यवस्थापनात पदव्युत्तर पदवी आणि * DSE-जर्मन फाउंडेशन फॉर इंटरनॅशनल डेव्हलपमेंट, [[बर्लिन]], जर्मनी येथून मेथड्स अँड टेक्निक्स ऑफ प्रोजेक्ट मॅनेजमेंटमध्ये डिप्लोमा आहे.<ref>{{cite web |date=28 October 2014 |title=All you need to know about Devendra Fadnavis |url=http://www.dnaindia.com/india/report-all-you-need-to-know-about-devendra-fadnavis-2029882 |access-date=30 October 2014 |work=Daily News and Analysis |publisher=Diligent Media Corporation Ltd.}}</ref> [[चित्र:Devendra fadnavis.png|right|thumb|200px|देवेंद्र फडणवीस - एक हास्य मुद्रा]] ==विधिमंडळातील कार्य== * १९९९ पासून ते आज सालापर्यंत विधिमंडळात आमदार * अंदाज समितीचे सदस्य * नगरविकास व गृहनिर्माणाविषयीच्या स्थायी समितीचे सदस्य * नियम समितीचे सदस्य * महाराष्ट्र जीवन प्राधिकरणाचे सदस्य * राखीव निधीविषयी संयुक्त निवड समितीचे सदस्य * सार्वजनिक उपक्रम समितीचे सदस्य * स्वयंनिधीवर आधारित शाळांबद्दलच्या संयुक्त निवड समितीचे सदस्य ==विवाद== १ जानेवारी २०२०ला भाजपचे वरिष्ठ नेते आणि महाराष्ट्राचे माजी महसूल-मंत्री [[एकनाथ खडसे]] यांनी देवेंद्र फडणवीस आणि माजी जल-संपदा मंत्री [[गिरीश महाजन]] यांच्यावर आरोप केले की या दोघांनी जाणीवपूर्वक आपले २०१९ महाराष्ट्र विधानसभेचे तिकीट कापले. आपली उमेदवारी कापून आपले राजकारण संपवण्याचा कट रचला गेला, असे [[एकनाथ खडसे|खडसे]] वृत्त-वाहिन्यांवर दिलेल्या मुलाखतीत म्हणाले<ref>{{स्रोत बातमी|last=|first=|title=खडसे यांनी देवेंद्र फडणवीस आणि गिरीश महाजन हे आपले तिकीट कापले गेल्यामागे कारणीभूत आहेत असे थेट आरोप केले.|date=३ जानेवारी २०२०|work=Zee २४ Tass news channel|access-date=६ जानेवारी २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200103091146/https://zeenews.india.com/marathi/maharashtra/devendra-fadnavis-eknath-khadse-girish-mahajan-meet-at-jalgaon/503289/amp|archive-date=३ जानेवारी २०२०|url-status=dead|दुवा=https://www.zeenews.india.com/marathi/maharashtra/devendra-fadnavis-eknath-khadse-girish-mahajan-meet-at-jalgaon/503289/amp|dead-url=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.marathi.abplive.com/news/jalgaon-zp-election-bjp-won-eknath-khadse-devendra-fadnavis-girish-mahajan-together-728638/amp|title=खडसे यांनी देवेंद्र फडणवीस आणि गिरीश महाजन यांनी आपले तिकीट कापले असे थेट नाव घेऊन आरोप केले.|last=ABP|first=Live|website=ABP Live Marathi|url-status=live|archive-url=https://www.marathi.abplive.com/news/jalgaon-zp-election-bjp-won-eknath-khadse-devendra-fadnavis-girish-mahajan-together-728638/amp|archive-date=६ जानेवारी २०२०|दुवा=https://www.marathi.abplive.com/news/jalgaon-zp-election-bjp-won-eknath-khadse-devendra-fadnavis-girish-mahajan-together-728638/amp|पहिले नाव=एबीपी माझा|दिनांक=३ जानेवारी २०२०|संकेतस्थळ=एबीपी माझा न्यूझ चॅनल|ॲक्सेसदिनांक=६ जानेवारी २०२०}}</ref> ==सामाजिक योगदान== {{संदर्भ हवा}} * ’ग्लोबल पार्लमेंटेरिअन्स फोरम ऑन हॅबिटेट फॉर एशिया रीज”चे सचिव * नागरी पायाभूत सुविधांसाठीचा वित्तपुरवठा आणि राजकीय व्यवस्थापनाच्या मुद्द्यांबाबतचे रिसोर्स पर्सन * नागपूर जिल्हा बास्केटबॉल असोसिएशनचे अध्यक्ष * नागपूर विद्यापीठाचे सेनेट सदस्य * नाशिक येथील सेंट्रल हिंदू मिलिटरी एज्युकेशन सोसायटी (भोसला मिलिटरी स्कूल)चे उपाध्यक्ष * संयुक्त राष्ट्रसंघाची मान्यता मिळालेल्या मुंबईच्या रामभाऊ म्हाळगी प्रबोधिनी या संस्थेच्या कार्यकारी परिषदेचे सदस्य ====आंतरराष्ट्रीय==== * अमेरिकन सरकारच्या ईस्ट-वेस्ट सेंटरतर्फे आयोजित न्यू जनरेशन सेमिनारमध्ये ‘एनर्जी सिक्‍युरिटी इश्यूज‘ या विषयावर शोधनिबंध सादर * अमेरिकेतील वॉशिंग्टन व नॅशव्हिले येथे यू. एस. नॅशनल कॉन्फरन्स ऑफ स्टेटचे लेजिस्लेचर * ऑस्ट्रेलिया, न्यू झीलंड आणि सिंगापूरला गेलेल्या कॉमनवेल्थ पार्लमेंटरी असोशिएशनच्या उच्चस्तरीय प्रतिनिधिमंडळाचे सदस्य * केन्यातील नैरोबी येथे युनायटेड नेशन्स हॅबिटॅटने निमंत्रित केलेल्या शिष्टमंडळाचे सदस्य * चीनमध्ये बीजिंग येथे डब्ल्यूएमओ, ईएसएसपी यांनी आयोजित केलेल्या ग्लोबल एनव्हायरमेंटल चेंज काँग्रेसमध्ये ‘नॅचरल डिझास्टर्स मिटिगेशन इश्यूज ऑन इकॉलिजिकल अँड सोशल रिस्क‘ या विषयी सादरीकरण * डेन्मार्कमध्ये कोपेनहेगेन येथे आशिया व युरोपमधील तरुण राजकीय नेत्यांच्या आसेम परिषदेत भारताचे प्रतिनिधित्व * मलेशियामध्ये ‘जीपीएच एशिया रीजनल मीट‘मध्ये सहभाग * युरोपमध्ये क्रोएशिया येथे ‘ग्लोबल पार्लमेंटरियन फोरम ऑन हॅबिटॅट‘मध्ये सहभाग * रशियात मॉस्को येथे भेट देणाऱ्या इंडो रशिया चेंबर ऑफ कॉमर्सच्या शिष्टमंडळाचे सदस्य * स्वित्झर्लंडमध्ये दावोस येथे आयडीआरसी ‘युनेस्को‘ डब्ल्यूसीडीआर यांनी आयोजित केलेल्या ‘डिझास्टर मिटिगेशन अँड मॅनेजमेंट इन इंडिया‘ या विषयावरील आंतराष्ट्रीय शिखर परिषदेत सादरीकरण * होनोलुलू येथे इंटरनॅशनल एनव्हायरमेंट समिटमध्ये सहभाग आणि सादरीकरण == भुषवलेली पदे == * १९८९ भारतीय जनता युवा मोर्चाचे नागपूरमधील वॉर्ड अध्यक्ष * १९९९ ते आजतागायत - विधानसभा सदस्य * १९९२ ते २००१ सलग दोन वेळा नागपूर महापालिकेचे सदस्य, दोन वेळा नागपूरचे महापौर. * १९९४ भारतीय जनता युवा मोर्चाचे प्रदेश उपाध्यक्ष * २००१ भारतीय जनता युवा मोर्चाचे राष्ट्रीय उपाध्यक्ष * २०१० भारतीय जनता पक्षाच्या महाराष्ट्र प्रदेशाचे सरचिटणीस * २०१३ भारतीय जनता पक्षाच्या महाराष्ट्र प्रदेशाचे अध्यक्ष * २०१४ ते २०१९ महाराष्ट्र राज्याचे मुख्यमंत्री * सलग दुसऱ्यांदा शपथ, पण ७२ तासांतच राजीनामा * २०१९ ते जून २०२२ महाराष्ट्र राज्याचे विरोधी पक्षनेते * जून २०२२ पासून महाराष्ट्र राज्याचे उपमुख्यमंत्री * 5 डिसेंबर 2024 पासुन तिसऱ्यांदा महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री. ==पुरस्कार== * कॉमनवेल्थ पार्लमेंटेरियन असोसिएशनतर्फे सर्वोत्कृष्ट संसदपटूसाठीचा वार्षिक पुरस्कार * नाशिक येथील पूर्णवाद परिवारतर्फे राजयोगी नेता पुरस्कार * पुण्याच्या मुक्तछंद या संस्थेतर्फे प्रमोद महाजन यांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ दिला गेलेला पहिला सर्वोत्कृष्ट संसदपटू पुरस्कार * राष्ट्रीय आंतर विद्यापीठ वादविवाद स्पर्धेत सर्वोत्कृष्ट वक्ता म्हणून पुरस्कार * रोटरीचा मोस्ट चॅलेंजिंग यूथ म्हणून विभागीय पुरस्कार * नागपूरच्या नागभूषण फाऊंडेशनतर्फे 'नागभूषण' पुरस्कार ==पुस्तके== ====चरित्र==== * लेखिका सुषमा नवलखे यांनी फडणवीस यांचे चरित्र लिहिताना त्यांची जडण-घडण कशी झाली, तरुण वयातच ते नागपूरचे महापौर कसे झाले याची माहिती दिली आहे. * देवेंद्र फडणवीस यांनी चार मराठी पुस्तके लिहिली आहे असे सांगितले जाते, त्यांतील एक - 'अर्थसंकल्प सोप्या भाषेत<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/maharashtra/click-here-and-read-devendra-fadnavis-new-book-about-budget-bmh-90-2100177/|title=देवेंद्र फडणवीस यांचं नवं पुस्तक एका क्लिकवर|website=Loksatta|language=mr|access-date=2022-02-19}}</ref>' हे एक पुस्तक आहे.{{संदर्भ हवा}} * आणखी एक ३६ पानी पुस्तक - 'आत्मनिर्भर महाराष्ट्र-आत्मनिर्भर भारत‘<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/maharashtra/devendra-fadnavis-new-book-aatmnirbhar-maharashtra-aatmnirbhar-bharat-pkd-81-2206732/|title=देवेंद्र फडणवीस यांचे आणखी एक पुस्तक : काय आहे पुस्तकात? वाचा…|website=Loksatta|language=mr|access-date=2022-02-19}}</ref> (प्रकाशन ५ जुलै २०२०) ==संदर्भ== <references /> ==बाह्य दुवे== * {{कॉमन्स वर्ग|Devendra Fadnavis|देवेंद्र फडणवीस}} *[http://www.devendrafadnavis.in/index.html अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141219100041/http://www.devendrafadnavis.in/index.html |date=2014-12-19 }} *[https://www.maharashtra.gov.in/1137/%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%96%E0%A4%BE-%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%A8%E0%A5%80%E0%A4%AF-%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80 महाराष्ट्र शासनाच्या संकेतस्थळावरील माहिती] {{क्रम |यादी=[[:वर्ग:महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री]] |पासून=३१ ऑक्टोबर २०१४ |पर्यंत=विद्यमान |मागील=[[पृथ्वीराज चव्हाण]] |पुढील= [[उद्धव ठाकरे]] }} {{महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री}} {{DEFAULTSORT:फडणवीस, देवेंद्र}} [[वर्ग:महाराष्ट्राच्या १४ व्या विधानसभेचे सदस्य]] [[वर्ग:महाराष्ट्राच्या १३ व्या विधानसभेचे सदस्य]] [[वर्ग:महाराष्ट्राच्या १२ व्या विधानसभेचे सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री]] [[वर्ग:नागपूरचे महापौर]] [[वर्ग:नागपूर मधील राजकारणी]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:नागपूर नैऋत्यचे आमदार]] 9joamii2l8pfbiki3zsgnbnl5yayal8 0 185928 2686357 2683637 2026-05-28T02:03:47Z Khirid Harshad 138639 2686357 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट वाहतूक | नाव = वॉशिंग्टन मेट्रो | चित्र = WMATA Metro Logo.svg | चित्र२ = | वर्णन = | मालक = | स्थान = [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]], उत्तर [[व्हर्जिनिया]], दक्षिण [[मेरीलँड]] | प्रकार = जलद वाहतूक | मार्ग = ६ | लांबी = | स्थानके = ९१ | प्रवासी = ७,५१,५३८ (जून २०१४) | वार्षिक_प्रवासी = २० कोटी ९० लाख | आरंभ = [[२७ मार्च]], [[इ.स. १९७६]] | अधिकारी = जॅक रेका (तात्पुरता मुख्याधिकारी) | मुख्यालय = ६००, फिफ्थ स्ट्रीट नॉर्थवेस्ट, वॉशिंग्टन, डी.सी - २०००१ | वेब = www.wmata.com अधिकृत संकेतस्थळ | नकाशा = DC Metro Map 2013.svg }} '''वॉशिंग्टन मेट्रो''' ही भुयारी रेल्वे [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]] शहर आणि उपनगरांना जोडणारी रेल्वेसेवा आहे. याला मेट्रो किंवा मेट्रोरेल नावांनीही ओळखले जाते. वॉशिंग्टन मेट्रो अमेरिकेतील दुसऱ्या क्रमांकाची ([[न्यू यॉर्क सिटी सबवे|न्यू यॉर्कनंतर]]) सर्वाधिक वर्दळीची भुयारी रेल्वेसेवा आहे. २००८ साली यातून २१ कोटी ५३ लाख प्रवाशांनी याचा वापर केला. ही सेवा वापरण्याचे मूल्य अंतर, वेळ तसेच तिकिटाच्या प्रकारावरून ठरते. मेट्रो [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]] आणि [[मेरीलँड]] व [[व्हर्जिनिया]] राज्यांना आपली सेवा पुरवते. मेरीलँडमध्ये मेट्रो [[माँटगोमरी काउंटी, मेरीलँड|माँटगोमरी]] आणि [[प्रिन्स जॉर्जेस काउंटी, मेरीलँड|प्रिन्स जॉर्जेस]] जिल्ह्यांमध्ये सेवा देते; तर व्हर्जिनियामध्ये ती [[अर्लिंग्टन काउंटी, व्हर्जिनिया|अर्लिंग्टन]], [[फेरफॅक्स काउंटी, व्हर्जिनिया|फेरफॅक्स]] आणि [[लाउडन काउंटी, व्हर्जिनिया|लाउडन]] काउंट्या आणि [[अलेक्झांड्रिया, व्हर्जिनिया|अलेक्झांड्रिया]] या स्वतंत्र शहराला सेवा पुरवते.<!-- Despite their names, East and West Falls Church lie just outside the borders of the independent city itself.  Combined with its ridership in the independent Virginia cities of [[Falls Church]] and [[Fairfax, Virginia|Fairfax]], the Metro service area is largely coextensive with the inner ring of the Washington metropolitan area.--> १९ मे २०२३ रोजी [[पोटोमॅक यार्ड स्टेशन|पोटोमॅक यार्ड]] येथे नवीन स्टेशन उघडणे, हा या प्रणालीचा सर्वात अलीकडील विस्तार आहे. डी.सी. महानगर क्षेत्राच्या दाट लोकवस्तीच्या भागात ही प्रणाली मुख्यत्वे जमिनीखालून धावते, तर उपनगरीय भागातील बहुतेक मार्ग पृष्ठभागावर किंवा पुलांवरून धावते. व्हीटन स्थानकातील ७० मीटर (२३० फूट) लांबीचा सरकता जिना पश्चिम गोलार्धातील सर्वाधिक लांबीचा आहे.<ref name="facts 2017">{{Cite web|url=https://www.wmata.com/about/upload/2019-Metro-Snapshot-Fact-Sheet.pdf|title=Metro Facts 2018|website=WMATA|access-date=November 14, 2019|archive-date=July 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190711072813/https://www.wmata.com/about/upload/2019-Metro-Snapshot-Fact-Sheet.pdf|url-status=live}}</ref> २०२५ मध्ये एकूण १८,८५,४९,७०० प्रवाशांनी या प्रणालीवर प्रवास केला होती. ही संख्या प्रत्येक कामाच्या दिवशी सुमारे ४,३९,२०० इतकी होती. प्रवासी संख्येनुसार अमेरिकेतील जलद प्रवासी प्रणालीपैकी मेट्रो [[न्यू यॉर्क सिटी सबवे|न्यू यॉर्क सिटी सबवेनंतर]] ही दुसरी सर्वात व्यस्त आणि उत्तर अमेरिकेतील पाचवी सर्वात व्यस्त रेल्वे आहे.<ref>{{cite web |url=https://ggwash.org/view/90163/soaring-ridership-leads-transit-recovery-in-us |title=With soaring Metro, DC Streetcar, and VRE ridership, Washington region leads transit recovery in US |date=July 6, 2023 |access-date=July 6, 2023 |publisher=Greater Greater Washington |archive-date=April 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422192703/https://ggwash.org/view/90163/soaring-ridership-leads-transit-recovery-in-us |url-status=live }}</ref> जून २००८ मध्ये मेट्रोतून सर्वाधिक १,९७,२९,६४१ फेऱ्या (प्रत्येक कामाच्या दिवशी सरासरी ७,९८,४५६) झाल्या.<ref name="riders2008">{{Cite web |url=https://www.wmata.com/about/news/pressreleasedetail.cfm?ReleaseID=2179 |title=215 million people rode Metro in fiscal year 2008 |date=July 8, 2008 |publisher=Washington Metropolitan Area Transit Authority |access-date=January 20, 2017 |archive-date=February 2, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202012522/https://www.wmata.com/about/news/pressreleasedetail.cfm?ReleaseID=2179 |url-status=live }}</ref> == वाहतूक == [[चित्र:Washington DC Metro Map-2023 (To Scale).svg|thumb|upright=1.25|वॉशिंग्टन मेट्रोचा प्रमाणानुसार नकाशा.]] १९७६ मध्ये मेट्रोची पहिली मार्गिका सुरू झाली. २०२६मध्ये मेट्रोमध्ये सहा मार्गिका, ९८ स्थानके असून एकूण लांबी २०८ किमी (१२९ मैल) आहे.<ref name="wmatafacts">{{cite web |url=https://www.wmata.com/about/upload/Metro-Facts-2015.pdf |title=2015 Metro Facts |year=2015 |publisher=Washington Metropolitan Area Transit Authority (WMATA) |access-date=March 15, 2016 |archive-date=February 2, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202021555/https://www.wmata.com/about/upload/Metro-Facts-2015.pdf |url-status=live }}</ref> हे रेल्वे मार्ग जवळच्या उपनगरांमधून मध्यवर्ती वॉशिंग्टनमध्ये केंद्रित होतात. मेट्रोच्या मार्गिकांवरील गाड्या इतर मार्गिकांच्या रुळांचा वापर करतात.<ref name="wmatafacts" /> /मेट्रो जाळ्याचा आराखडा [[लान्स वायमन]] आणि बिल कॅनन यांनी न्यू यॉर्कमधील आपल्या ''वायमन आणि कॅनन'' या कंपनीद्वारे तयार केला होता.<ref name="WaPo">{{cite news|first=Dana|last=Hedgpeth|url=https://www.washingtonpost.com/local/commuting/after-more-than-30-years-metro-map-is-being-redesigned-by-creator-lance-wyman/2011/05/31/AGeyD4IH_story.html|title=After more than 30 years, Metro map is being redesigned by creator Lance Wyman|archive-url=https://web.archive.org/web/20171209044217/https://www.washingtonpost.com/local/commuting/after-more-than-30-years-metro-map-is-being-redesigned-by-creator-lance-wyman/2011/05/31/AGeyD4IH_story.html |archive-date=December 9, 2017|newspaper=The Washington Post|date=June 4, 2011}}</ref><ref>{{cite web |title=Metro |url=http://billcannandesign.com/metro.html |access-date=January 28, 2017 |archive-date=March 9, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309013805/http://www.billcannandesign.com/metro.html |url-status=live }}</ref> मेट्रोचे सुमारे ८० किमी (५० मैल) मार्ग आणि ९८ पैकी ४७ स्थानके जमिनीखाली आहेत. शहराच्या मध्यवर्ती भागांत आणि दाट लोकवस्तीच्या उपनगरांमध्ये रेल्वे जमिनीखालून धावते. एकूण मार्गांपैकी सुमारे ७४ किमी (४६ मैल) मार्ग पृष्ठभागावर आहेत आणि १४ किमी (९ मैल) मार्ग पुलांवरून आहेत.<ref name="wmatafacts" /> ही प्रणाली १,४२९ मिमी (४ फूट ८.२५ इंच) ट्रॅक गेजवर चालते, जो मानक गेज रेल्वेच्या मर्यादेत येतो.<ref name="The Pocket List of Railroad Officials 1977 p. ">{{cite book | title=The Pocket List of Railroad Officials | publisher=National Railway Publication Company | issue=v. 83, no. 1 | year=1977 | url=https://books.google.com/books?id=-VkGAAAAMAAJ | page=645}}</ref> पूर्वी केवळ मेट्रो आणि इतर सार्वजनिक वाहतुकीचा वापर करून ९७ स्टेशन्स पार करण्यासाठी लागणारा विक्रमी वेळ ८ तास ५४ मिनिटे होता. हा विक्रम ट्रॅव्हल अनुदिनक लुकास वॉल याने १६ नोव्हेंबर २०२२ रोजी प्रस्थापित केला होता. त्यानंतर २३ जानेवारी २०२३ रोजी क्लेर अुआयो या विद्यार्थिनीने ८ तास ३६ मिनिटांत हा टप्पा पूर्ण करून विक्रम मोडला. हे दोन्ही विक्रम मे २०२३ मध्ये [[पोटोमॅक यार्ड मेट्रो स्थानक|पोटोमॅक यार्ड स्थानक]] उघडण्यापूर्वीचे होते.<ref>{{cite web |url=https://www.wusa9.com/article/news/local/dc/new-metro-station-wmata-speed-run-record/65-30cefd4c-bccf-4763-af79-9d8c7b06aa34 |title=High school student sets new 'speed run' record for visiting all DC-area Metro stations|date=February 2, 2023 |access-date=June 4, 2023 }}</ref> पोटोमॅक यार्ड स्टेशन उघडल्यानंतरही प्रवाशांनी हे आव्हान सुरूच ठेवले आणि सध्याचा विक्रम ७ तास ३८ मिनिटे आहे, जो २८ मार्च २०२५ रोजी नोंदवला गेला.<ref>{{cite web |url=https://www.transitruns.org/wmata/ |title=Washington Metro Leaderboard - TransitRuns |access-date=August 16, 2025 |archive-date=August 25, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825004630/https://www.transitruns.org/wmata/ |url-status=live }}</ref> महसूल मिळवण्यासाठी मेट्रोने स्थानकांमध्ये किरकोळ विक्री व्यवसायांना परवानगी देण्यास सुरुवात केली आहे. यामध्ये डीव्हीडी-भाड्याने देणारी मशीन्स आणि [[ओल्ड टाऊन ट्रॉली टूर्स]]साठीच्या तिकीट खिडक्यांचा समावेश आहे.<ref>{{cite web |url=https://www.wmata.com/about/news/PressReleaseDetail.cfm?ReleaseID=4889 |title=Metro launches retail at Smithsonian Metrorail station |publisher=Washington Metropolitan Area Transit Authority |access-date=April 7, 2011 |archive-date=October 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016175301/https://www.wmata.com/about/news/PressReleaseDetail.cfm?ReleaseID=4889 |url-status=live }}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:वॉशिंग्टन, डी.सी.|मेट्रो]] [[वर्ग:भुयारी जलद वाहतूक]] [[वर्ग:अमेरिकेमधील वाहतूक]] [[वर्ग:वॉशिंग्टन मेट्रो]] [[वर्ग:इ.स. १९७६ मधील निर्मिती]] qswm7buz33wiw0uy5a14wpcf74h46ov 0 208126 2686382 2269565 2026-05-28T09:41:46Z नरेश सावे 88037 /* */ 2686382 wikitext text/x-wiki [[लेणी|रत्‍नागिरी जिल्यातील]] [[दापोली|दापोली तालुक्यात]] [[पन्हाळेकाजी]] येथे पुरातन [[लेणी]] आहेत. प्रणालक दुर्गाच्या दक्षिण भागात [[गौर लेणे]] असा एक भाग आहे. या लेणीसमूहात [[गणपती]], [[त्रिपुरसुंदरी]], [[सरस्वती]] यांच्या मूर्ती कोरलेल्या आहेत. [[अक्षोभय|अक्षोभयाची]] एक डोकेविरहीत मूर्ती येथे पहायला मिळते. शिवलिंग, गाभा-याभोवतीचा प्रदक्षिणा मार्ग, रामायण-महाभारतातील प्रसंगएका लेण्यात पहायला मिळतात. [[मानुषी बुद्ध]], [[भैरव]], [[हनुमान]] यांची शिल्पेही वेगवेगळ्या लेण्यात पहायला मिळतात.<ref>महाराष्ट्रातील लेणी, सु.ह. जोशी</ref> == निर्मिती == हा लेणीसमूह खोदण्याची सुरुवात दुसऱ्या किंवा तिसऱ्या शतकापासून झाली. त्या ८ ते ११ शतकांपर्यंत खोदल्या गेलेल्या आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.anjarlebeachketkibeach.com/html/tourismcenter_panalekajileni.htm |title=अंजनेरी |access-date=2017-05-25 |archive-date=2018-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180408125500/http://www.anjarlebeachketkibeach.com/html/tourismcenter_panalekajileni.htm |url-status=dead }}</ref> == चित्रदालन == <gallery> File:पन्हाळेकाजी लेणी.jpg|पन्हाळेकाजी लेणी File:Shilppatta.jpg|शिल्पपट File:Cave temple at panhaalekaji.jpg|लेणी मंदिर </gallery> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतीय बौद्ध लेणी}} {{महाराष्ट्रातील लेणी}} [[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्हा]] [[वर्ग:बौद्ध लेणी]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी]] 09ax57xjy3m3vgulrx2pjq2nyv196xf 2686387 2686382 2026-05-28T09:58:46Z नरेश सावे 88037 2686387 wikitext text/x-wiki [[लेणी|रत्‍नागिरी जिल्यातील]] [[दापोली|दापोली तालुक्यात]] [[पन्हाळेकाजी]] येथे पुरातन [[लेणी]] आहेत. प्रणालक दुर्गाच्या दक्षिण भागात [[गौर लेणे]] असा एक भाग आहे. या लेणीसमूहात [[गणपती]], [[त्रिपुरसुंदरी]], [[सरस्वती]] यांच्या मूर्ती कोरलेल्या आहेत. [[अक्षोभय|अक्षोभयाची]] एक डोकेविरहीत मूर्ती येथे पहायला मिळते. शिवलिंग, गाभा-याभोवतीचा प्रदक्षिणा मार्ग, रामायण-महाभारतातील प्रसंगएका लेण्यात पहायला मिळतात. [[मानुषी बुद्ध]], [[भैरव]], [[हनुमान]] यांची शिल्पेही वेगवेगळ्या लेण्यात पहायला मिळतात.<ref>महाराष्ट्रातील लेणी, सु.ह. जोशी</ref> == निर्मिती == हा लेणीसमूह खोदण्याची सुरुवात दुसऱ्या किंवा तिसऱ्या शतकापासून झाली. त्या ८ ते ११ शतकांपर्यंत खोदल्या गेलेल्या आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.anjarlebeachketkibeach.com/html/tourismcenter_panalekajileni.htm |title=अंजनेरी |access-date=2017-05-25 |archive-date=2018-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180408125500/http://www.anjarlebeachketkibeach.com/html/tourismcenter_panalekajileni.htm |url-status=dead }}</ref> ==लेण्यातील ठळक गोष्टी== #[[कोटजाई]] नदीच्या किनाऱ्यावर दीड फूट आकाराच्या रुंद [[बेसाल्ट]] प्रकारच्या दगडावर [[देवनागरी]] लिपीत आढळलेला खोदीव स्वरूपात असलेला लेख-[[शिलालेख]]. # <ref>महाराष्ट्र टाईम्स, रविवार,२१ डिसेंबर २०२५</ref> == चित्रदालन == <gallery> File:पन्हाळेकाजी लेणी.jpg|पन्हाळेकाजी लेणी File:Shilppatta.jpg|शिल्पपट File:Cave temple at panhaalekaji.jpg|लेणी मंदिर </gallery> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतीय बौद्ध लेणी}} {{महाराष्ट्रातील लेणी}} [[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्हा]] [[वर्ग:बौद्ध लेणी]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी]] dvrbv7z67ooh4afvqsfplmo6xxs1gsp 2686391 2686387 2026-05-28T10:22:43Z नरेश सावे 88037 2686391 wikitext text/x-wiki [[लेणी|रत्‍नागिरी जिल्यातील]] [[दापोली|दापोली तालुक्यात]] [[पन्हाळेकाजी]] येथे पुरातन [[लेणी]] आहेत. प्रणालक दुर्गाच्या दक्षिण भागात [[गौर लेणे]] असा एक भाग आहे. या लेणीसमूहात [[गणपती]], [[त्रिपुरसुंदरी]], [[सरस्वती]] यांच्या मूर्ती कोरलेल्या आहेत. [[अक्षोभय|अक्षोभयाची]] एक डोकेविरहीत मूर्ती येथे पहायला मिळते. शिवलिंग, गाभा-याभोवतीचा प्रदक्षिणा मार्ग, रामायण-महाभारतातील प्रसंगएका लेण्यात पहायला मिळतात. [[मानुषी बुद्ध]], [[भैरव]], [[हनुमान]] यांची शिल्पेही वेगवेगळ्या लेण्यात पहायला मिळतात.<ref>महाराष्ट्रातील लेणी, सु.ह. जोशी</ref> == निर्मिती == हा लेणीसमूह खोदण्याची सुरुवात दुसऱ्या किंवा तिसऱ्या शतकापासून झाली. त्या ८ ते ११ शतकांपर्यंत खोदल्या गेलेल्या आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.anjarlebeachketkibeach.com/html/tourismcenter_panalekajileni.htm |title=अंजनेरी |access-date=2017-05-25 |archive-date=2018-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180408125500/http://www.anjarlebeachketkibeach.com/html/tourismcenter_panalekajileni.htm |url-status=dead }}</ref> ==लेण्यातील ठळक गोष्टी== #[[कोटजाई]] नदीच्या किनाऱ्यावर दीड फूट आकाराच्या रुंद [[बेसाल्ट]] प्रकारच्या दगडावर [[देवनागरी]] लिपीत आढळलेला खोदीव स्वरूपात असलेला लेख-[[शिलालेख]]. #इ.स.११३९ चा उत्तर [[शिलाहार]] राजा [[अपरादित्य]] याचा ताम्रपट #[[हीनयान पंथ|हीनयान पंथाच्या]] भिक्षूंसाठी लेणी. #लेण्यांमध्ये [[हीनयान]],[[वज्रयान]],[[शैव]],[[गाणपत्य]],[[ब्राह्मण]],[[नाथपंथीय]] प्रभाव. #शिलालेख मजकूर खालीलप्रमाणे आहे. बांधल १०० ग... सकु ९७४ कपिलेस्वरादेवा मंदि(र) सेठिदेव खै... सिंघदेव र(रा)ण सिंघपै म्हल.. सेठिदेउ लिषित. #किनाऱ्यावरील क्षेत्रात शिवलिंग आणि मंदिराचे अवशेष. #ताम्रपटात [[हडवत्थर]] गावाचा उल्लेख. #लेण्यांजवळ [[प्रणालक दूर्ग]], पाण्याची कोरीव टाकी, श्री[[झोलाई देवी]] मंदिर, [[कपिलेश्वर मंदिर]], <ref>लेखन -[[प्रवीण सहदेव कदम]].महाराष्ट्र टाईम्स, रविवार,२१ डिसेंबर २०२५</ref> == चित्रदालन == <gallery> File:पन्हाळेकाजी लेणी.jpg|पन्हाळेकाजी लेणी File:Shilppatta.jpg|शिल्पपट File:Cave temple at panhaalekaji.jpg|लेणी मंदिर </gallery> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतीय बौद्ध लेणी}} {{महाराष्ट्रातील लेणी}} [[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्हा]] [[वर्ग:बौद्ध लेणी]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी]] 77jjp9ocvknksejmv1hdtenaz4pvunx 0 220673 2686336 2253515 2026-05-27T21:43:45Z Ivolskiy 183580 भौतिक सोन्याच्या गुंतवणुकीशी संबंधित अंतर्गत दुवा जोडला. 2686336 wikitext text/x-wiki '''गुंतवणूक''' म्हणजे स्वतःचे किंवा आपल्या व्यवस्थापनाचे जास्तीचे [[पैसे]] अधिक उत्पन्न मिळवण्याच्या उद्देशाने [[बँक|बँकेच्या]] स्वाधीन करणे वा दुसऱ्या व्यक्तीला किंवा कंपनीला त्याच्या उद्योगासाठी देणे. या दुसऱ्या उद्योगाला होणाऱ्या [[नफा|नफ्याचा]] हिस्सा गुंतवणूकदाराला [[व्याज|व्याजाच्या]], [[लाभांश|लाभांशाच्या]] किंवा बोनसच्या रूपात मिळतो. हा दुसरा उद्योग आपल्याच मालकीचा असावा असे नाही. गुंतवणुकीचा उद्देश अधिक उत्पन्न मिळवणे हा असला तरी केलेल्या गुंतवणुकीवर अधिक उत्पन्न मिळेलच असे नाही. जिथे गुंतवणूक केली त्या उद्योगाला फायदा झाला नाही तर आपली गुंतवणूक किमान काही काळासाठी व्यर्थ जाऊ शकते. ==गुंतवणुकीचे प्रकार== १) कंपन्याचे भाग [[भांडवल]] २) [[मुच्युअल फंड|मुच्युअल फंडाचे]] वा युनिट ट्रस्टचे युनिट्स ३) बँकातील चालू वा बचत खाती किंवा मुदतीच्या ठेवी ४) पतपेढ्या, चिट फंड, क्रेडिट सोसायट्या यांतील ठेवी ५) भिशी योजना ६) [[शेअर]] बाजारात गुंतवणूक करणाऱ्या [[विमा]] योजना ७) पोस्ट खात्यातील विविध अल्पबचत योजना ८) राष्ट्रीय निवृत्तीवेतन योजना ९) प्रॉव्हिडंट फंड १०) वैयक्तिक विमा योजना ११) सरकारने किंवा स्थानिक स्वराज्य संस्थांनी बाजारात विक्रीसाठी आणलेले कर्जरोखे काही गुंतवणूकदार भौतिक सोन्याशी संबंधित गुंतवणुकीसाठी [[तिजोरीत ठेवलेले सोने]] यासारख्या पद्धतींचाही विचार करतात.<br /> = म्युचुअल फंड = म्युचुअल फंड म्हणजे सहसा तज्ञ मंडळीकडून सांभाळल्या जाणाऱ्या अशा पैशांचा स्रोत जो की, एखाद्या गुंतवणूकदारांच्या समूहाकडून आलेला असतो. म्युचुअल फंडाचे प्रबंधक पुष्कळ गुंतवणूकदारांकडून पैसे गोळा करतात व तो विविध रोख्यांमधे जसे की, शेअर, रोखे बंध किंवा बाजारातील अन्य विकाल्पांमधे अथवा या सर्वांच्या मिश्र योजनेत गुंतवतात. यात फंडांचे गुंतवणुक उदिष्ट ठरलेले असते. संयुक्तरीत्या म्युचुअल फंडाकडून जो पैसा सांभाळला जातो त्यास सहसा खाते (पोर्टफ़ोलिओ) असे संबोधतात. प्रत्येक युनिटमध्ये गुंतवणूकदारांची समान मालकी असतेच, शिवाय जे उत्पन्न ही संपूर्ण रक्कम तयार करते त्यातही असते. म्युचुअल फंडांची त्यांच्या रचनेनुसार विभागणी होते. खुल्या योजना नेहमीच युनिटची विक्री व खरेदी करीत असतात. जेव्हा फंड विकतात तेव्हा  गुंतवणूकदार खरेदी करतात आणि जेव्हा गुंतवणूकदार पैसा काढतात, तेव्हा हे फंड पुन्हा युनिटची खरेदी करतात. खरेदी किंवा पैसे काढणे हे सर्व एकूण मालमत्तेच्या किमतीवर आधारीत असते.<blockquote>म्युचुअल फंडात गुंतवणूक करून तुम्ही तुमच्या गुंतवणुकीचे विकेंद्रीकरण करू शकता. शिवाय जोखीम देखील थोडी कमी होते.</blockquote> == म्युचुअल फंडाची ठळक वैशिष्ठे : == * तज्ञांकडून व्यवस्थापन- पैसा हा नेहमी त्या फंडाच्या प्रबंधकाकडून गुंतविला जातो. * विकेंद्रीकरण- विकेंद्रीकरण ही एक गुंतवणुकीची अशी युक्ती आहे ज्यामुळे संपूर्ण पैसा एकाच टोपलीत ठेवला जात नाही. जसे , सर्व अंडी एकाच पिशवीत असायला नकोतअसे म्हणतात !! * म्युचुअल फंडाच्या माध्यमातून शेअरची मालकी घेतल्यामुळे स्वतःचे शेअर किंवा रोखेपत्र यांच्यातील जी जोखीम असते ती विभागली जाते. * स्वस्त माध्यम- हे फंड एकाच वेळेस खूप शेअर्स विकत अथवा खरेदी करत असल्यामुळे जी काही व्यवहार किंमत असते, ती एखादया एकट्या व्यक्तीने केलेल्या व्यवहाराच्या तुलनेत अतिशय कमी येते . * रोख उपलब्धता- जशे शेअर, म्युचुअल फंडाचे युनिट विकून लागलीच रोख रक्कम प्राप्त होऊ शकते. * म्युचुअल फंडाचे युनिट घेणे सोपे आहे. पुष्कळ बँका त्यांचे स्वतःचे म्युचुअल फंड उपलब्ध करून देतात व  गुंतविण्याची रक्कम देखील लहान असते. <blockquote>गुंतवणूकदारांनी पैसा गुंतवण्यापूर्वी या सर्व बाबींचा नीट अभ्यास करूनच पैसे गुंतवायला हवेत.</blockquote> == म्युचुअल फंडांचे प्रकार : == प्रत्येक म्युचुअल फंडाचे गुंतवणुकीचे एक पुर्वनिश्चित असे उद्दिष्ट असते. ज्यात त्या फंडाचे पैसे कुठल्या प्रकारच्या प्रकारात व कशा योजनांनी गुंतविले जाणार हे ठरले असते. म्युचुअल फंडाचे खालील प्रकार आहेत. * खुले फंड( open ended ) : अशा फंडांची कोणतीही परिपक्वता तारीख नसते. ** गुंतवणूकदार खुल्या फंडांचे युनिट खरेदी अथवा विक्री संपत्ति प्रबंधन करणाऱ्या कंपनीच्या कार्यालयातून किंवा त्यांच्या गुंतवणूक सेवा केंद्रावरून किंवा शेअरबाजाराच्या माध्यमातून करू शकतात. ** खरेदी किंवा विक्री मूल्य हे नेहमी म्युचुअल फंडाच्या एकूण मालमत्ता किंमतीवर आधारित असते. * ठराविक काळात बंद होणारे फंड ( close ended ):  हे फंड विशिष्ट कालावधीसाठीच चालतात. ** एका परिपक्वता तिथीला सर्व युनिटचे पैसे परत मिळतात व योजना बंद होते. ** याचे युनिट शेअरबाजारात नोंदणी होतात. जेणे करून रोख रक्कम पुरविता येणे सोपे होते. ** गुंतवणूकदार, याचे युनिट शेअर बाजारातील चढाव – उतारानुसार विकत घेऊ शकतात किंवा विकू शकतात. * रोखेबंध फंड (BOND FUND) : एक स्थिर उत्पन्न देण्याचा प्रयत्न या प्रकारात होतो. ** गुंतवणूक ही सहसा शासकीय व वित्तीय ऋण पत्रात असते. ** जरी फंडाची किंमत वाढली तरी, ह्याचे मुख्य उद्देश म्हणजे गुंतवणूकदारांना स्थिर पैसा पुरवणे हेच आहे. * समतोल फंड (BALANCED FUND) :  सुरक्षा, उत्पन्न व भांडवलात वाढ असा समतोल या तिघांच्याही संयुक्ताने यात सांभाळता येतो. योजना हीच असते कि, निश्चित उत्पन्न देणारे विकल्प व शेअर्स यात संयुक्तपणे गुंतवणूक करणे. * रोखे/ शेअर :  फंडगुंतवणूक ही शेअर व रोख्यांमधे असते. ** म्युचुअल फंडाच्या मोठ्या भागाचे प्रतिनिधित्व करतो. ** गुंतवणुकीचे मुख्य उद्देश दिर्घावधीत भांडवलाची वाढ व त्याच बरोबर उत्पन्नात देखील वाढ करणे. ** विविध प्रकारचे शेअर फंड असतात कारण की, विविध प्रकारचे गुंतवणुक विकल्प उपलब्ध असतात. * वित्तीय बाजार फंड : अतिशय कमी कालावधीत निश्चित उत्पन्न देण्यात येणाऱ्या साधनांमधे गुंतवणूक केली जाते. ** जरी फायदा खूप जास्त नसला, तरी मुद्दल सुरक्षित राहते. ** हे बचत खत्यापेक्षा चांगला लाभ देतात. परंतु मुदत ठेविपेक्षा हा लाभ कमी असतो. <br /> = फसव्या योजना = या योजना मुख्यत्वे करून चुकीच्या मार्गाचा अवलंब करून राबवल्या जातात. ज्यात गुंतवणूकदाराला छोट्या जोखमीच्या मोबदल्यात मोठ्या पैशाचे आमिष दाखवले जाते. अशा योजना जुन्या म्हणण्यापेक्षा सर्वप्रथम जो गुंतवतो अशांसाठी, एकतर त्यांच्याच पैशातून अथवा त्यानंतर येणाऱ्या गुंतवणूकदारांकडून पैसा उभा करत असतात. जेव्हा की वास्तविक नफा काहीच कमविला जात नाही. या योजनांनी जाहिरातीत दाखविलेले फायदे, नफा हे केवळ या योजनांमधील पैसा सतत वाढत राहीला पाहिजे, जेणे करून योजना सुरू राहील याच केवळ उद्देशाने दाखविलेला असतो. ही संपूर्ण प्रक्रिया जर गुंतवणूकदारांनी पैसे गुंतविले नाहीत, अथवा त्यांना वेळेवर पैसे दिले नाहीत तर मग ढासळते. सहसा अशा योजनांमधे गैरव्यवहार होण्याआधीच कायदेशीररीत्या कायद्याचे अधिकारी हस्तक्षेप करतात. कारण या योजनाच शंका घेण्यास वाव ठेवतात किंवा विनिमय संस्थांमधे नसलेल्या समभागांची विक्री यांच्या कंपनी विस्तार अधिकाऱ्यांकडून केली जाते. जितके लोक यात सहभागी होत जातात अधिकाऱ्यांची नजर अशा योजनांवर तितकीच करडी होत जाते. == अशा योजना कशा ओळखाव्यात? == या योजना सहसा, असे परतावे खात्रीशीर देणार जे बाजारात दुसऱ्या योजना देऊच शकत नाहीत. शिवाय अल्पावाधीचे परतावे हे अविश्वसनीयरीत्या जास्त किंवा अनाकलनीय प्रकारे स्थिर असतात, दुसऱ्या शब्दात अतिशय चांगले असतात की, ज्यावर विश्वासच बसत नाही.{{संदर्भ हवा}} [[वर्ग:गुंतवणूक]] [[वर्ग:व्यापार]] [[वर्ग:बँकिंग]] 8uhk5tnxhj5g1p7e53w9b79kn76hrk0 0 226176 2686389 2644006 2026-05-28T10:10:31Z Abhijitsathe 4193 2686389 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = एम. थंबीदुराई | चित्र नाव = MThambidurai.jpg | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[राज्यसभा]] सदस्य | मतदारसंघ = [[तमिळनाडू]] | कार्यकाळ_आरंभ = ३ एप्रिल २०२० | कार्यकाळ_समाप्ती = | मागील = | पुढील = | पद1 = [[लोकसभेचे उपाध्यक्ष]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = १३ ऑगस्ट २०१४ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = २५ मे २०१९ | पंतप्रधान1 = [[नरेंद्र मोदी]] | सभापती1 = [[सुमित्रा महाजन]] | मागील1 = [[कारिया मुंडा]] | पुढील1 = पद रिकामे | पद2 = [[राज्यसभा]] सदस्य | मतदारसंघ2 = [[करुर लोकसभा मतदारसंघ|करूर]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = १४ मे २००९ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = २२ मे २०१९ | मागील2 = के.सी. पलानीसामी | पुढील2 = [[जोतिमणी]] | मतदारसंघ3 = [[धर्मापुरी लोकसभा मतदारसंघ|करूर]] | कार्यकाळ_आरंभ3 =१९८४ | कार्यकाळ_समाप्ती3 = १९८९ | मागील3 = के. अर्जुनन | पुढील3 = एम.जी. शेखर | पद4 = [[तमिळनाडू विधानसभा]] सदस्य | मतदारसंघ4 = बार्गुर | कार्यकाळ_आरंभ4 = मे २००१ | कार्यकाळ_समाप्ती4 = मे २००९ | मागील4 = | पुढील4 = | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1947|3|15}} | जन्मस्थान = [[कृष्णगिरी जिल्हा]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''मुनीसामी थंबीदुराई''' ( [[१५ मार्च]], [[इ.स. १९४७]]) एक [[भारतीय]] राजकारणी व विद्यमान [[राज्यसभा]] सदस्य आहेत. ते [[लोकसभा|लोकसभेचे]] माजी उपसभापती<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/M-Thambidurai-elected-deputy-speaker-of-Lok-Sabha/articleshow/40175416.cms | title=M Thambidurai elected deputy speaker of Lok Sabha | publisher=Times of India | date=13 August 2014 | accessdate=14 August 2014 | archive-date=2014-08-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140814030612/http://timesofindia.indiatimes.com/india/M-Thambidurai-elected-deputy-speaker-of-Lok-Sabha/articleshow/40175416.cms | url-status=dead }}</ref> आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/lok-sabha-elections-2014/news/Thambidurai-appointed-AIADMKs-parliamentary-party-leader/articleshow/35335779.cms | title=Thambidurai appointed AIADMK's parliamentary party leader | work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] | date=19 May 2014 | author=Julie Mariappan}}</ref> मार्च १९९८ ते एप्रिल १९९९ या दरम्यान त्यांनी [[भारताचे कायदामंत्री|कायदा]], न्याय आणि कंपनी व्यवहार मंत्री म्हणून कॅबिनेट मंत्री आणि पृष्ठभाग परिवहन राज्यमंत्री म्हणून काम केले होते. १९८५ ते १९८९ दरम्यान देखील ते लोकसभेचे उपसभापती होते.<ref name="tham">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://164.100.47.132/LssNew/members/former_Biography.aspx?mpsno=3205 |title=Fifteenth Lok Sabha Members Bioprofile: Thambidurai,Dr. Munisamy |publisher=[[लोक सभा]] |accessdate=31 May 2014}}</ref> {{विस्तार}} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:थंबीदुराई, मु}} [[वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म]] [[वर्ग:भारतीय कायदामंत्री]] [[वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:९ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] hpdzjoz7y7r7ws8cog3cxtj176p1lfg 2686390 2686389 2026-05-28T10:11:51Z Abhijitsathe 4193 2686390 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = एम. थंबीदुराई | चित्र नाव = MThambidurai.jpg | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[राज्यसभा]] सदस्य | मतदारसंघ = [[तमिळनाडू]] | कार्यकाळ_आरंभ = ३ एप्रिल २०२० | कार्यकाळ_समाप्ती = | मागील = | पुढील = | पद1 = [[लोकसभेचे उपाध्यक्ष]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = १३ ऑगस्ट २०१४ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = २५ मे २०१९ | पंतप्रधान1 = [[नरेंद्र मोदी]] | सभापती1 = [[सुमित्रा महाजन]] | मागील1 = [[कारिया मुंडा]] | पुढील1 = पद रिकामे | पद2 = [[राज्यसभा]] सदस्य | मतदारसंघ2 = [[करुर लोकसभा मतदारसंघ|करूर]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = १४ मे २००९ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = २२ मे २०१९ | मागील2 = के.सी. पलानीसामी | पुढील2 = [[जोतिमणी]] | मतदारसंघ3 = [[धर्मपुरी लोकसभा मतदारसंघ|धर्मपुरी]] | कार्यकाळ_आरंभ3 =१९८४ | कार्यकाळ_समाप्ती3 = १९८९ | मागील3 = के. अर्जुनन | पुढील3 = एम.जी. शेखर | पद4 = [[तमिळनाडू विधानसभा]] सदस्य | मतदारसंघ4 = बार्गुर | कार्यकाळ_आरंभ4 = मे २००१ | कार्यकाळ_समाप्ती4 = मे २००९ | मागील4 = | पुढील4 = | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1947|3|15}} | जन्मस्थान = [[कृष्णगिरी जिल्हा]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''मुनीसामी थंबीदुराई''' ( [[१५ मार्च]], [[इ.स. १९४७]]) एक [[भारतीय]] राजकारणी व विद्यमान [[राज्यसभा]] सदस्य आहेत. ते [[लोकसभा|लोकसभेचे]] माजी उपसभापती<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/M-Thambidurai-elected-deputy-speaker-of-Lok-Sabha/articleshow/40175416.cms | title=M Thambidurai elected deputy speaker of Lok Sabha | publisher=Times of India | date=13 August 2014 | accessdate=14 August 2014 | archive-date=2014-08-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140814030612/http://timesofindia.indiatimes.com/india/M-Thambidurai-elected-deputy-speaker-of-Lok-Sabha/articleshow/40175416.cms | url-status=dead }}</ref> आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/lok-sabha-elections-2014/news/Thambidurai-appointed-AIADMKs-parliamentary-party-leader/articleshow/35335779.cms | title=Thambidurai appointed AIADMK's parliamentary party leader | work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] | date=19 May 2014 | author=Julie Mariappan}}</ref> मार्च १९९८ ते एप्रिल १९९९ या दरम्यान त्यांनी [[भारताचे कायदामंत्री|कायदा]], न्याय आणि कंपनी व्यवहार मंत्री म्हणून कॅबिनेट मंत्री आणि पृष्ठभाग परिवहन राज्यमंत्री म्हणून काम केले होते. १९८५ ते १९८९ दरम्यान देखील ते लोकसभेचे उपसभापती होते.<ref name="tham">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://164.100.47.132/LssNew/members/former_Biography.aspx?mpsno=3205 |title=Fifteenth Lok Sabha Members Bioprofile: Thambidurai,Dr. Munisamy |publisher=[[लोक सभा]] |accessdate=31 May 2014}}</ref> {{विस्तार}} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:थंबीदुराई, मु}} [[वर्ग:इ.स. १९४७ मधील जन्म]] [[वर्ग:भारतीय कायदामंत्री]] [[वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:९ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] s42v17v5ak1m192l464dit7py34kat6 0 237247 2686371 2412804 2026-05-28T07:15:20Z ~2026-31569-60 183590 /* */ 2686371 wikitext text/x-wiki '''मोरोपंत तांबे''' हे [[झाशी]]ची [[राणी लक्ष्मीबाई]] यांचे वडील होते.<ref>Edwardes (1975), p. 115</ref> हे मूळचे [[रत्‍नागिरी|रत्‍नागिरीचे]] होते. श्रीमंत मोरोपंत यांचा जन्म १८०३ साली उमरखेड महाराष्ट्रात झाला. ते‌ मुळचे रत्‍नागिरीचे भट्ट होय. व्यावसायासाठी ते सातारा येथील धावडशी आणि पुणे येथे आपल्या वडीलांसोबत आले. त्यांचे वडील [[बळवंतराव‌ कृष्णाजी तांबे]] (१७४८-१८२३) द्वितीय बाजीरावांचे बंधू श्रीमंत चिमाजी अप्पा पेशव्यांसह पुण्याहून १८१५ साली काशीला आले. मोरोपंताचे धाकटे बंधू सदाशिव तांबे ( १८२२-१८७५) हे ही मोरोपंतासह बिठूरला राहत असे‌.मोरोपंतांचा विवाह दाक्षिणात्य कुटुंब साप्रे यांची कन्या भागिरथीबाईंशी झाला. १८३५ साली मनिकर्णिकाचा जन्म झाल्यावर अवघ्या ४ वर्षांनंतर भागिरथीबाईंचे निधन झाले. आणि १८३८ साली मोरोपंत आपल्या सह कुटुंबासह बिठूरला आले. त्यांची कन्या मणिकर्णिकेचा विवाह झाशी संस्थान अधिपती [[श्रीमंत गंगाधरराव नेवाळकर]] १८५७ च्या युद्धात व झांशी युद्धात मोरोपंतांनी सहभाग घेतला. परंतु दतिया राजाने त्यांना पकडून ब्रिटिशांना दिले. आणि १९ एप्रिल १८५८ साली झांशीच्या झोकनबागेत मोरोपंताना फाशी दिली. त्यांच्यामागे त्यांचा कुटुंबात राणी लक्ष्मीबाई, पत्नी [[यमुनाबाई तांबे]] उर्फ [[चिमणाबाई खानवलकर]] [[चिमनाबाई तांबे]] आणि पुत्र [[चिंतामणी तांबे]] व कन्या [[गोपिकाबाई खेर]] होत्या. ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:तांबे, मोरोपंत}} [[वर्ग:मराठा साम्राज्य]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 9sxk6s0y1kfra5ep5pohddo59y9d6dl 3 243387 2686344 2685698 2026-05-28T01:18:22Z Khirid Harshad 138639 [[Special:Contributions/अभिलाषा|अभिलाषा]] ([[User talk:अभिलाषा|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2680049 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=अभिलाषा देशपांडे}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०६:१४, २९ मे २०१९ (IST) fdn0sm373tzxscqlkjte2mxwbapaohr 0 246332 2686285 2430935 2026-05-27T12:05:01Z Abhijitsathe 4193 2686285 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = जोतिमणी सेन्निमलाई | चित्र नाव = Jothimani.jpg | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ = [[करुर लोकसभा मतदारसंघ|करुर]] | कार्यकाळ_आरंभ = २३ मे २०१९ | कार्यकाळ_समाप्ती = | मागील = [[एम. थंबीदुराई]] | पुढील = | पद1 = [[भारतीय युवा काँग्रेस]]ची सेक्रेटरी | कार्यकाळ_आरंभ1 = २००९ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = २०१२ | मागील1 = | पुढील1 = | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1975|8|9}} | जन्मस्थान = [[करुर जिल्हा]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | वडील = [[एम. करुणानिधी]] | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''जोतिमणी सेन्निमलाई''' ([[तमिळ भाषा|तमिळ]]: ஜோதிமணி) ही एक भारतीय लेखिका, समाजसेविका, राजकारणी व विद्यमान [[लोकसभा]] सदस्य आहे. ती २०१९ पासून [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] पक्षातर्फे [[करुर लोकसभा मतदारसंघ|करुर]] येथून लोकसभेवर निवडून येत आहे. [[वर्ग:तमिळ राजकारणी]] [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]] 7z0s03yz22m4hg9b63qtzgh5ia0y3zz 2686381 2686285 2026-05-28T09:39:19Z Abhijitsathe 4193 2686381 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = जोतिमणी सेन्निमलाई | चित्र नाव = Jothimani.jpg | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ = [[करुर लोकसभा मतदारसंघ|करुर]] | कार्यकाळ_आरंभ = २३ मे २०१९ | कार्यकाळ_समाप्ती = | मागील = [[एम. थंबीदुराई]] | पुढील = | पद1 = [[भारतीय युवा काँग्रेस]]ची सेक्रेटरी | कार्यकाळ_आरंभ1 = २००९ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = २०१२ | मागील1 = | पुढील1 = | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1975|8|9}} | जन्मस्थान = [[करुर जिल्हा]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''जोतिमणी सेन्निमलाई''' ([[तमिळ भाषा|तमिळ]]: ஜோதிமணி) ही एक भारतीय लेखिका, समाजसेविका, राजकारणी व विद्यमान [[लोकसभा]] सदस्य आहे. ती २०१९ पासून [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] पक्षातर्फे [[तमिळनाडू]]मधील [[करुर लोकसभा मतदारसंघ|करुर]] येथून लोकसभेवर निवडून येत आहे. [[वर्ग:तमिळ राजकारणी]] [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]] coshh5wzgivclm8u7zgexe27aof8w4z 0 247134 2686312 2686254 2026-05-27T14:17:18Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686312 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = पी. कुमार | चित्र नाव = | चित्र आकारमान = 250px | पद2 = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ2 = [[तिरुचिरापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुचिरापल्ली]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = १ सप्टेंबर २०१४ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = २३ मे २०१९ | मागील2 = [[एल. गणेशन]] | पुढील2 = [[सु. तिरुनवुक्करसार]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1971|4|21}} | जन्मस्थान = [[पुदुकोट्टई जिल्हा]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | अपत्ये = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''पलानीवेल कुमार''' ([[तमिळ भाषा|तमिळ]]: ப. குமார்) हे एक भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते २०१४ ते २०२४ दरम्यान लोकसभा सदस्य होते. पी. कुमार [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम|अण्णा द्रमुक]] पक्षातर्फे [[तमिळनाडू]]च्या [[तिरुचिरापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुचिरापल्ली]] मतदारसंघातून [[१५वी लोकसभा|१५व्या]] व [[१६वी लोकसभा|१६व्या लोकसभेवर]] निवडून गेले. [[वर्ग:तमिळ राजकारणी]] [[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:तिरुचिरापल्लीचे खासदार]] fnkvvt59jg3mkmt9c8sa1snqx62utcc 0 248696 2686365 2637249 2026-05-28T04:13:19Z ~2026-31772-68 183584 2686365 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट चळवळ चरित्र | नाव = राजरत्न आंबेडकर | चित्र = | चित्र रुंदी = | चित्र शीर्षक = | टोपणनाव = | जन्मदिनांक = ८ डिसेंबर १९८२ | जन्मस्थान = | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | शिक्षण = [[मुंबई विद्यापीठ]]<br />देहरादून विद्यापीठ<br /> आयसीएफएआय विद्यापीठ | पदव्या = बी.कॉम.,<br /> डी.बी.एम.,<br /> एडीएम, <br />एमबीए | चळवळ = | संघटना = | अवगत भाषा = मराठी, हिंदी, इंग्रजी व अन्य | कार्यक्षेत्र = राजकारण, समाजकारण, धर्मप्रचार | पत्रकारिता लेखन = | पुरस्कार = | स्मारके = | धर्म = [[बौद्ध धर्म]] | प्रभाव = | प्रभावित = | वडील नाव = [[अशोक आंबेडकर]] | आई नाव = | पती नाव = | पत्नी नाव = | अपत्ये = | स्वाक्षरी चित्र = | तळटिपा = }} '''राजरत्न अशोक आंबेडकर''' (जन्म: ८ डिसेंबर १९८२) हे एक भारतीय सामाजिक व धार्मिक कार्यकर्ता, आणि राजकारणी आहेत. ते [[बाबासाहेब आंबेडकर|डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांचे चुलत पणतू आहेत. ते सध्या [[भारतीय बौद्ध महासभा]] या संघटनेचे अध्यक्ष आहेत. या पदाच्यामाध्यमातून ते [[बौद्ध धर्म|बौद्ध धर्माच्या]] प्रचाराचे व प्रसाराचे काम करीत असत. ==वैयक्तिक जीवन== {{मुख्य|आंबेडकर कुटुंब}} राजरत्न आंबेडकर हे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे भाऊ आनंदराव यांचे पणतू, मुकुंदराव आंबेडकर (बाबासाहेबांचे पुतणे) यांचे नातू तर [[अशोक आंबेडकर]] यांचे पुत्र होत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/MAH-MUM-dr-5764706-NOR.html|title=डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांचे नातू अशोक आंबेडकर यांचे निधन|website=Divya Marathi}}</ref> ==शिक्षण== राजरत्न हे उच्चविद्याविभूषित आहेत. सन २००३ मध्ये मुंबई विद्यापीठातून ते बी.कॉम. झाले. सन २००८ इन्स्टिट्यूट ऑफ चार्टर्ड ॲंन्ड फायनन्शल अकाउंटंडंट ऑफ इंडिया - देहरादून विद्यापीठातून ते डी.बी.एम. झाले, आयसीएफएआय विद्यापीठातून सन २००८ मध्ये एडीएम व सन २०१० मध्ये एमबीए झाले. व्यवस्थापनात ॲडव्हान्स्ड पदविका, एमबीएपर्यंत शिकलेले आहेत. त्यांनी कंपनी सेक्रेटरी म्हणून एका कंपनीत उच्च पदावर काम केलेले आहे. नोकरीत असताना त्यांचे मन रमत नव्हते. अखेर त्यांनी धम्माला शरण जाण्याचा निर्णय घेतला.<ref name="auto">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/ls2014/candidate.php?candidate_id=3304|title=Rajratna Ambedkar(Bahujan Mukti Party):Constituency- NANDED(MAHARASHTRA) - Affidavit Information of Candidate:|website=myneta.info}}</ref><ref name="auto1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/nagpur-vidarbha-news/rajratna-ambedkar-bhante/articleshow/49096325.cms|title=बाबासाहेबांचे पणतू झाले भन्ते|date=25 सप्टें, 2015|website=Maharashtra Times|access-date=2019-10-30|archive-date=2019-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030064953/https://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/nagpur-vidarbha-news/rajratna-ambedkar-bhante/articleshow/49096325.cms|url-status=dead}}</ref> == धार्मिक कारकीर्द == [[भारतीय बौद्ध महासभा]] किंवा बुद्धिस्ट सोसायटी ऑफ इंडिया ही ४ मे १९५५ रोजी [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांना सुरू केलेली एक भारतातील राष्ट्रीय स्तरावरील [[बौद्ध]] संघटना आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://books.google.co.in/books?id=WvjHMX8ksIsC&pg=PT120&dq=Bharatiya+Bauddha+Mahasabha&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiKtNWQsOPeAhVLro8KHdtkAz8Q6AEIHTAD#v=onepage&q=Bharatiya+Bauddha+Mahasabha&f=false|title=Ambedkar: Towards An Enlightened India|first=Gail|last=Omvedt|date=17 April 2017|publisher=Random House Publishers India Pvt. Limited|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=VrlLNltm5dMC&pg=PA79&dq=Bharatiya+Bauddha+Mahasabha&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiKtNWQsOPeAhVLro8KHdtkAz8Q6AEIFzAC|title=Buddhism and Dalits: Social Philosophy and Traditions|last=Naik|first=C. D.|date=2010|publisher=Gyan Publishing House|isbn=9788178357928|language=en}}</ref><ref name="Quack">{{cite book |last1=Quack |first1=Johannes |title=Disenchanting India: Organized Rationalism and Criticism of Religion in India |year=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0199812608 |oclc=704120510 |page=88}}</ref> याचे मुख्यालय [[मुंबई]] मध्ये असून सध्या या संघटनेचे चौथे व सध्याचे राष्ट्रीय अध्यक्ष म्हणून राजरत्न आंबेडकर कार्य करत आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.tbsi.org.in/|title=TBSI, (Official) - Welcome|website=www.tbsi.org.in|access-date=2019-10-30|archive-date=2018-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621053358/http://tbsi.org.in/|url-status=dead}}</ref> ही संघटना आंतरष्ट्रीय बौद्ध संघटना [[वर्ल्ड फिलोशिप ऑफ बुद्धिस्ट्स]]ची सदस्य आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://wfbhq.org/regional-centres.php?c=013000019&page=2|title=The World Fellowship of Buddhists|first=Zubvector|last=Studio|website=wfbhq.org}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=d34EAAAAYAAJ&q=Bharatiya+Bauddha+Mahasabha&dq=Bharatiya+Bauddha+Mahasabha&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiOo7uTxOPeAhWLRo8KHfNmC1E4ChDoATAGegQIARAe|title=Buddhists in India Today: Descriptions, Pictures, and Documents|last=Kantowsky|first=Detlef|date=2003-01-01|publisher=Manohar Publishers & Distributors|isbn=9788173045110|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=fH3kBQAAQBAJ&pg=PA116&dq=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%AF+%E0%A4%AC%E0%A5%8C%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7+%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi02PP2xOPeAhWWinAKHQ0hDC0Q6AEIDzAB#v=onepage&q=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%AF%20%E0%A4%AC%E0%A5%8C%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7%20%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE&f=false|title=U.G.C.-NET/J.R.F./SET Samajshashtra (Paper-III)|publisher=Upkar Prakashan|isbn=9788174823762|language=hi}}</ref> २३ सप्टेंबर २०१५ रोजी, राजरत्न आंबेडकर यांनी नागपूर येथील इंदोरा बुद्धविहारात भदन्त आर्य नागार्जुन [[सुरई ससाई]] यांच्याद्वारे [[श्रामणेर]] दीक्षा ग्रहन केली होती. त्यानंतर त्यांचे "धम्म आंबेडकर" असे नामकरण करण्यात आले होते. राजरत्न यांनी यासाठी २३ सप्टेंबर या दिवसाची निवड केली होती कारण या तारखेलाच बाबासाहेबांना [[गुजरात]] ([[संकल्प भूमी]]) येथे अस्पृश्यतेबद्दल फार त्रास सहन करावा लागला होता. भारताला बौद्धमय करण्याचे स्वप्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी बघितले होते. ते पूर्ण करण्यासाठी त्यांनी बौद्ध धम्माचा प्रचार प्रसार करण्याचा निर्णय घेतला.<ref name="auto1"/><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/nagpur/rajratan-ambedkar-took-initiative-shramner-diksha/|title=राजरत्न आंबेडकर यांनी घेतली श्रामणेर दीक्षा|date=24 सप्टें, 2015|website=Lokmat}}</ref> डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी '[[बौद्ध]]' म्हणून बौद्ध धम्माची दीक्षा घेत जातींच्या दलदलीतून समाजाला बाहेर काढले. त्यामुळे बौद्धांनी परत स्वतःसाठी '[[दलित]]' व '[[नवबौद्ध]]' यासारखे शब्दप्रयोग करू नये, असे राजरत्न आंबेडकरांचे मत आहे. यापूर्वी असे मत [[यशवंत आंबेडकर]] यांनीही मांडले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/nagpur-vidarbha-news/nagpur/nagpur-live-as-a-boudha-only-says-rajratna-ambedkar/articleshow/60226879.cms|title=बौद्धच राहा; नवबौद्ध, दलित नव्हे!|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2020-10-21}}</ref> == राजकीय कारकीर्द == राजरत्न आंबेडकर तीन वेळा निवडणूक लढले आहेत. [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|सन २०१४ च्या लोकसभा निवडणुकीमध्ये]] [[नांदेड (लोकसभा मतदारसंघ)|नांदेड लोकसभा मतदारसंघात]] बहुजन मुक्ती पार्टीचे उमेदवार म्हणून राजरत्न आंबेडकर लढले आहेत, मात्र त्यांना तृतीय क्रमांकाची मते मिळाली त्यामुळे प्रथमस्थानी असलेले [[अशोकराव चव्हाण]] विजयी झाले.<ref name="auto"/><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bbc.com/marathi/india-48423418|title=वंचित बहुजन आघाडीमुळे काँग्रेस-राष्ट्रवादीचं नुकसान झालं नाही, कारण...|first=तुषार|last=कुलकर्णी|date=28 मे, 2019|via=www.bbc.com}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/marathwada/nanded-loksabha-election-congress-171851|title=काँग्रेस बालेकिल्ला राखणार? &#124; eSakal|website=www.esakal.com}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.electiontak.in/lok-sabha-2014/maharashtra/rajratna-ambedkar-nanded-results-378585|title=RAJRATNA AMBEDKAR - Nanded - Lok Sabha Election Results 2014|website=www.electiontak.in|access-date=2020-10-21}}</ref> ==हे सुद्धा पहा== * [[सुजात आंबेडकर]] * [[प्रकाश आंबेडकर]] * [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची]] == संदर्भ== {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर}} {{DEFAULTSORT:आंबेडकर, राजरत्न}} [[वर्ग:आंबेडकर कुटुंब|राजरत्न]] [[वर्ग:सामाजिक कार्यकर्ते]] [[वर्ग:मराठी लोक]] [[वर्ग:भारतीय बौद्ध]] [[वर्ग:आंबेडकरवादी]] [[वर्ग:बौद्ध कार्यकर्ते]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील व्यक्ती]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म]] [[वर्ग:मराठी राजकारणी]] [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] ksgt1mz6cpt1d1e8q2be3sjhq9dl6mc 0 248753 2686332 2648896 2026-05-27T19:48:48Z AlphaVictorDelta0107 158019 2686332 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{माहितीचौकट मुख्यमंत्री | चित्र = Eknath Shinde with PM Narendra Modi Cropped.jpg | चित्र आकारमान = | चित्र शीर्षक = एकनाथ शिंदे | क्रम = | पद = [[महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री|महाराष्ट्र राज्याचे १०वे उपमुख्यमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ = ५ डिसेंबर २०२४<br><small>(अजित पवारसह)</small> | कार्यकाळ_समाप्ती = | मुख्यमंत्री = [[देवेंद्र फडणवीस]] | मागील = देवेंद्र फडणवीस | पुढील = | मतदारसंघ = [[ठाणे जिल्हा]] | पद2 = [[महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|महाराष्ट्र राज्याचे २०वे मुख्यमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = ३० जून २०२२ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = ४ डिसेंबर २०२४ | राज्यपाल2 = | मागील2 = [[उद्धव ठाकरे|उद्धव बाळ ठाकरे]] | पुढील2 = [[देवेंद्र फडणवीस|ॲड. देवेंद्र गंगाधरराव फडणवीस]] | पद4 = [[महाराष्ट्र सरकार|महाराष्ट्र राज्य सरकार]]<br>([[नगरविकास विभाग (महाराष्ट्र शासन)|नगरविकास मंत्री]]) | कार्यकाळ_आरंभ4 = ३० जून २०२२ | कार्यकाळ_समाप्ती4 = ४ डिसेंबर २०२४ | पंतप्रधान4 = | मागील4 = [[सुभाष राजाराम देसाई]] | पुढील4 = | कार्यकाळ_आरंभ5 = २८ नोव्हेंबर २०१९ | कार्यकाळ_समाप्ती5 = २७ जून २०२२ | पंतप्रधान5 = | मागील5 = देवेंद्र फडणवीस | पुढील5 = [[सुभाष राजाराम देसाई]] | पद5 = [[महाराष्ट्र सरकार|महाराष्ट्र राज्य सरकार]]<br>([[खाणकाम विभाग (महाराष्ट्र शासन)|खनिकर्म मंत्री]]) | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1964|02|09}} | जन्मस्थान = [[दरे]], महाराष्ट्र, भारत | पक्ष =[[शिवसेना]] | पत्नी = लता | अपत्ये = [[श्रीकांत शिंदे|श्रीकांत]] | निवास = [[ठाणे]] | शिक्षण = कला स्नातक (BA)([[यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठ]]) }} '''एकनाथ संभाजी शिंदे''' (९ फेब्रुवारी १९६४) हे एक भारतीय राजकारणी आणि [[महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री|महाराष्ट्र राज्याचे विद्यमान उपमुख्यमंत्री]] आहेत. शिंदे हे महाराष्ट्राचे पूर्व [[मुख्यमंत्री]] देखील आहेत. २०१५ ते २०१९ पर्यंत एकनाथ शिंदे हे सार्वजनिक बांधकाम खात्याचे कॅबिनेट मंत्री होते. [[ठाणे|ठाण्यातील]] [[कोपरी-पाचपाखाडी विधानसभा मतदारसंघ|कोपरी-पांचपाखाडी विधानसभा मतदारसंघाचे]] ते [[आमदार]] आहेत. २००४, २००९, २०१४ आणि २०१९ असे सलग चार वेळा ते [[महाराष्ट्र विधानसभा|महाराष्ट्राच्या विधानसभेत]] निवडून गेले आहेत.{{संदर्भ हवा}} [[बाळासाहेब ठाकरे]] आणि [[आनंद दिघे]] यांच्या प्रभावामुळे ते १९८० च्या दशकात [[शिवसेना|शिवसेनेत]] दाखल झाले होते. जून २०२२ मध्ये त्यांनी महविकास आघाडीचे सरकार असलेल्या शिवसेनेतील ४० आमदारांना सोबत घेऊन आपला वेगळा गट स्थापन केला असून सध्या ते या गटाचे प्रमुख आहेत.{{संदर्भ हवा}} भारतीय जनता पक्षाच्या समर्थनाने शिंदेंनी शपथ घेतली. या सरकारमध्ये शिंदे हे मुख्यमंत्री होते, तर [[देवेंद्र फडणवीस]] हे उपमुख्यमंत्री होते. * केंद्रीय निवडणूक आयोगाने दिलेल्या निकालानुसार शिवसेना पक्षाचे नाव आणि धनुष्यबाण पक्षचिन्ह तात्पुरत्या स्वरुपात त्यांच्या गटाला दिले.{{संदर्भ हवा}} == सुरुवातीचे जीवन == एकनाथ शिंदे यांचा जन्म ९ फेब्रुवारी १९६४ रोजी अहिर, तालुका- [[महाबळेश्वर|महाबळेश्वर तालुका]] (जिल्हा-सातारा) येथे त्यांच्या आजोळी झाला. * [[सातारा जिल्हा|सातारा जिल्ह्यातील]] महाबळेश्वर तालुक्यातील '''"[[दरेतांब]]"''' हे त्यांचे मूळ गाव.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.esakal.com/election/maharashtra-assembly-election/satara-assembly-results-eknath-shinde-dare-village-mahabaleshwar-voted-100-percent-for-makarand-patil-bam92 |title= एकनाथ शिंदेंच्या गावानं 'या' उमेदवाराला केलं 100 टक्के मतदान; विरोधकांना कसलाही थारा न देता एकही दिलं नाही मत! |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ=दैनिक सकाळ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२९ नोव्हेंबर २०२४ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://divyamarathi.bhaskar.com/local/maharashtra/pune/news/after-the-power-struggle-a-tour-of-chief-minister-dare-budruks-farm-feeding-the-animals-and-a-ride-from-ekard-130506779.html |title=मुख्यमंत्री शिंदेंचा गावाकडं दौरा:सत्तासंघर्षानंतर स्ट्रॉबेरीच्या शेतात निवांत फेरफटका, जनावरांना घातला चारा अन् इकार्डमधून राईडही |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ=दिव्य मराठी|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२९ नोव्हेंबर २०२४ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> त्यांचे प्राथमिक शिक्षण ठाणे येथील किसननगर क्र. ३ येथील ठाणे महानगरपालिकेच्या शाळा क्र. २३ येथे झाले. तर माध्यमिक शिक्षण ठाणे येथीलच मंगला हायस्कूल येथे झाले. वयाच्या अवघ्या विसाव्या वर्षी त्यांनी शिवसेनेच्या माध्यमातून समाजकारण व राजकारणात प्रवेश केला. शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांच्या तेजस्वी विचारांनी आणि ओजस्वी वाणीने भारावलेल्या पिढीचा तो काळ होता. ठाण्यात शिवसेनेचे जिल्हाप्रमुख आनंद दिघे यांच्या नेतृत्वाखाली तरुण मंडळी शिवसेनेच्या झेंड्याखाली जमा होत होती. समाजात जागोजागी होणाऱ्या अन्यायाच्या विरोधात आणि मराठी माणसाच्या हितासाठी आक्रमक भूमिका घेणारी संघटना म्हणून शिवसेनेचा दबदबा निर्माण झाला होता. अशा वातावरणात एकनाथ शिंदे यांनीही शिवसेनेचा झेंडा हाती घेतला. आनंद दिघे यांनी १९८४ मध्ये किसननगर येथील शिवसेनेचे शाखाप्रमुख म्हणून एकनाथ शिंदे यांची नियुक्ती केली. तेव्हापासून श्री. दिघे यांच्या नेतृत्वाखाली अनेक आंदोलनांमध्ये एकनाथ शिंदे यांनी भाग घेतला. गोरगरीब जनतेला स्वस्त दरात धान्य उपलब्ध करून देणे, टंचाईच्या काळात पामतेल उपलब्ध करून देणे, नागरी समस्यांविरोधात सरकार व प्रशासनाविरोधात केली जाणारी आंदोलने यातही एकनाथ शिंदे आघाडीवर असायचे. सन १९८६ साली सीमाप्रश्नी झालेल्या आंदोलनात एकनाथ शिंदे यांनी ठाण्यातील शिवसेनेच्या १०० कार्यकर्त्यांसह भाग घेतला होता. त्यावेळी बेल्लारी येथील तुरुंगात त्यांना ४० दिवस कारावास झाला होता. == शिक्षण == गरीब परिस्थितीशी सामना करत त्यांनी मंगला हायस्कूलमधून ११वी पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले. परिस्थितीमुळे त्यांना त्यावेळी शिक्षण अर्धवट सोडावे लागले. परंतु, शिकण्याची जिद्द आणि इच्छा मात्र प्रबळ होती. त्यामुळेच आयुष्यात काहीसे स्थैर्य आल्यानंतर त्यांनी पुन्हा शिक्षणाला सुरुवात केली. सन २०१४ ते २०१९ हा पाच वर्षांचा कालावधी राजकीयदृष्ट्या त्यांच्यासाठी धामधुमीचा ठरला असला तरी त्यांनी [[यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठ]] येथे पुढील अभ्यासक्रमासाठी नाव नोंदवले. नुकतीच त्यांनी मराठी आणि राजकारण हे दोन विषय घेऊन तृतीय वर्ष बीएची परीक्षा दिली आणि ७७.२५ टक्के गुण मिळवून उत्तीर्ण झाले. * परिस्थितीमुळे तरुणपणी स्वतःला शिक्षण अर्धवट सोडावे लागले तरी त्यांनी मुलगा श्रीकांत याला मात्र जिद्दीने शिकवले आणि डॉक्टर केले. [[श्रीकांत शिंदे]] हे एमएस (ऑर्थो) असून कल्याण लोकसभा मतदारसंघातून सलग तिसऱ्यांदा खासदार म्हणून निवडून आले आहेत. ==राजकीय प्रवास== सन १९९७ साली त्यांना ठाणे महानगरपालिकेच्या निवडणुकीत नगरसेवकपदासाठी उमेदवारी मिळाली. त्यात ते विजयी झाले. सन २००१ मध्ये त्यांची ठाणे महानगरपालिकेच्या सभागृहपदी निवड झाली. सन २००१ ते २००४ अशी सलग तीन वर्षे ते या पदावर कार्यरत होते. मात्र, केवळ स्वतःच्या वॉर्डापुरते अथवा महानगरपालिका हद्दीपुरते स्वतःला मर्यादित न ठेवता संपूर्ण जिल्हा त्यांनी पालथा घातला. त्यामुळे जिल्ह्याच्या कानाकोपऱ्यातले कार्यकर्ते त्यांच्याशी जोडले गेले. सन २००४ साली बाळासाहेब ठाकरे यांनी त्यांना विधानसभा निवडणुकीसाठी ठाणे विधानसभा मतदारसंघातून प्रथम उमेदवारी दिली. या निवडणुकीत ते मोठ्या मताधिक्याने निवडून आले. त्यानंतर पुढल्याच वर्षी शिवसेनेचे ठाणे जिल्हाप्रमुख म्हणून त्यांची नियुक्ती झाली. जिल्हाप्रमुख आणि आमदार या दोन्ही पदांवर नियुक्ती झालेले ते शिवसेनेतील पहिलेच होते. जनतेच्या प्रश्नाला सातत्याने वाचा फोडत राहिल्यामुळे सन २००९, २०१४ आणि २०१९ अशा सर्व निवडणुकांमध्ये मतदारांनी त्यांना सातत्याने चढत्या मताधिक्याने विधानसभेवर पाठवले. दिनांक ३० जून २०२२ रोजी त्यांनी महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री म्हणून शपथ घेतली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/maharashtra/eknath-shinde-takes-oath-as-the-chief-minister-of-maharashtra-rak94|title=बाळासाहेब, आनंद दिघेंचं स्मरण करुन एकनाथ शिंदे मुख्यमंत्रिपदी विराजमान|website=[[सकाळ (वृत्तपत्र)|सकाळ]]|access-date=2022-06-30}}</ref> * 5 डिसेंबर 2024 पासून महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री म्हणून कार्यभार स्वीकारला. ==महाविकास आघाडी सरकार (२०१९) मधील मंत्रीपदे== मुख्यमंत्री [[उद्धव ठाकरे]] यांच्या नेतृत्वाखाली स्थापन झालेल्या [[महाविकास आघाडी]]<nowiki/>च्या सरकारमधील खालील खाती एकनाथ शिंदे यांच्याकडे देण्यात आली होती. * नगरविकासमंत्री * सार्वजनिक बांधकाम मंत्री (सार्वजनिक उपक्रम) ==विधिमंडळातील कामगिरी== सन २००४ ते २०१४ या १० वर्षांच्या काळात विधानसभेत विरोधी पक्षाचे आमदार या नात्याने त्यांनी अनेक समस्यांवर, राज्यापुढील महत्त्वाच्या प्रश्नांवर सातत्याने आवाज उठवला. ठाण्यातील महत्त्वाची क्लस्टर डेव्हलपमेंट योजना, ठाण्यासाठी मेट्रो, ठाणे आणि मुलुंडच्या दरम्यान नवे विस्तारित ठाणे स्थानक, पाणीटंचाई या ठाण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या विषयांबरोबरच सागरी सुरक्षा, पोलीस दलाचे आधुनिकीकरण, वाढती महागाई, राज्याच्या डोक्यावर वाढते कर्ज अशा अनेक विषयांवरील त्यांची अभ्यासपूर्ण भाषणे गाजली. मुंबईत झालेल्या २६/११ च्या हल्ल्यानंतर तत्कालीन काँग्रेस-राष्ट्रवादी काँग्रेस आघाडी सरकारने पोलीस दलाचे आधुनिकीकरण आणि सागरी सुरक्षा बळकट करण्याची घोषणा केली. परंतु, कोट्यवधी रुपये खर्च करूनही प्रत्यक्षात सागरी सुरक्षा अत्यंत कमकुवत आहे, सरकारच्या घोषणा केवळ कागदावरच आहे, अशी एकनाथ शिंदे यांनी विधिमंडळात अनेकदा आपल्या भाषणांमधून टीका केली.{{संदर्भ हवा}} ==विरोधी पक्षनेतेपदी निवड== सन २०१४ च्या विधानसभा निवडणुकीनंतर शिवसेनेने विरोधी पक्षात बसण्याचा निर्णय घेतला. त्यावेळी एकनाथ शिंदे यांची राज्याच्या विरोधी पक्षनेतेपदी निवड झाली. सुमारे महिन्याभराने शिवसेना सत्तेत सहभागी झाल्यामुळे एकनाथ शिंदे महिनाभर या पदावर होते. त्यावेळी राज्यात काही भागात दुष्काळ, तर काही भागात अवकाळी पाऊस आणि गारपिटीमुळे शेतीचे अतोनात नुकसान झाले होते. एकनाथ शिंदे यांनी महाराष्ट्रात दौरे केले आणि शेतकऱ्यांची दुरवस्था सरकारच्या नजरेस आणून दिली. ==मंत्रीपदावरील कामगिरी== *'''सार्वजनिक बांधकाम (सार्वजनिक उपक्रम) मंत्री:''' सन २०१४ च्या डिसेंबर महिन्यात शिवसेनेने राज्यातील भाजपप्रणीत सरकारमध्ये सहभागी होण्याचा निर्णय घेतल्यानंतर एकनाथ शिंदे यांच्याकडे सार्वजनिक बांधकाम (सार्वजनिक उपक्रम) मंत्री या पदाची जबाबदारी सोपवण्यात आली. या मंत्रालयाच्या अखत्यारीत असलेल्या महाराष्ट्र राज्य रस्ते विकास महामंडळाचे (एमएसआरडीसी) ते पदसिद्ध अध्यक्ष झाले. *'''एमएसआरडीसीचे पुनरुज्जीवन:''' शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांच्या संकल्पनेतील मुंबई-पुणे द्रुतगती महामार्ग या प्रकल्पासाठी आणि राज्यातील रस्तेविकासाला चालना देण्यासाठी एमएसआरडीसीची निर्मिती करण्यात आली होती. एमएसआरडीसीच्या माध्यमातून मुंबई-पुणे द्रुतगती महामार्ग हा देशातला पहिला एक्स्प्रेस वे, मुंबईतील ५५ उड्डाणपुल आणि वांद्रे-वरळी सी लिंक हे प्रकल्प आकाराला आले. आज एमएसआरडीसीच्या माध्यमातून नागपूर-मुंबई समृद्धी महामार्ग, मुंबई-पुणे द्रुतगती महामार्गाचा क्षमता विस्तार, वाशी येथे ठाणी खाडीवरील तिसरा पुल, वांद्रे-वर्सोवा सी लिंक, शीळ-कल्याण रस्त्याचे सहापदरीकरण आणि कॉंक्रिटीकरण, विदर्भातील २७ रेल्वे उड्डाणपुल, राष्ट्रीय महामार्गाचे एकूण १६२१ किमी लांबीचे रस्ते अशा प्रकल्पांची कामे प्रगतीपथावर आहेत. विरार-अलिबाग मल्टिमोडल कॉरिडॉर या एमएमआरडीएकडे असलेल्या प्रकल्पाची जबाबदारीही आता एमएसआरडीसीकडे सोपवण्यात आली. याखेरीज ठाणे-बोरिवली भुयारी मार्ग, वर्सोवा-विरार सी लिंक, गायमुख-फाउंटन हॉटेल घोडबंदर उन्नत मार्ग अशा प्रकल्पांचे नियोजन अंतिम टप्प्यात आहे. एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखाली एमएसआरडीसी, एमएमआरडीए, सिडको आदी प्राधिकरणांच्या माध्यमातून सुरू असलेले महत्त्वपूर्ण प्रकल्प खालीलप्रमाणे: *'''नागपूर-मुंबई समृद्धी महामार्ग''' नागपूर ते मुंबई हे १४ तासांचे अंतर अवघ्या सहा ते आठ तासांवर आणणाऱ्या या ७०१ किमीच्या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाचे काम प्रगतीपथावर आहे. तब्बल १० हजार हेक्टर जमिनीच्या अधिग्रहणाचे शिवधनुष्य यशस्वीरित्या उचलून आज या ५५ हजार कोटींच्या प्रकल्पाचे जवळपास २० टक्के काम पूर्ण देखील झाले आहे. पायाभूत सुविधांच्या मोठ्या प्रकल्पांसाठी हल्ली जमीन अधिग्रहण ही मोठी समस्या बनल्यामुळे अनेक प्रकल्प रखडल्याचे दिसून येते. परंतु, समृद्धी महामार्ग प्रकल्पासाठी एकनाथ शिंदे यांनी स्वतः विदर्भ, मराठवाडा, उत्तर महाराष्ट्र आणि ठाणे जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांशी संवाद साधला. आजवरचे नुकसान भरपाईचे सर्वोत्तम पॅकेज दिले. शेतकऱ्यांच्या खात्यात आरटीजीएसने पैसे जमा केले आणि मगच खरेदीखतावर त्यांच्या स्वाक्षऱ्या घेतल्या. इतकेच नव्हे, तर व्हिटनेस म्हणून स्वतः या कागदपत्रांवर स्वाक्षऱ्या केल्या. इतकेच नव्हे, तर व्हिटनेस म्हणून स्वतः या कागदपत्रांवर स्वाक्षऱ्या केल्या. नुकसान भरपाईसाठी सरकारी कार्यालयात खेटे मारावे लागत नाहीत, लाच द्यावी लागत नाही, हे पाहून शेतकऱ्यांच्या मनात विश्वास निर्माण झाला आणि या प्रकल्पासमोरील अडथळे दूर झाले. १० जिल्हे, २६ तालुके आणि ३९२ गावांना लाभदायक ठरणारा हा प्रकल्प आणखी १४ जिल्ह्यांनाही अप्रत्यक्षपणे जोडणार आहे. महामार्गालगत २० ठिकाणी कृषी समृद्धी केंद्रे विकसित करून शेतीशी निगडित लॉजिस्टिक्स, फूड प्रोसेसिंग, हॉस्पिटॅलिटी आदी उद्योगांना चालना देऊन त्यातून रोजगार निर्मितीवर भर दिला जात आहे. कृषि माल वेळेत मुंबईसारख्या आर्थिक बाजारपेठेत पोहोचल्यामुळे शेतकऱ्यांना चांगला भाव मिळण्याबरोबरच निर्यातीला देखील चालना मिळणार आहे. प्रकल्पाचे ७५ टक्के काम पूर्ण झाले असून नागपूर ते शिर्डी हा ५०० किमीचा टप्पा लवकरच वाहतुकीसाठी खुला होत आहे. *'''मुंबई-पुणे द्रुतगती महामार्ग क्षमता विस्तार''' मुंबई-पुणे द्रुतगती महामार्गामुळे मुंबई ते पुणे हे अंतर अडिच ते तीन तासांवर आले. त्याचबरोबर, पुण्यात शिक्षण आणि सेवा उद्योग विकसित होऊन पुण्याचा कायापालट झाला. मात्र, वाढत्या वर्दळीमुळे, विशेषतः घाट मार्गात वाहतूककोंडीची समस्या वारंवार उद्भवत असून अपघातांचे प्रमाणही मोठे होते. त्यामुळे या महामार्गाच्या क्षमता विस्ताराचे काम एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखाली हाती घेण्यात आले. या अंतर्गत खालापूर ते खोपोली इंटरचेंज या अस्तित्वातील ६.५ कि.मी. लांबीच्या रस्त्याचे ८ पदरीकरण आणि खोपोली एग्झिट ते कुसगांव (सिंहगड संस्था) या १३.३ कि. मी. मध्ये दोन बोगदे व दोन व्हाया डक्टसह एकूण १९.८० कि.मी. लांबीचा ८ पदरी रस्ता करण्यात येत आहे. त्यामुळे खोपोली एग्झिट ते सिंहगड संस्था हे १९ कि.मी.चे अंतर ६ कि.मी.ने कमी होऊन प्रवासी वेळेत २० ते २५ मिनिटांची बचत होईल, घाटातील वाहतूक कोंडी सुटेल आणि अपघातांचे प्रमाण कमी होईल. संपूर्ण प्रकल्प अंदाजे ६,७०० कोटींचा आहे. प्रकल्पाचे काम दोन पॅकेजमध्ये करण्यात येत असून जम्मू-काश्मीरमध्ये भुयारी मार्गांचे काम करण्याचा अनुभव असलेल्या कंपन्यांना या प्रकल्पाचे काम देण्यात आले आहे. या प्रकल्पात होणारा टनेल हा आशिया खंडातील सर्वाधिक रुंदीचा टनेल आहे. *'''वांद्रे-वर्सोवा सी लिंक''' शिवसेना पक्षप्रमुख उद्धव ठाकरे यांच्या संकल्पनेतून मुंबईच्या पश्चिम किनारपट्टीवर होत असलेल्या कोस्टल महामार्ग प्रकल्पातील वांद्रे-वर्सोवा सी लिंक हा महत्त्वाचा टप्पा आहे. नऊ किमी लांबीचा हा पुल असून प्रकल्पासाठी वनविभागाची परवानगी घेण्याची प्रक्रिया सुरू आहे. कास्टिंग यार्डसाठी जागेचा शोध सुरू असून प्रकल्पाच्या प्राथमिक कामाला सुरुवात झाली आहे. केबल स्टेड पद्धतीने पुल बांधण्यात येणार असून एकूण ११ हजार कोटींचा हा प्रकल्प एप्रिल २०२४ पर्यंत पूर्ण करण्याचे नियोजन आहे. *'''ठाणे खाडीवरील वाशी येथे तिसरा पूल''' मुंबई-पुणे महामार्गाला जोडणारा शीव-पनवेल हा वर्दळीचा रस्ता १० पदरी आहे, मात्र या रस्त्याचा महत्त्वाचा भाग असलेला सध्याचा वाशी येथील खाडीपुल केवळ ६ पदरी असल्यामुळे गेल्या काही वर्षांपासून येथे मोठ्या प्रमाणावर वाहतूक कोंडीची समस्या भेडसावत होती. त्यावर उतारा म्हणून अस्तित्वातील दोन पुलांना समांतर अशा तिसऱ्या खाडी पुलाचा प्रकल्प हाती घेण्यात आला आहे. नवा पूल ६ पदरी असून ७७५ कोटी रुपयांच्या या प्रकल्पासाठी महाराष्ट्र मेरिटाइम बोर्ड, रेल्वे, स्टेट सीआरझेड, वन्यजीव मंडळ यांची परवानगी प्राप्त झाली आहे. कांदळवनाच्या जागेसाठी वनविभागाच्या मंजूरीची प्रक्रिया सुरू असून एकूण बांधकाम कालावधी ३ वर्षांचा आहे. *'''ठाणे-बोरिवली भुयारी मार्ग''' ठाण्याहून बोरिवलीला घोडबंदर रस्त्यामार्गे जाण्यासाठी किमान एक ते दीड तास लागतो. वाहतूककोंडीमुळे वेळ आणि इंधनाचा अपव्यय होतो, तसंच पर्यावरणाचंही नुकसान होतं. त्यामुळे एकनाथ शिंदे यांनी पर्यायी मार्ग म्हणून ठाणे-बोरिवली भुयारी मार्गाची संकल्पना मांडली. या ११ किमीच्या रस्त्यामुळे ठाणे ते बोरिवली हे अंतर केवळ १० मिनिटांत पार करता येणार असून घोडबंदर रस्त्यावर होणारी वाहतूककोंडीही कमी होईल. तसेच, इंधन आणि वेळेची बचत, प्रदूषणात घट होणार आहे. या प्रकल्पांतर्गत १० किमीचा बोगदा बनवण्यात येणार असून ठाण्यातील टिकुजिनी वाडी येथून त्याची सुरुवात होणार आहे. या प्रकल्पाचा डीपीआर तयार करण्यात आला असून एमएमआरडीएच्या माध्यमातून या प्रकल्पाची अमलबजावणी होणार आहे. *'''शीळ-कल्याण रुंदीकरण''' शीळ–कल्याण–भिवंडी हा एमएमआर प्रदेशातील अत्यंत महत्त्वाचा रस्ता असून जेएनपीटीहून अहमदाबाद आणि नाशिककडे जाणारी अवजड वाहनांची वाहतूकही या रस्त्याने होत असल्यामुळे हा मार्ग सध्याच्या वाहतुकीला अपुरा पडतो. त्यामुळे याचे सहापदरीकरण करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. दोन टप्प्यात हे काम पूर्ण होणार आहे. रस्ता दीर्घकाळ टिकावा यासाठी डांबरीकरणाऐवजी कॉंक्रिटीकरणाच्या माध्यमातून सहापदरीकरण होणार असून मानपाडा, सोनारपाडा व बदलापूर जंक्शन येथे उड्डाणपुल होणार आहेत. याच मार्गावर कल्याण पूर्व-पश्चिमेला जोडणाऱ्या रेल्वेवरील पत्री पुलाचे काम पूर्ण करण्यात आले असून या नव्या पुलाला लागून आणखी एक पुल बांधण्यात येणार आहे. *'''ठाणे-घोडबंदर उन्नत रस्ता''' घोडबंदर मार्ग हा मुंबई-अहमदाबाद आणि मुंबई-आग्रा राष्ट्रीय महामार्गांना जोडणारा महत्त्वाचा मार्ग आहे. परंतु, फाउंटन हॉटेल ते गायमुख या टप्प्यात केवळ चौपदरी रस्ता असल्यामुळे येथे मोठ्या प्रमाणावर वाहतूककोंडीची समस्या आहे. हा परिसर वनविभागाच्या अखत्यारीतील असल्यामुळे रस्ता रुंदीकरणाला असलेली मर्यादा लक्षात घेऊन उन्नत मार्गाचा पर्याय स्वीकारण्यात आला. वनविभागाची जमीन ताब्यात आल्यावर या सुमारे ७०० कोटी रुपयांच्या प्रकल्पाच्या कामाला सुरुवात होणार आहे. ===मुंबई-पुणे द्रुतगती मार्गावरील अपघात कमी करण्यासाठी विविध उपाययोजना=== *रस्त्याच्या कडेला आणि मध्यभागी मेटलबीम क्रॅश बॅरिअर आणि वायर रोप बॅरिअर लावले *संपूर्ण महामार्गावर थर्मोप्लास्टिक पेंट आणि आवश्यक तिथे रंबलर *दोन हजारांहून अधिक ठळकपणे दिसणारे सूचना फलक *डेल्टा फोर्सच्या माध्यमातून गस्त वाढवली *स्पीड लिमिटचे पालन व्हावे, यासाठी सीसीटीव्ही आणि स्पीड गनच्या माध्यमातून उपाययोजना *परिणामी अपघात कमी झाले. २०१६ मध्ये अपघातांमध्ये १५१ बळी गेले होते, २०१८ मध्ये ही संख्या कमी होऊन ११० झाली *हे प्रमाण शून्यावर यावे यासाठी सेव्ह लाइफ फाउंडेशनच्या सहकार्याने ‘झिरो फटॅलिटी कॉरिडॉर’ योजनेची अमलबजावणी सुरू *नुकतेच ओझर्डे येथे ट्रॉमा केर सेंटरची सुरुवात झाली. त्यामुळे अपघातग्रस्तांना तातडीने मदत उपलब्ध *त्याचप्रमाणे, दरडी कोसळू नयेत, यासाठी संरक्षक जाळ्या, रॉकबोल्टिंग आदी उपाययोजना केल्या === आरोग्यमंत्री === एकनाथ शिंदे यांच्या कामाचा धडाका बघून उद्धव ठाकरे यांनी जानेवारी २०१९ मध्ये त्यांच्याकडे आरोग्यमंत्रीपदाची जबाबदारी सोपवली. आरोग्यमंत्री म्हणून त्यांना जेमतेम सात ते आठ महिन्यांचा कालावधी मिळाला. परंतु, एवढ्या अल्प कालावधीतही त्यांनी धडाकेबाज निर्णय घेत अनेक प्रलंबित विषय मार्गी लावले आणि सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्था बळकट करण्याचा प्रयत्न केला. * एमबीबीएस डॉक्टर्स आणि विशेषज्ञांची ८९० पदे भरली. * ग्रामीण भाग, दुर्गम भाग आणि आदिवासी भागामध्ये आरोग्य पथकांच्या माध्यमातून कंत्राटी तत्त्वावर सेवा देणाऱ्या बीएएमएस डॉक्टरांना नियमित करण्याची मागणी १० वर्षे प्रलंबित होती. या ७३८ बीएएमएस डॉक्टरांना नियमित करण्याचा निर्णय एकनाथ शिंदे यांनी घेतला. * राष्ट्रीय आरोग्य योजनेअंतर्गत राज्यात सुमारे ३४ हजार कंत्राटी कर्मचारी अत्यंत तुटपुंज्या मानधनावर सेवा देत होते. त्यांना किमान वेतन कायद्यानुसार वेतन देण्याचा निर्णय एकनाथ शिंदे यांनी घेतला. त्यामुळे आता प्रत्येकाला किमान १५ हजार ६०० रुपये वेतन लागू झाले. * राज्याच्या कानाकोपऱ्यात सेवा देणाऱ्या आशा सेविकांची वेतनवाढ केली. * ग्रामीण भागात डायलिसिस सुविधा मिळावी, यासाठी १०२ डायलिसिस मशिन्स खरेदी करून उपजिल्हा रुग्णालयांमध्ये ही डायलिसिस केंद्रे सुरू करण्याच्या प्रक्रियेला गती दिली. * प्राथमिक आरोग्य केंद्रांचे आरोग्यवर्धिनी केंद्रांमध्ये रूपांतर करण्याच्या प्रक्रियेला वेग दिला. आतापर्यंत ११०० आरोग्यवर्धिनी केंद्रे कार्यान्वित झाली आहेत. आणखी ५२०० उपकेंद्रांचे आरोग्यवर्धिनी केंद्रांत रूपांतर करायला केंद्राने मंजूरी दिली आहे. तेथील डॉक्टरांच्या माध्यमातून माता व बालकांचे आरोग्याचे प्रश्न, दात, डोळे, मधुमेह, रक्तदाब आदी आजारांवर तातडीचे प्राथमिक उपचार मिळणार आहेत. * कुपोषणाचे प्रमाण कमी करण्यासाठी मेळघाट पॅटर्न तयार केला. आरोग्यमंत्री या नात्याने एकनाथ शिंदे यांनी स्वतः संपूर्ण आरोग्य यंत्रणा सोबत घेऊन मेळघाटाचा दोन दिवसांचा दौरा केला. आदिवासी विकास आणि महिला व बालविकास विभागाचे अधिकारीही सोबत होते. राज्याच्या इतिहासात पहिल्यांदाच अशा प्रकारे सर्व यंत्रणांनी एकत्र येऊन कुपोषणमुक्तीचा आराखडा तयार केला असून अमलबजावणीला सुरुवातही केली आहे. * गोरगरीब रुग्णांना विनामूल्य उपचार मिळावे, यासाठी बाळासाहेब ठाकरे आपला दवाखाना ही योजना एकनाथ शिंदे यांच्या संकल्पनेतून सुरू झाली असून केंद्र सरकारने ६० दवाखान्यांना मंजूरी दिली आहे. * ठाणे जिल्हा सर्वसाधारण रुग्णालयाच्या पुनर्विकासाला आरोग्यमंत्री या नात्याने एकनाथ शिंदे यांनी गती देऊन या प्रकल्पाला सुरुवात देखील झाली आहे. * तसेच, ठाण्यातील हाजुरी येथे गरिबांसाठी ठाणे महापालिका आणि जितो ही सेवाभावी संस्था यांच्या संयुक्त वतीने सुसज्ज महावीर जैन रुग्णालय सुरू केले. येथे कॅथलॅब आणि डायलिसिसची सुविधा देखील सुरू केली. * निती आयोगाने अलिकडेच जाहीर केलेल्या क्रमवारीत हेल्थ इंडेक्समध्ये एकनाथ शिंदे यांच्या योगदानामुळे राज्याचा तिसरा क्रमांक आला आहे. ==ठाण्याचे पालकमंत्री== खेडेगावापासून आजच्या विकसित शहरापर्यंत ठाण्याची वाटचाल झाली आहे. नैसर्गिक पद्धतीने वाढलेलं हे शहर स्वाभाविकपणे नवी मुंबई किंवा चंडिगढ प्रमाणे मुद्दामहून वसवलेल्या विकसित शहरांप्रमाणे नाही. ही बाब लक्षात घेऊन जिल्ह्याचे पालकमंत्री आणि राज्याचे नगरविकासमंत्री या नात्याने एकनाथ शिंदे यांनी ठाण्याला २१ व्या शतकातील आधुनिक आणि उत्तमरित्या नियोजनबद्ध असे विकसित शहर करण्यासाठी अनेक महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पांची योजना आखली आहे. *'''क्लस्टर डेव्हलपमेंटला मंजूरी, अमलबजावणी प्रक्रियेला सुरुवात:''' ठाण्यातील धोकादायक बेकायदा इमारतीत जीव मुठीत धरून राहाणाऱ्या लक्षावधी ठाणेकरांचा प्रश्न मोठा होता. दरवर्षी काही इमारती कोसळून निष्पाप लोकांचे बळी जात होते. या इमारतींचा पुनर्विकास हा एकमेव उपाय होता, परंतु अनधिकृत इमारतींच्या पुनर्विकासासाठी सरकारकडे कुठलेही धोरणच नव्हते. अशा परिस्थितीत नगरसेवक असल्यापासून एकनाथ शिंदे यांनी या इमारतीतील रहिवाशांचे सुरक्षित घरांमध्ये पुनर्वसन करण्यासाठी संघर्ष सुरू केला. सन २००४ मध्ये आमदार झाल्यानंतर या संघर्षाला अधिक धार आली. या धोकादायक अनधिकृत इमारतींमधील रहिवाशांच्या पुनर्वसनासाठी, त्यांना हक्काचे सुरक्षित घरकुल मिळवून देण्यासाठी एकनाथ शिंदे यांनी क्लस्टर योजनेची मागणी लावून धरली. लक्षवेधी, औचित्याचा मुद्दा, प्रश्नोत्तराचा तास, २९३ अन्वये चर्चा अशा विविध संसदीय आयुधांचा वापर करून हा प्रश्न सातत्याने विधिमंडळात मांडला. सभागृहाचे कामकाज रोखले, तत्कालीन मुख्यमंत्री श्री. पृथ्वीराज चव्हाण यांना विधिमंडळाच्या पायऱ्यांवर घेराव घातला. पक्षप्रमुख उद्धव ठाकरे यांच्या मार्गदर्शनाखाली ३ ऑक्टोबर २०१३ रोजी ठाणे ते मंत्रालय असा भव्य मोर्चा काढला. उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखाली शिवसेनेच्या शिष्टमंडळाने तत्कालीन मुख्यमंत्री पृथ्वीराज चव्हाण यांची भेट घेऊन निवेदन दिले. परिणामी, २०१४ च्या अर्थसंकल्पीय अधिवेशनात, ४ मार्च २०१४ रोजी पृथ्वीराज चव्हाण यांनी क्लस्टर योजनेची घोषणा केली. परंतु, आघाडी सरकारच्या या योजनेत असंख्य त्रुटी होत्या. २०१४ मध्ये पालकमंत्रीपदाची जबाबदारी स्वीकारल्यानंतर एकनाथ शिंदे यांनी नगरविकासचे प्रधान सचिव, गृहनिर्माणचे प्रधान सचिव, ठाणे महापालिका आयुक्त आदींसह वारंवार बैठका घेऊन योजनेतील त्रुटींवर मात केली. इमारती अनधिकृत असल्या तरी या इमारतींमधले लोक मात्र अधिकृत आहेत आणि ते जीव मुठीत धरून राहात आहेत, त्यामुळे त्यांना हक्काचे घरकुल मिळालेच पाहिजे, अशी ठाम भूमिका घेऊन मा. उच्च न्यायालयाकडून या योजनेला हिरवा कंदील मिळवला. ठाण्यात किसन नगर परिसरासाठी योजनेच्या अंमलबजावणीला सुरुवात होत आहे. वागळे इस्टेट, हाजुरी, लोकमान्य नगर, राबोडी, कळवा, मुंब्रा, दिवा अशा संपूर्ण महापालिका हद्दीत ही योजना राबवली जाणार आहे. अनधिकृत इमारतींमधील पावणेतीन लाख कुटुंब, म्हणजेच किमान ८ ते १० लाख ठाणेकरांना हक्काचे सुरक्षित घर मिळणार आहे. रहिवाशांना मालकी हक्काचे घर मिळण्याबरोबरच जमीन मालकालाही मोबदला मिळणार आहे. क्लस्टर योजनेअंतर्गत ग्रीन झोन्स, सार्वजनिक सुविधा यात वाढ होणार असून वाहतूक कोंडी दूर करण्यासाठी प्रशस्त रस्ते होणार आहेत. अतिक्रमणे झालेले तलावही मोकळा श्वास घेणार आहेत. योजनेत सहभागी होणाऱ्या अधिकृत इमारतींमधील रहिवाशांनाही २५ टक्के अतिरिक्त जागा या योजनेत मिळणार आहे. संपूर्ण ठाण्यात तब्बल १५०० हेक्टरवर हा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प राबवण्यात येत असून त्यामुळे ठाण्याला नव्याने नियोजनबद्धरित्या विकसित करण्याची अपूर्व संधी ठाणेकरांना मिळणार आहे. *'''ठाणे आणि मुलुंडच्या दरम्यान नव्या रेल्वे स्थानकाला मंजूरी:''' सार्वजनिक हिताच्या प्रकल्पालाही सरकारच्याच दोन विभागांच्या परस्परविरोधी भूमिकांमुळे कसे अडथळे येऊ शकतात, याचे विस्तारित [[ठाणे]] स्थानक प्रकल्प हे उत्तम उदाहरण आहे. गर्दीचा ताण कमी करण्यासाठी मनोरुग्णालयाच्या एकूण जागेपैकी काही जागेवर नवे स्थानक व्हावे, ही मागणी १५ वर्षांपासून शिवसेना करत होती. रेल्वेची मंजूरी आणि आरोग्य खात्याकडून जमिनीची उपलब्धता हे दोन मुख्य अडथळे होते. शिवसेनेचे दिवंगत खासदार प्रकाश परांजपे, विद्यमान खासदार [[राजन विचारे]] यांनी केंद्र सरकारकडे सातत्याने पाठपुरावा करून रेल्वेची मंजूरी मिळवली. आरोग्य विभागाने जमीन द्यावी, यासाठी एकनाथ शिंदे यांनी विरोधी पक्षाचा आमदार असताना अनेकदा पत्रव्यवहार केला. विधिमंडळात सातत्याने विविध संसदीय आयुधांच्या माध्यमातून हा मुद्दा वारंवार उपस्थित केला. परंतु, राज्याचा आरोग्य विभाग जमीन देण्यास तयार नव्हता. ठाणे महापालिकेने जमिनीच्या बदल्यात आरोग्य विभागाला टीडीआर देण्याची तयारी दर्शवली. मुख्यमंत्री देवेंद्रजी फडणवीस, आरोग्य विभागाचे अधिकारी, विधि विभागाचे अधिकारी, रेल्वेचे अधिकारी यांच्यासमवेत सातत्याने बैठका घेऊन, सर्व प्रशासकीय अडचणी दूर केल्या आणि हा प्रकल्प मार्गी लावला. या प्रकल्पामुळे अस्तित्वातील ठाणे स्थानक आणि परिसरातील वाहतुकीवरील ताण कमी होणार असून वागळे इस्टेट, लोकमान्य नगर, वर्तकनगर, घोडबंदर परिसरातील काही लाख प्रवाशांना फायदा होणार आहे. नवीन स्थानकाच्या परिसरात ठाणे मेट्रो, ठाणे अंतर्गत मेट्रो, रेल्वे, टीएमटी यांचा एकत्रित हब निर्माण करण्यात येणार आहे. *'''वडाळा-घाटकोपर-ठाणे मेट्रो:''' मुंबईत पहिल्या मेट्रो प्रकल्पाची अंमलबजावणी सुरू झाल्यानंतर एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखाली शिवसेनेच्या लोकप्रतिनिधींनी ठाण्यात मेट्रो प्रकल्पाची मागणी केली. मात्र, अनेकदा पत्रव्यवहार करून आणि विधिमंडळात सातत्याने मागणी करूनही तत्कालीन आघाडी सरकारने ठाण्याला डावलून पुणे, पिंपरी-चिंचवड आणि नागपूर मेट्रोची घोषणा केली. त्यामुळे राज्य सरकारशी संघर्ष करून वडाळा-घाटकोपर-ठाणे मेट्रो या प्रकल्पाला मंजूरी मिळवली. २०१४ साली शिवसेना-भाजप युतीचे सरकार आल्यानंतर जिल्ह्याचा पालकमंत्री या नात्याने एकनाथ शिंदे यांनी या प्रकल्पाला गती दिली. तसेच, कासारवडवलीपर्यंतच होणारा हा मेट्रो मार्ग गायमुखपर्यंत वाढवून गायमुख-मीरा रोड असा स्वतंत्र मेट्रो मार्ग देखील आखला. त्याही मेट्रो मार्गाच्या कामाला सुरुवात झाली आहे. तसेच, ठाणे मेट्रोला जोडून ठाणे-भिवंडी-कल्याण आणि कल्याण-डोंबिवली-तळोजा अशा आणखी दोन मेट्रो मार्गांना मंजूरी मिळवून त्याही कामाला सुरुवात केली आहे. त्यामुळे संपूर्ण एमएमआर प्रदेशात मेट्रोचे जाळे विस्तारणार असून मुंबई-ठाणे-कल्याण-डोंबिवली-नवी मुंबई असा वर्तुळाकार मार्ग होणार आहे. *'''ठाणे शहरांतर्गत मेट्रो प्रकल्प:''' राज्यातच नव्हे तर संपूर्ण देशात एकाही महापालिकेच्या माध्यमातून एखाद्या शहरासाठी आजवर मेट्रो प्रकल्प झालेला नाही. परंतु, एकनाथ शिंदे यांनी ठाणे शहरातील अंतर्गत वाहतूक व्यवस्था सुधारण्यासाठी ठाणे महापालिकेच्या माध्यमातून शहरांतर्गत मेट्रो प्रकल्पाची आखणी केली. राज्य सरकारची या प्रकल्पाला मंजूरी देखील मिळाली आहे. पहिला टप्पा २९ किमीचा असून त्यात २० उन्नत स्थानके आणि २ भूमिगत स्थानके असतील. नवीन ठाणे स्थानक-वागळे इस्टेट-लोकमान्य नगर-शिवाई नगर-हिरानंदानी मेडोज-मानपाडा-वाघबीळ-ब्रह्मांड-कोलशेत-बाळकूम-राबोडी-ठाणे स्थानक असा वर्तुळाकार मार्ग असून १३ हजार कोटींचा खर्च अपेक्षित असलेला पहिल्या टप्पा जानेवारी २०२५ पर्यंत कार्यान्वित करण्याचे नियोजन आहे. *'''[[कल्याण]]-ठाणे-मुंबई जलवाहतूकः''' केंद्रातील नरेंद्र मोदी सरकारने देशात जलवाहतुकीला चालना देण्याचा निर्णय घेतला. त्यानुसार ठाणे जिल्ह्याला लाभलेल्या खाडीचा लाभ घेऊन ठाणे, भिवंडी, मुंब्रा, कल्याण, [[डोंबिवली]] अशा विशाल प्रदेशातील रस्त्यांवर येणारा वाहतुकीचा ताण कमी करण्यासाठी कल्याण-ठाणे-[[मुंबई]] जलवाहतुकीची मागणी केली. शिवसेनेचे खासदार डॉ. श्रीकांत शिंदे आणि राजन विचारे यांनी केंद्र सरकारकडे पाठपुरावा केला. जिल्ह्याचा पालकमंत्री या नात्याने एकनाथ शिंदे यांनी ठाणे महापालिकेच्या माध्यमातून या प्रकल्पाचा विस्तृत आराखडा केंद्राला सादर केला. पहिल्या टप्प्यात कल्याण-ठाणे-वसई, दुसऱ्या टप्प्यात नवी मुंबई आणि मुंबईचा समावेश असून पहिल्या टप्प्यासाठी केंद्र सरकारने ६५० कोटींचा निधी मंजूर केला आहे. याअंतर्गत प्रवासी वाहतुकीप्रमाणेच मालवाहतूकही होणार आहे. *'''ठाणे जिल्हा रुग्णालयाच्या जागी सुपरस्पेशालिटी रुग्णालयः''' ठाणे जिल्हा सर्वसाधारण रुग्णालय म्हणजे ठाणे, पालघर आणि नजीकच्या रायगड जिल्ह्यातील लक्षावधी गोरगरीब रुग्णांचा आधार. परंतु, ८० वर्षं जुनी इमारत आणि सुविधांची वानवा, तसेच वाढती लोकसंख्या यामुळे या रुग्णालयाच्या जागी सुपरस्पेशालिटी रुग्णालय उभारण्याची मागणी बरीच वर्षं होत होती. न्यूरॉलॉजीसारखा विभाग नसल्यामुळे अपघातात डोक्याला मार बसणाऱ्या रुग्णांना मुंबईला पाठवावे लागत होते. त्यांना तातडीने उपचार न मिळाल्यामुळे बळी जाण्याचे प्रमाण मोठे होते. शिवाय, डायलिसिस, रेडिओलॉजीसारख्या सुविधांचीही कमतरता होती. एकनाथ शिंदे यांनी ठाणे जिल्ह्याचे पालकमंत्री झाल्यानंतर सुपर स्पेशालिटी प्रकल्पाला मंजूरी मिळवली. जानेवारी २०१९ मध्ये आरोग्यमंत्रीपदाची जबाबदारी स्वीकारल्यानंतर या कामाला त्यांनी अधिक वेग दिला आणि आता प्रत्यक्ष कामाला सुरुवात झाली आहे. मूळ ३३६ खाटांच्या जिल्हा रुग्णालयाच्या जागी ५७४ खाटांचे सुपर स्पेशालिटी रुग्णालय होणार असून यात १४० खाटा हृदयरोग, मेंदुविकार, कर्करोग, मूत्ररोग आदींवरील उपचारांसाठी असतील. न्यूरॉलॉजी विभागामुळे अपघातात डोक्याला मार बसलेल्या रुग्णांवर तातडीने उपचार करणे शक्य होणार आहे. हृदयविकार व कर्करोगावरील उपचारांची सोयही येथे होणार असून नर्सिंग महाविद्यालय व वसतिगृह, रुग्णालयीन प्रशिक्षण केंद्र, बहुउद्देशीय प्रशस्त सभागृह व कर्मचारी निवासस्थाने यांचाही समावेश या प्रकल्पात आहे. *'''ठाणे स्थानक पूर्व येथे सॅटिस प्रकल्प:''' ठाणे पूर्व येथे कोपरी परिसराची लोकसंख्या गेल्या काही वर्षांत वाढली असून त्यामुळे वाहतुकीची वर्दळ वाढून स्थानक परिसरात वाहतूककोंडीची समस्या भेडसावत आहे. त्यामुळे ठाणे पश्चिमेच्या धर्तीवर पूर्वेलाही स्थानक परिसर सुधारणा प्रकल्प राबवण्यात येणार आहे. रेल्वेने या प्रकल्पाला मंजूरी दिली असून स्मार्ट सिटी प्रकल्पांतर्गत केंद्राकडून २५० कोटींचा निधी प्राप्त झाला आहे. प्रकल्पांतर्गत ठाणे स्थानक पूर्वेला एलिव्हेटेड डेक होणार असून खासगी वाहने आणि सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेचे विलगीकरण होईल. रेल्वे स्थानक ते पूर्व द्रुतगती महामार्गापर्यंत उड्डाणपुल होणार आहे. *'''कोपरी पुलाचे रुंदीकरण:''' पूर्व द्रुतगती महामार्गावर टोलनाका ओलांडल्यानंतर कोपरी येथील अरुंद रेल्वे उड्डाणपुलामुळे काही वर्षांपासून येथे मोठ्या प्रमाणावर वाहतूककोंडी होते. महामार्ग आठ पदरी असून कोपरी पूल मात्र अवघ्या चार पुलांचा असल्यामुळे या पुलाच्या रुंदीकरणासाठी एकनाथ शिंदे स्थानिक आमदार या नात्याने प्रयत्नशील होते. पालकमंत्री या नात्याने त्यांनी हा प्रकल्प मार्गी लावला. आता एमएमआरडीएच्या माध्यमातून प्रत्यक्ष कामाला सुरुवात झाली असून पहिल्या टप्प्यात जुन्या पुलाच्या दोन्ही बाजूला प्रत्येकी दोन लेनच्या दोन नव्या मार्गिका वाहतुकीसाठी सुरू देखील झाल्या आहेत. आता जुना पुल तोडून त्या जागी नवा पुल बांधण्याच्या कामाला सुरुवात झाली आहे. * '''आनंदनगर ते साकेत-बाळकुम एलिव्हेटेड रस्ता''' ठाणे शहरातून मुंबई, पुणे, नाशिक, अहमदाबाद, जेएनपीटी या दिशांना जाणारी वाहतूक मोठ्या प्रमाणावर होते. त्यामुळे ठाण्यातील प्रमुख रस्ते, विशेषतः पूर्व द्रुतगती महामार्गावर अनाव्याश्यक वाहतूककोंडी होते. यावर उपाय म्हणून एकनाथ शिंदे यांनी एमएमआरडीएच्या माध्यमातून ठाण्याचे प्रवेशद्वार असलेला आनंदनगर नाका ते साकेत-बाळकुम असा एलिव्हेटेड, म्हणजे उन्नत मार्गाचा प्रकल्प हाती घेतला. एमएमआरडीएच्या माध्यमातून या प्रकल्पाची आखणी करण्यात आली असून संविस्त्र प्रकल्प अहवाल बनवण्याचे काम सध्या सुरू आहे. * '''बाळकुम ते गायमुख सागरी मार्ग''' ठाणे शहराबाहेर जाणारी वाहतूक प्रामुख्याने घोडबंदर मार्गाचा वापर करत असल्यामुळे या मार्गावरही मोठ्या प्रमाणात वाहतूककोंडी होते. त्यामुळे पर्यायी मार्ग म्हणून बाळकुम ते गायमुख या सागरी मार्गाची आखणी करण्यात आहे असून एकनाथ शिंदे यांनी एमएमआरडीएच्या माध्यमातून या प्रकल्पासाठी निधी उपलब्ध करून दिला आहे. हा सागरी मार्ग आनंदनगर ते साकेत-बाळकुम या एलिव्हेटेड रोडला जोडण्यात येणार आहे. * '''फ्रीवेचा ठाण्यापर्यंत विस्तार''' मुंबई ते ठाणे हा प्रवास वेगवान व्हावा, यासाठी बांधण्यात आलेला इस्टर्न फ्री वे सध्या घाटकोपर-मानखुर्दजवळील शिवाजीनगर येथे समाप्त होतो. तिथून पुढे ठाण्यापर्यंत वाहतूककोंडीचा सामना करावा लागतो. यावर उपाय म्हणून एकनाथ शिंदे यांनी या फ्रीवेचा ठाण्यापर्यंत विस्तार करण्याचा निर्णय घेतला असून आनंदनगर ते साकेत-बाळकुम या एलिव्हेटेड रस्त्याला तो जोडण्यात येणार आहे. हाच मार्ग पुढे कोस्टल रोडलाही जोडण्यात येणार असल्यामुळे मुंबईहून निघालेल्या माणसाला थेट गायमुखपर्यंत विनासिग्नल वेगाने प्रवास करता येणे शक्य होणार आहे. * '''कोपरी ते पटणी खाडी पूल''' ठाण्याहून नवी मुंबईला जाणाऱ्यांना सध्या संपूर्ण ठाणे शहरातून कळवा-विटावा असा वळसा घालून जावे लागते. त्यामुळे ठाण्यातल्या अंतर्गत रस्त्यांवर मोठ्या प्रमाणात वाहतूककोंडी होते. त्यामुळे ठाणे पूर्व येथील कोपरी ते ऐरोली येथील पटणी असा खाडी पूल बांधण्याचा निर्णय एकनाथ शिंदे यांनी घेतला असून एमएमआरडीएच्या माध्यमातून याची अंमलबजावणी होणार आहे. * '''बाळकुम ते आत्माराम पाटील चौक बाह्यवळण रस्ता''' कळवा-खारेगाव-पारसिक भागात होणाऱ्या वाहतूककोंडीवर तोडगा म्हणून बाळकुम ते पारसिक-रेतीबंदर येथी आत्माराम पाटील चौक असा बाह्यवळण रस्ता बांधण्यात येणार आहे. एमएमआरडीएच्या माध्यमातून हा प्रकल्प राबवण्यास एकनाथ शिंदे यांनी मंजूरी दिली आहे. *'''ठाणे जिल्ह्यासाठी स्वतंत्र धरण:''' ठाणे शहर व जिल्ह्याची वाढती लोकसंख्या लक्षात घेऊन पुढील ५० वर्षांच्या पाण्याची गरज भागावी, यासाठी स्वतंत्र धरण असलं पाहिजे, यासाठी एकनाथ शिंदे आग्रही होते. काँग्रेस-राष्ट्रवादी आघाडी सरकारने शाई आणि काळू या धरणांची कामे सुरू केली होती, परंतु भ्रष्टाचाराच्या आरोपांवरून आणि पर्यावरणाचे नियम पायदळी तुडवून कामे सुरू केल्यामुळे ती बंदही पडली. एकनाथ शिंदे यांनी पालकमंत्री झाल्यावर या प्रकल्पाचे पुनरुज्जीवन केले. एमएमआरडीएकडून या प्रकल्पासाठी निधी मिळवला आणि १० वर्षांपासून रखडलेल्या काळू प्रकल्पाला गती दिली. २५०० एकर वनजमीन ताब्यात घेण्यासाठी एमएमआरडीए वन विभागाला २५९ कोटी देणार असून वन खात्याकडून जमीन ताब्यात आल्यावर कामाला सुरुवात होणार आहे. *'''बारवी धरणात अतिरिक्त पाणीसाठा:''' [[बारवी धरण]]च्या पाण्यावर ठाणे, भिवंडी, कल्याण-डोंबिवली, उल्हासनगर, बदलापूर, मीरा-भाइंदर या शहरांतील लक्षावधी लोकसंख्या अवलंबून आहे. अतिरिक्त पाणी उपलब्ध व्हावे, यासाठी धरणाची उंची वाढवण्यात आली, परंतु प्रकल्पग्रस्तांच्या पुनर्वसनाचा मुद्दा पूर्वीच्या सरकारने निकाली न काढल्यामुळे अतिरिक्त पाणीसाठा करता येत नव्हता. पूर्वीचा अनुभव चांगला नसल्यामुळे प्रकल्पग्रस्तांची समजूत काढून त्यांचा विश्वास संपादन करणे हे आव्हानात्मक काम होते. परंतु, पालकमंत्री या नात्याने एकनाथ शिंदे यांनी जिल्हा नियोजन समितीच्या बैठकीत बारवीच्या पाण्याचा लाभ होणाऱ्या प्रत्येक स्थानिक स्वराज्य संस्थेने प्रकल्पग्रस्त कुटुंबातील एका व्यक्तीस नोकरीत सामावून घेण्याचा धोरणात्मक निर्णय घेतला. राज्य सरकारकडून या निर्णयाला मंजूरी मिळवली. एमआयडीसीच्या माध्यमातून प्रकल्पग्रस्तांचे योग्य पुनर्वसन केले. त्यामुळे हा प्रकल्प पूर्णत्वास गेला. त्यामुळे आता ठाणे जिल्ह्यातील शहरी भागाला वाढीव पाणीपुरवठा होणार असून पाणीकपातीला आळा बसेल. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{महाराष्ट्र मुख्यमंत्री}} {{DEFAULTSORT:शिंदे, एकनाथ}} [[वर्ग:महाराष्ट्राच्या १४ व्या विधानसभेचे सदस्य]] [[वर्ग:महाराष्ट्राच्या १३ व्या विधानसभेचे सदस्य]] [[वर्ग:महाराष्ट्राच्या १२ व्या विधानसभेचे सदस्य]] [[वर्ग:महाराष्ट्राच्या ११ व्या विधानसभेचे सदस्य]] [[वर्ग:शिवसेनेतील राजकारणी]] [[वर्ग:इ.स. १९६४ मधील जन्म]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार]] [[वर्ग:कोपरी-पाचपाखडीचे आमदार]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री]] bl5tbawc1qaz5evps2plx9wxh5dp29l 0 256437 2686355 2632733 2026-05-28T02:02:08Z Khirid Harshad 138639 2686355 wikitext text/x-wiki {{रेल्वे स्थानक | नाव = | स्थानिकनाव = बुटी बोरी | स्थानिकभाषा = मराठी | cta_header = | प्रकार = प्रवासी स्थानक | style = | चित्र = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]] | चित्ररुंदी = | चित्रवर्णन = भारतीय रेल्वेचे चिन्ह | hangul = | hanja = | rr = | mr = | पत्ता = | देश = [[भारत]] | iso_region = | coordinates_display = | coordinates_format = | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates = | उंची = २६९ मीटर (८८३ फूट) | मार्ग = [[हावडा−नागपूर−मुंबई रेल्वेमार्ग]] <br> [[दिल्ली−चेन्नई रेल्वेमार्ग]] | जोडमार्ग = | अंतर = | इमारत = जमिनीवर | फलाट = | खोली = | फलाटमजले = | मार्गिका = | वाहनतळ = | सायकलस्टँड = उप्लाद्भ | baggage_check = | उद्घाटन = | बंद = | पुनर्बांधणी = | विद्युतीकरण = | ADA = | संकेत = | मालकी = [[भारतीय रेल्वे]] | चालक = | विभाग = [[मध्य रेल्वे क्षेत्र]] | smartcardname = | smartcardstatus = | आधीचेनाव = | प्रवासीसंख्या = | प्रवासीकालखंड = | प्रवासीसंख्याटक्केफरक = | pass_system = | mpassengers = | services = | map_locator = | route_map = | map_state = }} '''बुटी बोरी''' हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] [[नागपूर|नागपूरचे]] औद्योगिक उपनगर असलेल्या बुटी बोरी येथे स्थानिक शहरी रेल्वे स्थानक आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indiarailinfo.com/station/map/buti-bori-btbr/5892|title=Buti Bori Railway Station Map/Atlas CR/Central Zone - Railway Enquiry|website=indiarailinfo}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.yatra.com/indian-railways/butibori-btbr-railway-station|title=ButiBori Railway Station|website=Yatra}}</ref> == स्थळ == हे रेल्वे स्थानक [[नागपूर रेल्वे स्थानक|नागपूर रेल्वे स्थानकापासून]] २८ कि.मी. वर स्थित आहे. [[चित्र:Buti Bori railway station.jpg|बुटी बोरी रेल्वे स्थानक]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:नागपूर जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके]] [[वर्ग:जूने चित्र वाक्यविन्यास वापरणारी पाने]] nu4pwcv5c8x19yzz52xq9cik7px6p2t 10 256445 2686323 1968257 2026-05-27T16:01:00Z CommonsDelinker 685 मूळ स्रोतातून हे चित्र काढले गेल्यामुळे मराठी विकिपीडियावरुनही ते काढण्यात येत आहे. 2686323 wikitext text/x-wiki {{Military navigation |style = wide |name = भारतीय वायुसेना |title = भारतीय वायुसेना |image = |bodyclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |group1 = नेतृत्व |list1 = * [[भारताचे संरक्षणमंत्री]] * [[भारताचे वायुसेना आध्यक्ष]] * [[भारताचे उप-वायुसेना आध्यक्ष]] * [[List_of_serving_air_marshals_of_the_Indian_Air_Force#Air_Officers_Commanding-in-Chief_(Air_Commanders)|AOCs-in-C (Air Commanders)]] * [[List of serving air marshals of the Indian Air Force|Serving air marshals]] | group2 = कमांड | list2 = {{Navbox|border=child|style=wide | group1 = वायुसेना कमांड | list1 = {{Navbox|border=child|style=wide |group1 = ऑपरेशनल |list1 = * [[मध्य वायुसेना कमांड]] * [[पूर्व वायुसेना कमांड]] * [[दक्षिण वायुसेना कमांड]] * [[दक्षिण पश्चिम वायुसेना कमांड]] * [[पश्चिम वायुसेना कमांड]] |group2 = फंक्शनल |list2 = * [[प्रशिक्षणल वायुसेना कमांड]] * [[मेनटेन्स वायुसेना कमांड]] |group3 = संयुक्त |list3 = * [[अंदमान निकोबार वायुसेना कमांड]] * [[सामरिक शक्ती वायुसेना कमांड]] }} | group2 = [[वायुसेना ठिकाण यादी|वायुसेना ठिकाण]] | list2 = {{Navbox|border=child|style=wide | group1 = [[पश्चिम वायुसेना कमांड]] | list1 = * आदमपुर * [[अंबाला वायुसेना तळ|अंबाला]] * [[श्री गुरू रामदास जी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अमृतसर]] * [[आवन्तिपूरा]] * [[भट्टिंडा वायुसेना तळ|भट्टिंडा]] * [[चंदिगढ विमानतळ|चंदिगड]] * [[Halwara Air Force Base|Halwara]] * [[Hindon Air Force Station|Hindon]] * [[Leh Air Force Station|Leh]] * [[Palam Air Force Station|Palam]] * [[Pathankot Air Force Station|Pathankot]] * [[Sarsawa Air Force Station|Sarsawa]] * [[Siachen glacier|Siachen Glacier]] * [[Sirsa Air Force Station|Sirsa]] * [[Srinagar Air Force Station|Srinagar]] * [[Udhampur Air Force Station|Udhampur]] | group2 = [[पूर्व वायुसेना कमांड]] | list2 = * [[Agartala Air Force Station|Agartala]] * [[Bagdogra Air Force Station|Bagdogra]] * [[Shillong Airport|Barapani AFS]] * [[Barrackpore Air Force Station|Barrackpore]] * [[Chabua Air Force Station|Chabua]] * [[Dum Dum Air Force Station|Dum Dum]] * [[Hasimara Air Force Station|Hasimara]] * [[Jorhat Air Force Station|Jorhat]] * [[Kalaikunda Air Force Station|Kalaikunda]] * [[Kumbhigram Air Force Station|Kumbhigram]] * [[Mohanbari Air Force Station|Mohanbari]] * [[Mountain Shadow Air Force Station|Mountain Shadow]] * [[Tawang Air Force Station|Tawang]] * [[Tezpur Air Force Station|Tezpur]] * [[Panagarh Air Force Station|Panagarh]] | group3 = [[मध्य वायुसेना कमांड]] | list3 = * [[Agra Air Force Station|Agra]] * [[Bihta Air Force Station|Bihta]] * [[Darbhanga#Airport|Darbhanga]] * [[Lucknow Air Force Station|Bakshi Ka Talab]] * [[Bamrauli Air Force Station|Bamrauli]] * [[Bareilly Airport|Bareilly]] * [[Kanpur Airport|Chakeri]] * [[Gorakhpur Air Force Station|Gorakhpur]] * [[Maharajpur Air Force Station|Maharajpur]] | group4 = [[दक्षिण वायुसेना कमांड]] | list4 = * [[Car Nicobar Air Force Base|Car Nicobar]] * [[Sulur Air Force Base|Coimbatore]] * [[Madurai Air Force Station|Madurai]] * [[Port Blair Air Force Station|Port Blair]] * [[Tambaram Air Force Station|Tambaram]] * [[Thanjavur Air Force Station|Thanjavur]] | group5 = [[दक्षिण पश्चिम वायुसेना कमांड]] | list5 = * [[Bhuj Rudra Mata Air Force Base|Bhuj]] * [[Jaisalmer Air Force Station|Jaisalmer]] * [[Jamnagar Air Force Station|Jamnagar]] * [[Jodhpur Air Force Station|Jodhpur]] * [[Lohegaon Air Force Station|Lohegaon]] * [[Nal-Bikaner Air Force Station|Nal-Bikaner]] * [[Naliya Air Force Station|Naliya]] * [[Phalodi Air Force Station|Phalodi]] * [[Uttarlai Air Force Station|Uttarlai]] * [[Civil_Airport_Harni#IAF_Station_Baroda|Makarpura]] | group6 = [[प्रशिक्षणल वायुसेना कमांड]] | list6 = * [[Begumpet Air Force Station|Begumpet]] * [[Bidar_Airport#Bidar_Air_Force_Station|Bidar]] * [[Dundigal Air Force Station|Dundigal]] * [[Hakimpet Air Force Station|Hakimpet]] * [[Yelahanka Air Force Station|Yelahanka]] * [[Belgaum Airport|Belgaum]] | group7 = [[मेनटेन्स वायुसेना कमांड]] | list7 = * [[Nagpur Air Force Station|Nagpur]] * [[Ozar_Airport#Ojhar_Air_Force_Station|Ojhar]] | group8 = [[प्रगत लँडिंग ग्राउंड]] (ALGs) | list8 = *[[Daulat_Beg_Oldi#Advanced_Landing_Ground|Daulat Beg Oldi]] *[[Chinyalisaur Airport|Chinyalisaur]] *[[Chushul]] *[[Fukche]] *[[Nyoma]] *[[Thoise]] *[[Vijaynagar, Changlang|Vijaynagar]] *[[Pasighat]] *[[Mechuka#Mechuka_Airport|Mechuka]] *[[Walong]] *[[Tuting#Tuting_Airport|Tuting]] *[[Ziro]] *[[Along, Arunachal Pradesh|Along]] *[[Tawang]] }} | group3 = स्क्वॉड्रन | list3 = {{Navbox|border=child|style=wide |group1 = सघंर्ष |list1 = * [[No. 1 Squadron IAF|No. 1]] * [[No. 2 Squadron IAF|2]] * [[No. 3 Squadron IAF|3]] * [[No. 4 Squadron IAF|4]] * [[No. 5 Squadron IAF|5]] * [[No. 6 Squadron IAF|6]] * [[No. 7 Squadron IAF|7]] * [[No. 8 Squadron IAF|8]] * [[No. 9 Squadron IAF|9]] * [[No. 10 Squadron IAF|10]] * [[No. 14 Squadron IAF|14]] * [[No. 15 Squadron IAF|15]] * [[No. 16 Squadron IAF|16]] * [[No. 17 Squadron IAF|17]] * [[No. 18 Squadron IAF|18]] * [[No. 20 Squadron IAF|20]] * [[No. 21 Squadron IAF|21]] * [[No. 22 Squadron IAF|22]] * [[No. 23 Squadron IAF|23]] * [[No. 24 Squadron IAF|24]] * [[No. 26 Squadron IAF|26]] * [[No. 27 Squadron IAF|27]] * [[No. 28 Squadron IAF|28]] * [[No. 29 Squadron IAF|29]] * [[No. 30 Squadron IAF|30]] * [[No. 31 Squadron IAF|31]] * [[No. 32 Squadron IAF|32]] * [[No. 35 Squadron IAF|35]] * [[No. 37 Squadron IAF|37]] * [[No. 45 Squadron IAF|45]] * [[No. 47 Squadron IAF|47]] * [[No. 51 Squadron IAF|51]] * [[No. 52 Squadron IAF|52]] * [[No. 101 Squadron IAF|101]] * [[No. 102 Squadron IAF|102]] * [[No. 106 Squadron IAF|106]] * [[No. 108 Squadron IAF|108]] * [[No. 220 Squadron IAF|220]] * [[No. 221 Squadron IAF|221]] * [[No. 222 Squadron IAF|222]] * [[No. 223 Squadron IAF|223]] * [[No. 224 Squadron IAF|224]] |group2 = वाहतूक |list2 = * [[Air HQ Communication Squadron, Indian Air Force|AHQCS]] * [[No. 11 Squadron IAF|No. 11]] * [[No. 12 Squadron IAF|12]] * [[No. 25 Squadron IAF|25]] * [[No. 33 Squadron IAF|33]] * [[No. 41 Squadron IAF|41]] * [[No. 43 Squadron IAF|43]] * [[No. 44 Squadron IAF|44]] * [[No. 48 Squadron IAF|48]] * [[No. 49 Squadron IAF|49]] * [[No. 50 Squadron IAF|50]] * [[No. 59 Squadron IAF|59]] * [[No. 77 Squadron IAF|77]] * [[No. 78 Squadron IAF|78]] * [[No. 81 Squadron IAF|81]] * [[No. 87 Squadron IAF|87]] * [[No. 200 Squadron IAF|200]] |group3 = हेलिकॉप्टर |list3 = {{Navbox|border=child|style=wide |groupstyle = font-weight:normal; |group1 = Squadrons |list1 = * [[No. 104 Helicopter Squadron, IAF|No. 104]] * [[No. 125 Helicopter Squadron, IAF|125]] |group2 = समूह |list2 = * [[No. 105 Helicopter Unit, IAF|No. 105]] * [[No. 107 Helicopter Unit, IAF|107]] * [[No. 109 Helicopter Unit, IAF|109]] * [[No. 110 Helicopter Unit, IAF|110]] * [[No. 111 Helicopter Unit, IAF|111]] * [[No. 112 Helicopter Unit, IAF|112]] * [[No. 114 Helicopter Unit, IAF|114]] * [[No. 115 Helicopter Unit, IAF|115]] * [[No. 116 Helicopter Unit, IAF|116]] * [[No. 117 Helicopter Unit, IAF|117]] * [[No. 118 Helicopter Unit, IAF|118]] * [[No. 119 Helicopter Unit, IAF|119]] * [[No. 127 Helicopter Unit, IAF|127]] * [[No. 128 Helicopter Unit, IAF|128]] * [[No. 129 Helicopter Unit, IAF|129]] * [[No. 130 Helicopter Unit, IAF|130]] * [[No. 151 Helicopter Unit, IAF|151]] * [[No. 152 Helicopter Unit, IAF|152]] * [[No. 153 Helicopter Unit, IAF|153]] * [[No. 154 Helicopter Unit, IAF|154]] * [[No. 155 Helicopter Unit, IAF|155]] * [[No. 156 Helicopter Unit, IAF|156]] * [[No. 157 Helicopter Unit, IAF|157]] * [[No. 158 Helicopter Unit, IAF|158]] * [[No. 159 Helicopter Unit, IAF|159]] |group3 = विमान |list3 = * [[No. 121 Helicopter Flight, IAF|No. 121]] * [[No. 122 Helicopter Flight, IAF|122]] * [[No. 126 Helicopter Flight, IAF|126]] * [[No. 131 Helicopter Flight, IAF|131]] * [[No. 132 Helicopter Flight, IAF|132]] }} |group4 = सिग्नल |list4 = * [[No. 33 Signal Unit, IAF|No. 33]] * [[No. 501 Signal Unit, IAF|501]] }} |group4 = लढाऊ विमान |list4 = * [[List of active Indian military aircraft]] * [[List of historical aircraft of the Indian Air Force]] }} |group5 = [[Military academies in India|Military Academies]] |list5 = {{Navbox|border=child|style=wide | group1 = शिक्षण आणि प्रशिक्षण | list1 = * [[Sainik School]] * [[Armed Forces Medical College (India)|Armed Forces Medical College]] * [[Ajmer Military School]] * [[Bangalore Military School]] * [[Belgaum Military School]] * [[Chail Military School]] * [[Dholpur Military School]] * [[Rashtriya Indian Military College]] | group2 = शाळा आणि महाविद्यालय | list2 = * [[Air Force Academy (India)|Air Force Academy]] * [[Air Force Administrative College]] * [[Air Force School, Coimbatore]] * [[Air Force School, Jodhpur]] * [[Air Force School, Kanpur]] * [[Flying Instructors School (India)|Flying Instructors School]] * [[Indian Air Force Test Pilot School]] * [[Tactics and Air Combat Development Establishment]] * [[Air Defence College]] * [[College of Air Warfare]] | group3 = तीन सेवा संस्था | list3 = * [[Defence Services Staff College]] * [[National Defence Academy (India)|National Defence Academy]] * [[National Defence College (India)|National Defence College]] * [[College of Defence Management]] * [[Military Institute of Technology]] }} |group6 = सन्मानचिन्ह |list6 = * [[Awards and decorations of the Indian Armed Forces|Awards and decorations]] * [[Air Force ranks and insignia of India|Ranks and insignia]] ([[Air_Force_ranks_and_insignia_of_India#Officer_ranks|Officers]], [[Air_Force_ranks_and_insignia_of_India#Junior_commissioned_officer_and_non-commissioned_ranks|JCOs]], [[Air_Force_ranks_and_insignia_of_India#Junior_commissioned_officer_and_non-commissioned_ranks|Airmen]]) * [[Air Force Day (India)|Air Force Day]] |group7 = इतिहास आणि भविष्य |list7 = * [[भारतीय वायुसेनेचा इतिहास]] * [[भारतीय वायुसेनेचे भविष्य]] |below = * '''{{Icon|Category}} [[:Category:भारतीय वायुसेना|वर्ग]]''' }}<noinclude> {{Documentation}} <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> [[Category:India military templates|Air Force]] </noinclude> efbaj92379vrn35w8nfzktv2f3mfppg 0 260600 2686383 2505712 2026-05-28T09:47:11Z नरेश सावे 88037 /* प्रेक्षणीय स्थळे */ 2686383 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव =पन्हाळेकाजी | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर=दापोली | जिल्हा = [[रत्नागिरी जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/०८ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} ''' पन्हाळेकाजी''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] दक्षिण कोकणातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील]] [[दापोली तालुका|दापोली तालुक्यातील]] एक गाव आहे. [[पन्हाळेकाजी लेणी]] येथून जवळ आहेत. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे [[तांदूळ|भातशेती]], [[नागली]]शेती केली जाते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== #[[पन्हाळे काजी लेणी]]<ref>महाराष्ट्र टाईम्स, रविवार,२१ डिसेंबर २०२५</ref> ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== १.https://villageinfo.in/ २.https://www.census2011.co.in/ ३.http://tourism.gov.in/ ४.https://www.incredibleindia.org/ ५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism ६.https://www.mapsofindia.com/ [[वर्ग:दापोली तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील गावे]] s8cpypxil5zz9amt03hihoifnu58imj 2686384 2686383 2026-05-28T09:47:30Z नरेश सावे 88037 2686384 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव =पन्हाळेकाजी | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर=दापोली | जिल्हा = [[रत्नागिरी जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/०८ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} ''' पन्हाळेकाजी''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] दक्षिण कोकणातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील]] [[दापोली तालुका|दापोली तालुक्यातील]] एक गाव आहे. [[पन्हाळेकाजी लेणी]] येथून जवळ आहेत. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे [[तांदूळ|भातशेती]], [[नागली]]शेती केली जाते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== #[[पन्हाळेकाजी लेणी]]<ref>महाराष्ट्र टाईम्स, रविवार,२१ डिसेंबर २०२५</ref> ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== १.https://villageinfo.in/ २.https://www.census2011.co.in/ ३.http://tourism.gov.in/ ४.https://www.incredibleindia.org/ ५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism ६.https://www.mapsofindia.com/ [[वर्ग:दापोली तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील गावे]] glg5tsdtsnzqqcd6xrodwfct0kh3lcb 0 260861 2686289 2683143 2026-05-27T12:36:34Z ~2026-31639-11 183567 /* वाड्या */ 2686289 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''बुरंबावडे''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची =११० | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर=देवगड, कणकवली, राजापूर | जिल्हा = [[सिंधुदुर्ग जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद = | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण =६०३ | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=११७७|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण =५७३ |पिन_कोड=४१६८११| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/०७ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ =मालवणी | तळटिपा =|तालुका_नावे=देवगड}} [[चित्र:बुरंबावडे.jpg|इवलेसे|बुरंबावडे प्रवेशद्वार ]] ''' बुरंबावडे''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] दक्षिण कोकणातील [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील]] [[देवगड तालुका|देवगड तालुक्यातील]] एक गाव आहे. देवगड तालुक्यापासून साधारण ४८ किमी अंतरावर असून जवळचे शहर [[राजापूर तालुका|राजापूर]] आहे. तसेच जवळचे रेल्वे स्थानक [[वैभववाडी तालुका|वैभववाडी]] येथे आहे. निसर्गसंपन्न परिसर, सांस्कृतिक परंपरा आणि पारंपरिक रितीरिवाज जपणारे गाव म्हणून बुरंबावडेची ओळख आहे. गाव समुद्रसपाटीपासून सुमारे 110 मीटर उंचीवर वसलेले असून गावाचा पिन कोड 416811 आहे. ==भौगोलिक स्थान== बुरंबावडे गावाच्या आसपास [[तरेळे]], [[फणसगाव]], [[विठ्ठलादेवी]] आणि दारूम ही गावे आहेत. हे गाव देवगड तालुक्यातील शेवटचे गाव असून त्याची सीमा [[कणकवली]] तालुक्याला लागून आहे. गावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 573 हेक्टर आहे. तरेळे ही मुख्य बाजारपेठ जवळची आहे. == वाड्या == '''गावात एकूण आठ वाड्या आहेत.''' * नार्वेकरवाडी * बंदरकरवाडी * कोनेवाडी * सिद्धेश्वरवाडी * बांदिवडेकरवाडी * टेंबवाडी * गावठणवाडी * बंडवेवाडी * दुदवडकरवाडी == लोकसंख्या == बुरंबावडे गावाची एकूण लोकसंख्या 603 असून गावात 152 कुटुंबे आहेत. यामध्ये 326 स्त्रिया आणि 277 पुरुषांचा समावेश होतो. == भाषा == गावातील प्रमुख भाषा [[मराठी भाषा|मराठी]] असून स्थानिक स्तरावर [[मालवणी बोलीभाषा|मालवणी]] बोलीभाषा बोलली जाते. ==हवामान== [[बुरंबावडे]] परिसरातील पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. जून ते ऑक्टोबर या कालावधीत येथे मोठ्या प्रमाणावर पाऊस पडतो. त्यानंतर हिवाळा आणि मध्यम स्वरूपाचा उन्हाळा असतो. == अर्थव्यवस्था == गावातील प्रमुख व्यवसाय शेती हा आहे. येथे काजू, नारळ, भात, नाचणी आणि विविध कडधान्यांची लागवड केली जाते. परिसरात करवंद, जांभूळ यांसारखी रानफळे मोठ्या प्रमाणात आढळतात. रोजगारासाठी अनेक गावकरी मुंबईसह इतर शहरांकडे स्थलांतरित झाले आहेत. == प्रशासन == बुरंबावडे हे [[देवगड]] तालुक्यातील महसुली गाव आहे. गावात स्वतंत्र ग्रामपंचायत असून गावात तीन प्रभाग आहेत. ग्रामपंचायतीत एकूण सात सदस्य आहेत. गावाचा समावेश [[कणकवली]] विधानसभा मतदारसंघ तसेच [[रत्‍नागिरी]]–[[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] लोकसभा मतदारसंघात होतो. == शिक्षण == [[चित्र:जिल्हा परिषद पूर्ण प्राथमिक शाळा बुरंबावडे.jpg|'''''<u>जिल्हा परिषद पूर्ण प्राथमिक शाळा बुरंबावडे</u>''''' |मध्यवर्ती|चौकट]] गावात एक अंगणवाडी तसेच जिल्हा परिषद पूर्ण प्राथमिक शाळा आहे. शाळेत दरवर्षी विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. केंद्र, प्रभाग आणि तालुकास्तरीय कार्यक्रमांमध्ये शाळेला विविध बहुमान प्राप्त झाले आहेत. == सण आणि उत्सव == [[चित्र:दिंडी उत्सव.jpg|डावे|सफला एकादशी दिंडी उत्सव |चौकट]] गावात [[गणेशोत्सव]], सफला एकादशी दिंडी उत्सव आणि देव दीपावली हे सण मोठ्या उत्साहात साजरे केले जातात. सपला एकादशीच्या निमित्ताने गावातून दिंडी काढली जाते. या दिंडीत जिल्हा परिषद शाळेतील विद्यार्थी विविध देवी-देवतांची आणि संतांची वेशभूषा करून सहभागी होतात. सणांच्या काळात बाहेरगावी गेलेले गावकरी मोठ्या प्रमाणावर गावात परत येतात. [[चित्र:दिंडी २.jpg|मध्यवर्ती|चौकट|दिंडी उत्सव ]] == धार्मिक स्थळे == गावातील प्रमुख धार्मिक स्थळ म्हणजे [[श्री गांगेश्वर मंदिर]] होय. मंदिराचे व्यवस्थापन बुरंबावडे ग्राम विकास मंडळामार्फत केले जाते. महाशिवरात्रीच्या निमित्ताने येथे मोठ्या प्रमाणावर भाविकांची गर्दी होते.[[चित्र:श्री गांगेश्वर मंदिर.jpg|श्री गांगेश्वर मंदिर |चौकट]] == जैव विविधता == [[बुरंबावडे]] परिसर जैवविविधतेने समृद्ध आहे. येथे विविध प्रकारचे वृक्ष, पक्षी आणि वन्यप्राणी आढळतात. रानगवे तसेच विविध दुर्मिळ सस्तन प्राणी येथे आढळतात. पक्ष्यांमध्ये नवरंग, गरुड, चातक, खंड्या, निळी चिमणी आणि विविध पाणपक्षी आढळतात. तसेच विविध प्रकारचे विषारी व बिनविषारी सर्प, घोरपड आणि मुंगूसही येथे आढळतात. == पर्यटन व आकर्षणे == [[चित्र:गणपती कार्यशाळा.jpg|डावे|चौकट|गणेश मूर्ती कार्यशाळा ]]                   [[वेळगिवे गावठाण|वेळगीवे]] रानमवाडी येथे प्राचीन पांडवकालीन मंदिर आहे. तसेच [[बुरंबावडे]] येथे गणेशमूर्ती कार्यशाळा आयोजित केल्या जातात, जिथे विविध प्रकारच्या गणेशमूर्ती तयार केल्या जातात. ==जवळपासची शहरे == [[कणकवली]] – 22 किमी [[राजापूर तालुका|राजापूर]] – 35 किमी [[देवगड तालुका|देवगड]] – 50 किमी [[ओरोस|ओरस]] – 55 किमी == दळणवळण == [[बुरंबावडे]] गावाला मुंबई गोवा महामार्गापासून जाण्यासाठी दोन मार्ग असुन [[कासार्डे]] तिठा येथून विजयदुर्ग रस्त्याने 9 किमी अंतर असुन [[तरळे]] येथून वाघाची वाडी रस्त्याने 8 किमी अंतर आहे. ==संदर्भ== १.https://villageinfo.in/ २.https://www.census2011.co.in/ ३.http://tourism.gov.in/ ४.https://www.incredibleindia.org/ ५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism ६.https://www.mapsofindia.com/ ग्रामपंचायत बुरंबावडे, स्थानिक प्रतिष्ठित नागरिक, शाळा व्यवस्थापन समिती सदस्य, विद्यार्थी, पोलीस पाटील. [[वर्ग:देवगड तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे]] 8yzocp4gih18s98vfeyhbkucdkqjwnz 0 276634 2686368 2661232 2026-05-28T07:04:39Z ~2026-31569-60 183590 /* */ 2686368 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव = धावडशी '''(झांशी राणी लक्ष्मीबाई यांचे माहेर)''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= सातारा | जिल्हा = [[सातारा जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/११ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''धावडशी''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[सातारा जिल्हा|सातारा जिल्ह्यातील]] [[सातारा तालुका|सातारा तालुक्यातील]] एक गाव आहे. कोकणस्थ [[तांबे]] कुटुंब साताऱ्याला आले. विष्णूराव तांबे ब्रह्मेंद्र स्वामी यांच्या भक्त होते. त्यांच्या सहवासात तांबे कुटुंब कोकणातून धावडशी गाव येथे आले आणि तांबे वाडा बांधून राहीले. विष्णूराव यांचे पुत्र कृष्णराव तांबे. यांचा जन्म 1719 साली झाला. कृष्णाजी तांबे हे मोठे विद्वान आणि योद्धे होते. त्यांचे पराक्रमी ऐकून थोरले बाजीराव पेशवे यांना त्यांस पुण्यास बोलावून घेतले. कृष्णाजी यांनी थोरले बाजीरावांसह बुंदेलखंड लढाईत सहभागी झाले. नंतर त्यांस हमीरपूर आणि बांदा ही सुभेदारी मिळाली. कालांतराने पुन्हा त्यांस पुण्याला बोलावले. आणि बाजीरावांनी त्यांस पुण्यात तांबे वाडा बांधून दिला.‌ 1759-60 दरम्यान पेशव्यांच्या सैन्यात ते उच्चपदावर होते. 1761 च्या तिसऱ्या पानीपत युद्धात त्यांना उत्तर दरवाजाचा सेनापती बनवले होते. नंतर ते महाराष्ट्रातील उमरखेड येथे स्थायी झाले. तेथेच 1738 मध्ये बळवंतराव पुत्र झाले. बळवंतराव हे चिमाजी अप्पा पेशवे यांच्या सानिध्यात होते. मराठा इंग्रज युद्धानंतर 1815 साली चिमाजी अप्पांसह ते काशीला गेले आणि अस्सी घाट शेजारी तांबे वाडा बांधून राहीले. बळवंतराव रावांस उमरखेड येथे 1803 मोरोपंत यांचा जन्म झाला. आणि ते आपल्या वडीलांसह काशीला गेले. काशी येथे 1826 ला त्यांचा विवाह दाक्षिणात्य सप्रे कुटुंबाची कन्या भागिरथीबाई यांच्याशी विवाह झाला. आणि 19 नोव्हेंबर 1835 रोजी त्यांस मनिकर्णिका नावाची कन्या झाली. हीच कन्या पुढे झाशीची राणी लक्ष्मीबाई नावाजली. तांबे कुटुंब कोकणातून धावडशी ह्या गावात आले. म्हणून या गावाला [[राणी लक्ष्मीबाई]] यांचे [[माहेर]] म्हणले जाते. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== हे गाव समुद्रसपाटीपासून साधारणपणे ७०० मीटर उंचीवर वसलेले आहे. येथे उष्णकटिबंधीय वातावरण आहे. येथे पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडतो.वार्षिक पर्जन्यमान १०४२ मिलीमीटर आहे.हिवाळ्यात इथे सुखद गारवा असतो.सरासरी वार्षिक तापमान २४.४ अंश सेल्सियस आहे.येथील वाऱ्याचा सरासरी वेग २.८ मीटर प्रति सेकंद आहे.वाऱ्याचा कमाल वेग सुमारे १० मीटर प्रति सेकंद (३६ किमी/तास) आहे.हिवाळ्यात तापमान १०.९ अंश सेल्सियसपर्यंत खाली जाते तर उन्हाळ्यात ते ३७.६ अंश सेल्सियसपर्यंत वर चढते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:सातारा तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे]] ifpfhese8o12lrdfuk8sfisuj3i0ijs 2686369 2686368 2026-05-28T07:06:11Z ~2026-31569-60 183590 /* */ 2686369 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव = धावडशी '''(झांशी राणी लक्ष्मीबाई यांचे माहेर)''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= सातारा | जिल्हा = [[सातारा जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/११ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''धावडशी''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[सातारा जिल्हा|सातारा जिल्ह्यातील]] [[सातारा तालुका|सातारा तालुक्यातील]] एक गाव आहे. कोकणस्थ [[तांबे]] कुटुंब साताऱ्याला आले. विष्णूराव तांबे ब्रह्मेंद्र स्वामी यांच्या भक्त होते. त्यांच्या सहवासात तांबे कुटुंब कोकणातून धावडशी गाव येथे आले आणि तांबे वाडा बांधून राहीले. विष्णूराव यांचे पुत्र कृष्णराव तांबे. यांचा जन्म 1719 साली झाला. कृष्णाजी तांबे हे मोठे विद्वान आणि योद्धे होते. त्यांचे पराक्रमी ऐकून थोरले बाजीराव पेशवे यांना त्यांस पुण्यास बोलावून घेतले. कृष्णाजी यांनी थोरले बाजीरावांसह बुंदेलखंड लढाईत सहभागी झाले. नंतर त्यांस हमीरपूर आणि बांदा ही सुभेदारी मिळाली. कालांतराने पुन्हा त्यांस पुण्याला बोलावले. आणि बाजीरावांनी त्यांस पुण्यात तांबे वाडा बांधून दिला.‌ 1759-60 दरम्यान पेशव्यांच्या सैन्यात ते उच्चपदावर होते. 1761 च्या तिसऱ्या पानीपत युद्धात त्यांना उत्तर दरवाजाचा सेनापती बनवले होते. नंतर ते महाराष्ट्रातील उमरखेड येथे स्थायी झाले. तेथेच 1738 मध्ये बळवंतराव पुत्र झाले. बळवंतराव हे चिमाजी अप्पा पेशवे यांच्या सानिध्यात होते. मराठा इंग्रज युद्धानंतर 1815 साली चिमाजी अप्पांसह ते काशीला गेले आणि अस्सी घाट शेजारी तांबे वाडा बांधून राहीले. बळवंतराव रावांस उमरखेड येथे 1803 मोरोपंत यांचा जन्म झाला. आणि ते आपल्या वडीलांसह काशीला गेले. काशी येथे 1826 ला त्यांचा विवाह दाक्षिणात्य सप्रे कुटुंबाची कन्या भागिरथीबाई यांच्याशी विवाह झाला. आणि 19 नोव्हेंबर 1835 रोजी त्यांस मनिकर्णिका नावाची कन्या झाली. हीच कन्या पुढे झाशीची राणी लक्ष्मीबाई नावाजली. तांबे कुटुंबाची इतर शाखा आज ही धावडशी येथे राहतात. तांबे कुटुंब कोकणातून धावडशी ह्या गावात आले. म्हणून या गावाला [[राणी लक्ष्मीबाई]] यांचे [[माहेर]] म्हणले जाते. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== हे गाव समुद्रसपाटीपासून साधारणपणे ७०० मीटर उंचीवर वसलेले आहे. येथे उष्णकटिबंधीय वातावरण आहे. येथे पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडतो.वार्षिक पर्जन्यमान १०४२ मिलीमीटर आहे.हिवाळ्यात इथे सुखद गारवा असतो.सरासरी वार्षिक तापमान २४.४ अंश सेल्सियस आहे.येथील वाऱ्याचा सरासरी वेग २.८ मीटर प्रति सेकंद आहे.वाऱ्याचा कमाल वेग सुमारे १० मीटर प्रति सेकंद (३६ किमी/तास) आहे.हिवाळ्यात तापमान १०.९ अंश सेल्सियसपर्यंत खाली जाते तर उन्हाळ्यात ते ३७.६ अंश सेल्सियसपर्यंत वर चढते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:सातारा तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे]] dhq1t2lthh1gu8jbva9g6r2xtkik5hf 0 279042 2686338 2685118 2026-05-28T01:03:46Z ~2026-31718-27 183581 /* १३ एप्रिल २०२६ ते चालू */ 2686338 wikitext text/x-wiki '''मनोरंजनाचा अधिकमास''' अंतर्गत [[झी मराठी]], [[कलर्स मराठी]], [[स्टार प्रवाह]] वाहिन्यांतर्फे दरवर्षी कोणत्याही महिन्याच्या दर रविवारी मालिकांचे प्रक्षेपण करण्यात येते. = [[झी मराठी]] भाग १ = == मे २०१३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[तू तिथे मी]] | * सोम-शनि संध्या. ७ वाजता * दर रविवारी दुपारी १ वाजता |- | [[राधा ही बावरी]] | * सोम-शनि संध्या. ७.३० वाजता * दर रविवारी दुपारी १.३० वाजता |- | [[उंच माझा झोका]] | * सोम-शनि रात्री ८ वाजता * दर रविवारी दुपारी २ वाजता |- | [[मला सासू हवी]] | * सोम-शनि रात्री ८.३० वाजता * दर रविवारी दुपारी २.३० वाजता |} == मे २०१४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| |- | [[तू तिथे मी]] / [[जय मल्हार]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[जावई विकत घेणे आहे]] | संध्या. ७.३० वाजता | १८ मे सोडून |- | [[होणार सून मी ह्या घरची]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="3"| |- | [[जुळून येती रेशीमगाठी]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०१६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="6"| २९ मे सोडून |- | [[जय मल्हार]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[नांदा सौख्य भरे]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] | रात्री ८ वाजता |- | [[माझे पती सौभाग्यवती]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[काहे दिया परदेस]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०१७ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लागिरं झालं जी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तुझ्यात जीव रंगला]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] | रात्री ८ वाजता |- | [[खुलता कळी खुलेना]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[काहे दिया परदेस]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०१८ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लागिरं झालं जी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तुझ्यात जीव रंगला]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] | रात्री ८ वाजता |- | [[तुझं माझं ब्रेकअप]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] | रात्री ९ वाजता |} == ऑक्टोबर २०२० == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लाडाची मी लेक गं!]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तुझ्यात जीव रंगला]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अग्गंबाई सासूबाई]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[माझा होशील ना]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[महा मिनिस्टर]] | संध्या. ६ वाजता | rowspan="6"| २९ मे सोडून |- | [[मन झालं बाजिंद]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[मन उडु उडु झालं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू तेव्हा तशी]] | रात्री ८ वाजता |- | [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] | रात्री ९ वाजता |} == सप्टेंबर २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[अप्पी आमची कलेक्टर]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तू चाल पुढं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू तेव्हा तशी]] | रात्री ८ वाजता |- | [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] / [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[नवा गडी नवं राज्य]] | रात्री ९ वाजता |} = [[झी मराठी]] भाग २ = == १८ मार्च ते २३ जून २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[अप्पी आमची कलेक्टर]] | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| ७ एप्रिल आणि १६ जून सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[सारं काही तिच्यासाठी]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | rowspan="3"| ७ एप्रिल आणि २२-२३ जून सोडून |- | [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता |- | [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] | रात्री १०.३० वाजता | ७ एप्रिल सोडून |} == २४ जून ते २२ सप्टेंबर २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सारं काही तिच्यासाठी]] | संध्या. ६.३० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५-२२ सप्टेंबर सोडून |- | [[अप्पी आमची कलेक्टर]] | संध्या. ७ वाजता | २८ जुलै, २५ ऑगस्ट आणि १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, ८ आणि १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] | रात्री ८ वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | रात्री ८.३० वाजता | २४-३० जून, १-६ आणि २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, ७-८, १४-१५, २१-२२ सप्टेंबर सोडून |- | [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] | रात्री १०.३० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून |} == २३ सप्टेंबर ते २२ डिसेंबर २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | २०, २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="3"| २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | २६-२७ ऑक्टोबर, ३ नोव्हेंबर आणि २२ डिसेंबर सोडून |- | [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] | रात्री ९.३० वाजता | rowspan="2"| २८-२९ सप्टेंबर, ५-६, १२-१३, १९-२०, २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता |} == २३ डिसेंबर २०२४ ते १६ मार्च २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | १२ जानेवारी, १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| १२ जानेवारी, २ आणि १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ ते ९ (एक तास) |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | rowspan="2"| १२ जानेवारी, १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता | १२ जानेवारी, २ आणि १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |} == १७ मार्च ते १३ एप्रिल २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | ३० मार्च आणि १३ एप्रिल सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | ३० मार्च सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ ते ९ (एक तास) | ३० मार्च आणि १३ एप्रिल सोडून |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | ३० मार्च सोडून |- | [[चल भावा सिटीत]] | रात्री ९.३० वाजता | |} == १४ एप्रिल ते ३१ मे २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | rowspan="2"| |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० | १८ मे सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ | |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | दुपारी २.३० आणि रात्री ९ | १८ मे सोडून |- | [[चल भावा सिटीत]] | रात्री ९.३० वाजता | |- | [[तुला जपणार आहे]] | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० | १८ आणि २५ मे सोडून |} == जून २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| १ आणि २८ जून सोडून |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="4"| १, ८ आणि २८ जून सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता |} == जुलै २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | संध्या. ६.३० वाजता | फक्त ६ जुलै |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | १३ जुलै सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| २० जुलै सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | rowspan="2"| २६-२७ जुलै सोडून |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | |} == ऑगस्ट २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता | ३, १७ आणि ३१ ऑगस्ट सोडून |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | ३०-३१ ऑगस्ट सोडून |} == १ सप्टेंबर ते ४ ऑक्टोबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | संध्या. ६ वाजता | rowspan="2"| |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७ वाजता | २१ आणि २८ सप्टेंबर सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| २८ सप्टेंबर सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | |- | [[तुला जपणार आहे]] | रात्री १०.३० वाजता | २८ सप्टेंबर सोडून |} == ५ ऑक्टोबर ते १४ डिसेंबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | ११-१२ ऑक्टोबर आणि ३० नोव्हेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| ५, ११-१२ ऑक्टोबर सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता |- | [[तुला जपणार आहे]] | रात्री १०.३० वाजता | ११ ऑक्टोबर, १६, २३, ३० नोव्हेंबर आणि ७, १४ डिसेंबर सोडून |} == १५ डिसेंबर २०२५ ते १८ जानेवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | २१ डिसेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७ वाजता | २१, २८ डिसेंबर, ३-४-५ आणि १८ जानेवारी सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | २१, २८ डिसेंबर आणि १८ जानेवारी सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता | २१, २८ डिसेंबर आणि ५ जानेवारी सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | २८ डिसेंबर आणि १८ जानेवारी सोडून |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता | |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | ११ आणि १८ जानेवारी सोडून |} == १९ जानेवारी ते १५ मार्च २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | ८ आणि १४ मार्च सोडून |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ७ वाजता | rowspan="2"| १४ मार्च सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="3"| १४ फेब्रुवारी आणि १४ मार्च सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | १५ फेब्रुवारी आणि १४ मार्च सोडून |} == १६ मार्च ते १२ एप्रिल २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | २२ मार्च सोडून |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ७ वाजता | ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| २२ मार्च, ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता | २२ मार्च सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता | २२ मार्च, ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |} == १३ एप्रिल २०२६ ते चालू == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| २४, ३१ मे सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.१५ वाजता |- | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता | ३१ मे सोडून |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता | २४ मे सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | १० आणि २४ मे सोडून |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता | rowspan="2"| ३ आणि २४ मे सोडून |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १०.१५ वाजता |} = [[कलर्स मराठी]] = == ऑगस्ट २०२१ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | बायको अशी हव्वी | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ९.३० वाजता |} == ऑक्टोबर २०२१ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | सोन्याची पावलं | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |} == नोव्हें-डिसें २०२१ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | सोन्याची पावलं | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="6"| ७ नोव्हेंबर आणि २६ डिसेंबर सोडून |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |} == जाने-फेब्रु २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | सोन्याची पावलं | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="8"| २ जानेवारी आणि २७ फेब्रुवारी सोडून |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |- | तुझ्या रूपाचं चांदणं | रात्री ९.३० वाजता |- | आई मायेचं कवच | रात्री १० वाजता |} == जून-१७ जुलै २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="6"| |- | योगयोगेश्वर जय शंकर | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |- | [[भाग्य दिले तू मला]] | रात्री ९.३० वाजता | rowspan="3"| जुलै सोडून |- | आई मायेचं कवच | रात्री १० वाजता |- | लेक माझी दुर्गा | रात्री १०.३० वाजता |} == जून २०२३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[जीव माझा गुंतला]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | योगयोगेश्वर जय शंकर | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[रमा राघव]] | रात्री ९ वाजता |- | [[भाग्य दिले तू मला]] | रात्री ९.३० वाजता |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री १०.३० वाजता |} == जुलै-१३ ऑगस्ट २०२३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | [[जीव माझा गुंतला]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="8"| ३० जुलै सोडून |- | योगयोगेश्वर जय शंकर | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] | रात्री ८.३० वाजता |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता |- | [[कस्तुरी (मालिका)|कस्तुरी]] | रात्री १०.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ११ वाजता |} == ऑक्टोबर २०२३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | सिंधुताई माझी माई | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| १ ऑक्टोबर सोडून |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] | रात्री ८.३० वाजता |} == ८ एप्रिल ते ९ जून २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| ५ मे सोडून |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] / [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[रमा राघव]] | रात्री ९ वाजता | फक्त १४ आणि २१ एप्रिल |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता | १४, २१ एप्रिल आणि ५ मे सोडून |} == १० जून ते २८ जुलै २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="5"| २१ जुलै सोडून |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता |- | [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] | रात्री ८.३० वाजता |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता | २१ आणि २८ जुलै सोडून |} == २९ जुलै ते ५ ऑक्टोबर २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | सुख कळले | संध्या. ६.३० वाजता |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता |- | [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]] / दुर्गा | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] | रात्री ८.३० वाजता |} == ७ ऑक्टोबर २०२४ ते ९ फेब्रुवारी २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता |- | दुर्गा / पिंगा गं पोरी पिंगा | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] / अशोक मा.मा. | रात्री ८.३० वाजता |- | आई तुळजाभवानी | रात्री ९ वाजता |- | लय आवडतेस तू मला | रात्री ९.३० वाजता |} == १३ एप्रिल ते २५ मे २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | इंद्रायणी | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | rowspan="2"| |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | दुपारी १.३० आणि संध्या. ७.३० |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | दुपारी २ आणि रात्री ८ | १८ मे सोडून |- | अशोक मा.मा. | दुपारी २.३० आणि रात्री ८.३० | |- | आई तुळजाभवानी | दुपारी ३ आणि रात्री ९ | १८ मे सोडून |- | लय आवडतेस तू मला | दुपारी ३.३० आणि रात्री ९.३० | |} == १ जून २०२५ ते १० जानेवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | इंद्रायणी | दुपारी १ आणि संध्या. ७ |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | दुपारी १.३० आणि संध्या. ७.३० |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | दुपारी २ आणि रात्री ८ |- | अशोक मा.मा. | दुपारी २.३० आणि रात्री ८.३० |- | आई तुळजाभवानी | दुपारी ३ आणि रात्री ९ |} == ११ जानेवारी ते १ मार्च २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | इंद्रायणी | संध्या. ६.३० वाजता |- | आई तुळजाभवानी | संध्या. ७ वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[बिग बॉस मराठी ६]] | रात्री ८ वाजता |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | रात्री ११ वाजता |} == २ ते २२ मार्च २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | आई तुळजाभवानी | संध्या. ७ वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[बिग बॉस मराठी ६]] | रात्री ८ वाजता |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | रात्री ११ वाजता |} == २३ मार्च २०२६ ते चालू == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | मी जिंकून घेईन सारं | संध्या. ७ वाजता |- | मोहिनी - प्रेमाची फिल्मी कहाणी | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[बिग बॉस मराठी ६]] | रात्री ८ वाजता |} = [[स्टार प्रवाह]] = == ऑगस्ट-सप्टेंबर २०१९ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | विठूमाऊली | संध्या. ७ वाजता | rowspan="2"| ४ ऑगस्ट ते ८ सप्टेंबर |- | श्री गुरुदेव दत्त | संध्या. ७.३० वाजता |} == जाने-फेब्रुवारी २०२० == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | विठूमाऊली | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| १९ जानेवारी ते ९ फेब्रुवारी |- | [[आई कुठे काय करते!]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | प्रेमाचा गेम सेम टू सेम | रात्री ८ वाजता |- | मोलकरीण बाई | रात्री ८.३० वाजता |} == एप्रिल-मे २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="5"| ३ एप्रिल आणि १ मे सोडून |- | [[सहकुटुंब सहपरिवार]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[आई कुठे काय करते!]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[रंग माझा वेगळा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[फुलाला सुगंध मातीचा]] | रात्री ८.३० वाजता |} == मार्च २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="4"| फक्त २३ आणि ३० मार्च |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] | दुपारी २ वाजता |- | आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! | दुपारी २.३० वाजता |- | [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| १६ मार्च सोडून |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | संध्या. ७ वाजता |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.१५ वाजता |} == एप्रिल-मे २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="2"| १३ एप्रिल, १८ मे सोडून |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] | दुपारी २ वाजता | १८ मे सोडून |- | आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! | दुपारी २.३० वाजता | १३ एप्रिल, १८ मे सोडून |- | [[साधी माणसं]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="5"| १८ मे सोडून |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | संध्या. ७ वाजता |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | रात्री ८ वाजता |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री १० वाजता | २० एप्रिल सोडून |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री १०.३० वाजता | १८ मे सोडून |- | [[अबोली (मालिका)|अबोली]] | रात्री ११ वाजता | |} == १ जून ते २६ ऑक्टोबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | rowspan="8"| ८ जून, २४ ऑगस्ट आणि १२ ऑक्टोबर सोडून |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी २.३० आणि रात्री १० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० |- | [[अबोली (मालिका)|अबोली]] | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ |} == २७ ऑक्टोबर ते १६ नोव्हेंबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी २.३० आणि रात्री १० |- | काजळमाया | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ |} == १७ नोव्हेंबर २०२५ ते ११ जानेवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | rowspan="5"| |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी २.३० आणि रात्री १० | २८ डिसेंबर आणि ४ जानेवारी सोडून |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० | |- | काजळमाया | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ | २३, ३० नोव्हेंबर आणि ३१ डिसेंबर सोडून |} == १२ जानेवारी ते १५ फेब्रुवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० आणि रात्री १० |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ |} == १६ फेब्रुवारी ते २६ एप्रिल २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | १५, २२, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी १.३० वाजता | २२, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून |- | लपंडाव | दुपारी २ वाजता | १५, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून |- | नशीबवान | दुपारी २.३० वाजता | १५, २२, २९ मार्च आणि ५, १२, २६ एप्रिल सोडून |- | [[साधी माणसं]] / तुझ्या सोबतीने | संध्या. ६.३० वाजता | १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | संध्या. ७ वाजता | rowspan="2"| २२ मार्च सोडून |- | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="2"| १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.४५ वाजता |- | वचन दिले तू मला | रात्री १० वाजता | २१-२२ फेब्रुवारी, १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.३० वाजता | १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११ वाजता | १५ मार्च सोडून |} == २७ एप्रिल ते ३१ मे २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="9"| |- | लपंडाव | दुपारी १.४५ वाजता |- | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी ३ वाजता |- | वचन दिले तू मला | संध्या. ६.३० वाजता |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | संध्या. ७ वाजता |- | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.४५ वाजता |- | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | २-३ मे सोडून |- | बाई तुझा आशीर्वाद | रात्री १० वाजता | ३ मे सोडून |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.३० वाजता | rowspan="2"| |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११ वाजता |} [[वर्ग:झी मराठी]] [[वर्ग:कलर्स मराठी]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] 35men65ly8vg9lr1w1f9gizh2udhrby 0 283851 2686354 2619819 2026-05-28T02:00:39Z Khirid Harshad 138639 2686354 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट स्वित्झर्लंडची नगरपालिका |subject_name = आराऊ |image_photo = Aarau Altstadt.jpg |image_caption = आराऊ, जुने शहर |imagepath_coa = CHE Aarau COA.svg|pixel_coa= |map = Karte Gemeinde Aarau 2007.png |languages = जर्मन |canton = आर्गाउ |iso-code-region = सीएच-एजी |district = आराऊ जिल्हा |coordinates = |postal_code = ५०००, ५००४ आराऊ, ५०३२ आराऊ रोह्र |municipality_code = ४००१ |area = 12.34 |elevation = 381 |elevation_description= |highest=Hungerberg |highest_m=471 |lowest=Aar |lowest_m=365| |population = |populationof = |website = www.aarau.ch |mayor = Dr. Hanspeter Hilfiker |mayor_asof=February 2018 |mayor_party=FDP |mayor_title = Stadtpräsident |executive_name = Stadtrat |executive_number_of_members = 7 |parliament_name = Einwohnerrat|parliament_number_of_members = 50 |list_of_mayors = List of mayors of Aarau |places = आराऊ |demonym = {{lang-de|Aarauer(in)}} |neighboring_municipalities= बुक्स, सुह्र, अनटेरेन्फिल्डन, एपेनबर्ग-वॅशनाउ, एर्लिन्सबॅक |twintowns = न्यूचेल (स्वित्झर्लंड), डेलफ्ट (नेदरलँड्स), रूटलिंगेन (जर्मनी) }} '''आराऊ''' ( जर्मन: [ˈAːraʊ], स्विस जर्मन: [Ɑːræu̯] ) एक गाव आहे, एक नगरपालिका, आणि उत्तरेतील [[आर्गाउ]] [[स्वित्झर्लंडची राज्ये|राज्याची]] (कॅंटन) राजधानी आहे. हे शहर आराऊ जिल्ह्याची राजधानी देखील आहे. हे शहर जर्मन भाषिक आणि प्रामुख्याने [[प्रोटेस्टंट पंथ|प्रोटेस्टंट]] आहे. आराऊ स्विस पठारावर, आरे खोऱ्यात नदीच्या उजव्या काठावर वसलेले आहे. हे जुरा पर्वतच्या दक्षिणेकडील पायथ्याजवळ आहे. <ref name="CVDE">{{Harvard citation no brackets|Bridgwater|Aldrich|1968}}</ref> हे [[झ्युरिक]] शहराच्या पश्चिमेस <ref name="EB">{{Harvard citation no brackets|Hoiberg|2010}}</ref> आणि [[बर्न|बर्नच्या]] ईशान्य दिशेला {{Convert|65|km|miles}} अंतरावर आहे. <ref name="Colliers">{{Harvard citation no brackets|Van Valkenburg|Haefner|1997}}</ref> नगरपालिका [[सोलोथुर्न (राज्य)|सोलथर्नच्या कॅन्टॉनच्या]] पश्चिम सीमेजवळ आहे. हे [[आर्गाउ]] [[स्वित्झर्लंडची राज्ये|राज्यातील]] सर्वात मोठे शहर आहे. २०१० च्या सुरुवातीला रोहर हा आराऊचा जिल्हा बनला. <ref name="Fusion">{{Harvard citation no brackets|Oberholzer|2013}}</ref> आराऊची अधिकृत भाषा स्विस जर्मन आहे, परंतु मुख्य बोली असणारी ही भाषा अलेमॅनिक स्विस जर्मन बोली भाषेचे स्थानिक रूप आहे. == भौगोलिक परिस्थिती == {{मट्रा}} [[चित्र:Aarau_from_top.jpg|डावे|इवलेसे| आराऊ आणि जुरा पर्वत]] जुरा पर्वत दक्षिणेकडील पायथ्याशी आरे नदीच्या खोऱ्याच्या अरुंद ठिकाणी अरोचे जुने शहर खडकाळ जागेवर वसलेले आहे. <ref name="Cohen">{{Harvard citation no brackets|Cohen|1998}}</ref> या शहराचे नवीन जिल्हे आउटक्रॉपच्या दक्षिण आणि पूर्वेस तसेच डोंगराच्या वरच्या बाजूस आणि आरेच्या दोन्ही बाजूंच्या खोऱ्यात आहे. याच्या उत्तरेला कुट्टीजेन, पूर्वेला बुचस्, दक्षिण-पूर्व दिशेला सुह्र, दक्षिणेस अनटेरेन्फेल्डन आणि पश्चिमेला एपेनबर्ग-वॅश्नाउ आणि एर्लिन्सबाच नगरपालिका आहेत. आराउ आणि जवळपासच्या नगरपालिका एकत्रच वाढल्या आहेत. अनतेरेन्टफेल्डन हा एकमेव अपवाद आहे ज्याच्या वसाहती आराऊ पासून जॉनहार्ड आणि झेलगलीच्या विस्तृत जंगलांनी विभागल्या आहेत. शहराचे अंदाजे नऊ-दहावे भाग आरेच्या दक्षिणेस आणि एक दशांश उत्तरेस आहे. २००६ मध्ये त्याचे क्षेत्र {{Convert|8.9|km2|sqmi|abbr=on}} होते. या क्षेत्रापैकी ६.३% भाग शेतीसाठी वापरला जातो, तर ३४% वनक्षेत्रात आहे. उर्वरित जागेपैकी .२% वस्ती (इमारती किंवा रस्ते) असून उर्वरित (४.५%) नद्या किंवा तलाव आहेत. <ref name="SFSO">{{Harvard citation no brackets|Anon|2013}}</ref> सर्वात कमी उंची, {{Convert|365|m|ft|sp=us}}, आरच्या काठावर आणि सर्वोच्च उंची {{Convert|471|m|ft|sp=us}}, केटीगेनच्या सीमेवर हंगरबर्ग आहे. === हवामान === {{माहितीचौकट हवामान}} == इतिहास == [[चित्र:Aarau_schloessli.jpg|उजवे|इवलेसे|226x226अंश| Schlössli]] [[चित्र:Aarau_rathaus.jpg|उजवे|इवलेसे|240x240अंश| सिटी हॉल]] [[चित्र:Aarau_stadtkirche.jpg|उजवे|इवलेसे|225x225अंश| टाउन चर्च टॉवर]] [[चित्र:Aarau_oberer_turm.jpg|उजवे|इवलेसे|247x247अंश| अप्पर गेट टॉवर]] आराऊमध्ये निओलिथिक काळातील काही कलाकृती सापडल्या आहेत. सध्याच्या रेल्वे स्थानकाच्या जवळच [[ताम्र युग|कांस्य युगाच्या]] (इ.स.पू. १००० पूर्वी) वस्तीचे अवशेष खोदले गेले आहेत. सालोदुरुम आणि विंडोनिस्सा या मधून जाणारा रस्ता सध्याच्या बानहॉफस्त्रासी भागातून जात होता. १९७६ मध्ये आरे येथे गोताखोरांना रोमन काळाच्या उत्तरार्धातील सात मीटर रुंदीच्या लाकडी पुलाचा काही भाग सापडला. == वाहतूक == आराऊ रेल्वे स्थानक हे टर्मिनस आहे. एस बान झुरिच ओळीवर एस ३ लाईन आहे. बसबेट्रीब आराऊ एजी द्वारे सार्वजनिक वाहतुकीसह देखील या शहरात सेवा दिली जाते. {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border-collapse: collapse;" ! colspan="8" bgcolor="#E3E3E3" |लोकसंख्या वाढ <ref name="EB">{{Harvard citation no brackets|Hoiberg|2010}}</ref> <ref name="HDS">{{Harvard citation no brackets|Lüthi|2009}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/regionalstatistik/regionale-portraets-kennzahlen/gemeinden/gemeindeportraets.html|title=Gemeindeporträts|website=www.bfs.admin.ch|publisher=Swiss Federal Statistical Office|access-date=1 November 2018}}</ref> |- bgcolor="#E3E3E3" ! वर्ष ! लोकसंख्या ! स्विस<br /> नागरिक ! % जर्मन<br /> भाषिक ! % फ्रेंच<br /> भाषिक ! % इटालियन<br /> भाषिक ! % [[प्रोटेस्टंट पंथ|प्रोटेस्टंट]] ! % [[कॅथलिक चर्च|रोमन कॅथोलिक]] |- | १५५८ | align="center" | सीए 1,200 | | | | | | |- | १७६४ | align="center" | 1,868 | | | | | | |- | १७९८ | align="center" | 2,458 | | | | | | |- | १८५० | align="center" | 4,657 | align="center" | 4,299 | align="center" | 0.0% | align="center" | 0.0% | align="center" | 0.0% | align="center" | 0.0% | align="center" | 0.0% |- | १८८०a | align="center" | 5,914 | align="center" | 5,381 | align="center" | 99.2% | align="center" | 0.7% | align="center" | 0.2% | align="center" | 81.9% | align="center" | 17.4% |- | १९१० | align="center" | 9,593 | align="center" | 7,986 | align="center" | 90.6% | align="center" | 2.2% | align="center" | 6.7% | align="center" | 71.7% | align="center" | 26.6% |- | १९३० | align="center" | 11,666 | align="center" | 10,472 | align="center" | 95.3% | align="center" | 1.7% | align="center" | 2.3% | align="center" | 72.7% | align="center" | 25.4% |- | १९५० | align="center" | 14,280 | align="center" | 13,373 | align="center" | 93.8% | align="center" | 2.2% | align="center" | 2.2% | align="center" | 70.4% | align="center" | 27.9% |- | १९७० | align="center" | 16,881 | align="center" | 13,782 | align="center" | 82.4% | align="center" | 1.6% | align="center" | 11.2% | align="center" | 60.1% | align="center" | 37.6% |- | १९८७ | align="center" | 15,750 | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | 75% | align="center" | |- | १९९० | align="center" | 16,481 | align="center" | 13,146 | align="center" | 81.7% | align="center" | 1.0% | align="center" | 5.3% | align="center" | 49.7% | align="center" | 33.0% |- | १९९३ | align="center" | 15,900 <ref name="Cohen">{{Harvard citation no brackets|Cohen|1998}}</ref> | | | | | | |- | २०१० | align="center" | 19,497 | align="center" | 15,695 | align="center" | ८५% | align="center" | १% | align="center" | ३.३% | align="center" | ४४.४% | align="center" | २८.८% |- | २०१६ | align="center" | 21,036 | align="center" | 16,534 | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | |} == उल्लेखनीय लोक == [[चित्र:Maximilian Bircher-Benner (1867–1939).jpg|इवलेसे|188x188अंश| मॅक्सिमिलियन बर्चर-बेनर]] [[चित्र:Martin_Schlumpf.jpg|इवलेसे|187x187अंश| मार्टिन स्लंप्फ, २०११]] [[चित्र:MarisaBrunner.jpg|इवलेसे|159x159अंश| मारिसा ब्रूनर, २०१३]] === आराऊ मध्ये जन्म === * फर्डिनांड रुडोल्फ हॅसलर, (१७७० - १८४३), युनायटेड स्टेट्स कोस्ट सर्व्हेचे पहिले संचालक <ref name="Marquis 1607-1896">{{Harvard citation no brackets|Galgoul|Wilson|Konya|1963|p=308}}</ref> * हंस हर्झोग (१८१९ - १८९४) स्विस सैन्य जनरल * कार्ल फेअर-हर्जोग (१८२० - १८८०), राजकारणी, स्विस नॅशनल कौन्सिल १८७४ सालचे अध्यक्ष * फ्रेडरिक मिल्लबर्ग (१८४० - १९१५) एक स्विस भूगर्भशास्त्रज्ञ * हंस रेनोल्ड (१८५२ - १९३६) एक स्विस / ब्रिटिश अभियंता, ब्रिटनमधील शोधक आणि उद्योगपती * फ्रेडरीक झ्सकोक्के ( १८६० - १९३६ ) प्राणीशास्त्रज्ञ आणि परजीवी तज्ज्ञ, हेनरिक झ्शोकॉके यांचे नातू * एमिल हॅसलर (१८६४ - १९३७) फिजीशियन, एथनोग्राफर, निसर्गशास्त्रज्ञ आणि वनस्पतीशास्त्रज्ञ * मॅक्सिमिलियन बर्चर-बेनर (१८६७ - १९३९) फिजीशियन, पायनियर न्यूट्रिशनिस्ट, लोकप्रिय मुसली * फ्रेडरिक सूटेरमेस्टर (१८७३ - १९३४) एक स्विस धर्मशास्त्रज्ञ आणि चर्चचा मुख्य धर्मोपदेशक * मार्था बुखार्ट (८७४ - १९५६) चित्रकार आणि छायाचित्रकार * यूजेन बर्चर (१८८२ - १९५६), राजकारणी * एडमंड ह्युबर्गर (१८८३ - १९६२) <ref>[[imdbname:0381810|IMDb Database]] retrieved 1 January 2019</ref> ) कला दिग्दर्शक, पटकथा लेखक आणि चित्रपट दिग्दर्शक <ref>[[imdbname:0381810|IMDb Database]] retrieved 1 January 2019</ref> * कार्ल बाल्मर १८९१ - १९५८) चित्रकार, [[:वर्ग:अध्यात्म|मानववंशशास्त्रज्ञ]] तत्त्वज्ञानी आणि लेखक * फेलिक्स हॉफमॅन (१९११ - १९७५) ग्राफिक डिझायनर, चित्रकार आणि डाग ग्लास कलाकार * एरिका बर्कार्ट (१९२२ - २०१०), लेखक आणि कवी * फ्रिट्ज वोगेलसांग (जन्म १९३२) डिकॅथलेट, [[१९६० उन्हाळी ऑलिंपिक|१९६० उन्हाळी ऑलिंपिकमध्ये भाग घेतला]] * [[१९६० उन्हाळी ऑलिंपिक|1960 उन्हाळी ऑलिंपिकमध्ये]] भाग घेतलेला हंस्रूडी जोस्ट (१९३४ - २०१६) हातोडा फेकणारा * क्लाऊस मर्झ (जन्म १९४५) एक स्विस लेखक * मार्टिन स्लम्पफ (जन्म १९४७) संगीतकार, संगीतकार, कंडक्टर, सुधारक आणि शैक्षणिक शिक्षक. * उर्स फेस (जन्म १९४७) लेखक <ref>[[:de:Urs Faes|German Wiki, Urs Faes]]</ref> * चार्लोट वॉल्टर (जन्म १९५१) आकृती स्केटर, [[१९६८ हिवाळी ऑलिंपिक|1968]] आणि [[१९७२ हिवाळी ऑलिंपिक|1972 हिवाळी ऑलिंपिकमध्ये]] भाग [[१९७२ हिवाळी ऑलिंपिक|घेतला]] * जर्ज फ्रे (जन्म १९५३) संगीतकार आणि सनईकार * जर्ज मॉलर (जन्म १९६१) निवृत्त ट्रॅक सायकलस्वार आणि रोड सायकल रेसर, [[१९८४ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९८४ च्या उन्हाळी ऑलिंपिकमध्ये भाग घेतला]] * ख्रिश्चन रेख (जन्म १९६७) बॉबस्लेडरने चार हिवाळी ऑलिम्पिकमध्ये रौप्यपदक जिंकले * अँड्रियास हिलफिकर (जन्म १९६९) माजी आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल खेळाडू, ३७६ क्लब सामने * डॅनियल वर्मेलिंगर (जन्म १९७१) फुटबॉल रेफरी, स्विस रेफरिज युनियनचे अध्यक्ष * इव्हान बेनिटो (जन्म १९७६) सेवानिवृत्त व्यावसायिक फुटबॉल गोलकीपर, ३२७ क्लब सामने. * मारिसा ब्रूनर (जन्म १९८२) निवृत्त फुटबॉल गोलकीपर, स्वित्झर्लंडच्या महिला राष्ट्रीय फुटबॉल संघासाठी ७५ सामने * स्टीफन आयशर्नबर्गर (जन्म १९८४) चित्रपट दिग्दर्शक आणि चित्रपटाचे निर्माता <ref>[[imdbname:3022531|IMDb Database]] retrieved 1 January 2019</ref> === आराऊ येथे राहणारे === [[चित्र:Sylvia_Flückiger-Bäni.jpg|इवलेसे|197x197अंश| सिल्व्हिया फ्लिकिगर-बनी]] * जोहान रुडॉल्फ डॉल्डर (१७५३ - १८०७), राजकारणी <ref>[[:de:Johann Rudolf Dolder|German Wiki, Johann Rudolf Dolder]]</ref> * जोहान कास्पर रियसबॅक (१७५४ - १७८६), लेखक आणि अभिनेता <ref>[[:de:Johann Kaspar Riesbeck|German Wiki, Johann Kaspar Riesbeck]]</ref> * सेबॅस्टियन फहरलेंडर (१७६८ - १८४१), राजकारणी, वैद्य <ref>[[:de:Sebastian Fahrländer|German Wiki, Sebastian Fahrländer]]</ref> * जोहान हेनरिक डॅनियल झ्सकोक्के (१७७१ - १८४८) जर्मन, नंतर स्विस, लेखक आणि सुधारक * इग्नाझ पॉल व्हिटालिस ट्रोक्सलर (१७८० - १८६६), चिकित्सक, राजकारणी, तत्त्वज्ञानी * जोहान रुडोल्फ रेंगर (१७९५ - १८३२), निसर्गवादी आणि डॉक्टर * [[अल्बर्ट आइन्स्टाइन|अल्बर्ट आइनस्टाइन]] (१८७९ - १७९१), वैज्ञानिक * चार्ल्स त्सोपॉप (१८९९ – १९८२), लेखक <ref>[[:de:Charles Tschopp|German Wiki, Charles Tschopp]]</ref> * ब्रुनो हून्झिकर (१९३० - २०००) एक स्विस वकील आणि राजकारणी * सिल्व्हिया फ्लॅकीगर-बनी (जन्म १९५२), राजकारणी * डेव्हिड हनिगसबर्ग (१९५९- २००५) दक्षिण आफ्रिकेचा शास्त्रीय संगीतकार, मार्गदर्शक आणि संगीतज्ञ * निकोलस मल्लर (जन्म १९८२) एक स्विस स्नोबोर्डर == आंतरराष्ट्रीय संबंध == === जुळी शहरे === ही यादी खालील प्रमाणे आहे: {| class="wikitable" | * {{ध्वजचिन्ह|NED}} [[डेल्फ़्ट|डेल्फ्ट]], [[नेदरलँड्स]] | * {{ध्वजचिन्ह|SUI}} [[न्यूशातेल]], [[स्वित्झर्लंड]] | * {{ध्वजचिन्ह|GER}} [[रेउलिंजेन]], [[जर्मनी]] |} == हे सुद्धा पहा == * लेन्झबर्ग (ऐतिहासिक संग्रहालय) == तळटीप == == बाह्य दुवे == * {{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/regionen/02/key.html|title=Regional Portraits: Communes|last=Anon|year=2013|publisher=Swiss Federal Statistics Office|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105172441/http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/regionen/02/key.html|archive-date=5 January 2016|access-date=15 November 2013}} * {{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.meteoswiss.admin.ch/files/metweb/klimadiagramme/en/BUS.pdf|title=Climate Normals Buchs/Aarau 1961–1990|last=Anon|year=2013a|website=Climate Diagrams and Normals from Swiss Measuring Stations|publisher=Federal Office of Meteorology and Climatology (MeteoSwiss)|format=PDF|access-date=15 November 2013}}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  * {{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ag.ch/staag/|title=Statistical Department of Canton Aargau – Area 11 – Transport and Communications|last=Department of Finance and Resources|year=2013|access-date=21 January 2010|archive-date=2012-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120222045014/http://www.ag.ch/staag/|url-status=dead}}  * {{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ag.ch/staag/|title=Statistical Department of Canton Aargau – Area 01 – Population|last=Department of Finance and Resources|year=2013a|access-date=20 January 2010|archive-date=2012-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120222045014/http://www.ag.ch/staag/|url-status=dead}}  * {{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ag.ch/staag/|title=Statistical Department of Canton Aargau – Bevölkerungsdaten für den Kanton Aargau und die Gemeinden (Archiv)|last=Department of Finance and Resources|year=2013b|trans-title=Population data for the canton of Aargau and the municipalities (archive)|access-date=20 January 2010|archive-date=2012-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120222045014/http://www.ag.ch/staag/|url-status=dead}}  * {{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ag.ch/staag/|title=Statistical Department of Canton Aargau – Aargauer Numbers 2009|last=Department of Finance and Resources|year=2013c|access-date=20 January 2010|archive-date=2012-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120222045014/http://www.ag.ch/staag/|url-status=dead}}  * {{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ag.ch/staag/|title=Statistical Department of Canton Aargau|last=Department of Finance and Resources|year=2013d|access-date=20 January 2010|archive-date=2012-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120222045014/http://www.ag.ch/staag/|url-status=dead}}  * {{जर्नल स्रोत|last=Hall|first=Richard T.|date=July 1991|title=Switzerland – A Capsule History|url=http://www.swiss-stamps.us/Tell/T174.pdf|publisher=American Helvetia Philatelic Society|volume=XVII|issue=4|pages=132–136|access-date=29 March 2014|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003557/http://www.swiss-stamps.us/Tell/T174.pdf|url-status=dead}} * {{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.fotw.us/flags/ch-ag001.html|title=Aarau Commune (Aargau Canton, Switzerland)|last=Heimer|first=Željko|year=2001|website=Flags of the World.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121002021629/http://www.fotw.us/flags/ch-ag001.html|archive-date=2 October 2012|access-date=15 November 2013}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/historyofswitzer00luck|title=History of Switzerland, The first 100,000 Years: Before the Beginnings to the Days of the Present|last=Luck|first=J. Murray|publisher=The Society for the Promotion of Science and Scholarship, Inc.|year=1985|isbn=0-930664-06-X|location=Palo Alto, CA}} * {{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D1620.php|title=Aarau|last=Lüthi|first=Alfred|year=2009|website=Historical Dictionary of Switzerland|access-date=10 April 2014}} * {{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/infothek/nomenklaturen/blank/blank/gem_liste/03.Document.112644.pdf|title=Amtliches Gemeindeverzeichnis der Schweiz|last=Oberholzer|first=Ernst|year=2013|publisher=Swiss Federal Statistical Office|trans-title=Unofficial community directory of Switzerland|format=PDF|access-date=15 November 2013}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Switzerland|publisher=Whittlesey House|year=1949|editor-last=Ogrizek|editor-first=Doré|series=The World in Color|location=USA|asin=B007T2XM5W|editor-last2=Rufenacht|editor-first2=J. G.}} * {{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.bevoelkerungsschutz.admin.ch/internet/bs/de/home/themen/kgs/kgs_inventar/a-objekte.parsys.00012.DownloadFile.tmp/ag2013.pdf|title=Schweizerisches Inventar der Kulturgüter von nationaler Bedeutung|last=Swiss Confederation|year=2009|trans-title=Swiss Inventory of Cultural Property of National and Regional Significance|format=PDF|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923184437/http://www.bevoelkerungsschutz.admin.ch/internet/bs/de/home/themen/kgs/kgs_inventar/a-objekte.parsys.00012.DownloadFile.tmp/ag2013.pdf|archive-date=23 September 2015|access-date=15 November 2013}} * [http://www.aarau.ch Aarau.ch] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:स्वित्झर्लंडमधील शहरे]] 5d9g4rlbd0r0h419bg42lmvqfxqzvrf 0 293246 2686337 2685117 2026-05-28T01:02:50Z ~2026-31718-27 183581 /* ऑक्टोबर २०२५ ते चालू */ 2686337 wikitext text/x-wiki = एक तासांचे विशेष भाग १ = == जुलै २००९ ते जून २०१२ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] !! [[कुलवधू (मालिका)|कुलवधू]] !! [[एकाच ह्या जन्मी जणू]] !! [[लज्जा (मालिका)|लज्जा]] !! [[आभास हा]] !! [[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]] !! [[शुभं करोति (मालिका)|शुभं करोति]] |- | २५ जुलै २००९ | | | रात्री ८ | | | | | |- | ६ मार्च २०१० | | संध्या. ७ | | | | | | |- | १७ एप्रिल २०१० | | संध्या. ७ | | | | | | |- | १४ ऑगस्ट २०१० | | | | | | | | रात्री ९ |- | २३ ऑक्टोबर २०१० | | | | | रात्री ८.३० | | | |- | १५ जून २०११ | संध्या. ६ | | | | | | | |- | १८ ऑक्टोबर २०११ | | | | रात्री ८ | | | | |- | ४ डिसेंबर २०११ | | | | | | संध्या. ६ | | |- | १८ डिसेंबर २०११ | | | | संध्या. ६ | | | | |- | १९ फेब्रुवारी २०१२ | संध्या. ६ | | | | | | | |- | १ ते ३ मार्च २०१२ | | | | | | | रात्री ८ | |- | २४ मार्च २०१२ | | | | | | | रात्री ८.३० | |} == जुलै २०१२ ते जून २०१४ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[तू तिथे मी]] !! [[जय मल्हार]] !! [[राधा ही बावरी]] !! [[उंच माझा झोका]] !! [[होणार सून मी ह्या घरची]] !! [[मला सासू हवी]] !! [[जुळून येती रेशीमगाठी]] !! [[अजूनही चांदरात आहे]] !! [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]] |- | ९ सप्टेंबर २०१२ | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | |- | २१ ऑक्टोबर २०१२ | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | रात्री ९ | |- | १६ डिसेंबर २०१२ | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | रात्री ९ | |- | २७ जानेवारी २०१३ | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | | |- | ९-१६-२३ फेब्रुवारी २०१३ | | | | | | | रात्री ८.३० | | | |- | २४ फेब्रुवारी २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | २४ मार्च २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | २१ एप्रिल २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | १६ जून २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | ११ ऑगस्ट २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | | |- | ७ सप्टेंबर २०१३ | | | | | | रात्री ८ | | | | |- | १५ सप्टेंबर २०१३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | |- | ९ ते १२ ऑक्टोबर २०१३ | | | | | | | रात्री ८.३० | | | |- | २० ऑक्टोबर २०१३ | संध्या. ६ | | | | | | | | | |- | १७ नोव्हेंबर २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | | | रात्री ९ |- | २२ डिसेंबर २०१३ | | | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ |- | २ मार्च २०१४ | | | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ |- | १८ मे २०१४ | | | संध्या. ७ | | | | | | | |} == जुलै २०१४ ते जून २०१६ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[जय मल्हार]] !! [[जावई विकत घेणे आहे]] !! [[नांदा सौख्य भरे]] !! [[होणार सून मी ह्या घरची]] !! [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] !! [[जुळून येती रेशीमगाठी]] !! [[माझे पती सौभाग्यवती]] !! [[का रे दुरावा]] !! [[दिल दोस्ती दुनियादारी]] |- | २७ जुलै २०१४ | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | |- | ३ ऑक्टोबर २०१४ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | १२ ऑक्टोबर २०१४ | | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | |- | २० ऑक्टोबर २०१४ | | | | | रात्री ८ | | | | | |- | २२ मार्च २०१५ | संध्या. ६ | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | | | रात्री ९ |- | २५ एप्रिल २०१५ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | २५ मे २०१५ | | | | | रात्री ८ | | | | | |- | १९ जुलै २०१५ | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | | | | | रात्री ९ | |- | २७ जुलै २०१५ | | | | | रात्री ८ | | | | | |- | ३० ऑगस्ट २०१५ | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | | | |- | २७ सप्टेंबर २०१५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |- | २२ ऑक्टोबर २०१५ | संध्या. ६ | | | | | | | | | |- | २५ ऑक्टोबर २०१५ | | | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | |- | २९ नोव्हेंबर २०१५ | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | |- | १४ फेब्रुवारी २०१६ | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | |- | २७ मार्च २०१६ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | | रात्री ९ | |- | २७ जून २०१६ | | | | | | रात्री ८ | | | | |} == जुलै २०१६ ते जून २०१७ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[जय मल्हार]] !! [[नांदा सौख्य भरे]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[खुलता कळी खुलेना]] !! [[काहे दिया परदेस]] !! [[दिल दोस्ती दोबारा]] |- | १७ जुलै २०१६ | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | |- | २१ ऑगस्ट २०१६ | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | | |- | ६ सप्टेंबर २०१६ | | संध्या. ७ | | | | | | | |- | २५ सप्टेंबर २०१६ | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | | | |- | ८ ऑक्टोबर २०१६ | | | | | | | | रात्री ९ | |- | २५ डिसेंबर २०१६ | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | रात्री ९ | | |- | १९ फेब्रुवारी २०१७ | | | | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ |} == जुलै २०१७ ते जून २०१९ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[जाडूबाई जोरात]] !! [[आम्ही सारे खवय्ये]] !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[लागिरं झालं जी]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[तुझं माझं ब्रेकअप]] !! [[तुला पाहते रे]] !! [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] !! [[जागो मोहन प्यारे]] !! [[ग्रहण (मालिका)|ग्रहण]] |- | १७ सप्टेंबर २०१७ | संध्या. ६ | | संंध्या. ७ | | | | | | | रात्री ८ | |- | २६ नोव्हेंबर २०१७ | | | संंध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | | |- | १५ एप्रिल २०१८ | | | | | | संंध्या. ७ | | | रात्री ८ | | रात्री ९ |- | २२ जुलै २०१८ | | | | संंध्या. ७ | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | | |- | २३ जुलै २०१८ | | दुपारी १ | | | | | | | | | |- | २ सप्टेंबर २०१८ | | | संंध्या. ७ | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | | | |- | १३-१८ सप्टेंबर २०१८ | | दुपारी १ | | | | | | | | | |- | १०-१८ ऑक्टोबर २०१८ | | दुपारी १ | | | | | | | | | |- | २१ ऑक्टोबर २०१८ | | | | | | | | रात्री ९ | | | |- | १० नोव्हेंबर २०१८ | | | | | | | | | | रात्री ९.३० | |- | ९ डिसेंबर २०१८ | | | | | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | |- | ६ जानेवारी २०१९ | | | | संंध्या. ७ | रात्री ८ | रात्री ९ | | | | | |- | १९ मे २०१९ | | | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | रात्री ९ | | |} == जुलै २०१९ ते जून २०२१ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[घेतला वसा टाकू नको]] !! [[मिसेस मुख्यमंत्री]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[कारभारी लयभारी]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] !! [[अग्गंबाई सासूबाई]] !! [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] !! [[माझा होशील ना]] !! [[देवमाणूस]] |- | १५ ऑगस्ट २०१९ | संध्या. ६ | | | | | | | | | | |- | १३ सप्टेंबर २०१९ | संध्या. ६ | | | | | | | | | | |- | २७ ऑक्टोबर २०१९ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | |- | १५ डिसेंबर २०१९ | | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | | | |- | १ नोव्हेंबर २०२० | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |- | १३ डिसेंबर २०२० | | | | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | |- | १७ जानेवारी २०२१ | | | | | | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ |- | ७ फेब्रुवारी २०२१ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | | |- | २१ फेब्रुवारी २०२१ | | | | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | |- | १८ एप्रिल २०२१ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | |} = एक तासांचे विशेष भाग २ = == जुलै २०२१ ते एप्रिल २०२२ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[मन झालं बाजिंद]] !! [[मन उडु उडु झालं]] !! [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] !! [[तू तेव्हा तशी]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] !! [[सा रे ग म प:लिटील चॅम्प्स]] !! [[किचन कल्लाकार]] !! [[देवमाणूस २]] !! [[रात्रीस खेळ चाले ३]] |- | ३१ ऑक्टोबर २०२१ | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | रात्री ९ | रात्री १० | | | |- | २१ नोव्हेंबर २०२१ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | |- | १९ डिसेंबर २०२१ | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | | | रात्री ९ | |- | २६ डिसेंबर २०२१ | | | | | | | | | रात्री ९ | रात्री १० |- | २ जानेवारी २०२२ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | ९ जानेवारी २०२२ | | संध्या. ७ | | | | रात्री ८ | | रात्री ९ | रात्री १० | |- | ६ फेब्रुवारी २०२२ | | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | | |- | १३ फेब्रुवारी २०२२ | | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | | | | |- | २० फेब्रुवारी २०२२ | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | |- | ६ मार्च २०२२ | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | |- | २० मार्च २०२२ | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | | | |- | १० एप्रिल २०२२ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | |- | १७ एप्रिल २०२२ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | रात्री १० | |} == मे ते ऑक्टोबर २०२२ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[सत्यवान सावित्री (मालिका)|सत्यवान सावित्री]] !! [[मन उडु उडु झालं]] !! [[तू तेव्हा तशी]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[बँड बाजा वरात]] !! [[बस बाई बस]] !! [[देवमाणूस २]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] |- | ८ मे २०२२ | | | | | | रात्री ९.३० | | | | |- | ५ जून २०२२ | | संध्या. ७ | | | | | | | रात्री ८ | |- | १२ जून २०२२ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | १९ जून २०२२ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | | |- | २४ जुलै २०२२ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | ३१ जुलै २०२२ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | | |- | १४ ऑगस्ट २०२२ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | |- | २५ सप्टेंबर २०२२ | | | | | रात्री ९ | | | | | |- | ९ ऑक्टोबर २०२२ | | | | | | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ |} == नोव्हेंबर २०२२ ते फेब्रुवारी २०२३ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[तू चाल पुढं]] !! [[हृदयी प्रीत जागते]] !! [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[अगं अगं सूनबाई काय म्हणता सासूबाई?]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] |- | १३ नोव्हेंबर २०२२ | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | | |- | २० नोव्हेंबर २०२२ | | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | | |- | २७ नोव्हेंबर २०२२ | | | | संध्या. ७ | | | | | | रात्री ८ |- | ११ डिसेंबर २०२२ | | | | | | संध्या. ७ | | | | रात्री ८ |- | १ जानेवारी २०२३ | | | | | | | रात्री ९ | | | |- | ८ जानेवारी २०२३ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | १५ जानेवारी २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | दुपारी २ आणि रात्री ८ | | | | | | | |- | २२ जानेवारी २०२३ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | २९ जानेवारी २०२३ | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |- | ५ फेब्रुवारी २०२३ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | |- | १२ फेब्रुवारी २०२३ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | १९ फेब्रुवारी २०२३ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |} == मार्च ते मे २०२३ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[यशोदा - गोष्ट श्यामच्या आईची]] !! [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] !! [[३६ गुणी जोडी]] !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[तू चाल पुढं]] !! [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] !! [[तू तेव्हा तशी]] |- | ५ मार्च २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | | | |- | १२ मार्च २०२३ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | |- | १९ मार्च २०२३ | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |- | २६ मार्च २०२३ | | | | | | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ |- | २ एप्रिल २०२३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | |- | १६ एप्रिल २०२३ | | | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | |- | २३ एप्रिल २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | | दुपारी २ आणि रात्री ८ | | | | | | |- | ७ मे २०२३ | संध्या. ६ | | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | |- | १४ मे २०२३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी २ आणि रात्री ८ | | | | | |} == जून ते डिसेंबर २०२३ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[३६ गुणी जोडी]] !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[तू चाल पुढं]] !! [[सारं काही तिच्यासाठी]] !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] |- | ४ जून २०२३ | | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ८ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | |- | ११ जून २०२३ | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | रात्री १० | |- | १८ जून २०२३ | | | | | | | | | रात्री १० | |- | २५ जून २०२३ | | | | | | संध्या. ७ | | | रात्री १० | रात्री ८ |- | २ जुलै २०२३ | | | | | | | | | रात्री १० | |- | ९ जुलै २०२३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री १० | |- | १६ जुलै २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | दुपारी २ आणि रात्री १० | |- | २३ जुलै २०२३ | | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | संध्या. ६ | रात्री १० | |- | ३० जुलै २०२३ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी २ आणि रात्री १० | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | २० ऑगस्ट २०२३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री १० |- | ३ सप्टेंबर २०२३ | दुपारी २ आणि रात्री १० | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | |- | १० सप्टेंबर २०२३ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | |- | १२ नोव्हेंबर २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | |- | १९ नोव्हेंबर २०२३ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | |- | २६ नोव्हेंबर २०२३ | | | | | | | | | | रात्री ८ |- | १७ डिसेंबर २०२३ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | | | | | |- | २४ डिसेंबर २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |} == जानेवारी ते डिसेंबर २०२४ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[सारं काही तिच्यासाठी]] !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[शिवा (मालिका)|शिवा]] !! [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] |- | ७ जानेवारी २०२४ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | |- | २१ जानेवारी २०२४ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | २८ जानेवारी २०२४ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | |- | ४ फेब्रुवारी २०२४ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | |- | २५ फेब्रुवारी २०२४ | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ |- | ३ मार्च २०२४ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | |- | १० मार्च २०२४ | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ |- | २८ जुलै २०२४ | | | | संध्या. ७ | रात्री ८ | |- | १८ ऑगस्ट २०२४ | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | रात्री १० | |- | ८ सप्टेंबर २०२४ | संध्या. ७ | | | | | |- | २२ डिसेंबर २०२४ | | | | | रात्री ९ | |} == जानेवारी ते सप्टेंबर २०२५ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[लाखात एक आमचा दादा]] !! [[सावळ्याची जणू सावली]] !! [[पारू (मालिका)|पारू]] !! [[शिवा (मालिका)|शिवा]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[नवरी मिळे हिटलरला]] !! [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] !! [[तुला जपणार आहे]] |- | २ फेब्रुवारी २०२५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | |- | ३० मार्च २०२५ | दुपारी १२ आणि रात्री १० | | | | | | | | |- | ६ एप्रिल २०२५ | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री १०.३० | | |- | १३ एप्रिल २०२५ | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३० | दुपारी १ आणि रात्री ८.३० | | | | दुपारी २ आणि रात्री १०.३० |- | २७ एप्रिल २०२५ | दुपारी १२ | | | | | | दुपारी १ | | दुपारी २ आणि रात्री १०.३० |- | १८ मे २०२५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० | | | | | | |- | २५ मे २०२५ | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री १०.३० | | |- | ८ जून २०२५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | |- | १३ जुलै २०२५ | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | |- | २० जुलै २०२५ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | २७ जुलै २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ आणि रात्री १० | |- | ३ ऑगस्ट २०२५ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री १० |- | १० ऑगस्ट २०२५ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | |- | २४ ऑगस्ट २०२५ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | |- | २१ सप्टेंबर २०२५ | | | संध्या. ६.३० | | | | | | |} == ऑक्टोबर २०२५ ते चालू == {| class="wikitable sortable" ! !! [[आम्ही सारे खवय्ये]] !! [[सावळ्याची जणू सावली]] !! [[शुभ श्रावणी]] !! [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] !! [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] !! [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] !! [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] !! [[तुला जपणार आहे]] |- | १२ ऑक्टोबर २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | दुपारी १२ आणि रात्री १०.३० |- | १९ ऑक्टोबर २०२५ | दुपारी १२ | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | |- | २६ ऑक्टोबर २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | |- | २, ९, १६, २३, ३० नोव्हेंबर २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | |- | ७, १४ डिसेंबर २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | |- | २१ डिसेंबर २०२५ | | | | | | | दुपारी १२ आणि रात्री १०.३० | दुपारी २ आणि संध्या. ६ | दुपारी १ | |- | २८ डिसेंबर २०२५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ आणि रात्री १० | |- | ३-४ जानेवारी २०२६ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | ११ जानेवारी २०२६ | | | | | | | | रात्री ९.३० | | |- | १८ जानेवारी २०२६ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | |- | ७ फेब्रुवारी २०२६ | | | | | | | | | | रात्री १०.३० |- | १४ फेब्रुवारी २०२६ | | | रात्री ९ | | | | | | रात्री १० | |- | १५ मार्च २०२६ | दुपारी १२ | दुपारी १ | दुपारी २ | संध्या. ७ | | | रात्री ९ | रात्री १० | रात्री ११ | दुपारी ३ |- | २२ मार्च २०२६ | | | दुपारी १२ | | | | दुपारी १ | | दुपारी २ | |- | ५ एप्रिल २०२६ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | दुपारी ३ आणि रात्री १० |- | १२ एप्रिल २०२६ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | |- | १० मे २०२६ | | | | | | | | दुपारी १२ आणि रात्री ९ | दुपारी १ आणि रात्री १० | दुपारी २ आणि रात्री ११ |- | २४ मे २०२६ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | | दुपारी ३ आणि रात्री १० |- | ३१ मे २०२६ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | दुपारी ३ आणि रात्री १० | |} = दोन तासांचे विशेष भाग = == जुलै २०१३ ते डिसेंबर २०१८ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[जय मल्हार]] !! [[नांदा सौख्य भरे]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[उंच माझा झोका]] !! [[होणार सून मी ह्या घरची]] !! [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[काहे दिया परदेस]] !! [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] |- | १४ जुलै २०१३ | | | | | संध्या. ७ | | | | | |- | २० ऑक्टोबर २०१३ | | | | | | संध्या. ७ | | | | |- | ३० मार्च २०१४ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | १७ ऑगस्ट २०१४ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | ३ मे २०१५ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | १३ डिसेंबर २०१५ | | | संध्या. ७ | | | | | | | |- | २४ जानेवारी २०१६ | | | | | | संध्या. ७ | | | | |- | १७ एप्रिल २०१६ | | | | | | | संध्या. ७ | | | |- | ९ ऑक्टोबर २०१६ | | | | | | | | | संध्या. ७ | |- | ८ जानेवारी २०१७ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | १५ जानेवारी २०१७ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | ५ मार्च २०१७ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | ३० एप्रिल २०१७ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | १३ ऑगस्ट २०१७ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | २४ सप्टेंबर २०१७ | | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | १७ डिसेंबर २०१७ | | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | २९ जुलै २०१८ | | | | | | | | संध्या. ७ | | |- | १९ ऑगस्ट २०१८ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | २१ ऑक्टोबर २०१८ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | २५ नोव्हेंबर २०१८ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |} == जानेवारी २०१९ ते सप्टेंबर २०२१ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[मिसेस मुख्यमंत्री]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] !! [[तुला पाहते रे]] !! [[माझा होशील ना]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[झिंग झिंग झिंगाट]] !! [[भागो मोहन प्यारे]] !! [[देवमाणूस]] |- | १३ जानेवारी २०१९ | | | | | संध्या. ७ | | | | | |- | १० फेब्रुवारी २०१९ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | २१ एप्रिल २०१९ | | | | | | | | संध्या. ७ | | |- | २२ सप्टेंबर २०१९ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | २४ नोव्हेंबर २०१९ | | | | | | | | | संध्या. ७ | |- | १६ फेब्रुवारी २०२० | | | | | | | संध्या. ७ | | | |- | १४ फेब्रुवारी २०२१ | | | | | | संध्या. ७ | | | | |- | ७ मार्च २०२१ | | | संध्या. ७ | | | | | | | |- | २१ मार्च २०२१ | | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | १८ जुलै २०२१ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | १५ ऑगस्ट २०२१ | | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | २२ ऑगस्ट २०२१ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |} == ऑक्टोबर २०२१ ते जून २०२५ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[मन झालं बाजिंद]] !! [[तू तेव्हा तशी]] !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] !! [[खुपते तिथे गुप्ते]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[देवमाणूस २]] !! [[तुला जपणार आहे]] |- | १७ ऑक्टोबर २०२१ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | २६ डिसेंबर २०२१ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | |- | १२ जून २०२२ | | | | रात्री ८ | | | | | | |- | १७ जुलै २०२२ | | | | | | | | | संध्या. ७ | |- | ६ नोव्हेंबर २०२२ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | २२ जानेवारी २०२३ | | | | | | | | रात्री ८ | | |- | ४ जून २०२३ | | | | | | रात्री ९ | | | | |- | १ ऑक्टोबर २०२३ | | | संध्या. ७ | | | | | | | |- | ३१ डिसेंबर २०२३ | | | | | | | संध्या. ७ | | | |- | ८ जून २०२५ | | | | | | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ |} == जुलै २०२५ ते चालू == {| class="wikitable sortable" ! !! [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] |- | २८ सप्टेंबर २०२५ | | | संध्या. ७ |- | ५ जानेवारी २०२६ | संध्या. ७ | | |- | १४ फेब्रुवारी २०२६ | संध्या. ७ | | |- | ३ मे २०२६ | | दुपारी १ आणि रात्री ९ | |} = विशेष भाग = == दीड तासांचे विशेष भाग == {| class="wikitable sortable" ! !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[जाऊ बाई गावात]] !! [[रात्रीस खेळ चाले ३]] |- | ३१ डिसेंबर २०१९ | | | रात्री १०.३० |- | २५ डिसेंबर २०२२ | संध्या. ७ | | |- | १४ जानेवारी २०२४ | | रात्री ८ | |} == अडीच तासांचे विशेष भाग == {| class="wikitable sortable" ! !! [[अग्गंबाई सासूबाई]] !! [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] |- | १९ जानेवारी २०२० | संध्या. ७ | |- | २४ मे २०२० | | संध्या. ७ |- | १ ऑगस्ट २०२१ | | संध्या. ७ |} == तीन तासांचे विशेष भाग == {| class="wikitable sortable" ! !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[भागो मोहन प्यारे]] |- | २२ डिसेंबर २०१९ | | संध्या. ७ |- | ८ ऑगस्ट २०२१ | संध्या. ७ | |- | २७ फेब्रुवारी २०२२ | रात्री ९ | |} == महासंगम == {| class="wikitable sortable" ! दिनांक !! मालिका / कार्यक्रम !! वेळ |- | rowspan="2"| ५-११ नोव्हेंबर २०२३ | [[चला हवा येऊ द्या]] | rowspan="2"| रात्री ९ ते १०.३० |- | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] |- | rowspan="2"| २०-२६ नोव्हेंबर २०२३ | [[सारं काही तिच्यासाठी]] | rowspan="2"| संध्या. ७.३० ते रात्री ८.३० |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] |- | rowspan="2"| २८ ऑक्टोबर-२ नोव्हेंबर २०२४ | [[सावळ्याची जणू सावली]] | rowspan="2"| संध्या. ७ ते रात्री ८ |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] |- | rowspan="2"| २५-३० नोव्हेंबर २०२४ | [[लाखात एक आमचा दादा]] | rowspan="2"| रात्री ८.३० ते ९.३० |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] |- | rowspan="2"| २६ जानेवारी-१ फेब्रुवारी २०२५ | [[पारू (मालिका)|पारू]] | rowspan="2"| संध्या. ७.३० ते रात्री ९ |- | [[लक्ष्मी निवास]] |- | rowspan="2"| ७-१२ एप्रिल २०२५ | [[लाखात एक आमचा दादा]] | rowspan="2"| संध्या. ६.३० ते ७.३० |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] |- | rowspan="2"| १२-१७ मे २०२५ | [[पारू (मालिका)|पारू]] | rowspan="2"| संध्या. ७ ते रात्री ८ |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] |- | rowspan="2"| २७ जुलै-२ ऑगस्ट २०२५ | [[पारू (मालिका)|पारू]] | rowspan="2"| संध्या. ७.३० ते रात्री ९ |- | [[लक्ष्मी निवास]] |- | rowspan="2"| १३-१९ ऑक्टोबर २०२५ | [[सावळ्याची जणू सावली]] | rowspan="2"| संध्या. ६.३० ते ७.३० |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] |- | rowspan="2"| १०-१४ नोव्हेंबर २०२५ | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | rowspan="2"| रात्री ९ ते १० |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] |- | rowspan="2"| ११-१७ जानेवारी २०२६ | [[लक्ष्मी निवास]] | rowspan="2"| रात्री ८ ते ९.३० |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] |- | rowspan="2"| १८-२२ मे २०२६ | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | rowspan="2"| रात्री ८.३० ते ९.३० |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] |} [[वर्ग:झी मराठी]] [[वर्ग:याद्या]] dozzsihlgs9fts5ozaaahwdzy6s4iwt 0 294877 2686287 2685598 2026-05-27T12:21:01Z ~2026-15980-48 180984 /* पौराणिक इतिहास */ 2686287 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट हिंदू मंदिर | name = श्री यमाई देवी (मुळपीठ) | image = Yamai.jpg | image_size = 200px | alt = Goddess of wealth and beauty | caption =आई तुळजाभवानीची थोरली बहीण }} शिव-पार्वती यांचे एकत्रित पुजले जाणारे रूप म्हणजे यमाई. शिवशक्तीस्वरुपिनी यमाई देवीला [[पार्वती|पार्वतीमातेचा]] त्याचप्रमाणे [[रेणुका]] देवीचा अवतार देखील मानले जाते. महाराष्ट्रात व अन्य राज्यांत यमाई देवीची अनेक उपपीठे (मंदिरे) आहेत; परंतु महाराष्ट्रातील [[सातारा जिल्हा|सातारा]] जिल्ह्यातील [[खटाव तालुका|खटाव]] तालुक्यातील [[औंध (खटाव)|औंध]] गावच्या डोंगरावरती वसलेले हे मंदिर '''यमाई देवी'''चे मुळ उगमस्थान असल्याने या ठिकाणास मुळपीठ त्याचबरोबर देवीलाही यमाईदेवी व्यतिरिक्त मुळपीठदेवी म्हणून देखील ओळखले जाते.<ref name="झी">{{cite web|url=https://zeenews.india.com/spirituality/yamai-devi-legend-behind-the-goddess-and-her-temple-in-aundh-1996837.html|title=Yamai Devi: Legend behind the goddess and her temple in Aundh!|date=Apr 17, 2017|website=[[झी न्यूझ]]|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20170421021737/https://zeenews.india.com/spirituality/yamai-devi-legend-behind-the-goddess-and-her-temple-in-aundh-1996837.html|archive-date=April 21, 2017|access-date=१४ नोव्हेंबर २०२१}}</ref> निसर्गाच्या वरदानाने नटलेल्या आणि नांदणी नदीच्या पवित्र प्रवाहाने पावन झालेल्या प्राचीन मोरळातीर्थाच्या शांत वातावरणात ऋषी-मुनी व भक्तगण अत्यंत सुखात आपली साधना करत असत. मात्र, या नंदनवनावर एका क्रूर राक्षसाची वक्रदृष्टी पडली आणि त्याने आपल्या त्रासाने तिथल्या मंगलमयी शांततेचा पूर्णपणे भंग केला. अशा महाभयंकर औंधासूर राक्षसाचा भक्तजणांवर चाललेला अन्याय दूर करण्यासाठी दख्खनचा राजा श्री [[ज्योतिबा मंदिर|जोतीबा]] मोरळातीर्थ परिसरात चालून आले. परंतु त्यांची शक्ती या बलाढ्य राक्षसाच्या शक्ती पुढे कमी पडू लागली. दिव्यस्मरण करताच या असुराचा वध आदिशक्तीच्या हातून घडणार हे नाथांस उमगले. तेव्हा जोतिबांनी आदिमायेस "ये माई" अशी साद घातली. जोतिबांनी घातलेली साद ऐकताच पार्वती आणि रेणुकेचा तेजःपुंज अवतार असलेली दिव्य शक्ती धावून आली. सुसज्ज आयुधे हातात घेऊन युद्धभूमीवर आलेली भवानीमाता व तिचा पराक्रम पाहून सर्वांचे डोळे दिपून गेले. देवीच्या हातात खड्ग, त्रिशूल, धनुष्य होते. पाठीवर बाणांनी भरलेला भात प्रत्येक टोकदार बाण असुरावर स्वार होणेस सज्ज होते. औंधसूराचे आणि देवीचे निकराचे तुंबळ युद्ध झाले. देवी प्रचंड क्रोधीत झाली होती. तिने उचललेला निर्वाणीचा शेवटचा बाण सळसळत औंधासुराजवळ गेला व क्षणात त्याने धड आणि डोके वेगळे केले. अखेर पौष पौर्णिमेच्या भयाण रात्री तिने प्रखर युद्धाअंती औंधासुराचा वध करून जनतेस भयमुक्त केले. मृत्यूसमयी असुराने देवीकडे करुणा भाकली व औंधासूर नावाच्या असुराच्या नावावरून 'औंध' हे नाव अजरामर झाले. अशाप्रकारे औंध नावाबरोबर मुळमाया यमाई देवीचे वास्तव्य तेथे चिरकाल सुरू झाले. औंध एक पुण्यभूमी ठरली. आख्यायिकेनुसार कोल्हापूरच्या देवी [[महालक्ष्मी मंदिर (कोल्हापूर)|महालक्ष्मी अंबाबाई]], दख्खनचा राजा श्री [[ज्योतिबा|जोतिबा]] आणि प्रभू [[राम|श्रीराम]] (भगवान विष्णू) तिला "ये माई" असे संबोधत; म्हणून ती "यमाई" या नावाने प्रसिद्ध झाली. महाराष्ट्राची कुलस्वामिनी असलेल्या आई [[तुळजाभवानी मंदिर|तुळजाभवानीची]] यमाई देवी ही थोरली बहीण म्हणून ओळखली जाते कारण यमाई हे शिवपार्वती यांचे एकत्रित स्वरूप असून ती पार्वती आणि रेणुका देवीचा संयुक्त अवतार मानली जाते. रेणुका अवतार कृतयुगात आणि तुळजाभवानी अवतार त्रेतायुगात घडल्याने या कालक्रमानुसार यमाई तुळजाभवानीची मोठी बहिण मानली जाते. त्यामुळे बरेच भाविक तुळजाभवानी दर्शनानंतर जवळच असलेल्या यमाईदेवीच्या प्रसिद्ध बारा पीठांपैकी एक उपपीठ असलेल्या उत्तर सोलापुरातील [[मार्डी]] किंवा मुळपीठ म्हणजेच औंधच्या यमाई देवीचे दर्शन घेण्याची प्रथा आज देखील पाळतात; परंतु विशेष बाब म्हणजे तुळजापूर क्षेत्री देखील यमाई देवीचे जागृत स्थान असून ते तुळजाभवानी मंदिर संकुलातच असण्यामुळे भाविकांना दोन्ही बहिणींचे एकत्र दर्शन घेता येते, ही एक धार्मिक सुलभता मानली जाते. == मंदिर परिसर == औंध गावच्या नैऋत्य दिशेस असलेल्या टेकडीच्या पायथ्यापासून सुरू होणाऱ्या पायऱ्या वापरून किंवा ऐवजी घाटाचा रस्ता वापरून कारने टेकडीच्या माथ्यावर पोहोचता येते. आता रस्त्यांची स्थिती पहिल्या पेक्षा चांगली सुधारल्याने वाहने वरपर्यंत पोहोचू शकतात. वरच्या बाजूला पार्किंग उपलब्ध आहे. काळ्या पाषाणातील यमाई देवीची बैठी मूर्ती जवळपास दोन मीटर उंच असून, पायाची मांडी अढी घालून बसलेल्या स्थितीत आहे. हे मंदिर मोठ्या संख्येने मराठी कुटुंबांचे कुळ-दैवत आहे. मंदिराच्या शिखरावर विविध हिंदू देवतांच्या प्रतिमा आणि मूर्ती आहेत. हे शहर आणि मंदिर अनेक शतकांपासून चालुक्य, यादव, भोसले, जगदाळे या शासकांशी गुरवघराणे कुंटूण्बाशी संबंधित आहे. अलीकडेच लोकवर्गनीतून देवीस या सोन्याचा कलश स्थापित केला आहे. टेकडीवरील मंदिरा व्यतिरिक्त यमाई देवीचं आणखी एक मंदिर खाली गावात आहे.<ref name="झी" /><ref>{{cite book|last1=Pant|first1=Apa|title=A moment in time|year=1974|publisher=Orient Longman|location=Bombay Calcutta Madras New Delhi|pages=20|isbn=9780340147900}}</ref> श्री यमाई देवीच्या भक्ती, उपासना आणि कुळधर्मात [[परडी]] प्रथेला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. रेणुका-तुळजाभवानी मातेच्या परंपरेप्रमाणेच यमाईच्या भक्ती साधनेतही माळपरडी प्रथा पूर्वापार चालत आली आहे. यमाई देवीच्या या परडी साधनेत मुख्यत्वे वेळूची बारीक वीण करून बनवलेले परडी पात्र, परशुराम पात्र (ताट आणि वाटीची जोडी) आणि कवड्यांची माळ या पवित्र प्रतीकांचा समावेश असतो. यमाई देवीच्या भक्ती परंपरेत संसाराचे सार मानल्या जाणाऱ्या मीठा-पीठाने देवीची परडी भरण्याचा मुख्य कुळाचार पाळला जातो. औंध या मुख्य मुळपीठासह राशीन, मार्डी, वाडी रत्‍नागिरी (जोतिबा डोंगर), महाळुंग, कन्हेरसर आणि शिवरी या देवीच्या प्रमुख उपपीठांवर आजही हजारो भाविक आणि सुवासिनी मनोभावे देवीची परडी भरतात. अनेक श्रद्धाळू कुटुंबांमध्ये हा परडीचा कुळाचार वंशपरंपरेने पिढ्यानपिढ्या चालत आलेला असून, तो प्रामुख्याने जुन्या काळातील नवसपूर्ती, योगिक क्रिया/दैवी संचार किंवा निव्वळ स्वेच्छा भक्तीपोटी स्वीकारला जातो. == पौराणिक इतिहास == [[चित्र:Deepmal at Yamai temple Aundh Satara India 15393016 10207854876154055 1249608055689690084 o.jpg|इवलेसे|भारतातील सर्वात उंच ७१ फुटी ऐतिहासिक दगडी दीपमाळ, श्री यमाई देवी मंदिर परिसर (औंध, सातारा)]] [[औंध संस्थान|औंध]] हे श्रीमंत पंडित पंतप्रतिनिधी यांच्या संस्थानाचे मुख्य ठिकाण होते. त्या आगोदर औंधला जसा पौराणिक इतिहास आहे तसा मध्य युगीन इतिहासाच्या पाऊल खुणा पाहवयास मिळतात. त्याचा पुरावा म्हणजे औंध गावच्या नैऋत्य दिशेस एका लहानश्या टेकडीवर श्रीमुळपीठ यमाई देवीचे जागृत स्थान आहे. शिवाय गावात पद्माळें, नागाळें व विशाळें ही तीन तळी अस्तित्वात होती, त्यापैकी विशाळे हे तळे बुझलेले आहे. उर्वरित दोन तळी अद्याप अस्तित्वात आहेत. इ.स. १००० ते ११५० पर्यंत औंध वरती देवगिरीच्या यादवांचा अंमल होता. सोळाव्या - सतराव्या शतकात आदिलशाहीचा अंमल कऱ्हाड, सातारा, करवीर या प्रांतावर होता. याच काळात मसूर व औंध या दोन परगण्यांची देशमुखी मसूरचे जगदाळे - पाटील यांच्याकडे होती. औंध परगण्यांत तेव्हा २७ गावे होती. तद्नंतर रक्ताजी रुपजी यांच्याकडे देशमुखी गेल्याचे उल्लेख आढळतात. १६ शतकात [[छत्रपती शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांनी]] बादशाही विरुद्ध उभारलेल्या बंडामुळे त्रस्त झालेल्या आदिलशाहीने महाराष्ट्र मराठी संस्कृती राज्य धुळीत मिळवण्याचा चंग बांधला होता. तेव्हा अफजलखानाने तुळजापूर व पंढरपूर ही ठिकाणे उध्वस्त केल्यानंतर कराड - रहिमतपूर मार्गे औंधकडे मोर्चा वळवला. तेव्हा औंधच्या पुजाऱ्यांनी श्री यमाई देवीच्या मूर्तीस लहानश्या देवळात बंदिस्त करून त्या देवळाला मस्जिदीचे रूप दिले. तेव्हापासून यमाईच्या पुजाऱ्यांपैकी एका शाखेस (फकीर) पुजारी असे म्हणतात. यावेळी औंध गावातील यमाई मंदिरासमोर असलेली महाराष्ट्रातील किंबहुना भारतातील सर्वात उंच सुमारे ७१ फुट उंच असलेल्या दीपमाळेचे सौंदर्य व भव्यता पाहून हिंदू मंदिरे धुळीस मिळवणाऱ्या खुद्द अफजलखानाची देखील तिला हात लावायची हिम्मत झाली नाही; अशी बॉम्बे गॅझेट मध्ये नोंद आहे. इ.स. १७०१ ते १८०६ पर्यंत परशुराम पंतप्रतिनिधी औंधच्या गादीवर राज्य करीत होते. १८०६ साली पेशवाई जप्त झाल्यानंतर १८११ पर्यंतचा कालावधी वगळल्यास सर्वकाळ पंतप्रतिनिधींचा औंध संस्थानावर अंमल राहिला. == श्री भवानी संग्रहालय == मंदिर संकुलात औंधच्या महाराजांच्या आपल्या खाजगी संग्रहातून स्थापन केलेले श्री भवानी संग्रहालय देखील आहे. संग्रहालयाची इमारत मंदिराच्या टेकडीच्या मध्यभागी वसलेली आहे. अभ्यागत पायऱ्या आणि रस्त्याने संग्रहालयापर्यंत पोहोचू शकतात. संग्रहालयात एकोणिसाव्या आणि विसाव्या शतकातील प्रसिद्ध भारतीय कलाकार जसे की एमव्ही धुरंधर, बाबुराव पेंटर, माधव सातवळेकर आणि राजा रवि वर्मा तसेच ब्रिटिश कलाकार हेन्री मूर यांच्या प्रसिद्ध मदर आणि चाइल्ड स्टोन स्ट्रक्चरची चित्रे देखील आहेत.<ref>{{cite web|url=http://www.indiaart.com/Articles-and-Features/Articles-on-M-V-Dhurandhar-by-Nalini-Bhagwat/Articles-on-M-V-Dhurandhar-by-Nalini-Bhagwat.asp|title=M. V. Dhurandhar|last1=Bhagwat.|first1=Nalini|website=indiaart.com|access-date=१४ नोव्हेंबर २०२१}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=McSbSMhArFgC&q=Madhav+Satwalekar&pg=PA1|title=A History of Indian Painting: The modern period|last1=Chaitanya|first1=Krishna|date=1994|publisher=Abhinav Publications|isbn=81-7017-310-8|location=New Delhi|pages=273–274}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thefreelibrary.com/Shivaji+designs+for+stained-glass+windows%3A+the+art+of+Ervin+Bossanyi.-a0253862098|title=Shivaji designs for stained-glass windows: the art of Ervin Bossanyi. - Free Online Library|publisher=Thefreelibrary.com|access-date=2013-05-09}}</ref> == श्री यमाई देवीची महाराष्ट्र राज्यातील प्रमुख बारा पीठे == दैत्यसंहारासाठी व भक्तकल्याणासाठी यमाई देवीची अनेक ठिकाणी उपपीठे निर्माण झालेली आहेत व ती मुळपीठाइतकीच पूजनीय मानली जातात. त्यातील बारा प्रमुख मुळपीठ व उपपीठे खालीलप्रमाणे : '''१. मुळपीठ (उगमस्थान) : श्री यमाई देवी देवस्थान, औंध (मुळपीठ), ता. खटाव, जि. सातारा.''' * '''श्री यमाई देवीची प्रमुख उपपीठे :-''' '''२.''' श्री जगदंबा यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[राशिन]], ता. कर्जत, जि. अहमदनगर '''३.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[ज्योतिबा मंदिर|जोतिबा डोंगर]] (वाडी रत्‍नागिरी), ता.पन्हाळा, जि. कोल्हापूर '''४.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[मार्डी]], ता. उत्तर सोलापूर, जि. सोलापूर '''५.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[कन्हेरसर]], ता. खेड, जि. पुणे '''६'''. श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[शिवरी]], ता. पुरंदर, जि. पुणे '''७.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[कवठे यमाई]], ता. शिरूर, जि. पुणे '''८.''' श्री साखरगडनिवासिनी अंबाबाई - यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[किन्हई]], ता. कोरेगाव, जि. सातारा '''९.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[हिंगणगाव बुद्रुक (परांडा)|हिंगणगाव]], ता. परंडा, जि. धाराशिव '''१०.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[हिप्परगाराव]], ता. उमरगा, जि. धाराशिव '''११.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[महाळुंग (माळशिरस)|महाळुंग]], ता. माळशिरस, जि. सोलापूर '''१२.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र कोरेगाव, ता. बार्शी, जि. सोलापूर == श्री यमाई देवीची अन्य प्रसिद्ध मंदिरे == # श्री क्षेत्र बिटले, ता. मोहोळ, जि. सोलापूर # श्री क्षेत्र माळेगाव खुर्द, ता. बारामती, जि. पुणे # श्री क्षेत्र राजुरी, ता. परांडा, जि. धाराशिव # श्री क्षेत्र टाकळी, ता. धाराशिव, जि. धाराशिव # श्री क्षेत्र जातेगांव, ता. गेवराई, जि. बीड # श्री क्षेत्र इंजेगाव ता. परळी वैजनाथ, जि. बीड # श्री क्षेत्र [[तुळजापूर]], ता. तुळजापूर, जि. धाराशिव -  ''महाराष्ट्राची कुलस्वामिनी आई [[तुळजाभवानी मंदिर|तुळजाभवानी]] मंदिर परिसरात देखील श्री यमाई देवीचे जागृत स्थान आहे. यमाई देवीला तुळजाभवानीची मोठी बहीण मानली जाते. त्यामुळे बरेच भाविक तुळजाभवानी दर्शनानंतर जवळच असलेल्या मार्डी किंवा मुळपीठ म्हणजेच औंधच्या यमाई देवीचे दर्शन घेण्याची प्रथा आज देखील पाळतात.'' # श्री क्षेत्र सांगोला, ता. सांगोला, जि. सोलापूर ([[अंबिका मंदिर (सांगोला)|अंबिका मंदिर]]) - ''अंबिका मंदिर हे [[सोलापूर|सोलापूरच्या]] [[सांगोला]] शहरातील हिंदू मंदिर आहे. हे मंदिर १४ व्या शतकातील आहे असे सांगितले जाते. एकाच सिंहासनावर अंबिका माता, तुकाई ([[तुळजाभवानी]]) आणि [[औंध|औंधची]] [[यमाई देवी मंदिर, औंध|यमाईदेवी]] येथे विराजमान आहे. मूळ अंबिका माता ग्रामदैवत असून त्यानंतर तत्कालीन मराठा साम्राज्य असताना महाराष्ट्राची कुलस्वामिनी म्हणून तुकाई अर्थात तुळजाभवानीची स्थापना करण्यात आली व पेशवे साम्राज्यात पेशवे घराण्याची कुलस्वामिनी औंधनिवासिनी यमाई देवीची स्थापना करण्यात आली. एकाच सिंहासनावर अंबिका, तुकाई आणि यमाई देवी विराजित असल्याने; या क्षेत्रास विशेष धार्मिक महत्त्व प्राप्त झालेले आहे. सांगोला शहराचे हे ग्रामदैवत आहे.'' # श्री क्षेत्र कुळधरण, ता. कर्जत, जि. अहमदनगर # श्री क्षेत्र [[पंढरपूर]], ता. पंढरपूर, जि. सोलापूर (श्री यमाई - तुकाई देवस्थान) # श्री क्षेत्र केरळ, ता. पाटण, जि. सातारा # श्री क्षेत्र अतीत, ता. सातारा, जि. सातारा # श्री क्षेत्र कोरफळे, ता. बार्शी, जि. सोलापूर # श्री क्षेत्र सनपाने, ता. जावळी, जि. सातारा # श्री क्षेत्र कोनवडे, ता. भुदरगड, जि. कोल्हापूर # श्री क्षेत्र इंदापूर, ता. इंदापूर, जि. पुणे (श्री यमाई देवी मंदिर मठ) # श्री क्षेत्र न्हावी, ता.भोर, जि. पुणे # श्री क्षेत्र गिरजवडे, ता. शिराळा, जि. सांगली. येथे एका नयनरम्य टेकडीवर श्री यमाई देवीचे प्राचीन शिळारूपी देवस्थान आहे. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सातारा जिल्हा]] [[वर्ग:हिंदू मंदिरे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे]] qqim164zy8259aphabs9a33w2y6ghfq 2686288 2686287 2026-05-27T12:29:55Z ~2026-15980-48 180984 2686288 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट हिंदू मंदिर | name = श्री यमाई देवी (मुळपीठ) | image = Yamai.jpg | image_size = 200px | alt = Goddess of wealth and beauty | caption =आई तुळजाभवानीची थोरली बहीण }} शिव-पार्वती यांचे एकत्रित पुजले जाणारे रूप म्हणजे यमाई. शिवशक्तीस्वरुपिनी यमाई देवीला [[पार्वती|पार्वतीमातेचा]] त्याचप्रमाणे [[रेणुका]] देवीचा अवतार देखील मानले जाते. महाराष्ट्रात व अन्य राज्यांत यमाई देवीची अनेक उपपीठे (मंदिरे) आहेत; परंतु महाराष्ट्रातील [[सातारा जिल्हा|सातारा]] जिल्ह्यातील [[खटाव तालुका|खटाव]] तालुक्यातील [[औंध (खटाव)|औंध]] गावच्या डोंगरावरती वसलेले हे मंदिर '''यमाई देवी'''चे मुळ उगमस्थान असल्याने या ठिकाणास मुळपीठ त्याचबरोबर देवीलाही यमाईदेवी व्यतिरिक्त मुळपीठदेवी म्हणून देखील ओळखले जाते.<ref name="झी">{{cite web|url=https://zeenews.india.com/spirituality/yamai-devi-legend-behind-the-goddess-and-her-temple-in-aundh-1996837.html|title=Yamai Devi: Legend behind the goddess and her temple in Aundh!|date=Apr 17, 2017|website=[[झी न्यूझ]]|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20170421021737/https://zeenews.india.com/spirituality/yamai-devi-legend-behind-the-goddess-and-her-temple-in-aundh-1996837.html|archive-date=April 21, 2017|access-date=१४ नोव्हेंबर २०२१}}</ref> निसर्गाच्या वरदानाने नटलेल्या आणि नांदणी नदीच्या पवित्र प्रवाहाने पावन झालेल्या प्राचीन मोरळातीर्थाच्या शांत वातावरणात ऋषी-मुनी व भक्तगण अत्यंत सुखात आपली साधना करत असत. मात्र, या नंदनवनावर एका क्रूर राक्षसाची वक्रदृष्टी पडली आणि त्याने आपल्या त्रासाने तिथल्या मंगलमयी शांततेचा पूर्णपणे भंग केला. अशा महाभयंकर औंधासूर राक्षसाचा भक्तजणांवर चाललेला अन्याय दूर करण्यासाठी दख्खनचा राजा श्री [[ज्योतिबा मंदिर|जोतीबा]] मोरळातीर्थ परिसरात चालून आले. परंतु त्यांची शक्ती या बलाढ्य राक्षसाच्या शक्ती पुढे कमी पडू लागली. दिव्यस्मरण करताच या असुराचा वध आदिशक्तीच्या हातून घडणार हे नाथांस उमगले. तेव्हा जोतिबांनी आदिमायेस "ये माई" अशी साद घातली. जोतिबांनी घातलेली साद ऐकताच पार्वती आणि रेणुकेचा तेजःपुंज अवतार असलेली दिव्य शक्ती धावून आली. सुसज्ज आयुधे हातात घेऊन युद्धभूमीवर आलेली भवानीमाता व तिचा पराक्रम पाहून सर्वांचे डोळे दिपून गेले. देवीच्या हातात खड्ग, त्रिशूल, धनुष्य होते. पाठीवर बाणांनी भरलेला भात प्रत्येक टोकदार बाण असुरावर स्वार होणेस सज्ज होते. औंधसूराचे आणि देवीचे निकराचे तुंबळ युद्ध झाले. देवी प्रचंड क्रोधीत झाली होती. तिने उचललेला निर्वाणीचा शेवटचा बाण सळसळत औंधासुराजवळ गेला व क्षणात त्याने धड आणि डोके वेगळे केले. अखेर पौष पौर्णिमेच्या भयाण रात्री तिने प्रखर युद्धाअंती औंधासुराचा वध करून जनतेस भयमुक्त केले. मृत्यूसमयी असुराने देवीकडे करुणा भाकली व औंधासूर नावाच्या असुराच्या नावावरून 'औंध' हे नाव अजरामर झाले. अशाप्रकारे औंध नावाबरोबर मुळमाया यमाई देवीचे वास्तव्य तेथे चिरकाल सुरू झाले. औंध एक पुण्यभूमी ठरली. आख्यायिकेनुसार कोल्हापूरच्या देवी [[महालक्ष्मी मंदिर (कोल्हापूर)|महालक्ष्मी अंबाबाई]], दख्खनचा राजा श्री [[ज्योतिबा|जोतिबा]] आणि प्रभू [[राम|श्रीराम]] (भगवान विष्णू) तिला "ये माई" असे संबोधत; म्हणून ती "यमाई" या नावाने प्रसिद्ध झाली. महाराष्ट्राची कुलस्वामिनी असलेल्या आई [[तुळजाभवानी मंदिर|तुळजाभवानीची]] यमाई देवी ही थोरली बहीण म्हणून ओळखली जाते कारण यमाई हे शिवपार्वती यांचे एकत्रित स्वरूप असून ती पार्वती आणि रेणुका देवीचा संयुक्त अवतार मानली जाते. रेणुका अवतार कृतयुगात आणि तुळजाभवानी अवतार त्रेतायुगात घडल्याने या कालक्रमानुसार यमाई तुळजाभवानीची मोठी बहिण मानली जाते. त्यामुळे बरेच भाविक तुळजाभवानी दर्शनानंतर जवळच असलेल्या यमाईदेवीच्या प्रसिद्ध बारा पीठांपैकी एक उपपीठ असलेल्या उत्तर सोलापुरातील [[मार्डी]] किंवा मुळपीठ म्हणजेच औंधच्या यमाई देवीचे दर्शन घेण्याची प्रथा आज देखील पाळतात; परंतु विशेष बाब म्हणजे तुळजापूर क्षेत्री देखील यमाई देवीचे जागृत स्थान असून ते तुळजाभवानी मंदिर संकुलातच असण्यामुळे भाविकांना दोन्ही बहिणींचे एकत्र दर्शन घेता येते, ही एक धार्मिक सुलभता मानली जाते. == मंदिर परिसर == औंध गावच्या नैऋत्य दिशेस असलेल्या टेकडीच्या पायथ्यापासून सुरू होणाऱ्या पायऱ्या वापरून किंवा ऐवजी घाटाचा रस्ता वापरून कारने टेकडीच्या माथ्यावर पोहोचता येते. आता रस्त्यांची स्थिती पहिल्या पेक्षा चांगली सुधारल्याने वाहने वरपर्यंत पोहोचू शकतात. वरच्या बाजूला पार्किंग उपलब्ध आहे. काळ्या पाषाणातील यमाई देवीची बैठी मूर्ती जवळपास दोन मीटर उंच असून, पायाची मांडी अढी घालून बसलेल्या स्थितीत आहे. हे मंदिर मोठ्या संख्येने मराठी कुटुंबांचे कुळ-दैवत आहे. मंदिराच्या शिखरावर विविध हिंदू देवतांच्या प्रतिमा आणि मूर्ती आहेत. हे शहर आणि मंदिर अनेक शतकांपासून चालुक्य, यादव, भोसले, जगदाळे या शासकांशी गुरवघराणे कुंटूण्बाशी संबंधित आहे. अलीकडेच लोकवर्गनीतून देवीस या सोन्याचा कलश स्थापित केला आहे. टेकडीवरील मंदिरा व्यतिरिक्त यमाई देवीचं आणखी एक मंदिर खाली गावात आहे.<ref name="झी" /><ref>{{cite book|last1=Pant|first1=Apa|title=A moment in time|year=1974|publisher=Orient Longman|location=Bombay Calcutta Madras New Delhi|pages=20|isbn=9780340147900}}</ref> श्री यमाई देवीच्या भक्ती, उपासना आणि कुळधर्मात [[परडी]] प्रथेला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. रेणुका-तुळजाभवानी मातेच्या परंपरेप्रमाणेच यमाईच्या भक्ती साधनेतही माळपरडी प्रथा पूर्वापार चालत आली आहे. यमाई देवीच्या या परडी साधनेत मुख्यत्वे वेळूची बारीक वीण करून बनवलेले परडी पात्र, परशुराम पात्र (ताट आणि वाटीची जोडी) आणि कवड्यांची माळ या पवित्र प्रतीकांचा समावेश असतो. यमाई देवीच्या भक्ती परंपरेत संसाराचे सार मानल्या जाणाऱ्या मीठा-पीठाने देवीची परडी भरण्याचा मुख्य कुळाचार पाळला जातो. औंध या मुख्य मुळपीठासह राशीन, मार्डी, वाडी रत्‍नागिरी (जोतिबा डोंगर), महाळुंग, कन्हेरसर आणि शिवरी या देवीच्या प्रमुख उपपीठांवर आजही हजारो भाविक आणि सुवासिनी मनोभावे देवीची परडी भरतात. अनेक श्रद्धाळू कुटुंबांमध्ये हा परडीचा कुळाचार वंशपरंपरेने पिढ्यानपिढ्या चालत आलेला असून, तो प्रामुख्याने जुन्या काळातील नवसपूर्ती, योगिक क्रिया/दैवी संचार किंवा निव्वळ स्वेच्छा भक्तीपोटी स्वीकारला जातो. == पौराणिक इतिहास == [[चित्र:Deepmal at Yamai temple Aundh Satara India 15393016 10207854876154055 1249608055689690084 o.jpg|इवलेसे|भारतातील सर्वात उंच ७१ फुटी ऐतिहासिक दगडी दीपमाळ, श्री यमाई देवी मंदिर परिसर (औंध, सातारा)]] [[औंध संस्थान|औंध]] हे श्रीमंत पंडित पंतप्रतिनिधी यांच्या संस्थानाचे मुख्य ठिकाण होते. त्या आगोदर औंधला जसा पौराणिक इतिहास आहे तसा मध्य युगीन इतिहासाच्या पाऊल खुणा पाहवयास मिळतात. त्याचा पुरावा म्हणजे औंध गावच्या नैऋत्य दिशेस एका लहानश्या टेकडीवर श्रीमुळपीठ यमाई देवीचे जागृत स्थान आहे. शिवाय गावात पद्माळें, नागाळें व विशाळें ही तीन तळी अस्तित्वात होती, त्यापैकी विशाळे हे तळे बुझलेले आहे. उर्वरित दोन तळी अद्याप अस्तित्वात आहेत. इ.स. १००० ते ११५० पर्यंत औंध वरती देवगिरीच्या यादवांचा अंमल होता. सोळाव्या - सतराव्या शतकात आदिलशाहीचा अंमल कऱ्हाड, सातारा, करवीर या प्रांतावर होता. याच काळात मसूर व औंध या दोन परगण्यांची देशमुखी मसूरचे जगदाळे - पाटील यांच्याकडे होती. औंध परगण्यांत तेव्हा २७ गावे होती. तद्नंतर रक्ताजी रुपजी यांच्याकडे देशमुखी गेल्याचे उल्लेख आढळतात. १६ शतकात [[छत्रपती शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांनी]] बादशाही विरुद्ध उभारलेल्या बंडामुळे त्रस्त झालेल्या आदिलशाहीने महाराष्ट्र मराठी संस्कृती राज्य धुळीत मिळवण्याचा चंग बांधला होता. तेव्हा अफजलखानाने तुळजापूर व पंढरपूर ही ठिकाणे उध्वस्त केल्यानंतर कराड - रहिमतपूर मार्गे औंधकडे मोर्चा वळवला. तेव्हा औंधच्या पुजाऱ्यांनी श्री यमाई देवीच्या मूर्तीस लहानश्या देवळात बंदिस्त करून त्या देवळाला मस्जिदीचे रूप दिले. तेव्हापासून यमाईच्या पुजाऱ्यांपैकी एका शाखेस (फकीर) पुजारी असे म्हणतात. यावेळी औंध गावातील यमाई मंदिरासमोर असलेली महाराष्ट्रातील किंबहुना भारतातील सर्वात उंच सुमारे ७१ फुट उंच असलेल्या दीपमाळेचे सौंदर्य व भव्यता पाहून हिंदू मंदिरे धुळीस मिळवणाऱ्या खुद्द अफजलखानाची देखील तिला हात लावायची हिम्मत झाली नाही; अशी बॉम्बे गॅझेट मध्ये नोंद आहे. इ.स. १७०१ ते १८०६ पर्यंत परशुराम पंतप्रतिनिधी औंधच्या गादीवर राज्य करीत होते. १८०६ साली पेशवाई जप्त झाल्यानंतर १८११ पर्यंतचा कालावधी वगळल्यास सर्वकाळ पंतप्रतिनिधींचा औंध संस्थानावर अंमल राहिला. == श्री भवानी संग्रहालय == [[चित्र:Shri Bhavani Museum & Library, Aundh (Satara).jpg|इवलेसे|194x194अंश|भारतातील अग्रगण्य आणि दुर्मिळ कलासंग्रहाचा ऐतिहासिक वारसा – श्री भवानी संग्रहालय, औंध (सातारा, महाराष्ट्र)]] मंदिर संकुलात औंधच्या महाराजांच्या आपल्या खाजगी संग्रहातून स्थापन केलेले श्री भवानी संग्रहालय देखील आहे. संग्रहालयाची इमारत मंदिराच्या टेकडीच्या मध्यभागी वसलेली आहे. अभ्यागत पायऱ्या आणि रस्त्याने संग्रहालयापर्यंत पोहोचू शकतात. संग्रहालयात एकोणिसाव्या आणि विसाव्या शतकातील प्रसिद्ध भारतीय कलाकार जसे की एमव्ही धुरंधर, बाबुराव पेंटर, माधव सातवळेकर आणि राजा रवि वर्मा तसेच ब्रिटिश कलाकार हेन्री मूर यांच्या प्रसिद्ध मदर आणि चाइल्ड स्टोन स्ट्रक्चरची चित्रे देखील आहेत.<ref>{{cite web|url=http://www.indiaart.com/Articles-and-Features/Articles-on-M-V-Dhurandhar-by-Nalini-Bhagwat/Articles-on-M-V-Dhurandhar-by-Nalini-Bhagwat.asp|title=M. V. Dhurandhar|last1=Bhagwat.|first1=Nalini|website=indiaart.com|access-date=१४ नोव्हेंबर २०२१}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=McSbSMhArFgC&q=Madhav+Satwalekar&pg=PA1|title=A History of Indian Painting: The modern period|last1=Chaitanya|first1=Krishna|date=1994|publisher=Abhinav Publications|isbn=81-7017-310-8|location=New Delhi|pages=273–274}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thefreelibrary.com/Shivaji+designs+for+stained-glass+windows%3A+the+art+of+Ervin+Bossanyi.-a0253862098|title=Shivaji designs for stained-glass windows: the art of Ervin Bossanyi. - Free Online Library|publisher=Thefreelibrary.com|access-date=2013-05-09}}</ref> == श्री यमाई देवीची महाराष्ट्र राज्यातील प्रमुख बारा पीठे == दैत्यसंहारासाठी व भक्तकल्याणासाठी यमाई देवीची अनेक ठिकाणी उपपीठे निर्माण झालेली आहेत व ती मुळपीठाइतकीच पूजनीय मानली जातात. त्यातील बारा प्रमुख मुळपीठ व उपपीठे खालीलप्रमाणे : '''१. मुळपीठ (उगमस्थान) : श्री यमाई देवी देवस्थान, औंध (मुळपीठ), ता. खटाव, जि. सातारा.''' * '''श्री यमाई देवीची प्रमुख उपपीठे :-''' '''२.''' श्री जगदंबा यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[राशिन]], ता. कर्जत, जि. अहमदनगर '''३.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[ज्योतिबा मंदिर|जोतिबा डोंगर]] (वाडी रत्‍नागिरी), ता.पन्हाळा, जि. कोल्हापूर '''४.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[मार्डी]], ता. उत्तर सोलापूर, जि. सोलापूर '''५.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[कन्हेरसर]], ता. खेड, जि. पुणे '''६'''. श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[शिवरी]], ता. पुरंदर, जि. पुणे '''७.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[कवठे यमाई]], ता. शिरूर, जि. पुणे '''८.''' श्री साखरगडनिवासिनी अंबाबाई - यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[किन्हई]], ता. कोरेगाव, जि. सातारा '''९.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[हिंगणगाव बुद्रुक (परांडा)|हिंगणगाव]], ता. परंडा, जि. धाराशिव '''१०.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[हिप्परगाराव]], ता. उमरगा, जि. धाराशिव '''११.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[महाळुंग (माळशिरस)|महाळुंग]], ता. माळशिरस, जि. सोलापूर '''१२.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र कोरेगाव, ता. बार्शी, जि. सोलापूर == श्री यमाई देवीची अन्य प्रसिद्ध मंदिरे == # श्री क्षेत्र बिटले, ता. मोहोळ, जि. सोलापूर # श्री क्षेत्र माळेगाव खुर्द, ता. बारामती, जि. पुणे # श्री क्षेत्र राजुरी, ता. परांडा, जि. धाराशिव # श्री क्षेत्र टाकळी, ता. धाराशिव, जि. धाराशिव # श्री क्षेत्र जातेगांव, ता. गेवराई, जि. बीड # श्री क्षेत्र इंजेगाव ता. परळी वैजनाथ, जि. बीड # श्री क्षेत्र [[तुळजापूर]], ता. तुळजापूर, जि. धाराशिव -  ''महाराष्ट्राची कुलस्वामिनी आई [[तुळजाभवानी मंदिर|तुळजाभवानी]] मंदिर परिसरात देखील श्री यमाई देवीचे जागृत स्थान आहे. यमाई देवीला तुळजाभवानीची मोठी बहीण मानली जाते. त्यामुळे बरेच भाविक तुळजाभवानी दर्शनानंतर जवळच असलेल्या मार्डी किंवा मुळपीठ म्हणजेच औंधच्या यमाई देवीचे दर्शन घेण्याची प्रथा आज देखील पाळतात.'' # श्री क्षेत्र सांगोला, ता. सांगोला, जि. सोलापूर ([[अंबिका मंदिर (सांगोला)|अंबिका मंदिर]]) - ''अंबिका मंदिर हे [[सोलापूर|सोलापूरच्या]] [[सांगोला]] शहरातील हिंदू मंदिर आहे. हे मंदिर १४ व्या शतकातील आहे असे सांगितले जाते. एकाच सिंहासनावर अंबिका माता, तुकाई ([[तुळजाभवानी]]) आणि [[औंध|औंधची]] [[यमाई देवी मंदिर, औंध|यमाईदेवी]] येथे विराजमान आहे. मूळ अंबिका माता ग्रामदैवत असून त्यानंतर तत्कालीन मराठा साम्राज्य असताना महाराष्ट्राची कुलस्वामिनी म्हणून तुकाई अर्थात तुळजाभवानीची स्थापना करण्यात आली व पेशवे साम्राज्यात पेशवे घराण्याची कुलस्वामिनी औंधनिवासिनी यमाई देवीची स्थापना करण्यात आली. एकाच सिंहासनावर अंबिका, तुकाई आणि यमाई देवी विराजित असल्याने; या क्षेत्रास विशेष धार्मिक महत्त्व प्राप्त झालेले आहे. सांगोला शहराचे हे ग्रामदैवत आहे.'' # श्री क्षेत्र कुळधरण, ता. कर्जत, जि. अहमदनगर # श्री क्षेत्र [[पंढरपूर]], ता. पंढरपूर, जि. सोलापूर (श्री यमाई - तुकाई देवस्थान) # श्री क्षेत्र केरळ, ता. पाटण, जि. सातारा # श्री क्षेत्र अतीत, ता. सातारा, जि. सातारा # श्री क्षेत्र कोरफळे, ता. बार्शी, जि. सोलापूर # श्री क्षेत्र सनपाने, ता. जावळी, जि. सातारा # श्री क्षेत्र कोनवडे, ता. भुदरगड, जि. कोल्हापूर # श्री क्षेत्र इंदापूर, ता. इंदापूर, जि. पुणे (श्री यमाई देवी मंदिर मठ) # श्री क्षेत्र न्हावी, ता.भोर, जि. पुणे # श्री क्षेत्र गिरजवडे, ता. शिराळा, जि. सांगली. येथे एका नयनरम्य टेकडीवर श्री यमाई देवीचे प्राचीन शिळारूपी देवस्थान आहे. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सातारा जिल्हा]] [[वर्ग:हिंदू मंदिरे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे]] q35k5ynyfp237xtyiysgbtrm115fcua 2686290 2686288 2026-05-27T12:45:23Z ~2026-15980-48 180984 /* मंदिर परिसर */ 2686290 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट हिंदू मंदिर | name = श्री यमाई देवी (मुळपीठ) | image = Yamai.jpg | image_size = 200px | alt = Goddess of wealth and beauty | caption =आई तुळजाभवानीची थोरली बहीण }} शिव-पार्वती यांचे एकत्रित पुजले जाणारे रूप म्हणजे यमाई. शिवशक्तीस्वरुपिनी यमाई देवीला [[पार्वती|पार्वतीमातेचा]] त्याचप्रमाणे [[रेणुका]] देवीचा अवतार देखील मानले जाते. महाराष्ट्रात व अन्य राज्यांत यमाई देवीची अनेक उपपीठे (मंदिरे) आहेत; परंतु महाराष्ट्रातील [[सातारा जिल्हा|सातारा]] जिल्ह्यातील [[खटाव तालुका|खटाव]] तालुक्यातील [[औंध (खटाव)|औंध]] गावच्या डोंगरावरती वसलेले हे मंदिर '''यमाई देवी'''चे मुळ उगमस्थान असल्याने या ठिकाणास मुळपीठ त्याचबरोबर देवीलाही यमाईदेवी व्यतिरिक्त मुळपीठदेवी म्हणून देखील ओळखले जाते.<ref name="झी">{{cite web|url=https://zeenews.india.com/spirituality/yamai-devi-legend-behind-the-goddess-and-her-temple-in-aundh-1996837.html|title=Yamai Devi: Legend behind the goddess and her temple in Aundh!|date=Apr 17, 2017|website=[[झी न्यूझ]]|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20170421021737/https://zeenews.india.com/spirituality/yamai-devi-legend-behind-the-goddess-and-her-temple-in-aundh-1996837.html|archive-date=April 21, 2017|access-date=१४ नोव्हेंबर २०२१}}</ref> निसर्गाच्या वरदानाने नटलेल्या आणि नांदणी नदीच्या पवित्र प्रवाहाने पावन झालेल्या प्राचीन मोरळातीर्थाच्या शांत वातावरणात ऋषी-मुनी व भक्तगण अत्यंत सुखात आपली साधना करत असत. मात्र, या नंदनवनावर एका क्रूर राक्षसाची वक्रदृष्टी पडली आणि त्याने आपल्या त्रासाने तिथल्या मंगलमयी शांततेचा पूर्णपणे भंग केला. अशा महाभयंकर औंधासूर राक्षसाचा भक्तजणांवर चाललेला अन्याय दूर करण्यासाठी दख्खनचा राजा श्री [[ज्योतिबा मंदिर|जोतीबा]] मोरळातीर्थ परिसरात चालून आले. परंतु त्यांची शक्ती या बलाढ्य राक्षसाच्या शक्ती पुढे कमी पडू लागली. दिव्यस्मरण करताच या असुराचा वध आदिशक्तीच्या हातून घडणार हे नाथांस उमगले. तेव्हा जोतिबांनी आदिमायेस "ये माई" अशी साद घातली. जोतिबांनी घातलेली साद ऐकताच पार्वती आणि रेणुकेचा तेजःपुंज अवतार असलेली दिव्य शक्ती धावून आली. सुसज्ज आयुधे हातात घेऊन युद्धभूमीवर आलेली भवानीमाता व तिचा पराक्रम पाहून सर्वांचे डोळे दिपून गेले. देवीच्या हातात खड्ग, त्रिशूल, धनुष्य होते. पाठीवर बाणांनी भरलेला भात प्रत्येक टोकदार बाण असुरावर स्वार होणेस सज्ज होते. औंधसूराचे आणि देवीचे निकराचे तुंबळ युद्ध झाले. देवी प्रचंड क्रोधीत झाली होती. तिने उचललेला निर्वाणीचा शेवटचा बाण सळसळत औंधासुराजवळ गेला व क्षणात त्याने धड आणि डोके वेगळे केले. अखेर पौष पौर्णिमेच्या भयाण रात्री तिने प्रखर युद्धाअंती औंधासुराचा वध करून जनतेस भयमुक्त केले. मृत्यूसमयी असुराने देवीकडे करुणा भाकली व औंधासूर नावाच्या असुराच्या नावावरून 'औंध' हे नाव अजरामर झाले. अशाप्रकारे औंध नावाबरोबर मुळमाया यमाई देवीचे वास्तव्य तेथे चिरकाल सुरू झाले. औंध एक पुण्यभूमी ठरली. आख्यायिकेनुसार कोल्हापूरच्या देवी [[महालक्ष्मी मंदिर (कोल्हापूर)|महालक्ष्मी अंबाबाई]], दख्खनचा राजा श्री [[ज्योतिबा|जोतिबा]] आणि प्रभू [[राम|श्रीराम]] (भगवान विष्णू) तिला "ये माई" असे संबोधत; म्हणून ती "यमाई" या नावाने प्रसिद्ध झाली. महाराष्ट्राची कुलस्वामिनी असलेल्या आई [[तुळजाभवानी मंदिर|तुळजाभवानीची]] यमाई देवी ही थोरली बहीण म्हणून ओळखली जाते कारण यमाई हे शिवपार्वती यांचे एकत्रित स्वरूप असून ती पार्वती आणि रेणुका देवीचा संयुक्त अवतार मानली जाते. रेणुका अवतार कृतयुगात आणि तुळजाभवानी अवतार त्रेतायुगात घडल्याने या कालक्रमानुसार यमाई तुळजाभवानीची मोठी बहिण मानली जाते. त्यामुळे बरेच भाविक तुळजाभवानी दर्शनानंतर जवळच असलेल्या यमाईदेवीच्या प्रसिद्ध बारा पीठांपैकी एक उपपीठ असलेल्या उत्तर सोलापुरातील [[मार्डी]] किंवा मुळपीठ म्हणजेच औंधच्या यमाई देवीचे दर्शन घेण्याची प्रथा आज देखील पाळतात; परंतु विशेष बाब म्हणजे तुळजापूर क्षेत्री देखील यमाई देवीचे जागृत स्थान असून ते तुळजाभवानी मंदिर संकुलातच असण्यामुळे भाविकांना दोन्ही बहिणींचे एकत्र दर्शन घेता येते, ही एक धार्मिक सुलभता मानली जाते. == मंदिर परिसर == [[चित्र:Aundh+Temple.jpg|इवलेसे|224x224अंश|श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र औंध (मुळपीठ) , सातारा]] औंध गावच्या नैऋत्य दिशेस असलेल्या टेकडीच्या पायथ्यापासून सुरू होणाऱ्या पायऱ्या वापरून किंवा ऐवजी घाटाचा रस्ता वापरून कारने टेकडीच्या माथ्यावर पोहोचता येते. आता रस्त्यांची स्थिती पहिल्या पेक्षा चांगली सुधारल्याने वाहने वरपर्यंत पोहोचू शकतात. वरच्या बाजूला पार्किंग उपलब्ध आहे. काळ्या पाषाणातील यमाई देवीची बैठी मूर्ती जवळपास दोन मीटर उंच असून, पायाची मांडी अढी घालून बसलेल्या स्थितीत आहे. हे मंदिर मोठ्या संख्येने मराठी कुटुंबांचे कुळ-दैवत आहे. मंदिराच्या शिखरावर विविध हिंदू देवतांच्या प्रतिमा आणि मूर्ती आहेत. हे शहर आणि मंदिर अनेक शतकांपासून चालुक्य, यादव, भोसले, जगदाळे या शासकांशी गुरवघराणे कुंटूण्बाशी संबंधित आहे. अलीकडेच लोकवर्गनीतून देवीस या सोन्याचा कलश स्थापित केला आहे. टेकडीवरील मंदिरा व्यतिरिक्त यमाई देवीचं आणखी एक मंदिर खाली गावात आहे.<ref name="झी" /><ref>{{cite book|last1=Pant|first1=Apa|title=A moment in time|year=1974|publisher=Orient Longman|location=Bombay Calcutta Madras New Delhi|pages=20|isbn=9780340147900}}</ref> [[चित्र:Ritual Offering Bowls, Yamai Temple, Aundh, Maharashtra.jpg|इवलेसे|298x298अंश|श्रद्धेचे प्रतीक आणि कुळधर्माचा पावन वारसा असणारी श्री यमाई देवीची परडी]] श्री यमाई देवीच्या भक्ती, उपासना आणि कुळधर्मात [[परडी]] प्रथेला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. रेणुका-तुळजाभवानी मातेच्या परंपरेप्रमाणेच यमाईच्या भक्ती साधनेतही माळपरडी प्रथा पूर्वापार चालत आली आहे. यमाई देवीच्या या परडी साधनेत मुख्यत्वे वेळूची बारीक वीण करून बनवलेले परडी पात्र, परशुराम पात्र (ताट आणि वाटीची जोडी) आणि कवड्यांची माळ या पवित्र प्रतीकांचा समावेश असतो. यमाई देवीच्या भक्ती परंपरेत संसाराचे सार मानल्या जाणाऱ्या मीठा-पीठाने देवीची परडी भरण्याचा मुख्य कुळाचार पाळला जातो. औंध या मुख्य मुळपीठासह राशीन, मार्डी, वाडी रत्‍नागिरी (जोतिबा डोंगर), महाळुंग, कन्हेरसर आणि शिवरी या देवीच्या प्रमुख उपपीठांवर आजही हजारो भाविक आणि सुवासिनी मनोभावे देवीची परडी भरतात. अनेक श्रद्धाळू कुटुंबांमध्ये हा परडीचा कुळाचार वंशपरंपरेने पिढ्यानपिढ्या चालत आलेला असून, तो प्रामुख्याने जुन्या काळातील नवसपूर्ती, योगिक क्रिया/दैवी संचार किंवा निव्वळ स्वेच्छा भक्तीपोटी स्वीकारला जातो. == पौराणिक इतिहास == [[चित्र:Deepmal at Yamai temple Aundh Satara India 15393016 10207854876154055 1249608055689690084 o.jpg|इवलेसे|भारतातील सर्वात उंच ७१ फुटी ऐतिहासिक दगडी दीपमाळ, श्री यमाई देवी मंदिर परिसर (औंध, सातारा)|344x344अंश]] [[औंध संस्थान|औंध]] हे श्रीमंत पंडित पंतप्रतिनिधी यांच्या संस्थानाचे मुख्य ठिकाण होते. त्या आगोदर औंधला जसा पौराणिक इतिहास आहे तसा मध्य युगीन इतिहासाच्या पाऊल खुणा पाहवयास मिळतात. त्याचा पुरावा म्हणजे औंध गावच्या नैऋत्य दिशेस एका लहानश्या टेकडीवर श्रीमुळपीठ यमाई देवीचे जागृत स्थान आहे. शिवाय गावात पद्माळें, नागाळें व विशाळें ही तीन तळी अस्तित्वात होती, त्यापैकी विशाळे हे तळे बुझलेले आहे. उर्वरित दोन तळी अद्याप अस्तित्वात आहेत. इ.स. १००० ते ११५० पर्यंत औंध वरती देवगिरीच्या यादवांचा अंमल होता. सोळाव्या - सतराव्या शतकात आदिलशाहीचा अंमल कऱ्हाड, सातारा, करवीर या प्रांतावर होता. याच काळात मसूर व औंध या दोन परगण्यांची देशमुखी मसूरचे जगदाळे - पाटील यांच्याकडे होती. औंध परगण्यांत तेव्हा २७ गावे होती. तद्नंतर रक्ताजी रुपजी यांच्याकडे देशमुखी गेल्याचे उल्लेख आढळतात. १६ शतकात [[छत्रपती शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांनी]] बादशाही विरुद्ध उभारलेल्या बंडामुळे त्रस्त झालेल्या आदिलशाहीने महाराष्ट्र मराठी संस्कृती राज्य धुळीत मिळवण्याचा चंग बांधला होता. तेव्हा अफजलखानाने तुळजापूर व पंढरपूर ही ठिकाणे उध्वस्त केल्यानंतर कराड - रहिमतपूर मार्गे औंधकडे मोर्चा वळवला. तेव्हा औंधच्या पुजाऱ्यांनी श्री यमाई देवीच्या मूर्तीस लहानश्या देवळात बंदिस्त करून त्या देवळाला मस्जिदीचे रूप दिले. तेव्हापासून यमाईच्या पुजाऱ्यांपैकी एका शाखेस (फकीर) पुजारी असे म्हणतात. यावेळी औंध गावातील यमाई मंदिरासमोर असलेली महाराष्ट्रातील किंबहुना भारतातील सर्वात उंच सुमारे ७१ फुट उंच असलेल्या दीपमाळेचे सौंदर्य व भव्यता पाहून हिंदू मंदिरे धुळीस मिळवणाऱ्या खुद्द अफजलखानाची देखील तिला हात लावायची हिम्मत झाली नाही; अशी बॉम्बे गॅझेट मध्ये नोंद आहे. इ.स. १७०१ ते १८०६ पर्यंत परशुराम पंतप्रतिनिधी औंधच्या गादीवर राज्य करीत होते. १८०६ साली पेशवाई जप्त झाल्यानंतर १८११ पर्यंतचा कालावधी वगळल्यास सर्वकाळ पंतप्रतिनिधींचा औंध संस्थानावर अंमल राहिला. == श्री भवानी संग्रहालय == [[चित्र:Shri Bhavani Museum & Library, Aundh (Satara).jpg|इवलेसे|194x194अंश|भारतातील अग्रगण्य आणि दुर्मिळ कलासंग्रहाचा ऐतिहासिक वारसा – श्री भवानी संग्रहालय, औंध (सातारा, महाराष्ट्र)]] मंदिर संकुलात औंधच्या महाराजांच्या आपल्या खाजगी संग्रहातून स्थापन केलेले श्री भवानी संग्रहालय देखील आहे. संग्रहालयाची इमारत मंदिराच्या टेकडीच्या मध्यभागी वसलेली आहे. अभ्यागत पायऱ्या आणि रस्त्याने संग्रहालयापर्यंत पोहोचू शकतात. संग्रहालयात एकोणिसाव्या आणि विसाव्या शतकातील प्रसिद्ध भारतीय कलाकार जसे की एमव्ही धुरंधर, बाबुराव पेंटर, माधव सातवळेकर आणि राजा रवि वर्मा तसेच ब्रिटिश कलाकार हेन्री मूर यांच्या प्रसिद्ध मदर आणि चाइल्ड स्टोन स्ट्रक्चरची चित्रे देखील आहेत.<ref>{{cite web|url=http://www.indiaart.com/Articles-and-Features/Articles-on-M-V-Dhurandhar-by-Nalini-Bhagwat/Articles-on-M-V-Dhurandhar-by-Nalini-Bhagwat.asp|title=M. V. Dhurandhar|last1=Bhagwat.|first1=Nalini|website=indiaart.com|access-date=१४ नोव्हेंबर २०२१}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=McSbSMhArFgC&q=Madhav+Satwalekar&pg=PA1|title=A History of Indian Painting: The modern period|last1=Chaitanya|first1=Krishna|date=1994|publisher=Abhinav Publications|isbn=81-7017-310-8|location=New Delhi|pages=273–274}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thefreelibrary.com/Shivaji+designs+for+stained-glass+windows%3A+the+art+of+Ervin+Bossanyi.-a0253862098|title=Shivaji designs for stained-glass windows: the art of Ervin Bossanyi. - Free Online Library|publisher=Thefreelibrary.com|access-date=2013-05-09}}</ref> == श्री यमाई देवीची महाराष्ट्र राज्यातील प्रमुख बारा पीठे == दैत्यसंहारासाठी व भक्तकल्याणासाठी यमाई देवीची अनेक ठिकाणी उपपीठे निर्माण झालेली आहेत व ती मुळपीठाइतकीच पूजनीय मानली जातात. त्यातील बारा प्रमुख मुळपीठ व उपपीठे खालीलप्रमाणे : '''१. मुळपीठ (उगमस्थान) : श्री यमाई देवी देवस्थान, औंध (मुळपीठ), ता. खटाव, जि. सातारा.''' * '''श्री यमाई देवीची प्रमुख उपपीठे :-''' '''२.''' श्री जगदंबा यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[राशिन]], ता. कर्जत, जि. अहमदनगर '''३.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[ज्योतिबा मंदिर|जोतिबा डोंगर]] (वाडी रत्‍नागिरी), ता.पन्हाळा, जि. कोल्हापूर '''४.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[मार्डी]], ता. उत्तर सोलापूर, जि. सोलापूर '''५.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[कन्हेरसर]], ता. खेड, जि. पुणे '''६'''. श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[शिवरी]], ता. पुरंदर, जि. पुणे '''७.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[कवठे यमाई]], ता. शिरूर, जि. पुणे '''८.''' श्री साखरगडनिवासिनी अंबाबाई - यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[किन्हई]], ता. कोरेगाव, जि. सातारा '''९.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[हिंगणगाव बुद्रुक (परांडा)|हिंगणगाव]], ता. परंडा, जि. धाराशिव '''१०.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[हिप्परगाराव]], ता. उमरगा, जि. धाराशिव '''११.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र [[महाळुंग (माळशिरस)|महाळुंग]], ता. माळशिरस, जि. सोलापूर '''१२.''' श्री यमाई देवी देवस्थान, श्री क्षेत्र कोरेगाव, ता. बार्शी, जि. सोलापूर == श्री यमाई देवीची अन्य प्रसिद्ध मंदिरे == # श्री क्षेत्र बिटले, ता. मोहोळ, जि. सोलापूर # श्री क्षेत्र माळेगाव खुर्द, ता. बारामती, जि. पुणे # श्री क्षेत्र राजुरी, ता. परांडा, जि. धाराशिव # श्री क्षेत्र टाकळी, ता. धाराशिव, जि. धाराशिव # श्री क्षेत्र जातेगांव, ता. गेवराई, जि. बीड # श्री क्षेत्र इंजेगाव ता. परळी वैजनाथ, जि. बीड # श्री क्षेत्र [[तुळजापूर]], ता. तुळजापूर, जि. धाराशिव -  ''महाराष्ट्राची कुलस्वामिनी आई [[तुळजाभवानी मंदिर|तुळजाभवानी]] मंदिर परिसरात देखील श्री यमाई देवीचे जागृत स्थान आहे. यमाई देवीला तुळजाभवानीची मोठी बहीण मानली जाते. त्यामुळे बरेच भाविक तुळजाभवानी दर्शनानंतर जवळच असलेल्या मार्डी किंवा मुळपीठ म्हणजेच औंधच्या यमाई देवीचे दर्शन घेण्याची प्रथा आज देखील पाळतात.'' # श्री क्षेत्र सांगोला, ता. सांगोला, जि. सोलापूर ([[अंबिका मंदिर (सांगोला)|अंबिका मंदिर]]) - ''अंबिका मंदिर हे [[सोलापूर|सोलापूरच्या]] [[सांगोला]] शहरातील हिंदू मंदिर आहे. हे मंदिर १४ व्या शतकातील आहे असे सांगितले जाते. एकाच सिंहासनावर अंबिका माता, तुकाई ([[तुळजाभवानी]]) आणि [[औंध|औंधची]] [[यमाई देवी मंदिर, औंध|यमाईदेवी]] येथे विराजमान आहे. मूळ अंबिका माता ग्रामदैवत असून त्यानंतर तत्कालीन मराठा साम्राज्य असताना महाराष्ट्राची कुलस्वामिनी म्हणून तुकाई अर्थात तुळजाभवानीची स्थापना करण्यात आली व पेशवे साम्राज्यात पेशवे घराण्याची कुलस्वामिनी औंधनिवासिनी यमाई देवीची स्थापना करण्यात आली. एकाच सिंहासनावर अंबिका, तुकाई आणि यमाई देवी विराजित असल्याने; या क्षेत्रास विशेष धार्मिक महत्त्व प्राप्त झालेले आहे. सांगोला शहराचे हे ग्रामदैवत आहे.'' # श्री क्षेत्र कुळधरण, ता. कर्जत, जि. अहमदनगर # श्री क्षेत्र [[पंढरपूर]], ता. पंढरपूर, जि. सोलापूर (श्री यमाई - तुकाई देवस्थान) # श्री क्षेत्र केरळ, ता. पाटण, जि. सातारा # श्री क्षेत्र अतीत, ता. सातारा, जि. सातारा # श्री क्षेत्र कोरफळे, ता. बार्शी, जि. सोलापूर # श्री क्षेत्र सनपाने, ता. जावळी, जि. सातारा # श्री क्षेत्र कोनवडे, ता. भुदरगड, जि. कोल्हापूर # श्री क्षेत्र इंदापूर, ता. इंदापूर, जि. पुणे (श्री यमाई देवी मंदिर मठ) # श्री क्षेत्र न्हावी, ता.भोर, जि. पुणे # श्री क्षेत्र गिरजवडे, ता. शिराळा, जि. सांगली. येथे एका नयनरम्य टेकडीवर श्री यमाई देवीचे प्राचीन शिळारूपी देवस्थान आहे. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सातारा जिल्हा]] [[वर्ग:हिंदू मंदिरे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे]] kxyjercfx6lulx7y9etj6ajx8q8j32d 0 297010 2686339 2683202 2026-05-28T01:10:18Z ~2026-31718-27 183581 /* प्रसारित कार्यक्रम */ 2686339 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = सन मराठी |चित्र = |चित्रसाईज = |चित्रमाहिती = |चित्र२साईज = |चित्र२माहिती = |सुरुवात = १७ ऑक्टोबर २०२१ |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = |मालक = सन समूह |ब्रीदवाक्य = सोहळा नात्यांचा |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = |प्रसारण वेळ = संध्या. ६.३० ते रात्री ११ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ = }} '''सन मराठी''' ही सन टीव्ही नेटवर्कच्या मालकीचे मराठी भाषेतील मोफत प्रसारण असणारी दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे. या वाहिनीचे प्रथम प्रसारण १७ ऑक्टोबर २०२१ रोजी करण्यात आले. सन मराठी ही सन समूहाची बिगरदक्षिण भारतीय बाजारपेठेतील दुसरी आणि पश्चिम भारतीय बाजारपेठेतील पहिली वाहिनी आहे. या वाहिनीचे घोषवाक्य "सोहळा नात्यांचा" असे आहे. महिन्यांच्या प्रत्येक रविवारी [[सन मराठी महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. == प्रसारित कार्यक्रम == {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ |- | १४ ऑक्टोबर २०२४ | सोहळा सख्यांचा | संध्या. ६.३० वाजता |- | २१ एप्रिल २०२५ | हुकुमाची राणी ही | संध्या. ७ वाजता |- | १० मार्च २०२५ | सखा माझा पांडुरंग | संध्या. ७.३० वाजता |- | २९ सप्टेंबर २०२५ | इन्स्पेक्टर मंजू | रात्री ८.०१ वाजता |- | १३ जानेवारी २०२५ | जुळली गाठ गं | रात्री ८.४९ वाजता |- | ५ जानेवारी २०२६ | तू अनोळखी तरी सोबती | रात्री ९.३१ वाजता |- | १ डिसेंबर २०२५ | मी संसार माझा रेखिते | रात्री १०.११ वाजता |- | लवकरच... | सौभाग्यवती वृंदा मोहन | {{TBA}} |} == पूर्व प्रसारित कार्यक्रम == === मालिका === {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! शेवटचे प्रसारण ! रूपांतरण |- | rowspan="5"| १७ ऑक्टोबर २०२१ | आभाळाची माया | संध्या. ७ वाजता | १२ नोव्हेंबर २०२२ | तमिळ मालिका वनाथाई पोला |- | जाऊ नको दूर... बाबा | संध्या. ७.३० वाजता | ४ नोव्हेंबर २०२३ | तेलुगू मालिका पौर्णामी |- | कन्यादान | रात्री ८.३० वाजता | ४ मे २०२४ | बंगाली मालिका कन्यादान |- | संत गजानन शेगावीचे | रात्री ९ वाजता | ५ नोव्हेंबर २०२३ | |- | सुंदरी | रात्री १० वाजता | २९ जून २०२४ | कन्नड मालिका सुंदरी |- | ३० मे २०२२ | माझी माणसं | संध्या. ६.३० वाजता | १ जून २०२४ | तमिळ मालिका कायल |- | १४ नोव्हेंबर २०२२ | शाब्बास सूनबाई | संध्या. ७ वाजता | १५ जुलै २०२३ | तमिळ मालिका इथरनीचाल |- | २० फेब्रुवारी २०२३ | प्रेमास रंग यावे | रात्री ९.३० वाजता | ९ मार्च २०२५ | तमिळ मालिका आनंदारागम |- | १७ जुलै २०२३ | क्षेत्रपाल श्री देव वेतोबा | संध्या. ७ वाजता | १४ जानेवारी २०२४ | |- | १४ ऑगस्ट २०२३ | सावली होईन सुखाची | रात्री ११ वाजता | ८ जून २०२५ | |- | ६ नोव्हेंबर २०२३ | नवी जन्मेन मी | रात्री १०.३० वाजता | १० सप्टेंबर २०२५ | तमिळ मालिका सिंगापेन्ने |- | ११ डिसेंबर २०२३ | तुझी माझी जमली जोडी | रात्री १०.३० वाजता | १३ जुलै २०२५ | तमिळ मालिका इलाक्किया |- | १५ जानेवारी २०२४ | मुलगी पसंत आहे! | संध्या. ७ वाजता | १९ एप्रिल २०२५ | |- | १८ मार्च २०२४ | कॉन्स्टेबल मंजू | रात्री ८ वाजता | २७ सप्टेंबर २०२५ | |- | ६ मे २०२४ | आदिशक्ती | रात्री १० वाजता | ३० नोव्हेंबर २०२५ | कन्नड मालिका शांभवी |- | १ जुलै २०२४ | तिकळी | रात्री १०.३० वाजता | ५ जानेवारी २०२५ | |- | १४ जुलै २०२५ | तुझ्यासाठी तुझ्यासंगं | रात्री १० वाजता | १९ एप्रिल २०२६ | |} === अनुवादित मालिका === {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! शेवटचे प्रसारण ! अनुवादित |- | १७ ऑक्टोबर २०२१ | नंदिनी (सोम-शनि) | रात्री १०.३० वाजता | ११ मार्च २०२३ | तमिळ मालिका नंदिनी |- | १४ मार्च २०२२ | जय हनुमान (सोम-शनि) | संध्या. ६ वाजता | ११ जून २०२२ | कन्नड मालिका जय हनुमान |- | १३ मार्च २०२३ | नेत्रा (सोम-शनि) | रात्री १०.३० वाजता | ५ ऑगस्ट २०२३ | तेलुगू मालिका नेत्रा |- | ७ ऑगस्ट २०२३ | पापनाशिनी गंगा (दर रविवारी) | रात्री १० वाजता | १४ जानेवारी २०२४ | हिंदी मालिका पापनाशिनी गंगा |- | २० ऑक्टोबर २०२४ | अनामिका (दर रविवारी) | रात्री १० वाजता | १७ नोव्हेंबर २०२४ | तमिळ मालिका अनामिका |} === कथाबाह्य कार्यक्रम === {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! कार्यक्रम ! वेळ ! शेवटचे प्रसारण |- | १ डिसेंबर २०२२ | श्री सच्चिदानंद सद्गुरू साईनाथ महाराज | दररोज सकाळी ७.३० वाजता | ३० नोव्हेंबर २०२३ |- | ८ मे २०२३ | गुरुकिल्ली भविष्याची | दररोज सकाळी ८ वाजता | १५ ऑगस्ट २०२३ |- | ८ जानेवारी २०२४ | वसा संस्कृतीचा, वारसा कीर्तनाचा | दररोज सकाळी ७.३० वाजता | २६ फेब्रुवारी २०२४ |- | २५ फेब्रुवारी २०२४ | लावणी महाराष्ट्राची | दर रविवारी रात्री ९ वाजता | १९ मे २०२४ |- | ४ ऑगस्ट २०२४ | होऊ दे चर्चा... कार्यक्रम आहे घरचा! | दर रविवारी रात्री ९ वाजता | १३ ऑक्टोबर २०२४ |- | १५ ऑगस्ट २०२५ | लागे कीर्तनाची गोडी | दररोज सकाळी ८ वाजता | ४ मार्च २०२६ |} == वेळेत बदल == {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! जुनी वेळ ! मालिका ! नवी वेळ |- | rowspan="2"| ३० मे २०२२ | रात्री ८ वाजता | आभाळाची माया | संध्या. ७ वाजता |- | संध्या. ७ वाजता | सुंदरी | रात्री १० वाजता |- | २० फेब्रुवारी २०२३ | रात्री ९.३० वाजता | नंदिनी | रात्री १०.३० वाजता |- | ८ ऑक्टोबर २०२३ | रात्री १०.३० वाजता | पापनाशिनी गंगा | रात्री १० वाजता (दर रविवारी) |- | १८ मार्च २०२४ | रात्री ८ वाजता | माझी माणसं | संध्या. ६.३० वाजता |- | rowspan="2"| ११ नोव्हेंबर २०२४ | रात्री १० वाजता | तिकळी | रात्री १०.३० वाजता |- | रात्री १०.३० वाजता | तुझी माझी जमली जोडी | रात्री १० वाजता |- | rowspan="2"| १३ जानेवारी २०२५ | रात्री ८.३० वाजता | आदिशक्ती | रात्री ९ वाजता |- | रात्री ९ वाजता | सावली होईन सुखाची | रात्री १०.३० वाजता |- | १० मार्च २०२५ | संध्या. ७.३० वाजता | नवी जन्मेन मी | रात्री ९.३० वाजता |- | rowspan="4"| २६ मे २०२५ | रात्री ९ वाजता | आदिशक्ती | रात्री ९.३० वाजता |- | रात्री ९.३० वाजता | नवी जन्मेन मी | रात्री १० वाजता |- | रात्री १० वाजता | तुझी माझी जमली जोडी | रात्री १०.३० वाजता |- | रात्री १०.३० वाजता | सावली होईन सुखाची | रात्री ११ वाजता |- | rowspan="2"| १४ जुलै २०२५ | रात्री ९.३० वाजता | आदिशक्ती | रात्री १० वाजता |- | रात्री १० वाजता | नवी जन्मेन मी | रात्री १०.३० वाजता |- | १ डिसेंबर २०२५ | रात्री ९.३० वाजता | तुझ्यासाठी तुझ्यासंगं | रात्री १० वाजता |- | rowspan="2"| २१ एप्रिल २०२६ | रात्री ९ वाजता | तू अनोळखी तरी सोबती | रात्री ९.३० वाजता |- | रात्री ९.३० वाजता | मी संसार माझा रेखिते | रात्री १०.३० वाजता |} == मेळा मनोरंजनाचा == {| class="wikitable sortable" ! तारीख ! स्थळ ! प्रसारित दिनांक |- | ५ जून २०२२ | [[नाशिक]] | १० जुलै २०२२ |- | ३१ जुलै २०२२ | [[अमरावती]] | ४ सप्टेंबर २०२२ |- | १५ जानेवारी २०२३ | [[कोल्हापूर]] | १९ फेब्रुवारी २०२३ |- | १९ मार्च २०२२ | [[छत्रपती संभाजीनगर]] | ७ मे २०२३ |- | ९ एप्रिल २०२३ | [[सोलापूर]] | २१ मे २०२३ |- | १० डिसेंबर २०२३ | [[कोल्हापूर]] | ३१ डिसेंबर २०२३ |- | २४ मार्च २०२४ | [[अहिल्यानगर]] | ५ मे २०२४ |- | ८ डिसेंबर २०२४ | [[कोल्हापूर]] | २९ डिसेंबर २०२४ |- | १६ फेब्रुवारी २०२५ | [[नाशिक]] | १६ मार्च २०२५ |- | ८ मे २०२५ | [[मिरा-भाईंदर]] | २२ जून २०२५ |- | १ जुलै २०२५ | [[पुणे]] | २७ जुलै २०२५ |} == बाह्य दुवे == [https://www.sunnetwork.in/Default.aspx?Lang=marathi/ सन मराठीचे अधिकृत संकेतस्थळ] {{मराठी दूरचित्रवाहिन्या}} [[वर्ग:सन मराठी]] [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] ckxg3lxbvqoel7f1i8o5q8znpv97vhj 3 314978 2686305 2654935 2026-05-27T14:12:55Z SujataGhatage1 183572 /* */ 2686305 wikitext text/x-wiki प्रकाशित पुस्तके: चार (दोन कवितासंग्रह आणि दोन ललित लेखसंग्रह) १. निळ्या उजेडात - काव्यसंग्रह २. बंद ओठांमागे - काव्यसंग्रह ३. मी मनमुराद - ललितलेखसंग्रह ४. गॅजेट - ललितलेखसंग्रह निळ्या उजेडात पुस्तकाची द्वितीय आवृत्ती प्रकाशित. नरसोबा वाडी येथे एका संस्थेतर्फे आयोजित संमेलनामध्ये सन्मानचिन्ह, सन्मानपत्र, भेट देऊन सन्मानित केले. ९६ व्या आखिल भारतीय साहित्य संमेलनाच्या प्रकाशित पुस्तकात स्वरचित कविता समाविष्ट करण्यात आली. आणि डी. वाय. पाटील यांच्याकडून बक्षिसाचा मान मिळाला. मराठा मंदिर, मुंबई येथे एका ललित लेखसंग्रहाला तृतीय क्रमांकाचे पुरस्कार मिळाले. लोककला कलावंत साहित्य परिषदतर्फे "डॉ. अण्णाभाऊ साठे" साहित्यभूषण पुरस्कार "मी मनमुराद" या ललितलेख संग्रहाला मिळाला. संवेदना फाऊंडेशन अंतर्गत संवेदना साहित्य संमेलन मुंबई स्पर्धात्मक कवी संमेलन तर्फे आयोजित, माझ्या एका कवितेला "द्वितीय क्रमांकाचे" पारितोषिक देण्यात आले. संस्थेकडून "साहित्यगौरव पुरस्कार". ay9ehjgscc28u0z6m42bpsg0r5grvof 2686341 2686305 2026-05-28T01:16:31Z Khirid Harshad 138639 [[Special:Contributions/SujataGhatage1|SujataGhatage1]] ([[User talk:SujataGhatage1|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2183433 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Sujata Ghatage}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १५:५३, २ ऑक्टोबर २०२२ (IST) horpdd8sgzj24lbu2cmpmvmhiwmtg3r 3 321597 2686348 2685132 2026-05-28T01:19:25Z Khirid Harshad 138639 [[Special:Contributions/~2026-30292-60|~2026-30292-60]] ([[User talk:~2026-30292-60|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2221594 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Aniket Kelode}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २०:४७, २८ डिसेंबर २०२२ (IST) 0nanb8csn9sb7d6cj4lfizl58x7wnli 0 327113 2686372 2355465 2026-05-28T07:18:56Z ~2026-31569-60 183590 /* */ 2686372 wikitext text/x-wiki {{बदल}} तांबे हे मुळचे रत्‍नागिरीच्या गुढे गावातील. [[कृष्णराव तांबे]] यांचा जन्म १७१९ साली झाला. त्यांचे वडील [[विष्णूराव तांबे|विष्णूराव‌ तांबे]] होते. ते [[धावडशी]] येथील ब्रम्हेंद्र स्वामींचे भक्त असल्याने स्वामींनी तांबेना सेवेत रुजू करून घेतले होते. मुळ पुरुषाची समाधी मंदिराच्या परिसरात आहे. प्रथम बाजीराव‌ पेशव्यांच्या इच्छेप्रमाणे कृष्णाजी शस्रविद्या शिकले. १७३८ मध्ये बुंदेलखंड युद्धात त्यांनी सहभाग घेतला. बाजीरावांनी हमीरपूर आणि बांदाची सुभेदारी त्यांना दिली. काही काळाने ते पुन्हा पुणे येथील तांबे वाड्यात वास्तव्यास आले. १७६१ सालच्या पानिपत युद्धात मराठा सैन्याच्या बाजूने कृष्णाजी लढले. कृष्णाजी यांना १७३८ साली उमरखेड येथे '<nowiki/>'''बळवंतराव'''' नावाचा‌ पुत्र झाला. बळवंतराव युद्धकलेत पारंगत होते. १८१५ साली ते द्वितीय बाजीराव पेशवे बंधू चिमाजी अप्पा पेशव्यांसह पुण्याहून काशीला गेले. अस्सी घाट‌ जवळच तांबे वाडा बांधला व तेथेच राहीले. बळवंतरावास [[मोरोपंत तांबे]] व [[सदाशिव‌ तांबे|सदाशिव तांबे]] अशी दोन मुले झाली. १८३८ च्या सुमारास मोरोपंत आपली कन्या मनिकर्णिका, आणि नातेवाईक '<nowiki/>'''केशव भास्कर तांबे'<nowiki/>''' सह बिठूरला गेले. आणि तिथेच वास्तव्यास राहीले. पुढे मनिकर्णिकेचा विवाह झांशी संस्थान अधिपती [[श्रीमंत गंगाधरराव नेवाळकर]] यांच्याशी झाला व झांशी दरबारात मोरोपंतांना मानाचे स्थान मिळाले. ते झांशीच्या मुरलीधर मंदिर आणि दुर्गाबाई वाड्यात राहत होते. १८४८ साली चिरगावच्या '<nowiki/>'''शिवराम खानवलकर'<nowiki/>''' यांच्या कन्येशी विवाह झाला. '<nowiki/>'''चिमणाबाईचे'<nowiki/>''' [[चिमणाबाई खानवलकर]] [[चिमनाबाई तांबे]] नाव‌ '<nowiki/>'''यमुनाबाई'''' असे ठेवले. [[यमुनाबाई तांबे]] ह्या झांशी‌ प्रजेच्या आईसाहेब होत्या. ह्या दोघांना [[चिंतामणी तांबे]] व [[गोपिकाबाई खेर]] नावाचे अपत्ये झाले. १८५७-५८ झांशी‌ युद्धात आपल्या कन्येसह मोरोपंत ही इंग्रजांविरुद्ध लढले. १९ एप्रिल १८५८ रोजी झोखनबागेत त्यांना इंग्रजांनी फाशी दिली. यमुनाबाई आपल्या मुलांसह इंदूर येथे वास्तव्यास आल्या. आज ह्यानचे वंशज नागपूर आणि सातारा येथे आहे. तर मुळ भावकी रत्‍नागिरीत आहे. pjvkxmd7kambdvbwqdqvs5sg1qvbe7z 0 333263 2686367 2685785 2026-05-28T06:52:30Z CommonsDelinker 685 मूळ स्रोतातून हे चित्र काढले गेल्यामुळे मराठी विकिपीडियावरुनही ते काढण्यात येत आहे. 2686367 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अधिकृत हुद्दा | post = मुख्यमंत्री | body = केरळ | native_name = കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രി<br>_{Chief Minister of The State of Kerala} | flag = Flag of India.svg | flagsize = 100px | flagborder = yes | flagcaption = '''भारतीय ध्वजचिन्ह''' | insignia = Government of Kerala Logo.svg | insigniasize = 100px | insigniacaption = '''केरळची राजमुद्रा''' | image = | imagesize = 200px | alt = | incumbent = [[व्ही.डी. सतीशन|ॲड. वडसेरी दामोदर सतीशन मेनन]]<br>([[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]) | acting = | incumbentsince = १८ मे २०२६ | type = | status = | department = | style = राज्यसरकार प्रमुख | member_of = [[केरळ विधानसभा]] | reports_to = [[केरळचे राज्यपाल]] | residence = 'क्लिफ', [[तिरुवनंतपुरम]] | seat = मुख्यमंत्री सचिवालय, विधानभवन, [[तिरुवनंतपुरम]] | nominator = | appointer = [[केरळचे राज्यपाल]] | termlength = ५ वर्ष | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | formation = ५ एप्रिल १९५७ | first = [[ईएमएस नंबुद्रीपाद]] | last = | deputy = [[केरळचे उपमुख्यमंत्री]] | website = }} {{बदल}} '''केरळचे मुख्यमंत्री''' हे भारताच्या [[केरळ]] राज्याचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी आहेत. [[केरळ विधानसभा|केरळ विधानसभेच्या]] निवडणुकांनंतर, [[केरळचे राज्यपाल|राज्याचे राज्यपाल]] बहुसंख्य जागा असलेल्या पक्षाला (किंवा युतीला) मुख्यमंत्री बनवण्यासाठी आमंत्रित करतात, ज्यांची [[केंद्रीय मंत्रिमंडळ|मंत्री परिषद]] एकत्रितपणे विधानसभेला जबाबदार असते. त्यांना विधानसभेचा विश्वास आहे हे पाहता मुख्यमंत्रिपदाचा कार्यकाळ हा पाच वर्षांचा असतो आणि त्याला मुदतीची मर्यादा नसते. <ref name="term1">[[Durga Das Basu]]. ''Introduction to the Constitution of India''. 1960. 20th Edition, 2011 Reprint. pp. 241, 245. LexisNexis Butterworths Wadhwa Nagpur. {{ISBN|978-81-8038-559-9}}.</ref> ==केरळच्या मुख्यमंत्र्यांची यादी== {| class="wikitable sortable" |- ! क्र ! नाव ! चित्र !colspan=2| पदावरील काळ ! कार्यकाळ ! निवडणूक !colspan=2| पक्ष |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[त्रावणकोर संस्थान|<span style="color:white;">'''त्रावणकोर-कोचीन राज्य (१९५०-१९५६)'''</span>]]<br><small>(१९५० साली त्रावणकोर-कोचीन या राज्याची विधीमंडळासह स्थापना.)</small> |- |- align=center | १ ! [[परावूर टी.के. नारायण पिल्लई|परावूर थळाथु वीतील कृष्णन नारायण पिल्लई]]<br><small>(१८९०-१९७१)</small><br><small>(मतदारसंघ: अनिर्वाचित)</small> | | २६ जानेवारी १९५० | २८ फेब्रुवारी १९५१ | {{age in years and days|1950|1|26|1951|2|28}} | —<br><small>(अंतरिम मंत्रीमंडळ)</small> | rowspan=3|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | rowspan=3 style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" width="4px" | |- align=center | २ ! [[सी. केसवन|ॲड. सी. केसवन]]<br><small>(१८९१-१९६९)</small><br><small>(मतदारसंघ: अनिर्वाचित)</small> | [[File:C_Kesavan.jpg|दुवा=https://en.wikipedia.org/wiki/File:C_Kesavan.jpg|87x87अंश]] | २८ फेब्रुवारी १९५१ | १२ मार्च १९५२ | {{age in years and days|1951|2|28|1952|3|12}} | —<br><small>(अंतरिम मंत्रीमंडळ)</small> |- align=center | ३ ! [[ए.जे. जॉन|ॲड. ए.जे. जॉन]]<br><small>(१८९३-१९५७)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[पुंजार विधानसभा मतदारसंघ|पुंजार]])</small> | | १२ मार्च १९५२ | १६ मार्च १९५४ | {{age in years and days|1952|3|12|1954|3|16}} | [[१९५२ त्रावणकोर-कोचीन विधानसभा निवडणूक|१९५२]] |- align=center | ४ ! [[पट्टम ए. थानू पिल्लई|ॲड. पट्टम ए. थानू पिल्लई]]<br><small>(१८८५-१९७०)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[त्रिवेंद्रम-II विधानसभा मतदारसंघ|त्रिवेंद्रम-II]])</small> | [[चित्र:Pattom A. Thanu Pillai (image).jpg|109x109अंश]] | १६ मार्च १९५४ | १० फेब्रुवारी १९५५ | {{age in years and days|1954|3|16|1955|2|10}} | [[१९५४ त्रावणकोर-कोचीन विधानसभा निवडणूक|१९५४]] | [[प्रजा सोशलिस्ट पक्ष]] | style="background-color: {{प्रजा सोशलिस्ट पक्ष/meta/color}}" width="4px" | |- align=center | ५ ! [[पनमपिल्ली गोविंद मेनन|ॲड. पनमपिल्ली गोविंद मेनन]]<br><small>(१८९०-१९७१)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[चल्लकुडी विधानसभा मतदारसंघ|चल्लकुडी]])</small> | | १० फेब्रुवारी १९५५ | २३ मार्च १९५६ | {{age in years and days|1955|2|10|1956|3|23}} | — | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" width="4px" | |- align=center | - ! ''पर रिकामे''<br>([[राष्ट्रपती राजवट]]) | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]] |style="height: 30px;"| २३ मार्च १९५६ | ३१ ऑक्टोबर १९५६ | {{Age in years and days|1956|3|23|1956|10|31}} | — | — | |- | colspan="9" align="center" bgcolor="grey"| [[केरळ|<span style="color:white;">'''केरळ राज्य (१९५६ पासून)'''</span>]]<br><small>(३१ ऑक्टोबर १९५६ रोजी [[राज्य पुनर्रचना कायदा, १९५६|राज्य पुनर्ररचना अधिनियम, १९५६]] द्वारे मद्रास राज्यातील मलाबार जिल्हा, कासरगोड तालुका जोडत नव्या केरळ राज्याची स्थापना. तसेच केरळ राज्यातून लॅकेदीव, मिनिकॉय आणि अमनदिवी बेटे हे केंद्रशासित प्रदेश म्हणून स्थापन.)</small> |- |- align=center | - ! ''पर रिकामे''<br>([[राष्ट्रपती राजवट]]) | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]] |style="height: 30px;"| १ नोव्हेंबर १९५६ | ५ एप्रिल १९५७ | {{Age in years and days|1956|11|1|1957|4|5}} | — | — | |- align=center | १ ! [[ईएमएस नंबुद्रीपाद|एलमकुलम मणक्कल शंकरन नंबुद्रीपाद]]<br><small>(१९०९-१९९८)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[निलेश्वरम विधानसभा मतदारसंघ|निलेश्वरम]])</small> | | ५ एप्रिल १९५७ | ३१ जुलै १९५९ | {{age in years and days|1957|4|5|1959|7|31}} | [[१९५७ केरळ विधानसभा निवडणूक|१९५७]] | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] | style="background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष/meta/color}}" width="4px" | |- align=center | - ! ''पर रिकामे''<br>([[राष्ट्रपती राजवट]]) | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]] |style="height: 30px;"| ३१ जुलै १९५९ | २२ फेब्रुवारी १९६० | {{Age in years and days|1959|7|31|1960|2|22}} | — | — | |- align=center | २ ! [[पट्टम ए. थानू पिल्लई|ॲड. पट्टम ए. थानू पिल्लई]]<br><small>(१८८५-१९७०)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[त्रिवेंद्रम-II विधानसभा मतदारसंघ|त्रिवेंद्रम-II]])</small> | [[चित्र:Pattom A. Thanu Pillai (image).jpg|109x109अंश]] | २२ फेब्रुवारी १९६० | २६ सप्टेंबर १९६२ | {{age in years and days|1960|2|22|1962|9|26}} | [[१९६० केरळ विधानसभा निवडणूक|१९६०]] | [[प्रजा सोशलिस्ट पक्ष]] | style="background-color: {{प्रजा सोशलिस्ट पक्ष/meta/color}}" width="4px" | |- align=center | ३ ! [[आर. शंकर|ॲड. रमण शंकर पणीकर]]<br><small>(१९०९-१९७२)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[कण्णुर-I विधानसभा मतदारसंघ|कण्णुर-I]])</small> | | २६ सप्टेंबर १९६२ | १० सप्टेंबर १९६४ | {{age in years and days|1962|9|26|1964|9|10}} | — | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" width="4px" | |- align=center | - ! ''पर रिकामे''<br>([[राष्ट्रपती राजवट]]) | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]] |style="height: 30px;"| १० सप्टेंबर १९६४ | ६ मार्च १९६७ | {{Age in years and days|1964|9|10|1967|3|6}} | —<br>—————————<br>[[१९६५ केरळ विधानसभा निवडणूक|१९६५]] | — | |- align=center | (१) ! [[ईएमएस नंबुद्रीपाद|एलमकुलम मणक्कल शंकरन नंबुद्रीपाद]]<br><small>''(दुसरा कार्यकाळ)''</small><br><small>(१९०९-१९९८)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[पट्टांबी विधानसभा मतदारसंघ|पट्टांबी]])</small> | | ६ मार्च १९६७ | १ नोव्हेंबर १९६९ | {{age in years and days|1967|3|6|1969|11|1}} | [[१९६७ केरळ विधानसभा निवडणूक|१९६७]] | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]] | style="background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)/meta/color}}" width="4px" | |- align=center | ४ ! [[सी. अच्युत मेनन|ॲड. सी. अच्युत मेनन चेलत]]<br><small>(१९१३-१९९१)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[कोट्टरक्करा विधानसभा मतदारसंघ|कोट्टरक्करा]])</small> | | १ नोव्हेंबर १९६९ | ३ ऑगस्ट १९७० | {{age in years and days|1969|11|1|1970|8|3}} | — | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] | style="background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष/meta/color}}" width="4px" | |- align=center | - ! ''पर रिकामे''<br>([[राष्ट्रपती राजवट]]) | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]] |style="height: 30px;"| ३ ऑगस्ट १९७० | ३ ऑक्टोबर १९७० | {{Age in years and days|1970|8|3|1970|10|3}} | — | — | |- align=center | (४) ! [[सी. अच्युत मेनन|ॲड. सी. अच्युत मेनन चेलत]]<br><small>''(दुसरा कार्यकाळ)''</small><br><small>(१९१३-१९९१)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[कोडकरा विधानसभा मतदारसंघ|कोडकरा]])</small> | | ३ ऑक्टोबर १९७० | २५ मार्च १९७७ | {{age in years and days|1970|10|3|1977|3|25}} | [[१९७० केरळ विधानसभा निवडणूक|१९७०]] | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] | style="background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष/meta/color}}" width="4px" | |- align=center | ५ ! [[के. करुणाकरन|कन्नोथ करुणाकरन]]<br><small>(१९१८-२०१०)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[माला विधानसभा मतदारसंघ|माला]])</small> | | २५ मार्च १९७७ | २७ एप्रिल १९७७ | {{age in years and days|1977|3|25|1977|4|27}} | [[१९७७ केरळ विधानसभा निवडणूक|१९७७]] | rowspan=2|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (रेक्विझिश्तनीस्त)]] | rowspan=2 bgcolor=turquoise| |- align=center | ६ ! [[ए.के. अँटनी|ॲड. अराकपरम्बिल कुरियन अँटनी]]<br><small>(जन्म १९४०)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[कळकुट्टम विधानसभा मतदारसंघ|कळकुट्टम]])</small> | | २७ एप्रिल १९७७ | २९ ऑक्टोबर १९७८ | {{age in years and days|1977|4|27|1978|10|29}} | — |- align=center | ७ ! [[पी.के. वासुदेवन नायर|ॲड. पडायट्ट केशवपल्ली वासुदेवन नायर]]<br><small>(१९२६-२००५)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[अलप्पुळा विधानसभा मतदारसंघ|अलप्पुळा]])</small> | | २९ ऑक्टोबर १९७८ | १२ ऑक्टोबर १९७९ | {{age in years and days|1978|10|29|1979|10|12}} | — | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]] | style="background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष/meta/color}}" width="4px" | |- align=center | ८ ! [[सी.एच. मोहम्मद कोया|चेरियान कंडी मोहम्मद कोया]]<br><small>(१९२७-१९८३)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[मलप्पुरम विधानसभा मतदारसंघ|मलप्पुरम]])</small> | | १२ ऑक्टोबर १९७९ | ४ डिसेंबर १९७९ | {{age in years and days|1979|10|12|1979|12|4}} | — | [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]] | style="background-color: {{इंडियन युनियन मुस्लिम लीग/meta/color}}" width="4px" | |- align=center | - ! ''पर रिकामे''<br>([[राष्ट्रपती राजवट]]) | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]] |style="height: 30px;"| ४ डिसेंबर १९७९ | २५ जानेवारी १९८० | {{Age in years and days|1979|12|4|1980|1|25}} | — | — | |- align=center | ९ ! [[एरांबला कृष्णन नयनार]]<br><small>(१९१९-२००४)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[मलमपुळा विधानसभा मतदारसंघ|मलमपुळा]])</small> | | २५ जानेवारी १९८० | २० ऑक्टोबर १९८१ | {{age in years and days|1980|1|25|1981|10|20}} | [[१९८० केरळ विधानसभा निवडणूक|१९८०]] | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]] | style="background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)/meta/color}}" width="4px" | |- align=center | - ! ''पर रिकामे''<br>([[राष्ट्रपती राजवट]]) | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]] |style="height: 30px;"| २० ऑक्टोबर १९८१ | २८ डिसेंबर १९८१ | {{Age in years and days|1981|10|20|1981|12|28}} | — | — | |- align=center | (५) ! [[के. करुणाकरन|कन्नोथ करुणाकरन]]<br><small>''(दुसरा कार्यकाळ)''</small><br><small>(१९१८-२०१०)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[माला विधानसभा मतदारसंघ|माला]])</small> | | २८ डिसेंबर १९८१ | १७ मार्च १९८२ | {{age in years and days|1981|12|28|1982|3|17}} | — | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)/meta/color}}" width="4px" | |- align=center | - ! ''पर रिकामे''<br>([[राष्ट्रपती राजवट]]) | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]] |style="height: 30px;"| १७ मार्च १९८२ | २३ मे १९८२ | {{Age in years and days|1982|3|17|1982|5|23}} | — | — | |- align=center | (५) ! [[के. करुणाकरन|कन्नोथ करुणाकरन]]<br><small>''(तिसरा कार्यकाळ)''</small><br><small>(१९१८-२०१०)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[माला विधानसभा मतदारसंघ|माला]])</small> | | २३ मे १९८२ | २६ मार्च १९८७ | {{age in years and days|1982|5|23|1987|3|26}} | [[१९८२ केरळ विधानसभा निवडणूक|१९८२]] | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)/meta/color}}" width="4px" | |- align=center | (९) ! [[एरांबला कृष्णन नयनार]]<br><small>''(दुसरा कार्यकाळ)''</small><br><small>(१९१९-२००४)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[त्रिकारीपूर विधानसभा मतदारसंघ|त्रिकारीपूर]])</small> | [[File:E.K.Nayanar 1.jpg|102x102px]] | २६ मार्च १९८७ | २४ जून १९९१ | {{age in years and days|1987|3|26|1991|6|24}} | [[१९८७ केरळ विधानसभा निवडणूक|१९८७]] | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]] | style="background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)/meta/color}}" width="4px" | |- align=center | (५) ! [[के. करुणाकरन|कन्नोथ करुणाकरन]]<br><small>''(चौथा कार्यकाळ)''</small><br><small>(१९१८-२०१०)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[माला विधानसभा मतदारसंघ|माला]])</small> | | २४ जून १९९१ | २२ मार्च १९९५ | {{age in years and days|1991|6|24|1995|3|22}} | [[१९९१ केरळ विधानसभा निवडणूक|१९९१]] | rowspan="2" |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]] | rowspan="2" style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)/meta/color}}" width="4px" | |- align=center | (६) ! [[ए.के. अँटनी|ॲड. अराकपरम्बिल कुरियन अँटनी]]<br><small>''(दुसरा कार्यकाळ)''</small><br><small>(जन्म १९४०)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[तिरुरांगडी विधानसभा मतदारसंघ|तिरुरांगडी]])</small> | | २२ मार्च १९९५ | २० मे १९९६ | {{age in years and days|1995|3|22|1996|5|20}} | — |- align=center | (९) ! [[एरांबला कृष्णन नयनार]]<br><small>''(तिसरा कार्यकाळ)''</small><br><small>(१९१९-२००४)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[थलासरी विधानसभा मतदारसंघ|थलासरी]])</small> | [[File:E.K.Nayanar 1.jpg|102x102px]] | २० मे १९९६ | १७ मे २००१ | {{age in years and days|1996|5|20|2001|5|17}} | [[१९९६ केरळ विधानसभा निवडणूक|१९९६]] | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]] | style="background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)/meta/color}}" width="4px" | |- align=center | (६) ! [[ए.के. अँटनी|ॲड. अराकपरम्बिल कुरियन अँटनी]]<br><small>''(तिसरा कार्यकाळ)''</small><br><small>(जन्म १९४०)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[चेर्थला विधानसभा मतदारसंघ|चेर्थला]])</small> | [[File:A._K._Antony.jpg|102x102px]] | १७ मे २००१ | ३१ ऑगस्ट २००४ | {{age in years and days|2001|5|17|2004|8|31}} | [[२००१ केरळ विधानसभा निवडणूक|२००१]] | rowspan="2" |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | rowspan="2" style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" width="4px" | |- align=center | १० ! [[उम्मन चंडी|ॲड. उम्मन बेबी चंडी]]<br><small>(१९४३-२०२३)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[पुथुपल्ली विधानसभा मतदारसंघ|पुथुपल्ली]])</small> | [[File:Oommen Chandy, Chief Minister of Kerala.jpg|102x102px]] | ३१ ऑगस्ट २००४ | १८ मे २००६ | {{age in years and days|2004|8|31|2006|5|18}} | — |- align=center | ११ ! [[व्ही.एस. अच्युतानंदन|वेलीकट्टु शंकरन अच्युतानंदन]]<br><small>(१९२३-२०२५)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[मलमपुळा विधानसभा मतदारसंघ|मलमपुळा]])</small> | [[File:V._S._Achuthanandan_2016.jpg|102x102px]] | १८ मे २००६ | १८ मे २०११ | {{age in years and days|2006|5|18|2011|5|18}} | [[२००६ केरळ विधानसभा निवडणूक|२००६]] | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]] | style="background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)/meta/color}}" width="4px" | |- align=center | (१०) ! [[उम्मन चंडी|ॲड. उम्मन बेबी चंडी]]<br><small>''(दुसरा कार्यकाळ)''</small><br><small>(१९४३-२०२३)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[पुथुपल्ली विधानसभा मतदारसंघ|पुथुपल्ली]])</small> | [[File:Oommen Chandy, Chief Minister of Kerala.jpg|102x102px]] | १८ मे २०११ | २५ मे २०१६ | {{age in years and days|2011|5|18|2016|5|25}} | [[केरळ विधानसभा निवडणूक, २०११|२०११]] | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" width="4px" | |- align=center | १२ ! [[पिनाराई विजयन|विजयन मारोली कोरन 'पिनराई']]<br><small>(जन्म १९४५)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[धर्मादम विधानसभा मतदारसंघ|धर्मादम]])</small> | [[File:Chief Minister Pinarayi Vijayan 2023.tif|102x102px]] | २५ मे २०१६ | १८ मे २०१६ | {{age in years and days|2016|5|25|2026|5|18}} | [[केरळ विधानसभा निवडणूक, २०१६|२०१६]]<br>—————————<br>[[२०२१ केरळ विधानसभा निवडणूक|२०२१]] | [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]] | style="background-color: {{भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)/meta/color}}" width="4px" | |- align=center | १३ ! [[व्ही.डी. सतीशन|ॲड. वडसेरी दामोदर सतीशन मेनन]]<br><small>(जन्म १९६४)</small><br><small>(मतदारसंघ: [[परवूर विधानसभा मतदारसंघ|परवूर]])</small> | | १८ मे २०१६ | ''पदस्थ'' | {{age in years and days|2026|5|18}} | [[२०२६ केरळ विधानसभा निवडणूक|२०२६]] | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" width="4px" | |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == पुढील वाचन ==  {{refbegin}} * {{Citation|title=Chief Ministers, Ministers, and Leaders of Opposition of Kerala|last=|publisher=Secratriat of [[Kerala Legislative Assembly|Kerala Legislature]]|year=2018|location=[[Thiruvananthapuram]]|url=http://www.niyamasabha.org/codes/14kla/chief%20ministers,%20ministers,%20leaders%20of%20opposition.pdf}} * {{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|last=Chandran|first=VP|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|edition=Malayalam|location=Kozhikode}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|title=A Survey of Kerala History|author=Menon, A. Sreedhara|publisher=DC Books|year=2007|isbn=9788126415786}} {{refend}} {{विद्यमान भारतीय मुख्यमंत्री}} [[वर्ग:केरळचे मुख्यमंत्री]] [[वर्ग:भारतामधील राज्यांचे मुख्यमंत्री]] tlm7pr3819syz2loe7r9j3149nqi4sr 0 339694 2686393 2349185 2026-05-28T10:28:56Z CommonsDelinker 685 Publicity_Shot_of_Nancy_Davis.jpg या चित्राऐवजी Publicity_Shot_of_Nancy_Davis,_1949-50_-_DPLA_-_3d967a3263aaadb3f18067fce59e1335.jpg चित्र वापरले. 2686393 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Publicity Shot of Nancy Davis, 1949-50 - DPLA - 3d967a3263aaadb3f18067fce59e1335.jpg|डावे|इवलेसे| १९४९-५० मध्ये डेव्हिस]] '''नॅन्सी डेव्हिस रेगन''' तथा '''अ‍ॅन फ्रान्सिस रॉबिन्स''' ( {{IPAc-en|ˈ|r|eɪ|ɡ|ən}} ; [[६ जुलै]], [[इ.स. १९२१|१९२१]] - [[६ मार्च]], [[२०१६]]) या एक अमेरिकन चित्रपट अभिनेत्री आणि १९८१ ते १९८९ दरम्यान [[अमेरिकेच्या प्रथम महिला]] होत्या. [[File:Nancy_Reagan_-_1950.jpg|डावे|इवलेसे| १९५० मध्ये डेव्हिस]] रेगनचा जन्म [[न्यू यॉर्क शहर|न्यू यॉर्क शहरात]] झाला. तिचे आईवडील विभक्त झाल्यानंतर, ती सहा वर्षे [[मेरीलँड|मेरीलँडमध्ये]] आपल्या काकू आणि काकासोबत राहिली. तिच्या आईने १९२९ मध्ये पुनर्विवाह केल्यावर ती [[शिकागो]]ला गेली. नंतर तिच्या आईच्या दुसऱ्या पतीने तिला '''नॅन्सी डेव्हिस''' नावाने दत्तक घेतले. डेव्हिस १९४० आणि १९५० च्या दशकात [[हॉलीवूड|हॉलिवूड]] अभिनेत्री होत्या. त्यांनी ''[[द नेक्स्ट व्हॉइस यू हिअर|द नेक्स्ट व्हॉइस यू हिअर...]]'' सारख्या चित्रपटांमध्ये भूमिका केल्या. १९५२मध्ये डेव्हिसने अभिनेता [[रॉनाल्ड रेगन]]शी लग्न केले. त्यावेळी रेगनला [[जेन वायमन]]पासून दोन मुले होती. नॅन्सी आणि रॉनाल्डला दोन मुले झाली.<ref name="Percha">{{स्रोत बातमी|last=Percha|first=Julie|url=https://abcnews.go.com/Politics/nancy-reagan-lady-dies-94/story?id=3349362|title=Nancy Reagan, Former First Lady, Dies at 94|date=March 6, 2016|publisher=[[ABC News]]|access-date=March 6, 2016}}</ref> [[चित्र:Ronald_Reagan_and_Nancy_Reagan_aboard_a_boat_in_California_1964.jpg|उजवे|इवलेसे| १९६४ मध्ये नॅन्सी आणि रोनाल्ड रेगन]] १९६७-७५ दरम्यान रॉनाल्ड रेगन [[कॅलिफोर्नियाचे गव्हर्नर]] असताना नॅन्सी [[कॅलिफोर्नियाच्या प्रथम महिला|तेथील प्रथम महिला]] होत्या. [[१९८० अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक|१९८० च्या निवडणुकांमध्ये]] रॉनाल्ड रेगन अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष झाल्यावर नॅन्सी [[अमेरिकेच्या प्रथम महिला]] झाल्या. [[चित्र:Photograph_of_Governor_Ronald_Reagan,_Ron_Junior,_Mrs._Reagan,_and_Patti_Davis_-_NARA_-_198603.jpg|डावे|इवलेसे| १९६७ मध्ये रेगन कुटुंब]] रॉनाल्ड रेगन राष्ट्राध्यक्षपदावरून उतरल्यावर हे लॉस एंजेलसजवळील [[बेल एर (कॅलिफोर्निया)|बेल एर]] येथे त्यांच्या घरी परतले. २०१६ मध्ये वयाच्या ९४व्या वर्षी कंजेस्टिव्ह हार्ट फेल्युअरमुळे नॅन्सी रेगनचा मृत्यू झाला. [[चित्र:Nancy_Reagan_as_First_Lady_of_California.jpg|उजवे|इवलेसे| कॅलिफोर्नियाची प्रथम महिला म्हणून रेगन]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:रेगन, नॅन्सी}} [[वर्ग:स्मिथ कॉलेजचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:अमेरिकेच्या प्रथम महिला]] [[वर्ग:इ.स. १९२१ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०१६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:कॅलिफोर्नियाच्या प्रथम महिला]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] fi31qt8n5jksf09t3x9bnzolja497ab 0 359213 2686378 2685212 2026-05-28T07:31:03Z ~2026-25878-22 182647 2686378 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |मालिका |[[झी मराठी]] |- | style="background:LightGray"|मालिका |[[ई टीव्ही मराठी]] ([[कलर्स मराठी]]) |- | style="background:Orange"|मालिका |[[स्टार प्रवाह]] |- | style="background:LightBlue"|मालिका |[[डीडी सह्याद्री]] |- | style="background:LightPink"|मालिका |[[झी युवा]] |- | style="background:Red"|मालिका |[[सोनी मराठी]] |- | style="background:Yellow"|मालिका |[[झी टॉकीज]] |} == वाहिन्यांची टीआरपी भाग १ == {| class="wikitable sortable" ! आठवडा आणि वर्ष ! [[झी मराठी]] ! [[स्टार प्रवाह]] ! [[कलर्स मराठी]] |- | '''आठवडा ४४, २०१४''' | 159644 | 49985 | <u>44500</u> |- | '''आठवडा ४५, २०१४''' | 145564 | 52367 | 45989 |- | '''आठवडा ४६, २०१४''' | 143455 | 50409 | 49458 |- | आठवडा ४७, २०१४ | 149664 | 49033 | 53181 |- | आठवडा ४८, २०१४ | 151328 | 52723 | 53571 |- | '''आठवडा ४९, २०१४''' | 133704 | 52717 | 50524 |- | '''आठवडा ५०, २०१४''' | 135810 | 58638 | 50976 |- | '''आठवडा ५२, २०१४''' | 138598 | 58561 | 52849 |- | '''आठवडा १, २०१५''' | 142265 | 64310 | 58507 |- | आठवडा ३, २०१५ | 137399 | 55225 | 55852 |- | आठवडा ४, २०१५ | 142602 | 54873 | 62298 |- | '''आठवडा ५, २०१५''' | 188980 | 54815 | 48907 |- | '''आठवडा ६, २०१५''' | 145084 | 56548 | 53789 |- | आठवडा ७, २०१५ | 148482 | 52933 | 54258 |- | आठवडा ८, २०१५ | 146467 | 54060 | 54562 |- | '''आठवडा ९, २०१५''' | 152047 | 51124 | 49906 |- | आठवडा ४१, २०१५ | <u>116598</u> | 36992 | 73520 |- | आठवडा ४२, २०१५ | 130938 | 31835 | 65013 |- | आठवडा ४३, २०१५ | 131511 | 38710 | 70591 |- | आठवडा ४४, २०१५ | 165337 | 40127 | 72732 |- | आठवडा ४६, २०१५ | 136053 | 51156 | 69438 |- | आठवडा ४७, २०१५ | 135135 | 46622 | 74119 |- | आठवडा ४८, २०१५ | 159022 | 52267 | 90559 |- | आठवडा ४९, २०१५ | 145301 | 41435 | 80690 |- | आठवडा ५१, २०१५ | 152099 | 34825 | 77862 |- | आठवडा ५२, २०१५ | 184804 | 42428 | 79672 |- | आठवडा १, २०१६ | 165110 | 44311 | 93040 |- | आठवडा ३, २०१६ | 177406 | 45468 | 95476 |- | आठवडा ४, २०१६ | 158815 | 57249 | 87026 |- | आठवडा ५, २०१६ | 152180 | 50095 | 96885 |- | आठवडा ६, २०१६ | 129231 | 48180 | 88545 |- | आठवडा ७, २०१६ | 139810 | 46968 | 95409 |- | आठवडा ८, २०१६ | 133880 | 42576 | 103425 |- | आठवडा ९, २०१६ | 131479 | 39096 | 99583 |- | आठवडा १०, २०१६ | 146713 | 40848 | 107053 |- | आठवडा १२, २०१६ | 139628 | 31643 | 92255 |- | आठवडा १४, २०१६ | 132345 | <u>23826</u> | 91262 |- | आठवडा १५, २०१६ | 139585 | 29434 | 93215 |- | आठवडा १६, २०१६ | 134767 | 24566 | 88538 |- | आठवडा २०, २०१६ | 128817 | – | 96591 |- | आठवडा २१, २०१६ | 130701 | – | 96557 |- | आठवडा २२, २०१६ | 141185 | 33456 | 97334 |- | आठवडा २३, २०१६ | 138347 | 31825 | 104113 |- | आठवडा २४, २०१६ | 147472 | 33025 | 101827 |- | आठवडा २५, २०१६ | 157360 | 38890 | 105423 |- | आठवडा २६, २०१६ | 158835 | 38973 | 116161 |- | आठवडा २७, २०१६ | 155081 | 35334 | 96417 |- | आठवडा २८, २०१६ | 147899 | – | 92493 |- | आठवडा २९, २०१६ | 159998 | 36748 | 99860 |- | आठवडा ३०, २०१६ | 169090 | – | 94972 |- | आठवडा ३१, २०१६ | 192331 | – | 91522 |- | आठवडा ३४, २०१६ | 181377 | 42442 | 90602 |- | आठवडा ३७, २०१६ | 172864 | 43296 | 79387 |- | आठवडा ३८, २०१६ | 183701 | 40814 | 81258 |- | आठवडा ३९, २०१६ | 218145 | 40387 | 72348 |- | आठवडा ४०, २०१६ | 301302 | 42667 | 83114 |- | आठवडा ४१, २०१६ | 206839 | 46454 | 91054 |- | आठवडा ४२, २०१६ | 217326 | 43673 | 81303 |- | आठवडा ४३, २०१६ | 224620 | 37320 | 74326 |- | आठवडा ४५, २०१६ | 204578 | 43791 | 81644 |- | आठवडा ४७, २०१६ | 206249 | – | 73936 |- | आठवडा ४८, २०१६ | 214067 | – | 84348 |- | आठवडा ४९, २०१६ | 198986 | – | 90745 |- | आठवडा ५०, २०१६ | 196641 | 43214 | 91005 |- | आठवडा ५१, २०१६ | 215008 | 42531 | 89130 |- | आठवडा ५२, २०१६ | 236067 | 42751 | 78216 |- | आठवडा १, २०१७ | 230958 | 43370 | 78554 |- | आठवडा २, २०१७ | 233926 | 42909 | 75031 |- | आठवडा ३, २०१७ | 236539 | 43332 | 73594 |- | आठवडा ६, २०१७ | 230948 | 55460 | 77355 |- | आठवडा ८, २०१७ | 272174 | – | 75169 |- | आठवडा ९, २०१७ | 274216 | 54864 | 88598 |- | आठवडा ११, २०१७ | 265163 | 61593 | 98544 |- | आठवडा १३, २०१७ | 293702 | 57948 | 91051 |- | आठवडा १५, २०१७ | 267808 | 59991 | 70757 |- | आठवडा १९, २०१७ | 235347 | 57600 | 65586 |- | आठवडा २०, २०१७ | 220799 | 55161 | 70908 |- | आठवडा २१, २०१७ | 222712 | 56160 | 63875 |- | आठवडा २२, २०१७ | 219568 | 63204 | 70550 |- | आठवडा २४, २०१७ | 221553 | 63605 | 72985 |- | आठवडा ३३, २०१७ | 257539 | 69131 | 79246 |- | आठवडा ३४, २०१७ | 257421 | 64512 | 74447 |- | '''आठवडा ३७, २०१७''' | 268115 | 73601 | 71604 |- | '''आठवडा ३९, २०१७''' | 262431 | 73229 | 63988 |- | '''आठवडा ४१, २०१७''' | 253552 | 82552 | 78747 |- | आठवडा ४२, २०१७ | 326060 | 71287 | 71796 |- | आठवडा ४३, २०१७ | 261241 | 72736 | 80684 |- | '''आठवडा ४४, २०१७''' | 258321 | 92547 | 82310 |- | '''आठवडा ४५, २०१७''' | 278286 | 80855 | 76507 |- | आठवडा ४६, २०१७ | 274622 | 82967 | 100775 |- | आठवडा ४७, २०१७ | 304537 | 85851 | 90173 |- | आठवडा ४८, २०१७ | 308352 | 97506 | 98834 |- | '''आठवडा ४९, २०१७''' | 296031 | 105108 | 99426 |- | '''आठवडा ५१, २०१७''' | 289264 | 112993 | 96937 |- | '''आठवडा ५२, २०१७''' | 298716 | 120047 | 109538 |- | '''आठवडा १, २०१८''' | 282378 | 118065 | 106575 |- | '''आठवडा २, २०१८''' | 310002 | 118629 | 112427 |- | '''आठवडा ३, २०१८''' | 269154 | 136615 | 123266 |- | '''आठवडा ४, २०१८''' | 284021 | 120100 | 118306 |- | आठवडा ५, २०१८ | 285703 | 109858 | 136758 |- | आठवडा ६, २०१८ | 294067 | 108878 | 133153 |- | आठवडा ७, २०१८ | 317116 | 108829 | 121661 |- | आठवडा ८, २०१८ | 295967 | 112425 | 127436 |- | आठवडा ९, २०१८ | 259910 | 107665 | 119366 |- | '''आठवडा १०, २०१८''' | 261045 | 115762 | 114326 |- | आठवडा ११, २०१८ | 260018 | 110022 | 111009 |- | '''आठवडा १२, २०१८''' | 277301 | 115108 | 110294 |- | आठवडा १३, २०१८ | 307823 | 116461 | 117859 |- | '''आठवडा १४, २०१८''' | 278476 | 119931 | 115198 |- | '''आठवडा १५, २०१८''' | 259859 | 102852 | 94339 |- | आठवडा १६, २०१८ | 300828 | 106532 | 112566 |- | आठवडा १७, २०१८ | 281431 | 99481 | 109235 |- | आठवडा १८, २०१८ | 276315 | 99073 | 99919 |- | आठवडा १९, २०१८ | 281654 | 91602 | 101957 |- | आठवडा २०, २०१८ | 259587 | 99096 | 103442 |- | आठवडा २१, २०१८ | 287651 | 97024 | 112528 |- | आठवडा २२, २०१८ | 321762 | 102496 | 112458 |- | आठवडा २३, २०१८ | 299493 | 94825 | 106946 |- | आठवडा २४, २०१८ | 301882 | 109095 | 125812 |- | आठवडा २५, २०१८ | 274720 | 108561 | 125676 |- | आठवडा २६, २०१८ | 285175 | 103300 | 125842 |- | आठवडा २७, २०१८ | 282012 | 102911 | 123112 |- | आठवडा २८, २०१८ | 276783 | 108315 | 136974 |- | आठवडा २९, २०१८ | 279070 | 116852 | 145457 |- | आठवडा ३०, २०१८ | 326009 | 130882 | 131036 |- | '''आठवडा ३१, २०१८''' | 320505 | 124150 | 117616 |- | '''आठवडा ३२, २०१८''' | 293576 | 128885 | 122631 |- | आठवडा ३३, २०१८ | 326283 | 116534 | 134158 |- | आठवडा ३४, २०१८ | 396005 | 131137 | 134670 |- | आठवडा ३५, २०१८ | 348251 | 135758 | 143046 |- | आठवडा ३६, २०१८ | 380270 | 135043 | 139995 |- | आठवडा ३७, २०१८ | 334391 | 124987 | 136791 |- | '''आठवडा ३८, २०१८''' | 343864 | 124630 | 121367 |- | आठवडा ३९, २०१८ | 332448 | 123423 | 124713 |- | '''आठवडा ४०, २०१८''' | 377789 | 123882 | 123609 |- | '''आठवडा ४१, २०१८''' | 364531 | 140521 | 133337 |- | '''आठवडा ४२, २०१८''' | 336449 | 143735 | 133325 |- | आठवडा ४३, २०१८ | 406700 | 129570 | 138745 |- | आठवडा ४४, २०१८ | 417072 | 124154 | 129784 |- | '''आठवडा ४५, २०१८''' | 348050 | 133115 | 124081 |- | '''आठवडा ४६, २०१८''' | 411590 | 135799 | 131606 |- | '''आठवडा ४७, २०१८''' | 393374 | 150376 | 141146 |- | आठवडा ४८, २०१८ | 419693 | 147486 | 147991 |- | आठवडा ४९, २०१८ | 361943 | 142194 | 164949 |- | आठवडा ५०, २०१८ | 392454 | 129360 | 159632 |- | आठवडा ५१, २०१८ | 394208 | 123367 | 147681 |- | आठवडा ५२, २०१८ | 347766 | 124342 | 156468 |- | आठवडा १, २०१९ | 387989 | 117599 | 139842 |- | आठवडा २, २०१९ | 422147 | 120428 | 144346 |- | आठवडा ३, २०१९ | '''464115''' | 110898 | 155386 |- | आठवडा ४, २०१९ | 406393 | 106945 | 138793 |- | आठवडा ५, २०१९ | 382590 | 117609 | 149144 |- | आठवडा १३, २०१९ | 270826 | 83940 | 137813 |- | आठवडा १४, २०१९ | 288773 | 74567 | 147752 |- | आठवडा १५, २०१९ | 282445 | 77573 | 133343 |- | आठवडा १६, २०१९ | 281477 | 72953 | 129639 |- | आठवडा १७, २०१९ | 280861 | 79805 | 131084 |- | आठवडा १८, २०१९ | 294314 | 77968 | 128764 |- | आठवडा १९, २०१९ | 291973 | 73590 | 151519 |- | आठवडा २०, २०१९ | 295804 | 71732 | 146157 |- | आठवडा २१, २०१९ | 308845 | 72452 | 143293 |- | आठवडा २२, २०१९ | 326966 | 88653 | 162224 |- | आठवडा २३, २०१९ | 322264 | 99731 | 163971 |- | आठवडा २४, २०१९ | 291105 | 88442 | 161783 |- | आठवडा २५, २०१९ | 325535 | 92762 | 161177 |- | आठवडा २६, २०१९ | 346428 | 92931 | 162596 |- | आठवडा २७, २०१९ | 376652 | 94911 | 163279 |- | आठवडा २८, २०१९ | 379312 | 97017 | 175923 |- | आठवडा २९, २०१९ | 383723 | 109059 | 177330 |- | आठवडा ३०, २०१९ | 392573 | 115000 | 182037 |- | आठवडा ३१, २०१९ | 374086 | 115591 | 187549 |- | आठवडा ३२, २०१९ | 349956 | 99778 | 173343 |- | आठवडा ३३, २०१९ | 357747 | 101854 | 159958 |- | आठवडा ३४, २०१९ | 377167 | 103850 | 174520 |- | आठवडा ३५, २०१९ | 376630 | 108990 | 190594 |- | आठवडा ३६, २०१९ | 331112 | 111431 | 163779 |- | आठवडा ३७, २०१९ | 344125 | 116552 | 165067 |- | आठवडा ३८, २०१९ | 357694 | 121142 | 164126 |- | आठवडा ३९, २०१९ | 400445 | 112897 | 150342 |- | आठवडा ४०, २०१९ | 370929 | 109130 | 173676 |- | आठवडा ४१, २०१९ | 328695 | 108934 | 159818 |- | आठवडा ४२, २०१९ | 361434 | 111628 | 167812 |- | आठवडा ४३, २०१९ | 386006 | 106247 | 167787 |- | आठवडा ४४, २०१९ | 349806 | 112878 | 184211 |- | आठवडा ४५, २०१९ | 340143 | 128884 | 172204 |- | आठवडा ४६, २०१९ | 324882 | 135522 | 173202 |- | आठवडा ४७, २०१९ | 313622 | 135131 | 177381 |- | आठवडा ४८, २०१९ | 287322 | 126068 | 194756 |- | आठवडा ४९, २०१९ | 321077 | 135338 | 207733 |- | आठवडा ५०, २०१९ | 304906 | 153739 | 197417 |- | आठवडा ५१, २०१९ | 326317 | 151815 | 216464 |- | आठवडा ५२, २०१९ | 311846 | 158346 | 213126 |- | आठवडा ५३, २०१९ | 323003 | 171788 | 215389 |- | आठवडा १, २०२० | 294962 | 160992 | 208545 |- | आठवडा २, २०२० | 272232 | 163323 | 203635 |- | आठवडा ३, २०२० | 311192 | 156708 | 192178 |- | आठवडा ४, २०२० | 255306 | 155476 | 200738 |- | आठवडा ५, २०२० | 267906 | 147080 | 220814 |- | आठवडा ६, २०२० | 279752 | 150691 | 209147 |- | आठवडा ७, २०२० | 263658 | 157812 | '''231619''' |- | आठवडा ८, २०२० | 270060 | 164602 | 211164 |- | आठवडा ९, २०२० | 246225 | 148310 | 214105 |- | आठवडा १०, २०२० | 269087 | 162004 | 197203 |- | आठवडा ११, २०२० | 242185 | 172976 | 179795 |- | '''आठवडा १२, २०२०''' | 231633 | 110625 | 91210 |- | आठवडा १३, २०२० | 185385 | 53021 | 55090 |- | आठवडा १४, २०२० | 167099 | – | 46830 |- | आठवडा १५, २०२० | 166368 | 54850 | – |- | आठवडा १६, २०२० | 165090 | 51356 | – |- | आठवडा १७, २०२० | 120627 | 61236 | – |- | आठवडा १८, २०२० | 118967 | 63263 | – |- | आठवडा १९, २०२० | 123957 | 75365 | – |- | आठवडा २०, २०२० | 132415 | 69226 | – |- | आठवडा २१, २०२० | 139200 | 68863 | – |- | आठवडा २२, २०२० | 131262 | 54740 | – |- | आठवडा २३, २०२० | 147730 | 73950 | – |- | आठवडा २५, २०२० | 127471 | 96613 | – |- | आठवडा २६, २०२० | 133930 | 112522 | – |- | '''आठवडा २७, २०२०''' | 135296 (133) | 140429 (138) | 51897 (51) |- | आठवडा २८, २०२० | 234661 | 173602 | 60871 |- | आठवडा २९, २०२० | 246298 | 183016 | 87569 |- | आठवडा ३०, २०२० | 267266 | 180246 | 112154 |- | आठवडा ३१, २०२० | 285583 | 158749 (156) | 108156 |- | आठवडा ३२, २०२० | 320814 | 196709 | 120907 |- | आठवडा ३३, २०२० | 314032 | 230445 (228) | 114969 |- | आठवडा ३४, २०२० | 284536 (280) | 239530 (235) | 107986 (106) |- | आठवडा ३५, २०२० | 297805 | 243499 (239) | 118224 |- | आठवडा ३६, २०२० | 267401 | 215314 | 116782 |- | आठवडा ३७, २०२० | 323358 | 263020 | 131294 |- | '''आठवडा ३८, २०२०''' | 278321 (274) | 292491 (287) | 131405 |- | आठवडा ३९, २०२० | 286669 | 309348 (304) | 132566 |- | आठवडा ४०, २०२० | 278336 (274) | 318029 (313) | 132239 |- | आठवडा ४१, २०२० | 256452 | 308236 | 129599 |- | आठवडा ४२, २०२० | 243843 (240) | 331071 (325) | 128080 |- | आठवडा ४३, २०२० | 257075 (253) | 354112 (348) | 128211 |- | आठवडा ४४, २०२० | 266612 (262) | 371683 (365) | 125455 |- | आठवडा ४५, २०२० | 242736 | 369106 | 121535 |- | आठवडा ४६, २०२० | 236004 | 356188 | 116770 |- | आठवडा ४७, २०२० | 243216 (239) | 371276 (365) | 117627 |- | आठवडा ४८, २०२० | 236653 | 371824 | 128741 |- | आठवडा ४९, २०२० | 220567 | 356665 | 143803 |- | आठवडा ५०, २०२० | 231557 | 386603 | 134398 |- | आठवडा ५१, २०२० | 231327 | 383734 | 117752 |- | आठवडा ५२, २०२० | 226132 | '''407074''' | 123113 |- | आठवडा १, २०२१ | 212907 | 378111 | 121501 |- | आठवडा २, २०२१ | 222329 | 368275 | 121141 |- | आठवडा ३, २०२१ | 236601 | 356805 | 128359 |- | आठवडा ४, २०२१ | 226462 | 376411 | 128355 |- | आठवडा ५, २०२१ | 241260 | 374013 | 137082 |- | आठवडा ६, २०२१ | 222154 | 368817 | 120225 |- | आठवडा ७, २०२१ | 225277 | 362679 | 115057 |} == वाहिन्यांची टीआरपी भाग २ == {| class="wikitable sortable" ! आठवडा आणि वर्ष ! [[स्टार प्रवाह]] ! [[झी मराठी]] ! [[कलर्स मराठी]] ! [[झी टॉकीज]] |- | आठवडा ८, २०२१ | 1016 | 668 | 361 | 259 |- | आठवडा ९, २०२१ | 996 | 669 | 370 | 280 |- | आठवडा १०, २०२१ | 1073.51 | 681.7 | 350.47 | 286.19 |- | आठवडा ११, २०२१ | 1053.28 | 606.56 | 351.19 | 266.43 |- | आठवडा १२, २०२१ | 1082.2 | 657.9 | 369.9 | 302.89 |- | आठवडा १३, २०२१ | 1104.67 | 685.62 | 363.68 | 315.58 |- | आठवडा १४, २०२१ | 1317.92 (405) | 710.42 (218) | 380.33 (117) | 311.85 |- | आठवडा १५, २०२१ | 1215.16 | 620.16 | 350.08 | 339.39 |- | '''आठवडा १६, २०२१''' | <u>872.38</u> | 606.78 | <u>244.7</u> | 359.98 |- | '''आठवडा १७, २०२१''' | 905.88 | 561.35 | 266.98 | 410.3 |- | '''आठवडा १८, २०२१''' | 1192.27 (366) | 601.67 (185) | 315.26 (97) | 404.31 |- | आठवडा १९, २०२१ | 1227.87 | 675.88 | 352.87 |- | '''आठवडा २०, २०२१''' | 1012.39 | 621.55 | 323.56 | 330.35 |- | आठवडा २१, २०२१ | 1157.45 (355) | 706.53 (217) | 388.49 | 353.59 |- | आठवडा २२, २०२१ | 1180.5 | 711.16 | 370.32 | 360.95 |- | आठवडा २३, २०२१ | 1239.43 (380) | 648.76 (199) | 376.31 (116) |- | आठवडा २४, २०२१ | 1202.96 | 645.39 | 405.62 |- | आठवडा २५, २०२१ | 1179.75 | 650.95 | 391.14 |- | आठवडा २६, २०२१ | 1230.57 | 636.42 | 391.11 |- | आठवडा २७, २०२१ | 1308.31 | 638.55 | 402.57 |- | आठवडा २८, २०२१ | 1306.51 | 671.35 | 407.29 |- | '''आठवडा २९, २०२१''' | 1350.29 | 615.5 | 426.66 | '''488.88''' |- | आठवडा ३०, २०२१ | 1439.23 (442) | 625.27 (192) | 447.99 (138) |- | आठवडा ३१, २०२१ | 1460.2 | 638.33 | 496.78 |- | आठवडा ३२, २०२१ | 1359.68 | 638.71 | 541.23 |- | आठवडा ३३, २०२१ | 1478.59 (454) | 656.17 | 572.48 |- | आठवडा ३४, २०२१ | 1365.04 (419) | 623.27 | 565.86 |- | आठवडा ३५, २०२१ | 1457.01 | 719.88 | 563.64 |- | आठवडा ३६, २०२१ | 1434.7 | 646.53 | 569.69 |- | आठवडा ३७, २०२१ | 1519.22 (466) | 658.66 (202) | 522.83 (160) |- | आठवडा ३८, २०२१ | 1507.05 | 673.96 | 587.73 |- | आठवडा ३९, २०२१ | 1419.85 | 671.6 | 562.29 |- | आठवडा ४०, २०२१ | 1263.24 | 626.12 | 528.18 |- | आठवडा ४१, २०२१ | 1347.61 | 646.98 | 562.99 |- | आठवडा ४२, २०२१ | 1402.23 | 709.72 | '''611.56''' |- | आठवडा ४३, २०२१ | 1349.95 | 659.17 | 567.4 |- | आठवडा ४४, २०२१ | 1354.91 | 737.81 | 485.84 |- | आठवडा ४५, २०२१ | 1475.55 (453) | 643.09 (197) | 514.55 (158) |- | आठवडा ४६, २०२१ | 1559.13 (479) | 638.5 (196) | 540.93 (166) |- | आठवडा ४७, २०२१ | 1528.44 (469) | 715.37 (220) | 576.38 (177) |- | आठवडा ४८, २०२१ | 1499.47 | 674.12 | 588.48 |- | आठवडा ४९, २०२१ | 1512.08 | 691.66 | 556.1 |- | आठवडा ५०, २०२१ | 1425.54 | 645.51 | 564.37 |- | आठवडा ५१, २०२१ | 1396.85 | 718.15 | 526.02 |- | आठवडा ५२, २०२१ | 1457.32 | 714.42 | 463.07 |- | आठवडा १, २०२२ | 1578.27 | 695.06 | 430.32 |- | आठवडा २, २०२२ | 1492.66 | 668.41 | 468.57 |- | आठवडा ३, २०२२ | 1474.24 | 636.87 | 484.15 |- | आठवडा ४, २०२२ | 1442.81 | 609.23 | 512.4 |- | आठवडा ५, २०२२ | 1372.02 | 742.99 | 471.2 |- | आठवडा ६, २०२२ | 1321.8 | 609.9 | 468.64 |- | आठवडा ७, २०२२ | 1326.7 | 609.41 | 423.05 |- | आठवडा ८, २०२२ | 1415.89 | 605.05 | 414.58 |- | आठवडा ९, २०२२ | 1451.78 | 596.76 | 392.41 |- | आठवडा १०, २०२२ | 1447.35 (444) | 572.46 (176) | 369.16 (113) |- | आठवडा ११, २०२२ | 1434.9 | 562.99 | 384.35 |- | आठवडा १२, २०२२ | 1445.64 | 546.65 | 405.62 |- | आठवडा १३, २०२२ | 1396.25 | 550.42 | 430.03 |- | आठवडा १४, २०२२ | 1465.01 | 441.22 | 395.48 |- | आठवडा १५, २०२२ | 1319.68 | 472.63 | 379.31 |- | आठवडा १६, २०२२ | 1383.18 | 488.56 | 353.63 |- | आठवडा १७, २०२२ | 1377.46 | 470.05 | 323.03 |- | आठवडा १८, २०२२ | 1297.35 | 497.97 | 331.81 |- | आठवडा १९, २०२२ | 1307.16 | 511.6 | 341.48 |- | आठवडा २०, २०२२ | 1225.08 | 512.35 | 316.46 |- | आठवडा २१, २०२२ | 1340.39 | 538.85 | 346.47 |- | आठवडा २२, २०२२ | 1458.19 | 525.84 | 360.34 |- | आठवडा २३, २०२२ | 1358.65 | 568.35 | 385.02 |- | आठवडा २४, २०२२ | 1450.45 | 589.26 | 359.23 |- | आठवडा २५, २०२२ | 1362.04 | 493.6 | 369.7 |- | आठवडा २६, २०२२ | 1364.56 | 514.48 | 404.55 |- | आठवडा २७, २०२२ | 1422.18 | 479.13 | 405.32 |- | आठवडा २८, २०२२ | 1491.22 | 501.36 | 436.67 | 356.36 |- | आठवडा २९, २०२२ | 1462.34 | 527.46 | 439.2 |- | आठवडा ३०, २०२२ | 1396.1 | 539.29 | 409.45 |- | आठवडा ३१, २०२२ | 1470.58 | 496.1 | 431.04 |- | आठवडा ३२, २०२२ | 1482.76 | 460.1 | 439.29 |- | आठवडा ३३, २०२२ | 1547.59 | 467.49 | 460.03 |- | आठवडा ३४, २०२२ | 1568.57 | 538.99 | 430.36 |- | आठवडा ३५, २०२२ | 1395.34 | 434.99 | 382.41 |- | आठवडा ३६, २०२२ | 1334.86 | 423.57 | 355.05 |- | आठवडा ३७, २०२२ | 1611.16 | 477.11 | 446.23 |- | आठवडा ३८, २०२२ | 1549.77 | 473.27 | 446.47 |- | आठवडा ३९, २०२२ | 1473.29 | 455.1 | 393.99 |- | आठवडा ४०, २०२२ | 1536.17 | 428.09 | 419.81 |- | आठवडा ४१, २०२२ | 1558.64 | 457.97 | 397.42 |- | आठवडा ४२, २०२२ | 1577.06 | 459.76 | 391.03 |- | आठवडा ४३, २०२२ | 1542.64 | 447.01 | 399.59 |- | आठवडा ४४, २०२२ | 1631.41 | 443.51 | 394.15 |- | आठवडा ४५, २०२२ | 1633.9 (502) | 437.97 (134) | 404.76 (124) |- | आठवडा ४६, २०२२ | 1622.17 | 460.65 | 418.24 |- | आठवडा ४७, २०२२ | 1624.24 | 462.07 | 448.78 |- | आठवडा ४८, २०२२ | 1636.78 (502) | 454.8 (140) | 444.26 (136) |- | '''आठवडा ४९, २०२२''' | 1602.33 | 439.14 (135) | 473.48 (145) |- | '''आठवडा ५०, २०२२''' | 1588.57 | 473.08 (145) | 507.52 (156) |- | '''आठवडा ५१, २०२२''' | 1518.51 | 449.74 | 479.44 |- | आठवडा ५२, २०२२ | 1568.14 | 502.6 | 475.11 |- | '''आठवडा १, २०२३''' | 1580.37 | 447.73 | 475.05 |- | '''आठवडा २, २०२३''' | 1605.64 | 429.89 | 471.22 |- | आठवडा ३, २०२३ | 1694.4 (520) | 446.44 (137) | 427.98 (131) |- | '''आठवडा ४, २०२३''' | 1615.59 | 411.25 | 416.82 |- | '''आठवडा ५, २०२३''' | 1612.77 | 420.19 | 430.05 |- | आठवडा ६, २०२३ | 1590.01 | 456.61 | 415.26 |- | आठवडा ७, २०२३ | 1634.23 (502) | 429.37 (132) | 401.25 (123) |- | '''आठवडा ८, २०२३''' | 1212.51 | <u>288.93</u> | 585.59 |- | '''आठवडा ९, २०२३''' | 1603.44 | 449.03 | 497.7 |- | '''आठवडा १०, २०२३''' | 1569.31 | 414.34 | 428.73 |- | आठवडा ११, २०२३ | 1554.68 | 433.96 | 403.41 |- | आठवडा १२, २०२३ | 1574.25 (484) | 444.46 (137) | 395.56 (122) |- | आठवडा १३, २०२३ | 1498.26 (460) | 511.91 (157) | 467.7 (144) |- | आठवडा १४, २०२३ | 1375.32 (423) | 416.89 (128) | 371 (114) |- | '''आठवडा १५, २०२३''' | 1269.91 (390) | 378.41 (116) | 413.51 (127) |- | आठवडा १६, २०२३ | 1301.83 | 407.58 | 406.54 |- | आठवडा १७, २०२३ | 1318.56 (405) | 391.63 (120) | 379.7 (117) |- | '''आठवडा १८, २०२३''' | 1339.34 (411) | 371.13 (114) | 412.84 (127) |- | आठवडा १९, २०२३ | 1286.86 | 380.25 | 371.45 |- | '''आठवडा २०, २०२३''' | 1346.82 | 363.42 | 411.51 |- | '''आठवडा २१, २०२३''' | 1303.9 | 357.37 | 375.98 |- | '''आठवडा २२, २०२३''' | 1421.59 | 357.09 (110) | 410.91 (126) |- | आठवडा २३, २०२३ | 1436.51 | 428.75 | 424.85 |- | आठवडा २४, २०२३ | 1380.19 | 441.8 | 412.97 |- | आठवडा २५, २०२३ | 1494.46 (459) | 431.61 (133) | 407.71 (125) |- | आठवडा २६, २०२३ | 1471.83 | 428.82 | 424.45 |- | '''आठवडा २७, २०२३''' | 1551.81 | 424.57 | 448.48 |- | आठवडा २८, २०२३ | 1540.29 | 459.48 | 438.49 |- | आठवडा २९, २०२३ | 1567.47 | 454.74 | 435.1 |- | '''आठवडा ३०, २०२३''' | 1508.66 | 435.32 | 453.8 |- | आठवडा ३१, २०२३ | 1560.58 | 456.38 | 431.59 |- | '''आठवडा ३२, २०२३''' | 1529.91 | 462.08 | 468.06 | 401.82 |- | '''आठवडा ३३, २०२३''' | 1632.16 | 439.67 | 491.61 | 372.9 |- | आठवडा ३४, २०२३ | 1759.39 (540) | 481.48 | 470.61 | 398.86 |- | आठवडा ३५, २०२३ | 1623.6 | 463.37 | 437.79 | 345.53 |- | आठवडा ३६, २०२३ | 1711.62 | 495.74 | 450.22 |- | आठवडा ३७, २०२३ | 1611.2 | 452.15 | 443.18 |- | आठवडा ३८, २०२३ | 1464.38 | 436.62 | 430.23 |- | '''आठवडा ३९, २०२३''' | 1595.61 | 439.45 | 449.83 |- | आठवडा ४०, २०२३ | 1832.75 | 534.45 | 471.24 |- | आठवडा ४१, २०२३ | 1731.7 | 464.07 | 410.51 |- | आठवडा ४२, २०२३ | 1714.47 | 436.39 | 378.07 |- | आठवडा ४३, २०२३ | 1675.23 (514) | 436.79 (134) | 382.22 (117) |- | आठवडा ४४, २०२३ | 1674.78 | 437.71 | 395.13 |- | आठवडा ४५, २०२३ | 1676.04 | 465.46 | 389.51 |- | आठवडा ४६, २०२३ | 1570.88 | 402.18 |- | आठवडा ४७, २०२३ | 1747.41 | 449.75 | 377.93 |- | आठवडा ४८, २०२३ | 1761.46 (541) | 435.11 (134) | 353.73 (109) |- | आठवडा ४९, २०२३ | 1719.91 | 490.56 | 376.78 |- | आठवडा ५०, २०२३ | 1735.55 | 479.65 | 407.41 |- | आठवडा ५१, २०२३ | 1776.16 | 488.23 | 375.09 |- | आठवडा ५२, २०२३ | 1708.4 | 463.56 | 376.35 |- | आठवडा १, २०२४ | 1715.59 | 443.04 | 389.05 |- | आठवडा २, २०२४ | 1678.98 | 469.49 | 365.2 |- | आठवडा ३, २०२४ | 1688.83 | 462.43 |- | आठवडा ४, २०२४ | 1581.72 | 482.97 | 385.78 |- | आठवडा ५, २०२४ | 1625.23 | 488.22 | 394.09 |- | आठवडा ६, २०२४ | 1684.54 | 468.92 | 395.36 |- | आठवडा ७, २०२४ | 1653.98 | 491.33 | 373.85 |- | आठवडा ८, २०२४ | 1584.28 | 468.08 | 372.46 |- | आठवडा ९, २०२४ | 1573.99 | 462.86 | 359.59 |- | आठवडा १०, २०२४ | 1661.25 | 452.23 | 348.24 |- | आठवडा ११, २०२४ | 1749.5 | 453.71 | 329.89 |- | आठवडा १२, २०२४ | '''1901.83''' | 494.67 | 297.83 |- | आठवडा १३, २०२४ | 1707.26 | 523.69 |- | आठवडा १४, २०२४ | 1664.11 | 511.27 |- | आठवडा १५, २०२४ | 1625.35 | 506.08 |- | आठवडा १६, २०२४ | 1428.67 | 532.85 |- | आठवडा १७, २०२४ | 1460.6 | 521.18 |- | आठवडा १८, २०२४ | 1463.86 | 529.87 |- | आठवडा १९, २०२४ | 1441.16 | 515.6 |- | आठवडा २०, २०२४ | 1327.15 | 487.3 |- | आठवडा २१, २०२४ | 1415.2 | 477.59 |- | आठवडा २२, २०२४ | 1558.87 | 533.58 |- | आठवडा २३, २०२४ | 1455.71 | 503.52 |- | आठवडा २४, २०२४ | 1483.34 | 510.4 |- | आठवडा २५, २०२४ | 1501.4 | 538.17 |- | आठवडा २६, २०२४ | 1489.54 | 548.48 |- | आठवडा २७, २०२४ | 1475.31 | 532.05 |- | आठवडा २८, २०२४ | 1477.57 | 540.71 |- | आठवडा २९, २०२४ | 1544.32 | 536.04 | | 353.71 |- | आठवडा ३०, २०२४ | 1567.88 | 502.65 |- | आठवडा ३१, २०२४ | 1676.29 | 494.1 | | 321.47 |- | आठवडा ३२, २०२४ | 1582.73 | 522.67 | 341.47 |- | आठवडा ३३, २०२४ | 1509.66 | 532.49 | 362.56 |- | आठवडा ३४, २०२४ | 1457.21 | 491.63 | 347.83 |- | आठवडा ३५, २०२४ | 1629.42 | 545.08 | 451.41 |- | आठवडा ३६, २०२४ | 1781.63 | 549.18 | 459.94 |- | आठवडा ३७, २०२४ | 1598 | 494.67 | 449.82 |- | आठवडा ३८, २०२४ | 1663.68 | 498.3 | 464.75 |- | '''आठवडा ३९, २०२४''' | 1606.35 | 496.92 | 540.59 |- | '''आठवडा ४०, २०२४''' | 1552.43 | 493.84 | 562.73 |- | आठवडा ४१, २०२४ | 1574.26 | 529.18 | 385.76 |- | आठवडा ४२, २०२४ | 1553.06 | 558.5 |- | आठवडा ४३, २०२४ | 1659.63 | 559.19 |- | आठवडा ४४, २०२४ | 1592.41 | 612.19 |- | आठवडा ४५, २०२४ | 1621.18 | 566.71 |- | आठवडा ४६, २०२४ | 1615.65 | 563.94 |- | आठवडा ४७, २०२४ | 1634.63 | 557.37 |- | आठवडा ४८, २०२४ | 1604.49 | 544.96 |- | आठवडा ४९, २०२४ | 1630.64 | 536.81 |- | आठवडा ५०, २०२४ | 1576.71 | 538.73 |- | आठवडा ५१, २०२४ | 1617.37 | 517.17 |- | आठवडा ५२, २०२४ | 1560.53 | 562.48 |- | आठवडा ५३, २०२४ | 1570.87 | 579.49 |} == वाहिन्यांची टीआरपी भाग ३ == {| class="wikitable sortable" ! आठवडा आणि वर्ष ! [[स्टार प्रवाह]] ! [[झी मराठी]] ! [[सन मराठी]] |- | आठवडा १, २०२५ | 1536.32 | 597.76 |- | आठवडा २, २०२५ | 1532.67 | 647.9 |- | आठवडा ३, २०२५ | 1521.6 | 646.67 |- | आठवडा ४, २०२५ | 1488.7 | 687.57 | 264.47 |- | आठवडा ५, २०२५ | 1438.9 | 654.33 | 277.06 |- | आठवडा ६, २०२५ | 1697.05 | 627.72 | 268.05 |- | आठवडा ७, २०२५ | 1619.74 | 593.48 |- | आठवडा ८, २०२५ | 1534.75 | 585.68 |- | आठवडा ९, २०२५ | 1613.16 | 589.94 |- | आठवडा १०, २०२५ | 1528.25 | 600.66 |- | आठवडा ११, २०२५ | 1666.29 | 686.99 | 306.44 |- | आठवडा १२, २०२५ | 1506.31 | 630.74 |- | आठवडा १३, २०२५ | 1510.23 | 583.68 |- | आठवडा १४, २०२५ | 1511.08 | 591.14 |- | आठवडा १५, २०२५ | 1419.57 | 575.19 |- | आठवडा १६, २०२५ | 1361.08 | 588.09 |- | आठवडा १७, २०२५ | 1363.2 | 604.27 |- | आठवडा १८, २०२५ | 1246.91 | 577.87 |- | आठवडा १९, २०२५ | 1308.69 | 572.0 |- | आठवडा २०, २०२५ | 1189.4 | 561.12 |- | आठवडा २१, २०२५ | 1355.31 | 562.09 |- | आठवडा २२, २०२५ | 1407.17 | 611.3 |- | आठवडा २३, २०२५ | 1469.89 | 668.48 |- | आठवडा २४, २०२५ | 1441.44 | 613.14 |- | आठवडा २५, २०२५ | 1417.13 | 632.94 |- | आठवडा २६, २०२५ | 1414.68 | 683.25 | 296.14 |- | आठवडा २७, २०२५ | 1458.56 | 662.22 |- | आठवडा २८, २०२५ | 1446.1 | 696.55 | 313.65 |- | आठवडा २९, २०२५ | 1460 | 675.11 | 299.55 |- | आठवडा ३०, २०२५ | 1580.55 | 654.88 |- | आठवडा ३१, २०२५ | 1515.8 | 667.89 | 311.23 |- | आठवडा ३२, २०२५ | 1583.35 | 668.95 | 314.38 |- | आठवडा ३३, २०२५ | 1532.29 | 665.64 | 360.25 |- | आठवडा ३४, २०२५ | 1485.28 | 652.38 | 352.08 |- | आठवडा ३५, २०२५ | 1484.16 | 642.21 | 340.52 |- | आठवडा ३६, २०२५ | 1562.75 | 682.63 | 344.19 |- | आठवडा ३७, २०२५ | 1543.17 | 665.51 | 323.66 |- | आठवडा ३८, २०२५ | 1564.75 | 629.58 | 339.9 |- | आठवडा ३९, २०२५ | 1553.55 | 667.42 | 355.03 |- | आठवडा ४०, २०२५ | 1622.45 | 707.91 | 329.07 |- | आठवडा ४१, २०२५ | 1606.03 | 757.07 | 316.59 |- | आठवडा ४२, २०२५ | 1472.12 | 694.8 | 305 |- | आठवडा ४३, २०२५ | 1514.4 | 707.35 | 293.71 |- | आठवडा ४४, २०२५ | 1452.48 | 711.74 | 327.07 |- | आठवडा ४५, २०२५ | 1435.62 | 766.25 | 335.79 |- | आठवडा ४६, २०२५ | 1434.01 | 730.97 | 340.47 |- | आठवडा ४७, २०२५ | 1436.83 | 729.15 | 345.49 |- | आठवडा ४८, २०२५ | 1404.92 | 716.39 | 382.16 |- | आठवडा ४९, २०२५ | 1355.42 | 723.72 | '''382.74''' |- | आठवडा ५०, २०२५ | 1345.6 | 734.73 | 377.75 |- | आठवडा ५१, २०२५ | 1394.16 | '''779.97''' | 351.4 |- | आठवडा ५२, २०२५ | 1378.58 | 752.24 | 365.24 |- | आठवडा १, २०२६ | 1357.74 | 763.55 | 362.75 |- | आठवडा २, २०२६ | 1292.59 | 710.35 | 329.13 |- | आठवडा ३, २०२६ | 1308.05 | 706.6 | 368.8 |- | आठवडा ४, २०२६ | 1213.44 | 693.14 | 338.62 |- | आठवडा ५, २०२६ | 1235.11 | 749.99 | 344.47 |- | आठवडा ६, २०२६ | 1242.97 | 692.78 | 379.95 |- | आठवडा ७, २०२६ | 1252.89 | 707.52 | 348.58 |- | आठवडा ८, २०२६ | 1317.94 | 726.51 | 343.0 |- | आठवडा ९, २०२६ | 1330.63 | 658.7 | 352.96 |- | आठवडा १०, २०२६ | 1219.47 | 679.92 | 346.28 |- | आठवडा ११, २०२६ | 1298.88 | 672.84 | 327.98 |- | आठवडा १२, २०२६ | 1240.08 | 703.02 | 328.56 |- | आठवडा १३, २०२६ | 1101.65 | 645.1 | 373.23<br>मराठी न्यूझ |- | आठवडा १४, २०२६ | 1125.84 | 671.1 | 345.25 |- | आठवडा १५, २०२६ | 1077.5 | 686.3 | 355.56 |- | आठवडा १६, २०२६ | 1057.52 | 686.13 | 362.12 |- | आठवडा १७, २०२६ | 1090.4 | 692.24 | 355.07 |- | आठवडा १८, २०२६ | 1090.51 | 724.35 | 336.09 |- | आठवडा १९, २०२६ | 1091.65 | 672.2 | 332.75 |- | आठवडा २०, २०२६ | 1153.81 | 698.82 | 319.05 |} == २००६-०८ == === आठवडा १६ (१७ ते २३ एप्रिल २००६) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! हिंदी भाषिक मार्केट |- | १ | २० | रात्री ८ | [[या सुखांनो या]] | ०.९ |} === आठवडा ३२ (६ ते १२ ऑगस्ट २००६)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 06/08/2006 to 12/08/2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061019225842/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php4?ch=Zee%20Marathi&startperiod=06/08/2006&endperiod=12/08/2006|archive-date=2006-10-19|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php4?ch=Zee%20Marathi&startperiod=06/08/2006&endperiod=12/08/2006}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ९८ | संध्या. ७.३० | [[झी मराठी पुरस्कार २००६]] | १.९ |} === आठवडा ३९ (२१ ते २७ सप्टेंबर २००८)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 21/09/2008 to 27/09/2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081016221537/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=21/09/2008&endperiod=27/09/2008|archive-date=2008-10-16|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=21/09/2008&endperiod=27/09/2008}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ८८ | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] | ०.८५ |} === आठवडा ४५ (२ ते ८ नोव्हेंबर २००८)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 02/11/2008 to 08/11/2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202064723/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=02/11/2008&endperiod=08/11/2008|archive-date=2008-12-02|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=02/11/2008&endperiod=08/11/2008}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ६७ | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] | १.०२ |- | २ | ७९ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.९२ |- | ३ | ९९ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.७७ |} === आठवडा ४६ (९ ते १५ नोव्हेंबर २००८) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ३१ | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] | १.२४ |- | २ | ५२ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.९८ |- | ३ | ६८ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.८५ |- style="background:LightGray | ४ | ८१ | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | ०.८ |- | ५ | ९५ | संध्या. ७ | [[वहिनीसाहेब]] | ०.७१ |} === आठवडा ४७ (१६ ते २२ नोव्हेंबर २००८)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 16/11/2008 to 22/11/2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208092225/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=16/11/2008&endperiod=22/11/2008|archive-date=2008-12-08|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=16/11/2008&endperiod=22/11/2008}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 16/11/2008 to 22/11/2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208092518/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=16/11/2008&endperiod=22/11/2008|archive-date=2008-12-08|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=16/11/2008&endperiod=22/11/2008}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | २९ | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] | १.१५ |- | २ | ५० | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.९४ |- | ३ | ५८ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.८९ |- | ४ | ६४ | रात्री ८ | [[कुलवधू (मालिका)|कुलवधू]] | ०.८४ |- style="background:LightGray | ५ | ७२ | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | ०.७८ |- | ६ | ८९ | संध्या. ७ | [[वहिनीसाहेब]] | ०.७ |- style="background:LightGray" | ७ | ९० | रात्री ८.३० | [[ह्या गोजिरवाण्या घरात]] | ०.७ |} === आठवडा ४९ (३० नोव्हेंबर ते ६ डिसेंबर २००८) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ४६ | संध्या. ७.३० | अजय-अतुल लाइव्ह | १.१७ |- | २ | ७४ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.८८ |- style="background:LightGray | ३ | ७९ | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | ०.८५ |- | ४ | ८४ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.८२ |- style="background:LightGray" | ५ | ९१ | रात्री ८.३० | [[ह्या गोजिरवाण्या घरात]] | ०.७९ |} === आठवडा ५० (७ ते १३ डिसेंबर २००८)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 07/12/2008 to 13/12/2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081231234041/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=07/12/2008&endperiod=13/12/2008|archive-date=2008-12-31|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=07/12/2008&endperiod=13/12/2008}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 07/12/2008 to 13/12/2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081231233959/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=07/12/2008&endperiod=13/12/2008|archive-date=2008-12-31|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=07/12/2008&endperiod=13/12/2008}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ४५ | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] | १.३३ |- | २ | ७२ | संध्या. ७.३० | [[नवरा माझा नवसाचा]] | ०.९८ |- | ३ | ७३ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.९८ |- | ४ | ८६ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.९ |- style="background:LightGray | ५ | ९७ | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | ०.७८ |} === आठवडा ५१ (१४ ते २० डिसेंबर २००८) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ३५ | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] | १.४६ |- | २ | ७७ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | १.० |- | ३ | ८८ | संध्या. ७ | [[वहिनीसाहेब]] | ०.९ |- | ४ | ९५ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.८५ |} == २००९ == === आठवडा १ (४ ते १० जानेवारी २००९)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 04/01/2009 to 10/01/2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090122201135/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=04/01/2009&endperiod=10/01/2009|archive-date=2009-01-22|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=04/01/2009&endperiod=10/01/2009}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 04/01/2009 to 10/01/2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090122200948/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=04/01/2009&endperiod=10/01/2009|archive-date=2009-01-22|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=04/01/2009&endperiod=10/01/2009}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ३३ | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] | १.५५ |- | २ | ७३ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.९७ |- style="background:LightGray | ३ | ९२ | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | ०.८२ |- | ४ | ९६ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.८ |} === आठवडा २ (११ ते १७ जानेवारी २००९) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ३३ | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] | १.५३ |- | २ | ७९ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.९५ |- | ३ | ९९ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.८७ |} === आठवडा ३ (१८ ते २४ जानेवारी २००९)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 18/01/2009 to 24/01/2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090208173523/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=18/01/2009&endperiod=24/01/2009|archive-date=2009-02-08|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=18/01/2009&endperiod=24/01/2009}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 18/01/2009 to 24/01/2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090208173041/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=18/01/2009&endperiod=24/01/2009|archive-date=2009-02-08|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=18/01/2009&endperiod=24/01/2009}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | १९ | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] | २.० |- | २ | ५५ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | १.११ |- | ३ | ६८ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | १.०२ |- style="background:LightGray | ४ | ७३ | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | ०.९८ |- | ५ | ८९ | संध्या. ७ | [[वहिनीसाहेब]] | ०.८९ |} === आठवडा ४ (२५ ते ३१ जानेवारी २००९) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- style="background:LightGray | १ | ९३ | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | ०.८७ |} === आठवडा ५ (१ ते ७ फेब्रुवारी २००९)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 01/02/2009 to 07/02/2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226010253/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=01/02/2009&endperiod=07/02/2009|archive-date=2009-02-26|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=01/02/2009&endperiod=07/02/2009}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 01/02/2009 to 07/02/2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226010125/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=01/02/2009&endperiod=07/02/2009|archive-date=2009-02-26|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=01/02/2009&endperiod=07/02/2009}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | २० | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] | २.१ |- style="background:LightGray | २ | ६९ | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | १.० |- | ३ | ८१ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.९ |- | ४ | ९२ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.८ |- style="background:LightGray | ५ | ९६ | रात्री ८.३० | [[ह्या गोजिरवाण्या घरात]] | ०.८ |} === आठवडा ६ (८ ते १४ फेब्रुवारी २००९)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 08/02/2009 to 14/02/2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090307013359/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=08/02/2009&endperiod=14/02/2009|archive-date=2009-03-07|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=08/02/2009&endperiod=14/02/2009}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 08/02/2009 to 14/02/2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090307013737/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=08/02/2009&endperiod=14/02/2009|archive-date=2009-03-07|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=08/02/2009&endperiod=14/02/2009}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | १० | संध्या. ७.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] महाअंतिम सोहळा | २.६६ |- | २ | ७८ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.९ |- style="background:LightGray | ३ | ८० | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | ०.८७ |- | ४ | ९८ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.७७ |} === आठवडा ९ (१ ते ७ मार्च २००९)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 01/03/2009 to 07/03/2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090323024753/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=01/03/2009&endperiod=07/03/2009|archive-date=2009-03-23|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=01/03/2009&endperiod=07/03/2009}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- style="background:LightGray | १ | ८१ | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | ०.९ |} === आठवडा ११ (१५ ते २१ मार्च २००९) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ८९ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.८१ |- | २ | ९६ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.७५ |- style="background:LightGray | ३ | ९७ | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | ०.७५ |} === आठवडा १२ (२२ ते २८ मार्च २००९) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- style="background:LightGray | १ | ८९ | रात्री ८ | [[चार दिवस सासूचे (मालिका)|चार दिवस सासूचे]] | ०.८ |} == २०१० == === आठवडा १ (३ ते ९ जानेवारी २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 03/01/2010 to 09/01/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100126144914/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=03/01/2010&endperiod=09/01/2010|archive-date=2010-01-26|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=03/01/2010&endperiod=09/01/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ५७ | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | १.० |- | २ | ८० | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प]] | ०.९ |- | ३ | ८३ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.९ |} === आठवडा २ (१० ते १६ जानेवारी २०१०) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ६३ | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प]] | १.० |- | २ | ७३ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | १.० |- | ३ | ७६ | संध्या. ७.३० | झी गौरव पुरस्कार | ०.९ |- | ४ | ९४ | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | ०.८ |} === आठवडा ५ (३१ जानेवारी ते ६ फेब्रुवारी २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 31/01/2010 to 06/02/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100227055037/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=31/01/2010&endperiod=06/02/2010|archive-date=2010-02-27|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=31/01/2010&endperiod=06/02/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ४६ | संध्या. ७.३० | [[सा रे ग म प]] महाअंतिम सोहळा | १.१ |- | २ | ७५ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.८ |- | ३ | ९८ | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | ०.७ |} === आठवडा ६ (७ ते १३ फेब्रुवारी २०१०) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ७५ | रात्री ९.३० | [[एका पेक्षा एक]] | ०.९ |- | २ | ८७ | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | ०.८ |- | ३ | ९१ | संध्या. ७.३० | [[दे धक्का]] | ०.७ |- | ४ | १०० | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.७ |} === आठवडा ७ (१४ ते २० फेब्रुवारी २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 14/02/2010 to 20/02/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100603040615/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=14/02/2010&endperiod=20/02/2010|archive-date=2010-06-03|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=14/02/2010&endperiod=20/02/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ९२ | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | ०.८ |} === आठवडा ९ (२८ फेब्रुवारी ते ६ मार्च २०१०) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ९७ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.७ |} === आठवडा ११ (१४ ते २० मार्च २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 14/03/2010 to 20/03/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100331132856/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=14/03/2010&endperiod=20/03/2010|archive-date=2010-03-31|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=14/03/2010&endperiod=20/03/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ८५ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.८ |- | २ | ९७ | संध्या. ७.३० | फॉरेनची पाटलीण | ०.७ |- | ३ | ९९ | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | ०.७ |} === आठवडा १२ (२१ ते २७ मार्च २०१०) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ७२ | संध्या. ७.३० | [[महाराष्ट्राचा सुपरस्टार]] महाअंतिम सोहळा | ०.८ |- | २ | १०० | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | ०.७ |} === आठवडा १६ (१८ ते २४ एप्रिल २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 18/04/2010 to 24/04/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100507110158/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=18/04/2010&endperiod=24/04/2010|archive-date=2010-05-07|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=18/04/2010&endperiod=24/04/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ९९ | संध्या. ७.३० | [[अवघाचि संसार]] | ०.६ |} === आठवडा १७ (२५ एप्रिल ते १ मे २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 25/04/2010 to 01/05/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100608102842/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=25/04/2010&endperiod=01/05/2010|archive-date=2010-06-08|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=25/04/2010&endperiod=01/05/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ९० | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.६८ |} === आठवडा २० (१६ ते २२ मे २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 16/05/2010 to 22/05/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100913071355/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=16/05/2010&endperiod=22/05/2010|archive-date=2010-09-13|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=16/05/2010&endperiod=22/05/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ८० | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.८ |} === आठवडा २१ (२३ ते २९ मे २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 23/05/2010 to 29/05/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100608101246/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=23/05/2010&endperiod=29/05/2010|archive-date=2010-06-08|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=23/05/2010&endperiod=29/05/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ७७ | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.७६ |} === आठवडा २२ (३० मे ते ५ जून २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 30/05/2010 to 05/06/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100618012139/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=30/05/2010&endperiod=05/06/2010|archive-date=2010-06-18|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=30/05/2010&endperiod=05/06/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ६६ | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.८३ |} === आठवडा २४ (१३ ते १९ जून २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 13/06/2010 to 19/06/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101227114040/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=13/06/2010&endperiod=19/06/2010|archive-date=2010-12-27|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=13/06/2010&endperiod=19/06/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ८८ | संध्या. ७.३० | लखलख चंदेरी | ०.७९ |- | २ | ९५ | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.७६ |} === आठवडा २६ (२७ जून ते ३ जुलै २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 27/06/2010 to 03/07/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100719100204/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=27/06/2010&endperiod=03/07/2010|archive-date=2010-07-19|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee%20Marathi&startperiod=27/06/2010&endperiod=03/07/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ८० | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.८६ |- | २ | ९४ | संध्या. ७.३० | [[एक डाव धोबीपछाड]] | ०.७३ |} === आठवडा २७ (४ ते १० जुलै २०१०) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ७१ | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.९ |} === आठवडा २८ (११ ते १७ जुलै २०१०) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ७७ | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.८२ |} === आठवडा २९ (१८ ते २४ जुलै २०१०) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ३३ | संध्या. ७.३० | [[नटरंग]] | १.५१ |- | २ | ६४ | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.९४ |- | ३ | १०० | संध्या. ७.३० | [[भाग्यलक्ष्मी (मालिका)|भाग्यलक्ष्मी]] | ०.७१ |} === आठवडा ३१ (१ ते ७ ऑगस्ट २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 01/08/2010 to 07/08/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100825214347/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=01/08/2010&endperiod=07/08/2010|archive-date=2010-08-25|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=01/08/2010&endperiod=07/08/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ७० | रात्री ९.३० | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] | ०.८८ |- | २ | ७२ | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.८७ |- | ३ | ७४ | संध्या. ७.३० | [[सा रे ग म प]] महाअंतिम सोहळा | ०.८६ |} === आठवडा ३२ (८ ते १४ ऑगस्ट २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 08/08/2010 to 14/08/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100826070933/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=08/08/2010&endperiod=14/08/2010|archive-date=2010-08-26|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=08/08/2010&endperiod=14/08/2010}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 08/08/2010 to 14/08/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100828223958/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=08/08/2010&endperiod=14/08/2010|archive-date=2010-08-28|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=08/08/2010&endperiod=14/08/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ८० | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.७८ |- | २ | ९१ | रात्री ९ | [[शुभं करोति (मालिका)|शुभं करोति]] १ तासाचा विशेष भाग | ०.७३ |- style="background:LightGray | ३ | ९२ | संध्या. ७.३० | [[लेक लाडकी ह्या घरची]] | ०.७३ |- | ४ | ९९ | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | ०.६८ |} === आठवडा ३३ (१५ ते २१ ऑगस्ट २०१०) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ४२ | संध्या. ७.३० | [[फू बाई फू]] महाअंतिम सोहळा | १.३६ |- | २ | ८१ | रात्री ८ | [[माझिया प्रियाला प्रीत कळेना]] | ०.७९ |- | ३ | ८८ | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | ०.७३ |- | ४ | ९४ | संध्या. ७.३० | [[भाग्यलक्ष्मी (मालिका)|भाग्यलक्ष्मी]] | ०.७२ |} === आठवडा ३४ (२२ ते २८ ऑगस्ट २०१०) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ७९ | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.८४ |- | २ | ९१ | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | ०.७ |} === आठवडा ३५ (२९ ऑगस्ट ते ४ सप्टेंबर २०१०) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ८७ | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | ०.७५ |- | २ | ९३ | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.७३ |} === आठवडा ३६ (५ ते ११ सप्टेंबर २०१०) === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ३७ | संध्या. ७.३० | [[मी शिवाजीराजे भोसले बोलतोय!]] | १.४७ |- | २ | ८४ | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.८१ |- | ३ | ९७ | रात्री ८ | [[माझिया प्रियाला प्रीत कळेना]] | ०.७४ |} === आठवडा ३७ (१२ ते १८ सप्टेंबर २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 12/09/2010 to 18/09/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101004202140/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=12/09/2010&endperiod=18/09/2010|archive-date=2010-10-04|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=12/09/2010&endperiod=18/09/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ९७ | संध्या. ७ | [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] | ०.७ |} === आठवडा ४३ (२४ ते ३० ऑक्टोबर २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 24/10/2010 to 30/10/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101118064119/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=24/10/2010&endperiod=30/10/2010|archive-date=2010-11-18|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=24/10/2010&endperiod=30/10/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ९७ | रात्री ८ | [[माझिया प्रियाला प्रीत कळेना]] | ०.७ |} === आठवडा ४८ (२८ नोव्हेंबर ते ४ डिसेंबर २०१०)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 28/11/2010 to 04/12/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101221072018/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=28/11/2010&endperiod=04/12/2010|archive-date=2010-12-21|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=28/11/2010&endperiod=04/12/2010}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 28/11/2010 to 04/12/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101221071627/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=28/11/2010&endperiod=04/12/2010|archive-date=2010-12-21|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=28/11/2010&endperiod=04/12/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- | १ | ९७ | रात्री ९.३० | [[फू बाई फू]] | ०.७ |- style="background:LightGray | २ | १०० | रात्री ९.३० | [[गौरव महाराष्ट्राचा (कार्यक्रम)|गौरव महाराष्ट्राचा]] | ०.७ |} == २०११-१२ == === आठवडा १२ (१८ ते २४ मार्च २०१२)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 12 (18/03/2012-24/03/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120413205815/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star+Pravah&startperiod=18/03/2012&endperiod=24/03/2012|archive-date=2012-04-13|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star+Pravah&startperiod=18/03/2012&endperiod=24/03/2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 12 (18/03/2012-24/03/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120413205755/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=18/03/2012&endperiod=24/03/2012|archive-date=2012-04-13|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=18/03/2012&endperiod=24/03/2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings from 24/10/2010 to 30/10/2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101118064119/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=24/10/2010&endperiod=30/10/2010|archive-date=2010-11-18|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Zee+Marathi&startperiod=24/10/2010&endperiod=30/10/2010}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- style="background:Orange | १ | ६४ | संध्या. ७.३० | [[पुढचं पाऊल]] | ०.८९ |- style="background:LightGray | २ | ८१ | रात्री ९.३० | [[ढोलकीच्या तालावर]] | ०.७४ |- | ३ | ८५ | रात्री ८.३० | [[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]] | ०.७३ |- style="background:Orange | ४ | ९८ | रात्री ८ | [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] | ०.६७ |} === आठवडा १५ (८ ते १४ एप्रिल २०१२)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 15 (08/04/2012-14/04/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425233411/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star%20Pravah&startperiod=08/04/2012&endperiod=14/04/2012|archive-date=2012-04-25|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star%20Pravah&startperiod=08/04/2012&endperiod=14/04/2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 15 (08/04/2012-14/04/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425233355/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=08/04/2012&endperiod=14/04/2012|archive-date=2012-04-25|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=08/04/2012&endperiod=14/04/2012}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- style="background:Orange | १ | ६० | संध्या. ७.३० | [[पुढचं पाऊल]] | ०.९५ |- style="background:Orange | २ | ७० | रात्री ८.३० | [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] | ०.८१ |- style="background:Orange | ३ | ८४ | रात्री ८ | [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] | ०.७३ |- style="background:LightGray | ४ | ९६ | संध्या. ७.३० | [[लेक लाडकी ह्या घरची]] | ०.६६ |} === आठवडा १६ (१५ ते २१ एप्रिल २०१२)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 16 (15/04/2012-21/04/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120605235516/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star%20Pravah&startperiod=15/04/2012&endperiod=21/04/2012|archive-date=2012-06-05|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star%20Pravah&startperiod=15/04/2012&endperiod=21/04/2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 16 (15/04/2012-21/04/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120606000117/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=15/04/2012&endperiod=21/04/2012|archive-date=2012-06-06|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV%20Marathi&startperiod=15/04/2012&endperiod=21/04/2012}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- style="background:Orange | १ | ६५ | संध्या. ७.३० | [[पुढचं पाऊल]] | ०.९२ |- style="background:Orange | २ | ६६ | रात्री ८.३० | [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] | ०.९ |- style="background:Orange | ३ | ८५ | रात्री ८ | [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] | ०.६७ |- style="background:LightGray | ४ | ८९ | संध्या. ७ | [[ढोलकीच्या तालावर]] महाअंतिम सोहळा | ०.६५ |- style="background:LightGray | ५ | ९० | संध्या. ७.३० | [[लेक लाडकी ह्या घरची]] | ०.६५ |} === आठवडा १७ (२२ ते २८ एप्रिल २०१२)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 17 (22/04/2012-28/04/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120517011042/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star+Pravah&startperiod=22/04/2012&endperiod=28/04/2012|archive-date=2012-05-17|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star+Pravah&startperiod=22/04/2012&endperiod=28/04/2012}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- style="background:Orange | १ | ७१ | रात्री ८.३० | [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] | ०.९६ |- style="background:Orange | २ | ७५ | रात्री ८ | [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] | ०.८८ |- style="background:Orange | ३ | ७७ | संध्या. ७.३० | [[पुढचं पाऊल]] | ०.८४ |} === आठवडा १९ (६ ते १२ मे २०१२)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 17 (22/04/2012-28/04/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120517011042/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star+Pravah&startperiod=22/04/2012&endperiod=28/04/2012|archive-date=2012-05-17|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star+Pravah&startperiod=22/04/2012&endperiod=28/04/2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 19 (06/05/2012-12/05/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529010350/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=06/05/2012&endperiod=12/05/2012|archive-date=2012-05-29|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=06/05/2012&endperiod=12/05/2012}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- style="background:Orange | १ | ६४ | रात्री ८.३० | [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] | ०.९४ |- style="background:Orange | २ | ६६ | संध्या. ७.३० | [[पुढचं पाऊल]] | ०.९३ |- style="background:LightGray | ३ | ८२ | संध्या. ७.३० | [[लेक लाडकी ह्या घरची]] | ०.७२ |- style="background:LightGray | ४ | ८९ | रात्री ९ | [[कालाय तस्मै नमः (मालिका)|कालाय तस्मै नमः]] | ०.६८ |- style="background:LightGray | ५ | ९४ | रात्री ९.३० | [[गौरव महाराष्ट्राचा (कार्यक्रम)|गौरव महाराष्ट्राचा]] | ०.६५ |} === आठवडा २१ (२० ते २६ मे २०१२)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 17 (22/04/2012-28/04/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120517011042/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star+Pravah&startperiod=22/04/2012&endperiod=28/04/2012|archive-date=2012-05-17|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star+Pravah&startperiod=22/04/2012&endperiod=28/04/2012}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- style="background:Orange | १ | ५१ | रात्री ८.३० | [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] | १.०८ |- style="background:Orange | २ | ६२ | संध्या. ७.३० | [[पुढचं पाऊल]] | ०.८८ |- style="background:Orange | ३ | ७६ | रात्री ८ | [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] | ०.७८ |} === आठवडा २२ (२७ मे ते २ जून २०१२)<ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 22 (27/05/2012-02/06/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20130224005923/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star%20Pravah&startperiod=27/05/2012&endperiod=02/06/2012|archive-date=2013-02-24|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Star%20Pravah&startperiod=27/05/2012&endperiod=02/06/2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 22 (27/05/2012-02/06/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120702075713/http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=27/05/2012&endperiod=02/06/2012|archive-date=2012-07-02|url=http://www.indiantelevision.com:80/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=ETV+Marathi&startperiod=27/05/2012&endperiod=02/06/2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tvr Ratings for Week 22 (27/05/2012-02/06/2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20130224081637/http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Z%20Marathi&startperiod=27/05/2012&endperiod=02/06/2012|archive-date=2013-02-24|url=http://www.indiantelevision.com/tvr/telemeter/telechanneltam.php?ch=Z%20Marathi&startperiod=27/05/2012&endperiod=02/06/2012}}</ref> === {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" | क्रमांक ! rowspan="2" | वेळ ! rowspan="2" | कार्यक्रम/मालिका ! rowspan="2" | TAM TVT |- ! महाराष्ट्र/गोवा ! भारत |- style="background:Orange | १ | ४१ | रात्री ८.३० | [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] | १.२२ |- style="background:Orange | २ | ४८ | संध्या. ७.३० | [[पुढचं पाऊल]] | १.०७ |- style="background:Orange | ३ | ६० | रात्री ८ | [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] | ०.८५ |- style="background:LightGray | ४ | ८८ | संध्या. ७.३० | [[लेक लाडकी ह्या घरची]] | ०.६७ |- | ५ | ९४ | रात्री ९.३० | [[महाराष्ट्राची लोकधारा]] | ०.६५ |- style="background:LightGray | ६ | ९५ | रात्री ९.३० | [[गौरव महाराष्ट्राचा (कार्यक्रम)|गौरव महाराष्ट्राचा]] | ०.६५ |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:याद्या]] 515f4quxwfy43ru9ltccc9tklowzwuw 4 368613 2686325 2684685 2026-05-27T17:14:52Z MediaWiki message delivery 38883 /* २०२६ च्या यू४सी निवडणुकीत आता मतदान करा */ नवीन विभाग 2686325 wikitext text/x-wiki {{स्वयं संग्रह | algo = old(7d) | archive = विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा १२ | counter = 0 }} {{जुन्या चर्चा चौकट|search=yes| <center>[[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा १|१]], [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा २|२]], [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ३|३]], [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ४|४]], [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ५|५]],<br> [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ६|६]], [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ७|७]],[[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ८|८]],[[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ९|९]],[[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा १०|१०]],<br> [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा ११|११]],[[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा १२|१२]],[[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती/जुनी चर्चा १३|१३]]</center> }} {{सुचालन चावडी}} == १,००,००० लेख == मराठी विकिपीडियाने ''२४ जुलै, २०२५च्या पहाटे'' '''१,००,००० लेखांचा टप्पा ओलांडला'''. या महत्त्वाचा मैलदगड पार करताना तुमच्या सारख्या अनेक संपादकांची (आणि वाचकांचीही!) मोलाची भर आहे. तुमच्याकडून असेच योगदान मिळो आणि मराठी विकिपीडियाची उत्तरोत्तर भरभराट होत राहो ही आशा! [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २०:४२, २५ जुलै २०२५ (IST) :सर्व प्रचालकांचे, सहभागी सदस्यांचे हार्दिक अभिनंदन !! मुखपृष्ठावर <nowiki>''</nowiki>इतर  [[भारत|भारतीय]] [[भारतीय भाषा|भाषांमधील]] विकिपीडीया<nowiki>''</nowiki> या सदराखाली १०००००+ यामध्ये मराठी भाषेचा समावेश होईल, याचे समाधान वाटते. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) ०९:३०, २६ जुलै २०२५ (IST) ::या निमित्ताने मुखपृष्ठावरील विशेष लेख बदलण्यासंबंधी विचार करता येईल का? कारण 'लॉरेंझो दि पिएरो दे मेदिची तथा लॉरेंझो दे मेदिची' हा लेख खूप काळापासून तेथे आहे. विचार व्हावा ही विनंती. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १०:००, २६ जुलै २०२५ (IST) :::हार्दिक अभिनंदन --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १५:५९, २६ जुलै २०२५ (IST) :::: नेपाळी विकिपीडियाकडून अभिनंदन. वाढत राहा. --[[सदस्य:बडा काजी|बडा काजी]] ([[सदस्य चर्चा:बडा काजी|चर्चा]]) १६:३१, २६ जुलै २०२५ (IST) :::::सर्व सक्रिय संपादकांचे हार्दिक अभिनंदन. या महत्वाच्या टप्प्या पर्यंत पोहोचण्यासाठी अनेक ज्ञात अज्ञात व्यक्तींचे अनमोल योगदान लाभले आहे. सबब अशा सर्व सदस्यांचे मनापासून आभार.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १९:०७, २६ जुलै २०२५ (IST) ::::::एक लक्ष लेखांचा महत्त्वाचा टप्पा पार केल्याबद्दल सर्वांचे आभार आणि सर्वांना शुभेच्छा सुद्धा. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} ०९:११, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST) :::[[तिसरे आंग्ल-मराठा युद्ध]]? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:२५, २७ जुलै २०२५ (IST) ::मुखपृष्ठावर <nowiki>''</nowiki>इतर  [[भारत|भारतीय]] [[भारतीय भाषा|भाषांमधील]] विकिपीडीया<nowiki>''</nowiki> या सदराखाली १०००००+ यामध्ये मराठी भाषेचा समावेश झाला असल्याचे कधी दिसून येईल? त्यासाठी आपल्याला काही करावे लागते का? की global level ला त्याची दखल घेतली गेली की ते मुखपृष्ठावर दिसू लागेल? उत्सुकता म्हणून विचारले. धन्यवाद. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १४:५०, २ ऑगस्ट २०२५ (IST) :::विकिपीडियांची लेखनिहाय यादी [https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias येथे] पाहा. येथील आकडेवारी आपोआप अद्ययावत होत असते. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} ०९:२६, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST) :संपादक, वाचक, आणि विकिपीडिया या तिघांचे अभिनंदन आणि आभार, विशेषतः अशा संपादकांचे आभार जे जुन्या काळात, किंवा जुन्या काळापासून सक्रिय आहेत. मराठी विपी बाल्यावस्थेत असतांना ज्यांनी योगदान केले, त्यांच्याशिवाय हे अवघड ठरले असते. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:३८, २६ जुलै २०२५ (IST) :मुक्त ज्ञाननिर्मिती प्रक्रियेत सहभागी सर्व संपादकांचे अभिनंदन ! हा प्रवास असाच उत्तम प्रकारे पुढे जात राहो ! सर्वानी मिळून हे व्यासपीठ समृद्ध करीत राहूया. [[सदस्य:आर्या जोशी|आर्या जोशी]] ([[सदस्य चर्चा:आर्या जोशी|चर्चा]]) ===गुणवत्ता === मराठी विकिपीडियाच्या सर्व सदस्यांचे हा मोठा टप्पा गाठल्याबद्दल अभिनंदन. आशा आहे की आपण पुढेही चांगल्या गुणात्मक पद्धतीने काम करत राहू. परंतु आपल्याकडे असलेल्या लेखांची गुणवत्ता वाढवण्यासाठी एका चांगल्या योजनेची आवश्यकता आहे. हे साध्य करण्यासाठी तुमच्या कल्पनांचे स्वागत आहे. इंग्रजी विकिपीडियावर अनुसरण्या काही कल्पना अशा आहेत: * '''मासिक विशेष लेख संपादन''' (आपण दर महिन्याला एक/दोन लेख निवडू आणि सर्व संपादक त्याला विशेष लेखाइतके चांगले बनवण्यासाठी ते संपादित करू शकतात.) * '''मासिक/द्विमासिक विषय आधारित लेख संपादन''' (आपण प्रत्येक महिन्यासाठी एक विषय निवडू शकतो आणि त्या विषयावर लेख संपादित करू शकतो. (उदा. [[विकिपीडिया:महिला संपादनेथॉन- २०२५|महिला संपादनेथॉन]]. सध्या मी पाहतो की नवीन लेख तयार करणारे बरेच संपादक त्यांच्या स्वतःच्या निवडीनुसार लेख तयार करतात (जे चांगले आहे, परंतु लक्षकेंद्रित नाही). आपल्याला मराठी विकिपीडियावर प्रत्यक्षात वाचल्या जाणाऱ्या लेखांवर लक्ष केंद्रित करण्याची आवश्यकता आहे आणि {{साद प्रचालक}} अशा विषयांची ओळख करण्यास मदत करू शकतात; (उदा. जर प्रचालकांना एखाद्या साधनाद्वारे हे ओळखता आले की मराठी विकिपीडियावर सर्वाधिक वाचले जाणारे किंवा सर्वाधिक शोधले जाणारे विषय महाराष्ट्रीय स्वातंत्र्यसैनिक आहेत; किंवा महाराष्ट्र सरकारने राबवलेल्या सरकारी योजना इ. तर आपण त्यावर लक्ष केंद्रित करू शकतो). * '''मराठी लेखांचे प्रोत्साहन देण्यासाठी काही कार्यक्रम'''; विकिपीडियाच्या बाहेर (जसे की [[ट्विटर|एक्स]] (पूर्वीचे ट्विटर), [[फेसबुक]], [[इन्स्टाग्राम]] इ. वर आमचे खाते सुरू करणे आणि तेथे काही मनोरंजक तथ्ये पोस्ट करणे जिथे लोक वाचू शकतील आणि मराठी विकिपीडियाच्या पृष्ठावर पुनर्निर्देशित होतील.) [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) ११:२५, २२ ऑगस्ट २०२५ (IST) :उत्तम कल्पना आहेत! :यातील विषयाधारित लेख संपादन करण्यासाठी आपल्याकडे सध्या पुरेसे संपादनबळ नाही असे वाटते. तरीही प्रयत्न करण्यास हरकत नाही. फेसबुकवर पूर्वी एक खाते आपण चालवत असत. @[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] यांच्याकडे याची अधिक माहिती आहे. हे करताना प्रताधिकार किंवा तोतयेगिरी (spoofing) चे आरोप होउन हे खाते निलंबितही झाले होते. इतरही ठिकाणी हे सुरू करावे. :यांशिवाय पूर्वी [[विकिपीडिया:प्रकल्प बावन्नकशी २०१०|बावनकशी नावाचा एक प्रकल्प]] आपण राबविला होता. यावर एक नजर घालावी. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ११:४२, २२ ऑगस्ट २०२५ (IST) ::{{ping|Dharmadhyaksha}} Bharyach divsanpurvi Abhay Natu, ani mazi hyavishayi charcha zali hoti. Suruwat karnyasathi apan 4-5 mahinyacha jujbi velapatrak tayar karu shakto. Hyamadhe jya-tya mahinyatil ghadamodivar laksh kendrit karu shakto. Udaharnarth ganapati, gauri, Diwali. Jayanti/punyatithi. Hya kalat aplyala sandarbh shodhane suddha sope jail. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १४:३४, २२ ऑगस्ट २०२५ (IST) :::{{ping|Usernamekiran}} आपला सल्ला चांगला आहे. जर तुम्हाला सहकार्य करायचे असेल तर योजना करूया. त्यानुसार मी [[नवदुर्गा]] विषयावर काम करायला सुरुवात केली आहे. {{ping|Tiven2240}} यांना शक्य असल्यास नवरात्रीत हे एक्स/फेसबुकवर पोस्ट करता येतील; ज्याने वाचक व नवे लेखक पण वाढतील. दर रोज एक पोस्ट व त्यानुसार एक लेख सुधारणे आपल्याला नक्की शक्य आहे. [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १६:५३, २८ ऑगस्ट २०२५ (IST) ::::@[[सदस्य:Dharmadhyaksha|Dharmadhyaksha]] उत्तम कल्पना आहे! [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) २२:२४, २८ ऑगस्ट २०२५ (IST) ::::: हो. मी एक-दोन दिवसात एक जुजबी आराखडा तयार करतो, त्यावर चर्चा करून पुढची वाटचाल कशी करायची हे ठरवता येईल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २३:४४, २८ ऑगस्ट २०२५ (IST) == Call for Expression of Interest – Advanced Train the Trainer 2025 (ATTT) == ''Sorry for writing in English. Please feel free to translate it into your language.'' The [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]] (OKI) team at IIIT-Hyderabad is organising [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer (ATTT) 2025]], tentatively in the second week of October 2025 at IIIT-Hyderabad. The program is for experienced Wikimedians who have attended TTT earlier and wish to deepen their leadership, thematic expertise, and practical skills. It will run in parallel [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Tracks|tracks]]: * ''' Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Measure, analyse, and communicate the impact of Wikimedia initiatives. * '''Project Design Challenge''' – Develop a 3-month project with mentoring and planning tools. Info about the event: * Deadline: 20 August 2025 * Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]] If you cannot apply directly on Meta, email your proposal (following the Meta template) with a valid reason to nitesh@research.iiit.ac.in. — Open Knowledge Initiatives Team, IIIT-Hyderabad [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २३:३०, १४ ऑगस्ट २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Nitesh (OKI)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Expression of Interest Extended: Advanced Train the Trainer 2025 == Dear all, We are pleased to inform you that the deadline to submit your Expression of Interest has been extended until '''26 August'''. The [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer]] (ATTT) 2025 will be held on '''10, 11, and 12 October 2025 at IIIT-Hyderabad'''. ATTT is designed for experienced Wikimedians who have or have not previously participated in Train the Trainer, but wish to develop further their leadership, thematic expertise, and practical application skills. The training will run in two thematic tracks: * '''Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Learn to measure, analyse, and narrate the impact of Wikimedia initiatives through hands-on labs and peer feedback. * '''Project Design: From Learning to Action''' – Work on a 3-month project with mentoring and planning tools, turning learning into impactful, context-driven initiatives. ** Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]] ** Deadline to apply (extended): 26 August 2025 ** Event Dates: 10-12 October 2025 We will share further updates with you soon. ''Note: If you are unsure about which track to choose, please still submit your application by answering the questions thoroughly. Our team will review it and assign you to the most suitable track. If you are not comfortable applying directly on Meta, you may send your proposal (using the Meta template and with a valid reason) to nitesh@research.iiit.ac.in. If selected, the OKI team will publish it on Meta on your behalf.'' We look forward to receiving your applications and working together to shape impactful Wikimedia leadership! Regards, Open Knowledge Initiatives Team IIIT-Hyderabad [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २०:१२, २० ऑगस्ट २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Nitesh (OKI)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Final Call: Apply for Advanced Train the Trainer 2025 by Today == Dear all, This is a kind reminder that today is the '''last day''' to submit your '''Expression of Interest for Advanced Train the Trainer 2025'''. If you are interested, we warmly encourage you to complete your application at the earliest using the link below: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Here]] ''Please note that we will not be able to accommodate requests for reopening the form after the deadline. Once submissions close, our team will begin the review process.'' We look forward to your participation and thank you for your continued interest in strengthening leadership within our communities. Regards, IIITH-OKI [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १४:०५, २६ ऑगस्ट २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Nitesh (OKI)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> ०३:०६, २७ ऑगस्ट २०२५ (IST) (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १०:१८, ९ ऑक्टोबर २०२५ (IST) (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:RamzyM (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) १७:१३, २० ऑक्टोबर २०२५ (IST) (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:Sannita (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] १९:४२, ३० ऑक्टोबर २०२५ (IST) (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:MKaur (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) १९:५२, २० नोव्हेंबर २०२५ (IST) (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:Sannita (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == १,११,१११ आव्हान/आवाहन == {{Progression|(101411-100000)|(11111)|task=नवीन लेख निर्मीती}} <!---- Progression साचातील प्रगती बदलण्यासाठी आजची मराठी विकिपीडियावरील लेखांची संख्य 101411 च्या जागी लिहा. ही संख्या २ मार्च २०२६ ची आहे. ----> नमस्कार, तुम्हाला साद घालण्यास कारण की तुम्ही गेल्या ३० दिवसांत मराठी विकिपीडियावर संपादन केलेले आहे. धन्यवाद. २०२५ साल संपून २०२६ सुरू होत असताना येथील संपादकांना एक आवाहन करीत आहे की पुढील ३७३ दिवसांत येथील लेखसंख्या १,००,८९६ पासून १,११,१११ इतकी करावी. यासाठी आपल्याला रोज अंदाजे २८ लेख तयार करावे लागतील. हे मोठी आव्हान आहे परंतु आपण सगळे मिळून हे पेलू शकू ही आशा आणि विश्वास आहे. हे आव्हान वाटते त्यापेक्षा अधिक कठीण आहे कारण लेखसंख्या वाढवत असताना येथील दर्जा कमी होउन उपयोगाचे नाही. येथे दर्जा मापण्यासाठी लेखांमागील संपादने आणि इतर पाने यांचे एक क्लिष्ट समीकरण असते. अधिक खोलात न जाता -- दर लेखामागे अधिकाधिक संपादने आणि इतर पाने म्हणजे चांगला दर्जा -- हे लक्षात ठेवणे पुरेसे आहे. तरी आपण सगळ्यांनी नेट लावून हे आव्हान पेलूयात! पुन्हा एकदा धन्यवाद. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:००, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) {| class="collapsible collapsed section-body" style="margin-bottom:20px;" |- ! colspan="3" class="section-header" |संपादकांना साद |- | {{साद|663highland |ABreault (WMF) |ANANT PHONDKE |Acharya Atul |Aditya tamhankar |Adv Anant Vasantrao Sakunde |Ajinkya Salunkhe |Amish salunke |AmraSylheti |Anahidpishva |Ankit231132 |Aryan Bagkar |Ashokdhakane |AshutoshRapatwar30 |Aussie3.oi3 |BardBooksPublishingHouse |BharatGadhavi99 |BipP92 |ChapterGPT}} :{{साद|ChiK | Civvì |Codename Noreste |CommonsDelinker |Cvrajarshi |DalidaEditor |Dharmadhyaksha |Dilip Dhamapurkar |Dilip wadje patil |Dinesh P Purohit |Dostojewskij |Double Trouble Team |Dr. Amol Arun Pagar |Dsrprj |Eaglespirit |Eihel |ElDiablo9412 |ExE Boss |Fulabai chavan |Ganesh4599 |Gauri G Gosavi |Gotitbro |Herpking |HeyBueno |Ink N Pen Publication |Janhaviloke1515 |JayCubby}} :कृपया वरील संदेश पहावा. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:०१, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) ::{{साद|अभय नातू |अर्जुन जयवंत बोरकर |अविनाश भिमराव ढळे |आर्या जोशी |ईश्वर जाधव |उमा महेश कासार |ऋतुजा हृदयनाथ गावडे |गझलगंधर्व सुधाकर कदम |छोटी|डॉ. शिवाजी भगवान माने |तेजा ताटे |दत्तात्रय पालकर |दिलीप बाळकृष्ण भोसले |प्रवीण कुबल |प्रसाद गावडे |रंगनाथ अजय काठेवाड |रश्मी राम|श्रीम.पूनम विष्णू पालव |संतोष गोरे |समीर विनोद डोंगरवार |सुचिता बागडे-खाडे|सूर्यकांत साळुंके |सौरभ विठ्ठलराव चौधरी|हनुमंत तुकाराम सुतार |हृदयनाथ लक्ष्मण गावडे |Kedarg6500}} :: ::कृपया वरील संदेश पहावा. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:०२, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) :::{{साद|Ketaki Modak|Khirid Harshad |LightandDark2000 |Litlok |Lymantria |MBq |MPF |MathXplore |Mlwb1953 |Mojo.bangladesh |Mr.SMSharad |Naresh Bhoye |NileshDev |Nitin.kunjir |Nitinraje Anuse |Nvdtn19 |PK2 |Patil Ranjit |Prabhudas Aajgaonkar |Pranav2202 |Pravin kubal |R. Henrik Nilsson |Rajaram.Lokhande |Rama Polji |RefreshNatureIQRekha Nivas Gurav|Rhutvij Sankpal |Rotondus |Rushikesh maske |SURYAKANT ALUNKE |Sahil1530 |Saish shinde |Sakretsu |Salil Kumar Mukherjee |Sandesh9822 |Sangeeta Patyekar}} :::कृपया वरील संदेश पहावा -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:०४, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) ::::{{साद|Santosh Yashavant Mohite |SerChevalerie |Sh Manju singh |Shivradnyi |ShrirangNene |Snehalata Jagadish Rane |Sonali Naik |Steinsplitter |Swati Rajendra Hindalekar |Tanaji Chhagan Bhosale |Tanbiruzzaman Ternarius |Thomsshelbyy |Tiven2240 |Tusharlasurkar mahanubhav|Udaygawas0104 |Unknown FG |Usernamekiran |Vikas chhabildas Patil |Vikrantkorde |Vilas N Shinde |WikiPedant |Wingstem |Yogesh R. Jadhav |ZPPSMALVANDEWOOLWADA |林詩朗92 |源義信 }} ::::कृपया वरील संदेश पहावा. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:०५, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) :::::<nowiki>* ~~~~</nowiki> [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १३:३७, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) |} ::नवीन लेखामध्ये किमान शब्दसंख्या किती असावी असा काही संकेत आहे का? [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १३:४२, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) :::लेख अगदी दोन ओळींचा असू नये. किमान खालील गोष्टी असाव्या -- :::*{{t|विकिडेटा माहितीचौकट}} साचा :::*प्रस्तावना (व्यक्तीलेख असल्यास जन्म, मृत्यू तारीख आणि स्थानासह) :::*विषयवस्तूचे महत्व दाखवणारा एक उतारा. :::*बाह्य दुवे (असल्यास -- अधिकृत संकेतस्थळ, इ.) :::*{{t|संदर्भयादी}} साचा (लेखात संदर्भ असावेत) :::*वर्गीकरण :::*आंतरविकि दुवा (असल्यास) :::पूर्वी यासाठी संकेत लिहून ठेवले होते. ते शोधून त्यात सुधारणा करुन प्रकाशित व्हावे. cc: {{साद|संतोष गोरे}} :::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:०६, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) ::::धन्यवाद. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १६:०३, २४ डिसेंबर २०२५ (IST) <big>'''तुम्ही हे आव्हान पेलण्यासाठी तयार असाल तर खाली आपली सही करा'''</big> (<nowiki>* ~~~~</nowiki> असे लिहून.) === सही === # [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:१३, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) # [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १३:३०, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) # [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १३:३८, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) # [[सदस्य:Nitin.kunjir|नितीन कुंजीर]] ([[सदस्य चर्चा:Nitin.kunjir|चर्चा]]) १४:४८, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) # [[सदस्य:Aditya tamhankar|ॲड. आदित्य अश्विनी उमेश ताम्हनकर]] ([[सदस्य चर्चा:Aditya tamhankar|चर्चा]]) २०:२७, २३ डिसेंबर २०२५ (IST) # [[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} ११:००, २४ डिसेंबर २०२५ (IST) # [[सदस्य:ElDiablo9412|ElDiablo9412]] ([[सदस्य चर्चा:ElDiablo9412|चर्चा]]) १४:३०, २४ डिसेंबर २०२५ (IST) # [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १५:४९, २४ डिसेंबर २०२५ (IST) # [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ०२:०४, २६ डिसेंबर २०२५ (IST) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १८:५१, १८ जानेवारी २०२६ (IST) (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ०२:३१, २० जानेवारी २०२६ (IST) (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:Keegan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> ०६:१२, १८ फेब्रुवारी २०२६ (IST) (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:ABreault (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-02-16_Wikipedias&oldid=30094589 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ – लघु संवाद सत्र == नमस्कार, '''स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६''' या आंतरराष्ट्रीय संपादन उपक्रमाच्या अनुषंगाने एक लघु संवाद सत्र आयोजित करण्यात येत आहे. या सत्रात उपक्रमाची थोडक्यात माहिती, सहभागी होण्याचे मार्ग आणि विकिपीडियावर स्त्रीवाद व लोकसाहित्याशी संबंधित विषयांवर लेखन कसे करता येईल याबद्दल चर्चा होईल. * '''दिनांक:''' शनिवार, ७ मार्च २०२६ * '''वेळ:''' सायं. ६:०० – ६:३० * '''स्वरूप:''' मुंबई येथे प्रत्यक्ष लघु कार्यशाळा तसेच 'झूम' द्वारे ऑनलाइन सहभाग '''वक्ता:''' * संतोष गोरे — मराठी [[विकिपीडिया:प्रचालक|विकिपीडियाचे प्रचालक]] व स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य उपक्रमाचे आयोजक सर्व इच्छुक विकिसदस्यांनी या सत्रात सहभागी व्हावे ही विनंती. अधिक माहिती: [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/कार्यशाळा]] — आयोजक [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०१:०३, ७ मार्च २०२६ (IST) == विकीकॉन्फरन्स इंडिया २०२६ साठी शिष्यवृत्ती घोषणा == नमस्कार मंडळी, विकी-परिषद इंडिया २०२६ (विकीकॉन्फरन्स इंडिया २०२६) साठी शिष्यवृत्ती प्रक्रिया सुरू झाली आहे. ही परिषद (कॉन्फरन्स) ४ ते ६ सप्टेंबर रोजी भारतात कोची येथे होणार आहे. या परिषदेत भारतातील, दक्षिण आशियातील तसेच अन्य ठिकाणाहून विकिमीडियन, विकीसमूहासाठी कार्यरत असणारे सहकारी, तसेच भरीव योगदान करणारे कार्यकर्ते सहभागी होतील. मुक्त ज्ञान निर्मिती बाबत समविचारी लोकांना भेटण्याची, एकत्र येण्याची, शिकण्याची, अनुभवांची/ विचारांची देवघेव करण्याची तसेच एकत्र काम सुरू करण्यासाठी ही एक मोठी संधी आहे. तुम्ही जर विकिमीडिया प्रकल्पांमध्ये योगदान करत असाल अथवा विकीसमूहासाठी कार्यरत असाल तर या शिष्यवृत्ती साठी नक्की अर्ज करा. या शिष्यवृत्ती बद्दल [[diffblog:2026/03/19/namukku-othukoodam-scholarships-now-open-for-wikiconference-india-2026/|अधिक]] माहिती खालील प्रमाणे-    🙂 अर्ज करण्याची अंतिम वेळ- १५ एप्रिल २०२६ रोजी रात्री ११.५९ भारतीय प्रमाण वेळे नुसार अर्ज करण्यासाठीचा दुवा: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform application link] अधिक सविस्तर माहितीसाठीचा दुवा: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|Meta page link]] कृपया अधिकाधिक सहकाऱ्यांपर्यंत ही माहिती पोचवा. धन्यवाद विकीकॉन्फरन्स इंडिया २०२६ आयोजन समिती -[[सदस्य:Gnoeee|Gnoeee]] ([[सदस्य चर्चा:Gnoeee|चर्चा]]) ०२:४२, २९ मार्च २०२६ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ००:११, ६ एप्रिल २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Nitesh Gill@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ०६:२८, २६ एप्रिल २०२६ (IST) </bdi> (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:Codename Noreste@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १८:३२, १७ मे २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Nitesh (OKI)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == २०२६ च्या यू४सी निवडणुकीत आता मतदान करा == <section begin="announcement-content" /> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. </div> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,</span><section end="announcement-content" /> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) २२:४४, २७ मे २०२६ (IST) (This message was sent to [[:विकिपीडिआ:चावडी/प्रगती]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- सदस्य:Keegan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> iz9odsz5ha5b0hhurc7run6y3tw6qwv 119 379689 2686379 2684427 2026-05-28T09:10:35Z गजानन पाटील 182724 /* उल्लेखनीयता पुनर्मूल्यांकन Wikiscan मे 2026 + COI Disclosure */ नवीन विभाग 2686379 wikitext text/x-wiki {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} == COI Declaration == {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} [[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[सदस्य चर्चा:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) १८:३५, १३ मे २०२६ (IST) :@[[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]], लेखात भरपूर चुका आहेत. मी सांगितले तसे संदर्भ देखील आपण जोडले नाही. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १९:१०, १३ मे २०२६ (IST) ::== मसुदा:गजानन हणमंत पाटील याबाबत नम्र विनंती == ::नमस्कार संतोष गोरे सर, ::मी एक नवीन संपादक आहे. [[मसुदा:गजानन हणमंत पाटील]] हा लेख मी पुनरावलोकनासाठी सादर केलेला आहे. ::हा लेख मी स्वतःसाठी बनवत नाही. माझे मार्गदर्शक, श्री. गजानन हणमंत पाटील सर यांच्या विनंतीवरून मी तो तयार केला आहे. त्यामुळे [[WP:COI|हितसंबंध]] असल्याने मी ते [[मसुदा चर्चा:गजानन हणमंत पाटील]] पानावर जाहीर केले आहे. ::'''लेखातील उल्लेखनीयता सिद्ध करणारे संदर्भ:''' ::* '''आदर्श शिक्षक पुरस्कार (२०२१):''' [[दैनिक सकाळ]], सांगली आवृत्ती, दि. ६ जानेवारी २०२१ ::* '''काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार (२०२५):''' काव्यप्रेमी शिक्षक मंच, सोलापूर या राज्यस्तरीय संस्थेकडून दि. ११ मे २०२५ रोजी चिपळूण येथे प्रदान. याबत [[दैनिक सकाळ]] (२३ एप्रिल २०२५), [[तरुण भारत]] (११ मे २०२५) आणि [[संवाद मीडिया]] (१० मे २०२५) या ३ स्वतंत्र, विश्वसनीय माध्यमांमध्ये बातम्या प्रसिद्ध झाल्या आहेत. ::मी [[विकिपीडिया:परीक्षण|परीक्षण]] वाचून लेखातील प्रत्येक विधानासाठी विश्वसनीय संदर्भ जोडण्याचा प्रयत्न केला आहे. तसेच लेख [[विकिपीडिया:तटस्थ दृष्टिकोन|तटस्थ दृष्टिकोनातून]] लिहिला आहे. ::आपण ज्येष्ठ आणि अनुभवी संपादक आहात. आपणांस विनंती आहे की, आपल्या सवडीने सदर मसुद्याचे पुनरावलोकन करून काही सुधारणा सुचवाव्यात. माझ्याकडून काही त्रुटी राहिल्या असतील तर मार्गदर्शन करावे, ही नम्र विनंती. ::धन्यवाद. ::~[[User:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[User talk:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) २०:२४, १४ मे २०२६ (IST) ::--- [[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[सदस्य चर्चा:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) २०:२४, १४ मे २०२६ (IST) == पुरस्काराच्या पडताळणीसाठी वृत्तपत्राचा पुरावा == --- नमस्कार, लेखातील पुरस्काराच्या पडताळणीसाठी दैनिक वृत्तपत्रातील बातमीचा फोटो विकिमीडिया कॉमन्सवर अपलोड केला आहे. प्रचालकांनी कृपया पडताळून घ्यावा. :दै._वृत्तपत्रातील_बातमीचा_फोटो._गजानन_हणमंत_पाटील_यांना_काव्यप्रेमी_पुरस्कार_बातममी.jpg बातमीची लिंक] https://commons.wikimedia.org/wiki/File:दै._वृत्तपत्रातील_बातमीचा_फोटो._गजानन_हणमंत_पाटील_यांना_काव्यप्रेमी_पुरस्कार_बातममी.jpg धन्यवाद --[[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[सदस्य चर्चा:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) १८:०८, १५ मे २०२६ (IST) --- == उल्लेखनीयता पुनर्मूल्यांकन Wikiscan मे 2026 + COI Disclosure == प्रबंधक महोदय, मी "गजानन हणमंत पाटील" या लेखाचा विषय (subject) असल्याने माझा हितसंबंधांचा संघर्ष (COI) असू शकतो, याची मला जाणीव आहे. त्यामुळे लेखावरील अंतिम निर्णय स्वतंत्र संपादक व प्रशासकांनी उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे घ्यावा, ही विनंती. लेखाच्या पुनर्मूल्यांकनासाठी पुढील माहिती सादर करीत आहे. Wikiscan (May 2026) नुसार "मसुदा:गजानन हणमंत पाटील" हे पान Most Active Pages यादीत Rank 1 (3.3k Volume, 12 Diff) वर असून संबंधित चर्चा पान Rank 5 (6.5k Volume, 9 Diff) वर आहे. एकूण 9.8k Volume व 21 Diff नोंदले गेले आहेत. या आकडेवारीवरून संबंधित मसुदा व चर्चा पानांवर मे 2026 दरम्यान लक्षणीय संपादनकार्य, चर्चा आणि पुनरावलोकन झाल्याचे दिसून येते. तसेच लेखाच्या उल्लेखनीयतेसंदर्भात स्वतंत्र वृत्तपत्रीय स्रोत उपलब्ध आहेत. त्यामध्ये दै. सकाळ (23 एप्रिल 2024) मधील वृत्तांकन, राज्यस्तरीय पुरस्कारांबाबत उपलब्ध संदर्भ तसेच इतर स्वतंत्र व विश्वासार्ह स्रोतांचा समावेश आहे. आकाशवाणी सांगली येथील मुलाखतीची लिंक उपलब्ध होताच तीही संदर्भ म्हणून जोडण्यात येईल. वरील सर्व बाबींचा विचार करून मसुदा लेखाचे पुनर्मूल्यांकन करण्यात यावे व मुख्य नामविश्वात हलविण्याबाबत निर्णय घ्यावा, ही नम्र विनंती. धन्यवाद. {{ping|संतोष गोरे}} {{ping|Tiven2240}} {{ping|QueerEcofeminist}} ~गजानन हणमंत पाटील [[सदस्य:गजानन पाटील|गजानन पाटील]] ([[सदस्य चर्चा:गजानन पाटील|चर्चा]]) १४:४०, २८ मे २०२६ (IST) 4s181zk4nmfnhevroezctnuqibvkf8p 2686380 2686379 2026-05-28T09:19:17Z गजानन पाटील 182724 /* उल्लेखनीयता पुनर्मूल्यांकन Wikiscan मे 2026 + COI Disclosure */ Reply 2686380 wikitext text/x-wiki {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} == COI Declaration == {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} [[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[सदस्य चर्चा:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) १८:३५, १३ मे २०२६ (IST) :@[[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]], लेखात भरपूर चुका आहेत. मी सांगितले तसे संदर्भ देखील आपण जोडले नाही. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १९:१०, १३ मे २०२६ (IST) ::== मसुदा:गजानन हणमंत पाटील याबाबत नम्र विनंती == ::नमस्कार संतोष गोरे सर, ::मी एक नवीन संपादक आहे. [[मसुदा:गजानन हणमंत पाटील]] हा लेख मी पुनरावलोकनासाठी सादर केलेला आहे. ::हा लेख मी स्वतःसाठी बनवत नाही. माझे मार्गदर्शक, श्री. गजानन हणमंत पाटील सर यांच्या विनंतीवरून मी तो तयार केला आहे. त्यामुळे [[WP:COI|हितसंबंध]] असल्याने मी ते [[मसुदा चर्चा:गजानन हणमंत पाटील]] पानावर जाहीर केले आहे. ::'''लेखातील उल्लेखनीयता सिद्ध करणारे संदर्भ:''' ::* '''आदर्श शिक्षक पुरस्कार (२०२१):''' [[दैनिक सकाळ]], सांगली आवृत्ती, दि. ६ जानेवारी २०२१ ::* '''काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार (२०२५):''' काव्यप्रेमी शिक्षक मंच, सोलापूर या राज्यस्तरीय संस्थेकडून दि. ११ मे २०२५ रोजी चिपळूण येथे प्रदान. याबत [[दैनिक सकाळ]] (२३ एप्रिल २०२५), [[तरुण भारत]] (११ मे २०२५) आणि [[संवाद मीडिया]] (१० मे २०२५) या ३ स्वतंत्र, विश्वसनीय माध्यमांमध्ये बातम्या प्रसिद्ध झाल्या आहेत. ::मी [[विकिपीडिया:परीक्षण|परीक्षण]] वाचून लेखातील प्रत्येक विधानासाठी विश्वसनीय संदर्भ जोडण्याचा प्रयत्न केला आहे. तसेच लेख [[विकिपीडिया:तटस्थ दृष्टिकोन|तटस्थ दृष्टिकोनातून]] लिहिला आहे. ::आपण ज्येष्ठ आणि अनुभवी संपादक आहात. आपणांस विनंती आहे की, आपल्या सवडीने सदर मसुद्याचे पुनरावलोकन करून काही सुधारणा सुचवाव्यात. माझ्याकडून काही त्रुटी राहिल्या असतील तर मार्गदर्शन करावे, ही नम्र विनंती. ::धन्यवाद. ::~[[User:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[User talk:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) २०:२४, १४ मे २०२६ (IST) ::--- [[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[सदस्य चर्चा:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) २०:२४, १४ मे २०२६ (IST) == पुरस्काराच्या पडताळणीसाठी वृत्तपत्राचा पुरावा == --- नमस्कार, लेखातील पुरस्काराच्या पडताळणीसाठी दैनिक वृत्तपत्रातील बातमीचा फोटो विकिमीडिया कॉमन्सवर अपलोड केला आहे. प्रचालकांनी कृपया पडताळून घ्यावा. :दै._वृत्तपत्रातील_बातमीचा_फोटो._गजानन_हणमंत_पाटील_यांना_काव्यप्रेमी_पुरस्कार_बातममी.jpg बातमीची लिंक] https://commons.wikimedia.org/wiki/File:दै._वृत्तपत्रातील_बातमीचा_फोटो._गजानन_हणमंत_पाटील_यांना_काव्यप्रेमी_पुरस्कार_बातममी.jpg धन्यवाद --[[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[सदस्य चर्चा:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) १८:०८, १५ मे २०२६ (IST) --- == उल्लेखनीयता पुनर्मूल्यांकन Wikiscan मे 2026 + COI Disclosure == प्रबंधक महोदय, मी "गजानन हणमंत पाटील" या लेखाचा विषय (subject) असल्याने माझा हितसंबंधांचा संघर्ष (COI) असू शकतो, याची मला जाणीव आहे. त्यामुळे लेखावरील अंतिम निर्णय स्वतंत्र संपादक व प्रशासकांनी उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे घ्यावा, ही विनंती. लेखाच्या पुनर्मूल्यांकनासाठी पुढील माहिती सादर करीत आहे. Wikiscan (May 2026) नुसार "मसुदा:गजानन हणमंत पाटील" हे पान Most Active Pages यादीत Rank 1 (3.3k Volume, 12 Diff) वर असून संबंधित चर्चा पान Rank 5 (6.5k Volume, 9 Diff) वर आहे. एकूण 9.8k Volume व 21 Diff नोंदले गेले आहेत. या आकडेवारीवरून संबंधित मसुदा व चर्चा पानांवर मे 2026 दरम्यान लक्षणीय संपादनकार्य, चर्चा आणि पुनरावलोकन झाल्याचे दिसून येते. तसेच लेखाच्या उल्लेखनीयतेसंदर्भात स्वतंत्र वृत्तपत्रीय स्रोत उपलब्ध आहेत. त्यामध्ये दै. सकाळ (23 एप्रिल 2024) मधील वृत्तांकन, राज्यस्तरीय पुरस्कारांबाबत उपलब्ध संदर्भ तसेच इतर स्वतंत्र व विश्वासार्ह स्रोतांचा समावेश आहे. आकाशवाणी सांगली येथील मुलाखतीची लिंक उपलब्ध होताच तीही संदर्भ म्हणून जोडण्यात येईल. वरील सर्व बाबींचा विचार करून मसुदा लेखाचे पुनर्मूल्यांकन करण्यात यावे व मुख्य नामविश्वात हलविण्याबाबत निर्णय घ्यावा, ही नम्र विनंती. धन्यवाद. {{ping|संतोष गोरे}} {{ping|Tiven2240}} {{ping|QueerEcofeminist}} ~गजानन हणमंत पाटील [[सदस्य:गजानन पाटील|गजानन पाटील]] ([[सदस्य चर्चा:गजानन पाटील|चर्चा]]) १४:४०, २८ मे २०२६ (IST) :नमस्कार 🙏🏻 :क्षमस्व, वरील मजकुरात टायपिंगच्या चुकीमुळे दै. सकाळच्या बातमीची तारीख 23 एप्रिल 2024 अशी लिहिली गेली आहे. कृपया ती 23 एप्रिल 2025 अशी वाचण्यात यावी. :धन्यवाद. :~गजानन हणमंत पाटील (चर्चा) १४:४९, २८ मे २०२६ (IST) [[सदस्य:गजानन पाटील|गजानन पाटील]] ([[सदस्य चर्चा:गजानन पाटील|चर्चा]]) १४:४९, २८ मे २०२६ (IST) s3g9jpjiby58vef4l20gxgdln04dtdm 2686395 2686380 2026-05-28T11:41:40Z संतोष गोरे 135680 /* उल्लेखनीयता पुनर्मूल्यांकन Wikiscan मे 2026 + COI Disclosure */ Reply 2686395 wikitext text/x-wiki {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} == COI Declaration == {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} [[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[सदस्य चर्चा:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) १८:३५, १३ मे २०२६ (IST) :@[[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]], लेखात भरपूर चुका आहेत. मी सांगितले तसे संदर्भ देखील आपण जोडले नाही. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १९:१०, १३ मे २०२६ (IST) ::== मसुदा:गजानन हणमंत पाटील याबाबत नम्र विनंती == ::नमस्कार संतोष गोरे सर, ::मी एक नवीन संपादक आहे. [[मसुदा:गजानन हणमंत पाटील]] हा लेख मी पुनरावलोकनासाठी सादर केलेला आहे. ::हा लेख मी स्वतःसाठी बनवत नाही. माझे मार्गदर्शक, श्री. गजानन हणमंत पाटील सर यांच्या विनंतीवरून मी तो तयार केला आहे. त्यामुळे [[WP:COI|हितसंबंध]] असल्याने मी ते [[मसुदा चर्चा:गजानन हणमंत पाटील]] पानावर जाहीर केले आहे. ::'''लेखातील उल्लेखनीयता सिद्ध करणारे संदर्भ:''' ::* '''आदर्श शिक्षक पुरस्कार (२०२१):''' [[दैनिक सकाळ]], सांगली आवृत्ती, दि. ६ जानेवारी २०२१ ::* '''काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार (२०२५):''' काव्यप्रेमी शिक्षक मंच, सोलापूर या राज्यस्तरीय संस्थेकडून दि. ११ मे २०२५ रोजी चिपळूण येथे प्रदान. याबत [[दैनिक सकाळ]] (२३ एप्रिल २०२५), [[तरुण भारत]] (११ मे २०२५) आणि [[संवाद मीडिया]] (१० मे २०२५) या ३ स्वतंत्र, विश्वसनीय माध्यमांमध्ये बातम्या प्रसिद्ध झाल्या आहेत. ::मी [[विकिपीडिया:परीक्षण|परीक्षण]] वाचून लेखातील प्रत्येक विधानासाठी विश्वसनीय संदर्भ जोडण्याचा प्रयत्न केला आहे. तसेच लेख [[विकिपीडिया:तटस्थ दृष्टिकोन|तटस्थ दृष्टिकोनातून]] लिहिला आहे. ::आपण ज्येष्ठ आणि अनुभवी संपादक आहात. आपणांस विनंती आहे की, आपल्या सवडीने सदर मसुद्याचे पुनरावलोकन करून काही सुधारणा सुचवाव्यात. माझ्याकडून काही त्रुटी राहिल्या असतील तर मार्गदर्शन करावे, ही नम्र विनंती. ::धन्यवाद. ::~[[User:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[User talk:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) २०:२४, १४ मे २०२६ (IST) ::--- [[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[सदस्य चर्चा:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) २०:२४, १४ मे २०२६ (IST) == पुरस्काराच्या पडताळणीसाठी वृत्तपत्राचा पुरावा == --- नमस्कार, लेखातील पुरस्काराच्या पडताळणीसाठी दैनिक वृत्तपत्रातील बातमीचा फोटो विकिमीडिया कॉमन्सवर अपलोड केला आहे. प्रचालकांनी कृपया पडताळून घ्यावा. :दै._वृत्तपत्रातील_बातमीचा_फोटो._गजानन_हणमंत_पाटील_यांना_काव्यप्रेमी_पुरस्कार_बातममी.jpg बातमीची लिंक] https://commons.wikimedia.org/wiki/File:दै._वृत्तपत्रातील_बातमीचा_फोटो._गजानन_हणमंत_पाटील_यांना_काव्यप्रेमी_पुरस्कार_बातममी.jpg धन्यवाद --[[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[सदस्य चर्चा:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) १८:०८, १५ मे २०२६ (IST) --- == उल्लेखनीयता पुनर्मूल्यांकन Wikiscan मे 2026 + COI Disclosure == प्रबंधक महोदय, मी "गजानन हणमंत पाटील" या लेखाचा विषय (subject) असल्याने माझा हितसंबंधांचा संघर्ष (COI) असू शकतो, याची मला जाणीव आहे. त्यामुळे लेखावरील अंतिम निर्णय स्वतंत्र संपादक व प्रशासकांनी उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे घ्यावा, ही विनंती. लेखाच्या पुनर्मूल्यांकनासाठी पुढील माहिती सादर करीत आहे. Wikiscan (May 2026) नुसार "मसुदा:गजानन हणमंत पाटील" हे पान Most Active Pages यादीत Rank 1 (3.3k Volume, 12 Diff) वर असून संबंधित चर्चा पान Rank 5 (6.5k Volume, 9 Diff) वर आहे. एकूण 9.8k Volume व 21 Diff नोंदले गेले आहेत. या आकडेवारीवरून संबंधित मसुदा व चर्चा पानांवर मे 2026 दरम्यान लक्षणीय संपादनकार्य, चर्चा आणि पुनरावलोकन झाल्याचे दिसून येते. तसेच लेखाच्या उल्लेखनीयतेसंदर्भात स्वतंत्र वृत्तपत्रीय स्रोत उपलब्ध आहेत. त्यामध्ये दै. सकाळ (23 एप्रिल 2024) मधील वृत्तांकन, राज्यस्तरीय पुरस्कारांबाबत उपलब्ध संदर्भ तसेच इतर स्वतंत्र व विश्वासार्ह स्रोतांचा समावेश आहे. आकाशवाणी सांगली येथील मुलाखतीची लिंक उपलब्ध होताच तीही संदर्भ म्हणून जोडण्यात येईल. वरील सर्व बाबींचा विचार करून मसुदा लेखाचे पुनर्मूल्यांकन करण्यात यावे व मुख्य नामविश्वात हलविण्याबाबत निर्णय घ्यावा, ही नम्र विनंती. धन्यवाद. {{ping|संतोष गोरे}} {{ping|Tiven2240}} {{ping|QueerEcofeminist}} ~गजानन हणमंत पाटील [[सदस्य:गजानन पाटील|गजानन पाटील]] ([[सदस्य चर्चा:गजानन पाटील|चर्चा]]) १४:४०, २८ मे २०२६ (IST) :नमस्कार 🙏🏻 :क्षमस्व, वरील मजकुरात टायपिंगच्या चुकीमुळे दै. सकाळच्या बातमीची तारीख 23 एप्रिल 2024 अशी लिहिली गेली आहे. कृपया ती 23 एप्रिल 2025 अशी वाचण्यात यावी. :धन्यवाद. :~गजानन हणमंत पाटील (चर्चा) १४:४९, २८ मे २०२६ (IST) [[सदस्य:गजानन पाटील|गजानन पाटील]] ([[सदस्य चर्चा:गजानन पाटील|चर्चा]]) १४:४९, २८ मे २०२६ (IST) ::@[[सदस्य:गजानन पाटील|गजानन पाटील]] आणि @[[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]], नमस्कार लक्षात घ्यावे की लेखात अनेक चुका आहेत. त्या दुरुस्त कराव्यात. ::#यापूर्वी मी आपणास [[विकिपीडिया चर्चा:धूळपाटी/केवळ मराठी ]] येथे एक उदाहरण दिले होते; ते परत या जागी पुन्हा नोंदवतो - [[मसुदा:गजानन हणमंत पाटील#संदर्भ]] येथे चार संदर्भ दिसत आहेत. त्या त्या वर्तमान पत्रात काय बातमी आली हे आम्हाला कसे कळणार? ::# [[श्रीराम गोजमगुंडे#संदर्भ]] येथे पाहावे. मी एक संदर्भ जोडलेला आहे. सदरील संदर्भ निळ्या रंगात दिसत असून त्यावर टिचकी मारली असता आपल्याला सदरील बातमीवर जाऊन खात्री करता येते. ::[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १७:११, २८ मे २०२६ (IST) 1qll2209rbnu6zy17qnkxqqp4min0be 0 379808 2686327 2686157 2026-05-27T17:21:50Z TheonlyPuneriintown 157039 दुवा जोडली 2686327 wikitext text/x-wiki '''कण्ठ्य व्यंजने''' [[व्यंजन|अशी व्यंजने]] आहेत जी [[जीभ|जिभेच्या]] मागच्या भागाचा (जिव्हापृष्ठ) मृदू टाळूवर, म्हणजेच टाळूच्या मागच्या भागावर उच्चार केले जातात. कारण तोंडाच्या छताचा तालव्य प्रदेश तुलनेने विस्तृत आहे आणि पाठीच्या हालचाली फारशा अचूक नसल्यामुळे, कण्ठ्य व्यंजनांमध्ये सहजपणे आत्मसातीकरण होते, ज्यामुळे लगतच्या स्वरांच्या गुणधर्मानुसार त्यांचा उच्चार मागे किंवा पुढे सरकतो. याला संस्कृतमध्ये शब्दांच्या सीमेवर केले तर सन्धि म्हणतात. <ref name="Stroud, 2013">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://historyofenglishpodcast.com/2013/08/04/episode-5-centum-satem-and-the-letter-c-2/|title=Episode 5: Centum, Satem and the Letter C {{!}} The History of English Podcast|last=Stroud|first=Kevin|date=August 2013|website=The History of English Podcast|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130824213343/http://historyofenglishpodcast.com/2013/08/04/episode-5-centum-satem-and-the-letter-c-2/|archive-date=24 August 2013|access-date=29 January 2017}}</ref> ते अनेकदा आपोआप ''पुढे'' येतात, म्हणजेच पुढील अग्र स्वराच्या आधी अंशतः किंवा पूर्णपणे तालव्य होतात, आणि ''मागे'' जातात, म्हणजेच पश्च स्वरांच्या आधी अंशतः किंवा पूर्णपणे अलिजिह्वीय होतात. तालव्यीकृत कण्ठ्य (मराठीतले {{IPA|/k/}} ''कीमा'' किंवा ''कीड'' मध्ये सारखे) यांना कधीकधी '''तालव्यकण्ठ्य''' व्यंजने म्हटले जाते. अनेक भाषांमध्ये ओष्ठ्यकृत कण्ठ्य व्यंजने देखील असतात, जसे की {{IPA|[kʷ]}}. या व्यंजनामधीळ ओठांच्या गोलाकार होण्यासोबत उच्चार केला जातो. तसेच ओष्ठ्यतालव्य व्यंजने देखील असतात. यांचा उच्चार टाळू व ओठांवर दुहेरी होतो, जसे की {{IPA|[k͡p]}}. {{IPA|[w]}} हा अन्तस्थ व्यंजन असल्यामुळे हा भेद नाहीसा होतो, कारण ओष्ठ्यीकरणामध्ये ध्वनीमध्ये ओष्ठ्य्य समीपस्थ उच्चारणाची भर घातली जाते आणि या परिस्थितीला अनेकदा '''ओष्ठ्यकण्ठ्य''' म्हटले जाते. अंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक संघटनानुसार कण्ठ्य कंपन किंवा ताडित शक्य नाही. कण्ठ्य स्थितीत, कंपन किंवा ताडितशी संबंधित प्रकारची हालचाल करण्यासाठी जिभेची क्षमता अतिशय मर्यादित असते आणि कण्ठ्य कंपन किंवा ताडित तयार करण्यासाठी जिभेच्या मुख्य भागाला पुरेशा वेगाने हालचाल करण्याचे शक्यता नसते. <ref>[http://www.madore.org/~david/misc/linguistic/ipa/ अंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमला]</ref> == उदाहरणे == [[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमालेनुसार]] ओळखले जाणारे काही कण्ठ्य व्यंजने खालीलप्रमाणे आहेत: {| class="wikitable" ! rowspan="2" |आयपीए ! rowspan="2" |व्याख्या ! colspan="4" |उदाहरण |- !भाषा !लिपी !आयपीए !अर्थ |- !{{IPA|ŋ̊}} |[[अघोष कण्ठ्य अनुनासिक]] |[[ब्रह्मी भाषा|बर्मी]]{{Sfnp|Ladefoged|Maddieson|1996}} |{{Lang|my|[[Burmese alphabet|ငှါး]]}}/ङा |{{IPA|['''ŋ̊'''á]}} |'कर्ज घेणे' |- !{{IPA|ŋ}} |[[घोष कण्ठ्य अनुनासिक]] |[[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] |''ri'''ng'''''/'''रिं'''ग |{{IPA|[ɹʷɪ'''ŋ''']}} |'अंगठी' |- !{{IPA|k}} |[[अघोष कण्ठ्य स्पर्श]] |[[मराठी भाषा|मराठी]] |'''''का'''म'' |['''k'''äm] |'काम' |- !{{IPA|ɡ}} |[[घोष कण्ठ्य स्पर्श]] |[[मराठी भाषा|मराठी]] |'''''ग'''ट'' |{{IPA|[gɐʈ]}} |'गट' |- !{{IPA|k͜x}} |[[अघोष कण्ठ्य संघर्षी]] |[[कोरियन भाषा|कोरियन]] |[[हांगुल|'''크'''다]]/किउडा |{{IPA|['''k͜x'''ɯ̽da]}} |'मोठे' |- !{{IPA|ɡ͡ɣ}} |[[घोष कण्ठ्य संघर्षी]] |[[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]]{{Efn|स्काउस, कॉकनी, आणि रीसीव्ड उच्चाराच्या काही भाषिकांचे /ɡ/चे नैमित्तिक उपध्वनी}} |'''''g'''ood''/गूड |{{IPA|[ˈ'''ɡ͡ɣ'''ʊˑd̥]}} |'चांगले' |- !{{IPA|x}} |[[अघोष कण्ठ्य ऊष्मन]] |[[जर्मन भाषा|जर्मन]] |{{Lang|de|Bau'''ch'''}}/बाउख़ |{{IPA|[baʊ'''x''']}} |'उदर' |- !{{IPA|ɣ}} |[[घोष कण्ठ्य ऊष्मन]] |[[ग्रीक भाषा|ग्रीक]] |{{Lang|el|'''γ'''άτα}}/ग़ाता |{{IPA|[ˈ'''ɣ'''ata]}} |'मांजर' |- !{{IPA|ɰ}} |[[घोष कण्ठ्य अन्तस्थ]] |[[आयरिश भाषा|आयरिश]] |{{Lang|ga|n'''ao'''i}}/'''न्वु'''ई |{{IPA|[n̪ˠ'''ɰ'''iː]}} |'नव' |- !{{IPA|ʍ}} |अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य अन्तस्थ |[[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] |'''''wh'''ich''/'''ह्वि'''च''{{Efn|[[List of dialects of the English language|dialect]]मधल्या बोलीभाषा ज्या ''which'' आणि ''witch'' या शब्दांमध्ये फरक असतो त्यांच्यात}}'' |{{IPA|['''ʍ'''ɪtʃ]}} |'कोणते' |- !{{IPA|w}} |घोष ओष्ठ्यकण्ठ्य अन्तस्थ |[[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] |'''''w'''itch''/'''वि'''च |{{IPA|['''w'''ɪtʃ]}} |'चेटकीण' |- !{{IPA|k͜𝼄}} |अघोष कण्ठ्य पार्श्विक संघर्षी |आर्ची<ref name="Handout" /> |''{{Lang|aqc|[[Archi orthography|'''лӀ'''он]]}}/ƛon''/प्लोन |{{IPA|['''k͜𝼄'''on]}} |'कळप' |- !{{IPA|ɡ͡ʟ̝}} |घोष कण्ठ्य पार्श्विक संघर्षी |हिउ |{{Lang|hiw|q'''r̄'''ē}}/क्व्ग्ली |{{IPA|[kʷ'''g​͡ʟ'''ɪ]}} |'डॉल्फिन' |- !{{IPA|𝼄}} |अघोष कण्ठ्य पार्श्विक ऊष्मन् |वांगी<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstream/1885/145138/1/PL-B36.pdf|title=Wahgi Phonology and Morphology|last=Donald J. Phillips|publisher=Pacific Linguistics|year=1976|series=B-36|page=18}}</ref> |''nò'''ⱡ'''''/नोल |{{IPA|[no'''𝼄'''˩]}} |'पाणी' |- !{{IPA|ʟ̝}} |घोष कण्ठ्य पार्श्विक ऊष्मन् |आर्ची |{{Lang|aqc|[[Archi orthography|наӏ'''лъ'''дут]]}} |{{IPA|[naˤ'''ʟ̝'''dut]}} |'नीळे' |- !{{IPA|ʟ}} |घोष कण्ठ्य पार्श्विक अन्तस्थ |वांगी |''a'''ʟ'''a'''ʟ'''e''/आलाले |{{IPA|[a'''ʟ'''a'''ʟ'''e]}} |'चक्कर' |- !{{IPA|ʟ̆}} |घोष कण्ठ्य पार्श्विक ताडिक |मेल्पा | colspan="3" |  |- !{{IPA|kʼ}} |कण्ठ्य बाह्यस्फोटक स्पर्श |आर्ची |{{Lang|aqc|'''кӀ'''ан}} |{{IPA|['''kʼ'''an]}} |'खालील' |- !{{IPA|k͜xʼ}} |कण्ठ्य बाह्यस्फोटक संघर्षी |हाद्जा |{{Lang|hts|dla'''gg'''wa}} |{{IPA|[c͜𝼆ʼak͜xʷ’a]}} |'हळुवार उचलणे' |- !{{IPA|xʼ}} |कण्ठ्य बाह्यस्फोटक ऊष्मन् |ह्लिकीत |{{Lang|tli|'''xʼ'''áa'''xʼ'''}} |[xʼáːxʼ]ⓘ |'सफरचंद' |- !{{IPA|k͜𝼄ʼ}} |कण्ठ्य पार्श्विक बाह्यस्फोटक संघर्षी |सांदावे |{{Lang|sad|'''tl’'''ungu}} |{{IPA|[k͜𝼄ʼùŋɡȕ]}} |'आकाश' |- !{{IPA|ɠ̊}} {{IPA|(ƙ)}} |अघोष कण्ठ्य स्तंभिक रोधक |उस्पान्तेक<ref name=":0">{{जर्नल स्रोत|last=Bennett|first=Ryan|last2=Harvey|first2=Meg|last3=Henderson|first3=Robert|last4=Méndez López|first4=Tomás Alberto|date=September 2022|title=The phonetics and phonology of Uspanteko (Mayan)|journal=Language and Linguistics Compass|language=en|volume=16|issue=9|doi=10.1111/lnc3.12467|issn=1749-818X|doi-access=free}}</ref> |{{Lang|usp|k'aam}} |{{IPA|[ɠ̊aːm]}} |'दोरी' |- !{{IPA|ɠ}} |घोष कण्ठ्य स्तंभिक रोधक |[[सिंधी भाषा|सिंधी]] |{{Lang|sd|ڳرو}}/g̈əro |{{IPA|['''ɠ'''əro]}} |'भारी' |- !{{IPA|ʞ}} |कण्ठ्य मुक्त चुटत्कार |वोलोफ (शब्दोतर संप्रेषण) | colspan="2" |{{IPA|[ʞ]}} (उपध्वनिक अलिजिह्व्यासह {{IPA|[ʞ᫢]}}) |'हो' |} == कण्ठ्य व्यंजनांचा अभाव == ज्या भाषांमध्ये कण्ठ्य व्यंजने (आणि कोणतेही जिव्हापृष्ठीय व्यंजन) नाहीत अशा नोंदवलेल्या भाषांमध्ये शावांते, प्रमाण [[ताहिती भाषा|ताहिती]] (जरी /tVt/ चा उच्चार [kVt] असा होतो, जो हवाईयीच्या नीहाऊ बोलीतही आढळतो) आणि कदाचित अनेक स्कोऊ भाषांचा ( वुतुंग, वानिमोच्या डुमो बोलीत आणि बोबे ) असतो, ज्यांमध्ये कोडा(अंत्य व्यंजन) {{IPA|[ŋ]}} आहे. त्याचे विश्लेषण अनुनासिक स्वरांचे प्रकटीकरण म्हणून केले गेले आहे. पेरूची एक स्वतंत्र भाषेत ओमुरानोच्या कोणतेही कण्ठ्य व्यंजन सापाडले नाही. <ref name=":02">{{Citation|accessdate=2025-03-14}}</ref> पिराहां भाषेत, पुरुषांमध्येच एकमेव कण्ठ्य व्यंजन नसते. अघोष स्पर्श {{IPA|[k]}} सोडून इतर कोणतेही कण्ठ्य व्यंजन जास्तीप्रमाणे सामान्य नाही. {{IPA|/ɡ/}} हा स्वनिम असू शकत नाही. [[मँडरिन भाषा|मँडरिन चीनीसारख्या]], ज्या भाषेत घोष स्पर्श व्यंजने नाहीत, {{Efn|[[फीनयीन]]मध्ये ज्याला 'g' असे लिहिले आहे ते {{IPA|/k/}} आहे, जरी त्याला {{IPA|[ɡ]}} असे अनाघात मात्रांमध्ये उपध्वनी आहे.}} पण इतरत्र ते तुरळकपणे अनुपस्थित आहे. ''<nowiki/>'वर्ल्ड ॲटलास ऑफ लँग्वेज स्ट्रक्चर्स'''मध्ये सर्वेक्षण केलेल्या भाषांपैकी, सु. फक्त १०% भाषांमध्ये, ज्यांच्यातील अन्यथा {{IPA|/p b t d k/}} आहेत, त्यांच्यात {{IPA|/ɡ/}} हा गहाळ आहे . <ref>[http://wals.info/feature/5 दी वर्ल्ड ॲटलस ऑफ लॅंग्वेज स्ट्रक्चर्स]</ref> == {{दृश्यमान अँकर|कण्ठ्यपृष्ठ}} व्यंजने == साधी कण्ठ्य व्यंजने ''पृष्ठकण्ठ्य'' असतात: जिभेचा पृष्ठभाग वर येऊन मृदू टाळूला स्पर्श करतो. विकृत वाणीमध्ये ''कण्ठ्यपृष्ठ स्पर्श'' व्यंजने देखील असतात, ज्यांचा उच्चार याच्या उलट असतो: कण्ठ्य खाली येऊन जिभेला स्पर्श करतो, जी स्थिर राहते. विकृत वाणीसाठीच्या आयपीएच्या विस्तारांमध्ये, कण्ठ्य व्यंजनासाठीचे आयपीए अक्षर उलट करून हे व्यंजन लिहिले जाते, उदा. [𝼃] अघोष कण्ठ्यपृष्ठ स्पर्शासाठी, {{Efn|The old letter for a [[back-released velar click]], turned-k {{angbr IPA|ʞ}}, was used from 2008 to 2015.}} [𝼁] घोषा कण्ठ्यपृष्ठ स्पर्शासाठी, आणि [𝼇] अनुनासिकेसाठी. {| class="wikitable" !extIPA ! वर्णन |- | style="text-align:center; font-size:larger; width:2em;" | {{IPA|&#x1DF03;}} | अघोष कण्ठ्यपृष्ठ स्पर्श |- | style="text-align:center; font-size:larger; width:2em;" | {{IPA|&#x1DF01;}} | सघोष कण्ठ्यपृष्ठ स्पर्श |- | style="text-align:center; font-size:larger; width:2em;" | {{IPA|&#x1DF07;}} | कण्ठ्यपृष्ठ अनुनासिक |} ही पद्धत ऊष्मन् व्यंजने ''x'' आणि ''ɣ'' साठी लागू होणार नाही, जरी अधोगामी [𝼃̞], [𝼁᫛], व [𝼁̞] यांचा वापर अंतर भरण्यासाठी केला जाऊ शकतो. == हे सुद्धा पहा == * कण्ठ्यीकरण * उच्चारणाचे स्थान * ध्वनिविज्ञान विषयांची यादी <references /> [[वर्ग:भाषा]] [[वर्ग:वर्णमाला]] l3ung9l7ybgy2r8drtslgqemcg1b3g9 3 379855 2686346 2685465 2026-05-28T01:18:50Z Khirid Harshad 138639 [[Special:Contributions/Surajsmule|Surajsmule]] ([[User talk:Surajsmule|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2685463 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Surajsmule}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ००:४५, २३ मे २०२६ (IST) rms9wnz07cxllqnn5i3bg0gb8jmm064 1 379875 2686347 2685628 2026-05-28T01:19:13Z Khirid Harshad 138639 /* */ 2686347 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 379876 2686345 2685630 2026-05-28T01:18:43Z Khirid Harshad 138639 [[Special:Contributions/पांडुरंग दादाराव नागरगोजे|पांडुरंग दादाराव नागरगोजे]] ([[User talk:पांडुरंग दादाराव नागरगोजे|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2685629 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=पांडुरंग दादाराव नागरगोजे}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०६:१७, २४ मे २०२६ (IST) qfa9r0oz7a9tz0uihv4exqahf9547mm 3 379904 2686343 2685776 2026-05-28T01:18:11Z Khirid Harshad 138639 [[Special:Contributions/निलेश भोसले|निलेश भोसले]] ([[User talk:निलेश भोसले|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2685775 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=निलेश भोसले}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १८:१२, २५ मे २०२६ (IST) qttnd1dx4366noyz81srbomknsk2ai3 3 380020 2686342 2686115 2026-05-28T01:17:20Z Khirid Harshad 138639 [[Special:Contributions/दुर्गेश डांगळे|दुर्गेश डांगळे]] ([[User talk:दुर्गेश डांगळे|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2686113 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=दुर्गेश डांगळे}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २१:१०, २६ मे २०२६ (IST) 5ie82yoqar67e5y8wdk139h3j0cd1h2 0 380041 2686306 2686227 2026-05-27T14:14:10Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686306 wikitext text/x-wiki '''छोटा वारकरी''' हे वारकरी संप्रदाय, संत साहित्य आणि अभंग परंपरा मुलांना सोप्या व आधुनिक पद्धतीने समजावून सांगण्यासाठी तयार करण्यात आलेले मराठी ॲनिमेशन पात्र आणि सांस्कृतिक उपक्रम आहे. या उपक्रमामध्ये [[संत तुकाराम|संत तुकाराम महाराज]], वारकरी परंपरा, अभंग आणि अध्यात्म यांचे डिजिटल माध्यमातून सादरीकरण केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathi.abplive.com/news/pune/sant-tukaram-maharaj-sansthan-dehu-chota-varkari-initiative-abhang-stories-children-in-simple-language-marathi-news-1416972|title=देहू संस्थानचा 'छोटा वारकरी' उपक्रम, लहान मुलांपर्यंत संतांचे अभंग अन् कथा सोप्या शब्दात पोहोचण|last=महानवर|first=किरण|date=2026-03-20|website=ABP Majha|language=mr|access-date=2026-05-27}}</ref> {{माहितीचौकट संघटना|name=छोटा वारकरी|type=सांस्कृतिक व ॲनिमेशन उपक्रम|founded=२०२६|founder=स्वप्नील मोरे|location=पुणे, महाराष्ट्र, भारत|focus=वारकरी परंपरा, संत साहित्य, ॲनिमेशन|website=https://chhotavarkari.com|organization_name=Wariverse Studios|purpose=मुलांना वारकरी परंपरा व संत साहित्य सोप्या भाषेत समजावणे|headquarters=[[देहू]]|language=[[मराठी]]}} == पार्श्वभूमी == छोटा वारकरी हा उपक्रम मुलांमध्ये वारकरी संस्कृती, संत विचार आणि मराठी आध्यात्मिक परंपरेची ओळख निर्माण करण्याच्या उद्देशाने सुरू करण्यात आला. संत तुकाराम महाराजांचे ११ वे वंशज असणारे स्वप्नील मोरे (देहूकर) यांची ही संकल्पना असून सोशल मीडिया, ॲनिमेशन आणि डिजिटल कथाकथनाच्या माध्यमातून ती तरुणांपर्यंत पोहोचवली जात आहे. == अनावरण == २०२६ मध्ये महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री [[देवेंद्र फडणवीस]] यांच्या हस्ते “छोटा वारकरी” या ॲनिमेशन कॅरेक्टरचे अधिकृत अनावरण करण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://epaper.lokmat.com/articlepage.php?articleid=LOK_HPCA_20260324_5_10#google_vignette|title=Lokmat ePaper: Marathi News Paper {{!}} Online English, Hindi & Marathi Paper {{!}} Daily News ePaper{{!}} Today’s News Papers {{!}} लोकमत वृत्तपत्रे|website=epaper.lokmat.com|url-status=live|access-date=2026-05-27}}</ref> या वेळी वारकरी परंपरा नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवण्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करण्याचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले. == उद्दिष्टे == * मुलांना वारकरी परंपरेची माहिती सोप्या भाषेत देणे * संत तुकाराम महाराजांचे अभंग आणि विचार आधुनिक माध्यमातून पोहोचवणे * मराठी संस्कृती आणि आध्यात्मिक वारसा डिजिटल स्वरूपात जतन करणे * [[ॲनिमेशन]] आणि [[कृत्रिम बुद्धिमत्ता]] (AI) चा वापर करून शैक्षणिक सामग्री तयार करणे == सामाजिक माध्यमांवरील उपस्थिती == छोटा वारकरी या उपक्रमाची माहिती इंस्टाग्राम, फेसबुक आणि एक्स (ट्विटर) यांसारख्या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर प्रसारित केली जाते. या माध्यमांतून उपक्रमाशी संबंधित व्हिडिओ, पोस्टर आणि माहितीपर सामग्री प्रसिद्ध केली जाते. == पुरस्कार आणि गौरव == २०२६ मध्ये “छोटा वारकरी” या उपक्रमाला क्रिएटिव्ह एआय ल्युमिनरी पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. वारकरी परंपरा आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता यांचा संगम घडवून आणल्याबद्दल या उपक्रमाचे कौतुक करण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathi.abplive.com/news/pune/chhota-varkari-won-creative-ai-luminary-award-2026-maharashtra-varkari-tradition-marathi-news-1420841|title='छोटा वारकरी'ने मारली बाजी! महाराष्ट्राच्या वारकरी परंपरेचा जागतिक गौरव, वारीव्हर्स स्टुडिओजला|last=महानवर|first=किरण|date=2026-04-19|website=ABP Majha|language=mr|access-date=2026-05-27}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/pune/wariverse-studios-wins-creative-luminary-award-for-chhota-warkari-varkari-ai-at-next-tech-summit-pune-print-news-ocd-94-5846001/|title=महाराष्ट्राच्या वारकरी परंपरेचा जागतिक गौरव...|date=2026-04-19|website=Loksatta|language=mr|access-date=2026-05-27}}</ref> == माध्यमांमधील प्रसिद्धी == छोटा वारकरी उपक्रमाबद्दल विविध मराठी वृत्तमाध्यमांनी बातम्या प्रसिद्ध केल्या आहेत. यात [[दैनिक प्रभात]], [[एबीपी माझा]], [[लोकसत्ता]], [[लोकमत]] आणि इतर डिजिटल माध्यमांचा समावेश आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:वारकरी संप्रदाय]] e2ign7qbiy9qypgpqibhyaqzty5ukf9 0 380043 2686308 2686238 2026-05-27T14:15:46Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686308 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = कुमारेसन दुराईसामी (नेपोलियन) | चित्र नाव = Nepoleon_Duraisamy.png | चित्र आकारमान = 250px | पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ1 = [[पेराम्बलुर लोकसभा मतदारसंघ|पेराम्बलुर]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = १६ मे २००९ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = १६ मे २०१४ | मागील1 = [[ए. राजा]] | पुढील1 = [[आर.पी. मरुताराजा]] | पद2 = [[तमिळनाडू विधानसभा]] सदस्य | मतदारसंघ2 = विल्लिवाक्कम | कार्यकाळ_आरंभ2 = मे २००१ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = मे २००६ | मागील2 = [[जे.एम. आरोन रशीद]] | पुढील2 = बी. रंगनाथन | जन्मदिनांक = {{जन्मदिनांक आणि वय|1963|12|2}} | जन्मस्थान = [[तिरुचिरापल्ली]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | वडील = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''कुमारेसन दुराईसामी''' ([[तमिळ भाषा|तमिळ]]: துரைசாமி நெப்போலியன், टोपणनाव: नेपोलियन) हे एक भारतीय अभिनेता राजकारणी, माजी [[तमिळनाडू विधानसभा]] सदस्य व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते २००९ लोकसभा निवडणुकीमध्ये [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम|अण्णा द्रमुक]] पक्षातर्फे [[तमिळनाडू]]च्या [[पेराम्बलुर लोकसभा मतदारसंघ|पेराम्बलुर ]] मतदारसंघातून [[१५ वी लोकसभा|लोकसभेवर]] निवडून गेले. २००९ ते २०१३ दरम्यान ते [[मनमोहन सिंग]] सरकारमध्ये [[सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालय (भारत)|सामाजिक न्याय मंत्रालयामध्ये]] राज्यमंत्री देखील होते. राजकारणात प्रवेश करण्याआधी त्यांनी अनेक तमिळ, तेलुगु, मल्याळम चित्रपटांमध्ये भूमिका केल्या होत्या. [[वर्ग:तमिळ राजकारणी]] [[वर्ग:तमिळ अभिनेते]] [[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:विल्लिवाक्कमचे आमदार]] mlo0m87qv48qlfnmwz2tolq4ei5cad6 2686310 2686308 2026-05-27T14:15:59Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686310 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = कुमारेसन दुराईसामी (नेपोलियन) | चित्र नाव = Nepoleon_Duraisamy.png | चित्र आकारमान = 250px | पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ1 = [[पेराम्बलुर लोकसभा मतदारसंघ|पेराम्बलुर]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = १६ मे २००९ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = १६ मे २०१४ | मागील1 = [[ए. राजा]] | पुढील1 = [[आर.पी. मरुताराजा]] | पद2 = [[तमिळनाडू विधानसभा]] सदस्य | मतदारसंघ2 = विल्लिवाक्कम | कार्यकाळ_आरंभ2 = मे २००१ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = मे २००६ | मागील2 = [[जे.एम. आरोन रशीद]] | पुढील2 = बी. रंगनाथन | जन्मदिनांक = {{जन्मदिनांक आणि वय|1963|12|2}} | जन्मस्थान = [[तिरुचिरापल्ली]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | वडील = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''कुमारेसन दुराईसामी''' ([[तमिळ भाषा|तमिळ]]: துரைசாமி நெப்போலியன், टोपणनाव: नेपोलियन) हे एक भारतीय अभिनेता राजकारणी, माजी [[तमिळनाडू विधानसभा]] सदस्य व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते २००९ लोकसभा निवडणुकीमध्ये [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम|अण्णा द्रमुक]] पक्षातर्फे [[तमिळनाडू]]च्या [[पेराम्बलुर लोकसभा मतदारसंघ|पेराम्बलुर ]] मतदारसंघातून [[१५ वी लोकसभा|लोकसभेवर]] निवडून गेले. २००९ ते २०१३ दरम्यान ते [[मनमोहन सिंग]] सरकारमध्ये [[सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालय (भारत)|सामाजिक न्याय मंत्रालयामध्ये]] राज्यमंत्री देखील होते. राजकारणात प्रवेश करण्याआधी त्यांनी अनेक तमिळ, तेलुगु, मल्याळम चित्रपटांमध्ये भूमिका केल्या होत्या. [[वर्ग:तमिळ राजकारणी]] [[वर्ग:तमिळ अभिनेते]] [[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:विल्लिवाक्कमचे आमदार]] [[वर्ग:पेराम्बलुरचे खासदार]] 28zd027dahs9g6duzmi0ronk0bcg2eu 2686311 2686310 2026-05-27T14:16:08Z अभय नातू 206 removed [[Category:तमिळ अभिनेते]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686311 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = कुमारेसन दुराईसामी (नेपोलियन) | चित्र नाव = Nepoleon_Duraisamy.png | चित्र आकारमान = 250px | पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ1 = [[पेराम्बलुर लोकसभा मतदारसंघ|पेराम्बलुर]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = १६ मे २००९ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = १६ मे २०१४ | मागील1 = [[ए. राजा]] | पुढील1 = [[आर.पी. मरुताराजा]] | पद2 = [[तमिळनाडू विधानसभा]] सदस्य | मतदारसंघ2 = विल्लिवाक्कम | कार्यकाळ_आरंभ2 = मे २००१ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = मे २००६ | मागील2 = [[जे.एम. आरोन रशीद]] | पुढील2 = बी. रंगनाथन | जन्मदिनांक = {{जन्मदिनांक आणि वय|1963|12|2}} | जन्मस्थान = [[तिरुचिरापल्ली]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | वडील = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''कुमारेसन दुराईसामी''' ([[तमिळ भाषा|तमिळ]]: துரைசாமி நெப்போலியன், टोपणनाव: नेपोलियन) हे एक भारतीय अभिनेता राजकारणी, माजी [[तमिळनाडू विधानसभा]] सदस्य व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते २००९ लोकसभा निवडणुकीमध्ये [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम|अण्णा द्रमुक]] पक्षातर्फे [[तमिळनाडू]]च्या [[पेराम्बलुर लोकसभा मतदारसंघ|पेराम्बलुर ]] मतदारसंघातून [[१५ वी लोकसभा|लोकसभेवर]] निवडून गेले. २००९ ते २०१३ दरम्यान ते [[मनमोहन सिंग]] सरकारमध्ये [[सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालय (भारत)|सामाजिक न्याय मंत्रालयामध्ये]] राज्यमंत्री देखील होते. राजकारणात प्रवेश करण्याआधी त्यांनी अनेक तमिळ, तेलुगु, मल्याळम चित्रपटांमध्ये भूमिका केल्या होत्या. [[वर्ग:तमिळ राजकारणी]] [[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:विल्लिवाक्कमचे आमदार]] [[वर्ग:पेराम्बलुरचे खासदार]] 1pmleb0be93454r4frzpahdb6f35pfy 0 380049 2686313 2686258 2026-05-27T14:17:52Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686313 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = एल. गणेशन | चित्र नाव = | चित्र आकारमान = 250px | पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ1 = [[तिरुचिरापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुचिरापल्ली]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = १६ मे २००४ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = १६ मे २००९ | मागील1 = [[दलित एळिलमलाई]] | पुढील1 = [[पी. कुमार]] | पद2 = [[राज्यसभा]] सदस्य | मतदारसंघ2 = [[तमिळनाडू]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = ३० जून १९८० | कार्यकाळ_समाप्ती2 = २९ जून १९८६ | मागील2 = | पुढील2 = | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक|1934|4|24}} | जन्मस्थान = [[तंजावर जिल्हा]] | मृत्युदिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2026|1|4|1934|4|24}} | मृत्युस्थान = [[तंजावर]] | पक्ष = [[मारूमालारची द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] <br>[[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | अपत्ये = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''एल. गणेशन''' ([[तमिळ भाषा|तमिळ]]: எல். கணேசன்) हे एक भारतीय राजकारणी, [[राज्यसभा सदस्य]] व [[लोकसभा]] सदस्य होते. १९८० ते १९८६ दरम्यान राज्यसभेवर असणारे गणेशन २००४ साली [[मारूमालारची द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] पक्षातर्फे [[तमिळनाडू]]च्या [[तिरुचिरापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुचिरापल्ली]] मतदारसंघातून [[१४ वी लोकसभा|१४व्या लोकसभेवर]] निवडून गेले होते. १९६५ सालच्या तमिळनाडूमधील [[हिंदी विरोधी लोकक्षोभ]]ामध्ये त्यांची प्रमुख भूमिका होती. [[वर्ग:तमिळ राजकारणी]] [[वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:राज्यसभा सदस्य]] [[वर्ग:तिरुचिरापल्लीचे खासदार]] s8itwt8lma283dy5w3of2epxnust9hz 2686314 2686313 2026-05-27T14:18:26Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686314 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = एल. गणेशन | चित्र नाव = | चित्र आकारमान = 250px | पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ1 = [[तिरुचिरापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुचिरापल्ली]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = १६ मे २००४ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = १६ मे २००९ | मागील1 = [[दलित एळिलमलाई]] | पुढील1 = [[पी. कुमार]] | पद2 = [[राज्यसभा]] सदस्य | मतदारसंघ2 = [[तमिळनाडू]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = ३० जून १९८० | कार्यकाळ_समाप्ती2 = २९ जून १९८६ | मागील2 = | पुढील2 = | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक|1934|4|24}} | जन्मस्थान = [[तंजावर जिल्हा]] | मृत्युदिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2026|1|4|1934|4|24}} | मृत्युस्थान = [[तंजावर]] | पक्ष = [[मारूमालारची द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] <br>[[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | अपत्ये = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''एल. गणेशन''' ([[तमिळ भाषा|तमिळ]]: எல். கணேசன்) हे एक भारतीय राजकारणी, [[राज्यसभा सदस्य]] व [[लोकसभा]] सदस्य होते. १९८० ते १९८६ दरम्यान राज्यसभेवर असणारे गणेशन २००४ साली [[मारूमालारची द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] पक्षातर्फे [[तमिळनाडू]]च्या [[तिरुचिरापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुचिरापल्ली]] मतदारसंघातून [[१४ वी लोकसभा|१४व्या लोकसभेवर]] निवडून गेले होते. १९६५ सालच्या तमिळनाडूमधील [[हिंदी विरोधी लोकक्षोभ]]ामध्ये त्यांची प्रमुख भूमिका होती. [[वर्ग:तमिळ राजकारणी]] [[वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:राज्यसभा सदस्य]] [[वर्ग:तिरुचिरापल्लीचे खासदार]] [[वर्ग:मारूमालारची द्रविड मुन्नेत्र कळघम पक्षातील राजकारणी]] qpcfrnspnoljskeklpuvri425n9rx5z 0 380052 2686286 2686278 2026-05-27T12:19:17Z Dharmadhyaksha 28394 {{विकिडेटा माहितीचौकट}} + संदर्भ 2686286 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''ओस्सुडू विधान्सभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[पुडुचेरी (केंद्रशासित प्रदेश)|पुडुचेरी]] या केंद्रशासित प्रदेशातील एक [[पुडुचेरी विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ आहे.<ref name="pyceo">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ceopuducherry.py.gov.in/img/maps/overall.jpg|title=Map showing the Assembly constituencies of the U.T. of Pondicherry|date=|publisher=Chief Electoral Office, Puducherry|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220608111413/https://ceopuducherry.py.gov.in/img/maps/overall.jpg|archive-date=8 June 2022|access-date=9 November 2021}}</ref><ref name="delimitation2008">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://eci.nic.in/eci_main/CurrentElections/CONSOLIDATED_ORDER%20_ECI%20.pdf|title=Schedule – XIII of Constituencies Order, 2008 of Delimitation of Parliamentary and Assembly constituencies|publisher=[[Election Commission of India]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101005180821/http://eci.nic.in/eci_main/CurrentElections/CONSOLIDATED_ORDER%20_ECI%20.pdf|archive-date=5 October 2010|access-date=13 October 2021}}</ref><ref name="delimit">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://eci.nic.in/eci_main/nri/puducherry_Delimitation.pdf|title=Schedule XXII Puducherry Table A - Assembly Constituencies|publisher=[[Election Commission of India]]|format=PDF|access-date=2011-05-13}}</ref> हा [[पुडुचेरी लोकसभा मतदारसंघ|पुदुचेरी लोकसभा मतदारसंघाचा]] भाग आहे आणि [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसूचित जातीच्या]] उमेदवारांसाठी राखीव आहे.<ref name="delimit" /> == विधानसभेचे सदस्य == {| class="wikitable sortable" ! वर्ष !! सदस्य ! colspan="2" | राजकीय पक्ष |- | १९६४<ref>{{cite web |title=Puducherry 1964 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3421-puducherry-1964/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190515062755/https://www.eci.gov.in/files/file/3421-puducherry-1964/ |website=Election Commission of India|archive-date=15 May 2019}}</ref> | एन. हरिकृष्णन | rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | rowspan=2 style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" width="4px" | |- | १९६९<ref>{{cite web |title=Puducherry 1969 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3423-puducherry-1969/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917140530/https://eci.gov.in/files/file/3423-puducherry-1969/ |website=Election Commission of India|archive-date=17 September 2021}}</ref> | व्ही. नागराथिनम |- | १९७४<ref>{{cite web |title=Puducherry 1974 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3425-puducherry-1974/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917133352/https://eci.gov.in/files/file/3425-puducherry-1974/ |website=Election Commission of India|archive-date=17 September 2021}}</ref> | टी. एझुमालाई | rowspan=2 | [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | rowspan=2 style="background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}" | |- | १९७७<ref>{{cite web |title=Puducherry 1977 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3426-puducherry-1977/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927043330/https://eci.gov.in/files/file/3426-puducherry-1977/ |website=Election Commission of India|archive-date=27 September 2021}}</ref> | एम. थंगवेलू |- | १९८०<ref>{{cite web |title=Puducherry 1980 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3428-puducherry-1980/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927041541/https://eci.gov.in/files/file/3428-puducherry-1980/ |website=Election Commission of India|archive-date=27 September 2021}}</ref> | पी. मूर्ती | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | style="background-color: {{द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}" | |- | १९८५<ref>{{cite web |title=Puducherry 1985 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3430-puducherry-1985/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917140417/https://eci.gov.in/files/file/3430-puducherry-1985/ |website=Election Commission of India|archive-date=17 September 2021}}</ref> | व्ही. नागराथिनम | rowspan=3 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | rowspan=3 style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |- | १९९०<ref>{{cite web |title=Puducherry 1990 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917130547/https://eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/ |website=Election Commission of India|archive-date=17 September 2021}}</ref> | एन. मरिमुथू |- | १९९१<ref>{{cite web |title=Puducherry 1991 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917135604/https://eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/ |website=Election Commission of India|archive-date=17 September 2021}}</ref> | एन. मरिमुथू |- | १९९६<ref>{{cite web |title=Puducherry 1996 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917135105/https://eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/ |website=Election Commission of India|archive-date=17 September 2021}}</ref> | व्ही. नागराथिनम | [[तमिळ मानिल काँग्रेस]] | style="background-color: {{तमिळ मानिल काँग्रेस/meta/color}}" | |- | २००१<ref>{{cite web |title=Puducherry 2001 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927050359/https://eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/ |website=Election Commission of India|archive-date=27 September 2021}}</ref> | ए एलुमालाई | पुडुचेरी मक्कल काँग्रेस | |- | २००६<ref>{{cite web |title=Puducherry 2006 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3437-puducherry-2006/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925222225/https://eci.gov.in/files/file/3437-puducherry-2006/ |website=Election Commission of India|archive-date=25 September 2021}}</ref> | ए एलुमालाई | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |- | २०११ | पी. कार्तिकेयन | [[अखिल भारतीय एन.आर. काँग्रेस]] | style="background-color: {{अखिल भारतीय एन.आर. काँग्रेस/meta/color}}" | |- | २०१६ | ई. थीप्पैंथन | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |- | २०२१<ref name="election2021">{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|title=Puducherry General Legislative Election 2021|publisher=[[Election Commission of India]]|access-date=9 November 2021}}</ref> | ए.के. साई जे. सरवणन कुमार | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |- | २०२६ | पी. कार्तिकेयन | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:पुडुचेरी जिल्हा]] [[वर्ग:पुडुचेरीमधील राजकारण]] [[वर्ग:पुडुचेरीमधील विधानसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:इ.स. १९६४ मधील निर्मिती]] ta2481f15w3mcawlkpu476p4t6w75yb 0 380053 2686315 2686284 2026-05-27T14:19:38Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686315 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''टाटा एस''' हा [[टाटा मोटर्स]]द्वारे उत्पादित केला जाणारा एक मिनी ट्रक (छोटा मालवाहू ट्रक) आहे, जो २००५ मध्ये बाजारात दाखल करण्यात आला होता. टाटा कंपनी याचे चार मॉडेल्स तयार करते - एस, सुपर एस, एस झिप आणि एस इव्ही (इलेक्ट्रिक व्हेइकल). 'एस' आणि 'एस झिप' या दोन्ही मॉडेल्सचे प्रवासी वाहतूक करणारे रूपांतरे देखील आहेत, ज्यांना अनुक्रमे 'मॅजिक' आणि 'मॅजिक आयरीस' म्हटले जाते. याचे उत्पादक व अधिकृत नाव टाटा एस असले तरी या प्रकारच्या वाहनांच्या आकार आणि भारवहनक्षमतेमुळे त्यांना [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]] याला छोटा हत्ती असे नाव देण्यात आले. [[वर्ग:वाहने]] [[वर्ग:टाटाची वाहने]] 9jkd8js012hjfibn0do5lxyizh1m9ke 2686316 2686315 2026-05-27T14:19:47Z अभय नातू 206 removed [[Category:वाहने]] - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686316 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''टाटा एस''' हा [[टाटा मोटर्स]]द्वारे उत्पादित केला जाणारा एक मिनी ट्रक (छोटा मालवाहू ट्रक) आहे, जो २००५ मध्ये बाजारात दाखल करण्यात आला होता. टाटा कंपनी याचे चार मॉडेल्स तयार करते - एस, सुपर एस, एस झिप आणि एस इव्ही (इलेक्ट्रिक व्हेइकल). 'एस' आणि 'एस झिप' या दोन्ही मॉडेल्सचे प्रवासी वाहतूक करणारे रूपांतरे देखील आहेत, ज्यांना अनुक्रमे 'मॅजिक' आणि 'मॅजिक आयरीस' म्हटले जाते. याचे उत्पादक व अधिकृत नाव टाटा एस असले तरी या प्रकारच्या वाहनांच्या आकार आणि भारवहनक्षमतेमुळे त्यांना [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]] याला छोटा हत्ती असे नाव देण्यात आले. [[वर्ग:टाटाची वाहने]] gydwvnptqn21h6h0bfc7j0fnp8906ob 0 380055 2686296 2026-05-27T13:05:05Z TheonlyPuneriintown 157039 "[[:en:Special:Redirect/revision/1354177935|Modern Greek]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2686296 wikitext text/x-wiki '''आधुनिक ग्रीक''' (अंतर्ना: Νέα Ελληνικά, ''नेआ एलीनीका'', [ˈne.a eliniˈka] किंवा {{Lang|el|Κοινή Νεοελληνική Γλώσσα}}, ''किनी नेओएलीनीकी ग्लोस्सा''), हा शब्द आज बोलल्या जाणाऱ्या [[ग्रीक भाषा|ग्रीक भाषेच्या]] [[पोटभाषा|बोलीभाषांच्या]] समूहाला सूचित करतो, ज्यामध्ये भाषेच्या अधिकृत प्रमाणित स्वरूपाचाही समावेश आहे, ज्याला कधीकधी प्रामाणिक आधुनिक ग्रीक म्हटले जाते. मध्ययुगीन ग्रीक काळाच्या शेवटी आणि आधुनिक ग्रीक भाषेची सुरुवात प्रतीकात्मकपणे १४५३ मध्ये [[बायझेंटाईन साम्राज्य|बायझेंटाईन साम्राज्याच्या]] पतनाशी जोडली जाते, जरी ती तारीख कोणतीही स्पष्ट भाषिक सीमा दर्शवत नाही आणि आधुनिक भाषेची अनेक वैशिष्ट्ये शतकांपूर्वीच, सु. इ.स. ४थ्या शतकातच उदयास आली होती. == प्रकार == === दिमोतिकी === खरेतर, दिमोतिकी ( {{Lang|el|Δημοτική}} ) म्हणजे आधुनिक ग्रीकच्या त्या सगळ्या लोकीय प्रकारांचा संदर्भ आहे ज्यांनी कोइनेपासून एक समान उत्क्रांतीचा मार्ग अवलंबला आहे व आजपर्यंत उच्च पातळीची परस्पर सुगम्यता टिकवून ठेवली आहे. प्तोखोप्रोद्रोमी आणि आक्रिती कवितांमध्ये दाखवल्याप्रमाणे, दिमोतिकी ग्रीक ही ११व्या शतकापूर्वीच स्थानिक भाषा होती आणि तिला बायझेंटाईन ग्रीकांची "रोमी" भाषा म्हटले जात असे, विशेषतः द्वीपकल्पीय [[ग्रीस]], ग्रीक बेटे, किनारी [[अनातोलिया|आशिया मायनर]], कॉन्स्टँटिनोपल आणि [[सायप्रस|सायप्रसमध्ये]] . [[चित्र:Modern_Greek_dialects_en.svg|इवलेसे|प्रमुख आधुनिक ग्रीक बोलीभाषा क्षेत्रांचे वितरण. <ref>ब्रायन न्युटन: ''The Generative Interpretation of Dialect. ''यावरील आधारित.</ref>]] आज, दिमोतिकी ग्रीकची एक प्रमाणित आवृत्ती ही ग्रीस आणि सायप्रसची अधिकृत भाषा आहे, आणि तिला "प्रमाणित आधुनिक ग्रीक" किंवा अधिक कठोरपणे "ग्रीक", "आधुनिक ग्रीक" किंवा "दिमोतिकी" म्हणूनही म्हटल्या जाते. उत्तरी प्रकारांमध्ये आढळणारे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे ''गैर-उच्चारित'' स्वर स्वनिमांमध्ये होणारे प्रमाणित स्वनियशास्त्रीय बदल: {{IPA|[o]}} {{IPA|[u]}} बनते, {{IPA|[e]}} {{IPA|[i]}} बनते, आणि {{IPA|[i]}} व {{IPA|[u]}} वगळले जातात. वगळलेल्या स्वर अंतर्निहित असते आणि ते आसपासच्या स्वनिमांवर परिणाम करू शकतात: उदा., वगळलेला {{IPA|[i]}} आधीच्या व्यंजनांचे तालव्यीकरण करते, अगदी उच्चारलेले {{IPA|[i]}} सारखे. दक्षिणेकडील प्रकारांमध्ये असे ध्वन्यात्मक बदल दिसत नाहीत. उत्तरी बोलींची उदाहरणे म्हणजे रुमेली ( कॉन्स्टँटिनोपल ), [[एपायरस|आपैरी]], मासेदोनी, थेसालियन, [[त्राक्या|त्राक्यी]], <ref name="GreekSyntax">{{स्रोत पुस्तक|title=Studies in Greek Syntax|last=Dimitriadis|first=Alexis|publisher=Springer|year=1999|isbn=9780792352907|editor-last=Alexiadou|editor-first=Artemis|chapter=On Clitics, Prepositions and Case Licensing in Standard and Macedonian Greek|editor-last2=Horrocks|editor-first2=Geoffrey C.|editor-last3=Stavrou|editor-first3=Melita|chapter-url=https://books.google.com/books?id=XpUBTDDGr_QC&q=%22macedonian+dialect%22&pg=PA99}}</ref> , स्पोरादेस, सामोस, स्मिर्ना आणि साराकात्सानिका . दक्षिणी श्रेणी खालील गटांमध्ये विभागलेली आहे: :# जुने अथेनी-मानी: मेगारा, आयगिना, [[ॲथेन्स|अथेन्स]], किमी (जुने अथेनी) आणि मानी द्वीपकल्प (मानी) :# यवनी-पेलोपोनेशी: पेलोपोनेस (मानी सोडून), यवनी बेटे, अत्तिका, बोयॉतिया आणि दक्षिण एउबोया :# क्रेती-किक्लादी: किक्लादेस, [[क्रीट|क्रेते]] आणि सीरिया व लेबनॉनमधील अनेक परिक्षेत्रे :# आग्नेय: खिओस, इकारिया, दोदेचनेसे आणि किप्री . १९८२ पासून दिमोती ग्रीक भाषा अधिकृतपणे एकतोनी ग्रीक लिपीमध्ये शिकवली जाते. === कथारेवूसा === ''कथेरेवूसा'' ( {{Lang|el|Καθαρεύουσα}}) ही एक सामाजिक बोली आहे जी १९व्या शतकात आधुनिक ग्रीक राज्याच्या स्थापनेवेळी, शास्त्रीय ग्रीक आणि आधुनिक दिमोतिकींच्यातील तडजोड म्हणून पुढवली. १९७६ पर्यंत ती आधुनिक ग्रीसची अधिकृत भाषा होती. कथारेवूसा ही बहुतोनी ग्रीक लिपीत लिहिली जाते. तसेच, दिमोतिकी ग्रीकमध्ये तुर्की, इटालियन, लॅटिन आणि इतर भाषांमधून प्रदत्त शब्द असले तरी, ते प्रदत्त शब्द कथारेवूसामधून बहुतांशी काढले गेले आहेत. === पोंती === [[चित्र:Anatolian_Greek_dialects.png|इवलेसे|१९२३ पर्यंतच्या अनातोली ग्रीक बोलीभाषा. दिमोतिकी पिवळ्या रंगात, व पोंतिकी नारंगी रंगात. काप्पादोकी ग्रीक हिरव्या रंगात, हिरवे ठिपके १९१० मधील स्वतंत्र काप्पादोकी ग्रीक गावे दर्शवतात <ref name="Dawkins, R.M 1916">{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/moderngreekinas00hallgoog|title=Modern Greek in Asia Minor. A study of dialect of Silli, Cappadocia and Pharasa.|last=Dawkins|first=R.M.|date=1916|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge}}</ref>]] ''पोंती'' ( {{Lang|el|Ποντιακά}}) मूळतः तुर्कस्तानच्या पर्वतीय काळ्या समुद्राच्या किनाऱ्यालगतच्या, तथाकथित पोंतुस प्रदेशात बोलली जात असे. १९१९-१९२१ च्या पोंती नरसंहारादरम्यान या भाषेचे बहुतेक भाषिक मारले गेले किंवा आधुनिक ग्रीसमध्ये विस्थापित झाले, आणि त्यानंतर १९२३ मध्ये ग्रीस आणि तुर्कस्तान यांमध्ये लोकांची अदलाबदल झाली. (पोंती ग्रीक बोलणारे काही मुसलमान भाषक या घटनांमधून वाचले आणि ते अजूनही तुर्कस्तानच्या पोंती गावांमध्ये राहतात.) ही भाषा हेलेनी आणि मध्ययुगीन कोइनेमधून विकसित झाली आहे आणि या प्रदेशातील प्राचीन वसाहतींमुळे तिने यवनीची वैशिष्ट्ये जपली आहेत. चौथ्या धर्मयुद्धाने बायझेंटाईन साम्राज्याचे वेगवेगळ्या राज्यांमध्ये विभाजन केल्यानंतर, या प्रदेशाचे ग्रीक मुख्य प्रवाहापासून विलगीकरण झाल्यामुळे पोंती ही दिमोकिती ग्रीकपासून एक स्वतंत्र बोली म्हणून विकसित झाली ( त्रेबिझोंदी साम्राज्य पहा). === काप्पादोकी === ''काप्पादोकी'' ( {{Lang|el|Καππαδοκικά}}) ही मध्य तुर्कस्तानमधील एक ग्रीक बोली आहे, जिची अवस्था पोंतीसारखीच झाली; ग्रीक नरसंहारानंतर (१९१९-१९२१) आणि नंतर १९२३ मध्ये ग्रीस आणि तुर्कस्तान यांमध्ये लोकांची अदलाबदलानंतर तिचे भाषिक मुख्य भूमी ग्रीसमध्ये स्थायिक झाले. काप्पादोकी ग्रीक इतर बायझेंटाईन ग्रीक बोलींपासून ११व्या आणि १२व्या शतकातच मध्य आशिया मायनरवरील तुर्कांच्या विजयांपासून आधीच वेगळी झाली आणि त्याच्यामुळे तिच्यात अनेक असामान्य वैशिष्ट्ये विकसित झाली, जसे की नामांसाठी लिंगाचा लोप. <ref name="Dawkins, R.M 1916">{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/moderngreekinas00hallgoog|title=Modern Greek in Asia Minor. A study of dialect of Silli, Cappadocia and Pharasa.|last=Dawkins|first=R.M.|date=1916|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFDawkins1916">Dawkins, R.M. (1916). </cite></ref> धर्मयुद्धांच्या विजयांपासून ( चौथे धर्मयुद्ध ) आणि नंतर ग्रीक किनाऱ्यावरील वेनेती प्रभावापासून अलिप्त राहिल्यामुळे, दिमोतिकी ग्रीकमध्ये ज्या शब्दांची जागा [[रोमान्स भाषासमूह|रोमान्स]] शब्दांनी घेतली, त्या अनेक शब्दांसाठी तिने प्राचीन ग्रीक नाव टिकवून ठेवल्या. <ref name="Dawkins, R.M 1916" /> कवी [[रुमी]], ज्यांच्या नावाचा अर्थ "रोमी" आहे, जो काप्पादोकियातील "रोमी" ग्रीक भाषिकांमध्ये त्यांच्या वास्तव्याचा संदर्भ देतो, त्यांनी काप्पादोकी ग्रीकमध्ये काही कविता लिहिल्या, जो या बोलीच्या सर्वात जुन्या पुराव्यांपैकी एक आहे. <ref>Δέδες, Δ. </ref> <ref>मेयेर, जी. १८९५. </ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.opoudjis.net/Play/rumiwalad.html|title=Greek Verses of Rumi & Sultan Walad|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008025951/http://www.opoudjis.net/Play/rumiwalad.html|archive-date=8 October 2017}}</ref> <ref>[http://www.khamush.com/greek/gr.htm The Greek Poetry of Jalaluddin Rumi] </ref> === मरिउपोली === रुमेइका ({{Lang|el|Ρωμαίικα}}) मरिउपोली ग्रीक ही दक्षिण [[युक्रेन|उक्रेन]] आणि [[रशिया|रूसामधील]] [[अझोवचा समुद्र|अझोवच्या समुद्राच्या]] उत्तर किनाऱ्याजवळील सु. १७ गावांमध्ये बोलली जाणारी एक बोली आहे. मरिउपोली ग्रीक ही पोंती ग्रीकशी जवळून संबंधित आहे आणि क्रिमियामध्ये बोलल्या जाणाऱ्या ग्रीक बोलीभाषेतून विकसित झाली आहे. क्रिमिया हे बायझेंटाईन साम्राज्याचा आणि नंतर <a href="./Empire_of_Trebizond" rel="mw:WikiLink" data-linkid="404" data-cx="{&amp;quot;adapted&amp;quot;:false,&amp;quot;sourceTitle&amp;quot;:{&amp;quot;title&amp;quot;:&amp;quot;Empire of Trebizond&amp;quot;,&amp;quot;thumbnail&amp;quot;:{&amp;quot;source&amp;quot;:&amp;quot;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Banner_of_the_Empire_of_Trebizond.svg/120px-Banner_of_the_Empire_of_Trebizond.svg.png&amp;quot;,&amp;quot;width&amp;quot;:80,&amp;quot;height&amp;quot;:57},&amp;quot;description&amp;quot;:&amp;quot;Byzantine rump state (1204–1461)&amp;quot;,&amp;quot;pageprops&amp;quot;:{&amp;quot;wikibase_item&amp;quot;:&amp;quot;Q178913&amp;quot;},&amp;quot;pagelanguage&amp;quot;:&amp;quot;en&amp;quot;},&amp;quot;targetFrom&amp;quot;:&amp;quot;source&amp;quot;}" class="cx-link" id="mwAQM" title="Empire of Trebizond">त्रेबिझोंदी</a> साम्राज्याच्या भाग होते, जोपर्यंत १४६१ मध्ये ते राज्य ओस्मानींच्या ताब्यात गेले नाही. <ref>डॉकिन्स, रिचर्ड एम. "The Pontic dialect of Modern Greek in Asia Minor and Russia". </ref> त्यानंतर, क्रिमीचे ग्रीक राज्य थेओदोरी स्वतंत्र ग्रीक संस्थान म्हणून राहिले. रूसी-तुर्की युद्धानंतर (१७६८-७४), तत्कालीन मुसलमान-वर्चस्व असलेल्या क्रिमियातून सुटका करून घेण्यास [[रशियाची दुसरी कॅथरीन|दुसऱ्या कॅथरीनांनी]] क्रिमियातील ग्रीक-भाषिक रहिवाशांना [[मरिउपोल]] या नवीन शहरात स्थायिक होण्यास हद्दपार केले . <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.washingtonpost.com/world/greeks-of-the-steppe/2012/11/10/b7ff79de-24ec-11e2-9313-3c7f59038d93_story.html|title=Greeks of the Steppe|date=10 November 2012|work=The Washington Post|access-date=25 October 2014}}</ref> मारिउपोलींच्या मुख्य वैशिष्ट्यांमध्ये पोंती (उदा. ''-ía, éa'' सिंकात नाहीत) आणि मूळ बोलींच्या उत्तरेकडील प्रकारांशी (उदा. उत्तरेकडील स्वरवाद) काही प्रमाणात सारखे आहे. <ref>कोन्तोसोपोउलोस (२००८), १०९</ref> === दक्षिण इटालियन === [[चित्र:GrikoSpeakingCommunitiesTodayV4.png|इवलेसे|दक्षिण इटलीमधील असे प्रदेश जिथे ग्रिको आणि कालाब्री बोलीभाषा बोलल्या जातात]] ''दक्षिणी इटालियन'' किंवा ''इताल्योत'' ({{Lang|el|Κατωιταλιώτικα}}) यात [[कालाब्रिया]] आणि [[पुलीया|पुलिया]] या प्रदेशांतील सु. १५ गावांमध्ये बोलल्या जाणाऱ्या कालाब्री आणि ग्रिको या दोन्ही बोली आहेत. दक्षिण इटालियन बोली ही एकेकाळच्या माग्ना ग्राएकियाचा भाग असलेल्या दक्षिण इटलीमधील हेलनी घटकांचा शेवटचा जिवंत अवशेष आहे. याचा उगम इ.स.पू. ७०० मध्ये स्पार्ता आणि कोरिंथ येथून या प्रदेशात वसाहत करणाऱ्या दोरिसी ग्रीक वसाहतवाद्यांपर्यंत शोधता येतो. प्राचीन काळाच्या उत्तरार्धात युस्तिनियनांनी [[इटली|इटलीवर]] केलेल्या विजयापासून सुरू होऊन मध्ययुगापर्यंत चालू राहिलेल्या, बायझेंटाईन ग्रीक वसाहतवाद्यांनी या प्रदेशात ग्रीक भाषेचा पुनर्परिचय करून दिला, ज्यामुळे या भाषेवर कोइने ग्रीक भाषेचा लक्षणीय प्रभाव पडला. ग्रिको आणि दिमोतिकी या भाषा काही प्रमाणात एकमेकांना समजण्यासारख्या आहेत, परंतु ग्रिकोची त्साकोनी भाषेसोबत काही समान वैशिष्ट्ये आहेत. === येवानी === येवानी ( {{Lang|yej|יעואניקה}}, {{Lang|el|Γεβανικά}}) ही रोमानियोई यहूदांची जवळजवळ नामशेष झालेली भाषा आहे. [[होलोकॉस्ट|होलोकॉस्टमध्ये]] तिचे अनेक भाषिक मारले जाईपर्यंत ही भाषा आधीच शतकानुशतके ऱ्हासाच्या मार्गावर होती. त्यानंतर, [[इस्रायल|इस्रायलमध्ये]] स्थलांतरित झालेल्या उरलेले रोमानियोई लोकांनी ही भाषा प्रामुख्याने जपली, जिथे आधुनिक हिब्रूने तिची जागा घेतली. === त्साकोनी === ''त्साकोनी'' ( {{Lang|grc|Τσακωνικά}} ) ही भाषा आज तिच्या पूर्ण स्वरूपात फक्त दक्षिण पेलोपोनेसमधील आर्कादिया प्रदेशातील लिओनिदियो शहराच्या आसपासच्या काही मोजक्या गावांमध्येच बोलली जाते व त्याच भागातील दूरच्या प्रदेशात अंशतः बोलली जाते. त्साकोनी भाषा थेट लाकोनी (प्राचीन स्पार्ताची भाषा) मधून विकसित झाली आणि ती दोरिसी ग्रीकमधून उगम पावते. == ध्वनीशास्त्र आणि शुद्धलेखन == [[File:Seferisrede.ogg|इवलेसे|आधुनिक ग्रीक भाषा]] कोइने ग्रीकमध्ये सुरू झालेल्या मूलगामी ध्वनी बदलांच्या मालिकेमुळे आधुनिक ग्रीकमध्ये एक अशी ध्वनीप्रणाली निर्माण झाली आहे, जी प्राचीन ग्रीकापेक्षा एकदम वेगळी आहे. प्राचीन ग्रीकच्या गुंतागुंतीच्या स्वरप्रणालीऐवजी, ज्यात स्वरांच्या उंचीचे चार स्तर, मात्रातील फरक आणि अनेक संयुक्त स्वर होते, आधुनिक ग्रीकमध्ये पाच स्वरांची एक सोपी प्रणाली आहे. हे अनेक स्वरांच्या विलीनीकरणाच्या मालिकेद्वारे, विशेषतः {{IPA|/i/}} स्वराच्या दिशेने, घडून आले. ( आयोटाकरण ). आधुनिक ग्रीक व्यंजने ही साधी (अघोष, महाप्राणरहित) स्पर्श, घोष स्पर्श किंवा घोष आणि अघोष ऊष्मन आहेत. आधुनिक ग्रीक भाषेत स्वर किंवा व्यंजनांमधील मात्रा जपलेली नाही. आधुनिक ग्रीक ग्रीक वर्णमालेत लिहिली जाते, ज्याच्यात २४ अक्षरे आहेत, व प्रत्येकाचे एक कॅपिटल आणि एक लोवरकेस रूप आहे. [[सिग्मा]] या अक्षराचे एक विशेष अंतिम रूपसुद्धा आहे. यात दोन उच्चारचिन्हे आहेत, तीव्र ॲक्सेंट) जे आघात दर्शवते, आणि विभेद ॲक्सेंट जे स्वर अक्षर द्विवर्णीचा भाग नाही हे दर्शवते. ग्रीक भाषेची शुद्धलेखन ऐतिहासिक आणि स्वनिम मिश्रित आहे, जिथे जर ऐतिहासिक शब्दलेखनाचा उच्चार आधुनिक वापराशी जुळत असेल तर ते वापरले जाते. व्यंजन स्वनिम आणि अक्षरचिन्हे यांच्यातील संबंध बऱ्याच अंशी अद्वितीय आहे, परंतु अनेक स्वरांचे शब्दलेखन अनेक प्रकारे केले जाऊ शकते. <ref>''cf.'' </ref> यामुळे [[वाचन]] सोपे आहे पण लेखन कठीण आहे. <ref>जी. थ्. </ref> ग्रीक स्वर व द्वीवर्णी अक्षर आणि त्यांचे उच्चार: ⟨ α ⟩ /a/, ⟨ ε, αι ⟩ /e/, ⟨ η, ι, υ, ει, οι, υι ⟩ /i /, ⟨ {{lang|el|ο, ω}} ⟩ /ο/, ⟨ ου ⟩ /u/. द्वीववर्णी अक्षर ⟨ αυ ⟩, ⟨ ευ ⟩ आणि ⟨ ηυ ⟩ हे {{IPA|/av/}}, {{IPA|/ev/}} आणि {{IPA|/iv/}} अनुक्रमे उच्चारले जातात स्वर आणि घोष व्यंजनांच्या आधी, आणि {{IPA|/af/}}, {{IPA|/ef/}} व {{IPA|/if/}} अनुक्रमे उच्चारले जातात अघोष व्यंजनांच्या आधी. ग्रीक अक्षरे ⟨ φ ⟩, ⟨ β ⟩, ⟨ θ ⟩, आणि ⟨ δ ⟩ हे /f /, /v /, /θ /, आणि /ð / असे उच्चारले जातात. अक्षरे ⟨ γ ⟩ आणि ⟨ χ ⟩ यांचे उच्चार अनुक्रमे /ɣ / आणि /x / असा होतो. ही सगळी अक्षरे आधुनिक ग्रीकमध्ये ऊष्मन व्यंजने आहेत, परंतु प्राचीन ग्रीकमध्ये त्यांचा वापर त्याच (किंवा सारखे) उच्चारस्थळ असलेल्या अवरोधक व्यंजनांसाठी केला जात असे. मध्य किंवा संवृत पुरोजिह्वीय स्वरांच्या (म्ह. /e / आणि /i / ) आधी, ⟨ γ ⟩ आणि ⟨ χ ⟩ यांचा उच्चार पुरोजिह्वीय होतो, ज्याच्यामुळे ते अनुक्रमे [ ʝ ] आणि [ ç ] बनतात, जे काही बोलीभाषांमध्ये, विशेषतः क्रेते आणि मानीच्या बोलीभाषांमध्ये, आणखी पुरोजिह्वीय होऊन अनुक्रमे [ ʑ ] किंवा [ ʒ ] आणि [ ɕ ] किंवा [ ʃ ] बनतात. याशिवाय, मध्य किंवा संवृत-संवृत स्वरांच्या ( /o / आणि /u / ) आधी, ⟨ γ ⟩ उच्चार एका विशिष्ट कण्ठ्य स्वरापेक्षा अधिक मागे, कण्ठ्य [ ɣ ] आणि अलिजिह्वीय [ ʁ ] (ज्याचे लिप्यंतरण ग़ असे होते) यांच्या दरम्यान होतो. ). ⟨ ξ ⟩ हे अक्षर {{IPA|/ks/}} ध्वनी अनुक्रमासाठी वापरले जाते, आणि ⟨ ψ ⟩ चा उच्चार {{IPA|/ps/}} असतो. == वाक्यरचना आणि पदरचनशास्त्र == [[चित्र:Plaque_de_la_rue_Psaron_(Réthymnon).JPG|इवलेसे|रेथिम्नोमधील प्सारा बेटाच्या सन्मानार्थ असलेले रस्त्याचे नाव: ''प्सारोन (षष्ठी विभक्तीत) रस्ता, १८२१ च्या क्रांतीचे ऐतिहासिक बेट'']] आधुनिक ग्रीक ही बऱ्याच अंशी एक संश्लेषित भाषा आहे. आधुनिक ग्रीक आणि अल्बेनी या एकमेव दोन आधुनिक हिंद-युरोपी भाषा आहेत ज्यांनी संश्लेषित कर्मणी प्रयोग टिकून आहे (उत्तर जर्मनिक कर्मणी प्रयोग हा व्याकरणीकृत आत्मवाचक सर्वनामावर आधारित एक अलीकडील आविष्कार आहे). === शास्त्रीय ग्रीकपासून फरक === आधुनिक ग्रीक भाषा ही शास्त्रीय ग्रीकपेक्षा [[पदरचनाशास्त्र (भाषाशास्त्र)|पदरचनशास्त्र]] आणि वाक्यरचनेच्या बाबतीत खूप बदलली आहे, ज्यात काही वैशिष्ट्ये नाहीशी झाली आहेत आणि काही नवीन वैशिष्ट्ये जोडली गेली आहेत. लोप पावलेले वैशिष्ट्ये: * चतुर्थी विभक्ती * विद्यार्थ * मूळ रूप(क्रियापदाचे) * द्विवचन * कृदंत (भूतकालवाचक धातुसाधित विशेषण सोडून) * उत्तम पुरुष आज्ञार्थ * लिट् (अभ्यस्तपूर्ण परिपूर्ण) मिळालेली वैशिष्ट्ये: * धातुसाधित नाम * संकेतार्थ {{Lang|grc|θα}} ( {{Lang|grc|ἐθέλω ἵνα}} ἵνα चे आकुंचन → {{Lang|grc|θέλω να}} → {{Lang|grc|θε' να}} → {{Lang|grc|θα}} ), जे भविष्यकाळ आणि संकेतार्थ दर्शवते * काही क्रियापदांच्या रूपांसाठी (विशेषतः पूर्ण भूतकाळासाठी) सहाय्यक क्रियापदांची रूपे. * भविष्यकाळात अपूर्ण (वर्तमान) आणि पूर्ण (अकर्मक) क्रियाव्याप्तींमधील भेद आजचे ग्रीक भाषेने क्रियापदाचा काळ आणि पैलू दर्शविणाऱ्या व्याकरणीय उपसर्गांची, जसे की आगम आणि पुनरावृत्ती, एक सोपी प्रणाली विकसित केली आहे आणि नाम [[विभक्ती|विभक्तीचे]] काही नमुने व विभक्तींमधील काही विशिष्ट रूपे गमावली आहेत. == नमुना मजकूर == खाली [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांच्या]] [[मानवाधिकाराचे वैश्विक घोषणापत्र|मानवाधिकाराचे वैश्विक घोषणपत्राच्या]] कलम १ चा आधुनिक ग्रीक भाषेतील एक नमुना मजकूर दिला आहे खालील. पहिली ओळ आहे मूळ ग्रीक, दुसरी ओळ आहे लिप्यंतरण, तिसरे ओळ आहे [[आयपीए]]. शेवटची ओळ आहे भाषांतर.   '''Άρθρο 1:''' Όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ελεύθεροι και ίσοι στην αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα. Είναι '''आर्थ्रो १:''' ओली इ आन्थ्रोपी जेञुन्दे एलेफ्थेरी के इसी स्तिन आक्सिओप्रेपिआ के ता दिकेओमाता. इने {[ˈarθro ˈena ‖} ˈoli i ˈanθropi ʝeˈɲunde eˈlefθeri ce ˈisi stin aksioˈprepia ce ta ðiceˈomata ‖ ˈine προικισμένοι με λογική και συνείδηση, και οφείλουν να συμπεριφέρονται μεταξύ τους με πνεύμα αδελφοσύνης. प्रिकीज्मेनी मे लोजिकी के सिनिदिसी, के ओफिलुन ना सिम्बेरीफेरोन्ताइ मेताक्सी तुज मे प्नेउमा आदेल्फोसिनिस. priciˈzmeni me loʝiˈci ce siˈniðisi {{!}} ce oˈfilun na simberiˈferonde metaˈksi tuz me ˈpnevma aðelfoˈsinis] '''कलम १ :''' सर्व मानवी व्यक्ती जन्मतः स्वतंत्र आहेत व त्यांना समान प्रतिष्ठा व समान आधिकार आहेत. त्यांना विचारशक्ती व सदसद्विवेकबुद्धी लाभलेली आहे व त्यांनी एकमेकांशी बंधुत्वाच्या भावनेने आचरण करावे. == संदर्भ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles> [[वर्ग:Articles containing Greek-language text]] af8ok86pq2eufou0tpm9cty03fsv6q5 2686297 2686296 2026-05-27T13:05:08Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — पररूप संधी - इक प्रत्यय ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#पररूप संधी - इक प्रत्यय|अधिक माहिती]]) 2686297 wikitext text/x-wiki '''आधुनिक ग्रीक''' (अंतर्ना: Νέα Ελληνικά, ''नेआ एलीनीका'', [ˈne.a eliniˈka] किंवा {{Lang|el|Κοινή Νεοελληνική Γλώσσα}}, ''किनी नेओएलीनीकी ग्लोस्सा''), हा शब्द आज बोलल्या जाणाऱ्या [[ग्रीक भाषा|ग्रीक भाषेच्या]] [[पोटभाषा|बोलीभाषांच्या]] समूहाला सूचित करतो, ज्यामध्ये भाषेच्या अधिकृत प्रमाणित स्वरूपाचाही समावेश आहे, ज्याला कधीकधी प्रामाणिक आधुनिक ग्रीक म्हटले जाते. मध्ययुगीन ग्रीक काळाच्या शेवटी आणि आधुनिक ग्रीक भाषेची सुरुवात प्रतीकात्मकपणे १४५३ मध्ये [[बायझेंटाईन साम्राज्य|बायझेंटाईन साम्राज्याच्या]] पतनाशी जोडली जाते, जरी ती तारीख कोणतीही स्पष्ट भाषिक सीमा दर्शवत नाही आणि आधुनिक भाषेची अनेक वैशिष्ट्ये शतकांपूर्वीच, सु. इ.स. ४थ्या शतकातच उदयास आली होती. == प्रकार == === दिमोतिकी === खरेतर, दिमोतिकी ( {{Lang|el|Δημοτική}} ) म्हणजे आधुनिक ग्रीकच्या त्या सगळ्या लोकीय प्रकारांचा संदर्भ आहे ज्यांनी कोइनेपासून एक समान उत्क्रांतीचा मार्ग अवलंबला आहे व आजपर्यंत उच्च पातळीची परस्पर सुगम्यता टिकवून ठेवली आहे. प्तोखोप्रोद्रोमी आणि आक्रिती कवितांमध्ये दाखवल्याप्रमाणे, दिमोतिकी ग्रीक ही ११व्या शतकापूर्वीच स्थानिक भाषा होती आणि तिला बायझेंटाईन ग्रीकांची "रोमी" भाषा म्हटले जात असे, विशेषतः द्वीपकल्पीय [[ग्रीस]], ग्रीक बेटे, किनारी [[अनातोलिया|आशिया मायनर]], कॉन्स्टँटिनोपल आणि [[सायप्रस|सायप्रसमध्ये]] . [[चित्र:Modern_Greek_dialects_en.svg|इवलेसे|प्रमुख आधुनिक ग्रीक बोलीभाषा क्षेत्रांचे वितरण. <ref>ब्रायन न्युटन: ''The Generative Interpretation of Dialect. ''यावरील आधारित.</ref>]] आज, दिमोतिकी ग्रीकची एक प्रमाणित आवृत्ती ही ग्रीस आणि सायप्रसची अधिकृत भाषा आहे, आणि तिला "प्रमाणित आधुनिक ग्रीक" किंवा अधिक कठोरपणे "ग्रीक", "आधुनिक ग्रीक" किंवा "दिमोतिकी" म्हणूनही म्हटल्या जाते. उत्तरी प्रकारांमध्ये आढळणारे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे ''गैर-उच्चारित'' स्वर स्वनिमांमध्ये होणारे प्रमाणित स्वनियशास्त्रीय बदल: {{IPA|[o]}} {{IPA|[u]}} बनते, {{IPA|[e]}} {{IPA|[i]}} बनते, आणि {{IPA|[i]}} व {{IPA|[u]}} वगळले जातात. वगळलेल्या स्वर अंतर्निहित असते आणि ते आसपासच्या स्वनिमांवर परिणाम करू शकतात: उदा., वगळलेला {{IPA|[i]}} आधीच्या व्यंजनांचे तालव्यीकरण करते, अगदी उच्चारलेले {{IPA|[i]}} सारखे. दक्षिणेकडील प्रकारांमध्ये असे ध्वन्यात्मक बदल दिसत नाहीत. उत्तरी बोलींची उदाहरणे म्हणजे रुमेली ( कॉन्स्टँटिनोपल ), [[एपायरस|आपैरी]], मासेदोनी, थेसालियन, [[त्राक्या|त्राक्यी]], <ref name="GreekSyntax">{{स्रोत पुस्तक|title=Studies in Greek Syntax|last=Dimitriadis|first=Alexis|publisher=Springer|year=1999|isbn=9780792352907|editor-last=Alexiadou|editor-first=Artemis|chapter=On Clitics, Prepositions and Case Licensing in Standard and Macedonian Greek|editor-last2=Horrocks|editor-first2=Geoffrey C.|editor-last3=Stavrou|editor-first3=Melita|chapter-url=https://books.google.com/books?id=XpUBTDDGr_QC&q=%22macedonian+dialect%22&pg=PA99}}</ref> , स्पोरादेस, सामोस, स्मिर्ना आणि साराकात्सानिका . दक्षिणी श्रेणी खालील गटांमध्ये विभागलेली आहे: :# जुने अथेनी-मानी: मेगारा, आयगिना, [[ॲथेन्स|अथेन्स]], किमी (जुने अथेनी) आणि मानी द्वीपकल्प (मानी) :# यवनी-पेलोपोनेशी: पेलोपोनेस (मानी सोडून), यवनी बेटे, अत्तिका, बोयॉतिया आणि दक्षिण एउबोया :# क्रेती-किक्लादी: किक्लादेस, [[क्रीट|क्रेते]] आणि सीरिया व लेबनॉनमधील अनेक परिक्षेत्रे :# आग्नेय: खिओस, इकारिया, दोदेचनेसे आणि किप्री . १९८२ पासून दिमोती ग्रीक भाषा अधिकृतपणे एकतोनी ग्रीक लिपीमध्ये शिकवली जाते. === कथारेवूसा === ''कथेरेवूसा'' ( {{Lang|el|Καθαρεύουσα}}) ही एक सामाजिक बोली आहे जी १९व्या शतकात आधुनिक ग्रीक राज्याच्या स्थापनेवेळी, शास्त्रीय ग्रीक आणि आधुनिक दिमोतिकींच्यातील तडजोड म्हणून पुढवली. १९७६ पर्यंत ती आधुनिक ग्रीसची अधिकृत भाषा होती. कथारेवूसा ही बहुतोनी ग्रीक लिपीत लिहिली जाते. तसेच, दिमोतिकी ग्रीकमध्ये तुर्की, इटालियन, लॅटिन आणि इतर भाषांमधून प्रदत्त शब्द असले तरी, ते प्रदत्त शब्द कथारेवूसामधून बहुतांशी काढले गेले आहेत. === पोंती === [[चित्र:Anatolian_Greek_dialects.png|इवलेसे|१९२३ पर्यंतच्या अनातोली ग्रीक बोलीभाषा. दिमोतिकी पिवळ्या रंगात, व पोंतिकी नारंगी रंगात. काप्पादोकी ग्रीक हिरव्या रंगात, हिरवे ठिपके १९१० मधील स्वतंत्र काप्पादोकी ग्रीक गावे दर्शवतात <ref name="Dawkins, R.M 1916">{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/moderngreekinas00hallgoog|title=Modern Greek in Asia Minor. A study of dialect of Silli, Cappadocia and Pharasa.|last=Dawkins|first=R.M.|date=1916|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge}}</ref>]] ''पोंती'' ( {{Lang|el|Ποντιακά}}) मूळतः तुर्कस्तानच्या पर्वतीय काळ्या समुद्राच्या किनाऱ्यालगतच्या, तथाकथित पोंतुस प्रदेशात बोलली जात असे. १९१९-१९२१ च्या पोंती नरसंहारादरम्यान या भाषेचे बहुतेक भाषिक मारले गेले किंवा आधुनिक ग्रीसमध्ये विस्थापित झाले, आणि त्यानंतर १९२३ मध्ये ग्रीस आणि तुर्कस्तान यांमध्ये लोकांची अदलाबदल झाली. (पोंती ग्रीक बोलणारे काही मुसलमान भाषक या घटनांमधून वाचले आणि ते अजूनही तुर्कस्तानच्या पोंती गावांमध्ये राहतात.) ही भाषा हेलेनी आणि मध्ययुगीन कोइनेमधून विकसित झाली आहे आणि या प्रदेशातील प्राचीन वसाहतींमुळे तिने यवनीची वैशिष्ट्ये जपली आहेत. चौथ्या धर्मयुद्धाने बायझेंटाईन साम्राज्याचे वेगवेगळ्या राज्यांमध्ये विभाजन केल्यानंतर, या प्रदेशाचे ग्रीक मुख्य प्रवाहापासून विलगीकरण झाल्यामुळे पोंती ही दिमोकिती ग्रीकपासून एक स्वतंत्र बोली म्हणून विकसित झाली ( त्रेबिझोंदी साम्राज्य पहा). === काप्पादोकी === ''काप्पादोकी'' ( {{Lang|el|Καππαδοκικά}}) ही मध्य तुर्कस्तानमधील एक ग्रीक बोली आहे, जिची अवस्था पोंतीसारखीच झाली; ग्रीक नरसंहारानंतर (१९१९-१९२१) आणि नंतर १९२३ मध्ये ग्रीस आणि तुर्कस्तान यांमध्ये लोकांची अदलाबदलानंतर तिचे भाषिक मुख्य भूमी ग्रीसमध्ये स्थायिक झाले. काप्पादोकी ग्रीक इतर बायझेंटाईन ग्रीक बोलींपासून ११व्या आणि १२व्या शतकातच मध्य आशिया मायनरवरील तुर्कांच्या विजयांपासून आधीच वेगळी झाली आणि त्याच्यामुळे तिच्यात अनेक असामान्य वैशिष्ट्ये विकसित झाली, जसे की नामांसाठी लिंगाचा लोप. <ref name="Dawkins, R.M 1916">{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/moderngreekinas00hallgoog|title=Modern Greek in Asia Minor. A study of dialect of Silli, Cappadocia and Pharasa.|last=Dawkins|first=R.M.|date=1916|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFDawkins1916">Dawkins, R.M. (1916). </cite></ref> धर्मयुद्धांच्या विजयांपासून ( चौथे धर्मयुद्ध ) आणि नंतर ग्रीक किनाऱ्यावरील वेनेती प्रभावापासून अलिप्त राहिल्यामुळे, दिमोतिकी ग्रीकमध्ये ज्या शब्दांची जागा [[रोमान्स भाषासमूह|रोमान्स]] शब्दांनी घेतली, त्या अनेक शब्दांसाठी तिने प्राचीन ग्रीक नाव टिकवून ठेवल्या. <ref name="Dawkins, R.M 1916" /> कवी [[रुमी]], ज्यांच्या नावाचा अर्थ "रोमी" आहे, जो काप्पादोकियातील "रोमी" ग्रीक भाषिकांमध्ये त्यांच्या वास्तव्याचा संदर्भ देतो, त्यांनी काप्पादोकी ग्रीकमध्ये काही कविता लिहिल्या, जो या बोलीच्या सर्वात जुन्या पुराव्यांपैकी एक आहे. <ref>Δέδες, Δ. </ref> <ref>मेयेर, जी. १८९५. </ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.opoudjis.net/Play/rumiwalad.html|title=Greek Verses of Rumi & Sultan Walad|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008025951/http://www.opoudjis.net/Play/rumiwalad.html|archive-date=8 October 2017}}</ref> <ref>[http://www.khamush.com/greek/gr.htm The Greek Poetry of Jalaluddin Rumi] </ref> === मरिउपोली === रुमेइका ({{Lang|el|Ρωμαίικα}}) मरिउपोली ग्रीक ही दक्षिण [[युक्रेन|उक्रेन]] आणि [[रशिया|रूसामधील]] [[अझोवचा समुद्र|अझोवच्या समुद्राच्या]] उत्तर किनाऱ्याजवळील सु. १७ गावांमध्ये बोलली जाणारी एक बोली आहे. मरिउपोली ग्रीक ही पोंती ग्रीकशी जवळून संबंधित आहे आणि क्रिमियामध्ये बोलल्या जाणाऱ्या ग्रीक बोलीभाषेतून विकसित झाली आहे. क्रिमिया हे बायझेंटाईन साम्राज्याचा आणि नंतर <a href="./Empire_of_Trebizond" rel="mw:WikiLink" data-linkid="404" data-cx="{&amp;quot;adapted&amp;quot;:false,&amp;quot;sourceTitle&amp;quot;:{&amp;quot;title&amp;quot;:&amp;quot;Empire of Trebizond&amp;quot;,&amp;quot;thumbnail&amp;quot;:{&amp;quot;source&amp;quot;:&amp;quot;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Banner_of_the_Empire_of_Trebizond.svg/120px-Banner_of_the_Empire_of_Trebizond.svg.png&amp;quot;,&amp;quot;width&amp;quot;:80,&amp;quot;height&amp;quot;:57},&amp;quot;description&amp;quot;:&amp;quot;Byzantine rump state (1204–1461)&amp;quot;,&amp;quot;pageprops&amp;quot;:{&amp;quot;wikibase_item&amp;quot;:&amp;quot;Q178913&amp;quot;},&amp;quot;pagelanguage&amp;quot;:&amp;quot;en&amp;quot;},&amp;quot;targetFrom&amp;quot;:&amp;quot;source&amp;quot;}" class="cx-link" id="mwAQM" title="Empire of Trebizond">त्रेबिझोंदी</a> साम्राज्याच्या भाग होते, जोपर्यंत १४६१ मध्ये ते राज्य ओस्मानींच्या ताब्यात गेले नाही. <ref>डॉकिन्स, रिचर्ड एम. "The Pontic dialect of Modern Greek in Asia Minor and Russia". </ref> त्यानंतर, क्रिमीचे ग्रीक राज्य थेओदोरी स्वतंत्र ग्रीक संस्थान म्हणून राहिले. रूसी-तुर्की युद्धानंतर (१७६८-७४), तत्कालीन मुसलमान-वर्चस्व असलेल्या क्रिमियातून सुटका करून घेण्यास [[रशियाची दुसरी कॅथरीन|दुसऱ्या कॅथरीनांनी]] क्रिमियातील ग्रीक-भाषिक रहिवाशांना [[मरिउपोल]] या नवीन शहरात स्थायिक होण्यास हद्दपार केले . <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.washingtonpost.com/world/greeks-of-the-steppe/2012/11/10/b7ff79de-24ec-11e2-9313-3c7f59038d93_story.html|title=Greeks of the Steppe|date=10 November 2012|work=The Washington Post|access-date=25 October 2014}}</ref> मारिउपोलींच्या मुख्य वैशिष्ट्यांमध्ये पोंती (उदा. ''-ía, éa'' सिंकात नाहीत) आणि मूळ बोलींच्या उत्तरेकडील प्रकारांशी (उदा. उत्तरेकडील स्वरवाद) काही प्रमाणात सारखे आहे. <ref>कोन्तोसोपोउलोस (२००८), १०९</ref> === दक्षिण इटालियन === [[चित्र:GrikoSpeakingCommunitiesTodayV4.png|इवलेसे|दक्षिण इटलीमधील असे प्रदेश जिथे ग्रिको आणि कालाब्री बोलीभाषा बोलल्या जातात]] ''दक्षिणी इटालियन'' किंवा ''इताल्योत'' ({{Lang|el|Κατωιταλιώτικα}}) यात [[कालाब्रिया]] आणि [[पुलीया|पुलिया]] या प्रदेशांतील सु. १५ गावांमध्ये बोलल्या जाणाऱ्या कालाब्री आणि ग्रिको या दोन्ही बोली आहेत. दक्षिण इटालियन बोली ही एकेकाळच्या माग्ना ग्राएकियाचा भाग असलेल्या दक्षिण इटलीमधील हेलनी घटकांचा शेवटचा जिवंत अवशेष आहे. याचा उगम इ.स.पू. ७०० मध्ये स्पार्ता आणि कोरिंथ येथून या प्रदेशात वसाहत करणाऱ्या दोरिसी ग्रीक वसाहतवाद्यांपर्यंत शोधता येतो. प्राचीन काळाच्या उत्तरार्धात युस्तिनियनांनी [[इटली|इटलीवर]] केलेल्या विजयापासून सुरू होऊन मध्ययुगापर्यंत चालू राहिलेल्या, बायझेंटाईन ग्रीक वसाहतवाद्यांनी या प्रदेशात ग्रीक भाषेचा पुनर्परिचय करून दिला, ज्यामुळे या भाषेवर कोइने ग्रीक भाषेचा लक्षणीय प्रभाव पडला. ग्रिको आणि दिमोतिकी या भाषा काही प्रमाणात एकमेकांना समजण्यासारख्या आहेत, परंतु ग्रिकोची त्साकोनी भाषेसोबत काही समान वैशिष्ट्ये आहेत. === येवानी === येवानी ( {{Lang|yej|יעואניקה}}, {{Lang|el|Γεβανικά}}) ही रोमानियोई यहूदांची जवळजवळ नामशेष झालेली भाषा आहे. [[होलोकॉस्ट|होलोकॉस्टमध्ये]] तिचे अनेक भाषिक मारले जाईपर्यंत ही भाषा आधीच शतकानुशतके ऱ्हासाच्या मार्गावर होती. त्यानंतर, [[इस्रायल|इस्रायलमध्ये]] स्थलांतरित झालेल्या उरलेले रोमानियोई लोकांनी ही भाषा प्रामुख्याने जपली, जिथे आधुनिक हिब्रूने तिची जागा घेतली. === त्साकोनी === ''त्साकोनी'' ( {{Lang|grc|Τσακωνικά}} ) ही भाषा आज तिच्या पूर्ण स्वरूपात फक्त दक्षिण पेलोपोनेसमधील आर्कादिया प्रदेशातील लिओनिदियो शहराच्या आसपासच्या काही मोजक्या गावांमध्येच बोलली जाते व त्याच भागातील दूरच्या प्रदेशात अंशतः बोलली जाते. त्साकोनी भाषा थेट लाकोनी (प्राचीन स्पार्ताची भाषा) मधून विकसित झाली आणि ती दोरिसी ग्रीकमधून उगम पावते. == ध्वनीशास्त्र आणि शुद्धलेखन == [[File:Seferisrede.ogg|इवलेसे|आधुनिक ग्रीक भाषा]] कोइने ग्रीकमध्ये सुरू झालेल्या मूलगामी ध्वनी बदलांच्या मालिकेमुळे आधुनिक ग्रीकमध्ये एक अशी ध्वनीप्रणाली निर्माण झाली आहे, जी प्राचीन ग्रीकापेक्षा एकदम वेगळी आहे. प्राचीन ग्रीकच्या गुंतागुंतीच्या स्वरप्रणालीऐवजी, ज्यात स्वरांच्या उंचीचे चार स्तर, मात्रातील फरक आणि अनेक संयुक्त स्वर होते, आधुनिक ग्रीकमध्ये पाच स्वरांची एक सोपी प्रणाली आहे. हे अनेक स्वरांच्या विलीनीकरणाच्या मालिकेद्वारे, विशेषतः {{IPA|/i/}} स्वराच्या दिशेने, घडून आले. ( आयोटाकरण ). आधुनिक ग्रीक व्यंजने ही साधी (अघोष, महाप्राणरहित) स्पर्श, घोष स्पर्श किंवा घोष आणि अघोष ऊष्मन आहेत. आधुनिक ग्रीक भाषेत स्वर किंवा व्यंजनांमधील मात्रा जपलेली नाही. आधुनिक ग्रीक ग्रीक वर्णमालेत लिहिली जाते, ज्याच्यात २४ अक्षरे आहेत, व प्रत्येकाचे एक कॅपिटल आणि एक लोवरकेस रूप आहे. [[सिग्मा]] या अक्षराचे एक विशेष अंतिम रूपसुद्धा आहे. यात दोन उच्चारचिन्हे आहेत, तीव्र ॲक्सेंट) जे आघात दर्शवते, आणि विभेद ॲक्सेंट जे स्वर अक्षर द्विवर्णीचा भाग नाही हे दर्शवते. ग्रीक भाषेची शुद्धलेखन ऐतिहासिक आणि स्वनिम मिश्रित आहे, जिथे जर ऐतिहासिक शब्दलेखनाचा उच्चार आधुनिक वापराशी जुळत असेल तर ते वापरले जाते. व्यंजन स्वनिम आणि अक्षरचिन्हे यांच्यातील संबंध बऱ्याच अंशी अद्वितीय आहे, परंतु अनेक स्वरांचे शब्दलेखन अनेक प्रकारे केले जाऊ शकते. <ref>''cf.'' </ref> यामुळे [[वाचन]] सोपे आहे पण लेखन कठीण आहे. <ref>जी. थ्. </ref> ग्रीक स्वर व द्वीवर्णी अक्षर आणि त्यांचे उच्चार: ⟨ α ⟩ /a/, ⟨ ε, αι ⟩ /e/, ⟨ η, ι, υ, ει, οι, υι ⟩ /i /, ⟨ {{lang|el|ο, ω}} ⟩ /ο/, ⟨ ου ⟩ /u/. द्वीववर्णी अक्षर ⟨ αυ ⟩, ⟨ ευ ⟩ आणि ⟨ ηυ ⟩ हे {{IPA|/av/}}, {{IPA|/ev/}} आणि {{IPA|/iv/}} अनुक्रमे उच्चारले जातात स्वर आणि घोष व्यंजनांच्या आधी, आणि {{IPA|/af/}}, {{IPA|/ef/}} व {{IPA|/if/}} अनुक्रमे उच्चारले जातात अघोष व्यंजनांच्या आधी. ग्रीक अक्षरे ⟨ φ ⟩, ⟨ β ⟩, ⟨ θ ⟩, आणि ⟨ δ ⟩ हे /f /, /v /, /θ /, आणि /ð / असे उच्चारले जातात. अक्षरे ⟨ γ ⟩ आणि ⟨ χ ⟩ यांचे उच्चार अनुक्रमे /ɣ / आणि /x / असा होतो. ही सगळी अक्षरे आधुनिक ग्रीकमध्ये ऊष्मन व्यंजने आहेत, परंतु प्राचीन ग्रीकमध्ये त्यांचा वापर त्याच (किंवा सारखे) उच्चारस्थळ असलेल्या अवरोधक व्यंजनांसाठी केला जात असे. मध्य किंवा संवृत पुरोजिह्वीय स्वरांच्या (म्ह. /e / आणि /i / ) आधी, ⟨ γ ⟩ आणि ⟨ χ ⟩ यांचा उच्चार पुरोजिह्वीय होतो, ज्याच्यामुळे ते अनुक्रमे [ ʝ ] आणि [ ç ] बनतात, जे काही बोलीभाषांमध्ये, विशेषतः क्रेते आणि मानीच्या बोलीभाषांमध्ये, आणखी पुरोजिह्वीय होऊन अनुक्रमे [ ʑ ] किंवा [ ʒ ] आणि [ ɕ ] किंवा [ ʃ ] बनतात. याशिवाय, मध्य किंवा संवृत-संवृत स्वरांच्या ( /o / आणि /u / ) आधी, ⟨ γ ⟩ उच्चार एका विशिष्ट कण्ठ्य स्वरापेक्षा अधिक मागे, कण्ठ्य [ ɣ ] आणि अलिजिह्वीय [ ʁ ] (ज्याचे लिप्यंतरण ग़ असे होते) यांच्या दरम्यान होतो. ). ⟨ ξ ⟩ हे अक्षर {{IPA|/ks/}} ध्वनी अनुक्रमासाठी वापरले जाते, आणि ⟨ ψ ⟩ चा उच्चार {{IPA|/ps/}} असतो. == वाक्यरचना आणि पदरचनशास्त्र == [[चित्र:Plaque_de_la_rue_Psaron_(Réthymnon).JPG|इवलेसे|रेथिम्नोमधील प्सारा बेटाच्या सन्मानार्थ असलेले रस्त्याचे नाव: ''प्सारोन (षष्ठी विभक्तीत) रस्ता, १८२१ च्या क्रांतीचे ऐतिहासिक बेट'']] आधुनिक ग्रीक ही बऱ्याच अंशी एक संश्लेषित भाषा आहे. आधुनिक ग्रीक आणि अल्बेनी या एकमेव दोन आधुनिक हिंद-युरोपी भाषा आहेत ज्यांनी संश्लेषित कर्मणी प्रयोग टिकून आहे (उत्तर जर्मनिक कर्मणी प्रयोग हा व्याकरणिकृत आत्मवाचक सर्वनामावर आधारित एक अलीकडील आविष्कार आहे). === शास्त्रीय ग्रीकपासून फरक === आधुनिक ग्रीक भाषा ही शास्त्रीय ग्रीकपेक्षा [[पदरचनाशास्त्र (भाषाशास्त्र)|पदरचनशास्त्र]] आणि वाक्यरचनेच्या बाबतीत खूप बदलली आहे, ज्यात काही वैशिष्ट्ये नाहीशी झाली आहेत आणि काही नवीन वैशिष्ट्ये जोडली गेली आहेत. लोप पावलेले वैशिष्ट्ये: * चतुर्थी विभक्ती * विद्यार्थ * मूळ रूप(क्रियापदाचे) * द्विवचन * कृदंत (भूतकालवाचक धातुसाधित विशेषण सोडून) * उत्तम पुरुष आज्ञार्थ * लिट् (अभ्यस्तपूर्ण परिपूर्ण) मिळालेली वैशिष्ट्ये: * धातुसाधित नाम * संकेतार्थ {{Lang|grc|θα}} ( {{Lang|grc|ἐθέλω ἵνα}} ἵνα चे आकुंचन → {{Lang|grc|θέλω να}} → {{Lang|grc|θε' να}} → {{Lang|grc|θα}} ), जे भविष्यकाळ आणि संकेतार्थ दर्शवते * काही क्रियापदांच्या रूपांसाठी (विशेषतः पूर्ण भूतकाळासाठी) सहाय्यक क्रियापदांची रूपे. * भविष्यकाळात अपूर्ण (वर्तमान) आणि पूर्ण (अकर्मक) क्रियाव्याप्तींमधील भेद आजचे ग्रीक भाषेने क्रियापदाचा काळ आणि पैलू दर्शविणाऱ्या व्याकरणीय उपसर्गांची, जसे की आगम आणि पुनरावृत्ती, एक सोपी प्रणाली विकसित केली आहे आणि नाम [[विभक्ती|विभक्तीचे]] काही नमुने व विभक्तींमधील काही विशिष्ट रूपे गमावली आहेत. == नमुना मजकूर == खाली [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांच्या]] [[मानवाधिकाराचे वैश्विक घोषणापत्र|मानवाधिकाराचे वैश्विक घोषणपत्राच्या]] कलम १ चा आधुनिक ग्रीक भाषेतील एक नमुना मजकूर दिला आहे खालील. पहिली ओळ आहे मूळ ग्रीक, दुसरी ओळ आहे लिप्यंतरण, तिसरे ओळ आहे [[आयपीए]]. शेवटची ओळ आहे भाषांतर.   '''Άρθρο 1:''' Όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ελεύθεροι και ίσοι στην αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα. Είναι '''आर्थ्रो १:''' ओली इ आन्थ्रोपी जेञुन्दे एलेफ्थेरी के इसी स्तिन आक्सिओप्रेपिआ के ता दिकेओमाता. इने {[ˈarθro ˈena ‖} ˈoli i ˈanθropi ʝeˈɲunde eˈlefθeri ce ˈisi stin aksioˈprepia ce ta ðiceˈomata ‖ ˈine προικισμένοι με λογική και συνείδηση, και οφείλουν να συμπεριφέρονται μεταξύ τους με πνεύμα αδελφοσύνης. प्रिकीज्मेनी मे लोजिकी के सिनिदिसी, के ओफिलुन ना सिम्बेरीफेरोन्ताइ मेताक्सी तुज मे प्नेउमा आदेल्फोसिनिस. priciˈzmeni me loʝiˈci ce siˈniðisi {{!}} ce oˈfilun na simberiˈferonde metaˈksi tuz me ˈpnevma aðelfoˈsinis] '''कलम १ :''' सर्व मानवी व्यक्ती जन्मतः स्वतंत्र आहेत व त्यांना समान प्रतिष्ठा व समान आधिकार आहेत. त्यांना विचारशक्ती व सदसद्विवेकबुद्धी लाभलेली आहे व त्यांनी एकमेकांशी बंधुत्वाच्या भावनेने आचरण करावे. == संदर्भ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles> [[वर्ग:Articles containing Greek-language text]] f52qnoayoalwyheuqnbikx4i23tkwqx 2686318 2686297 2026-05-27T14:21:30Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686318 wikitext text/x-wiki '''आधुनिक ग्रीक''' (अंतर्ना: Νέα Ελληνικά, ''नेआ एलीनीका'', [ˈne.a eliniˈka] किंवा {{Lang|el|Κοινή Νεοελληνική Γλώσσα}}, ''किनी नेओएलीनीकी ग्लोस्सा''), हा शब्द आज बोलल्या जाणाऱ्या [[ग्रीक भाषा|ग्रीक भाषेच्या]] [[पोटभाषा|बोलीभाषांच्या]] समूहाला सूचित करतो, ज्यामध्ये भाषेच्या अधिकृत प्रमाणित स्वरूपाचाही समावेश आहे, ज्याला कधीकधी प्रामाणिक आधुनिक ग्रीक म्हटले जाते. मध्ययुगीन ग्रीक काळाच्या शेवटी आणि आधुनिक ग्रीक भाषेची सुरुवात प्रतीकात्मकपणे १४५३ मध्ये [[बायझेंटाईन साम्राज्य|बायझेंटाईन साम्राज्याच्या]] पतनाशी जोडली जाते, जरी ती तारीख कोणतीही स्पष्ट भाषिक सीमा दर्शवत नाही आणि आधुनिक भाषेची अनेक वैशिष्ट्ये शतकांपूर्वीच, सु. इ.स. ४थ्या शतकातच उदयास आली होती. == प्रकार == === दिमोतिकी === खरेतर, दिमोतिकी ( {{Lang|el|Δημοτική}} ) म्हणजे आधुनिक ग्रीकच्या त्या सगळ्या लोकीय प्रकारांचा संदर्भ आहे ज्यांनी कोइनेपासून एक समान उत्क्रांतीचा मार्ग अवलंबला आहे व आजपर्यंत उच्च पातळीची परस्पर सुगम्यता टिकवून ठेवली आहे. प्तोखोप्रोद्रोमी आणि आक्रिती कवितांमध्ये दाखवल्याप्रमाणे, दिमोतिकी ग्रीक ही ११व्या शतकापूर्वीच स्थानिक भाषा होती आणि तिला बायझेंटाईन ग्रीकांची "रोमी" भाषा म्हटले जात असे, विशेषतः द्वीपकल्पीय [[ग्रीस]], ग्रीक बेटे, किनारी [[अनातोलिया|आशिया मायनर]], कॉन्स्टँटिनोपल आणि [[सायप्रस|सायप्रसमध्ये]] . [[चित्र:Modern_Greek_dialects_en.svg|इवलेसे|प्रमुख आधुनिक ग्रीक बोलीभाषा क्षेत्रांचे वितरण. <ref>ब्रायन न्युटन: ''The Generative Interpretation of Dialect. ''यावरील आधारित.</ref>]] आज, दिमोतिकी ग्रीकची एक प्रमाणित आवृत्ती ही ग्रीस आणि सायप्रसची अधिकृत भाषा आहे, आणि तिला "प्रमाणित आधुनिक ग्रीक" किंवा अधिक कठोरपणे "ग्रीक", "आधुनिक ग्रीक" किंवा "दिमोतिकी" म्हणूनही म्हटल्या जाते. उत्तरी प्रकारांमध्ये आढळणारे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे ''गैर-उच्चारित'' स्वर स्वनिमांमध्ये होणारे प्रमाणित स्वनियशास्त्रीय बदल: {{IPA|[o]}} {{IPA|[u]}} बनते, {{IPA|[e]}} {{IPA|[i]}} बनते, आणि {{IPA|[i]}} व {{IPA|[u]}} वगळले जातात. वगळलेल्या स्वर अंतर्निहित असते आणि ते आसपासच्या स्वनिमांवर परिणाम करू शकतात: उदा., वगळलेला {{IPA|[i]}} आधीच्या व्यंजनांचे तालव्यीकरण करते, अगदी उच्चारलेले {{IPA|[i]}} सारखे. दक्षिणेकडील प्रकारांमध्ये असे ध्वन्यात्मक बदल दिसत नाहीत. उत्तरी बोलींची उदाहरणे म्हणजे रुमेली ( कॉन्स्टँटिनोपल ), [[एपायरस|आपैरी]], मासेदोनी, थेसालियन, [[त्राक्या|त्राक्यी]], <ref name="GreekSyntax">{{स्रोत पुस्तक|title=Studies in Greek Syntax|last=Dimitriadis|first=Alexis|publisher=Springer|year=1999|isbn=9780792352907|editor-last=Alexiadou|editor-first=Artemis|chapter=On Clitics, Prepositions and Case Licensing in Standard and Macedonian Greek|editor-last2=Horrocks|editor-first2=Geoffrey C.|editor-last3=Stavrou|editor-first3=Melita|chapter-url=https://books.google.com/books?id=XpUBTDDGr_QC&q=%22macedonian+dialect%22&pg=PA99}}</ref> , स्पोरादेस, सामोस, स्मिर्ना आणि साराकात्सानिका . दक्षिणी श्रेणी खालील गटांमध्ये विभागलेली आहे: :# जुने अथेनी-मानी: मेगारा, आयगिना, [[ॲथेन्स|अथेन्स]], किमी (जुने अथेनी) आणि मानी द्वीपकल्प (मानी) :# यवनी-पेलोपोनेशी: पेलोपोनेस (मानी सोडून), यवनी बेटे, अत्तिका, बोयॉतिया आणि दक्षिण एउबोया :# क्रेती-किक्लादी: किक्लादेस, [[क्रीट|क्रेते]] आणि सीरिया व लेबनॉनमधील अनेक परिक्षेत्रे :# आग्नेय: खिओस, इकारिया, दोदेचनेसे आणि किप्री . १९८२ पासून दिमोती ग्रीक भाषा अधिकृतपणे एकतोनी ग्रीक लिपीमध्ये शिकवली जाते. === कथारेवूसा === ''कथेरेवूसा'' ( {{Lang|el|Καθαρεύουσα}}) ही एक सामाजिक बोली आहे जी १९व्या शतकात आधुनिक ग्रीक राज्याच्या स्थापनेवेळी, शास्त्रीय ग्रीक आणि आधुनिक दिमोतिकींच्यातील तडजोड म्हणून पुढवली. १९७६ पर्यंत ती आधुनिक ग्रीसची अधिकृत भाषा होती. कथारेवूसा ही बहुतोनी ग्रीक लिपीत लिहिली जाते. तसेच, दिमोतिकी ग्रीकमध्ये तुर्की, इटालियन, लॅटिन आणि इतर भाषांमधून प्रदत्त शब्द असले तरी, ते प्रदत्त शब्द कथारेवूसामधून बहुतांशी काढले गेले आहेत. === पोंती === [[चित्र:Anatolian_Greek_dialects.png|इवलेसे|१९२३ पर्यंतच्या अनातोली ग्रीक बोलीभाषा. दिमोतिकी पिवळ्या रंगात, व पोंतिकी नारंगी रंगात. काप्पादोकी ग्रीक हिरव्या रंगात, हिरवे ठिपके १९१० मधील स्वतंत्र काप्पादोकी ग्रीक गावे दर्शवतात <ref name="Dawkins, R.M 1916">{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/moderngreekinas00hallgoog|title=Modern Greek in Asia Minor. A study of dialect of Silli, Cappadocia and Pharasa.|last=Dawkins|first=R.M.|date=1916|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge}}</ref>]] ''पोंती'' ( {{Lang|el|Ποντιακά}}) मूळतः तुर्कस्तानच्या पर्वतीय काळ्या समुद्राच्या किनाऱ्यालगतच्या, तथाकथित पोंतुस प्रदेशात बोलली जात असे. १९१९-१९२१ च्या पोंती नरसंहारादरम्यान या भाषेचे बहुतेक भाषिक मारले गेले किंवा आधुनिक ग्रीसमध्ये विस्थापित झाले, आणि त्यानंतर १९२३ मध्ये ग्रीस आणि तुर्कस्तान यांमध्ये लोकांची अदलाबदल झाली. (पोंती ग्रीक बोलणारे काही मुसलमान भाषक या घटनांमधून वाचले आणि ते अजूनही तुर्कस्तानच्या पोंती गावांमध्ये राहतात.) ही भाषा हेलेनी आणि मध्ययुगीन कोइनेमधून विकसित झाली आहे आणि या प्रदेशातील प्राचीन वसाहतींमुळे तिने यवनीची वैशिष्ट्ये जपली आहेत. चौथ्या धर्मयुद्धाने बायझेंटाईन साम्राज्याचे वेगवेगळ्या राज्यांमध्ये विभाजन केल्यानंतर, या प्रदेशाचे ग्रीक मुख्य प्रवाहापासून विलगीकरण झाल्यामुळे पोंती ही दिमोकिती ग्रीकपासून एक स्वतंत्र बोली म्हणून विकसित झाली ( त्रेबिझोंदी साम्राज्य पहा). === काप्पादोकी === ''काप्पादोकी'' ( {{Lang|el|Καππαδοκικά}}) ही मध्य तुर्कस्तानमधील एक ग्रीक बोली आहे, जिची अवस्था पोंतीसारखीच झाली; ग्रीक नरसंहारानंतर (१९१९-१९२१) आणि नंतर १९२३ मध्ये ग्रीस आणि तुर्कस्तान यांमध्ये लोकांची अदलाबदलानंतर तिचे भाषिक मुख्य भूमी ग्रीसमध्ये स्थायिक झाले. काप्पादोकी ग्रीक इतर बायझेंटाईन ग्रीक बोलींपासून ११व्या आणि १२व्या शतकातच मध्य आशिया मायनरवरील तुर्कांच्या विजयांपासून आधीच वेगळी झाली आणि त्याच्यामुळे तिच्यात अनेक असामान्य वैशिष्ट्ये विकसित झाली, जसे की नामांसाठी लिंगाचा लोप. <ref name="Dawkins, R.M 1916">{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/moderngreekinas00hallgoog|title=Modern Greek in Asia Minor. A study of dialect of Silli, Cappadocia and Pharasa.|last=Dawkins|first=R.M.|date=1916|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFDawkins1916">Dawkins, R.M. (1916). </cite></ref> धर्मयुद्धांच्या विजयांपासून ( चौथे धर्मयुद्ध ) आणि नंतर ग्रीक किनाऱ्यावरील वेनेती प्रभावापासून अलिप्त राहिल्यामुळे, दिमोतिकी ग्रीकमध्ये ज्या शब्दांची जागा [[रोमान्स भाषासमूह|रोमान्स]] शब्दांनी घेतली, त्या अनेक शब्दांसाठी तिने प्राचीन ग्रीक नाव टिकवून ठेवल्या. <ref name="Dawkins, R.M 1916" /> कवी [[रुमी]], ज्यांच्या नावाचा अर्थ "रोमी" आहे, जो काप्पादोकियातील "रोमी" ग्रीक भाषिकांमध्ये त्यांच्या वास्तव्याचा संदर्भ देतो, त्यांनी काप्पादोकी ग्रीकमध्ये काही कविता लिहिल्या, जो या बोलीच्या सर्वात जुन्या पुराव्यांपैकी एक आहे. <ref>Δέδες, Δ. </ref> <ref>मेयेर, जी. १८९५. </ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.opoudjis.net/Play/rumiwalad.html|title=Greek Verses of Rumi & Sultan Walad|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008025951/http://www.opoudjis.net/Play/rumiwalad.html|archive-date=8 October 2017}}</ref> <ref>[http://www.khamush.com/greek/gr.htm The Greek Poetry of Jalaluddin Rumi] </ref> === मरिउपोली === रुमेइका ({{Lang|el|Ρωμαίικα}}) मरिउपोली ग्रीक ही दक्षिण [[युक्रेन|उक्रेन]] आणि [[रशिया|रूसामधील]] [[अझोवचा समुद्र|अझोवच्या समुद्राच्या]] उत्तर किनाऱ्याजवळील सु. १७ गावांमध्ये बोलली जाणारी एक बोली आहे. मरिउपोली ग्रीक ही पोंती ग्रीकशी जवळून संबंधित आहे आणि क्रिमियामध्ये बोलल्या जाणाऱ्या ग्रीक बोलीभाषेतून विकसित झाली आहे. क्रिमिया हे बायझेंटाईन साम्राज्याचा आणि नंतर <a href="./Empire_of_Trebizond" rel="mw:WikiLink" data-linkid="404" data-cx="{&amp;quot;adapted&amp;quot;:false,&amp;quot;sourceTitle&amp;quot;:{&amp;quot;title&amp;quot;:&amp;quot;Empire of Trebizond&amp;quot;,&amp;quot;thumbnail&amp;quot;:{&amp;quot;source&amp;quot;:&amp;quot;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Banner_of_the_Empire_of_Trebizond.svg/120px-Banner_of_the_Empire_of_Trebizond.svg.png&amp;quot;,&amp;quot;width&amp;quot;:80,&amp;quot;height&amp;quot;:57},&amp;quot;description&amp;quot;:&amp;quot;Byzantine rump state (1204–1461)&amp;quot;,&amp;quot;pageprops&amp;quot;:{&amp;quot;wikibase_item&amp;quot;:&amp;quot;Q178913&amp;quot;},&amp;quot;pagelanguage&amp;quot;:&amp;quot;en&amp;quot;},&amp;quot;targetFrom&amp;quot;:&amp;quot;source&amp;quot;}" class="cx-link" id="mwAQM" title="Empire of Trebizond">त्रेबिझोंदी</a> साम्राज्याच्या भाग होते, जोपर्यंत १४६१ मध्ये ते राज्य ओस्मानींच्या ताब्यात गेले नाही. <ref>डॉकिन्स, रिचर्ड एम. "The Pontic dialect of Modern Greek in Asia Minor and Russia". </ref> त्यानंतर, क्रिमीचे ग्रीक राज्य थेओदोरी स्वतंत्र ग्रीक संस्थान म्हणून राहिले. रूसी-तुर्की युद्धानंतर (१७६८-७४), तत्कालीन मुसलमान-वर्चस्व असलेल्या क्रिमियातून सुटका करून घेण्यास [[रशियाची दुसरी कॅथरीन|दुसऱ्या कॅथरीनांनी]] क्रिमियातील ग्रीक-भाषिक रहिवाशांना [[मरिउपोल]] या नवीन शहरात स्थायिक होण्यास हद्दपार केले . <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.washingtonpost.com/world/greeks-of-the-steppe/2012/11/10/b7ff79de-24ec-11e2-9313-3c7f59038d93_story.html|title=Greeks of the Steppe|date=10 November 2012|work=The Washington Post|access-date=25 October 2014}}</ref> मारिउपोलींच्या मुख्य वैशिष्ट्यांमध्ये पोंती (उदा. ''-ía, éa'' सिंकात नाहीत) आणि मूळ बोलींच्या उत्तरेकडील प्रकारांशी (उदा. उत्तरेकडील स्वरवाद) काही प्रमाणात सारखे आहे. <ref>कोन्तोसोपोउलोस (२००८), १०९</ref> === दक्षिण इटालियन === [[चित्र:GrikoSpeakingCommunitiesTodayV4.png|इवलेसे|दक्षिण इटलीमधील असे प्रदेश जिथे ग्रिको आणि कालाब्री बोलीभाषा बोलल्या जातात]] ''दक्षिणी इटालियन'' किंवा ''इताल्योत'' ({{Lang|el|Κατωιταλιώτικα}}) यात [[कालाब्रिया]] आणि [[पुलीया|पुलिया]] या प्रदेशांतील सु. १५ गावांमध्ये बोलल्या जाणाऱ्या कालाब्री आणि ग्रिको या दोन्ही बोली आहेत. दक्षिण इटालियन बोली ही एकेकाळच्या माग्ना ग्राएकियाचा भाग असलेल्या दक्षिण इटलीमधील हेलनी घटकांचा शेवटचा जिवंत अवशेष आहे. याचा उगम इ.स.पू. ७०० मध्ये स्पार्ता आणि कोरिंथ येथून या प्रदेशात वसाहत करणाऱ्या दोरिसी ग्रीक वसाहतवाद्यांपर्यंत शोधता येतो. प्राचीन काळाच्या उत्तरार्धात युस्तिनियनांनी [[इटली|इटलीवर]] केलेल्या विजयापासून सुरू होऊन मध्ययुगापर्यंत चालू राहिलेल्या, बायझेंटाईन ग्रीक वसाहतवाद्यांनी या प्रदेशात ग्रीक भाषेचा पुनर्परिचय करून दिला, ज्यामुळे या भाषेवर कोइने ग्रीक भाषेचा लक्षणीय प्रभाव पडला. ग्रिको आणि दिमोतिकी या भाषा काही प्रमाणात एकमेकांना समजण्यासारख्या आहेत, परंतु ग्रिकोची त्साकोनी भाषेसोबत काही समान वैशिष्ट्ये आहेत. === येवानी === येवानी ( {{Lang|yej|יעואניקה}}, {{Lang|el|Γεβανικά}}) ही रोमानियोई यहूदांची जवळजवळ नामशेष झालेली भाषा आहे. [[होलोकॉस्ट|होलोकॉस्टमध्ये]] तिचे अनेक भाषिक मारले जाईपर्यंत ही भाषा आधीच शतकानुशतके ऱ्हासाच्या मार्गावर होती. त्यानंतर, [[इस्रायल|इस्रायलमध्ये]] स्थलांतरित झालेल्या उरलेले रोमानियोई लोकांनी ही भाषा प्रामुख्याने जपली, जिथे आधुनिक हिब्रूने तिची जागा घेतली. === त्साकोनी === ''त्साकोनी'' ( {{Lang|grc|Τσακωνικά}} ) ही भाषा आज तिच्या पूर्ण स्वरूपात फक्त दक्षिण पेलोपोनेसमधील आर्कादिया प्रदेशातील लिओनिदियो शहराच्या आसपासच्या काही मोजक्या गावांमध्येच बोलली जाते व त्याच भागातील दूरच्या प्रदेशात अंशतः बोलली जाते. त्साकोनी भाषा थेट लाकोनी (प्राचीन स्पार्ताची भाषा) मधून विकसित झाली आणि ती दोरिसी ग्रीकमधून उगम पावते. == ध्वनीशास्त्र आणि शुद्धलेखन == [[File:Seferisrede.ogg|इवलेसे|आधुनिक ग्रीक भाषा]] कोइने ग्रीकमध्ये सुरू झालेल्या मूलगामी ध्वनी बदलांच्या मालिकेमुळे आधुनिक ग्रीकमध्ये एक अशी ध्वनीप्रणाली निर्माण झाली आहे, जी प्राचीन ग्रीकापेक्षा एकदम वेगळी आहे. प्राचीन ग्रीकच्या गुंतागुंतीच्या स्वरप्रणालीऐवजी, ज्यात स्वरांच्या उंचीचे चार स्तर, मात्रातील फरक आणि अनेक संयुक्त स्वर होते, आधुनिक ग्रीकमध्ये पाच स्वरांची एक सोपी प्रणाली आहे. हे अनेक स्वरांच्या विलीनीकरणाच्या मालिकेद्वारे, विशेषतः {{IPA|/i/}} स्वराच्या दिशेने, घडून आले. ( आयोटाकरण ). आधुनिक ग्रीक व्यंजने ही साधी (अघोष, महाप्राणरहित) स्पर्श, घोष स्पर्श किंवा घोष आणि अघोष ऊष्मन आहेत. आधुनिक ग्रीक भाषेत स्वर किंवा व्यंजनांमधील मात्रा जपलेली नाही. आधुनिक ग्रीक ग्रीक वर्णमालेत लिहिली जाते, ज्याच्यात २४ अक्षरे आहेत, व प्रत्येकाचे एक कॅपिटल आणि एक लोवरकेस रूप आहे. [[सिग्मा]] या अक्षराचे एक विशेष अंतिम रूपसुद्धा आहे. यात दोन उच्चारचिन्हे आहेत, तीव्र ॲक्सेंट) जे आघात दर्शवते, आणि विभेद ॲक्सेंट जे स्वर अक्षर द्विवर्णीचा भाग नाही हे दर्शवते. ग्रीक भाषेची शुद्धलेखन ऐतिहासिक आणि स्वनिम मिश्रित आहे, जिथे जर ऐतिहासिक शब्दलेखनाचा उच्चार आधुनिक वापराशी जुळत असेल तर ते वापरले जाते. व्यंजन स्वनिम आणि अक्षरचिन्हे यांच्यातील संबंध बऱ्याच अंशी अद्वितीय आहे, परंतु अनेक स्वरांचे शब्दलेखन अनेक प्रकारे केले जाऊ शकते. <ref>''cf.'' </ref> यामुळे [[वाचन]] सोपे आहे पण लेखन कठीण आहे. <ref>जी. थ्. </ref> ग्रीक स्वर व द्वीवर्णी अक्षर आणि त्यांचे उच्चार: ⟨ α ⟩ /a/, ⟨ ε, αι ⟩ /e/, ⟨ η, ι, υ, ει, οι, υι ⟩ /i /, ⟨ {{lang|el|ο, ω}} ⟩ /ο/, ⟨ ου ⟩ /u/. द्वीववर्णी अक्षर ⟨ αυ ⟩, ⟨ ευ ⟩ आणि ⟨ ηυ ⟩ हे {{IPA|/av/}}, {{IPA|/ev/}} आणि {{IPA|/iv/}} अनुक्रमे उच्चारले जातात स्वर आणि घोष व्यंजनांच्या आधी, आणि {{IPA|/af/}}, {{IPA|/ef/}} व {{IPA|/if/}} अनुक्रमे उच्चारले जातात अघोष व्यंजनांच्या आधी. ग्रीक अक्षरे ⟨ φ ⟩, ⟨ β ⟩, ⟨ θ ⟩, आणि ⟨ δ ⟩ हे /f /, /v /, /θ /, आणि /ð / असे उच्चारले जातात. अक्षरे ⟨ γ ⟩ आणि ⟨ χ ⟩ यांचे उच्चार अनुक्रमे /ɣ / आणि /x / असा होतो. ही सगळी अक्षरे आधुनिक ग्रीकमध्ये ऊष्मन व्यंजने आहेत, परंतु प्राचीन ग्रीकमध्ये त्यांचा वापर त्याच (किंवा सारखे) उच्चारस्थळ असलेल्या अवरोधक व्यंजनांसाठी केला जात असे. मध्य किंवा संवृत पुरोजिह्वीय स्वरांच्या (म्ह. /e / आणि /i / ) आधी, ⟨ γ ⟩ आणि ⟨ χ ⟩ यांचा उच्चार पुरोजिह्वीय होतो, ज्याच्यामुळे ते अनुक्रमे [ ʝ ] आणि [ ç ] बनतात, जे काही बोलीभाषांमध्ये, विशेषतः क्रेते आणि मानीच्या बोलीभाषांमध्ये, आणखी पुरोजिह्वीय होऊन अनुक्रमे [ ʑ ] किंवा [ ʒ ] आणि [ ɕ ] किंवा [ ʃ ] बनतात. याशिवाय, मध्य किंवा संवृत-संवृत स्वरांच्या ( /o / आणि /u / ) आधी, ⟨ γ ⟩ उच्चार एका विशिष्ट कण्ठ्य स्वरापेक्षा अधिक मागे, कण्ठ्य [ ɣ ] आणि अलिजिह्वीय [ ʁ ] (ज्याचे लिप्यंतरण ग़ असे होते) यांच्या दरम्यान होतो. ). ⟨ ξ ⟩ हे अक्षर {{IPA|/ks/}} ध्वनी अनुक्रमासाठी वापरले जाते, आणि ⟨ ψ ⟩ चा उच्चार {{IPA|/ps/}} असतो. == वाक्यरचना आणि पदरचनशास्त्र == [[चित्र:Plaque_de_la_rue_Psaron_(Réthymnon).JPG|इवलेसे|रेथिम्नोमधील प्सारा बेटाच्या सन्मानार्थ असलेले रस्त्याचे नाव: ''प्सारोन (षष्ठी विभक्तीत) रस्ता, १८२१ च्या क्रांतीचे ऐतिहासिक बेट'']] आधुनिक ग्रीक ही बऱ्याच अंशी एक संश्लेषित भाषा आहे. आधुनिक ग्रीक आणि अल्बेनी या एकमेव दोन आधुनिक हिंद-युरोपी भाषा आहेत ज्यांनी संश्लेषित कर्मणी प्रयोग टिकून आहे (उत्तर जर्मनिक कर्मणी प्रयोग हा व्याकरणिकृत आत्मवाचक सर्वनामावर आधारित एक अलीकडील आविष्कार आहे). === शास्त्रीय ग्रीकपासून फरक === आधुनिक ग्रीक भाषा ही शास्त्रीय ग्रीकपेक्षा [[पदरचनाशास्त्र (भाषाशास्त्र)|पदरचनशास्त्र]] आणि वाक्यरचनेच्या बाबतीत खूप बदलली आहे, ज्यात काही वैशिष्ट्ये नाहीशी झाली आहेत आणि काही नवीन वैशिष्ट्ये जोडली गेली आहेत. लोप पावलेले वैशिष्ट्ये: * चतुर्थी विभक्ती * विद्यार्थ * मूळ रूप(क्रियापदाचे) * द्विवचन * कृदंत (भूतकालवाचक धातुसाधित विशेषण सोडून) * उत्तम पुरुष आज्ञार्थ * लिट् (अभ्यस्तपूर्ण परिपूर्ण) मिळालेली वैशिष्ट्ये: * धातुसाधित नाम * संकेतार्थ {{Lang|grc|θα}} ( {{Lang|grc|ἐθέλω ἵνα}} ἵνα चे आकुंचन → {{Lang|grc|θέλω να}} → {{Lang|grc|θε' να}} → {{Lang|grc|θα}} ), जे भविष्यकाळ आणि संकेतार्थ दर्शवते * काही क्रियापदांच्या रूपांसाठी (विशेषतः पूर्ण भूतकाळासाठी) सहाय्यक क्रियापदांची रूपे. * भविष्यकाळात अपूर्ण (वर्तमान) आणि पूर्ण (अकर्मक) क्रियाव्याप्तींमधील भेद आजचे ग्रीक भाषेने क्रियापदाचा काळ आणि पैलू दर्शविणाऱ्या व्याकरणीय उपसर्गांची, जसे की आगम आणि पुनरावृत्ती, एक सोपी प्रणाली विकसित केली आहे आणि नाम [[विभक्ती|विभक्तीचे]] काही नमुने व विभक्तींमधील काही विशिष्ट रूपे गमावली आहेत. == नमुना मजकूर == खाली [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांच्या]] [[मानवाधिकाराचे वैश्विक घोषणापत्र|मानवाधिकाराचे वैश्विक घोषणपत्राच्या]] कलम १ चा आधुनिक ग्रीक भाषेतील एक नमुना मजकूर दिला आहे खालील. पहिली ओळ आहे मूळ ग्रीक, दुसरी ओळ आहे लिप्यंतरण, तिसरे ओळ आहे [[आयपीए]]. शेवटची ओळ आहे भाषांतर.   '''Άρθρο 1:''' Όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ελεύθεροι και ίσοι στην αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα. Είναι '''आर्थ्रो १:''' ओली इ आन्थ्रोपी जेञुन्दे एलेफ्थेरी के इसी स्तिन आक्सिओप्रेपिआ के ता दिकेओमाता. इने {[ˈarθro ˈena ‖} ˈoli i ˈanθropi ʝeˈɲunde eˈlefθeri ce ˈisi stin aksioˈprepia ce ta ðiceˈomata ‖ ˈine προικισμένοι με λογική και συνείδηση, και οφείλουν να συμπεριφέρονται μεταξύ τους με πνεύμα αδελφοσύνης. प्रिकीज्मेनी मे लोजिकी के सिनिदिसी, के ओफिलुन ना सिम्बेरीफेरोन्ताइ मेताक्सी तुज मे प्नेउमा आदेल्फोसिनिस. priciˈzmeni me loʝiˈci ce siˈniðisi {{!}} ce oˈfilun na simberiˈferonde metaˈksi tuz me ˈpnevma aðelfoˈsinis] '''कलम १ :''' सर्व मानवी व्यक्ती जन्मतः स्वतंत्र आहेत व त्यांना समान प्रतिष्ठा व समान आधिकार आहेत. त्यांना विचारशक्ती व सदसद्विवेकबुद्धी लाभलेली आहे व त्यांनी एकमेकांशी बंधुत्वाच्या भावनेने आचरण करावे. == संदर्भ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles> [[वर्ग:Articles containing Greek-language text]] [[वर्ग:ग्रीक भाषा]] 9jlz1l4sqbtxpfkuvacljhsohbf2vvr 1 380056 2686298 2026-05-27T13:07:43Z TheonlyPuneriintown 157039 /* दुसऱ्या भाषांसोबत दुवा? */ नवीन विभाग 2686298 wikitext text/x-wiki == दुसऱ्या भाषांसोबत दुवा? == मी हे भाषांतर केले होते [[:en:Troyes|या]] इंग्रजी विकिपीडियाचे पानाचे, परंतु जेव्हा मी तिथे गेलो, आणि 'Languages' हे दाबले, तेव्हा ते दाखवत होते की मराठी नाही आहे. मग मी परत या पानावर आलो, आणि पहिलं की 'अजून काही भाषा नाही आहेत'. जे कोणाला असे गोष्टी येत असेन, कृपया दुवा जोडून द्याल. धन्यवाद. [[सदस्य:TheonlyPuneriintown|TheonlyPuneriintown]] ([[सदस्य चर्चा:TheonlyPuneriintown|चर्चा]]) १८:३७, २७ मे २०२६ (IST) hw7ua88uv3745u79z79t4mfznhrn6y8 2686299 2686298 2026-05-27T13:08:44Z TheonlyPuneriintown 157039 शुद्धलेखन 2686299 wikitext text/x-wiki == दुसऱ्या भाषांसोबत दुवा? == मी हे भाषांतर केले होते [[:en:Ancient_Greek|या]] इंग्रजी विकिपीडियाचे पानाचे, परंतु जेव्हा मी तिथे गेलो, आणि 'Languages' हे दाबले, तेव्हा ते दाखवत होते की मराठी नाही आहे. मग मी परत या पानावर आलो, आणि पहिलं की 'अजून काही भाषा नाही आहेत'. जे कोणाला असे गोष्टी येत असेन, कृपया दुवा जोडून द्याल. धन्यवाद. [[सदस्य:TheonlyPuneriintown|TheonlyPuneriintown]] ([[सदस्य चर्चा:TheonlyPuneriintown|चर्चा]]) १८:३७, २७ मे २०२६ (IST) c9m5fxok7rh0rz12essp8t88fyxww8p 2686302 2686299 2026-05-27T14:03:54Z अभय नातू 206 /* दुसऱ्या भाषांसोबत दुवा? */ Reply 2686302 wikitext text/x-wiki == दुसऱ्या भाषांसोबत दुवा? == मी हे भाषांतर केले होते [[:en:Ancient_Greek|या]] इंग्रजी विकिपीडियाचे पानाचे, परंतु जेव्हा मी तिथे गेलो, आणि 'Languages' हे दाबले, तेव्हा ते दाखवत होते की मराठी नाही आहे. मग मी परत या पानावर आलो, आणि पहिलं की 'अजून काही भाषा नाही आहेत'. जे कोणाला असे गोष्टी येत असेन, कृपया दुवा जोडून द्याल. धन्यवाद. [[सदस्य:TheonlyPuneriintown|TheonlyPuneriintown]] ([[सदस्य चर्चा:TheonlyPuneriintown|चर्चा]]) १८:३७, २७ मे २०२६ (IST) :नमस्कार, :भाषा जोडण्यासाठी -- :# [[प्राचीन ग्रीक भाषा]] पानावर जा :# डावीकडे साधारण खालच्या बाजूस ''दुवे जोडा'' यावर टिचकी द्या :# आलेल्या पानावर en आणि मग अपेक्षित पानाचे इंग्लिश विकिपीडियावरील शीर्षक घाला (येथे इतर भाषा सुद्धा करता येतील. :# Ok, Ok केल्यावर ही जोडणी होईल. :अधिक अडचण आल्यास कळवा. :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:३३, २७ मे २०२६ (IST) r3e4je1thd4bao7sctmb53wmpdhccvs 0 380057 2686300 2026-05-27T13:54:03Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1355676939|Thirunallar Assembly constituency]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2686300 wikitext text/x-wiki '''तिरुनल्लार विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[पुडुचेरी (केंद्रशासित प्रदेश)|पुडुचेरी]] या केंद्रशासित प्रदेशातील एक [[पुडुचेरी विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ आहे.<ref name="pyceo">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ceopuducherry.py.gov.in/img/maps/overall.jpg|title=Map showing the Assembly constituencies of the U.T. of Pondicherry|date=|publisher=Chief Electoral Office, Puducherry|access-date=9 November 2021}}</ref><ref name="delimitation2008">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://eci.nic.in/eci_main/CurrentElections/CONSOLIDATED_ORDER%20_ECI%20.pdf|title=Schedule – XIII of Constituencies Order, 2008 of Delimitation of Parliamentary and Assembly constituencies|publisher=[[Election Commission of India]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101005180821/http://eci.nic.in/eci_main/CurrentElections/CONSOLIDATED_ORDER%20_ECI%20.pdf|archive-date=5 October 2010|access-date=13 October 2021}}</ref> हा [[पुडुचेरी लोकसभा मतदारसंघ|पुडुचेरी लोकसभा मतदारसंघाचा]] भाग आहे. == विधानसभेचे सदस्य == {| class="wikitable sortable" !निवडणूक ! सदस्य ! colspan="2" | पक्ष |- | १९६४ | सुबरायलू|| {{Full party name with color|Indian National Congress}} |- | १९६९ | आर. सुप्रयालू नायकर|| {{Full party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |- | १९७४ | ए. साउंडारारेंगन|| {{Full party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |- | १९७७ | एन.व्ही. रामलिंगम|| {{Full party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |- | १९८० | एन.व्ही. रामलिंगम|| {{Full party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |- | १९८५ | ए. सोनुदारेरेंगन|| {{Full party name with color|Independent politician}} |- | १९९० |आर. कमलाकन्नन|| {{Full party name with color|Independent politician}} |- | १९९१ | ए. साउंडारारेंगन|| {{Full party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |- | १९९६ | आर. कमलाकन्नन|| {{Full party name with color|Indian National Congress}} |- | २००१ | आर. कमलाकन्नन|| {{Full party name with color|Indian National Congress}} |- | २००६ | पी.आर. शिवा|| {{Full party name with color|Marumalarchi Dravida Munnetra Kazhagam}} |- | २०११ | पी.आर. शिवा|| {{Full party name with color|All India N.R. Congress}} |- | २०१६ | आर. कमलाकन्नन|| {{Full party name with color|Indian National Congress}} |- | २०२१<ref name="election2021">{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|title=Puducherry General Legislative Election 2021|publisher=[[Election Commission of India]]|access-date=9 November 2021}}</ref> | पी.आर. शिवा|| {{Full party name with color|Independent politician}} |- |२०२६ |जी.एन.एस. राजशेखरन |[[भारतीय जनता पक्ष]] | |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:करैकल जिल्हा]] [[वर्ग:पुडुचेरीमधील राजकारण]] [[वर्ग:पुडुचेरीमधील विधानसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:इ.स. १९६४ मधील निर्मिती]] k9p4gdttrnucrcm6exkkpnzqvubnfzc 2686301 2686300 2026-05-27T14:03:38Z Dharmadhyaksha 28394 {{विकिडेटा माहितीचौकट}} + संदर्भ 2686301 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''तिरुनल्लार विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[पुडुचेरी (केंद्रशासित प्रदेश)|पुडुचेरी]] या केंद्रशासित प्रदेशातील एक [[पुडुचेरी विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ आहे.<ref name="pyceo">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ceopuducherry.py.gov.in/img/maps/overall.jpg|title=Map showing the Assembly constituencies of the U.T. of Pondicherry|date=|publisher=Chief Electoral Office, Puducherry|access-date=9 November 2021}}</ref><ref name="delimitation2008">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://eci.nic.in/eci_main/CurrentElections/CONSOLIDATED_ORDER%20_ECI%20.pdf|title=Schedule – XIII of Constituencies Order, 2008 of Delimitation of Parliamentary and Assembly constituencies|publisher=[[Election Commission of India]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101005180821/http://eci.nic.in/eci_main/CurrentElections/CONSOLIDATED_ORDER%20_ECI%20.pdf|archive-date=5 October 2010|access-date=13 October 2021}}</ref> हा [[पुडुचेरी लोकसभा मतदारसंघ|पुडुचेरी लोकसभा मतदारसंघाचा]] भाग आहे. == विधानसभेचे सदस्य == {| class="wikitable sortable" !निवडणूक ! सदस्य ! colspan="2" | पक्ष |- | १९६४<ref>{{cite web |title=Puducherry 1964 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3421-puducherry-1964/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190515062755/https://www.eci.gov.in/files/file/3421-puducherry-1964/ |website=Election Commission of India|archive-date=15 May 2019 }}</ref> | सुबरायलू | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" width="4px" | |- | १९६९<ref>{{cite web |title=Puducherry 1969 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3423-puducherry-1969/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917140530/https://eci.gov.in/files/file/3423-puducherry-1969/ |website=Election Commission of India|archive-date=17 September 2021 }}</ref> | आर. सुप्रयालू नायकर | rowspan=4 | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | rowspan=4 style="background-color: {{द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}" | |- | १९७४<ref>{{cite web |title=Puducherry 1974 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3425-puducherry-1974/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917133352/https://eci.gov.in/files/file/3425-puducherry-1974/ |website=Election Commission of India|archive-date=17 September 2021}}</ref> | ए. साउंडारारेंगन |- | १९७७<ref>{{cite web |title=Puducherry 1977 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3426-puducherry-1977/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927043330/https://eci.gov.in/files/file/3426-puducherry-1977/ |website=Election Commission of India|archive-date=27 September 2021}}</ref> | एन.व्ही. रामलिंगम |- | १९८०<ref>{{cite web |title=Puducherry 1980 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3428-puducherry-1980/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927041541/https://eci.gov.in/files/file/3428-puducherry-1980/ |website=Election Commission of India|archive-date=27 September 2021}}</ref> | एन.व्ही. रामलिंगम |- | १९८५<ref>{{cite web |title=Puducherry 1985 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3430-puducherry-1985/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917140417/https://eci.gov.in/files/file/3430-puducherry-1985/ |website=Election Commission of India|archive-date=17 September 2021}}</ref> | ए. सोनुदारेरेंगन | rowspan=2 | [[अपक्ष]] | rowspan=2 style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |- | १९९०<ref>{{cite web |title=Puducherry 1990 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917130547/https://eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/ |website=Election Commission of India|archive-date=17 September 2021}}</ref> |आर. कमलाकन्नन |- | १९९१<ref>{{cite web |title=Puducherry 1991 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917135604/https://eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/ |website=Election Commission of India|archive-date=17 September 2021}}</ref> | ए. साउंडारारेंगन | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | style="background-color: {{द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}" | |- | १९९६<ref>{{cite web |title=Puducherry 1996 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917135105/https://eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/ |website=Election Commission of India|archive-date=17 September 2021}}</ref> | आर. कमलाकन्नन | rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | rowspan=2 style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |- | २००१<ref>{{cite web |title=Puducherry 2001 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927050359/https://eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/ |website=Election Commission of India|archive-date=27 September 2021}}</ref> | आर. कमलाकन्नन |- | २००६<ref>{{cite web |title=Puducherry 2006 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3437-puducherry-2006/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925222225/https://eci.gov.in/files/file/3437-puducherry-2006/ |website=Election Commission of India|archive-date=25 September 2021}}</ref> | पी.आर. शिवा | [[मारूमालारची द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | style="background-color: {{मारूमालारची द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}" | |- | २०११ | पी.आर. शिवा | [[अखिल भारतीय एन.आर. काँग्रेस]] | style="background-color: {{अखिल भारतीय एन.आर. काँग्रेस/meta/color}}" | |- | २०१६ | आर. कमलाकन्नन | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |- | २०२१<ref name="election2021">{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|title=Puducherry General Legislative Election 2021|publisher=[[Election Commission of India]]|access-date=9 November 2021}}</ref> | पी.आर. शिवा | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |- | २०२६ | जी.एन.एस. राजशेखरन | [[भारतीय जनता पक्ष]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:करैकल जिल्हा]] [[वर्ग:पुडुचेरीमधील राजकारण]] [[वर्ग:पुडुचेरीमधील विधानसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:इ.स. १९६४ मधील निर्मिती]] 0kq6jzyd3hmimhspifexpo8b93rjkkh 3 380058 2686303 2026-05-27T14:10:30Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2686303 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=SujataGhatage1}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १९:४०, २७ मे २०२६ (IST) tcqtxghjjn1nv1irm5xy56mxl9aic78 0 380059 2686304 2026-05-27T14:10:55Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2686304 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[इंडिया जननायका कट्ची]] cik09fijuwx3w6l1kjwmqhdmk0fpzx0 0 380060 2686307 2026-05-27T14:14:47Z अभय नातू 206 मूळ नाव 2686307 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[नेपोलियन (अभिनेता)]] ncl5xkx2d8skncqc1p32qvwojdi5s2f 0 380061 2686309 2026-05-27T14:15:53Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352617319|Nedungadu Assembly constituency]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2686309 wikitext text/x-wiki '''नेडुंगाडू विधानसभा मतदारसंघा''' हा भारतातील [[पुडुचेरी (केंद्रशासित प्रदेश)|पुडुचेरी]] या केंद्रशासित प्रदेशातील एक [[पुडुचेरी विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ आहे.<ref name="delimit">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://eci.nic.in/eci_main/nri/puducherry_Delimitation.pdf|title=Schedule XXII Puducherry Table A - Assembly Constituencies|publisher=[[Election Commission of India]]|format=PDF|access-date=2011-05-13}}</ref> हा [[पुडुचेरी लोकसभा मतदारसंघ|पुडुचेरी लोकसभा मतदारसंघाचा]] भाग आहे. हा विधानसभा मतदारसंघ १९७४ पासून [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसूचित जातीच्या]] उमेदवारांसाठी राखीव ठेवण्यात आला आहे.<ref name="delimit" /> == विधानसभेचे सदस्य == {| class="wikitable" !निवडणूक ! सदस्य ! colspan="2" | पक्ष |- |१९६४<ref>{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3421-puducherry-1964/|title=Puducherry 1964|website=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20190515062755/https://www.eci.gov.in/files/file/3421-puducherry-1964/|archive-date=15 May 2019}}</ref> | rowspan="2" |पी. शणमुगम | rowspan="2" |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | |- |१९६९<ref>{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3423-puducherry-1969/|title=Puducherry 1969|website=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917140530/https://eci.gov.in/files/file/3423-puducherry-1969/|archive-date=17 September 2021}}</ref> | |- | १९७४<ref>{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3425-puducherry-1974/|title=Puducherry 1974|website=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917133352/https://eci.gov.in/files/file/3425-puducherry-1974/|archive-date=17 September 2021}}</ref> | आर. कूपोसामी| {{Full party name with color|Indian National Congress}} |- | १९७७<ref>{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3426-puducherry-1977/|title=Puducherry 1977|website=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927043330/https://eci.gov.in/files/file/3426-puducherry-1977/|archive-date=27 September 2021}}</ref> | पी. सेल्वराज| {{Full party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |- | १९८०<ref>{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3428-puducherry-1980/|title=Puducherry 1980|website=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927041541/https://eci.gov.in/files/file/3428-puducherry-1980/|archive-date=27 September 2021}}</ref> | एम. चंदीरकासू| {{Full party name with color|Indian National Congress}} |- | १९८५<ref>{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3430-puducherry-1985/|title=Puducherry 1985|website=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917140417/https://eci.gov.in/files/file/3430-puducherry-1985/|archive-date=17 September 2021}}</ref> | एम. चंदीरकासू| {{Full party name with color|Indian National Congress}} |- | १९९०<ref>{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/|title=Puducherry 1990|website=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917130547/https://eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/|archive-date=17 September 2021}}</ref> | एम. चंदीरकासू| {{Full party name with color|Indian National Congress}} |- | १९९१<ref>{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/|title=Puducherry 1991|website=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917135604/https://eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/|archive-date=17 September 2021}}</ref> | एम. चंदीरकासू| {{Full party name with color|Indian National Congress}} |- | १९९६<ref>{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/|title=Puducherry 1996|website=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917135105/https://eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/|archive-date=17 September 2021}}</ref> | ए. मरिमुथु| {{Full party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |- | २००१<ref>{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/|title=Puducherry 2001|website=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927050359/https://eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/|archive-date=27 September 2021}}</ref> | एम. चंदीरकासू| {{Full party name with color|Indian National Congress}} |- | २००६<ref>{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3437-puducherry-2006/|title=Puducherry 2006|website=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925222225/https://eci.gov.in/files/file/3437-puducherry-2006/|archive-date=25 September 2021}}</ref> | ए. मरिमुथु| {{Full party name with color|Independent (politician)}} |- | २०११ | एम. चंदीरकासू| {{Full party name with color|All India N.R. Congress}} |- | २०१६ | एस. चंद्र प्रियंगा| {{Full party name with color|All India N.R. Congress}} |- | २०२१<ref name="election2021">{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|title=Puducherry General Legislative Election 2021|publisher=[[Election Commission of India]]|access-date=9 November 2021}}</ref> | एस. चंद्र प्रियंगा| {{Full party name with color|All India N.R. Congress}} |- | २०२६ | डॉ. व्ही. विग्नेस्वरन| {{Full party name with color|Independent}} |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:करैकल जिल्हा]] [[वर्ग:पुडुचेरीमधील राजकारण]] [[वर्ग:पुडुचेरीमधील विधानसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:इ.स. १९६४ मधील निर्मिती]] mu57mf5yygmo100k3a42swhe0km0e1y 2686319 2686309 2026-05-27T14:21:46Z Dharmadhyaksha 28394 {{विकिडेटा माहितीचौकट}} 2686319 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''नेडुंगाडू विधानसभा मतदारसंघा''' हा भारतातील [[पुडुचेरी (केंद्रशासित प्रदेश)|पुडुचेरी]] या केंद्रशासित प्रदेशातील एक [[पुडुचेरी विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ आहे.<ref name="delimit">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://eci.nic.in/eci_main/nri/puducherry_Delimitation.pdf|title=Schedule XXII Puducherry Table A - Assembly Constituencies|publisher=[[Election Commission of India]]|format=PDF|access-date=2011-05-13}}</ref> हा [[पुडुचेरी लोकसभा मतदारसंघ|पुडुचेरी लोकसभा मतदारसंघाचा]] भाग आहे. हा विधानसभा मतदारसंघ १९७४ पासून [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसूचित जातीच्या]] उमेदवारांसाठी राखीव ठेवण्यात आला आहे.<ref name="delimit" /> == विधानसभेचे सदस्य == {| class="wikitable" !निवडणूक !! सदस्य !! colspan=2 | पक्ष |- |१९६४<ref>{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3421-puducherry-1964/|title=Puducherry 1964|website=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20190515062755/https://www.eci.gov.in/files/file/3421-puducherry-1964/|archive-date=15 May 2019}}</ref> | rowspan=2 | पी. शणमुगम | rowspan=3 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | rowspan=3 style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" width="4px" | |- |१९६९<ref>{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3423-puducherry-1969/|title=Puducherry 1969|website=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917140530/https://eci.gov.in/files/file/3423-puducherry-1969/|archive-date=17 September 2021}}</ref> |- | १९७४<ref>{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3425-puducherry-1974/|title=Puducherry 1974|website=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917133352/https://eci.gov.in/files/file/3425-puducherry-1974/|archive-date=17 September 2021}}</ref> | आर. कूपोसामी |- | १९७७<ref>{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3426-puducherry-1977/|title=Puducherry 1977|website=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927043330/https://eci.gov.in/files/file/3426-puducherry-1977/|archive-date=27 September 2021}}</ref> | पी. सेल्वराज | [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | style="background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}" | |- | १९८०<ref>{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3428-puducherry-1980/|title=Puducherry 1980|website=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927041541/https://eci.gov.in/files/file/3428-puducherry-1980/|archive-date=27 September 2021}}</ref> | एम. चंदीरकासू | rowspan=4 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | rowspan=4 style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |- | १९८५<ref>{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3430-puducherry-1985/|title=Puducherry 1985|website=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917140417/https://eci.gov.in/files/file/3430-puducherry-1985/|archive-date=17 September 2021}}</ref> | एम. चंदीरकासू |- | १९९०<ref>{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/|title=Puducherry 1990|website=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917130547/https://eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/|archive-date=17 September 2021}}</ref> | एम. चंदीरकासू |- | १९९१<ref>{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/|title=Puducherry 1991|website=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917135604/https://eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/|archive-date=17 September 2021}}</ref> | एम. चंदीरकासू |- | १९९६<ref>{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/|title=Puducherry 1996|website=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917135105/https://eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/|archive-date=17 September 2021}}</ref> | ए. मरिमुथु | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | style="background-color: {{द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}" | |- | २००१<ref>{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/|title=Puducherry 2001|website=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927050359/https://eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/|archive-date=27 September 2021}}</ref> | एम. चंदीरकासू | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |- | २००६<ref>{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3437-puducherry-2006/|title=Puducherry 2006|website=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925222225/https://eci.gov.in/files/file/3437-puducherry-2006/|archive-date=25 September 2021}}</ref> | ए. मरिमुथु | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |- | २०११ | एम. चंदीरकासू | rowspan=3 | [[अखिल भारतीय एन.आर. काँग्रेस]] | rowspan=3 style="background-color: {{अखिल भारतीय एन.आर. काँग्रेस/meta/color}}" | |- | २०१६ | एस. चंद्र प्रियंगा |- | २०२१<ref name="election2021">{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|title=Puducherry General Legislative Election 2021|publisher=[[Election Commission of India]]|access-date=9 November 2021}}</ref> | एस. चंद्र प्रियंगा |- | २०२६ | डॉ. व्ही. विग्नेस्वरन | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:करैकल जिल्हा]] [[वर्ग:पुडुचेरीमधील राजकारण]] [[वर्ग:पुडुचेरीमधील विधानसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:इ.स. १९६४ मधील निर्मिती]] rlrp82akepu9ug0mjkp1qj16p4annre 0 380062 2686317 2026-05-27T14:21:16Z अभय नातू 206 निःसंदिग्ध शीर्षक 2686317 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[आधुनिक ग्रीक]] av46aogmcj9wc721pt4wg7gdfi4unie 3 380063 2686320 2026-05-27T14:31:32Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2686320 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=AshishShinde99}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २०:०१, २७ मे २०२६ (IST) 3rgynnwrr6xahnicd5dm4z545nh5q4d 0 380064 2686326 2026-05-27T17:21:00Z TheonlyPuneriintown 157039 "[[:en:Special:Redirect/revision/1353177061|Voiced velar approximant]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2686326 wikitext text/x-wiki '''घोष कण्ठ्य अन्तस्थ''' हा एक प्रकारचा [[व्यंजन|व्यंजनात्मक]] ध्वनी आहे, जो काही बोलल्या जाणाऱ्या [[भाषा|भाषांमध्ये]] वापरला जातो. [[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमालेमध्ये(आयपीए)]] या ध्वनीचे प्रतिनिधित्व करणारे चिन्ह [ɰ] आहे. हे व्यंजन मराठीत नाही, परंतु जीभ खाली करून (ग) [ɡ] म्हणणे किंवा ओठ गोल करून [ w ] म्हणून त्याचा अंदाजे उच्चार करता येतो. अनेक प्रकरणांमध्ये, घोष कण्ठ्य अन्तस्थाला संवृत-संवृत अघनाकार स्वर {{IPA|[ɯ]}} चा अर्धस्वरात्मक रूप मानले जाऊ शकते. [[स्पॅनिश भाषा|स्पॅनिशसारख्या]] काही भाषांमध्ये, एक घोष कण्ठ्य अन्तस्थ हा {{IPA|/ɡ/}} चा एक उपध्वनी असतो. – खाली पहा. == वैशिष्ट्ये == घोष कण्ठ्य अन्तस्थाची वैशिष्ट्ये: * याची उच्चारण पद्धत आन्तस्थिक आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह थोडेसे आंकुचन पावून छोटेसे वाहिनी तयार करून याचे उच्चारण होते, परंतु विक्षुब्ध वायुप्रवाह करण्यास इतके नाही. * याचे उच्चारस्थान [[कण्ठ्य व्यंजन|कण्ठ्य]] आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे मृदू टाळूवर जिभेच्या मागील भागाच्या साहाय्याने उच्चारले जाते. * याची ध्वनी निर्मिती घोष आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे स्वरतंतूंच्या कंपनांशिवाय निर्माण केले जाते. काही भाषांमध्ये स्वरतंतू जाणीवपूर्वक वेगळे ठेवले जातात, ज्यामुळे ते नेहमी अघोष राहते; तर इतर भाषांमध्ये ते सैल असतात, ज्यामुळे शेजारील ध्वनींमुळे ते सघोष होऊ शकते. * हे एक मौखिक व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवा नाकातून बाहेर पडू दिली जात नाही. * हे एक मध्य व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह जिभेच्या बाजूने न जाता, जिभेच्या मध्यभागावरून पुढे निर्देशित करून निर्माण केला जातो. * याची वायुप्रवाह प्रणाली फुफ्फुसीय आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की, बहुतेक ध्वनींप्रमाणेच, केवळ बरगड्यांमधील स्नायू आणि पोटाच्या स्नायूंच्या साहाय्याने हवा बाहेर ढकलून याचे उच्चारण केले जाते. == कोणत्या भाषेत असते? == {| class="wikitable" ! colspan="2" |भाषा !शब्द ![[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आयपीए]] !अर्थ !नोंदी |- | colspan="2" |आरागोनी{{Sfnp|Mott|2007|pp=104–105}} |{{Lang|an|caixi'''g'''o}} / कायशी'''गो''' |{{IPA|[kajˈʃiɣ̞o̞]}} |'ओकचे झाड' | |- | rowspan="4" |आस्तुर-लेओनी |आस्तुरी |[उदाहरण हवे] | | | rowspan="4" | |- |एक्स्त्रेमादुरान |[उदाहरण हवे] | | |- |लेओनी |[उदाहरण हवे] | | |- |मिरान्दी |[उदाहरण हवे] | | |- | colspan="2" |[[कातालान भाषा|कातालानी]]{{Sfnp|Carbonell|Llisterri|1992}}{{Sfnp|Martínez Celdrán|2004}} |{{Lang|ca|[[Catalan orthography|ai'''g'''ua]]}} / आ'''य्ग्वा''' |[ˈajɣ̞wə]ⓘ |'पाणी' | |- | colspan="2" |चालागी |<nowiki><b id="mwlQ">Ꮹ</b></nowiki>Ꮵ / '''ग्वा'''जी |{{IPA|[ɰad͡ʒi]}} |'घड्याळ' |फक्त पश्चिम बोलीमध्ये. दुसऱ्या बोलींमध्ये त्याचे समनार्थी [w] आहे. Ꮺ, Ꮻ, Ꮼ, Ꮽ, व Ꮾ असेही लिहिते जाते. |- |[[डॅनिश भाषा|डॅनिश]] |म्हातारे भाषिक{{Sfnp|Grønnum|2005}} |{{Lang|da|[[Danish alphabet|tal'''g''']]}} / छा'''ल्ग''' |{{IPA|[ˈtsʰalˀɣ̞]}} |'चरबी' | |- |[[डच भाषा|डच]] |पश्चिम पूर्व व्लाम्स{{Sfnp|Taeldeman|1979}} | | | | |- |[[फ्रेंच भाषा|फ्रांसी]] |बेलजी{{Sfnp|Demolin|2001|pp=65, 71}} |{{Lang|fr|[[French orthography|a'''r'''a]]}} / आ'''गा''' |{{IPA|[aɣ̞a]}} |'पोपट' | |- | colspan="2" |[[गालेगो भाषा|गालेगी]]{{Sfnp|Martínez Celdrán|2004|pp=203–204}} |{{Lang|gl|ór'''g'''ano}} / ऑर्'''गा'''नो |[ˈɔrɣ̞ɑ̟nʊ]ⓘ |'अवयव' | |- |[[ग्रीक भाषा|ग्रीक]] |किप्री{{Sfnp|Arvaniti|1999}} |{{Lang|el|[[Greek alphabet|μα'''γ'''αζί]]}} / मा'''ग्वा'''झी |{{IPA|[maɰazˈzi]}} |'दुकान' |{{IPA|/ɣ/}} चे उपध्वनी |- | rowspan="2" |ग्वारानी | |{{Lang|gn|[[Guaraní alphabet|'''g'''otyo]]}} / '''ग्वो'''त्यो |{{IPA|[ɰoˈtɨo]}} |'च्याजवळ' |{{IPA|[w]}} पेक्षा वेगळे |- |ञानदेवा [[साओ पाउलो (राज्य)|पाउलिस्ती]]-[[पाराना|पारानी]]{{Sfnp|Costa|2012}} | |{{IPA|[adʒaˈɰa]}} |'कापतो' |[ɡ] पेक्षा वेगळे. {{Sfnp|Costa|2012}} |- | colspan="2" |हीव |''wr̄o'''g''''' / व्ग्लॉ'''ग''' |{{IPA|[wɡ͡ʟɔɣ̞]}} |'माध्यमातून' |{{IPA|/w/}} आणि {{IPA|/ɡ͡ʟ/}} हे तिघेही वेगळे.{{Sfnp|François|2010|pp=396ff.}} |- | colspan="2" |इबिबियो{{Sfnp|Urua|2004}} |''ufo'''k'''ọ'' / उफ'''ग्वो''' |{{IPA|[úfʌ̟̀ɰɔ̞]}} |[भाषांतर हवे] | |- | colspan="2" |[[इस्लेन्स्का भाषा|इस्लेन्स्का]] |{{Lang|is|[[Icelandic orthography|Ska'''g'''aby'''gg'''ð]]}} स्क'''ग'''पि'''ग्थ''' |[ˈskɐːɣ̞ɐˌpɪɣ̞θ]ⓘ |'स्कागाबिग्थ' | |- | colspan="2" |[[आयरिश भाषा|आयरिश]] |{{Lang|ga|[[Irish orthography|n'''ao'''i]]}} / '''ङ्वी''' |[n̪ˠɰiː]ⓘ |'नव' | |- | colspan="2" |[[कोरियन भाषा|हांगुली]] |{{Lang|ko|[[hangul|의사]]}} / '''ग्वि'''स |{{IPA|[ɰisɐ]}} |'डॉक्टर' |फक्त /i/ च्या आधी. |- | colspan="2" |म्वॉत्लाप |''ha'''g'''ha'''g''''' / हा'''ग'''हा'''ग''' |{{IPA|[haɣ̞haɣ̞]}} |'बस' |{{IPA|[w]}} पेक्षा वेगळे.{{Sfnp|François|2001}} |- | colspan="2" |शिपिबो{{Sfnp|Valenzuela|Márquez Pinedo|Maddieson|2001}} |{{Lang|shp|i'''g'''i}} / ई'''गी''' |{{IPA|[i̞ɣ̞i̞]}} |[भाषांतर हवे] | |- | colspan="2" |[[स्पॅनिश भाषा|स्पॅनिश]]{{Sfnp|Martínez Celdrán|2004|pp=202–204}} |{{Lang|es|[[Spanish orthography|pa'''g'''ar]]}} / पा'''गा'''र |[päˈɣ̞äɾ]ⓘ |'पैसे भरणे' | |- |[[स्वीडिश भाषा|स्वीडिश]] |मध्य प्रमाणी{{Sfnp|Engstrand|2004}} |{{Lang|sv|[[Swedish alphabet|temada'''g'''arna]]}} / थिएमफॉ'''गॅ'''ङ |{{Nowrap|{{audio-IPA|LL-Q9027 (swe)-Moonhouse-temadagarna.wav|[ˈtʰîɛ̠mɐˌdɒ̟ːɣæɳɐ̞]}}}} |'थीम असलेले दिवस' | |- | colspan="2" |[[तगालोग भाषा|तगालोग]] |<nowiki><i id="mwAd4">igrie<b id="mwAd8">g</b></nowiki>a<nowiki></i></nowiki> / ईग्रिये'''ग''' |{{IPA|[iːɡɾɪˈje̞ɣ̞ɐ]}} |'y (अक्षर)' | |- | colspan="2" |तिवी |{{Lang|tiw|nga'''g'''a}} / ङा'''ग्वा''' |{{IPA|[ˈŋaɰa]}} |'आपण' | |- |[[व्हियेतनामी भाषा|व्हियेतनामी]] |दक्षिण |''gặp'' / '''गा'''प् |[ɣ̞ap̚˨˩˨]ⓘ |'भेटणे, दिसणे' | |} == अनुनासिक == '''अनुनासिक घोष कठ्य अन्तस्थ हा''' काही बोलल्या जाणाऱ्या [[भाषा|भाषांमध्ये]] वापरला जाणारा एक प्रकारचा [[व्यंजन|व्यंजनात्मक]] ध्वनी आहे. [[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमालेमध्ये(आयपीए)]] या ध्वनीचे प्रतिनिधित्व करणारे चिन्ह सामान्यतः [ɰ̃] किंवा [ɣ̞̃] आहे. === वैशिष्ट्ये === * याची उच्चारण पद्धत आन्तस्थिक आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह थोडेसे आंकुचन पावून छोटेसे वाहिनी तयार करून याचे उच्चारण होते, परंतु विक्षुब्ध वायुप्रवाह करण्यास इतके नाही. * याचे उच्चारस्थान [[कण्ठ्य व्यंजन|कण्ठ्य]] आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे मृदू टाळूवर जिभेच्या मागील भागाच्या साहाय्याने उच्चारले जाते. * याची ध्वनी निर्मिती घोष आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे स्वरतंतूंच्या कंपनांशिवाय निर्माण केले जाते. काही भाषांमध्ये स्वरतंतू जाणीवपूर्वक वेगळे ठेवले जातात, ज्यामुळे ते नेहमी अघोष राहते; तर इतर भाषांमध्ये ते सैल असतात, ज्यामुळे शेजारील ध्वनींमुळे ते सघोष होऊ शकते. * हे एक अनुनासिक व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवा नाकातून बाहेर पडते. * हे एक मध्य व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह जिभेच्या बाजूने न जाता, जिभेच्या मध्यभागावरून पुढे निर्देशित करून निर्माण केला जातो. * याची वायुप्रवाह प्रणाली फुफ्फुसीय आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की, बहुतेक ध्वनींप्रमाणेच, केवळ बरगड्यांमधील स्नायू आणि पोटाच्या स्नायूंच्या साहाय्याने हवा बाहेर ढकलून याचे उच्चारण केले जाते. === कोणत्या भाषेत असते? === {| class="wikitable" ! colspan="2" |भाषा ! शब्द ! आयपीए ! अर्थ ! नोंदी |- | ग्वारानी | पाराग्वायी | {{Lang|gug|[[Guarani alphabet|'''gu'''araníme]]}} / ग्वांराँनिंमें | {{IPA|[ɰ̃ʷãɾ̃ãˈnĩmẽ]}} | 'ग्वारानीमध्ये' | |- | colspan="2" | [[जपानी भाषा|जपानी]] |{{Lang|ja|[[Japanese orthography|三位]]}}/ सानी | {{IPA|[sɑ̃ɰ̃ːi]}} | 'तिसरा क्रमांक' | अक्षराच्या शेवटी होणारा अनुनासिक उच्चार; सर्वसाधारणपणे पृष्ठ-कंठ्य म्हणून वर्णन केले जाते, तरीही उच्चारणाचे नेमके स्थान बदलते. {{Sfnp|Vance|2008}} जपानी ध्वनीशास्त्र पहा. |- | colspan="2" | निझा | '''''ŋ'''un'' / ङुन | {{IPA|[ɰ̃ʊ˧n]}} | 'मुलगा/मुलगी' | |- | colspan="2" | इक्वेरे | colspan="2" style="text-align:center" | {{IPA|[àˈɣ̞̃ã́]}} | 'उन्हात शेकणे' | |} == घोष कण्ठ्य गुच्छ अन्तस्थ == काही भाषांमध्ये असा कण्ठ्य अन्तस्थ असतो जो जिभेचा मुख्य भाग एकत्र करून आणि एकाच वेळी ग्रसनीकरणसह तयार केला जातो. यामुळे एका प्रकारचा मूर्धन्य आवाज निर्माण होतो जो [ ɻ ] पासून जवळजवळ वेगळा ओळखताच येत नाही. {{Sfnp|Collins|Mees|2003|p=200}} आयपीएचा विस्तार केंद्रीकृत डायक्रिटिक, [ɹ̈], वापरण्याची शिफारस करते, गुच्छित उच्चारणाला शिखरस्थ उच्चारण [ɹ̺] पासून वेगळे ओळखण्यास. सामान्यतः, डायक्रिटिक वगळले जाते, जेणेकरून ध्वनी केवळ [ɹ] किंवा [ ]ने लिहिला जातो जणू काही ते एक जिह्वापत्रीय व्यंजन आहे. === वैशिष्ट्ये === घोष कण्ठ्य गुच्छ अन्तस्थाची वैशिष्ट्ये: * याची उच्चारण पद्धत आन्तस्थिक आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह थोडेसे आंकुचन पावून छोटेसे वाहिनी तयार करून याचे उच्चारण होते, परंतु विक्षुब्ध वायुप्रवाह करण्यास इतके नाही. * याचे उच्चारस्थान [[कण्ठ्य व्यंजन|कण्ठ्य]] आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे मृदू टाळूवर जिभेच्या मागील भागाच्या साहाय्याने उच्चारले जाते. * याची ध्वनी निर्मिती घोष आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे स्वरतंतूंच्या कंपनांशिवाय निर्माण केले जाते. काही भाषांमध्ये स्वरतंतू जाणीवपूर्वक वेगळे ठेवले जातात, ज्यामुळे ते नेहमी अघोष राहते; तर इतर भाषांमध्ये ते सैल असतात, ज्यामुळे शेजारील ध्वनींमुळे ते सघोष होऊ शकते. * हे एक मौखिक व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवा नाकातून बाहेर पडले जात नाही. * हे एक मध्य व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह जिभेच्या बाजूने न जाता, जिभेच्या मध्यभागावरून पुढे निर्देशित करून निर्माण केला जातो. * याची वायुप्रवाह प्रणाली फुफ्फुसीय आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की, बहुतेक ध्वनींप्रमाणेच, केवळ बरगड्यांमधील स्नायू आणि पोटाच्या स्नायूंच्या साहाय्याने हवा बाहेर ढकलून याचे उच्चारण केले जाते. === कोणत्या भाषेत असते? === येथे या ध्वनीसाठी 'र' च्याऐवजी 'ळ' वापरले गेले आहे उच्चाराचे जास्ती विश्वासू असण्यास, जरी रोजच्या भाषेते 'r' याला 'र' असे लिहितात. {| class="wikitable" ! colspan="2" |भाषा ! शब्द ! [[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आयपीए]] ! अर्थ ! नोंदी |- | rowspan="2" | [[डच भाषा|डच]] | रांडस्टॅड बोली {{Sfnp|Collins|Mees|2003|p=200}} | rowspan="2" | {{Lang|nl|[[Dutch orthography|maa'''r''']]}} / माळ | rowspan="2" | {{IPA|[ˈmaːɹ̈]}} | rowspan="2" | 'परंतु' | rowspan="2" | |- | प्रामाणिक उत्तर {{Sfnp|Collins|Mees|2003|p=200}} |- | rowspan="2" | [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] | अमेरिकी {{Sfnp|Cruttenden|2014}} | ''{{Lang|en|[[English orthography|'''r'''ed]]}}'' / ळ्वेड | {{IPA|[ɹ̈ʷɛd]}} | 'लाल' | rowspan="2" | {{IPA|/r/}} ची संभाव्य अंमलबजावणी ; श्रवणदृष्ट्या अग्रस्थ {{IPA|[ɹ̺]}} पासून अविभेदनीय {{Sfnp|Cruttenden|2014}} इंग्रजी /r/ चा उच्चार पहा |- | रिसीव्ड प्रनन्सिएशन {{Sfnp|Cruttenden|2014}} | ''{{Lang|en|[[English orthography|cu'''r'''ious]]}}'' / क्युळिअस | {{IPA|[ˈkj̊ʊːɹ̈iəs]}} | 'कुतूहुली' |} hjrqppycd6dsq011ey71zjrlkve6z5t 2686328 2686326 2026-05-27T17:23:46Z TheonlyPuneriintown 157039 syntax error 2686328 wikitext text/x-wiki '''घोष कण्ठ्य अन्तस्थ''' हा एक प्रकारचा [[व्यंजन|व्यंजनात्मक]] ध्वनी आहे, जो काही बोलल्या जाणाऱ्या [[भाषा|भाषांमध्ये]] वापरला जातो. [[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमालेमध्ये(आयपीए)]] या ध्वनीचे प्रतिनिधित्व करणारे चिन्ह [ɰ] आहे. हे व्यंजन मराठीत नाही, परंतु जीभ खाली करून (ग) [ɡ] म्हणणे किंवा ओठ गोल करून [ w ] म्हणून त्याचा अंदाजे उच्चार करता येतो. अनेक प्रकरणांमध्ये, घोष कण्ठ्य अन्तस्थाला संवृत-संवृत अघनाकार स्वर {{IPA|[ɯ]}} चा अर्धस्वरात्मक रूप मानले जाऊ शकते. [[स्पॅनिश भाषा|स्पॅनिशसारख्या]] काही भाषांमध्ये, एक घोष कण्ठ्य अन्तस्थ हा {{IPA|/ɡ/}} चा एक उपध्वनी असतो. – खाली पहा. == वैशिष्ट्ये == घोष कण्ठ्य अन्तस्थाची वैशिष्ट्ये: * याची उच्चारण पद्धत आन्तस्थिक आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह थोडेसे आंकुचन पावून छोटेसे वाहिनी तयार करून याचे उच्चारण होते, परंतु विक्षुब्ध वायुप्रवाह करण्यास इतके नाही. * याचे उच्चारस्थान [[कण्ठ्य व्यंजन|कण्ठ्य]] आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे मृदू टाळूवर जिभेच्या मागील भागाच्या साहाय्याने उच्चारले जाते. * याची ध्वनी निर्मिती घोष आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे स्वरतंतूंच्या कंपनांशिवाय निर्माण केले जाते. काही भाषांमध्ये स्वरतंतू जाणीवपूर्वक वेगळे ठेवले जातात, ज्यामुळे ते नेहमी अघोष राहते; तर इतर भाषांमध्ये ते सैल असतात, ज्यामुळे शेजारील ध्वनींमुळे ते सघोष होऊ शकते. * हे एक मौखिक व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवा नाकातून बाहेर पडू दिली जात नाही. * हे एक मध्य व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह जिभेच्या बाजूने न जाता, जिभेच्या मध्यभागावरून पुढे निर्देशित करून निर्माण केला जातो. * याची वायुप्रवाह प्रणाली फुफ्फुसीय आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की, बहुतेक ध्वनींप्रमाणेच, केवळ बरगड्यांमधील स्नायू आणि पोटाच्या स्नायूंच्या साहाय्याने हवा बाहेर ढकलून याचे उच्चारण केले जाते. == कोणत्या भाषेत असते? == {| class="wikitable" ! colspan="2" |भाषा !शब्द ![[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आयपीए]] !अर्थ !नोंदी |- | colspan="2" |आरागोनी{{Sfnp|Mott|2007|pp=104–105}} |{{Lang|an|caixi'''g'''o}} / कायशी'''गो''' |{{IPA|[kajˈʃiɣ̞o̞]}} |'ओकचे झाड' | |- | rowspan="4" |आस्तुर-लेओनी |आस्तुरी |[उदाहरण हवे] | | | rowspan="4" | |- |एक्स्त्रेमादुरान |[उदाहरण हवे] | | |- |लेओनी |[उदाहरण हवे] | | |- |मिरान्दी |[उदाहरण हवे] | | |- | colspan="2" |[[कातालान भाषा|कातालानी]]{{Sfnp|Carbonell|Llisterri|1992}}{{Sfnp|Martínez Celdrán|2004}} |{{Lang|ca|[[Catalan orthography|ai'''g'''ua]]}} / आ'''य्ग्वा''' |[ˈajɣ̞wə]ⓘ |'पाणी' | |- | colspan="2" |चालागी |ᏩᏥ / '''ग्वा'''जी |{{IPA|[ɰad͡ʒi]}} |'घड्याळ' |फक्त पश्चिम बोलीमध्ये. दुसऱ्या बोलींमध्ये त्याचे समनार्थी [w] आहे. Ꮺ, Ꮻ, Ꮼ, Ꮽ, व Ꮾ असेही लिहिते जाते. |- |[[डॅनिश भाषा|डॅनिश]] |म्हातारे भाषिक{{Sfnp|Grønnum|2005}} |{{Lang|da|[[Danish alphabet|tal'''g''']]}} / छा'''ल्ग''' |{{IPA|[ˈtsʰalˀɣ̞]}} |'चरबी' | |- |[[डच भाषा|डच]] |पश्चिम पूर्व व्लाम्स{{Sfnp|Taeldeman|1979}} | | | | |- |[[फ्रेंच भाषा|फ्रांसी]] |बेलजी{{Sfnp|Demolin|2001|pp=65, 71}} |{{Lang|fr|[[French orthography|a'''r'''a]]}} / आ'''गा''' |{{IPA|[aɣ̞a]}} |'पोपट' | |- | colspan="2" |[[गालेगो भाषा|गालेगी]]{{Sfnp|Martínez Celdrán|2004|pp=203–204}} |{{Lang|gl|ór'''g'''ano}} / ऑर्'''गा'''नो |[ˈɔrɣ̞ɑ̟nʊ]ⓘ |'अवयव' | |- |[[ग्रीक भाषा|ग्रीक]] |किप्री{{Sfnp|Arvaniti|1999}} |{{Lang|el|[[Greek alphabet|μα'''γ'''αζί]]}} / मा'''ग्वा'''झी |{{IPA|[maɰazˈzi]}} |'दुकान' |{{IPA|/ɣ/}} चे उपध्वनी |- | rowspan="2" |ग्वारानी | |{{Lang|gn|[[Guaraní alphabet|'''g'''otyo]]}} / '''ग्वो'''त्यो |{{IPA|[ɰoˈtɨo]}} |'च्याजवळ' |{{IPA|[w]}} पेक्षा वेगळे |- |ञानदेवा [[साओ पाउलो (राज्य)|पाउलिस्ती]]-[[पाराना|पारानी]]{{Sfnp|Costa|2012}} | |{{IPA|[adʒaˈɰa]}} |'कापतो' |[ɡ] पेक्षा वेगळे. {{Sfnp|Costa|2012}} |- | colspan="2" |हीव |''wr̄o'''g''''' / व्ग्लॉ'''ग''' |{{IPA|[wɡ͡ʟɔɣ̞]}} |'माध्यमातून' |{{IPA|/w/}} आणि {{IPA|/ɡ͡ʟ/}} हे तिघेही वेगळे.{{Sfnp|François|2010|pp=396ff.}} |- | colspan="2" |इबिबियो{{Sfnp|Urua|2004}} |''ufo'''k'''ọ'' / उफ'''ग्वो''' |{{IPA|[úfʌ̟̀ɰɔ̞]}} |[भाषांतर हवे] | |- | colspan="2" |[[इस्लेन्स्का भाषा|इस्लेन्स्का]] |{{Lang|is|[[Icelandic orthography|Ska'''g'''aby'''gg'''ð]]}} स्क'''ग'''पि'''ग्थ''' |[ˈskɐːɣ̞ɐˌpɪɣ̞θ]ⓘ |'स्कागाबिग्थ' | |- | colspan="2" |[[आयरिश भाषा|आयरिश]] |{{Lang|ga|[[Irish orthography|n'''ao'''i]]}} / '''ङ्वी''' |[n̪ˠɰiː]ⓘ |'नव' | |- | colspan="2" |[[कोरियन भाषा|हांगुली]] |{{Lang|ko|[[hangul|의사]]}} / '''ग्वि'''स |{{IPA|[ɰisɐ]}} |'डॉक्टर' |फक्त /i/ च्या आधी. |- | colspan="2" |म्वॉत्लाप |''ha'''g'''ha'''g''''' / हा'''ग'''हा'''ग''' |{{IPA|[haɣ̞haɣ̞]}} |'बस' |{{IPA|[w]}} पेक्षा वेगळे.{{Sfnp|François|2001}} |- | colspan="2" |शिपिबो{{Sfnp|Valenzuela|Márquez Pinedo|Maddieson|2001}} |{{Lang|shp|i'''g'''i}} / ई'''गी''' |{{IPA|[i̞ɣ̞i̞]}} |[भाषांतर हवे] | |- | colspan="2" |[[स्पॅनिश भाषा|स्पॅनिश]]{{Sfnp|Martínez Celdrán|2004|pp=202–204}} |{{Lang|es|[[Spanish orthography|pa'''g'''ar]]}} / पा'''गा'''र |[päˈɣ̞äɾ]ⓘ |'पैसे भरणे' | |- |[[स्वीडिश भाषा|स्वीडिश]] |मध्य प्रमाणी{{Sfnp|Engstrand|2004}} |{{Lang|sv|[[Swedish alphabet|temada'''g'''arna]]}} / थिएमफॉ'''गॅ'''ङ |{{Nowrap|{{audio-IPA|LL-Q9027 (swe)-Moonhouse-temadagarna.wav|[ˈtʰîɛ̠mɐˌdɒ̟ːɣæɳɐ̞]}}}} |'थीम असलेले दिवस' | |- | colspan="2" |[[तगालोग भाषा|तगालोग]] | igriea / ईग्रिये'''ग''' |{{IPA|[iːɡɾɪˈje̞ɣ̞ɐ]}} |'y (अक्षर)' | |- | colspan="2" |तिवी |{{Lang|tiw|nga'''g'''a}} / ङा'''ग्वा''' |{{IPA|[ˈŋaɰa]}} |'आपण' | |- |[[व्हियेतनामी भाषा|व्हियेतनामी]] |दक्षिण |''gặp'' / '''गा'''प् |[ɣ̞ap̚˨˩˨]ⓘ |'भेटणे, दिसणे' | |} == अनुनासिक == '''अनुनासिक घोष कठ्य अन्तस्थ हा''' काही बोलल्या जाणाऱ्या [[भाषा|भाषांमध्ये]] वापरला जाणारा एक प्रकारचा [[व्यंजन|व्यंजनात्मक]] ध्वनी आहे. [[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमालेमध्ये(आयपीए)]] या ध्वनीचे प्रतिनिधित्व करणारे चिन्ह सामान्यतः [ɰ̃] किंवा [ɣ̞̃] आहे. === वैशिष्ट्ये === * याची उच्चारण पद्धत आन्तस्थिक आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह थोडेसे आंकुचन पावून छोटेसे वाहिनी तयार करून याचे उच्चारण होते, परंतु विक्षुब्ध वायुप्रवाह करण्यास इतके नाही. * याचे उच्चारस्थान [[कण्ठ्य व्यंजन|कण्ठ्य]] आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे मृदू टाळूवर जिभेच्या मागील भागाच्या साहाय्याने उच्चारले जाते. * याची ध्वनी निर्मिती घोष आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे स्वरतंतूंच्या कंपनांशिवाय निर्माण केले जाते. काही भाषांमध्ये स्वरतंतू जाणीवपूर्वक वेगळे ठेवले जातात, ज्यामुळे ते नेहमी अघोष राहते; तर इतर भाषांमध्ये ते सैल असतात, ज्यामुळे शेजारील ध्वनींमुळे ते सघोष होऊ शकते. * हे एक अनुनासिक व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवा नाकातून बाहेर पडते. * हे एक मध्य व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह जिभेच्या बाजूने न जाता, जिभेच्या मध्यभागावरून पुढे निर्देशित करून निर्माण केला जातो. * याची वायुप्रवाह प्रणाली फुफ्फुसीय आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की, बहुतेक ध्वनींप्रमाणेच, केवळ बरगड्यांमधील स्नायू आणि पोटाच्या स्नायूंच्या साहाय्याने हवा बाहेर ढकलून याचे उच्चारण केले जाते. === कोणत्या भाषेत असते? === {| class="wikitable" ! colspan="2" |भाषा ! शब्द ! आयपीए ! अर्थ ! नोंदी |- | ग्वारानी | पाराग्वायी | {{Lang|gug|[[Guarani alphabet|'''gu'''araníme]]}} / ग्वांराँनिंमें | {{IPA|[ɰ̃ʷãɾ̃ãˈnĩmẽ]}} | 'ग्वारानीमध्ये' | |- | colspan="2" | [[जपानी भाषा|जपानी]] |{{Lang|ja|[[Japanese orthography|三位]]}}/ सानी | {{IPA|[sɑ̃ɰ̃ːi]}} | 'तिसरा क्रमांक' | अक्षराच्या शेवटी होणारा अनुनासिक उच्चार; सर्वसाधारणपणे पृष्ठ-कंठ्य म्हणून वर्णन केले जाते, तरीही उच्चारणाचे नेमके स्थान बदलते. {{Sfnp|Vance|2008}} जपानी ध्वनीशास्त्र पहा. |- | colspan="2" | निझा | '''''ŋ'''un'' / ङुन | {{IPA|[ɰ̃ʊ˧n]}} | 'मुलगा/मुलगी' | |- | colspan="2" | इक्वेरे | colspan="2" style="text-align:center" | {{IPA|[àˈɣ̞̃ã́]}} | 'उन्हात शेकणे' | |} == घोष कण्ठ्य गुच्छ अन्तस्थ == काही भाषांमध्ये असा कण्ठ्य अन्तस्थ असतो जो जिभेचा मुख्य भाग एकत्र करून आणि एकाच वेळी ग्रसनीकरणसह तयार केला जातो. यामुळे एका प्रकारचा मूर्धन्य आवाज निर्माण होतो जो [ ɻ ] पासून जवळजवळ वेगळा ओळखताच येत नाही. {{Sfnp|Collins|Mees|2003|p=200}} आयपीएचा विस्तार केंद्रीकृत डायक्रिटिक, [ɹ̈], वापरण्याची शिफारस करते, गुच्छित उच्चारणाला शिखरस्थ उच्चारण [ɹ̺] पासून वेगळे ओळखण्यास. सामान्यतः, डायक्रिटिक वगळले जाते, जेणेकरून ध्वनी केवळ [ɹ] किंवा [ ]ने लिहिला जातो जणू काही ते एक जिह्वापत्रीय व्यंजन आहे. === वैशिष्ट्ये === घोष कण्ठ्य गुच्छ अन्तस्थाची वैशिष्ट्ये: * याची उच्चारण पद्धत आन्तस्थिक आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह थोडेसे आंकुचन पावून छोटेसे वाहिनी तयार करून याचे उच्चारण होते, परंतु विक्षुब्ध वायुप्रवाह करण्यास इतके नाही. * याचे उच्चारस्थान [[कण्ठ्य व्यंजन|कण्ठ्य]] आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे मृदू टाळूवर जिभेच्या मागील भागाच्या साहाय्याने उच्चारले जाते. * याची ध्वनी निर्मिती घोष आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे स्वरतंतूंच्या कंपनांशिवाय निर्माण केले जाते. काही भाषांमध्ये स्वरतंतू जाणीवपूर्वक वेगळे ठेवले जातात, ज्यामुळे ते नेहमी अघोष राहते; तर इतर भाषांमध्ये ते सैल असतात, ज्यामुळे शेजारील ध्वनींमुळे ते सघोष होऊ शकते. * हे एक मौखिक व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवा नाकातून बाहेर पडले जात नाही. * हे एक मध्य व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह जिभेच्या बाजूने न जाता, जिभेच्या मध्यभागावरून पुढे निर्देशित करून निर्माण केला जातो. * याची वायुप्रवाह प्रणाली फुफ्फुसीय आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की, बहुतेक ध्वनींप्रमाणेच, केवळ बरगड्यांमधील स्नायू आणि पोटाच्या स्नायूंच्या साहाय्याने हवा बाहेर ढकलून याचे उच्चारण केले जाते. === कोणत्या भाषेत असते? === येथे या ध्वनीसाठी 'र' च्याऐवजी 'ळ' वापरले गेले आहे उच्चाराचे जास्ती विश्वासू असण्यास, जरी रोजच्या भाषेते 'r' याला 'र' असे लिहितात. {| class="wikitable" ! colspan="2" |भाषा ! शब्द ! [[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आयपीए]] ! अर्थ ! नोंदी |- | rowspan="2" | [[डच भाषा|डच]] | रांडस्टॅड बोली {{Sfnp|Collins|Mees|2003|p=200}} | rowspan="2" | {{Lang|nl|[[Dutch orthography|maa'''r''']]}} / माळ | rowspan="2" | {{IPA|[ˈmaːɹ̈]}} | rowspan="2" | 'परंतु' | rowspan="2" | |- | प्रामाणिक उत्तर {{Sfnp|Collins|Mees|2003|p=200}} |- | rowspan="2" | [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] | अमेरिकी {{Sfnp|Cruttenden|2014}} | ''{{Lang|en|[[English orthography|'''r'''ed]]}}'' / ळ्वेड | {{IPA|[ɹ̈ʷɛd]}} | 'लाल' | rowspan="2" | {{IPA|/r/}} ची संभाव्य अंमलबजावणी ; श्रवणदृष्ट्या अग्रस्थ {{IPA|[ɹ̺]}} पासून अविभेदनीय {{Sfnp|Cruttenden|2014}} इंग्रजी /r/ चा उच्चार पहा |- | रिसीव्ड प्रनन्सिएशन {{Sfnp|Cruttenden|2014}} | ''{{Lang|en|[[English orthography|cu'''r'''ious]]}}'' / क्युळिअस | {{IPA|[ˈkj̊ʊːɹ̈iəs]}} | 'कुतूहुली' |} cczwp9n8svk3zqksgmy8hnpqtic4eae 0 380065 2686329 2026-05-27T18:13:09Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2686329 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[घोष कण्ठ्य अन्तस्थ]] dutichxnpl2knf1q4137lzoume35nxx 0 380066 2686333 2026-05-27T21:38:35Z Ivolskiy 183580 इंग्रजी विकिपीडियावरील Vaulted gold लेखाचा अनुवाद; स्रोत आवृत्ती oldid=1355376177, काही मजकूर संक्षिप्त करून संदर्भ राखले. 2686333 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|बँकांच्या किंवा सुरक्षित तिजोरींमध्ये ठेवलेले बुलियन सोने}} [[File:Goldvault nyc.jpg|thumb|न्यूयॉर्कमधील सोन्याची एक तिजोरी]] '''तिजोरीत ठेवलेले सोने''' म्हणजे बँकांच्या किंवा इतर सुरक्षित तिजोरींमध्ये ठेवलेले [[सोने|सोन्याचे]] बुलियन होय.<ref>World Gold Council: Vaulted gold. In: An investor’s guide to the gold market, European Edition, p. 46, December 2011</ref> अशा सोन्याचे खरेदीदार त्यांच्या वतीने तिजोरीत ठेवलेल्या प्रत्यक्ष भौतिक सोन्याचे थेट मालकीहक्क मिळवतात. हे सोन्यावर आधारित संरचित आर्थिक उत्पादनांपेक्षा, जसे की सोन्यावर आधारित एक्सचेंज-ट्रेडेड फंड, वेगळे असते; अशा उत्पादनांमध्ये सहसा सोन्याच्या किमतीचे प्रतिबिंब असते, परंतु गुंतवणूकदाराकडे स्वतः सोन्याची मालकी नसते.<ref name="WGC-investor-guidance">{{cite web |title=Retail Gold Investment: Investor Guidance |publisher=World Gold Council |url=https://retailinvestment.gold/download/file/109/investor-guidance-en.pdf |format=PDF |access-date=14 May 2026}}</ref> तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्यासोबत साधारणपणे शुल्क आकारून पैसे काढण्याचा किंवा सोन्याची डिलिव्हरी घेण्याचा पर्याय दिला जातो. म्हणजेच गुंतवणूकदार आपल्या धारणेची डिलिव्हरी मागू शकतो किंवा काही प्रसंगी ती थेट तिजोरीतून स्वीकारू शकतो.<ref name="WGC-RGI-principles">{{cite web |title=Retail Gold Investment Principles |publisher=World Gold Council |url=https://www.gold.org/download/file/16998/RGI-Principles-EN.pdf |format=PDF |access-date=14 May 2026}}</ref> == इतिहास == ऐतिहासिकदृष्ट्या तिजोरीत ठेवलेले सोने प्रामुख्याने श्रीमंत ग्राहकांना खासगी बँकांकडून, उदाहरणार्थ स्विस खासगी बँकांकडून, सोन्याच्या खात्यांच्या स्वरूपात दिले जात असे. तथापि, विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात बँका आणि बिगर-बँक संस्था, उदाहरणार्थ मौल्यवान धातूंचे व्यापारी, अशा नवीन पुरवठादारांनी खासगी गुंतवणूकदारांना तिजोरीत ठेवलेले सोने किंवा त्यावर आधारित बचत योजना देण्यास सुरुवात केली. उदाहरणार्थ, १९८० च्या दशकात मौल्यवान धातूंची व्यापारी कंपनी Tanaka Kikinzoku Kogyo यांनी सोन्याच्या संचय योजनांपैकी काही प्रारंभीच्या योजना सुरू केल्या.<ref>Song, Yasumasa: Japanese Young Boost Gold Buying Amid Recession, Retailer Says. Bloomberg vom 22. März 2009</ref> == फरक == तिजोरीत ठेवलेले सोने खरेदी करणारे व्यक्ती सोन्याची थेट मालकी मिळवतात. याउलट, सोन्याच्या किमतीवर आधारित संरचित उत्पादनांचे खरेदीदार त्या उत्पादनाच्या जारीकर्त्याविरुद्ध दावा मिळवतात, परंतु सोन्यावर थेट मालकी मिळवत नाहीत. एक्सचेंज-ट्रेडेड फंड किंवा एक्सचेंज-ट्रेडेड कमोडिटीजना तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्याचा आधार असू शकतो.<ref>{{cite web|author=Risk.net |url=http://www.risk.net/structured-products/news/1585544/etf-securities-offers-diversification-vaulted-gold-backed-etc |title=ETF Securities offers diversification with vaulted gold backed ETC |publisher=Risk.net |date=2010-01-13 |access-date=2014-12-16}}</ref> कायदेशीर दृष्टीने अशा समभागांच्या मालकाची भौतिक सोन्याशी संबंधित स्थिती थेट तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्याच्या मालकापेक्षा खूप वेगळी असते. घाऊक मौल्यवान धातूंच्या बाजारात सोन्याची डिलिव्हरी अनेक प्रकारे केली जाऊ शकते. त्यात डीलरच्या तिजोरीत किंवा इतर ठिकाणी प्रत्यक्ष भौतिक डिलिव्हरी, डीलरकडे असलेल्या आवंटित किंवा अनावंटित खात्यात क्रेडिट, किंवा लंडन मौल्यवान धातू क्लिअरिंगद्वारे तृतीय पक्षाच्या अनावंटित खात्यात सेटलमेंट यांचा समावेश होतो.<ref>{{cite web |title=Annex 3: Wholesale Precious Metals Spot, Forward and Deposits in Precious Metals Basic Market Definitions |url=https://www.lbma.org.uk/publications/the-code/annex-3-wholesale-precious-metals-spot-forward-and-deposits-in-precious-metals-basic-market-definitions |access-date=21 May 2026 |website=London Bullion Market Association}}</ref> बुलियन बँका तथाकथित सोन्याची खाती देतात. आवंटित सोन्याची खाती गुंतवणूकदारांना तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्याची पूर्ण मालकी देतात, तर अनावंटित सोन्याची खाती गुंतवणूकदारांना सोन्यावर थेट मालकी न देता फक्त पुरवठादाराविरुद्ध दावा देतात.<ref name="WGC-investor-guidance" /><ref name="GAR-allocated-unallocated">{{cite web |title=Allocated vs Unallocated Gold: Key Differences |website=Golden Ark Reserve |date=13 September 2025 |url=https://goldenarkreserve.com/blog/allocated-vs-unallocated-gold-key-differences/ |access-date=14 May 2026}}</ref> सामान्यतः बुलियन बँका कोणत्याही प्रकारच्या खात्यात १००० औंसपेक्षा कमी प्रमाणात व्यवहार करत नाहीत, म्हणजेच अंदाजे १७ लाख अमेरिकी डॉलर इतक्या किमतीपेक्षा कमी प्रमाणात व्यवहार होत नाहीत.<ref>World Gold Council: Gold accounts. In: An investor’s guide to the gold market, European Edition, p. 45, December 2011</ref> त्यामुळे सोन्याची खाती मुख्यतः संस्थात्मक गुंतवणूकदार किंवा अतिशय संपन्न खासगी गुंतवणूकदार यांच्यासाठी असतात.<ref>{{cite web|last=Macleod|first=Alasdair|title=Renewed estimates of Chinese gold demand|url=http://news.goldseek.com/GoldSeek/1396626720.php|publisher=GoldSeek.com|access-date=10 April 2014}}</ref> अनावंटित खाती घाऊक मौल्यवान धातूंच्या बाजारात मोठ्या प्रमाणावर वापरली जातात, कारण प्रत्येक व्यवहारासाठी स्वतंत्र बार वाटप न करता धातूंचे शिल्लक तात्काळ हस्तांतरित करता येतात. London Bullion Market Association नुसार, बँकांमधील, घाऊक आणि OTC बाजारात व्यापार होणाऱ्या मौल्यवान धातूंपैकी बहुधा ९०% पेक्षा जास्त व्यवहार अनावंटित Loco London खात्यांद्वारे क्लिअर होतात.<ref>{{cite web |title=Precious Metal Accounts |url=https://www.lbma.org.uk/publications/the-otc-guide/precious-metal-accounts |access-date=21 May 2026 |website=London Bullion Market Association}}</ref> == वैशिष्ट्ये == सोन्यावर आधारित एक्सचेंज-ट्रेडेड फंड हे आर्थिक रोखे असतात आणि त्यामुळे ते वित्तीय बाजार नियमनाच्या अधीन असतात; तथापि सोन्याच्या गुंतवणूक उत्पादनांच्या अनेक इतर प्रकारांवर बहुतेक वेळा नियमन नसते.<ref name="WGC-RGI-principles" /> परंतु [[नेदरलँड्स]]मध्ये व्यावसायिक पद्धतीने तिजोरीत ठेवलेले सोने "Investment Object" म्हणून गणले जाते आणि त्यामुळे ते Netherlands Authority for the Financial Markets (AFM) च्या नियमनाखाली येते.<ref>GoldMoney closing all Dutch accounts - Digital Gold Currency Magazine in Digital Gold Currency Magazine vom 28. September 2011</ref><ref name="AFM-investment-objects">{{cite web |title=Provider of investment objects |publisher=Netherlands Authority for the Financial Markets |url=https://www.afm.nl/en/sector/aanbieders-beleggingsobjecten |access-date=14 May 2026}}</ref> खुदरा सोन्याच्या गुंतवणुकीसंबंधी मार्गदर्शनात तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्यावर आधारित व्यवस्थापित उत्पादनांची महत्त्वाची वैशिष्ट्ये म्हणून साठवणूक, डिलिव्हरी, कायदेशीर मालकी आणि लेखापरीक्षण व्यवस्था यांचा विचार केला जातो. World Gold Council च्या खुदरा गुंतवणूक मार्गदर्शनानुसार अशा उत्पादनांनी साठवणुकीची व्यवस्था, शुल्क, गुंतवणूकदाराचे कायदेशीर मालकीहक्क, आणि सोन्यावर नियमित स्वतंत्र लेखापरीक्षण होते की नाही याबद्दल स्पष्ट माहिती द्यावी.<ref>{{cite web |title=Specific Guidance |url=https://retailinvestment.gold/en/global/investment-principles/specific-guidance |access-date=21 May 2026 |website=Retail Gold Investment Principles}}</ref> भौतिक मौल्यवान धातूंविषयी गुंतवणूकदार संरक्षण मार्गदर्शनात विक्रेत्याची पडताळणी आणि उत्पादनाच्या खर्चरचनेवरही भर दिला जातो. Financial Industry Regulatory Authority गुंतवणूकदारांना गुंतवणूक करण्यापूर्वी विक्रेता आणि कंपनीची पार्श्वभूमी तपासण्याचा सल्ला देते. तसेच मौल्यवान धातू विकणाऱ्या किंवा साठवून ठेवणाऱ्या संस्था खाते उघडण्याचे शुल्क, विक्री कमिशन, साठवणूक शुल्क, व्यवस्थापन शुल्क आणि इतर खर्च आकारू शकतात असेही नमूद करते.<ref>{{cite web |date=24 March 2026 |title=4 Tips to Know Before Buying Physical Precious Metals |url=https://www.finra.org/investors/insights/physical-precious-metals |access-date=21 May 2026 |website=Financial Industry Regulatory Authority}}</ref> == जोखीम == [[गुंतवणूक]] म्हणून सोन्याच्या बाजारभावाच्या जोखमीव्यतिरिक्त, तिजोरीत ठेवलेले सोने खरेदी करणाऱ्यांना तरलतेची जोखीमही सहन करावी लागू शकते. ही जोखीम पुरवठादार आणि उत्पादनाच्या वैशिष्ट्यांनुसार मोठ्या प्रमाणात बदलू शकते. याशिवाय, गुंतवणूकदारांना पुरवठादार, कस्टोडियन किंवा एखाद्या व्यक्तीकडून सोन्याच्या धारणेत अपहार होण्याचा किंवा तृतीय पक्षांकडून चोरी होण्याचा संभाव्य धोका असतो. World Gold Council नुसार, गुंतवणूकदारांनी तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्याच्या सेवा देणारे पुरवठादार थेट आणि कोणत्याही भाराशिवाय सोन्याची मालकी देतात का, ग्राहकांच्या पूर्वपरवानगीशिवाय कोणतेही सोने भाड्याने देत नाहीत का, सोने स्वतंत्र आणि मान्यताप्राप्त तिजोरी ऑपरेटरकडे साठवतात का, आणि ग्राहकांच्या सोन्याच्या धारणांचे नियमित निरीक्षण व लेखापरीक्षण करण्यास परवानगी देतात का हे तपासले पाहिजे.<ref>cited: World Gold Council: Vaulted gold. In: An investor’s guide to the gold market, European Edition, p. 50-51, December 2011</ref> याव्यतिरिक्त, सोन्याचा सामान्य जोखमींविरुद्ध पूर्ण विमा असणे आवश्यक आहे. फसवणुकीच्या किंवा अतिशय महागड्या सोन्याच्या गुंतवणूक योजनांवर, तसेच काही सोन्याचे डीलर किंवा मल्टी-लेव्हल-मार्केटिंग कंपन्यांकडून वापरल्या जाणाऱ्या अनुचित विक्री पद्धतींवर विविध टीका केली जाते.<ref>{{cite web|url=https://abcnews.go.com/Blotter/confessions-gold-scammer/story?id=14824124#.UDTkKI7JfXo |title=Confessions of a Gold Scammer - ABC News |publisher=Abcnews.go.com |date=2011-10-27 |access-date=2012-10-06}}</ref> World Gold Council च्या गुंतवणूकदार मार्गदर्शनानुसार खुदरा सोन्याचे खरेदीदार संभाव्य परतावा आणि जोखीम वस्तुनिष्ठपणे मांडली आहे का, आणि ते अनावश्यक दबावाविना गुंतवणुकीचा निर्णय घेऊ शकतात का, याचा विचार करावा.<ref name="WGC-investor-guidance" /> ब्रिटनची Financial Conduct Authority त्वरित निर्णय घेण्याचा दबाव आणि गुंतवणुकीवर मोठ्या परताव्याची आश्वासने यांना फसवणुकीची इशारतीची चिन्हे मानते.<ref name="FCA-scams">{{cite web |title=Protect yourself from scams |publisher=Financial Conduct Authority |url=https://www.fca.org.uk/consumers/protect-yourself-scams |access-date=14 May 2026}}</ref> United States Federal Trade Commission देखील इशारा देते की मौल्यवान धातू आणि नाण्यांच्या गुंतवणूक फसवणुकीत विक्रेते स्वतःला धातूंचे डीलर किंवा दुर्मीळ नाण्यांचे व्यापारी म्हणून सादर करू शकतात, त्वरेने खरेदी करण्यासाठी तातडीची भावना निर्माण करू शकतात, आपली पात्रता किंवा अनुभव चुकीच्या प्रकारे मांडू शकतात, आणि वचन दिलेली वस्तू देण्यात अपयशी ठरू शकतात.<ref>{{cite web |date=December 2023 |title=Investment Scams |url=https://consumer.ftc.gov/articles/investment-scams |access-date=21 May 2026 |website=Federal Trade Commission}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * [[सोने]] * [[गुंतवणूक]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:धातू]] [[वर्ग:गुंतवणूक]] 5locdk428u4aladje5g9ea95xwkz2p1 2686334 2686333 2026-05-27T21:38:37Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — शहराचे अचूक नाव ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#शहराचे अचूक नाव|अधिक माहिती]]) 2686334 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|बँकांच्या किंवा सुरक्षित तिजोरींमध्ये ठेवलेले बुलियन सोने}} [[File:Goldvault nyc.jpg|thumb|न्यू यॉर्कमधील सोन्याची एक तिजोरी]] '''तिजोरीत ठेवलेले सोने''' म्हणजे बँकांच्या किंवा इतर सुरक्षित तिजोरींमध्ये ठेवलेले [[सोने|सोन्याचे]] बुलियन होय.<ref>World Gold Council: Vaulted gold. In: An investor’s guide to the gold market, European Edition, p. 46, December 2011</ref> अशा सोन्याचे खरेदीदार त्यांच्या वतीने तिजोरीत ठेवलेल्या प्रत्यक्ष भौतिक सोन्याचे थेट मालकीहक्क मिळवतात. हे सोन्यावर आधारित संरचित आर्थिक उत्पादनांपेक्षा, जसे की सोन्यावर आधारित एक्सचेंज-ट्रेडेड फंड, वेगळे असते; अशा उत्पादनांमध्ये सहसा सोन्याच्या किमतीचे प्रतिबिंब असते, परंतु गुंतवणूकदाराकडे स्वतः सोन्याची मालकी नसते.<ref name="WGC-investor-guidance">{{cite web |title=Retail Gold Investment: Investor Guidance |publisher=World Gold Council |url=https://retailinvestment.gold/download/file/109/investor-guidance-en.pdf |format=PDF |access-date=14 May 2026}}</ref> तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्यासोबत साधारणपणे शुल्क आकारून पैसे काढण्याचा किंवा सोन्याची डिलिव्हरी घेण्याचा पर्याय दिला जातो. म्हणजेच गुंतवणूकदार आपल्या धारणेची डिलिव्हरी मागू शकतो किंवा काही प्रसंगी ती थेट तिजोरीतून स्वीकारू शकतो.<ref name="WGC-RGI-principles">{{cite web |title=Retail Gold Investment Principles |publisher=World Gold Council |url=https://www.gold.org/download/file/16998/RGI-Principles-EN.pdf |format=PDF |access-date=14 May 2026}}</ref> == इतिहास == ऐतिहासिकदृष्ट्या तिजोरीत ठेवलेले सोने प्रामुख्याने श्रीमंत ग्राहकांना खासगी बँकांकडून, उदाहरणार्थ स्विस खासगी बँकांकडून, सोन्याच्या खात्यांच्या स्वरूपात दिले जात असे. तथापि, विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात बँका आणि बिगर-बँक संस्था, उदाहरणार्थ मौल्यवान धातूंचे व्यापारी, अशा नवीन पुरवठादारांनी खासगी गुंतवणूकदारांना तिजोरीत ठेवलेले सोने किंवा त्यावर आधारित बचत योजना देण्यास सुरुवात केली. उदाहरणार्थ, १९८० च्या दशकात मौल्यवान धातूंची व्यापारी कंपनी Tanaka Kikinzoku Kogyo यांनी सोन्याच्या संचय योजनांपैकी काही प्रारंभीच्या योजना सुरू केल्या.<ref>Song, Yasumasa: Japanese Young Boost Gold Buying Amid Recession, Retailer Says. Bloomberg vom 22. März 2009</ref> == फरक == तिजोरीत ठेवलेले सोने खरेदी करणारे व्यक्ती सोन्याची थेट मालकी मिळवतात. याउलट, सोन्याच्या किमतीवर आधारित संरचित उत्पादनांचे खरेदीदार त्या उत्पादनाच्या जारीकर्त्याविरुद्ध दावा मिळवतात, परंतु सोन्यावर थेट मालकी मिळवत नाहीत. एक्सचेंज-ट्रेडेड फंड किंवा एक्सचेंज-ट्रेडेड कमोडिटीजना तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्याचा आधार असू शकतो.<ref>{{cite web|author=Risk.net |url=http://www.risk.net/structured-products/news/1585544/etf-securities-offers-diversification-vaulted-gold-backed-etc |title=ETF Securities offers diversification with vaulted gold backed ETC |publisher=Risk.net |date=2010-01-13 |access-date=2014-12-16}}</ref> कायदेशीर दृष्टीने अशा समभागांच्या मालकाची भौतिक सोन्याशी संबंधित स्थिती थेट तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्याच्या मालकापेक्षा खूप वेगळी असते. घाऊक मौल्यवान धातूंच्या बाजारात सोन्याची डिलिव्हरी अनेक प्रकारे केली जाऊ शकते. त्यात डीलरच्या तिजोरीत किंवा इतर ठिकाणी प्रत्यक्ष भौतिक डिलिव्हरी, डीलरकडे असलेल्या आवंटित किंवा अनावंटित खात्यात क्रेडिट, किंवा लंडन मौल्यवान धातू क्लिअरिंगद्वारे तृतीय पक्षाच्या अनावंटित खात्यात सेटलमेंट यांचा समावेश होतो.<ref>{{cite web |title=Annex 3: Wholesale Precious Metals Spot, Forward and Deposits in Precious Metals Basic Market Definitions |url=https://www.lbma.org.uk/publications/the-code/annex-3-wholesale-precious-metals-spot-forward-and-deposits-in-precious-metals-basic-market-definitions |access-date=21 May 2026 |website=London Bullion Market Association}}</ref> बुलियन बँका तथाकथित सोन्याची खाती देतात. आवंटित सोन्याची खाती गुंतवणूकदारांना तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्याची पूर्ण मालकी देतात, तर अनावंटित सोन्याची खाती गुंतवणूकदारांना सोन्यावर थेट मालकी न देता फक्त पुरवठादाराविरुद्ध दावा देतात.<ref name="WGC-investor-guidance" /><ref name="GAR-allocated-unallocated">{{cite web |title=Allocated vs Unallocated Gold: Key Differences |website=Golden Ark Reserve |date=13 September 2025 |url=https://goldenarkreserve.com/blog/allocated-vs-unallocated-gold-key-differences/ |access-date=14 May 2026}}</ref> सामान्यतः बुलियन बँका कोणत्याही प्रकारच्या खात्यात १००० औंसपेक्षा कमी प्रमाणात व्यवहार करत नाहीत, म्हणजेच अंदाजे १७ लाख अमेरिकी डॉलर इतक्या किमतीपेक्षा कमी प्रमाणात व्यवहार होत नाहीत.<ref>World Gold Council: Gold accounts. In: An investor’s guide to the gold market, European Edition, p. 45, December 2011</ref> त्यामुळे सोन्याची खाती मुख्यतः संस्थात्मक गुंतवणूकदार किंवा अतिशय संपन्न खासगी गुंतवणूकदार यांच्यासाठी असतात.<ref>{{cite web|last=Macleod|first=Alasdair|title=Renewed estimates of Chinese gold demand|url=http://news.goldseek.com/GoldSeek/1396626720.php|publisher=GoldSeek.com|access-date=10 April 2014}}</ref> अनावंटित खाती घाऊक मौल्यवान धातूंच्या बाजारात मोठ्या प्रमाणावर वापरली जातात, कारण प्रत्येक व्यवहारासाठी स्वतंत्र बार वाटप न करता धातूंचे शिल्लक तात्काळ हस्तांतरित करता येतात. London Bullion Market Association नुसार, बँकांमधील, घाऊक आणि OTC बाजारात व्यापार होणाऱ्या मौल्यवान धातूंपैकी बहुधा ९०% पेक्षा जास्त व्यवहार अनावंटित Loco London खात्यांद्वारे क्लिअर होतात.<ref>{{cite web |title=Precious Metal Accounts |url=https://www.lbma.org.uk/publications/the-otc-guide/precious-metal-accounts |access-date=21 May 2026 |website=London Bullion Market Association}}</ref> == वैशिष्ट्ये == सोन्यावर आधारित एक्सचेंज-ट्रेडेड फंड हे आर्थिक रोखे असतात आणि त्यामुळे ते वित्तीय बाजार नियमनाच्या अधीन असतात; तथापि सोन्याच्या गुंतवणूक उत्पादनांच्या अनेक इतर प्रकारांवर बहुतेक वेळा नियमन नसते.<ref name="WGC-RGI-principles" /> परंतु [[नेदरलँड्स]]मध्ये व्यावसायिक पद्धतीने तिजोरीत ठेवलेले सोने "Investment Object" म्हणून गणले जाते आणि त्यामुळे ते Netherlands Authority for the Financial Markets (AFM) च्या नियमनाखाली येते.<ref>GoldMoney closing all Dutch accounts - Digital Gold Currency Magazine in Digital Gold Currency Magazine vom 28. September 2011</ref><ref name="AFM-investment-objects">{{cite web |title=Provider of investment objects |publisher=Netherlands Authority for the Financial Markets |url=https://www.afm.nl/en/sector/aanbieders-beleggingsobjecten |access-date=14 May 2026}}</ref> खुदरा सोन्याच्या गुंतवणुकीसंबंधी मार्गदर्शनात तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्यावर आधारित व्यवस्थापित उत्पादनांची महत्त्वाची वैशिष्ट्ये म्हणून साठवणूक, डिलिव्हरी, कायदेशीर मालकी आणि लेखापरीक्षण व्यवस्था यांचा विचार केला जातो. World Gold Council च्या खुदरा गुंतवणूक मार्गदर्शनानुसार अशा उत्पादनांनी साठवणुकीची व्यवस्था, शुल्क, गुंतवणूकदाराचे कायदेशीर मालकीहक्क, आणि सोन्यावर नियमित स्वतंत्र लेखापरीक्षण होते की नाही याबद्दल स्पष्ट माहिती द्यावी.<ref>{{cite web |title=Specific Guidance |url=https://retailinvestment.gold/en/global/investment-principles/specific-guidance |access-date=21 May 2026 |website=Retail Gold Investment Principles}}</ref> भौतिक मौल्यवान धातूंविषयी गुंतवणूकदार संरक्षण मार्गदर्शनात विक्रेत्याची पडताळणी आणि उत्पादनाच्या खर्चरचनेवरही भर दिला जातो. Financial Industry Regulatory Authority गुंतवणूकदारांना गुंतवणूक करण्यापूर्वी विक्रेता आणि कंपनीची पार्श्वभूमी तपासण्याचा सल्ला देते. तसेच मौल्यवान धातू विकणाऱ्या किंवा साठवून ठेवणाऱ्या संस्था खाते उघडण्याचे शुल्क, विक्री कमिशन, साठवणूक शुल्क, व्यवस्थापन शुल्क आणि इतर खर्च आकारू शकतात असेही नमूद करते.<ref>{{cite web |date=24 March 2026 |title=4 Tips to Know Before Buying Physical Precious Metals |url=https://www.finra.org/investors/insights/physical-precious-metals |access-date=21 May 2026 |website=Financial Industry Regulatory Authority}}</ref> == जोखीम == [[गुंतवणूक]] म्हणून सोन्याच्या बाजारभावाच्या जोखमीव्यतिरिक्त, तिजोरीत ठेवलेले सोने खरेदी करणाऱ्यांना तरलतेची जोखीमही सहन करावी लागू शकते. ही जोखीम पुरवठादार आणि उत्पादनाच्या वैशिष्ट्यांनुसार मोठ्या प्रमाणात बदलू शकते. याशिवाय, गुंतवणूकदारांना पुरवठादार, कस्टोडियन किंवा एखाद्या व्यक्तीकडून सोन्याच्या धारणेत अपहार होण्याचा किंवा तृतीय पक्षांकडून चोरी होण्याचा संभाव्य धोका असतो. World Gold Council नुसार, गुंतवणूकदारांनी तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्याच्या सेवा देणारे पुरवठादार थेट आणि कोणत्याही भाराशिवाय सोन्याची मालकी देतात का, ग्राहकांच्या पूर्वपरवानगीशिवाय कोणतेही सोने भाड्याने देत नाहीत का, सोने स्वतंत्र आणि मान्यताप्राप्त तिजोरी ऑपरेटरकडे साठवतात का, आणि ग्राहकांच्या सोन्याच्या धारणांचे नियमित निरीक्षण व लेखापरीक्षण करण्यास परवानगी देतात का हे तपासले पाहिजे.<ref>cited: World Gold Council: Vaulted gold. In: An investor’s guide to the gold market, European Edition, p. 50-51, December 2011</ref> याव्यतिरिक्त, सोन्याचा सामान्य जोखमींविरुद्ध पूर्ण विमा असणे आवश्यक आहे. फसवणुकीच्या किंवा अतिशय महागड्या सोन्याच्या गुंतवणूक योजनांवर, तसेच काही सोन्याचे डीलर किंवा मल्टी-लेव्हल-मार्केटिंग कंपन्यांकडून वापरल्या जाणाऱ्या अनुचित विक्री पद्धतींवर विविध टीका केली जाते.<ref>{{cite web|url=https://abcnews.go.com/Blotter/confessions-gold-scammer/story?id=14824124#.UDTkKI7JfXo |title=Confessions of a Gold Scammer - ABC News |publisher=Abcnews.go.com |date=2011-10-27 |access-date=2012-10-06}}</ref> World Gold Council च्या गुंतवणूकदार मार्गदर्शनानुसार खुदरा सोन्याचे खरेदीदार संभाव्य परतावा आणि जोखीम वस्तुनिष्ठपणे मांडली आहे का, आणि ते अनावश्यक दबावाविना गुंतवणुकीचा निर्णय घेऊ शकतात का, याचा विचार करावा.<ref name="WGC-investor-guidance" /> ब्रिटनची Financial Conduct Authority त्वरित निर्णय घेण्याचा दबाव आणि गुंतवणुकीवर मोठ्या परताव्याची आश्वासने यांना फसवणुकीची इशारतीची चिन्हे मानते.<ref name="FCA-scams">{{cite web |title=Protect yourself from scams |publisher=Financial Conduct Authority |url=https://www.fca.org.uk/consumers/protect-yourself-scams |access-date=14 May 2026}}</ref> United States Federal Trade Commission देखील इशारा देते की मौल्यवान धातू आणि नाण्यांच्या गुंतवणूक फसवणुकीत विक्रेते स्वतःला धातूंचे डीलर किंवा दुर्मीळ नाण्यांचे व्यापारी म्हणून सादर करू शकतात, त्वरेने खरेदी करण्यासाठी तातडीची भावना निर्माण करू शकतात, आपली पात्रता किंवा अनुभव चुकीच्या प्रकारे मांडू शकतात, आणि वचन दिलेली वस्तू देण्यात अपयशी ठरू शकतात.<ref>{{cite web |date=December 2023 |title=Investment Scams |url=https://consumer.ftc.gov/articles/investment-scams |access-date=21 May 2026 |website=Federal Trade Commission}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * [[सोने]] * [[गुंतवणूक]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:धातू]] [[वर्ग:गुंतवणूक]] 8h1cycxih0usl97vgrdnsyfls9lbe8f 0 380067 2686358 2026-05-28T03:09:35Z TheonlyPuneriintown 157039 "[[:en:Special:Redirect/revision/1356364792|Holy See]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2686358 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट देश|sovereignty_type=[[आंतरराष्ट्रीय कायदा|आंतरराष्ट्रीय कायदे]]प्रमाणे [[सार्वभौम|सार्वभौम अस्तित्व]]|established_event1=[[प्रेषितासन]]|established_date1=[[सेंट पीटर|संत पथरोसांनी]] पहिल्या शतकामध्ये <br /><small>("प्रेषितांचे युवराज")</small>|established_event2=[[पोपी प्राधान्य]]|established_date2=[[पूर्व चर्च]] – पुरातनता<br /><small>([[कॅथलिक चर्चच्या धर्मनियमाप्रमाणे कायदा |धर्मनियमाप्रमाणे कायदा]]; [[कॅथलिक चर्चचे वैध इतिहास |वैध इतिहास]])</small>|established_event3=[[सुत्रीचे दान]]|established_date3=७२८ <small>([[लोंबार्द|लोंबार्दी]] [[लोंबार्दी राजांची यादी|राजा]] [[लोंबार्दी राजा लिउत्प्रांदा|लिउत्प्रांदांनी]] दिलेले [[रोमचे डची| रोमच्या डचीत]] प्रदेश)</small>|established_event4=[[पेपिनचे दान]]|established_date4=७५६ <small>(रोमच्या डचीमध्ये [[सार्वभौम]] [[फ्रांक|फ्रांकी]] [[फ्रांकी राजांची यादी|राजा]] [[बुटके पेपिन|पेपिन]] यांनी पुन्हा दृढकथन केले)</small>|established_event5=[[पोपी राज्य]]|established_date5=७५६–१८७०<br /><small>१०७५: ''[[दिक्तातुस पापॅ]]''<br>११७७: [[वेनिसचे करार]] (सार्वभौम [[पवित्र रोमन साम्राज्य]] चे सम्राट [[फ्रेडरिक पहिले, पवित्र रोमन साम्राज्य|फ्रेडेरीक पहिल्यांनी]] पुन्हा दृढकथन केले)</small>|established_event6=[[व्हॅटिकनमध्ये कैदी]]|established_date6=१८७०–१९२९<br /><small>([[इटलीचे राजतंत्र (१८६१-१९४६)|इटलीचे राजतंत्र]]च्या खाली प्रदेशाचे नियंत्रण)</small>|established_event7=[[व्हॅटिकन सिटी]]|established_date7=१९२९–<br /><small>(इटलीसोबत [[लातेरी करार]] आधुनिक व्हॅटिकन सिटी बनते)</small>|राष्ट्र_प्रचलित_नाव=पवित्रासन(होली सी)|राष्ट्र_ध्वज=Flag of Vatican City (2023–present).svg|राष्ट्र_चिन्ह=Coat of Arms of the Holy See (red).svg}} '''पवित्रासन''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/holy-see|title=the Holy See|website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240111135945/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/holy-see|archive-date=2024-01-11}}</ref> <ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/the-holy-see#:~:text=%C3%B0%C9%99%20%CB%8Ch%C9%99%CA%8Ali%20%CB%88si%CB%90%2F-,%2F%C3%B0%C9%99%20%CB%8Ch%C9%99%CA%8Ali%20%CB%88si%CB%90%2F,Oxford%20Advanced%20Learner's%20Dictionary%20app.|title=the Holy See|website=[[Oxford English Dictionary|Oxford Learners Dictionaries]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240111140254/https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/the-holy-see|archive-date=2024-01-11}}</ref> ([[लॅटिन भाषा|लॅटिन]]: Sancta Sedes, 'सांक्ता सेदेस्', अर्थ: पवित्र खुर्ची; <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newadvent.org/cathen/07424b.htm?lang=eng|title=the Holy See (Catholic Encyclopedia)|date=28 January 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240128062041/https://www.newadvent.org/cathen/07424b.htm?lang=eng|archive-date=28 January 2024|access-date=28 January 2024}}</ref> [[इटालियन भाषा|इटालियन]] Santa Sede [ˈsanta ˈsɛːde], 'सान्ता सेदे'), ज्याला '''पवित्रासन''', '''रोमचे आसन''', किंवा '''प्रेषितासन''' असेही म्हणतात, <ref name=":1">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=3wksAQAAMAAJ|title=The Concise Oxford Dictionary of the Christian Church|last=Livingstone|first=Elizabeth A.|date=2006|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-861442-5|edition=2nd|pages=33|language=en|access-date=9 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310114658/https://books.google.com/books?id=3wksAQAAMAAJ|archive-date=10 March 2024}}</ref> हे [[कॅथलिक चर्च]] आणि [[व्हॅटिकन सिटी|व्हॅटिकन सिटीचे]] केंद्रीय प्रशासकीय मंडळ आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.britannica.com/topic/Holy-See|title=Holy See {{!}} Definition, Roman Catholicism, History, Governance, Vatican, & Facts {{!}} Britannica|date=2024-08-19|website=[[Encyclopedia Britannica]]|language=en|access-date=2024-09-03}}</ref> यामध्ये रोमच्या प्रेषितासनाचे बिशप म्हणून [[पोप]] यांच्या कार्यालय होतो आणि ते जगभरातील कॅथलिक चर्च आणि व्हॅटिकन सिटीचे आध्यात्मिक आणि प्रशासकीय प्राधिकरण म्हणून काम करते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/holysee/55610.htm|title=Holy See (10/05)|website=U.S. Department of State|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120033318/https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/holysee/55610.htm|archive-date=2024-01-20|access-date=2024-01-20}}</ref> आंतरराष्ट्रीय कायद्यानुसार, पवित्रासनाला सार्वभौम कायदेशीर अस्तित्वाचा दर्जा आहे . <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.state.gov/countries-areas/holy-see/|title=Holy See|website=[[United States Department of State]]|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20240111133638/https://www.state.gov/countries-areas/holy-see/|archive-date=2024-01-11|access-date=2024-01-11}}</ref> कॅथलिक ऐतिहासिक नोंदींनुसार व परंपरेनुसार, पवित्रासन ची स्थापना पहिल्या शतकात [[सेंट पीटर|संत पीटर]] आणि [[सेंट पॉल|संत पॉल]] यांनी केली. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2026)">संदर्भ हवा</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> पीटरचे पोपपद आणि पोपी प्राधान्यामुळे, ते जगभरातील कॅथलिकांसाठी पूर्ण ऐक्यतेचे केंद्रबिंदू आहे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=ikAbAAAAIAAJ|title=The Triumph of the Holy See: A Short History of the Papacy in the Nineteenth Century|last=Holmes|first=J. Derek|date=1978|publisher=[[Burns & Oates]]|isbn=978-7-80186-160-3|pages=142|language=en|access-date=20 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310114707/https://books.google.com/books?id=ikAbAAAAIAAJ|archive-date=10 March 2024}}</ref> पवित्रासन चे मुख्यालय व्हॅटिकन सिटीमध्ये आहे, जिथून त्याचे कामकाज चालते आणि त्यावर त्याचे "अनन्य अधिपत्य" आहे. व्हॅटिकन सिटी हे [[रोम|रोममध्ये]] वसलेले एक स्वतंत्र शहर-राज्य आहे, जिथे पोप हे निवडलेले सम्राट आणि म्हणूनच [[राष्ट्रप्रमुख]] आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dfat.gov.au/geo/holy-see/holy-see-the-country-brief|title=Holy See, The country brief|website=Department of Foreign Affairs and Trade (Government of Australia)|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240220143217/https://www.dfat.gov.au/geo/holy-see/holy-see-the-country-brief|archive-date=20 February 2024|access-date=20 February 2024}}</ref> पवित्रासन १८० सार्वभौम राज्यांशी द्विपक्षीय राजनैतिक संबंध ठेवते, करार आणि संधींवर स्वाक्षरी करते आणि [[संयुक्त राष्ट्रे]] आणि त्याचे संस्था, [[युरोपाची परिषद]], युरोपी समुदाय, युरोपमधील सुरक्षा आणि सहकार्य संघटना आणि अमेरिकी राज्यांची संघटना यासह अनेक आंतरराष्ट्रीय संघटनांसोबत बहुपक्षीय राजनैतिक संबंध ठेवते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_doc_20020422_tauran_en.html|title=Holy See's Presence in the International Organizations|website=The Holy See|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140215051159/https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_doc_20020422_tauran_en.html|archive-date=15 February 2014|access-date=3 September 2019}}</ref> <ref name="fco">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/holy-see/|title=Holy See|website=Travel & living abroad|publisher=Foreign & Commonwealth Office|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101231084624/http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/holy-see/|archive-date=31 December 2010|access-date=5 February 2016}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.coe.int/en/web/portal/holy-see|title=Holy See – Observer|website=Council of Europe|language=en-GB|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231008140454/https://www.coe.int/en/web/portal/holy-see|archive-date=8 October 2023|access-date=2024-02-20}}</ref> == व्युत्पत्ति == [[चित्र:Roma-san_giovanni03.jpg|इवलेसे|संत जॉन लातेरानाच्या आर्चबॅसिलिकाच्या गर्भगृहातील पोपचे सिंहासन ( काथेद्रा ) हे पवित्रासनाचे प्रतीक आहे.]] 'पवित्रासन' याचे अर्थ आहे 'पवित्र' + 'आसन'. " प्रेषितासन " ही बारा प्रेषितांपैकी एकाने स्थापन केलेल्या कोणत्याही बिशपच्या आसनासाठी वापरली जाऊ शकते. जेव्हा निश्चित उपपदासह वापरले जाते, तेव्हा कॅथलिक चर्चमध्ये ते विशेषतः रोमच्या बिशपच्या आसनाचा संदर्भ देण्यास वापरले जाते, ज्याला ते चर्च संत पीटरचा उत्तराधिकारी मानते. व्हॅटिकन सिटीमधील [[बासिलिका ऑफ सेंट पीटर|संत पीटर बॅसिलिका]] हे कदाचित पोपशाहीशी सर्वाधिक संबंधित असलेले चर्च असले तरी, पवित्रासनाचे वास्तविक कथेड्रल रोममधील संत जॉन लातेरान आर्चबॅसिलिका ही आहे. {{NoteTag|जरी संत जॉन लातेरान हे रोममध्ये आहे, ते पवित्रासनास [[राज्यक्षेत्रबाह्य विशेषाधिकारी]]मध्ये एक आहे.}} रोमन कॅथलिक चर्चमध्ये, केवळ पोपच्या आसनालाच प्रतिकात्मकरित्या "पवित्र" म्हणून म्हटल्या जाण्याचा अधिकार आहे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Annuario Pontificio|last=Direzione dell'Annuario Pontificio presso la Segreteria di Stato|publisher=Libreria Editrice Vatican|year=2012|isbn=978-88-209-8522-6|location=Stato Città del Vaticano|pages=11–1019 (cf. full list of the Catholic sees)|language=Italian}}</ref> या नियमाला एक अपवाद होता, ज्याचे प्रतिनिधित्व मैंत्सचे बिशपपद करत होते. [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन साम्राज्याच्या]] काळात, मैंत्सच्या पूर्वीच्या आर्चबिशपपदाला, जे निवडक आणि प्रमुख दर्जाचे देखील होते, "मैंत्सचे पवित्रासन" (लॅटिन: {{Lang|la|Sancta Sedes Moguntina}}) ही पदवी धारण करण्याचा विशेषाधिकार होता. <ref name="Kersting">{{स्रोत पुस्तक|title=Mainz – tours on foot|last=Kersting|first=Hans|publisher=Bayerische Verlagsanstalt|year=2003|isbn=978-3-89889-078-6|volume=4}}</ref> == इतिहास == कॅथलिक परंपरेनुसार, रोमच्या धर्मप्रांताचे प्रेषितासन केंद्र १ल्या शतकात संत पीटर आणि [[सेंट पॉल|संत पॉल]] यांनी स्थापित केले होते. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2026)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup>  ३१३ मध्ये, [[रोमन सम्राट]] [[कॉन्स्टन्टाइन पहिला|कॉन्स्टन्टाईन पहिल्यांनी]] तथाकथित मिलानच्या हुकूमनाम्याद्वारे कॅथलिक चर्च आणि तिच्या मालमत्तेच्या कायदेशीर दर्जाला मान्यता दिली. कॉन्स्टन्टाईनच्या दानाने पश्चिम रोमन राजकीय सत्ता पोप यांच्याकडे हस्तांतरित केली असे मानले जात होते, आणि धर्मसुधारणेच्या काही काळ आधी ही एक फसवणूक असल्याचे उघड होईपर्यंत ते मोठ्या प्रमाणावर स्वीकारले गेले होते. ३८० मध्ये, सम्राट [[थियोडोसियस पहिला|थेओदोसिउस पहिल्यांच्या]] थेस्सालोनिकाच्या हुकूमनाम्याद्वारे ते रोमन साम्राज्याचे राज्य चर्च बनले. ४७६ मध्ये पश्चिम रोमन साम्राज्याच्या पतनानंतर, पोपच्या सर्वोच्चतेच्या ऐहिक कायदेशीर अधिकारक्षेत्राला धर्मनियमात घोषित केल्यानुसार अधिक मान्यता दिली. ७२८ मध्ये, लोंबार्दींचा राजा लिउतप्रांदांनी सुत्रीच्या दानाद्वारे पवित्रासनाला रोमच्या डचीमध्ये प्रदेश दान केले. ७५६ मध्ये, फ्रांकी राजा पेपिनांनी पेपिनच्या दानाद्वारे त्याला सार्वभौमत्वही दान केले. ७५६ ते १८७० पर्यंत, पोपी राज्यांकडे विस्तृत प्रदेश आणि सशस्त्र दल होते. ८०० मध्ये, [[पोप लिओ तिसरा|पोप लेओ तिसऱ्यांनी]] ''<nowiki/>'त्रान्स्लातिओ इम्पेरी'द्वारे'' [[शार्लमेन|शार्लमेनला]] [[पवित्र रोमन सम्राट|रोमन सम्राट]] म्हणून राज्याभिषेक केला. पोपची ऐहिक सत्ता ८५८ पासून [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन साम्राज्याच्या]] सम्राटांच्या पोपच्या राज्याभिषेकाच्या वेळी आणि १०७५ च्या ''दिक्तातुस पापॅच्या'' वेळी शिखरावर पोहोचली, ज्यात याउलट पोपच्या पदच्युतीच्या अधिकाराचेही वर्णन होते. अनेक आधुनिक राज्ये त्यांच्या सार्वभौमत्वाचा संबंध मध्ययुगीन पोपच्या आदेशांमधील मान्यतेशी जोडतात. पूर्व मध्ययुगात रोमवर अनेकदा आक्रामण होऊनही पवित्रासनाचे सार्वभौमत्व टिकून राहिले. इटलीचे राज्य आणि पवित्र रोमन साम्राज्यासोबतचे संबंध काही वेळा तणावपूर्ण होते. हे संबंध १०व्या शतकातील ' संत पीटरच्या पितृदाय ' संदर्भातील ' ''दिप्लोमा ओत्तोनिआनुम''' आणि ' ''लिबेल्लुस दे इम्पेरातोरिया पोतेस्ताते इन उर्बे रोमा'' ' यांपासून ते १०७६-११२२ मधील निवेश विवाद पर्यंत पोहोचले आणि ११२२ मध्ये वॉर्म्सच्या करारनाम्याद्वारे पुन्हा मिटले. १३०९-१३७६ दरम्यानच्या निर्वासित [[आव्हियों पोपशाही|आव्हियों पोपशाहीनेही]] पोपशाहीवर ताण आणला, जी नंतर रोममध्ये परतली. १६४८ मध्ये, [[पोप इनोसंट दहावा|पोप इनोसेंत दहाव्यांनी]] वेस्टफालेनच्या शांतता करारावर टीका केली, कारण त्यामुळे युरोपच्या बऱ्याच भागांमध्ये पवित्रासनाचा अधिकार कमकुवत होत होता. १७९८ ते १७९९ पर्यंत, [[फ्रेंच राज्यक्रांती|फ्रांसी क्रांतीनंतर]], पोपच्या राज्यांवर नेपोलियनच्या अधिपत्याखालील [[फ्रान्सचे पहिले साम्राज्य|पहिल्या फ्रांसी साम्राज्याचे]] भगिनी प्रजासत्ताक 'रोमन प्रजासत्ताक' म्हणून थोडक्यात ताब्यात घेण्यात आला होता, नंतर त्यांचा प्रदेश पुन्हा स्थापित केला. व्हियेनाच्या परिषदामध्ये (१८१४-१८१५) पवित्रासनाचे प्रतिनिधित्व केले गेले आणि "सर्व राज्यांच्या संदर्भात सामान्य प्रथागत आंतरराष्ट्रीय कायद्याचा एक स्थायी विषय" म्हणून त्याची ओळख पटवली गेली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.open-diplomacy.eu/blog/moral-diplomacy-of-the-holy-see-multi-level-diplomacy-of-a-tr|title='Moral Diplomacy' of the Holy See: Multi-Level Diplomacy of a Transnational Actor|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914132318/http://www.open-diplomacy.eu/blog/moral-diplomacy-of-the-holy-see-multi-level-diplomacy-of-a-tr|archive-date=14 September 2018|access-date=14 September 2018}}</ref> पोपी राज्यांना पोपशाहीच्या अधिपत्याखाली मान्यता दिली आणि त्यांचा विस्तार मोठ्या प्रमाणात पुनर्संचयित केला. १८७० मध्ये [[इटलीचे राजतंत्र (१८६१-१९४६)|इटलीच्या राजतंत्राने]] रोमवर ताबा मिळवला आणि सावोयी युगातील रोमन प्रश्नामुळे पोप १८७० ते १९२९ पर्यंत " व्हॅटिकनमध्ये कैदी " बनले असले तरी, त्यांचा आंतरराष्ट्रीय कायदेशीर विषय "राजकीय संबंधांच्या चालू असलेल्या परस्परसंबंधांद्वारे स्थापित" झाला, जे केवळ टिकवून ठेवले गेले नाहीत तर अनेक पटींनी वाढले. १९२९ मध्ये, पवित्रासन आणि इटली यांच्यातील लातेरानी कराराने व्हॅटिकन सिटीला, प्रदेशातील बाह्य-प्रादेशिक मालमत्तांसह, एक स्वतंत्र शहर-राज्य म्हणूनही मान्यता दिली. तेव्हापासून, व्हॅटिकन सिटी हे पवित्रासनापेक्षा वेगळे असले तरी "पूर्ण मालकी, अनन्य अधिपत्य आणि सार्वभौम अधिकार आणि अधिकारक्षेत्रा" खाली आहे. {{NoteTag|The Holy See is the central governing body of the Catholic Church and a sovereign entity recognized by international law, consisting of the Pope and the [[Roman Curia]]. It is also commonly referred to as "the Vatican", especially when used as a [[metonym]] for the [[hierarchy of the Catholic Church]].}} <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.rightofassembly.info/assets/downloads/1929_Lateran_Treaty.pdf|title=Treaty Between the Holy See and Italy|date=2024-01-13|website=rightofassembly.info|at=Article 03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240113124504/https://www.rightofassembly.info/assets/downloads/1929_Lateran_Treaty.pdf|archive-date=2024-01-13}}</ref> == संघटना == पवित्रासन हे [[सौदी अरेबिया|सौदी अरब]], [[इस्वाटिनी]], [[संयुक्त अरब अमिराती]], [[कतार]], [[ब्रुनेई|ब्रुनई]] आणि [[ओमान]] यांच्यासह जगातील शेवटच्या सात [[संपूर्ण राजेशाही|संपूर्ण राजेशाहींपैकी]] एक आहे. <ref name="factbook">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/holy-see-vatican-city/|title=CIA's factbook Vatican State|date=16 February 2022|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126204237/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/holy-see-vatican-city/|archive-date=26 January 2022|access-date=25 January 2021}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/stato-e-governo.html|title=State and Government|website=www.vaticanstate.va|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331104125/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/stato-e-governo.html|archive-date=31 March 2018|access-date=1 April 2018}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://storiesofworld.com/people-seven-nations-live-absolute-monarchy-click-know-nations/|title=These 7 nations are ruled by an absolute monarchy!|date=22 December 2015|work=Stories of World|language=en-US|access-date=1 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402101211/https://storiesofworld.com/people-seven-nations-live-absolute-monarchy-click-know-nations/|archive-date=2 April 2018|url-status=dead}}</ref> पोप रोमन कुरियाद्वारे कॅथलिक चर्चवर शासन करतात. कुरिया हे कार्यालयांचे एक संकुल आहे जे सर्वोच्च स्तरावर चर्चच्या बाबींचे प्रशासन करते, ज्यामध्ये परराष्ट्रमंत्री, एकोणीस दिकास्तेरी, तीन न्यायालय, अकरा पोपी मंत्रणा आणि सात पोपी आयोग आहेत. === मुत्सद्देगिरी === [[चित्र:Holy_See_relations.svg|इवलेसे|पवित्रासनासोबतचे परराष्ट्र संबंध:{{legend|#008000|मुत्सद्देगिरी संबंध आहेत}}{{legend|#00ff00|वेगळे संबंध आहेत}} {{legend|#999999|संबंध नाहीत}}]] [[मध्य युग|मध्ययुगापासून]] रोमच्या बिशपच्या पीठाला एक सार्वभौम अस्तित्व असे मान्यता दिली आहे. पवित्रासन (व्हॅटिकन सिटी राज्यापासून वेगळे) १८३ सार्वभौम राज्यांशी औपचारिक राजनैतिक संबंध ठेवते आणि अलीकडेच त्यांच्याशी राजनैतिक संबंध प्रस्थापित केले आहेत, <ref name="DipRel">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_20010123_holy-see-relations_en.html|title=Bilateral and Multilateral Relations of the Holy See, update on October 22, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140709142833/https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_20010123_holy-see-relations_en.html|archive-date=9 July 2014}}</ref> तसेच [[युरोपियन संघ|युरोपीय सांघ]] आणि माल्ताचे सार्वभौम लष्करी संघटनाशीही संबंध आहेत, आणि फिलिस्तिनी स्वातंत्र्य संस्थाशी विशेष स्वरूपाचे संबंध आहेत; <ref>[https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/corpo-diplomatico_index_en.html#top Bilateral and Multilateral Relations of the Holy See] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012105106/https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/corpo-diplomatico_index_en.html}}. </ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.zenit.org/article-34102?l=english|title=179 states have full diplomatic relations with the Holy See|date=11 January 2012|publisher=[[Zenit News Agency]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120116144434/http://www.zenit.org/article-34102?l=english|archive-date=16 January 2012|access-date=20 January 2012}}</ref> पवित्रासनाकडे मान्यताप्राप्त ६९ राजदूत मंडळ रोममध्ये स्थित आहेत. पवित्रासन परदेशात १८० स्थायी राजनैतिक मंडळ चालवते, ज्यांपैकी ७४ अनिवासी आहेत, ज्याच्यामुळे त्याच्या १०६ ठोस मंडळांपैकी अनेक दोन किंवा अधिक देश किंवा आंतरराष्ट्रीय संस्थांकडे मान्यताप्राप्त आहेत. पवित्रासनाच्या राजनैतिक कार्यांचे निर्देशन परराष्ट्रमंत्रालय ( मुख्य परराष्ट्रमंत्रींच्या अध्यक्षतेखाली)द्वारे, राज्यांशी संबंध विभागामार्फत केले जाते. अशी १२ आंतरराष्ट्रीय मान्यताप्राप्त राज्ये आहेत ज्यांच्याशी पवित्रासनाचे संबंध नाहीत. पवित्रासन हा आंतरराष्ट्रीय कायद्याचा एकमेव युरोपीय विषय आहे ज्याचे चीनचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या [[तैवान|चीन प्रजासत्ताका (तैवान) च्या]] सरकारशी राजनैतिक संबंध आहेत, <ref>[https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/corpo-diplomatico/corpo-diplomatico_stati_elenco_en.html Holy See Press Office: "Bilateral and Multilateral Relations of the Holy See"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140906041527/https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/corpo-diplomatico/corpo-diplomatico_stati_elenco_en.html}}</ref> <ref>''[[Annuario Pontificio]] 2013'' (Libreria Editrice Vaticana, 2013, {{ISBN|978-88-209-9070-1}}), pp. 1307 (Rappresentanze Pontificie) and 1338 (Corpo Diplomatico presso la Santa Sede)</ref> [[चीन|चीनच्या लोकशाही प्रजासत्ताकाच्या]] सरकारशी नाही. == सेना == [[चित्र:Vatikanoko_guardia_suitzarra,_Lurdako_Gure_Amaren_Santutegian.jpg|इवलेसे|200x200अंश|गस्त घालणारे [[स्विस गार्ड]]]] विविध युरोपीय देशांसारखेच, पूर्वीच्या पोपांनी सैन्याचा भाग म्हणून स्विस भाडोत्री सैनिकांची भरती केली होती. [[पोप जुलियस दुसरा|पोप युलिउस दुसऱ्यांनी]] जानेवारी १५०६ मध्ये पोपांचे वैयक्तिक अंगरक्षक म्हणून [[स्विस गार्ड|पोपी स्विस गार्डाची]] स्थापना केली आणि ते आजही तेच कार्य करत आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://schweizergarde.ch/paepstliche-schweizergarde/en/about-us/history/|title=Päpstliche Schweizergarde: History|website=schweizergarde.ch}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vatican.va/content/romancuria/en/guardia-svizzera-pontificia/corpo-della-guardia-svizzera-pontificia/profilo.html|title=Pontifical Swiss Guard Pontifical Swiss Guard Profile|website=www.vatican.va}}</ref> ''<nowiki/>'अन्नुवारियो पोन्तिफिशीयो'मध्ये'' त्याची नोंद 'पवित्रासन' खाली आहे, 'व्हॅटिकन सिटी' अंतर्गत नाही. आज, गार्डमध्ये १३५ सदस्यांची निश्चित संख्या आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vatican.va/content/romancuria/en/guardia-svizzera-pontificia/corpo-della-guardia-svizzera-pontificia/struttura.html|title=Pontifical Swiss Guard Pontifical Swiss Guard Structure|website=www.vatican.va}}</ref> पवित्रासन आणि स्वित्झर्लंड यांच्यातील विशेष करारानुसार भरतीची व्यवस्था केली जाते. सर्व भरती होणारे उमेदवार कॅथलिक, अविवाहित पुरुष असायला हवेत, ज्यांच्याकडे स्विस नागरिकत्व आहे, ज्यांनी स्विस सशस्त्र दलात मूलभूत प्रशिक्षण पूर्ण केले आहे आणि ज्यांच्याकडे चारित्र्य पडताळणीचे प्रमाणपत्र असे, व त्यांचे वय १९ ते ३० वर्ष असावे आणि त्यांची उंची किमान {{Convert|175|cm|ftin|abbr=off}} असावी. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://schweizergarde.ch/en/paepstliche-schweizergarde/fr/devenir-garde/les-conditions/|title=Päpstliche Schweizergarde: Les conditions|website=schweizergarde.ch}}</ref> सदस्य लहान शस्त्रे आणि पारंपरिक हालबर्डने सज्ज असतात आणि त्यांना अंगरक्षक डावपेचांचे प्रशिक्षण दिले जाते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://schweizergarde.ch/en/paepstliche-schweizergarde/it/diventare-guardia/formazione/|title=Päpstliche Schweizergarde: Formazione|website=schweizergarde.ch}}</ref> व्हॅटिकन सिटीमधील पोलीस दल, ज्याला व्हॅटिकन सिटीचे जेनदार्मरी दल असे म्हटल्या जाते, ते त्या शहर-राज्याच्या मालकीचे आहे, पवित्रासनाच्या नाही. पवित्रासनाने अणुशस्त्रांच्या संपूर्ण निर्मूलनासाठी वाटाघाटी करण्याकरिता एक बंधनकारक करार असलेल्या, अणुशस्त्रबंदीवरील संयुक्त राष्ट्र या करारावरती स्वाक्षरी केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en|title=Chapter XXVI: Disarmament&nbsp;– No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons|date=7 July 2017|publisher=United Nations Treaty Collection|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190806220546/https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en|archive-date=6 August 2019|access-date=10 August 2019}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=Gomes|first=Robin|url=https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2018-10/holy-see-united-nations-auza-prohibition-nuclear-weapons.html|title=Holy See urges ratification of Nuclear Weapons Ban Treaty|date=23 October 2018|work=Vatican News|access-date=10 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190810014127/https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2018-10/holy-see-united-nations-auza-prohibition-nuclear-weapons.html|archive-date=10 August 2019|url-status=live}}</ref> == राजचिन्ह ==  {{multiple image|image1=Coat of Arms of the Holy See (red).svg|alt1=|caption1=पवित्रासनाचे राजचिन्ह(चे एक तफावत)|width1=120|width2=120|image2=Coat of arms of Vatican City (2023–present).svg|alt2=|caption2=पवित्रासनाचे राजचिन्ह}} पवित्रासनाच्या राजचिन्हात तिरकस सोन्याची किल्ली आणि डाव्या बाजूला चांदीची किल्ली आहे, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://books.google.com/books?id=zLBnynmMp_oC&q=%22present+usage+of+placing+a+gold+key%22|title=A Treatise on Ecclesiastical Heraldry|last=Galbreath|first=Donald Lindsay|date=13 September 1930|publisher=W. Heffer and sons, Limited|via=Google Books|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310114619/https://books.google.com/books?id=zLBnynmMp_oC&q=%22present+usage+of+placing+a+gold+key%22|archive-date=10 March 2024|access-date=12 November 2020}}</ref> <ref>"सोनेरी किल्ली, जी उजवीकडील निर्देश करती, हिचे अर्थ आहे कि तिची सत्ता स्वर्गापर्यंतही असते. चांदीची चावी, जी डावीकडील निर्देश करती, हिचे अर्थ आहे कि सगळ्या भक्तांवरती तिची सत्ता." </ref> जसे रिक्तासन (सेदे वाकान्ते) राजचिन्हात आणि वैयक्तिक पोपी बोधचिन्हांच्या बाह्य अलंकरणात असते. १९२९ मध्ये नव्याने स्थापन झालेल्या व्हॅटिकन सिटीच्या राजचिन्हासाठी किल्ल्यांची उलट रचना निवडली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.uniroma2.it/didattica/Ecclesiastico/deposito/Leggi_Vaticane.pdf|title=Appendix B ("All. B. Stemma Ufficiale dello Stato della Città del Vaticano") of the Fundamental Law of Vatican City State, 7 June 1929|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131217230421/http://www.uniroma2.it/didattica/Ecclesiastico/deposito/Leggi_Vaticane.pdf|archive-date=17 December 2013|access-date=7 February 2014}}</ref> == संदर्भ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{संदर्भयादी}} [[वर्ग:Webarchive template wayback links]] imo6gl65htphf3bmtadjz75g2s1ts70 2686360 2686358 2026-05-28T03:31:06Z TheonlyPuneriintown 157039 syntax error 2686360 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट देश|sovereignty_type=[[आंतरराष्ट्रीय कायदा|आंतरराष्ट्रीय कायदे]]प्रमाणे [[सार्वभौम|सार्वभौम अस्तित्व]]|established_event1=[[प्रेषितासन]]|established_date1=[[सेंट पीटर|संत पथरोसांनी]] पहिल्या शतकामध्ये <br /><small>("प्रेषितांचे युवराज")</small>|established_event2=[[पोपी प्राधान्य]]|established_date2=[[पूर्व चर्च]] – पुरातनता<br /><small>([[कॅथलिक चर्चच्या धर्मनियमाप्रमाणे कायदा |धर्मनियमाप्रमाणे कायदा]]; [[कॅथलिक चर्चचे वैध इतिहास |वैध इतिहास]])</small>|established_event3=[[सुत्रीचे दान]]|established_date3=७२८ <small>([[लोंबार्द|लोंबार्दी]] [[लोंबार्दी राजांची यादी|राजा]] [[लोंबार्दी राजा लिउत्प्रांदा|लिउत्प्रांदांनी]] दिलेले [[रोमचे डची| रोमच्या डचीत]] प्रदेश)</small>|established_event4=[[पेपिनचे दान]]|established_date4=७५६ <small>(रोमच्या डचीमध्ये [[सार्वभौम]] [[फ्रांक|फ्रांकी]] [[फ्रांकी राजांची यादी|राजा]] [[बुटके पेपिन|पेपिन]] यांनी पुन्हा दृढकथन केले)</small>|established_event5=[[पोपी राज्य]]|established_date5=७५६–१८७०<br /><small>१०७५: ''[[दिक्तातुस पापॅ]]''<br>११७७: [[वेनिसचे करार]] (सार्वभौम [[पवित्र रोमन साम्राज्य]] चे सम्राट [[फ्रेडरिक पहिले, पवित्र रोमन साम्राज्य|फ्रेडेरीक पहिल्यांनी]] पुन्हा दृढकथन केले)</small>|established_event6=[[व्हॅटिकनमध्ये कैदी]]|established_date6=१८७०–१९२९<br /><small>([[इटलीचे राजतंत्र (१८६१-१९४६)|इटलीचे राजतंत्र]]च्या खाली प्रदेशाचे नियंत्रण)</small>|established_event7=[[व्हॅटिकन सिटी]]|established_date7=१९२९–<br /><small>(इटलीसोबत [[लातेरी करार]] आधुनिक व्हॅटिकन सिटी बनते)</small>|राष्ट्र_प्रचलित_नाव=पवित्रासन(होली सी)|राष्ट्र_ध्वज=Flag of Vatican City (2023–present).svg|राष्ट्र_चिन्ह=Coat of Arms of the Holy See (red).svg}} '''पवित्रासन''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/holy-see|title=the Holy See|website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240111135945/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/holy-see|archive-date=2024-01-11}}</ref> <ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/the-holy-see#:~:text=%C3%B0%C9%99%20%CB%8Ch%C9%99%CA%8Ali%20%CB%88si%CB%90%2F-,%2F%C3%B0%C9%99%20%CB%8Ch%C9%99%CA%8Ali%20%CB%88si%CB%90%2F,Oxford%20Advanced%20Learner's%20Dictionary%20app.|title=the Holy See|website=[[Oxford English Dictionary|Oxford Learners Dictionaries]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240111140254/https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/the-holy-see|archive-date=2024-01-11}}</ref> ([[लॅटिन भाषा|लॅटिन]]: Sancta Sedes, 'सांक्ता सेदेस्', अर्थ: पवित्र खुर्ची; <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newadvent.org/cathen/07424b.htm?lang=eng|title=the Holy See (Catholic Encyclopedia)|date=28 January 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240128062041/https://www.newadvent.org/cathen/07424b.htm?lang=eng|archive-date=28 January 2024|access-date=28 January 2024}}</ref> [[इटालियन भाषा|इटालियन]] Santa Sede [ˈsanta ˈsɛːde], 'सान्ता सेदे'), ज्याला '''होली सी''', '''रोमचे आसन''', किंवा '''प्रेषितासन''' असेही म्हणतात, <ref name=":1">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=3wksAQAAMAAJ|title=The Concise Oxford Dictionary of the Christian Church|last=Livingstone|first=Elizabeth A.|date=2006|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-861442-5|edition=2nd|pages=33|language=en|access-date=9 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310114658/https://books.google.com/books?id=3wksAQAAMAAJ|archive-date=10 March 2024}}</ref> हे [[कॅथलिक चर्च]] आणि [[व्हॅटिकन सिटी|व्हॅटिकन सिटीचे]] केंद्रीय प्रशासकीय मंडळ आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.britannica.com/topic/Holy-See|title=Holy See {{!}} Definition, Roman Catholicism, History, Governance, Vatican, & Facts {{!}} Britannica|date=2024-08-19|website=[[Encyclopedia Britannica]]|language=en|access-date=2024-09-03}}</ref> यामध्ये रोमच्या प्रेषितासनाचे बिशप म्हणून [[पोप]] यांच्या कार्यालय होतो आणि ते जगभरातील कॅथलिक चर्च आणि व्हॅटिकन सिटीचे आध्यात्मिक आणि प्रशासकीय प्राधिकरण म्हणून काम करते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/holysee/55610.htm|title=Holy See (10/05)|website=U.S. Department of State|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120033318/https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/holysee/55610.htm|archive-date=2024-01-20|access-date=2024-01-20}}</ref> आंतरराष्ट्रीय कायद्यानुसार, पवित्रासनाला सार्वभौम कायदेशीर अस्तित्वाचा दर्जा आहे . <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.state.gov/countries-areas/holy-see/|title=Holy See|website=[[United States Department of State]]|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20240111133638/https://www.state.gov/countries-areas/holy-see/|archive-date=2024-01-11|access-date=2024-01-11}}</ref> कॅथलिक ऐतिहासिक नोंदींनुसार व परंपरेनुसार, पवित्रासन ची स्थापना पहिल्या शतकात [[सेंट पीटर|संत पीटर]] आणि [[सेंट पॉल|संत पॉल]] यांनी केली. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''संदर्भ हवा'' &#x5D;</sup> पीटरचे पोपपद आणि पोपी प्राधान्यामुळे, ते जगभरातील कॅथलिकांसाठी पूर्ण ऐक्यतेचे केंद्रबिंदू आहे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=ikAbAAAAIAAJ|title=The Triumph of the Holy See: A Short History of the Papacy in the Nineteenth Century|last=Holmes|first=J. Derek|date=1978|publisher=[[Burns & Oates]]|isbn=978-7-80186-160-3|pages=142|language=en|access-date=20 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310114707/https://books.google.com/books?id=ikAbAAAAIAAJ|archive-date=10 March 2024}}</ref> पवित्रासन चे मुख्यालय व्हॅटिकन सिटीमध्ये आहे, जिथून त्याचे कामकाज चालते आणि त्यावर त्याचे "अनन्य अधिपत्य" आहे. व्हॅटिकन सिटी हे [[रोम|रोममध्ये]] वसलेले एक स्वतंत्र शहर-राज्य आहे, जिथे पोप हे निवडलेले सम्राट आणि म्हणूनच [[राष्ट्रप्रमुख]] आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dfat.gov.au/geo/holy-see/holy-see-the-country-brief|title=Holy See, The country brief|website=Department of Foreign Affairs and Trade (Government of Australia)|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240220143217/https://www.dfat.gov.au/geo/holy-see/holy-see-the-country-brief|archive-date=20 February 2024|access-date=20 February 2024}}</ref> पवित्रासन १८० सार्वभौम राज्यांशी द्विपक्षीय राजनैतिक संबंध ठेवते, करार आणि संधींवर स्वाक्षरी करते आणि [[संयुक्त राष्ट्रे]] आणि त्याचे संस्था, [[युरोपाची परिषद]], युरोपी समुदाय, युरोपमधील सुरक्षा आणि सहकार्य संघटना आणि अमेरिकी राज्यांची संघटना यासह अनेक आंतरराष्ट्रीय संघटनांसोबत बहुपक्षीय राजनैतिक संबंध ठेवते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_doc_20020422_tauran_en.html|title=Holy See's Presence in the International Organizations|website=The Holy See|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140215051159/https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_doc_20020422_tauran_en.html|archive-date=15 February 2014|access-date=3 September 2019}}</ref> <ref name="fco">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/holy-see/|title=Holy See|website=Travel & living abroad|publisher=Foreign & Commonwealth Office|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101231084624/http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/holy-see/|archive-date=31 December 2010|access-date=5 February 2016}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.coe.int/en/web/portal/holy-see|title=Holy See – Observer|website=Council of Europe|language=en-GB|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231008140454/https://www.coe.int/en/web/portal/holy-see|archive-date=8 October 2023|access-date=2024-02-20}}</ref> == व्युत्पत्ति == [[चित्र:Roma-san_giovanni03.jpg|इवलेसे|संत जॉन लातेरानाच्या आर्चबॅसिलिकाच्या गर्भगृहातील पोपचे सिंहासन ( काथेद्रा ) हे पवित्रासनाचे प्रतीक आहे.]] 'पवित्रासन' याचे अर्थ आहे 'पवित्र' + 'आसन'. " प्रेषितासन " ही बारा प्रेषितांपैकी एकाने स्थापन केलेल्या कोणत्याही बिशपच्या आसनासाठी वापरली जाऊ शकते. जेव्हा निश्चित उपपदासह वापरले जाते, तेव्हा कॅथलिक चर्चमध्ये ते विशेषतः रोमच्या बिशपच्या आसनाचा संदर्भ देण्यास वापरले जाते, ज्याला ते चर्च संत पीटरचा उत्तराधिकारी मानते. व्हॅटिकन सिटीमधील [[बासिलिका ऑफ सेंट पीटर|संत पीटर बॅसिलिका]] हे कदाचित पोपशाहीशी सर्वाधिक संबंधित असलेले चर्च असले तरी, पवित्रासनाचे वास्तविक कथेड्रल रोममधील संत जॉन लातेरान आर्चबॅसिलिका ही आहे. {{NoteTag|जरी संत जॉन लातेरान हे रोममध्ये आहे, ते पवित्रासनास [[राज्यक्षेत्रबाह्य विशेषाधिकारी]]मध्ये एक आहे.}} रोमन कॅथलिक चर्चमध्ये, केवळ पोपच्या आसनालाच प्रतिकात्मकरित्या "पवित्र" म्हणून म्हटल्या जाण्याचा अधिकार आहे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Annuario Pontificio|last=Direzione dell'Annuario Pontificio presso la Segreteria di Stato|publisher=Libreria Editrice Vatican|year=2012|isbn=978-88-209-8522-6|location=Stato Città del Vaticano|pages=11–1019 (cf. full list of the Catholic sees)|language=Italian}}</ref> या नियमाला एक अपवाद होता, ज्याचे प्रतिनिधित्व मैंत्सचे बिशपपद करत होते. [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन साम्राज्याच्या]] काळात, मैंत्सच्या पूर्वीच्या आर्चबिशपपदाला, जे निवडक आणि प्रमुख दर्जाचे देखील होते, "मैंत्सचे पवित्रासन" (लॅटिन: {{Lang|la|Sancta Sedes Moguntina}}) ही पदवी धारण करण्याचा विशेषाधिकार होता. <ref name="Kersting">{{स्रोत पुस्तक|title=Mainz – tours on foot|last=Kersting|first=Hans|publisher=Bayerische Verlagsanstalt|year=2003|isbn=978-3-89889-078-6|volume=4}}</ref> == इतिहास == कॅथलिक परंपरेनुसार, रोमच्या धर्मप्रांताचे प्रेषितासन केंद्र १ल्या शतकात संत पीटर आणि [[सेंट पॉल|संत पॉल]] यांनी स्थापित केले होते. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''संदर्भ हवे{{सूअस}}'' &#x5D;</sup>  ३१३ मध्ये, [[रोमन सम्राट]] [[कॉन्स्टन्टाइन पहिला|कॉन्स्टन्टाईन पहिल्यांनी]] तथाकथित मिलानच्या हुकूमनाम्याद्वारे कॅथलिक चर्च आणि तिच्या मालमत्तेच्या कायदेशीर दर्जाला मान्यता दिली. कॉन्स्टन्टाईनच्या दानाने पश्चिम रोमन राजकीय सत्ता पोप यांच्याकडे हस्तांतरित केली असे मानले जात होते, आणि धर्मसुधारणेच्या काही काळ आधी ही एक फसवणूक असल्याचे उघड होईपर्यंत ते मोठ्या प्रमाणावर स्वीकारले गेले होते. ३८० मध्ये, सम्राट [[थियोडोसियस पहिला|थेओदोसिउस पहिल्यांच्या]] थेस्सालोनिकाच्या हुकूमनाम्याद्वारे ते रोमन साम्राज्याचे राज्य चर्च बनले. ४७६ मध्ये पश्चिम रोमन साम्राज्याच्या पतनानंतर, पोपच्या सर्वोच्चतेच्या ऐहिक कायदेशीर अधिकारक्षेत्राला धर्मनियमात घोषित केल्यानुसार अधिक मान्यता दिली. ७२८ मध्ये, लोंबार्दींचा राजा लिउतप्रांदांनी सुत्रीच्या दानाद्वारे पवित्रासनाला रोमच्या डचीमध्ये प्रदेश दान केले. ७५६ मध्ये, फ्रांकी राजा पेपिनांनी पेपिनच्या दानाद्वारे त्याला सार्वभौमत्वही दान केले. ७५६ ते १८७० पर्यंत, पोपी राज्यांकडे विस्तृत प्रदेश आणि सशस्त्र दल होते. ८०० मध्ये, [[पोप लिओ तिसरा|पोप लेओ तिसऱ्यांनी]] ''<nowiki/>'त्रान्स्लातिओ इम्पेरी'द्वारे'' [[शार्लमेन|शार्लमेनला]] [[पवित्र रोमन सम्राट|रोमन सम्राट]] म्हणून राज्याभिषेक केला. पोपची ऐहिक सत्ता ८५८ पासून [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन साम्राज्याच्या]] सम्राटांच्या पोपच्या राज्याभिषेकाच्या वेळी आणि १०७५ च्या ''दिक्तातुस पापॅच्या'' वेळी शिखरावर पोहोचली, ज्यात याउलट पोपच्या पदच्युतीच्या अधिकाराचेही वर्णन होते. अनेक आधुनिक राज्ये त्यांच्या सार्वभौमत्वाचा संबंध मध्ययुगीन पोपच्या आदेशांमधील मान्यतेशी जोडतात. पूर्व मध्ययुगात रोमवर अनेकदा आक्रामण होऊनही पवित्रासनाचे सार्वभौमत्व टिकून राहिले. इटलीचे राज्य आणि पवित्र रोमन साम्राज्यासोबतचे संबंध काही वेळा तणावपूर्ण होते. हे संबंध १०व्या शतकातील ' संत पीटरच्या पितृदाय ' संदर्भातील ' ''दिप्लोमा ओत्तोनिआनुम''' आणि ' ''लिबेल्लुस दे इम्पेरातोरिया पोतेस्ताते इन उर्बे रोमा'' ' यांपासून ते १०७६-११२२ मधील निवेश विवाद पर्यंत पोहोचले आणि ११२२ मध्ये वॉर्म्सच्या करारनाम्याद्वारे पुन्हा मिटले. १३०९-१३७६ दरम्यानच्या निर्वासित [[आव्हियों पोपशाही|आव्हियों पोपशाहीनेही]] पोपशाहीवर ताण आणला, जी नंतर रोममध्ये परतली. १६४८ मध्ये, [[पोप इनोसंट दहावा|पोप इनोसेंत दहाव्यांनी]] वेस्टफालेनच्या शांतता करारावर टीका केली, कारण त्यामुळे युरोपच्या बऱ्याच भागांमध्ये पवित्रासनाचा अधिकार कमकुवत होत होता. १७९८ ते १७९९ पर्यंत, [[फ्रेंच राज्यक्रांती|फ्रांसी क्रांतीनंतर]], पोपच्या राज्यांवर नेपोलियनच्या अधिपत्याखालील [[फ्रान्सचे पहिले साम्राज्य|पहिल्या फ्रांसी साम्राज्याचे]] भगिनी प्रजासत्ताक 'रोमन प्रजासत्ताक' म्हणून थोडक्यात ताब्यात घेण्यात आला होता, नंतर त्यांचा प्रदेश पुन्हा स्थापित केला. व्हियेनाच्या परिषदामध्ये (१८१४-१८१५) पवित्रासनाचे प्रतिनिधित्व केले गेले आणि "सर्व राज्यांच्या संदर्भात सामान्य प्रथागत आंतरराष्ट्रीय कायद्याचा एक स्थायी विषय" म्हणून त्याची ओळख पटवली गेली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.open-diplomacy.eu/blog/moral-diplomacy-of-the-holy-see-multi-level-diplomacy-of-a-tr|title='Moral Diplomacy' of the Holy See: Multi-Level Diplomacy of a Transnational Actor|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914132318/http://www.open-diplomacy.eu/blog/moral-diplomacy-of-the-holy-see-multi-level-diplomacy-of-a-tr|archive-date=14 September 2018|access-date=14 September 2018}}</ref> पोपी राज्यांना पोपशाहीच्या अधिपत्याखाली मान्यता दिली आणि त्यांचा विस्तार मोठ्या प्रमाणात पुनर्संचयित केला. १८७० मध्ये [[इटलीचे राजतंत्र (१८६१-१९४६)|इटलीच्या राजतंत्राने]] रोमवर ताबा मिळवला आणि सावोयी युगातील रोमन प्रश्नामुळे पोप १८७० ते १९२९ पर्यंत " व्हॅटिकनमध्ये कैदी " बनले असले तरी, त्यांचा आंतरराष्ट्रीय कायदेशीर विषय "राजकीय संबंधांच्या चालू असलेल्या परस्परसंबंधांद्वारे स्थापित" झाला, जे केवळ टिकवून ठेवले गेले नाहीत तर अनेक पटींनी वाढले. १९२९ मध्ये, पवित्रासन आणि इटली यांच्यातील लातेरानी कराराने व्हॅटिकन सिटीला, प्रदेशातील बाह्य-प्रादेशिक मालमत्तांसह, एक स्वतंत्र शहर-राज्य म्हणूनही मान्यता दिली. तेव्हापासून, व्हॅटिकन सिटी हे पवित्रासनापेक्षा वेगळे असले तरी "पूर्ण मालकी, अनन्य अधिपत्य आणि सार्वभौम अधिकार आणि अधिकारक्षेत्रा" खाली आहे. {{NoteTag|The Holy See is the central governing body of the Catholic Church and a sovereign entity recognized by international law, consisting of the Pope and the [[Roman Curia]]. It is also commonly referred to as "the Vatican", especially when used as a [[metonym]] for the [[hierarchy of the Catholic Church]].}} <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.rightofassembly.info/assets/downloads/1929_Lateran_Treaty.pdf|title=Treaty Between the Holy See and Italy|date=2024-01-13|website=rightofassembly.info|at=Article 03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240113124504/https://www.rightofassembly.info/assets/downloads/1929_Lateran_Treaty.pdf|archive-date=2024-01-13}}</ref> == संघटना == पवित्रासन हे [[सौदी अरेबिया|सौदी अरब]], [[इस्वाटिनी]], [[संयुक्त अरब अमिराती]], [[कतार]], [[ब्रुनेई|ब्रुनई]] आणि [[ओमान]] यांच्यासह जगातील शेवटच्या सात [[संपूर्ण राजेशाही|संपूर्ण राजेशाहींपैकी]] एक आहे. <ref name="factbook">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/holy-see-vatican-city/|title=CIA's factbook Vatican State|date=16 February 2022|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126204237/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/holy-see-vatican-city/|archive-date=26 January 2022|access-date=25 January 2021}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/stato-e-governo.html|title=State and Government|website=www.vaticanstate.va|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331104125/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/stato-e-governo.html|archive-date=31 March 2018|access-date=1 April 2018}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://storiesofworld.com/people-seven-nations-live-absolute-monarchy-click-know-nations/|title=These 7 nations are ruled by an absolute monarchy!|date=22 December 2015|work=Stories of World|language=en-US|access-date=1 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402101211/https://storiesofworld.com/people-seven-nations-live-absolute-monarchy-click-know-nations/|archive-date=2 April 2018|url-status=dead}}</ref> पोप रोमन कुरियाद्वारे कॅथलिक चर्चवर शासन करतात. कुरिया हे कार्यालयांचे एक संकुल आहे जे सर्वोच्च स्तरावर चर्चच्या बाबींचे प्रशासन करते, ज्यामध्ये परराष्ट्रमंत्री, एकोणीस दिकास्तेरी, तीन न्यायालय, अकरा पोपी मंत्रणा आणि सात पोपी आयोग आहेत. === मुत्सद्देगिरी === [[चित्र:Holy_See_relations.svg|इवलेसे|पवित्रासनासोबतचे परराष्ट्र संबंध:{{legend|#008000|मुत्सद्देगिरी संबंध आहेत}}{{legend|#00ff00|वेगळे संबंध आहेत}} {{legend|#999999|संबंध नाहीत}}]] [[मध्य युग|मध्ययुगापासून]] रोमच्या बिशपच्या पीठाला एक सार्वभौम अस्तित्व असे मान्यता दिली आहे. पवित्रासन (व्हॅटिकन सिटी राज्यापासून वेगळे) १८३ सार्वभौम राज्यांशी औपचारिक राजनैतिक संबंध ठेवते आणि अलीकडेच त्यांच्याशी राजनैतिक संबंध प्रस्थापित केले आहेत, <ref name="DipRel">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_20010123_holy-see-relations_en.html|title=Bilateral and Multilateral Relations of the Holy See, update on October 22, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140709142833/https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_20010123_holy-see-relations_en.html|archive-date=9 July 2014}}</ref> तसेच [[युरोपियन संघ|युरोपीय सांघ]] आणि माल्ताचे सार्वभौम लष्करी संघटनाशीही संबंध आहेत, आणि फिलिस्तिनी स्वातंत्र्य संस्थाशी विशेष स्वरूपाचे संबंध आहेत; <ref>[https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/corpo-diplomatico_index_en.html#top Bilateral and Multilateral Relations of the Holy See] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012105106/https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/corpo-diplomatico_index_en.html}}. </ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.zenit.org/article-34102?l=english|title=179 states have full diplomatic relations with the Holy See|date=11 January 2012|publisher=[[Zenit News Agency]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120116144434/http://www.zenit.org/article-34102?l=english|archive-date=16 January 2012|access-date=20 January 2012}}</ref> पवित्रासनाकडे मान्यताप्राप्त ६९ राजदूत मंडळ रोममध्ये स्थित आहेत. पवित्रासन परदेशात १८० स्थायी राजनैतिक मंडळ चालवते, ज्यांपैकी ७४ अनिवासी आहेत, ज्याच्यामुळे त्याच्या १०६ ठोस मंडळांपैकी अनेक दोन किंवा अधिक देश किंवा आंतरराष्ट्रीय संस्थांकडे मान्यताप्राप्त आहेत. पवित्रासनाच्या राजनैतिक कार्यांचे निर्देशन परराष्ट्रमंत्रालय ( मुख्य परराष्ट्रमंत्रींच्या अध्यक्षतेखाली)द्वारे, राज्यांशी संबंध विभागामार्फत केले जाते. अशी १२ आंतरराष्ट्रीय मान्यताप्राप्त राज्ये आहेत ज्यांच्याशी पवित्रासनाचे संबंध नाहीत. पवित्रासन हा आंतरराष्ट्रीय कायद्याचा एकमेव युरोपीय विषय आहे ज्याचे चीनचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या [[तैवान|चीन प्रजासत्ताका (तैवान) च्या]] सरकारशी राजनैतिक संबंध आहेत, <ref>[https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/corpo-diplomatico/corpo-diplomatico_stati_elenco_en.html Holy See Press Office: "Bilateral and Multilateral Relations of the Holy See"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140906041527/https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/corpo-diplomatico/corpo-diplomatico_stati_elenco_en.html}}</ref> <ref>''[[Annuario Pontificio]] 2013'' (Libreria Editrice Vaticana, 2013, {{ISBN|978-88-209-9070-1}}), pp. 1307 (Rappresentanze Pontificie) and 1338 (Corpo Diplomatico presso la Santa Sede)</ref> [[चीन|चीनच्या लोकशाही प्रजासत्ताकाच्या]] सरकारशी नाही. == सेना == [[चित्र:Vatikanoko_guardia_suitzarra,_Lurdako_Gure_Amaren_Santutegian.jpg|इवलेसे|200x200अंश|गस्त घालणारे [[स्विस गार्ड]]]] विविध युरोपीय देशांसारखेच, पूर्वीच्या पोपांनी सैन्याचा भाग म्हणून स्विस भाडोत्री सैनिकांची भरती केली होती. [[पोप जुलियस दुसरा|पोप युलिउस दुसऱ्यांनी]] जानेवारी १५०६ मध्ये पोपांचे वैयक्तिक अंगरक्षक म्हणून [[स्विस गार्ड|पोपी स्विस गार्डाची]] स्थापना केली आणि ते आजही तेच कार्य करत आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://schweizergarde.ch/paepstliche-schweizergarde/en/about-us/history/|title=Päpstliche Schweizergarde: History|website=schweizergarde.ch}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vatican.va/content/romancuria/en/guardia-svizzera-pontificia/corpo-della-guardia-svizzera-pontificia/profilo.html|title=Pontifical Swiss Guard Pontifical Swiss Guard Profile|website=www.vatican.va}}</ref> ''<nowiki/>'अन्नुवारियो पोन्तिफिशीयो'मध्ये'' त्याची नोंद 'पवित्रासन' खाली आहे, 'व्हॅटिकन सिटी' अंतर्गत नाही. आज, गार्डमध्ये १३५ सदस्यांची निश्चित संख्या आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vatican.va/content/romancuria/en/guardia-svizzera-pontificia/corpo-della-guardia-svizzera-pontificia/struttura.html|title=Pontifical Swiss Guard Pontifical Swiss Guard Structure|website=www.vatican.va}}</ref> पवित्रासन आणि स्वित्झर्लंड यांच्यातील विशेष करारानुसार भरतीची व्यवस्था केली जाते. सर्व भरती होणारे उमेदवार कॅथलिक, अविवाहित पुरुष असायला हवेत, ज्यांच्याकडे स्विस नागरिकत्व आहे, ज्यांनी स्विस सशस्त्र दलात मूलभूत प्रशिक्षण पूर्ण केले आहे आणि ज्यांच्याकडे चारित्र्य पडताळणीचे प्रमाणपत्र असे, व त्यांचे वय १९ ते ३० वर्ष असावे आणि त्यांची उंची किमान {{Convert|175|cm|ftin|abbr=off}} असावी. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://schweizergarde.ch/en/paepstliche-schweizergarde/fr/devenir-garde/les-conditions/|title=Päpstliche Schweizergarde: Les conditions|website=schweizergarde.ch}}</ref> सदस्य लहान शस्त्रे आणि पारंपरिक हालबर्डने सज्ज असतात आणि त्यांना अंगरक्षक डावपेचांचे प्रशिक्षण दिले जाते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://schweizergarde.ch/en/paepstliche-schweizergarde/it/diventare-guardia/formazione/|title=Päpstliche Schweizergarde: Formazione|website=schweizergarde.ch}}</ref> व्हॅटिकन सिटीमधील पोलीस दल, ज्याला व्हॅटिकन सिटीचे जेनदार्मरी दल असे म्हटल्या जाते, ते त्या शहर-राज्याच्या मालकीचे आहे, पवित्रासनाच्या नाही. पवित्रासनाने अणुशस्त्रांच्या संपूर्ण निर्मूलनासाठी वाटाघाटी करण्याकरिता एक बंधनकारक करार असलेल्या, अणुशस्त्रबंदीवरील संयुक्त राष्ट्र या करारावरती स्वाक्षरी केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en|title=Chapter XXVI: Disarmament&nbsp;– No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons|date=7 July 2017|publisher=United Nations Treaty Collection|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190806220546/https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en|archive-date=6 August 2019|access-date=10 August 2019}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=Gomes|first=Robin|url=https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2018-10/holy-see-united-nations-auza-prohibition-nuclear-weapons.html|title=Holy See urges ratification of Nuclear Weapons Ban Treaty|date=23 October 2018|work=Vatican News|access-date=10 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190810014127/https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2018-10/holy-see-united-nations-auza-prohibition-nuclear-weapons.html|archive-date=10 August 2019|url-status=live}}</ref> == राजचिन्ह ==  {{multiple image|image1=Coat of Arms of the Holy See (red).svg|alt1=|caption1=पवित्रासनाचे राजचिन्ह(चे एक तफावत)|width1=120|width2=120|image2=Coat of arms of Vatican City (2023–present).svg|alt2=|caption2=पवित्रासनाचे राजचिन्ह}} पवित्रासनाच्या राजचिन्हात तिरकस सोन्याची किल्ली आणि डाव्या बाजूला चांदीची किल्ली आहे, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://books.google.com/books?id=zLBnynmMp_oC&q=%22present+usage+of+placing+a+gold+key%22|title=A Treatise on Ecclesiastical Heraldry|last=Galbreath|first=Donald Lindsay|date=13 September 1930|publisher=W. Heffer and sons, Limited|via=Google Books|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310114619/https://books.google.com/books?id=zLBnynmMp_oC&q=%22present+usage+of+placing+a+gold+key%22|archive-date=10 March 2024|access-date=12 November 2020}}</ref> <ref>"सोनेरी किल्ली, जी उजवीकडील निर्देश करती, हिचे अर्थ आहे कि तिची सत्ता स्वर्गापर्यंतही असते. चांदीची चावी, जी डावीकडील निर्देश करती, हिचे अर्थ आहे कि सगळ्या भक्तांवरती तिची सत्ता." </ref> जसे रिक्तासन (सेदे वाकान्ते) राजचिन्हात आणि वैयक्तिक पोपी बोधचिन्हांच्या बाह्य अलंकरणात असते. १९२९ मध्ये नव्याने स्थापन झालेल्या व्हॅटिकन सिटीच्या राजचिन्हासाठी किल्ल्यांची उलट रचना निवडली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.uniroma2.it/didattica/Ecclesiastico/deposito/Leggi_Vaticane.pdf|title=Appendix B ("All. B. Stemma Ufficiale dello Stato della Città del Vaticano") of the Fundamental Law of Vatican City State, 7 June 1929|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131217230421/http://www.uniroma2.it/didattica/Ecclesiastico/deposito/Leggi_Vaticane.pdf|archive-date=17 December 2013|access-date=7 February 2014}}</ref> == संदर्भ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{संदर्भयादी}} [[वर्ग:Webarchive template wayback links]] skxhioy7ccufxie5fuglv78kxrz03on 2686361 2686360 2026-05-28T03:32:04Z TheonlyPuneriintown 157039 syntax error 2686361 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट देश|sovereignty_type=[[आंतरराष्ट्रीय कायदा|आंतरराष्ट्रीय कायदे]]प्रमाणे [[सार्वभौम|सार्वभौम अस्तित्व]]|established_event1=[[प्रेषितासन]]|established_date1=[[सेंट पीटर|संत पथरोसांनी]] पहिल्या शतकामध्ये <br /><small>("प्रेषितांचे युवराज")</small>|established_event2=[[पोपी प्राधान्य]]|established_date2=[[पूर्व चर्च]] – पुरातनता<br /><small>([[कॅथलिक चर्चच्या धर्मनियमाप्रमाणे कायदा |धर्मनियमाप्रमाणे कायदा]]; [[कॅथलिक चर्चचे वैध इतिहास |वैध इतिहास]])</small>|established_event3=[[सुत्रीचे दान]]|established_date3=७२८ <small>([[लोंबार्द|लोंबार्दी]] [[लोंबार्दी राजांची यादी|राजा]] [[लोंबार्दी राजा लिउत्प्रांदा|लिउत्प्रांदांनी]] दिलेले [[रोमचे डची| रोमच्या डचीत]] प्रदेश)</small>|established_event4=[[पेपिनचे दान]]|established_date4=७५६ <small>(रोमच्या डचीमध्ये [[सार्वभौम]] [[फ्रांक|फ्रांकी]] [[फ्रांकी राजांची यादी|राजा]] [[बुटके पेपिन|पेपिन]] यांनी पुन्हा दृढकथन केले)</small>|established_event5=[[पोपी राज्य]]|established_date5=७५६–१८७०<br /><small>१०७५: ''[[दिक्तातुस पापॅ]]''<br>११७७: [[वेनिसचे करार]] (सार्वभौम [[पवित्र रोमन साम्राज्य]] चे सम्राट [[फ्रेडरिक पहिले, पवित्र रोमन साम्राज्य|फ्रेडेरीक पहिल्यांनी]] पुन्हा दृढकथन केले)</small>|established_event6=[[व्हॅटिकनमध्ये कैदी]]|established_date6=१८७०–१९२९<br /><small>([[इटलीचे राजतंत्र (१८६१-१९४६)|इटलीचे राजतंत्र]]च्या खाली प्रदेशाचे नियंत्रण)</small>|established_event7=[[व्हॅटिकन सिटी]]|established_date7=१९२९–<br /><small>(इटलीसोबत [[लातेरी करार]] आधुनिक व्हॅटिकन सिटी बनते)</small>|राष्ट्र_प्रचलित_नाव=पवित्रासन(होली सी)|राष्ट्र_ध्वज=Flag of Vatican City (2023–present).svg|राष्ट्र_चिन्ह=Coat of Arms of the Holy See (red).svg}} '''पवित्रासन''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/holy-see|title=the Holy See|website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240111135945/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/holy-see|archive-date=2024-01-11}}</ref> <ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/the-holy-see#:~:text=%C3%B0%C9%99%20%CB%8Ch%C9%99%CA%8Ali%20%CB%88si%CB%90%2F-,%2F%C3%B0%C9%99%20%CB%8Ch%C9%99%CA%8Ali%20%CB%88si%CB%90%2F,Oxford%20Advanced%20Learner's%20Dictionary%20app.|title=the Holy See|website=[[Oxford English Dictionary|Oxford Learners Dictionaries]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240111140254/https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/the-holy-see|archive-date=2024-01-11}}</ref> ([[लॅटिन भाषा|लॅटिन]]: Sancta Sedes, 'सांक्ता सेदेस्', अर्थ: पवित्र खुर्ची; <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newadvent.org/cathen/07424b.htm?lang=eng|title=the Holy See (Catholic Encyclopedia)|date=28 January 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240128062041/https://www.newadvent.org/cathen/07424b.htm?lang=eng|archive-date=28 January 2024|access-date=28 January 2024}}</ref> [[इटालियन भाषा|इटालियन]] Santa Sede [ˈsanta ˈsɛːde], 'सान्ता सेदे'), ज्याला '''होली सी''', '''रोमचे आसन''', किंवा '''प्रेषितासन''' असेही म्हणतात, <ref name=":1">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=3wksAQAAMAAJ|title=The Concise Oxford Dictionary of the Christian Church|last=Livingstone|first=Elizabeth A.|date=2006|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-861442-5|edition=2nd|pages=33|language=en|access-date=9 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310114658/https://books.google.com/books?id=3wksAQAAMAAJ|archive-date=10 March 2024}}</ref> हे [[कॅथलिक चर्च]] आणि [[व्हॅटिकन सिटी|व्हॅटिकन सिटीचे]] केंद्रीय प्रशासकीय मंडळ आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.britannica.com/topic/Holy-See|title=Holy See {{!}} Definition, Roman Catholicism, History, Governance, Vatican, & Facts {{!}} Britannica|date=2024-08-19|website=[[Encyclopedia Britannica]]|language=en|access-date=2024-09-03}}</ref> यामध्ये रोमच्या प्रेषितासनाचे बिशप म्हणून [[पोप]] यांच्या कार्यालय होतो आणि ते जगभरातील कॅथलिक चर्च आणि व्हॅटिकन सिटीचे आध्यात्मिक आणि प्रशासकीय प्राधिकरण म्हणून काम करते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/holysee/55610.htm|title=Holy See (10/05)|website=U.S. Department of State|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120033318/https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/holysee/55610.htm|archive-date=2024-01-20|access-date=2024-01-20}}</ref> आंतरराष्ट्रीय कायद्यानुसार, पवित्रासनाला सार्वभौम कायदेशीर अस्तित्वाचा दर्जा आहे . <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.state.gov/countries-areas/holy-see/|title=Holy See|website=[[United States Department of State]]|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20240111133638/https://www.state.gov/countries-areas/holy-see/|archive-date=2024-01-11|access-date=2024-01-11}}</ref> कॅथलिक ऐतिहासिक नोंदींनुसार व परंपरेनुसार, पवित्रासन ची स्थापना पहिल्या शतकात [[सेंट पीटर|संत पीटर]] आणि [[सेंट पॉल|संत पॉल]] यांनी केली. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''संदर्भ हवा'' &#x5D;</sup> पीटरचे पोपपद आणि पोपी प्राधान्यामुळे, ते जगभरातील कॅथलिकांसाठी पूर्ण ऐक्यतेचे केंद्रबिंदू आहे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=ikAbAAAAIAAJ|title=The Triumph of the Holy See: A Short History of the Papacy in the Nineteenth Century|last=Holmes|first=J. Derek|date=1978|publisher=[[Burns & Oates]]|isbn=978-7-80186-160-3|pages=142|language=en|access-date=20 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310114707/https://books.google.com/books?id=ikAbAAAAIAAJ|archive-date=10 March 2024}}</ref> पवित्रासन चे मुख्यालय व्हॅटिकन सिटीमध्ये आहे, जिथून त्याचे कामकाज चालते आणि त्यावर त्याचे "अनन्य अधिपत्य" आहे. व्हॅटिकन सिटी हे [[रोम|रोममध्ये]] वसलेले एक स्वतंत्र शहर-राज्य आहे, जिथे पोप हे निवडलेले सम्राट आणि म्हणूनच [[राष्ट्रप्रमुख]] आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dfat.gov.au/geo/holy-see/holy-see-the-country-brief|title=Holy See, The country brief|website=Department of Foreign Affairs and Trade (Government of Australia)|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240220143217/https://www.dfat.gov.au/geo/holy-see/holy-see-the-country-brief|archive-date=20 February 2024|access-date=20 February 2024}}</ref> पवित्रासन १८० सार्वभौम राज्यांशी द्विपक्षीय राजनैतिक संबंध ठेवते, करार आणि संधींवर स्वाक्षरी करते आणि [[संयुक्त राष्ट्रे]] आणि त्याचे संस्था, [[युरोपाची परिषद]], युरोपी समुदाय, युरोपमधील सुरक्षा आणि सहकार्य संघटना आणि अमेरिकी राज्यांची संघटना यासह अनेक आंतरराष्ट्रीय संघटनांसोबत बहुपक्षीय राजनैतिक संबंध ठेवते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_doc_20020422_tauran_en.html|title=Holy See's Presence in the International Organizations|website=The Holy See|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140215051159/https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_doc_20020422_tauran_en.html|archive-date=15 February 2014|access-date=3 September 2019}}</ref> <ref name="fco">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/holy-see/|title=Holy See|website=Travel & living abroad|publisher=Foreign & Commonwealth Office|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101231084624/http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/holy-see/|archive-date=31 December 2010|access-date=5 February 2016}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.coe.int/en/web/portal/holy-see|title=Holy See – Observer|website=Council of Europe|language=en-GB|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231008140454/https://www.coe.int/en/web/portal/holy-see|archive-date=8 October 2023|access-date=2024-02-20}}</ref> == व्युत्पत्ति == [[चित्र:Roma-san_giovanni03.jpg|इवलेसे|संत जॉन लातेरानाच्या आर्चबॅसिलिकाच्या गर्भगृहातील पोपचे सिंहासन ( काथेद्रा ) हे पवित्रासनाचे प्रतीक आहे.]] 'पवित्रासन' याचे अर्थ आहे 'पवित्र' + 'आसन'. " प्रेषितासन " ही बारा प्रेषितांपैकी एकाने स्थापन केलेल्या कोणत्याही बिशपच्या आसनासाठी वापरली जाऊ शकते. जेव्हा निश्चित उपपदासह वापरले जाते, तेव्हा कॅथलिक चर्चमध्ये ते विशेषतः रोमच्या बिशपच्या आसनाचा संदर्भ देण्यास वापरले जाते, ज्याला ते चर्च संत पीटरचा उत्तराधिकारी मानते. व्हॅटिकन सिटीमधील [[बासिलिका ऑफ सेंट पीटर|संत पीटर बॅसिलिका]] हे कदाचित पोपशाहीशी सर्वाधिक संबंधित असलेले चर्च असले तरी, पवित्रासनाचे वास्तविक कथेड्रल रोममधील संत जॉन लातेरान आर्चबॅसिलिका ही आहे. {{NoteTag|जरी संत जॉन लातेरान हे रोममध्ये आहे, ते पवित्रासनास [[राज्यक्षेत्रबाह्य विशेषाधिकारी]]मध्ये एक आहे.}} रोमन कॅथलिक चर्चमध्ये, केवळ पोपच्या आसनालाच प्रतिकात्मकरित्या "पवित्र" म्हणून म्हटल्या जाण्याचा अधिकार आहे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Annuario Pontificio|last=Direzione dell'Annuario Pontificio presso la Segreteria di Stato|publisher=Libreria Editrice Vatican|year=2012|isbn=978-88-209-8522-6|location=Stato Città del Vaticano|pages=11–1019 (cf. full list of the Catholic sees)|language=Italian}}</ref> या नियमाला एक अपवाद होता, ज्याचे प्रतिनिधित्व मैंत्सचे बिशपपद करत होते. [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन साम्राज्याच्या]] काळात, मैंत्सच्या पूर्वीच्या आर्चबिशपपदाला, जे निवडक आणि प्रमुख दर्जाचे देखील होते, "मैंत्सचे पवित्रासन" (लॅटिन: {{Lang|la|Sancta Sedes Moguntina}}) ही पदवी धारण करण्याचा विशेषाधिकार होता. <ref name="Kersting">{{स्रोत पुस्तक|title=Mainz – tours on foot|last=Kersting|first=Hans|publisher=Bayerische Verlagsanstalt|year=2003|isbn=978-3-89889-078-6|volume=4}}</ref> == इतिहास == कॅथलिक परंपरेनुसार, रोमच्या धर्मप्रांताचे प्रेषितासन केंद्र १ल्या शतकात संत पीटर आणि [[सेंट पॉल|संत पॉल]] यांनी स्थापित केले होते. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''संदर्भ हवे'' &#x5D;</sup>  ३१३ मध्ये, [[रोमन सम्राट]] [[कॉन्स्टन्टाइन पहिला|कॉन्स्टन्टाईन पहिल्यांनी]] तथाकथित मिलानच्या हुकूमनाम्याद्वारे कॅथलिक चर्च आणि तिच्या मालमत्तेच्या कायदेशीर दर्जाला मान्यता दिली. कॉन्स्टन्टाईनच्या दानाने पश्चिम रोमन राजकीय सत्ता पोप यांच्याकडे हस्तांतरित केली असे मानले जात होते, आणि धर्मसुधारणेच्या काही काळ आधी ही एक फसवणूक असल्याचे उघड होईपर्यंत ते मोठ्या प्रमाणावर स्वीकारले गेले होते. ३८० मध्ये, सम्राट [[थियोडोसियस पहिला|थेओदोसिउस पहिल्यांच्या]] थेस्सालोनिकाच्या हुकूमनाम्याद्वारे ते रोमन साम्राज्याचे राज्य चर्च बनले. ४७६ मध्ये पश्चिम रोमन साम्राज्याच्या पतनानंतर, पोपच्या सर्वोच्चतेच्या ऐहिक कायदेशीर अधिकारक्षेत्राला धर्मनियमात घोषित केल्यानुसार अधिक मान्यता दिली. ७२८ मध्ये, लोंबार्दींचा राजा लिउतप्रांदांनी सुत्रीच्या दानाद्वारे पवित्रासनाला रोमच्या डचीमध्ये प्रदेश दान केले. ७५६ मध्ये, फ्रांकी राजा पेपिनांनी पेपिनच्या दानाद्वारे त्याला सार्वभौमत्वही दान केले. ७५६ ते १८७० पर्यंत, पोपी राज्यांकडे विस्तृत प्रदेश आणि सशस्त्र दल होते. ८०० मध्ये, [[पोप लिओ तिसरा|पोप लेओ तिसऱ्यांनी]] ''<nowiki/>'त्रान्स्लातिओ इम्पेरी'द्वारे'' [[शार्लमेन|शार्लमेनला]] [[पवित्र रोमन सम्राट|रोमन सम्राट]] म्हणून राज्याभिषेक केला. पोपची ऐहिक सत्ता ८५८ पासून [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन साम्राज्याच्या]] सम्राटांच्या पोपच्या राज्याभिषेकाच्या वेळी आणि १०७५ च्या ''दिक्तातुस पापॅच्या'' वेळी शिखरावर पोहोचली, ज्यात याउलट पोपच्या पदच्युतीच्या अधिकाराचेही वर्णन होते. अनेक आधुनिक राज्ये त्यांच्या सार्वभौमत्वाचा संबंध मध्ययुगीन पोपच्या आदेशांमधील मान्यतेशी जोडतात. पूर्व मध्ययुगात रोमवर अनेकदा आक्रामण होऊनही पवित्रासनाचे सार्वभौमत्व टिकून राहिले. इटलीचे राज्य आणि पवित्र रोमन साम्राज्यासोबतचे संबंध काही वेळा तणावपूर्ण होते. हे संबंध १०व्या शतकातील ' संत पीटरच्या पितृदाय ' संदर्भातील ' ''दिप्लोमा ओत्तोनिआनुम''' आणि ' ''लिबेल्लुस दे इम्पेरातोरिया पोतेस्ताते इन उर्बे रोमा'' ' यांपासून ते १०७६-११२२ मधील निवेश विवाद पर्यंत पोहोचले आणि ११२२ मध्ये वॉर्म्सच्या करारनाम्याद्वारे पुन्हा मिटले. १३०९-१३७६ दरम्यानच्या निर्वासित [[आव्हियों पोपशाही|आव्हियों पोपशाहीनेही]] पोपशाहीवर ताण आणला, जी नंतर रोममध्ये परतली. १६४८ मध्ये, [[पोप इनोसंट दहावा|पोप इनोसेंत दहाव्यांनी]] वेस्टफालेनच्या शांतता करारावर टीका केली, कारण त्यामुळे युरोपच्या बऱ्याच भागांमध्ये पवित्रासनाचा अधिकार कमकुवत होत होता. १७९८ ते १७९९ पर्यंत, [[फ्रेंच राज्यक्रांती|फ्रांसी क्रांतीनंतर]], पोपच्या राज्यांवर नेपोलियनच्या अधिपत्याखालील [[फ्रान्सचे पहिले साम्राज्य|पहिल्या फ्रांसी साम्राज्याचे]] भगिनी प्रजासत्ताक 'रोमन प्रजासत्ताक' म्हणून थोडक्यात ताब्यात घेण्यात आला होता, नंतर त्यांचा प्रदेश पुन्हा स्थापित केला. व्हियेनाच्या परिषदामध्ये (१८१४-१८१५) पवित्रासनाचे प्रतिनिधित्व केले गेले आणि "सर्व राज्यांच्या संदर्भात सामान्य प्रथागत आंतरराष्ट्रीय कायद्याचा एक स्थायी विषय" म्हणून त्याची ओळख पटवली गेली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.open-diplomacy.eu/blog/moral-diplomacy-of-the-holy-see-multi-level-diplomacy-of-a-tr|title='Moral Diplomacy' of the Holy See: Multi-Level Diplomacy of a Transnational Actor|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914132318/http://www.open-diplomacy.eu/blog/moral-diplomacy-of-the-holy-see-multi-level-diplomacy-of-a-tr|archive-date=14 September 2018|access-date=14 September 2018}}</ref> पोपी राज्यांना पोपशाहीच्या अधिपत्याखाली मान्यता दिली आणि त्यांचा विस्तार मोठ्या प्रमाणात पुनर्संचयित केला. १८७० मध्ये [[इटलीचे राजतंत्र (१८६१-१९४६)|इटलीच्या राजतंत्राने]] रोमवर ताबा मिळवला आणि सावोयी युगातील रोमन प्रश्नामुळे पोप १८७० ते १९२९ पर्यंत " व्हॅटिकनमध्ये कैदी " बनले असले तरी, त्यांचा आंतरराष्ट्रीय कायदेशीर विषय "राजकीय संबंधांच्या चालू असलेल्या परस्परसंबंधांद्वारे स्थापित" झाला, जे केवळ टिकवून ठेवले गेले नाहीत तर अनेक पटींनी वाढले. १९२९ मध्ये, पवित्रासन आणि इटली यांच्यातील लातेरानी कराराने व्हॅटिकन सिटीला, प्रदेशातील बाह्य-प्रादेशिक मालमत्तांसह, एक स्वतंत्र शहर-राज्य म्हणूनही मान्यता दिली. तेव्हापासून, व्हॅटिकन सिटी हे पवित्रासनापेक्षा वेगळे असले तरी "पूर्ण मालकी, अनन्य अधिपत्य आणि सार्वभौम अधिकार आणि अधिकारक्षेत्रा" खाली आहे. {{NoteTag|The Holy See is the central governing body of the Catholic Church and a sovereign entity recognized by international law, consisting of the Pope and the [[Roman Curia]]. It is also commonly referred to as "the Vatican", especially when used as a [[metonym]] for the [[hierarchy of the Catholic Church]].}} <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.rightofassembly.info/assets/downloads/1929_Lateran_Treaty.pdf|title=Treaty Between the Holy See and Italy|date=2024-01-13|website=rightofassembly.info|at=Article 03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240113124504/https://www.rightofassembly.info/assets/downloads/1929_Lateran_Treaty.pdf|archive-date=2024-01-13}}</ref> == संघटना == पवित्रासन हे [[सौदी अरेबिया|सौदी अरब]], [[इस्वाटिनी]], [[संयुक्त अरब अमिराती]], [[कतार]], [[ब्रुनेई|ब्रुनई]] आणि [[ओमान]] यांच्यासह जगातील शेवटच्या सात [[संपूर्ण राजेशाही|संपूर्ण राजेशाहींपैकी]] एक आहे. <ref name="factbook">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/holy-see-vatican-city/|title=CIA's factbook Vatican State|date=16 February 2022|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126204237/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/holy-see-vatican-city/|archive-date=26 January 2022|access-date=25 January 2021}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/stato-e-governo.html|title=State and Government|website=www.vaticanstate.va|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331104125/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/stato-e-governo.html|archive-date=31 March 2018|access-date=1 April 2018}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://storiesofworld.com/people-seven-nations-live-absolute-monarchy-click-know-nations/|title=These 7 nations are ruled by an absolute monarchy!|date=22 December 2015|work=Stories of World|language=en-US|access-date=1 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402101211/https://storiesofworld.com/people-seven-nations-live-absolute-monarchy-click-know-nations/|archive-date=2 April 2018|url-status=dead}}</ref> पोप रोमन कुरियाद्वारे कॅथलिक चर्चवर शासन करतात. कुरिया हे कार्यालयांचे एक संकुल आहे जे सर्वोच्च स्तरावर चर्चच्या बाबींचे प्रशासन करते, ज्यामध्ये परराष्ट्रमंत्री, एकोणीस दिकास्तेरी, तीन न्यायालय, अकरा पोपी मंत्रणा आणि सात पोपी आयोग आहेत. === मुत्सद्देगिरी === [[चित्र:Holy_See_relations.svg|इवलेसे|पवित्रासनासोबतचे परराष्ट्र संबंध:{{legend|#008000|मुत्सद्देगिरी संबंध आहेत}}{{legend|#00ff00|वेगळे संबंध आहेत}} {{legend|#999999|संबंध नाहीत}}]] [[मध्य युग|मध्ययुगापासून]] रोमच्या बिशपच्या पीठाला एक सार्वभौम अस्तित्व असे मान्यता दिली आहे. पवित्रासन (व्हॅटिकन सिटी राज्यापासून वेगळे) १८३ सार्वभौम राज्यांशी औपचारिक राजनैतिक संबंध ठेवते आणि अलीकडेच त्यांच्याशी राजनैतिक संबंध प्रस्थापित केले आहेत, <ref name="DipRel">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_20010123_holy-see-relations_en.html|title=Bilateral and Multilateral Relations of the Holy See, update on October 22, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140709142833/https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_20010123_holy-see-relations_en.html|archive-date=9 July 2014}}</ref> तसेच [[युरोपियन संघ|युरोपीय सांघ]] आणि माल्ताचे सार्वभौम लष्करी संघटनाशीही संबंध आहेत, आणि फिलिस्तिनी स्वातंत्र्य संस्थाशी विशेष स्वरूपाचे संबंध आहेत; <ref>[https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/corpo-diplomatico_index_en.html#top Bilateral and Multilateral Relations of the Holy See] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012105106/https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/corpo-diplomatico_index_en.html}}. </ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.zenit.org/article-34102?l=english|title=179 states have full diplomatic relations with the Holy See|date=11 January 2012|publisher=[[Zenit News Agency]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120116144434/http://www.zenit.org/article-34102?l=english|archive-date=16 January 2012|access-date=20 January 2012}}</ref> पवित्रासनाकडे मान्यताप्राप्त ६९ राजदूत मंडळ रोममध्ये स्थित आहेत. पवित्रासन परदेशात १८० स्थायी राजनैतिक मंडळ चालवते, ज्यांपैकी ७४ अनिवासी आहेत, ज्याच्यामुळे त्याच्या १०६ ठोस मंडळांपैकी अनेक दोन किंवा अधिक देश किंवा आंतरराष्ट्रीय संस्थांकडे मान्यताप्राप्त आहेत. पवित्रासनाच्या राजनैतिक कार्यांचे निर्देशन परराष्ट्रमंत्रालय ( मुख्य परराष्ट्रमंत्रींच्या अध्यक्षतेखाली)द्वारे, राज्यांशी संबंध विभागामार्फत केले जाते. अशी १२ आंतरराष्ट्रीय मान्यताप्राप्त राज्ये आहेत ज्यांच्याशी पवित्रासनाचे संबंध नाहीत. पवित्रासन हा आंतरराष्ट्रीय कायद्याचा एकमेव युरोपीय विषय आहे ज्याचे चीनचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या [[तैवान|चीन प्रजासत्ताका (तैवान) च्या]] सरकारशी राजनैतिक संबंध आहेत, <ref>[https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/corpo-diplomatico/corpo-diplomatico_stati_elenco_en.html Holy See Press Office: "Bilateral and Multilateral Relations of the Holy See"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140906041527/https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/corpo-diplomatico/corpo-diplomatico_stati_elenco_en.html}}</ref> <ref>''[[Annuario Pontificio]] 2013'' (Libreria Editrice Vaticana, 2013, {{ISBN|978-88-209-9070-1}}), pp. 1307 (Rappresentanze Pontificie) and 1338 (Corpo Diplomatico presso la Santa Sede)</ref> [[चीन|चीनच्या लोकशाही प्रजासत्ताकाच्या]] सरकारशी नाही. == सेना == [[चित्र:Vatikanoko_guardia_suitzarra,_Lurdako_Gure_Amaren_Santutegian.jpg|इवलेसे|200x200अंश|गस्त घालणारे [[स्विस गार्ड]]]] विविध युरोपीय देशांसारखेच, पूर्वीच्या पोपांनी सैन्याचा भाग म्हणून स्विस भाडोत्री सैनिकांची भरती केली होती. [[पोप जुलियस दुसरा|पोप युलिउस दुसऱ्यांनी]] जानेवारी १५०६ मध्ये पोपांचे वैयक्तिक अंगरक्षक म्हणून [[स्विस गार्ड|पोपी स्विस गार्डाची]] स्थापना केली आणि ते आजही तेच कार्य करत आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://schweizergarde.ch/paepstliche-schweizergarde/en/about-us/history/|title=Päpstliche Schweizergarde: History|website=schweizergarde.ch}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vatican.va/content/romancuria/en/guardia-svizzera-pontificia/corpo-della-guardia-svizzera-pontificia/profilo.html|title=Pontifical Swiss Guard Pontifical Swiss Guard Profile|website=www.vatican.va}}</ref> ''<nowiki/>'अन्नुवारियो पोन्तिफिशीयो'मध्ये'' त्याची नोंद 'पवित्रासन' खाली आहे, 'व्हॅटिकन सिटी' अंतर्गत नाही. आज, गार्डमध्ये १३५ सदस्यांची निश्चित संख्या आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vatican.va/content/romancuria/en/guardia-svizzera-pontificia/corpo-della-guardia-svizzera-pontificia/struttura.html|title=Pontifical Swiss Guard Pontifical Swiss Guard Structure|website=www.vatican.va}}</ref> पवित्रासन आणि स्वित्झर्लंड यांच्यातील विशेष करारानुसार भरतीची व्यवस्था केली जाते. सर्व भरती होणारे उमेदवार कॅथलिक, अविवाहित पुरुष असायला हवेत, ज्यांच्याकडे स्विस नागरिकत्व आहे, ज्यांनी स्विस सशस्त्र दलात मूलभूत प्रशिक्षण पूर्ण केले आहे आणि ज्यांच्याकडे चारित्र्य पडताळणीचे प्रमाणपत्र असे, व त्यांचे वय १९ ते ३० वर्ष असावे आणि त्यांची उंची किमान {{Convert|175|cm|ftin|abbr=off}} असावी. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://schweizergarde.ch/en/paepstliche-schweizergarde/fr/devenir-garde/les-conditions/|title=Päpstliche Schweizergarde: Les conditions|website=schweizergarde.ch}}</ref> सदस्य लहान शस्त्रे आणि पारंपरिक हालबर्डने सज्ज असतात आणि त्यांना अंगरक्षक डावपेचांचे प्रशिक्षण दिले जाते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://schweizergarde.ch/en/paepstliche-schweizergarde/it/diventare-guardia/formazione/|title=Päpstliche Schweizergarde: Formazione|website=schweizergarde.ch}}</ref> व्हॅटिकन सिटीमधील पोलीस दल, ज्याला व्हॅटिकन सिटीचे जेनदार्मरी दल असे म्हटल्या जाते, ते त्या शहर-राज्याच्या मालकीचे आहे, पवित्रासनाच्या नाही. पवित्रासनाने अणुशस्त्रांच्या संपूर्ण निर्मूलनासाठी वाटाघाटी करण्याकरिता एक बंधनकारक करार असलेल्या, अणुशस्त्रबंदीवरील संयुक्त राष्ट्र या करारावरती स्वाक्षरी केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en|title=Chapter XXVI: Disarmament&nbsp;– No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons|date=7 July 2017|publisher=United Nations Treaty Collection|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190806220546/https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en|archive-date=6 August 2019|access-date=10 August 2019}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=Gomes|first=Robin|url=https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2018-10/holy-see-united-nations-auza-prohibition-nuclear-weapons.html|title=Holy See urges ratification of Nuclear Weapons Ban Treaty|date=23 October 2018|work=Vatican News|access-date=10 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190810014127/https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2018-10/holy-see-united-nations-auza-prohibition-nuclear-weapons.html|archive-date=10 August 2019|url-status=live}}</ref> == राजचिन्ह ==  {{multiple image|image1=Coat of Arms of the Holy See (red).svg|alt1=|caption1=पवित्रासनाचे राजचिन्ह(चे एक तफावत)|width1=120|width2=120|image2=Coat of arms of Vatican City (2023–present).svg|alt2=|caption2=पवित्रासनाचे राजचिन्ह}} पवित्रासनाच्या राजचिन्हात तिरकस सोन्याची किल्ली आणि डाव्या बाजूला चांदीची किल्ली आहे, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://books.google.com/books?id=zLBnynmMp_oC&q=%22present+usage+of+placing+a+gold+key%22|title=A Treatise on Ecclesiastical Heraldry|last=Galbreath|first=Donald Lindsay|date=13 September 1930|publisher=W. Heffer and sons, Limited|via=Google Books|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310114619/https://books.google.com/books?id=zLBnynmMp_oC&q=%22present+usage+of+placing+a+gold+key%22|archive-date=10 March 2024|access-date=12 November 2020}}</ref> <ref>"सोनेरी किल्ली, जी उजवीकडील निर्देश करती, हिचे अर्थ आहे कि तिची सत्ता स्वर्गापर्यंतही असते. चांदीची चावी, जी डावीकडील निर्देश करती, हिचे अर्थ आहे कि सगळ्या भक्तांवरती तिची सत्ता." </ref> जसे रिक्तासन (सेदे वाकान्ते) राजचिन्हात आणि वैयक्तिक पोपी बोधचिन्हांच्या बाह्य अलंकरणात असते. १९२९ मध्ये नव्याने स्थापन झालेल्या व्हॅटिकन सिटीच्या राजचिन्हासाठी किल्ल्यांची उलट रचना निवडली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.uniroma2.it/didattica/Ecclesiastico/deposito/Leggi_Vaticane.pdf|title=Appendix B ("All. B. Stemma Ufficiale dello Stato della Città del Vaticano") of the Fundamental Law of Vatican City State, 7 June 1929|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131217230421/http://www.uniroma2.it/didattica/Ecclesiastico/deposito/Leggi_Vaticane.pdf|archive-date=17 December 2013|access-date=7 February 2014}}</ref> == संदर्भ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{संदर्भयादी}} [[वर्ग:Webarchive template wayback links]] 0bsr669v5p894sjomsimyelsqsyzlh9 0 380068 2686359 2026-05-28T03:23:57Z TheonlyPuneriintown 157039 [[पवित्रासन (होली सी)]] कडे पुनर्निर्देशित 2686359 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[पवित्रासन (होली सी)]] nmqbwhb3h1gxwo1htdpxkr4c65hg2bc 1 380069 2686362 2026-05-28T03:38:44Z TheonlyPuneriintown 157039 /* भाषा जोडण्याची अधिकारी */ नवीन विभाग 2686362 wikitext text/x-wiki == भाषा जोडण्याची अधिकारी == मी 'आंतरभाषिक दुवा जोडा' येथे गेलो तर "हे पान बदल अथवा इतर कृती होऊ नयेत म्हणून सुरक्षित केले गेले आहे', व मला दुवा जोडता नाही आली. कोणाला ही अधिकारी असेल, कृपया जोडाल. [[सदस्य:TheonlyPuneriintown|TheonlyPuneriintown]] ([[सदस्य चर्चा:TheonlyPuneriintown|चर्चा]]) ०९:०८, २८ मे २०२६ (IST) cjaqohnk20lbh8jt3381gz377l2gas4 2686363 2686362 2026-05-28T04:07:11Z संतोष गोरे 135680 /* भाषा जोडण्याची अधिकारी */ Reply 2686363 wikitext text/x-wiki == भाषा जोडण्याची अधिकारी == मी 'आंतरभाषिक दुवा जोडा' येथे गेलो तर "हे पान बदल अथवा इतर कृती होऊ नयेत म्हणून सुरक्षित केले गेले आहे', व मला दुवा जोडता नाही आली. कोणाला ही अधिकारी असेल, कृपया जोडाल. [[सदस्य:TheonlyPuneriintown|TheonlyPuneriintown]] ([[सदस्य चर्चा:TheonlyPuneriintown|चर्चा]]) ०९:०८, २८ मे २०२६ (IST) :{{झाले}}, आपण कुठेतरी चुकला असाल. अन्यथा अशी सूचना येत नाही. असो, पुढील वेळेस विचारपूर्वक प्रयत्न करा, नाही झाले तर मी मदत करेन. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ०९:३७, २८ मे २०२६ (IST) 9fovnwkuyq6kljkdkiggnm2jgyan5zv 118 380070 2686373 2026-05-28T07:24:13Z ~2026-31569-60 183590 नवीन पान: कृष्णराव‌ तांबे यांचा जन्म 1719 साली झाला. ते महान योध्दे होते. ते धाडशी येथे राहत होते. त्यांचा पराक्रम ऐकून थोरल्या बाजीराव पेशवे यांनी त्यांना पुण्यास बोलावून घेतले. आणि सैन्यात... 2686373 wikitext text/x-wiki कृष्णराव‌ तांबे यांचा जन्म 1719 साली झाला. ते महान योध्दे होते. ते धाडशी येथे राहत होते. त्यांचा पराक्रम ऐकून थोरल्या बाजीराव पेशवे यांनी त्यांना पुण्यास बोलावून घेतले. आणि सैन्यात भरती केले. 1738 च्या बुंदेलखंड स्वारी वेळी कृष्णराव पेशव्यांसोबत होते. त्यावेळी पेशव्यांनी त्यांस हमीरपूर आणि बांदा यांची सुभेदारी दिली. कालांतराने त्यांना पुण्यास बोलावून घेतले आणि सैन्यात उच्चपदावर रूजू केले. पुण्यात तांबे वाडा बांधून ते तेथेच राहीले. कृष्णराव यांनी 1761 च्या पानीपत युद्धात सहभागी घेतला. त्यांना शिवीरातील उत्तर दरवाजाचे सेनापती केले. नंतर कृष्णराव उमरखेड येथे स्थायी झाले. कृष्णराव यांना बळवंतराव‌ नावाचे पुत्र होते. nisw06j2w1prufshqgsfadr88yhcjm7 2686374 2686373 2026-05-28T07:24:13Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#गट १|अधिक माहिती]]) 2686374 wikitext text/x-wiki कृष्णराव‌ तांबे यांचा जन्म 1719 साली झाला. ते महान योद्धे होते. ते धाडशी येथे राहत होते. त्यांचा पराक्रम ऐकून थोरल्या बाजीराव पेशवे यांनी त्यांना पुण्यास बोलावून घेतले. आणि सैन्यात भरती केले. 1738 च्या बुंदेलखंड स्वारी वेळी कृष्णराव पेशव्यांसोबत होते. त्यावेळी पेशव्यांनी त्यांस हमीरपूर आणि बांदा यांची सुभेदारी दिली. कालांतराने त्यांना पुण्यास बोलावून घेतले आणि सैन्यात उच्चपदावर रूजू केले. पुण्यात तांबे वाडा बांधून ते तेथेच राहीले. कृष्णराव यांनी 1761 च्या पानीपत युद्धात सहभागी घेतला. त्यांना शिवीरातील उत्तर दरवाजाचे सेनापती केले. नंतर कृष्णराव उमरखेड येथे स्थायी झाले. कृष्णराव यांना बळवंतराव‌ नावाचे पुत्र होते. 1f322r0ddlcm1kqa1xgaivm67axmsp3 2686375 2686374 2026-05-28T07:24:44Z ~2026-31569-60 183590 /* */ 2686375 wikitext text/x-wiki कृष्णराव‌ तांबे यांचा जन्म 1719 साली झाला. ते महान योद्धे होते. ते धाडशी येथे राहत होते. त्यांचा पराक्रम ऐकून थोरल्या बाजीराव पेशवे यांनी त्यांना पुण्यास बोलावून घेतले. आणि सैन्यात भरती केले. 1738 च्या बुंदेलखंड स्वारी वेळी कृष्णराव पेशव्यांसोबत होते. त्यावेळी पेशव्यांनी त्यांस हमीरपूर आणि बांदा यांची सुभेदारी दिली. कालांतराने त्यांना पुण्यास बोलावून घेतले आणि सैन्यात उच्चपदावर रूजू केले. पुण्यात तांबे वाडा बांधून ते तेथेच राहीले. कृष्णराव यांनी 1761 च्या पानीपत युद्धात सहभागी घेतला. त्यांना शिवीरातील उत्तर दरवाजाचे सेनापती केले. नंतर कृष्णराव उमरखेड येथे स्थायी झाले. कृष्णराव यांना बळवंतराव‌ नावाचे पुत्र होते. कृष्णराव हे राणी लक्ष्मीबाई यांचे पणजोबा होते. pmzfsb04idm3fjd5gpe5keemi06dgge 2686377 2686375 2026-05-28T07:29:51Z ~2026-31569-60 183590 /* */ 2686377 wikitext text/x-wiki कृष्णराव‌ तांबे यांचा जन्म 1719 साली कोकणात झाला. ते महान योद्धे होते. ते ब्रम्हेंद्र स्वामी यांचे परमभक्त होते. त्यांच्या सहवासात ते कोकणातून धावडशी येथे स्थायी झाले. धाडशी येथे त्यांनी तांबे वाडा बांधला. त्यांचा पराक्रम ऐकून थोरल्या बाजीराव पेशवे यांनी त्यांना पुण्यास बोलावून घेतले. आणि सैन्यात भरती केले. 1738 च्या बुंदेलखंड स्वारी वेळी कृष्णराव पेशव्यांसोबत होते. त्यावेळी पेशव्यांनी त्यांस हमीरपूर आणि बांदा यांची सुभेदारी दिली. कालांतराने त्यांना पुण्यास बोलावून घेतले आणि सैन्यात उच्चपदावर रूजू केले. पुण्यात तांबे वाडा बांधून ते तेथेच राहीले. कृष्णराव यांनी 1761 च्या पानीपत युद्धात सहभागी घेतला. त्यांना शिवीरातील उत्तर दरवाजाचे सेनापती केले. नंतर कृष्णराव उमरखेड येथे स्थायी झाले. कृष्णराव यांना बळवंतराव‌ नावाचे पुत्र होते. कृष्णराव हे राणी लक्ष्मीबाई यांचे पणजोबा होते. jefw8sfvve6oyguqta93j144cbb0yks 118 380071 2686376 2026-05-28T07:27:29Z ~2026-31569-60 183590 नवीन पान: विष्णूराव‌ तांबे हे तांबे कुटुंबाचे प्रमुख व्यक्ती मानले जातात. कोकणस्थ ब्राह्मण भट्ट असणारे हे तांब्याच्या व्यवसायामुळे तांबे म्हणून नावाजले. यांचे पुत्र कृष्णराव तांबे होत... 2686376 wikitext text/x-wiki विष्णूराव‌ तांबे हे तांबे कुटुंबाचे प्रमुख व्यक्ती मानले जातात. कोकणस्थ ब्राह्मण भट्ट असणारे हे तांब्याच्या व्यवसायामुळे तांबे म्हणून नावाजले. यांचे पुत्र कृष्णराव तांबे होते. विष्णूराव तांबे हे राणी लक्ष्मीबाई यांचे खापर पणजोबा होते. e4qx3tz5fhoeums3uvida6lovgkkkyp 0 380072 2686394 2026-05-28T10:41:08Z नरेश सावे 88037 नवीन पान: '''कोटजाई नदी''' ही सह्याद्रीच्या पर्वत रांगातून प्रचंड वेगाने आणि तीव्र वळणावळणाने अरबी समुद्राला मिळते. ==नदीचा प्रवाह== कोटजाई नदी दापोली तालुक्यातील [[शिरवणे]] आणि [[पन्हाळेकाजी]] ग... 2686394 wikitext text/x-wiki '''कोटजाई नदी''' ही सह्याद्रीच्या पर्वत रांगातून प्रचंड वेगाने आणि तीव्र वळणावळणाने अरबी समुद्राला मिळते. ==नदीचा प्रवाह== कोटजाई नदी दापोली तालुक्यातील [[शिरवणे]] आणि [[पन्हाळेकाजी]] गावाजवळून जाऊन समुद्रात विलीन होते. [[कोटजाई]] नदीच्या किनाऱ्यावर दीड फूट आकाराच्या रुंद [[बेसाल्ट]] प्रकारच्या दगडावर [[देवनागरी]] लिपीत खोदीव स्वरूपात असलेला शिलालेख मिळाला आहे.कोटजाई नदीच्या किनाऱ्यावरील क्षेत्रात शिवलिंग आणि मंदिराचे अवशेष आढळले आहेत. <ref>लेखन -[[प्रवीण सहदेव कदम]].महाराष्ट्र टाईम्स, रविवार,२१ डिसेंबर २०२५</ref> ==संदर्भ== [[वर्ग:नदी]] [[वर्ग:कोकणातील नद्या]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या]] dl5tp4q6b8zygbhyo1yoqkd9sgm1owa