विकिपीडिया mrwiki https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिपीडिया विकिपीडिया चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा मसुदा मसुदा चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 0 3040 2686424 2653378 2026-05-28T14:42:27Z ~2026-31930-12 183604 /* */ 2686424 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट ग्रह | पार्श्वभूमी रंग = #A0B0FF | रुंदी = | अप प्रत्यय = | नाव = सूर्य | चिन्ह = Sun symbol.svg | चित्र१ = Sun920607.jpg | चित्र१ रुंदी = | चित्र१ शीर्षक = पृथ्वीवरून दिसणारा सूर्य | | चित्र२ रुंदी = | चित्र२ शीर्षक = | शोध = | शोध संदर्भ = | शोधक = | शोध स्थळ = | शोध दिनांक = | शोधपद्धत = | नामाभिधाने = हो | लघुग्रह नाव = | पर्यायी नावे = | लघुग्रह वर्ग = | कक्षीय गुणधर्म = | इपॉक = | अपसूर्य बिंदु = | उपसूर्य बिंदु = | उपनाभी बिंदु = | अपनाभी बिंदु = | अर्धदीर्घ अक्ष = | सरासरी कक्षीय त्रिज्या = | वक्रता निर्देशांक = | परिभ्रमण काळ = | सिनॉडिक परिभ्रमण काळ = | सरासरी वेग = | सरासरी विसंगती = | कक्षेचा कल = | कोनीय अंतर = | असेंडिंग नोडचे रेखावृत्त = | उपख बिंदूचे रेखावृत्त = | उपख बिंदूचा काळ = | उपनाभी बिंदूचे अर्ग्युमेंट = | अर्ध-अँप्लिट्यूड = | कोणाचा उपग्रह = | उपग्रह = | भौतिक गुणधर्म = हो | लघुग्रह = | मिती = | फ्लॅटनिंग = | विषुववृत्तीय त्रिज्या = ६.९५५ लाख किमी<br /> (पृथ्वीच्या १०९ पट) | धृवीय त्रिज्या = | सरासरी त्रिज्या = | परीघ = | पृष्ठभागाचे क्षेत्रफळ = ६०८७.७ अब्ज चौरस किमी<br /> (पृथ्वीच्या ११,९९० पट) | घनफळ = | वस्तुमान = | घनता = १,४०९ कि.ग्रॅ प्रति घनमीटर | पृष्ठभागावरील गुरूत्वाकर्षण = | मुक्तिवेग = | सिडेरियल दिनमान = | परिवलनवेग = | आसाचा कल = | उत्तर धृवाचे रेखावृत्त = | उत्तर धृवाचे अक्षवृत्त = | धृवाचे अयनिक अक्षवृत्त = | धृवाचे अयनिक रेखावृत्त = | परावर्तनीयता = | एकल तापमान = | तापमान = | तापमान१ नाव = | तापमान१ किमान = | तापमान१ सरासरी = | तापमान१ कमाल = | तापमान२ नाव = | तापमान२ किमान = | तापमान२ सरासरी = | तापमान२ कमाल = | वर्णपट प्रकार = | अभिव्यक्त प्रत = | निरपेक्ष प्रत = | कोनीय आकारमान = | विशेषणे = | वातावरण = हो | वातावरण संदर्भ = | पृष्ठभागावरील दाब = | स्केल उंची = | वातावरण संरचना = हैड्रोजनः २३.४६%<br /> हेलियमः २४.८५% }} {{हा लेख|[[खगोलशास्त्र]] संबंधित आहे|सूर्य (निःसंदिग्धीकरण)}} '''सूर्य''' हा एक [[तारा]] असून तो आपल्या [[सूर्यमाला|सूर्यमालेच्या]] केंद्रस्थानी आहे. [[पृथ्वी]] व सूर्यमालेतील इतर पदार्थ ([[ग्रह]], [[उल्का]], [[लघुग्रह]], [[धूमकेतू]] आणि धूळ) हे सर्व सूर्याभोवती प्रदक्षिणा घालत असतात. हा सूर्यमालेतील एक तप्त गोळा आहे. सूर्यमालेतील एकूण वस्तुमानापैकी ९९% पेक्षा जास्त [[वस्तुमान]] एकट्या सूर्यामध्ये आहे. सूर्यापासून उत्पन्न होणारी ऊर्जा सूर्यकिरणांच्या स्वरूपात बाहेर पडते व [[प्रकाश संश्लेषण|प्रकाश संश्लेषणाच्याद्वारे]] पृथ्वीवरील संपूर्ण जीवसृष्टीला आधार देते आणि पृथ्वीच्या वातावरणामध्ये व हवामानामध्ये बदल घडवते. सूर्य हा एक [[चुंबक|चुंबकीय]] [[सक्रिय तारा]] आहे. सूर्याला स्वतःचे प्रखर [[चुंबकीय क्षेत्र]] आहे. हे क्षेत्र दर वर्षी बदलते व दर अकरा वर्षांनी त्याची दिशा उलट होते. सूर्याच्या बदलत्या चुंबकीय क्षेत्रामुळे सूर्याच्या पृष्ठभागावर [[सौरडाग]] व [[सौरज्वाला]] तयार होतात तसेच सौरवातामध्ये बदल घडतात. सूर्यावरील ह्या घडामोडींमुळे रेडिओ लहरींचे दळणवळण व विद्युत्&zwnj;वहनामध्ये व्यत्यय निर्माण होतात. पृथ्वीच्या वातावरणात मध्यम ते अति उंचीवर घडणारे आणि चुंबकीय ध्रुवांजवळ दिसून येणारे "अरोरा" हेही ह्याच घडामोडींचा परिणाम आहेत. या सौर घडामोडींचा सूर्यमालेच्या उत्पत्ती व उत्क्रांतीमध्ये फार मोठा वाटा आहे. या घडामोडी पृथ्वीच्या बाह्यवातावरणातही मोठा बदल घडवतात. पृथ्वीच्या सर्वांत जवळचा तारा या नात्याने शास्त्रज्ञांनी सूर्याचा खूप खोलवर अभ्यास केला असला तरी बरेच प्रश्न अजून अनुत्तरित आहेत. उदा. सूर्याच्या पृष्ठभागाचे तापमान ६००० केल्व्हिन आहे तर वातावरणाचे तापमान काही ठिकाणी एक दशलक्ष केल्व्हिनच्या वर पोहोचते. वास्तविकतः हे उलट असण्याची अपेक्षा आहे, पण याचे कोडे अजूनही पूर्णपणे सुटलेले नाही. सौरडागांचे चक्र, सौरवातांची व [[सौरज्वालांची उत्पत्ती]] व त्यांची भौतिकी, [[प्रकाश किरीट]] व क्रोमोस्फेअर यांच्यामधील चुंबकीय क्रिया-प्रतिक्रिया हे शास्त्रज्ञांच्या संशोधनाचे मुख्य विषय आहेत. == सूर्याची सर्वसाधारण माहिती == सूर्य हा G2V या वर्णपटीय विभागात (spectral class) मोडतो. G2 म्हणजे त्याच्या पृष्ठभागाचे तापमान जवळपास ५५०० [[केल्व्हिन]] असून त्याचा रंग [[पिवळा]] आहे. त्याच्या वर्णपटामध्ये आयनीभूत व निष्क्रिय धातूंच्या रेषा आहेत. "V" म्हणजे सूर्य हा बहुतेक इतर ताऱ्यांसारखा "मेन सिक्वेन्स" मधील तारा आहे. सूर्य त्याचे हायड्रोस्टॅटिक संतुलन सांभाळून आहे त्यामुळे तो प्रसरणही पावत नाही किंवा आकुंचनही पावत नाही. आपल्या [[आकाशगंगा|आकाशगंगेत]] १०० दशलक्षापेक्षाही अधिक तारे "G2" वर्गात मोडतात. लोगॅरिथमिक आकारमान वर्गीकरणावरून सूर्य आकाशगंगेतील ताऱ्यापेक्षा ८५% जास्त तेजस्वी आहे. बाकीचे बरेच तारे हे लाल बटू आहेत. सूर्य १००० कोटी वर्षे मेन सिक्वेन्समधील तारा राहील. त्याचे सध्याचे वय हे ताऱ्यांची उत्पत्ती व [[अणुकेंद्रीय विश्वरचनाशास्त्र]] यांची संगणकीय मॉडेल्स वापरून जवळजवळ ४५७ कोटी इतके निश्चित केले आहे. सूर्य हा आकाशगंगेच्या केंद्रापासून २५,००० ते २८,००० [[प्रकाशवर्ष|प्रकाशवर्षे]] दूर असून आकाशगंगेच्या केंद्राला प्रदक्षिणा घालत असतो. एक प्रदक्षिणा सुमारे २२.५ ते २५ कोटी वर्षांनी पूर्ण होते. त्याचा प्रदक्षिणेतील वेग सेकंदाला २२० किलोमीटर इतका आहे, म्हणजेच १४०० वर्षांमध्ये तो एक प्रकाशवर्ष अंतर पार करतो. तर एक [[खगोलशास्त्रीय एकक]] (Astronomical Unit) अंतर ८ दिवसांमध्ये पार करतो. सूर्य हा तिसऱ्या पिढीमधील तारा असून त्याचा जन्म हा जवळच्या एखादया ताऱ्याच्या स्फोटामुळे निर्माण होणाऱ्या प्रघाती तंरंगांमुळे झाला आहे. [[सोने]] व [[युरेनियम]] यासारख्या जड मूलद्रव्यांचा सूर्यमालेतील भरपूर आढळ याला पुष्टी देतो. ही मूलद्र्व्ये एक तर ताऱ्याच्या स्फोटाच्यावेळी होणाऱ्या आण्विक प्रक्रियांमुळे किंवा द्वितीय पिढीतल्या ताऱ्यामध्ये [[न्यूट्रॉन]] कण शोषले जाऊन झालेल्या अणुबदलांमुळे तयार झाली असावीत. सूर्यामध्ये स्फोट होण्याइतके वस्तुमान नाही. त्याऐवजी ४०० ते ५०० कोटी वर्षांनी तो लाल राक्षसी ताऱ्याच्या अवस्थेत जाईल. त्याचे हायड्रोजन इंधन संपल्याने बाह्यावरण प्रसरण पावेल तर केंद्र आकुंचन पावेल व गाभ्याचे तापमान खूपच वाढेल. गाभ्याचे तापमान ३०० कोटी केल्व्हिन इतके झाल्यावर [[हेलियम]]मध्ये [[अणू-संमेलन क्रिया]] सुरू होईल. सूर्याचे बाह्य आवरण प्रसरण पावून त्याचा आकार पृथ्वीच्या कक्षेइतका होईल. सध्याच्या संशोधनानुसार सूर्याने लाल राक्षसी ताऱ्याच्या सुरुवातीलाच [[वस्तुमान]] गमावल्यामुळे पृथ्वीची कक्षा सध्याच्या कक्षेपेक्षा दूर जाईल व सूर्याच्या पोटात जाण्यापासून वाचेल. तरी पृथ्वीवरील [[पाणी]] व [[वातावरण]] उकळून नष्ट होईल. लाल राक्षसी अवस्थेनंतर तीव्र तापमान स्पंदनांमुळे सूर्याचे बाह्य आवरण फेकले जाईल व [[बिंबाभ्रिका]] (प्लॅनेटरी नेब्युला) तयार होईल. शेवटी सूर्य [[श्वेत बटू]]मध्ये रूपांतरित होईल. हा कमी व मध्यम वस्तुमानाच्या ताऱ्यांमधे आढळणारा जीवनक्रम आहे. सूर्यप्रकाश हा पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील मुख्य [[ऊर्जास्रोत]] आहे. पृथ्वीच्या दर एकक पृष्ठभागावर पडणाऱ्या सौर ऊर्जेला सौर स्थिरांक म्हणतात. सौर स्थिरांकाची किंमत ही स्वच्छ वातावरणात एक 'खगोलशास्त्रीय एकक' अंतरावर व सूर्य माथ्यावर असताना दर चौरस मीटरला १३७० वॅट्स (Watts) इतकी आहे. ही ऊर्जा नैसर्गिक तसेच कृत्रिम क्रियांमध्ये वापरली जाते. [[प्रकाश संश्लेषण]] या क्रियेत [[वनस्पती]] [[सूर्यप्रकाश]] शोषून ती ऊर्जा रसायनिक ऊर्जेत परिवर्तित करतात. तर प्रत्यक्ष तापवण्यासाठी किंवा सौरघटांद्वारे ती विद्युतशक्तीमध्ये परिवर्तित करून वापरता येते. [[पेट्रॊलियम]] किंवा अन्य जीवाश्म इंधनामध्ये असणारी ऊर्जा ही फ़ार पूर्वीच्या वनस्पतींनी प्रकाश संश्लेषणाद्वारे साठवलेलीच ऊर्जा आहे. सूर्यप्रकाशात अनेक जीवशास्त्रीय गुणधर्म आहेत. सूर्यापासून निघणाऱ्या अतिनील किरणांमध्ये जंतुनाशक गुणधर्म असतात. त्यामुळे ही किरणे [[जंतुनाशक]] म्हणूनही वापरतात. या किरणांमुळे त्वचा जळू शकते (sun burn). पण हीच किरणे त्वचेला 'डी' [[जीवनसत्त्व]] बनविण्यासाठी आवश्यक असतात. [[अतिनील किरण]] ही वातावरणात शोषली जातात. त्यामुळे अक्षांशानुसार या किरणांचे प्रमाण बदलत जाते. ध्रुवप्रदेशात कमी तर विषुववृत्ताजवळ जास्त असते. या फ़रकामुळे अनेक प्रकारचे [[जैववैविध्य]] तसेच मनुष्याच्या त्वचेच्या रंगातही स्थानानुसार फ़रक आढळतो. ==सूर्याचा गाभा== सूर्याच्या गाभ्याची त्रिज्या सूर्याच्या एकूण त्रिज्येच्या २०-२५% आहे असे समजले जातं. <ref name="Garcia2007"> {{जर्नल स्रोत |last=García |first=R. |coauthors=et al. |वर्ष=2007 |title=Tracking solar gravity modes: the dynamics of the solar core |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=316 |issue=5831 |pages=1591–1593 |bibcode=2007Sci...316.1591G |doi=10.1126/science.1140598 |pmid=17478682 |ref=harv }}</ref> गाभ्याची घनता {{val|150|u=ग्रॅ/सेमी^३}}<ref name="Basu"> {{जर्नल स्रोत |last1=Basu |first1=S. |coauthors=''et al.'' |वर्ष=2009 |title=Fresh insights on the structure of the solar core |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=699 |issue=699 |page=1403 |arxiv=0905.0651 |bibcode=2009ApJ...699.1403B |doi=10.1088/0004-637X/699/2/1403 }}</ref><ref name=NASA1>{{संकेतस्थळ स्रोत |दिनांक=18 January 2007 |title=NASA/Marshall Solar Physics |दुवा=http://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |प्रकाशक=[[Marshall Space Flight Center]] |accessdate=2009-07-11 |archive-date=2019-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329081742/https://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |url-status=dead }}</ref> (पाण्याच्या १५० पट) आणि तापमान साधारण १.५७ कोटी [[केल्व्हिन]] (K) आहे.<ref name=NASA1/> [[सोहो]] (Solar and Heliospheric Observatory/SOHO) ने केलेल्या निरीक्षणांवरून सूर्याचा गाभा त्याबाहेर असणाऱ्या प्रारण विभागापेक्षा अधिक वेगाने फिरत असावा असा अंदाज बांधलेला आहे.<ref name="Garcia2007"/> सूर्याच्या बहुतांश आयुष्यात सौरऊर्जा अणूमीलनातून [[nuclear fusion]] तयार होते. याला [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]] असंही नाव आहे. यात [[हायड्रोजन]]चे [[हेलियम]]मधे रूपांतर होते. Through most of the Sun's life, energy is produced by [[nuclear fusion]] through a series of steps called the [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]]; this process converts [[hydrogen]] into [[helium]].<ref> {{Cite conference |last=Broggini |first=C. |year=2003 |title=Nuclear Processes at Solar Energy |दुवा=http://www.slac.stanford.edu/econf/C030626 |booktitle=Physics in Collision, Proceedings of the XXIII International Conference |page=21 |arxiv=astro-ph/0308537 |bibcode=2003phco.conf...21B |ref=harv }}</ref> सूर्यातली फक्त ०.८% ऊर्जा कार्बन-नायट्रोजन-ऑक्सिजन-चक्रातून मिळते. [[CNO cycle]].<ref name=jpcs271_1_012031> {{जर्नल स्रोत |last1=Goupil |first1=M. J. |last2=Lebreton |first2=Y. |last3=Marques |first3=J. P. |last4=Samadi |first4=R. |last5=Baudin |first5=F. |वर्ष=2011 |title=Open issues in probing interiors of solar-like oscillating main sequence stars 1. From the Sun to nearly suns |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=271 |issue=1 |page=012031 |arxiv=1102.0247 |bibcode=2011JPhCS.271a2031G |doi=10.1088/1742-6596/271/1/012031 }}</ref> ==सूर्याचे चुंबकीय क्षेत्र== सूर्याला स्वतःचे चुंबकीय क्षेत्र आहे. सूर्याचे चुंबकीय क्षेत्र साधारण पट्टीचुंबकाच्या प्रकारचे आहे. पण सूर्य हा वायूंचा गोळा असल्यामुळे त्यात पुढे क्लिष्टता निर्माण होते. सूर्याच्या चुंबकीय रेषा या वायूंमधे अडकल्या आहेत. सामान्य वापरातले उदाहरण बघायचे झाले तर इलॅस्टिक ज्याप्रकारे कापडामधे शिवून अडकवले जाते, साधारण तशाच प्रकारे या चुंबकीय रेषा वायूंमधे अडकल्या असतात. कापड जसे फिरवले जाते तसे इलॅस्टिक फिरते. चुंबकीय क्षेत्राची क्लिष्टताही अशाच प्रकारे निर्माण होते. चुंबकीय रेषा सूर्याच्या पृष्ठभागावरही असतात. जिथे त्या तुटतात तिथे पृष्ठभागाचे तापमान कमी होते. कारण खालच्या भागातून अभिरसणाच्या बुडबुड्यांमधून येणारी ऊर्जा तुटलेल्या चुंबकीय रेषांमुळे अडवली जाते. त्या ठराविक भागापर्यंत कमी ऊर्जा आल्यामुळे हा भाग तुलना करताना (कॉन्ट्रास्टमुळे) काळपट दिसतो. सूर्याच्या पृष्ठभागाचं सरासरी तापमान ६००० केल्व्हिन असतं तर या काळ्या भागात साधारण ३००० केल्व्हिन. या काळ्या भागाला [[सौर डाग]] (sun spot) म्हणतात. साधारणतः एक सौर डाग पृथ्वीच्या आकाराशी तुलना करता येईल एवढा मोठा असतो. उजव्या बाजूच्या चित्रात तुलनेसाठी सौर डाग आणि पृथ्वी एकाच स्केलवर दाखवले आहेत. चित्राच्या मध्याच्या जवळ असणारा हा डाग सरासरी आकाराचा आहे. सौर डागांच्या मधोमध गडद भाग असतो ज्याला umbra आणि फिकट भागाला penumbra असे म्हणतात. या डागाच्या मध्यातून तंतूसारख्या बाहेर आलेल्या काळ्या रेषा दिसत आहेत. या काळ्या रेषाची चुंबकाभोवती लोखंडाचे कणांची रचना असते, त्याच प्रकारची दिसते. सौर डागांमधे चुंबकीय क्षेत्राचे योगदान त्यातूनच लक्षात यावे. चित्रात मध्याच्या उजव्या बाजूला एक मोठा सौर डाग दिसत आहे आणि त्याच्या खाली एक छोटा डाग आहे. अनेक छोटे डाग एकत्र येऊन कधी कधी असा मोठा आणि अतिशय गुंतागुंतीची रचना असणारा मोठा सौर डाग तयार होतो. https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF&action=edit&section=3 ==सूर्यग्रहण== सूर्य आणि पृथ्वी यांच्या दरम्यान येऊन चंद्राने पृथ्वीवरून दिसणारा सूर्याचा दर्शनी भाग (अंशतः वा संपूर्ण) झाकला की सूर्यग्रहण होते. अशी स्थिती अमावास्येला होत असल्याने सूर्यग्रहण फक्त अमावास्येला होऊ शकते. अर्थात प्रत्येक अमावास्येला ग्रहण नसते. सूर्याला [[राहू]] किंवा [[केतू]] यांपैकी एखाद्या राक्षसाने गिळले की सूर्याला ग्रहण लागते, अशी सांस्कृतिक कविकल्पना आहे. सूर्य हा [[राहू]] किंवा [[केतू]], या भारतीय ज्योतिर्विज्ञांनी ग्रह म्हणून मानलेल्या पृथ्वीच्या भ्रमणकक्षेवरील दोन बिंदूंपैकी एका बिंदूवर आला की सूर्यग्रहण होते, या तथ्यावर ही सांस्कृतिक कविकल्पना आधारित आहे. सूर्यग्रहणकालाच्या तीन स्थिती असतात. <br/> १. स्पर्श - <br/> २. मध्य - <br/> ३. मोक्ष <br/> ==सूर्याचे आकाशातील भ्रमण== सूर्य ठराविक काळानंतर एका तारकासमूहामधून दुसऱ्या तारकासमूहामध्ये जातांना दिसतो. सूर्याच्या या मार्गास क्रांतिवृत्त असे म्हणतात. या मार्गाचे प्रत्येकी तीस अंशाचे असे बारा भाग केले आहेत. या प्रत्येक भागात सव्वादोन नक्षत्रे (तारकापुंज) येतात. ही २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे मिळून जो तारकासमूह बनतो त्याला एक राशी असे म्हणतात. असे एकूण १२ तारकासमूह आहेत. ह्या राशी क्रमवार मेष, वृषभ, मिथुन, कर्क, सिंह, कन्या, तूळ, वृश्चिक, धनु, मकर, कुंभ, मीन अशा आहेत. ज्या वेळी राशींची संकल्पना मांडण्यात आली त्या वेळी 'वसंतसंपात' बिंदू मेष राशीमध्ये होता म्हणूनच मेष ही सुरुवातीची रास मानली जाते. अभिजित नावाचे एक २८वे एक-चरणी नक्षत्र मानले जाते. हे छोटे नक्षत्र उत्तराषाढा आणि श्रवण यां नक्षत्रांदरम्यान येते. अभिजित नक्षत्रात सूर्य २१ ते २३ जानेवारी या काळात असतो. प्रत्येक नक्षत्राचे चार चरण (भाग) आहेत अशी कल्पना केली आहे. त्यामुळे काही पूर्ण नक्षत्रे व काही नक्षत्रांचे काही चरण मिळून एक रास बनते. एका राशीत २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे म्हणजे नक्षत्रांचे एकूण नऊ चरण असतात. चरण दाखवण्याची पद्धत अशी :- आश्विनी-१, मृग-२, चित्रा-३, ४, विशाखा-४ म्हणजे अनुक्रमे - आश्विनी नक्षत्राचा पहिला चरण, मृगाचा दुसरा, चित्राचा तिसरा व चौथा चरण, आणि विशाखाचा चौथा चरण. == सूर्याच्या प्रत्येक राशीत व नक्षत्रात राहण्याच्या अंदाजे तारखा== * कन्या रास : १७ सप्टेंबर ते १६ ऑक्टोबर * कर्क रास: १६ जुलै ते १६ ऑगस्ट * कुंभ रास : १३ फेब्रुवारी ते १३ मार्च * तूळ रास : १७ ऑक्टोबर ते १५ नॊव्हेंबर * धनु रास : १६ डिसेंबर ते १३ जानेवारी * मकर रास : १४ जानेवारी ते १२ फेब्रुवारी * मिथुन रास : १५ जून ते १५ जुलै * मीन रास : १४ मार्च ते १३ एप्रिल * मे़ष रास : १४ एप्रिल ते १३ मे * वृश्चिक रास : १६ नोव्हेंबर ते १५ डिसेंबर * वृषभ रास : १४ मे ते १४ जून * सिंह रास : १७ ऑगस्ट ते १६ सप्टेंबर ------- * आश्विनी नक्षत्र : १४ एप्रिल ते २६ एप्रिल * भरणी नक्षत्र : २७ एप्रिल ते १० मे * कृत्तिका नक्षत्र : ११ मे ते २४ मे * रोहिणी नक्षत्र : २५ मे ते ७ जून * मृग नक्षत्र : ८ जून ते २१ जून * आर्द्रा नक्षत्र : २२ जून ते ५ जुलै * पुनर्वसू नक्षत्र : ६ जुलै ते १९ जुलै * पु़्ष्य नक्षत्र : २० जुलै ते २ ऑगस्ट * आश्ले़षा नक्षत्र : ३ ऑगस्ट ते १६ ऑगस्ट * मघा नक्षत्र : १७ ऑगस्ट ते २९ ऑगस्ट * पूर्वा (फाल्गुनी) नक्षत्र : ३० ऑगस्ट ते १२ सप्टेंबर * उत्तरा (फाल्गुनी) नक्षत्र : १३ सप्टेंबर ते २६ सप्टेंबर * हस्त नक्षत्र : २७ सप्टेंबर ते ९ ऑक्टोबर * चित्रा नक्षत्र : १० ऑक्टोबर ते २३ ऑक्टोबर * स्वाती नक्षत्र : २४ ऑक्टोबर ते ५ नॊव्हेंबर * विशाखा नक्षत्र : ६ नोव्हेंबर ते १८ नॊव्हेंबर * अनुराधा नक्षत्र : १९ नोव्हेंबर ते २ डिसेंबर * ज्येष्ठा नक्षत्र : ३ डिसेंबर ते १५ डिसेंबर * मूळ नक्षत्र : १६ डिसेंबर ते २८ डिसेंबर * पूर्वाषाढा नक्षत्र : २९ डिसेंबर ते १० जानेवारी * उत्तराषाढा नक्षत्र : ११ जानेवारी ते २३ जानेवारी * श्रवण नक्षत्र : २४ जानेवारी ते ५ फेब्रुवारी * धनिष्ठा नक्षत्र : ६ फेब्रुवारी ते १८ फेब्रुवारी * शततारका नक्षत्र : १९ फेब्रुवारी ते ३ मार्च * पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्र : ४ मार्च ते १७ मार्च * उत्तराभाद्रपदा नक्षत्र : १८ मार्च ते ३० मार्च * रेवती नक्षत्र : ३१ मार्च ते १३ एप्रिल ==सौरऋतू- प्रारंभाच्या अंदाजे तारखा== * वसंत ऋतू : १८ फेब्रुवारी * ग्रीष्म ऋतू : १९ एप्रिल * वर्षा ऋतू : २१जून * शरद ऋतू : २२ ऑगस्ट * हेमंत ऋतू : २३ ऑक्टोबर * शिशिर ऋतू : २१ डिसेंबर == मानवी संस्कृतीतील सूर्याचे स्थान == मानवी संस्कृतीमध्ये आणि विशेषतः हिंदू धर्मामध्ये सूर्याला विशेष महत्त्व आहे. भारतात ओडीशामध्ये समुद्रकिनारी [[कोणार्क सूर्य मंदिर|कोणार्क]] येथे सूर्यमंदिर आहे. महर्षी व्यास यांनी रचिलेल्या [[नवग्रह स्तोत्र|नवग्रह स्तोत्रात]] असे म्हणले आहे - जपाकुसुम संकाशं काश्यपेयं महद्‌द्युतिम् । तमोरिंसर्वपापघ्नं प्रणतोऽस्मि दिवाकरम् ॥ अर्थात, व्यास म्हणतात, जास्वंदाच्या फुलाप्रमाणे लाल रंग असलेल्या, कश्यप ऋषीचा पुत्र असलेला, तेजस्वी, अंधाराचा शत्रू आणि पापनाशक असलेल्या दिवाकराला (सूर्याला) मी प्रणाम करतो. ==भारतीय भाषांमधली सूर्याची नावे== सूर्याची नावे ही अनेक असली तरी त्यांपैकी 'सूर्य' हे नाव दैनंदिन व्यवहारात आणि खगोलशास्त्रीय उल्लेखात वापरतात. 'रवि', 'भानु' व 'अर्क' ही नावे पंचांगात असतात आणि 'रवि' हे नाव जन्म-लग्न कुंडलीत असते. सूर्यनमस्कार घालताना सूर्याची विशिष्ट १२ नावे उच्चारली जातात. असे असले तरी, काव्यामध्ये मात्र सूर्याच्या अनेक नावांपैकी कोणतेही नाव असू शकते. ==सूर्यनमस्कार== [[सूर्यनमस्कार]] हा क्रमाक्रमाने साष्टांग नमस्कार घालत व्यायाम करण्याचा एक प्रकार आहे. प्रत्येक नमस्काराच्या आधी सूर्याचे एक नाव उच्चारून नमस्कार घालण्याची प्रथा आहे. ही बारा नावे या क्रमाने घेतात. :- # ॐ मित्राय नम:। # ॐ रवये नम:। # ॐ सूर्याय नम:। # ॐ भानवे नम:। # ॐ खगाय नम:। # ॐ पूष्णे नम:। # ॐ हिरण्यगर्भाय नम:। # ॐ मरीचये नम:। # ॐ आदित्याय नम:। # ॐ सवित्रे नम:। # ॐ अर्काय नम:। # ॐ भास्कराय नम:॥ == सूर्याचे निरीक्षण == {{ संदर्भयादी}} {{सूर्यमाला}} [[वर्ग:सूर्यमाला]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] fw0a10c1cxn7tf6qmipasqowlqlrly1 2686425 2686424 2026-05-28T14:47:28Z ~2026-31930-12 183604 /* सूर्याची सर्वसाधारण माहिती */ 2686425 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट ग्रह | पार्श्वभूमी रंग = #A0B0FF | रुंदी = | अप प्रत्यय = | नाव = सूर्य | चिन्ह = Sun symbol.svg | चित्र१ = Sun920607.jpg | चित्र१ रुंदी = | चित्र१ शीर्षक = पृथ्वीवरून दिसणारा सूर्य | | चित्र२ रुंदी = | चित्र२ शीर्षक = | शोध = | शोध संदर्भ = | शोधक = | शोध स्थळ = | शोध दिनांक = | शोधपद्धत = | नामाभिधाने = हो | लघुग्रह नाव = | पर्यायी नावे = | लघुग्रह वर्ग = | कक्षीय गुणधर्म = | इपॉक = | अपसूर्य बिंदु = | उपसूर्य बिंदु = | उपनाभी बिंदु = | अपनाभी बिंदु = | अर्धदीर्घ अक्ष = | सरासरी कक्षीय त्रिज्या = | वक्रता निर्देशांक = | परिभ्रमण काळ = | सिनॉडिक परिभ्रमण काळ = | सरासरी वेग = | सरासरी विसंगती = | कक्षेचा कल = | कोनीय अंतर = | असेंडिंग नोडचे रेखावृत्त = | उपख बिंदूचे रेखावृत्त = | उपख बिंदूचा काळ = | उपनाभी बिंदूचे अर्ग्युमेंट = | अर्ध-अँप्लिट्यूड = | कोणाचा उपग्रह = | उपग्रह = | भौतिक गुणधर्म = हो | लघुग्रह = | मिती = | फ्लॅटनिंग = | विषुववृत्तीय त्रिज्या = ६.९५५ लाख किमी<br /> (पृथ्वीच्या १०९ पट) | धृवीय त्रिज्या = | सरासरी त्रिज्या = | परीघ = | पृष्ठभागाचे क्षेत्रफळ = ६०८७.७ अब्ज चौरस किमी<br /> (पृथ्वीच्या ११,९९० पट) | घनफळ = | वस्तुमान = | घनता = १,४०९ कि.ग्रॅ प्रति घनमीटर | पृष्ठभागावरील गुरूत्वाकर्षण = | मुक्तिवेग = | सिडेरियल दिनमान = | परिवलनवेग = | आसाचा कल = | उत्तर धृवाचे रेखावृत्त = | उत्तर धृवाचे अक्षवृत्त = | धृवाचे अयनिक अक्षवृत्त = | धृवाचे अयनिक रेखावृत्त = | परावर्तनीयता = | एकल तापमान = | तापमान = | तापमान१ नाव = | तापमान१ किमान = | तापमान१ सरासरी = | तापमान१ कमाल = | तापमान२ नाव = | तापमान२ किमान = | तापमान२ सरासरी = | तापमान२ कमाल = | वर्णपट प्रकार = | अभिव्यक्त प्रत = | निरपेक्ष प्रत = | कोनीय आकारमान = | विशेषणे = | वातावरण = हो | वातावरण संदर्भ = | पृष्ठभागावरील दाब = | स्केल उंची = | वातावरण संरचना = हैड्रोजनः २३.४६%<br /> हेलियमः २४.८५% }} {{हा लेख|[[खगोलशास्त्र]] संबंधित आहे|सूर्य (निःसंदिग्धीकरण)}} '''सूर्य''' हा एक [[तारा]] असून तो आपल्या [[सूर्यमाला|सूर्यमालेच्या]] केंद्रस्थानी आहे. [[पृथ्वी]] व सूर्यमालेतील इतर पदार्थ ([[ग्रह]], [[उल्का]], [[लघुग्रह]], [[धूमकेतू]] आणि धूळ) हे सर्व सूर्याभोवती प्रदक्षिणा घालत असतात. हा सूर्यमालेतील एक तप्त गोळा आहे. सूर्यमालेतील एकूण वस्तुमानापैकी ९९% पेक्षा जास्त [[वस्तुमान]] एकट्या सूर्यामध्ये आहे. सूर्यापासून उत्पन्न होणारी ऊर्जा सूर्यकिरणांच्या स्वरूपात बाहेर पडते व [[प्रकाश संश्लेषण|प्रकाश संश्लेषणाच्याद्वारे]] पृथ्वीवरील संपूर्ण जीवसृष्टीला आधार देते आणि पृथ्वीच्या वातावरणामध्ये व हवामानामध्ये बदल घडवते. सूर्य हा एक [[चुंबक|चुंबकीय]] [[सक्रिय तारा]] आहे. सूर्याला स्वतःचे प्रखर [[चुंबकीय क्षेत्र]] आहे. हे क्षेत्र दर वर्षी बदलते व दर अकरा वर्षांनी त्याची दिशा उलट होते. सूर्याच्या बदलत्या चुंबकीय क्षेत्रामुळे सूर्याच्या पृष्ठभागावर [[सौरडाग]] व [[सौरज्वाला]] तयार होतात तसेच सौरवातामध्ये बदल घडतात. सूर्यावरील ह्या घडामोडींमुळे रेडिओ लहरींचे दळणवळण व विद्युत्&zwnj;वहनामध्ये व्यत्यय निर्माण होतात. पृथ्वीच्या वातावरणात मध्यम ते अति उंचीवर घडणारे आणि चुंबकीय ध्रुवांजवळ दिसून येणारे "अरोरा" हेही ह्याच घडामोडींचा परिणाम आहेत. या सौर घडामोडींचा सूर्यमालेच्या उत्पत्ती व उत्क्रांतीमध्ये फार मोठा वाटा आहे. या घडामोडी पृथ्वीच्या बाह्यवातावरणातही मोठा बदल घडवतात. पृथ्वीच्या सर्वांत जवळचा तारा या नात्याने शास्त्रज्ञांनी सूर्याचा खूप खोलवर अभ्यास केला असला तरी बरेच प्रश्न अजून अनुत्तरित आहेत. उदा. सूर्याच्या पृष्ठभागाचे तापमान ६००० केल्व्हिन आहे तर वातावरणाचे तापमान काही ठिकाणी एक दशलक्ष केल्व्हिनच्या वर पोहोचते. वास्तविकतः हे उलट असण्याची अपेक्षा आहे, पण याचे कोडे अजूनही पूर्णपणे सुटलेले नाही. सौरडागांचे चक्र, सौरवातांची व [[सौरज्वालांची उत्पत्ती]] व त्यांची भौतिकी, [[प्रकाश किरीट]] व क्रोमोस्फेअर यांच्यामधील चुंबकीय क्रिया-प्रतिक्रिया हे शास्त्रज्ञांच्या संशोधनाचे मुख्य विषय आहेत. ==सूर्याचा गाभा== सूर्याच्या गाभ्याची त्रिज्या सूर्याच्या एकूण त्रिज्येच्या २०-२५% आहे असे समजले जातं. <ref name="Garcia2007"> {{जर्नल स्रोत |last=García |first=R. |coauthors=et al. |वर्ष=2007 |title=Tracking solar gravity modes: the dynamics of the solar core |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=316 |issue=5831 |pages=1591–1593 |bibcode=2007Sci...316.1591G |doi=10.1126/science.1140598 |pmid=17478682 |ref=harv }}</ref> गाभ्याची घनता {{val|150|u=ग्रॅ/सेमी^३}}<ref name="Basu"> {{जर्नल स्रोत |last1=Basu |first1=S. |coauthors=''et al.'' |वर्ष=2009 |title=Fresh insights on the structure of the solar core |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=699 |issue=699 |page=1403 |arxiv=0905.0651 |bibcode=2009ApJ...699.1403B |doi=10.1088/0004-637X/699/2/1403 }}</ref><ref name=NASA1>{{संकेतस्थळ स्रोत |दिनांक=18 January 2007 |title=NASA/Marshall Solar Physics |दुवा=http://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |प्रकाशक=[[Marshall Space Flight Center]] |accessdate=2009-07-11 |archive-date=2019-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329081742/https://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |url-status=dead }}</ref> (पाण्याच्या १५० पट) आणि तापमान साधारण १.५७ कोटी [[केल्व्हिन]] (K) आहे.<ref name=NASA1/> [[सोहो]] (Solar and Heliospheric Observatory/SOHO) ने केलेल्या निरीक्षणांवरून सूर्याचा गाभा त्याबाहेर असणाऱ्या प्रारण विभागापेक्षा अधिक वेगाने फिरत असावा असा अंदाज बांधलेला आहे.<ref name="Garcia2007"/> सूर्याच्या बहुतांश आयुष्यात सौरऊर्जा अणूमीलनातून [[nuclear fusion]] तयार होते. याला [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]] असंही नाव आहे. यात [[हायड्रोजन]]चे [[हेलियम]]मधे रूपांतर होते. Through most of the Sun's life, energy is produced by [[nuclear fusion]] through a series of steps called the [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]]; this process converts [[hydrogen]] into [[helium]].<ref> {{Cite conference |last=Broggini |first=C. |year=2003 |title=Nuclear Processes at Solar Energy |दुवा=http://www.slac.stanford.edu/econf/C030626 |booktitle=Physics in Collision, Proceedings of the XXIII International Conference |page=21 |arxiv=astro-ph/0308537 |bibcode=2003phco.conf...21B |ref=harv }}</ref> सूर्यातली फक्त ०.८% ऊर्जा कार्बन-नायट्रोजन-ऑक्सिजन-चक्रातून मिळते. [[CNO cycle]].<ref name=jpcs271_1_012031> {{जर्नल स्रोत |last1=Goupil |first1=M. J. |last2=Lebreton |first2=Y. |last3=Marques |first3=J. P. |last4=Samadi |first4=R. |last5=Baudin |first5=F. |वर्ष=2011 |title=Open issues in probing interiors of solar-like oscillating main sequence stars 1. From the Sun to nearly suns |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=271 |issue=1 |page=012031 |arxiv=1102.0247 |bibcode=2011JPhCS.271a2031G |doi=10.1088/1742-6596/271/1/012031 }}</ref> ==सूर्याचे चुंबकीय क्षेत्र== सूर्याला स्वतःचे चुंबकीय क्षेत्र आहे. सूर्याचे चुंबकीय क्षेत्र साधारण पट्टीचुंबकाच्या प्रकारचे आहे. पण सूर्य हा वायूंचा गोळा असल्यामुळे त्यात पुढे क्लिष्टता निर्माण होते. सूर्याच्या चुंबकीय रेषा या वायूंमधे अडकल्या आहेत. सामान्य वापरातले उदाहरण बघायचे झाले तर इलॅस्टिक ज्याप्रकारे कापडामधे शिवून अडकवले जाते, साधारण तशाच प्रकारे या चुंबकीय रेषा वायूंमधे अडकल्या असतात. कापड जसे फिरवले जाते तसे इलॅस्टिक फिरते. चुंबकीय क्षेत्राची क्लिष्टताही अशाच प्रकारे निर्माण होते. चुंबकीय रेषा सूर्याच्या पृष्ठभागावरही असतात. जिथे त्या तुटतात तिथे पृष्ठभागाचे तापमान कमी होते. कारण खालच्या भागातून अभिरसणाच्या बुडबुड्यांमधून येणारी ऊर्जा तुटलेल्या चुंबकीय रेषांमुळे अडवली जाते. त्या ठराविक भागापर्यंत कमी ऊर्जा आल्यामुळे हा भाग तुलना करताना (कॉन्ट्रास्टमुळे) काळपट दिसतो. सूर्याच्या पृष्ठभागाचं सरासरी तापमान ६००० केल्व्हिन असतं तर या काळ्या भागात साधारण ३००० केल्व्हिन. या काळ्या भागाला [[सौर डाग]] (sun spot) म्हणतात. साधारणतः एक सौर डाग पृथ्वीच्या आकाराशी तुलना करता येईल एवढा मोठा असतो. उजव्या बाजूच्या चित्रात तुलनेसाठी सौर डाग आणि पृथ्वी एकाच स्केलवर दाखवले आहेत. चित्राच्या मध्याच्या जवळ असणारा हा डाग सरासरी आकाराचा आहे. सौर डागांच्या मधोमध गडद भाग असतो ज्याला umbra आणि फिकट भागाला penumbra असे म्हणतात. या डागाच्या मध्यातून तंतूसारख्या बाहेर आलेल्या काळ्या रेषा दिसत आहेत. या काळ्या रेषाची चुंबकाभोवती लोखंडाचे कणांची रचना असते, त्याच प्रकारची दिसते. सौर डागांमधे चुंबकीय क्षेत्राचे योगदान त्यातूनच लक्षात यावे. चित्रात मध्याच्या उजव्या बाजूला एक मोठा सौर डाग दिसत आहे आणि त्याच्या खाली एक छोटा डाग आहे. अनेक छोटे डाग एकत्र येऊन कधी कधी असा मोठा आणि अतिशय गुंतागुंतीची रचना असणारा मोठा सौर डाग तयार होतो. https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF&action=edit&section=3 ==सूर्यग्रहण== सूर्य आणि पृथ्वी यांच्या दरम्यान येऊन चंद्राने पृथ्वीवरून दिसणारा सूर्याचा दर्शनी भाग (अंशतः वा संपूर्ण) झाकला की सूर्यग्रहण होते. अशी स्थिती अमावास्येला होत असल्याने सूर्यग्रहण फक्त अमावास्येला होऊ शकते. अर्थात प्रत्येक अमावास्येला ग्रहण नसते. सूर्याला [[राहू]] किंवा [[केतू]] यांपैकी एखाद्या राक्षसाने गिळले की सूर्याला ग्रहण लागते, अशी सांस्कृतिक कविकल्पना आहे. सूर्य हा [[राहू]] किंवा [[केतू]], या भारतीय ज्योतिर्विज्ञांनी ग्रह म्हणून मानलेल्या पृथ्वीच्या भ्रमणकक्षेवरील दोन बिंदूंपैकी एका बिंदूवर आला की सूर्यग्रहण होते, या तथ्यावर ही सांस्कृतिक कविकल्पना आधारित आहे. सूर्यग्रहणकालाच्या तीन स्थिती असतात. <br/> १. स्पर्श - <br/> २. मध्य - <br/> ३. मोक्ष <br/> ==सूर्याचे आकाशातील भ्रमण== सूर्य ठराविक काळानंतर एका तारकासमूहामधून दुसऱ्या तारकासमूहामध्ये जातांना दिसतो. सूर्याच्या या मार्गास क्रांतिवृत्त असे म्हणतात. या मार्गाचे प्रत्येकी तीस अंशाचे असे बारा भाग केले आहेत. या प्रत्येक भागात सव्वादोन नक्षत्रे (तारकापुंज) येतात. ही २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे मिळून जो तारकासमूह बनतो त्याला एक राशी असे म्हणतात. असे एकूण १२ तारकासमूह आहेत. ह्या राशी क्रमवार मेष, वृषभ, मिथुन, कर्क, सिंह, कन्या, तूळ, वृश्चिक, धनु, मकर, कुंभ, मीन अशा आहेत. ज्या वेळी राशींची संकल्पना मांडण्यात आली त्या वेळी 'वसंतसंपात' बिंदू मेष राशीमध्ये होता म्हणूनच मेष ही सुरुवातीची रास मानली जाते. अभिजित नावाचे एक २८वे एक-चरणी नक्षत्र मानले जाते. हे छोटे नक्षत्र उत्तराषाढा आणि श्रवण यां नक्षत्रांदरम्यान येते. अभिजित नक्षत्रात सूर्य २१ ते २३ जानेवारी या काळात असतो. प्रत्येक नक्षत्राचे चार चरण (भाग) आहेत अशी कल्पना केली आहे. त्यामुळे काही पूर्ण नक्षत्रे व काही नक्षत्रांचे काही चरण मिळून एक रास बनते. एका राशीत २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे म्हणजे नक्षत्रांचे एकूण नऊ चरण असतात. चरण दाखवण्याची पद्धत अशी :- आश्विनी-१, मृग-२, चित्रा-३, ४, विशाखा-४ म्हणजे अनुक्रमे - आश्विनी नक्षत्राचा पहिला चरण, मृगाचा दुसरा, चित्राचा तिसरा व चौथा चरण, आणि विशाखाचा चौथा चरण. == सूर्याच्या प्रत्येक राशीत व नक्षत्रात राहण्याच्या अंदाजे तारखा== * कन्या रास : १७ सप्टेंबर ते १६ ऑक्टोबर * कर्क रास: १६ जुलै ते १६ ऑगस्ट * कुंभ रास : १३ फेब्रुवारी ते १३ मार्च * तूळ रास : १७ ऑक्टोबर ते १५ नॊव्हेंबर * धनु रास : १६ डिसेंबर ते १३ जानेवारी * मकर रास : १४ जानेवारी ते १२ फेब्रुवारी * मिथुन रास : १५ जून ते १५ जुलै * मीन रास : १४ मार्च ते १३ एप्रिल * मे़ष रास : १४ एप्रिल ते १३ मे * वृश्चिक रास : १६ नोव्हेंबर ते १५ डिसेंबर * वृषभ रास : १४ मे ते १४ जून * सिंह रास : १७ ऑगस्ट ते १६ सप्टेंबर ------- * आश्विनी नक्षत्र : १४ एप्रिल ते २६ एप्रिल * भरणी नक्षत्र : २७ एप्रिल ते १० मे * कृत्तिका नक्षत्र : ११ मे ते २४ मे * रोहिणी नक्षत्र : २५ मे ते ७ जून * मृग नक्षत्र : ८ जून ते २१ जून * आर्द्रा नक्षत्र : २२ जून ते ५ जुलै * पुनर्वसू नक्षत्र : ६ जुलै ते १९ जुलै * पु़्ष्य नक्षत्र : २० जुलै ते २ ऑगस्ट * आश्ले़षा नक्षत्र : ३ ऑगस्ट ते १६ ऑगस्ट * मघा नक्षत्र : १७ ऑगस्ट ते २९ ऑगस्ट * पूर्वा (फाल्गुनी) नक्षत्र : ३० ऑगस्ट ते १२ सप्टेंबर * उत्तरा (फाल्गुनी) नक्षत्र : १३ सप्टेंबर ते २६ सप्टेंबर * हस्त नक्षत्र : २७ सप्टेंबर ते ९ ऑक्टोबर * चित्रा नक्षत्र : १० ऑक्टोबर ते २३ ऑक्टोबर * स्वाती नक्षत्र : २४ ऑक्टोबर ते ५ नॊव्हेंबर * विशाखा नक्षत्र : ६ नोव्हेंबर ते १८ नॊव्हेंबर * अनुराधा नक्षत्र : १९ नोव्हेंबर ते २ डिसेंबर * ज्येष्ठा नक्षत्र : ३ डिसेंबर ते १५ डिसेंबर * मूळ नक्षत्र : १६ डिसेंबर ते २८ डिसेंबर * पूर्वाषाढा नक्षत्र : २९ डिसेंबर ते १० जानेवारी * उत्तराषाढा नक्षत्र : ११ जानेवारी ते २३ जानेवारी * श्रवण नक्षत्र : २४ जानेवारी ते ५ फेब्रुवारी * धनिष्ठा नक्षत्र : ६ फेब्रुवारी ते १८ फेब्रुवारी * शततारका नक्षत्र : १९ फेब्रुवारी ते ३ मार्च * पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्र : ४ मार्च ते १७ मार्च * उत्तराभाद्रपदा नक्षत्र : १८ मार्च ते ३० मार्च * रेवती नक्षत्र : ३१ मार्च ते १३ एप्रिल ==सौरऋतू- प्रारंभाच्या अंदाजे तारखा== * वसंत ऋतू : १८ फेब्रुवारी * ग्रीष्म ऋतू : १९ एप्रिल * वर्षा ऋतू : २१जून * शरद ऋतू : २२ ऑगस्ट * हेमंत ऋतू : २३ ऑक्टोबर * शिशिर ऋतू : २१ डिसेंबर == मानवी संस्कृतीतील सूर्याचे स्थान == मानवी संस्कृतीमध्ये आणि विशेषतः हिंदू धर्मामध्ये सूर्याला विशेष महत्त्व आहे. भारतात ओडीशामध्ये समुद्रकिनारी [[कोणार्क सूर्य मंदिर|कोणार्क]] येथे सूर्यमंदिर आहे. महर्षी व्यास यांनी रचिलेल्या [[नवग्रह स्तोत्र|नवग्रह स्तोत्रात]] असे म्हणले आहे - जपाकुसुम संकाशं काश्यपेयं महद्‌द्युतिम् । तमोरिंसर्वपापघ्नं प्रणतोऽस्मि दिवाकरम् ॥ अर्थात, व्यास म्हणतात, जास्वंदाच्या फुलाप्रमाणे लाल रंग असलेल्या, कश्यप ऋषीचा पुत्र असलेला, तेजस्वी, अंधाराचा शत्रू आणि पापनाशक असलेल्या दिवाकराला (सूर्याला) मी प्रणाम करतो. ==भारतीय भाषांमधली सूर्याची नावे== सूर्याची नावे ही अनेक असली तरी त्यांपैकी 'सूर्य' हे नाव दैनंदिन व्यवहारात आणि खगोलशास्त्रीय उल्लेखात वापरतात. 'रवि', 'भानु' व 'अर्क' ही नावे पंचांगात असतात आणि 'रवि' हे नाव जन्म-लग्न कुंडलीत असते. सूर्यनमस्कार घालताना सूर्याची विशिष्ट १२ नावे उच्चारली जातात. असे असले तरी, काव्यामध्ये मात्र सूर्याच्या अनेक नावांपैकी कोणतेही नाव असू शकते. ==सूर्यनमस्कार== [[सूर्यनमस्कार]] हा क्रमाक्रमाने साष्टांग नमस्कार घालत व्यायाम करण्याचा एक प्रकार आहे. प्रत्येक नमस्काराच्या आधी सूर्याचे एक नाव उच्चारून नमस्कार घालण्याची प्रथा आहे. ही बारा नावे या क्रमाने घेतात. :- # ॐ मित्राय नम:। # ॐ रवये नम:। # ॐ सूर्याय नम:। # ॐ भानवे नम:। # ॐ खगाय नम:। # ॐ पूष्णे नम:। # ॐ हिरण्यगर्भाय नम:। # ॐ मरीचये नम:। # ॐ आदित्याय नम:। # ॐ सवित्रे नम:। # ॐ अर्काय नम:। # ॐ भास्कराय नम:॥ == सूर्याचे निरीक्षण == {{ संदर्भयादी}} {{सूर्यमाला}} [[वर्ग:सूर्यमाला]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] nujfyi8o9dtfep0c9ns7nh63zkbor4z 2686443 2686425 2026-05-28T15:13:41Z ~2026-31930-12 183604 2686443 wikitext text/x-wiki ==सूर्याचा गाभा== सूर्याच्या गाभ्याची त्रिज्या सूर्याच्या एकूण त्रिज्येच्या २०-२५% आहे असे समजले जातं. <ref name="Garcia2007"> {{जर्नल स्रोत |last=García |first=R. |coauthors=et al. |वर्ष=2007 |title=Tracking solar gravity modes: the dynamics of the solar core |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=316 |issue=5831 |pages=1591–1593 |bibcode=2007Sci...316.1591G |doi=10.1126/science.1140598 |pmid=17478682 |ref=harv }}</ref> गाभ्याची घनता {{val|150|u=ग्रॅ/सेमी^३}}<ref name="Basu"> {{जर्नल स्रोत |last1=Basu |first1=S. |coauthors=''et al.'' |वर्ष=2009 |title=Fresh insights on the structure of the solar core |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=699 |issue=699 |page=1403 |arxiv=0905.0651 |bibcode=2009ApJ...699.1403B |doi=10.1088/0004-637X/699/2/1403 }}</ref><ref name=NASA1>{{संकेतस्थळ स्रोत |दिनांक=18 January 2007 |title=NASA/Marshall Solar Physics |दुवा=http://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |प्रकाशक=[[Marshall Space Flight Center]] |accessdate=2009-07-11 |archive-date=2019-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329081742/https://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |url-status=dead }}</ref> (पाण्याच्या १५० पट) आणि तापमान साधारण १.५७ कोटी [[केल्व्हिन]] (K) आहे.<ref name=NASA1/> [[सोहो]] (Solar and Heliospheric Observatory/SOHO) ने केलेल्या निरीक्षणांवरून सूर्याचा गाभा त्याबाहेर असणाऱ्या प्रारण विभागापेक्षा अधिक वेगाने फिरत असावा असा अंदाज बांधलेला आहे.<ref name="Garcia2007"/> सूर्याच्या बहुतांश आयुष्यात सौरऊर्जा अणूमीलनातून [[nuclear fusion]] तयार होते. याला [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]] असंही नाव आहे. यात [[हायड्रोजन]]चे [[हेलियम]]मधे रूपांतर होते. Through most of the Sun's life, energy is produced by [[nuclear fusion]] through a series of steps called the [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]]; this process converts [[hydrogen]] into [[helium]].<ref> {{Cite conference |last=Broggini |first=C. |year=2003 |title=Nuclear Processes at Solar Energy |दुवा=http://www.slac.stanford.edu/econf/C030626 |booktitle=Physics in Collision, Proceedings of the XXIII International Conference |page=21 |arxiv=astro-ph/0308537 |bibcode=2003phco.conf...21B |ref=harv }}</ref> सूर्यातली फक्त ०.८% ऊर्जा कार्बन-नायट्रोजन-ऑक्सिजन-चक्रातून मिळते. [[CNO cycle]].<ref name=jpcs271_1_012031> {{जर्नल स्रोत |last1=Goupil |first1=M. J. |last2=Lebreton |first2=Y. |last3=Marques |first3=J. P. |last4=Samadi |first4=R. |last5=Baudin |first5=F. |वर्ष=2011 |title=Open issues in probing interiors of solar-like oscillating main sequence stars 1. From the Sun to nearly suns |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=271 |issue=1 |page=012031 |arxiv=1102.0247 |bibcode=2011JPhCS.271a2031G |doi=10.1088/1742-6596/271/1/012031 }}</ref> ==सूर्याचे चुंबकीय क्षेत्र== सूर्याला स्वतःचे चुंबकीय क्षेत्र आहे. सूर्याचे चुंबकीय क्षेत्र साधारण पट्टीचुंबकाच्या प्रकारचे आहे. पण सूर्य हा वायूंचा गोळा असल्यामुळे त्यात पुढे क्लिष्टता निर्माण होते. सूर्याच्या चुंबकीय रेषा या वायूंमधे अडकल्या आहेत. सामान्य वापरातले उदाहरण बघायचे झाले तर इलॅस्टिक ज्याप्रकारे कापडामधे शिवून अडकवले जाते, साधारण तशाच प्रकारे या चुंबकीय रेषा वायूंमधे अडकल्या असतात. कापड जसे फिरवले जाते तसे इलॅस्टिक फिरते. चुंबकीय क्षेत्राची क्लिष्टताही अशाच प्रकारे निर्माण होते. चुंबकीय रेषा सूर्याच्या पृष्ठभागावरही असतात. जिथे त्या तुटतात तिथे पृष्ठभागाचे तापमान कमी होते. कारण खालच्या भागातून अभिरसणाच्या बुडबुड्यांमधून येणारी ऊर्जा तुटलेल्या चुंबकीय रेषांमुळे अडवली जाते. त्या ठराविक भागापर्यंत कमी ऊर्जा आल्यामुळे हा भाग तुलना करताना (कॉन्ट्रास्टमुळे) काळपट दिसतो. सूर्याच्या पृष्ठभागाचं सरासरी तापमान ६००० केल्व्हिन असतं तर या काळ्या भागात साधारण ३००० केल्व्हिन. या काळ्या भागाला [[सौर डाग]] (sun spot) म्हणतात. साधारणतः एक सौर डाग पृथ्वीच्या आकाराशी तुलना करता येईल एवढा मोठा असतो. उजव्या बाजूच्या चित्रात तुलनेसाठी सौर डाग आणि पृथ्वी एकाच स्केलवर दाखवले आहेत. चित्राच्या मध्याच्या जवळ असणारा हा डाग सरासरी आकाराचा आहे. सौर डागांच्या मधोमध गडद भाग असतो ज्याला umbra आणि फिकट भागाला penumbra असे म्हणतात. या डागाच्या मध्यातून तंतूसारख्या बाहेर आलेल्या काळ्या रेषा दिसत आहेत. या काळ्या रेषाची चुंबकाभोवती लोखंडाचे कणांची रचना असते, त्याच प्रकारची दिसते. सौर डागांमधे चुंबकीय क्षेत्राचे योगदान त्यातूनच लक्षात यावे. चित्रात मध्याच्या उजव्या बाजूला एक मोठा सौर डाग दिसत आहे आणि त्याच्या खाली एक छोटा डाग आहे. अनेक छोटे डाग एकत्र येऊन कधी कधी असा मोठा आणि अतिशय गुंतागुंतीची रचना असणारा मोठा सौर डाग तयार होतो. https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF&action=edit&section=3 ==सूर्यग्रहण== सूर्य आणि पृथ्वी यांच्या दरम्यान येऊन चंद्राने पृथ्वीवरून दिसणारा सूर्याचा दर्शनी भाग (अंशतः वा संपूर्ण) झाकला की सूर्यग्रहण होते. अशी स्थिती अमावास्येला होत असल्याने सूर्यग्रहण फक्त अमावास्येला होऊ शकते. अर्थात प्रत्येक अमावास्येला ग्रहण नसते. सूर्याला [[राहू]] किंवा [[केतू]] यांपैकी एखाद्या राक्षसाने गिळले की सूर्याला ग्रहण लागते, अशी सांस्कृतिक कविकल्पना आहे. सूर्य हा [[राहू]] किंवा [[केतू]], या भारतीय ज्योतिर्विज्ञांनी ग्रह म्हणून मानलेल्या पृथ्वीच्या भ्रमणकक्षेवरील दोन बिंदूंपैकी एका बिंदूवर आला की सूर्यग्रहण होते, या तथ्यावर ही सांस्कृतिक कविकल्पना आधारित आहे. सूर्यग्रहणकालाच्या तीन स्थिती असतात. <br/> १. स्पर्श - <br/> २. मध्य - <br/> ३. मोक्ष <br/> ==सूर्याचे आकाशातील भ्रमण== सूर्य ठराविक काळानंतर एका तारकासमूहामधून दुसऱ्या तारकासमूहामध्ये जातांना दिसतो. सूर्याच्या या मार्गास क्रांतिवृत्त असे म्हणतात. या मार्गाचे प्रत्येकी तीस अंशाचे असे बारा भाग केले आहेत. या प्रत्येक भागात सव्वादोन नक्षत्रे (तारकापुंज) येतात. ही २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे मिळून जो तारकासमूह बनतो त्याला एक राशी असे म्हणतात. असे एकूण १२ तारकासमूह आहेत. ह्या राशी क्रमवार मेष, वृषभ, मिथुन, कर्क, सिंह, कन्या, तूळ, वृश्चिक, धनु, मकर, कुंभ, मीन अशा आहेत. ज्या वेळी राशींची संकल्पना मांडण्यात आली त्या वेळी 'वसंतसंपात' बिंदू मेष राशीमध्ये होता म्हणूनच मेष ही सुरुवातीची रास मानली जाते. अभिजित नावाचे एक २८वे एक-चरणी नक्षत्र मानले जाते. हे छोटे नक्षत्र उत्तराषाढा आणि श्रवण यां नक्षत्रांदरम्यान येते. अभिजित नक्षत्रात सूर्य २१ ते २३ जानेवारी या काळात असतो. प्रत्येक नक्षत्राचे चार चरण (भाग) आहेत अशी कल्पना केली आहे. त्यामुळे काही पूर्ण नक्षत्रे व काही नक्षत्रांचे काही चरण मिळून एक रास बनते. एका राशीत २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे म्हणजे नक्षत्रांचे एकूण नऊ चरण असतात. चरण दाखवण्याची पद्धत अशी :- आश्विनी-१, मृग-२, चित्रा-३, ४, विशाखा-४ म्हणजे अनुक्रमे - आश्विनी नक्षत्राचा पहिला चरण, मृगाचा दुसरा, चित्राचा तिसरा व चौथा चरण, आणि विशाखाचा चौथा चरण. == सूर्याच्या प्रत्येक राशीत व नक्षत्रात राहण्याच्या अंदाजे तारखा== * कन्या रास : १७ सप्टेंबर ते १६ ऑक्टोबर * कर्क रास: १६ जुलै ते १६ ऑगस्ट * कुंभ रास : १३ फेब्रुवारी ते १३ मार्च * तूळ रास : १७ ऑक्टोबर ते १५ नॊव्हेंबर * धनु रास : १६ डिसेंबर ते १३ जानेवारी * मकर रास : १४ जानेवारी ते १२ फेब्रुवारी * मिथुन रास : १५ जून ते १५ जुलै * मीन रास : १४ मार्च ते १३ एप्रिल * मे़ष रास : १४ एप्रिल ते १३ मे * वृश्चिक रास : १६ नोव्हेंबर ते १५ डिसेंबर * वृषभ रास : १४ मे ते १४ जून * सिंह रास : १७ ऑगस्ट ते १६ सप्टेंबर ------- * आश्विनी नक्षत्र : १४ एप्रिल ते २६ एप्रिल * भरणी नक्षत्र : २७ एप्रिल ते १० मे * कृत्तिका नक्षत्र : ११ मे ते २४ मे * रोहिणी नक्षत्र : २५ मे ते ७ जून * मृग नक्षत्र : ८ जून ते २१ जून * आर्द्रा नक्षत्र : २२ जून ते ५ जुलै * पुनर्वसू नक्षत्र : ६ जुलै ते १९ जुलै * पु़्ष्य नक्षत्र : २० जुलै ते २ ऑगस्ट * आश्ले़षा नक्षत्र : ३ ऑगस्ट ते १६ ऑगस्ट * मघा नक्षत्र : १७ ऑगस्ट ते २९ ऑगस्ट * पूर्वा (फाल्गुनी) नक्षत्र : ३० ऑगस्ट ते १२ सप्टेंबर * उत्तरा (फाल्गुनी) नक्षत्र : १३ सप्टेंबर ते २६ सप्टेंबर * हस्त नक्षत्र : २७ सप्टेंबर ते ९ ऑक्टोबर * चित्रा नक्षत्र : १० ऑक्टोबर ते २३ ऑक्टोबर * स्वाती नक्षत्र : २४ ऑक्टोबर ते ५ नॊव्हेंबर * विशाखा नक्षत्र : ६ नोव्हेंबर ते १८ नॊव्हेंबर * अनुराधा नक्षत्र : १९ नोव्हेंबर ते २ डिसेंबर * ज्येष्ठा नक्षत्र : ३ डिसेंबर ते १५ डिसेंबर * मूळ नक्षत्र : १६ डिसेंबर ते २८ डिसेंबर * पूर्वाषाढा नक्षत्र : २९ डिसेंबर ते १० जानेवारी * उत्तराषाढा नक्षत्र : ११ जानेवारी ते २३ जानेवारी * श्रवण नक्षत्र : २४ जानेवारी ते ५ फेब्रुवारी * धनिष्ठा नक्षत्र : ६ फेब्रुवारी ते १८ फेब्रुवारी * शततारका नक्षत्र : १९ फेब्रुवारी ते ३ मार्च * पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्र : ४ मार्च ते १७ मार्च * उत्तराभाद्रपदा नक्षत्र : १८ मार्च ते ३० मार्च * रेवती नक्षत्र : ३१ मार्च ते १३ एप्रिल ==सौरऋतू- प्रारंभाच्या अंदाजे तारखा== * वसंत ऋतू : १८ फेब्रुवारी * ग्रीष्म ऋतू : १९ एप्रिल * वर्षा ऋतू : २१जून * शरद ऋतू : २२ ऑगस्ट * हेमंत ऋतू : २३ ऑक्टोबर * शिशिर ऋतू : २१ डिसेंबर == मानवी संस्कृतीतील सूर्याचे स्थान == मानवी संस्कृतीमध्ये आणि विशेषतः हिंदू धर्मामध्ये सूर्याला विशेष महत्त्व आहे. भारतात ओडीशामध्ये समुद्रकिनारी [[कोणार्क सूर्य मंदिर|कोणार्क]] येथे सूर्यमंदिर आहे. महर्षी व्यास यांनी रचिलेल्या [[नवग्रह स्तोत्र|नवग्रह स्तोत्रात]] असे म्हणले आहे - जपाकुसुम संकाशं काश्यपेयं महद्‌द्युतिम् । तमोरिंसर्वपापघ्नं प्रणतोऽस्मि दिवाकरम् ॥ अर्थात, व्यास म्हणतात, जास्वंदाच्या फुलाप्रमाणे लाल रंग असलेल्या, कश्यप ऋषीचा पुत्र असलेला, तेजस्वी, अंधाराचा शत्रू आणि पापनाशक असलेल्या दिवाकराला (सूर्याला) मी प्रणाम करतो. ==भारतीय भाषांमधली सूर्याची नावे== सूर्याची नावे ही अनेक असली तरी त्यांपैकी 'सूर्य' हे नाव दैनंदिन व्यवहारात आणि खगोलशास्त्रीय उल्लेखात वापरतात. 'रवि', 'भानु' व 'अर्क' ही नावे पंचांगात असतात आणि 'रवि' हे नाव जन्म-लग्न कुंडलीत असते. सूर्यनमस्कार घालताना सूर्याची विशिष्ट १२ नावे उच्चारली जातात. असे असले तरी, काव्यामध्ये मात्र सूर्याच्या अनेक नावांपैकी कोणतेही नाव असू शकते. ==सूर्यनमस्कार== [[सूर्यनमस्कार]] हा क्रमाक्रमाने साष्टांग नमस्कार घालत व्यायाम करण्याचा एक प्रकार आहे. प्रत्येक नमस्काराच्या आधी सूर्याचे एक नाव उच्चारून नमस्कार घालण्याची प्रथा आहे. ही बारा नावे या क्रमाने घेतात. :- # ॐ मित्राय नम:। # ॐ रवये नम:। # ॐ सूर्याय नम:। # ॐ भानवे नम:। # ॐ खगाय नम:। # ॐ पूष्णे नम:। # ॐ हिरण्यगर्भाय नम:। # ॐ मरीचये नम:। # ॐ आदित्याय नम:। # ॐ सवित्रे नम:। # ॐ अर्काय नम:। # ॐ भास्कराय नम:॥ == सूर्याचे निरीक्षण == {{ संदर्भयादी}} {{सूर्यमाला}} [[वर्ग:सूर्यमाला]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] ad3lrcyjr0fk6whzhyw675nebhyvp5l 2686446 2686443 2026-05-28T15:18:01Z ~2026-31841-53 183605 /* सूर्याचे चुंबकीय क्षेत्र */ 2686446 wikitext text/x-wiki ==सूर्याचा गाभा== सूर्याच्या गाभ्याची त्रिज्या सूर्याच्या एकूण त्रिज्येच्या २०-२५% आहे असे समजले जातं. <ref name="Garcia2007"> {{जर्नल स्रोत |last=García |first=R. |coauthors=et al. |वर्ष=2007 |title=Tracking solar gravity modes: the dynamics of the solar core |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=316 |issue=5831 |pages=1591–1593 |bibcode=2007Sci...316.1591G |doi=10.1126/science.1140598 |pmid=17478682 |ref=harv }}</ref> गाभ्याची घनता {{val|150|u=ग्रॅ/सेमी^३}}<ref name="Basu"> {{जर्नल स्रोत |last1=Basu |first1=S. |coauthors=''et al.'' |वर्ष=2009 |title=Fresh insights on the structure of the solar core |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=699 |issue=699 |page=1403 |arxiv=0905.0651 |bibcode=2009ApJ...699.1403B |doi=10.1088/0004-637X/699/2/1403 }}</ref><ref name=NASA1>{{संकेतस्थळ स्रोत |दिनांक=18 January 2007 |title=NASA/Marshall Solar Physics |दुवा=http://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |प्रकाशक=[[Marshall Space Flight Center]] |accessdate=2009-07-11 |archive-date=2019-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329081742/https://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |url-status=dead }}</ref> (पाण्याच्या १५० पट) आणि तापमान साधारण १.५७ कोटी [[केल्व्हिन]] (K) आहे.<ref name=NASA1/> [[सोहो]] (Solar and Heliospheric Observatory/SOHO) ने केलेल्या निरीक्षणांवरून सूर्याचा गाभा त्याबाहेर असणाऱ्या प्रारण विभागापेक्षा अधिक वेगाने फिरत असावा असा अंदाज बांधलेला आहे.<ref name="Garcia2007"/> सूर्याच्या बहुतांश आयुष्यात सौरऊर्जा अणूमीलनातून [[nuclear fusion]] तयार होते. याला [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]] असंही नाव आहे. यात [[हायड्रोजन]]चे [[हेलियम]]मधे रूपांतर होते. Through most of the Sun's life, energy is produced by [[nuclear fusion]] through a series of steps called the [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]]; this process converts [[hydrogen]] into [[helium]].<ref> {{Cite conference |last=Broggini |first=C. |year=2003 |title=Nuclear Processes at Solar Energy |दुवा=http://www.slac.stanford.edu/econf/C030626 |booktitle=Physics in Collision, Proceedings of the XXIII International Conference |page=21 |arxiv=astro-ph/0308537 |bibcode=2003phco.conf...21B |ref=harv }}</ref> सूर्यातली फक्त ०.८% ऊर्जा कार्बन-नायट्रोजन-ऑक्सिजन-चक्रातून मिळते. [[CNO cycle]].<ref name=jpcs271_1_012031> {{जर्नल स्रोत |last1=Goupil |first1=M. J. |last2=Lebreton |first2=Y. |last3=Marques |first3=J. P. |last4=Samadi |first4=R. |last5=Baudin |first5=F. |वर्ष=2011 |title=Open issues in probing interiors of solar-like oscillating main sequence stars 1. From the Sun to nearly suns |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=271 |issue=1 |page=012031 |arxiv=1102.0247 |bibcode=2011JPhCS.271a2031G |doi=10.1088/1742-6596/271/1/012031 }}</ref> ==सूर्यग्रहण== सूर्य आणि पृथ्वी यांच्या दरम्यान येऊन चंद्राने पृथ्वीवरून दिसणारा सूर्याचा दर्शनी भाग (अंशतः वा संपूर्ण) झाकला की सूर्यग्रहण होते. अशी स्थिती अमावास्येला होत असल्याने सूर्यग्रहण फक्त अमावास्येला होऊ शकते. अर्थात प्रत्येक अमावास्येला ग्रहण नसते. सूर्याला [[राहू]] किंवा [[केतू]] यांपैकी एखाद्या राक्षसाने गिळले की सूर्याला ग्रहण लागते, अशी सांस्कृतिक कविकल्पना आहे. सूर्य हा [[राहू]] किंवा [[केतू]], या भारतीय ज्योतिर्विज्ञांनी ग्रह म्हणून मानलेल्या पृथ्वीच्या भ्रमणकक्षेवरील दोन बिंदूंपैकी एका बिंदूवर आला की सूर्यग्रहण होते, या तथ्यावर ही सांस्कृतिक कविकल्पना आधारित आहे. सूर्यग्रहणकालाच्या तीन स्थिती असतात. <br/> १. स्पर्श - <br/> २. मध्य - <br/> ३. मोक्ष <br/> ==सूर्याचे आकाशातील भ्रमण== सूर्य ठराविक काळानंतर एका तारकासमूहामधून दुसऱ्या तारकासमूहामध्ये जातांना दिसतो. सूर्याच्या या मार्गास क्रांतिवृत्त असे म्हणतात. या मार्गाचे प्रत्येकी तीस अंशाचे असे बारा भाग केले आहेत. या प्रत्येक भागात सव्वादोन नक्षत्रे (तारकापुंज) येतात. ही २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे मिळून जो तारकासमूह बनतो त्याला एक राशी असे म्हणतात. असे एकूण १२ तारकासमूह आहेत. ह्या राशी क्रमवार मेष, वृषभ, मिथुन, कर्क, सिंह, कन्या, तूळ, वृश्चिक, धनु, मकर, कुंभ, मीन अशा आहेत. ज्या वेळी राशींची संकल्पना मांडण्यात आली त्या वेळी 'वसंतसंपात' बिंदू मेष राशीमध्ये होता म्हणूनच मेष ही सुरुवातीची रास मानली जाते. अभिजित नावाचे एक २८वे एक-चरणी नक्षत्र मानले जाते. हे छोटे नक्षत्र उत्तराषाढा आणि श्रवण यां नक्षत्रांदरम्यान येते. अभिजित नक्षत्रात सूर्य २१ ते २३ जानेवारी या काळात असतो. प्रत्येक नक्षत्राचे चार चरण (भाग) आहेत अशी कल्पना केली आहे. त्यामुळे काही पूर्ण नक्षत्रे व काही नक्षत्रांचे काही चरण मिळून एक रास बनते. एका राशीत २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे म्हणजे नक्षत्रांचे एकूण नऊ चरण असतात. चरण दाखवण्याची पद्धत अशी :- आश्विनी-१, मृग-२, चित्रा-३, ४, विशाखा-४ म्हणजे अनुक्रमे - आश्विनी नक्षत्राचा पहिला चरण, मृगाचा दुसरा, चित्राचा तिसरा व चौथा चरण, आणि विशाखाचा चौथा चरण. == सूर्याच्या प्रत्येक राशीत व नक्षत्रात राहण्याच्या अंदाजे तारखा== * कन्या रास : १७ सप्टेंबर ते १६ ऑक्टोबर * कर्क रास: १६ जुलै ते १६ ऑगस्ट * कुंभ रास : १३ फेब्रुवारी ते १३ मार्च * तूळ रास : १७ ऑक्टोबर ते १५ नॊव्हेंबर * धनु रास : १६ डिसेंबर ते १३ जानेवारी * मकर रास : १४ जानेवारी ते १२ फेब्रुवारी * मिथुन रास : १५ जून ते १५ जुलै * मीन रास : १४ मार्च ते १३ एप्रिल * मे़ष रास : १४ एप्रिल ते १३ मे * वृश्चिक रास : १६ नोव्हेंबर ते १५ डिसेंबर * वृषभ रास : १४ मे ते १४ जून * सिंह रास : १७ ऑगस्ट ते १६ सप्टेंबर ------- * आश्विनी नक्षत्र : १४ एप्रिल ते २६ एप्रिल * भरणी नक्षत्र : २७ एप्रिल ते १० मे * कृत्तिका नक्षत्र : ११ मे ते २४ मे * रोहिणी नक्षत्र : २५ मे ते ७ जून * मृग नक्षत्र : ८ जून ते २१ जून * आर्द्रा नक्षत्र : २२ जून ते ५ जुलै * पुनर्वसू नक्षत्र : ६ जुलै ते १९ जुलै * पु़्ष्य नक्षत्र : २० जुलै ते २ ऑगस्ट * आश्ले़षा नक्षत्र : ३ ऑगस्ट ते १६ ऑगस्ट * मघा नक्षत्र : १७ ऑगस्ट ते २९ ऑगस्ट * पूर्वा (फाल्गुनी) नक्षत्र : ३० ऑगस्ट ते १२ सप्टेंबर * उत्तरा (फाल्गुनी) नक्षत्र : १३ सप्टेंबर ते २६ सप्टेंबर * हस्त नक्षत्र : २७ सप्टेंबर ते ९ ऑक्टोबर * चित्रा नक्षत्र : १० ऑक्टोबर ते २३ ऑक्टोबर * स्वाती नक्षत्र : २४ ऑक्टोबर ते ५ नॊव्हेंबर * विशाखा नक्षत्र : ६ नोव्हेंबर ते १८ नॊव्हेंबर * अनुराधा नक्षत्र : १९ नोव्हेंबर ते २ डिसेंबर * ज्येष्ठा नक्षत्र : ३ डिसेंबर ते १५ डिसेंबर * मूळ नक्षत्र : १६ डिसेंबर ते २८ डिसेंबर * पूर्वाषाढा नक्षत्र : २९ डिसेंबर ते १० जानेवारी * उत्तराषाढा नक्षत्र : ११ जानेवारी ते २३ जानेवारी * श्रवण नक्षत्र : २४ जानेवारी ते ५ फेब्रुवारी * धनिष्ठा नक्षत्र : ६ फेब्रुवारी ते १८ फेब्रुवारी * शततारका नक्षत्र : १९ फेब्रुवारी ते ३ मार्च * पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्र : ४ मार्च ते १७ मार्च * उत्तराभाद्रपदा नक्षत्र : १८ मार्च ते ३० मार्च * रेवती नक्षत्र : ३१ मार्च ते १३ एप्रिल ==सौरऋतू- प्रारंभाच्या अंदाजे तारखा== * वसंत ऋतू : १८ फेब्रुवारी * ग्रीष्म ऋतू : १९ एप्रिल * वर्षा ऋतू : २१जून * शरद ऋतू : २२ ऑगस्ट * हेमंत ऋतू : २३ ऑक्टोबर * शिशिर ऋतू : २१ डिसेंबर == मानवी संस्कृतीतील सूर्याचे स्थान == मानवी संस्कृतीमध्ये आणि विशेषतः हिंदू धर्मामध्ये सूर्याला विशेष महत्त्व आहे. भारतात ओडीशामध्ये समुद्रकिनारी [[कोणार्क सूर्य मंदिर|कोणार्क]] येथे सूर्यमंदिर आहे. महर्षी व्यास यांनी रचिलेल्या [[नवग्रह स्तोत्र|नवग्रह स्तोत्रात]] असे म्हणले आहे - जपाकुसुम संकाशं काश्यपेयं महद्‌द्युतिम् । तमोरिंसर्वपापघ्नं प्रणतोऽस्मि दिवाकरम् ॥ अर्थात, व्यास म्हणतात, जास्वंदाच्या फुलाप्रमाणे लाल रंग असलेल्या, कश्यप ऋषीचा पुत्र असलेला, तेजस्वी, अंधाराचा शत्रू आणि पापनाशक असलेल्या दिवाकराला (सूर्याला) मी प्रणाम करतो. ==भारतीय भाषांमधली सूर्याची नावे== सूर्याची नावे ही अनेक असली तरी त्यांपैकी 'सूर्य' हे नाव दैनंदिन व्यवहारात आणि खगोलशास्त्रीय उल्लेखात वापरतात. 'रवि', 'भानु' व 'अर्क' ही नावे पंचांगात असतात आणि 'रवि' हे नाव जन्म-लग्न कुंडलीत असते. सूर्यनमस्कार घालताना सूर्याची विशिष्ट १२ नावे उच्चारली जातात. असे असले तरी, काव्यामध्ये मात्र सूर्याच्या अनेक नावांपैकी कोणतेही नाव असू शकते. ==सूर्यनमस्कार== [[सूर्यनमस्कार]] हा क्रमाक्रमाने साष्टांग नमस्कार घालत व्यायाम करण्याचा एक प्रकार आहे. प्रत्येक नमस्काराच्या आधी सूर्याचे एक नाव उच्चारून नमस्कार घालण्याची प्रथा आहे. ही बारा नावे या क्रमाने घेतात. :- # ॐ मित्राय नम:। # ॐ रवये नम:। # ॐ सूर्याय नम:। # ॐ भानवे नम:। # ॐ खगाय नम:। # ॐ पूष्णे नम:। # ॐ हिरण्यगर्भाय नम:। # ॐ मरीचये नम:। # ॐ आदित्याय नम:। # ॐ सवित्रे नम:। # ॐ अर्काय नम:। # ॐ भास्कराय नम:॥ == सूर्याचे निरीक्षण == {{ संदर्भयादी}} {{सूर्यमाला}} [[वर्ग:सूर्यमाला]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] 6t27a9fsz79ux6jiomguz9cump5hahq 2686451 2686446 2026-05-28T15:23:08Z ~2026-31841-53 183605 2686451 wikitext text/x-wiki ==सूर्याचा गाभा== सूर्याच्या गाभ्याची त्रिज्या सूर्याच्या एकूण त्रिज्येच्या २०-२५% आहे असे समजले जातं. <ref name="Garcia2007"> {{जर्नल स्रोत |last=García |first=R. |coauthors=et al. |वर्ष=2007 |title=Tracking solar gravity modes: the dynamics of the solar core |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=316 |issue=5831 |pages=1591–1593 |bibcode=2007Sci...316.1591G |doi=10.1126/science.1140598 |pmid=17478682 |ref=harv }}</ref> गाभ्याची घनता {{val|150|u=ग्रॅ/सेमी^३}}<ref name="Basu"> {{जर्नल स्रोत |last1=Basu |first1=S. |coauthors=''et al.'' |वर्ष=2009 |title=Fresh insights on the structure of the solar core |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=699 |issue=699 |page=1403 |arxiv=0905.0651 |bibcode=2009ApJ...699.1403B |doi=10.1088/0004-637X/699/2/1403 }}</ref><ref name=NASA1>{{संकेतस्थळ स्रोत |दिनांक=18 January 2007 |title=NASA/Marshall Solar Physics |दुवा=http://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |प्रकाशक=[[Marshall Space Flight Center]] |accessdate=2009-07-11 |archive-date=2019-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329081742/https://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |url-status=dead }}</ref> (पाण्याच्या १५० पट) आणि तापमान साधारण १.५७ कोटी [[केल्व्हिन]] (K) आहे.<ref name=NASA1/> [[सोहो]] (Solar and Heliospheric Observatory/SOHO) ने केलेल्या निरीक्षणांवरून सूर्याचा गाभा त्याबाहेर असणाऱ्या प्रारण विभागापेक्षा अधिक वेगाने फिरत असावा असा अंदाज बांधलेला आहे.<ref name="Garcia2007"/> सूर्याच्या बहुतांश आयुष्यात सौरऊर्जा अणूमीलनातून [[nuclear fusion]] तयार होते. याला [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]] असंही नाव आहे. यात [[हायड्रोजन]]चे [[हेलियम]]मधे रूपांतर होते. Through most of the Sun's life, energy is produced by [[nuclear fusion]] through a series of steps called the [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]]; this process converts [[hydrogen]] into [[helium]].<ref> {{Cite conference |last=Broggini |first=C. |year=2003 |title=Nuclear Processes at Solar Energy |दुवा=http://www.slac.stanford.edu/econf/C030626 |booktitle=Physics in Collision, Proceedings of the XXIII International Conference |page=21 |arxiv=astro-ph/0308537 |bibcode=2003phco.conf...21B |ref=harv }}</ref> सूर्यातली फक्त ०.८% ऊर्जा कार्बन-नायट्रोजन-ऑक्सिजन-चक्रातून मिळते. [[CNO cycle]].<ref name=jpcs271_1_012031> {{जर्नल स्रोत |last1=Goupil |first1=M. J. |last2=Lebreton |first2=Y. |last3=Marques |first3=J. P. |last4=Samadi |first4=R. |last5=Baudin |first5=F. |वर्ष=2011 |title=Open issues in probing interiors of solar-like oscillating main sequence stars 1. From the Sun to nearly suns |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=271 |issue=1 |page=012031 |arxiv=1102.0247 |bibcode=2011JPhCS.271a2031G |doi=10.1088/1742-6596/271/1/012031 }}</ref> ==सूर्याचे आकाशातील भ्रमण== सूर्य ठराविक काळानंतर एका तारकासमूहामधून दुसऱ्या तारकासमूहामध्ये जातांना दिसतो. सूर्याच्या या मार्गास क्रांतिवृत्त असे म्हणतात. या मार्गाचे प्रत्येकी तीस अंशाचे असे बारा भाग केले आहेत. या प्रत्येक भागात सव्वादोन नक्षत्रे (तारकापुंज) येतात. ही २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे मिळून जो तारकासमूह बनतो त्याला एक राशी असे म्हणतात. असे एकूण १२ तारकासमूह आहेत. ह्या राशी क्रमवार मेष, वृषभ, मिथुन, कर्क, सिंह, कन्या, तूळ, वृश्चिक, धनु, मकर, कुंभ, मीन अशा आहेत. ज्या वेळी राशींची संकल्पना मांडण्यात आली त्या वेळी 'वसंतसंपात' बिंदू मेष राशीमध्ये होता म्हणूनच मेष ही सुरुवातीची रास मानली जाते. अभिजित नावाचे एक २८वे एक-चरणी नक्षत्र मानले जाते. हे छोटे नक्षत्र उत्तराषाढा आणि श्रवण यां नक्षत्रांदरम्यान येते. अभिजित नक्षत्रात सूर्य २१ ते २३ जानेवारी या काळात असतो. प्रत्येक नक्षत्राचे चार चरण (भाग) आहेत अशी कल्पना केली आहे. त्यामुळे काही पूर्ण नक्षत्रे व काही नक्षत्रांचे काही चरण मिळून एक रास बनते. एका राशीत २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे म्हणजे नक्षत्रांचे एकूण नऊ चरण असतात. चरण दाखवण्याची पद्धत अशी :- आश्विनी-१, मृग-२, चित्रा-३, ४, विशाखा-४ म्हणजे अनुक्रमे - आश्विनी नक्षत्राचा पहिला चरण, मृगाचा दुसरा, चित्राचा तिसरा व चौथा चरण, आणि विशाखाचा चौथा चरण. == सूर्याच्या प्रत्येक राशीत व नक्षत्रात राहण्याच्या अंदाजे तारखा== * कन्या रास : १७ सप्टेंबर ते १६ ऑक्टोबर * कर्क रास: १६ जुलै ते १६ ऑगस्ट * कुंभ रास : १३ फेब्रुवारी ते १३ मार्च * तूळ रास : १७ ऑक्टोबर ते १५ नॊव्हेंबर * धनु रास : १६ डिसेंबर ते १३ जानेवारी * मकर रास : १४ जानेवारी ते १२ फेब्रुवारी * मिथुन रास : १५ जून ते १५ जुलै * मीन रास : १४ मार्च ते १३ एप्रिल * मे़ष रास : १४ एप्रिल ते १३ मे * वृश्चिक रास : १६ नोव्हेंबर ते १५ डिसेंबर * वृषभ रास : १४ मे ते १४ जून * सिंह रास : १७ ऑगस्ट ते १६ सप्टेंबर ------- * आश्विनी नक्षत्र : १४ एप्रिल ते २६ एप्रिल * भरणी नक्षत्र : २७ एप्रिल ते १० मे * कृत्तिका नक्षत्र : ११ मे ते २४ मे * रोहिणी नक्षत्र : २५ मे ते ७ जून * मृग नक्षत्र : ८ जून ते २१ जून * आर्द्रा नक्षत्र : २२ जून ते ५ जुलै * पुनर्वसू नक्षत्र : ६ जुलै ते १९ जुलै * पु़्ष्य नक्षत्र : २० जुलै ते २ ऑगस्ट * आश्ले़षा नक्षत्र : ३ ऑगस्ट ते १६ ऑगस्ट * मघा नक्षत्र : १७ ऑगस्ट ते २९ ऑगस्ट * पूर्वा (फाल्गुनी) नक्षत्र : ३० ऑगस्ट ते १२ सप्टेंबर * उत्तरा (फाल्गुनी) नक्षत्र : १३ सप्टेंबर ते २६ सप्टेंबर * हस्त नक्षत्र : २७ सप्टेंबर ते ९ ऑक्टोबर * चित्रा नक्षत्र : १० ऑक्टोबर ते २३ ऑक्टोबर * स्वाती नक्षत्र : २४ ऑक्टोबर ते ५ नॊव्हेंबर * विशाखा नक्षत्र : ६ नोव्हेंबर ते १८ नॊव्हेंबर * अनुराधा नक्षत्र : १९ नोव्हेंबर ते २ डिसेंबर * ज्येष्ठा नक्षत्र : ३ डिसेंबर ते १५ डिसेंबर * मूळ नक्षत्र : १६ डिसेंबर ते २८ डिसेंबर * पूर्वाषाढा नक्षत्र : २९ डिसेंबर ते १० जानेवारी * उत्तराषाढा नक्षत्र : ११ जानेवारी ते २३ जानेवारी * श्रवण नक्षत्र : २४ जानेवारी ते ५ फेब्रुवारी * धनिष्ठा नक्षत्र : ६ फेब्रुवारी ते १८ फेब्रुवारी * शततारका नक्षत्र : १९ फेब्रुवारी ते ३ मार्च * पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्र : ४ मार्च ते १७ मार्च * उत्तराभाद्रपदा नक्षत्र : १८ मार्च ते ३० मार्च * रेवती नक्षत्र : ३१ मार्च ते १३ एप्रिल ==सौरऋतू- प्रारंभाच्या अंदाजे तारखा== * वसंत ऋतू : १८ फेब्रुवारी * ग्रीष्म ऋतू : १९ एप्रिल * वर्षा ऋतू : २१जून * शरद ऋतू : २२ ऑगस्ट * हेमंत ऋतू : २३ ऑक्टोबर * शिशिर ऋतू : २१ डिसेंबर == मानवी संस्कृतीतील सूर्याचे स्थान == मानवी संस्कृतीमध्ये आणि विशेषतः हिंदू धर्मामध्ये सूर्याला विशेष महत्त्व आहे. भारतात ओडीशामध्ये समुद्रकिनारी [[कोणार्क सूर्य मंदिर|कोणार्क]] येथे सूर्यमंदिर आहे. महर्षी व्यास यांनी रचिलेल्या [[नवग्रह स्तोत्र|नवग्रह स्तोत्रात]] असे म्हणले आहे - जपाकुसुम संकाशं काश्यपेयं महद्‌द्युतिम् । तमोरिंसर्वपापघ्नं प्रणतोऽस्मि दिवाकरम् ॥ अर्थात, व्यास म्हणतात, जास्वंदाच्या फुलाप्रमाणे लाल रंग असलेल्या, कश्यप ऋषीचा पुत्र असलेला, तेजस्वी, अंधाराचा शत्रू आणि पापनाशक असलेल्या दिवाकराला (सूर्याला) मी प्रणाम करतो. ==भारतीय भाषांमधली सूर्याची नावे== सूर्याची नावे ही अनेक असली तरी त्यांपैकी 'सूर्य' हे नाव दैनंदिन व्यवहारात आणि खगोलशास्त्रीय उल्लेखात वापरतात. 'रवि', 'भानु' व 'अर्क' ही नावे पंचांगात असतात आणि 'रवि' हे नाव जन्म-लग्न कुंडलीत असते. सूर्यनमस्कार घालताना सूर्याची विशिष्ट १२ नावे उच्चारली जातात. असे असले तरी, काव्यामध्ये मात्र सूर्याच्या अनेक नावांपैकी कोणतेही नाव असू शकते. ==सूर्यनमस्कार== [[सूर्यनमस्कार]] हा क्रमाक्रमाने साष्टांग नमस्कार घालत व्यायाम करण्याचा एक प्रकार आहे. प्रत्येक नमस्काराच्या आधी सूर्याचे एक नाव उच्चारून नमस्कार घालण्याची प्रथा आहे. ही बारा नावे या क्रमाने घेतात. :- # ॐ मित्राय नम:। # ॐ रवये नम:। # ॐ सूर्याय नम:। # ॐ भानवे नम:। # ॐ खगाय नम:। # ॐ पूष्णे नम:। # ॐ हिरण्यगर्भाय नम:। # ॐ मरीचये नम:। # ॐ आदित्याय नम:। # ॐ सवित्रे नम:। # ॐ अर्काय नम:। # ॐ भास्कराय नम:॥ == सूर्याचे निरीक्षण == {{ संदर्भयादी}} {{सूर्यमाला}} [[वर्ग:सूर्यमाला]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] 2rthia7pz18dzyvrt62za2ss8vbg89m 2686455 2686451 2026-05-28T15:56:32Z ~2026-31841-53 183605 /* */ 2686455 wikitext text/x-wiki सौरऊर्जा नेट झिरो आणि सुर्य विकिपीडिया ==सूर्याचा गाभा== सूर्याच्या गाभ्याची त्रिज्या सूर्याच्या एकूण त्रिज्येच्या २०-२५% आहे असे समजले जातं. <ref name="Garcia2007"> {{जर्नल स्रोत |last=García |first=R. |coauthors=et al. |वर्ष=2007 |title=Tracking solar gravity modes: the dynamics of the solar core |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=316 |issue=5831 |pages=1591–1593 |bibcode=2007Sci...316.1591G |doi=10.1126/science.1140598 |pmid=17478682 |ref=harv }}</ref> गाभ्याची घनता {{val|150|u=ग्रॅ/सेमी^३}}<ref name="Basu"> {{जर्नल स्रोत |last1=Basu |first1=S. |coauthors=''et al.'' |वर्ष=2009 |title=Fresh insights on the structure of the solar core |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=699 |issue=699 |page=1403 |arxiv=0905.0651 |bibcode=2009ApJ...699.1403B |doi=10.1088/0004-637X/699/2/1403 }}</ref><ref name=NASA1>{{संकेतस्थळ स्रोत |दिनांक=18 January 2007 |title=NASA/Marshall Solar Physics |दुवा=http://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |प्रकाशक=[[Marshall Space Flight Center]] |accessdate=2009-07-11 |archive-date=2019-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329081742/https://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |url-status=dead }}</ref> (पाण्याच्या १५० पट) आणि तापमान साधारण १.५७ कोटी [[केल्व्हिन]] (K) आहे.<ref name=NASA1/> [[सोहो]] (Solar and Heliospheric Observatory/SOHO) ने केलेल्या निरीक्षणांवरून सूर्याचा गाभा त्याबाहेर असणाऱ्या प्रारण विभागापेक्षा अधिक वेगाने फिरत असावा असा अंदाज बांधलेला आहे.<ref name="Garcia2007"/> सूर्याच्या बहुतांश आयुष्यात सौरऊर्जा अणूमीलनातून [[nuclear fusion]] तयार होते. याला [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]] असंही नाव आहे. यात [[हायड्रोजन]]चे [[हेलियम]]मधे रूपांतर होते. Through most of the Sun's life, energy is produced by [[nuclear fusion]] through a series of steps called the [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]]; this process converts [[hydrogen]] into [[helium]].<ref> {{Cite conference |last=Broggini |first=C. |year=2003 |title=Nuclear Processes at Solar Energy |दुवा=http://www.slac.stanford.edu/econf/C030626 |booktitle=Physics in Collision, Proceedings of the XXIII International Conference |page=21 |arxiv=astro-ph/0308537 |bibcode=2003phco.conf...21B |ref=harv }}</ref> सूर्यातली फक्त ०.८% ऊर्जा कार्बन-नायट्रोजन-ऑक्सिजन-चक्रातून मिळते. [[CNO cycle]].<ref name=jpcs271_1_012031> {{जर्नल स्रोत |last1=Goupil |first1=M. J. |last2=Lebreton |first2=Y. |last3=Marques |first3=J. P. |last4=Samadi |first4=R. |last5=Baudin |first5=F. |वर्ष=2011 |title=Open issues in probing interiors of solar-like oscillating main sequence stars 1. From the Sun to nearly suns |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=271 |issue=1 |page=012031 |arxiv=1102.0247 |bibcode=2011JPhCS.271a2031G |doi=10.1088/1742-6596/271/1/012031 }}</ref> ==सूर्याचे आकाशातील भ्रमण== सूर्य ठराविक काळानंतर एका तारकासमूहामधून दुसऱ्या तारकासमूहामध्ये जातांना दिसतो. सूर्याच्या या मार्गास क्रांतिवृत्त असे म्हणतात. या मार्गाचे प्रत्येकी तीस अंशाचे असे बारा भाग केले आहेत. या प्रत्येक भागात सव्वादोन नक्षत्रे (तारकापुंज) येतात. ही २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे मिळून जो तारकासमूह बनतो त्याला एक राशी असे म्हणतात. असे एकूण १२ तारकासमूह आहेत. ह्या राशी क्रमवार मेष, वृषभ, मिथुन, कर्क, सिंह, कन्या, तूळ, वृश्चिक, धनु, मकर, कुंभ, मीन अशा आहेत. ज्या वेळी राशींची संकल्पना मांडण्यात आली त्या वेळी 'वसंतसंपात' बिंदू मेष राशीमध्ये होता म्हणूनच मेष ही सुरुवातीची रास मानली जाते. अभिजित नावाचे एक २८वे एक-चरणी नक्षत्र मानले जाते. हे छोटे नक्षत्र उत्तराषाढा आणि श्रवण यां नक्षत्रांदरम्यान येते. अभिजित नक्षत्रात सूर्य २१ ते २३ जानेवारी या काळात असतो. प्रत्येक नक्षत्राचे चार चरण (भाग) आहेत अशी कल्पना केली आहे. त्यामुळे काही पूर्ण नक्षत्रे व काही नक्षत्रांचे काही चरण मिळून एक रास बनते. एका राशीत २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे म्हणजे नक्षत्रांचे एकूण नऊ चरण असतात. चरण दाखवण्याची पद्धत अशी :- आश्विनी-१, मृग-२, चित्रा-३, ४, विशाखा-४ म्हणजे अनुक्रमे - आश्विनी नक्षत्राचा पहिला चरण, मृगाचा दुसरा, चित्राचा तिसरा व चौथा चरण, आणि विशाखाचा चौथा चरण. == सूर्याच्या प्रत्येक राशीत व नक्षत्रात राहण्याच्या अंदाजे तारखा== * कन्या रास : १७ सप्टेंबर ते १६ ऑक्टोबर * कर्क रास: १६ जुलै ते १६ ऑगस्ट * कुंभ रास : १३ फेब्रुवारी ते १३ मार्च * तूळ रास : १७ ऑक्टोबर ते १५ नॊव्हेंबर * धनु रास : १६ डिसेंबर ते १३ जानेवारी * मकर रास : १४ जानेवारी ते १२ फेब्रुवारी * मिथुन रास : १५ जून ते १५ जुलै * मीन रास : १४ मार्च ते १३ एप्रिल * मे़ष रास : १४ एप्रिल ते १३ मे * वृश्चिक रास : १६ नोव्हेंबर ते १५ डिसेंबर * वृषभ रास : १४ मे ते १४ जून * सिंह रास : १७ ऑगस्ट ते १६ सप्टेंबर ------- * आश्विनी नक्षत्र : १४ एप्रिल ते २६ एप्रिल * भरणी नक्षत्र : २७ एप्रिल ते १० मे * कृत्तिका नक्षत्र : ११ मे ते २४ मे * रोहिणी नक्षत्र : २५ मे ते ७ जून * मृग नक्षत्र : ८ जून ते २१ जून * आर्द्रा नक्षत्र : २२ जून ते ५ जुलै * पुनर्वसू नक्षत्र : ६ जुलै ते १९ जुलै * पु़्ष्य नक्षत्र : २० जुलै ते २ ऑगस्ट * आश्ले़षा नक्षत्र : ३ ऑगस्ट ते १६ ऑगस्ट * मघा नक्षत्र : १७ ऑगस्ट ते २९ ऑगस्ट * पूर्वा (फाल्गुनी) नक्षत्र : ३० ऑगस्ट ते १२ सप्टेंबर * उत्तरा (फाल्गुनी) नक्षत्र : १३ सप्टेंबर ते २६ सप्टेंबर * हस्त नक्षत्र : २७ सप्टेंबर ते ९ ऑक्टोबर * चित्रा नक्षत्र : १० ऑक्टोबर ते २३ ऑक्टोबर * स्वाती नक्षत्र : २४ ऑक्टोबर ते ५ नॊव्हेंबर * विशाखा नक्षत्र : ६ नोव्हेंबर ते १८ नॊव्हेंबर * अनुराधा नक्षत्र : १९ नोव्हेंबर ते २ डिसेंबर * ज्येष्ठा नक्षत्र : ३ डिसेंबर ते १५ डिसेंबर * मूळ नक्षत्र : १६ डिसेंबर ते २८ डिसेंबर * पूर्वाषाढा नक्षत्र : २९ डिसेंबर ते १० जानेवारी * उत्तराषाढा नक्षत्र : ११ जानेवारी ते २३ जानेवारी * श्रवण नक्षत्र : २४ जानेवारी ते ५ फेब्रुवारी * धनिष्ठा नक्षत्र : ६ फेब्रुवारी ते १८ फेब्रुवारी * शततारका नक्षत्र : १९ फेब्रुवारी ते ३ मार्च * पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्र : ४ मार्च ते १७ मार्च * उत्तराभाद्रपदा नक्षत्र : १८ मार्च ते ३० मार्च * रेवती नक्षत्र : ३१ मार्च ते १३ एप्रिल ==सौरऋतू- प्रारंभाच्या अंदाजे तारखा== * वसंत ऋतू : १८ फेब्रुवारी * ग्रीष्म ऋतू : १९ एप्रिल * वर्षा ऋतू : २१जून * शरद ऋतू : २२ ऑगस्ट * हेमंत ऋतू : २३ ऑक्टोबर * शिशिर ऋतू : २१ डिसेंबर == मानवी संस्कृतीतील सूर्याचे स्थान == मानवी संस्कृतीमध्ये आणि विशेषतः हिंदू धर्मामध्ये सूर्याला विशेष महत्त्व आहे. भारतात ओडीशामध्ये समुद्रकिनारी [[कोणार्क सूर्य मंदिर|कोणार्क]] येथे सूर्यमंदिर आहे. महर्षी व्यास यांनी रचिलेल्या [[नवग्रह स्तोत्र|नवग्रह स्तोत्रात]] असे म्हणले आहे - जपाकुसुम संकाशं काश्यपेयं महद्‌द्युतिम् । तमोरिंसर्वपापघ्नं प्रणतोऽस्मि दिवाकरम् ॥ अर्थात, व्यास म्हणतात, जास्वंदाच्या फुलाप्रमाणे लाल रंग असलेल्या, कश्यप ऋषीचा पुत्र असलेला, तेजस्वी, अंधाराचा शत्रू आणि पापनाशक असलेल्या दिवाकराला (सूर्याला) मी प्रणाम करतो. ==भारतीय भाषांमधली सूर्याची नावे== सूर्याची नावे ही अनेक असली तरी त्यांपैकी 'सूर्य' हे नाव दैनंदिन व्यवहारात आणि खगोलशास्त्रीय उल्लेखात वापरतात. 'रवि', 'भानु' व 'अर्क' ही नावे पंचांगात असतात आणि 'रवि' हे नाव जन्म-लग्न कुंडलीत असते. सूर्यनमस्कार घालताना सूर्याची विशिष्ट १२ नावे उच्चारली जातात. असे असले तरी, काव्यामध्ये मात्र सूर्याच्या अनेक नावांपैकी कोणतेही नाव असू शकते. ==सूर्यनमस्कार== [[सूर्यनमस्कार]] हा क्रमाक्रमाने साष्टांग नमस्कार घालत व्यायाम करण्याचा एक प्रकार आहे. प्रत्येक नमस्काराच्या आधी सूर्याचे एक नाव उच्चारून नमस्कार घालण्याची प्रथा आहे. ही बारा नावे या क्रमाने घेतात. :- # ॐ मित्राय नम:। # ॐ रवये नम:। # ॐ सूर्याय नम:। # ॐ भानवे नम:। # ॐ खगाय नम:। # ॐ पूष्णे नम:। # ॐ हिरण्यगर्भाय नम:। # ॐ मरीचये नम:। # ॐ आदित्याय नम:। # ॐ सवित्रे नम:। # ॐ अर्काय नम:। # ॐ भास्कराय नम:॥ == सूर्याचे निरीक्षण == {{ संदर्भयादी}} {{सूर्यमाला}} [[वर्ग:सूर्यमाला]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] 4nuph9fbsc4cnkk52d7zxu0dyvd5z3b 2686456 2686455 2026-05-28T16:04:28Z ~2026-31841-53 183605 /* */ 2686456 wikitext text/x-wiki सौरऊर्जा नेट झिरो आणि सुर्य विकिपीडिया सुर्य हा ऊर्जेचा प्रमुख स्त्रोत आहे. तो कधीही न संपणारा ऊर्जेचा अमर्याद स्त्रोत आहे.सुर्य प्रकाशात वनस्पती स्वतः चे अन्न तयार करतात.तो पृथ्वी वरील सर्वांना प्रकाश देतो. पक्षी, प्राणी, कीटक, झाडे सुरक्षित राहतात.सुर्याची अतिनील किरणे शोषुन घेतात. सौरऊर्जा नेट झिरो मुळे सुर्याची विकिपीडिया माहिती सकारात्मक असण्याची शक्यता जास्त आहे. ==सूर्याचा गाभा== सूर्याच्या गाभ्याची त्रिज्या सूर्याच्या एकूण त्रिज्येच्या २०-२५% आहे असे समजले जातं. <ref name="Garcia2007"> {{जर्नल स्रोत |last=García |first=R. |coauthors=et al. |वर्ष=2007 |title=Tracking solar gravity modes: the dynamics of the solar core |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=316 |issue=5831 |pages=1591–1593 |bibcode=2007Sci...316.1591G |doi=10.1126/science.1140598 |pmid=17478682 |ref=harv }}</ref> गाभ्याची घनता {{val|150|u=ग्रॅ/सेमी^३}}<ref name="Basu"> {{जर्नल स्रोत |last1=Basu |first1=S. |coauthors=''et al.'' |वर्ष=2009 |title=Fresh insights on the structure of the solar core |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=699 |issue=699 |page=1403 |arxiv=0905.0651 |bibcode=2009ApJ...699.1403B |doi=10.1088/0004-637X/699/2/1403 }}</ref><ref name=NASA1>{{संकेतस्थळ स्रोत |दिनांक=18 January 2007 |title=NASA/Marshall Solar Physics |दुवा=http://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |प्रकाशक=[[Marshall Space Flight Center]] |accessdate=2009-07-11 |archive-date=2019-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329081742/https://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |url-status=dead }}</ref> (पाण्याच्या १५० पट) आणि तापमान साधारण १.५७ कोटी [[केल्व्हिन]] (K) आहे.<ref name=NASA1/> [[सोहो]] (Solar and Heliospheric Observatory/SOHO) ने केलेल्या निरीक्षणांवरून सूर्याचा गाभा त्याबाहेर असणाऱ्या प्रारण विभागापेक्षा अधिक वेगाने फिरत असावा असा अंदाज बांधलेला आहे.<ref name="Garcia2007"/> सूर्याच्या बहुतांश आयुष्यात सौरऊर्जा अणूमीलनातून [[nuclear fusion]] तयार होते. याला [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]] असंही नाव आहे. यात [[हायड्रोजन]]चे [[हेलियम]]मधे रूपांतर होते. Through most of the Sun's life, energy is produced by [[nuclear fusion]] through a series of steps called the [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]]; this process converts [[hydrogen]] into [[helium]].<ref> {{Cite conference |last=Broggini |first=C. |year=2003 |title=Nuclear Processes at Solar Energy |दुवा=http://www.slac.stanford.edu/econf/C030626 |booktitle=Physics in Collision, Proceedings of the XXIII International Conference |page=21 |arxiv=astro-ph/0308537 |bibcode=2003phco.conf...21B |ref=harv }}</ref> सूर्यातली फक्त ०.८% ऊर्जा कार्बन-नायट्रोजन-ऑक्सिजन-चक्रातून मिळते. [[CNO cycle]].<ref name=jpcs271_1_012031> {{जर्नल स्रोत |last1=Goupil |first1=M. J. |last2=Lebreton |first2=Y. |last3=Marques |first3=J. P. |last4=Samadi |first4=R. |last5=Baudin |first5=F. |वर्ष=2011 |title=Open issues in probing interiors of solar-like oscillating main sequence stars 1. From the Sun to nearly suns |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=271 |issue=1 |page=012031 |arxiv=1102.0247 |bibcode=2011JPhCS.271a2031G |doi=10.1088/1742-6596/271/1/012031 }}</ref> ==सूर्याचे आकाशातील भ्रमण== सूर्य ठराविक काळानंतर एका तारकासमूहामधून दुसऱ्या तारकासमूहामध्ये जातांना दिसतो. सूर्याच्या या मार्गास क्रांतिवृत्त असे म्हणतात. या मार्गाचे प्रत्येकी तीस अंशाचे असे बारा भाग केले आहेत. या प्रत्येक भागात सव्वादोन नक्षत्रे (तारकापुंज) येतात. ही २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे मिळून जो तारकासमूह बनतो त्याला एक राशी असे म्हणतात. असे एकूण १२ तारकासमूह आहेत. ह्या राशी क्रमवार मेष, वृषभ, मिथुन, कर्क, सिंह, कन्या, तूळ, वृश्चिक, धनु, मकर, कुंभ, मीन अशा आहेत. ज्या वेळी राशींची संकल्पना मांडण्यात आली त्या वेळी 'वसंतसंपात' बिंदू मेष राशीमध्ये होता म्हणूनच मेष ही सुरुवातीची रास मानली जाते. अभिजित नावाचे एक २८वे एक-चरणी नक्षत्र मानले जाते. हे छोटे नक्षत्र उत्तराषाढा आणि श्रवण यां नक्षत्रांदरम्यान येते. अभिजित नक्षत्रात सूर्य २१ ते २३ जानेवारी या काळात असतो. प्रत्येक नक्षत्राचे चार चरण (भाग) आहेत अशी कल्पना केली आहे. त्यामुळे काही पूर्ण नक्षत्रे व काही नक्षत्रांचे काही चरण मिळून एक रास बनते. एका राशीत २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे म्हणजे नक्षत्रांचे एकूण नऊ चरण असतात. चरण दाखवण्याची पद्धत अशी :- आश्विनी-१, मृग-२, चित्रा-३, ४, विशाखा-४ म्हणजे अनुक्रमे - आश्विनी नक्षत्राचा पहिला चरण, मृगाचा दुसरा, चित्राचा तिसरा व चौथा चरण, आणि विशाखाचा चौथा चरण. == सूर्याच्या प्रत्येक राशीत व नक्षत्रात राहण्याच्या अंदाजे तारखा== * कन्या रास : १७ सप्टेंबर ते १६ ऑक्टोबर * कर्क रास: १६ जुलै ते १६ ऑगस्ट * कुंभ रास : १३ फेब्रुवारी ते १३ मार्च * तूळ रास : १७ ऑक्टोबर ते १५ नॊव्हेंबर * धनु रास : १६ डिसेंबर ते १३ जानेवारी * मकर रास : १४ जानेवारी ते १२ फेब्रुवारी * मिथुन रास : १५ जून ते १५ जुलै * मीन रास : १४ मार्च ते १३ एप्रिल * मे़ष रास : १४ एप्रिल ते १३ मे * वृश्चिक रास : १६ नोव्हेंबर ते १५ डिसेंबर * वृषभ रास : १४ मे ते १४ जून * सिंह रास : १७ ऑगस्ट ते १६ सप्टेंबर ------- * आश्विनी नक्षत्र : १४ एप्रिल ते २६ एप्रिल * भरणी नक्षत्र : २७ एप्रिल ते १० मे * कृत्तिका नक्षत्र : ११ मे ते २४ मे * रोहिणी नक्षत्र : २५ मे ते ७ जून * मृग नक्षत्र : ८ जून ते २१ जून * आर्द्रा नक्षत्र : २२ जून ते ५ जुलै * पुनर्वसू नक्षत्र : ६ जुलै ते १९ जुलै * पु़्ष्य नक्षत्र : २० जुलै ते २ ऑगस्ट * आश्ले़षा नक्षत्र : ३ ऑगस्ट ते १६ ऑगस्ट * मघा नक्षत्र : १७ ऑगस्ट ते २९ ऑगस्ट * पूर्वा (फाल्गुनी) नक्षत्र : ३० ऑगस्ट ते १२ सप्टेंबर * उत्तरा (फाल्गुनी) नक्षत्र : १३ सप्टेंबर ते २६ सप्टेंबर * हस्त नक्षत्र : २७ सप्टेंबर ते ९ ऑक्टोबर * चित्रा नक्षत्र : १० ऑक्टोबर ते २३ ऑक्टोबर * स्वाती नक्षत्र : २४ ऑक्टोबर ते ५ नॊव्हेंबर * विशाखा नक्षत्र : ६ नोव्हेंबर ते १८ नॊव्हेंबर * अनुराधा नक्षत्र : १९ नोव्हेंबर ते २ डिसेंबर * ज्येष्ठा नक्षत्र : ३ डिसेंबर ते १५ डिसेंबर * मूळ नक्षत्र : १६ डिसेंबर ते २८ डिसेंबर * पूर्वाषाढा नक्षत्र : २९ डिसेंबर ते १० जानेवारी * उत्तराषाढा नक्षत्र : ११ जानेवारी ते २३ जानेवारी * श्रवण नक्षत्र : २४ जानेवारी ते ५ फेब्रुवारी * धनिष्ठा नक्षत्र : ६ फेब्रुवारी ते १८ फेब्रुवारी * शततारका नक्षत्र : १९ फेब्रुवारी ते ३ मार्च * पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्र : ४ मार्च ते १७ मार्च * उत्तराभाद्रपदा नक्षत्र : १८ मार्च ते ३० मार्च * रेवती नक्षत्र : ३१ मार्च ते १३ एप्रिल ==सौरऋतू- प्रारंभाच्या अंदाजे तारखा== * वसंत ऋतू : १८ फेब्रुवारी * ग्रीष्म ऋतू : १९ एप्रिल * वर्षा ऋतू : २१जून * शरद ऋतू : २२ ऑगस्ट * हेमंत ऋतू : २३ ऑक्टोबर * शिशिर ऋतू : २१ डिसेंबर == मानवी संस्कृतीतील सूर्याचे स्थान == मानवी संस्कृतीमध्ये आणि विशेषतः हिंदू धर्मामध्ये सूर्याला विशेष महत्त्व आहे. भारतात ओडीशामध्ये समुद्रकिनारी [[कोणार्क सूर्य मंदिर|कोणार्क]] येथे सूर्यमंदिर आहे. महर्षी व्यास यांनी रचिलेल्या [[नवग्रह स्तोत्र|नवग्रह स्तोत्रात]] असे म्हणले आहे - जपाकुसुम संकाशं काश्यपेयं महद्‌द्युतिम् । तमोरिंसर्वपापघ्नं प्रणतोऽस्मि दिवाकरम् ॥ अर्थात, व्यास म्हणतात, जास्वंदाच्या फुलाप्रमाणे लाल रंग असलेल्या, कश्यप ऋषीचा पुत्र असलेला, तेजस्वी, अंधाराचा शत्रू आणि पापनाशक असलेल्या दिवाकराला (सूर्याला) मी प्रणाम करतो. ==भारतीय भाषांमधली सूर्याची नावे== सूर्याची नावे ही अनेक असली तरी त्यांपैकी 'सूर्य' हे नाव दैनंदिन व्यवहारात आणि खगोलशास्त्रीय उल्लेखात वापरतात. 'रवि', 'भानु' व 'अर्क' ही नावे पंचांगात असतात आणि 'रवि' हे नाव जन्म-लग्न कुंडलीत असते. सूर्यनमस्कार घालताना सूर्याची विशिष्ट १२ नावे उच्चारली जातात. असे असले तरी, काव्यामध्ये मात्र सूर्याच्या अनेक नावांपैकी कोणतेही नाव असू शकते. ==सूर्यनमस्कार== [[सूर्यनमस्कार]] हा क्रमाक्रमाने साष्टांग नमस्कार घालत व्यायाम करण्याचा एक प्रकार आहे. प्रत्येक नमस्काराच्या आधी सूर्याचे एक नाव उच्चारून नमस्कार घालण्याची प्रथा आहे. ही बारा नावे या क्रमाने घेतात. :- # ॐ मित्राय नम:। # ॐ रवये नम:। # ॐ सूर्याय नम:। # ॐ भानवे नम:। # ॐ खगाय नम:। # ॐ पूष्णे नम:। # ॐ हिरण्यगर्भाय नम:। # ॐ मरीचये नम:। # ॐ आदित्याय नम:। # ॐ सवित्रे नम:। # ॐ अर्काय नम:। # ॐ भास्कराय नम:॥ == सूर्याचे निरीक्षण == {{ संदर्भयादी}} {{सूर्यमाला}} [[वर्ग:सूर्यमाला]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] swgjg0holqf74btiz85rg2evi9rf4zl 2686457 2686456 2026-05-28T16:08:37Z ~2026-31841-53 183605 /* */ 2686457 wikitext text/x-wiki सौरऊर्जा नेट झिरो आणि सुर्य विकिपीडिया सुर्य हा ऊर्जेचा प्रमुख स्त्रोत आहे. तो कधीही न संपणारा ऊर्जेचा अमर्याद स्त्रोत आहे.सुर्य प्रकाशात वनस्पती स्वतः चे अन्न तयार करतात.तो पृथ्वी वरील सर्वांना प्रकाश देतो. पक्षी, प्राणी, कीटक, झाडे सुरक्षित राहतात.सुर्याची अतिनील किरणे शोषुन घेतात. सौरऊर्जा नेट झिरो मुळे सुर्याची विकिपीडिया माहिती सकारात्मक असण्याची शक्यता जास्त आहे. सौरऊर्जा नेट झिरो हा एक ==सूर्याचा गाभा== सूर्याच्या गाभ्याची त्रिज्या सूर्याच्या एकूण त्रिज्येच्या २०-२५% आहे असे समजले जातं. <ref name="Garcia2007"> {{जर्नल स्रोत |last=García |first=R. |coauthors=et al. |वर्ष=2007 |title=Tracking solar gravity modes: the dynamics of the solar core |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=316 |issue=5831 |pages=1591–1593 |bibcode=2007Sci...316.1591G |doi=10.1126/science.1140598 |pmid=17478682 |ref=harv }}</ref> गाभ्याची घनता {{val|150|u=ग्रॅ/सेमी^३}}<ref name="Basu"> {{जर्नल स्रोत |last1=Basu |first1=S. |coauthors=''et al.'' |वर्ष=2009 |title=Fresh insights on the structure of the solar core |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=699 |issue=699 |page=1403 |arxiv=0905.0651 |bibcode=2009ApJ...699.1403B |doi=10.1088/0004-637X/699/2/1403 }}</ref><ref name=NASA1>{{संकेतस्थळ स्रोत |दिनांक=18 January 2007 |title=NASA/Marshall Solar Physics |दुवा=http://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |प्रकाशक=[[Marshall Space Flight Center]] |accessdate=2009-07-11 |archive-date=2019-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329081742/https://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |url-status=dead }}</ref> (पाण्याच्या १५० पट) आणि तापमान साधारण १.५७ कोटी [[केल्व्हिन]] (K) आहे.<ref name=NASA1/> [[सोहो]] (Solar and Heliospheric Observatory/SOHO) ने केलेल्या निरीक्षणांवरून सूर्याचा गाभा त्याबाहेर असणाऱ्या प्रारण विभागापेक्षा अधिक वेगाने फिरत असावा असा अंदाज बांधलेला आहे.<ref name="Garcia2007"/> सूर्याच्या बहुतांश आयुष्यात सौरऊर्जा अणूमीलनातून [[nuclear fusion]] तयार होते. याला [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]] असंही नाव आहे. यात [[हायड्रोजन]]चे [[हेलियम]]मधे रूपांतर होते. Through most of the Sun's life, energy is produced by [[nuclear fusion]] through a series of steps called the [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]]; this process converts [[hydrogen]] into [[helium]].<ref> {{Cite conference |last=Broggini |first=C. |year=2003 |title=Nuclear Processes at Solar Energy |दुवा=http://www.slac.stanford.edu/econf/C030626 |booktitle=Physics in Collision, Proceedings of the XXIII International Conference |page=21 |arxiv=astro-ph/0308537 |bibcode=2003phco.conf...21B |ref=harv }}</ref> सूर्यातली फक्त ०.८% ऊर्जा कार्बन-नायट्रोजन-ऑक्सिजन-चक्रातून मिळते. [[CNO cycle]].<ref name=jpcs271_1_012031> {{जर्नल स्रोत |last1=Goupil |first1=M. J. |last2=Lebreton |first2=Y. |last3=Marques |first3=J. P. |last4=Samadi |first4=R. |last5=Baudin |first5=F. |वर्ष=2011 |title=Open issues in probing interiors of solar-like oscillating main sequence stars 1. From the Sun to nearly suns |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=271 |issue=1 |page=012031 |arxiv=1102.0247 |bibcode=2011JPhCS.271a2031G |doi=10.1088/1742-6596/271/1/012031 }}</ref> ==सूर्याचे आकाशातील भ्रमण== सूर्य ठराविक काळानंतर एका तारकासमूहामधून दुसऱ्या तारकासमूहामध्ये जातांना दिसतो. सूर्याच्या या मार्गास क्रांतिवृत्त असे म्हणतात. या मार्गाचे प्रत्येकी तीस अंशाचे असे बारा भाग केले आहेत. या प्रत्येक भागात सव्वादोन नक्षत्रे (तारकापुंज) येतात. ही २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे मिळून जो तारकासमूह बनतो त्याला एक राशी असे म्हणतात. असे एकूण १२ तारकासमूह आहेत. ह्या राशी क्रमवार मेष, वृषभ, मिथुन, कर्क, सिंह, कन्या, तूळ, वृश्चिक, धनु, मकर, कुंभ, मीन अशा आहेत. ज्या वेळी राशींची संकल्पना मांडण्यात आली त्या वेळी 'वसंतसंपात' बिंदू मेष राशीमध्ये होता म्हणूनच मेष ही सुरुवातीची रास मानली जाते. अभिजित नावाचे एक २८वे एक-चरणी नक्षत्र मानले जाते. हे छोटे नक्षत्र उत्तराषाढा आणि श्रवण यां नक्षत्रांदरम्यान येते. अभिजित नक्षत्रात सूर्य २१ ते २३ जानेवारी या काळात असतो. प्रत्येक नक्षत्राचे चार चरण (भाग) आहेत अशी कल्पना केली आहे. त्यामुळे काही पूर्ण नक्षत्रे व काही नक्षत्रांचे काही चरण मिळून एक रास बनते. एका राशीत २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे म्हणजे नक्षत्रांचे एकूण नऊ चरण असतात. चरण दाखवण्याची पद्धत अशी :- आश्विनी-१, मृग-२, चित्रा-३, ४, विशाखा-४ म्हणजे अनुक्रमे - आश्विनी नक्षत्राचा पहिला चरण, मृगाचा दुसरा, चित्राचा तिसरा व चौथा चरण, आणि विशाखाचा चौथा चरण. == सूर्याच्या प्रत्येक राशीत व नक्षत्रात राहण्याच्या अंदाजे तारखा== * कन्या रास : १७ सप्टेंबर ते १६ ऑक्टोबर * कर्क रास: १६ जुलै ते १६ ऑगस्ट * कुंभ रास : १३ फेब्रुवारी ते १३ मार्च * तूळ रास : १७ ऑक्टोबर ते १५ नॊव्हेंबर * धनु रास : १६ डिसेंबर ते १३ जानेवारी * मकर रास : १४ जानेवारी ते १२ फेब्रुवारी * मिथुन रास : १५ जून ते १५ जुलै * मीन रास : १४ मार्च ते १३ एप्रिल * मे़ष रास : १४ एप्रिल ते १३ मे * वृश्चिक रास : १६ नोव्हेंबर ते १५ डिसेंबर * वृषभ रास : १४ मे ते १४ जून * सिंह रास : १७ ऑगस्ट ते १६ सप्टेंबर ------- * आश्विनी नक्षत्र : १४ एप्रिल ते २६ एप्रिल * भरणी नक्षत्र : २७ एप्रिल ते १० मे * कृत्तिका नक्षत्र : ११ मे ते २४ मे * रोहिणी नक्षत्र : २५ मे ते ७ जून * मृग नक्षत्र : ८ जून ते २१ जून * आर्द्रा नक्षत्र : २२ जून ते ५ जुलै * पुनर्वसू नक्षत्र : ६ जुलै ते १९ जुलै * पु़्ष्य नक्षत्र : २० जुलै ते २ ऑगस्ट * आश्ले़षा नक्षत्र : ३ ऑगस्ट ते १६ ऑगस्ट * मघा नक्षत्र : १७ ऑगस्ट ते २९ ऑगस्ट * पूर्वा (फाल्गुनी) नक्षत्र : ३० ऑगस्ट ते १२ सप्टेंबर * उत्तरा (फाल्गुनी) नक्षत्र : १३ सप्टेंबर ते २६ सप्टेंबर * हस्त नक्षत्र : २७ सप्टेंबर ते ९ ऑक्टोबर * चित्रा नक्षत्र : १० ऑक्टोबर ते २३ ऑक्टोबर * स्वाती नक्षत्र : २४ ऑक्टोबर ते ५ नॊव्हेंबर * विशाखा नक्षत्र : ६ नोव्हेंबर ते १८ नॊव्हेंबर * अनुराधा नक्षत्र : १९ नोव्हेंबर ते २ डिसेंबर * ज्येष्ठा नक्षत्र : ३ डिसेंबर ते १५ डिसेंबर * मूळ नक्षत्र : १६ डिसेंबर ते २८ डिसेंबर * पूर्वाषाढा नक्षत्र : २९ डिसेंबर ते १० जानेवारी * उत्तराषाढा नक्षत्र : ११ जानेवारी ते २३ जानेवारी * श्रवण नक्षत्र : २४ जानेवारी ते ५ फेब्रुवारी * धनिष्ठा नक्षत्र : ६ फेब्रुवारी ते १८ फेब्रुवारी * शततारका नक्षत्र : १९ फेब्रुवारी ते ३ मार्च * पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्र : ४ मार्च ते १७ मार्च * उत्तराभाद्रपदा नक्षत्र : १८ मार्च ते ३० मार्च * रेवती नक्षत्र : ३१ मार्च ते १३ एप्रिल ==सौरऋतू- प्रारंभाच्या अंदाजे तारखा== * वसंत ऋतू : १८ फेब्रुवारी * ग्रीष्म ऋतू : १९ एप्रिल * वर्षा ऋतू : २१जून * शरद ऋतू : २२ ऑगस्ट * हेमंत ऋतू : २३ ऑक्टोबर * शिशिर ऋतू : २१ डिसेंबर == मानवी संस्कृतीतील सूर्याचे स्थान == मानवी संस्कृतीमध्ये आणि विशेषतः हिंदू धर्मामध्ये सूर्याला विशेष महत्त्व आहे. भारतात ओडीशामध्ये समुद्रकिनारी [[कोणार्क सूर्य मंदिर|कोणार्क]] येथे सूर्यमंदिर आहे. महर्षी व्यास यांनी रचिलेल्या [[नवग्रह स्तोत्र|नवग्रह स्तोत्रात]] असे म्हणले आहे - जपाकुसुम संकाशं काश्यपेयं महद्‌द्युतिम् । तमोरिंसर्वपापघ्नं प्रणतोऽस्मि दिवाकरम् ॥ अर्थात, व्यास म्हणतात, जास्वंदाच्या फुलाप्रमाणे लाल रंग असलेल्या, कश्यप ऋषीचा पुत्र असलेला, तेजस्वी, अंधाराचा शत्रू आणि पापनाशक असलेल्या दिवाकराला (सूर्याला) मी प्रणाम करतो. ==भारतीय भाषांमधली सूर्याची नावे== सूर्याची नावे ही अनेक असली तरी त्यांपैकी 'सूर्य' हे नाव दैनंदिन व्यवहारात आणि खगोलशास्त्रीय उल्लेखात वापरतात. 'रवि', 'भानु' व 'अर्क' ही नावे पंचांगात असतात आणि 'रवि' हे नाव जन्म-लग्न कुंडलीत असते. सूर्यनमस्कार घालताना सूर्याची विशिष्ट १२ नावे उच्चारली जातात. असे असले तरी, काव्यामध्ये मात्र सूर्याच्या अनेक नावांपैकी कोणतेही नाव असू शकते. ==सूर्यनमस्कार== [[सूर्यनमस्कार]] हा क्रमाक्रमाने साष्टांग नमस्कार घालत व्यायाम करण्याचा एक प्रकार आहे. प्रत्येक नमस्काराच्या आधी सूर्याचे एक नाव उच्चारून नमस्कार घालण्याची प्रथा आहे. ही बारा नावे या क्रमाने घेतात. :- # ॐ मित्राय नम:। # ॐ रवये नम:। # ॐ सूर्याय नम:। # ॐ भानवे नम:। # ॐ खगाय नम:। # ॐ पूष्णे नम:। # ॐ हिरण्यगर्भाय नम:। # ॐ मरीचये नम:। # ॐ आदित्याय नम:। # ॐ सवित्रे नम:। # ॐ अर्काय नम:। # ॐ भास्कराय नम:॥ == सूर्याचे निरीक्षण == {{ संदर्भयादी}} {{सूर्यमाला}} [[वर्ग:सूर्यमाला]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] suta3ndboxbg5ugfy2jizbqinmsbeol 2686459 2686457 2026-05-28T16:13:02Z ~2026-31841-53 183605 /* */ 2686459 wikitext text/x-wiki सौरऊर्जा नेट झिरो आणि सुर्य विकिपीडिया सुर्य हा ऊर्जेचा प्रमुख स्त्रोत आहे. तो कधीही न संपणारा ऊर्जेचा अमर्याद स्त्रोत आहे.सुर्य प्रकाशात वनस्पती स्वतः चे अन्न तयार करतात.तो पृथ्वी वरील सर्वांना प्रकाश देतो. पक्षी, प्राणी, कीटक, झाडे सुरक्षित राहतात.सुर्याची अतिनील किरणे शोषुन घेतात. सौरऊर्जा नेट झिरो मुळे सुर्याची विकिपीडिया माहिती सकारात्मक असण्याची शक्यता जास्त आहे. सौरऊर्जा नेट झिरो हा एक यांचा जवळचा संबंध असुन ==सूर्याचा गाभा== सूर्याच्या गाभ्याची त्रिज्या सूर्याच्या एकूण त्रिज्येच्या २०-२५% आहे असे समजले जातं. <ref name="Garcia2007"> {{जर्नल स्रोत |last=García |first=R. |coauthors=et al. |वर्ष=2007 |title=Tracking solar gravity modes: the dynamics of the solar core |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=316 |issue=5831 |pages=1591–1593 |bibcode=2007Sci...316.1591G |doi=10.1126/science.1140598 |pmid=17478682 |ref=harv }}</ref> गाभ्याची घनता {{val|150|u=ग्रॅ/सेमी^३}}<ref name="Basu"> {{जर्नल स्रोत |last1=Basu |first1=S. |coauthors=''et al.'' |वर्ष=2009 |title=Fresh insights on the structure of the solar core |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=699 |issue=699 |page=1403 |arxiv=0905.0651 |bibcode=2009ApJ...699.1403B |doi=10.1088/0004-637X/699/2/1403 }}</ref><ref name=NASA1>{{संकेतस्थळ स्रोत |दिनांक=18 January 2007 |title=NASA/Marshall Solar Physics |दुवा=http://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |प्रकाशक=[[Marshall Space Flight Center]] |accessdate=2009-07-11 |archive-date=2019-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329081742/https://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |url-status=dead }}</ref> (पाण्याच्या १५० पट) आणि तापमान साधारण १.५७ कोटी [[केल्व्हिन]] (K) आहे.<ref name=NASA1/> [[सोहो]] (Solar and Heliospheric Observatory/SOHO) ने केलेल्या निरीक्षणांवरून सूर्याचा गाभा त्याबाहेर असणाऱ्या प्रारण विभागापेक्षा अधिक वेगाने फिरत असावा असा अंदाज बांधलेला आहे.<ref name="Garcia2007"/> सूर्याच्या बहुतांश आयुष्यात सौरऊर्जा अणूमीलनातून [[nuclear fusion]] तयार होते. याला [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]] असंही नाव आहे. यात [[हायड्रोजन]]चे [[हेलियम]]मधे रूपांतर होते. Through most of the Sun's life, energy is produced by [[nuclear fusion]] through a series of steps called the [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]]; this process converts [[hydrogen]] into [[helium]].<ref> {{Cite conference |last=Broggini |first=C. |year=2003 |title=Nuclear Processes at Solar Energy |दुवा=http://www.slac.stanford.edu/econf/C030626 |booktitle=Physics in Collision, Proceedings of the XXIII International Conference |page=21 |arxiv=astro-ph/0308537 |bibcode=2003phco.conf...21B |ref=harv }}</ref> सूर्यातली फक्त ०.८% ऊर्जा कार्बन-नायट्रोजन-ऑक्सिजन-चक्रातून मिळते. [[CNO cycle]].<ref name=jpcs271_1_012031> {{जर्नल स्रोत |last1=Goupil |first1=M. J. |last2=Lebreton |first2=Y. |last3=Marques |first3=J. P. |last4=Samadi |first4=R. |last5=Baudin |first5=F. |वर्ष=2011 |title=Open issues in probing interiors of solar-like oscillating main sequence stars 1. From the Sun to nearly suns |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=271 |issue=1 |page=012031 |arxiv=1102.0247 |bibcode=2011JPhCS.271a2031G |doi=10.1088/1742-6596/271/1/012031 }}</ref> ==सूर्याचे आकाशातील भ्रमण== सूर्य ठराविक काळानंतर एका तारकासमूहामधून दुसऱ्या तारकासमूहामध्ये जातांना दिसतो. सूर्याच्या या मार्गास क्रांतिवृत्त असे म्हणतात. या मार्गाचे प्रत्येकी तीस अंशाचे असे बारा भाग केले आहेत. या प्रत्येक भागात सव्वादोन नक्षत्रे (तारकापुंज) येतात. ही २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे मिळून जो तारकासमूह बनतो त्याला एक राशी असे म्हणतात. असे एकूण १२ तारकासमूह आहेत. ह्या राशी क्रमवार मेष, वृषभ, मिथुन, कर्क, सिंह, कन्या, तूळ, वृश्चिक, धनु, मकर, कुंभ, मीन अशा आहेत. ज्या वेळी राशींची संकल्पना मांडण्यात आली त्या वेळी 'वसंतसंपात' बिंदू मेष राशीमध्ये होता म्हणूनच मेष ही सुरुवातीची रास मानली जाते. अभिजित नावाचे एक २८वे एक-चरणी नक्षत्र मानले जाते. हे छोटे नक्षत्र उत्तराषाढा आणि श्रवण यां नक्षत्रांदरम्यान येते. अभिजित नक्षत्रात सूर्य २१ ते २३ जानेवारी या काळात असतो. प्रत्येक नक्षत्राचे चार चरण (भाग) आहेत अशी कल्पना केली आहे. त्यामुळे काही पूर्ण नक्षत्रे व काही नक्षत्रांचे काही चरण मिळून एक रास बनते. एका राशीत २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे म्हणजे नक्षत्रांचे एकूण नऊ चरण असतात. चरण दाखवण्याची पद्धत अशी :- आश्विनी-१, मृग-२, चित्रा-३, ४, विशाखा-४ म्हणजे अनुक्रमे - आश्विनी नक्षत्राचा पहिला चरण, मृगाचा दुसरा, चित्राचा तिसरा व चौथा चरण, आणि विशाखाचा चौथा चरण. == सूर्याच्या प्रत्येक राशीत व नक्षत्रात राहण्याच्या अंदाजे तारखा== * कन्या रास : १७ सप्टेंबर ते १६ ऑक्टोबर * कर्क रास: १६ जुलै ते १६ ऑगस्ट * कुंभ रास : १३ फेब्रुवारी ते १३ मार्च * तूळ रास : १७ ऑक्टोबर ते १५ नॊव्हेंबर * धनु रास : १६ डिसेंबर ते १३ जानेवारी * मकर रास : १४ जानेवारी ते १२ फेब्रुवारी * मिथुन रास : १५ जून ते १५ जुलै * मीन रास : १४ मार्च ते १३ एप्रिल * मे़ष रास : १४ एप्रिल ते १३ मे * वृश्चिक रास : १६ नोव्हेंबर ते १५ डिसेंबर * वृषभ रास : १४ मे ते १४ जून * सिंह रास : १७ ऑगस्ट ते १६ सप्टेंबर ------- * आश्विनी नक्षत्र : १४ एप्रिल ते २६ एप्रिल * भरणी नक्षत्र : २७ एप्रिल ते १० मे * कृत्तिका नक्षत्र : ११ मे ते २४ मे * रोहिणी नक्षत्र : २५ मे ते ७ जून * मृग नक्षत्र : ८ जून ते २१ जून * आर्द्रा नक्षत्र : २२ जून ते ५ जुलै * पुनर्वसू नक्षत्र : ६ जुलै ते १९ जुलै * पु़्ष्य नक्षत्र : २० जुलै ते २ ऑगस्ट * आश्ले़षा नक्षत्र : ३ ऑगस्ट ते १६ ऑगस्ट * मघा नक्षत्र : १७ ऑगस्ट ते २९ ऑगस्ट * पूर्वा (फाल्गुनी) नक्षत्र : ३० ऑगस्ट ते १२ सप्टेंबर * उत्तरा (फाल्गुनी) नक्षत्र : १३ सप्टेंबर ते २६ सप्टेंबर * हस्त नक्षत्र : २७ सप्टेंबर ते ९ ऑक्टोबर * चित्रा नक्षत्र : १० ऑक्टोबर ते २३ ऑक्टोबर * स्वाती नक्षत्र : २४ ऑक्टोबर ते ५ नॊव्हेंबर * विशाखा नक्षत्र : ६ नोव्हेंबर ते १८ नॊव्हेंबर * अनुराधा नक्षत्र : १९ नोव्हेंबर ते २ डिसेंबर * ज्येष्ठा नक्षत्र : ३ डिसेंबर ते १५ डिसेंबर * मूळ नक्षत्र : १६ डिसेंबर ते २८ डिसेंबर * पूर्वाषाढा नक्षत्र : २९ डिसेंबर ते १० जानेवारी * उत्तराषाढा नक्षत्र : ११ जानेवारी ते २३ जानेवारी * श्रवण नक्षत्र : २४ जानेवारी ते ५ फेब्रुवारी * धनिष्ठा नक्षत्र : ६ फेब्रुवारी ते १८ फेब्रुवारी * शततारका नक्षत्र : १९ फेब्रुवारी ते ३ मार्च * पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्र : ४ मार्च ते १७ मार्च * उत्तराभाद्रपदा नक्षत्र : १८ मार्च ते ३० मार्च * रेवती नक्षत्र : ३१ मार्च ते १३ एप्रिल ==सौरऋतू- प्रारंभाच्या अंदाजे तारखा== * वसंत ऋतू : १८ फेब्रुवारी * ग्रीष्म ऋतू : १९ एप्रिल * वर्षा ऋतू : २१जून * शरद ऋतू : २२ ऑगस्ट * हेमंत ऋतू : २३ ऑक्टोबर * शिशिर ऋतू : २१ डिसेंबर == मानवी संस्कृतीतील सूर्याचे स्थान == मानवी संस्कृतीमध्ये आणि विशेषतः हिंदू धर्मामध्ये सूर्याला विशेष महत्त्व आहे. भारतात ओडीशामध्ये समुद्रकिनारी [[कोणार्क सूर्य मंदिर|कोणार्क]] येथे सूर्यमंदिर आहे. महर्षी व्यास यांनी रचिलेल्या [[नवग्रह स्तोत्र|नवग्रह स्तोत्रात]] असे म्हणले आहे - जपाकुसुम संकाशं काश्यपेयं महद्‌द्युतिम् । तमोरिंसर्वपापघ्नं प्रणतोऽस्मि दिवाकरम् ॥ अर्थात, व्यास म्हणतात, जास्वंदाच्या फुलाप्रमाणे लाल रंग असलेल्या, कश्यप ऋषीचा पुत्र असलेला, तेजस्वी, अंधाराचा शत्रू आणि पापनाशक असलेल्या दिवाकराला (सूर्याला) मी प्रणाम करतो. ==भारतीय भाषांमधली सूर्याची नावे== सूर्याची नावे ही अनेक असली तरी त्यांपैकी 'सूर्य' हे नाव दैनंदिन व्यवहारात आणि खगोलशास्त्रीय उल्लेखात वापरतात. 'रवि', 'भानु' व 'अर्क' ही नावे पंचांगात असतात आणि 'रवि' हे नाव जन्म-लग्न कुंडलीत असते. सूर्यनमस्कार घालताना सूर्याची विशिष्ट १२ नावे उच्चारली जातात. असे असले तरी, काव्यामध्ये मात्र सूर्याच्या अनेक नावांपैकी कोणतेही नाव असू शकते. ==सूर्यनमस्कार== [[सूर्यनमस्कार]] हा क्रमाक्रमाने साष्टांग नमस्कार घालत व्यायाम करण्याचा एक प्रकार आहे. प्रत्येक नमस्काराच्या आधी सूर्याचे एक नाव उच्चारून नमस्कार घालण्याची प्रथा आहे. ही बारा नावे या क्रमाने घेतात. :- # ॐ मित्राय नम:। # ॐ रवये नम:। # ॐ सूर्याय नम:। # ॐ भानवे नम:। # ॐ खगाय नम:। # ॐ पूष्णे नम:। # ॐ हिरण्यगर्भाय नम:। # ॐ मरीचये नम:। # ॐ आदित्याय नम:। # ॐ सवित्रे नम:। # ॐ अर्काय नम:। # ॐ भास्कराय नम:॥ == सूर्याचे निरीक्षण == {{ संदर्भयादी}} {{सूर्यमाला}} [[वर्ग:सूर्यमाला]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] t4cwqceqsvdeegs869c8mqvtn4tcnb2 2686460 2686459 2026-05-28T16:14:49Z ~2026-31841-53 183605 2686460 wikitext text/x-wiki सौरऊर्जा नेट झिरो आणि सुर्य विकिपीडिया सुर्य हा ऊर्जेचा प्रमुख स्त्रोत आहे. तो कधीही न संपणारा ऊर्जेचा अमर्याद स्त्रोत आहे.सुर्य प्रकाशात वनस्पती स्वतः चे अन्न तयार करतात.तो पृथ्वी वरील तो सर्वांना प्रकाश देतो. पक्षी, प्राणी, कीटक, झाडे सुरक्षित राहतात.सुर्याची अतिनील किरणे शोषुन घेतात. सौरऊर्जा नेट झिरो मुळे सुर्याची विकिपीडिया माहिती सकारात्मक असण्याची शक्यता जास्त आहे. सौरऊर्जा नेट झिरो हा एक यांचा जवळचा संबंध असुन तो कार्बन उत्सर्जित करुन ==सूर्याचा गाभा== सूर्याच्या गाभ्याची त्रिज्या सूर्याच्या एकूण त्रिज्येच्या २०-२५% आहे असे समजले जातं. <ref name="Garcia2007"> {{जर्नल स्रोत |last=García |first=R. |coauthors=et al. |वर्ष=2007 |title=Tracking solar gravity modes: the dynamics of the solar core |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=316 |issue=5831 |pages=1591–1593 |bibcode=2007Sci...316.1591G |doi=10.1126/science.1140598 |pmid=17478682 |ref=harv }}</ref> गाभ्याची घनता {{val|150|u=ग्रॅ/सेमी^३}}<ref name="Basu"> {{जर्नल स्रोत |last1=Basu |first1=S. |coauthors=''et al.'' |वर्ष=2009 |title=Fresh insights on the structure of the solar core |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=699 |issue=699 |page=1403 |arxiv=0905.0651 |bibcode=2009ApJ...699.1403B |doi=10.1088/0004-637X/699/2/1403 }}</ref><ref name=NASA1>{{संकेतस्थळ स्रोत |दिनांक=18 January 2007 |title=NASA/Marshall Solar Physics |दुवा=http://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |प्रकाशक=[[Marshall Space Flight Center]] |accessdate=2009-07-11 |archive-date=2019-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329081742/https://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |url-status=dead }}</ref> (पाण्याच्या १५० पट) आणि तापमान साधारण १.५७ कोटी [[केल्व्हिन]] (K) आहे.<ref name=NASA1/> [[सोहो]] (Solar and Heliospheric Observatory/SOHO) ने केलेल्या निरीक्षणांवरून सूर्याचा गाभा त्याबाहेर असणाऱ्या प्रारण विभागापेक्षा अधिक वेगाने फिरत असावा असा अंदाज बांधलेला आहे.<ref name="Garcia2007"/> सूर्याच्या बहुतांश आयुष्यात सौरऊर्जा अणूमीलनातून [[nuclear fusion]] तयार होते. याला [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]] असंही नाव आहे. यात [[हायड्रोजन]]चे [[हेलियम]]मधे रूपांतर होते. Through most of the Sun's life, energy is produced by [[nuclear fusion]] through a series of steps called the [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]]; this process converts [[hydrogen]] into [[helium]].<ref> {{Cite conference |last=Broggini |first=C. |year=2003 |title=Nuclear Processes at Solar Energy |दुवा=http://www.slac.stanford.edu/econf/C030626 |booktitle=Physics in Collision, Proceedings of the XXIII International Conference |page=21 |arxiv=astro-ph/0308537 |bibcode=2003phco.conf...21B |ref=harv }}</ref> सूर्यातली फक्त ०.८% ऊर्जा कार्बन-नायट्रोजन-ऑक्सिजन-चक्रातून मिळते. [[CNO cycle]].<ref name=jpcs271_1_012031> {{जर्नल स्रोत |last1=Goupil |first1=M. J. |last2=Lebreton |first2=Y. |last3=Marques |first3=J. P. |last4=Samadi |first4=R. |last5=Baudin |first5=F. |वर्ष=2011 |title=Open issues in probing interiors of solar-like oscillating main sequence stars 1. From the Sun to nearly suns |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=271 |issue=1 |page=012031 |arxiv=1102.0247 |bibcode=2011JPhCS.271a2031G |doi=10.1088/1742-6596/271/1/012031 }}</ref> ==सूर्याचे आकाशातील भ्रमण== सूर्य ठराविक काळानंतर एका तारकासमूहामधून दुसऱ्या तारकासमूहामध्ये जातांना दिसतो. सूर्याच्या या मार्गास क्रांतिवृत्त असे म्हणतात. या मार्गाचे प्रत्येकी तीस अंशाचे असे बारा भाग केले आहेत. या प्रत्येक भागात सव्वादोन नक्षत्रे (तारकापुंज) येतात. ही २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे मिळून जो तारकासमूह बनतो त्याला एक राशी असे म्हणतात. असे एकूण १२ तारकासमूह आहेत. ह्या राशी क्रमवार मेष, वृषभ, मिथुन, कर्क, सिंह, कन्या, तूळ, वृश्चिक, धनु, मकर, कुंभ, मीन अशा आहेत. ज्या वेळी राशींची संकल्पना मांडण्यात आली त्या वेळी 'वसंतसंपात' बिंदू मेष राशीमध्ये होता म्हणूनच मेष ही सुरुवातीची रास मानली जाते. अभिजित नावाचे एक २८वे एक-चरणी नक्षत्र मानले जाते. हे छोटे नक्षत्र उत्तराषाढा आणि श्रवण यां नक्षत्रांदरम्यान येते. अभिजित नक्षत्रात सूर्य २१ ते २३ जानेवारी या काळात असतो. प्रत्येक नक्षत्राचे चार चरण (भाग) आहेत अशी कल्पना केली आहे. त्यामुळे काही पूर्ण नक्षत्रे व काही नक्षत्रांचे काही चरण मिळून एक रास बनते. एका राशीत २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे म्हणजे नक्षत्रांचे एकूण नऊ चरण असतात. चरण दाखवण्याची पद्धत अशी :- आश्विनी-१, मृग-२, चित्रा-३, ४, विशाखा-४ म्हणजे अनुक्रमे - आश्विनी नक्षत्राचा पहिला चरण, मृगाचा दुसरा, चित्राचा तिसरा व चौथा चरण, आणि विशाखाचा चौथा चरण. == सूर्याच्या प्रत्येक राशीत व नक्षत्रात राहण्याच्या अंदाजे तारखा== * कन्या रास : १७ सप्टेंबर ते १६ ऑक्टोबर * कर्क रास: १६ जुलै ते १६ ऑगस्ट * कुंभ रास : १३ फेब्रुवारी ते १३ मार्च * तूळ रास : १७ ऑक्टोबर ते १५ नॊव्हेंबर * धनु रास : १६ डिसेंबर ते १३ जानेवारी * मकर रास : १४ जानेवारी ते १२ फेब्रुवारी * मिथुन रास : १५ जून ते १५ जुलै * मीन रास : १४ मार्च ते १३ एप्रिल * मे़ष रास : १४ एप्रिल ते १३ मे * वृश्चिक रास : १६ नोव्हेंबर ते १५ डिसेंबर * वृषभ रास : १४ मे ते १४ जून * सिंह रास : १७ ऑगस्ट ते १६ सप्टेंबर ------- * आश्विनी नक्षत्र : १४ एप्रिल ते २६ एप्रिल * भरणी नक्षत्र : २७ एप्रिल ते १० मे * कृत्तिका नक्षत्र : ११ मे ते २४ मे * रोहिणी नक्षत्र : २५ मे ते ७ जून * मृग नक्षत्र : ८ जून ते २१ जून * आर्द्रा नक्षत्र : २२ जून ते ५ जुलै * पुनर्वसू नक्षत्र : ६ जुलै ते १९ जुलै * पु़्ष्य नक्षत्र : २० जुलै ते २ ऑगस्ट * आश्ले़षा नक्षत्र : ३ ऑगस्ट ते १६ ऑगस्ट * मघा नक्षत्र : १७ ऑगस्ट ते २९ ऑगस्ट * पूर्वा (फाल्गुनी) नक्षत्र : ३० ऑगस्ट ते १२ सप्टेंबर * उत्तरा (फाल्गुनी) नक्षत्र : १३ सप्टेंबर ते २६ सप्टेंबर * हस्त नक्षत्र : २७ सप्टेंबर ते ९ ऑक्टोबर * चित्रा नक्षत्र : १० ऑक्टोबर ते २३ ऑक्टोबर * स्वाती नक्षत्र : २४ ऑक्टोबर ते ५ नॊव्हेंबर * विशाखा नक्षत्र : ६ नोव्हेंबर ते १८ नॊव्हेंबर * अनुराधा नक्षत्र : १९ नोव्हेंबर ते २ डिसेंबर * ज्येष्ठा नक्षत्र : ३ डिसेंबर ते १५ डिसेंबर * मूळ नक्षत्र : १६ डिसेंबर ते २८ डिसेंबर * पूर्वाषाढा नक्षत्र : २९ डिसेंबर ते १० जानेवारी * उत्तराषाढा नक्षत्र : ११ जानेवारी ते २३ जानेवारी * श्रवण नक्षत्र : २४ जानेवारी ते ५ फेब्रुवारी * धनिष्ठा नक्षत्र : ६ फेब्रुवारी ते १८ फेब्रुवारी * शततारका नक्षत्र : १९ फेब्रुवारी ते ३ मार्च * पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्र : ४ मार्च ते १७ मार्च * उत्तराभाद्रपदा नक्षत्र : १८ मार्च ते ३० मार्च * रेवती नक्षत्र : ३१ मार्च ते १३ एप्रिल ==सौरऋतू- प्रारंभाच्या अंदाजे तारखा== * वसंत ऋतू : १८ फेब्रुवारी * ग्रीष्म ऋतू : १९ एप्रिल * वर्षा ऋतू : २१जून * शरद ऋतू : २२ ऑगस्ट * हेमंत ऋतू : २३ ऑक्टोबर * शिशिर ऋतू : २१ डिसेंबर == मानवी संस्कृतीतील सूर्याचे स्थान == मानवी संस्कृतीमध्ये आणि विशेषतः हिंदू धर्मामध्ये सूर्याला विशेष महत्त्व आहे. भारतात ओडीशामध्ये समुद्रकिनारी [[कोणार्क सूर्य मंदिर|कोणार्क]] येथे सूर्यमंदिर आहे. महर्षी व्यास यांनी रचिलेल्या [[नवग्रह स्तोत्र|नवग्रह स्तोत्रात]] असे म्हणले आहे - जपाकुसुम संकाशं काश्यपेयं महद्‌द्युतिम् । तमोरिंसर्वपापघ्नं प्रणतोऽस्मि दिवाकरम् ॥ अर्थात, व्यास म्हणतात, जास्वंदाच्या फुलाप्रमाणे लाल रंग असलेल्या, कश्यप ऋषीचा पुत्र असलेला, तेजस्वी, अंधाराचा शत्रू आणि पापनाशक असलेल्या दिवाकराला (सूर्याला) मी प्रणाम करतो. ==भारतीय भाषांमधली सूर्याची नावे== सूर्याची नावे ही अनेक असली तरी त्यांपैकी 'सूर्य' हे नाव दैनंदिन व्यवहारात आणि खगोलशास्त्रीय उल्लेखात वापरतात. 'रवि', 'भानु' व 'अर्क' ही नावे पंचांगात असतात आणि 'रवि' हे नाव जन्म-लग्न कुंडलीत असते. सूर्यनमस्कार घालताना सूर्याची विशिष्ट १२ नावे उच्चारली जातात. असे असले तरी, काव्यामध्ये मात्र सूर्याच्या अनेक नावांपैकी कोणतेही नाव असू शकते. ==सूर्यनमस्कार== [[सूर्यनमस्कार]] हा क्रमाक्रमाने साष्टांग नमस्कार घालत व्यायाम करण्याचा एक प्रकार आहे. प्रत्येक नमस्काराच्या आधी सूर्याचे एक नाव उच्चारून नमस्कार घालण्याची प्रथा आहे. ही बारा नावे या क्रमाने घेतात. :- # ॐ मित्राय नम:। # ॐ रवये नम:। # ॐ सूर्याय नम:। # ॐ भानवे नम:। # ॐ खगाय नम:। # ॐ पूष्णे नम:। # ॐ हिरण्यगर्भाय नम:। # ॐ मरीचये नम:। # ॐ आदित्याय नम:। # ॐ सवित्रे नम:। # ॐ अर्काय नम:। # ॐ भास्कराय नम:॥ == सूर्याचे निरीक्षण == {{ संदर्भयादी}} {{सूर्यमाला}} [[वर्ग:सूर्यमाला]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] icgs0oum192witedn75qb0enfz65280 2686461 2686460 2026-05-28T16:14:51Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — योग्य उकार ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य उकार|अधिक माहिती]]) 2686461 wikitext text/x-wiki सौरऊर्जा नेट झिरो आणि सुर्य विकिपीडिया सुर्य हा ऊर्जेचा प्रमुख स्त्रोत आहे. तो कधीही न संपणारा ऊर्जेचा अमर्याद स्त्रोत आहे.सुर्य प्रकाशात वनस्पती स्वतः चे अन्न तयार करतात.तो पृथ्वी वरील तो सर्वांना प्रकाश देतो. पक्षी, प्राणी, कीटक, झाडे सुरक्षित राहतात.सुर्याची अतिनील किरणे शोषुन घेतात. सौरऊर्जा नेट झिरो मुळे सुर्याची विकिपीडिया माहिती सकारात्मक असण्याची शक्यता जास्त आहे. सौरऊर्जा नेट झिरो हा एक यांचा जवळचा संबंध असुन तो कार्बन उत्सर्जित करून ==सूर्याचा गाभा== सूर्याच्या गाभ्याची त्रिज्या सूर्याच्या एकूण त्रिज्येच्या २०-२५% आहे असे समजले जातं. <ref name="Garcia2007"> {{जर्नल स्रोत |last=García |first=R. |coauthors=et al. |वर्ष=2007 |title=Tracking solar gravity modes: the dynamics of the solar core |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=316 |issue=5831 |pages=1591–1593 |bibcode=2007Sci...316.1591G |doi=10.1126/science.1140598 |pmid=17478682 |ref=harv }}</ref> गाभ्याची घनता {{val|150|u=ग्रॅ/सेमी^३}}<ref name="Basu"> {{जर्नल स्रोत |last1=Basu |first1=S. |coauthors=''et al.'' |वर्ष=2009 |title=Fresh insights on the structure of the solar core |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=699 |issue=699 |page=1403 |arxiv=0905.0651 |bibcode=2009ApJ...699.1403B |doi=10.1088/0004-637X/699/2/1403 }}</ref><ref name=NASA1>{{संकेतस्थळ स्रोत |दिनांक=18 January 2007 |title=NASA/Marshall Solar Physics |दुवा=http://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |प्रकाशक=[[Marshall Space Flight Center]] |accessdate=2009-07-11 |archive-date=2019-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329081742/https://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |url-status=dead }}</ref> (पाण्याच्या १५० पट) आणि तापमान साधारण १.५७ कोटी [[केल्व्हिन]] (K) आहे.<ref name=NASA1/> [[सोहो]] (Solar and Heliospheric Observatory/SOHO) ने केलेल्या निरीक्षणांवरून सूर्याचा गाभा त्याबाहेर असणाऱ्या प्रारण विभागापेक्षा अधिक वेगाने फिरत असावा असा अंदाज बांधलेला आहे.<ref name="Garcia2007"/> सूर्याच्या बहुतांश आयुष्यात सौरऊर्जा अणूमीलनातून [[nuclear fusion]] तयार होते. याला [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]] असंही नाव आहे. यात [[हायड्रोजन]]चे [[हेलियम]]मधे रूपांतर होते. Through most of the Sun's life, energy is produced by [[nuclear fusion]] through a series of steps called the [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]]; this process converts [[hydrogen]] into [[helium]].<ref> {{Cite conference |last=Broggini |first=C. |year=2003 |title=Nuclear Processes at Solar Energy |दुवा=http://www.slac.stanford.edu/econf/C030626 |booktitle=Physics in Collision, Proceedings of the XXIII International Conference |page=21 |arxiv=astro-ph/0308537 |bibcode=2003phco.conf...21B |ref=harv }}</ref> सूर्यातली फक्त ०.८% ऊर्जा कार्बन-नायट्रोजन-ऑक्सिजन-चक्रातून मिळते. [[CNO cycle]].<ref name=jpcs271_1_012031> {{जर्नल स्रोत |last1=Goupil |first1=M. J. |last2=Lebreton |first2=Y. |last3=Marques |first3=J. P. |last4=Samadi |first4=R. |last5=Baudin |first5=F. |वर्ष=2011 |title=Open issues in probing interiors of solar-like oscillating main sequence stars 1. From the Sun to nearly suns |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=271 |issue=1 |page=012031 |arxiv=1102.0247 |bibcode=2011JPhCS.271a2031G |doi=10.1088/1742-6596/271/1/012031 }}</ref> ==सूर्याचे आकाशातील भ्रमण== सूर्य ठराविक काळानंतर एका तारकासमूहामधून दुसऱ्या तारकासमूहामध्ये जातांना दिसतो. सूर्याच्या या मार्गास क्रांतिवृत्त असे म्हणतात. या मार्गाचे प्रत्येकी तीस अंशाचे असे बारा भाग केले आहेत. या प्रत्येक भागात सव्वादोन नक्षत्रे (तारकापुंज) येतात. ही २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे मिळून जो तारकासमूह बनतो त्याला एक राशी असे म्हणतात. असे एकूण १२ तारकासमूह आहेत. ह्या राशी क्रमवार मेष, वृषभ, मिथुन, कर्क, सिंह, कन्या, तूळ, वृश्चिक, धनु, मकर, कुंभ, मीन अशा आहेत. ज्या वेळी राशींची संकल्पना मांडण्यात आली त्या वेळी 'वसंतसंपात' बिंदू मेष राशीमध्ये होता म्हणूनच मेष ही सुरुवातीची रास मानली जाते. अभिजित नावाचे एक २८वे एक-चरणी नक्षत्र मानले जाते. हे छोटे नक्षत्र उत्तराषाढा आणि श्रवण यां नक्षत्रांदरम्यान येते. अभिजित नक्षत्रात सूर्य २१ ते २३ जानेवारी या काळात असतो. प्रत्येक नक्षत्राचे चार चरण (भाग) आहेत अशी कल्पना केली आहे. त्यामुळे काही पूर्ण नक्षत्रे व काही नक्षत्रांचे काही चरण मिळून एक रास बनते. एका राशीत २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे म्हणजे नक्षत्रांचे एकूण नऊ चरण असतात. चरण दाखवण्याची पद्धत अशी :- आश्विनी-१, मृग-२, चित्रा-३, ४, विशाखा-४ म्हणजे अनुक्रमे - आश्विनी नक्षत्राचा पहिला चरण, मृगाचा दुसरा, चित्राचा तिसरा व चौथा चरण, आणि विशाखाचा चौथा चरण. == सूर्याच्या प्रत्येक राशीत व नक्षत्रात राहण्याच्या अंदाजे तारखा== * कन्या रास : १७ सप्टेंबर ते १६ ऑक्टोबर * कर्क रास: १६ जुलै ते १६ ऑगस्ट * कुंभ रास : १३ फेब्रुवारी ते १३ मार्च * तूळ रास : १७ ऑक्टोबर ते १५ नॊव्हेंबर * धनु रास : १६ डिसेंबर ते १३ जानेवारी * मकर रास : १४ जानेवारी ते १२ फेब्रुवारी * मिथुन रास : १५ जून ते १५ जुलै * मीन रास : १४ मार्च ते १३ एप्रिल * मे़ष रास : १४ एप्रिल ते १३ मे * वृश्चिक रास : १६ नोव्हेंबर ते १५ डिसेंबर * वृषभ रास : १४ मे ते १४ जून * सिंह रास : १७ ऑगस्ट ते १६ सप्टेंबर ------- * आश्विनी नक्षत्र : १४ एप्रिल ते २६ एप्रिल * भरणी नक्षत्र : २७ एप्रिल ते १० मे * कृत्तिका नक्षत्र : ११ मे ते २४ मे * रोहिणी नक्षत्र : २५ मे ते ७ जून * मृग नक्षत्र : ८ जून ते २१ जून * आर्द्रा नक्षत्र : २२ जून ते ५ जुलै * पुनर्वसू नक्षत्र : ६ जुलै ते १९ जुलै * पु़्ष्य नक्षत्र : २० जुलै ते २ ऑगस्ट * आश्ले़षा नक्षत्र : ३ ऑगस्ट ते १६ ऑगस्ट * मघा नक्षत्र : १७ ऑगस्ट ते २९ ऑगस्ट * पूर्वा (फाल्गुनी) नक्षत्र : ३० ऑगस्ट ते १२ सप्टेंबर * उत्तरा (फाल्गुनी) नक्षत्र : १३ सप्टेंबर ते २६ सप्टेंबर * हस्त नक्षत्र : २७ सप्टेंबर ते ९ ऑक्टोबर * चित्रा नक्षत्र : १० ऑक्टोबर ते २३ ऑक्टोबर * स्वाती नक्षत्र : २४ ऑक्टोबर ते ५ नॊव्हेंबर * विशाखा नक्षत्र : ६ नोव्हेंबर ते १८ नॊव्हेंबर * अनुराधा नक्षत्र : १९ नोव्हेंबर ते २ डिसेंबर * ज्येष्ठा नक्षत्र : ३ डिसेंबर ते १५ डिसेंबर * मूळ नक्षत्र : १६ डिसेंबर ते २८ डिसेंबर * पूर्वाषाढा नक्षत्र : २९ डिसेंबर ते १० जानेवारी * उत्तराषाढा नक्षत्र : ११ जानेवारी ते २३ जानेवारी * श्रवण नक्षत्र : २४ जानेवारी ते ५ फेब्रुवारी * धनिष्ठा नक्षत्र : ६ फेब्रुवारी ते १८ फेब्रुवारी * शततारका नक्षत्र : १९ फेब्रुवारी ते ३ मार्च * पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्र : ४ मार्च ते १७ मार्च * उत्तराभाद्रपदा नक्षत्र : १८ मार्च ते ३० मार्च * रेवती नक्षत्र : ३१ मार्च ते १३ एप्रिल ==सौरऋतू- प्रारंभाच्या अंदाजे तारखा== * वसंत ऋतू : १८ फेब्रुवारी * ग्रीष्म ऋतू : १९ एप्रिल * वर्षा ऋतू : २१जून * शरद ऋतू : २२ ऑगस्ट * हेमंत ऋतू : २३ ऑक्टोबर * शिशिर ऋतू : २१ डिसेंबर == मानवी संस्कृतीतील सूर्याचे स्थान == मानवी संस्कृतीमध्ये आणि विशेषतः हिंदू धर्मामध्ये सूर्याला विशेष महत्त्व आहे. भारतात ओडीशामध्ये समुद्रकिनारी [[कोणार्क सूर्य मंदिर|कोणार्क]] येथे सूर्यमंदिर आहे. महर्षी व्यास यांनी रचिलेल्या [[नवग्रह स्तोत्र|नवग्रह स्तोत्रात]] असे म्हणले आहे - जपाकुसुम संकाशं काश्यपेयं महद्‌द्युतिम् । तमोरिंसर्वपापघ्नं प्रणतोऽस्मि दिवाकरम् ॥ अर्थात, व्यास म्हणतात, जास्वंदाच्या फुलाप्रमाणे लाल रंग असलेल्या, कश्यप ऋषीचा पुत्र असलेला, तेजस्वी, अंधाराचा शत्रू आणि पापनाशक असलेल्या दिवाकराला (सूर्याला) मी प्रणाम करतो. ==भारतीय भाषांमधली सूर्याची नावे== सूर्याची नावे ही अनेक असली तरी त्यांपैकी 'सूर्य' हे नाव दैनंदिन व्यवहारात आणि खगोलशास्त्रीय उल्लेखात वापरतात. 'रवि', 'भानु' व 'अर्क' ही नावे पंचांगात असतात आणि 'रवि' हे नाव जन्म-लग्न कुंडलीत असते. सूर्यनमस्कार घालताना सूर्याची विशिष्ट १२ नावे उच्चारली जातात. असे असले तरी, काव्यामध्ये मात्र सूर्याच्या अनेक नावांपैकी कोणतेही नाव असू शकते. ==सूर्यनमस्कार== [[सूर्यनमस्कार]] हा क्रमाक्रमाने साष्टांग नमस्कार घालत व्यायाम करण्याचा एक प्रकार आहे. प्रत्येक नमस्काराच्या आधी सूर्याचे एक नाव उच्चारून नमस्कार घालण्याची प्रथा आहे. ही बारा नावे या क्रमाने घेतात. :- # ॐ मित्राय नम:। # ॐ रवये नम:। # ॐ सूर्याय नम:। # ॐ भानवे नम:। # ॐ खगाय नम:। # ॐ पूष्णे नम:। # ॐ हिरण्यगर्भाय नम:। # ॐ मरीचये नम:। # ॐ आदित्याय नम:। # ॐ सवित्रे नम:। # ॐ अर्काय नम:। # ॐ भास्कराय नम:॥ == सूर्याचे निरीक्षण == {{ संदर्भयादी}} {{सूर्यमाला}} [[वर्ग:सूर्यमाला]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] 7ujefl66y2l54w5btxce98i1d4s3wbu 2686462 2686461 2026-05-28T16:19:34Z ~2026-31841-53 183605 /* */ 2686462 wikitext text/x-wiki सौरऊर्जा नेट झिरो आणि सुर्य विकिपीडिया सुर्य हा ऊर्जेचा प्रमुख स्त्रोत आहे. तो कधीही न संपणारा ऊर्जेचा अमर्याद स्त्रोत आहे.सुर्य प्रकाशात वनस्पती स्वतः चे अन्न तयार करतात.तो पृथ्वी वरील तो सर्वांना प्रकाश देतो. पक्षी, प्राणी, कीटक, झाडे सुरक्षित राहतात.सुर्याची अतिनील किरणे शोषुन घेतात. सौरऊर्जा नेट झिरो मुळे सुर्याची विकिपीडिया माहिती सकारात्मक असण्याची शक्यता जास्त आहे. सौरऊर्जा नेट झिरो हा एक यांचा जवळचा संबंध असुन ==सूर्याचा गाभा== सूर्याच्या गाभ्याची त्रिज्या सूर्याच्या एकूण त्रिज्येच्या २०-२५% आहे असे समजले जातं. <ref name="Garcia2007"> {{जर्नल स्रोत |last=García |first=R. |coauthors=et al. |वर्ष=2007 |title=Tracking solar gravity modes: the dynamics of the solar core |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=316 |issue=5831 |pages=1591–1593 |bibcode=2007Sci...316.1591G |doi=10.1126/science.1140598 |pmid=17478682 |ref=harv }}</ref> गाभ्याची घनता {{val|150|u=ग्रॅ/सेमी^३}}<ref name="Basu"> {{जर्नल स्रोत |last1=Basu |first1=S. |coauthors=''et al.'' |वर्ष=2009 |title=Fresh insights on the structure of the solar core |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=699 |issue=699 |page=1403 |arxiv=0905.0651 |bibcode=2009ApJ...699.1403B |doi=10.1088/0004-637X/699/2/1403 }}</ref><ref name=NASA1>{{संकेतस्थळ स्रोत |दिनांक=18 January 2007 |title=NASA/Marshall Solar Physics |दुवा=http://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |प्रकाशक=[[Marshall Space Flight Center]] |accessdate=2009-07-11 |archive-date=2019-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329081742/https://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |url-status=dead }}</ref> (पाण्याच्या १५० पट) आणि तापमान साधारण १.५७ कोटी [[केल्व्हिन]] (K) आहे.<ref name=NASA1/> [[सोहो]] (Solar and Heliospheric Observatory/SOHO) ने केलेल्या निरीक्षणांवरून सूर्याचा गाभा त्याबाहेर असणाऱ्या प्रारण विभागापेक्षा अधिक वेगाने फिरत असावा असा अंदाज बांधलेला आहे.<ref name="Garcia2007"/> सूर्याच्या बहुतांश आयुष्यात सौरऊर्जा अणूमीलनातून [[nuclear fusion]] तयार होते. याला [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]] असंही नाव आहे. यात [[हायड्रोजन]]चे [[हेलियम]]मधे रूपांतर होते. Through most of the Sun's life, energy is produced by [[nuclear fusion]] through a series of steps called the [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]]; this process converts [[hydrogen]] into [[helium]].<ref> {{Cite conference |last=Broggini |first=C. |year=2003 |title=Nuclear Processes at Solar Energy |दुवा=http://www.slac.stanford.edu/econf/C030626 |booktitle=Physics in Collision, Proceedings of the XXIII International Conference |page=21 |arxiv=astro-ph/0308537 |bibcode=2003phco.conf...21B |ref=harv }}</ref> सूर्यातली फक्त ०.८% ऊर्जा कार्बन-नायट्रोजन-ऑक्सिजन-चक्रातून मिळते. [[CNO cycle]].<ref name=jpcs271_1_012031> {{जर्नल स्रोत |last1=Goupil |first1=M. J. |last2=Lebreton |first2=Y. |last3=Marques |first3=J. P. |last4=Samadi |first4=R. |last5=Baudin |first5=F. |वर्ष=2011 |title=Open issues in probing interiors of solar-like oscillating main sequence stars 1. From the Sun to nearly suns |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=271 |issue=1 |page=012031 |arxiv=1102.0247 |bibcode=2011JPhCS.271a2031G |doi=10.1088/1742-6596/271/1/012031 }}</ref> ==सूर्याचे आकाशातील भ्रमण== सूर्य ठराविक काळानंतर एका तारकासमूहामधून दुसऱ्या तारकासमूहामध्ये जातांना दिसतो. सूर्याच्या या मार्गास क्रांतिवृत्त असे म्हणतात. या मार्गाचे प्रत्येकी तीस अंशाचे असे बारा भाग केले आहेत. या प्रत्येक भागात सव्वादोन नक्षत्रे (तारकापुंज) येतात. ही २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे मिळून जो तारकासमूह बनतो त्याला एक राशी असे म्हणतात. असे एकूण १२ तारकासमूह आहेत. ह्या राशी क्रमवार मेष, वृषभ, मिथुन, कर्क, सिंह, कन्या, तूळ, वृश्चिक, धनु, मकर, कुंभ, मीन अशा आहेत. ज्या वेळी राशींची संकल्पना मांडण्यात आली त्या वेळी 'वसंतसंपात' बिंदू मेष राशीमध्ये होता म्हणूनच मेष ही सुरुवातीची रास मानली जाते. अभिजित नावाचे एक २८वे एक-चरणी नक्षत्र मानले जाते. हे छोटे नक्षत्र उत्तराषाढा आणि श्रवण यां नक्षत्रांदरम्यान येते. अभिजित नक्षत्रात सूर्य २१ ते २३ जानेवारी या काळात असतो. प्रत्येक नक्षत्राचे चार चरण (भाग) आहेत अशी कल्पना केली आहे. त्यामुळे काही पूर्ण नक्षत्रे व काही नक्षत्रांचे काही चरण मिळून एक रास बनते. एका राशीत २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे म्हणजे नक्षत्रांचे एकूण नऊ चरण असतात. चरण दाखवण्याची पद्धत अशी :- आश्विनी-१, मृग-२, चित्रा-३, ४, विशाखा-४ म्हणजे अनुक्रमे - आश्विनी नक्षत्राचा पहिला चरण, मृगाचा दुसरा, चित्राचा तिसरा व चौथा चरण, आणि विशाखाचा चौथा चरण. == सूर्याच्या प्रत्येक राशीत व नक्षत्रात राहण्याच्या अंदाजे तारखा== * कन्या रास : १७ सप्टेंबर ते १६ ऑक्टोबर * कर्क रास: १६ जुलै ते १६ ऑगस्ट * कुंभ रास : १३ फेब्रुवारी ते १३ मार्च * तूळ रास : १७ ऑक्टोबर ते १५ नॊव्हेंबर * धनु रास : १६ डिसेंबर ते १३ जानेवारी * मकर रास : १४ जानेवारी ते १२ फेब्रुवारी * मिथुन रास : १५ जून ते १५ जुलै * मीन रास : १४ मार्च ते १३ एप्रिल * मे़ष रास : १४ एप्रिल ते १३ मे * वृश्चिक रास : १६ नोव्हेंबर ते १५ डिसेंबर * वृषभ रास : १४ मे ते १४ जून * सिंह रास : १७ ऑगस्ट ते १६ सप्टेंबर ------- * आश्विनी नक्षत्र : १४ एप्रिल ते २६ एप्रिल * भरणी नक्षत्र : २७ एप्रिल ते १० मे * कृत्तिका नक्षत्र : ११ मे ते २४ मे * रोहिणी नक्षत्र : २५ मे ते ७ जून * मृग नक्षत्र : ८ जून ते २१ जून * आर्द्रा नक्षत्र : २२ जून ते ५ जुलै * पुनर्वसू नक्षत्र : ६ जुलै ते १९ जुलै * पु़्ष्य नक्षत्र : २० जुलै ते २ ऑगस्ट * आश्ले़षा नक्षत्र : ३ ऑगस्ट ते १६ ऑगस्ट * मघा नक्षत्र : १७ ऑगस्ट ते २९ ऑगस्ट * पूर्वा (फाल्गुनी) नक्षत्र : ३० ऑगस्ट ते १२ सप्टेंबर * उत्तरा (फाल्गुनी) नक्षत्र : १३ सप्टेंबर ते २६ सप्टेंबर * हस्त नक्षत्र : २७ सप्टेंबर ते ९ ऑक्टोबर * चित्रा नक्षत्र : १० ऑक्टोबर ते २३ ऑक्टोबर * स्वाती नक्षत्र : २४ ऑक्टोबर ते ५ नॊव्हेंबर * विशाखा नक्षत्र : ६ नोव्हेंबर ते १८ नॊव्हेंबर * अनुराधा नक्षत्र : १९ नोव्हेंबर ते २ डिसेंबर * ज्येष्ठा नक्षत्र : ३ डिसेंबर ते १५ डिसेंबर * मूळ नक्षत्र : १६ डिसेंबर ते २८ डिसेंबर * पूर्वाषाढा नक्षत्र : २९ डिसेंबर ते १० जानेवारी * उत्तराषाढा नक्षत्र : ११ जानेवारी ते २३ जानेवारी * श्रवण नक्षत्र : २४ जानेवारी ते ५ फेब्रुवारी * धनिष्ठा नक्षत्र : ६ फेब्रुवारी ते १८ फेब्रुवारी * शततारका नक्षत्र : १९ फेब्रुवारी ते ३ मार्च * पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्र : ४ मार्च ते १७ मार्च * उत्तराभाद्रपदा नक्षत्र : १८ मार्च ते ३० मार्च * रेवती नक्षत्र : ३१ मार्च ते १३ एप्रिल ==सौरऋतू- प्रारंभाच्या अंदाजे तारखा== * वसंत ऋतू : १८ फेब्रुवारी * ग्रीष्म ऋतू : १९ एप्रिल * वर्षा ऋतू : २१जून * शरद ऋतू : २२ ऑगस्ट * हेमंत ऋतू : २३ ऑक्टोबर * शिशिर ऋतू : २१ डिसेंबर == मानवी संस्कृतीतील सूर्याचे स्थान == मानवी संस्कृतीमध्ये आणि विशेषतः हिंदू धर्मामध्ये सूर्याला विशेष महत्त्व आहे. भारतात ओडीशामध्ये समुद्रकिनारी [[कोणार्क सूर्य मंदिर|कोणार्क]] येथे सूर्यमंदिर आहे. महर्षी व्यास यांनी रचिलेल्या [[नवग्रह स्तोत्र|नवग्रह स्तोत्रात]] असे म्हणले आहे - जपाकुसुम संकाशं काश्यपेयं महद्‌द्युतिम् । तमोरिंसर्वपापघ्नं प्रणतोऽस्मि दिवाकरम् ॥ अर्थात, व्यास म्हणतात, जास्वंदाच्या फुलाप्रमाणे लाल रंग असलेल्या, कश्यप ऋषीचा पुत्र असलेला, तेजस्वी, अंधाराचा शत्रू आणि पापनाशक असलेल्या दिवाकराला (सूर्याला) मी प्रणाम करतो. ==भारतीय भाषांमधली सूर्याची नावे== सूर्याची नावे ही अनेक असली तरी त्यांपैकी 'सूर्य' हे नाव दैनंदिन व्यवहारात आणि खगोलशास्त्रीय उल्लेखात वापरतात. 'रवि', 'भानु' व 'अर्क' ही नावे पंचांगात असतात आणि 'रवि' हे नाव जन्म-लग्न कुंडलीत असते. सूर्यनमस्कार घालताना सूर्याची विशिष्ट १२ नावे उच्चारली जातात. असे असले तरी, काव्यामध्ये मात्र सूर्याच्या अनेक नावांपैकी कोणतेही नाव असू शकते. ==सूर्यनमस्कार== [[सूर्यनमस्कार]] हा क्रमाक्रमाने साष्टांग नमस्कार घालत व्यायाम करण्याचा एक प्रकार आहे. प्रत्येक नमस्काराच्या आधी सूर्याचे एक नाव उच्चारून नमस्कार घालण्याची प्रथा आहे. ही बारा नावे या क्रमाने घेतात. :- # ॐ मित्राय नम:। # ॐ रवये नम:। # ॐ सूर्याय नम:। # ॐ भानवे नम:। # ॐ खगाय नम:। # ॐ पूष्णे नम:। # ॐ हिरण्यगर्भाय नम:। # ॐ मरीचये नम:। # ॐ आदित्याय नम:। # ॐ सवित्रे नम:। # ॐ अर्काय नम:। # ॐ भास्कराय नम:॥ == सूर्याचे निरीक्षण == {{ संदर्भयादी}} {{सूर्यमाला}} [[वर्ग:सूर्यमाला]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] fap1txxf22hwa35x27czmdennt9yb8t 2686481 2686462 2026-05-28T16:57:55Z संतोष गोरे 135680 Restored revision 2653378 by [[Special:Contributions/संतोष गोरे|संतोष गोरे]] ([[User talk:संतोष गोरे|talk]]): उत्पात हटवला (TwinkleGlobal) 2686481 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट ग्रह | पार्श्वभूमी रंग = #A0B0FF | रुंदी = | अप प्रत्यय = | नाव = सूर्य | चिन्ह = Sun symbol.svg | चित्र१ = Sun920607.jpg | चित्र१ रुंदी = | चित्र१ शीर्षक = पृथ्वीवरून दिसणारा सूर्य | | चित्र२ रुंदी = | चित्र२ शीर्षक = | शोध = | शोध संदर्भ = | शोधक = | शोध स्थळ = | शोध दिनांक = | शोधपद्धत = | नामाभिधाने = हो | लघुग्रह नाव = | पर्यायी नावे = | लघुग्रह वर्ग = | कक्षीय गुणधर्म = | इपॉक = | अपसूर्य बिंदु = | उपसूर्य बिंदु = | उपनाभी बिंदु = | अपनाभी बिंदु = | अर्धदीर्घ अक्ष = | सरासरी कक्षीय त्रिज्या = | वक्रता निर्देशांक = | परिभ्रमण काळ = | सिनॉडिक परिभ्रमण काळ = | सरासरी वेग = | सरासरी विसंगती = | कक्षेचा कल = | कोनीय अंतर = | असेंडिंग नोडचे रेखावृत्त = | उपख बिंदूचे रेखावृत्त = | उपख बिंदूचा काळ = | उपनाभी बिंदूचे अर्ग्युमेंट = | अर्ध-अँप्लिट्यूड = | कोणाचा उपग्रह = | उपग्रह = | भौतिक गुणधर्म = हो | लघुग्रह = | मिती = | फ्लॅटनिंग = | विषुववृत्तीय त्रिज्या = ६.९५५ लाख किमी<br /> (पृथ्वीच्या १०९ पट) | धृवीय त्रिज्या = | सरासरी त्रिज्या = | परीघ = | पृष्ठभागाचे क्षेत्रफळ = ६०८७.७ अब्ज चौरस किमी<br /> (पृथ्वीच्या ११,९९० पट) | घनफळ = | वस्तुमान = | घनता = १,४०९ कि.ग्रॅ प्रति घनमीटर | पृष्ठभागावरील गुरूत्वाकर्षण = | मुक्तिवेग = | सिडेरियल दिनमान = | परिवलनवेग = | आसाचा कल = | उत्तर धृवाचे रेखावृत्त = | उत्तर धृवाचे अक्षवृत्त = | धृवाचे अयनिक अक्षवृत्त = | धृवाचे अयनिक रेखावृत्त = | परावर्तनीयता = | एकल तापमान = | तापमान = | तापमान१ नाव = | तापमान१ किमान = | तापमान१ सरासरी = | तापमान१ कमाल = | तापमान२ नाव = | तापमान२ किमान = | तापमान२ सरासरी = | तापमान२ कमाल = | वर्णपट प्रकार = | अभिव्यक्त प्रत = | निरपेक्ष प्रत = | कोनीय आकारमान = | विशेषणे = | वातावरण = हो | वातावरण संदर्भ = | पृष्ठभागावरील दाब = | स्केल उंची = | वातावरण संरचना = हैड्रोजनः २३.४६%<br /> हेलियमः २४.८५% }} {{हा लेख|[[खगोलशास्त्र]] संबंधित आहे|सूर्य (निःसंदिग्धीकरण)}} '''सूर्य''' हा एक [[तारा]] असून तो आपल्या [[सूर्यमाला|सूर्यमालेच्या]] केंद्रस्थानी आहे. [[पृथ्वी]] व सूर्यमालेतील इतर पदार्थ ([[ग्रह]], [[उल्का]], [[लघुग्रह]], [[धूमकेतू]] आणि धूळ) हे सर्व सूर्याभोवती प्रदक्षिणा घालत असतात. हा सूर्यमालेतील एक तप्त गोळा आहे. सूर्यमालेतील एकूण वस्तुमानापैकी ९९% पेक्षा जास्त [[वस्तुमान]] एकट्या सूर्यामध्ये आहे. सूर्यापासून उत्पन्न होणारी ऊर्जा सूर्यकिरणांच्या स्वरूपात बाहेर पडते व [[प्रकाश संश्लेषण|प्रकाश संश्लेषणाच्याद्वारे]] पृथ्वीवरील संपूर्ण जीवसृष्टीला आधार देते आणि पृथ्वीच्या वातावरणामध्ये व हवामानामध्ये बदल घडवते. सूर्याच्या एकूण वस्तुमानापैकी सुमारे ७४% [[हायड्रोजन]], २५% [[हेलियम]] व उर्वरित वस्तुमान हे अन्य जड मूलद्रव्यांपासून बनलेले आहे. सूर्याचे सध्याचे वय हे ४६० कोटी वर्षे इतके असून तो त्याच्या आयुष्यमानाच्या मध्यावर आहे. सूर्याच्या गाभ्यामधील हायड्रोजन अणू-संमीलन प्रक्रियेद्वारे हेलियममध्ये परिवर्तित होत असतो. दर सेकंदाला ४ दशलक्ष टन वस्तुमान हे सूर्याच्या गाभ्यामध्ये ऊर्जेत परिवर्तित होते तसेच [[न्यूट्रिनो कण]] आणि [[सौरकिरणोत्सर्ग]] हेसुद्धा तयार होतात. ५०० कोटी वर्षांनी सूर्य एका राक्षसी ताऱ्यामध्ये रूपांतरित होईल त्यानंतर [[बिंबाभ्रिका]] (प्लॅनेटरी नेब्युला) तयार होईल व [[श्वेत बटू]] ही शेवटची अवस्था असेल. सूर्य हा एक [[चुंबक|चुंबकीय]] [[सक्रिय तारा]] आहे. सूर्याला स्वतःचे प्रखर [[चुंबकीय क्षेत्र]] आहे. हे क्षेत्र दर वर्षी बदलते व दर अकरा वर्षांनी त्याची दिशा उलट होते. सूर्याच्या बदलत्या चुंबकीय क्षेत्रामुळे सूर्याच्या पृष्ठभागावर [[सौरडाग]] व [[सौरज्वाला]] तयार होतात तसेच सौरवातामध्ये बदल घडतात. सूर्यावरील ह्या घडामोडींमुळे रेडिओ लहरींचे दळणवळण व विद्युत्&zwnj;वहनामध्ये व्यत्यय निर्माण होतात. पृथ्वीच्या वातावरणात मध्यम ते अति उंचीवर घडणारे आणि चुंबकीय ध्रुवांजवळ दिसून येणारे "अरोरा" हेही ह्याच घडामोडींचा परिणाम आहेत. या सौर घडामोडींचा सूर्यमालेच्या उत्पत्ती व उत्क्रांतीमध्ये फार मोठा वाटा आहे. या घडामोडी पृथ्वीच्या बाह्यवातावरणातही मोठा बदल घडवतात. पृथ्वीच्या सर्वांत जवळचा तारा या नात्याने शास्त्रज्ञांनी सूर्याचा खूप खोलवर अभ्यास केला असला तरी बरेच प्रश्न अजून अनुत्तरित आहेत. उदा. सूर्याच्या पृष्ठभागाचे तापमान ६००० केल्व्हिन आहे तर वातावरणाचे तापमान काही ठिकाणी एक दशलक्ष केल्व्हिनच्या वर पोहोचते. वास्तविकतः हे उलट असण्याची अपेक्षा आहे, पण याचे कोडे अजूनही पूर्णपणे सुटलेले नाही. सौरडागांचे चक्र, सौरवातांची व [[सौरज्वालांची उत्पत्ती]] व त्यांची भौतिकी, [[प्रकाश किरीट]] व क्रोमोस्फेअर यांच्यामधील चुंबकीय क्रिया-प्रतिक्रिया हे शास्त्रज्ञांच्या संशोधनाचे मुख्य विषय आहेत. == सूर्याची सर्वसाधारण माहिती == सूर्य हा G2V या वर्णपटीय विभागात (spectral class) मोडतो. G2 म्हणजे त्याच्या पृष्ठभागाचे तापमान जवळपास ५५०० [[केल्व्हिन]] असून त्याचा रंग [[पिवळा]] आहे. त्याच्या वर्णपटामध्ये आयनीभूत व निष्क्रिय धातूंच्या रेषा आहेत. "V" म्हणजे सूर्य हा बहुतेक इतर ताऱ्यांसारखा "मेन सिक्वेन्स" मधील तारा आहे. सूर्य त्याचे हायड्रोस्टॅटिक संतुलन सांभाळून आहे त्यामुळे तो प्रसरणही पावत नाही किंवा आकुंचनही पावत नाही. आपल्या [[आकाशगंगा|आकाशगंगेत]] १०० दशलक्षापेक्षाही अधिक तारे "G2" वर्गात मोडतात. लोगॅरिथमिक आकारमान वर्गीकरणावरून सूर्य आकाशगंगेतील ताऱ्यापेक्षा ८५% जास्त तेजस्वी आहे. बाकीचे बरेच तारे हे लाल बटू आहेत. सूर्य १००० कोटी वर्षे मेन सिक्वेन्समधील तारा राहील. त्याचे सध्याचे वय हे ताऱ्यांची उत्पत्ती व [[अणुकेंद्रीय विश्वरचनाशास्त्र]] यांची संगणकीय मॉडेल्स वापरून जवळजवळ ४५७ कोटी इतके निश्चित केले आहे. सूर्य हा आकाशगंगेच्या केंद्रापासून २५,००० ते २८,००० [[प्रकाशवर्ष|प्रकाशवर्षे]] दूर असून आकाशगंगेच्या केंद्राला प्रदक्षिणा घालत असतो. एक प्रदक्षिणा सुमारे २२.५ ते २५ कोटी वर्षांनी पूर्ण होते. त्याचा प्रदक्षिणेतील वेग सेकंदाला २२० किलोमीटर इतका आहे, म्हणजेच १४०० वर्षांमध्ये तो एक प्रकाशवर्ष अंतर पार करतो. तर एक [[खगोलशास्त्रीय एकक]] (Astronomical Unit) अंतर ८ दिवसांमध्ये पार करतो. सूर्य हा तिसऱ्या पिढीमधील तारा असून त्याचा जन्म हा जवळच्या एखादया ताऱ्याच्या स्फोटामुळे निर्माण होणाऱ्या प्रघाती तंरंगांमुळे झाला आहे. [[सोने]] व [[युरेनियम]] यासारख्या जड मूलद्रव्यांचा सूर्यमालेतील भरपूर आढळ याला पुष्टी देतो. ही मूलद्र्व्ये एक तर ताऱ्याच्या स्फोटाच्यावेळी होणाऱ्या आण्विक प्रक्रियांमुळे किंवा द्वितीय पिढीतल्या ताऱ्यामध्ये [[न्यूट्रॉन]] कण शोषले जाऊन झालेल्या अणुबदलांमुळे तयार झाली असावीत. सूर्यामध्ये स्फोट होण्याइतके वस्तुमान नाही. त्याऐवजी ४०० ते ५०० कोटी वर्षांनी तो लाल राक्षसी ताऱ्याच्या अवस्थेत जाईल. त्याचे हायड्रोजन इंधन संपल्याने बाह्यावरण प्रसरण पावेल तर केंद्र आकुंचन पावेल व गाभ्याचे तापमान खूपच वाढेल. गाभ्याचे तापमान ३०० कोटी केल्व्हिन इतके झाल्यावर [[हेलियम]]मध्ये [[अणू-संमेलन क्रिया]] सुरू होईल. सूर्याचे बाह्य आवरण प्रसरण पावून त्याचा आकार पृथ्वीच्या कक्षेइतका होईल. सध्याच्या संशोधनानुसार सूर्याने लाल राक्षसी ताऱ्याच्या सुरुवातीलाच [[वस्तुमान]] गमावल्यामुळे पृथ्वीची कक्षा सध्याच्या कक्षेपेक्षा दूर जाईल व सूर्याच्या पोटात जाण्यापासून वाचेल. तरी पृथ्वीवरील [[पाणी]] व [[वातावरण]] उकळून नष्ट होईल. लाल राक्षसी अवस्थेनंतर तीव्र तापमान स्पंदनांमुळे सूर्याचे बाह्य आवरण फेकले जाईल व [[बिंबाभ्रिका]] (प्लॅनेटरी नेब्युला) तयार होईल. शेवटी सूर्य [[श्वेत बटू]]मध्ये रूपांतरित होईल. हा कमी व मध्यम वस्तुमानाच्या ताऱ्यांमधे आढळणारा जीवनक्रम आहे. सूर्यप्रकाश हा पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील मुख्य [[ऊर्जास्रोत]] आहे. पृथ्वीच्या दर एकक पृष्ठभागावर पडणाऱ्या सौर ऊर्जेला सौर स्थिरांक म्हणतात. सौर स्थिरांकाची किंमत ही स्वच्छ वातावरणात एक 'खगोलशास्त्रीय एकक' अंतरावर व सूर्य माथ्यावर असताना दर चौरस मीटरला १३७० वॅट्स (Watts) इतकी आहे. ही ऊर्जा नैसर्गिक तसेच कृत्रिम क्रियांमध्ये वापरली जाते. [[प्रकाश संश्लेषण]] या क्रियेत [[वनस्पती]] [[सूर्यप्रकाश]] शोषून ती ऊर्जा रसायनिक ऊर्जेत परिवर्तित करतात. तर प्रत्यक्ष तापवण्यासाठी किंवा सौरघटांद्वारे ती विद्युतशक्तीमध्ये परिवर्तित करून वापरता येते. [[पेट्रॊलियम]] किंवा अन्य जीवाश्म इंधनामध्ये असणारी ऊर्जा ही फ़ार पूर्वीच्या वनस्पतींनी प्रकाश संश्लेषणाद्वारे साठवलेलीच ऊर्जा आहे. सूर्यप्रकाशात अनेक जीवशास्त्रीय गुणधर्म आहेत. सूर्यापासून निघणाऱ्या अतिनील किरणांमध्ये जंतुनाशक गुणधर्म असतात. त्यामुळे ही किरणे [[जंतुनाशक]] म्हणूनही वापरतात. या किरणांमुळे त्वचा जळू शकते (sun burn). पण हीच किरणे त्वचेला 'डी' [[जीवनसत्त्व]] बनविण्यासाठी आवश्यक असतात. [[अतिनील किरण]] ही वातावरणात शोषली जातात. त्यामुळे अक्षांशानुसार या किरणांचे प्रमाण बदलत जाते. ध्रुवप्रदेशात कमी तर विषुववृत्ताजवळ जास्त असते. या फ़रकामुळे अनेक प्रकारचे [[जैववैविध्य]] तसेच मनुष्याच्या त्वचेच्या रंगातही स्थानानुसार फ़रक आढळतो. ==सूर्याचा गाभा== सूर्याच्या गाभ्याची त्रिज्या सूर्याच्या एकूण त्रिज्येच्या २०-२५% आहे असे समजले जातं. <ref name="Garcia2007"> {{जर्नल स्रोत |last=García |first=R. |coauthors=et al. |वर्ष=2007 |title=Tracking solar gravity modes: the dynamics of the solar core |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=316 |issue=5831 |pages=1591–1593 |bibcode=2007Sci...316.1591G |doi=10.1126/science.1140598 |pmid=17478682 |ref=harv }}</ref> गाभ्याची घनता {{val|150|u=ग्रॅ/सेमी^३}}<ref name="Basu"> {{जर्नल स्रोत |last1=Basu |first1=S. |coauthors=''et al.'' |वर्ष=2009 |title=Fresh insights on the structure of the solar core |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=699 |issue=699 |page=1403 |arxiv=0905.0651 |bibcode=2009ApJ...699.1403B |doi=10.1088/0004-637X/699/2/1403 }}</ref><ref name=NASA1>{{संकेतस्थळ स्रोत |दिनांक=18 January 2007 |title=NASA/Marshall Solar Physics |दुवा=http://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |प्रकाशक=[[Marshall Space Flight Center]] |accessdate=2009-07-11 |archive-date=2019-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329081742/https://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |url-status=dead }}</ref> (पाण्याच्या १५० पट) आणि तापमान साधारण १.५७ कोटी [[केल्व्हिन]] (K) आहे.<ref name=NASA1/> [[सोहो]] (Solar and Heliospheric Observatory/SOHO) ने केलेल्या निरीक्षणांवरून सूर्याचा गाभा त्याबाहेर असणाऱ्या प्रारण विभागापेक्षा अधिक वेगाने फिरत असावा असा अंदाज बांधलेला आहे.<ref name="Garcia2007"/> सूर्याच्या बहुतांश आयुष्यात सौरऊर्जा अणूमीलनातून [[nuclear fusion]] तयार होते. याला [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]] असंही नाव आहे. यात [[हायड्रोजन]]चे [[हेलियम]]मधे रूपांतर होते. Through most of the Sun's life, energy is produced by [[nuclear fusion]] through a series of steps called the [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]]; this process converts [[hydrogen]] into [[helium]].<ref> {{Cite conference |last=Broggini |first=C. |year=2003 |title=Nuclear Processes at Solar Energy |दुवा=http://www.slac.stanford.edu/econf/C030626 |booktitle=Physics in Collision, Proceedings of the XXIII International Conference |page=21 |arxiv=astro-ph/0308537 |bibcode=2003phco.conf...21B |ref=harv }}</ref> सूर्यातली फक्त ०.८% ऊर्जा कार्बन-नायट्रोजन-ऑक्सिजन-चक्रातून मिळते. [[CNO cycle]].<ref name=jpcs271_1_012031> {{जर्नल स्रोत |last1=Goupil |first1=M. J. |last2=Lebreton |first2=Y. |last3=Marques |first3=J. P. |last4=Samadi |first4=R. |last5=Baudin |first5=F. |वर्ष=2011 |title=Open issues in probing interiors of solar-like oscillating main sequence stars 1. From the Sun to nearly suns |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=271 |issue=1 |page=012031 |arxiv=1102.0247 |bibcode=2011JPhCS.271a2031G |doi=10.1088/1742-6596/271/1/012031 }}</ref> ==सूर्याचे चुंबकीय क्षेत्र== सूर्याला स्वतःचे चुंबकीय क्षेत्र आहे. सूर्याचे चुंबकीय क्षेत्र साधारण पट्टीचुंबकाच्या प्रकारचे आहे. पण सूर्य हा वायूंचा गोळा असल्यामुळे त्यात पुढे क्लिष्टता निर्माण होते. सूर्याच्या चुंबकीय रेषा या वायूंमधे अडकल्या आहेत. सामान्य वापरातले उदाहरण बघायचे झाले तर इलॅस्टिक ज्याप्रकारे कापडामधे शिवून अडकवले जाते, साधारण तशाच प्रकारे या चुंबकीय रेषा वायूंमधे अडकल्या असतात. कापड जसे फिरवले जाते तसे इलॅस्टिक फिरते. चुंबकीय क्षेत्राची क्लिष्टताही अशाच प्रकारे निर्माण होते. चुंबकीय रेषा सूर्याच्या पृष्ठभागावरही असतात. जिथे त्या तुटतात तिथे पृष्ठभागाचे तापमान कमी होते. कारण खालच्या भागातून अभिरसणाच्या बुडबुड्यांमधून येणारी ऊर्जा तुटलेल्या चुंबकीय रेषांमुळे अडवली जाते. त्या ठराविक भागापर्यंत कमी ऊर्जा आल्यामुळे हा भाग तुलना करताना (कॉन्ट्रास्टमुळे) काळपट दिसतो. सूर्याच्या पृष्ठभागाचं सरासरी तापमान ६००० केल्व्हिन असतं तर या काळ्या भागात साधारण ३००० केल्व्हिन. या काळ्या भागाला [[सौर डाग]] (sun spot) म्हणतात. साधारणतः एक सौर डाग पृथ्वीच्या आकाराशी तुलना करता येईल एवढा मोठा असतो. उजव्या बाजूच्या चित्रात तुलनेसाठी सौर डाग आणि पृथ्वी एकाच स्केलवर दाखवले आहेत. चित्राच्या मध्याच्या जवळ असणारा हा डाग सरासरी आकाराचा आहे. सौर डागांच्या मधोमध गडद भाग असतो ज्याला umbra आणि फिकट भागाला penumbra असे म्हणतात. या डागाच्या मध्यातून तंतूसारख्या बाहेर आलेल्या काळ्या रेषा दिसत आहेत. या काळ्या रेषाची चुंबकाभोवती लोखंडाचे कणांची रचना असते, त्याच प्रकारची दिसते. सौर डागांमधे चुंबकीय क्षेत्राचे योगदान त्यातूनच लक्षात यावे. चित्रात मध्याच्या उजव्या बाजूला एक मोठा सौर डाग दिसत आहे आणि त्याच्या खाली एक छोटा डाग आहे. अनेक छोटे डाग एकत्र येऊन कधी कधी असा मोठा आणि अतिशय गुंतागुंतीची रचना असणारा मोठा सौर डाग तयार होतो. https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF&action=edit&section=3 ==सूर्यग्रहण== सूर्य आणि पृथ्वी यांच्या दरम्यान येऊन चंद्राने पृथ्वीवरून दिसणारा सूर्याचा दर्शनी भाग (अंशतः वा संपूर्ण) झाकला की सूर्यग्रहण होते. अशी स्थिती अमावास्येला होत असल्याने सूर्यग्रहण फक्त अमावास्येला होऊ शकते. अर्थात प्रत्येक अमावास्येला ग्रहण नसते. सूर्याला [[राहू]] किंवा [[केतू]] यांपैकी एखाद्या राक्षसाने गिळले की सूर्याला ग्रहण लागते, अशी सांस्कृतिक कविकल्पना आहे. सूर्य हा [[राहू]] किंवा [[केतू]], या भारतीय ज्योतिर्विज्ञांनी ग्रह म्हणून मानलेल्या पृथ्वीच्या भ्रमणकक्षेवरील दोन बिंदूंपैकी एका बिंदूवर आला की सूर्यग्रहण होते, या तथ्यावर ही सांस्कृतिक कविकल्पना आधारित आहे. सूर्यग्रहणकालाच्या तीन स्थिती असतात. <br/> १. स्पर्श - <br/> २. मध्य - <br/> ३. मोक्ष <br/> ==सूर्याचे आकाशातील भ्रमण== सूर्य ठराविक काळानंतर एका तारकासमूहामधून दुसऱ्या तारकासमूहामध्ये जातांना दिसतो. सूर्याच्या या मार्गास क्रांतिवृत्त असे म्हणतात. या मार्गाचे प्रत्येकी तीस अंशाचे असे बारा भाग केले आहेत. या प्रत्येक भागात सव्वादोन नक्षत्रे (तारकापुंज) येतात. ही २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे मिळून जो तारकासमूह बनतो त्याला एक राशी असे म्हणतात. असे एकूण १२ तारकासमूह आहेत. ह्या राशी क्रमवार मेष, वृषभ, मिथुन, कर्क, सिंह, कन्या, तूळ, वृश्चिक, धनु, मकर, कुंभ, मीन अशा आहेत. ज्या वेळी राशींची संकल्पना मांडण्यात आली त्या वेळी 'वसंतसंपात' बिंदू मेष राशीमध्ये होता म्हणूनच मेष ही सुरुवातीची रास मानली जाते. अभिजित नावाचे एक २८वे एक-चरणी नक्षत्र मानले जाते. हे छोटे नक्षत्र उत्तराषाढा आणि श्रवण यां नक्षत्रांदरम्यान येते. अभिजित नक्षत्रात सूर्य २१ ते २३ जानेवारी या काळात असतो. प्रत्येक नक्षत्राचे चार चरण (भाग) आहेत अशी कल्पना केली आहे. त्यामुळे काही पूर्ण नक्षत्रे व काही नक्षत्रांचे काही चरण मिळून एक रास बनते. एका राशीत २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे म्हणजे नक्षत्रांचे एकूण नऊ चरण असतात. चरण दाखवण्याची पद्धत अशी :- आश्विनी-१, मृग-२, चित्रा-३, ४, विशाखा-४ म्हणजे अनुक्रमे - आश्विनी नक्षत्राचा पहिला चरण, मृगाचा दुसरा, चित्राचा तिसरा व चौथा चरण, आणि विशाखाचा चौथा चरण. == सूर्याच्या प्रत्येक राशीत व नक्षत्रात राहण्याच्या अंदाजे तारखा== * कन्या रास : १७ सप्टेंबर ते १६ ऑक्टोबर * कर्क रास: १६ जुलै ते १६ ऑगस्ट * कुंभ रास : १३ फेब्रुवारी ते १३ मार्च * तूळ रास : १७ ऑक्टोबर ते १५ नॊव्हेंबर * धनु रास : १६ डिसेंबर ते १३ जानेवारी * मकर रास : १४ जानेवारी ते १२ फेब्रुवारी * मिथुन रास : १५ जून ते १५ जुलै * मीन रास : १४ मार्च ते १३ एप्रिल * मे़ष रास : १४ एप्रिल ते १३ मे * वृश्चिक रास : १६ नोव्हेंबर ते १५ डिसेंबर * वृषभ रास : १४ मे ते १४ जून * सिंह रास : १७ ऑगस्ट ते १६ सप्टेंबर ------- * आश्विनी नक्षत्र : १४ एप्रिल ते २६ एप्रिल * भरणी नक्षत्र : २७ एप्रिल ते १० मे * कृत्तिका नक्षत्र : ११ मे ते २४ मे * रोहिणी नक्षत्र : २५ मे ते ७ जून * मृग नक्षत्र : ८ जून ते २१ जून * आर्द्रा नक्षत्र : २२ जून ते ५ जुलै * पुनर्वसू नक्षत्र : ६ जुलै ते १९ जुलै * पु़्ष्य नक्षत्र : २० जुलै ते २ ऑगस्ट * आश्ले़षा नक्षत्र : ३ ऑगस्ट ते १६ ऑगस्ट * मघा नक्षत्र : १७ ऑगस्ट ते २९ ऑगस्ट * पूर्वा (फाल्गुनी) नक्षत्र : ३० ऑगस्ट ते १२ सप्टेंबर * उत्तरा (फाल्गुनी) नक्षत्र : १३ सप्टेंबर ते २६ सप्टेंबर * हस्त नक्षत्र : २७ सप्टेंबर ते ९ ऑक्टोबर * चित्रा नक्षत्र : १० ऑक्टोबर ते २३ ऑक्टोबर * स्वाती नक्षत्र : २४ ऑक्टोबर ते ५ नॊव्हेंबर * विशाखा नक्षत्र : ६ नोव्हेंबर ते १८ नॊव्हेंबर * अनुराधा नक्षत्र : १९ नोव्हेंबर ते २ डिसेंबर * ज्येष्ठा नक्षत्र : ३ डिसेंबर ते १५ डिसेंबर * मूळ नक्षत्र : १६ डिसेंबर ते २८ डिसेंबर * पूर्वाषाढा नक्षत्र : २९ डिसेंबर ते १० जानेवारी * उत्तराषाढा नक्षत्र : ११ जानेवारी ते २३ जानेवारी * श्रवण नक्षत्र : २४ जानेवारी ते ५ फेब्रुवारी * धनिष्ठा नक्षत्र : ६ फेब्रुवारी ते १८ फेब्रुवारी * शततारका नक्षत्र : १९ फेब्रुवारी ते ३ मार्च * पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्र : ४ मार्च ते १७ मार्च * उत्तराभाद्रपदा नक्षत्र : १८ मार्च ते ३० मार्च * रेवती नक्षत्र : ३१ मार्च ते १३ एप्रिल ==सौरऋतू- प्रारंभाच्या अंदाजे तारखा== * वसंत ऋतू : १८ फेब्रुवारी * ग्रीष्म ऋतू : १९ एप्रिल * वर्षा ऋतू : २१जून * शरद ऋतू : २२ ऑगस्ट * हेमंत ऋतू : २३ ऑक्टोबर * शिशिर ऋतू : २१ डिसेंबर == मानवी संस्कृतीतील सूर्याचे स्थान == मानवी संस्कृतीमध्ये आणि विशेषतः हिंदू धर्मामध्ये सूर्याला विशेष महत्त्व आहे. भारतात ओडीशामध्ये समुद्रकिनारी [[कोणार्क सूर्य मंदिर|कोणार्क]] येथे सूर्यमंदिर आहे. महर्षी व्यास यांनी रचिलेल्या [[नवग्रह स्तोत्र|नवग्रह स्तोत्रात]] असे म्हणले आहे - जपाकुसुम संकाशं काश्यपेयं महद्‌द्युतिम् । तमोरिंसर्वपापघ्नं प्रणतोऽस्मि दिवाकरम् ॥ अर्थात, व्यास म्हणतात, जास्वंदाच्या फुलाप्रमाणे लाल रंग असलेल्या, कश्यप ऋषीचा पुत्र असलेला, तेजस्वी, अंधाराचा शत्रू आणि पापनाशक असलेल्या दिवाकराला (सूर्याला) मी प्रणाम करतो. ==भारतीय भाषांमधली सूर्याची नावे== सूर्याची नावे ही अनेक असली तरी त्यांपैकी 'सूर्य' हे नाव दैनंदिन व्यवहारात आणि खगोलशास्त्रीय उल्लेखात वापरतात. 'रवि', 'भानु' व 'अर्क' ही नावे पंचांगात असतात आणि 'रवि' हे नाव जन्म-लग्न कुंडलीत असते. सूर्यनमस्कार घालताना सूर्याची विशिष्ट १२ नावे उच्चारली जातात. असे असले तरी, काव्यामध्ये मात्र सूर्याच्या अनेक नावांपैकी कोणतेही नाव असू शकते. ==सूर्यनमस्कार== [[सूर्यनमस्कार]] हा क्रमाक्रमाने साष्टांग नमस्कार घालत व्यायाम करण्याचा एक प्रकार आहे. प्रत्येक नमस्काराच्या आधी सूर्याचे एक नाव उच्चारून नमस्कार घालण्याची प्रथा आहे. ही बारा नावे या क्रमाने घेतात. :- # ॐ मित्राय नम:। # ॐ रवये नम:। # ॐ सूर्याय नम:। # ॐ भानवे नम:। # ॐ खगाय नम:। # ॐ पूष्णे नम:। # ॐ हिरण्यगर्भाय नम:। # ॐ मरीचये नम:। # ॐ आदित्याय नम:। # ॐ सवित्रे नम:। # ॐ अर्काय नम:। # ॐ भास्कराय नम:॥ == सूर्याचे निरीक्षण == {{ संदर्भयादी}} {{सूर्यमाला}} [[वर्ग:सूर्यमाला]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] fbvq3xiv38ryaql55uy7a9xr7svfpc0 2686514 2686481 2026-05-29T01:48:26Z ~2026-31907-74 183616 2686514 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट ग्रह | पार्श्वभूमी रंग = #A0B0FF | रुंदी = | अप प्रत्यय = | नाव = सूर्य | चिन्ह = Sun symbol.svg | चित्र१ = Sun920607.jpg | चित्र१ रुंदी = | चित्र१ शीर्षक = पृथ्वीवरून दिसणारा सूर्य | | चित्र२ रुंदी = | चित्र२ शीर्षक = | शोध = | शोध संदर्भ = | शोधक = | शोध स्थळ = | शोध दिनांक = | शोधपद्धत = | नामाभिधाने = हो | लघुग्रह नाव = | पर्यायी नावे = | लघुग्रह वर्ग = | कक्षीय गुणधर्म = | इपॉक = | अपसूर्य बिंदु = | उपसूर्य बिंदु = | उपनाभी बिंदु = | अपनाभी बिंदु = | अर्धदीर्घ अक्ष = | सरासरी कक्षीय त्रिज्या = | वक्रता निर्देशांक = | परिभ्रमण काळ = | सिनॉडिक परिभ्रमण काळ = | सरासरी वेग = | सरासरी विसंगती = | कक्षेचा कल = | कोनीय अंतर = | असेंडिंग नोडचे रेखावृत्त = | उपख बिंदूचे रेखावृत्त = | उपख बिंदूचा काळ = | उपनाभी बिंदूचे अर्ग्युमेंट = | अर्ध-अँप्लिट्यूड = | कोणाचा उपग्रह = | उपग्रह = | भौतिक गुणधर्म = हो | लघुग्रह = | मिती = | फ्लॅटनिंग = | विषुववृत्तीय त्रिज्या = ६.९५५ लाख किमी<br /> (पृथ्वीच्या १०९ पट) | धृवीय त्रिज्या = | सरासरी त्रिज्या = | परीघ = | पृष्ठभागाचे क्षेत्रफळ = ६०८७.७ अब्ज चौरस किमी<br /> (पृथ्वीच्या ११,९९० पट) | घनफळ = | वस्तुमान = | घनता = १,४०९ कि.ग्रॅ प्रति घनमीटर | पृष्ठभागावरील गुरूत्वाकर्षण = | मुक्तिवेग = | सिडेरियल दिनमान = | परिवलनवेग = | आसाचा कल = | उत्तर धृवाचे रेखावृत्त = | उत्तर धृवाचे अक्षवृत्त = | धृवाचे अयनिक अक्षवृत्त = | धृवाचे अयनिक रेखावृत्त = | परावर्तनीयता = | एकल तापमान = | तापमान = | तापमान१ नाव = | तापमान१ किमान = | तापमान१ सरासरी = | तापमान१ कमाल = | तापमान२ नाव = | तापमान२ किमान = | तापमान२ सरासरी = | तापमान२ कमाल = | वर्णपट प्रकार = | अभिव्यक्त प्रत = | निरपेक्ष प्रत = | कोनीय आकारमान = | विशेषणे = | वातावरण = हो | वातावरण संदर्भ = | पृष्ठभागावरील दाब = | स्केल उंची = | वातावरण संरचना = हैड्रोजनः २३.४६%<br /> हेलियमः २४.८५% }} {{हा लेख|[[खगोलशास्त्र]] संबंधित आहे|सूर्य (निःसंदिग्धीकरण)}} '''सूर्य''' हा एक [[तारा]] असून तो आपल्या [[सूर्यमाला|सूर्यमालेच्या]] केंद्रस्थानी आहे. [[पृथ्वी]] व सूर्यमालेतील इतर पदार्थ ([[ग्रह]], [[उल्का]], [[लघुग्रह]], [[धूमकेतू]] आणि धूळ) हे सर्व सूर्याभोवती प्रदक्षिणा घालत असतात. हा सूर्यमालेतील एक तप्त गोळा आहे. सूर्यमालेतील एकूण वस्तुमानापैकी ९९% पेक्षा जास्त [[वस्तुमान]] एकट्या सूर्यामध्ये आहे. सूर्यापासून उत्पन्न होणारी ऊर्जा सूर्यकिरणांच्या स्वरूपात बाहेर पडते व [[प्रकाश संश्लेषण|प्रकाश संश्लेषणाच्याद्वारे]] पृथ्वीवरील संपूर्ण जीवसृष्टीला आधार देते आणि पृथ्वीच्या वातावरणामध्ये व हवामानामध्ये बदल घडवते. सूर्याच्या एकूण वस्तुमानापैकी सुमारे ७४% [[हायड्रोजन]], २५% [[हेलियम]] व उर्वरित वस्तुमान हे अन्य जड मूलद्रव्यांपासून बनलेले आहे. सूर्याचे सध्याचे वय हे ४६० कोटी वर्षे इतके असून तो त्याच्या आयुष्यमानाच्या मध्यावर आहे. सूर्याच्या गाभ्यामधील हायड्रोजन अणू-संमीलन प्रक्रियेद्वारे हेलियममध्ये परिवर्तित होत असतो. दर सेकंदाला ४ दशलक्ष टन वस्तुमान हे सूर्याच्या गाभ्यामध्ये ऊर्जेत परिवर्तित होते तसेच [[न्यूट्रिनो कण]] आणि [[सौरकिरणोत्सर्ग]] हेसुद्धा तयार होतात. सूर्य हा एक [[चुंबक|चुंबकीय]] [[सक्रिय तारा]] आहे. सूर्याला स्वतःचे प्रखर [[चुंबकीय क्षेत्र]] आहे. हे क्षेत्र दर वर्षी बदलते व दर अकरा वर्षांनी त्याची दिशा उलट होते. सूर्याच्या बदलत्या चुंबकीय क्षेत्रामुळे सूर्याच्या पृष्ठभागावर [[सौरडाग]] व [[सौरज्वाला]] तयार होतात तसेच सौरवातामध्ये बदल घडतात. सूर्यावरील ह्या घडामोडींमुळे रेडिओ लहरींचे दळणवळण व विद्युत्&zwnj;वहनामध्ये व्यत्यय निर्माण होतात. पृथ्वीच्या वातावरणात मध्यम ते अति उंचीवर घडणारे आणि चुंबकीय ध्रुवांजवळ दिसून येणारे "अरोरा" हेही ह्याच घडामोडींचा परिणाम आहेत. या सौर घडामोडींचा सूर्यमालेच्या उत्पत्ती व उत्क्रांतीमध्ये फार मोठा वाटा आहे. या घडामोडी पृथ्वीच्या बाह्यवातावरणातही मोठा बदल घडवतात. पृथ्वीच्या सर्वांत जवळचा तारा या नात्याने शास्त्रज्ञांनी सूर्याचा खूप खोलवर अभ्यास केला असला तरी बरेच प्रश्न अजून अनुत्तरित आहेत. उदा. सूर्याच्या पृष्ठभागाचे तापमान ६००० केल्व्हिन आहे तर वातावरणाचे तापमान काही ठिकाणी एक दशलक्ष केल्व्हिनच्या वर पोहोचते. वास्तविकतः हे उलट असण्याची अपेक्षा आहे, पण याचे कोडे अजूनही पूर्णपणे सुटलेले नाही. सौरडागांचे चक्र, सौरवातांची व [[सौरज्वालांची उत्पत्ती]] व त्यांची भौतिकी, [[प्रकाश किरीट]] व क्रोमोस्फेअर यांच्यामधील चुंबकीय क्रिया-प्रतिक्रिया हे शास्त्रज्ञांच्या संशोधनाचे मुख्य विषय आहेत. == सूर्याची सर्वसाधारण माहिती == सूर्य हा G2V या वर्णपटीय विभागात (spectral class) मोडतो. G2 म्हणजे त्याच्या पृष्ठभागाचे तापमान जवळपास ५५०० [[केल्व्हिन]] असून त्याचा रंग [[पिवळा]] आहे. त्याच्या वर्णपटामध्ये आयनीभूत व निष्क्रिय धातूंच्या रेषा आहेत. "V" म्हणजे सूर्य हा बहुतेक इतर ताऱ्यांसारखा "मेन सिक्वेन्स" मधील तारा आहे. सूर्य त्याचे हायड्रोस्टॅटिक संतुलन सांभाळून आहे त्यामुळे तो प्रसरणही पावत नाही किंवा आकुंचनही पावत नाही. आपल्या [[आकाशगंगा|आकाशगंगेत]] १०० दशलक्षापेक्षाही अधिक तारे "G2" वर्गात मोडतात. लोगॅरिथमिक आकारमान वर्गीकरणावरून सूर्य आकाशगंगेतील ताऱ्यापेक्षा ८५% जास्त तेजस्वी आहे. बाकीचे बरेच तारे हे लाल बटू आहेत. सूर्य १००० कोटी वर्षे मेन सिक्वेन्समधील तारा राहील. त्याचे सध्याचे वय हे ताऱ्यांची उत्पत्ती व [[अणुकेंद्रीय विश्वरचनाशास्त्र]] यांची संगणकीय मॉडेल्स वापरून जवळजवळ ४५७ कोटी इतके निश्चित केले आहे. सूर्य हा आकाशगंगेच्या केंद्रापासून २५,००० ते २८,००० [[प्रकाशवर्ष|प्रकाशवर्षे]] दूर असून आकाशगंगेच्या केंद्राला प्रदक्षिणा घालत असतो. एक प्रदक्षिणा सुमारे २२.५ ते २५ कोटी वर्षांनी पूर्ण होते. त्याचा प्रदक्षिणेतील वेग सेकंदाला २२० किलोमीटर इतका आहे, म्हणजेच १४०० वर्षांमध्ये तो एक प्रकाशवर्ष अंतर पार करतो. तर एक [[खगोलशास्त्रीय एकक]] (Astronomical Unit) अंतर ८ दिवसांमध्ये पार करतो. सूर्य हा तिसऱ्या पिढीमधील तारा असून त्याचा जन्म हा जवळच्या एखादया ताऱ्याच्या स्फोटामुळे निर्माण होणाऱ्या प्रघाती तंरंगांमुळे झाला आहे. [[सोने]] व [[युरेनियम]] यासारख्या जड मूलद्रव्यांचा सूर्यमालेतील भरपूर आढळ याला पुष्टी देतो. ही मूलद्र्व्ये एक तर ताऱ्याच्या स्फोटाच्यावेळी होणाऱ्या आण्विक प्रक्रियांमुळे किंवा द्वितीय पिढीतल्या ताऱ्यामध्ये [[न्यूट्रॉन]] कण शोषले जाऊन झालेल्या अणुबदलांमुळे तयार झाली असावीत. सूर्यामध्ये स्फोट होण्याइतके वस्तुमान नाही. त्याऐवजी ४०० ते ५०० कोटी वर्षांनी तो लाल राक्षसी ताऱ्याच्या अवस्थेत जाईल. त्याचे हायड्रोजन इंधन संपल्याने बाह्यावरण प्रसरण पावेल तर केंद्र आकुंचन पावेल व गाभ्याचे तापमान खूपच वाढेल. गाभ्याचे तापमान ३०० कोटी केल्व्हिन इतके झाल्यावर [[हेलियम]]मध्ये [[अणू-संमेलन क्रिया]] सुरू होईल. सूर्याचे बाह्य आवरण प्रसरण पावून त्याचा आकार पृथ्वीच्या कक्षेइतका होईल. सध्याच्या संशोधनानुसार सूर्याने लाल राक्षसी ताऱ्याच्या सुरुवातीलाच [[वस्तुमान]] गमावल्यामुळे पृथ्वीची कक्षा सध्याच्या कक्षेपेक्षा दूर जाईल व सूर्याच्या पोटात जाण्यापासून वाचेल. तरी पृथ्वीवरील [[पाणी]] व [[वातावरण]] उकळून नष्ट होईल. लाल राक्षसी अवस्थेनंतर तीव्र तापमान स्पंदनांमुळे सूर्याचे बाह्य आवरण फेकले जाईल व [[बिंबाभ्रिका]] (प्लॅनेटरी नेब्युला) तयार होईल. शेवटी सूर्य [[श्वेत बटू]]मध्ये रूपांतरित होईल. हा कमी व मध्यम वस्तुमानाच्या ताऱ्यांमधे आढळणारा जीवनक्रम आहे. सूर्यप्रकाश हा पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील मुख्य [[ऊर्जास्रोत]] आहे. पृथ्वीच्या दर एकक पृष्ठभागावर पडणाऱ्या सौर ऊर्जेला सौर स्थिरांक म्हणतात. सौर स्थिरांकाची किंमत ही स्वच्छ वातावरणात एक 'खगोलशास्त्रीय एकक' अंतरावर व सूर्य माथ्यावर असताना दर चौरस मीटरला १३७० वॅट्स (Watts) इतकी आहे. ही ऊर्जा नैसर्गिक तसेच कृत्रिम क्रियांमध्ये वापरली जाते. [[प्रकाश संश्लेषण]] या क्रियेत [[वनस्पती]] [[सूर्यप्रकाश]] शोषून ती ऊर्जा रसायनिक ऊर्जेत परिवर्तित करतात. तर प्रत्यक्ष तापवण्यासाठी किंवा सौरघटांद्वारे ती विद्युतशक्तीमध्ये परिवर्तित करून वापरता येते. [[पेट्रॊलियम]] किंवा अन्य जीवाश्म इंधनामध्ये असणारी ऊर्जा ही फ़ार पूर्वीच्या वनस्पतींनी प्रकाश संश्लेषणाद्वारे साठवलेलीच ऊर्जा आहे. सूर्यप्रकाशात अनेक जीवशास्त्रीय गुणधर्म आहेत. सूर्यापासून निघणाऱ्या अतिनील किरणांमध्ये जंतुनाशक गुणधर्म असतात. त्यामुळे ही किरणे [[जंतुनाशक]] म्हणूनही वापरतात. या किरणांमुळे त्वचा जळू शकते (sun burn). पण हीच किरणे त्वचेला 'डी' [[जीवनसत्त्व]] बनविण्यासाठी आवश्यक असतात. [[अतिनील किरण]] ही वातावरणात शोषली जातात. त्यामुळे अक्षांशानुसार या किरणांचे प्रमाण बदलत जाते. ध्रुवप्रदेशात कमी तर विषुववृत्ताजवळ जास्त असते. या फ़रकामुळे अनेक प्रकारचे [[जैववैविध्य]] तसेच मनुष्याच्या त्वचेच्या रंगातही स्थानानुसार फ़रक आढळतो. ==सूर्याचा गाभा== सूर्याच्या गाभ्याची त्रिज्या सूर्याच्या एकूण त्रिज्येच्या २०-२५% आहे असे समजले जातं. <ref name="Garcia2007"> {{जर्नल स्रोत |last=García |first=R. |coauthors=et al. |वर्ष=2007 |title=Tracking solar gravity modes: the dynamics of the solar core |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=316 |issue=5831 |pages=1591–1593 |bibcode=2007Sci...316.1591G |doi=10.1126/science.1140598 |pmid=17478682 |ref=harv }}</ref> गाभ्याची घनता {{val|150|u=ग्रॅ/सेमी^३}}<ref name="Basu"> {{जर्नल स्रोत |last1=Basu |first1=S. |coauthors=''et al.'' |वर्ष=2009 |title=Fresh insights on the structure of the solar core |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=699 |issue=699 |page=1403 |arxiv=0905.0651 |bibcode=2009ApJ...699.1403B |doi=10.1088/0004-637X/699/2/1403 }}</ref><ref name=NASA1>{{संकेतस्थळ स्रोत |दिनांक=18 January 2007 |title=NASA/Marshall Solar Physics |दुवा=http://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |प्रकाशक=[[Marshall Space Flight Center]] |accessdate=2009-07-11 |archive-date=2019-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329081742/https://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |url-status=dead }}</ref> (पाण्याच्या १५० पट) आणि तापमान साधारण १.५७ कोटी [[केल्व्हिन]] (K) आहे.<ref name=NASA1/> [[सोहो]] (Solar and Heliospheric Observatory/SOHO) ने केलेल्या निरीक्षणांवरून सूर्याचा गाभा त्याबाहेर असणाऱ्या प्रारण विभागापेक्षा अधिक वेगाने फिरत असावा असा अंदाज बांधलेला आहे.<ref name="Garcia2007"/> सूर्याच्या बहुतांश आयुष्यात सौरऊर्जा अणूमीलनातून [[nuclear fusion]] तयार होते. याला [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]] असंही नाव आहे. यात [[हायड्रोजन]]चे [[हेलियम]]मधे रूपांतर होते. Through most of the Sun's life, energy is produced by [[nuclear fusion]] through a series of steps called the [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]]; this process converts [[hydrogen]] into [[helium]].<ref> {{Cite conference |last=Broggini |first=C. |year=2003 |title=Nuclear Processes at Solar Energy |दुवा=http://www.slac.stanford.edu/econf/C030626 |booktitle=Physics in Collision, Proceedings of the XXIII International Conference |page=21 |arxiv=astro-ph/0308537 |bibcode=2003phco.conf...21B |ref=harv }}</ref> सूर्यातली फक्त ०.८% ऊर्जा कार्बन-नायट्रोजन-ऑक्सिजन-चक्रातून मिळते. [[CNO cycle]].<ref name=jpcs271_1_012031> {{जर्नल स्रोत |last1=Goupil |first1=M. J. |last2=Lebreton |first2=Y. |last3=Marques |first3=J. P. |last4=Samadi |first4=R. |last5=Baudin |first5=F. |वर्ष=2011 |title=Open issues in probing interiors of solar-like oscillating main sequence stars 1. From the Sun to nearly suns |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=271 |issue=1 |page=012031 |arxiv=1102.0247 |bibcode=2011JPhCS.271a2031G |doi=10.1088/1742-6596/271/1/012031 }}</ref> ==सूर्याचे चुंबकीय क्षेत्र== सूर्याला स्वतःचे चुंबकीय क्षेत्र आहे. सूर्याचे चुंबकीय क्षेत्र साधारण पट्टीचुंबकाच्या प्रकारचे आहे. पण सूर्य हा वायूंचा गोळा असल्यामुळे त्यात पुढे क्लिष्टता निर्माण होते. सूर्याच्या चुंबकीय रेषा या वायूंमधे अडकल्या आहेत. सामान्य वापरातले उदाहरण बघायचे झाले तर इलॅस्टिक ज्याप्रकारे कापडामधे शिवून अडकवले जाते, साधारण तशाच प्रकारे या चुंबकीय रेषा वायूंमधे अडकल्या असतात. कापड जसे फिरवले जाते तसे इलॅस्टिक फिरते. चुंबकीय क्षेत्राची क्लिष्टताही अशाच प्रकारे निर्माण होते. चुंबकीय रेषा सूर्याच्या पृष्ठभागावरही असतात. जिथे त्या तुटतात तिथे पृष्ठभागाचे तापमान कमी होते. कारण खालच्या भागातून अभिरसणाच्या बुडबुड्यांमधून येणारी ऊर्जा तुटलेल्या चुंबकीय रेषांमुळे अडवली जाते. त्या ठराविक भागापर्यंत कमी ऊर्जा आल्यामुळे हा भाग तुलना करताना (कॉन्ट्रास्टमुळे) काळपट दिसतो. सूर्याच्या पृष्ठभागाचं सरासरी तापमान ६००० केल्व्हिन असतं तर या काळ्या भागात साधारण ३००० केल्व्हिन. या काळ्या भागाला [[सौर डाग]] (sun spot) म्हणतात. साधारणतः एक सौर डाग पृथ्वीच्या आकाराशी तुलना करता येईल एवढा मोठा असतो. उजव्या बाजूच्या चित्रात तुलनेसाठी सौर डाग आणि पृथ्वी एकाच स्केलवर दाखवले आहेत. चित्राच्या मध्याच्या जवळ असणारा हा डाग सरासरी आकाराचा आहे. सौर डागांच्या मधोमध गडद भाग असतो ज्याला umbra आणि फिकट भागाला penumbra असे म्हणतात. या डागाच्या मध्यातून तंतूसारख्या बाहेर आलेल्या काळ्या रेषा दिसत आहेत. या काळ्या रेषाची चुंबकाभोवती लोखंडाचे कणांची रचना असते, त्याच प्रकारची दिसते. सौर डागांमधे चुंबकीय क्षेत्राचे योगदान त्यातूनच लक्षात यावे. चित्रात मध्याच्या उजव्या बाजूला एक मोठा सौर डाग दिसत आहे आणि त्याच्या खाली एक छोटा डाग आहे. अनेक छोटे डाग एकत्र येऊन कधी कधी असा मोठा आणि अतिशय गुंतागुंतीची रचना असणारा मोठा सौर डाग तयार होतो. https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF&action=edit&section=3 ==सूर्यग्रहण== सूर्य आणि पृथ्वी यांच्या दरम्यान येऊन चंद्राने पृथ्वीवरून दिसणारा सूर्याचा दर्शनी भाग (अंशतः वा संपूर्ण) झाकला की सूर्यग्रहण होते. अशी स्थिती अमावास्येला होत असल्याने सूर्यग्रहण फक्त अमावास्येला होऊ शकते. अर्थात प्रत्येक अमावास्येला ग्रहण नसते. सूर्याला [[राहू]] किंवा [[केतू]] यांपैकी एखाद्या राक्षसाने गिळले की सूर्याला ग्रहण लागते, अशी सांस्कृतिक कविकल्पना आहे. सूर्य हा [[राहू]] किंवा [[केतू]], या भारतीय ज्योतिर्विज्ञांनी ग्रह म्हणून मानलेल्या पृथ्वीच्या भ्रमणकक्षेवरील दोन बिंदूंपैकी एका बिंदूवर आला की सूर्यग्रहण होते, या तथ्यावर ही सांस्कृतिक कविकल्पना आधारित आहे. सूर्यग्रहणकालाच्या तीन स्थिती असतात. <br/> १. स्पर्श - <br/> २. मध्य - <br/> ३. मोक्ष <br/> ==सूर्याचे आकाशातील भ्रमण== सूर्य ठराविक काळानंतर एका तारकासमूहामधून दुसऱ्या तारकासमूहामध्ये जातांना दिसतो. सूर्याच्या या मार्गास क्रांतिवृत्त असे म्हणतात. या मार्गाचे प्रत्येकी तीस अंशाचे असे बारा भाग केले आहेत. या प्रत्येक भागात सव्वादोन नक्षत्रे (तारकापुंज) येतात. ही २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे मिळून जो तारकासमूह बनतो त्याला एक राशी असे म्हणतात. असे एकूण १२ तारकासमूह आहेत. ह्या राशी क्रमवार मेष, वृषभ, मिथुन, कर्क, सिंह, कन्या, तूळ, वृश्चिक, धनु, मकर, कुंभ, मीन अशा आहेत. ज्या वेळी राशींची संकल्पना मांडण्यात आली त्या वेळी 'वसंतसंपात' बिंदू मेष राशीमध्ये होता म्हणूनच मेष ही सुरुवातीची रास मानली जाते. अभिजित नावाचे एक २८वे एक-चरणी नक्षत्र मानले जाते. हे छोटे नक्षत्र उत्तराषाढा आणि श्रवण यां नक्षत्रांदरम्यान येते. अभिजित नक्षत्रात सूर्य २१ ते २३ जानेवारी या काळात असतो. प्रत्येक नक्षत्राचे चार चरण (भाग) आहेत अशी कल्पना केली आहे. त्यामुळे काही पूर्ण नक्षत्रे व काही नक्षत्रांचे काही चरण मिळून एक रास बनते. एका राशीत २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे म्हणजे नक्षत्रांचे एकूण नऊ चरण असतात. चरण दाखवण्याची पद्धत अशी :- आश्विनी-१, मृग-२, चित्रा-३, ४, विशाखा-४ म्हणजे अनुक्रमे - आश्विनी नक्षत्राचा पहिला चरण, मृगाचा दुसरा, चित्राचा तिसरा व चौथा चरण, आणि विशाखाचा चौथा चरण. == सूर्याच्या प्रत्येक राशीत व नक्षत्रात राहण्याच्या अंदाजे तारखा== * कन्या रास : १७ सप्टेंबर ते १६ ऑक्टोबर * कर्क रास: १६ जुलै ते १६ ऑगस्ट * कुंभ रास : १३ फेब्रुवारी ते १३ मार्च * तूळ रास : १७ ऑक्टोबर ते १५ नॊव्हेंबर * धनु रास : १६ डिसेंबर ते १३ जानेवारी * मकर रास : १४ जानेवारी ते १२ फेब्रुवारी * मिथुन रास : १५ जून ते १५ जुलै * मीन रास : १४ मार्च ते १३ एप्रिल * मे़ष रास : १४ एप्रिल ते १३ मे * वृश्चिक रास : १६ नोव्हेंबर ते १५ डिसेंबर * वृषभ रास : १४ मे ते १४ जून * सिंह रास : १७ ऑगस्ट ते १६ सप्टेंबर ------- * आश्विनी नक्षत्र : १४ एप्रिल ते २६ एप्रिल * भरणी नक्षत्र : २७ एप्रिल ते १० मे * कृत्तिका नक्षत्र : ११ मे ते २४ मे * रोहिणी नक्षत्र : २५ मे ते ७ जून * मृग नक्षत्र : ८ जून ते २१ जून * आर्द्रा नक्षत्र : २२ जून ते ५ जुलै * पुनर्वसू नक्षत्र : ६ जुलै ते १९ जुलै * पु़्ष्य नक्षत्र : २० जुलै ते २ ऑगस्ट * आश्ले़षा नक्षत्र : ३ ऑगस्ट ते १६ ऑगस्ट * मघा नक्षत्र : १७ ऑगस्ट ते २९ ऑगस्ट * पूर्वा (फाल्गुनी) नक्षत्र : ३० ऑगस्ट ते १२ सप्टेंबर * उत्तरा (फाल्गुनी) नक्षत्र : १३ सप्टेंबर ते २६ सप्टेंबर * हस्त नक्षत्र : २७ सप्टेंबर ते ९ ऑक्टोबर * चित्रा नक्षत्र : १० ऑक्टोबर ते २३ ऑक्टोबर * स्वाती नक्षत्र : २४ ऑक्टोबर ते ५ नॊव्हेंबर * विशाखा नक्षत्र : ६ नोव्हेंबर ते १८ नॊव्हेंबर * अनुराधा नक्षत्र : १९ नोव्हेंबर ते २ डिसेंबर * ज्येष्ठा नक्षत्र : ३ डिसेंबर ते १५ डिसेंबर * मूळ नक्षत्र : १६ डिसेंबर ते २८ डिसेंबर * पूर्वाषाढा नक्षत्र : २९ डिसेंबर ते १० जानेवारी * उत्तराषाढा नक्षत्र : ११ जानेवारी ते २३ जानेवारी * श्रवण नक्षत्र : २४ जानेवारी ते ५ फेब्रुवारी * धनिष्ठा नक्षत्र : ६ फेब्रुवारी ते १८ फेब्रुवारी * शततारका नक्षत्र : १९ फेब्रुवारी ते ३ मार्च * पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्र : ४ मार्च ते १७ मार्च * उत्तराभाद्रपदा नक्षत्र : १८ मार्च ते ३० मार्च * रेवती नक्षत्र : ३१ मार्च ते १३ एप्रिल ==सौरऋतू- प्रारंभाच्या अंदाजे तारखा== * वसंत ऋतू : १८ फेब्रुवारी * ग्रीष्म ऋतू : १९ एप्रिल * वर्षा ऋतू : २१जून * शरद ऋतू : २२ ऑगस्ट * हेमंत ऋतू : २३ ऑक्टोबर * शिशिर ऋतू : २१ डिसेंबर == मानवी संस्कृतीतील सूर्याचे स्थान == मानवी संस्कृतीमध्ये आणि विशेषतः हिंदू धर्मामध्ये सूर्याला विशेष महत्त्व आहे. भारतात ओडीशामध्ये समुद्रकिनारी [[कोणार्क सूर्य मंदिर|कोणार्क]] येथे सूर्यमंदिर आहे. महर्षी व्यास यांनी रचिलेल्या [[नवग्रह स्तोत्र|नवग्रह स्तोत्रात]] असे म्हणले आहे - जपाकुसुम संकाशं काश्यपेयं महद्‌द्युतिम् । तमोरिंसर्वपापघ्नं प्रणतोऽस्मि दिवाकरम् ॥ अर्थात, व्यास म्हणतात, जास्वंदाच्या फुलाप्रमाणे लाल रंग असलेल्या, कश्यप ऋषीचा पुत्र असलेला, तेजस्वी, अंधाराचा शत्रू आणि पापनाशक असलेल्या दिवाकराला (सूर्याला) मी प्रणाम करतो. ==भारतीय भाषांमधली सूर्याची नावे== सूर्याची नावे ही अनेक असली तरी त्यांपैकी 'सूर्य' हे नाव दैनंदिन व्यवहारात आणि खगोलशास्त्रीय उल्लेखात वापरतात. 'रवि', 'भानु' व 'अर्क' ही नावे पंचांगात असतात आणि 'रवि' हे नाव जन्म-लग्न कुंडलीत असते. सूर्यनमस्कार घालताना सूर्याची विशिष्ट १२ नावे उच्चारली जातात. असे असले तरी, काव्यामध्ये मात्र सूर्याच्या अनेक नावांपैकी कोणतेही नाव असू शकते. ==सूर्यनमस्कार== [[सूर्यनमस्कार]] हा क्रमाक्रमाने साष्टांग नमस्कार घालत व्यायाम करण्याचा एक प्रकार आहे. प्रत्येक नमस्काराच्या आधी सूर्याचे एक नाव उच्चारून नमस्कार घालण्याची प्रथा आहे. ही बारा नावे या क्रमाने घेतात. :- # ॐ मित्राय नम:। # ॐ रवये नम:। # ॐ सूर्याय नम:। # ॐ भानवे नम:। # ॐ खगाय नम:। # ॐ पूष्णे नम:। # ॐ हिरण्यगर्भाय नम:। # ॐ मरीचये नम:। # ॐ आदित्याय नम:। # ॐ सवित्रे नम:। # ॐ अर्काय नम:। # ॐ भास्कराय नम:॥ == सूर्याचे निरीक्षण == {{ संदर्भयादी}} {{सूर्यमाला}} [[वर्ग:सूर्यमाला]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] kaujddm8y0tmic9c6p1k2dbjlgqvawd 2686515 2686514 2026-05-29T01:53:09Z ~2026-31907-74 183616 2686515 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट ग्रह | पार्श्वभूमी रंग = #A0B0FF | रुंदी = | अप प्रत्यय = | नाव = सूर्य | चिन्ह = Sun symbol.svg | चित्र१ = Sun920607.jpg | चित्र१ रुंदी = | चित्र१ शीर्षक = पृथ्वीवरून दिसणारा सूर्य | | चित्र२ रुंदी = | चित्र२ शीर्षक = | शोध = | शोध संदर्भ = | शोधक = | शोध स्थळ = | शोध दिनांक = | शोधपद्धत = | नामाभिधाने = हो | लघुग्रह नाव = | पर्यायी नावे = | लघुग्रह वर्ग = | कक्षीय गुणधर्म = | इपॉक = | अपसूर्य बिंदु = | उपसूर्य बिंदु = | उपनाभी बिंदु = | अपनाभी बिंदु = | अर्धदीर्घ अक्ष = | सरासरी कक्षीय त्रिज्या = | वक्रता निर्देशांक = | परिभ्रमण काळ = | सिनॉडिक परिभ्रमण काळ = | सरासरी वेग = | सरासरी विसंगती = | कक्षेचा कल = | कोनीय अंतर = | असेंडिंग नोडचे रेखावृत्त = | उपख बिंदूचे रेखावृत्त = | उपख बिंदूचा काळ = | उपनाभी बिंदूचे अर्ग्युमेंट = | अर्ध-अँप्लिट्यूड = | कोणाचा उपग्रह = | उपग्रह = | भौतिक गुणधर्म = हो | लघुग्रह = | मिती = | फ्लॅटनिंग = | विषुववृत्तीय त्रिज्या = ६.९५५ लाख किमी<br /> (पृथ्वीच्या १०९ पट) | धृवीय त्रिज्या = | सरासरी त्रिज्या = | परीघ = | पृष्ठभागाचे क्षेत्रफळ = ६०८७.७ अब्ज चौरस किमी<br /> (पृथ्वीच्या ११,९९० पट) | घनफळ = | वस्तुमान = | घनता = १,४०९ कि.ग्रॅ प्रति घनमीटर | पृष्ठभागावरील गुरूत्वाकर्षण = | मुक्तिवेग = | सिडेरियल दिनमान = | परिवलनवेग = | आसाचा कल = | उत्तर धृवाचे रेखावृत्त = | उत्तर धृवाचे अक्षवृत्त = | धृवाचे अयनिक अक्षवृत्त = | धृवाचे अयनिक रेखावृत्त = | परावर्तनीयता = | एकल तापमान = | तापमान = | तापमान१ नाव = | तापमान१ किमान = | तापमान१ सरासरी = | तापमान१ कमाल = | तापमान२ नाव = | तापमान२ किमान = | तापमान२ सरासरी = | तापमान२ कमाल = | वर्णपट प्रकार = | अभिव्यक्त प्रत = | निरपेक्ष प्रत = | कोनीय आकारमान = | विशेषणे = | वातावरण = हो | वातावरण संदर्भ = | पृष्ठभागावरील दाब = | स्केल उंची = | वातावरण संरचना = हैड्रोजनः २३.४६%<br /> हेलियमः २४.८५% }} {{हा लेख|[[खगोलशास्त्र]] संबंधित आहे|सूर्य (निःसंदिग्धीकरण)}} '''सूर्य''' हा एक [[तारा]] असून तो आपल्या [[सूर्यमाला|सूर्यमालेच्या]] केंद्रस्थानी आहे. [[पृथ्वी]] व सूर्यमालेतील इतर पदार्थ ([[ग्रह]], [[उल्का]], [[लघुग्रह]], [[धूमकेतू]] आणि धूळ) हे सर्व सूर्याभोवती प्रदक्षिणा घालत असतात. हा सूर्यमालेतील एक तप्त गोळा आहे. सूर्यमालेतील एकूण वस्तुमानापैकी ९९% पेक्षा जास्त [[वस्तुमान]] एकट्या सूर्यामध्ये आहे. सूर्यापासून उत्पन्न होणारी ऊर्जा सूर्यकिरणांच्या स्वरूपात बाहेर पडते व [[प्रकाश संश्लेषण|प्रकाश संश्लेषणाच्याद्वारे]] पृथ्वीवरील संपूर्ण जीवसृष्टीला आधार देते आणि पृथ्वीच्या वातावरणामध्ये व हवामानामध्ये बदल घडवते. सूर्याच्या एकूण वस्तुमानापैकी सुमारे ७४% [[हायड्रोजन]], २५% [[हेलियम]] व उर्वरित वस्तुमान हे अन्य जड मूलद्रव्यांपासून बनलेले आहे. सूर्याचे सध्याचे वय हे ४६० कोटी वर्षे इतके असून तो त्याच्या आयुष्यमानाच्या मध्यावर आहे. सूर्याच्या गाभ्यामधील हायड्रोजन अणू-संमीलन प्रक्रियेद्वारे हेलियममध्ये परिवर्तित होत असतो. दर सेकंदाला ४ दशलक्ष टन वस्तुमान हे सूर्याच्या गाभ्यामध्ये ऊर्जेत परिवर्तित होते तसेच [[न्यूट्रिनो कण]] आणि [[सौरकिरणोत्सर्ग]] हेसुद्धा तयार होतात. सूर्य हा एक [[चुंबक|चुंबकीय]] [[सक्रिय तारा]] आहे. सूर्याला स्वतःचे प्रखर [[चुंबकीय क्षेत्र]] आहे. हे क्षेत्र दर वर्षी बदलते व दर अकरा वर्षांनी त्याची दिशा उलट होते. सूर्याच्या बदलत्या चुंबकीय क्षेत्रामुळे सूर्याच्या पृष्ठभागावर [[सौरडाग]] व [[सौरज्वाला]] तयार होतात तसेच सौरवातामध्ये बदल घडतात. सूर्यावरील ह्या घडामोडींमुळे रेडिओ लहरींचे दळणवळण व विद्युत्&zwnj;वहनामध्ये व्यत्यय निर्माण होतात. पृथ्वीच्या वातावरणात मध्यम ते अति उंचीवर घडणारे आणि चुंबकीय ध्रुवांजवळ दिसून येणारे "अरोरा" हेही ह्याच घडामोडींचा परिणाम आहेत. या सौर घडामोडींचा सूर्यमालेच्या उत्पत्ती व उत्क्रांतीमध्ये फार मोठा वाटा आहे. या घडामोडी पृथ्वीच्या बाह्यवातावरणातही मोठा बदल घडवतात. पृथ्वीच्या सर्वांत जवळचा तारा या नात्याने शास्त्रज्ञांनी सूर्याचा खूप खोलवर अभ्यास केला असला तरी बरेच प्रश्न अजून अनुत्तरित आहेत. उदा. सूर्याच्या पृष्ठभागाचे तापमान ६००० केल्व्हिन आहे तर वातावरणाचे तापमान काही ठिकाणी एक दशलक्ष केल्व्हिनच्या वर पोहोचते. वास्तविकतः हे उलट असण्याची अपेक्षा आहे, पण याचे कोडे अजूनही पूर्णपणे सुटलेले नाही. सौरडागांचे चक्र, सौरवातांची व [[सौरज्वालांची उत्पत्ती]] व त्यांची भौतिकी, [[प्रकाश किरीट]] व क्रोमोस्फेअर यांच्यामधील चुंबकीय क्रिया-प्रतिक्रिया हे शास्त्रज्ञांच्या संशोधनाचे मुख्य विषय आहेत. == सूर्याची सर्वसाधारण माहिती == सूर्यप्रकाश हा पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील मुख्य [[ऊर्जास्रोत]] आहे. पृथ्वीच्या दर एकक पृष्ठभागावर पडणाऱ्या सौर ऊर्जेला सौर स्थिरांक म्हणतात. सौर स्थिरांकाची किंमत ही स्वच्छ वातावरणात एक 'खगोलशास्त्रीय एकक' अंतरावर व सूर्य माथ्यावर असताना दर चौरस मीटरला १३७० वॅट्स (Watts) इतकी आहे. ही ऊर्जा नैसर्गिक तसेच कृत्रिम क्रियांमध्ये वापरली जाते. [[प्रकाश संश्लेषण]] या क्रियेत [[वनस्पती]] [[सूर्यप्रकाश]] शोषून ती ऊर्जा रसायनिक ऊर्जेत परिवर्तित करतात. तर प्रत्यक्ष तापवण्यासाठी किंवा सौरघटांद्वारे ती विद्युतशक्तीमध्ये परिवर्तित करून वापरता येते. [[पेट्रॊलियम]] किंवा अन्य जीवाश्म इंधनामध्ये असणारी ऊर्जा ही फ़ार पूर्वीच्या वनस्पतींनी प्रकाश संश्लेषणाद्वारे साठवलेलीच ऊर्जा आहे. सूर्यप्रकाशात अनेक जीवशास्त्रीय गुणधर्म आहेत. सूर्यापासून निघणाऱ्या अतिनील किरणांमध्ये जंतुनाशक गुणधर्म असतात. त्यामुळे ही किरणे [[जंतुनाशक]] म्हणूनही वापरतात. या किरणांमुळे त्वचा जळू शकते (sun burn). पण हीच किरणे त्वचेला 'डी' [[जीवनसत्त्व]] बनविण्यासाठी आवश्यक असतात. [[अतिनील किरण]] ही वातावरणात शोषली जातात. त्यामुळे अक्षांशानुसार या किरणांचे प्रमाण बदलत जाते. ध्रुवप्रदेशात कमी तर विषुववृत्ताजवळ जास्त असते. या फ़रकामुळे अनेक प्रकारचे [[जैववैविध्य]] तसेच मनुष्याच्या त्वचेच्या रंगातही स्थानानुसार फ़रक आढळतो. ==सूर्याचा गाभा== सूर्याच्या गाभ्याची त्रिज्या सूर्याच्या एकूण त्रिज्येच्या २०-२५% आहे असे समजले जातं. <ref name="Garcia2007"> {{जर्नल स्रोत |last=García |first=R. |coauthors=et al. |वर्ष=2007 |title=Tracking solar gravity modes: the dynamics of the solar core |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=316 |issue=5831 |pages=1591–1593 |bibcode=2007Sci...316.1591G |doi=10.1126/science.1140598 |pmid=17478682 |ref=harv }}</ref> गाभ्याची घनता {{val|150|u=ग्रॅ/सेमी^३}}<ref name="Basu"> {{जर्नल स्रोत |last1=Basu |first1=S. |coauthors=''et al.'' |वर्ष=2009 |title=Fresh insights on the structure of the solar core |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=699 |issue=699 |page=1403 |arxiv=0905.0651 |bibcode=2009ApJ...699.1403B |doi=10.1088/0004-637X/699/2/1403 }}</ref><ref name=NASA1>{{संकेतस्थळ स्रोत |दिनांक=18 January 2007 |title=NASA/Marshall Solar Physics |दुवा=http://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |प्रकाशक=[[Marshall Space Flight Center]] |accessdate=2009-07-11 |archive-date=2019-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329081742/https://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |url-status=dead }}</ref> (पाण्याच्या १५० पट) आणि तापमान साधारण १.५७ कोटी [[केल्व्हिन]] (K) आहे.<ref name=NASA1/> [[सोहो]] (Solar and Heliospheric Observatory/SOHO) ने केलेल्या निरीक्षणांवरून सूर्याचा गाभा त्याबाहेर असणाऱ्या प्रारण विभागापेक्षा अधिक वेगाने फिरत असावा असा अंदाज बांधलेला आहे.<ref name="Garcia2007"/> सूर्याच्या बहुतांश आयुष्यात सौरऊर्जा अणूमीलनातून [[nuclear fusion]] तयार होते. याला [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]] असंही नाव आहे. यात [[हायड्रोजन]]चे [[हेलियम]]मधे रूपांतर होते. Through most of the Sun's life, energy is produced by [[nuclear fusion]] through a series of steps called the [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]]; this process converts [[hydrogen]] into [[helium]].<ref> {{Cite conference |last=Broggini |first=C. |year=2003 |title=Nuclear Processes at Solar Energy |दुवा=http://www.slac.stanford.edu/econf/C030626 |booktitle=Physics in Collision, Proceedings of the XXIII International Conference |page=21 |arxiv=astro-ph/0308537 |bibcode=2003phco.conf...21B |ref=harv }}</ref> सूर्यातली फक्त ०.८% ऊर्जा कार्बन-नायट्रोजन-ऑक्सिजन-चक्रातून मिळते. [[CNO cycle]].<ref name=jpcs271_1_012031> {{जर्नल स्रोत |last1=Goupil |first1=M. J. |last2=Lebreton |first2=Y. |last3=Marques |first3=J. P. |last4=Samadi |first4=R. |last5=Baudin |first5=F. |वर्ष=2011 |title=Open issues in probing interiors of solar-like oscillating main sequence stars 1. From the Sun to nearly suns |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=271 |issue=1 |page=012031 |arxiv=1102.0247 |bibcode=2011JPhCS.271a2031G |doi=10.1088/1742-6596/271/1/012031 }}</ref> ==सूर्याचे चुंबकीय क्षेत्र== सूर्याला स्वतःचे चुंबकीय क्षेत्र आहे. सूर्याचे चुंबकीय क्षेत्र साधारण पट्टीचुंबकाच्या प्रकारचे आहे. पण सूर्य हा वायूंचा गोळा असल्यामुळे त्यात पुढे क्लिष्टता निर्माण होते. सूर्याच्या चुंबकीय रेषा या वायूंमधे अडकल्या आहेत. सामान्य वापरातले उदाहरण बघायचे झाले तर इलॅस्टिक ज्याप्रकारे कापडामधे शिवून अडकवले जाते, साधारण तशाच प्रकारे या चुंबकीय रेषा वायूंमधे अडकल्या असतात. कापड जसे फिरवले जाते तसे इलॅस्टिक फिरते. चुंबकीय क्षेत्राची क्लिष्टताही अशाच प्रकारे निर्माण होते. चुंबकीय रेषा सूर्याच्या पृष्ठभागावरही असतात. जिथे त्या तुटतात तिथे पृष्ठभागाचे तापमान कमी होते. कारण खालच्या भागातून अभिरसणाच्या बुडबुड्यांमधून येणारी ऊर्जा तुटलेल्या चुंबकीय रेषांमुळे अडवली जाते. त्या ठराविक भागापर्यंत कमी ऊर्जा आल्यामुळे हा भाग तुलना करताना (कॉन्ट्रास्टमुळे) काळपट दिसतो. सूर्याच्या पृष्ठभागाचं सरासरी तापमान ६००० केल्व्हिन असतं तर या काळ्या भागात साधारण ३००० केल्व्हिन. या काळ्या भागाला [[सौर डाग]] (sun spot) म्हणतात. साधारणतः एक सौर डाग पृथ्वीच्या आकाराशी तुलना करता येईल एवढा मोठा असतो. उजव्या बाजूच्या चित्रात तुलनेसाठी सौर डाग आणि पृथ्वी एकाच स्केलवर दाखवले आहेत. चित्राच्या मध्याच्या जवळ असणारा हा डाग सरासरी आकाराचा आहे. सौर डागांच्या मधोमध गडद भाग असतो ज्याला umbra आणि फिकट भागाला penumbra असे म्हणतात. या डागाच्या मध्यातून तंतूसारख्या बाहेर आलेल्या काळ्या रेषा दिसत आहेत. या काळ्या रेषाची चुंबकाभोवती लोखंडाचे कणांची रचना असते, त्याच प्रकारची दिसते. सौर डागांमधे चुंबकीय क्षेत्राचे योगदान त्यातूनच लक्षात यावे. चित्रात मध्याच्या उजव्या बाजूला एक मोठा सौर डाग दिसत आहे आणि त्याच्या खाली एक छोटा डाग आहे. अनेक छोटे डाग एकत्र येऊन कधी कधी असा मोठा आणि अतिशय गुंतागुंतीची रचना असणारा मोठा सौर डाग तयार होतो. https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF&action=edit&section=3 ==सूर्यग्रहण== सूर्य आणि पृथ्वी यांच्या दरम्यान येऊन चंद्राने पृथ्वीवरून दिसणारा सूर्याचा दर्शनी भाग (अंशतः वा संपूर्ण) झाकला की सूर्यग्रहण होते. अशी स्थिती अमावास्येला होत असल्याने सूर्यग्रहण फक्त अमावास्येला होऊ शकते. अर्थात प्रत्येक अमावास्येला ग्रहण नसते. सूर्याला [[राहू]] किंवा [[केतू]] यांपैकी एखाद्या राक्षसाने गिळले की सूर्याला ग्रहण लागते, अशी सांस्कृतिक कविकल्पना आहे. सूर्य हा [[राहू]] किंवा [[केतू]], या भारतीय ज्योतिर्विज्ञांनी ग्रह म्हणून मानलेल्या पृथ्वीच्या भ्रमणकक्षेवरील दोन बिंदूंपैकी एका बिंदूवर आला की सूर्यग्रहण होते, या तथ्यावर ही सांस्कृतिक कविकल्पना आधारित आहे. सूर्यग्रहणकालाच्या तीन स्थिती असतात. <br/> १. स्पर्श - <br/> २. मध्य - <br/> ३. मोक्ष <br/> ==सूर्याचे आकाशातील भ्रमण== सूर्य ठराविक काळानंतर एका तारकासमूहामधून दुसऱ्या तारकासमूहामध्ये जातांना दिसतो. सूर्याच्या या मार्गास क्रांतिवृत्त असे म्हणतात. या मार्गाचे प्रत्येकी तीस अंशाचे असे बारा भाग केले आहेत. या प्रत्येक भागात सव्वादोन नक्षत्रे (तारकापुंज) येतात. ही २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे मिळून जो तारकासमूह बनतो त्याला एक राशी असे म्हणतात. असे एकूण १२ तारकासमूह आहेत. ह्या राशी क्रमवार मेष, वृषभ, मिथुन, कर्क, सिंह, कन्या, तूळ, वृश्चिक, धनु, मकर, कुंभ, मीन अशा आहेत. ज्या वेळी राशींची संकल्पना मांडण्यात आली त्या वेळी 'वसंतसंपात' बिंदू मेष राशीमध्ये होता म्हणूनच मेष ही सुरुवातीची रास मानली जाते. अभिजित नावाचे एक २८वे एक-चरणी नक्षत्र मानले जाते. हे छोटे नक्षत्र उत्तराषाढा आणि श्रवण यां नक्षत्रांदरम्यान येते. अभिजित नक्षत्रात सूर्य २१ ते २३ जानेवारी या काळात असतो. प्रत्येक नक्षत्राचे चार चरण (भाग) आहेत अशी कल्पना केली आहे. त्यामुळे काही पूर्ण नक्षत्रे व काही नक्षत्रांचे काही चरण मिळून एक रास बनते. एका राशीत २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे म्हणजे नक्षत्रांचे एकूण नऊ चरण असतात. चरण दाखवण्याची पद्धत अशी :- आश्विनी-१, मृग-२, चित्रा-३, ४, विशाखा-४ म्हणजे अनुक्रमे - आश्विनी नक्षत्राचा पहिला चरण, मृगाचा दुसरा, चित्राचा तिसरा व चौथा चरण, आणि विशाखाचा चौथा चरण. == सूर्याच्या प्रत्येक राशीत व नक्षत्रात राहण्याच्या अंदाजे तारखा== * कन्या रास : १७ सप्टेंबर ते १६ ऑक्टोबर * कर्क रास: १६ जुलै ते १६ ऑगस्ट * कुंभ रास : १३ फेब्रुवारी ते १३ मार्च * तूळ रास : १७ ऑक्टोबर ते १५ नॊव्हेंबर * धनु रास : १६ डिसेंबर ते १३ जानेवारी * मकर रास : १४ जानेवारी ते १२ फेब्रुवारी * मिथुन रास : १५ जून ते १५ जुलै * मीन रास : १४ मार्च ते १३ एप्रिल * मे़ष रास : १४ एप्रिल ते १३ मे * वृश्चिक रास : १६ नोव्हेंबर ते १५ डिसेंबर * वृषभ रास : १४ मे ते १४ जून * सिंह रास : १७ ऑगस्ट ते १६ सप्टेंबर ------- * आश्विनी नक्षत्र : १४ एप्रिल ते २६ एप्रिल * भरणी नक्षत्र : २७ एप्रिल ते १० मे * कृत्तिका नक्षत्र : ११ मे ते २४ मे * रोहिणी नक्षत्र : २५ मे ते ७ जून * मृग नक्षत्र : ८ जून ते २१ जून * आर्द्रा नक्षत्र : २२ जून ते ५ जुलै * पुनर्वसू नक्षत्र : ६ जुलै ते १९ जुलै * पु़्ष्य नक्षत्र : २० जुलै ते २ ऑगस्ट * आश्ले़षा नक्षत्र : ३ ऑगस्ट ते १६ ऑगस्ट * मघा नक्षत्र : १७ ऑगस्ट ते २९ ऑगस्ट * पूर्वा (फाल्गुनी) नक्षत्र : ३० ऑगस्ट ते १२ सप्टेंबर * उत्तरा (फाल्गुनी) नक्षत्र : १३ सप्टेंबर ते २६ सप्टेंबर * हस्त नक्षत्र : २७ सप्टेंबर ते ९ ऑक्टोबर * चित्रा नक्षत्र : १० ऑक्टोबर ते २३ ऑक्टोबर * स्वाती नक्षत्र : २४ ऑक्टोबर ते ५ नॊव्हेंबर * विशाखा नक्षत्र : ६ नोव्हेंबर ते १८ नॊव्हेंबर * अनुराधा नक्षत्र : १९ नोव्हेंबर ते २ डिसेंबर * ज्येष्ठा नक्षत्र : ३ डिसेंबर ते १५ डिसेंबर * मूळ नक्षत्र : १६ डिसेंबर ते २८ डिसेंबर * पूर्वाषाढा नक्षत्र : २९ डिसेंबर ते १० जानेवारी * उत्तराषाढा नक्षत्र : ११ जानेवारी ते २३ जानेवारी * श्रवण नक्षत्र : २४ जानेवारी ते ५ फेब्रुवारी * धनिष्ठा नक्षत्र : ६ फेब्रुवारी ते १८ फेब्रुवारी * शततारका नक्षत्र : १९ फेब्रुवारी ते ३ मार्च * पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्र : ४ मार्च ते १७ मार्च * उत्तराभाद्रपदा नक्षत्र : १८ मार्च ते ३० मार्च * रेवती नक्षत्र : ३१ मार्च ते १३ एप्रिल ==सौरऋतू- प्रारंभाच्या अंदाजे तारखा== * वसंत ऋतू : १८ फेब्रुवारी * ग्रीष्म ऋतू : १९ एप्रिल * वर्षा ऋतू : २१जून * शरद ऋतू : २२ ऑगस्ट * हेमंत ऋतू : २३ ऑक्टोबर * शिशिर ऋतू : २१ डिसेंबर == मानवी संस्कृतीतील सूर्याचे स्थान == मानवी संस्कृतीमध्ये आणि विशेषतः हिंदू धर्मामध्ये सूर्याला विशेष महत्त्व आहे. भारतात ओडीशामध्ये समुद्रकिनारी [[कोणार्क सूर्य मंदिर|कोणार्क]] येथे सूर्यमंदिर आहे. महर्षी व्यास यांनी रचिलेल्या [[नवग्रह स्तोत्र|नवग्रह स्तोत्रात]] असे म्हणले आहे - जपाकुसुम संकाशं काश्यपेयं महद्‌द्युतिम् । तमोरिंसर्वपापघ्नं प्रणतोऽस्मि दिवाकरम् ॥ अर्थात, व्यास म्हणतात, जास्वंदाच्या फुलाप्रमाणे लाल रंग असलेल्या, कश्यप ऋषीचा पुत्र असलेला, तेजस्वी, अंधाराचा शत्रू आणि पापनाशक असलेल्या दिवाकराला (सूर्याला) मी प्रणाम करतो. ==भारतीय भाषांमधली सूर्याची नावे== सूर्याची नावे ही अनेक असली तरी त्यांपैकी 'सूर्य' हे नाव दैनंदिन व्यवहारात आणि खगोलशास्त्रीय उल्लेखात वापरतात. 'रवि', 'भानु' व 'अर्क' ही नावे पंचांगात असतात आणि 'रवि' हे नाव जन्म-लग्न कुंडलीत असते. सूर्यनमस्कार घालताना सूर्याची विशिष्ट १२ नावे उच्चारली जातात. असे असले तरी, काव्यामध्ये मात्र सूर्याच्या अनेक नावांपैकी कोणतेही नाव असू शकते. ==सूर्यनमस्कार== [[सूर्यनमस्कार]] हा क्रमाक्रमाने साष्टांग नमस्कार घालत व्यायाम करण्याचा एक प्रकार आहे. प्रत्येक नमस्काराच्या आधी सूर्याचे एक नाव उच्चारून नमस्कार घालण्याची प्रथा आहे. ही बारा नावे या क्रमाने घेतात. :- # ॐ मित्राय नम:। # ॐ रवये नम:। # ॐ सूर्याय नम:। # ॐ भानवे नम:। # ॐ खगाय नम:। # ॐ पूष्णे नम:। # ॐ हिरण्यगर्भाय नम:। # ॐ मरीचये नम:। # ॐ आदित्याय नम:। # ॐ सवित्रे नम:। # ॐ अर्काय नम:। # ॐ भास्कराय नम:॥ == सूर्याचे निरीक्षण == {{ संदर्भयादी}} {{सूर्यमाला}} [[वर्ग:सूर्यमाला]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] eso6y9cbssa2c4vxye5dfykcf0jf5al 2686518 2686515 2026-05-29T02:33:31Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-31907-74|~2026-31907-74]] ([[User talk:~2026-31907-74|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2686481 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट ग्रह | पार्श्वभूमी रंग = #A0B0FF | रुंदी = | अप प्रत्यय = | नाव = सूर्य | चिन्ह = Sun symbol.svg | चित्र१ = Sun920607.jpg | चित्र१ रुंदी = | चित्र१ शीर्षक = पृथ्वीवरून दिसणारा सूर्य | | चित्र२ रुंदी = | चित्र२ शीर्षक = | शोध = | शोध संदर्भ = | शोधक = | शोध स्थळ = | शोध दिनांक = | शोधपद्धत = | नामाभिधाने = हो | लघुग्रह नाव = | पर्यायी नावे = | लघुग्रह वर्ग = | कक्षीय गुणधर्म = | इपॉक = | अपसूर्य बिंदु = | उपसूर्य बिंदु = | उपनाभी बिंदु = | अपनाभी बिंदु = | अर्धदीर्घ अक्ष = | सरासरी कक्षीय त्रिज्या = | वक्रता निर्देशांक = | परिभ्रमण काळ = | सिनॉडिक परिभ्रमण काळ = | सरासरी वेग = | सरासरी विसंगती = | कक्षेचा कल = | कोनीय अंतर = | असेंडिंग नोडचे रेखावृत्त = | उपख बिंदूचे रेखावृत्त = | उपख बिंदूचा काळ = | उपनाभी बिंदूचे अर्ग्युमेंट = | अर्ध-अँप्लिट्यूड = | कोणाचा उपग्रह = | उपग्रह = | भौतिक गुणधर्म = हो | लघुग्रह = | मिती = | फ्लॅटनिंग = | विषुववृत्तीय त्रिज्या = ६.९५५ लाख किमी<br /> (पृथ्वीच्या १०९ पट) | धृवीय त्रिज्या = | सरासरी त्रिज्या = | परीघ = | पृष्ठभागाचे क्षेत्रफळ = ६०८७.७ अब्ज चौरस किमी<br /> (पृथ्वीच्या ११,९९० पट) | घनफळ = | वस्तुमान = | घनता = १,४०९ कि.ग्रॅ प्रति घनमीटर | पृष्ठभागावरील गुरूत्वाकर्षण = | मुक्तिवेग = | सिडेरियल दिनमान = | परिवलनवेग = | आसाचा कल = | उत्तर धृवाचे रेखावृत्त = | उत्तर धृवाचे अक्षवृत्त = | धृवाचे अयनिक अक्षवृत्त = | धृवाचे अयनिक रेखावृत्त = | परावर्तनीयता = | एकल तापमान = | तापमान = | तापमान१ नाव = | तापमान१ किमान = | तापमान१ सरासरी = | तापमान१ कमाल = | तापमान२ नाव = | तापमान२ किमान = | तापमान२ सरासरी = | तापमान२ कमाल = | वर्णपट प्रकार = | अभिव्यक्त प्रत = | निरपेक्ष प्रत = | कोनीय आकारमान = | विशेषणे = | वातावरण = हो | वातावरण संदर्भ = | पृष्ठभागावरील दाब = | स्केल उंची = | वातावरण संरचना = हैड्रोजनः २३.४६%<br /> हेलियमः २४.८५% }} {{हा लेख|[[खगोलशास्त्र]] संबंधित आहे|सूर्य (निःसंदिग्धीकरण)}} '''सूर्य''' हा एक [[तारा]] असून तो आपल्या [[सूर्यमाला|सूर्यमालेच्या]] केंद्रस्थानी आहे. [[पृथ्वी]] व सूर्यमालेतील इतर पदार्थ ([[ग्रह]], [[उल्का]], [[लघुग्रह]], [[धूमकेतू]] आणि धूळ) हे सर्व सूर्याभोवती प्रदक्षिणा घालत असतात. हा सूर्यमालेतील एक तप्त गोळा आहे. सूर्यमालेतील एकूण वस्तुमानापैकी ९९% पेक्षा जास्त [[वस्तुमान]] एकट्या सूर्यामध्ये आहे. सूर्यापासून उत्पन्न होणारी ऊर्जा सूर्यकिरणांच्या स्वरूपात बाहेर पडते व [[प्रकाश संश्लेषण|प्रकाश संश्लेषणाच्याद्वारे]] पृथ्वीवरील संपूर्ण जीवसृष्टीला आधार देते आणि पृथ्वीच्या वातावरणामध्ये व हवामानामध्ये बदल घडवते. सूर्याच्या एकूण वस्तुमानापैकी सुमारे ७४% [[हायड्रोजन]], २५% [[हेलियम]] व उर्वरित वस्तुमान हे अन्य जड मूलद्रव्यांपासून बनलेले आहे. सूर्याचे सध्याचे वय हे ४६० कोटी वर्षे इतके असून तो त्याच्या आयुष्यमानाच्या मध्यावर आहे. सूर्याच्या गाभ्यामधील हायड्रोजन अणू-संमीलन प्रक्रियेद्वारे हेलियममध्ये परिवर्तित होत असतो. दर सेकंदाला ४ दशलक्ष टन वस्तुमान हे सूर्याच्या गाभ्यामध्ये ऊर्जेत परिवर्तित होते तसेच [[न्यूट्रिनो कण]] आणि [[सौरकिरणोत्सर्ग]] हेसुद्धा तयार होतात. ५०० कोटी वर्षांनी सूर्य एका राक्षसी ताऱ्यामध्ये रूपांतरित होईल त्यानंतर [[बिंबाभ्रिका]] (प्लॅनेटरी नेब्युला) तयार होईल व [[श्वेत बटू]] ही शेवटची अवस्था असेल. सूर्य हा एक [[चुंबक|चुंबकीय]] [[सक्रिय तारा]] आहे. सूर्याला स्वतःचे प्रखर [[चुंबकीय क्षेत्र]] आहे. हे क्षेत्र दर वर्षी बदलते व दर अकरा वर्षांनी त्याची दिशा उलट होते. सूर्याच्या बदलत्या चुंबकीय क्षेत्रामुळे सूर्याच्या पृष्ठभागावर [[सौरडाग]] व [[सौरज्वाला]] तयार होतात तसेच सौरवातामध्ये बदल घडतात. सूर्यावरील ह्या घडामोडींमुळे रेडिओ लहरींचे दळणवळण व विद्युत्&zwnj;वहनामध्ये व्यत्यय निर्माण होतात. पृथ्वीच्या वातावरणात मध्यम ते अति उंचीवर घडणारे आणि चुंबकीय ध्रुवांजवळ दिसून येणारे "अरोरा" हेही ह्याच घडामोडींचा परिणाम आहेत. या सौर घडामोडींचा सूर्यमालेच्या उत्पत्ती व उत्क्रांतीमध्ये फार मोठा वाटा आहे. या घडामोडी पृथ्वीच्या बाह्यवातावरणातही मोठा बदल घडवतात. पृथ्वीच्या सर्वांत जवळचा तारा या नात्याने शास्त्रज्ञांनी सूर्याचा खूप खोलवर अभ्यास केला असला तरी बरेच प्रश्न अजून अनुत्तरित आहेत. उदा. सूर्याच्या पृष्ठभागाचे तापमान ६००० केल्व्हिन आहे तर वातावरणाचे तापमान काही ठिकाणी एक दशलक्ष केल्व्हिनच्या वर पोहोचते. वास्तविकतः हे उलट असण्याची अपेक्षा आहे, पण याचे कोडे अजूनही पूर्णपणे सुटलेले नाही. सौरडागांचे चक्र, सौरवातांची व [[सौरज्वालांची उत्पत्ती]] व त्यांची भौतिकी, [[प्रकाश किरीट]] व क्रोमोस्फेअर यांच्यामधील चुंबकीय क्रिया-प्रतिक्रिया हे शास्त्रज्ञांच्या संशोधनाचे मुख्य विषय आहेत. == सूर्याची सर्वसाधारण माहिती == सूर्य हा G2V या वर्णपटीय विभागात (spectral class) मोडतो. G2 म्हणजे त्याच्या पृष्ठभागाचे तापमान जवळपास ५५०० [[केल्व्हिन]] असून त्याचा रंग [[पिवळा]] आहे. त्याच्या वर्णपटामध्ये आयनीभूत व निष्क्रिय धातूंच्या रेषा आहेत. "V" म्हणजे सूर्य हा बहुतेक इतर ताऱ्यांसारखा "मेन सिक्वेन्स" मधील तारा आहे. सूर्य त्याचे हायड्रोस्टॅटिक संतुलन सांभाळून आहे त्यामुळे तो प्रसरणही पावत नाही किंवा आकुंचनही पावत नाही. आपल्या [[आकाशगंगा|आकाशगंगेत]] १०० दशलक्षापेक्षाही अधिक तारे "G2" वर्गात मोडतात. लोगॅरिथमिक आकारमान वर्गीकरणावरून सूर्य आकाशगंगेतील ताऱ्यापेक्षा ८५% जास्त तेजस्वी आहे. बाकीचे बरेच तारे हे लाल बटू आहेत. सूर्य १००० कोटी वर्षे मेन सिक्वेन्समधील तारा राहील. त्याचे सध्याचे वय हे ताऱ्यांची उत्पत्ती व [[अणुकेंद्रीय विश्वरचनाशास्त्र]] यांची संगणकीय मॉडेल्स वापरून जवळजवळ ४५७ कोटी इतके निश्चित केले आहे. सूर्य हा आकाशगंगेच्या केंद्रापासून २५,००० ते २८,००० [[प्रकाशवर्ष|प्रकाशवर्षे]] दूर असून आकाशगंगेच्या केंद्राला प्रदक्षिणा घालत असतो. एक प्रदक्षिणा सुमारे २२.५ ते २५ कोटी वर्षांनी पूर्ण होते. त्याचा प्रदक्षिणेतील वेग सेकंदाला २२० किलोमीटर इतका आहे, म्हणजेच १४०० वर्षांमध्ये तो एक प्रकाशवर्ष अंतर पार करतो. तर एक [[खगोलशास्त्रीय एकक]] (Astronomical Unit) अंतर ८ दिवसांमध्ये पार करतो. सूर्य हा तिसऱ्या पिढीमधील तारा असून त्याचा जन्म हा जवळच्या एखादया ताऱ्याच्या स्फोटामुळे निर्माण होणाऱ्या प्रघाती तंरंगांमुळे झाला आहे. [[सोने]] व [[युरेनियम]] यासारख्या जड मूलद्रव्यांचा सूर्यमालेतील भरपूर आढळ याला पुष्टी देतो. ही मूलद्र्व्ये एक तर ताऱ्याच्या स्फोटाच्यावेळी होणाऱ्या आण्विक प्रक्रियांमुळे किंवा द्वितीय पिढीतल्या ताऱ्यामध्ये [[न्यूट्रॉन]] कण शोषले जाऊन झालेल्या अणुबदलांमुळे तयार झाली असावीत. सूर्यामध्ये स्फोट होण्याइतके वस्तुमान नाही. त्याऐवजी ४०० ते ५०० कोटी वर्षांनी तो लाल राक्षसी ताऱ्याच्या अवस्थेत जाईल. त्याचे हायड्रोजन इंधन संपल्याने बाह्यावरण प्रसरण पावेल तर केंद्र आकुंचन पावेल व गाभ्याचे तापमान खूपच वाढेल. गाभ्याचे तापमान ३०० कोटी केल्व्हिन इतके झाल्यावर [[हेलियम]]मध्ये [[अणू-संमेलन क्रिया]] सुरू होईल. सूर्याचे बाह्य आवरण प्रसरण पावून त्याचा आकार पृथ्वीच्या कक्षेइतका होईल. सध्याच्या संशोधनानुसार सूर्याने लाल राक्षसी ताऱ्याच्या सुरुवातीलाच [[वस्तुमान]] गमावल्यामुळे पृथ्वीची कक्षा सध्याच्या कक्षेपेक्षा दूर जाईल व सूर्याच्या पोटात जाण्यापासून वाचेल. तरी पृथ्वीवरील [[पाणी]] व [[वातावरण]] उकळून नष्ट होईल. लाल राक्षसी अवस्थेनंतर तीव्र तापमान स्पंदनांमुळे सूर्याचे बाह्य आवरण फेकले जाईल व [[बिंबाभ्रिका]] (प्लॅनेटरी नेब्युला) तयार होईल. शेवटी सूर्य [[श्वेत बटू]]मध्ये रूपांतरित होईल. हा कमी व मध्यम वस्तुमानाच्या ताऱ्यांमधे आढळणारा जीवनक्रम आहे. सूर्यप्रकाश हा पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील मुख्य [[ऊर्जास्रोत]] आहे. पृथ्वीच्या दर एकक पृष्ठभागावर पडणाऱ्या सौर ऊर्जेला सौर स्थिरांक म्हणतात. सौर स्थिरांकाची किंमत ही स्वच्छ वातावरणात एक 'खगोलशास्त्रीय एकक' अंतरावर व सूर्य माथ्यावर असताना दर चौरस मीटरला १३७० वॅट्स (Watts) इतकी आहे. ही ऊर्जा नैसर्गिक तसेच कृत्रिम क्रियांमध्ये वापरली जाते. [[प्रकाश संश्लेषण]] या क्रियेत [[वनस्पती]] [[सूर्यप्रकाश]] शोषून ती ऊर्जा रसायनिक ऊर्जेत परिवर्तित करतात. तर प्रत्यक्ष तापवण्यासाठी किंवा सौरघटांद्वारे ती विद्युतशक्तीमध्ये परिवर्तित करून वापरता येते. [[पेट्रॊलियम]] किंवा अन्य जीवाश्म इंधनामध्ये असणारी ऊर्जा ही फ़ार पूर्वीच्या वनस्पतींनी प्रकाश संश्लेषणाद्वारे साठवलेलीच ऊर्जा आहे. सूर्यप्रकाशात अनेक जीवशास्त्रीय गुणधर्म आहेत. सूर्यापासून निघणाऱ्या अतिनील किरणांमध्ये जंतुनाशक गुणधर्म असतात. त्यामुळे ही किरणे [[जंतुनाशक]] म्हणूनही वापरतात. या किरणांमुळे त्वचा जळू शकते (sun burn). पण हीच किरणे त्वचेला 'डी' [[जीवनसत्त्व]] बनविण्यासाठी आवश्यक असतात. [[अतिनील किरण]] ही वातावरणात शोषली जातात. त्यामुळे अक्षांशानुसार या किरणांचे प्रमाण बदलत जाते. ध्रुवप्रदेशात कमी तर विषुववृत्ताजवळ जास्त असते. या फ़रकामुळे अनेक प्रकारचे [[जैववैविध्य]] तसेच मनुष्याच्या त्वचेच्या रंगातही स्थानानुसार फ़रक आढळतो. ==सूर्याचा गाभा== सूर्याच्या गाभ्याची त्रिज्या सूर्याच्या एकूण त्रिज्येच्या २०-२५% आहे असे समजले जातं. <ref name="Garcia2007"> {{जर्नल स्रोत |last=García |first=R. |coauthors=et al. |वर्ष=2007 |title=Tracking solar gravity modes: the dynamics of the solar core |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=316 |issue=5831 |pages=1591–1593 |bibcode=2007Sci...316.1591G |doi=10.1126/science.1140598 |pmid=17478682 |ref=harv }}</ref> गाभ्याची घनता {{val|150|u=ग्रॅ/सेमी^३}}<ref name="Basu"> {{जर्नल स्रोत |last1=Basu |first1=S. |coauthors=''et al.'' |वर्ष=2009 |title=Fresh insights on the structure of the solar core |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=699 |issue=699 |page=1403 |arxiv=0905.0651 |bibcode=2009ApJ...699.1403B |doi=10.1088/0004-637X/699/2/1403 }}</ref><ref name=NASA1>{{संकेतस्थळ स्रोत |दिनांक=18 January 2007 |title=NASA/Marshall Solar Physics |दुवा=http://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |प्रकाशक=[[Marshall Space Flight Center]] |accessdate=2009-07-11 |archive-date=2019-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329081742/https://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |url-status=dead }}</ref> (पाण्याच्या १५० पट) आणि तापमान साधारण १.५७ कोटी [[केल्व्हिन]] (K) आहे.<ref name=NASA1/> [[सोहो]] (Solar and Heliospheric Observatory/SOHO) ने केलेल्या निरीक्षणांवरून सूर्याचा गाभा त्याबाहेर असणाऱ्या प्रारण विभागापेक्षा अधिक वेगाने फिरत असावा असा अंदाज बांधलेला आहे.<ref name="Garcia2007"/> सूर्याच्या बहुतांश आयुष्यात सौरऊर्जा अणूमीलनातून [[nuclear fusion]] तयार होते. याला [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]] असंही नाव आहे. यात [[हायड्रोजन]]चे [[हेलियम]]मधे रूपांतर होते. Through most of the Sun's life, energy is produced by [[nuclear fusion]] through a series of steps called the [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]]; this process converts [[hydrogen]] into [[helium]].<ref> {{Cite conference |last=Broggini |first=C. |year=2003 |title=Nuclear Processes at Solar Energy |दुवा=http://www.slac.stanford.edu/econf/C030626 |booktitle=Physics in Collision, Proceedings of the XXIII International Conference |page=21 |arxiv=astro-ph/0308537 |bibcode=2003phco.conf...21B |ref=harv }}</ref> सूर्यातली फक्त ०.८% ऊर्जा कार्बन-नायट्रोजन-ऑक्सिजन-चक्रातून मिळते. [[CNO cycle]].<ref name=jpcs271_1_012031> {{जर्नल स्रोत |last1=Goupil |first1=M. J. |last2=Lebreton |first2=Y. |last3=Marques |first3=J. P. |last4=Samadi |first4=R. |last5=Baudin |first5=F. |वर्ष=2011 |title=Open issues in probing interiors of solar-like oscillating main sequence stars 1. From the Sun to nearly suns |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=271 |issue=1 |page=012031 |arxiv=1102.0247 |bibcode=2011JPhCS.271a2031G |doi=10.1088/1742-6596/271/1/012031 }}</ref> ==सूर्याचे चुंबकीय क्षेत्र== सूर्याला स्वतःचे चुंबकीय क्षेत्र आहे. सूर्याचे चुंबकीय क्षेत्र साधारण पट्टीचुंबकाच्या प्रकारचे आहे. पण सूर्य हा वायूंचा गोळा असल्यामुळे त्यात पुढे क्लिष्टता निर्माण होते. सूर्याच्या चुंबकीय रेषा या वायूंमधे अडकल्या आहेत. सामान्य वापरातले उदाहरण बघायचे झाले तर इलॅस्टिक ज्याप्रकारे कापडामधे शिवून अडकवले जाते, साधारण तशाच प्रकारे या चुंबकीय रेषा वायूंमधे अडकल्या असतात. कापड जसे फिरवले जाते तसे इलॅस्टिक फिरते. चुंबकीय क्षेत्राची क्लिष्टताही अशाच प्रकारे निर्माण होते. चुंबकीय रेषा सूर्याच्या पृष्ठभागावरही असतात. जिथे त्या तुटतात तिथे पृष्ठभागाचे तापमान कमी होते. कारण खालच्या भागातून अभिरसणाच्या बुडबुड्यांमधून येणारी ऊर्जा तुटलेल्या चुंबकीय रेषांमुळे अडवली जाते. त्या ठराविक भागापर्यंत कमी ऊर्जा आल्यामुळे हा भाग तुलना करताना (कॉन्ट्रास्टमुळे) काळपट दिसतो. सूर्याच्या पृष्ठभागाचं सरासरी तापमान ६००० केल्व्हिन असतं तर या काळ्या भागात साधारण ३००० केल्व्हिन. या काळ्या भागाला [[सौर डाग]] (sun spot) म्हणतात. साधारणतः एक सौर डाग पृथ्वीच्या आकाराशी तुलना करता येईल एवढा मोठा असतो. उजव्या बाजूच्या चित्रात तुलनेसाठी सौर डाग आणि पृथ्वी एकाच स्केलवर दाखवले आहेत. चित्राच्या मध्याच्या जवळ असणारा हा डाग सरासरी आकाराचा आहे. सौर डागांच्या मधोमध गडद भाग असतो ज्याला umbra आणि फिकट भागाला penumbra असे म्हणतात. या डागाच्या मध्यातून तंतूसारख्या बाहेर आलेल्या काळ्या रेषा दिसत आहेत. या काळ्या रेषाची चुंबकाभोवती लोखंडाचे कणांची रचना असते, त्याच प्रकारची दिसते. सौर डागांमधे चुंबकीय क्षेत्राचे योगदान त्यातूनच लक्षात यावे. चित्रात मध्याच्या उजव्या बाजूला एक मोठा सौर डाग दिसत आहे आणि त्याच्या खाली एक छोटा डाग आहे. अनेक छोटे डाग एकत्र येऊन कधी कधी असा मोठा आणि अतिशय गुंतागुंतीची रचना असणारा मोठा सौर डाग तयार होतो. https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF&action=edit&section=3 ==सूर्यग्रहण== सूर्य आणि पृथ्वी यांच्या दरम्यान येऊन चंद्राने पृथ्वीवरून दिसणारा सूर्याचा दर्शनी भाग (अंशतः वा संपूर्ण) झाकला की सूर्यग्रहण होते. अशी स्थिती अमावास्येला होत असल्याने सूर्यग्रहण फक्त अमावास्येला होऊ शकते. अर्थात प्रत्येक अमावास्येला ग्रहण नसते. सूर्याला [[राहू]] किंवा [[केतू]] यांपैकी एखाद्या राक्षसाने गिळले की सूर्याला ग्रहण लागते, अशी सांस्कृतिक कविकल्पना आहे. सूर्य हा [[राहू]] किंवा [[केतू]], या भारतीय ज्योतिर्विज्ञांनी ग्रह म्हणून मानलेल्या पृथ्वीच्या भ्रमणकक्षेवरील दोन बिंदूंपैकी एका बिंदूवर आला की सूर्यग्रहण होते, या तथ्यावर ही सांस्कृतिक कविकल्पना आधारित आहे. सूर्यग्रहणकालाच्या तीन स्थिती असतात. <br/> १. स्पर्श - <br/> २. मध्य - <br/> ३. मोक्ष <br/> ==सूर्याचे आकाशातील भ्रमण== सूर्य ठराविक काळानंतर एका तारकासमूहामधून दुसऱ्या तारकासमूहामध्ये जातांना दिसतो. सूर्याच्या या मार्गास क्रांतिवृत्त असे म्हणतात. या मार्गाचे प्रत्येकी तीस अंशाचे असे बारा भाग केले आहेत. या प्रत्येक भागात सव्वादोन नक्षत्रे (तारकापुंज) येतात. ही २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे मिळून जो तारकासमूह बनतो त्याला एक राशी असे म्हणतात. असे एकूण १२ तारकासमूह आहेत. ह्या राशी क्रमवार मेष, वृषभ, मिथुन, कर्क, सिंह, कन्या, तूळ, वृश्चिक, धनु, मकर, कुंभ, मीन अशा आहेत. ज्या वेळी राशींची संकल्पना मांडण्यात आली त्या वेळी 'वसंतसंपात' बिंदू मेष राशीमध्ये होता म्हणूनच मेष ही सुरुवातीची रास मानली जाते. अभिजित नावाचे एक २८वे एक-चरणी नक्षत्र मानले जाते. हे छोटे नक्षत्र उत्तराषाढा आणि श्रवण यां नक्षत्रांदरम्यान येते. अभिजित नक्षत्रात सूर्य २१ ते २३ जानेवारी या काळात असतो. प्रत्येक नक्षत्राचे चार चरण (भाग) आहेत अशी कल्पना केली आहे. त्यामुळे काही पूर्ण नक्षत्रे व काही नक्षत्रांचे काही चरण मिळून एक रास बनते. एका राशीत २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे म्हणजे नक्षत्रांचे एकूण नऊ चरण असतात. चरण दाखवण्याची पद्धत अशी :- आश्विनी-१, मृग-२, चित्रा-३, ४, विशाखा-४ म्हणजे अनुक्रमे - आश्विनी नक्षत्राचा पहिला चरण, मृगाचा दुसरा, चित्राचा तिसरा व चौथा चरण, आणि विशाखाचा चौथा चरण. == सूर्याच्या प्रत्येक राशीत व नक्षत्रात राहण्याच्या अंदाजे तारखा== * कन्या रास : १७ सप्टेंबर ते १६ ऑक्टोबर * कर्क रास: १६ जुलै ते १६ ऑगस्ट * कुंभ रास : १३ फेब्रुवारी ते १३ मार्च * तूळ रास : १७ ऑक्टोबर ते १५ नॊव्हेंबर * धनु रास : १६ डिसेंबर ते १३ जानेवारी * मकर रास : १४ जानेवारी ते १२ फेब्रुवारी * मिथुन रास : १५ जून ते १५ जुलै * मीन रास : १४ मार्च ते १३ एप्रिल * मे़ष रास : १४ एप्रिल ते १३ मे * वृश्चिक रास : १६ नोव्हेंबर ते १५ डिसेंबर * वृषभ रास : १४ मे ते १४ जून * सिंह रास : १७ ऑगस्ट ते १६ सप्टेंबर ------- * आश्विनी नक्षत्र : १४ एप्रिल ते २६ एप्रिल * भरणी नक्षत्र : २७ एप्रिल ते १० मे * कृत्तिका नक्षत्र : ११ मे ते २४ मे * रोहिणी नक्षत्र : २५ मे ते ७ जून * मृग नक्षत्र : ८ जून ते २१ जून * आर्द्रा नक्षत्र : २२ जून ते ५ जुलै * पुनर्वसू नक्षत्र : ६ जुलै ते १९ जुलै * पु़्ष्य नक्षत्र : २० जुलै ते २ ऑगस्ट * आश्ले़षा नक्षत्र : ३ ऑगस्ट ते १६ ऑगस्ट * मघा नक्षत्र : १७ ऑगस्ट ते २९ ऑगस्ट * पूर्वा (फाल्गुनी) नक्षत्र : ३० ऑगस्ट ते १२ सप्टेंबर * उत्तरा (फाल्गुनी) नक्षत्र : १३ सप्टेंबर ते २६ सप्टेंबर * हस्त नक्षत्र : २७ सप्टेंबर ते ९ ऑक्टोबर * चित्रा नक्षत्र : १० ऑक्टोबर ते २३ ऑक्टोबर * स्वाती नक्षत्र : २४ ऑक्टोबर ते ५ नॊव्हेंबर * विशाखा नक्षत्र : ६ नोव्हेंबर ते १८ नॊव्हेंबर * अनुराधा नक्षत्र : १९ नोव्हेंबर ते २ डिसेंबर * ज्येष्ठा नक्षत्र : ३ डिसेंबर ते १५ डिसेंबर * मूळ नक्षत्र : १६ डिसेंबर ते २८ डिसेंबर * पूर्वाषाढा नक्षत्र : २९ डिसेंबर ते १० जानेवारी * उत्तराषाढा नक्षत्र : ११ जानेवारी ते २३ जानेवारी * श्रवण नक्षत्र : २४ जानेवारी ते ५ फेब्रुवारी * धनिष्ठा नक्षत्र : ६ फेब्रुवारी ते १८ फेब्रुवारी * शततारका नक्षत्र : १९ फेब्रुवारी ते ३ मार्च * पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्र : ४ मार्च ते १७ मार्च * उत्तराभाद्रपदा नक्षत्र : १८ मार्च ते ३० मार्च * रेवती नक्षत्र : ३१ मार्च ते १३ एप्रिल ==सौरऋतू- प्रारंभाच्या अंदाजे तारखा== * वसंत ऋतू : १८ फेब्रुवारी * ग्रीष्म ऋतू : १९ एप्रिल * वर्षा ऋतू : २१जून * शरद ऋतू : २२ ऑगस्ट * हेमंत ऋतू : २३ ऑक्टोबर * शिशिर ऋतू : २१ डिसेंबर == मानवी संस्कृतीतील सूर्याचे स्थान == मानवी संस्कृतीमध्ये आणि विशेषतः हिंदू धर्मामध्ये सूर्याला विशेष महत्त्व आहे. भारतात ओडीशामध्ये समुद्रकिनारी [[कोणार्क सूर्य मंदिर|कोणार्क]] येथे सूर्यमंदिर आहे. महर्षी व्यास यांनी रचिलेल्या [[नवग्रह स्तोत्र|नवग्रह स्तोत्रात]] असे म्हणले आहे - जपाकुसुम संकाशं काश्यपेयं महद्‌द्युतिम् । तमोरिंसर्वपापघ्नं प्रणतोऽस्मि दिवाकरम् ॥ अर्थात, व्यास म्हणतात, जास्वंदाच्या फुलाप्रमाणे लाल रंग असलेल्या, कश्यप ऋषीचा पुत्र असलेला, तेजस्वी, अंधाराचा शत्रू आणि पापनाशक असलेल्या दिवाकराला (सूर्याला) मी प्रणाम करतो. ==भारतीय भाषांमधली सूर्याची नावे== सूर्याची नावे ही अनेक असली तरी त्यांपैकी 'सूर्य' हे नाव दैनंदिन व्यवहारात आणि खगोलशास्त्रीय उल्लेखात वापरतात. 'रवि', 'भानु' व 'अर्क' ही नावे पंचांगात असतात आणि 'रवि' हे नाव जन्म-लग्न कुंडलीत असते. सूर्यनमस्कार घालताना सूर्याची विशिष्ट १२ नावे उच्चारली जातात. असे असले तरी, काव्यामध्ये मात्र सूर्याच्या अनेक नावांपैकी कोणतेही नाव असू शकते. ==सूर्यनमस्कार== [[सूर्यनमस्कार]] हा क्रमाक्रमाने साष्टांग नमस्कार घालत व्यायाम करण्याचा एक प्रकार आहे. प्रत्येक नमस्काराच्या आधी सूर्याचे एक नाव उच्चारून नमस्कार घालण्याची प्रथा आहे. ही बारा नावे या क्रमाने घेतात. :- # ॐ मित्राय नम:। # ॐ रवये नम:। # ॐ सूर्याय नम:। # ॐ भानवे नम:। # ॐ खगाय नम:। # ॐ पूष्णे नम:। # ॐ हिरण्यगर्भाय नम:। # ॐ मरीचये नम:। # ॐ आदित्याय नम:। # ॐ सवित्रे नम:। # ॐ अर्काय नम:। # ॐ भास्कराय नम:॥ == सूर्याचे निरीक्षण == {{ संदर्भयादी}} {{सूर्यमाला}} [[वर्ग:सूर्यमाला]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] fbvq3xiv38ryaql55uy7a9xr7svfpc0 2686519 2686518 2026-05-29T02:34:29Z संतोष गोरे 135680 "[[सूर्य]]" ला ने संरक्षित केले: अती उपद्रव ([संपादन=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (०२:३४, २९ ऑगस्ट २०२६ (UTC) ला संपेल) [स्थानांतरण=फक्त स्वयंशाबीत (ऑटोकन्फर्म) सदस्यांनाच परवानगी आहे] (०२:३४, २९ ऑगस्ट २०२६ (UTC) ला संपेल)) 2686481 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट ग्रह | पार्श्वभूमी रंग = #A0B0FF | रुंदी = | अप प्रत्यय = | नाव = सूर्य | चिन्ह = Sun symbol.svg | चित्र१ = Sun920607.jpg | चित्र१ रुंदी = | चित्र१ शीर्षक = पृथ्वीवरून दिसणारा सूर्य | | चित्र२ रुंदी = | चित्र२ शीर्षक = | शोध = | शोध संदर्भ = | शोधक = | शोध स्थळ = | शोध दिनांक = | शोधपद्धत = | नामाभिधाने = हो | लघुग्रह नाव = | पर्यायी नावे = | लघुग्रह वर्ग = | कक्षीय गुणधर्म = | इपॉक = | अपसूर्य बिंदु = | उपसूर्य बिंदु = | उपनाभी बिंदु = | अपनाभी बिंदु = | अर्धदीर्घ अक्ष = | सरासरी कक्षीय त्रिज्या = | वक्रता निर्देशांक = | परिभ्रमण काळ = | सिनॉडिक परिभ्रमण काळ = | सरासरी वेग = | सरासरी विसंगती = | कक्षेचा कल = | कोनीय अंतर = | असेंडिंग नोडचे रेखावृत्त = | उपख बिंदूचे रेखावृत्त = | उपख बिंदूचा काळ = | उपनाभी बिंदूचे अर्ग्युमेंट = | अर्ध-अँप्लिट्यूड = | कोणाचा उपग्रह = | उपग्रह = | भौतिक गुणधर्म = हो | लघुग्रह = | मिती = | फ्लॅटनिंग = | विषुववृत्तीय त्रिज्या = ६.९५५ लाख किमी<br /> (पृथ्वीच्या १०९ पट) | धृवीय त्रिज्या = | सरासरी त्रिज्या = | परीघ = | पृष्ठभागाचे क्षेत्रफळ = ६०८७.७ अब्ज चौरस किमी<br /> (पृथ्वीच्या ११,९९० पट) | घनफळ = | वस्तुमान = | घनता = १,४०९ कि.ग्रॅ प्रति घनमीटर | पृष्ठभागावरील गुरूत्वाकर्षण = | मुक्तिवेग = | सिडेरियल दिनमान = | परिवलनवेग = | आसाचा कल = | उत्तर धृवाचे रेखावृत्त = | उत्तर धृवाचे अक्षवृत्त = | धृवाचे अयनिक अक्षवृत्त = | धृवाचे अयनिक रेखावृत्त = | परावर्तनीयता = | एकल तापमान = | तापमान = | तापमान१ नाव = | तापमान१ किमान = | तापमान१ सरासरी = | तापमान१ कमाल = | तापमान२ नाव = | तापमान२ किमान = | तापमान२ सरासरी = | तापमान२ कमाल = | वर्णपट प्रकार = | अभिव्यक्त प्रत = | निरपेक्ष प्रत = | कोनीय आकारमान = | विशेषणे = | वातावरण = हो | वातावरण संदर्भ = | पृष्ठभागावरील दाब = | स्केल उंची = | वातावरण संरचना = हैड्रोजनः २३.४६%<br /> हेलियमः २४.८५% }} {{हा लेख|[[खगोलशास्त्र]] संबंधित आहे|सूर्य (निःसंदिग्धीकरण)}} '''सूर्य''' हा एक [[तारा]] असून तो आपल्या [[सूर्यमाला|सूर्यमालेच्या]] केंद्रस्थानी आहे. [[पृथ्वी]] व सूर्यमालेतील इतर पदार्थ ([[ग्रह]], [[उल्का]], [[लघुग्रह]], [[धूमकेतू]] आणि धूळ) हे सर्व सूर्याभोवती प्रदक्षिणा घालत असतात. हा सूर्यमालेतील एक तप्त गोळा आहे. सूर्यमालेतील एकूण वस्तुमानापैकी ९९% पेक्षा जास्त [[वस्तुमान]] एकट्या सूर्यामध्ये आहे. सूर्यापासून उत्पन्न होणारी ऊर्जा सूर्यकिरणांच्या स्वरूपात बाहेर पडते व [[प्रकाश संश्लेषण|प्रकाश संश्लेषणाच्याद्वारे]] पृथ्वीवरील संपूर्ण जीवसृष्टीला आधार देते आणि पृथ्वीच्या वातावरणामध्ये व हवामानामध्ये बदल घडवते. सूर्याच्या एकूण वस्तुमानापैकी सुमारे ७४% [[हायड्रोजन]], २५% [[हेलियम]] व उर्वरित वस्तुमान हे अन्य जड मूलद्रव्यांपासून बनलेले आहे. सूर्याचे सध्याचे वय हे ४६० कोटी वर्षे इतके असून तो त्याच्या आयुष्यमानाच्या मध्यावर आहे. सूर्याच्या गाभ्यामधील हायड्रोजन अणू-संमीलन प्रक्रियेद्वारे हेलियममध्ये परिवर्तित होत असतो. दर सेकंदाला ४ दशलक्ष टन वस्तुमान हे सूर्याच्या गाभ्यामध्ये ऊर्जेत परिवर्तित होते तसेच [[न्यूट्रिनो कण]] आणि [[सौरकिरणोत्सर्ग]] हेसुद्धा तयार होतात. ५०० कोटी वर्षांनी सूर्य एका राक्षसी ताऱ्यामध्ये रूपांतरित होईल त्यानंतर [[बिंबाभ्रिका]] (प्लॅनेटरी नेब्युला) तयार होईल व [[श्वेत बटू]] ही शेवटची अवस्था असेल. सूर्य हा एक [[चुंबक|चुंबकीय]] [[सक्रिय तारा]] आहे. सूर्याला स्वतःचे प्रखर [[चुंबकीय क्षेत्र]] आहे. हे क्षेत्र दर वर्षी बदलते व दर अकरा वर्षांनी त्याची दिशा उलट होते. सूर्याच्या बदलत्या चुंबकीय क्षेत्रामुळे सूर्याच्या पृष्ठभागावर [[सौरडाग]] व [[सौरज्वाला]] तयार होतात तसेच सौरवातामध्ये बदल घडतात. सूर्यावरील ह्या घडामोडींमुळे रेडिओ लहरींचे दळणवळण व विद्युत्&zwnj;वहनामध्ये व्यत्यय निर्माण होतात. पृथ्वीच्या वातावरणात मध्यम ते अति उंचीवर घडणारे आणि चुंबकीय ध्रुवांजवळ दिसून येणारे "अरोरा" हेही ह्याच घडामोडींचा परिणाम आहेत. या सौर घडामोडींचा सूर्यमालेच्या उत्पत्ती व उत्क्रांतीमध्ये फार मोठा वाटा आहे. या घडामोडी पृथ्वीच्या बाह्यवातावरणातही मोठा बदल घडवतात. पृथ्वीच्या सर्वांत जवळचा तारा या नात्याने शास्त्रज्ञांनी सूर्याचा खूप खोलवर अभ्यास केला असला तरी बरेच प्रश्न अजून अनुत्तरित आहेत. उदा. सूर्याच्या पृष्ठभागाचे तापमान ६००० केल्व्हिन आहे तर वातावरणाचे तापमान काही ठिकाणी एक दशलक्ष केल्व्हिनच्या वर पोहोचते. वास्तविकतः हे उलट असण्याची अपेक्षा आहे, पण याचे कोडे अजूनही पूर्णपणे सुटलेले नाही. सौरडागांचे चक्र, सौरवातांची व [[सौरज्वालांची उत्पत्ती]] व त्यांची भौतिकी, [[प्रकाश किरीट]] व क्रोमोस्फेअर यांच्यामधील चुंबकीय क्रिया-प्रतिक्रिया हे शास्त्रज्ञांच्या संशोधनाचे मुख्य विषय आहेत. == सूर्याची सर्वसाधारण माहिती == सूर्य हा G2V या वर्णपटीय विभागात (spectral class) मोडतो. G2 म्हणजे त्याच्या पृष्ठभागाचे तापमान जवळपास ५५०० [[केल्व्हिन]] असून त्याचा रंग [[पिवळा]] आहे. त्याच्या वर्णपटामध्ये आयनीभूत व निष्क्रिय धातूंच्या रेषा आहेत. "V" म्हणजे सूर्य हा बहुतेक इतर ताऱ्यांसारखा "मेन सिक्वेन्स" मधील तारा आहे. सूर्य त्याचे हायड्रोस्टॅटिक संतुलन सांभाळून आहे त्यामुळे तो प्रसरणही पावत नाही किंवा आकुंचनही पावत नाही. आपल्या [[आकाशगंगा|आकाशगंगेत]] १०० दशलक्षापेक्षाही अधिक तारे "G2" वर्गात मोडतात. लोगॅरिथमिक आकारमान वर्गीकरणावरून सूर्य आकाशगंगेतील ताऱ्यापेक्षा ८५% जास्त तेजस्वी आहे. बाकीचे बरेच तारे हे लाल बटू आहेत. सूर्य १००० कोटी वर्षे मेन सिक्वेन्समधील तारा राहील. त्याचे सध्याचे वय हे ताऱ्यांची उत्पत्ती व [[अणुकेंद्रीय विश्वरचनाशास्त्र]] यांची संगणकीय मॉडेल्स वापरून जवळजवळ ४५७ कोटी इतके निश्चित केले आहे. सूर्य हा आकाशगंगेच्या केंद्रापासून २५,००० ते २८,००० [[प्रकाशवर्ष|प्रकाशवर्षे]] दूर असून आकाशगंगेच्या केंद्राला प्रदक्षिणा घालत असतो. एक प्रदक्षिणा सुमारे २२.५ ते २५ कोटी वर्षांनी पूर्ण होते. त्याचा प्रदक्षिणेतील वेग सेकंदाला २२० किलोमीटर इतका आहे, म्हणजेच १४०० वर्षांमध्ये तो एक प्रकाशवर्ष अंतर पार करतो. तर एक [[खगोलशास्त्रीय एकक]] (Astronomical Unit) अंतर ८ दिवसांमध्ये पार करतो. सूर्य हा तिसऱ्या पिढीमधील तारा असून त्याचा जन्म हा जवळच्या एखादया ताऱ्याच्या स्फोटामुळे निर्माण होणाऱ्या प्रघाती तंरंगांमुळे झाला आहे. [[सोने]] व [[युरेनियम]] यासारख्या जड मूलद्रव्यांचा सूर्यमालेतील भरपूर आढळ याला पुष्टी देतो. ही मूलद्र्व्ये एक तर ताऱ्याच्या स्फोटाच्यावेळी होणाऱ्या आण्विक प्रक्रियांमुळे किंवा द्वितीय पिढीतल्या ताऱ्यामध्ये [[न्यूट्रॉन]] कण शोषले जाऊन झालेल्या अणुबदलांमुळे तयार झाली असावीत. सूर्यामध्ये स्फोट होण्याइतके वस्तुमान नाही. त्याऐवजी ४०० ते ५०० कोटी वर्षांनी तो लाल राक्षसी ताऱ्याच्या अवस्थेत जाईल. त्याचे हायड्रोजन इंधन संपल्याने बाह्यावरण प्रसरण पावेल तर केंद्र आकुंचन पावेल व गाभ्याचे तापमान खूपच वाढेल. गाभ्याचे तापमान ३०० कोटी केल्व्हिन इतके झाल्यावर [[हेलियम]]मध्ये [[अणू-संमेलन क्रिया]] सुरू होईल. सूर्याचे बाह्य आवरण प्रसरण पावून त्याचा आकार पृथ्वीच्या कक्षेइतका होईल. सध्याच्या संशोधनानुसार सूर्याने लाल राक्षसी ताऱ्याच्या सुरुवातीलाच [[वस्तुमान]] गमावल्यामुळे पृथ्वीची कक्षा सध्याच्या कक्षेपेक्षा दूर जाईल व सूर्याच्या पोटात जाण्यापासून वाचेल. तरी पृथ्वीवरील [[पाणी]] व [[वातावरण]] उकळून नष्ट होईल. लाल राक्षसी अवस्थेनंतर तीव्र तापमान स्पंदनांमुळे सूर्याचे बाह्य आवरण फेकले जाईल व [[बिंबाभ्रिका]] (प्लॅनेटरी नेब्युला) तयार होईल. शेवटी सूर्य [[श्वेत बटू]]मध्ये रूपांतरित होईल. हा कमी व मध्यम वस्तुमानाच्या ताऱ्यांमधे आढळणारा जीवनक्रम आहे. सूर्यप्रकाश हा पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील मुख्य [[ऊर्जास्रोत]] आहे. पृथ्वीच्या दर एकक पृष्ठभागावर पडणाऱ्या सौर ऊर्जेला सौर स्थिरांक म्हणतात. सौर स्थिरांकाची किंमत ही स्वच्छ वातावरणात एक 'खगोलशास्त्रीय एकक' अंतरावर व सूर्य माथ्यावर असताना दर चौरस मीटरला १३७० वॅट्स (Watts) इतकी आहे. ही ऊर्जा नैसर्गिक तसेच कृत्रिम क्रियांमध्ये वापरली जाते. [[प्रकाश संश्लेषण]] या क्रियेत [[वनस्पती]] [[सूर्यप्रकाश]] शोषून ती ऊर्जा रसायनिक ऊर्जेत परिवर्तित करतात. तर प्रत्यक्ष तापवण्यासाठी किंवा सौरघटांद्वारे ती विद्युतशक्तीमध्ये परिवर्तित करून वापरता येते. [[पेट्रॊलियम]] किंवा अन्य जीवाश्म इंधनामध्ये असणारी ऊर्जा ही फ़ार पूर्वीच्या वनस्पतींनी प्रकाश संश्लेषणाद्वारे साठवलेलीच ऊर्जा आहे. सूर्यप्रकाशात अनेक जीवशास्त्रीय गुणधर्म आहेत. सूर्यापासून निघणाऱ्या अतिनील किरणांमध्ये जंतुनाशक गुणधर्म असतात. त्यामुळे ही किरणे [[जंतुनाशक]] म्हणूनही वापरतात. या किरणांमुळे त्वचा जळू शकते (sun burn). पण हीच किरणे त्वचेला 'डी' [[जीवनसत्त्व]] बनविण्यासाठी आवश्यक असतात. [[अतिनील किरण]] ही वातावरणात शोषली जातात. त्यामुळे अक्षांशानुसार या किरणांचे प्रमाण बदलत जाते. ध्रुवप्रदेशात कमी तर विषुववृत्ताजवळ जास्त असते. या फ़रकामुळे अनेक प्रकारचे [[जैववैविध्य]] तसेच मनुष्याच्या त्वचेच्या रंगातही स्थानानुसार फ़रक आढळतो. ==सूर्याचा गाभा== सूर्याच्या गाभ्याची त्रिज्या सूर्याच्या एकूण त्रिज्येच्या २०-२५% आहे असे समजले जातं. <ref name="Garcia2007"> {{जर्नल स्रोत |last=García |first=R. |coauthors=et al. |वर्ष=2007 |title=Tracking solar gravity modes: the dynamics of the solar core |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=316 |issue=5831 |pages=1591–1593 |bibcode=2007Sci...316.1591G |doi=10.1126/science.1140598 |pmid=17478682 |ref=harv }}</ref> गाभ्याची घनता {{val|150|u=ग्रॅ/सेमी^३}}<ref name="Basu"> {{जर्नल स्रोत |last1=Basu |first1=S. |coauthors=''et al.'' |वर्ष=2009 |title=Fresh insights on the structure of the solar core |journal=[[The Astrophysical Journal]] |volume=699 |issue=699 |page=1403 |arxiv=0905.0651 |bibcode=2009ApJ...699.1403B |doi=10.1088/0004-637X/699/2/1403 }}</ref><ref name=NASA1>{{संकेतस्थळ स्रोत |दिनांक=18 January 2007 |title=NASA/Marshall Solar Physics |दुवा=http://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |प्रकाशक=[[Marshall Space Flight Center]] |accessdate=2009-07-11 |archive-date=2019-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329081742/https://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |url-status=dead }}</ref> (पाण्याच्या १५० पट) आणि तापमान साधारण १.५७ कोटी [[केल्व्हिन]] (K) आहे.<ref name=NASA1/> [[सोहो]] (Solar and Heliospheric Observatory/SOHO) ने केलेल्या निरीक्षणांवरून सूर्याचा गाभा त्याबाहेर असणाऱ्या प्रारण विभागापेक्षा अधिक वेगाने फिरत असावा असा अंदाज बांधलेला आहे.<ref name="Garcia2007"/> सूर्याच्या बहुतांश आयुष्यात सौरऊर्जा अणूमीलनातून [[nuclear fusion]] तयार होते. याला [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]] असंही नाव आहे. यात [[हायड्रोजन]]चे [[हेलियम]]मधे रूपांतर होते. Through most of the Sun's life, energy is produced by [[nuclear fusion]] through a series of steps called the [[Proton-proton chain reaction|p–p (proton–proton) chain]]; this process converts [[hydrogen]] into [[helium]].<ref> {{Cite conference |last=Broggini |first=C. |year=2003 |title=Nuclear Processes at Solar Energy |दुवा=http://www.slac.stanford.edu/econf/C030626 |booktitle=Physics in Collision, Proceedings of the XXIII International Conference |page=21 |arxiv=astro-ph/0308537 |bibcode=2003phco.conf...21B |ref=harv }}</ref> सूर्यातली फक्त ०.८% ऊर्जा कार्बन-नायट्रोजन-ऑक्सिजन-चक्रातून मिळते. [[CNO cycle]].<ref name=jpcs271_1_012031> {{जर्नल स्रोत |last1=Goupil |first1=M. J. |last2=Lebreton |first2=Y. |last3=Marques |first3=J. P. |last4=Samadi |first4=R. |last5=Baudin |first5=F. |वर्ष=2011 |title=Open issues in probing interiors of solar-like oscillating main sequence stars 1. From the Sun to nearly suns |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=271 |issue=1 |page=012031 |arxiv=1102.0247 |bibcode=2011JPhCS.271a2031G |doi=10.1088/1742-6596/271/1/012031 }}</ref> ==सूर्याचे चुंबकीय क्षेत्र== सूर्याला स्वतःचे चुंबकीय क्षेत्र आहे. सूर्याचे चुंबकीय क्षेत्र साधारण पट्टीचुंबकाच्या प्रकारचे आहे. पण सूर्य हा वायूंचा गोळा असल्यामुळे त्यात पुढे क्लिष्टता निर्माण होते. सूर्याच्या चुंबकीय रेषा या वायूंमधे अडकल्या आहेत. सामान्य वापरातले उदाहरण बघायचे झाले तर इलॅस्टिक ज्याप्रकारे कापडामधे शिवून अडकवले जाते, साधारण तशाच प्रकारे या चुंबकीय रेषा वायूंमधे अडकल्या असतात. कापड जसे फिरवले जाते तसे इलॅस्टिक फिरते. चुंबकीय क्षेत्राची क्लिष्टताही अशाच प्रकारे निर्माण होते. चुंबकीय रेषा सूर्याच्या पृष्ठभागावरही असतात. जिथे त्या तुटतात तिथे पृष्ठभागाचे तापमान कमी होते. कारण खालच्या भागातून अभिरसणाच्या बुडबुड्यांमधून येणारी ऊर्जा तुटलेल्या चुंबकीय रेषांमुळे अडवली जाते. त्या ठराविक भागापर्यंत कमी ऊर्जा आल्यामुळे हा भाग तुलना करताना (कॉन्ट्रास्टमुळे) काळपट दिसतो. सूर्याच्या पृष्ठभागाचं सरासरी तापमान ६००० केल्व्हिन असतं तर या काळ्या भागात साधारण ३००० केल्व्हिन. या काळ्या भागाला [[सौर डाग]] (sun spot) म्हणतात. साधारणतः एक सौर डाग पृथ्वीच्या आकाराशी तुलना करता येईल एवढा मोठा असतो. उजव्या बाजूच्या चित्रात तुलनेसाठी सौर डाग आणि पृथ्वी एकाच स्केलवर दाखवले आहेत. चित्राच्या मध्याच्या जवळ असणारा हा डाग सरासरी आकाराचा आहे. सौर डागांच्या मधोमध गडद भाग असतो ज्याला umbra आणि फिकट भागाला penumbra असे म्हणतात. या डागाच्या मध्यातून तंतूसारख्या बाहेर आलेल्या काळ्या रेषा दिसत आहेत. या काळ्या रेषाची चुंबकाभोवती लोखंडाचे कणांची रचना असते, त्याच प्रकारची दिसते. सौर डागांमधे चुंबकीय क्षेत्राचे योगदान त्यातूनच लक्षात यावे. चित्रात मध्याच्या उजव्या बाजूला एक मोठा सौर डाग दिसत आहे आणि त्याच्या खाली एक छोटा डाग आहे. अनेक छोटे डाग एकत्र येऊन कधी कधी असा मोठा आणि अतिशय गुंतागुंतीची रचना असणारा मोठा सौर डाग तयार होतो. https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF&action=edit&section=3 ==सूर्यग्रहण== सूर्य आणि पृथ्वी यांच्या दरम्यान येऊन चंद्राने पृथ्वीवरून दिसणारा सूर्याचा दर्शनी भाग (अंशतः वा संपूर्ण) झाकला की सूर्यग्रहण होते. अशी स्थिती अमावास्येला होत असल्याने सूर्यग्रहण फक्त अमावास्येला होऊ शकते. अर्थात प्रत्येक अमावास्येला ग्रहण नसते. सूर्याला [[राहू]] किंवा [[केतू]] यांपैकी एखाद्या राक्षसाने गिळले की सूर्याला ग्रहण लागते, अशी सांस्कृतिक कविकल्पना आहे. सूर्य हा [[राहू]] किंवा [[केतू]], या भारतीय ज्योतिर्विज्ञांनी ग्रह म्हणून मानलेल्या पृथ्वीच्या भ्रमणकक्षेवरील दोन बिंदूंपैकी एका बिंदूवर आला की सूर्यग्रहण होते, या तथ्यावर ही सांस्कृतिक कविकल्पना आधारित आहे. सूर्यग्रहणकालाच्या तीन स्थिती असतात. <br/> १. स्पर्श - <br/> २. मध्य - <br/> ३. मोक्ष <br/> ==सूर्याचे आकाशातील भ्रमण== सूर्य ठराविक काळानंतर एका तारकासमूहामधून दुसऱ्या तारकासमूहामध्ये जातांना दिसतो. सूर्याच्या या मार्गास क्रांतिवृत्त असे म्हणतात. या मार्गाचे प्रत्येकी तीस अंशाचे असे बारा भाग केले आहेत. या प्रत्येक भागात सव्वादोन नक्षत्रे (तारकापुंज) येतात. ही २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे मिळून जो तारकासमूह बनतो त्याला एक राशी असे म्हणतात. असे एकूण १२ तारकासमूह आहेत. ह्या राशी क्रमवार मेष, वृषभ, मिथुन, कर्क, सिंह, कन्या, तूळ, वृश्चिक, धनु, मकर, कुंभ, मीन अशा आहेत. ज्या वेळी राशींची संकल्पना मांडण्यात आली त्या वेळी 'वसंतसंपात' बिंदू मेष राशीमध्ये होता म्हणूनच मेष ही सुरुवातीची रास मानली जाते. अभिजित नावाचे एक २८वे एक-चरणी नक्षत्र मानले जाते. हे छोटे नक्षत्र उत्तराषाढा आणि श्रवण यां नक्षत्रांदरम्यान येते. अभिजित नक्षत्रात सूर्य २१ ते २३ जानेवारी या काळात असतो. प्रत्येक नक्षत्राचे चार चरण (भाग) आहेत अशी कल्पना केली आहे. त्यामुळे काही पूर्ण नक्षत्रे व काही नक्षत्रांचे काही चरण मिळून एक रास बनते. एका राशीत २। (सव्वा दोन) नक्षत्रे म्हणजे नक्षत्रांचे एकूण नऊ चरण असतात. चरण दाखवण्याची पद्धत अशी :- आश्विनी-१, मृग-२, चित्रा-३, ४, विशाखा-४ म्हणजे अनुक्रमे - आश्विनी नक्षत्राचा पहिला चरण, मृगाचा दुसरा, चित्राचा तिसरा व चौथा चरण, आणि विशाखाचा चौथा चरण. == सूर्याच्या प्रत्येक राशीत व नक्षत्रात राहण्याच्या अंदाजे तारखा== * कन्या रास : १७ सप्टेंबर ते १६ ऑक्टोबर * कर्क रास: १६ जुलै ते १६ ऑगस्ट * कुंभ रास : १३ फेब्रुवारी ते १३ मार्च * तूळ रास : १७ ऑक्टोबर ते १५ नॊव्हेंबर * धनु रास : १६ डिसेंबर ते १३ जानेवारी * मकर रास : १४ जानेवारी ते १२ फेब्रुवारी * मिथुन रास : १५ जून ते १५ जुलै * मीन रास : १४ मार्च ते १३ एप्रिल * मे़ष रास : १४ एप्रिल ते १३ मे * वृश्चिक रास : १६ नोव्हेंबर ते १५ डिसेंबर * वृषभ रास : १४ मे ते १४ जून * सिंह रास : १७ ऑगस्ट ते १६ सप्टेंबर ------- * आश्विनी नक्षत्र : १४ एप्रिल ते २६ एप्रिल * भरणी नक्षत्र : २७ एप्रिल ते १० मे * कृत्तिका नक्षत्र : ११ मे ते २४ मे * रोहिणी नक्षत्र : २५ मे ते ७ जून * मृग नक्षत्र : ८ जून ते २१ जून * आर्द्रा नक्षत्र : २२ जून ते ५ जुलै * पुनर्वसू नक्षत्र : ६ जुलै ते १९ जुलै * पु़्ष्य नक्षत्र : २० जुलै ते २ ऑगस्ट * आश्ले़षा नक्षत्र : ३ ऑगस्ट ते १६ ऑगस्ट * मघा नक्षत्र : १७ ऑगस्ट ते २९ ऑगस्ट * पूर्वा (फाल्गुनी) नक्षत्र : ३० ऑगस्ट ते १२ सप्टेंबर * उत्तरा (फाल्गुनी) नक्षत्र : १३ सप्टेंबर ते २६ सप्टेंबर * हस्त नक्षत्र : २७ सप्टेंबर ते ९ ऑक्टोबर * चित्रा नक्षत्र : १० ऑक्टोबर ते २३ ऑक्टोबर * स्वाती नक्षत्र : २४ ऑक्टोबर ते ५ नॊव्हेंबर * विशाखा नक्षत्र : ६ नोव्हेंबर ते १८ नॊव्हेंबर * अनुराधा नक्षत्र : १९ नोव्हेंबर ते २ डिसेंबर * ज्येष्ठा नक्षत्र : ३ डिसेंबर ते १५ डिसेंबर * मूळ नक्षत्र : १६ डिसेंबर ते २८ डिसेंबर * पूर्वाषाढा नक्षत्र : २९ डिसेंबर ते १० जानेवारी * उत्तराषाढा नक्षत्र : ११ जानेवारी ते २३ जानेवारी * श्रवण नक्षत्र : २४ जानेवारी ते ५ फेब्रुवारी * धनिष्ठा नक्षत्र : ६ फेब्रुवारी ते १८ फेब्रुवारी * शततारका नक्षत्र : १९ फेब्रुवारी ते ३ मार्च * पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्र : ४ मार्च ते १७ मार्च * उत्तराभाद्रपदा नक्षत्र : १८ मार्च ते ३० मार्च * रेवती नक्षत्र : ३१ मार्च ते १३ एप्रिल ==सौरऋतू- प्रारंभाच्या अंदाजे तारखा== * वसंत ऋतू : १८ फेब्रुवारी * ग्रीष्म ऋतू : १९ एप्रिल * वर्षा ऋतू : २१जून * शरद ऋतू : २२ ऑगस्ट * हेमंत ऋतू : २३ ऑक्टोबर * शिशिर ऋतू : २१ डिसेंबर == मानवी संस्कृतीतील सूर्याचे स्थान == मानवी संस्कृतीमध्ये आणि विशेषतः हिंदू धर्मामध्ये सूर्याला विशेष महत्त्व आहे. भारतात ओडीशामध्ये समुद्रकिनारी [[कोणार्क सूर्य मंदिर|कोणार्क]] येथे सूर्यमंदिर आहे. महर्षी व्यास यांनी रचिलेल्या [[नवग्रह स्तोत्र|नवग्रह स्तोत्रात]] असे म्हणले आहे - जपाकुसुम संकाशं काश्यपेयं महद्‌द्युतिम् । तमोरिंसर्वपापघ्नं प्रणतोऽस्मि दिवाकरम् ॥ अर्थात, व्यास म्हणतात, जास्वंदाच्या फुलाप्रमाणे लाल रंग असलेल्या, कश्यप ऋषीचा पुत्र असलेला, तेजस्वी, अंधाराचा शत्रू आणि पापनाशक असलेल्या दिवाकराला (सूर्याला) मी प्रणाम करतो. ==भारतीय भाषांमधली सूर्याची नावे== सूर्याची नावे ही अनेक असली तरी त्यांपैकी 'सूर्य' हे नाव दैनंदिन व्यवहारात आणि खगोलशास्त्रीय उल्लेखात वापरतात. 'रवि', 'भानु' व 'अर्क' ही नावे पंचांगात असतात आणि 'रवि' हे नाव जन्म-लग्न कुंडलीत असते. सूर्यनमस्कार घालताना सूर्याची विशिष्ट १२ नावे उच्चारली जातात. असे असले तरी, काव्यामध्ये मात्र सूर्याच्या अनेक नावांपैकी कोणतेही नाव असू शकते. ==सूर्यनमस्कार== [[सूर्यनमस्कार]] हा क्रमाक्रमाने साष्टांग नमस्कार घालत व्यायाम करण्याचा एक प्रकार आहे. प्रत्येक नमस्काराच्या आधी सूर्याचे एक नाव उच्चारून नमस्कार घालण्याची प्रथा आहे. ही बारा नावे या क्रमाने घेतात. :- # ॐ मित्राय नम:। # ॐ रवये नम:। # ॐ सूर्याय नम:। # ॐ भानवे नम:। # ॐ खगाय नम:। # ॐ पूष्णे नम:। # ॐ हिरण्यगर्भाय नम:। # ॐ मरीचये नम:। # ॐ आदित्याय नम:। # ॐ सवित्रे नम:। # ॐ अर्काय नम:। # ॐ भास्कराय नम:॥ == सूर्याचे निरीक्षण == {{ संदर्भयादी}} {{सूर्यमाला}} [[वर्ग:सूर्यमाला]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] fbvq3xiv38ryaql55uy7a9xr7svfpc0 4 3470 2686550 1789854 2026-05-29T04:15:49Z Dharmadhyaksha 28394 2686550 wikitext text/x-wiki '''[[मे ३०]]''': [[चित्र:Ziaur Rahman 1979.jpg|120px|झिया उर रहमान|right]] * [[इ.स. १४३१|१४३१]] - फ्रांसच्या [[रोआँ]] शहरात [[जोन ऑफ आर्क|जोन ऑफ आर्कला]] जाळून मृत्युदंड. * [[इ.स. १९८१|१९८१]] - [[बांग्लादेश|बांग्लादेशी]] राष्ट्रपती [[झिया उर रहमान]] (''चित्रित'') यांची चट्टग्राम येथे बांगलादेशच्या लष्कराने हत्या केली. * [[इ.स. २०१३|२०१३]] - [[नायजेरिया]]ने काद्याद्वारे [[समलिंगी विवाह|समलिंगी विवाहावर]] बंदी आणली. '''जन्म:''' * [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[जगमोहन दालमिया]], [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआईचे]] अध्यक्ष * [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[परेश रावळ]], भारतीय अभिनेते, चित्रपट निर्माते आणि राजकारणी '''मृत्यू:''' * [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[देवदत्त रामकृष्ण भांडारकर]], [[प्राच्यविद्या]] संशोधक. * [[इ.स. १९६०|१९६०]] - [[बोरिस पास्तरनाक]], रशियन लेखक व कवी, [[नोबेल पारितोषिक|नोबेल पारितोषिकविजेते]]. * [[इ.स. १९६८|१९६८]] - [[सावळाराम लक्ष्मण हळदणकर]], [[:वर्ग:मराठी चित्रकार|मराठी चित्रकार]]. मागील दिनविशेष: [[मे २९]] - [[मे २८]] - [[मे २७]] <div align="right"> [[विकिपीडिया:दिनविशेष/मे|संग्रह]] </div><noinclude> [[वर्ग:विकिप्रकल्प दिनविशेष]] </noinclude> 5z7c4fzzt82nk0txcgkqxfokw6gf407 4 3473 2686562 2479563 2026-05-29T04:45:47Z Dharmadhyaksha 28394 2686562 wikitext text/x-wiki '''[[मे ३१]]''': [[जागतिक तंबाखूसेवन विरोधी दिन]] [[चित्र:Rms titanic colorized.png|120px|उजवे]] * [[इ.स. १९११|१९११]] - [[टायटॅनिक|आर.एम.एस. ''टायटॅनिक'']] (''चित्रित'') हे प्रवासी जहाज [[बेलफास्ट]] येथून आपल्या पहिल्या व शेवतच्या प्रवासास निघाले. * [[इ.स. १९७३|१९७३]] - इंडियन एअरलाइन्स फ्लाइट ४४० हे दिल्ली विमानतळावर उतरतांना कोसळले. '''जन्म:''' * [[इ.स. १७२५|१७२५]] – [[अहिल्याबाई होळकर]], मराठा साम्राज्यातील महाराणी (चित्रित) * [[इ.स. १९१०|१९१०]] – [[भा. रा. भागवत]], मराठी बालसाहित्यकार आणि विज्ञान कथाकार. * [[इ.स. १९३१|१९३१]] – [[जॉन रॉबर्ट श्रीफर]], अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ. '''मृत्यू:''' * [[इ.स. १८७४|१८७४]] – [[भाऊ दाजी लाड]], प्राच्यविद्यापंडित आणि समाजसेवक. * [[इ.स. २००२|२००२]] – [[सुभाष गुप्ते]], भारतीय क्रिकेट खेळाडू. * [[इ.स. २०२२|२०२२]] - [[के.के. (गायक)|के.के.]], भारतीय गायक मागील दिनविशेष: [[मे ३०]] – [[मे २९]] – [[मे २८]] <div align="right"> [[विकिपीडिया:दिनविशेष/मे|संग्रह]] </div><noinclude> [[वर्ग:विकिप्रकल्प दिनविशेष]] </noinclude> qzkc00xh4nrqll8gw4fo0zvbt3exqed 0 4606 2686469 2564250 2026-05-28T16:45:01Z अभय नातू 206 साचा 2686469 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} {{बदल}} {{संदर्भहीन लेख}} [[चित्र:Pi-unrolled-720.gif|thumb|right|400 px|वर्तुळाचा व्यास १ असेल तर त्याचा परीघ <math>\pi</math> इतका आहे]] '''पाय (π)''' हा स्थिरांक [[वर्तुळ|वर्तुळाच्या]] [[परीघ]] आणि [[व्यास]] यांच्या लांबीचे [[गुणोत्तर]] दर्शवतो. या स्थिरांकाचे मूल्य अदमासे ३.१४१५९२६५४ इतके आहे. गणनाच्या (calculation) सोयीकरिता हे जवळपास २२/७ किंवा ३५५/११३ असेही धरले जाते. [[रेडियन]] या [[आंतरराष्ट्रीय गणना पद्धती]] अथवा [[मेट्रिक पद्धती]]तील [[कोन|कोनाच्या]] [[एकक|एककाचा]] पायशी जवळचा संबंध आहे. एका पूर्ण वर्तुळाचे ३६० अंश अथवा २π रेडियन होतात, असे गृहीत धरले आहे. त्यामुळे, वर्तुळाच्या ज्या दोन [[त्रिज्या|त्रिज्यांमधील]] [[कंस (चाप)|कंसाची]] लांबी त्या वर्तुळाच्या त्रिज्येइतकी आहे, अशा दोन त्रिज्यांमधील कोनाचे माप एक रेडियन होते. == "पाय" <math>(\pi)</math>संबंधित काही चित्तवेधक गोष्टी == {{विकिकरण}} पायची किंमत २५६/८१ (म्हणजे दशांश पद्धतीत ३.१६०४९३८२७) असल्याचे "रिंड पॅपिरस" ह्या नावाने आता ओळखल्या जाणाऱ्या सुमारे ४००० वर्षांपूर्वीच्या एका मिसरी (इजिप्शियन) [[भूर्जपत्र|भूर्जपत्रावर]] नमूद केले आहे.वेगवेगळ्या प्राचीन बाबिलोनी आणि मिसरी लिखाणांमध्ये पायची मोघम किंमत ३, ३-१/६ (तीन पूर्णांक एकषष्ठांश), ३-१/७, किंवा ३-१/८ अशी असल्याचे उल्लेखही आहेत. आताच्या इराक देशात प्राचीन काळी बाबिलोन शहर हे एक संस्कृतीचे माहेरघर होते. २,२४० वर्षांपूर्वी सध्याच्या [[ग्रीस|ग्रीसमधल्या]] सीरॅक्यूजमध्ये रहाणाऱ्या आर्किमिडीज ह्या अतिबुद्धिमान गणितज्ज्ञाने पायची हवी तितकी अचूक किंमत काढायची बहुकोनी आकृतींवर आधारलेली एक अभिजात पद्धत शोधून काढली, आणि तीच पद्धत पुढे सुमारे १८०० वर्षे लोक वापरत असत. [[गणित|गणितात]] "irrational" (गैरगुणोत्तरी) ह्या [[विशेषण|विशेषणाने]] आकड्यांचा एक विशिष्ट गट ओळखला जातो. पाय हा त्या गटात मोडतो. त्या गटातल्या इतर आकड्यांप्रमाणेच पाय दोन पूर्णांकाच्या गुणोत्तराने दर्शवता येत नाही. साहजिकच त्याची किंमत दशांश पद्धतीत दाखवताना आकड्यांची पुनरावृत्ती होत नाही. म्हणजे ३.१४१५९ मधल्या शेवटच्या ९ च्या उजवीकडे कितीही आकडे कितीही शोधले तरी ते आकडे पुरेसे ठरणार नाहीत, आणि त्याच्या जोडीला त्या आकड्यांमध्ये कोणतीही साचेबंद पुनरावृत्ती कदापि असणार नाही! पायची "गैरगुणोत्तरी" जोहॅन लॅंबर्ट ह्या बुद्धिमान (स्वयंशिक्षित) जर्मन गणितज्ञांनी १७६८ साली सिद्ध केली. प्राचीन [[भारत|भारतात]] [[आर्यभट]] नावाचे निदान दोन गणितज्ञ होऊन गेले. त्यांपैकी इ.स. ४७६ ते ५५० ह्या काळात आयुष्य जगलेले पहिले आर्यभट बहुधा सध्याच्या [[केरळ]] विभागात जन्मले होते आणि त्यांनी मोठेपणी बहुधा सध्याच्या [[पाटणा]] शहरात --त्यांच्या वेळच्या कुसुमपूर नगरात-- वास्तव्य केले होते. पायची किंमत त्यांनी ३.१४१६ अशी नक्की मुक्रर केली होतीच, शिवाय पाय हा एक "गैरगुणोत्तरी" अंक असल्याचेही त्यांना माहित होते. सुप्रसिद्ध भारतीय गणितज्ञ श्रीनिवास रामानुजन यांनी <math>\pi</math> साठी अनेक सूत्रे दिली आहेत. त्यातले एक याप्रमाणे आहे: <math>\frac{1}{\pi} = \frac{\sqrt{8}}{9801} \sum_{n=0}^{\infty} \frac{(4n)! (1103 + 26390n)}{(n!)^4 396^{4n} }</math> येथे <math> n! = n(n-1)(n-2) ... .3.2.1 </math> आणि <math> 0! = 1.</math> उदा० <math> 3! = 6, 4! = 24.</math> (उत्साही वाचकांनी आपल्या calculator वर वरील सूत्रातील सुरुवातीच्या काही पदांची बेरीज करून पहावी. पहिल्या २ पदांतच ८-९ दशांशापेक्षा अधिक अचूक उत्तर आपल्याला मिळेल.) पायच्या अधिकात अधिक अचूक किंमतीतले दशांश चिह्नाच्या उजवीकडचे १,२४१,१००,०००,००० इतके आकडे एका अतिप्रभावी [[संगणक|संगणकाच्या]] साह्याने शोधण्याचा अचाट उपक्रम [[जपान]]मधल्या [[टोक्यो विद्यापीठ|तोक्यो विद्यापीठातल्या]] डॉ. कनादा ह्यांनी त्यांच्या काही सहकाऱ्यांसमवेत [[इ.स. २००२]] साली केला. (ते सगळे आकडे ह्या लेखातल्या अक्षरांच्या आकारात छापण्याकरता नेहमीच्या आकाराची सुमारे ३८३,०००,००० पाने लागतील! डॉ. कनादांनी ते सगळे अंक अर्थात कागदांवर छापले नव्हते! पण ते [[अंक]] त्यांनी कोणत्या पद्धतीने ठरवले असतील आणि त्यांपैकी एकूण एक अंकांची अचूकता त्यांनी कशी ठरवली केली असेल ह्या दोन्ही बाबी कुतूहलाच्या खास आहेत.) कोणत्याही व्यासाच्या वर्तुळाचा १,२४१,१००,०००,००० दशांश अंकांपर्यंत अचूक [[परीघ]] जाणून घेण्याची जर कोणाला गरज भासली तर त्याला डॉ. कनादा मदत करू शकतील! जगातल्या सर्वांत जास्त प्रभावी संगणकाच्या कार्यक्षमतेचे परीक्षण करण्याच्या मुख्य हेतूने डॉ. कनादांनी तो उपक्रम केला होता. ह्या लेखाच्या निदान काही वाचकांना कुठल्यातरी वर्तुळाकृति गोष्टीचा [[व्यास]] मोजून तिचा परीघ निदान २७५ दशांश अंकांपर्यंत अचूक जाणून घेण्याची गरज नक्कीच असणार :), म्हणून त्यांच्याकरता पायच्या किंमतीतले पहिले २७५ दशांश अंक येथे दिले आहेत! : 3.141592653589793238462643383279502884197169399375105820974944592307816406286 20899862803482534211706798214808651328230664709384460955058223172535940812848 11174502841027019385211055596446229489549303819644288109756659334461284756482 3378678316527120190914564856692346034861045432 गणितज्ञानात सर्वांत महत्त्वाचे असे पाच अचल अंक गणितज्ञ मानतात त्यात पाय हा एक अंक आहे. 0, 1,"e", आणि "i" ही उरलेल्या अंकांची चौकडी आहे. ("e" हा पायसारखाच एक महत्त्वाचा "गैरगुणोत्तरी" अंक आहे. त्याची मोघम किंमत आहे 2.718281828459045235306....; "i" हे चिह्न "imaginary" ["काल्पनिक"] ह्या विशेषणाने ओळखल्या जाणाऱ्या अंकांकरता वापरण्याची रूढी आहे. "i"ची किंमत -1च्या वर्गमुळाइतकी असते.) "ऑइलरची एकता" ह्या नावाने गणितज्ञानात एक महत्त्वाचे समीकरण प्रसिद्ध आहे. त्या समीकरणात वरच्या नेमक्या पाच अंकांचा समावेश आहे आणि ते समीकरण आहेही कमालीचे सुटसुटीत! निसर्गातल्या एका मोठ्या आश्चर्याचे ते समीकरण असे आहे: <math>e^{i \pi} + 1 = 0.</math> [[लिओनार्ड ऑइलर]] आणि जोहॅन लॅंबर्ट एकमेकांचे आणि महाराष्ट्रातल्या अल्पायुषी माधवराव पेशव्यांचे समकालीन होते. == बाह्य दुवे == <br /> [[वर्ग:भूमिती]] [[वर्ग:त्रिकोणमिती]] [[वर्ग:अव्यय राशी]] rs9fu16d0m8bccdehdvor3bgh6iq3ea 0 6703 2686527 2676960 2026-05-29T02:54:45Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686527 wikitext text/x-wiki {{बदल}} '''अहिल्यानगर जिल्हा''' हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील सर्वात मोठा जिल्हा आहे. जिल्ह्यात सर्वाधिक साखर कारखाने आहेत. प्रवरानगर येथे आशिया खंडातील पहिला सहकारी साखर कारखाना स्थापन झाला होता. [[शिर्डी]] येथील साईबाबा मंदिर याच जिल्ह्यातील [[राहाता तालुका]] यात आहे. {{माहितीचौकट भारतीय जिल्हा |जिल्ह्याचे_नाव = अहिल्यानगर जिल्हा | स्थानिक_नाव = नगर जिल्हा |चित्र_नकाशा = Ahmednagar_in_Maharashtra_(India).svg |अक्षांश- रेखांश = |राज्याचे_नाव = महाराष्ट्र |विभागाचे_नाव = [[नाशिक]] |मुख्यालयाचे_नाव = [[अहिल्यानगर]] |तालुक्यांची_नावे = १. [[अकोले तालुका|अकोले]] २. [[कर्जत तालुका|कर्जत]] ३. [[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]] ४. [[जामखेड तालुका|जामखेड]] ५. [[नगर तालुका|नगर]] ६. [[नेवासा तालुका|नेवासा]] ७. [[पाथर्डी तालुका|पाथर्डी]] ८. [[पारनेर तालुका|पारनेर]] ९. [[राहाता तालुका|राहाता]] १०. [[राहुरी तालुका|राहुरी]] ११. [[शेवगाव तालुका|शेवगाव]] १२. [[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा]] १३. [[श्रीरामपूर तालुका|श्रीरामपूर]] १४. [[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] |क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी = १७,४१३ |लोकसंख्या_एकूण = ४५,४३,०८० |जनगणना_वर्ष = २०११ |लोकसंख्या_घनता = २६० |शहरी_लोकसंख्या = १७.६७% |साक्षरता_दर = ८०.२२% |लिंग_गुणोत्तर = ९३९ |प्रमुख_शहरे = [[अहिल्यानगर]], [[श्रीरामपूर]], [[शिर्डी]], [[संगमनेर]] [[श्रीगोंदा]] |जिल्हाधिकार्यांचे_नाव = डॉ. पंकज आशिया |लोकसभा_मतदारसंघाची_नावे = १.[[अहमदनगर लोकसभा मतदारसंघ|अहमदनगर]] <br /> २.[[शिर्डी लोकसभा मतदारसंघ|शिर्डी]] |खासदारांची_नावे = १. [[निलेश लंके]]<br /> २. [[भाऊसाहेब वाकचौरे]] |पर्जन्यमान_मिमी = ५०१.८ |संकेतस्थळ = https://ahilyanagar.maharashtra.gov.in |वाहन_नोंदणी=महा-१६, महा-१७ |पालकमंत्री=[[राधाकृष्ण विखे पाटील]]}} == नामांतर == {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर | पदवी = | चित्र = Ahilya Bai Holkar.jpg | चित्र_शीर्षक = महाराणी पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर |}} महाराष्ट्र राज्य मंत्रिमंडळाने १३ मार्च २०२४ रोजी १८ व्या शतकातील [[अहिल्यादेवी होळकर|मराठा राणी अहिल्यादेवी होळकर]] यांच्या नावावरून अहमदनगर जिल्ह्याचे 'अहिल्यानगर' असे नामकरण करण्यास औपचारिक मान्यता दिली. त्यानंतर भारत सरकार ने नाव बदलण्याचे सर्व निकष पूर्ण करून दिनांंक ४ ऑक्टोबर २०२४, अन्वयेे “अहमदनगर” शहराचेे नाव बदलून ते “अहिल्यानगर” असेे केले आणि त्यानंतर महाराष्ट्र सरकार ने लगेच चार दिवसात राजपत्र काढून दिनांक ८ ऑक्टोबर २०२४ रोजी जिल्हा, तालुका, उपविभाग आणि गाव यांचे नाव बदलून अहिल्यानगर असे केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ahilyanagar.maharashtra.gov.in|title=Ahilyanagar District website|url-status=live}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nashik/ahmednagar-officially-renamed-ahilyanagar-a-tribute-to-warrior-queen-ahilyabai-holkar/articleshow/114095693.cms|title=Times of india|url-status=live}}</ref> == भौगोलिक स्थान == [[अहिल्यानगर]] जिल्हा [[महाराष्ट्र]] राज्याच्या पश्चिम भागात आहे. या जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ १७,४१२ किमी^२ असून क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने महाराष्ट्रातील सर्वात मोठा जिल्हा म्हणून ओळखला जातो. या जिल्ह्याच्या उत्तरेस [[नाशिक जिल्हा|नाशिक]] व [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा|छत्रपती संभाजीनगर]], पूर्वेस [[बीड जिल्हा|बीड]], दक्षिणेस [[सोलापूर जिल्हा|सोलापूर]] व [[धाराशिव जिल्हा|धाराशिव]] आणि पश्चिमेस [[पुणे जिल्हा|पुणे]] व [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]] हे जिल्हे आहेत. [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्याला मराठवाड्याचे प्रवेशद्वार म्हणून देखील ओळखले जाते. [[अकोले तालुका|अकोले तालुक्यातील]] डोंगराळ भागात [[भंडारदरा धरण|भंडारदरा]] येथे [[प्रवरा नदी]]वर १९२६ मध्ये धरण बांधण्यात आले आहे. भारतातील जुन्या धरणांत याचा समावेश केला जातो/आहे. [[मुळा नदी (अहिल्यानगर जिल्हा)|मुळा नदीवर]] जिल्ह्यातील सर्वांत मोठे धरण [[राहुरी तालुका|राहुरी]] तालुक्यात बांधण्यात आले आहे. या प्रकल्पातून [[अहिल्यानगर]] शहराला पाणी पुरवठा केला जातो. येथील जलाशयास [[मुळा धरण|ज्ञानेश्वरसागर]] असे म्हणले जाते. [[अहिल्यानगर]] सिंचनात प्रामुख्याने विहिरींचा वाटा जास्त आहे. भौगोलिक दृष्ट्या या जिल्ह्याची तीन भागात विभागणी होते- * पश्चिमेकडील डोंगराळ प्रदेश [[अकोले तालुका]] आणि [[संगमनेर तालुका]] यांचा यात समावेश होतो. अजोबा, बाळेश्वर आणि [[हरिश्चंद्रगड]] यांसोबत अनेक शिखरे याच भागात आहेत. [[कळसूबाई शिखर|कळसूबाई]], जे महाराष्ट्रातील सर्वोच्च शिखर आहे, १६४६ मीटर याच भागात आहे. * मध्य भागातील पठारी प्रदेश [[पारनेर तालुका]] आणि [[नगर तालुका]] आणि [[संगमनेर तालुका|संगमनेर तालुक्याचा]], [[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा तालुक्याचा]] व [[कर्जत तालुका (अहमदनगर)|कर्जत तालुक्याचा]] काही भर यात मोडतो. * उत्तरेकडील आणि दक्षिणेकडील पठारी प्रदेश यात [[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]], [[राहाता तालुका|राहाता]], [[श्रीरामपूर तालुका|श्रीरामपूर]], [[राहुरी तालुका|राहुरी]], [[नेवासा तालुका| नेवासा]], [[शेवगाव तालुका|शेवगाव तालुक्याचा]] उत्तरेकडील प्रभाग येतो. या भागात [[गोदावरी नदी|गोदावरी]], [[प्रवरा नदी|प्रवरा]], [[घोड नदी|घोड]], [[भीमा नदी|भीमा]] आणि [[सीना नदी|सीना]] नद्यांचे खोरे येते. जिल्ह्याच्या पश्चिमेकडील भागात प्रामुख्याने [[अकोले तालुका|अकोले]] व [[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] तालुक्यांमध्ये [[सह्याद्री|सह्याद्रीच्या]] डोंगररांगा पसरलेल्या आहेत ज्या हरिश्चंद्राच्या डोंगररांगा म्हणून ओळखल्या जातात. महाराष्ट्रातील सर्वांत उंच शिखर [[कळसूबाई शिखर|कळसूबाई]] याच डोंगररांगांमध्ये [[अकोले तालुका|अकोले]] तालुक्यात आहे. जिल्ह्याचा मध्य भाग हा बाळेश्वराचे पठार या नावाने संबोधला जातो. उत्तरेकडे [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] नदीचे खोरे आहे तर दक्षिण भाग हा [[घोड नदी|घोड]], [[भीमा]] व [[सीना नदी|सीना]] या नद्यांचे खोरे म्हणून ओळखला जातो. [[गोदावरी]], [[भीमा]], [[सीना नदी|सीना]], [[मुळा नदी (अहिल्यानगर जिल्हा)|मुळा]] व [[प्रवरा नदी|प्रवरा]] या [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यातील प्रमुख नद्या असून [[आढळा नदी|आढळा]], [[घोड नदी|घोड]], कुकडी या नद्या जिल्ह्यातून वाहतात. बहुतांशी नद्या पश्चिमेकडून पूर्वेकडे वाहतात. [[गोदावरी]] या महाराष्ट्रातील प्रमुख नदीची जिल्ह्यातील लांबी सुमारे १५० कि.मी. आहे. [[प्रवरा नदी|प्रवरा]] व [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] नद्यांचा संगम [[नेवासे तालुका|नेवासे]] तालुक्यात प्रवरासंगम येथे होतो. ==हवामान== [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्याचे हवामान प्रामुख्याने उष्ण व कोरडे आहे. पश्चिमेकडील डोंगराळ भागात हवामान थंड आहे. जिल्ह्यात रोजच्या कमाल व किमान तापमानातील तफावत पाहता ती लक्षणीयरित्या जास्त असल्याचे आढळते. जिल्ह्यात पश्चिमेकडून पूर्वेकडे पाऊस कमी कमी होत जातो. प्रामुख्याने जिल्ह्याचा पूर्वेकडील भाग अवर्षणग्रस्त आहे. == दळणवळण == [[नाशिक-पुणे राष्ट्रीय महामार्ग]] (राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ६०) हा जिल्ह्यातील [[संगमनेर तालुका|संंगमनेर]] तालुक्यातून जातो. निर्मल - कल्याण (राष्ट्रीय महामार्ग क्र. २२२) हा महामार्ग जिल्ह्यातून जाणारा महत्त्वाचा रस्ता आहे. महाराष्ट्रात सर्वप्रथम (१९४८ मध्ये) महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाची (एस.टी.) बस धावली ती [[अहिल्यानगर]]- [[पुणे]] या मार्गावर. [[अहमदनगर रेल्वे स्थानक|अहिल्यानगर रेल्वे स्थानक]] हे [[दौंड]] - [[मनमाड]] रेल्वेमार्गावरील स्थानक आहे. १९७ कि.मी.चा रेल्वे (ब्रॉडगेज) मार्ग जिल्ह्यात असून [[अहिल्यानगर]] - [[बीड]] - [[परळी]] आणि पुणतांबा- [[शिर्डी]] हेे इतर रेल्वे मार्ग आहेत. [[संगमनेर|संंगमनेरहून]] [[भंडारदरा धरण|भंडारदरा धरणाकडे]] जाताना लागणारा [[विठे|विठे घाट]] व संगमनेरहून पुण्याकडे जाताना लागणारा चंदनापुरी घाट हे जिल्ह्यातील महत्त्वाचे घाट आहेत. == शिक्षण == ===विद्यापीठ=== {| class="wikitable" |- ! क्र. !! विद्यापीठाचे नाव !! गाव, तालुका !! संकेतस्थळ(वेबसाईट) |- |१||महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ||[[राहुरी तालुका|राहुरी]]||https://mpkv.ac.in/ |- |२||संजीवनी विद्यापीठ||[[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]]||https://www.sanjivani.edu.in/ |} ===अभियांत्रिकी महाविद्यालये=== {| class="wikitable" |- ! क्र. !! महाविद्यालयाचे नाव !! गाव, तालुका !! संकेतस्थळ(वेबसाईट) |- |१||डॉ. विठ्ठलराव विखे पाटील अभियांत्रिकी महाविद्यालय अहिल्यानगर ||विळद घाट, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://www.enggnagar.com |- |२||विश्वभारती अकादमीचे अभियांत्रिकी महाविद्यालय||सारोळा बद्दी,[[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://vacoea.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250330062328/https://vacoea.com/ |date=2025-03-30 }} |- |३||श्री. छत्रपती शिवाजी महाराज अभियांत्रिकी महाविद्यालय||नेप्ती,[[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://www.scoea.org |- |४||आडसूळ टेक्निकल कॅम्पस||चास,[[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://sgvssatc.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250617172151/https://sgvssatc.com/ |date=2025-06-17 }} |- |५||प्रवरा ग्रामीण अभियांत्रिकी महाविद्यालय||लोणी, [[राहाता तालुका|राहता]]||https://pravaraengg.org.in |- |६||राजीव गांधी अभियांत्रिकी महाविद्यालय||कर्जुले हर्या,[[पारनेर तालुका|पारनेर]]||https://www.rgcoe.org |- |७||अमृतवाहिनी अभियांत्रिकी महाविद्यालय||अमृतनगर, [[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] ||https://www.avcoe.org |- |८||विद्या निकेतन अभियांत्रिकी महाविद्यालय||बोटा,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] ||https://www.vidyaniketanglobal.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250618112259/https://vidyaniketanglobal.com/ |date=2025-06-18 }} |- |९||संजीवनी अभियांत्रिकी महाविद्यालय|| [[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]] ||https://sanjivanicoe.org.in{{मृत दुवा|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |१०||परिक्रमा अभियांत्रिकी महाविद्यालय||काष्टी,[[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा]] ||https://parikramaengineering.com |- |११||समाजभूषण एकनाथराव ढाकणे अभियांत्रिकी महाविद्यालय||राक्षी,[[शेवगाव तालुका|शेवगाव]] ||https://www.dhakanecoe.co.in |} * === फार्मसी === {| class="wikitable" |- ! क्र. !! महाविद्यालयाचे नाव !! गाव, तालुका !! संकेतस्थळ(वेबसाईट) |- |१||डॉ. विठ्ठलराव विखे पाटील फाउंडेशन कॉलेज ऑफ फार्मसी||विळद घाट, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://www.vikhepharmacynagar.com |- |२||आडसूळ कॉलेज ऑफ फार्मसी||चास, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://www.adsulpharmacy.com |- |३||साकेश्वर कॉलेज ऑफ फार्मसी||चास, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://sakeshwarpharmacy.com |- |४||अरिहंत कॉलेज ऑफ फार्मसी||सोनेवाडी,केडगाव, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]] ||http://arihantpharmacynagar.org |- |५||काकासाहेब मस्के कॉलेज ऑफ फार्मसी||नागापूर, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://kmcop.org.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250621160950/https://kmcop.org.in/ |date=2025-06-21 }} |- |६||विश्वभारती अकॅडमी,कॉलेज ऑफ फार्मसी||सारोळा बड्डी, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://vacop.in |- |७||एन. एन. सथ्था कॉलेज ऑफ फार्मसी||आनंद धाम रोड, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://rsmcopharmacy.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250621165707/https://rsmcopharmacy.com/ |date=2025-06-21 }} |- |८||डॉ. एन.जे. पाऊलबुधे कॉलेज ऑफ फार्मसी||वसंत टेकडी, सावेडी,[[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||http://bpharmacy.sspmonline.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250321124125/http://bpharmacy.sspmonline.org/ |date=2025-03-21 }} http://dpharmacy.sspmonline.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250423071130/http://dpharmacy.sspmonline.org/ |date=2025-04-23 }} |- |९||धर्मराज शैक्षणिक प्रतिष्ठानचे फार्मसी कॉलेज||वाळकी, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]|| |- |१०||मुळा एज्युकेशन सोसायटीचे कॉलेज ऑफ फार्मसी||सोनई,[[नेवासा तालुका|नेवासा]]||https://www.mespharmacy.org |- |११||त्रिमूर्ती ग्रामीण फार्मसी कॉलेज ||खडके,[[नेवासा तालुका|नेवासा]]||https://trimurtigraminpharmacy.com |- |१२||पी. व्ही. बेल्हेकर कॉलेज ऑफ फार्मसी ||भानशिवारे,[[नेवासा तालुका|नेवासा]]|| |- |१३||शिवाजीराव पवार कॉलेज ऑफ फार्मसी ||पाचेगाव, [[नेवासा तालुका|नेवासा]]|| |- |१४||श्री. विवेकानंद नर्सिंग होम ट्रस्ट, कॉलेज ऑफ फार्मसी||शिवाजीनगर,राहुरी फॅक्टरी,[[राहुरी तालुका|राहुरी]]||https://www.svnhtcop.edu.in |- |१५||श्रीमती सरस्वती वाणी कॉलेज ऑफ फार्मसी||गणेगाव,[[राहुरी तालुका|राहुरी]]||https://prasadgramin.com/mrs-saraswati-wani-college-of-pharmacy |- |१६||वाणी कॉलेज ऑफ फार्मसी||गणेगाव,[[राहुरी तालुका|राहुरी]]||https://prasadgramin.com/wani-college-of-pharmacy |- |१७||राष्ट्रसंत जनार्दन स्वामी कॉलेज ऑफ फार्मसी|| कोकमठाण,[[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]]||https://pharmacy.rjsgi.com |- |१८||संजीवनी कॉलेज ऑफ फार्मास्युटिकल अँड रिसर्च||[[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]]||https://sanjivanipharm.org.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250712214414/http://sanjivanipharm.org.in/ |date=2025-07-12 }} |- |१९||डॉ. कोळपे इन्स्टिट्यूट ऑफ फार्मसी||कोळपेवाडी,[[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]]|| |- |२०||प्रवरा रूरल कॉलेज ऑफ फार्मसी||प्रवरारानगर,लोणी,[[राहाता तालुका|राहता]]||https://prcop.in |- |२१||प्रवरा रुरल एज्युकेशन सोसायटीची इन्स्टिट्यूट ऑफ फार्मसी||लोणी खुर्द,[[राहाता तालुका|राहता]]||https://pravara.in/institute-of-pharmacy-loni |- |२२||आबासाहेब काकडे कॉलेज ऑफ फार्मसी||बोधेगाव, [[शेवगाव तालुका|शेवगाव]]||http://www.kakadebpharmacy.in |- |२३||श्री. लक्ष्मणराव त्र्यंबकराव नाकाडे फार्मसी कॉलेज ||ढोरजलगाव-पूर्व,[[शेवगाव तालुका|शेवगाव]]|| |- |२४||मातोश्री मिराताई आहेर कॉलेज ऑफ फार्मसी||कर्जुले हर्या,[[पारनेर तालुका|पारनेर]]||https://mmacop.org |- |२५||शांतीनिकेतन कॉलेज ऑफ फार्मसी||धोत्रे बुद्रुक,[[पारनेर तालुका|पारनेर]] ||https://www.shantiniketancollegeofpharmacy.com |- |२६||सहकार महर्षी किसनराव वराळ पाटील कॉलेज ऑफ फार्मसी ||निघोज,[[पारनेर तालुका|पारनेर]]||https://www.shraddhaedu.com |- |२७||डी.के. औटी कॉलेज ऑफ फार्मसी||[[पारनेर तालुका|पारनेर]]|| |- |२८||परिक्रमा कॉलेज ऑफ फार्मसी||काष्टी, [[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा]]||https://parikramapharmacy.com |- |२९||साईकृपा इन्स्टिट्यूट ऑफ फार्मसी||घारगाव, [[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा]]||http://saikrupapharmacy.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250719073451/http://saikrupapharmacy.com/ |date=2025-07-19 }} |- |३०||रत्नदीप कॉलेज ऑफ फार्मसी||रत्नापूर, [[जामखेड तालुका|जामखेड]]||https://rpcjamkhed.com |- |३१||कै.देवराव दिगंबर वरात कॉलेज ऑफ फार्मसी||साकत, [[जामखेड तालुका|जामखेड]]|| |- |३२||मातोश्री राधा कॉलेज ऑफ डी.फार्मसी||वीरगाव,[[अकोले तालुका|अकोले]]||https://www.mrcpvirgaon.education |- |३३||प्रतिभाताई पवार कॉलेज ऑफ फार्मसी ||वडाळा महादेव, [[श्रीरामपूर तालुका|श्रीरामपूर]]||https://pratibhataipawarcop.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250619031426/https://www.pratibhataipawarcop.com/ |date=2025-06-19 }} |- |३४||अशोक कॉलेज ऑफ फार्मसी||अशोकनगर,[[श्रीरामपूर तालुका|श्रीरामपूर]]|| |- |३५||लोकनेते आप्पासाहेब राजळे कॉलेज ऑफ फार्मसी||आदिनाथनगर,[[पाथर्डी तालुका|पाथर्डी]]||https://pharmacy.dprss.in |- |३६||अमृतवाहिनी इन्स्टिट्यूट ऑफ फार्मसी||संगमनेर एस. के.,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]]||https://www.amrutdpharm.org |- |३७||अमृतवाहिनी कॉलेज ऑफ फार्मसी||संगमनेर एस. के.,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]]||https://www.amrutdpharm.co.in{{मृत दुवा|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |३८||विद्या निकेतन इन्स्टिट्यूट ऑफ फार्मसी अँड रिसर्च सेंटर ||बोटा, [[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] ||https://www.vidyaniketanglobal.com/pharmacy {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230712054626/https://www.vidyaniketanglobal.com/pharmacy/ |date=2023-07-12 }} |- |३९||डॉ. इथापे इन्स्टिट्यूट ऑफ फार्मसी||वेल्हाळे,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] ||https://drithapepharmacy.com |- |४०||श्री स्वामी समर्थ इन्स्टिट्यूट ऑफ फार्मसी, ||माळवाडी,बोटा, [[संगमनेर तालुका|संगमनेर]]|| |- |४१||अश्विन कॉलेज ऑफ फार्मसी||मांची हिल,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]]|| |- |४२ || शारदा कॉलेज ऑफ फार्मसी|| वडगाव गुप्ता, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]|| |- |} ===शेती(एग्रीकल्चर)=== {| class="wikitable" |- ! क्र. !! महाविद्यालयाचे नाव !! गाव, तालुका !! संकेतस्थळ(वेबसाईट) |- |१||कृषी महाविद्यालय||विळद घाट, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://www.vikheagrinagar.in/ |- |२ ||कॉलेज ऑफ ॲग्री. जैव-तंत्रज्ञान|| मदडगाव,[[नगर तालुका|अहिल्यानगर]] || |- |३ ||कृषी महाविद्यालय || मदडगाव,[[नगर तालुका|अहिल्यानगर]] || |- |४ ||मुळा एज्युकेशन सोसायटीचे कृषी महाविद्यालय||सोनई,[[नेवासा तालुका|नेवासा]]||https://coasonai.com/ |- |५ ||कृषी महाविद्यालय||भानशिवारे,[[नेवासा तालुका|नेवासा]]||https://sbsbssagri.org/ |- |६ ||डॉ. अण्णासाहेब शिंदे कॉलेज ऑफ अ‍ॅग्री. इंजिनिअरिंग अँड टेक्नॉलॉजी||महात्मा फुले कृषि विद्यापीठ,[[राहुरी तालुका|राहुरी]]|| |- |७ ||कॉलेज ऑफ ॲग्री. जैव-तंत्रज्ञान||लोणी बुद्रुक,[[राहाता तालुका|राहता]]||https://pravara.in/college-of-agricultural-biotechnology-loni/ |- |८||कृषी महाविद्यालय ||लोणी बुद्रुक,[[राहाता तालुका|राहता]]|| https://pravara.in/college-of-agriculture-loni/ |- |९||कृषी व्यवसाय व्यवस्थापन महाविद्यालय ||लोणी बुद्रुक,[[राहाता तालुका|राहता]]||https://pravara.in/business-management-loni/ |- |१०||कॉलेज ऑफ फूड टेक्नॉलॉजी||खडकेवाके ,[[राहाता तालुका|राहता]]|| |- |११ ||साईकृपा कृषी महाविद्यालय ||घारगाव, [[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा]]||http://saikrupabscagri.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250918004959/http://saikrupabscagri.com/ |date=2025-09-18 }} |- |१२ ||साईकृपा अन्न तंत्रज्ञान महाविद्यालय||घारगाव, [[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा]]|| |- |१३ ||पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शासकीय कृषी महाविद्यालय(Goverment )||हळगाव,[[जामखेड तालुका|जामखेड]]|| |- |१४||कृषी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय||मिरजगाव,[[कर्जत तालुका|कर्जत]]|| |- |१५ ||सदगुरू कृषि महाविद्यालय ||मिरजगाव,[[कर्जत तालुका|कर्जत]] || |- |१६||श्रमशक्ती कृषी महाविद्यालय||मालदाड,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] ||http://sevasanskarsanstha.org.in/Shramshakti%20college%20of%20Agriculture/Home.php |- |१७||कृषी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय||मालदाड,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] ||http://sevasanskarsanstha.org.in/Sharamshakti%20Engineering%20Technology/Home.php |- |१८||श्रमशक्ती कॉलेज ऑफ फूड तंत्रज्ञान||मालदाड,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] ||http://sevasanskarsanstha.org.in/Sharamshakti%20Food%20Technology/index.php |- |१९||सहकार महर्षी भाऊसाहेब थोरात कृषी महाविद्यालय|| अमृतनगर, [[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] ||https://www.amrutagri.assvs.org/ |- |२०||वृंदावन कृषी महाविद्यालय ||गुंजाळवाडी,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] || https://drsgiagri.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250710022841/http://drsgiagri.org/ |date=2025-07-10 }} |- |२१||कृषी व्यवसाय व्यवस्थापन महाविद्यालय||गुंजाळवाडी,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] || https://drsgilmdp.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250717185415/http://drsgilmdp.org/ |date=2025-07-17 }} |- |} == विशेष == मराठी भाषेतील सार्वकालिक सर्वोत्कृष्ट ग्रंथ म्हणजे ग्रंथराज [[ज्ञानेश्वरी]]. ज्या ज्ञानेश्वरीची एक तरी ओवी अनुभवावी असे म्हणले जाते, तो ग्रंथ अहिल्यानगर जिल्ह्यातील श्रीक्षेत्र [[नेवासा|नेवासे]] येथे संत ज्ञानेश्वरांनी लिहिला. या आध्यात्मिक वैशिष्ट्यांसह आज अहिल्यानगर महाराष्ट्रात सर्वाधिक क्षेत्रफळ असलेला जिल्हा, सर्वाधिक सिंचन क्षेत्र असलेला आणि सर्वाधिक सहकारी साखर कारखाने असलेला जिल्हा अशी वैशिष्ट्ये दिमाखाने मिरवत आहे. अहिल्यानगर जिल्हा सहकारी साखर कारखान्यांचा मूल स्रोत म्हणून! [[डॉ. विठ्ठलराव विखे-पाटील]] यांनी जिल्ह्यात प्रवरानगर (लोणी) येथे राज्यातील पहिली सहकारी पतपेढी (लोणी-बुद्रुक सहकारी पतपेढी) सुरू केली (१९२३), तसेच राज्यातील पहिला सहकारी साखर कारखाना स्थापन केला (जून १९५०) आणि सहकार या तत्त्वाची मुहूर्तमेढ राज्यात रोवली गेली. अर्थतज्ज्ञ [[धनंजय रामचंद्र गाडगीळ]] या कारखान्याचे पहिले अध्यक्ष होते. या पहिल्या यशस्वी प्रयोगानंतर सहकारी साखर कारखान्यांची एक साखळीच राज्यात निर्माण झाली. एक सहकारी साखर कारखाना आणि त्या भोवतीच्या परिसराचा शैक्षणिक, औद्योगिक व सोयी सुविधांचा विकास अशी परंपरा महाराष्ट्रात निर्माण झाली. 'राळेगणसिद्धी' या खेड्याने जिल्ह्याने जलव्यवस्थापनाचा एक आदर्श निर्माण केला, तर 'हिवरे बाजार' हे आदर्श खेडे म्हणून नावारूपास आले. तसेच पाथर्डी तालुक्यातील 'मढी' हे शहर 'कानिफनाथगड' म्हणून प्रसिद्ध आहे. नाथसंप्रदयाचा पाया येथेच रचलेला आढळून येतो. [[चित्र:Kanifnath temple madhi.jpg|इवलेसे]] ==अहिल्यानगर जिल्ह्यातील साखर कारखाने== {| class="wikitable" |- ! क्र. !! कारखान्याचे नाव !! गाव, तालुका |- |१||पद्मश्री डॉ.विठ्ठलराव विखे पाटील सहकारी साखर कारखाना,||प्रवरानगर, [[राहता तालुका |राहता]] |- | २ || श्री गणेश सहकारी साखर कारखाना || गणेशनगर, [[राहाता तालुका|राहाता]] |- | ३ || मुळा सहकारी साखर कारखाना || सोनई, [[नेवासा तालुका|नेवासा]] |- | ४ || लोकनेते मारुतीराव घुले पाटील ज्ञानेश्वर सहकारी साखर कारखाना || भेंडा, [[नेवासा तालुका|नेवासा]] |- |५||स्वामी समर्थ शुगर अँड अ‍ॅग्रो इंडस्ट्रीज लि.||माळेवाडी, वरखेड, [[नेवासा तालुका |नेवासा]] |- | ६ || अगस्ती सहकारी साखर कारखाना लि. || अगस्तीनगर, [[अकोले तालुका|अकोले]] |- | ७ || अशोक सहकारी साखर कारखाना लि. || अशोकनगर, [[श्रीरामपूर तालुका|श्रीरामपूर]] |- | ८ || डॉ. बाबुराव बापूजी तनपुरे सहकारी साखर कारखाना लि. || शिवाजीनगर, [[राहुरी तालुका|राहुरी]] |- |९||प्रसाद शुगर अँड ऍग्रो प्रॉडक्ट्स लिमिटेड||वांबोरी, [[राहुरी तालुका| राहुरी]] |- | १० || सहकारमहर्षी भाऊसाहेब थोरात सहकारी साखर कारखाना लि. || अमृतनगर, [[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] |- |११||श्री गजानन महाराज शुगर लि., (जुने नाव युटेक शुगर लि.)||कवठे मलकापूर, [[संगमनेर तालुका |संगमनेर]] |- | १३ || गंगामाई इंडस्ट्रीज अँड कन्स्ट्रक्शन प्रायव्हेट लिमिटेड || गंगामाई, हरीनगर, [[शेवगाव तालुका|शेवगाव]] |- |१३||संघर्षयोद्धा बबनराव ढाकणे केदारेश्वर सहकारी साखर कारखाना||सुमननगर, बोधेगाव, [[शेवगाव तालुका |शेवगाव]] |- | १४ || बारामती ॲग्रो (युनिट क्र. 3) जय श्रीराम शुगर अँड ॲग्रो प्रॉडक्ट्स लि. || हळगाव, [[जामखेड तालुका|जामखेड]] |- | १५ || श्री अंबिका शुगर प्रायव्हेट लिमिटेड || अंबिकानगर, [[कर्जत तालुका (अहिल्यानगर)|कर्जत]] |- | १६ || कर्मवीर शंकरराव काळे सहकारी साखर कारखाना || गौतमनगर कोळपेवाडी, [[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]] |- |१७||सहकार महर्षी शंकरराव कोल्हे सहकारी साखर कारखाना (संजीवनी) ||सहजानंदनगर,शिंगणापूर [[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]] |- |१८||पियुष शुगर अँड पावर प्रायव्हेट लिमिटेड||वाळकी देऊळगाव सिद्धी, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]] |- |१९|| कर्मयोगी कुंडलिकराव रामराव जगताप पाटील कुकडी सहकारी साखर कारखाना || पिंपळगाव पिसा, [[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा]] |- |२०||ओंकार शुगर अँड अलाइड इंडस्ट्रीज प्रा. लि. (युनिट-७)|| देवदैठण, [[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा]] |- |२१||गौरी शुगर अँड डिस्टिलरीज प्रायव्हेट लिमिटेड (युनिट क्र. ०४)|| हिरडगाव, [[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा]] |- |२२||सहकार महर्षी शिवाजीराव नारायणराव नागवडे सहकारी साखर कारखाना लि.|| श्रीगोंदा फॅक्टरी, [[श्रीगोंदा तालुका |श्रीगोंदा]] |- |२३||श्री वृद्धेश्वर सहकारी साखर कारखाना||आदिनाथनगर, [[पाथर्डी तालुका |पाथर्डी]] |- |२४||श्री क्रांती शुगर अँड पॉवर लिमिटेड||देवीभोयरे,[[पारनेर तालुका |पारनेर]] |- |२५||कृषीनाथ ग्रीन एनर्जी लिमिटेड, (संचालित सोपानराव बाळकृष्ण ढसाळ अ‍ॅग्रो पॉवर लिमिटेड,||ढवळपुरी, [[पारनेर तालुका| पारनेर]] |} == ऐतिहासिक महत्तव == पूर्वीच्या काळात या भागावर असलेल्या [[निजामशहा (अहमदनगर)|निजामशाही]] व [[मोगल]] साम्राज्याचे वर्चस्व लक्षात येते. रामायणकाळात [[अगस्त्य|अगस्ती]] ऋषींनी [[विंध्य]] पर्वत ओलांडून गोदावरी नदीच्या किनाऱ्यावर वसाहत स्थापन केल्याचे आणि त्यांची व श्रीरामाची भेट झाल्याचे मानले जाते. आणखी महत्त्वाचे म्हणजे महाराष्ट्रामध्ये पहिली मानवी वसाहत याच जिल्ह्यात प्रवरा व [[गोदावरी]] नद्यांच्या किनाऱ्यावर झाली, असा निष्कर्ष पुण्याच्या डेक्कन कॉलेजने नेवासातील उत्खननानंतर काढला आहे. भारतीय पुरातत्त्व विभागाने श्रीरामपूर तालुक्यातील [[दायमाबाद]] येथे केलेल्या उत्खननातून या जिल्ह्यात [[सिंधु संस्कृती|सिंधु संस्कृतीचे]] अस्तित्त्व सिद्ध झालेले आहे. === निजामशाही === {{मुख्य|निजामशाही}} १५ व्या शतकाच्या शेवटी, इ.स. १४८६ मध्ये तत्कालीन [[बहामनी सल्तनत|बहामनी राज्याचे]] पाच तुकडे झाले. त्यामधून फुटून निघालेल्या मलिक अहमदशहा बहिरी या निजामशहाने मे, १४९० मध्ये सीना नदीकाठी शहर वसवण्यास सुरुवात केली. याच्या नावावरूनच या शहराला अहमदनगर असे नाव पडले. इ.स. १४९४ मध्ये शहर रचना पूर्ण होऊन अहमदनगर निजामशहाची राजधानी बनले. या शहराची तुलना त्या काळी [[कैरो]], [[बगदाद]] या समृद्ध शहरांशी केली जात असे. अहमदशहा, बुऱ्हाणशहा, [[चांदबिबी|सुलताना चांदबिबी]] यांची कारकीर्द असणारी निजामशाही येथे इ.स. १६३६ पर्यंत टिकली. निजामशाहीच्या पडत्या काळात [[शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांचे]] वडील [[शहाजीराजे भोसले]] यांनी छोट्या मूर्तझा निजामशहाला मांडीवर घेऊन नगरचा कारभार पाहिला. पुढे काही काळ नगरने मराठेशाही व शहाजहान बादशहाची मोगलशाही अनुभवली. १७५९ मध्ये अहमदनगर पेशव्यांकडे आले आणि १८०३ मध्ये ते इंग्रजांच्या ताब्यात गेले. १८१८ पासून अहिल्यानगर वर पूर्णपणे इंग्रजांचा अंमल होता. १८२२ मध्ये ब्रिटिशांनी अहमदनगर जिल्ह्याची स्थापना केली. पुण्यश्लोक राजमाता [[अहिल्यादेवी होळकर|अहिल्याबाई होळकर]] यांचा जन्म याच नगर जिल्ह्यातील चौंडी ता.जामखेड या गावी झाला. त्यांचे वडील मानकोजी शिंदे हे चौंडी ता.जामखेड या गावाचे पाटील होते. अहिल्यादेवींचे बालपण याच गावात गेले. त्या शिवभक्त होत्या. पुढे मराठा साम्राज्याचे इंदौर संस्थानच्या खंडेराव होळकर यांच्याशी त्यांचा विवाह झाला. त्या सुभेदार राजे मल्हारराव होळकर यांच्या त्या सून होत. त्यांच्या नंतर अहिल्यादेवी ह्या मध्य भारताच्या माळवा राज्याच्या महाराणी म्हणून 28 वर्ष राज्यकारभार सांभाळला.त्यांनी भारत देशात ठिकठिकाणी मंदिरे, धर्मशाळा, घाट, पाणपोई- विहिरी, बारवे, अन्नछत्रे उभारले. === भारत छोडो आंदोलन === इ.स. १९४२ च्या चलेजाव आंदोलनाच्या काळात [[पंडित जवाहरलाल नेहरू]], [[सरदार वल्लभभाई पटेल]], [[मौलाना आझाद]], डॉ. पी.सी. घोष इत्यादी राष्ट्रीय नेते नगरमधील भुईकोट किल्ल्यात बंदिवासात होते. डिस्कव्हरी ऑफ इंडिया हा प्रसिद्ध ग्रंथ पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी याच किल्ल्यात लिहिला. या ग्रंथाची काही हस्तलिखिते आजही येथे पाहण्यास मिळतात. याच किल्ल्यात डॉ. पी.सी. घोष यांनी हिस्ट्री ऑफ एन्शंट इंडियन सिव्हिलायझेशन हा ग्रंथ शब्दबद्ध केला. तसेच [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी थॉट्स ऑफ पाकिस्तान व [[मौलाना आझाद]] यांनी [[गुबार - ए - खातिर]] हे ग्रंथ याच शहरात लिहिले. == राजकीय संरचना == अहिल्यानगर जिल्ह्यात २ लोकसभा मतदारसंघ असून १२ विधानसभा मतदारसंघ आहेत. === अहमदनगर लोकसभा मतदारसंघ === हा मतदारसंघ अहमदनगर शहर विधानसभा मतदारसंघ, [[कर्जत जामखेड विधानसभा मतदारसंघ|कर्जत-जामखेड]], [[पारनेर विधानसभा मतदारसंघ|पारनेर]], [[राहुरी विधानसभा मतदारसंघ|राहुरी]], [[शेवगाव विधानसभा मतदारसंघ|शेवगाव-पाथर्डी]] व [[श्रीगोंदा विधानसभा मतदारसंघ|श्रीगोंदा]] या विधानसभा मतदारसंघांचा बनला आहे. === शिर्डी लोकसभा मतदारसंघ === हा इ.स. २००९ पासून अनुसूचित जातींसाठी राखीव असलेला लोकसभा मतदारसंघ [[श्रीरामपूर विधानसभा मतदारसंघ|श्रीरामपूर]], [[शिर्डी विधानसभा मतदारसंघ|शिर्डी]], [[अकोले विधानसभा मतदारसंघ|अकोले]], [[संगमनेर विधानसभा मतदारसंघ|संगमनेर]], [[कोपरगाव विधानसभा मतदारसंघ|कोपरगाव]], [[नेवासा विधानसभा मतदारसंघ|नेवासा]] या विधानसभा मतदारसंघांचा बनला आहे. === जिल्ह्यातील विधानसभा मतदारसंघ === * [[अहमदनगर शहर विधानसभा मतदारसंघ]] * [[पारनेर विधानसभा मतदारसंघ]] * [[कर्जत जामखेड विधानसभा मतदारसंघ]] * [[पाथर्डी-शेवगाव विधानसभा मतदारसंघ]] * [[श्रीगोंदा विधानसभा मतदारसंघ]] * [[श्रीरामपूर विधानसभा मतदारसंघ]] * [[राहुरी विधानसभा मतदारसंघ]] * [[शिर्डी विधानसभा मतदारसंघ]] * [[अकोले विधानसभा मतदारसंघ]] * [[कोपरगाव विधानसभा मतदारसंघ]] * [[नेवासा विधानसभा मतदारसंघ]], * [[संगमनेर विधानसभा मतदारसंघ]] :तसेच जिल्ह्यात ७५ जिल्हा परिषद मतदारसंघ असून, १५० पंचायत समिती मतदारसंघ आहेत. == शेती == ज्वारी हे या जिल्ह्यातील प्रमुख पीक असून ते दोन्ही हंगामांत घेतले जाते. ऊस हेदेखील महत्त्वाचे पीक असून जिल्ह्यातील साखर कारखान्यांची संख्या ही महाराष्ट्रात सर्वाधिक आहे. अलीकडच्या काळात जिल्ह्यात द्राक्ष, मोसंबी, डाळिंब या फळांचे तसेच सूर्यफुलाचे क्षेत्र व उत्पादन वाढते आहे. जिल्ह्यातील शेवंतीची फुले ही महाराष्ट्रात प्रसिद्ध आहेत. राज्याबाहेरही शेवंतीला मागणी असते. जिल्ह्यात [[श्रीरामपूर]] येथे मोसंबी संशोधन केंद्र आहे. कृषी व शैक्षणिकदृष्ट्या अहिल्यानगर जिल्ह्याचे सर्वांत महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे [[राहुरी]] येथे स्थापन झालेले, महाराष्ट्रातील पहिले कृषी विद्यापीठ म्हणजेच [[महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ]] होय. या ठिकाणी कृषीविषयक विविध अभ्यासक्रम शिकवले जातात तसेच अनेक पिकांबाबत संशोधन केले जाते. या विद्यापीठाने संशोधन करून वापरात आणलेल्या विविध पिकांच्या जाती राज्यातील शेतकऱ्यांमध्ये लोकप्रिय आहेत. अकोले तालुक्यात प्रवरा नदीवर बांधण्यात आलेले [[भंडारदरा धरण]], राहुरीजवळ बारागाव नांदूूूर येथील [[मुळा धरण]] हे जिल्ह्यातील प्रमुख सिंंचन प्रकल्प आहेत. == अहिल्यानगर जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळे == ===धार्मिक स्थळे=== * [[मोहटादेवी|जगदंबा देवी सार्वजनिक देवस्थान ट्रस्ट, मोहटे ता. पाथर्डी जि. अहिल्यानगर]] * [[विशाल गणपती]] मंदिर, माळीवाडा, अहिल्यानगर * स्वयंभू निद्रिस्त गणपती मंदिर, आव्हाणे बु, शेवगाव. * श्री हरिहरेश्वर कैलाश गमन देवस्थान, महादेव दर्रा (तोंडोळी) * कान्होबा उर्फ कानिफनाथ देवस्थान, मढी, पाथर्डी. * बहिरीआई व सेवालाल महाराज देवस्थान,सेवानगर तांडा, तोंडोळी (पाथर्डी) * श्री अनखिरी देवी मंदिर, धानोरा (फक्रबाद), जामखेड, अहिल्यानगर * रेणूका माता मंदिर, धामणगाव देवी * [[अमृतेश्वर मंदिर]], [[रतनवाडी]] * जगदंबा मंदिर / मोहटादेवी मंदिर, पाथर्डी * दुर्गामाता मंदिर शिराळ, पाथर्डी * [[जगदंबामाता मंदिर, टाहाकरी]] * जगदंबा देवी मंदिर, राशिन * श्री ढोकेश्वर मंदिर, टाकळी ढोकेश्वर * [[भगवानगड]], ता. पाथर्डी जि. अहिल्यानगर * [[रेणुकामाता मंदिर, केडगाव]] * [[शनी-शिंगणापूर]] * साईबाबा मंदिर, [[शिर्डी]] * पैस खांब मंदिर, नेवासा * वृद्धेश्वर शिव मंदिर, घाटशिरस * विठ्ठल मंदिर, पळशी (पारनेर) * श्री कोरठण खंंडोबा मंदिर, पिंपळगाव रोठा * [[सिद्धटेक]] * गोरक्षनाथ मंदिर, मांजरसुंबा * [[देवगड (नेवासा)]] * साईबाबा तपोभूमी मंदिर, कोपरगाव * शुक्राचार्य मंदिर, कोपरगाव * भगवती माता मंदिर, कोल्हार * वाकडी. श्री क्षेत्र खंंडोबा मंदिर (वाकडी खंंडोबाची) * कुशाबाबा देवस्थान (सातवड) * ढोलेश्वर देवस्थान (सातवड) === ऐतिहासिक वारसा असलेली स्थळे === * [[अहिल्यानगर किल्ला]] * सलाबत खान कबर * [[चांदबिबी महाल]] * फराहबक्ष महाल, अहिल्यानगर शहर * धर्मवीरगड (पेडगाव किल्ला) * किल्ले शिवपट्टन, खर्डा निजामकालीन गढी * कानिफनाथ गड, मढी, छत्रपती संभाजी महाराजांच्या पत्नी येसूबाईंनी या गडाचे बांधकाम केले. === निसर्गपर्यटन स्थळे === * [[भंडारदरा धरण]] * [[हरिश्चंद्रगड]] * [[कळसूबाई शिखर]] * रेहेकुरी काळवीट अभयारण्य * रांजणखळगे, निघोज * डोंगरगण (अहिल्यानगर) * पेमगिरी (संगमनेर) - वडाचे झाड * साईबन, अहिल्यानगर * [[मुळा धरण]] == महत्त्वाची ठिकाणे == *'''कोकमठाण''' - विश्वात्मक जंगलीदास महाराज आश्रम *'''पुणतांबा''' - गोदावरी नदीच्या तीरावरील प्राचीन तीर्थक्षेत्र. संत चांगदेव महाराजांची समाधी. *'''मढी''' - श्री कानिफनाथ समाधी मंदिर *'''साकुरी''' - सदगुरू उपासनी महाराज आश्रम *[[राळेगण सिद्धी]] व [[हिवरे बाजार]] - संपूर्ण भारतात प्रसिद्ध असलेली आदर्श गावे. *[[दायमाबाद]]- पुरातत्त्वीय उत्खनन स्थळ *'''राशिन -''' श्री जगदंबा देवी मंदिर संपूर्ण महाराष्ट्रातील लाखो भाविकांचे श्रद्धास्थान व कुलदैवत. == अहिल्यानगर जिल्ह्यातील तालुके == अहमदनगर जिल्ह्यात एकूण ४ उपविभाग आणि १४ तालुके आहेत. # [[अकोले तालुका|अकोले]] ([[संगमनेर उपविभाग]]) # [[कर्जत तालुका (अहमदनगर)|कर्जत]] ([[कर्जत उपविभाग]]) # [[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]] ([[संगमनेर उपविभाग]]) # [[जामखेड तालुका|जामखेड]] ([[कर्जत उपविभाग]]) # [[नगर तालुका|नगर]] ([[अहिल्यानगर उपविभाग]]) # [[नेवासा तालुका|नेवासा]] ([[श्रीरामपूर उपविभाग]]) # [[पाथर्डी तालुका|पाथर्डी]] ([[अहिल्यानगर उपविभाग]]) # [[पारनेर तालुका|पारनेर]] ([[अहिल्यानगर उपविभाग]]) # [[राहाता तालुका|राहाता]] ([[श्रीरामपूर उपविभाग]]) # [[राहुरी तालुका|राहुरी]] ([[श्रीरामपूर उपविभाग]]) # [[शेवगाव तालुका|शेवगाव]] ([[अहिल्यानगर उपविभाग]]) # [[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा]] ([[अहिल्यानगर उपविभाग]]) नवीन रचनेनुसार # [[श्रीरामपूर तालुका|श्रीरामपूर]] ([[श्रीरामपूर उपविभाग]]) # [[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] ([[संगमनेर उपविभाग]]) नवीन रचनेनुसार श्रीगोंदा (पूर्वीचा [[कर्जत उपविभाग]]) व पारनेर यांचे एकत्रित उपविभागीय कार्यालय अहिल्यानगर येथे स्थापण्यात आले आहे. [[अहिल्यानगर]] शहरापासून १२ किमी अंतरावर चांदबीबीचा महाल आहे ती एक ऐतिहासिक वास्तू आहे, तसेच शहराच्या पूर्वेस भातोडी या ठिकाणी तलाव आहे त्या तलावाची भिंत [[शाहू महाराज|छत्रपती शाहू महाराज]] यांनी एका युद्धाच्या वेळी फोडली होती व त्या पाण्याच्या प्रवाहाने विरोधी सैन्य वाहून गेले होते असा इतिहास सांगितला जातो तसेच तिथे शहाजी राजे यांचे बंधू शरीफजी राजे यांची समाधी देखील आहे. तसेच प्रसिद्ध अभिनेते सदाशिव अमरापूरकर यांनी [[अहिल्यानगर]] शहरात वास्तव्य केलेले आहे. राष्ट्रसंत आचार्य आनंद ऋषिजी महाराज यांचे जन्मगाव देखील याच जिल्ह्यात [[पाथर्डी तालुका|पाथर्डी]] तालुक्यातील चिचींडी या गावी झालेला आहे. स्वराज्याचे गुप्तहेर खात्याचे प्रमुख बहिर्जी नाईक यांचे पूर्वजांचे मूळ गाव [[पारनेर]] तालुक्यातील हंगा आहे अशी ही आख्यायिका आहे. माजी मुख्यमंत्री सुशील कुमार शिंदे यांनी याच जिल्ह्यातून निवडणूक लढवली होती. जायकवाडी धरण हे [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यातील [[शेवगाव]] तालुक्यातील जायकवाडी या ठिकाणी आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भौगोलिक स्थान |मध्य = अहिल्यानगर जिल्हा |उत्तर = [[नाशिक जिल्हा]] |ईशान्य = [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा]] |पूर्व = [[बीड जिल्हा]] |आग्नेय = [[धाराशिव जिल्हा]] |दक्षिण = [[सोलापूर जिल्हा]] |नैऋत्य = [[पुणे जिल्हा]] |पश्चिम = [[ठाणे जिल्हा]] |वायव्य = [[नाशिक जिल्हा]] }} {{महाराष्ट्रातील जिल्हे}} {{अहिल्यानगर जिल्हा}} [[वर्ग:अहिल्यानगर जिल्हा]] [[वर्ग:नाशिक विभागातील जिल्हे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील जिल्हे]] 8nb399bxcz7sa3vprvdjw04brwytgvo 0 14460 2686415 2686335 2026-05-28T13:16:45Z Ivolskiy 183580 भारतातील सुवर्ण बाजार लेखाकडे संबंधित अंतर्गत दुवा व संदर्भ जोडला. 2686415 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट मूलद्रव्य |नाव=सोने |चिन्ह=Au |वर=[[चांदी|Ag]] |खाली= |डावीकडे=[[प्लॅटिनम|Pt]] |उजवीकडे=[[पारा|Hg]] |अणुक्रमांक=७९ | श्रेणी = संक्रामक (धातू) | श्रेणी रंग = | दृश्य वर्णन = | चित्र नाव =Native gold nuggets.jpg | चित्र आकार =कच्चे सोने | चित्र टिप्पणी = | चित्र २ नाव = | चित्र २ आकार = | चित्र २ टिप्पणी = | अणुभार = १९६.९७ | अणुभार टिप्पणी = | विजाणू_रचना = | स्थिती = घन | स्थिती टिप्पणी = | स्थिती रंग = | रंग = पिवळा | घनता = १९.३ | विलयबिंदू केल्व्हिन = १३३७ | विलयबिंदू सेल्सियस = १०६४ | विलयबिंदू फारनहाइट = १९४७ | विलयबिंदू दाब = | स्फटिकाची संरचना= | क्वथनबिंदू केल्व्हिन = <!--क्वथनबिंदू = उत्कलनबिंदू--> ३१२९ | क्वथनबिंदू सेल्सियस = २८५६ | क्वथनबिंदू फारनहाइट = ५१७३ | क्वथनबिंदू दाब = }} '''सोने''' (सुवर्ण, स्वर्ण, कनक, हेम) हा एक मौल्यवान [[धातू]] आहे. सोने हे [[मूलद्रव्य]] असून त्याचा [[अणुक्रमांक]] ७९ आहे (संज्ञा Au). चकाकी असलेला आणि सहज आकार देण्याजोगा मऊ [[धातू]] असल्याने सोन्याचा [[दागिने|दागिन्यांमध्ये]] वापर होतो. जुन्या काळी सोन्याची नाणी प्रचारात होती. सोने हे समाजात प्रतिष्ठा वाढवणारी अशी वस्तू समजली जाते. सोने हे खाणीत मिळते. [[चित्र:Native gold nuggets.jpg|इवलेसे|कच्चे सोने]] जगातील सर्व चलनांची तुलना सोन्याच्या किंमतीशी केली जाते, त्यामुळे सोन्याला अचल चलन असेही म्हणतात. सोन्याकडे एक सुरक्षित व निश्चित लाभ देणारी [[गुंतवणूक]] म्हणून पाहिले जाते; काही गुंतवणूकदार प्रत्यक्ष मालकीसाठी [[तिजोरीत ठेवलेले सोने]] किंवा इतर भौतिक सोन्याच्या पद्धतींचा वापर करतात.अर्थव्यवस्थेला स्थैर्य यावे म्हणून देश सोन्याचा साठा करतात. सोने उत्तम [[विद्युत्‌वाहक]] आहे. ते कधीही गंजत नाही. त्यापासून सुतासारख्या तारा (जर) किंवा पातळ पत्रा बनवता येतो. भारतासह जगातील इतर सर्व संस्कृतीमध्ये विशेष करून महिला सोन्याचे दागिने परिधान करताना दिसतात. भारतामध्ये सोन्याचे मंगळसूत्र आणि इतर दागिने हे सौभाग्याचे लेणे समजतात. सोन्याचे आयुर्वेदिक महत्त्वही खूप मोठे आहे. सोने शरीरावर परिधान केल्याचे अनेक फायदे आहेत. तत्कालीन लोकांना शास्त्रीय पद्धतीने हे सांगितले असते तर त्यांना ते समजले नसते. म्हणूनच की काय त्याला धर्माची जोड दिली गेलीं असावी. परंतु, सोन्याचे दागिने परिधान केल्यामुळे भारतीय स्त्रियांचे आरोग्य चांगले राहाते, यात मात्र शंका नाही. भारतात आजही गुंतवणूक म्हणून सोन्याची खरेदी अनेक घरात केली जाते. भारतातील दागिन्यांची मागणी, गुंतवणूक, आयात आणि वित्तीय साधने यांचा व्यापक संदर्भ [[भारतातील सुवर्ण बाजार]] या लेखात दिला आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.gold.org/about-gold/gold-demand/geographical-diversity/india|title=India's gold market and demand|website=World Gold Council|access-date=28 May 2026}}</ref> == आढळ == सोने जगात अनेक ठिकाणी आढळते. [[अमेरिका]], [[दक्षिण आफ्रिका]], [[चीन]] आणि [[ऑस्ट्रेलिया]]ह्या देशांत सोन्याच्या खाणी आहेत. अमेरिकेत नेवाडा राज्यात सोने जास्त प्रमाणात मिळते. सोन्याच्या तेजामुळे मनुष्य अत्यंत पुरातन काळापासून प्रभावित झाला आहे, कारण बहुधा सोने निसर्गात मुक्त अवस्थेत मिळते, हे असावे. प्राचीन संस्कृतिकाळातही या धातूला सन्मान प्राप्त होता. इसवी सनाच्या २५०० वर्षांपूर्वीच्या मोहेंजोदारो व हड़प्पा येथे भग्नावस्थेत मिळालेल्या सिंधू संस्कृतीच्या अवशेषांवरून स्वर्णाचा उपयोग आभूषणांसाठी केला जात होता, असे दिसते. त्या काळात दक्षिण भारताच्या म्हैसूर प्रदेशातून हा धातू प्राप्त होत होता.[[चरकसंहिता|चरकसंहितेमध्ये]] (इ.स.पू. ३०० वर्षांपासून) स्वर्ण तथा त्याच्या भस्माचे औषधि रूपात वर्णन आहे. कौटिल्याच्या अर्थशास्त्रात सुवर्णाच्या खाणीची ओळख करण्याचे उपाय धातुकर्म, विविध स्थानांपासून प्राप्त धातु आणि त्याच्या शोधाचे उपाय, सोन्याच्या शुद्धतेची कसोटीवर (एका प्रकारच्या दगडावर) परीक्षा आणि स्वर्णशाळेत त्याच्या तीन प्रकारचे उपयोगांवरचे (क्षेपण, गुण व क्षुद्रक यांच्यावरचे) वर्णन आले आहे. या सर्व वर्णनावरून हे माहित होते की त्या वेळी भारतात सुवर्णकलेचे स्तर फार उच्च होते. == उपयोग == सोन्याचा वापर इलेक्‍ट्रॉनिक्‍स उद्योगांमध्ये केला जातो. वेगवेगळे जोड, तारांचे जोड यामध्ये सोन्याचा वापर केला जातो. वैद्यकीय क्षेत्रात सोडियम ऑर्थिओमलेट वा ऑर्थिओग्लुकोज ही अल्पप्रमाणात सोन्याचा अंश असलेली औषधे बनवली गेली आहेत. सोन्याची काही समसंयुगे काही [[कर्करोग]]ांच्या उपचारांसाठी वापरली जातात. त्याचा उपयोग शस्त्रक्रियांसाठीची उपकरणे, वैद्यकीय उपकरणे यातही होतो. इतिहास काळापासून पडलेल्या दाताच्या जागी सोन्याचा दात बसविण्याची प्रथा होती. अंतराळ क्षेत्रात सोन्याचा वापर होतो. तेथे उष्णतेचे नियमन करण्यासाठी सोन्याचा पातळ थर दिलेली उपकरणे वापरली जातात. सोने मौल्यवान आहे. ==सोन्याचा मुलामा (Gilding)== एखाद्या पदार्थावर त्याच्या सुरक्षेसाठी किंवा त्याला शोभिवंत करण्यासाठी यांत्रिक आणि रासायनिक साधनांद्वारे सोने चढ़विले जाते. ही कला खूप प्राचीन आहे. इजिप्तवासी आदिकाळात लाकडांवर आणि अनेक प्रकारच्या धातूंवर सोन्याचा मुलामा देण्यात प्रवीण आणि कार्यरत होते. [[बायबल]] ग्रंथाच्या जुन्या टेस्टामेंटमध्ये पण गिल्डिंगचा उल्लेख मिळतो. [[रोम]] आणि [[ग्रीस]] इत्यादी देशात प्राचीन काळापासून या कलेला पूर्ण प्रोत्साहन मिळत राहिले. प्राचीन काळात जास्त जाडीची सोन्याची पाने प्रयोगामध्ये असायची. त्यामुळे या प्रकारची गिल्डिंग अधिक मजबूत व चमकदार होत गेली. जुन्या देशांच्या सजावटकलेत सोन्याच्या मुलाम्याचे प्रमुख स्थान आहे- मंदिरांचे घुमट आणि राजमहालांची शोभा वाढविण्यासाठी ही कला विशेषतः उपयोगात आणत. भारतात आजही सोन्याच्या मुलाम्याची कामे चालतात. आधुनिक गिल्डिंगमध्ये भिन्न भिन्न प्रक्रिया उपयोगात आणतात आणि याने अनेक प्रकारच्या थरांत सोने चढवता येते. उदाहरणार्थ फोटोच्या फ्रेम, कपाटावर सजावटी चित्रण, घरांची आणि महालांची सजावट, पुस्तकांना धातूचे आवरण, कपड्याची बटने बनविण्यासाठी, गिल्ड टाव ट्रेड(???), प्रिंटिग व विद्युत्‌ आवरण, मातीची भांडी, चिनी मातीचे कप व इतर पात्रे, काचेची भांडी व काचेच्या बांगड्याची सजावट, टेक्सटाईल, चामड़े आणि पार्चमेंटवरही सोन्याने नक्षी काढतात. ==अशुद्धलेखन== सोने चढवण्याची सर्व पद्धती यांत्रिक किंवा रासायनिक साधनांवर निर्भर आहे. यांत्रिक साधनांनी सोन्याची खूप बारीक पत्ती बनवतात आणि त्याला धातू किंवा या वस्तुच्या तळाशी चिपकून देतात. म्हणून धातूच्या तळाला चांगल्या प्रकारे खरचून साफ करून घेतात आणि त्याला चांगल्या प्रकारे पालिश करतात मग ग्रीज आणि दूसरे अपद्रव्यों (Impurities) जे पालिश करताना तशेच राहते गरम करून हटवून देतात. बहुधा लाल ताप वर धातुंच्या तळाशी बर्निशर ने सोनेचे पानला दाबून चिपकवून देतात मग याला गरम करतात आणि जर गरज पडल्यास अजून पाने ठेवून चिपकवतात तत्पश्चात्‌ याला गार करून बर्निशर द्वारे रगडून चकचकीत बनवतात दूसरी प्रक्रिया मध्ये पारेचा उपयोग केला जातो. धातुंच्या तळाला पूर्ववत्‌ साफ करून अम्ल विलयन मध्ये टाकून देतात मग त्याला बाहेर काढून सूखविल्या नंतर झॉवा आणि सुर्खी ने रगड़ देउन तेलकटपणा आणतात. या क्रिये नंतर तळाशी पारेचा एक पातळ थर करतात, मग याला काही वेळा साठी पाण्यात टाकतात आणि या प्रकारे हे सोने चढ़विने योग्य बनते. सोनेच्या बारीक पाने चिकटविल्याने ते पारे बरोबर मिळतात. गरम केल्या वर पारा उडतो आणि सोना भूरकट रंगाच्या अवस्थेत मिळतो. याला अगेट वर्निशर ने रगडून चकचकीत बनवतात या विधित सोनेला दुहेरी पारा लागताे आणि पारेची पुनः प्राप्ति होत नाही. रासायनिक गिल्डिंग मध्ये प्रक्रिया आहेत ज्यात प्रयुक्त सोने कोणत्या न कोणत्या अवस्थेत रासायनिक कंपाउंडच्या रूपात राहते. सोने चढ़विणे - चाँदी वर सामान्यत: सोने चढविण्यासाठी सोनेचे अम्लात द्रावण बनवितात आणि कपड्याच्या सहायाने द्रावणच्या धात्विक तळाशी पसरवितात. मग याला जाळून देतात व चाँदीला चिटकलेली काळी व भारी भस्मला चमड्याने व बोटांनी रगडून चमकदार केले जाते. अन्य धातूंवर सोना चढविण्या आधी त्या वर चाँदी चढवितात. आेले सोने चढ़ाई - गोल्ड क्लोराइडच्या पातळ द्रावणला हाईड्रोक्लोरिक अम्लच्या उपस्थितीत पृथक्कारी बीकरच्या मदतीने ईथरीय द्रावण मध्ये प्राप्त करतात आणि एक छोटे बुरुश ने द्रावणला धातूच्या साफ केलेल्या तळाशी पसरवतात. ईथर उडून गेल्यावर सोने राहते ते गरम करून पालिश केल्यास चकमकीत रूप धारण करते. आग सोनाचढ़ाई (fire Gilding) - यात धातुंचे तयार साफ आणि स्वच्छ तळाशी पारेची पातळ असा थर पसरविण्यात येतो आणि त्या वर सोन्याचा पारदन चढविण्यात येतो. तसेच पारेला गरम करून उडविले जाते. अता सोनेची एक पातळ परत वाचते ज्याला पाॉलिश करून सुंदर बनवतात. यात पारेचे जास्त नुकसान होते. काम करणाऱ्या लोकांसाठी पारेचा धूर जास्त अस्वस्थ्यकर आहे. मातीची भांडी, पोर्सिलेन आणि काँच वर सोने चढविण्याची कला जास्त लोकप्रिय आहे. सोन्याच्या अम्लराज द्रावणला गरम करून पाउडर अवस्था मध्ये प्राप्त करतात आणि यात बारहवा भाग विस्मथ आक्साइड व थोड्या प्रमाणात बोराक्स आणि गन पाउडर मिसळून देतात. या मिश्रणाला ऊँटाच्या केसाचे बुरुश वस्तु वर यथास्थान चढविन्यात येतो. आगीत तापविल्यास या वर काळे मरकट रंगाचे सोने चिपकलेल् असते. जो अगेट बर्निशर ने पालिश कर चमकदार केले जाते. आणि मग ऐसीटिक अम्ल ने याला साफ करून घेतात. लोहा किंवा इस्पात वर सोना चढ़विण्यासाठी तळाला साफ करून खरचटून त्या वर लाइन बनवून देतात मग लाल ताप पर्यंत गरम करून सोन्याचे पान पसरून टाकतात आणि गार केल्या वर याला अगेट बर्निशर ने रगडून चमकदार पालिश करतात या प्रकारे यात पूर्ण चमक येते आणि याची सुंदरता द्विगुणित होते. गुणधर्म स्वर्ण पिवळ्या रंगाचे धातु आहे. अन्य धातुंच्या मिश्रणाने याच्या रंगात फरक पडतो. यात रजतचे मिश्रण करण्याने याचे रंग हल्के पडते. ताम्रच्या मिश्रणाने पिवळा रंग गडद पडतो. मिनी गोल्ड मध्ये 8.33 प्रतिशत ताम्र असते. हे शुद्ध स्वर्णाने जास्त लाल होते. प्लैटिनम किंवा पेलैडियमच्या सम्मिश्रण ने स्वर्ण मध्ये श्वेत छटा येते. स्वर्ण अत्यंत कोमल धातु आहे. स्वच्छ अवस्था मध्ये हे सर्वात अधिक धातवर्ध्य (malleable) आणि तन्य (ductile) धातु आहे. याला अपटून 10-5 मिमी पतले वरक बनविले जाते. स्वर्णचे काही विशेष स्थिरांक निम्नांकित आहे: संकेत (Au), परमाणुसंख्या 79, परमाणुभार 196.97, गलनांक 106° से., क्वथनांक 2970° से. घनत्व 19.3 ग्राम प्रति घन सेमी, परमाणु व्यास 2.9 एंग्स्ट्राम A°, आयनीकरण विभव 9.2 इवों, विद्युत प्रतिरोधकता 2.19 माइक्रोओहम्‌ - सेमी. स्वर्ण वायुमंडल ऑक्सीजन द्वारा प्रभावित होत नाही. विद्युत्‌वाहक-बल-शृंखला (electromotive series) मध्ये स्वर्णचे सर्वात निम्न स्थान आहे. याच्या यौगिकचे स्वर्ण आयन सरळ इलेक्ट्रान ग्रहण करून धातु मध्ये परिवर्तित होत. स्वर्ण दोन संयोजकताचे यौगिक बनवते. 1 और 3। 1 संयोजकताच्या यौगिक याला ऑरस (aurous) आणि 3च्या यौगिकांना ऑरिक (auric) म्हणतात. स्वर्ण नाइट्रिक, सल्फ्यूरिक अथवा हाइड्रोक्लोरिक अम्ल ने प्रभावित होत नाही परंतु अम्लराज (aqua regia) (3 भाग सांद्र हाइड्रोक्लोरिक अम्ल तसेच 1 भाग सांद्र नाइट्रिक अम्लाचे सम्मिश्रण) मध्ये विरघळून क्लोरोऑरिक अम्ल (H Au Cl4) बनविते. याच्या व्यतिरिक्त गरम सेलीनिक अम्ल (selenic acid) क्षारीय सल्फाइड किंवा सोडियम थायोसल्फेट मध्ये विलेय आहे. निर्माणविधि स्वर्ण काढण्याच्या जुन्या पद्धती मध्ये खडकांच्या वाळूमय जागा उथळ तवा वर धुतले जात. स्वर्णचे उच्च घनत्व होण्यामुळे ते खाली बसते आणि हल्की वाळू धुतल्या ने बाहेर जाते. हाइड्रालिक विधि (hydraulic mining) मध्ये पाण्याती तीव्र धारेला स्वर्णयुक्त खडका द्वारे प्रविष्ट करतात ज्या मुळे स्वर्ण मिश्रित रेत जमा होते. प्राचीन काळात भारतात पारा द्वारे पण सोन् बनविण्याचे उल्लेख ग्रंथात मिळतात. आधुनिक विधि द्वारे स्वर्णयुक्त क्वार्ट्‌ज (quartz)ला चूर्ण करून पारदची परतदार ताम्रच्या ताटात धुतात ज्या मुळे जास्तीत जास्त स्वर्ण ताटात जमते. लेअरला खरडून त्याच्या आसवन (distillation) द्वारे स्वर्णला पारद पासून वेगळे करू शकतो. प्राप्त स्वर्ण मध्ये अपद्रव्य वर्तमान राहते. यावर सोडियम सायनाइडच्या विलयन द्वारे क्रिया करण्याने सोडियम ऑरोसायनाइड बनेल. 4 Au + 8 NaCN + O2 + 2 H2 O = 4 Na [ Au (C N)2] + 4 NaOH या क्रिया मध्ये वायुमंडलची ऑक्सीजन आक्सीकारकच्या रूपात प्रयुक्त होते. सोडियम ऑरोसायनाइड विलयनच्या विद्युत्‌ अपघटन द्वारे किंवा यशद धातुच्या क्रिया ने स्वर्ण मुक्त होते. {{संक्षिप्त आवर्त सारणी}} [[वर्ग:धातू]] [[वर्ग:मूलद्रव्ये]] or15rfacr4kh7ha8hbsabwvwriok8u8 0 18937 2686643 2491088 2026-05-29T09:13:54Z Ketaki Modak 21590 आशयाची भर, पहिला संदर्भ जोडला. 2686643 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट महाविद्यालय | नाव =सर परशुराम भाऊ महाविद्यालय पुणे | प्रचलित नाव =एस.पी. कॉलेज | image = Sp main building.jpg | caption =सर परशुराम भाऊ महाविद्यालय पुणे | ब्रीदवाक्य =निर्वाहः प्रतिपिन्न वस्तुषु | स्थापना = १९१६ | Academic affiliation =महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ | superintendent = | प्राचार्य = डॉ. सुनील वा. गायकवाड | शहर = पुणे | राज्य = महाराष्ट्र | देश = भारत | संकेतस्थळ =http://www.spcollegepune.ac.in }}'''सर परशुरामभाऊ महाविद्यालय''' तथा '''एस.पी. कॉलेज''' [[पुणे|पुण्यातील]] एक प्रतिष्ठित स्वायत (2019-20 पासून) महाविद्यालय आहे. '''स.प महाविद्यालय''' ह्या नावाने ओळखले जाणारे हे महाविद्यालय [[इ.स. १९१६]] मध्ये शिक्षण प्रसारक मंडळी या संस्थेने स्थापन केले आहे. {{विस्तार}} == महाविद्यालयाच्या नावाचा इतिहास == [[जमखंडी संस्थान|जमखंडी संस्थाना]]<nowiki/>चे संस्थानप्रमुख सर [[परशुराम भाऊसाहेब पटवर्धन]] यांच्या निधनानंतर (२५ फेब्रुवारी १९२४) त्यांचे पुत्र राजे शंकरराव यांनी वडिलांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ पुण्याच्या शिक्षण प्रसारक मंडळीस २६ सप्टेंबर १९२८ मध्ये दोन लाख रुपयांची देणगी दिली. त्यामुळे त्या कॉलेजला [[सर परशुरामभाऊ महाविद्यालय|सर परशुराम भाऊ महाविद्यालय]] हे नाव देण्यात आले. <ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|title=परीसस्पर्श|last=ले. राजीव रामचंद्र सहस्रबुद्धे|first=शब्दांकन - हणमंत क. नाडगौडा|year=मे २०२६|location=पुणे}}</ref> ==अध्ययन शाखा== *कला *वाणिज्य *विज्ञान *संगणक शास्त्र *व्यापार प्रशिक्षण *कौशल्य विकास केंद्र ==उपक्रम== *राष्ट्रीय छात्र सेना *राष्ट्रीय सेवा योजना *वाग्नंमय मंडल *डॉ. [[बाबासाहेब आंबेडकर]] अभ्यास मंडळ *कला मंडळ *पुस्तक संघ *वादसभा:- विविध स्पर्धांमध्ये सहभाग व विविध स्पर्धांचे उत्कृष्ट आयोजान वादसभेचे विद्यार्थी सदस्य करत असतात. *चित्रपट संघ *ऊर्मी कला आणि संस्कृती मंडळ * वाणिज्य मंडळ * विज्ञान मंडळ * साहसी क्रीडा विभाग ==क्रीडा विभाग== *खोखो *कब्बडी *हॉकी *बेसबॉल *दोगेबॉल *फुटबॉल *हॉलीबॉल *क्रिकेट ==संस्थेचे बोधवाक्य== स.प. महाविद्यालयाचे बोधवाक्य आहे : '''निर्वाहः प्रतिपन्नवस्तुषु''' हे वाक्य भर्तृहरीच्या नीतिशतकातून घेतले आहॆ. मूळ श्लोक असा :. '''किं कूर्मस्य भरव्यथा न वपुषि क्ष्मां न क्षिपत्येष यत्''' '''किं वा नास्ति परिश्रमो दिनपतेरास्ते न यन्निश्चलः |''' '''किंत्वङ्गीकृतमुत्सृजन्कृपणवत् श्लाघ्यो जनो लज्जते''' '''निर्वाहः प्रतिपन्नवस्तुषु सतामेतद्धि गोत्रव्रतम् ||''' ... भर्तृहरि नीतिशतक ११७. अर्थ :- कूर्म हा पाठीवरून पृथ्वीचे ओझे ढकलून देत नाही म्हणजे काय ते त्याला जड वाटत नसेल? [[सूर्य]] कधीच थांबत नाही तर त्याला काय थकवा येत नसेल? एकदा सुरू केलेले काम क्षुद्रपणे मधेच सोडून द्यायला थोर लोकांना संकोच वाटतो. हाती घेतले ते तडीस नेणे हे थोरांचे कुलव्रतच असते. ==महाविद्यालयातील सांस्कृतिक उपक्रम== कलामंडळ, मराठी संस्कृती मंडळ, परशुरामीय वार्षिक स्मरणिका संपादकीय मंडळ, सप्रेम सप असे अनेक उपक्रम संस्थेत चालतात. कलामंडळात वर्षभर अभिनयाची आवड असलेले विद्यार्थी अभिनयाचा सराव करतात. मराठी संस्कृती मंडळाचे विद्यार्थी महाविद्यालयात विविध प्रकारचे उत्तमोत्तम कार्यक्रम (उदा- अक्षरोत्सव) आयोजित करतात. वगैरे. == संदर्भ == {{पुणे}} [[वर्ग:पुण्यातील शैक्षणिक संस्था]] [[वर्ग:शैक्षणिक संस्था]] mp7h0u3olgi1xjr5xtmk1tu4xhigkgn 2686644 2686643 2026-05-29T09:14:53Z Ketaki Modak 21590 2686644 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट महाविद्यालय | नाव =सर परशुराम भाऊ महाविद्यालय पुणे | प्रचलित नाव =एस.पी. कॉलेज | image = Sp main building.jpg | caption =सर परशुराम भाऊ महाविद्यालय पुणे | ब्रीदवाक्य =निर्वाहः प्रतिपिन्न वस्तुषु | स्थापना = १९१६ | Academic affiliation =महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ | superintendent = | प्राचार्य = डॉ. सुनील वा. गायकवाड | शहर = पुणे | राज्य = महाराष्ट्र | देश = भारत | संकेतस्थळ =http://www.spcollegepune.ac.in }}'''सर परशुरामभाऊ महाविद्यालय''' तथा '''एस.पी. कॉलेज''' [[पुणे|पुण्यातील]] एक प्रतिष्ठित स्वायत (2019-20 पासून) महाविद्यालय आहे. '''स.प महाविद्यालय''' ह्या नावाने ओळखले जाणारे हे महाविद्यालय [[इ.स. १९१६]] मध्ये शिक्षण प्रसारक मंडळी या संस्थेने स्थापन केले आहे. {{विस्तार}} == महाविद्यालयाच्या नावाचा इतिहास == [[जमखंडी संस्थान|जमखंडी संस्थाना]]<nowiki/>चे संस्थानप्रमुख सर [[परशुराम भाऊसाहेब पटवर्धन]] यांच्या निधनानंतर (२५ फेब्रुवारी १९२४) त्यांचे पुत्र राजे शंकरराव यांनी वडिलांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ पुण्याच्या शिक्षण प्रसारक मंडळीस २६ सप्टेंबर १९२८ मध्ये दोन लाख रुपयांची देणगी दिली. त्यामुळे त्या कॉलेजला [[सर परशुरामभाऊ महाविद्यालय|सर परशुराम भाऊ महाविद्यालय]] हे नाव देण्यात आले. जमखंडीच्या मुलांना तेथे मोफत शिक्षण मिळावे अशी व्यवस्था करण्यात आली होती. <ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|title=परीसस्पर्श|last=ले. राजीव रामचंद्र सहस्रबुद्धे|first=शब्दांकन - हणमंत क. नाडगौडा|year=मे २०२६|location=पुणे}}</ref> ==अध्ययन शाखा== *कला *वाणिज्य *विज्ञान *संगणक शास्त्र *व्यापार प्रशिक्षण *कौशल्य विकास केंद्र ==उपक्रम== *राष्ट्रीय छात्र सेना *राष्ट्रीय सेवा योजना *वाग्नंमय मंडल *डॉ. [[बाबासाहेब आंबेडकर]] अभ्यास मंडळ *कला मंडळ *पुस्तक संघ *वादसभा:- विविध स्पर्धांमध्ये सहभाग व विविध स्पर्धांचे उत्कृष्ट आयोजान वादसभेचे विद्यार्थी सदस्य करत असतात. *चित्रपट संघ *ऊर्मी कला आणि संस्कृती मंडळ * वाणिज्य मंडळ * विज्ञान मंडळ * साहसी क्रीडा विभाग ==क्रीडा विभाग== *खोखो *कब्बडी *हॉकी *बेसबॉल *दोगेबॉल *फुटबॉल *हॉलीबॉल *क्रिकेट ==संस्थेचे बोधवाक्य== स.प. महाविद्यालयाचे बोधवाक्य आहे : '''निर्वाहः प्रतिपन्नवस्तुषु''' हे वाक्य भर्तृहरीच्या नीतिशतकातून घेतले आहॆ. मूळ श्लोक असा :. '''किं कूर्मस्य भरव्यथा न वपुषि क्ष्मां न क्षिपत्येष यत्''' '''किं वा नास्ति परिश्रमो दिनपतेरास्ते न यन्निश्चलः |''' '''किंत्वङ्गीकृतमुत्सृजन्कृपणवत् श्लाघ्यो जनो लज्जते''' '''निर्वाहः प्रतिपन्नवस्तुषु सतामेतद्धि गोत्रव्रतम् ||''' ... भर्तृहरि नीतिशतक ११७. अर्थ :- कूर्म हा पाठीवरून पृथ्वीचे ओझे ढकलून देत नाही म्हणजे काय ते त्याला जड वाटत नसेल? [[सूर्य]] कधीच थांबत नाही तर त्याला काय थकवा येत नसेल? एकदा सुरू केलेले काम क्षुद्रपणे मधेच सोडून द्यायला थोर लोकांना संकोच वाटतो. हाती घेतले ते तडीस नेणे हे थोरांचे कुलव्रतच असते. ==महाविद्यालयातील सांस्कृतिक उपक्रम== कलामंडळ, मराठी संस्कृती मंडळ, परशुरामीय वार्षिक स्मरणिका संपादकीय मंडळ, सप्रेम सप असे अनेक उपक्रम संस्थेत चालतात. कलामंडळात वर्षभर अभिनयाची आवड असलेले विद्यार्थी अभिनयाचा सराव करतात. मराठी संस्कृती मंडळाचे विद्यार्थी महाविद्यालयात विविध प्रकारचे उत्तमोत्तम कार्यक्रम (उदा- अक्षरोत्सव) आयोजित करतात. वगैरे. == संदर्भ == {{पुणे}} [[वर्ग:पुण्यातील शैक्षणिक संस्था]] [[वर्ग:शैक्षणिक संस्था]] 98xabbyal7aw21efydtvpaq3toqjroe 0 19459 2686470 2579298 2026-05-28T16:47:32Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686470 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = बलीराम भगत | चित्र = | चित्र रुंदी = | पद = [[राजस्थानचे राज्यपाल|राजस्थान राज्याचे ११वे राज्यपाल]] | कार्यकाळ_आरंभ = ३० जून १९९३ | कार्यकाळ_समाप्ती = १ मे १९९८ | पंतप्रधान = | मागील = [[धनिक लाल मंडल]] | पुढील = [[दरबारा सिंह]] | मतदारसंघ = | पद2 = [[हिमाचल प्रदेशचे राज्यपाल|हिमाचल प्रदेश राज्याचे ८वे राज्यपाल]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = ११ फेब्रुवारी १९९३ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = २९ जून १९९३ | पंतप्रधान2 = | मागील2 = [[सुरेंद्र नाथ]] | पुढील2 = [[गुलशर अहमद]] | मतदारसंघ2 = | पद3 = [[परराष्ट्र मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे १३वे परराष्ट्रमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ3 = २५ सप्टेंबर १९८५ | कार्यकाळ_समाप्ती3 = १२ मार्च १९८६ | पंतप्रधान3 = [[राजीव गांधी|राजीव फिरोज गांधी]] | मागील3 = [[राजीव गांधी|राजीव फिरोज गांधी]] | पुढील3 = [[पी. शिवशंकर]] | मतदारसंघ3 = | पद4 = [[लोकसभेचा अध्यक्ष|लोकसभेचे ६वे सभापती]] | कार्यकाळ_आरंभ4 = १५ जानेवारी १९७६ | कार्यकाळ_समाप्ती4 = २५ मार्च १९७७ | पंतप्रधान4 = | मागील4 = [[गुरदयाल सिंग धिल्लन]] | पुढील4 = [[नीलम संजीव रेड्डी]] | मतदारसंघ4 = | पद5 = [[पोलाद मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे ८वे पोलाद तथा अवजड अभियांत्रीकी मंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ5 = २७ जून १९७० | कार्यकाळ_समाप्ती5 = १८ मार्च १९७१ | पंतप्रधान5 = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] | मागील5 = [[सरदार स्वरणसिंग]] | पुढील5 = [[मोहन कुमारमंगलम]] | मतदारसंघ5 = | पद6 = [[वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे १ले परदेशी उद्योगमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ6 = ४ नोव्हेंबर १९६९ | कार्यकाळ_समाप्ती6 = २७ जून १९७० | पंतप्रधान6 = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] | मागील6 = ''मंत्रालय स्थापन'' | पुढील6 = [[ललित नारायण मिश्रा]] | मतदारसंघ6 = | पद7 = [[वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे एकमेव परदेशी उद्योग आणि पुरवठा मंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ7 = १४ फेब्रुवारी १९६९ | कार्यकाळ_समाप्ती7 = ४ नोव्हेंबर १९६९ | पंतप्रधान7 = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] | मागील7 = ''मंत्रालय स्थापन'' | पुढील7 = ''मंत्रालय विसर्जित'' | मतदारसंघ7 = | पद8 = [[परराष्ट्र मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे ४थे परराष्ट्र राज्यमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ8 = १४ नोव्हेंबर १९६७ | कार्यकाळ_समाप्ती8 = १४ फेब्रुवारी १९६९ | पंतप्रधान8 = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] | मागील8 = [[दिनेश सिंग]] | पुढील8 = [[सुरेंद्रपाल सिंह]] | मतदारसंघ8 = }} {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = | चित्र = | चित्र रुंदी = | पद = [[संरक्षण मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे ५वे संरक्षण राज्यमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ = १३ मार्च १९६७ | कार्यकाळ_समाप्ती = १४ नोव्हेंबर १९६७ | पंतप्रधान = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] | मागील = [[जैसुखलाल हाथी]] | पुढील = [[ललित नारायण मिश्रा]] | मतदारसंघ = | पद2 = [[अर्थ मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे ५वे अर्थ तथा आयोजन राज्यमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = १ नोव्हेंबर १९६३ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = १३ मार्च १९६७ | पंतप्रधान2 = | मागील2 = [[बेझावडा गोपाळ रेड्डी]] | पुढील2 = [[सी.एम. पुनाचा]] | मतदारसंघ2 = | पद3 = [[भारताची संसद|संसद सदस्य (लोकसभा)]] | कार्यकाळ_आरंभ3 = ३१ डिसेंबर १९८४ | कार्यकाळ_समाप्ती3 = २७ नोव्हेंबर १९८९ | पंतप्रधान3 = | मागील3 = [[चंद्रदेव प्रसाद वर्मा]] | पुढील3 = [[रामेश्वर प्रसाद]] | मतदारसंघ3 = [[अराह लोकसभा मतदारसंघ|अराह]] | कार्यकाळ_आरंभ4 = १८ जानेवारी १९८० | कार्यकाळ_समाप्ती4 = ३१ डिसेंबर १९८४ | पंतप्रधान4 = | मागील4 = [[श्याम सुंदर दास]] | पुढील4 = [[राम किरहर]] | मतदारसंघ4 = [[सीतामढी लोकसभा मतदारसंघ|सीतामढी]] | कार्यकाळ_आरंभ5 = ५ एप्रिल १९५७ | कार्यकाळ_समाप्ती5 = १८ जानेवारी १९७७ | पंतप्रधान5 = | मागील5 = ''नवीन मतदारसंघ'' | पुढील5 = ''मतदारसंघ विसर्जित | मतदारसंघ5 = [[शाहबाद (बिहार) लोकसभा मतदारसंघ (१९५७-१९७७)|शाहबाद]] | कार्यकाळ_आरंभ6 = १७ एप्रिल १९५२ | कार्यकाळ_समाप्ती6 = ५ एप्रिल १९५७ | पंतप्रधान6 = | मागील6 = ''नवीन मतदारसंघ'' | पुढील6 = ''मतदारसंघ विसर्जित | मतदारसंघ6 = [[पाटणा-शहाबाद लोकसभा मतदारसंघ (१९५२-१९५७)|पाटणा-शहाबाद]] | जन्मदिनांक = ७ ऑक्टोबर १९२२ | जन्मस्थान = [[पाटणा]], [[बिहार|बिहार आणि ओरिसा प्रांत]], [[ब्रिटिश भारत]]<br>(आत्ता [[पाटणा]], [[बिहार]], [[भारत]]) | मृत्युदिनांक = २ जानेवारी २०११ (वय : {{age in years|1922|10|7|2011|1|2}}) | मृत्युस्थान = [[नवी दिल्ली]], [[भारत]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | पक्ष = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | पती = | पत्नी = विद्या भगत | नाते = | अपत्ये = | निवास = | शाळा_महाविद्यालय = पाटणा विद्यापीठ | व्यवसाय = राजकारणी, समाजसेवक | धंदा = | धर्म = [[हिंदू]] | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''बलीराम भगत''' ([[ऑक्टोबर ७]], [[इ.स. १९२२]]-[[जानेवारी २]], [[इ.स. २०११]]) या काँग्रेस पक्षाचे नेते होते. ते [[इ.स. १९५२]], [[इ.स. १९५७]],[[इ.स. १९६२]],[[इ.स. १९६७]],[[इ.स. १९७१]],[[इ.स. १९८०]] आणि [[इ.स. १९८४]]च्या लोकसभा निवडणुकीत [[बिहार]] राज्यातील [[आरा]] लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले. त्यांनी केंद्र सरकारमध्ये [[पोलादमंत्री]] आणि [[परराष्ट्रमंत्री]] ही पदे सांभाळली. ते [[इ.स. १९७६]] ते [[इ.स. १९७७]] या काळात [[लोकसभेचे अध्यक्ष]] होते.तर [[इ.स. १९९३]] ते [[इ.स. १९९८]] या काळात ते [[राजस्थान]] राज्याचे [[राज्यपाल]] होते. {{क्रम |यादी=[[:वर्ग:लोकसभेचे अध्यक्ष|लोकसभेचे अध्यक्ष]] |पासून=[[जानेवारी १५]], [[इ.स. १९७६]] |पर्यंत=[[मार्च २५]],[[इ.स. १९७७]] |मागील=[[गुरदयाल सिंग धील्लन]] |पुढील=[[नीलम संजीव रेड्डी]] }} [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:भारतीय पोलादमंत्री]] [[वर्ग:भारतीय परराष्ट्रमंत्री]] [[वर्ग:लोकसभेचे अध्यक्ष|भगत, बलीराम]] [[वर्ग:राजस्थानचे राज्यपाल]] [[वर्ग:१ ली लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:२ री लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:४ थी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:५ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:आराचे खासदार]] [[वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०११ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पाटणा-शाहबादचे खासदार]] ny8oyzk02j0mhigmof1nuqfd79npvxh 2686472 2686470 2026-05-28T16:47:55Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686472 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = बलीराम भगत | चित्र = | चित्र रुंदी = | पद = [[राजस्थानचे राज्यपाल|राजस्थान राज्याचे ११वे राज्यपाल]] | कार्यकाळ_आरंभ = ३० जून १९९३ | कार्यकाळ_समाप्ती = १ मे १९९८ | पंतप्रधान = | मागील = [[धनिक लाल मंडल]] | पुढील = [[दरबारा सिंह]] | मतदारसंघ = | पद2 = [[हिमाचल प्रदेशचे राज्यपाल|हिमाचल प्रदेश राज्याचे ८वे राज्यपाल]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = ११ फेब्रुवारी १९९३ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = २९ जून १९९३ | पंतप्रधान2 = | मागील2 = [[सुरेंद्र नाथ]] | पुढील2 = [[गुलशर अहमद]] | मतदारसंघ2 = | पद3 = [[परराष्ट्र मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे १३वे परराष्ट्रमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ3 = २५ सप्टेंबर १९८५ | कार्यकाळ_समाप्ती3 = १२ मार्च १९८६ | पंतप्रधान3 = [[राजीव गांधी|राजीव फिरोज गांधी]] | मागील3 = [[राजीव गांधी|राजीव फिरोज गांधी]] | पुढील3 = [[पी. शिवशंकर]] | मतदारसंघ3 = | पद4 = [[लोकसभेचा अध्यक्ष|लोकसभेचे ६वे सभापती]] | कार्यकाळ_आरंभ4 = १५ जानेवारी १९७६ | कार्यकाळ_समाप्ती4 = २५ मार्च १९७७ | पंतप्रधान4 = | मागील4 = [[गुरदयाल सिंग धिल्लन]] | पुढील4 = [[नीलम संजीव रेड्डी]] | मतदारसंघ4 = | पद5 = [[पोलाद मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे ८वे पोलाद तथा अवजड अभियांत्रीकी मंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ5 = २७ जून १९७० | कार्यकाळ_समाप्ती5 = १८ मार्च १९७१ | पंतप्रधान5 = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] | मागील5 = [[सरदार स्वरणसिंग]] | पुढील5 = [[मोहन कुमारमंगलम]] | मतदारसंघ5 = | पद6 = [[वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे १ले परदेशी उद्योगमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ6 = ४ नोव्हेंबर १९६९ | कार्यकाळ_समाप्ती6 = २७ जून १९७० | पंतप्रधान6 = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] | मागील6 = ''मंत्रालय स्थापन'' | पुढील6 = [[ललित नारायण मिश्रा]] | मतदारसंघ6 = | पद7 = [[वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे एकमेव परदेशी उद्योग आणि पुरवठा मंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ7 = १४ फेब्रुवारी १९६९ | कार्यकाळ_समाप्ती7 = ४ नोव्हेंबर १९६९ | पंतप्रधान7 = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] | मागील7 = ''मंत्रालय स्थापन'' | पुढील7 = ''मंत्रालय विसर्जित'' | मतदारसंघ7 = | पद8 = [[परराष्ट्र मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे ४थे परराष्ट्र राज्यमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ8 = १४ नोव्हेंबर १९६७ | कार्यकाळ_समाप्ती8 = १४ फेब्रुवारी १९६९ | पंतप्रधान8 = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] | मागील8 = [[दिनेश सिंग]] | पुढील8 = [[सुरेंद्रपाल सिंह]] | मतदारसंघ8 = }} {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = | चित्र = | चित्र रुंदी = | पद = [[संरक्षण मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे ५वे संरक्षण राज्यमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ = १३ मार्च १९६७ | कार्यकाळ_समाप्ती = १४ नोव्हेंबर १९६७ | पंतप्रधान = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] | मागील = [[जैसुखलाल हाथी]] | पुढील = [[ललित नारायण मिश्रा]] | मतदारसंघ = | पद2 = [[अर्थ मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे ५वे अर्थ तथा आयोजन राज्यमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = १ नोव्हेंबर १९६३ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = १३ मार्च १९६७ | पंतप्रधान2 = | मागील2 = [[बेझावडा गोपाळ रेड्डी]] | पुढील2 = [[सी.एम. पुनाचा]] | मतदारसंघ2 = | पद3 = [[भारताची संसद|संसद सदस्य (लोकसभा)]] | कार्यकाळ_आरंभ3 = ३१ डिसेंबर १९८४ | कार्यकाळ_समाप्ती3 = २७ नोव्हेंबर १९८९ | पंतप्रधान3 = | मागील3 = [[चंद्रदेव प्रसाद वर्मा]] | पुढील3 = [[रामेश्वर प्रसाद]] | मतदारसंघ3 = [[अराह लोकसभा मतदारसंघ|अराह]] | कार्यकाळ_आरंभ4 = १८ जानेवारी १९८० | कार्यकाळ_समाप्ती4 = ३१ डिसेंबर १९८४ | पंतप्रधान4 = | मागील4 = [[श्याम सुंदर दास]] | पुढील4 = [[राम किरहर]] | मतदारसंघ4 = [[सीतामढी लोकसभा मतदारसंघ|सीतामढी]] | कार्यकाळ_आरंभ5 = ५ एप्रिल १९५७ | कार्यकाळ_समाप्ती5 = १८ जानेवारी १९७७ | पंतप्रधान5 = | मागील5 = ''नवीन मतदारसंघ'' | पुढील5 = ''मतदारसंघ विसर्जित | मतदारसंघ5 = [[शाहबाद (बिहार) लोकसभा मतदारसंघ (१९५७-१९७७)|शाहबाद]] | कार्यकाळ_आरंभ6 = १७ एप्रिल १९५२ | कार्यकाळ_समाप्ती6 = ५ एप्रिल १९५७ | पंतप्रधान6 = | मागील6 = ''नवीन मतदारसंघ'' | पुढील6 = ''मतदारसंघ विसर्जित | मतदारसंघ6 = [[पाटणा-शहाबाद लोकसभा मतदारसंघ (१९५२-१९५७)|पाटणा-शहाबाद]] | जन्मदिनांक = ७ ऑक्टोबर १९२२ | जन्मस्थान = [[पाटणा]], [[बिहार|बिहार आणि ओरिसा प्रांत]], [[ब्रिटिश भारत]]<br>(आत्ता [[पाटणा]], [[बिहार]], [[भारत]]) | मृत्युदिनांक = २ जानेवारी २०११ (वय : {{age in years|1922|10|7|2011|1|2}}) | मृत्युस्थान = [[नवी दिल्ली]], [[भारत]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | पक्ष = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | पती = | पत्नी = विद्या भगत | नाते = | अपत्ये = | निवास = | शाळा_महाविद्यालय = पाटणा विद्यापीठ | व्यवसाय = राजकारणी, समाजसेवक | धंदा = | धर्म = [[हिंदू]] | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''बलीराम भगत''' ([[ऑक्टोबर ७]], [[इ.स. १९२२]]-[[जानेवारी २]], [[इ.स. २०११]]) या काँग्रेस पक्षाचे नेते होते. ते [[इ.स. १९५२]], [[इ.स. १९५७]],[[इ.स. १९६२]],[[इ.स. १९६७]],[[इ.स. १९७१]],[[इ.स. १९८०]] आणि [[इ.स. १९८४]]च्या लोकसभा निवडणुकीत [[बिहार]] राज्यातील [[आरा]] लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले. त्यांनी केंद्र सरकारमध्ये [[पोलादमंत्री]] आणि [[परराष्ट्रमंत्री]] ही पदे सांभाळली. ते [[इ.स. १९७६]] ते [[इ.स. १९७७]] या काळात [[लोकसभेचे अध्यक्ष]] होते.तर [[इ.स. १९९३]] ते [[इ.स. १९९८]] या काळात ते [[राजस्थान]] राज्याचे [[राज्यपाल]] होते. {{क्रम |यादी=[[:वर्ग:लोकसभेचे अध्यक्ष|लोकसभेचे अध्यक्ष]] |पासून=[[जानेवारी १५]], [[इ.स. १९७६]] |पर्यंत=[[मार्च २५]],[[इ.स. १९७७]] |मागील=[[गुरदयाल सिंग धील्लन]] |पुढील=[[नीलम संजीव रेड्डी]] }} [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:भारतीय पोलादमंत्री]] [[वर्ग:भारतीय परराष्ट्रमंत्री]] [[वर्ग:लोकसभेचे अध्यक्ष|भगत, बलीराम]] [[वर्ग:राजस्थानचे राज्यपाल]] [[वर्ग:१ ली लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:२ री लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:४ थी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:५ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:आराचे खासदार]] [[वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०११ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पाटणा-शाहबादचे खासदार]] [[वर्ग:शाहबादचे खासदार]] skc5atuhd3tm2h8rsx04238utonbjsm 2686473 2686472 2026-05-28T16:48:14Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686473 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = बलीराम भगत | चित्र = | चित्र रुंदी = | पद = [[राजस्थानचे राज्यपाल|राजस्थान राज्याचे ११वे राज्यपाल]] | कार्यकाळ_आरंभ = ३० जून १९९३ | कार्यकाळ_समाप्ती = १ मे १९९८ | पंतप्रधान = | मागील = [[धनिक लाल मंडल]] | पुढील = [[दरबारा सिंह]] | मतदारसंघ = | पद2 = [[हिमाचल प्रदेशचे राज्यपाल|हिमाचल प्रदेश राज्याचे ८वे राज्यपाल]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = ११ फेब्रुवारी १९९३ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = २९ जून १९९३ | पंतप्रधान2 = | मागील2 = [[सुरेंद्र नाथ]] | पुढील2 = [[गुलशर अहमद]] | मतदारसंघ2 = | पद3 = [[परराष्ट्र मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे १३वे परराष्ट्रमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ3 = २५ सप्टेंबर १९८५ | कार्यकाळ_समाप्ती3 = १२ मार्च १९८६ | पंतप्रधान3 = [[राजीव गांधी|राजीव फिरोज गांधी]] | मागील3 = [[राजीव गांधी|राजीव फिरोज गांधी]] | पुढील3 = [[पी. शिवशंकर]] | मतदारसंघ3 = | पद4 = [[लोकसभेचा अध्यक्ष|लोकसभेचे ६वे सभापती]] | कार्यकाळ_आरंभ4 = १५ जानेवारी १९७६ | कार्यकाळ_समाप्ती4 = २५ मार्च १९७७ | पंतप्रधान4 = | मागील4 = [[गुरदयाल सिंग धिल्लन]] | पुढील4 = [[नीलम संजीव रेड्डी]] | मतदारसंघ4 = | पद5 = [[पोलाद मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे ८वे पोलाद तथा अवजड अभियांत्रीकी मंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ5 = २७ जून १९७० | कार्यकाळ_समाप्ती5 = १८ मार्च १९७१ | पंतप्रधान5 = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] | मागील5 = [[सरदार स्वरणसिंग]] | पुढील5 = [[मोहन कुमारमंगलम]] | मतदारसंघ5 = | पद6 = [[वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे १ले परदेशी उद्योगमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ6 = ४ नोव्हेंबर १९६९ | कार्यकाळ_समाप्ती6 = २७ जून १९७० | पंतप्रधान6 = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] | मागील6 = ''मंत्रालय स्थापन'' | पुढील6 = [[ललित नारायण मिश्रा]] | मतदारसंघ6 = | पद7 = [[वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे एकमेव परदेशी उद्योग आणि पुरवठा मंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ7 = १४ फेब्रुवारी १९६९ | कार्यकाळ_समाप्ती7 = ४ नोव्हेंबर १९६९ | पंतप्रधान7 = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] | मागील7 = ''मंत्रालय स्थापन'' | पुढील7 = ''मंत्रालय विसर्जित'' | मतदारसंघ7 = | पद8 = [[परराष्ट्र मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे ४थे परराष्ट्र राज्यमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ8 = १४ नोव्हेंबर १९६७ | कार्यकाळ_समाप्ती8 = १४ फेब्रुवारी १९६९ | पंतप्रधान8 = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] | मागील8 = [[दिनेश सिंग]] | पुढील8 = [[सुरेंद्रपाल सिंह]] | मतदारसंघ8 = }} {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = | चित्र = | चित्र रुंदी = | पद = [[संरक्षण मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे ५वे संरक्षण राज्यमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ = १३ मार्च १९६७ | कार्यकाळ_समाप्ती = १४ नोव्हेंबर १९६७ | पंतप्रधान = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] | मागील = [[जैसुखलाल हाथी]] | पुढील = [[ललित नारायण मिश्रा]] | मतदारसंघ = | पद2 = [[अर्थ मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे ५वे अर्थ तथा आयोजन राज्यमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = १ नोव्हेंबर १९६३ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = १३ मार्च १९६७ | पंतप्रधान2 = | मागील2 = [[बेझावडा गोपाळ रेड्डी]] | पुढील2 = [[सी.एम. पुनाचा]] | मतदारसंघ2 = | पद3 = [[भारताची संसद|संसद सदस्य (लोकसभा)]] | कार्यकाळ_आरंभ3 = ३१ डिसेंबर १९८४ | कार्यकाळ_समाप्ती3 = २७ नोव्हेंबर १९८९ | पंतप्रधान3 = | मागील3 = [[चंद्रदेव प्रसाद वर्मा]] | पुढील3 = [[रामेश्वर प्रसाद]] | मतदारसंघ3 = [[अराह लोकसभा मतदारसंघ|अराह]] | कार्यकाळ_आरंभ4 = १८ जानेवारी १९८० | कार्यकाळ_समाप्ती4 = ३१ डिसेंबर १९८४ | पंतप्रधान4 = | मागील4 = [[श्याम सुंदर दास]] | पुढील4 = [[राम किरहर]] | मतदारसंघ4 = [[सीतामढी लोकसभा मतदारसंघ|सीतामढी]] | कार्यकाळ_आरंभ5 = ५ एप्रिल १९५७ | कार्यकाळ_समाप्ती5 = १८ जानेवारी १९७७ | पंतप्रधान5 = | मागील5 = ''नवीन मतदारसंघ'' | पुढील5 = ''मतदारसंघ विसर्जित | मतदारसंघ5 = [[शाहबाद (बिहार) लोकसभा मतदारसंघ (१९५७-१९७७)|शाहबाद]] | कार्यकाळ_आरंभ6 = १७ एप्रिल १९५२ | कार्यकाळ_समाप्ती6 = ५ एप्रिल १९५७ | पंतप्रधान6 = | मागील6 = ''नवीन मतदारसंघ'' | पुढील6 = ''मतदारसंघ विसर्जित | मतदारसंघ6 = [[पाटणा-शहाबाद लोकसभा मतदारसंघ (१९५२-१९५७)|पाटणा-शहाबाद]] | जन्मदिनांक = ७ ऑक्टोबर १९२२ | जन्मस्थान = [[पाटणा]], [[बिहार|बिहार आणि ओरिसा प्रांत]], [[ब्रिटिश भारत]]<br>(आत्ता [[पाटणा]], [[बिहार]], [[भारत]]) | मृत्युदिनांक = २ जानेवारी २०११ (वय : {{age in years|1922|10|7|2011|1|2}}) | मृत्युस्थान = [[नवी दिल्ली]], [[भारत]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | पक्ष = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | पती = | पत्नी = विद्या भगत | नाते = | अपत्ये = | निवास = | शाळा_महाविद्यालय = पाटणा विद्यापीठ | व्यवसाय = राजकारणी, समाजसेवक | धंदा = | धर्म = [[हिंदू]] | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''बलीराम भगत''' ([[ऑक्टोबर ७]], [[इ.स. १९२२]]-[[जानेवारी २]], [[इ.स. २०११]]) या काँग्रेस पक्षाचे नेते होते. ते [[इ.स. १९५२]], [[इ.स. १९५७]],[[इ.स. १९६२]],[[इ.स. १९६७]],[[इ.स. १९७१]],[[इ.स. १९८०]] आणि [[इ.स. १९८४]]च्या लोकसभा निवडणुकीत [[बिहार]] राज्यातील [[आरा]] लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले. त्यांनी केंद्र सरकारमध्ये [[पोलादमंत्री]] आणि [[परराष्ट्रमंत्री]] ही पदे सांभाळली. ते [[इ.स. १९७६]] ते [[इ.स. १९७७]] या काळात [[लोकसभेचे अध्यक्ष]] होते.तर [[इ.स. १९९३]] ते [[इ.स. १९९८]] या काळात ते [[राजस्थान]] राज्याचे [[राज्यपाल]] होते. {{क्रम |यादी=[[:वर्ग:लोकसभेचे अध्यक्ष|लोकसभेचे अध्यक्ष]] |पासून=[[जानेवारी १५]], [[इ.स. १९७६]] |पर्यंत=[[मार्च २५]],[[इ.स. १९७७]] |मागील=[[गुरदयाल सिंग धील्लन]] |पुढील=[[नीलम संजीव रेड्डी]] }} [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:भारतीय पोलादमंत्री]] [[वर्ग:भारतीय परराष्ट्रमंत्री]] [[वर्ग:लोकसभेचे अध्यक्ष|भगत, बलीराम]] [[वर्ग:राजस्थानचे राज्यपाल]] [[वर्ग:१ ली लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:२ री लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:४ थी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:५ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:आराचे खासदार]] [[वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०११ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पाटणा-शाहबादचे खासदार]] [[वर्ग:शाहबादचे खासदार]] [[वर्ग:सीतामढीचे खासदार]] hcswactgzk5c9qnp2hdht7w5cd1qa52 0 19861 2686398 2651943 2026-05-28T12:28:56Z AlphaVictorDelta0107 158019 2686398 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | लघुचित्र = | चित्र = Pranab Mukherjee-World Economic Forum Annual Meeting Davos 2009 crop(2).jpg | चित्र आकारमान = 200px | पद = {{ध्वजचिन्ह|भारत}} भारताचे १३वे [[भारतीय राष्ट्रपती|राष्ट्रपती]] | कार्यकाळ_आरंभ = २५ जुलै २०१२ | कार्यकाळ_समाप्ती = २५ जुलै २०१७ | मागील = [[प्रतिभा पाटील]] | पुढील = [[रामनाथ कोविंद]] | पंतप्रधान = [[मनमोहन सिंग]] | पद2 = भारताचे अर्थमंत्री | कार्यकाळ_आरंभ2 = २४ जानेवारी २००९ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = २६ जून २०१२ | मागील2 = [[मनमोहन सिंग]] | पुढील2 = [[मनमोहन सिंग]] | पंतप्रधान2 = [[मनमोहन सिंग]] | पद3 = | कार्यकाळ_आरंभ3 = १५ जानेवारी १९८२ | कार्यकाळ_समाप्ती3 = ३१ डिसेंबर १९८४ | मागील3 = [[रामस्वामी वेंकटरमण]] | पुढील3 = [[विश्वनाथ प्रताप सिंग]] | पंतप्रधान3 = [[इंदिरा गांधी]]<br />[[राजीव गांधी]] | पद4 = भारताचे परराष्ट्रमंत्री | कार्यकाळ_आरंभ4 = १० फेब्रुवारी १९९५ | कार्यकाळ_समाप्ती4 = १६ मे १९९६ | मागील4 = [[दिनेश सिंग]] | पुढील4 = [[अटलबिहारी वाजपेयी]] | पंतप्रधान4 = [[नरसिंह राव]] | पद5 = भारताचे संरक्षणमंत्री | कार्यकाळ_आरंभ5 = २२ मे २००४ | कार्यकाळ_समाप्ती5 = २६ ऑक्टोबर २००६ | मागील5 = [[जॉर्ज फर्नान्डिस]] | पुढील5 = [[ए.के. ॲंटनी]] | पंतप्रधान5 = [[मनमोहन सिंग]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1935|12|11}} | जन्मस्थान = [[वीरभूम जिल्हा]], [[ब्रिटिश भारत]] (आजचा [[पश्चिम बंगाल]]) | मृत्युदिनांक = ३१ ऑगस्ट २०२० | मृत्युस्थान = नवी दिल्ली | सही = | पक्ष = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] (१९८६ पूर्वी, १९८९ - चालू)<br />राष्ट्रीय समाजवादी काँग्रेस (१९८६ - १९८९) | इतरपक्ष = [[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]] (२००४ - चालू) | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | पुरस्कार = [[भारतरत्न]] }} '''प्रणवकुमार मुखोपाध्याय''' (११ डिसेंबर १९३५ – ३१ ऑगस्ट २०२०<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/india-news/former-president-of-india-and-senior-congress-leader-pranab-mukherjee-passed-away-at-the-age-of-84/articleshow/77519281.cms|title=काँग्रेसचे 'संकटमोचक' गेले, माजी राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी यांचे निधन|website=[[महाराष्ट्र टाइम्स]]|access-date=2020-08-31}}</ref>), जे '''प्रणव मुखर्जी''' नावाने अधिक ओळखले जायचे, हे [[भारतीय प्रजासत्ताक|भारतीय प्रजासत्ताकाचे]] तेरावे [[भारतीय राष्ट्रपती|राष्ट्रपती]] होते. राष्ट्रीय राजकारणात १९६९ पासून सक्रिय असणारे मुखर्जी ह्यापूर्वी अनेक भारतीय केंद्र शासनांमध्ये कॅबिनेट मंत्री होते. राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीस उभे राहण्याअगोदर यांनी [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस पक्षामधून]] राजीनामा दिला. भारतीय राजकारणामधील अमूल्य सेवेसाठी त्यांना [[भारत सरकार]]ने इ.स. २००८ साली [[पद्मविभूषण पुरस्कार]] दिला. [[भारत सरकार]]ने ८ ऑगस्ट २०१९ रोजी त्यांना राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] यांच्या हस्ते [[भारतरत्न|भारतरत्न]] पुरस्कार प्रदान केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://maharashtratimes.indiatimes.com/india-news/former-president-pranab-mukherjee-awarded-bharat-ratna-from-president-ram-nath-kovind/articleshow/70590086.cms|title=माजी राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी यांना 'भारतरत्न' प्रदान|दिनांक=2019-08-08|संकेतस्थळ=[[महाराष्ट्र टाइम्स]]|ॲक्सेसदिनांक=2019-08-10|archive-date=2019-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190809133731/https://maharashtratimes.indiatimes.com/india-news/former-president-pranab-mukherjee-awarded-bharat-ratna-from-president-ram-nath-kovind/articleshow/70590086.cms|url-status=dead}}</ref> {{क्रम |यादी=[[:वर्ग:भारताचे राष्ट्रपती|भारतीय राष्ट्रपती]] |पासून=[[जुलै २५]], [[इ.स. २०१२]] |पर्यंत= [[जुलै २५]], [[इ.स. २०१७]] |मागील=[[प्रतिभा पाटील]] |पुढील=[[रामनाथ कोविंद]] }} == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स वर्ग|Pranab Mukherjee|{{लेखनाव}}}} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.pranabmukherjee.in/ | title = अधिकृत संकेतस्थळ | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2022-08-24 | archive-date = 2010-09-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100904170154/http://www.pranabmukherjee.in/ | url-status = dead }} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://india.gov.in/govt/loksabhampbiodata.php?mpcode=4195 | title = लोकसभा सदस्यत्वाच्या वेळची प्रोफाइल | भाषा = इंग्लिश }} {{भारतीय राष्ट्रपती}} {{भारतरत्‍न}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:मुखर्जी, प्रणब}} [[वर्ग:भारताचे राष्ट्रपती]] [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] [[वर्ग:भारतीय परराष्ट्रमंत्री]] [[वर्ग:भारतीय अर्थमंत्री]] [[वर्ग:भारतीय संरक्षणमंत्री]] [[वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:राज्यसभा सदस्य]] [[वर्ग:नियोजन आयोगाचे उपाध्यक्ष]] [[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]] [[वर्ग:भारतीय राज्यशास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:भारतरत्‍न पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:बंगाली व्यक्ती]] [[वर्ग:कोविड-१९ महामारीमुळे मृत्यू]] tb8v6nphp77cdg1f77h68zhi31vf8nh 0 20584 2686545 2685854 2026-05-29T03:56:26Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686545 wikitext text/x-wiki {{मुखपृष्ठ सदर टीप |तारीख = १८ मार्च |वर्ष = २०२६ }} {{Infobox cricket tournament main | name = आय.सी.सी. पुरुष टी२० विश्वचषक | image = ICC Men's T20 World Cup Trophy.webp | imagesize = | caption = '''टी२० विश्वचषक''' | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[२०-२० सामने|आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामने]] | tournament format = [[साखळी सामने]] व [[बाद फेरी]] | first = [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] | last = [[२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२६]] | participants = २०<ref>{{cite web |title=आयसीसीकडून जागतिक कार्यक्रमांच्या विस्ताराची घोषणा|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2164062 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|आयसीसी]]|access-date=१९ एप्रिल २०२२|language=en}}</ref> | champions = {{cr|IND}} (३रे विजेतेपद) | most successful = {{cr|IND}} (३ विजेतीपदे) | most runs = {{flagicon|IND}} [[विराट कोहली]] (१,२९२)<ref name="stats3000.cricinfo.com">[http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy विक्रम – आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२० – सर्वाधिक धावा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101123945/http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy |date=११ जुलै २०२४} क्रिकइन्फो</ref> | most wickets = {{flagicon|BAN}} [[शाकिब अल हसन]] (५०)<ref name="stats5000000.cricinfo.com"> [http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy विक्रम – आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२० – कारकिर्दीतील सर्वाधिक बळी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101123959/http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy |date=११ जुलै २०२४}} क्रिकइन्फो</ref> }} {{Season sidebar | image = [[File:ICC_Men's_T20_World_Cup_Trophy_at_COA_-_BugWarp_(20)_(cropped).jpg|250px]] | caption = प्रतिष्ठित आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक ट्रॉफी | title = स्पर्धा | list = * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]] * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]] * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]] * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] * [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]] * [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]] * [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]] * [[२०२६ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२६]] * [[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]] * [[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]] }} '''[[आयसीसी]] पुरुष टी२० विश्वचषक''' (पूर्वी '''आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२०''' म्हणून ओळखली जात असे)<ref>{{cite web |title=विश्व टी२०चे टी२० विश्वचषक असे नामकरण |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/917529 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती |आयसीसी]] | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२ |date=२३ नोव्हेंबर २०१८|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123200931/https://www.icc-cricket.com/media-releases/917529 |archive-date=२३ नोव्हेंबर २०१८ |url-status=live}}</ref> ही [[आंतरराष्ट्रीय टी२० | ट्वेंटी२० क्रिकेट]]ची आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा आहे. क्रिकेटची प्रशासकीय संस्था, [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] (आयसीसी) द्वारे आयोजित करण्यात आलेल्या या स्पर्धेत सध्या १६ संघांचा समावेश आहे, ज्यामध्ये दिलेल्या अंतिम मुदतीनुसार क्रमवारीतील अव्वल १० संघ आणि [[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता|टी२० विश्वचषक पात्रता]] स्पर्धेद्वारे निवडलेल्या सहा संघांचा समावेश आहे. सदर स्पर्धा साधारणतः दर दोन वर्षांनी आयोजित केली जाते. तथापि, स्पर्धेची २०२० आवृत्ती [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक | २०२० मध्ये ऑस्ट्रेलियामध्ये होणार होती, परंतु कोविड-१९ मुळे, स्पर्धा २०२१ पर्यंत पुढे ढकलण्यात आली]] आणि यजमानपद भारताकडे सोपविण्यात आले. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] नंतर तब्बल पाच वर्षांनी २०२१ मध्ये स्पर्धा आयोजित करण्यात आली. तथापि, [[कोव्हिड-१९ महामारीचा क्रिकेटवर झालेला परिणाम|भारतातील कोविड-१९ महामारी]]मुळे, सामने [[संयुक्त अरब अमिराती]] (युएई) आणि [[ओमान]] येथे हलविण्यात आले.<ref>{{Cite web|date=17 August 2021|title=टी२० विश्वचषक: २४ ऑक्टोबर रोजी दुबईमध्ये भारत विरुद्ध पाकिस्तान सामनारंगणार |url=https://www.thelivemirror.com/t20-world-cup-india-vs-pakistan-october-24/ | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२|website=द लाईव्ह मिरर| | language=en-US}}</ref> मे २०१६ मध्ये, आयसीसीने २०१८ मध्ये एक स्पर्धा आयोजित करण्याची कल्पना पुढे आणली, ज्यामध्ये दक्षिण आफ्रिका संभाव्य यजमान असणार होता.<ref name="2018SA">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/1019437.html |title=२०१८ मध्ये टी-२० वर्ल्डकप पुनरागमन होण्याची आयसीसीला आशा | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२|work=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref> परंतु [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]]च्या समारोपाच्या वेळी, आयसीसीने २०१८ आवृत्तीची कल्पना वगळली.<ref>{{cite web|title=चॅम्पियन्स ट्रॉफी २०२१ मध्ये होणार, २०१८ मध्ये टी२० विश्वचषक स्पर्धा नाही|work=हिंदुस्थान टाइम्स|author1=मुकेश भट्ट|url=http://www.hindustantimes.com/cricket/no-icc-world-t20-in-2018-india-to-host-next-champions-trophy-in-2021/story-myhab0aP2U4ZM4n0pyVuZM.html|date=१८ जून २०१७| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> २०२६ पर्यंत, दहा स्पर्धा खेळल्या गेल्या आहेत, त्यात एकूण २४ संघांनी भाग घेतला आहे आणि आतापर्यंत सहा राष्ट्रीय संघांनी टी२० विश्वचषक जिंकला आहे. [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारताने]] सर्वाधिक तीन विजय मिळवले आहेत ([[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]). [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडिज]] ([[२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१२]], [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]]) आणि [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]] ([[२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१०]], [[२०२२ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]) यांनी दोनदा जिंकले आहेत आणि [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]] ([[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]]), [[श्रीलंका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] ([[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]]) आणि [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]] ([[२०२१ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) यांनी प्रत्येकी एक विजेतेपद पटकावले आहे. एकूण १५ देशांनी या स्पर्धेचे आयोजन केले आहे (वेस्ट इंडिजच्या ६ बेट राष्ट्रांसह). पटकावले होते. ==इतिहास== ===पार्श्वभूमी=== २००२ मध्ये जेव्हा [[बेन्सन आणि हेजेस चषक]] संपला तेव्हा [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड|ईसीबी]]ला तिची जागा भरण्यासाठी आणखी एक एकदिवसीय स्पर्धा आवश्यक होती. कमी होत चाललेली गर्दी आणि कमी होणारे प्रायोजकत्व याला प्रतिसाद म्हणून क्रिकेट अधिकारी युवा पिढीमध्ये खेळाची लोकप्रियता वाढवण्याचा विचार करत होते. खेळाच्या दीर्घ आवृत्त्यांमुळे बंद झालेल्या हजारो चाहत्यांना वेगवान, रोमांचक क्रिकेट पोहोचवण्याचा हेतू होता. ईसीबीचे मार्केटिंग मॅनेजर स्टुअर्ट रॉबर्टसन यांनी २००१ मध्ये काउंटी अध्यक्षांना प्रति डाव २० षटकांचा प्रस्ताव दिला आणि त्यांनी नवीन स्वरूप स्वीकारण्याच्या बाजूने ११-७ मते दिली.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/6985087.stm |title=ट्वेंटी२०ची मुळे | work=बीबीसी स्पोर्ट| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> ;देशांतर्गत स्पर्धा [[Image:2007t20.jpg|thumb|280px|बांगलादेश वि दक्षिण आफ्रिका २००७ सत्रामध्ये]] १३ जून २००३ रोजी प्रथम अधिकृत ट्वेंटी२० सामने इंग्लिश काउंटींदरम्यान [[ट्वेंटी२० ब्लास्ट]] स्पर्धेमध्ये खेळले गेले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/somerset-lose-to-warwickshire-but-twenty20-cup-is-a-great-success-at-taunton-129596 |title= सॉमरसेट वॉरविकशायरकडून हरले पण ट्वेन्टी२० चषक टॉंटन येथे मोठे यश आहे | work=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> इंग्लंडमधील ट्वेंटी-२०चा पहिला हंगाम बऱ्यापैकी यशस्वी ठरला, ज्यामध्ये [[सरे काउंटी क्रिकेट क्लब|सरे लायन्स]]ने [[वॉरविकशायर काउंटी क्रिकेट क्लब|वॉर्विकशायर बेअर्स]]चा ९ गडी राखून पराभव करून विजेतेपदावर नाव कोरले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/twenty20-cup-2003-124121/surrey-vs-warwickshire-final-304785/full-scorecard |title= सरे वि वॉरविकशायर अंतिम सामना धावफलक | work=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> मिडलसेक्स आणि सरे यांच्यात १५ जुलै २००४ रोजी लॉर्ड्स मैदानावरील पहिल्या ट्वेंटी२० सामन्यात २७,५०९ लोकांची गर्दी झाली होती, ही १९५३ नंतरच्या वन-डे फायनल व्यतिरिक्त कोणत्याही काऊंटी क्रिकेट सामन्यासाठी सर्वात मोठी उपस्थिती होती.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2009/may/25/usman-afzaal-surrey-middlesex-twenty20 |title=उस्मान अफझलने सरेला विजयी सुरुवात करून दिली परंतु अनुपस्थित चाहत्यांची चिंता वाढली|first=पॉल |last=विवर |newspaper=द गार्डियन |date=२५ मे २००९| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> लवकरच इतर क्रिकेट मंडळांनी ट्वेंटी२० सामने स्वीकारल्यानंतर, अनपेक्षित गर्दीची उपस्थिती, पाकिस्तानची [[फैसल बँक टी२० चषक]] आणि कॅरेबियनमधील [[स्टॅनफोर्ड २०/२०]] स्पर्धा यांसारख्या नवीन देशांतर्गत स्पर्धा आणि फॉरमॅटमधील आर्थिक प्रोत्साहन यामुळे फॉरमॅटची लोकप्रियता वाढली.{{citation needed|date=November 2021}} वेस्ट इंडीजच्या प्रादेशिक संघांनी [[स्टॅनफोर्ड २०/२०]] स्पर्धेत भाग घेतला. या कार्यक्रमाला दोषी फसवणूक करणारा [[ॲलन स्टॅनफोर्ड]]ने आर्थिक पाठबळ दिले होते, ज्याने त्याच्या मोठ्या पॉन्झी योजनेचे फळ म्हणून किमान US$२८,०००,००० निधी दिला होता.{{citation needed|date=November 2021}} ही स्पर्धा वार्षिक स्वरूपाची असेल असा मानस होता.{{citation needed|date=November 2021}} उद्घाटनाच्या सामन्यात [[गयाना क्रिकेट|गयाना]]ने [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]चा ५ गडी राखून पराभव करून US$१,०००,०० रक्कम बक्षीस म्हणून मिळविली.<ref>{{cite web|url=http://www.cricinfo.com/stanford/content/story/256391.html|title=स्टॅनफोर्ड २०/२० स्पर्धेचे विजेतेपद गयानाकडे|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो|date=१४ ऑगस्ट २००६}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jamaicaobserver.com/sports/html/20060208T230000-0500_98302_OBS_DATES_FOR_STANFORD_TWENTY___ANNOUNCED.asp|title=स्टॅनफोर्ड ट्वेन्टी२० स्पर्धेच्या तारखा जाहीर|work=द जमैका ऑबझर्व्हर|date=९ फेब्रुवारी २००६|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205185816/http://www.jamaicaobserver.com/sports/html/20060208T230000-0500_98302_OBS_DATES_FOR_STANFORD_TWENTY___ANNOUNCED.asp|archive-date=५ डिसेंबर २००८}}</ref> एक स्पिन-ऑफ स्पर्धा, [[स्टॅनफोर्ड सुपर सिरीज]], ऑक्टोबर २००८ मध्ये [[मिडलसेक्स काउंटी क्रिकेट क्लब|मिडलसेक्स]] आणि [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]], इंग्लिश आणि कॅरिबियन ट्वेंटी-२० स्पर्धांचे संबंधित विजेते आणि वेस्ट इंडीजच्या देशांतर्गत खेळाडूंमधून स्टॅनफोर्ड सुपरस्टार्स संघ तयार करण्यात आलेला संघ; यांच्या दरम्यान खेळविण्यात आली त्रिनिदाद आणि टोबॅगोने स्पर्धा जिंकून US$२८०,०० बक्षीस रक्कम मिळवली.<ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/372261.html|title=स्टॅनफोर्डसाठी मिडलसेक्सचे नेतृत्व उदलकडे |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=३ ऑक्टोबर २००८ | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/375624.html |title=रामदिनच्या नेतृत्वाखाली त्रिनिदाद आणि टोबॅगोने मोठ्या पैशाच्या वैभवाकडे|first=अँड्रू|last=मॅकग्लॅशन |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=२७ ऑक्टोबर २००८| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> १ नोव्हेंबर रोजी, स्टॅनफोर्ड सुपरस्टार्सने इंग्लंडशी सामना खेळला ज्यामध्ये अनेक वर्षांनंतर पाच सामन्यांपैकी पाहिला सामना असण्याची अपेक्षा होती आणि विजेत्याला प्रत्येक सामन्यात US$२०,०००,००० चे बक्षीस मिळाले.<ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/376602.html |title=गेल लीड्स सुपरस्टार्स टू मिलियन्स |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |first=अँड्रू|last=मॅकग्लॅशन |date=१ नोव्हेंबर २००८| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/7895505.stm |title=यूएस टायकूनवर $८ अब्जपेक्षा जास्त फसवणुकीचा आरोप|work=बीबीसी न्यूझ |date=१७ फेब्रुवारी २००९ | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> ;आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० {{Main|आंतरराष्ट्रीय टी२०}} १७ फेब्रुवारी २००५ रोजी [[ऑकलंड]]मधील [[ईडन पार्क]] येथे खेळल्या गेलेल्या पुरुषांच्या संपूर्ण आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघ |ऑस्ट्रेलिया]]ने [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]]चा पराभव केला. हा खेळ हलक्या-फुलक्या पद्धतीने खेळला गेला – दोन्ही बाजू १९८० च्या दशकात परिधान केलेल्या किटमध्ये दिसल्या, न्यू झीलंड संघाने परिधान केलेल्या किट ह्या [[बेज ब्रिगेड]]ची थेट प्रत होती. बेज ब्रिगेडच्या विनंतीनुसार, काही खेळाडूंनी १९८० च्या दशकात लोकप्रिय असलेल्या मिशा/दाढी आणि केसांच्या शैली देखील ठेवल्या होत्या. ऑस्ट्रेलियाने सर्वसमावेशकपणे खेळ जिंकला, आणि जसजसा परिणाम न्यू झीलंडच्या डावाच्या अखेरीस स्पष्ट झाला, खेळाडू आणि पंचांनी गोष्टी कमी गांभीर्याने घेतल्या - ग्लेन मॅकग्राने १९८१च्या दोन्ही बाजूंमधील एकदिवसीय सामन्यातील [[ट्रेव्हर चॅपल]]च्या अंडरआर्म घटनेची गंमतीने पुनरावृत्ती केली आणि पंच [[बिली बाउडेन]] यांनी त्याला प्रत्युत्तरात गंमतीने लाल कार्ड दाखवले (क्रिकेटमध्ये लाल कार्डे सामान्यतः वापरली जात नाहीत). ===उद्घाटन स्पर्धा=== [[File:T20 final 2009.jpg|thumb|[[लॉर्ड्स]]वर २००९च्या अंतिम सामन्यामध्ये [[शाहिद आफ्रिदी]]ला गोलंदाजी करताना [[लसिथ मलिंगा]].]] दर दोन वर्षांनी आयसीसी विश्वचषक ट्वेंटी-२० स्पर्धा आयोजित करण्‍याचे प्रथम ठरवण्‍यात आले होते, जर त्या वर्षी [[क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धा नियोजित असेल तर ट्वेंटी-२० विश्वचषक स्पर्धा एक वर्ष आधी आयोजित केली जाईल. पहिली स्पर्धा [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७ मध्ये दक्षिण आफ्रिकेत]] झाली जिथे [[भारत क्रिकेट संघ|भारताने]] [[पाकिस्तान क्रिकेट संघ|पाकिस्तानचा]] अंतिम फेरीत पराभव केला.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8604/report/287879/india-vs-pakistan-final-icc-world-twenty20-2007-08|title=इंडिया होल्ड देअर नर्व्ह टू विन थ्रिलर|first=दिलीप|last=प्रेमचंद्रन|date=२४ सप्टेंबर २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो|}}</ref> [[केन्या क्रिकेट संघ| केन्या]] आणि [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] यांना [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १]] द्वारे पात्रता मिळवावी लागली जी [[नैरोबी]] येथे ५० षटकांची स्पर्धा होती.<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/worldcricketleague/content/story/278951.html|title=केन्या क्रश कॅनडा टू बूक फायनल प्लेस|location=नैरोबी|date=५ फेब्रुवारी २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref> डिसेंबर २००७ मध्ये संघांची चांगली तयारी करण्यासाठी २० षटकांच्या फॉरमॅटसह पात्रता स्पर्धा आयोजित करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. ज्यामध्ये सहा संघ सहभागी झाले, त्यातील दोन [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ विश्व ट्वेंटी२०]] साठी पात्र ठरले आणि प्रत्येकाला $२५०,००० बक्षीस रक्कम मिळाली.<ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/325356.html |title=आयसीसी वर्ल्ड ट्वेन्टी-२० पात्रता स्पर्धा आयर्लंडमध्ये होणार|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=१३ डिसेंबर २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|दुसरी स्पर्धा]] [[पाकिस्तान क्रिकेट संघ |पाकिस्तानने]] २१ जून २००९ रोजी [[इंग्लंड]]मध्ये [[श्रीलंका क्रिकेट संघ |श्रीलंकेचा]] ८ गडी राखून पराभव केला होता. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०]] स्पर्धा मे २०१०मध्ये [[वेस्ट इंडीज]]मध्ये आयोजित करण्यात आली होती, जिथे [[इंग्लंड क्रिकेट संघ |इंग्लंडने]] [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघ |ऑस्ट्रेलियाचा]] ७ गडी राखून पराभव केला होता. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०]] स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यात [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ |वेस्ट इंडीजने]] [[श्रीलंका क्रिकेट संघ|श्रीलंकेचा]] पराभव करून विजेतेपद मिळवले. आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२० च्या अंतिम फेरीत प्रथमच यजमान राष्ट्र सहभागी झाले होते. [[आयर्लंड क्रिकेट संघ| आयर्लंड]] आणि [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तानसह]] [[आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता, २०१२]] स्पर्धेमध्ये १२ स्पर्धक सहभागी होते. ही स्पर्धा आशियाई देशातील पहिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा होती. ===१६ संघाच्या स्पर्धेमध्ये विस्तार=== [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]च्या आवृत्तीचा विस्तार १६ संघ स्वरूपात केला जाणार होता परंतु तो पुन्हा १२ वर करण्यात आला.<ref>{{cite web|title=आयसीसीची कसोटी चॅम्पियनशिपसाठी सहमती|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/current/story/481373.html|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> [[बांगलादेश]]मध्ये आयोजित [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]च्या स्पर्धेत दहा [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#पूर्ण सदस्य|पूर्ण सदस्य]] आणि [[२०१३ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता|२०१३]]च्या आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता फेरीत पात्र ठरलेल्या सर्व सहा [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#सहयोगी सदस्य|सहयोगी सदस्यांसह]] १६ संघांना प्रथमच सहभागी करून घेण्यात आले होते. तथापि ८ ऑक्टोबर २०१२ रोजी [[आयसीसी पुरुष आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]तील अव्वल आठ पूर्ण सदस्य संघांना [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४#सुपर १० फेरी | सुपर १०]] टप्प्यात स्थान देण्यात आले. उर्वरित आठ संघ [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४#गट फेरी | गट फेरीमध्ये]] सहभागी झाले होते, ज्यामधून दोन संघ सुपर १० टप्प्यात गेले.<ref name=ICC>{{cite web|url=http://www.icc-cricket.com/news/2013/media-releases/75604/west-indies-to-start-world-t20-title-defence-against-india|title=वेस्ट इंडीज टू स्टार्ट वर्ल्ड टी२० टायटल डिफेन्स अगेन्स्ट इंडिया|date=२७ ऑक्टोबर २०१३|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|आयसीसी]] | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029185415/http://www.icc-cricket.com/news/2013/media-releases/75604/west-indies-to-start-world-t20-title-defence-against-india|archive-date=२९ ऑक्टोबर २०१३}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thedailystar.net/beta2/news/bcb-promises-stellar-t20-wc/|title=बीसीबी प्रॉमिसेस स्टेलार टी२० वर्ल्ड कप |date=७ एप्रिल २०१३|newspaper=द डेली स्टार, बांगलादेश | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> या स्पर्धेत तीन नवीन संघांनी (नेपाळ, हाँगकाँग आणि यूएई) पदार्पण केले. ;कोविड-१९ जुलै २०२० मध्ये, ICC ने जाहीर केले की २०२० आणि २०२१ या दोन्ही आवृत्त्या महामारीमुळे प्रत्येकी एक वर्षाने पुढे ढकलण्यात आल्या आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1733391 |title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२० पुढे ढकलली|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> त्यामुळे, २०२० स्पर्धा (मूळत: ऑस्ट्रेलियाद्वारे आयोजित केली जाणार होती) [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|नोव्हेंबर २०२१]] मध्ये हलविण्यात आली आणि २०२१ स्पर्धा (मूळतः भारतात आयोजित केली जाणारी) [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|ऑक्टोबर २०२२]] मध्ये हलवली गेली.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1733341 |title=पुरुष टी२० विश्वचषक पुढे ढकलण्याबाबत वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> २०२१ मध्ये भारत आणि २०२२ मध्ये ऑस्ट्रेलियाने यजमानपद भूषवले होते, उलट क्रमाने असले तरी ऑस्ट्रेलिया आणि भारताने स्पर्धेचे यजमानपद राखले.<ref>{{Cite web|date=10 August 2020|title=पुरुष टी२० विश्वचषक २०२१ भारतात, २०२२ ऑस्ट्रेलियात; महिला क्रिकेट विश्वचषक पुढे ढकलला | url=https://www.icc-cricket.com/news/1749997}}</ref> <ref name=sixsports.in /> २०२१ची स्पर्धा १७ ऑक्टोबर ते १४ नोव्हेंबर २०२१ या कालावधीत ओमान आणि संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये खेळल्या गेलेल्या सामन्यांसह पार पडली.<ref>{{Cite web|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२१ चे सामने जाहीर|url=https://www.icc-cricket.com/news/2210270 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}</ref> ===२० संघाच्या स्पर्धेमध्ये विस्तार=== जून २०२१ मध्ये, आयसीसीने घोषित केले की २०२४, २०२६, २०२८ आणि २०३० मधील टी२० विश्वचषक स्पर्धा २० संघांचा समावेश करण्यासाठी विस्तारित केल्या जातील.<ref name=sixsports.in>{{Cite web|title=आयसीसीतर्फे वर्ल्डकप स्पर्धा जाहीर; २०२७ आणि २०३१ मध्ये १४ संघ|url=https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/|language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=सिक्स स्पोर्ट्स|archive-date=2022-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401040539/https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/|url-status=dead}}</ref> संघांची ४ गटात (प्रति गट ५ संघ) विभागणी केली जाईल, प्रत्येक गटातील दोन अव्वल संघ सुपर आठमध्ये जातील.<ref>{{Cite web|title=आयसीसीतर्फे पुरुषांच्या जागतिक स्पर्धांचा विस्तार: एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेत १४ संघ, टी२० विश्वचषक स्पर्धेत २० संघ | url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-expands-men-s-world-events-odi-world-cup-to-14-teams-t20-world-cup-to-20-teams-1264847 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो| language=en}}</ref> त्यांची प्रत्येकी चारच्या दोन गटात विभागणी केली जाईल, प्रत्येक गटातील दोन अव्वल संघ उपांत्य फेरीत प्रवेश करतील. २०२४ टी२० विश्वचषक वेस्ट इंडीज आणि युनायटेड स्टेट्समध्ये आयोजित केला जाईल. यूएसने पहिल्यांदाच विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन केले आहे, ज्यामध्ये देशभरातील अनेक स्टेडियम एकतर नव्याने बांधले जातील किंवा क्रिकेटसाठी पुन्हा तयार केले जातील. २०२४ ची स्पर्धा भारत आणि श्रीलंका यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित केली जाईल, २०२८ मध्ये ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंडमध्ये तसेच २०३० ची स्पर्धा इंग्लंड, वेल्स, स्कॉटलंड आणि आयर्लंडमध्ये होईल.<ref>{{Cite web|title=यूएसए मध्ये टी२० विश्वचषक: २०२४-२०३१ आयसीसी पुरुष स्पर्धांचे यजमान जाहीर|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=www.icc-cricket.com| | language=en}}</ref> ==स्वरूप== ===यजमान=== आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटनेची कार्यकारी समिती ही स्पर्धा आयोजित करण्यात स्वारस्य दर्शविलेल्या राष्ट्रांकडून बोली तपासल्यानंतर स्पर्धेच्या यजमानांसाठी मतदान करते. २००७ मध्ये [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिके]]नंतर, [[इंग्लंड]], [[वेस्ट इंडीज]] आणि [[श्रीलंका]] यांनी अनुक्रमे २००९, २०१० आणि २०१२ मध्ये स्पर्धेचे आयोजन केले होते. २०१४ मध्ये बांगलादेशने स्पर्धेचे आयोजन केले होते.<ref>{{cite web |url=http://www.cricinfo.com/ci-icc/content/current/story/465631.html| title =२०१४ च्या ट्वेन्टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद बांगलादेशकडे|work=क्रिकइन्फो|access-date=२२ एप्रिल २०२२|}}</ref> २०१६ मध्ये भारताने स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले. पाच वर्षांच्या कालावधीनंतर, भारताने २०२१ आवृत्तीचे यजमानपदही जिंकले, परंतु कोविड-१९ महामारीमुळे हे सामने ओमान आणि युएई मध्ये खेळवले गेले. २०२२ च्या आवृत्तीचे आयोजन ऑस्ट्रेलियाकडून केले जाईल, ज्यांनी मागील वर्षी ही स्पर्धा जिंकली होती. डिसेंबर २०१५ मध्ये, आयसीसीचे जागतिक विकास प्रमुख, टिम अँडरसन यांनी भविष्यातील स्पर्धा युनायटेड स्टेट्सद्वारे आयोजित करण्याची सूचना केली. त्यांचा असा विश्वास होता की या कार्यक्रमाचे आयोजन केल्याने देशातील खेळाच्या वाढीला चालना मिळू शकते, जिथे हा खेळ तुलनेने अस्पष्ट आहे आणि [[बेसबॉल]] सारख्या इतर खेळांच्या स्पर्धेला सामोरे जावे लागते.<ref name="ndtv-t20usa2">{{cite web|title=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीकडून युनायटेड स्टेट्सच्या भूमीवर टी-२० विश्व क्रिकेटचे लक्ष्य: अहवाल | url=http://sports.ndtv.com/cricket/news/252894-international-cricket-council-targets-world-twenty20-on-united-states-soil-report|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107125712/http://sports.ndtv.com/cricket/news/252894-international-cricket-council-targets-world-twenty20-on-united-states-soil-report|archive-date=७ जानेवारी २०१६ | language=en|access-date=१४ जानेवारी २०१६|website=एनडीटीव्ही स्पोर्ट्स}}</ref> २०२० मध्ये, [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|यूएसए]] आणि वेस्ट इंडीजने २०२३ नंतर टी२० विश्वचषक सह-यजमानपदासाठी स्वारस्य व्यक्त केले,<ref>{{Cite news|title=यूएसए लूक्स टू १९९४ फॉर टी२० वर्ल्ड कप बीड | language=en-GB|work=बीबीसी स्पोर्ट्स |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/52885902 | access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> [[मलेशिया]] आणखी एक संभाव्य दावेदार होता.<ref>{{Cite web|last=लव्हलेट|first=ट्रिस्टन|title=मलेशिया २०२३-३१ सायकलमध्ये टी२० क्रिकेट विश्वचषकाचे आयोजन करत आहे | url=https://www.forbes.com/sites/tristanlavalette/2020/06/26/malaysia-eyes-hosting-a-t20-cricket-world-cup-in-the-2023-31-cycle/ | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=फोर्ब्स}}</ref> नोव्हेंबर २०२१मध्ये, आयसीसीने २०२४ ते २०३० या कालावधीत पुढील चार पुरुष टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी यजमानांची पुष्टी केली.<ref>{{cite web|title=यूएसए टी२० विश्वचषक आयोजित करणार: २०२४-२०३१ आयसीसी पुरुष स्पर्धेच्या यजमानांची पुष्टी|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}</ref> [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|यूएसए]] आणि [[वेस्ट इंडीज]]कडे २०२४ आवृत्तीचे सह-यजमानपद, २०२६ आवृत्तीचे सह-यजमानपद [[भारत]] आणि [[श्रीलंका]], २०२८ आवृत्तीचे सह-यजमानपद [[ऑस्ट्रेलिया]] आणि [[न्यू झीलंड]] आणि २०३० आवृत्तीचे सह-यजमान [[इंग्लंड]], [[वेल्स]], [[स्कॉटलंड]] आणि [[आयर्लंड]] करणार आहेत. {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ आयसीसी क्षेत्रानुसार यजमानांचा सारांश (२००७–२०३०) ! scope="col" | क्षेत्र ! scope="col" | वर्ष ! scope="col" | नियामक मंडळ ! scope="col" | यजमान |- ! scope="row" | आफ्रिका | [[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]] || [[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]] || दक्षिण आफ्रिका |- ! scope="rowgroup" rowspan="2" | अमेरिका | [[२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१०]] || [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] || वेस्ट इंडीज |- | [[२०२४ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]] || [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] [[यूएसए क्रिकेट]] || वेस्ट इंडीज अमेरिका |- ! scope="rowgroup" rowspan="5" | आशिया | [[२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१२]] || [[श्रीलंका क्रिकेट]] || श्रीलंका |- | [[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]] || [[बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड]] || बांगलादेश |- | [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]] || rowspan="2" | [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]] || भारत |- | [[२०२१ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२१]] || संयुक्त अरब अमिराती ओमान |- | [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] || [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]] [[श्रीलंका क्रिकेट]] || भारत श्रीलंका |- ! scope="rowgroup" rowspan="2" | पूर्व आशिया-पॅसिफिक | [[२०२२ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]] || [[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] || ऑस्ट्रेलिया |- | [[२०२८ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]] || [[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] [[न्यूझीलंड क्रिकेट]] || ऑस्ट्रेलिया न्यूझीलंड |- ! scope="rowgroup" rowspan="2" | युरोप | [[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]] || [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] || इंग्लंड |- | [[२०३० पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]] || [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] [[क्रिकेट आयर्लंड]] [[क्रिकेट स्कॉटलंड]] || इंग्लंड वेल्स आयर्लंड स्कॉटलंड |} ===पात्रता=== {{See also|आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता}} [[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता|टी२० विश्वचषक पात्रता]] म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या पात्रता स्पर्धेद्वारे इतर आयसीसी सदस्यांनी भरलेल्या उर्वरित जागांसह, सर्व आयसीसी संपूर्ण सदस्य स्पर्धेसाठी आपोआप पात्र ठरतात. आयसीसी सहयोगी आणि संलग्न सदस्यांसाठी ५० षटकांची लीग - पहिल्या [[विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा|विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धेच्या]] निकालातून [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७च्या पहिल्या वर्ल्ड ट्वेंटी२०]] साठी पात्रता ठरवली गेली. [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १]] स्पर्धेचे दोन अंतिम स्पर्धक, [[केन्या क्रिकेट संघ | केन्या]] आणि [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]], वर्षाच्या उत्तरार्धात विश्व ट्वेंटी२० साठी पात्र ठरले. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ विश्व ट्वेंटी२०]] साठी एक वेगळी पात्रता स्पर्धा लागू करण्यात आली होती आणि तेव्हापासून ती कायम ठेवण्यात आली आहे. तथापि, विश्व ट्वेंटी२० पात्रता फेरीतून पात्र ठरलेल्या संघांची संख्या दोन ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]] आणि [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]] मध्ये) ते सहा ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] आणि [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] मध्ये) पर्यंत बदलली आहे. ===अंतिम स्पर्धा=== प्रत्येक गट टप्प्यात (प्राथमिक फेरी आणि सुपर १२ फेरी दोन्ही), संघांना खालील निकषांच्या आधारे एकमेकांविरुद्ध क्रमवारी दिली जाते:<ref>[http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/icc_world_twenty20_playing_conditions_final.pdf अंतिम विश्व ट्वेंटी20 खेळण्याच्या अटी] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080911035806/http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/icc_world_twenty20_playing_conditions_final.pdf |date=११ सप्टेंबर २००८}}, आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२०</ref> # सर्वाधिक गुणसंख्या # समान असल्यास, सर्वाधिक विजय # तरीही समान असल्यास, उत्कृष्ट [[निव्वळ धावगती]] # तरीही समान असल्यास, कमीत कमी [[स्ट्राईक रेट#गोलंदाजी स्ट्राईक रेट|गोलंदाजी स्ट्राईक रेट]] # तरीही समान असल्यास, एकमेकांविरुद्धच्या सामन्याचा निकाल. बरोबरी झाल्यास (म्हणजेच, दोन्ही संघांनी आपापल्या डावाच्या शेवटी समान धावा केल्यास), [[सुपर ओव्हर]] विजेता ठरवते. सुपर ओव्हरमध्ये पुन्हा टाय झाल्यास, त्यानंतर जोपर्यंत विजेता संघ ठरत नाही तोपर्यंत सुपर ओव्हर खेळवली जाते. तत्पूर्वी, ज्या संघाने त्यांच्या डावात सर्वाधिक चौकार मारले होते तोच विजेता ठरवला जातो.<ref>{{Cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27844486/no-more-boundary-countback-icc-changes-super-regulations |title=Archived copy |work=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> २००७च्या स्पर्धेदरम्यान, [[बोल-आउट]]चा वापर बरोबरी झालेल्या सामन्यातील पराभवाचा निर्णय घेण्यासाठी केला गेला.<ref>[http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/playing-conditions.html प्लेइंग कंडिशन्स] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720113337/http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/playing-conditions.html |date=२० जुलै २०१८}}, आयसीसी वर्ल्ड ट्वेन्टी२०</ref> ==स्पर्धेचे निकाल== {| class="wikitable" style="font-size:90%; width: 100%; text-align: center;" |- !rowspan=2 width=5%|वर्ष !rowspan=2 width=15%|यजमान देश !rowspan=2 width=15%|अंतिम सामन्याचे मैदान !colspan=3|अंतिम सामना !rowspan=2 width=6%|संघ |- !width=18%|विजेता !width=18%|निकाल !width=18%|उपविजेता |- |२००७<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|तपशील]]'' |{{flagicon|RSA}}<br>दक्षिण आफ्रिका |[[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]<br>दक्षिण आफ्रिका |{{cr|India}}<br /><small>१५७/५ (२० षटके)</small> |'''भारत ५ धावांनी विजयी'''<br>[http://www.cricinfo.com/twenty20wc/engine/match/287879.html धावफलक] |{{cr|Pakistan}}<br /><small>१५२ सर्वबाद (१९.३ षटके)</small> |१२ |- |२००९<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|तपशील]]'' |{{flagicon|ENG}}<br>इंग्लंड |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]<br>इंग्लंड |{{cr|Pakistan}}<br /><small>१३९/२ (१८.४ षटके)</small> |'''पाकिस्तान ८ गडी राखुन विजयी'''<br>[http://www.cricinfo.com/wt202009/engine/current/match/356017.html धावफलक] |{{cr|Sri Lanka}}<br /><small>१३८/६ (२० षटके)</small> |१२ |- |२०१०<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|तपशील]]'' |{{flagicon|Barbados}}{{flagicon|Guyana}}{{flagicon|Saint Lucia}}{{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>बार्बाडोस, गयाना, सेंट लुसिया, त्रिनिदाद आणि टोबॅगो |[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]]<br>बार्बाडोस |{{cr|England}}<br /><small>१४८/३ (१७ षटके)</small> |'''इंग्लंड ७ गडी राखुन विजयी'''<br>[http://www.cricinfo.com/world-twenty20-2010/engine/current/match/412703.html धावफलक] |{{cr|Australia}}<br /><small>१४७/६ (२० षटके)</small> |१२ |- |२०१२<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|तपशील]]'' |{{flagicon|SRI}}<br>श्रीलंका |[[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]]<br>श्रीलंका |{{cr|WIN}}<br /><small>१३७/६ (२० षटके)</small> |'''वेस्ट इंडीज ३६ धावांनी विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2012/engine/current/match/533298.html धावफलक] |{{cr|SRI}}<br /><small>१०१ सर्वबाद (१८.४ षटके)</small> |१२ |- |२०१४<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|तपशील]]'' |{{flagicon|BAN}}<br>बांगलादेश |[[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]]<br>बांगलादेश |{{cr|SRI}}<br /><small>१३४/४ (१७.५ षटके)</small> |'''श्रीलंका ६ गडी राखून विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2014/engine/match/682965.html धावफलक] |{{cr|IND}}<br /><small>१३०/४ (२० षटके)</small> |१६ |- |२०१६<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|तपशील]]'' |{{flagicon|IND}}<br>भारत |[[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]]<br>भारत |{{cr|WIN}}<br /><small>१६१/६ (१९.४ षटके)</small> |'''वेस्ट इंडीज ४ गडी राखून विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951373.html धावफलक] |{{cr|ENG}}<br /><small>१५५/९ (२० षटके)</small> |१६ |- |२०२१<br>''[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|UAE}}{{flagicon|OMA}}<br />[[संयुक्त अरब अमिराती]], [[ओमान]] |[[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]<br />संयुक्त अरब अमिराती |{{cr|AUS}}<br /><small>१७३/२ (१८.५ षटके)</small> |'''ऑस्ट्रेलिया ८ गडी राखून विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273756.html धावफलक] |{{cr|NZ}}<br /><small>१७२/४ (२० षटके)</small> |१६ |- |२०२२<br>''[[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|AUS}}<br>ऑस्ट्रेलिया |[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]]<br>ऑस्ट्रेलिया |{{cr|ENG}}<br /><small>१३८/५ (१९ षटके)</small> |'''इंग्लंड ५ गडी राखून विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298179.html धावफलक] |{{cr|PAK}}<br /><small>१३७/८ (२० षटके)</small> |१६ |- |२०२४<br>''[[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|Barbados}}{{flagicon|Saint Lucia}}{{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}{{flagicon|Trinidad and Tobago}}{{flagicon|USA}}<br />बार्बाडोस, सेंट लुसिया, सेंट व्हिन्सेंट आणि द ग्रेनेडाईन्स, त्रिनिदाद आणि टोबॅगो, अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने |[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]]<br>बार्बाडोस |{{cr|India}}<br /><small>१७६/७ (२० षटके)</small> |'''भारत ७ धावांनी विजयी'''<br>[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415755.html धावफलक] |{{cr|SA}}<br /><small>१६९/८ (२० षटके)</small> |२० |- |२०२६<br>''[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|IND}}{{flagicon|SL}}<br>भारत, श्रीलंका |[[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]]<br>भारत |{{cr|India}}<br /><small>२५५/५ (२० षटके)</small> |'''भारत ९६ धावांनी विजयी'''<br>[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512773.html धावफलक] |{{cr|NZ}}<br /><small>१५९ (१९ षटके)</small> |२० |- |२०२८<br>''[[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|AUS}}{{flagicon|NZL}}<br>ऑस्ट्रेलिया, न्यू झीलंड |[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]]<br>ऑस्ट्रेलिया |TBD |TBD |TBD |२० |- |२०३०<br>''[[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|ENG}}{{flagicon|Wales}}{{flagicon|IRE|cricket}}{{flagicon|SCO}}<br>इंग्लंड, वेल्स, आयर्लंड, स्कॉटलंड |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]<br>इंग्लंड |TBD |TBD |TBD |२० |} ==संघाची कामगिरी== [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेपर्यंत. ''संघांची क्रमवारी सर्वोत्कृष्ट निकालानुसार, नंतर विजयाची टक्केवारी, नंतर एकूण विजय, नंतर एकूण सामने, नंतर वर्णक्रमानुसार'': {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="text-align: center;" |- !rowspan="2" style="width:150px;"|संघ !colspan=3|सहभाग !rowspan="2" style="width:300px;"|सर्वोत्कृष्ट निकाल !colspan="6"|आकडेवारी<ref name="resultsummary">{{cite web| url=http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy | title=नोंदी / आयसीसी विश्व टी२० / परिणाम सारांश| publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date= २२ एप्रिल २०२२}}</ref> |- !width=75|एकूण !width=75|पहिला !width=75|शेवटचा !width=30|सामने !width=30|विजय !width=30|पराभव !width=30|बरोबरी !width=30|अनिर्णित !width=30|विजय% |- |style="text-align:left;"|{{Cr|India}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || ६१ || ४३ || २४ || १(१) || १ ||७३.३३ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|England}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]], [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]) || ६० || ३४ || २४ || ० || २ || ५८.६२ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|West Indies}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.1|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]], [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]) || ५३ || २९ || २२ || १(१) || १ || ५७.६९ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Australia}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) ||५१||३२||१९|| ० || ० || ६२.७४ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Pakistan}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]) || ५८|| ३४|| २१|| २(०) || १ || ५९.६४ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Sri Lanka}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]) || ६१|| ३५|| २५|| १(१) || ० || ५९.०१ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|South Africa}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="silver" | {{sort|2.1|'''उपविजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||५७||३८||१७|| ० || १ || ६९.६४ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|New Zealand}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="silver" | {{sort|2.1|'''उपविजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) ||५५||३०|| २२|| २(०) || १ || ५५.५५ |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Afghanistan|२०१३}} | ८ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]|| [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| style="background:#cc9966;" |{{sort|3.2|'''उपांत्यफेरी'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||३४|| १४ ||१९ || १(०) || ० ||४१.१७ |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Bangladesh}} | ९ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]|| [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]|| {{sort|4.1|सुपर ८}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||४५|| १२ ||३२|| ० || १ || २७.२७ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Ireland}} | ९ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.2|सुपर ८}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]) || ३१ || ८ || २० || ० || ३ || २८.५७ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|USA}} ||२ ||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] ||[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]||{{sort|4.2|सुपर ८}} ([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])||१०||३||६||१(१)||०||४०.०० |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Netherlands}} | ७ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]|| [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.2|सुपर १०}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]) || ३१|| ११ || १९ || ० || १ || ३६.६६ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Zimbabwe}} | ६ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|सुपर ८}} ([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || २६|| ११ || १४ || ० || १ || ४४.०० |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Scotland}} | ५ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.2|सुपर १२}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) || २६ || ८ || १६ || ० || २ || ३३.३३ |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Namibia|2021}} | ४ || [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.4|सुपर १२}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) ||१९ || ४ ||१४|| १(१) || ० || २६.३१ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Oman}} | ४ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १४ ||२ || १० || १(०) || १ || १५.३८ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Nepal}} | ३ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १० || ३ || ७ || ० || ० || ३०.०० |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Hong Kong}} | २ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] || {{sort|5.3|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]) || ६ || १ || ५ || ० || ० || १६.६६ |- | style="text-align:left;" |{{Cr|United Arab Emirates}} | २ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १० || २ || ८ || ० || ० || २०.०० |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Papua New Guinea}} | २ || [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]|| [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) || ७ || ० || ७ || ० || ० || ०.०० |- |style="text-align:left;" |{{Cr|CAN}} |२||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]||[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]||{{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])|| ७ || १ || ६ || ० || ० || १४.२८ |- |style="text-align:left;" |{{Cr|UGA}} |१||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२०२४]])|| ४ || १ || ३ || ० || ० || २५.०० |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Kenya}} | १ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]) || २ || ० || २ || ० || ० || ०.०० |- |{{Cr|Italy}} |१ |[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] |[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] |{{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) |४ |१ |३ |० |० |२५.०० |- ! colspan="11" |{{smalldiv|1={{Updated|८ मार्च २०२६}}<br/> स्रोत:[http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy ईएसपीएन क्रिकइन्फो]}} |} ''नोंदी:'' * कंसातील संख्या बरोबरी झालेल्या सामन्यांमध्ये [[सुपर ओव्हर]] आणि [[बोल-आउट]]च्या विजयांची संख्या दर्शवते, तथापि निकालाची पर्वा न करता हा अर्धा विजय मानला जातो. विजयाच्या टक्केवारीत कोणतेही परिणाम वगळले जातात आणि बरोबरी (टायब्रेकरची पर्वा न करता) अर्धा विजय म्हणून गणली जाते. ==स्पर्धेनुसार संघ निकाल== ;सूची * {{bg|gold| '''वि''' }} — विजेते * {{bg|silver| '''उवि''' }} — उपविजेते * {{bg|#cc9966| '''उफे'''}} — उपांत्यफेरी * {{bg|#BBF3BB|फे२}} — २री फेरी (सुपर ८, सुपर १० आणि सुपर १२) * फे१ — १ली फेरी (गट फेरी) * पा — पात्र * × — पात्र परंतु माघार घेतली * ×× — पात्रतेसाठी अपात्र (निलंबित) {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:90%" |- !संघ !{{flagicon|RSA}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]<br/> <small>(१२)</small> !{{flagicon|ENG}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]<br/> <small>(१२)</small> !{{flagicon|WIN}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]<br/> <small>(१२)</small> !{{flagicon|SRI}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]<br/> <small>(१२)</small> !{{flagicon|BAN}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]<br/> <small>(१६)</small> !{{flagicon|IND}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]<br/> <small>(१६)</small> !{{flagicon|UAE}}<br/>{{flagicon|OMA}}<br/>[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]<br/> <small>(१६)</small> !{{flagicon|AUS}}<br/>[[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]]<br/> <small>(१६)</small> !{{flagicon|WIN}}<br/>{{flagicon|USA}}<br/>[[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]]<br/> <small>(२०)</small> !{{flagicon|IND}}<br/>{{flagicon|SRI}}<br/>[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]<br/> <small>(२०)</small> !{{flagicon|AUS}}<br/>{{flagicon|NZ}}<br/>[[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]]<br/> <small>(२०)</small> !{{flagicon|ENG}}<br/>{{flagicon|Ireland|cricket}}<br/>{{flagicon|SCO}}<br/>{{flagicon|Wales}}<br/>[[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]]<br/> <small>(२०)</small> !सहभाग |- | id=AFG"" align=left| {{cr|AFG|२०१३}} |—||—|| फे१ || फे१ || फे१ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#cc9966" | '''उफे'''|| फे१ || || ! ८ |- | id=AUS"" align=left| {{cr|AUS}} |bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || फे१ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || bgcolor=gold|'''वि'''|| style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || style="border: 3px solid red"| पा || ! १० |- | align=left| {{cr|Italy}} | — || —|| — || — || —|| — || — || — || — || फे१ || || ! १ |- | align=left| {{cr|BAN}} | फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || × || || ! ९ |- | align=left| {{cr|CAN}} | — || —|| — || — || —|| — || — || — || फे१ || फे१ || || ! २ |- | align=left| {{cr|ENG}} | style="background:#BBF3BB" | फे२ || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ ||bgcolor=gold|'''वि'''|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || bgcolor=gold|'''वि''' || style="background:#cc9966" | '''उफे'''|| bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || || style="border: 3px solid red"| पा ! १० |- | align=left| {{cr|HK}} |—||—||—||—|| फे१ || फे१ ||—|| — || — || — || || ! २ |- | align=left| {{cr|IND}} |bgcolor=gold|'''वि'''|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||style="border: 3px solid red; background:#cc9966"| '''उफे''' || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:gold" | '''वि'''|| style="border: 3px solid red; background:gold" | '''वि''' || || ! १० |- | align=left| {{cr|IRE}} |—|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || || style="border: 3px solid red"| पा ! ९ |- | align=left| {{cr|KEN}} | फे१ ||—||—||—||—||—||—||—|| — || — || || ! १ |- | align=left| {{cr|NAM}} |—||—||—||—||—||—|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || || ! ४ |- | align=left| {{cr|NEP}} |—||—||—||—|| फे१ ||—||—||—|| फे१ || फे१ || || ! ३ |- | align=left| {{cr|NED}} |—|| फे१ ||—||—|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || || ! ७ |- | align=left| {{cr|NZ}} |bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ ||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || bgcolor=silver|'''उवि'''|| bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || फे१ || bgcolor=silver|'''उवि'''|| style="border: 3px solid red" | पा || ! १० |- | align=left| {{cr|OMA}} |—||—||—||—||—|| फे१ || फे१ ||—|| फे१ || फे१ || || ! ४ |- | align=left| {{cr|PAK}} |bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor=gold|'''वि'''|| bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' ||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || bgcolor=silver|'''उवि''' || फे१ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || || ! १० |- | align=left| {{cr|PNG}} |—||—||—||—||—||—|| फे१ || — || फे१ || — || || ! २ |- | align=left| {{cr|SCO}} | फे१ || फे१ ||—||—||—|| फे१ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || || style="border: 3px solid red"|पा ! ७ |- | align=left| {{cr|SA}} | style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB" |फे२ ||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ ||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:silver" | '''उवि'''|| bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || || ! १० |- | align=left| {{cr|SL}} | bgcolor="#cc9966"| फे२ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' ||bgcolor=silver style|'''उवि'''||bgcolor=gold|'''वि'''|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || || ! १० |- | align=left| {{cr|UAE}} |—||—||—||—|| फे१ ||—||—|| फे१ || — || फे१ || || ! ३ |- | align=left| {{cr|UGA}} |—||—||—||—|| — ||—||—|| — || फे१ || — || || ! १ |- | align=left| {{cr|USA}} |—||—||—||—||—||—|| — || — || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || || ! २ |- | align=left| {{cr|WIN}} | फे१ ||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ ||bgcolor=gold|'''वि'''|| bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' ||bgcolor=gold|'''वि'''|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || || ! १० |- | align=left| {{cr|ZIM}} | फे१ || × || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || ×× || style="background:#BBF3BB"| फे२ || — || style="background:#BBF3BB"| फे२ || || ! ७ |} ==संघांचे पदार्पण== पदार्पण करणारा संघ, प्रतिवर्ष वर्णक्रमानुसार. {| class="wikitable" width=55% sortable" style="text-align:" |- ! वर्ष ! पदार्पण करणारा संघ ! एकूण |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] | {{cr|AUS}}, {{cr|BAN}}, {{cr|ENG}}, {{cr|IND}}, {{cr|KEN}}, {{cr|NZ}}, {{cr|PAK}}, {{cr|SCO}}, {{cr|SA}}, {{cr|SL}}, {{cr|WIN}} आणि {{cr|ZIM}} | style="text-align:center;" |१२ |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]] | {{cr|IRE}} आणि {{cr|NED}} | style="text-align:center;" |२ |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]] | {{cr|AFG|२०१३}} | style="text-align:center;" |१ |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]] | कोणताही नाही | style="text-align:center;" |० |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] | {{cr|HK}}, {{cr|NEP}} आणि {{cr|UAE}} | style="text-align:center;" |३ |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] | {{cr|OMA}} | style="text-align:center;" |१ |- | [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]] | {{cr|NAM}} आणि {{cr|PNG}} | style="text-align:center;" |२ |- | [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]] | कोणताही | style="text-align:center;" |० |- | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]] | {{cr|CAN}}, {{cr|USA}} आणि {{cr|UGA}} | style="text-align:center;" |३ |- | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] | {{cr|ITA}} | style="text-align:center;" | १ |- | [[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]] | TBD | style="text-align:center;" |TBD |- | [[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]] | TBD | style="text-align:center;" |TBD |- ! एकूण ! ! २५ |} ==स्पर्धा विक्रम== {{Main|आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक विक्रमांची यादी}}{{updated|९ मार्च २०२६}} {| class="wikitable" |- ! colspan="4" | टी२० विश्वचषक विक्रम |- ! colspan="4" | फलंदाजी |- |सर्वाधिक धावा | rowspan="2" |{{cricon|IND}} [[विराट कोहली]] |१,२९२ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक धावा|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165134/https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy|archive-date=२९ ऑक्टोबर २०२१|access-date=२९ ऑक्टोबर २०२१}}</ref> |- |[[फलंदाजी सरासरी (क्रिकेट)|सर्वाधिक सरासरी]] <small>(किमान २० डाव)</small> |५८.७२ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/highest_career_batting_average.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक सरासरी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सामन्यात सर्वाधिक धावा | {{cricon|New Zealand}} [[ब्रॅन्डन मॅककुलम]] v {{cr|BAN}} |१२३ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_innings.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सामन्यात सर्वाधिक धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ट स्ट्राईक रेट <small>(किमान ५०० चेंडू)</small> |{{Cricon|ENG|name=इंग्लंड}} [[जोस बटलर]] |१४४.१६ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref name="espncricinfo_highest_career_batting_strike-rate_892">{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-highest-career-strike-rate/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट स्ट्राईक रेट|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}</ref> |- |सर्वाधिक ५०+ धावा |{{cricon|India|name=भारत}} [[विराट कोहली]] |१५ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |<ref name="espncricinfo_most-fifties-career_89">{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-fifties-career/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक ५०+|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}</ref> |- | rowspan="2" |सर्वाधिक शतके |{{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]] |२ <small>([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> | rowspan="2" |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/list_hundreds.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक शतके|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- | rowspan="2" |{{cricon|West Indies}} [[ख्रिस गेल]] |२ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]])</small> |- |सर्वाधिक षटकार |६३ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]])</small> |<ref name="espncricinfo_most-sixes-career_89">{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-sixes-career/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक षटकार|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ट [[भागीदारी (क्रिकेट)|भागीदारी]] | {{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]] आणि [[फखर झमान]]<br> वि {{cr|SRI}} |१७६ <small>([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/fow/highest_partnerships_for_any_wicket.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट भागीदारी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |स्पर्धेत सर्वाधिक धावा |{{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]] |३८३ <small>([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_series.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - स्पर्धेत सर्वाधिक धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- ! colspan="4" | गोलंदाजी |- |सर्वाधिक बळी |{{cricon|BAN}} [[शाकिब अल हसन]] |५० <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक बळी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ट [[गोलंदाजी सरासरी]] <small>(किमान ४०० चेंडू)</small> |{{cricon|दक्षिण आफ्रिका}} [[ॲनरिक नॉर्त्ये]] |१२.६० <small>([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_bowling_average.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट गोलंदाजी सरासरी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ट [[स्ट्राइक रेट]] <small>(किमान ४०० चेंडू)</small> |{{cricon|SRI}} [[वनिंदु हसरंगा]] |११.७२ <small>([[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]–[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_strike_rate.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम – सर्वोत्कृष्ट स्ट्राइक रेट|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ट [[इकॉनॉमी रेट]] <small>(किमान ४०० चेंडू)</small> |{{cricon|भारत}} [[जसप्रीत बुमराह]] |५.६६ <small>([[२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_economy_rate.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट इकॉनॉमी रेट|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वोत्तम गोलंदाजी |{{cricon|SRI}} [[अजंता मेंडिस]] वि {{cr|ZIM}} |६/८ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_innings.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्तम गोलंदाजी | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |स्पर्धेत सर्वाधिक बळी |{{cricon|अफगाणिस्तान|variant=२०१३}} [[फझलहक फारूखी]] आणि {{cricon|भारत}} [[अर्शदीप सिंग]] |१७ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_series.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - स्पर्धेत सर्वाधिक बळी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- ! colspan="4" | क्षेत्ररक्षण |- |सर्वाधिक गडी बाद <small>([[यष्टीरक्षक]])</small> |{{cricon|SA}} [[क्विंटन डी कॉक]] |३९ <small>([[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/keeping/most_dismissals_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक गडी बाद|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वाधिक झेल <small>([[क्षेत्ररक्षण]])</small> |{{cricon|Australia}} [[डेव्हिड वॉर्नर]] |२५ <small>([[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]]–[[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/fielding/most_catches_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक झेल | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- ! colspan="4" | संघ |- |सर्वाधिक सांघिक धावसंख्या |{{cr|SRI}} (वि {{cr|KEN}}) |२६०/६ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_innings_totals.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक धावसंख्या |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- | rowspan="2" |सर्वात कमी धावसंख्या |{{cr|NED}} (वि {{cr|SRI}}) |३९ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]])</small> | rowspan="2" |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/lowest_innings_totals.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वात कमी धावसंख्या | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |{{cr|UGA}} (वि {{cr|WIN }}) |३९ <small>([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |- |सर्वाधिक विजय % <small>(किमान १० सामने)</small> |{{cr|IND }} |७३.३३% <small>(सामने ६१, विजय ४३)</small> <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक विजय टक्केवारी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वात मोठा विजय <small>(धावांनुसार)</small> |{{cr|SRI}} (वि {{cr|KEN}}) |१७२ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/largest_margins.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वात मोठा विजय|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |एका सामन्यात सर्वाधिक एकूण धावा |{{cr|IND}} v {{cr|ENG}} |४९९/१४ <small>([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_match_aggregates.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - एका सामन्यात सर्वाधिक एकूण धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |एका सामन्यात सर्वात कमी एकूण धावा |{{cr|NED}} v {{cr|SRI}} |७९-११ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/lowest_match_aggregates.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - एका सामन्यात सर्वात कमी एकूण धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वाधिक सलग विजय |{{cr|IND }} आणि {{Cr|SA}} |८ - दोन्ही [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] मध्ये | |} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[http://cricket.yahoo.com/ आयसीसी संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} *[http://www.cricinfo.com/wt202010/content/series/412671.html ICC World Twenty20 2010] from [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] *[http://www.cricket-wc.com ICC World Twenty20] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} *[http://t20worldcupcricket.com T20 World Cup Website] {{२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा}} {{fb start}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटन स्पर्धा}} {{fb end}} [[वर्ग:२०-२० क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटन]] ebg3065bmqlaul5vn0lwjaw8nzi3fwu 0 31017 2686647 2630714 2026-05-29T09:18:24Z ~2026-28332-45 182971 दुवे जोडले 2686647 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = तालुका |स्थानिक_नाव = मोर्शी |इतर_नाव = |टोपणनाव = |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |मेट्रो = <!-- फक्त शेजार /उपनगर साठी --> |आकाशदेखावा = India Maharashtra location map.svg |आकाशदेखावा_शीर्षक = महाराष्ट्रराज्य |अक्षांश = 21.33 |रेखांश= 78.01 |मुळ_नकाशा = <!-- only if default map not wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = <!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = |वर्षाव = |तापमान_वार्षिक = |तापमान_हिवाळा = |तापमान_उन्हाळा = |मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे_शहर = |मोठे_मेट्रो = |जवळचे_शहर = [[वरूड]] |प्रांत = |विभाग = |जिल्हा = अमरावती <!-- नावे --> |लोकसंख्या_एकूण = 37,333 |लोकसंख्या_वर्ष = 2011 |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = |साक्षरता_स्त्री = |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = |नेता_नाव_१ = |नेता_पद_२ = |नेता_नाव_२ = |संसदीय_मतदारसंघ = वर्धा |विधानसभा_मतदारसंघ = [[मोर्शी विधानसभा मतदारसंघ|वरूड-मोर्शी]] |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तहसील]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ = मोर्शी |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = मोर्शी |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = अतिरिक्त जिल्हा व सत्र न्यायालय |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = [[वरूड]] |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = +07228 |पिन_कोड = 444905 |आरटीओ_कोड = MH-27 |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> }} == भोगोलिक स्थान आणि लोकसंख्या == मोर्शी हे [[अमरावती जिल्हा | अमरावती ]] जिल्ह्यातील २५२० हेक्टर क्षेत्राचे तालुका असून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात ८,२६८ कुटुंबे व एकूण ३७,३३३ लोकसंख्या आहे. यामध्ये १९,०३१ पुरुष आणि १८,३०२ स्त्रिया आहेत. यामध्ये अनुसूचित जातीचे लोक ९.६७% असून अनुसूचित जमातीचे ५.२४% लोक आहेत.ह्या गावाचा जनगणना स्थल निर्देशांक ४४४९०५ <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.censusindia2011.com/maharashtra/amravati/morshi-population.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2020-01-01 |archive-date=2020-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200101095244/https://www.censusindia2011.com/maharashtra/amravati/morshi-population.html |url-status=dead }}</ref> आहे.या तालुक्या मध्ये १०४ खेडे गावे आहेत व एक शहर आहे <br> == साक्षरता == * एकूण साक्षर लोकसंख्या: <b>७८. ७१%</b> * साक्षर पुरुष लोकसंख्या: <b>८२. २%</b> * साक्षर स्त्री लोकसंख्या: <b>७५. ०२%</b> <br> == शैक्षणिक सुविधा == या गावात एकूण १३ शाळा आणि २ महाविद्यालय आहेत. या गावात मराठी माधयमिक ९ शासकीय शाळा आहेत व एक उर्दू माध्यमिक शाळा आहे. या गावात ४ इंग्रजी माध्यमिक शाळा आहेत. <br > <b>मराठी माध्यमिक शाळेची नावे :-</b><br> १. नगर परिषद प्राथमिक शाळा<br > २. नगर परिषद प्राथमिक शाळा क्र . १. <br > ३. नगर परिषद प्राथमिक शाळा क्र . २. <br > ४. नगर परिषद प्राथमिक शाळा क्र . ५. <br > ५. नगर परिषद प्राथमिक शाळा. <br > ६. नगर परिषद उर्दू प्राथमिक शाळा .<br > ७.शिवाजी उच्च माध्यमिक शाळा . <br > ८. शिवाजी कन्या शाळा <br > ९. गोपाळराव वानखेडे माध्यमिक शाळा <br > १०. ज्ञानदीप विद्यामंदिर व उच्च माध्यमिक शाळा <br > <b>इंग्रजी माध्यमिक शाळेची नवे :-</b><br> १. शांतिनिकेतन इंग्लिश प्रायमरी स्कूल <br> २. जिजाऊ किड्स इंग्लिश प्रायमरी स्कूल <br> ३. न्यू गोल्डन इंग्लिश प्रायमरी स्कूल <br> ४.एकविरा इंग्लिश प्रायमरी स्कूल <br> <b>महाविद्यालयची नावे </b ><br> १. भारतीय महाविद्यालय . <br > २.आर . आर . लाहोटी महाविद्यालय . <br > '''मोर्शी''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[अमरावती जिल्हा|अमरावती जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.सालबर्डी हे धार्मिक स्थळ व मोर्शीपासून पक्षिमेस ९ किमी अंतरावर आहे. येथे महादेवाचे जागृत ठिकाण आहे. येथे महाशिवरात्रीला यात्रा राहते दुरदूरून भक्त दर्शनाला येतात, महाराष्ट्राच्या सीमेवर असलेलं व सातपुडा पर्वतरांगेमध्ये वसलेलं भुयार अतिशय देखणीय व निसर्गरम्य स्थळ आहेत. महादेव महाराज देवस्थान, दादाजी धुनिवाले देवस्थान व महानुभाव पंथीय देवस्थान इत्यादी धार्मिकस्थळे सुद्धा आहेत. येथील नळ-दमयंती सागर व अप्पर वर्धा धरण दक्षिणेकडे 9 किमी अंतरावर आहे व पर्यटन ठिकाण म्हणुन ओळखले जाते. हे धरण वर्धा नदीवर बांधण्यात आले असून, माळू आणि नळा ह्या तिच्या मुख्य उपनद्या आहेत. धरणाला 13 दरवाजे असुन संपूर्ण जिल्हाचा पाणीपुरवठा केला जातो. मासेमारी हा व्यवसाय भारी प्रमाणात चालतो येथील मासे नागपुरमधील बाजारात उपलब्ध करून दिले जातात. येथे मत्सबीज केंद्र आहे. येथे राहु, कतला, बास व बाम इत्यादी माशांची निर्यात केली जाते. येथील वनविभागाने व आमदारांच्या साहाय्याने एक सुंदर असे उद्यान 2016 साली मा. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते उद्घाटन करून तालुक्यातील लोकांसाठी सुरू करण्यात आले आहे. येथे विविध प्रकारचे रोपटे लावण्यात आले आहेत व लहान मुलांसाठी विविध प्रकारचे खेळणे आहेत. दरवर्षी विविध सहली उद्यानाला भेट असतात, संपूर्ण उद्यान वनविभागाच्या देखरेखीखाली वावरत आणि चालत आहे. उद्यान फिरायचे व पाहायचे ₹15 प्रती व्यक्ती द्यावे लागतात व त्याच पैशातून उद्यान विकसित होत आहे. तालुक्यातील आणखी एक गोष्ट म्हणजे महाराष्ट्रातील अडीच व पाच दिवसाचा गणपती विसर्जन झाल्यानंतर 10 दिवसाचा मंडळाचा गणपती संपूर्ण महाराष्ट्रात मोर्शी तालुक्यातील अंबाडा या गावामध्ये पारंपारिक पद्धतीने विसर्जित केला जातो. नवव्या दिवशी रात्री 12.00च्या सुमारास मुर्ती हालवून सर्व मंडळानीं सांगितलेल्या वाद्यांचा गजरात बाप्पाला दुसऱ्या दिवशी दिवसभर मज्जा करत गणपती विसर्जन केले जाते. येथे गोंदिया व नागपूर या जिल्हातील प्रसिद्ध DJ धुमाल या प्रसारित वाद्यांचा समावेश असतो. विशेष म्हणजे या गावाची लोकसंख्या 8,884 एवढी असुन सुद्धा येथे गणपतीचा हा सण मोठ्या उत्साहाने साजरा केला जातो. {{विस्तार}} {{अमरावती जिल्ह्यातील तालुके}} [[वर्ग:अमरावती जिल्ह्यातील तालुके]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]] cd2cn130x1qg34eq5692n13tf2ejfcq 0 31018 2686619 2683895 2026-05-29T08:38:50Z ~2026-28332-45 182971 टंकनदोष सुधरविला 2686619 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = तालुका |स्थानिक_नाव = '''वरुड''' |इतर_नाव = संतरा नगरी |टोपणनाव = Orange city |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |मेट्रो = <!-- फक्त शेजार /उपनगर साठी --> |आकाशदेखावा = India Maharashtra location map.svg |आकाशदेखावा_शीर्षक = संत्रा नगरी |अक्षांश = 21.28 |रेखांश=78.16 | मुळ_नकाशा =<!-- only if default map not wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = <!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = |वर्षाव = |तापमान_वार्षिक = |तापमान_हिवाळा = |तापमान_उन्हाळा = |मुख्यालय = वरूड<!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे_शहर = वरुड |मोठे_मेट्रो = |जवळचे_शहर = नागपूर, अमरावती, अचलपूर(परतवाडा) |प्रांत = विदर्भ |विभाग = अमरावती विभाग |जिल्हा = अमरावती <!-- नावे --> |लोकसंख्या_एकूण = 50,482 |लोकसंख्या_वर्ष = 2011 |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = |साक्षरता_स्त्री = |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = खासदार |नेता_नाव_१ = |नेता_पद_२ = आमदार |नेता_नाव_२ = देवेंद्र भुयार |संसदीय_मतदारसंघ = वर्धा |विधानसभा_मतदारसंघ = वरूड |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तहसील]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ = वरुड |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = वरुड |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = अतिरिक्त जिल्हा व सत्र न्यायालय |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = वरुड |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = +०७२१ |पिन_कोड = ४४४९०६ |आरटीओ_कोड = MH27 |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> }} '''वरुड''' हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[वरुड तालुका |वरुड तालुक्याचे]] प्रशासकीय ठिकाण आहे. वरुड शहर हे नगर परिषद आहे. ==वरूड शहराची मुख्य वैशिष्ट्ये== • वरूड शहर हे अमरावती जिल्ह्यातील आर्थिक दृष्ट्या दुसरे आणि लोकसंख्येनुसार तिसरे सर्वात मोठे शहर आहे. • वरूड हे शहर त्याच्या संत्रा उत्पादनासाठी प्रसिद्ध असून त्याला "ऑरेंज सिटी" किंवा "भारतातील कॅलिफोर्निया" असे संबोधले जाते. • कृषी आणि अर्थव्यवस्था: वरूडची अर्थव्यवस्था प्रामुख्याने शेतीवर आधारित आहे. हे शहर विदर्भातील प्रसिद्ध 'संत्रा पट्ट्याचा' (Orange Belt) भाग असून येथून देश-विदेशात संत्र्यांची निर्यात केली जाते. *''''वरूड ऑरेंज सिटी' रेल्वे स्टेशन (WOC)''' • "वरूड ऑरेंज सिटी" रेल्वे स्टेशन हे अमरावती जिल्ह्यातील एक महत्त्वाचे स्थानक आहे. • स्टेशन कोड: WOC. • संपर्क: हे स्थानक अमरावती-नरखेड रेल्वे मार्गावर असून येथून अमरावती, अकोला, भोपाल, इंदौर, उज्जैन, हैदराबाद, जयपूर आणि नागपूर यांसारख्या शहरांसाठी गाड्या उपलब्ध आहेत. • सुविधा: स्थानकावर 2 प्लॅटफॉर्म असून संगणकीकृत तिकीट आरक्षण केंद्र आणि मूलभूत सुविधा उपलब्ध आहेत. • नवीन प्रकल्प: पुलगाव-वरुड (९५ किमी) या नवीन रेल्वे मार्गांचे सर्वेक्षण सुरू आहे. त्यानंतर हे रेल्वे स्टेशन "वरूड ऑरेंज सिटी जंक्शन" निर्माण होईल. * '''पर्यटनासाठी प्रसिद्ध ठिकाणे''' वरूडच्या आसपास काही आध्यात्मिक आणि नैसर्गिक पर्यटन स्थळे आहेत: '''झूंज धबधबा''': वर्धा नदीवर असलेला हा धबधबा पर्यटकांच्या आकर्षणाचे केंद्र आहे. '''नागठाणा धरण''': चुडामण नदीवर बांधलेले हे धरण आणि त्याजवळील श्री क्षेत्र नागठाणा हे प्रसिद्ध ठिकाण आहे. '''चकरी घाट''': सातपुडा पर्वत रांगांमध्ये असलेले हे ठिकाण वरूडपासून साधारण ८-९ किमी अंतरावर आहे. '''धार्मिक स्थळे:''' श्री क्षेत्र गव्हाणकुंड, श्री केदारेश्वर महादेव मंदिर, श्री क्षेत्र मुसळखेडा (संत यशवंत महाराज तीर्थक्षेत्र) आणि वेधापूरचे हनुमान मंदिर ही प्रसिद्ध मंदिरे आहेत. =====* '''न्यायदान व्यवस्था (अतिरिक्त जिल्हा व सत्र न्यायालय)'''===== वरुडमध्ये '''अतिरिक्त जिल्हा व सत्र न्यायालय''' असल्याने वरुड आणि मोर्शी तालुक्यातील नागरिकांना न्यायदानासाठी आता अमरावतीला जाण्याची गरज उरलेली नाही. यामुळे स्थानिक पातळीवर कायदेशीर प्रक्रियांना वेग आला असून, वरुडचे महत्त्व एक प्रशासकीय केंद्र म्हणून वाढले आहे. ====='''* डिजिटल संत्रा मंडी (Digital Orange Market)'''===== '''वरुड येथील 'डिजिटल ऑरेंज मार्केट' (Digital Orange Market) हे देशातील अशा प्रकारचे पहिले मार्केट आहे.''' अमरावती जिल्ह्यातील वरुड कृषी उत्पन्न बाजार समितीने (APMC) फेब्रुवारी २०२४ मध्ये या उपक्रमाची सुरुवात केली. '''ग्रेडिंग सिस्टिम (Grading System):''' शेतकऱ्यांनी आणलेला संत्रा एका अद्ययावत डिजिटल मशीनमध्ये टाकला जातो. ही मशीन फळांची गुणवत्ता, आकार आणि रंग यानुसार त्यांचे 'अ', 'ब', 'क' आणि 'ड' अशा चार श्रेणींमध्ये वर्गीकरण करते. '''पारदर्शक किंमत:''' संत्र्याच्या श्रेणीनुसार (Quality-based) त्याचे दर ठरवले जातात, ज्यामुळे चांगल्या प्रतीच्या मालाला योग्य भाव मिळतो. '''झटपट पेमेंट:''' या प्रणालीचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे शेतकऱ्यांना त्यांचा माल विकल्यानंतर २४ तासांच्या आत त्यांचे पैसे मिळतात. '''व्याप्ती:''' या सुविधेमुळे केवळ वरुडच नव्हे, तर शेजारच्या नागपूर जिल्ह्यातील काटोल आणि मोर्शी येथील शेतकरी देखील आपला संत्रा येथे विक्रीसाठी आणत आहेत. '''* आरोग्य सुविधा (उपजिल्हा आणि महिला रुग्णालय)''' आरोग्य क्षेत्रात वरुडमध्ये सध्या मोठे बदल होत आहेत: '''१. उपजिल्हा रुग्णालय (१०० बेड):''' सध्याच्या ग्रामीण रुग्णालयाचे रूपांतर १०० बेडच्या अद्ययावत उपजिल्हा रुग्णालयात होत आहे. यामुळे गंभीर आजारांवर उपचार व शस्त्रक्रिया स्थानिक पातळीवर शक्य होतील. '''२. महिला व बाल रुग्णालय (१०० बेड):''' हे स्वतंत्र १०० बेडचे रुग्णालय महिला आणि बालकांच्या आरोग्यासाठी समर्पित असेल. वरुड-मोर्शी परिसरातील माता आणि बालमृत्यू दर कमी करण्यासाठी आणि उत्तम प्रसूती सुविधांसाठी हे अत्यंत महत्त्वाचे पाऊल आहे. '''३. विशेषतः''' आरोग्य सुविधेसाठी पांढुर्णा आणि आसपासच्या मध्य प्रदेशातील ग्रामीण भागातील लोकही अनेकदा उपचारांसाठी '''वरुड''' किंवा नागपूरकडे धाव घेतात, अशा वेळी वरुडमधील ही नवीन रुग्णालये संपूर्ण परिसरासाठी 'हेल्थ हब' ठरू शकतात. '''वरूड तालुक्यातील मोठी गावे :- शेंदुरजणाघाट नगर परिषद''', जरुड, बेनोडा, लोणी, पुसला, राजुरा बाजार, टेंबुरखेडा, शहापुर, आमनेर, जामगांव [[वर्ग:अमरावती जिल्ह्यातील गावे]] m44jzmh0lwtp5km20zc8f70q85ui242 0 43966 2686615 2203501 2026-05-29T07:07:13Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686615 wikitext text/x-wiki {{Infobox Olympic sport |sport = archery |image = Archery pictogram.svg |size = 200 |menevents = 2 |womenevents = 2 }} '''[[तिरंदाजी]]''' हा खेळ [[उन्हाळी ऑलिंपिक]] स्पर्धांमध्ये १९७२ सालापासून खेळवला जात आहे. त्यापूर्वी चार ऑलिंपिक आवृत्त्यांमध्ये तिरंदाजीचा समावेश केला गेला होता. ==प्रकार== आधुनिक तिरंदाजीमध्ये पुरूष व महिलांच्या प्रत्येकी दोन स्पर्धा खेळवल्या जातात. *ऑलिंपिक राउंड पुरूष वैयक्तिक *ऑलिंपिक राउंड महिला वैयक्तिक *ऑलिंपिक राउंड पुरूष सांघिक *ऑलिंपिक राउंड महिला सांघिक ==पदक तक्ता== {| {{RankedMedalTable|class=wikitable sortable}} |- | 1 ||align=left| {{flagIOCteam|KOR}} || 16 || 9 || 5 || 30 |- | 2 ||align=left| {{flagIOCteam|USA}} || 14 || 9 || 8 || 31 |- | 3 ||align=left| {{flagIOCteam|BEL}} || 11 || 6 || 3 || 20 |- | 4 ||align=left| {{flagIOCteam|FRA}} || 6 || 10 || 7 || 23 |- | 5 ||align=left| {{flagIOCteam|GBR}} || 2 || 2 || 5 || 9 |- | 6 ||align=left| {{flagIOCteam|CHN}} || 1 || 5 || 1 || 7 |- | 7 ||align=left| ''{{flagIOCteam|URS}}'' || 1 || 3 || 3 || 7 |- | 8 ||align=left| {{flagIOCteam|ITA}} || 1 || 2 || 3 || 6 |- |rowspan=2| 9 ||align=left| {{flagIOCteam|FIN}} || 1 || 1 || 2 || 4 |- |align=left| {{flagIOCteam|UKR}} || 1 || 1 || 2 || 4 |- |rowspan=2| 11 ||align=left| {{flagIOCteam|AUS}} || 1 || 0 || 1 || 2 |- |align=left| {{flagIOCteam|NED}} || 1 || 0 || 1 || 2 |- | 13 ||align=left| {{flagIOCteam|ESP}} || 1 || 0 || 0 || 1 |- | 14 ||align=left| {{flagIOCteam|JPN}} || 0 || 2 || 1 || 3 |- | 15 ||align=left| {{flagIOCteam|SWE}} || 0 || 2 || 0 || 2 |- |rowspan=3| 16 ||align=left| {{flagIOCteam|TPE}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| {{flagIOCteam|GER}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| {{flagIOCteam|POL}} || 0 || 1 || 1 || 2 |- | 19 ||align=left| {{flagIOCteam|INA}} || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 20 ||align=left| ''{{flagIOCteam|EUN}}'' || 0 || 0 || 2 || 2 |- | 21 ||align=left| {{flagIOCteam|RUS}} || 0 || 0 || 1 || 1 |- class="sortbottom" !colspan=2| एकूण || 57 || 56 || 48 || 161 |} == संदर्भ == * [http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp संपूर्ण माहिती] == बाह्य दुवे == * [http://olympic.org/uk/sports/programme/index_uk.asp?SportCode=AR ऑलिंपिकमधील तिरंदाजी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040827011144/http://www.olympic.org/uk/sports/programme/index_uk.asp?SportCode=AR |date=2004-08-27 }} * [http://www.archery.org/clients/fita/web/website.nsf फिटा स्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060830212111/http://www.archery.org/clients/fita/web/website.nsf |date=2006-08-30 }} {{OlympicSports}} [[वर्ग:उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धांमधील खेळ|ति]] [[वर्ग:तिरंदाजी]] 327au758t79w0qo896ycij40mbe8kw8 0 50251 2686400 2651544 2026-05-28T12:36:09Z AlphaVictorDelta0107 158019 AlphaVictorDelta0107 ने लेख [[यशवंत विष्णू चंद्रचूड]] वरुन [[य. वि. चंद्रचूड]] ला हलविला: Concise 2651544 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''यशवंत विष्णू चंद्रचूड''' ([[जुलै १२]], [[इ.स. १९२०|१९२०]]; [[पुणे]], [[मुंबई प्रांत]] - [[जुलै १४]], [[इ.स. २००८|२००८]]; [[मुंबई]]) हे [[भारत|भारताचे]] माजी [[भारताचे सरन्यायाधीश|सरन्यायाधीश]] होते. [[खेड तालुका|खेड]] तालुक्यातील [[कन्हेरसर]] हे त्यांचे मूळ गाव आहे. यांनी सर्वाधिक काळ - म्हणजे २२ फेब्रुवारी, १९७८ पासून ११ जुलै, १९८५ रोजी निवृत्त होईपर्यंत ७ वर्षे व ४ महिने सरन्यायाधीशपद भूषविले. २८ ऑगस्ट १९७२ रोजी [[भारताचे सर्वोच्च न्यायालय|भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयात]] न्यायाधीशपदी यांची नेमणूक झाली. == जीवन == यशवंत विष्णू चंद्रचूड यांचा जन्म १२ जुलै, १९२० रोजी तत्कालीन ब्रिटिश भारताच्या मुंबई प्रांतातील, पुणे येथे झाला. पुण्यातील [[नूतन मराठी विद्यालय, पुणे|नूतन मराठी विद्यालयात]] त्यांचे शालेय शिक्षण झाले. त्यानंतर १९४० साली [[मुंबई]]च्या [[एल्फिन्स्टन कॉलेज, मुंबई|एल्फिन्स्टन कॉलेजातून]] त्यांनी पदवी अभ्यासक्रम पूर्ण केला. १९४२ साली [[आय.एल.एस. विधी महाविद्यालय|पुण्याच्या विधी महाविद्यालयातून]] एलएल.बी. ही कायद्याची परीक्षा ते उत्तीर्ण झाले <ref name="सर्वोच्च">{{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/yvchandrachud.htm | title = भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या अधिकृत संकेतस्थळावरील {{लेखनाव}} यांचे लघुचरित्र | भाषा = इंग्लिश }}</ref>. १९ मार्च, १९६१ रोजी [[मुंबई उच्च न्यायालय|मुंबई उच्च न्यायालयाच्या]] न्यायाधीशपदावर त्यांची नियुक्ती झाली.<ref name="सर्वोच्च"/>. == संदर्भ व नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/yvchandrachud.htm | title = भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या अधिकृत संकेतस्थळावरील {{लेखनाव}} यांचे लघुचरित्र | भाषा = इंग्लिश }} {{क्रम | मागील = [[मिर्झा हमीदुल्ला बेग]] | यादी = [[भारताचे सरन्यायाधीश]] | पासून = [[फेब्रुवारी २२]], [[इ.स. १९७८|१९७८]] | पर्यंत = [[जुलै ११]], [[इ.स. १९८५|१९८५]] | पुढील = [[पी.एन. भगवती]] }} {{विस्तार}} {{भारताचे सरन्यायाधीश}} {{DEFAULTSORT:चंद्रचूड,यशवंत विष्णू}} [[वर्ग:भारताचे सरन्यायाधीश]] [[वर्ग:मराठी वकील]] [[वर्ग:इ.स. १९२० मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००८ मधील मृत्यू]] jxacjcgmnt9f3indk7bll9mlw04spec 2686402 2686400 2026-05-28T12:39:46Z AlphaVictorDelta0107 158019 2686402 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''यशवंत विष्णु चंद्रचूड''' (१२ जुलै १९२०; [[पुणे]], [[मुंबई प्रांत]] – १४ जुलै २००८; [[मुंबई]]) हे [[भारत|भारताचे]] माजी [[भारताचे सरन्यायाधीश|सरन्यायाधीश]] होते. [[खेड तालुका|खेड]] तालुक्यातील [[कन्हेरसर]] हे त्यांचे मूळ गाव आहे. यांनी सर्वाधिक काळ - म्हणजे २२ फेब्रुवारी, १९७८ पासून ११ जुलै, १९८५ रोजी निवृत्त होईपर्यंत ७ वर्षे व ४ महिने सरन्यायाधीशपद भूषविले. २८ ऑगस्ट १९७२ रोजी [[भारताचे सर्वोच्च न्यायालय|भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयात]] न्यायाधीशपदी यांची नेमणूक झाली. == जीवन == यशवंत विष्णु चंद्रचूड यांचा जन्म १२ जुलै, १९२० रोजी तत्कालीन ब्रिटिश भारताच्या मुंबई प्रांतातील, पुणे येथे झाला. पुण्यातील [[नूतन मराठी विद्यालय, पुणे|नूतन मराठी विद्यालयात]] त्यांचे शालेय शिक्षण झाले. त्यानंतर १९४० साली [[मुंबई]]च्या [[एल्फिन्स्टन कॉलेज, मुंबई|एल्फिन्स्टन कॉलेजातून]] त्यांनी पदवी अभ्यासक्रम पूर्ण केला. १९४२ साली [[आय.एल.एस. विधी महाविद्यालय|पुण्याच्या विधी महाविद्यालयातून]] एलएल.बी. ही कायद्याची परीक्षा ते उत्तीर्ण झाले <ref name="सर्वोच्च">{{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/yvchandrachud.htm | title = भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या अधिकृत संकेतस्थळावरील {{लेखनाव}} यांचे लघुचरित्र | भाषा = इंग्लिश }}</ref>. १९ मार्च, १९६१ रोजी [[मुंबई उच्च न्यायालय|मुंबई उच्च न्यायालयाच्या]] न्यायाधीशपदावर त्यांची नियुक्ती झाली.<ref name="सर्वोच्च"/>. == संदर्भ व नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/yvchandrachud.htm | title = भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या अधिकृत संकेतस्थळावरील {{लेखनाव}} यांचे लघुचरित्र | भाषा = इंग्लिश }} {{क्रम | मागील = [[मिर्झा हमीदुल्ला बेग]] | यादी = [[भारताचे सरन्यायाधीश]] | पासून = [[फेब्रुवारी २२]], [[इ.स. १९७८|१९७८]] | पर्यंत = [[जुलै ११]], [[इ.स. १९८५|१९८५]] | पुढील = [[पी.एन. भगवती]] }} {{विस्तार}} {{भारताचे सरन्यायाधीश}} {{DEFAULTSORT:चंद्रचूड, य. वि.}} [[वर्ग:भारताचे सरन्यायाधीश]] [[वर्ग:मराठी वकील]] [[वर्ग:इ.स. १९२० मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००८ मधील मृत्यू]] d5uan8671zf7407cbi1lv096hjwkn70 2686403 2686402 2026-05-28T12:39:53Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#गट २|अधिक माहिती]]) 2686403 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''यशवंत विष्णू चंद्रचूड''' (१२ जुलै १९२०; [[पुणे]], [[मुंबई प्रांत]] – १४ जुलै २००८; [[मुंबई]]) हे [[भारत|भारताचे]] माजी [[भारताचे सरन्यायाधीश|सरन्यायाधीश]] होते. [[खेड तालुका|खेड]] तालुक्यातील [[कन्हेरसर]] हे त्यांचे मूळ गाव आहे. यांनी सर्वाधिक काळ - म्हणजे २२ फेब्रुवारी, १९७८ पासून ११ जुलै, १९८५ रोजी निवृत्त होईपर्यंत ७ वर्षे व ४ महिने सरन्यायाधीशपद भूषविले. २८ ऑगस्ट १९७२ रोजी [[भारताचे सर्वोच्च न्यायालय|भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयात]] न्यायाधीशपदी यांची नेमणूक झाली. == जीवन == यशवंत विष्णू चंद्रचूड यांचा जन्म १२ जुलै, १९२० रोजी तत्कालीन ब्रिटिश भारताच्या मुंबई प्रांतातील, पुणे येथे झाला. पुण्यातील [[नूतन मराठी विद्यालय, पुणे|नूतन मराठी विद्यालयात]] त्यांचे शालेय शिक्षण झाले. त्यानंतर १९४० साली [[मुंबई]]च्या [[एल्फिन्स्टन कॉलेज, मुंबई|एल्फिन्स्टन कॉलेजातून]] त्यांनी पदवी अभ्यासक्रम पूर्ण केला. १९४२ साली [[आय.एल.एस. विधी महाविद्यालय|पुण्याच्या विधी महाविद्यालयातून]] एलएल.बी. ही कायद्याची परीक्षा ते उत्तीर्ण झाले <ref name="सर्वोच्च">{{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/yvchandrachud.htm | title = भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या अधिकृत संकेतस्थळावरील {{लेखनाव}} यांचे लघुचरित्र | भाषा = इंग्लिश }}</ref>. १९ मार्च, १९६१ रोजी [[मुंबई उच्च न्यायालय|मुंबई उच्च न्यायालयाच्या]] न्यायाधीशपदावर त्यांची नियुक्ती झाली.<ref name="सर्वोच्च"/>. == संदर्भ व नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/yvchandrachud.htm | title = भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या अधिकृत संकेतस्थळावरील {{लेखनाव}} यांचे लघुचरित्र | भाषा = इंग्लिश }} {{क्रम | मागील = [[मिर्झा हमीदुल्ला बेग]] | यादी = [[भारताचे सरन्यायाधीश]] | पासून = [[फेब्रुवारी २२]], [[इ.स. १९७८|१९७८]] | पर्यंत = [[जुलै ११]], [[इ.स. १९८५|१९८५]] | पुढील = [[पी.एन. भगवती]] }} {{विस्तार}} {{भारताचे सरन्यायाधीश}} {{DEFAULTSORT:चंद्रचूड, य. वि.}} [[वर्ग:भारताचे सरन्यायाधीश]] [[वर्ग:मराठी वकील]] [[वर्ग:इ.स. १९२० मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००८ मधील मृत्यू]] 7uixbswbjv52kazn5wvwrkl4cs22u3r 2686406 2686403 2026-05-28T12:45:43Z AlphaVictorDelta0107 158019 [[Special:Contributions/KiranBOT II|KiranBOT II]] ([[User talk:KiranBOT II|चर्चा]])यांची आवृत्ती [[Special:Diff/2686403|2686403]] परतवली. विष्णु असतं 2686406 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''यशवंत विष्णु चंद्रचूड''' (१२ जुलै १९२०; [[पुणे]], [[मुंबई प्रांत]] – १४ जुलै २००८; [[मुंबई]]) हे [[भारत|भारताचे]] माजी [[भारताचे सरन्यायाधीश|सरन्यायाधीश]] होते. [[खेड तालुका|खेड]] तालुक्यातील [[कन्हेरसर]] हे त्यांचे मूळ गाव आहे. यांनी सर्वाधिक काळ - म्हणजे २२ फेब्रुवारी, १९७८ पासून ११ जुलै, १९८५ रोजी निवृत्त होईपर्यंत ७ वर्षे व ४ महिने सरन्यायाधीशपद भूषविले. २८ ऑगस्ट १९७२ रोजी [[भारताचे सर्वोच्च न्यायालय|भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयात]] न्यायाधीशपदी यांची नेमणूक झाली. == जीवन == यशवंत विष्णु चंद्रचूड यांचा जन्म १२ जुलै, १९२० रोजी तत्कालीन ब्रिटिश भारताच्या मुंबई प्रांतातील, पुणे येथे झाला. पुण्यातील [[नूतन मराठी विद्यालय, पुणे|नूतन मराठी विद्यालयात]] त्यांचे शालेय शिक्षण झाले. त्यानंतर १९४० साली [[मुंबई]]च्या [[एल्फिन्स्टन कॉलेज, मुंबई|एल्फिन्स्टन कॉलेजातून]] त्यांनी पदवी अभ्यासक्रम पूर्ण केला. १९४२ साली [[आय.एल.एस. विधी महाविद्यालय|पुण्याच्या विधी महाविद्यालयातून]] एलएल.बी. ही कायद्याची परीक्षा ते उत्तीर्ण झाले <ref name="सर्वोच्च">{{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/yvchandrachud.htm | title = भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या अधिकृत संकेतस्थळावरील {{लेखनाव}} यांचे लघुचरित्र | भाषा = इंग्लिश }}</ref>. १९ मार्च, १९६१ रोजी [[मुंबई उच्च न्यायालय|मुंबई उच्च न्यायालयाच्या]] न्यायाधीशपदावर त्यांची नियुक्ती झाली.<ref name="सर्वोच्च"/>. == संदर्भ व नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/yvchandrachud.htm | title = भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या अधिकृत संकेतस्थळावरील {{लेखनाव}} यांचे लघुचरित्र | भाषा = इंग्लिश }} {{क्रम | मागील = [[मिर्झा हमीदुल्ला बेग]] | यादी = [[भारताचे सरन्यायाधीश]] | पासून = [[फेब्रुवारी २२]], [[इ.स. १९७८|१९७८]] | पर्यंत = [[जुलै ११]], [[इ.स. १९८५|१९८५]] | पुढील = [[पी.एन. भगवती]] }} {{विस्तार}} {{भारताचे सरन्यायाधीश}} {{DEFAULTSORT:चंद्रचूड, य. वि.}} [[वर्ग:भारताचे सरन्यायाधीश]] [[वर्ग:मराठी वकील]] [[वर्ग:इ.स. १९२० मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००८ मधील मृत्यू]] d5uan8671zf7407cbi1lv096hjwkn70 2686407 2686406 2026-05-28T12:45:48Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#गट २|अधिक माहिती]]) 2686407 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''यशवंत विष्णू चंद्रचूड''' (१२ जुलै १९२०; [[पुणे]], [[मुंबई प्रांत]] – १४ जुलै २००८; [[मुंबई]]) हे [[भारत|भारताचे]] माजी [[भारताचे सरन्यायाधीश|सरन्यायाधीश]] होते. [[खेड तालुका|खेड]] तालुक्यातील [[कन्हेरसर]] हे त्यांचे मूळ गाव आहे. यांनी सर्वाधिक काळ - म्हणजे २२ फेब्रुवारी, १९७८ पासून ११ जुलै, १९८५ रोजी निवृत्त होईपर्यंत ७ वर्षे व ४ महिने सरन्यायाधीशपद भूषविले. २८ ऑगस्ट १९७२ रोजी [[भारताचे सर्वोच्च न्यायालय|भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयात]] न्यायाधीशपदी यांची नेमणूक झाली. == जीवन == यशवंत विष्णू चंद्रचूड यांचा जन्म १२ जुलै, १९२० रोजी तत्कालीन ब्रिटिश भारताच्या मुंबई प्रांतातील, पुणे येथे झाला. पुण्यातील [[नूतन मराठी विद्यालय, पुणे|नूतन मराठी विद्यालयात]] त्यांचे शालेय शिक्षण झाले. त्यानंतर १९४० साली [[मुंबई]]च्या [[एल्फिन्स्टन कॉलेज, मुंबई|एल्फिन्स्टन कॉलेजातून]] त्यांनी पदवी अभ्यासक्रम पूर्ण केला. १९४२ साली [[आय.एल.एस. विधी महाविद्यालय|पुण्याच्या विधी महाविद्यालयातून]] एलएल.बी. ही कायद्याची परीक्षा ते उत्तीर्ण झाले <ref name="सर्वोच्च">{{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/yvchandrachud.htm | title = भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या अधिकृत संकेतस्थळावरील {{लेखनाव}} यांचे लघुचरित्र | भाषा = इंग्लिश }}</ref>. १९ मार्च, १९६१ रोजी [[मुंबई उच्च न्यायालय|मुंबई उच्च न्यायालयाच्या]] न्यायाधीशपदावर त्यांची नियुक्ती झाली.<ref name="सर्वोच्च"/>. == संदर्भ व नोंदी == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/yvchandrachud.htm | title = भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या अधिकृत संकेतस्थळावरील {{लेखनाव}} यांचे लघुचरित्र | भाषा = इंग्लिश }} {{क्रम | मागील = [[मिर्झा हमीदुल्ला बेग]] | यादी = [[भारताचे सरन्यायाधीश]] | पासून = [[फेब्रुवारी २२]], [[इ.स. १९७८|१९७८]] | पर्यंत = [[जुलै ११]], [[इ.स. १९८५|१९८५]] | पुढील = [[पी.एन. भगवती]] }} {{विस्तार}} {{भारताचे सरन्यायाधीश}} {{DEFAULTSORT:चंद्रचूड, य. वि.}} [[वर्ग:भारताचे सरन्यायाधीश]] [[वर्ग:मराठी वकील]] [[वर्ग:इ.स. १९२० मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००८ मधील मृत्यू]] 7uixbswbjv52kazn5wvwrkl4cs22u3r 0 50302 2686502 678275 2026-05-29T00:25:44Z Xqbot 6858 Bot: Fixing double redirect from [[यशवंत विष्णू चंद्रचूड]] to [[य. वि. चंद्रचूड]] 2686502 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[य. वि. चंद्रचूड]] bq4ck4nldubyqdg4kq8wxoj5cbyfl9x 0 51223 2686624 2623159 2026-05-29T08:53:12Z Abhijitsathe 4193 2686624 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Karur_lok_sabha_constituency.png|250 px|thumb|तमिळनाडूच्या नकाशावर दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ]] '''दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[तमिळनाडू]] राज्यातील [[दिंडुक्कल]] परिसरात स्थित असून येथील सर्व सहा [[तमिळनाडू विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[दिंडुक्कल जिल्हा|दिंडुक्कल]] जिल्ह्यामध्ये आहेत. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ क्र. २२ - करुर मध्ये २००९ पासून खालील ६ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | पलणी | rowspan=6 | [[दिंडुक्कल जिल्हा|दिंडुक्कल]] |- |२ | उड्डाणछत्रम | |- |३ | अथूर |- |४ | दिंडुक्कल |- |५ | निलाकोट्टाई |- |६ | नाथम |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- |[[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]] | rowspan=2 | [[सी. श्रीनिवासन]] | rowspan=2 bgcolor=#32CD32| | rowspan=2 | [[अण्णा द्रमुक]] |- |[[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]] |- |[[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]] | [[एन.एस.व्ही. चित्तन]] | bgcolor=#FBB917| | [[तमिळ मनिला काँग्रेस]] |- |[[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]] | rowspan=2 | [[सी. श्रीनिवासन]] | rowspan=2 bgcolor=#32CD32| | rowspan=2 | [[अण्णा द्रमुक]] |- |[[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]] |- |[[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]] | rowspan=2 | [[एन.एस.व्ही. चित्तन]] | rowspan=2 bgcolor=#87CEEB| | rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- |[[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]] |- |[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] | [[एम. उदयकुमार]] | bgcolor=#32CD32| | [[अण्णा द्रमुक]] |- |[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] | [[पी. वेलुसामी]] | bgcolor=#FF0000| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |- |[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] | [[आर. सचितानंतम]] | bgcolor=#FF0000| | [[मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष]] |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] {{तमिळनाडूमधील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:तमिळनाडूमधील लोकसभा मतदारसंघ]] bxscbvtccibneub6iesosft05qow624 2686625 2686624 2026-05-29T08:53:31Z Abhijitsathe 4193 /* विधानसभा मतदासंघ */ 2686625 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Karur_lok_sabha_constituency.png|250 px|thumb|तमिळनाडूच्या नकाशावर दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ]] '''दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[तमिळनाडू]] राज्यातील [[दिंडुक्कल]] परिसरात स्थित असून येथील सर्व सहा [[तमिळनाडू विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[दिंडुक्कल जिल्हा|दिंडुक्कल]] जिल्ह्यामध्ये आहेत. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ क्र. २२ - करुर मध्ये २००९ पासून खालील ६ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | पलणी | rowspan=6 | [[दिंडुक्कल जिल्हा|दिंडुक्कल]] |- |२ | उड्डाणछत्रम |- |३ | अथूर |- |४ | दिंडुक्कल |- |५ | निलाकोट्टाई |- |६ | नाथम |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- |[[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]] | rowspan=2 | [[सी. श्रीनिवासन]] | rowspan=2 bgcolor=#32CD32| | rowspan=2 | [[अण्णा द्रमुक]] |- |[[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]] |- |[[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]] | [[एन.एस.व्ही. चित्तन]] | bgcolor=#FBB917| | [[तमिळ मनिला काँग्रेस]] |- |[[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]] | rowspan=2 | [[सी. श्रीनिवासन]] | rowspan=2 bgcolor=#32CD32| | rowspan=2 | [[अण्णा द्रमुक]] |- |[[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]] |- |[[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]] | rowspan=2 | [[एन.एस.व्ही. चित्तन]] | rowspan=2 bgcolor=#87CEEB| | rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- |[[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]] |- |[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] | [[एम. उदयकुमार]] | bgcolor=#32CD32| | [[अण्णा द्रमुक]] |- |[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] | [[पी. वेलुसामी]] | bgcolor=#FF0000| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |- |[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] | [[आर. सचितानंतम]] | bgcolor=#FF0000| | [[मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष]] |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] {{तमिळनाडूमधील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:तमिळनाडूमधील लोकसभा मतदारसंघ]] 4xt300twured3u0wbk9li02ps6kl1un 2686637 2686625 2026-05-29T09:07:20Z Abhijitsathe 4193 2686637 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Dindigul_lok_sabha_constituency.png|250 px|thumb|तमिळनाडूच्या नकाशावर दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ]] '''दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[तमिळनाडू]] राज्यातील [[दिंडुक्कल]] परिसरात स्थित असून येथील सर्व सहा [[तमिळनाडू विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[दिंडुक्कल जिल्हा|दिंडुक्कल]] जिल्ह्यामध्ये आहेत. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ क्र. २२ - करुर मध्ये २००९ पासून खालील ६ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | पलणी | rowspan=6 | [[दिंडुक्कल जिल्हा|दिंडुक्कल]] |- |२ | उड्डाणछत्रम |- |३ | अथूर |- |४ | दिंडुक्कल |- |५ | निलाकोट्टाई |- |६ | नाथम |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- |[[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]] | rowspan=2 | [[सी. श्रीनिवासन]] | rowspan=2 bgcolor=#32CD32| | rowspan=2 | [[अण्णा द्रमुक]] |- |[[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]] |- |[[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]] | [[एन.एस.व्ही. चित्तन]] | bgcolor=#FBB917| | [[तमिळ मनिला काँग्रेस]] |- |[[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]] | rowspan=2 | [[सी. श्रीनिवासन]] | rowspan=2 bgcolor=#32CD32| | rowspan=2 | [[अण्णा द्रमुक]] |- |[[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]] |- |[[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]] | rowspan=2 | [[एन.एस.व्ही. चित्तन]] | rowspan=2 bgcolor=#87CEEB| | rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- |[[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]] |- |[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] | [[एम. उदयकुमार]] | bgcolor=#32CD32| | [[अण्णा द्रमुक]] |- |[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] | [[पी. वेलुसामी]] | bgcolor=#FF0000| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |- |[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] | [[आर. सचितानंतम]] | bgcolor=#FF0000| | [[मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष]] |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] {{तमिळनाडूमधील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:तमिळनाडूमधील लोकसभा मतदारसंघ]] eyja3cxby9cgihvkppelbf0aun5cbm1 2686640 2686637 2026-05-29T09:10:28Z Abhijitsathe 4193 2686640 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Dindigul_lok_sabha_constituency.png|250 px|thumb|तमिळनाडूच्या नकाशावर दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ]] '''दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[तमिळनाडू]] राज्यातील [[दिंडुक्कल]] परिसरात स्थित असून येथील सर्व सहा [[तमिळनाडू विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[दिंडुक्कल जिल्हा|दिंडुक्कल]] जिल्ह्यामध्ये आहेत. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ क्र. २२ - करुर मध्ये २००९ पासून खालील ६ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | पलणी | rowspan=6 | [[दिंडुक्कल जिल्हा|दिंडुक्कल]] |- |२ | उड्डाणछत्रम |- |३ | अथूर |- |४ | दिंडुक्कल |- |५ | निलाकोट्टाई |- |६ | नाथम |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- |[[१९६२ लोकसभा निवडणुका|१९६२]] | [[टी.एस. सुंदरम]] | bgcolor=#87CEEB| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- |[[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]] | rowspan=2 | [[सी. श्रीनिवासन]] | rowspan=2 bgcolor=#32CD32| | rowspan=2 | [[अण्णा द्रमुक]] |- |[[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]] |- |[[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]] | [[एन.एस.व्ही. चित्तन]] | bgcolor=#FBB917| | [[तमिळ मनिला काँग्रेस]] |- |[[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]] | rowspan=2 | [[सी. श्रीनिवासन]] | rowspan=2 bgcolor=#32CD32| | rowspan=2 | [[अण्णा द्रमुक]] |- |[[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]] |- |[[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]] | rowspan=2 | [[एन.एस.व्ही. चित्तन]] | rowspan=2 bgcolor=#87CEEB| | rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- |[[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]] |- |[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] | [[एम. उदयकुमार]] | bgcolor=#32CD32| | [[अण्णा द्रमुक]] |- |[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] | [[पी. वेलुसामी]] | bgcolor=#FF0000| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |- |[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] | [[आर. सचितानंतम]] | bgcolor=#FF0000| | [[मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष]] |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] {{तमिळनाडूमधील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:तमिळनाडूमधील लोकसभा मतदारसंघ]] ap3f6nplkud5il179fpxs91ja3d1bme 2686642 2686640 2026-05-29T09:12:40Z Abhijitsathe 4193 /* खासदार */ 2686642 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Dindigul_lok_sabha_constituency.png|250 px|thumb|तमिळनाडूच्या नकाशावर दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ]] '''दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[तमिळनाडू]] राज्यातील [[दिंडुक्कल]] परिसरात स्थित असून येथील सर्व सहा [[तमिळनाडू विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[दिंडुक्कल जिल्हा|दिंडुक्कल]] जिल्ह्यामध्ये आहेत. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ क्र. २२ - करुर मध्ये २००९ पासून खालील ६ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | पलणी | rowspan=6 | [[दिंडुक्कल जिल्हा|दिंडुक्कल]] |- |२ | उड्डाणछत्रम |- |३ | अथूर |- |४ | दिंडुक्कल |- |५ | निलाकोट्टाई |- |६ | नाथम |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- |[[१९५२ लोकसभा निवडणुका|१९६२]] | [[अम्मू स्वामीनाथन]] | rowspan=2 bgcolor=#87CEEB| | rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- |[[१९६२ लोकसभा निवडणुका|१९६२]] | [[टी.एस. सुंदरम]] |- |[[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]] | rowspan=2 | [[सी. श्रीनिवासन]] | rowspan=2 bgcolor=#32CD32| | rowspan=2 | [[अण्णा द्रमुक]] |- |[[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]] |- |[[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]] | [[एन.एस.व्ही. चित्तन]] | bgcolor=#FBB917| | [[तमिळ मनिला काँग्रेस]] |- |[[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]] | rowspan=2 | [[सी. श्रीनिवासन]] | rowspan=2 bgcolor=#32CD32| | rowspan=2 | [[अण्णा द्रमुक]] |- |[[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]] |- |[[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]] | rowspan=2 | [[एन.एस.व्ही. चित्तन]] | rowspan=2 bgcolor=#87CEEB| | rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- |[[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]] |- |[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] | [[एम. उदयकुमार]] | bgcolor=#32CD32| | [[अण्णा द्रमुक]] |- |[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] | [[पी. वेलुसामी]] | bgcolor=#FF0000| | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] |- |[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] | [[आर. सचितानंतम]] | bgcolor=#FF0000| | [[मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष]] |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] {{तमिळनाडूमधील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:तमिळनाडूमधील लोकसभा मतदारसंघ]] 910j8j3kx8bbyyy6ilq4w507q0b19c5 0 59039 2686649 2686349 2026-05-29T09:31:09Z ~2026-31907-74 183616 /* प्रसारित कार्यक्रम */ 2686649 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = स्टार प्रवाह |चित्र = Star Pravah 2023.png |चित्रसाईज = |चित्र_माहिती = |चित्र२ = |सुरुवात = २४ नोव्हेंबर २००८ |चित्र स्वरूप = |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = स्टार इंडिया |मालक = [[डिझ्नी स्टार]] |ब्रीदवाक्य = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = [[भारत]] |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[प्रवाह पिक्चर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते ३.३० आणि संध्या. ६.३० ते रात्री १२ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर }} '''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. ==इतिहास== स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला "स्वप्नांना पंख नवे" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी "आता थांबायचं नाय" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी "मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!" या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले. ==पुरस्कार व सोहळे== {| class="wikitable sortable" ! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव |- |२०१४-२०१८ |''येरे येरे'' |- |२०१६ |''स्टार प्रवाह रत्न'' |- |२०२१-चालू |''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]'' |- |२०२१-चालू |''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव'' |- |२०२२ |''स्टार प्रवाह धुमधडाका'' |- |२०२३-चालू |''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी'' |} ==प्रसारित कार्यक्रम== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | ७ जुलै २०२५ | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | |- | १५ सप्टेंबर २०२५ | लपंडाव | दुपारी १.४५ वाजता | |- | १९ जानेवारी २०२६ | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता | |- | १४ फेब्रुवारी २०२२ | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी ३ वाजता | हिंदी मालिका सुहानी सी एक लडकी |- | १५ डिसेंबर २०२५ | वचन दिले तू मला | संध्या. ६.३० वाजता | बंगाली मालिका गीता एल.एल.बी. |- | १६ डिसेंबर २०२४ | लग्नानंतर होईलच प्रेम | संध्या. ७ वाजता | तमिळ मालिका इरामना रोजावे २ |- | ५ जानेवारी २०२६ | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] | संध्या. ७.३० वाजता | |- | १५ जून २०२६ | सुना येती घरा | संध्या. ७.३० वाजता | तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २ |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] |- | | | | |- | ५ डिसेंबर २०२२ | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | तमिळ मालिका रोजा |- | १ जून २०२६ | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई |- | ३० मार्च २०२६ | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | हिंदी मालिका बंदिनी |- | २७ एप्रिल २०२६ | बाई तुझा आशीर्वाद | रात्री १० वाजता | तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई |- | १८ मार्च २०२४ | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.४५ वाजता | हिंदी मालिका कहानी घर घर की |- | २७ मे २०२४ | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११.३० वाजता | |} ==जुन्या मालिका== # [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]] # [[अग्निहोत्र २]] # [[अबोली (मालिका)|अबोली]] # [[आई कुठे काय करते!]] # [[कुन्या राजाची गं तू राणी]] # [[छत्रीवाली]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] # [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]] # [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] # [[तुझेच मी गीत गात आहे]] # [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]] # [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]] # [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] # [[नकळत सारे घडले]] # [[पिंकीचा विजय असो!]] # [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]] # [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] # [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] # [[फुलाला सुगंध मातीचा]] # [[मन उधाण वाऱ्याचे]] # [[मुलगी झाली हो]] # [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] # [[रंग माझा वेगळा]] # [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]] # [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]] # [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]] # [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]] # [[लेक माझी लाडकी]] # [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] # [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] # [[सहकुटुंब सहपरिवार]] # [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]] # [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] # [[सांग तू आहेस का?]] # [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]] # आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! # कोण होतीस तू, काय झालीस तू! # काजळमाया # उदे गं अंबे # जे३ जंक्शन # गोष्ट एका लग्नाची # गोष्ट एका कॉलेजची # गोष्ट एका आनंदीची # गोष्ट एका जप्तीची # कुकुचकू # असे का घडले? # जिवलगा # जीवलगा # चारचौघी # कुलस्वामिनी # कुळ स्वामिनी # दार उघडा ना गडे # अंतरपाट # वचन दिले तू मला # कशाला उद्याची बात # ओळख - ध्यास स्वप्नांचा # झुंज # बंध रेशमाचे # दोन किनारे दोघी आपण # तुजवीण सख्या रे # धर्मकन्या # सुवासिनी # अनोळखी दिशा # मांडला दोन घडीचा डाव # लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती # पंचनामा # माधुरी मिडलक्लास # मानसीचा चित्रकार तो # मन धागा धागा जोडते नवा # आम्ही दोघे राजा राणी # आराधना # आंबट गोड # अरे वेड्या मना # बे दुणे दहा # प्रीती परी तुजवरी # रुंजी # लगोरी - मैत्री रिटर्न्स # जयोस्तुते # येक नंबर # तू जिवाला गुंतवावे # तुमचं आमचं सेम असतं # छोटी मालकीण # दुहेरी # नकुशी तरीही हवीहवीशी # नशीबवान # गं सहाजणी # गोठ # ललित २०५ # साथ दे तू मला # साता जल्माच्या गाठी # शतदा प्रेम करावे # तुझ्या इश्काचा नादखुळा # वैजू नंबर १ # नवे लक्ष्य # प्रेमा तुझा रंग कसा # प्रेमा तुझा रंग कसा २ # स्पेशल ५ # जय देवा श्री गणेशा # दख्खनचा राजा जोतिबा # श्री गुरुदेव दत्त # विठू माऊली # जय भवानी जय शिवाजी ===अनुवादित मालिका=== # ५ स्टार किचन # देवांचे देव महादेव # महाभारत # श्री गणेश # [[रामायण (मालिका)|रामायण]] # [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]] ==कथाबाह्य कार्यक्रम== # [[आता होऊ दे धिंगाणा]] # [[भांडा सौख्य भरे]] # [[मी होणार सुपरस्टार]] # शिट्टी वाजली रे # आता होऊन जाऊ द्या # आम्ही ट्रॅव्हलकर # कॉमेडी बिमेडी # ढाबळ एक तास टाइमपास # ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला # एक टप्पा आऊट # जोडी जमली रे # जस्ट डान्स # किचनची सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा नच बलिये # मंडळ भारी आहे # नांदा सौख्य भरे # पोटोबा प्रसन्न # स्टार दरबार # सून सासू सून # सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी # विकता का उत्तर? # विसावा - एक घर मनासारखं # झेप ==टीआरपी== २०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !rowspan="2" | आठवडा आणि वर्ष !colspan="6" | BARC AMAs |- !मेगा सिटी !क्रमांक !हिंदी भाषिक मार्केट !क्रमांक !भारत !क्रमांक |- |आठवडा ३७, २०२१ |rowspan="23" colspan="2" {{N/A}} |1539.19 |5 |1556.26 |10 |- |आठवडा ३८, २०२१ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1551.06 |9 |- |आठवडा ४५, २०२१ |1517.06 |10 |- |आठवडा ४६, २०२१ |1576.53 |5 |1601.66 |8 |- |आठवडा ४७, २०२१ |1546.27 |5 |1568.70 |8 |- |आठवडा ४८, २०२१ |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1544.46 |10 |- |आठवडा ४९, २०२१ |1552.12 |10 |- |आठवडा १, २०२२ |1617.21 |10 |- |आठवडा २, २०२२ |1534.71 |10 |- |आठवडा ३, २०२२ |1513 |10 |- |आठवडा ९, २०२२ |1471.21 |5 |1495.43 |8 |- |आठवडा १०, २०२२ |1471.95 |5 |1497.25 |8 |- |आठवडा ११, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1482.54 |9 |- |आठवडा १२, २०२२ |1492.23 |10 |- |आठवडा १३, २०२२ |1442.28 |10 |- |आठवडा १४, २०२२ |1487.64 |5 |1517.08 |8 |- |आठवडा १५, २०२२ |1341.36 |5 |1363.42 |8 |- |आठवडा १६, २०२२ |1406.77 |5 |1424.58 |9 |- |आठवडा १७, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1416.39 |9 |- |आठवडा १९, २०२२ |1350.4 |10 |- |आठवडा २१, २०२२ |1381.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२२ |1480.72 |5 |1507.05 |8 |- |आठवडा २३, २०२२ |1381.56 |5 |1405.59 |9 |- |आठवडा २४, २०२२ |291.28 |5 |1474.45 |5 |1504.76 |9 |- |आठवडा २५, २०२२ |287.99 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २८, २०२२ |rowspan="9" colspan="2" {{N/A}} |1532.94 |9 |- |आठवडा २९, २०२२ |1504.15 |8 |- |आठवडा ३०, २०२२ |1440.66 |10 |- |आठवडा ३१, २०२२ |1514.69 |9 |- |आठवडा ३२, २०२२ |1500.53 |5 |1523.61 |9 |- |आठवडा ३३, २०२२ |1565.54 |5 |1593.55 |8 |- |आठवडा ३४, २०२२ |1584.93 |5 |1609.75 |7 |- |आठवडा ३५, २०२२ |colspan="2" {{N/A}} |1429.83 |10 |- |आठवडा ३७, २०२२ |1626.5 |4 |1649.99 |6 |- |आठवडा ३८, २०२२ |280.84 |5 |1565.88 |4 |1587.26 |6 |- |आठवडा ३९, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1487.64 |5 |1509.02 |7 |- |आठवडा ४०, २०२२ |1550.58 |5 |1575.49 |7 |- |आठवडा ४१, २०२२ |281.01 |5 |1572.55 |5 |1599.75 |8 |- |आठवडा ४२, २०२२ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1595.63 |5 |1616.71 |7 |- |आठवडा ४३, २०२२ |1562.95 |5 |1585.67 |7 |- |आठवडा ४४, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1667.66 |8 |- |आठवडा ४५, २०२२ |1669.9 |8 |- |आठवडा ४६, २०२२ |293.21 |5 |1639.66 |5 |1660.83 |7 |- |आठवडा ४७, २०२२ |288.15 |5 |1640.03 |5 |1662.68 |7 |- |आठवडा ४८, २०२२ |286.02 |5 |1651.62 |5 |1675.98 |7 |- |आठवडा ४९, २०२२ |284.08 |5 |1616.36 |5 |1643.6 |7 |- |आठवडा ५०, २०२२ |298.07 |5 |1602 |5 |1627.25 |7 |- |आठवडा ५१, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1534.69 |5 |1559 |8 |- |आठवडा ५२, २०२२ |1585.68 |5 |1610.02 |8 |- |आठवडा १, २०२३ |276.4 |5 |1596.73 |5 |1619.82 |7 |- |आठवडा २, २०२३ |292.83 |4 |1624.55 |5 |1644.4 |7 |- |आठवडा ३, २०२३ |314.32 |4 |1711.93 |5 |1732.54 |7 |- |आठवडा ४, २०२३ |307.1 |4 |1630.69 |5 |1648.57 |7 |- |आठवडा ५, २०२३ |303.49 |4 |1627.73 |5 |1646.8 |7 |- |आठवडा ६, २०२३ |292.82 |4 |1603.74 |5 |1625.13 |7 |- |आठवडा ७, २०२३ |298.62 |4 |1646.78 |5 |1672.17 |7 |- |आठवडा ८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1222.15 |5 |1246.77 |8 |- |आठवडा ९, २०२३ |290.3 |4 |1617.14 |4 |1638.73 |7 |- |आठवडा १०, २०२३ |284.31 |5 |1583.58 |5 |1602.8 |8 |- |आठवडा ११, २०२३ |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1568.32 |5 |1583.43 |8 |- |आठवडा १२, २०२३ |1586.79 |4 |1601.86 |7 |- |आठवडा १३, २०२३ |1511.79 |4 |1526.8 |7 |- |आठवडा १४, २०२३ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1404.25 |9 |- |आठवडा २०, २०२३ |1379.8 |10 |- |आठवडा २१, २०२३ |1336.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२३ |1432.9 |5 |1455.53 |9 |- |आठवडा २३, २०२३ |286.07 |5 |1450.61 |5 |1475.28 |9 |- |आठवडा २४, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1391.97 |5 |1413.13 |9 |- |आठवडा २५, २०२३ |297.47 |5 |1508.04 |5 |1529.61 |8 |- |आठवडा २६, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1508.18 |10 |- |आठवडा २७, २०२३ |311.63 |5 |1586.14 |9 |- |आठवडा २८, २०२३ |305.63 |5 |1576.27 |9 |- |आठवडा २९, २०२३ |305.11 |4 |1604.36 |9 |- |आठवडा ३०, २०२३ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1538.86 |10 |- |आठवडा ३१, २०२३ |1590.24 |10 |- |आठवडा ३२, २०२३ |300.09 |4 |1560.37 |10 |- |आठवडा ३३, २०२३ |312.78 |4 |1645.59 |5 |1666.5 |8 |- |आठवडा ३४, २०२३ |359.56 |2 |1773.39 |3 |1793.95 |5 |- |आठवडा ३५, २०२३ |319.48 |3 |1637.29 |5 |1656.78 |8 |- |आठवडा ३६, २०२३ |342.24 |2 |1726.76 |4 |1749.07 |7 |- |आठवडा ३७, २०२३ |326.07 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1643.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1493.7 |10 |- |आठवडा ३९, २०२३ |315.15 |5 |1606.96 |5 |1628.03 |8 |- |आठवडा ४०, २०२३ |371.71 |4 |1845.97 |3 |1868.71 |5 |- |आठवडा ४१, २०२३ |354.49 |5 |1746.04 |4 |1765.6 |7 |- |आठवडा ४२, २०२३ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1728.18 |4 |1748.5 |7 |- |आठवडा ४३, २०२३ |1688.71 |5 |1709.19 |8 |- |आठवडा ४४, २०२३ |1688.53 |5 |1709 |8 |- |आठवडा ४५, २०२३ |1688.86 |5 |1709.35 |8 |- |आठवडा ४६, २०२३ |314.47 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1602.99 |9 |- |आठवडा ४७, २०२३ |334.4 |5 |1761.59 |4 |1782.84 |6 |- |आठवडा ४८, २०२३ |340.02 |5 |1774.83 |3 |1797.74 |5 |- |आठवडा ४९, २०२३ |330.75 |3 |1733.14 |4 |1753.03 |6 |- |आठवडा ५०, २०२३ |345.59 |4 |1748.28 |4 |1773.41 |6 |- |आठवडा ५१, २०२३ |350.51 |4 |1787.22 |4 |1812.24 |6 |- |आठवडा ५२, २०२३ |334.81 |4 |1720.19 |5 |1743.27 |7 |- |आठवडा १, २०२४ |331.16 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1752.61 |8 |- |आठवडा २, २०२४ |328.3 |4 |1692.61 |5 |1717.1 |8 |- |आठवडा ३, २०२४ |335.95 |4 |1701.59 |4 |1727.75 |7 |- |आठवडा ४, २०२४ |313.03 |4 |1595.58 |5 |1619.65 |7 |- |आठवडा ५, २०२४ |324.83 |4 |1639.19 |4 |1663.48 |7 |- |आठवडा ६, २०२४ |340.76 |4 |1699.56 |3 |1729.21 |5 |- |आठवडा ७, २०२४ |335.94 |4 |1669.05 |3 |1697.39 |5 |- |आठवडा ८, २०२४ |330.64 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1616.1 |7 |- |आठवडा ९, २०२४ |328.81 |4 |1588.34 |5 |1609.17 |8 |- |आठवडा १०, २०२४ |340.62 |4 |1674.46 |3 |1700.32 |5 |- |आठवडा ११, २०२४ |362.68 |3 |1764.45 |3 |1793.48 |5 |- |आठवडा १२, २०२४ |'''391.66''' |1 |'''1917.04''' |3 |'''1944.9''' |5 |- |आठवडा १३, २०२४ |343.27 |4 |1720.83 |5 |1745.54 |7 |- |आठवडा १४, २०२४ |333.75 |4 |1678.56 |5 |1701.37 |7 |- |आठवडा १५, २०२४ |324.31 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1661.26 |8 |- |आठवडा १६, २०२४ |300.91 |4 |1466.09 |9 |- |आठवडा १७, २०२४ |329.14 |4 |1473.76 |5 |1497.09 |8 |- |आठवडा १८, २०२४ |313.84 |4 |1475.98 |5 |1503.38 |8 |- |आठवडा १९, २०२४ |308.96 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1480.3 |8 |- |आठवडा २०, २०२४ |290.19 |4 |1355.01 |10 |- |आठवडा २१, २०२४ |303.99 |4 |1445.34 |9 |- |आठवडा २२, २०२४ |310.75 |3 |1571.52 |5 |1599.8 |7 |- |आठवडा २३, २०२४ |313.07 |3 |1467.74 |5 |1491.59 |7 |- |आठवडा २४, २०२४ |331.61 |3 |colspan="2" {{N/A}} |1518.06 |9 |- |आठवडा २५, २०२४ |318.92 |4 |1513.29 |5 |1534.75 |8 |- |आठवडा २६, २०२४ |319.09 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1524.55 |10 |- |आठवडा २७, २०२४ |313.37 |3 |1514.53 |9 |- |आठवडा २८, २०२४ |318.09 |3 |1491.43 |5 |1518.17 |8 |- |आठवडा २९, २०२४ |325 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1577.98 |9 |- |आठवडा ३०, २०२४ |335.81 |4 |1602.54 |9 |- |आठवडा ३१, २०२४ |343.55 |3 |1689.2 |5 |1711.82 |7 |- |आठवडा ३२, २०२४ |329.03 |4 |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1621.83 |9 |- |आठवडा ३३, २०२४ |310.4 |4 |1549.35 |9 |- |आठवडा ३४, २०२४ |296.72 |5 |1498.66 |9 |- |आठवडा ३५, २०२४ |307.97 |5 |1681.19 |8 |- |आठवडा ३६, २०२४ |356.7 |3 |1797.18 |4 |1838.66 |6 |- |आठवडा ३७, २०२४ |310 |5 |1611.89 |5 |1651.56 |8 |- |आठवडा ३८, २०२४ |318.17 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1715.5 |8 |- |आठवडा ३९, २०२४ |313.2 |5 |1661.08 |8 |- |आठवडा ४०, २०२४ |307.53 |5 |1604.69 |8 |- |आठवडा ४१, २०२४ |305.13 |5 |1589.28 |5 |1628.91 |8 |- |आठवडा ४२, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1568.83 |5 |1595.94 |8 |- |आठवडा ४३, २०२४ |326.61 |4 |1675.11 |4 |1710.53 |6 |- |आठवडा ४४, २०२४ |302.04 |4 |1605.42 |5 |1640.45 |7 |- |आठवडा ४५, २०२४ |313.14 |4 |1632.44 |5 |1673.37 |7 |- |आठवडा ४६, २०२४ |307.54 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1660.51 |6 |- |आठवडा ४७, २०२४ |329.8 |5 |1646.53 |4 |1679.54 |7 |- |आठवडा ४८, २०२४ |325.14 |5 |1615.88 |4 |1661.67 |7 |- |आठवडा ४९, २०२४ |339.07 |4 |1642.63 |5 |1686.13 |8 |- |आठवडा ५०, २०२४ |320.93 |4 |1587.81 |5 |1634.79 |7 |- |आठवडा ५१, २०२४ |326 |5 |1628.15 |5 |1672.89 |7 |- |आठवडा ५२, २०२४ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1572 |5 |1610.61 |7 |- |आठवडा ५३, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1626.97 |8 |- |आठवडा १, २०२५ |317.92 |5 |1550.38 |5 |1600.06 |7 |- |आठवडा २, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1594.55 |9 |- |आठवडा ३, २०२५ |1577.74 |8 |- |आठवडा ४, २०२५ |307.77 |4 |1537.47 |9 |- |आठवडा ५, २०२५ |292.2 |5 |1496.48 |9 |- |आठवडा ६, २०२५ |328.06 |2 |1708.35 |4 |1757.59 |6 |- |आठवडा ७, २०२५ |318.97 |5 |1629.34 |5 |1665.16 |7 |- |आठवडा ८, २०२५ |293.83 |5 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1579.06 |8 |- |आठवडा ९, २०२५ |305.16 |5 |1661.1 |9 |- |आठवडा १०, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1578.58 |9 |- |आठवडा ११, २०२५ |334.98 |4 |1678.36 |5 |1717.9 |7 |- |आठवडा १२, २०२५ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="12" colspan="2" {{N/A}} |1544.6 |9 |- |आठवडा १३, २०२५ |1557.77 |9 |- |आठवडा १४, २०२५ |1566.95 |9 |- |आठवडा १६, २०२५ |1414.68 |10 |- |आठवडा १९, २०२५ |259.48 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २२, २०२५ |287.04 |5 |- |आठवडा २३, २०२५ |317.38 |5 |1535.46 |10 |- |आठवडा २४, २०२५ |296.19 |5 |1506.47 |10 |- |आठवडा २५, २०२५ |295.05 |5 |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २७, २०२५ |310.54 |5 |1512.98 |10 |- |आठवडा २८, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1509.22 |10 |- |आठवडा २९, २०२५ |1522.89 |10 |- |आठवडा ३०, २०२५ |320.26 |5 |1590.29 |5 |1646.37 |8 |- |आठवडा ३१, २०२५ |307.31 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1586.19 |8 |- |आठवडा ३२, २०२५ |329.73 |3 |1591.22 |5 |1658.19 |8 |- |आठवडा ३३, २०२५ |292.68 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1602.1 |8 |- |आठवडा ३४, २०२५ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1551.73 |9 |- |आठवडा ३५, २०२५ |1543.83 |8 |- |आठवडा ३६, २०२५ |1633.16 |7 |- |आठवडा ३७, २०२५ |291.62 |5 |1606.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२५ |rowspan="16" colspan="2" {{N/A}} |1571.52 |5 |1627.19 |8 |- |आठवडा ३९, २०२५ |1561.74 |5 |1624.6 |7 |- |आठवडा ४०, २०२५ |1630.86 |4 |1693.01 |6 |- |आठवडा ४१, २०२५ |1613.67 |4 |1670.28 |6 |- |आठवडा ४२, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1534.91 |8 |- |आठवडा ४३, २०२५ |1521.48 |5 |1576.6 |8 |- |आठवडा ४४, २०२५ |rowspan="10" colspan="2" {{N/A}} |1503.83 |9 |- |आठवडा ४५, २०२५ |1486.77 |8 |- |आठवडा ४६, २०२५ |1487.1 |9 |- |आठवडा ४७, २०२५ |1494.08 |9 |- |आठवडा ४८, २०२५ |1455.08 |9 |- |आठवडा ४९, २०२५ |1419.06 |9 |- |आठवडा ५०, २०२५ |1408.11 |8 |- |आठवडा ५१, २०२५ |1456.51 |9 |- |आठवडा ३, २०२६ |1352.26 |10 |- |आठवडा ५, २०२६ |1283.81 |10 |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] 6toi87beoennplakmssbizjaficvp1o 2686650 2686649 2026-05-29T09:32:30Z ~2026-31907-74 183616 /* प्रसारित कार्यक्रम */ विसरु नको तु मला 2686650 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = स्टार प्रवाह |चित्र = Star Pravah 2023.png |चित्रसाईज = |चित्र_माहिती = |चित्र२ = |सुरुवात = २४ नोव्हेंबर २००८ |चित्र स्वरूप = |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = स्टार इंडिया |मालक = [[डिझ्नी स्टार]] |ब्रीदवाक्य = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = [[भारत]] |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[प्रवाह पिक्चर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते ३.३० आणि संध्या. ६.३० ते रात्री १२ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर }} '''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. ==इतिहास== स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला "स्वप्नांना पंख नवे" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी "आता थांबायचं नाय" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी "मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!" या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले. ==पुरस्कार व सोहळे== {| class="wikitable sortable" ! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव |- |२०१४-२०१८ |''येरे येरे'' |- |२०१६ |''स्टार प्रवाह रत्न'' |- |२०२१-चालू |''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]'' |- |२०२१-चालू |''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव'' |- |२०२२ |''स्टार प्रवाह धुमधडाका'' |- |२०२३-चालू |''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी'' |} ==प्रसारित कार्यक्रम== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | ७ जुलै २०२५ | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | |- | १५ सप्टेंबर २०२५ | लपंडाव | दुपारी १.४५ वाजता | |- | १९ जानेवारी २०२६ | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता | |- | १४ फेब्रुवारी २०२२ | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी ३ वाजता | हिंदी मालिका सुहानी सी एक लडकी |- | १५ डिसेंबर २०२५ | वचन दिले तू मला | संध्या. ६.३० वाजता | बंगाली मालिका गीता एल.एल.बी. |- | १६ डिसेंबर २०२४ | लग्नानंतर होईलच प्रेम | संध्या. ७ वाजता | तमिळ मालिका इरामना रोजावे २ |- | ५ जानेवारी २०२६ | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] | संध्या. ७.३० वाजता | |- | १५ जून २०२६ | सुना येती घरा | संध्या. ७.३० वाजता | तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २ |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] |- |TBA |विसरु नको तु मला |TBA | |- | ५ डिसेंबर २०२२ | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | तमिळ मालिका रोजा |- | १ जून २०२६ | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई |- | ३० मार्च २०२६ | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | हिंदी मालिका बंदिनी |- | २७ एप्रिल २०२६ | बाई तुझा आशीर्वाद | रात्री १० वाजता | तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई |- | १८ मार्च २०२४ | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.४५ वाजता | हिंदी मालिका कहानी घर घर की |- | २७ मे २०२४ | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११.३० वाजता | |} ==जुन्या मालिका== # [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]] # [[अग्निहोत्र २]] # [[अबोली (मालिका)|अबोली]] # [[आई कुठे काय करते!]] # [[कुन्या राजाची गं तू राणी]] # [[छत्रीवाली]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] # [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]] # [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] # [[तुझेच मी गीत गात आहे]] # [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]] # [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]] # [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] # [[नकळत सारे घडले]] # [[पिंकीचा विजय असो!]] # [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]] # [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] # [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] # [[फुलाला सुगंध मातीचा]] # [[मन उधाण वाऱ्याचे]] # [[मुलगी झाली हो]] # [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] # [[रंग माझा वेगळा]] # [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]] # [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]] # [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]] # [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]] # [[लेक माझी लाडकी]] # [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] # [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] # [[सहकुटुंब सहपरिवार]] # [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]] # [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] # [[सांग तू आहेस का?]] # [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]] # आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! # कोण होतीस तू, काय झालीस तू! # काजळमाया # उदे गं अंबे # जे३ जंक्शन # गोष्ट एका लग्नाची # गोष्ट एका कॉलेजची # गोष्ट एका आनंदीची # गोष्ट एका जप्तीची # कुकुचकू # असे का घडले? # जिवलगा # जीवलगा # चारचौघी # कुलस्वामिनी # कुळ स्वामिनी # दार उघडा ना गडे # अंतरपाट # वचन दिले तू मला # कशाला उद्याची बात # ओळख - ध्यास स्वप्नांचा # झुंज # बंध रेशमाचे # दोन किनारे दोघी आपण # तुजवीण सख्या रे # धर्मकन्या # सुवासिनी # अनोळखी दिशा # मांडला दोन घडीचा डाव # लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती # पंचनामा # माधुरी मिडलक्लास # मानसीचा चित्रकार तो # मन धागा धागा जोडते नवा # आम्ही दोघे राजा राणी # आराधना # आंबट गोड # अरे वेड्या मना # बे दुणे दहा # प्रीती परी तुजवरी # रुंजी # लगोरी - मैत्री रिटर्न्स # जयोस्तुते # येक नंबर # तू जिवाला गुंतवावे # तुमचं आमचं सेम असतं # छोटी मालकीण # दुहेरी # नकुशी तरीही हवीहवीशी # नशीबवान # गं सहाजणी # गोठ # ललित २०५ # साथ दे तू मला # साता जल्माच्या गाठी # शतदा प्रेम करावे # तुझ्या इश्काचा नादखुळा # वैजू नंबर १ # नवे लक्ष्य # प्रेमा तुझा रंग कसा # प्रेमा तुझा रंग कसा २ # स्पेशल ५ # जय देवा श्री गणेशा # दख्खनचा राजा जोतिबा # श्री गुरुदेव दत्त # विठू माऊली # जय भवानी जय शिवाजी ===अनुवादित मालिका=== # ५ स्टार किचन # देवांचे देव महादेव # महाभारत # श्री गणेश # [[रामायण (मालिका)|रामायण]] # [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]] ==कथाबाह्य कार्यक्रम== # [[आता होऊ दे धिंगाणा]] # [[भांडा सौख्य भरे]] # [[मी होणार सुपरस्टार]] # शिट्टी वाजली रे # आता होऊन जाऊ द्या # आम्ही ट्रॅव्हलकर # कॉमेडी बिमेडी # ढाबळ एक तास टाइमपास # ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला # एक टप्पा आऊट # जोडी जमली रे # जस्ट डान्स # किचनची सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा नच बलिये # मंडळ भारी आहे # नांदा सौख्य भरे # पोटोबा प्रसन्न # स्टार दरबार # सून सासू सून # सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी # विकता का उत्तर? # विसावा - एक घर मनासारखं # झेप ==टीआरपी== २०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !rowspan="2" | आठवडा आणि वर्ष !colspan="6" | BARC AMAs |- !मेगा सिटी !क्रमांक !हिंदी भाषिक मार्केट !क्रमांक !भारत !क्रमांक |- |आठवडा ३७, २०२१ |rowspan="23" colspan="2" {{N/A}} |1539.19 |5 |1556.26 |10 |- |आठवडा ३८, २०२१ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1551.06 |9 |- |आठवडा ४५, २०२१ |1517.06 |10 |- |आठवडा ४६, २०२१ |1576.53 |5 |1601.66 |8 |- |आठवडा ४७, २०२१ |1546.27 |5 |1568.70 |8 |- |आठवडा ४८, २०२१ |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1544.46 |10 |- |आठवडा ४९, २०२१ |1552.12 |10 |- |आठवडा १, २०२२ |1617.21 |10 |- |आठवडा २, २०२२ |1534.71 |10 |- |आठवडा ३, २०२२ |1513 |10 |- |आठवडा ९, २०२२ |1471.21 |5 |1495.43 |8 |- |आठवडा १०, २०२२ |1471.95 |5 |1497.25 |8 |- |आठवडा ११, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1482.54 |9 |- |आठवडा १२, २०२२ |1492.23 |10 |- |आठवडा १३, २०२२ |1442.28 |10 |- |आठवडा १४, २०२२ |1487.64 |5 |1517.08 |8 |- |आठवडा १५, २०२२ |1341.36 |5 |1363.42 |8 |- |आठवडा १६, २०२२ |1406.77 |5 |1424.58 |9 |- |आठवडा १७, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1416.39 |9 |- |आठवडा १९, २०२२ |1350.4 |10 |- |आठवडा २१, २०२२ |1381.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२२ |1480.72 |5 |1507.05 |8 |- |आठवडा २३, २०२२ |1381.56 |5 |1405.59 |9 |- |आठवडा २४, २०२२ |291.28 |5 |1474.45 |5 |1504.76 |9 |- |आठवडा २५, २०२२ |287.99 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २८, २०२२ |rowspan="9" colspan="2" {{N/A}} |1532.94 |9 |- |आठवडा २९, २०२२ |1504.15 |8 |- |आठवडा ३०, २०२२ |1440.66 |10 |- |आठवडा ३१, २०२२ |1514.69 |9 |- |आठवडा ३२, २०२२ |1500.53 |5 |1523.61 |9 |- |आठवडा ३३, २०२२ |1565.54 |5 |1593.55 |8 |- |आठवडा ३४, २०२२ |1584.93 |5 |1609.75 |7 |- |आठवडा ३५, २०२२ |colspan="2" {{N/A}} |1429.83 |10 |- |आठवडा ३७, २०२२ |1626.5 |4 |1649.99 |6 |- |आठवडा ३८, २०२२ |280.84 |5 |1565.88 |4 |1587.26 |6 |- |आठवडा ३९, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1487.64 |5 |1509.02 |7 |- |आठवडा ४०, २०२२ |1550.58 |5 |1575.49 |7 |- |आठवडा ४१, २०२२ |281.01 |5 |1572.55 |5 |1599.75 |8 |- |आठवडा ४२, २०२२ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1595.63 |5 |1616.71 |7 |- |आठवडा ४३, २०२२ |1562.95 |5 |1585.67 |7 |- |आठवडा ४४, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1667.66 |8 |- |आठवडा ४५, २०२२ |1669.9 |8 |- |आठवडा ४६, २०२२ |293.21 |5 |1639.66 |5 |1660.83 |7 |- |आठवडा ४७, २०२२ |288.15 |5 |1640.03 |5 |1662.68 |7 |- |आठवडा ४८, २०२२ |286.02 |5 |1651.62 |5 |1675.98 |7 |- |आठवडा ४९, २०२२ |284.08 |5 |1616.36 |5 |1643.6 |7 |- |आठवडा ५०, २०२२ |298.07 |5 |1602 |5 |1627.25 |7 |- |आठवडा ५१, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1534.69 |5 |1559 |8 |- |आठवडा ५२, २०२२ |1585.68 |5 |1610.02 |8 |- |आठवडा १, २०२३ |276.4 |5 |1596.73 |5 |1619.82 |7 |- |आठवडा २, २०२३ |292.83 |4 |1624.55 |5 |1644.4 |7 |- |आठवडा ३, २०२३ |314.32 |4 |1711.93 |5 |1732.54 |7 |- |आठवडा ४, २०२३ |307.1 |4 |1630.69 |5 |1648.57 |7 |- |आठवडा ५, २०२३ |303.49 |4 |1627.73 |5 |1646.8 |7 |- |आठवडा ६, २०२३ |292.82 |4 |1603.74 |5 |1625.13 |7 |- |आठवडा ७, २०२३ |298.62 |4 |1646.78 |5 |1672.17 |7 |- |आठवडा ८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1222.15 |5 |1246.77 |8 |- |आठवडा ९, २०२३ |290.3 |4 |1617.14 |4 |1638.73 |7 |- |आठवडा १०, २०२३ |284.31 |5 |1583.58 |5 |1602.8 |8 |- |आठवडा ११, २०२३ |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1568.32 |5 |1583.43 |8 |- |आठवडा १२, २०२३ |1586.79 |4 |1601.86 |7 |- |आठवडा १३, २०२३ |1511.79 |4 |1526.8 |7 |- |आठवडा १४, २०२३ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1404.25 |9 |- |आठवडा २०, २०२३ |1379.8 |10 |- |आठवडा २१, २०२३ |1336.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२३ |1432.9 |5 |1455.53 |9 |- |आठवडा २३, २०२३ |286.07 |5 |1450.61 |5 |1475.28 |9 |- |आठवडा २४, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1391.97 |5 |1413.13 |9 |- |आठवडा २५, २०२३ |297.47 |5 |1508.04 |5 |1529.61 |8 |- |आठवडा २६, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1508.18 |10 |- |आठवडा २७, २०२३ |311.63 |5 |1586.14 |9 |- |आठवडा २८, २०२३ |305.63 |5 |1576.27 |9 |- |आठवडा २९, २०२३ |305.11 |4 |1604.36 |9 |- |आठवडा ३०, २०२३ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1538.86 |10 |- |आठवडा ३१, २०२३ |1590.24 |10 |- |आठवडा ३२, २०२३ |300.09 |4 |1560.37 |10 |- |आठवडा ३३, २०२३ |312.78 |4 |1645.59 |5 |1666.5 |8 |- |आठवडा ३४, २०२३ |359.56 |2 |1773.39 |3 |1793.95 |5 |- |आठवडा ३५, २०२३ |319.48 |3 |1637.29 |5 |1656.78 |8 |- |आठवडा ३६, २०२३ |342.24 |2 |1726.76 |4 |1749.07 |7 |- |आठवडा ३७, २०२३ |326.07 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1643.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1493.7 |10 |- |आठवडा ३९, २०२३ |315.15 |5 |1606.96 |5 |1628.03 |8 |- |आठवडा ४०, २०२३ |371.71 |4 |1845.97 |3 |1868.71 |5 |- |आठवडा ४१, २०२३ |354.49 |5 |1746.04 |4 |1765.6 |7 |- |आठवडा ४२, २०२३ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1728.18 |4 |1748.5 |7 |- |आठवडा ४३, २०२३ |1688.71 |5 |1709.19 |8 |- |आठवडा ४४, २०२३ |1688.53 |5 |1709 |8 |- |आठवडा ४५, २०२३ |1688.86 |5 |1709.35 |8 |- |आठवडा ४६, २०२३ |314.47 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1602.99 |9 |- |आठवडा ४७, २०२३ |334.4 |5 |1761.59 |4 |1782.84 |6 |- |आठवडा ४८, २०२३ |340.02 |5 |1774.83 |3 |1797.74 |5 |- |आठवडा ४९, २०२३ |330.75 |3 |1733.14 |4 |1753.03 |6 |- |आठवडा ५०, २०२३ |345.59 |4 |1748.28 |4 |1773.41 |6 |- |आठवडा ५१, २०२३ |350.51 |4 |1787.22 |4 |1812.24 |6 |- |आठवडा ५२, २०२३ |334.81 |4 |1720.19 |5 |1743.27 |7 |- |आठवडा १, २०२४ |331.16 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1752.61 |8 |- |आठवडा २, २०२४ |328.3 |4 |1692.61 |5 |1717.1 |8 |- |आठवडा ३, २०२४ |335.95 |4 |1701.59 |4 |1727.75 |7 |- |आठवडा ४, २०२४ |313.03 |4 |1595.58 |5 |1619.65 |7 |- |आठवडा ५, २०२४ |324.83 |4 |1639.19 |4 |1663.48 |7 |- |आठवडा ६, २०२४ |340.76 |4 |1699.56 |3 |1729.21 |5 |- |आठवडा ७, २०२४ |335.94 |4 |1669.05 |3 |1697.39 |5 |- |आठवडा ८, २०२४ |330.64 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1616.1 |7 |- |आठवडा ९, २०२४ |328.81 |4 |1588.34 |5 |1609.17 |8 |- |आठवडा १०, २०२४ |340.62 |4 |1674.46 |3 |1700.32 |5 |- |आठवडा ११, २०२४ |362.68 |3 |1764.45 |3 |1793.48 |5 |- |आठवडा १२, २०२४ |'''391.66''' |1 |'''1917.04''' |3 |'''1944.9''' |5 |- |आठवडा १३, २०२४ |343.27 |4 |1720.83 |5 |1745.54 |7 |- |आठवडा १४, २०२४ |333.75 |4 |1678.56 |5 |1701.37 |7 |- |आठवडा १५, २०२४ |324.31 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1661.26 |8 |- |आठवडा १६, २०२४ |300.91 |4 |1466.09 |9 |- |आठवडा १७, २०२४ |329.14 |4 |1473.76 |5 |1497.09 |8 |- |आठवडा १८, २०२४ |313.84 |4 |1475.98 |5 |1503.38 |8 |- |आठवडा १९, २०२४ |308.96 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1480.3 |8 |- |आठवडा २०, २०२४ |290.19 |4 |1355.01 |10 |- |आठवडा २१, २०२४ |303.99 |4 |1445.34 |9 |- |आठवडा २२, २०२४ |310.75 |3 |1571.52 |5 |1599.8 |7 |- |आठवडा २३, २०२४ |313.07 |3 |1467.74 |5 |1491.59 |7 |- |आठवडा २४, २०२४ |331.61 |3 |colspan="2" {{N/A}} |1518.06 |9 |- |आठवडा २५, २०२४ |318.92 |4 |1513.29 |5 |1534.75 |8 |- |आठवडा २६, २०२४ |319.09 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1524.55 |10 |- |आठवडा २७, २०२४ |313.37 |3 |1514.53 |9 |- |आठवडा २८, २०२४ |318.09 |3 |1491.43 |5 |1518.17 |8 |- |आठवडा २९, २०२४ |325 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1577.98 |9 |- |आठवडा ३०, २०२४ |335.81 |4 |1602.54 |9 |- |आठवडा ३१, २०२४ |343.55 |3 |1689.2 |5 |1711.82 |7 |- |आठवडा ३२, २०२४ |329.03 |4 |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1621.83 |9 |- |आठवडा ३३, २०२४ |310.4 |4 |1549.35 |9 |- |आठवडा ३४, २०२४ |296.72 |5 |1498.66 |9 |- |आठवडा ३५, २०२४ |307.97 |5 |1681.19 |8 |- |आठवडा ३६, २०२४ |356.7 |3 |1797.18 |4 |1838.66 |6 |- |आठवडा ३७, २०२४ |310 |5 |1611.89 |5 |1651.56 |8 |- |आठवडा ३८, २०२४ |318.17 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1715.5 |8 |- |आठवडा ३९, २०२४ |313.2 |5 |1661.08 |8 |- |आठवडा ४०, २०२४ |307.53 |5 |1604.69 |8 |- |आठवडा ४१, २०२४ |305.13 |5 |1589.28 |5 |1628.91 |8 |- |आठवडा ४२, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1568.83 |5 |1595.94 |8 |- |आठवडा ४३, २०२४ |326.61 |4 |1675.11 |4 |1710.53 |6 |- |आठवडा ४४, २०२४ |302.04 |4 |1605.42 |5 |1640.45 |7 |- |आठवडा ४५, २०२४ |313.14 |4 |1632.44 |5 |1673.37 |7 |- |आठवडा ४६, २०२४ |307.54 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1660.51 |6 |- |आठवडा ४७, २०२४ |329.8 |5 |1646.53 |4 |1679.54 |7 |- |आठवडा ४८, २०२४ |325.14 |5 |1615.88 |4 |1661.67 |7 |- |आठवडा ४९, २०२४ |339.07 |4 |1642.63 |5 |1686.13 |8 |- |आठवडा ५०, २०२४ |320.93 |4 |1587.81 |5 |1634.79 |7 |- |आठवडा ५१, २०२४ |326 |5 |1628.15 |5 |1672.89 |7 |- |आठवडा ५२, २०२४ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1572 |5 |1610.61 |7 |- |आठवडा ५३, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1626.97 |8 |- |आठवडा १, २०२५ |317.92 |5 |1550.38 |5 |1600.06 |7 |- |आठवडा २, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1594.55 |9 |- |आठवडा ३, २०२५ |1577.74 |8 |- |आठवडा ४, २०२५ |307.77 |4 |1537.47 |9 |- |आठवडा ५, २०२५ |292.2 |5 |1496.48 |9 |- |आठवडा ६, २०२५ |328.06 |2 |1708.35 |4 |1757.59 |6 |- |आठवडा ७, २०२५ |318.97 |5 |1629.34 |5 |1665.16 |7 |- |आठवडा ८, २०२५ |293.83 |5 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1579.06 |8 |- |आठवडा ९, २०२५ |305.16 |5 |1661.1 |9 |- |आठवडा १०, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1578.58 |9 |- |आठवडा ११, २०२५ |334.98 |4 |1678.36 |5 |1717.9 |7 |- |आठवडा १२, २०२५ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="12" colspan="2" {{N/A}} |1544.6 |9 |- |आठवडा १३, २०२५ |1557.77 |9 |- |आठवडा १४, २०२५ |1566.95 |9 |- |आठवडा १६, २०२५ |1414.68 |10 |- |आठवडा १९, २०२५ |259.48 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २२, २०२५ |287.04 |5 |- |आठवडा २३, २०२५ |317.38 |5 |1535.46 |10 |- |आठवडा २४, २०२५ |296.19 |5 |1506.47 |10 |- |आठवडा २५, २०२५ |295.05 |5 |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २७, २०२५ |310.54 |5 |1512.98 |10 |- |आठवडा २८, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1509.22 |10 |- |आठवडा २९, २०२५ |1522.89 |10 |- |आठवडा ३०, २०२५ |320.26 |5 |1590.29 |5 |1646.37 |8 |- |आठवडा ३१, २०२५ |307.31 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1586.19 |8 |- |आठवडा ३२, २०२५ |329.73 |3 |1591.22 |5 |1658.19 |8 |- |आठवडा ३३, २०२५ |292.68 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1602.1 |8 |- |आठवडा ३४, २०२५ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1551.73 |9 |- |आठवडा ३५, २०२५ |1543.83 |8 |- |आठवडा ३६, २०२५ |1633.16 |7 |- |आठवडा ३७, २०२५ |291.62 |5 |1606.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२५ |rowspan="16" colspan="2" {{N/A}} |1571.52 |5 |1627.19 |8 |- |आठवडा ३९, २०२५ |1561.74 |5 |1624.6 |7 |- |आठवडा ४०, २०२५ |1630.86 |4 |1693.01 |6 |- |आठवडा ४१, २०२५ |1613.67 |4 |1670.28 |6 |- |आठवडा ४२, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1534.91 |8 |- |आठवडा ४३, २०२५ |1521.48 |5 |1576.6 |8 |- |आठवडा ४४, २०२५ |rowspan="10" colspan="2" {{N/A}} |1503.83 |9 |- |आठवडा ४५, २०२५ |1486.77 |8 |- |आठवडा ४६, २०२५ |1487.1 |9 |- |आठवडा ४७, २०२५ |1494.08 |9 |- |आठवडा ४८, २०२५ |1455.08 |9 |- |आठवडा ४९, २०२५ |1419.06 |9 |- |आठवडा ५०, २०२५ |1408.11 |8 |- |आठवडा ५१, २०२५ |1456.51 |9 |- |आठवडा ३, २०२६ |1352.26 |10 |- |आठवडा ५, २०२६ |1283.81 |10 |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] m6fim56ffk2gmvg0vriejuhz19slgzr 2686655 2686650 2026-05-29T10:51:21Z ~2026-31907-74 183616 /* प्रसारित कार्यक्रम */ 2686655 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = स्टार प्रवाह |चित्र = Star Pravah 2023.png |चित्रसाईज = |चित्र_माहिती = |चित्र२ = |सुरुवात = २४ नोव्हेंबर २००८ |चित्र स्वरूप = |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = स्टार इंडिया |मालक = [[डिझ्नी स्टार]] |ब्रीदवाक्य = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = [[भारत]] |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[प्रवाह पिक्चर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते ३.३० आणि संध्या. ६.३० ते रात्री १२ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर }} '''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. ==इतिहास== स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला "स्वप्नांना पंख नवे" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी "आता थांबायचं नाय" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी "मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!" या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले. ==पुरस्कार व सोहळे== {| class="wikitable sortable" ! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव |- |२०१४-२०१८ |''येरे येरे'' |- |२०१६ |''स्टार प्रवाह रत्न'' |- |२०२१-चालू |''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]'' |- |२०२१-चालू |''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव'' |- |२०२२ |''स्टार प्रवाह धुमधडाका'' |- |२०२३-चालू |''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी'' |} ==प्रसारित कार्यक्रम== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | ७ जुलै २०२५ | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | |- | १५ सप्टेंबर २०२५ | लपंडाव | दुपारी १.४५ वाजता | |- | १९ जानेवारी २०२६ | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता | |- | १४ फेब्रुवारी २०२२ | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी ३ वाजता | हिंदी मालिका सुहानी सी एक लडकी |- | १५ डिसेंबर २०२५ | वचन दिले तू मला | संध्या. ६.३० वाजता | बंगाली मालिका गीता एल.एल.बी. |- | १६ डिसेंबर २०२४ | लग्नानंतर होईलच प्रेम | संध्या. ७ वाजता | तमिळ मालिका इरामना रोजावे २ |- | ५ जानेवारी २०२६ | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] | संध्या. ७.३० वाजता | |- | १५ जून २०२६ | सुना येती घरा | संध्या. ७.३० वाजता | तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २ |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] |- |२९ जुन २० २६ |विसरु नको तु मला |TBA | |- | ५ डिसेंबर २०२२ | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | तमिळ मालिका रोजा |- | १ जून २०२६ | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई |- | ३० मार्च २०२६ | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | हिंदी मालिका बंदिनी |- | २७ एप्रिल २०२६ | बाई तुझा आशीर्वाद | रात्री १० वाजता | तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई |- | १८ मार्च २०२४ | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.४५ वाजता | हिंदी मालिका कहानी घर घर की |- | २७ मे २०२४ | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११.३० वाजता | |} ==जुन्या मालिका== # [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]] # [[अग्निहोत्र २]] # [[अबोली (मालिका)|अबोली]] # [[आई कुठे काय करते!]] # [[कुन्या राजाची गं तू राणी]] # [[छत्रीवाली]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] # [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]] # [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] # [[तुझेच मी गीत गात आहे]] # [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]] # [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]] # [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] # [[नकळत सारे घडले]] # [[पिंकीचा विजय असो!]] # [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]] # [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] # [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] # [[फुलाला सुगंध मातीचा]] # [[मन उधाण वाऱ्याचे]] # [[मुलगी झाली हो]] # [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] # [[रंग माझा वेगळा]] # [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]] # [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]] # [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]] # [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]] # [[लेक माझी लाडकी]] # [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] # [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] # [[सहकुटुंब सहपरिवार]] # [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]] # [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] # [[सांग तू आहेस का?]] # [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]] # आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! # कोण होतीस तू, काय झालीस तू! # काजळमाया # उदे गं अंबे # जे३ जंक्शन # गोष्ट एका लग्नाची # गोष्ट एका कॉलेजची # गोष्ट एका आनंदीची # गोष्ट एका जप्तीची # कुकुचकू # असे का घडले? # जिवलगा # जीवलगा # चारचौघी # कुलस्वामिनी # कुळ स्वामिनी # दार उघडा ना गडे # अंतरपाट # वचन दिले तू मला # कशाला उद्याची बात # ओळख - ध्यास स्वप्नांचा # झुंज # बंध रेशमाचे # दोन किनारे दोघी आपण # तुजवीण सख्या रे # धर्मकन्या # सुवासिनी # अनोळखी दिशा # मांडला दोन घडीचा डाव # लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती # पंचनामा # माधुरी मिडलक्लास # मानसीचा चित्रकार तो # मन धागा धागा जोडते नवा # आम्ही दोघे राजा राणी # आराधना # आंबट गोड # अरे वेड्या मना # बे दुणे दहा # प्रीती परी तुजवरी # रुंजी # लगोरी - मैत्री रिटर्न्स # जयोस्तुते # येक नंबर # तू जिवाला गुंतवावे # तुमचं आमचं सेम असतं # छोटी मालकीण # दुहेरी # नकुशी तरीही हवीहवीशी # नशीबवान # गं सहाजणी # गोठ # ललित २०५ # साथ दे तू मला # साता जल्माच्या गाठी # शतदा प्रेम करावे # तुझ्या इश्काचा नादखुळा # वैजू नंबर १ # नवे लक्ष्य # प्रेमा तुझा रंग कसा # प्रेमा तुझा रंग कसा २ # स्पेशल ५ # जय देवा श्री गणेशा # दख्खनचा राजा जोतिबा # श्री गुरुदेव दत्त # विठू माऊली # जय भवानी जय शिवाजी ===अनुवादित मालिका=== # ५ स्टार किचन # देवांचे देव महादेव # महाभारत # श्री गणेश # [[रामायण (मालिका)|रामायण]] # [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]] ==कथाबाह्य कार्यक्रम== # [[आता होऊ दे धिंगाणा]] # [[भांडा सौख्य भरे]] # [[मी होणार सुपरस्टार]] # शिट्टी वाजली रे # आता होऊन जाऊ द्या # आम्ही ट्रॅव्हलकर # कॉमेडी बिमेडी # ढाबळ एक तास टाइमपास # ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला # एक टप्पा आऊट # जोडी जमली रे # जस्ट डान्स # किचनची सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा नच बलिये # मंडळ भारी आहे # नांदा सौख्य भरे # पोटोबा प्रसन्न # स्टार दरबार # सून सासू सून # सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी # विकता का उत्तर? # विसावा - एक घर मनासारखं # झेप ==टीआरपी== २०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !rowspan="2" | आठवडा आणि वर्ष !colspan="6" | BARC AMAs |- !मेगा सिटी !क्रमांक !हिंदी भाषिक मार्केट !क्रमांक !भारत !क्रमांक |- |आठवडा ३७, २०२१ |rowspan="23" colspan="2" {{N/A}} |1539.19 |5 |1556.26 |10 |- |आठवडा ३८, २०२१ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1551.06 |9 |- |आठवडा ४५, २०२१ |1517.06 |10 |- |आठवडा ४६, २०२१ |1576.53 |5 |1601.66 |8 |- |आठवडा ४७, २०२१ |1546.27 |5 |1568.70 |8 |- |आठवडा ४८, २०२१ |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1544.46 |10 |- |आठवडा ४९, २०२१ |1552.12 |10 |- |आठवडा १, २०२२ |1617.21 |10 |- |आठवडा २, २०२२ |1534.71 |10 |- |आठवडा ३, २०२२ |1513 |10 |- |आठवडा ९, २०२२ |1471.21 |5 |1495.43 |8 |- |आठवडा १०, २०२२ |1471.95 |5 |1497.25 |8 |- |आठवडा ११, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1482.54 |9 |- |आठवडा १२, २०२२ |1492.23 |10 |- |आठवडा १३, २०२२ |1442.28 |10 |- |आठवडा १४, २०२२ |1487.64 |5 |1517.08 |8 |- |आठवडा १५, २०२२ |1341.36 |5 |1363.42 |8 |- |आठवडा १६, २०२२ |1406.77 |5 |1424.58 |9 |- |आठवडा १७, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1416.39 |9 |- |आठवडा १९, २०२२ |1350.4 |10 |- |आठवडा २१, २०२२ |1381.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२२ |1480.72 |5 |1507.05 |8 |- |आठवडा २३, २०२२ |1381.56 |5 |1405.59 |9 |- |आठवडा २४, २०२२ |291.28 |5 |1474.45 |5 |1504.76 |9 |- |आठवडा २५, २०२२ |287.99 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २८, २०२२ |rowspan="9" colspan="2" {{N/A}} |1532.94 |9 |- |आठवडा २९, २०२२ |1504.15 |8 |- |आठवडा ३०, २०२२ |1440.66 |10 |- |आठवडा ३१, २०२२ |1514.69 |9 |- |आठवडा ३२, २०२२ |1500.53 |5 |1523.61 |9 |- |आठवडा ३३, २०२२ |1565.54 |5 |1593.55 |8 |- |आठवडा ३४, २०२२ |1584.93 |5 |1609.75 |7 |- |आठवडा ३५, २०२२ |colspan="2" {{N/A}} |1429.83 |10 |- |आठवडा ३७, २०२२ |1626.5 |4 |1649.99 |6 |- |आठवडा ३८, २०२२ |280.84 |5 |1565.88 |4 |1587.26 |6 |- |आठवडा ३९, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1487.64 |5 |1509.02 |7 |- |आठवडा ४०, २०२२ |1550.58 |5 |1575.49 |7 |- |आठवडा ४१, २०२२ |281.01 |5 |1572.55 |5 |1599.75 |8 |- |आठवडा ४२, २०२२ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1595.63 |5 |1616.71 |7 |- |आठवडा ४३, २०२२ |1562.95 |5 |1585.67 |7 |- |आठवडा ४४, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1667.66 |8 |- |आठवडा ४५, २०२२ |1669.9 |8 |- |आठवडा ४६, २०२२ |293.21 |5 |1639.66 |5 |1660.83 |7 |- |आठवडा ४७, २०२२ |288.15 |5 |1640.03 |5 |1662.68 |7 |- |आठवडा ४८, २०२२ |286.02 |5 |1651.62 |5 |1675.98 |7 |- |आठवडा ४९, २०२२ |284.08 |5 |1616.36 |5 |1643.6 |7 |- |आठवडा ५०, २०२२ |298.07 |5 |1602 |5 |1627.25 |7 |- |आठवडा ५१, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1534.69 |5 |1559 |8 |- |आठवडा ५२, २०२२ |1585.68 |5 |1610.02 |8 |- |आठवडा १, २०२३ |276.4 |5 |1596.73 |5 |1619.82 |7 |- |आठवडा २, २०२३ |292.83 |4 |1624.55 |5 |1644.4 |7 |- |आठवडा ३, २०२३ |314.32 |4 |1711.93 |5 |1732.54 |7 |- |आठवडा ४, २०२३ |307.1 |4 |1630.69 |5 |1648.57 |7 |- |आठवडा ५, २०२३ |303.49 |4 |1627.73 |5 |1646.8 |7 |- |आठवडा ६, २०२३ |292.82 |4 |1603.74 |5 |1625.13 |7 |- |आठवडा ७, २०२३ |298.62 |4 |1646.78 |5 |1672.17 |7 |- |आठवडा ८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1222.15 |5 |1246.77 |8 |- |आठवडा ९, २०२३ |290.3 |4 |1617.14 |4 |1638.73 |7 |- |आठवडा १०, २०२३ |284.31 |5 |1583.58 |5 |1602.8 |8 |- |आठवडा ११, २०२३ |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1568.32 |5 |1583.43 |8 |- |आठवडा १२, २०२३ |1586.79 |4 |1601.86 |7 |- |आठवडा १३, २०२३ |1511.79 |4 |1526.8 |7 |- |आठवडा १४, २०२३ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1404.25 |9 |- |आठवडा २०, २०२३ |1379.8 |10 |- |आठवडा २१, २०२३ |1336.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२३ |1432.9 |5 |1455.53 |9 |- |आठवडा २३, २०२३ |286.07 |5 |1450.61 |5 |1475.28 |9 |- |आठवडा २४, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1391.97 |5 |1413.13 |9 |- |आठवडा २५, २०२३ |297.47 |5 |1508.04 |5 |1529.61 |8 |- |आठवडा २६, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1508.18 |10 |- |आठवडा २७, २०२३ |311.63 |5 |1586.14 |9 |- |आठवडा २८, २०२३ |305.63 |5 |1576.27 |9 |- |आठवडा २९, २०२३ |305.11 |4 |1604.36 |9 |- |आठवडा ३०, २०२३ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1538.86 |10 |- |आठवडा ३१, २०२३ |1590.24 |10 |- |आठवडा ३२, २०२३ |300.09 |4 |1560.37 |10 |- |आठवडा ३३, २०२३ |312.78 |4 |1645.59 |5 |1666.5 |8 |- |आठवडा ३४, २०२३ |359.56 |2 |1773.39 |3 |1793.95 |5 |- |आठवडा ३५, २०२३ |319.48 |3 |1637.29 |5 |1656.78 |8 |- |आठवडा ३६, २०२३ |342.24 |2 |1726.76 |4 |1749.07 |7 |- |आठवडा ३७, २०२३ |326.07 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1643.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1493.7 |10 |- |आठवडा ३९, २०२३ |315.15 |5 |1606.96 |5 |1628.03 |8 |- |आठवडा ४०, २०२३ |371.71 |4 |1845.97 |3 |1868.71 |5 |- |आठवडा ४१, २०२३ |354.49 |5 |1746.04 |4 |1765.6 |7 |- |आठवडा ४२, २०२३ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1728.18 |4 |1748.5 |7 |- |आठवडा ४३, २०२३ |1688.71 |5 |1709.19 |8 |- |आठवडा ४४, २०२३ |1688.53 |5 |1709 |8 |- |आठवडा ४५, २०२३ |1688.86 |5 |1709.35 |8 |- |आठवडा ४६, २०२३ |314.47 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1602.99 |9 |- |आठवडा ४७, २०२३ |334.4 |5 |1761.59 |4 |1782.84 |6 |- |आठवडा ४८, २०२३ |340.02 |5 |1774.83 |3 |1797.74 |5 |- |आठवडा ४९, २०२३ |330.75 |3 |1733.14 |4 |1753.03 |6 |- |आठवडा ५०, २०२३ |345.59 |4 |1748.28 |4 |1773.41 |6 |- |आठवडा ५१, २०२३ |350.51 |4 |1787.22 |4 |1812.24 |6 |- |आठवडा ५२, २०२३ |334.81 |4 |1720.19 |5 |1743.27 |7 |- |आठवडा १, २०२४ |331.16 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1752.61 |8 |- |आठवडा २, २०२४ |328.3 |4 |1692.61 |5 |1717.1 |8 |- |आठवडा ३, २०२४ |335.95 |4 |1701.59 |4 |1727.75 |7 |- |आठवडा ४, २०२४ |313.03 |4 |1595.58 |5 |1619.65 |7 |- |आठवडा ५, २०२४ |324.83 |4 |1639.19 |4 |1663.48 |7 |- |आठवडा ६, २०२४ |340.76 |4 |1699.56 |3 |1729.21 |5 |- |आठवडा ७, २०२४ |335.94 |4 |1669.05 |3 |1697.39 |5 |- |आठवडा ८, २०२४ |330.64 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1616.1 |7 |- |आठवडा ९, २०२४ |328.81 |4 |1588.34 |5 |1609.17 |8 |- |आठवडा १०, २०२४ |340.62 |4 |1674.46 |3 |1700.32 |5 |- |आठवडा ११, २०२४ |362.68 |3 |1764.45 |3 |1793.48 |5 |- |आठवडा १२, २०२४ |'''391.66''' |1 |'''1917.04''' |3 |'''1944.9''' |5 |- |आठवडा १३, २०२४ |343.27 |4 |1720.83 |5 |1745.54 |7 |- |आठवडा १४, २०२४ |333.75 |4 |1678.56 |5 |1701.37 |7 |- |आठवडा १५, २०२४ |324.31 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1661.26 |8 |- |आठवडा १६, २०२४ |300.91 |4 |1466.09 |9 |- |आठवडा १७, २०२४ |329.14 |4 |1473.76 |5 |1497.09 |8 |- |आठवडा १८, २०२४ |313.84 |4 |1475.98 |5 |1503.38 |8 |- |आठवडा १९, २०२४ |308.96 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1480.3 |8 |- |आठवडा २०, २०२४ |290.19 |4 |1355.01 |10 |- |आठवडा २१, २०२४ |303.99 |4 |1445.34 |9 |- |आठवडा २२, २०२४ |310.75 |3 |1571.52 |5 |1599.8 |7 |- |आठवडा २३, २०२४ |313.07 |3 |1467.74 |5 |1491.59 |7 |- |आठवडा २४, २०२४ |331.61 |3 |colspan="2" {{N/A}} |1518.06 |9 |- |आठवडा २५, २०२४ |318.92 |4 |1513.29 |5 |1534.75 |8 |- |आठवडा २६, २०२४ |319.09 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1524.55 |10 |- |आठवडा २७, २०२४ |313.37 |3 |1514.53 |9 |- |आठवडा २८, २०२४ |318.09 |3 |1491.43 |5 |1518.17 |8 |- |आठवडा २९, २०२४ |325 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1577.98 |9 |- |आठवडा ३०, २०२४ |335.81 |4 |1602.54 |9 |- |आठवडा ३१, २०२४ |343.55 |3 |1689.2 |5 |1711.82 |7 |- |आठवडा ३२, २०२४ |329.03 |4 |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1621.83 |9 |- |आठवडा ३३, २०२४ |310.4 |4 |1549.35 |9 |- |आठवडा ३४, २०२४ |296.72 |5 |1498.66 |9 |- |आठवडा ३५, २०२४ |307.97 |5 |1681.19 |8 |- |आठवडा ३६, २०२४ |356.7 |3 |1797.18 |4 |1838.66 |6 |- |आठवडा ३७, २०२४ |310 |5 |1611.89 |5 |1651.56 |8 |- |आठवडा ३८, २०२४ |318.17 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1715.5 |8 |- |आठवडा ३९, २०२४ |313.2 |5 |1661.08 |8 |- |आठवडा ४०, २०२४ |307.53 |5 |1604.69 |8 |- |आठवडा ४१, २०२४ |305.13 |5 |1589.28 |5 |1628.91 |8 |- |आठवडा ४२, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1568.83 |5 |1595.94 |8 |- |आठवडा ४३, २०२४ |326.61 |4 |1675.11 |4 |1710.53 |6 |- |आठवडा ४४, २०२४ |302.04 |4 |1605.42 |5 |1640.45 |7 |- |आठवडा ४५, २०२४ |313.14 |4 |1632.44 |5 |1673.37 |7 |- |आठवडा ४६, २०२४ |307.54 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1660.51 |6 |- |आठवडा ४७, २०२४ |329.8 |5 |1646.53 |4 |1679.54 |7 |- |आठवडा ४८, २०२४ |325.14 |5 |1615.88 |4 |1661.67 |7 |- |आठवडा ४९, २०२४ |339.07 |4 |1642.63 |5 |1686.13 |8 |- |आठवडा ५०, २०२४ |320.93 |4 |1587.81 |5 |1634.79 |7 |- |आठवडा ५१, २०२४ |326 |5 |1628.15 |5 |1672.89 |7 |- |आठवडा ५२, २०२४ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1572 |5 |1610.61 |7 |- |आठवडा ५३, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1626.97 |8 |- |आठवडा १, २०२५ |317.92 |5 |1550.38 |5 |1600.06 |7 |- |आठवडा २, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1594.55 |9 |- |आठवडा ३, २०२५ |1577.74 |8 |- |आठवडा ४, २०२५ |307.77 |4 |1537.47 |9 |- |आठवडा ५, २०२५ |292.2 |5 |1496.48 |9 |- |आठवडा ६, २०२५ |328.06 |2 |1708.35 |4 |1757.59 |6 |- |आठवडा ७, २०२५ |318.97 |5 |1629.34 |5 |1665.16 |7 |- |आठवडा ८, २०२५ |293.83 |5 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1579.06 |8 |- |आठवडा ९, २०२५ |305.16 |5 |1661.1 |9 |- |आठवडा १०, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1578.58 |9 |- |आठवडा ११, २०२५ |334.98 |4 |1678.36 |5 |1717.9 |7 |- |आठवडा १२, २०२५ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="12" colspan="2" {{N/A}} |1544.6 |9 |- |आठवडा १३, २०२५ |1557.77 |9 |- |आठवडा १४, २०२५ |1566.95 |9 |- |आठवडा १६, २०२५ |1414.68 |10 |- |आठवडा १९, २०२५ |259.48 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २२, २०२५ |287.04 |5 |- |आठवडा २३, २०२५ |317.38 |5 |1535.46 |10 |- |आठवडा २४, २०२५ |296.19 |5 |1506.47 |10 |- |आठवडा २५, २०२५ |295.05 |5 |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २७, २०२५ |310.54 |5 |1512.98 |10 |- |आठवडा २८, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1509.22 |10 |- |आठवडा २९, २०२५ |1522.89 |10 |- |आठवडा ३०, २०२५ |320.26 |5 |1590.29 |5 |1646.37 |8 |- |आठवडा ३१, २०२५ |307.31 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1586.19 |8 |- |आठवडा ३२, २०२५ |329.73 |3 |1591.22 |5 |1658.19 |8 |- |आठवडा ३३, २०२५ |292.68 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1602.1 |8 |- |आठवडा ३४, २०२५ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1551.73 |9 |- |आठवडा ३५, २०२५ |1543.83 |8 |- |आठवडा ३६, २०२५ |1633.16 |7 |- |आठवडा ३७, २०२५ |291.62 |5 |1606.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२५ |rowspan="16" colspan="2" {{N/A}} |1571.52 |5 |1627.19 |8 |- |आठवडा ३९, २०२५ |1561.74 |5 |1624.6 |7 |- |आठवडा ४०, २०२५ |1630.86 |4 |1693.01 |6 |- |आठवडा ४१, २०२५ |1613.67 |4 |1670.28 |6 |- |आठवडा ४२, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1534.91 |8 |- |आठवडा ४३, २०२५ |1521.48 |5 |1576.6 |8 |- |आठवडा ४४, २०२५ |rowspan="10" colspan="2" {{N/A}} |1503.83 |9 |- |आठवडा ४५, २०२५ |1486.77 |8 |- |आठवडा ४६, २०२५ |1487.1 |9 |- |आठवडा ४७, २०२५ |1494.08 |9 |- |आठवडा ४८, २०२५ |1455.08 |9 |- |आठवडा ४९, २०२५ |1419.06 |9 |- |आठवडा ५०, २०२५ |1408.11 |8 |- |आठवडा ५१, २०२५ |1456.51 |9 |- |आठवडा ३, २०२६ |1352.26 |10 |- |आठवडा ५, २०२६ |1283.81 |10 |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] cans7o65l3wgjyinbet5i2pkukp3exy 2686656 2686655 2026-05-29T10:52:12Z ~2026-31907-74 183616 /* प्रसारित कार्यक्रम */ विसरु नको तु मला 2686656 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = स्टार प्रवाह |चित्र = Star Pravah 2023.png |चित्रसाईज = |चित्र_माहिती = |चित्र२ = |सुरुवात = २४ नोव्हेंबर २००८ |चित्र स्वरूप = |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = स्टार इंडिया |मालक = [[डिझ्नी स्टार]] |ब्रीदवाक्य = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = [[भारत]] |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[प्रवाह पिक्चर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते ३.३० आणि संध्या. ६.३० ते रात्री १२ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर }} '''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. ==इतिहास== स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला "स्वप्नांना पंख नवे" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी "आता थांबायचं नाय" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी "मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!" या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले. ==पुरस्कार व सोहळे== {| class="wikitable sortable" ! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव |- |२०१४-२०१८ |''येरे येरे'' |- |२०१६ |''स्टार प्रवाह रत्न'' |- |२०२१-चालू |''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]'' |- |२०२१-चालू |''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव'' |- |२०२२ |''स्टार प्रवाह धुमधडाका'' |- |२०२३-चालू |''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी'' |} ==प्रसारित कार्यक्रम== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | ७ जुलै २०२५ | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | |- | १५ सप्टेंबर २०२५ | लपंडाव | दुपारी १.४५ वाजता | |- | १९ जानेवारी २०२६ | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता | |- | १४ फेब्रुवारी २०२२ | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी ३ वाजता | हिंदी मालिका सुहानी सी एक लडकी |- | १५ डिसेंबर २०२५ | वचन दिले तू मला | संध्या. ६.३० वाजता | बंगाली मालिका गीता एल.एल.बी. |- | १६ डिसेंबर २०२४ | लग्नानंतर होईलच प्रेम | संध्या. ७ वाजता | तमिळ मालिका इरामना रोजावे २ |- | ५ जानेवारी २०२६ | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] | संध्या. ७.३० वाजता | |- | १५ जून २०२६ | सुना येती घरा | संध्या. ७.३० वाजता | तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २ |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] |- |२९ जुन २० २६ |विसरु नको तु मला |रात्री ८ वाजता | |- | ५ डिसेंबर २०२२ | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | तमिळ मालिका रोजा |- | १ जून २०२६ | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई |- | ३० मार्च २०२६ | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | हिंदी मालिका बंदिनी |- | २७ एप्रिल २०२६ | बाई तुझा आशीर्वाद | रात्री १० वाजता | तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई |- | १८ मार्च २०२४ | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.४५ वाजता | हिंदी मालिका कहानी घर घर की |- | २७ मे २०२४ | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११.३० वाजता | |} ==जुन्या मालिका== # [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]] # [[अग्निहोत्र २]] # [[अबोली (मालिका)|अबोली]] # [[आई कुठे काय करते!]] # [[कुन्या राजाची गं तू राणी]] # [[छत्रीवाली]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] # [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]] # [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] # [[तुझेच मी गीत गात आहे]] # [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]] # [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]] # [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] # [[नकळत सारे घडले]] # [[पिंकीचा विजय असो!]] # [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]] # [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] # [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] # [[फुलाला सुगंध मातीचा]] # [[मन उधाण वाऱ्याचे]] # [[मुलगी झाली हो]] # [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] # [[रंग माझा वेगळा]] # [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]] # [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]] # [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]] # [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]] # [[लेक माझी लाडकी]] # [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] # [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] # [[सहकुटुंब सहपरिवार]] # [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]] # [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] # [[सांग तू आहेस का?]] # [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]] # आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! # कोण होतीस तू, काय झालीस तू! # काजळमाया # उदे गं अंबे # जे३ जंक्शन # गोष्ट एका लग्नाची # गोष्ट एका कॉलेजची # गोष्ट एका आनंदीची # गोष्ट एका जप्तीची # कुकुचकू # असे का घडले? # जिवलगा # जीवलगा # चारचौघी # कुलस्वामिनी # कुळ स्वामिनी # दार उघडा ना गडे # अंतरपाट # वचन दिले तू मला # कशाला उद्याची बात # ओळख - ध्यास स्वप्नांचा # झुंज # बंध रेशमाचे # दोन किनारे दोघी आपण # तुजवीण सख्या रे # धर्मकन्या # सुवासिनी # अनोळखी दिशा # मांडला दोन घडीचा डाव # लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती # पंचनामा # माधुरी मिडलक्लास # मानसीचा चित्रकार तो # मन धागा धागा जोडते नवा # आम्ही दोघे राजा राणी # आराधना # आंबट गोड # अरे वेड्या मना # बे दुणे दहा # प्रीती परी तुजवरी # रुंजी # लगोरी - मैत्री रिटर्न्स # जयोस्तुते # येक नंबर # तू जिवाला गुंतवावे # तुमचं आमचं सेम असतं # छोटी मालकीण # दुहेरी # नकुशी तरीही हवीहवीशी # नशीबवान # गं सहाजणी # गोठ # ललित २०५ # साथ दे तू मला # साता जल्माच्या गाठी # शतदा प्रेम करावे # तुझ्या इश्काचा नादखुळा # वैजू नंबर १ # नवे लक्ष्य # प्रेमा तुझा रंग कसा # प्रेमा तुझा रंग कसा २ # स्पेशल ५ # जय देवा श्री गणेशा # दख्खनचा राजा जोतिबा # श्री गुरुदेव दत्त # विठू माऊली # जय भवानी जय शिवाजी ===अनुवादित मालिका=== # ५ स्टार किचन # देवांचे देव महादेव # महाभारत # श्री गणेश # [[रामायण (मालिका)|रामायण]] # [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]] ==कथाबाह्य कार्यक्रम== # [[आता होऊ दे धिंगाणा]] # [[भांडा सौख्य भरे]] # [[मी होणार सुपरस्टार]] # शिट्टी वाजली रे # आता होऊन जाऊ द्या # आम्ही ट्रॅव्हलकर # कॉमेडी बिमेडी # ढाबळ एक तास टाइमपास # ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला # एक टप्पा आऊट # जोडी जमली रे # जस्ट डान्स # किचनची सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा नच बलिये # मंडळ भारी आहे # नांदा सौख्य भरे # पोटोबा प्रसन्न # स्टार दरबार # सून सासू सून # सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी # विकता का उत्तर? # विसावा - एक घर मनासारखं # झेप ==टीआरपी== २०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !rowspan="2" | आठवडा आणि वर्ष !colspan="6" | BARC AMAs |- !मेगा सिटी !क्रमांक !हिंदी भाषिक मार्केट !क्रमांक !भारत !क्रमांक |- |आठवडा ३७, २०२१ |rowspan="23" colspan="2" {{N/A}} |1539.19 |5 |1556.26 |10 |- |आठवडा ३८, २०२१ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1551.06 |9 |- |आठवडा ४५, २०२१ |1517.06 |10 |- |आठवडा ४६, २०२१ |1576.53 |5 |1601.66 |8 |- |आठवडा ४७, २०२१ |1546.27 |5 |1568.70 |8 |- |आठवडा ४८, २०२१ |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1544.46 |10 |- |आठवडा ४९, २०२१ |1552.12 |10 |- |आठवडा १, २०२२ |1617.21 |10 |- |आठवडा २, २०२२ |1534.71 |10 |- |आठवडा ३, २०२२ |1513 |10 |- |आठवडा ९, २०२२ |1471.21 |5 |1495.43 |8 |- |आठवडा १०, २०२२ |1471.95 |5 |1497.25 |8 |- |आठवडा ११, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1482.54 |9 |- |आठवडा १२, २०२२ |1492.23 |10 |- |आठवडा १३, २०२२ |1442.28 |10 |- |आठवडा १४, २०२२ |1487.64 |5 |1517.08 |8 |- |आठवडा १५, २०२२ |1341.36 |5 |1363.42 |8 |- |आठवडा १६, २०२२ |1406.77 |5 |1424.58 |9 |- |आठवडा १७, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1416.39 |9 |- |आठवडा १९, २०२२ |1350.4 |10 |- |आठवडा २१, २०२२ |1381.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२२ |1480.72 |5 |1507.05 |8 |- |आठवडा २३, २०२२ |1381.56 |5 |1405.59 |9 |- |आठवडा २४, २०२२ |291.28 |5 |1474.45 |5 |1504.76 |9 |- |आठवडा २५, २०२२ |287.99 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २८, २०२२ |rowspan="9" colspan="2" {{N/A}} |1532.94 |9 |- |आठवडा २९, २०२२ |1504.15 |8 |- |आठवडा ३०, २०२२ |1440.66 |10 |- |आठवडा ३१, २०२२ |1514.69 |9 |- |आठवडा ३२, २०२२ |1500.53 |5 |1523.61 |9 |- |आठवडा ३३, २०२२ |1565.54 |5 |1593.55 |8 |- |आठवडा ३४, २०२२ |1584.93 |5 |1609.75 |7 |- |आठवडा ३५, २०२२ |colspan="2" {{N/A}} |1429.83 |10 |- |आठवडा ३७, २०२२ |1626.5 |4 |1649.99 |6 |- |आठवडा ३८, २०२२ |280.84 |5 |1565.88 |4 |1587.26 |6 |- |आठवडा ३९, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1487.64 |5 |1509.02 |7 |- |आठवडा ४०, २०२२ |1550.58 |5 |1575.49 |7 |- |आठवडा ४१, २०२२ |281.01 |5 |1572.55 |5 |1599.75 |8 |- |आठवडा ४२, २०२२ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1595.63 |5 |1616.71 |7 |- |आठवडा ४३, २०२२ |1562.95 |5 |1585.67 |7 |- |आठवडा ४४, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1667.66 |8 |- |आठवडा ४५, २०२२ |1669.9 |8 |- |आठवडा ४६, २०२२ |293.21 |5 |1639.66 |5 |1660.83 |7 |- |आठवडा ४७, २०२२ |288.15 |5 |1640.03 |5 |1662.68 |7 |- |आठवडा ४८, २०२२ |286.02 |5 |1651.62 |5 |1675.98 |7 |- |आठवडा ४९, २०२२ |284.08 |5 |1616.36 |5 |1643.6 |7 |- |आठवडा ५०, २०२२ |298.07 |5 |1602 |5 |1627.25 |7 |- |आठवडा ५१, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1534.69 |5 |1559 |8 |- |आठवडा ५२, २०२२ |1585.68 |5 |1610.02 |8 |- |आठवडा १, २०२३ |276.4 |5 |1596.73 |5 |1619.82 |7 |- |आठवडा २, २०२३ |292.83 |4 |1624.55 |5 |1644.4 |7 |- |आठवडा ३, २०२३ |314.32 |4 |1711.93 |5 |1732.54 |7 |- |आठवडा ४, २०२३ |307.1 |4 |1630.69 |5 |1648.57 |7 |- |आठवडा ५, २०२३ |303.49 |4 |1627.73 |5 |1646.8 |7 |- |आठवडा ६, २०२३ |292.82 |4 |1603.74 |5 |1625.13 |7 |- |आठवडा ७, २०२३ |298.62 |4 |1646.78 |5 |1672.17 |7 |- |आठवडा ८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1222.15 |5 |1246.77 |8 |- |आठवडा ९, २०२३ |290.3 |4 |1617.14 |4 |1638.73 |7 |- |आठवडा १०, २०२३ |284.31 |5 |1583.58 |5 |1602.8 |8 |- |आठवडा ११, २०२३ |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1568.32 |5 |1583.43 |8 |- |आठवडा १२, २०२३ |1586.79 |4 |1601.86 |7 |- |आठवडा १३, २०२३ |1511.79 |4 |1526.8 |7 |- |आठवडा १४, २०२३ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1404.25 |9 |- |आठवडा २०, २०२३ |1379.8 |10 |- |आठवडा २१, २०२३ |1336.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२३ |1432.9 |5 |1455.53 |9 |- |आठवडा २३, २०२३ |286.07 |5 |1450.61 |5 |1475.28 |9 |- |आठवडा २४, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1391.97 |5 |1413.13 |9 |- |आठवडा २५, २०२३ |297.47 |5 |1508.04 |5 |1529.61 |8 |- |आठवडा २६, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1508.18 |10 |- |आठवडा २७, २०२३ |311.63 |5 |1586.14 |9 |- |आठवडा २८, २०२३ |305.63 |5 |1576.27 |9 |- |आठवडा २९, २०२३ |305.11 |4 |1604.36 |9 |- |आठवडा ३०, २०२३ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1538.86 |10 |- |आठवडा ३१, २०२३ |1590.24 |10 |- |आठवडा ३२, २०२३ |300.09 |4 |1560.37 |10 |- |आठवडा ३३, २०२३ |312.78 |4 |1645.59 |5 |1666.5 |8 |- |आठवडा ३४, २०२३ |359.56 |2 |1773.39 |3 |1793.95 |5 |- |आठवडा ३५, २०२३ |319.48 |3 |1637.29 |5 |1656.78 |8 |- |आठवडा ३६, २०२३ |342.24 |2 |1726.76 |4 |1749.07 |7 |- |आठवडा ३७, २०२३ |326.07 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1643.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1493.7 |10 |- |आठवडा ३९, २०२३ |315.15 |5 |1606.96 |5 |1628.03 |8 |- |आठवडा ४०, २०२३ |371.71 |4 |1845.97 |3 |1868.71 |5 |- |आठवडा ४१, २०२३ |354.49 |5 |1746.04 |4 |1765.6 |7 |- |आठवडा ४२, २०२३ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1728.18 |4 |1748.5 |7 |- |आठवडा ४३, २०२३ |1688.71 |5 |1709.19 |8 |- |आठवडा ४४, २०२३ |1688.53 |5 |1709 |8 |- |आठवडा ४५, २०२३ |1688.86 |5 |1709.35 |8 |- |आठवडा ४६, २०२३ |314.47 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1602.99 |9 |- |आठवडा ४७, २०२३ |334.4 |5 |1761.59 |4 |1782.84 |6 |- |आठवडा ४८, २०२३ |340.02 |5 |1774.83 |3 |1797.74 |5 |- |आठवडा ४९, २०२३ |330.75 |3 |1733.14 |4 |1753.03 |6 |- |आठवडा ५०, २०२३ |345.59 |4 |1748.28 |4 |1773.41 |6 |- |आठवडा ५१, २०२३ |350.51 |4 |1787.22 |4 |1812.24 |6 |- |आठवडा ५२, २०२३ |334.81 |4 |1720.19 |5 |1743.27 |7 |- |आठवडा १, २०२४ |331.16 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1752.61 |8 |- |आठवडा २, २०२४ |328.3 |4 |1692.61 |5 |1717.1 |8 |- |आठवडा ३, २०२४ |335.95 |4 |1701.59 |4 |1727.75 |7 |- |आठवडा ४, २०२४ |313.03 |4 |1595.58 |5 |1619.65 |7 |- |आठवडा ५, २०२४ |324.83 |4 |1639.19 |4 |1663.48 |7 |- |आठवडा ६, २०२४ |340.76 |4 |1699.56 |3 |1729.21 |5 |- |आठवडा ७, २०२४ |335.94 |4 |1669.05 |3 |1697.39 |5 |- |आठवडा ८, २०२४ |330.64 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1616.1 |7 |- |आठवडा ९, २०२४ |328.81 |4 |1588.34 |5 |1609.17 |8 |- |आठवडा १०, २०२४ |340.62 |4 |1674.46 |3 |1700.32 |5 |- |आठवडा ११, २०२४ |362.68 |3 |1764.45 |3 |1793.48 |5 |- |आठवडा १२, २०२४ |'''391.66''' |1 |'''1917.04''' |3 |'''1944.9''' |5 |- |आठवडा १३, २०२४ |343.27 |4 |1720.83 |5 |1745.54 |7 |- |आठवडा १४, २०२४ |333.75 |4 |1678.56 |5 |1701.37 |7 |- |आठवडा १५, २०२४ |324.31 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1661.26 |8 |- |आठवडा १६, २०२४ |300.91 |4 |1466.09 |9 |- |आठवडा १७, २०२४ |329.14 |4 |1473.76 |5 |1497.09 |8 |- |आठवडा १८, २०२४ |313.84 |4 |1475.98 |5 |1503.38 |8 |- |आठवडा १९, २०२४ |308.96 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1480.3 |8 |- |आठवडा २०, २०२४ |290.19 |4 |1355.01 |10 |- |आठवडा २१, २०२४ |303.99 |4 |1445.34 |9 |- |आठवडा २२, २०२४ |310.75 |3 |1571.52 |5 |1599.8 |7 |- |आठवडा २३, २०२४ |313.07 |3 |1467.74 |5 |1491.59 |7 |- |आठवडा २४, २०२४ |331.61 |3 |colspan="2" {{N/A}} |1518.06 |9 |- |आठवडा २५, २०२४ |318.92 |4 |1513.29 |5 |1534.75 |8 |- |आठवडा २६, २०२४ |319.09 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1524.55 |10 |- |आठवडा २७, २०२४ |313.37 |3 |1514.53 |9 |- |आठवडा २८, २०२४ |318.09 |3 |1491.43 |5 |1518.17 |8 |- |आठवडा २९, २०२४ |325 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1577.98 |9 |- |आठवडा ३०, २०२४ |335.81 |4 |1602.54 |9 |- |आठवडा ३१, २०२४ |343.55 |3 |1689.2 |5 |1711.82 |7 |- |आठवडा ३२, २०२४ |329.03 |4 |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1621.83 |9 |- |आठवडा ३३, २०२४ |310.4 |4 |1549.35 |9 |- |आठवडा ३४, २०२४ |296.72 |5 |1498.66 |9 |- |आठवडा ३५, २०२४ |307.97 |5 |1681.19 |8 |- |आठवडा ३६, २०२४ |356.7 |3 |1797.18 |4 |1838.66 |6 |- |आठवडा ३७, २०२४ |310 |5 |1611.89 |5 |1651.56 |8 |- |आठवडा ३८, २०२४ |318.17 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1715.5 |8 |- |आठवडा ३९, २०२४ |313.2 |5 |1661.08 |8 |- |आठवडा ४०, २०२४ |307.53 |5 |1604.69 |8 |- |आठवडा ४१, २०२४ |305.13 |5 |1589.28 |5 |1628.91 |8 |- |आठवडा ४२, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1568.83 |5 |1595.94 |8 |- |आठवडा ४३, २०२४ |326.61 |4 |1675.11 |4 |1710.53 |6 |- |आठवडा ४४, २०२४ |302.04 |4 |1605.42 |5 |1640.45 |7 |- |आठवडा ४५, २०२४ |313.14 |4 |1632.44 |5 |1673.37 |7 |- |आठवडा ४६, २०२४ |307.54 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1660.51 |6 |- |आठवडा ४७, २०२४ |329.8 |5 |1646.53 |4 |1679.54 |7 |- |आठवडा ४८, २०२४ |325.14 |5 |1615.88 |4 |1661.67 |7 |- |आठवडा ४९, २०२४ |339.07 |4 |1642.63 |5 |1686.13 |8 |- |आठवडा ५०, २०२४ |320.93 |4 |1587.81 |5 |1634.79 |7 |- |आठवडा ५१, २०२४ |326 |5 |1628.15 |5 |1672.89 |7 |- |आठवडा ५२, २०२४ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1572 |5 |1610.61 |7 |- |आठवडा ५३, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1626.97 |8 |- |आठवडा १, २०२५ |317.92 |5 |1550.38 |5 |1600.06 |7 |- |आठवडा २, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1594.55 |9 |- |आठवडा ३, २०२५ |1577.74 |8 |- |आठवडा ४, २०२५ |307.77 |4 |1537.47 |9 |- |आठवडा ५, २०२५ |292.2 |5 |1496.48 |9 |- |आठवडा ६, २०२५ |328.06 |2 |1708.35 |4 |1757.59 |6 |- |आठवडा ७, २०२५ |318.97 |5 |1629.34 |5 |1665.16 |7 |- |आठवडा ८, २०२५ |293.83 |5 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1579.06 |8 |- |आठवडा ९, २०२५ |305.16 |5 |1661.1 |9 |- |आठवडा १०, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1578.58 |9 |- |आठवडा ११, २०२५ |334.98 |4 |1678.36 |5 |1717.9 |7 |- |आठवडा १२, २०२५ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="12" colspan="2" {{N/A}} |1544.6 |9 |- |आठवडा १३, २०२५ |1557.77 |9 |- |आठवडा १४, २०२५ |1566.95 |9 |- |आठवडा १६, २०२५ |1414.68 |10 |- |आठवडा १९, २०२५ |259.48 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २२, २०२५ |287.04 |5 |- |आठवडा २३, २०२५ |317.38 |5 |1535.46 |10 |- |आठवडा २४, २०२५ |296.19 |5 |1506.47 |10 |- |आठवडा २५, २०२५ |295.05 |5 |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २७, २०२५ |310.54 |5 |1512.98 |10 |- |आठवडा २८, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1509.22 |10 |- |आठवडा २९, २०२५ |1522.89 |10 |- |आठवडा ३०, २०२५ |320.26 |5 |1590.29 |5 |1646.37 |8 |- |आठवडा ३१, २०२५ |307.31 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1586.19 |8 |- |आठवडा ३२, २०२५ |329.73 |3 |1591.22 |5 |1658.19 |8 |- |आठवडा ३३, २०२५ |292.68 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1602.1 |8 |- |आठवडा ३४, २०२५ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1551.73 |9 |- |आठवडा ३५, २०२५ |1543.83 |8 |- |आठवडा ३६, २०२५ |1633.16 |7 |- |आठवडा ३७, २०२५ |291.62 |5 |1606.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२५ |rowspan="16" colspan="2" {{N/A}} |1571.52 |5 |1627.19 |8 |- |आठवडा ३९, २०२५ |1561.74 |5 |1624.6 |7 |- |आठवडा ४०, २०२५ |1630.86 |4 |1693.01 |6 |- |आठवडा ४१, २०२५ |1613.67 |4 |1670.28 |6 |- |आठवडा ४२, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1534.91 |8 |- |आठवडा ४३, २०२५ |1521.48 |5 |1576.6 |8 |- |आठवडा ४४, २०२५ |rowspan="10" colspan="2" {{N/A}} |1503.83 |9 |- |आठवडा ४५, २०२५ |1486.77 |8 |- |आठवडा ४६, २०२५ |1487.1 |9 |- |आठवडा ४७, २०२५ |1494.08 |9 |- |आठवडा ४८, २०२५ |1455.08 |9 |- |आठवडा ४९, २०२५ |1419.06 |9 |- |आठवडा ५०, २०२५ |1408.11 |8 |- |आठवडा ५१, २०२५ |1456.51 |9 |- |आठवडा ३, २०२६ |1352.26 |10 |- |आठवडा ५, २०२६ |1283.81 |10 |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] egcu5b57l0njvy5x2xwn9zmhp87yazq 0 62351 2686498 2629232 2026-05-29T00:12:55Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686498 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राजकीय विभाग | नाव = अग्वासकाल्येंतेस | स्थानिकनाव = Aguascalientes | प्रकार = [[मेक्सिकोची राज्ये|मेक्सिकोचे राज्य]] | ध्वज = Flag of Aguascalientes.svg | चिन्ह = Coat of arms of Aguascalientes.svg | नकाशा = Aguascalientes en México.svg | देश = मेक्सिको | राजधानी = [[अग्वासकालियंतेस (शहर)|अग्वासकालियंतेस]] | क्षेत्रफळ = ५,६१८ | लोकसंख्या = ११,८४,९९६ | घनता = २१० | वेबसाईट = http://www.aguascalientes.gob.mx/ }} '''अग्वासकाल्येंतेस''' (संपूर्ण नाव: अग्वासकाल्येंतेसचे स्वतंत्र व सार्वभौम राज्य; {{lang-es|Estado Libre y Soberano de Aguascalientes}})हे [[मेक्सिको]]च्या उत्तर-मध्य भागातील एक राज्य आहे. [[अग्वासकाल्येंतेस (शहर)|अग्वासकाल्येंतेस]] ह्याच नावाचे शहर ही अग्वासकालियंतेसची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. येथे आढळून येणाऱ्या अनेक गरम पाण्याच्या झऱ्यांवरून ह्या राज्याचे नाव पडले आहे. ==भूगोल== मेक्सिकोच्या उत्तर-मध्य भागात ५,६१८ [[चौरस किमी]] क्षेत्रफळावर वसलेले हे राज्य [[मेक्सिको सिटी]]पासून ४८० किमी अंतरावर आहे. ==जनसांख्यिकी== इ.स. २०१० साली ११.८५ लाख लोकसंख्या असलेल्या अग्वासकाल्येंतेसमधील ७८ टक्के जनता [[फ्रान्स|फ्रेंच]] व [[स्पेन|स्पॅनिश]] वंशाची आहे. {{ऐतिहासिक लोकसंख्या |type = |footnote =<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.geohive.com/cntry/subspop/mx-pop.aspx |title=Mexico: extended population list |publisher=GeoHive |date= |accessdate=2011-07-29}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.inegi.org.mx/sistemas/mexicocifras/MexicoCifras.aspx?ent=1&mun=0&sec=M |title=México en cifras |publisher=INEGI |date= |accessdate=2011-07-29 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226130740/https://www.inegi.org.mx/400.html?aspxerrorpath=%2Fsistemas%2Fmexicocifras%2FMexicoCifras.aspx |url-status=dead }}</ref> |1895 | 104693 |1900 | 102416 |1910 | 120511 |1921 | 107581 |1930 | 132900 |1940 | 161693 |1950 | 226965 |1960 | 243363 |1970 | 338142 |1980 | 519439 |1990 | 719659 |1995 | 862720 |2000 | 944285 |2001 | 968551 |2002 | 992751 |2003 | 1016950 |2004 | 1041150 |2005 | 1065416 |2006 | 1089319 |2007 | 1113222 |2008 | 1137125 |2009 | 1161093 |2010 | 1184996 }} ==पर्यटनस्थळे== {{चित्र दालन |title= |width=200 |align= |File:Templo San Antonio Ags doble cúpula.jpg|सान आंतोनियो मंदिर |File:Complejo Ferrocarrilero Tres Centurias.JPG|कॉम्प्लेहो फेरोसारिलेरो त्रेस सेंतुरियास |File:Aguascalientes Plaza Patria.jpg| |File:SAM 0615.JPG| }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{es icon}} [http://www.aguascalientes.gob.mx/ राज्य सरकार] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070406171651/http://www.aguascalientes.gob.mx/ |date=2007-04-06 }} *[http://www.travelaguascalientes.com/ पर्यटनमाहिती] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100315082530/http://travelaguascalientes.com/ |date=2010-03-15 }} {{Commons category|Aguascalientes|अग्वासकाल्येंतेस}} {{मेक्सिकोची राज्ये}} [[वर्ग:मेक्सिकोची राज्ये]] mv3wdwg22ki0o3ndwln6d4gbgb12tjy 0 62881 2686463 2652627 2026-05-28T16:20:49Z Jonathansammy 17110 /* अनुवंशशास्त्र आणि शरीरयष्टी */ संदर्भ हवा 2686463 wikitext text/x-wiki [[File:ChitpavaniMarathi.wav|thumb|कर्नाटकातील काही भागात बोलल्या जाणाऱ्या चित्पावनी भाषेचा नमुना]] '''चित्पावन कोकणस्थ ब्राह्मण''' ('''चित्पावन ब्राह्मण''' किंवा '''कोकणस्थ ब्राह्मण''' अर्थात, "[[कोकण|कोकणातील]] रहिवासी ब्राह्मण") हा भारतातील [[महाराष्ट्र]] राज्याच्या किनारपट्टी प्रदेश [[कोकण]]मधील एक [[हिंदू]] [[ब्राह्मण]] समाज आहे. एन्थोवेन या ब्रिटिश समाजशास्त्रज्ञाने 'मुंबई इलाख्यातील जाती' या ग्रंथात १३६ ब्राह्मण पोटजातींची नोंद केली आहे. तर "ज्ञानकोशा'त डॉ. केतकरांनी भारतात ब्राह्मणांच्या ८०० पोटजाती असल्याची नोंद केली आहे. त्यापैकी चित्पावन कोकणस्थ ब्राह्मण ही एक पोटजात आहे.{{संदर्भ हवा}} ==व्युत्पत्ती== [[चित्र:Parshuram.jpg|140px|right]] [[चित्र:परशुरामावतार.JPG|140px|left]] बऱ्याचदा चित्पावन/चित्तपावन या शब्दाचा अर्थ चितेतून पावन झाले आहेत ते असा घेतला जातो. कारण, चित्पावनांना भगवान परशुरामांनी कोकणात आश्रय दिला असे मानले जाते. समुद्रात १४ प्रेते तरंगत होती, परशुरामांनी त्यांना जिवंत केले आणि दीक्षा दिली, तेच चित्पावन ब्राह्मण असे समजले जाते. मात्र, इतिहासाचार्य राजवाडे यांनी चित्पावनांचे मूळपुरुष हे [[अग्नी]] चयन करत व अग्नि (चित्य) चयनाने जे पावन झाले ते '''चित्पावन''', असे वर्णन केले आहे.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.rasik.com/cgi_bin/display_book.cgi?bookId=b44500&lang=marathi|title=मराठी पुस्तक आम्ही चित्पावन, marathi book AmhI chitpAvan AmhI chitpAwan|website=www.rasik.com|access-date=2018-04-10|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204736/http://www.rasik.com/cgi_bin/display_book.cgi?bookId=b44500&lang=marathi|url-status=dead}}</ref> [[File:Chiplun scenery from Parshuram Ghat 03.JPG|thumb|परशुराम घाटातून दिसणारे चिपळूण शहराचे दृश्य]] ===दंतकथा=== [[परशुराम|परशुरामाने]] १४ व्यक्तींना [[कोकण|कोकणा]]त आणून वसविले व त्यांना ब्राह्मण करून घेतले, या दंतकथेची संगती लावली जाते. चित्पावन हे नाव का पडले, याचे ऐतिहासिक दाखले दिले आहेत. ३०८८ वर्षांपूर्वी चित्पावन वसतीसाठी कोकणात आले, असे वि. का. राजवाडे यांचे म्हणणे आहे. क्षितिपावन या शब्दापासून चित्पावन हा शब्द आला आहे असे गो.कृ.मोडक यांनी नोंदविलेले आहे. क्षिती म्हणजे जमीन. ती खणून साफ करणारे असा त्याचा अर्थ आहे. कोकणातील जमीन पूर्वी खाजणी होती.चित्पावन लोकांची वस्ती पूर्वी मुख्यत: खाडीच्या काठी होती. त्या लोकांनी तिथे बांध घालून,पाणी काढून,तिथल्या जमिनी शेतीयोग्य केल्या. त्यांना मळेजमिनी म्हणतात.समुद्र मागे हटवून त्या मिळवलेल्या आहेत हे परशुराम कथेचे तात्पर्य म्हणून सांगता येईल.<ref>भारतीय संस्कृती कोश खंड तिसरा, पृष्ठ ४०२ </ref> अरुण क. घोष यांच्या मतानुसार चित्पावन पोटजात [[सातवाहन_साम्राज्य|सातवाहनाच्या]] काळात निर्माण झाली.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books/about/The_Changing_Indian_Civilization.html?id=gPUtAAAAMAAJ&redir_esc=y|title=The Changing Indian Civilization: A Perspective on India|last=Ghosh|first=Oroon K.|date=1976|publisher=Minerva Associates (Publications)|isbn=9780883865026|language=en}}</ref> अद्यापि संशोधनाने सिद्ध/शास्त्रीय आधार नसलेल्या काही मतांनुसार चित्पावन ब्राह्मणांच्या प्रथा चाली-रीती पूर्वी [[उत्तर प्रदेश]] आणि बिहारी भूमिहार ब्राह्मण [[पंजाब]]चे मोहियाल ब्राह्मण, [[केरळ|केरळातील]] नंबुद्री ब्राह्मण, [[आंध्र प्रदेश|आंध्र प्रदेशा]]तील हव्यक, [[गुजरात|गुजराते]]तील अान्विक, [[उत्तराखंड|उत्तराखंडा]]चे कुमाऊं ब्राह्मण आदींशी मिळत्याजुळत्या आहेत आणि या सर्व समुदायांत परशुरामास विशेष सन्मान आहे.{{संदर्भ हवा}} ==अनुवंशशास्त्र आणि शरीरयष्टी == चित्पावन कुटुंबांचे सर्वसाधारणत: गोरा वर्ण, सडपातळ बांधा, निळे/हिरवे/घारे डोळे, तरतरीत नासिका असे शरीरवर्णन असते.{{संदर्भ हवा}} काही चित्पावन कुटुंबांत क्वचित काळा तसेच सावळा वर्णही आढळून येतो.{{संदर्भ हवा}} (साहू आणि इतर २००६) यांच्या मते चित्पावनांच्या वडिलांच्या बाजूस बऱ्याचदा आढळणारा (Y-DNA), R1a (Y-DNA) हा हेप्लोग्रुप उत्तरी भारतीयांतसुद्धा सामान्यत: आढळतो. याचा अर्थ त्यांच्या प्राचीन पूर्वजांचे एक-समान असणे हे अजूनतरी न उलगडलेले कोडे आहे.{{संदर्भ हवा}} मिडल ईस्टर्न ओरिजिनचा समजला जाणारा J2 (Y-DNA) बऱ्याच उच्चजातीय भारतीयांत आढळतो. (साहू आणि इतर २००६). यांच्या मतानुसार R2 (Y-DNA), L (Y-DNA), आणि H1 (Y-DNA) हेप्लोग्रुपांचे अस्तित्त्व प्राबल्याने मूळचे भारतीय समजल्या जाणाऱ्या आणि पश्चिम व दक्षिण भारतात राहणाऱ्या लोकांत आढळते. [[उत्तरांचल]] राज्याच्या गढवाल प्रभागातील सुमारे १६४९९ फुटावरील रूपकुंड नावाच्या तलावात वादळात सापडलेले अनेक जुने (सुमारे नवव्या शतकातील) मानवी सांगाडे एकत्र सापडले होते त्या सांगाड्यांच्या the Centre for Cellular and Molecular Biology (CCMB), Hyderabad, येथे केल्या गेलेल्या DNA संशोधनानुसार त्यातील तीन नमुन्यांचे DNA चित्पावन ब्राह्मणांशी साधर्म्य असणारे आढळून आले.<ref name="riddle">{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://www.outlookindia.com/article.aspx?225620 | title = Bones Of A Riddle | author = Hari Menon | date = 2004-11-08 | accessdate = 2013-05-31 }}</ref><ref name="twist">{{स्रोत बातमी|title=New Twist to mystery over Roopkund skeletons|दुवा=http://www.hindu.com/2005/01/25/stories/2005012506430300.htm|accessdate=29 May 2013|newspaper=द हिंदू|date=25 January 2005|archive-date=2005-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20050406185228/http://www.hindu.com/2005/01/25/stories/2005012506430300.htm|url-status=dead}}</ref>. ==गोत्रे== चित्पावनांची १४ गोत्रे आहेत. गोत्रांची नावे ही त्या गोत्रांचा मूळपुरुष असलेल्या ऋषींची नावे आहेत. प्रत्येक गोत्रात अनेक उपनामांचा समावेश आहे. काही उपनामे ही एकापेक्षा जास्त गोत्रांत आढळतात.<ref>https://web.archive.org/web/20071227160923/http://www.chitpavans.in/marathi/gotra.htm तारीख २६/५/२००९ १६.५० वाजता घेतेलेला आंतरजालीय संदर्भ</ref> {| class="wikitable" | '''गोत्रे''' || '''प्रवर''' |- |अत्रि || आत्रेयार्चनानसश्यावाश्चेति |- |कपि ||आंगिरसामहीवोरुक्षयसेति |- |काश्यप ||काश्यपावत्सारनैध्रुव |- |कौंडिण्य ||वासिष्ठमैत्रावरुणकौंडिण्येति |- | कौशिक || वैश्वामित्रघमर्षणकौशिकेति |- | गार्ग्य || आंगिरसशैन्यगार्ग्येति |- | जामदग्न्य || भार्गवच्यावनाप्नवानौर्वजामदग्न्येति |- | नित्युंदन || आंगिरसपौरुकुत्स्यत्रासदस्यवेति |- | बाभ्रव्य || वैश्वमित्रदेवरातौदसेति |- | भारद्वाज || आङि्गरसबार्हस्पत्यभारद्वाजेति |- | वत्स || भार्गवच्यवनाप्नवानौर्वजामदग्न्येति |- | वासिष्ठ || वासिष्ठेन्द्रप्रमदाभरद्वस्विति |- | विष्णूवृद्ध || आंगिरसपौरुकुत्स्यत्रासदस्यवेति |- |शाण्डिल्य || शाण्डिल्यासितदेवलेति |} ==सर्व गोत्रे आणि त्यांतील मूळ आडनावे== त्पावनांत १४ गोत्रे आहेत, व मूळ कुळे (आडनावे) ६० समजली जातात. स्थलांतर आणि व्यवसायादी कारणांमुळे मूळ आडनावांत १८व्या शतकानंतर बदल होत जाऊन "टिळक" पंचांगाधारे सुमारे ३५० आडनावे दिसून येतात.<ref name=":0" /> १. [[अत्री]] : आठवले, चितळे, फडके. (एकूण ३) <br> २. [[कपि]] : खांबेटे, जाईल, माईल, लिमये, साने, मराठे (एकूण ६) ३. कश्यप : गानू, गोखले, जोग, लेले, भोपटराव , जोशी ([[हर्णे]], [[मुरुड]]).(एकूण ६)<br> ४. कौंडिण्य : पटवर्धन, फणसे/फणशे. (एकूण २)<br> ५. कौशिक : बरवे (बर्वे), आपटे, गद्रे, खरे, भावे/भाव्ये), वाड. (एकूण ०)<br> ६. गार्ग्य : कर्वे, गाडगीळ, दाबके, माटे, लोंढे. (एकूण ५)<br> ७. भारद्वाज : आचवल, गांधार, घांघुरडे, टेणे, दर्वे, रानडे/रानड्ये, हापसे,ठोसर (एकूण '''८''')<br> ८. [[जमदग्नि]] : कुंटे, मुळे, मुळीक, मुळेकर, पेंडसे. (एकूण ५)<br> ९. नित्युंदन : भाडभोके, वैशंपायन, भिडे. (एकूण ३)<br> १०. बाभ्रव्य : बाळ, बेहरे/बेहेरे.(एकूण २)<br> ११. [[वत्स]] : मालशे, गोरे/गोऱ्हे. (वत्स पंचप्रवर) (एकूण २)<br> १२. वसिष्ठ : ओक, गोगटे, गोवंड्ये, धारू, पोंगशे, बागल. बापट, बोडस, दाते/दात्ये), भाभे, विंझे, साठे/साठये, साठ्ये). (एकूण १२)<br> १३. विष्णूवर्धन : किडमिडे, नेने, परांजपे/परांजप्ये), मेहेंदळे. (एकूण ४)<br> १४. [[शांडिल्य]] : सोमण ,गणपुले, गांगल, डोंगरे, जोशी, दामले, परचुरे, पाटणकर, भाटे, फडणवीस, ताम्हनकर. (एकूण ९?) चित्पावनांची आडनावे यज्ञविषयक कार्यावरून बनली असा सार्वत्रिक सिद्धांत आहे. '''खांडल विप्र महासभा का इतिहास''' या ग्रंथातील सूचीत प्रथम संस्कृत अधिकारनामे व नंतर त्यांचे राजस्थानी व मराठी अपभ्रंश दिले आहेत. ==संस्कृती== [[चित्र:Duniya Na Mane (Hindi) 1937.jpg|left|140px]] सन १९५० च्या पूर्वी असलेल्या पिढ्यांत पुरुषांचा पोषाख मुख्यत्वे उपरणे व धोतर आणि स्त्रियांचा नऊवारी लुगडे असा असे. १९७० नंतरच्या दशकांत त्यांची जागा पुरुषांचा पायजमा किंवा पॅन्ट आणि स्त्रियांची सहावारी साडी यांनी घेतली. चित्पावन समाज महाराष्ट्रातील सामाजिक पुनरुत्थानाच्या विविध चळवळीचे लक्ष्य ठरत आला. सुरुवातीस सौम्य विरोध झाला तरी हा समाज नव्या आधुनिक विचारसरणीला धरून सामाजिक सुधारणा सकारात्मकतेने अमलात आणत गेला. याचा मुख्य परिणाम असा झाला की आज कोकणस्थ स्त्रियाही पुरुषांच्या बरोबरीने जीवनातील सर्व क्षेत्रांत कार्यरत दिसतात.{{संदर्भ हवा}} कुलाबा गॅझेटियरनुसार पेशव्यांच्या काळात अनेक कोकणस्थ कुलाबा जिल्ह्यात स्थायिक झाले. यांच्या स्त्रिया या दिसायला सुंदर असल्याचे जाणवते. हे मध्यम बांध्याचे असतात. हया व्यक्ती मराठी भाषिक आहेत. यांपैकी काही व्यापारी आहेत तर काही सरकारी कर्मचारी, भिक्षुकी करणारे, तर काही धनिक आहेत. यांची घरे माती आणि दगडाची असून घराभोवती बाग दिसते. त्यांचे दैनंदिन अन्न भात, पोळी, भाजी, लोणी, कडधान्ये, दही असे प्रामुख्याने आहे. ते दिवसातून दोनदा भोजन करतात.<ref>http://www.maharashtra.gov.in/pdf/gazeetter_reprint/Kolaba/population_brahmans.html#1</ref> ===कुलदेवता=== [[गुहागर]] येथील [[श्री व्याडेश्वर]] हा कुुलस्वामी तर [[अंबेजोगाई]] येथील [[योगेश्वरी]] भवानी, [[महालक्ष्मी|महालक्ष्मी,]] वज्राई या कोकणस्थांच्या कुलदेवता आहेत. काळभैरव, [[हरिहरेश्वर]], व्याघ्रेश्वर, [[वेळणेश्वर]], लक्ष्मीनृृसिंह, केशवराज, [[परशुराम]], लक्ष्मीकेशव, कोळेश्वर इ. देवताही चित्पावनांच्या कुलदेव व [[कुलदेवता]] आहेत.<ref>दीक्षित म.श्री.,आम्ही चित्पावन,नीलकंठ प्रकाशन,२००३,पृृष्ठ १२५</ref> ===सण=== चैत्र पाडवा,नागपंचमी ,नारळी पौर्णिमा,दसरा,दिवाळी,आषाढी कार्तिकी एकादशी ,मकरसंक्रांत,होळी, रंगपंचमी हे कोकणस्थांचे सर्वसामान्य सण होत.रंगपंचमीचे महत्त्व पेशवाईपासून वाढले आहे,होळीचा सन केवळ एक धार्मिक कार्यक्रम म्हणून केला जाई.<ref>भारतीय संस्कृती कोश खंड तिसरा. पृष्ठ ४०४ </ref> ;नवरात्र [[File:महालक्ष्मी अष्टमी पूजन (नवरात्र).jpg|thumb|महालक्ष्मी अष्टमी पूजन (नवरात्र)]] आश्विन महिन्यात येणाऱ्या नवरात्रातील अष्टमीला कोकणस्थ ब्राह्मणांत घागरी फुंकल्या जातात. सकाळी सोवळ्यात सुवासिनी महालक्ष्मीची पूजा करतात. नवविवाहित स्रिया पाच वर्षपर्यंत खडे आणि दोरक यांची पूजा करतात. तो दोरक नंतर मनगटाला बांधतात. तिन्हीसांजेला महालक्ष्मीचा तांदळाच्या उकडीचा मुखवटा तयार करून देवी उभी करतात. नंतर तिची पूजा करण्यात येते. त्यावेळी देवीची ओटी भरून हा दोरक देवीला अर्पण करतात. धूपाच्या धुराने भरलेल्या घागरी फुंकण्याला संध्याकाळी सुरुवात होते. मध्यरात्री १२ वाजेपर्यंत हा अष्टमीचा खेळ चालतो.{{संदर्भ हवा}} ;संक्रांत [[चित्र:Tilgul kha god god bola.jpg|140px|right]] संक्रांतीचे वाण पदार्थ एका मातीच्या बोळक्यात घातले जातात. त्याला सुगडे असेही म्हणतात. काही ठिकाणी त्यावर मातीची झाकणेही असतात. ही वाणे सवाष्णीला दिली जातात. एक देवाजवळ व एक तुळशीजवळ ठेवले जाते. व मग तीन सवाष्णींना आपल्या घरी बोलावून वाण दिले जाते. काही बायका छोटी बोळकी देतात. काही बायका जरा मोठ्या आकाराची काळ्या रंगाची बोळकी देतात. त्याला 'सुगडे' म्हणतात. बहुतेक कोकणस्थ ब्राह्मणांकडे सुगडे देण्याची प्रथा आहे.{{संदर्भ हवा}} लग्नानंतरची पहिली पाच वर्षे महिला 'पाटावरची वाणे' देतात. म्हणजे संक्रांतीच्या दिवशी सुगडी, तिळगूळ व हळदकुंकू घेतात आणि तीन किंवा पाच सवाष्णींच्या घरी जाऊन त्यांच्या घरांतील देवासमोर पाट मांडून त्यावर या वस्तु ठेवतात. संक्रांतीपासून [[रथसप्तमी|रथसप्तमीपर्यंत]] बायका आपापल्या घरी हळदीकुंकवाचे कार्यक्रम करतात. त्यावेळी आलेल्या स्त्रियांना वस्तु दिल्या जातात. या वस्तु 'लुटल्या' गेल्या असे म्हणायची पद्धत आहे.. पूर्वी काही ठिकाणी 'सोरट' करत असत. 'सोरट'मध्ये वेगवेगळ्या प्रकारच्या वस्तु मांडून ठेवतात व समोरच्या वाडग्यातील चिठ्ठयांमधून एक चिठ्ठी निवडून त्यात असलेली वस्तु त्या सवाष्णीला कुंकू लावून देतात.{{संदर्भ हवा}} ===गौरी-गणपती=== '''गौरी''' [[मूळ]] नक्षत्रावर बसवतात. ते नक्षत्र आणि गौरी आणण्याची वेळ किती वाजल्यापासून किती वाजेपर्यंत आहे हे पंचांगात पाहून गौरी आणल्या जातात. काही ठिकाणी गौरी पाटावर बसवतात. तर काही ठिकाणी हात असलेल्या तर काही ठिकाणी बिनहाताच्या उभ्या गौरी असतात.{{संदर्भ हवा}} कोकणस्थ लोकांमध्ये खडयाच्या गौरी आणतात. एखादी सवाष्ण किंवा मुलगी नदीकाठी, तळ्याकाठी अथवा विहिरीपाशी जाते. पाच किंवा सात खडे ताम्हणात घेते. तेथून खडे वाजत गाजत घरी आणतात. गौरी आणताना ज्या सवाष्णीने किंवा कुमारिकेने ताम्हणात खडे घेतले असतील तिने मुक्याने (न बोलता) चालावे असा रिवाज आहे. खडे घरात आणण्यापूर्वी, ज्या सवाष्णीच्या किंवा मुलीच्या हातात ताम्हण असेल तिच्या पायावर कोमट पाणी घालून, हळदकुंकू लावून, मग तिला घरात घेतात. पाटावर रांगोळी काढून त्यावर तांदुळ पसरून खडे ठेवतात. उभ्या गौरींसाठी खास पातळे व दागिने असतात. गौरींचे दोन मुखवटे असतात. एकीला ज्येष्ठा तर दुसरीला कनिष्ठा म्हणतात. दोन सवाष्णी गौरी घरी आणतात. गौरी आणावयाच्या दिवशी पुढील व मागील दारांपासून ज्या ठिकाणी गौरी बसवायच्या तिथपर्यंत गौरीची पावले काढतात. गौरी आणतेवेळी 'गौरी कशाच्या पाऊली आली ग सोन्यामोत्याच्या पाऊली आली' असे म्हणत गौरी आणतात. एकीने पुढील दारापासून तर दुसरीने मागील दारापासून गौरी आणाव्यात अशी पद्धत आहे. उंबरठ्यावरती धान्य भरून माप ठेवतात. दोन्ही सवाष्णींनी उंबरठ्याच्या एका बाजूला उभे राहून गौरी मापाला चिकटवून माप लवंडून व नंतर त्यांना गणपती, जिवती, दुभत्याचे कपाट, कोठीची खोली, दागिन्यांची पेटी दाखवतात. नंतर गौरी जागेवर बसवतात.{{संदर्भ हवा}} गौरीपुढे तांदळाची व गव्हाची ओटी ठेवतात. खोबऱ्याची वाटी, फळे, कुंकवाचे करंडे ठेवतात. काही बायका गौरींपुढे लाडू, करंज्या, चकल्या इ. ताजे पदार्थ करून ठेवतात. गौरींपुढे दोन बाळे पण ठेवतात. हळदकुंकू, गंध, फूल, अक्षता, दूर्वा, आघाडा, गेजवस्त्र यांनी गौरींची पूजा करतात. त्याच दिवशी पाच स्त्रियांना हळदकुंकू, साखर देतात. दुसऱ्या दिवशी पुरणाचे दिवे करून आरती करतात. गौरी जेवल्यावर गौरीपुढे दोन गोविंद विडे ठेवतात. साधारणपणे पहिल्या दिवशी शेपूची भाजी व भाकरी हे मुख्य पदार्थ व इतर कोणतेही पदार्थ केले जातात. दुसऱ्या दिवशी मुख्यतः घावन-घाटले किंवा पुरणपोळी करतात. तळण, खीर व बाकीचा स्वयंपाक इतर सणाप्रमाणे करतात. तिसऱ्या दिवशी गव्हल्याची खीर, कानवला व दही-भाताचा नैवेद्य हे प्रमुख पदार्थ करतात. तिसऱ्या दिवशी संध्याकाळी चार वाजल्यानंतर केव्हाही गौरींवर अक्षता टाकून गौरी 'उतरवतात' म्हणजे त्यांचे विसर्जन करतात.{{संदर्भ हवा}} ====अनंत चतुर्दशी (भाद्रपद शुद्ध चतुर्दशी)==== '''अनंत चतुर्दशी''' हे व्रत अतिशय बिकट परिस्थिती निर्माण झाली तरच, मागून घेतात. ओळीने चौदा वर्षे हे व्रत करण्याचा प्रघात आहे. सर्व व्रतांमध्ये अनंताचे व्रत कडक आहे. या दिवशी भक्तिभावाने अनंताची पूजा करतात. शुद्ध पाण्याने ताम्रकलश चौरंगावर मांडून त्यास दोन छोटे रूमाल गुंडाळतात. त्यावर [[दर्भ|दर्भाचा]] शेज तयार करून ठेवतात. कलशावरील पात्रात अनंताची प्रतिमा किंवा शाळिग्राम मांडून षोडषोपचारे पूजा करतात. समंत्रक चौदा गाठी मारलेला असा तांबडा रेशमाचा दोरा बनवून त्याचीपण पूजा करतात. पूजा झाल्यावर तो दोरा उजव्या हातात बांधतात. त्यानंतर अनंताची कथा भक्तिभावाने ऐकतात. रात्री मंत्रजागर, गाणी इ. कार्यक्रम करतात. अशा प्रकारे चौदा वर्षे अनंताचे व्रत करतात. त्याने फल प्राप्त होते असा समज आहे. कित्येक ठिकाणी पिढ्यान-पिढ्या हे व्रत केले जाते.{{संदर्भ हवा}} ===बोडण=== {{मुख्य|बोडण}} [[बोडण]] हे धार्मिक कार्य चित्पावन समाजात केले जाते. लग्न, मुंज यांसारखे मंगलकार्य पूर्ण झाल्यानंतर हे व्रत केले जाते. बोडण हा एक हिंदू चित्पावन कोकणस्थ ब्राह्मणातील कुलधर्म, कुलाचार आहे. आपल्या कुळातील चालीप्रमाणे म्हणजेच परंपरेप्रमाणे वार्षिक, त्रैवार्षिक अगर शुभकार्य झाल्यावर बोडण भरतात. बोडण हे शक्यतो मंगळवारी, शुक्रवारी किंवा रविवारी भरतात. चातुर्मास, पौष किंवा चैत्र महिना सोडून हा देवीचा धार्मिक कार्यक्रम एरवी कधीही करता येतो.{{संदर्भ हवा}} तीन किंवा पाच सुवासिनी व एक कुमारिका यांना तेल शिकेकाई देऊन, सुस्नात होऊन सोवळ्याने म्हणजेच रेशमी वस्त्र नेसून सर्व सौभाग्य अलंकार लेऊन येण्यास सांगितले जाते. सर्वांचे पाट गोलाकार मांडून मधोमध एक पाट अगर चौरंग ठेवून ठराविक पद्धतीचीच रांगोळी काढायची असते. बोडण भरण्यास पितळी परातच लागते. ती चौरंगावर ठेवतात. आल्याबरोबर सुवासिनींची व कुमारिकेची तुळशीपुढे पूजा होते. प्रथम तुळशीची पूजा व नंतर आलेल्या महिलांची व कुमारिकेची गरम पाणी व दूध पायावर घालून ओटी भरतात. त्यानंतर लगेच त्या बोडण भरण्यास बसतात.{{संदर्भ हवा}} आपल्या देवघरातील अन्नपूर्णा काढून ती बोडणाच्या परातीत ठेवतात तिची पूजा करण्याआधी, प्रथम सुपारीचा गणपती करून त्याची पंचामृताने पूजा करतात. कणीक साखर घातलेल्या दुधात भिजवून तिचे देवीकरिता छोटे छोटे दागिने करतात. त्या कणकेचेच सिंहासन व दुधासाठी हराडेरा करतात. आरतीसाठी कणकेचे पाच छोटे छोटे दिवेही करतात.{{संदर्भ हवा}} देवीची पूजा घरच्या मुख्य स्त्रीने पंचामृत वापरून करायची असते. देवीभोवती पुरणपोळीवर सर्व पदार्थ वाढून पाच नैवेद्य मांडले जातात. यावेळी नैवेद्यासाठी पुरण घातलेच पाहिजे असा संकेत आहे. नैवेद्य दाखवून कणकेच्या दिव्यांनी दुर्गादेवीची आरती म्हणतात. नंतर ते पाच दिवे परातीत प्रत्येक नैवेद्याजवळ ठेवतात. घरातील दुसरी बाई चांदीच्या संध्येच्या पळीस साखळी गुंडाळून त्याने दुधाची धार सोडून ते दिवे शांत करते. या पूजेसाठी जसे पुरण हवे तसे एक ते दोन भांडी पंचामृतही (दूध, दही, तूप, मध, साखर)आवश्यक मानले जाते. दिवे शांत झाल्यावर देवीवर प्रत्येकी पाच पळ्या दूध व दही घालतात. नंतर घरातील मुख्य स्री सर्वांना बोडणाच्या परातीला हात लावण्यास सांगते. याला बोडण कळवणे म्हणतात. नंतर इतर लोक बोडण कळवण्यास सुरुवात करतात. आधी कुमारिका देवी, पैसा व सुपारी त्या बोडणातून काढते, व नंतर देवीच्या तोंडास पुरण किंवा साखर लावून देवी देवघरात ठेवते. बोडणातले पुरण सवाष्णीच्या हातास लावून त्यांचे हात ’थांबवते’. परातीतील बोडण चमचाभर काढून घेऊन सर्व माणसांना अंगारा म्हणून लावतात. ते बोडण नंतर डब्यात, पातेल्यात घालून गाईस खायला घालतात. ते इतर कोणत्याही जनावरास घालायचे नसते, तसेच टाकून द्यायचे नसते.{{संदर्भ हवा}} ===खानपान=== [[चित्र:Phulka.jpg|140px|right]] कोकणातील रहिवासी असल्याने यांचे मुख्य अन्न तांदूळ, कुळीथ, नाचणी हे आहे. यापासून तयार केलेले अन्नपदार्थ आणि त्यामधे नारळाचा मुबलक वापर हे प्रांतीय उपलब्धतेचे द्योतक आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.gourmetindia.com/Chitpavan-t280.html |title=उकडीचे मोदक,उकडीच्या करंज्या |access-date=2009-08-08 |archive-date=2009-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090808194746/http://www.gourmetindia.com/Chitpavan-t280.html |url-status=dead }}</ref> ===भाषा=== चित्पावनांची स्वतःची [[चित्पावनी बोलीभाषा]] ही कोकणी भाषेची उपबोली होती.<ref>Chitpavani dialect is found in Gazetteer of the Bombay Presidency- Ratnagiri and Sawantwadi Districts, which has been published in 1880.</ref>. १९५० च्या दशकानंतर ह्या भाषेत बोलणाऱ्या महाराष्ट्रातील लोकांची संख्या लक्षणीयरीत्या कमी झालेली असली तरी, आजही गोवा आणि कर्नाटकाच्या दक्षिण कानडा जिल्ह्यातील चित्पावन आपल्या कुटुंबांमध्ये ही बोली टिकवून आहेत. देशावरील बहुतेक चित्पावन ब्राह्मणांनी [[चित्पावनी]] आणि [[कोकणी भाषा|कोकणीचा]] उपयोग सोडून मराठी भाषेचा अवलंब सुरू केला. एके काळी चित्पावन ब्राह्मणांचे [[संस्कृत]] भाषेवरसुद्धा प्रभुत्व असे. चित्पावनी भाषेतील मूळ सानुनासिक उच्चारांचा प्रभाव चित्पावनांच्या मराठी बोलण्यावर आढळतो. अर्थात हा मुद्दा वगळल्यास चित्पावन बोलत असलेली मराठी ही जवळपास प्रमाण मराठी भाषेसारखीच असते. विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून मात्र चित्पावनांनी स्वतःच्या शालेय शिक्षणाकरिता प्राथमिक स्तरापासूनच्या इंग्रजी शिक्षणाचा वापर प्रामुख्याने चालू केला.{{संदर्भ हवा}} ==व्यवसाय आणि अर्थकारण== पेशवाईपूर्व काळात [[कोकण]] विभागात चित्पावन समाज हा मुख्यत्वे स्थानिक समुदाय शेती व भिक्षुकीवर अवलंबून होता. त्यांत अगदी तुरळक प्रमाणात प्रशासकीय जबाबदाऱ्यांचा समावेश असे. पेशवाईच्या काळात थोडा बदल होऊन सरदारकी तसेच सैन्यातील कामे वाढली, प्रशासनातील कारकुनी कामातही वाढ झाली व त्यांच्यावर अवलंबून असलेल्या भिक्षुकांची स्थिती सुधारली. असे असले तरी, सुधारलेल्या स्थितीचा उपयोग करून अपवादात्मक उद्योग व्यवसाय करण्याचे जे प्रयत्‍न झाले ते तात्कालिक स्वरूपाचे ठरले. आर्थिक परिस्थिती जेमतेम असलेला हा चित्पावन समाज पेशवाईनंतर आलेल्या इंग्रजी प्रशासनात इंग्रजी भाषेवर प्रभुत्व मिळवून शासकीय क्षेत्रात रमला. इंग्रजांनीसुद्धा सुरुवातीला थोडा संशय बाळगला तरी लौकरच त्यांना प्रशासनात सामील करून घेतले. चित्पावन समुदायाचे बरेच लोक अर्थक्षेत्रे, विपणन, शिक्षण, स्वयंउद्योग, माहिती तंत्रज्ञान, अभियांत्रिकी आणि वैद्यकीय तसेच मनोरंजनाच्या क्षेत्रांत आढळतात.{{संदर्भ हवा}} ==इतिहास== ===पेशवाई पूर्व=== कोकणात १८०० वर्षांपासून राहात असूनही या गटातील लोकांबद्दल फारशी माहिती उपलब्ध नाही. कोकणस्थांत वेदाध्ययन करून स्नानसंध्येत काल घालवणारे व चरितार्थाकारिता शेती करणारेच पुष्कळ होते.<ref>'कोकण आणि कोकणस्थ' हे चिंतामणराव वैद्य यांनी लिहिलेले आहे.</ref> या संदर्भात वि. का. राजवाडे लिहितात, * "चित्पावनांची उद्योन्मुखता आस्ते आस्ते व क्रमाक्रमानेच होत आली आहे. ३०८८ वर्षांपूर्वी चित्पावनांना परशुरामाने कोकणात आणून बसवले तेव्हा ते फक्त १४ जण होते. शकपूर्व १२०० ते शकोत्तर १२०० पर्यंतच्या २५०० वर्षांत चित्पावनांची लोकसंख्या इतकी थोडी होती की, हिंदुस्थानच्या राजकारणांत हात घालण्याचे सामर्थ्य त्यांच्यात नव्हते. त्यांची लोकसंख्या चार-पाच हजार असावी. प्रजावृद्धी होण्यासारखी त्यांची आर्थिक परिस्थिती नव्हती. शके १२०० नंतर मुसलमानी अमलात लौकिक व्यवहार चित्पावन उचलू लागले, तसतसे त्यांचे आर्थिक सामर्थ्य वाढू लागले व जास्त प्रजा पोसण्याची शक्ती-बुद्धीला काही प्रमाणात संपत्तीची व प्रजावृद्धीची जोड मिळाली, तेव्हा हिंदुस्थानच्या राजकारणात हात घालण्याची शक्ती त्यांच्यांत उत्पन्न झाली. ही शक्ती संधीची वाट पाहत होती व ती संधी राजाराम छत्रपतींच्या मृत्यूनंतर चित्पावनांना सापडली व तिचा त्यांनी यथायोग्य उपयोग केला."{{संदर्भ हवा}} ===पेशवाई=== चित्पावनांचे मूळपुरुष साधारण ३००० वर्षांपूर्वी कोकणात स्थायिक झाले असावेत. उत्तरेतून ६२ कुळे यज्ञाच्या निमित्ताने पैठण, कर्नाटक व अखेर कोकणात आली. [[बाळाजी विश्वनाथ|बाळाजी विश्वनाथाच्या]] इतिहासापासून चित्पावनांच्या इतिहासाची ठळक नोंद मिळते. == राजकारणातील सहभाग== पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या मंत्री मंडळात स्थान मिळवणारे विठ्ठलराव गाडगीळ. पांडुरंग सदाशिव साने हे ज्येष्ठ गांधीवादी. {{वाद}} बहुसंख्य नागरिकांप्रमाणे चित्पावन हेही हिंदुत्वाचे अभिमानी व राष्ट्रीय मनोवृत्तीचे असतात असे मानले जाते. या गटातील काही व्यक्ती पुरोगामी असल्याचेही दिसून येते. गांधीवादी, समाजवादी आणि साम्यवादी अशा विविध विचारसरणी अनुसरणाऱ्या गटांमधे या वर्णातील लोकही सहभागी आहेत,' चित्पावनांमध्ये हिंदुत्ववादी जास्त आहेत असा समज रूढ असल्याचे दिसते.{{संदर्भ हवा}} ===चित्पावनांचा समाजकारण सहभाग=== [[अमरावती]]जवळ तपोवन येथे प्रख्यात समाजसेवी डॉ. शिवाजीराव पटवर्धन यांनी कुष्ठरोग्यांसाठी एक आश्रम काढला होता.<ref>ही Google च्या http://www.rasik.com/cgi_bin/display_book.cgi?bookId=b44500&lang=marathi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304204736/http://www.rasik.com/cgi_bin/display_book.cgi?bookId=b44500&lang=marathi |date=2016-03-04 }} ची कॅश आहे. 19 May 2009 19:07:28 GMT वाजता हे पृष्ठ जसे दिसले होते त्याचा हा स्नॅपशॉट आहे.</ref> [[महात्मा फुले]] यांची सत्यशोधक चळवळीला पुण्यातील चित्पावन भिडेशास्त्री यांनी सर्वतोपरी मदत केली. पुढे लोकमान्य टिळकांचा राजकीय क्षितिजावर उदय झाला त्यांनी आंतरशाखीय विवाहाचे समर्थन केले. स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर यांनी केलेले अस्पृश्यता निवारण कार्य उल्लेखनीय होते. सहभोजन (सर्व जातीय एक पंगत), रत्‍नागिरीत त्यांच्या प्रेरणेने उभे राहिलेले पतित पावन मंदिर सर्व जातीय हिंदूंसाठी खुले असे मंदिर होते. शाळेत सर्व जातीय मुलांना सरमिसळ बसवण्यासाठी सावरकरांनी प्रयत्न केले आणि ते मोठ्या प्रमाणात यशस्वी झाले. भूदान चळवळ करून शेत जमिनीच्या समान वाटपाचा आग्रह धरणारे विनोबा भावे हे एक श्रेष्ठ गांधीवादी नेते होते. सेनापती बापट या नावाने प्रसिद्ध असणारे पांडुरंगराव महादेवराव बापट हे सामजिक चळवळीत अग्रेसर असणार मोठं नाव होत *अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेच्या कामात मोठं योगदान देणारे श्री. यशवंतराव केळकर हे ही कोकणस्थ चित्पावन ब्राह्मण. विवेकानंद शीला स्मारक, कन्याकुमारीच्या उभारणीचं अशक्यप्राय वाटणार काम उभ करणारे एकनाथराव रानडे हे ही कोकणस्थ चित्पावन! *कसबा पेठ मतदार संघाचे माजी आमदार माजी अन्न आणि औषध प्रशासन मंत्री महाराष्ट्र शासन तसेच पुण्याचे विद्यमान खासदार गिरिश बापट, * देवगड-कणकवली मतदार संघाचे माजी आमदार अप्पासाहेब गोगटे तसेच त्यांचे पुतणे माजी आमदार अजितराव गोगटे. ==चित्पावनांच्या संस्था आणि उपक्रम== * [[अपरांत (संस्था)]] * महाराष्ट्र चित्पावन संघ * चित्तपावन सेवा संघ ट्रस्ट * चित्पावन ब्राह्मण संघ * महर्षि शांडिल्य प्रतिष्ठान भारतातील विविध राज्यात तसेच भारताबाहेरही या संस्था कार्यरत आहेत, == प्रसिद्ध चित्पावन == #[[पेशवा]], #[[लोकमान्य टिळक]], #[[स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर]], #[[गोपाळ गणेश आगरकर]], #[[महादेव गोविंद रानडे]], #[[वासुदेव बळवंत फडके]], #[[रमाबाई रानडे]], #[[सेनापती बापट]], #[[नाना फडणवीस]], #[[इरावती कर्वे]], #[[विष्णूशास्त्री कृष्णशास्त्री चिपळूणकर]], #[[गोपाळ कृष्ण गोखले]], #[[बापू गोखले]], #[[आनंदीबाई गोपाळराव जोशी]], #[[धोंडो केशव कर्वे]], #[[चाफेकर बंधू]], #विठ्ठल नरहर गाडगीळ #[[अजित भालचंद्र आगरकर]], #[[माधव आपटे]], #[[मोहन गोखले]], #[[प्रशांत दामले]], #[[विक्रम गोखले]], #[[माधुरी दीक्षित]], #[[धनंजय चंद्रचूड]], **विमलबाई गायकवाड (पूर्वीचे रानडे), बी.जी. चितळे, *[[देवेंद्र फडणवीस]] *परांजपे स्कीमस् चे परांजपे, *संस्कृती कोशकर्ते पं. महादेवशास्त्री जोशी, *ज्ञानकोशकार [[श्रीधर व्यंकटेश केतकर]] शरद पोंक्षे *माजी सरकार्यवाह भय्याजी जोशी, **वामन हरी पेठे, **पु.ना.गाडगीळ, *चितळे उद्योग समूह, *परांजपे बिल्डर, *पेठे लोणचीवाले, *कॅम्लिनचे दांडेकर, *अल आदिल सुपर स्टोअर दुबईचे [[महादेव दातार]], ==हे सुद्धा पहा== * [[चित्पावन आडनावांची यादी]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}}<ref group="१८८० च्या गॅझेटियर चा दुवा">[https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/handle/10973/19585 १८८० च्या गॅझेटियर चा दुवा] 1</ref> ==बाह्य दुवे== *[http://www.chitpavans.in/ चित्पावन डॉट इन] *[http://www.karmarkarfoundationmumbai.org/karmarkar/html/Kulach5.html करमरकर फ़ाउंडेशन, मुंबई] {{बदल}}{{दृष्टिकोन}} [[वर्ग:मराठी ब्राह्मण]] [[वर्ग:ब्राह्मण पोटजाती]] [[वर्ग:हिंदू धर्मामधील जाती]] kdxnoatwoxbvd9b1eq4o6kocg5ugs6k 2686465 2686463 2026-05-28T16:39:10Z Jonathansammy 17110 /* प्रसिद्ध चित्पावन */ विकिलिन्क्स् 2686465 wikitext text/x-wiki [[File:ChitpavaniMarathi.wav|thumb|कर्नाटकातील काही भागात बोलल्या जाणाऱ्या चित्पावनी भाषेचा नमुना]] '''चित्पावन कोकणस्थ ब्राह्मण''' ('''चित्पावन ब्राह्मण''' किंवा '''कोकणस्थ ब्राह्मण''' अर्थात, "[[कोकण|कोकणातील]] रहिवासी ब्राह्मण") हा भारतातील [[महाराष्ट्र]] राज्याच्या किनारपट्टी प्रदेश [[कोकण]]मधील एक [[हिंदू]] [[ब्राह्मण]] समाज आहे. एन्थोवेन या ब्रिटिश समाजशास्त्रज्ञाने 'मुंबई इलाख्यातील जाती' या ग्रंथात १३६ ब्राह्मण पोटजातींची नोंद केली आहे. तर "ज्ञानकोशा'त डॉ. केतकरांनी भारतात ब्राह्मणांच्या ८०० पोटजाती असल्याची नोंद केली आहे. त्यापैकी चित्पावन कोकणस्थ ब्राह्मण ही एक पोटजात आहे.{{संदर्भ हवा}} ==व्युत्पत्ती== [[चित्र:Parshuram.jpg|140px|right]] [[चित्र:परशुरामावतार.JPG|140px|left]] बऱ्याचदा चित्पावन/चित्तपावन या शब्दाचा अर्थ चितेतून पावन झाले आहेत ते असा घेतला जातो. कारण, चित्पावनांना भगवान परशुरामांनी कोकणात आश्रय दिला असे मानले जाते. समुद्रात १४ प्रेते तरंगत होती, परशुरामांनी त्यांना जिवंत केले आणि दीक्षा दिली, तेच चित्पावन ब्राह्मण असे समजले जाते. मात्र, इतिहासाचार्य राजवाडे यांनी चित्पावनांचे मूळपुरुष हे [[अग्नी]] चयन करत व अग्नि (चित्य) चयनाने जे पावन झाले ते '''चित्पावन''', असे वर्णन केले आहे.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.rasik.com/cgi_bin/display_book.cgi?bookId=b44500&lang=marathi|title=मराठी पुस्तक आम्ही चित्पावन, marathi book AmhI chitpAvan AmhI chitpAwan|website=www.rasik.com|access-date=2018-04-10|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204736/http://www.rasik.com/cgi_bin/display_book.cgi?bookId=b44500&lang=marathi|url-status=dead}}</ref> [[File:Chiplun scenery from Parshuram Ghat 03.JPG|thumb|परशुराम घाटातून दिसणारे चिपळूण शहराचे दृश्य]] ===दंतकथा=== [[परशुराम|परशुरामाने]] १४ व्यक्तींना [[कोकण|कोकणा]]त आणून वसविले व त्यांना ब्राह्मण करून घेतले, या दंतकथेची संगती लावली जाते. चित्पावन हे नाव का पडले, याचे ऐतिहासिक दाखले दिले आहेत. ३०८८ वर्षांपूर्वी चित्पावन वसतीसाठी कोकणात आले, असे वि. का. राजवाडे यांचे म्हणणे आहे. क्षितिपावन या शब्दापासून चित्पावन हा शब्द आला आहे असे गो.कृ.मोडक यांनी नोंदविलेले आहे. क्षिती म्हणजे जमीन. ती खणून साफ करणारे असा त्याचा अर्थ आहे. कोकणातील जमीन पूर्वी खाजणी होती.चित्पावन लोकांची वस्ती पूर्वी मुख्यत: खाडीच्या काठी होती. त्या लोकांनी तिथे बांध घालून,पाणी काढून,तिथल्या जमिनी शेतीयोग्य केल्या. त्यांना मळेजमिनी म्हणतात.समुद्र मागे हटवून त्या मिळवलेल्या आहेत हे परशुराम कथेचे तात्पर्य म्हणून सांगता येईल.<ref>भारतीय संस्कृती कोश खंड तिसरा, पृष्ठ ४०२ </ref> अरुण क. घोष यांच्या मतानुसार चित्पावन पोटजात [[सातवाहन_साम्राज्य|सातवाहनाच्या]] काळात निर्माण झाली.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books/about/The_Changing_Indian_Civilization.html?id=gPUtAAAAMAAJ&redir_esc=y|title=The Changing Indian Civilization: A Perspective on India|last=Ghosh|first=Oroon K.|date=1976|publisher=Minerva Associates (Publications)|isbn=9780883865026|language=en}}</ref> अद्यापि संशोधनाने सिद्ध/शास्त्रीय आधार नसलेल्या काही मतांनुसार चित्पावन ब्राह्मणांच्या प्रथा चाली-रीती पूर्वी [[उत्तर प्रदेश]] आणि बिहारी भूमिहार ब्राह्मण [[पंजाब]]चे मोहियाल ब्राह्मण, [[केरळ|केरळातील]] नंबुद्री ब्राह्मण, [[आंध्र प्रदेश|आंध्र प्रदेशा]]तील हव्यक, [[गुजरात|गुजराते]]तील अान्विक, [[उत्तराखंड|उत्तराखंडा]]चे कुमाऊं ब्राह्मण आदींशी मिळत्याजुळत्या आहेत आणि या सर्व समुदायांत परशुरामास विशेष सन्मान आहे.{{संदर्भ हवा}} ==अनुवंशशास्त्र आणि शरीरयष्टी == चित्पावन कुटुंबांचे सर्वसाधारणत: गोरा वर्ण, सडपातळ बांधा, निळे/हिरवे/घारे डोळे, तरतरीत नासिका असे शरीरवर्णन असते.{{संदर्भ हवा}} काही चित्पावन कुटुंबांत क्वचित काळा तसेच सावळा वर्णही आढळून येतो.{{संदर्भ हवा}} (साहू आणि इतर २००६) यांच्या मते चित्पावनांच्या वडिलांच्या बाजूस बऱ्याचदा आढळणारा (Y-DNA), R1a (Y-DNA) हा हेप्लोग्रुप उत्तरी भारतीयांतसुद्धा सामान्यत: आढळतो. याचा अर्थ त्यांच्या प्राचीन पूर्वजांचे एक-समान असणे हे अजूनतरी न उलगडलेले कोडे आहे.{{संदर्भ हवा}} मिडल ईस्टर्न ओरिजिनचा समजला जाणारा J2 (Y-DNA) बऱ्याच उच्चजातीय भारतीयांत आढळतो. (साहू आणि इतर २००६). यांच्या मतानुसार R2 (Y-DNA), L (Y-DNA), आणि H1 (Y-DNA) हेप्लोग्रुपांचे अस्तित्त्व प्राबल्याने मूळचे भारतीय समजल्या जाणाऱ्या आणि पश्चिम व दक्षिण भारतात राहणाऱ्या लोकांत आढळते. [[उत्तरांचल]] राज्याच्या गढवाल प्रभागातील सुमारे १६४९९ फुटावरील रूपकुंड नावाच्या तलावात वादळात सापडलेले अनेक जुने (सुमारे नवव्या शतकातील) मानवी सांगाडे एकत्र सापडले होते त्या सांगाड्यांच्या the Centre for Cellular and Molecular Biology (CCMB), Hyderabad, येथे केल्या गेलेल्या DNA संशोधनानुसार त्यातील तीन नमुन्यांचे DNA चित्पावन ब्राह्मणांशी साधर्म्य असणारे आढळून आले.<ref name="riddle">{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://www.outlookindia.com/article.aspx?225620 | title = Bones Of A Riddle | author = Hari Menon | date = 2004-11-08 | accessdate = 2013-05-31 }}</ref><ref name="twist">{{स्रोत बातमी|title=New Twist to mystery over Roopkund skeletons|दुवा=http://www.hindu.com/2005/01/25/stories/2005012506430300.htm|accessdate=29 May 2013|newspaper=द हिंदू|date=25 January 2005|archive-date=2005-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20050406185228/http://www.hindu.com/2005/01/25/stories/2005012506430300.htm|url-status=dead}}</ref>. ==गोत्रे== चित्पावनांची १४ गोत्रे आहेत. गोत्रांची नावे ही त्या गोत्रांचा मूळपुरुष असलेल्या ऋषींची नावे आहेत. प्रत्येक गोत्रात अनेक उपनामांचा समावेश आहे. काही उपनामे ही एकापेक्षा जास्त गोत्रांत आढळतात.<ref>https://web.archive.org/web/20071227160923/http://www.chitpavans.in/marathi/gotra.htm तारीख २६/५/२००९ १६.५० वाजता घेतेलेला आंतरजालीय संदर्भ</ref> {| class="wikitable" | '''गोत्रे''' || '''प्रवर''' |- |अत्रि || आत्रेयार्चनानसश्यावाश्चेति |- |कपि ||आंगिरसामहीवोरुक्षयसेति |- |काश्यप ||काश्यपावत्सारनैध्रुव |- |कौंडिण्य ||वासिष्ठमैत्रावरुणकौंडिण्येति |- | कौशिक || वैश्वामित्रघमर्षणकौशिकेति |- | गार्ग्य || आंगिरसशैन्यगार्ग्येति |- | जामदग्न्य || भार्गवच्यावनाप्नवानौर्वजामदग्न्येति |- | नित्युंदन || आंगिरसपौरुकुत्स्यत्रासदस्यवेति |- | बाभ्रव्य || वैश्वमित्रदेवरातौदसेति |- | भारद्वाज || आङि्गरसबार्हस्पत्यभारद्वाजेति |- | वत्स || भार्गवच्यवनाप्नवानौर्वजामदग्न्येति |- | वासिष्ठ || वासिष्ठेन्द्रप्रमदाभरद्वस्विति |- | विष्णूवृद्ध || आंगिरसपौरुकुत्स्यत्रासदस्यवेति |- |शाण्डिल्य || शाण्डिल्यासितदेवलेति |} ==सर्व गोत्रे आणि त्यांतील मूळ आडनावे== त्पावनांत १४ गोत्रे आहेत, व मूळ कुळे (आडनावे) ६० समजली जातात. स्थलांतर आणि व्यवसायादी कारणांमुळे मूळ आडनावांत १८व्या शतकानंतर बदल होत जाऊन "टिळक" पंचांगाधारे सुमारे ३५० आडनावे दिसून येतात.<ref name=":0" /> १. [[अत्री]] : आठवले, चितळे, फडके. (एकूण ३) <br> २. [[कपि]] : खांबेटे, जाईल, माईल, लिमये, साने, मराठे (एकूण ६) ३. कश्यप : गानू, गोखले, जोग, लेले, भोपटराव , जोशी ([[हर्णे]], [[मुरुड]]).(एकूण ६)<br> ४. कौंडिण्य : पटवर्धन, फणसे/फणशे. (एकूण २)<br> ५. कौशिक : बरवे (बर्वे), आपटे, गद्रे, खरे, भावे/भाव्ये), वाड. (एकूण ०)<br> ६. गार्ग्य : कर्वे, गाडगीळ, दाबके, माटे, लोंढे. (एकूण ५)<br> ७. भारद्वाज : आचवल, गांधार, घांघुरडे, टेणे, दर्वे, रानडे/रानड्ये, हापसे,ठोसर (एकूण '''८''')<br> ८. [[जमदग्नि]] : कुंटे, मुळे, मुळीक, मुळेकर, पेंडसे. (एकूण ५)<br> ९. नित्युंदन : भाडभोके, वैशंपायन, भिडे. (एकूण ३)<br> १०. बाभ्रव्य : बाळ, बेहरे/बेहेरे.(एकूण २)<br> ११. [[वत्स]] : मालशे, गोरे/गोऱ्हे. (वत्स पंचप्रवर) (एकूण २)<br> १२. वसिष्ठ : ओक, गोगटे, गोवंड्ये, धारू, पोंगशे, बागल. बापट, बोडस, दाते/दात्ये), भाभे, विंझे, साठे/साठये, साठ्ये). (एकूण १२)<br> १३. विष्णूवर्धन : किडमिडे, नेने, परांजपे/परांजप्ये), मेहेंदळे. (एकूण ४)<br> १४. [[शांडिल्य]] : सोमण ,गणपुले, गांगल, डोंगरे, जोशी, दामले, परचुरे, पाटणकर, भाटे, फडणवीस, ताम्हनकर. (एकूण ९?) चित्पावनांची आडनावे यज्ञविषयक कार्यावरून बनली असा सार्वत्रिक सिद्धांत आहे. '''खांडल विप्र महासभा का इतिहास''' या ग्रंथातील सूचीत प्रथम संस्कृत अधिकारनामे व नंतर त्यांचे राजस्थानी व मराठी अपभ्रंश दिले आहेत. ==संस्कृती== [[चित्र:Duniya Na Mane (Hindi) 1937.jpg|left|140px]] सन १९५० च्या पूर्वी असलेल्या पिढ्यांत पुरुषांचा पोषाख मुख्यत्वे उपरणे व धोतर आणि स्त्रियांचा नऊवारी लुगडे असा असे. १९७० नंतरच्या दशकांत त्यांची जागा पुरुषांचा पायजमा किंवा पॅन्ट आणि स्त्रियांची सहावारी साडी यांनी घेतली. चित्पावन समाज महाराष्ट्रातील सामाजिक पुनरुत्थानाच्या विविध चळवळीचे लक्ष्य ठरत आला. सुरुवातीस सौम्य विरोध झाला तरी हा समाज नव्या आधुनिक विचारसरणीला धरून सामाजिक सुधारणा सकारात्मकतेने अमलात आणत गेला. याचा मुख्य परिणाम असा झाला की आज कोकणस्थ स्त्रियाही पुरुषांच्या बरोबरीने जीवनातील सर्व क्षेत्रांत कार्यरत दिसतात.{{संदर्भ हवा}} कुलाबा गॅझेटियरनुसार पेशव्यांच्या काळात अनेक कोकणस्थ कुलाबा जिल्ह्यात स्थायिक झाले. यांच्या स्त्रिया या दिसायला सुंदर असल्याचे जाणवते. हे मध्यम बांध्याचे असतात. हया व्यक्ती मराठी भाषिक आहेत. यांपैकी काही व्यापारी आहेत तर काही सरकारी कर्मचारी, भिक्षुकी करणारे, तर काही धनिक आहेत. यांची घरे माती आणि दगडाची असून घराभोवती बाग दिसते. त्यांचे दैनंदिन अन्न भात, पोळी, भाजी, लोणी, कडधान्ये, दही असे प्रामुख्याने आहे. ते दिवसातून दोनदा भोजन करतात.<ref>http://www.maharashtra.gov.in/pdf/gazeetter_reprint/Kolaba/population_brahmans.html#1</ref> ===कुलदेवता=== [[गुहागर]] येथील [[श्री व्याडेश्वर]] हा कुुलस्वामी तर [[अंबेजोगाई]] येथील [[योगेश्वरी]] भवानी, [[महालक्ष्मी|महालक्ष्मी,]] वज्राई या कोकणस्थांच्या कुलदेवता आहेत. काळभैरव, [[हरिहरेश्वर]], व्याघ्रेश्वर, [[वेळणेश्वर]], लक्ष्मीनृृसिंह, केशवराज, [[परशुराम]], लक्ष्मीकेशव, कोळेश्वर इ. देवताही चित्पावनांच्या कुलदेव व [[कुलदेवता]] आहेत.<ref>दीक्षित म.श्री.,आम्ही चित्पावन,नीलकंठ प्रकाशन,२००३,पृृष्ठ १२५</ref> ===सण=== चैत्र पाडवा,नागपंचमी ,नारळी पौर्णिमा,दसरा,दिवाळी,आषाढी कार्तिकी एकादशी ,मकरसंक्रांत,होळी, रंगपंचमी हे कोकणस्थांचे सर्वसामान्य सण होत.रंगपंचमीचे महत्त्व पेशवाईपासून वाढले आहे,होळीचा सन केवळ एक धार्मिक कार्यक्रम म्हणून केला जाई.<ref>भारतीय संस्कृती कोश खंड तिसरा. पृष्ठ ४०४ </ref> ;नवरात्र [[File:महालक्ष्मी अष्टमी पूजन (नवरात्र).jpg|thumb|महालक्ष्मी अष्टमी पूजन (नवरात्र)]] आश्विन महिन्यात येणाऱ्या नवरात्रातील अष्टमीला कोकणस्थ ब्राह्मणांत घागरी फुंकल्या जातात. सकाळी सोवळ्यात सुवासिनी महालक्ष्मीची पूजा करतात. नवविवाहित स्रिया पाच वर्षपर्यंत खडे आणि दोरक यांची पूजा करतात. तो दोरक नंतर मनगटाला बांधतात. तिन्हीसांजेला महालक्ष्मीचा तांदळाच्या उकडीचा मुखवटा तयार करून देवी उभी करतात. नंतर तिची पूजा करण्यात येते. त्यावेळी देवीची ओटी भरून हा दोरक देवीला अर्पण करतात. धूपाच्या धुराने भरलेल्या घागरी फुंकण्याला संध्याकाळी सुरुवात होते. मध्यरात्री १२ वाजेपर्यंत हा अष्टमीचा खेळ चालतो.{{संदर्भ हवा}} ;संक्रांत [[चित्र:Tilgul kha god god bola.jpg|140px|right]] संक्रांतीचे वाण पदार्थ एका मातीच्या बोळक्यात घातले जातात. त्याला सुगडे असेही म्हणतात. काही ठिकाणी त्यावर मातीची झाकणेही असतात. ही वाणे सवाष्णीला दिली जातात. एक देवाजवळ व एक तुळशीजवळ ठेवले जाते. व मग तीन सवाष्णींना आपल्या घरी बोलावून वाण दिले जाते. काही बायका छोटी बोळकी देतात. काही बायका जरा मोठ्या आकाराची काळ्या रंगाची बोळकी देतात. त्याला 'सुगडे' म्हणतात. बहुतेक कोकणस्थ ब्राह्मणांकडे सुगडे देण्याची प्रथा आहे.{{संदर्भ हवा}} लग्नानंतरची पहिली पाच वर्षे महिला 'पाटावरची वाणे' देतात. म्हणजे संक्रांतीच्या दिवशी सुगडी, तिळगूळ व हळदकुंकू घेतात आणि तीन किंवा पाच सवाष्णींच्या घरी जाऊन त्यांच्या घरांतील देवासमोर पाट मांडून त्यावर या वस्तु ठेवतात. संक्रांतीपासून [[रथसप्तमी|रथसप्तमीपर्यंत]] बायका आपापल्या घरी हळदीकुंकवाचे कार्यक्रम करतात. त्यावेळी आलेल्या स्त्रियांना वस्तु दिल्या जातात. या वस्तु 'लुटल्या' गेल्या असे म्हणायची पद्धत आहे.. पूर्वी काही ठिकाणी 'सोरट' करत असत. 'सोरट'मध्ये वेगवेगळ्या प्रकारच्या वस्तु मांडून ठेवतात व समोरच्या वाडग्यातील चिठ्ठयांमधून एक चिठ्ठी निवडून त्यात असलेली वस्तु त्या सवाष्णीला कुंकू लावून देतात.{{संदर्भ हवा}} ===गौरी-गणपती=== '''गौरी''' [[मूळ]] नक्षत्रावर बसवतात. ते नक्षत्र आणि गौरी आणण्याची वेळ किती वाजल्यापासून किती वाजेपर्यंत आहे हे पंचांगात पाहून गौरी आणल्या जातात. काही ठिकाणी गौरी पाटावर बसवतात. तर काही ठिकाणी हात असलेल्या तर काही ठिकाणी बिनहाताच्या उभ्या गौरी असतात.{{संदर्भ हवा}} कोकणस्थ लोकांमध्ये खडयाच्या गौरी आणतात. एखादी सवाष्ण किंवा मुलगी नदीकाठी, तळ्याकाठी अथवा विहिरीपाशी जाते. पाच किंवा सात खडे ताम्हणात घेते. तेथून खडे वाजत गाजत घरी आणतात. गौरी आणताना ज्या सवाष्णीने किंवा कुमारिकेने ताम्हणात खडे घेतले असतील तिने मुक्याने (न बोलता) चालावे असा रिवाज आहे. खडे घरात आणण्यापूर्वी, ज्या सवाष्णीच्या किंवा मुलीच्या हातात ताम्हण असेल तिच्या पायावर कोमट पाणी घालून, हळदकुंकू लावून, मग तिला घरात घेतात. पाटावर रांगोळी काढून त्यावर तांदुळ पसरून खडे ठेवतात. उभ्या गौरींसाठी खास पातळे व दागिने असतात. गौरींचे दोन मुखवटे असतात. एकीला ज्येष्ठा तर दुसरीला कनिष्ठा म्हणतात. दोन सवाष्णी गौरी घरी आणतात. गौरी आणावयाच्या दिवशी पुढील व मागील दारांपासून ज्या ठिकाणी गौरी बसवायच्या तिथपर्यंत गौरीची पावले काढतात. गौरी आणतेवेळी 'गौरी कशाच्या पाऊली आली ग सोन्यामोत्याच्या पाऊली आली' असे म्हणत गौरी आणतात. एकीने पुढील दारापासून तर दुसरीने मागील दारापासून गौरी आणाव्यात अशी पद्धत आहे. उंबरठ्यावरती धान्य भरून माप ठेवतात. दोन्ही सवाष्णींनी उंबरठ्याच्या एका बाजूला उभे राहून गौरी मापाला चिकटवून माप लवंडून व नंतर त्यांना गणपती, जिवती, दुभत्याचे कपाट, कोठीची खोली, दागिन्यांची पेटी दाखवतात. नंतर गौरी जागेवर बसवतात.{{संदर्भ हवा}} गौरीपुढे तांदळाची व गव्हाची ओटी ठेवतात. खोबऱ्याची वाटी, फळे, कुंकवाचे करंडे ठेवतात. काही बायका गौरींपुढे लाडू, करंज्या, चकल्या इ. ताजे पदार्थ करून ठेवतात. गौरींपुढे दोन बाळे पण ठेवतात. हळदकुंकू, गंध, फूल, अक्षता, दूर्वा, आघाडा, गेजवस्त्र यांनी गौरींची पूजा करतात. त्याच दिवशी पाच स्त्रियांना हळदकुंकू, साखर देतात. दुसऱ्या दिवशी पुरणाचे दिवे करून आरती करतात. गौरी जेवल्यावर गौरीपुढे दोन गोविंद विडे ठेवतात. साधारणपणे पहिल्या दिवशी शेपूची भाजी व भाकरी हे मुख्य पदार्थ व इतर कोणतेही पदार्थ केले जातात. दुसऱ्या दिवशी मुख्यतः घावन-घाटले किंवा पुरणपोळी करतात. तळण, खीर व बाकीचा स्वयंपाक इतर सणाप्रमाणे करतात. तिसऱ्या दिवशी गव्हल्याची खीर, कानवला व दही-भाताचा नैवेद्य हे प्रमुख पदार्थ करतात. तिसऱ्या दिवशी संध्याकाळी चार वाजल्यानंतर केव्हाही गौरींवर अक्षता टाकून गौरी 'उतरवतात' म्हणजे त्यांचे विसर्जन करतात.{{संदर्भ हवा}} ====अनंत चतुर्दशी (भाद्रपद शुद्ध चतुर्दशी)==== '''अनंत चतुर्दशी''' हे व्रत अतिशय बिकट परिस्थिती निर्माण झाली तरच, मागून घेतात. ओळीने चौदा वर्षे हे व्रत करण्याचा प्रघात आहे. सर्व व्रतांमध्ये अनंताचे व्रत कडक आहे. या दिवशी भक्तिभावाने अनंताची पूजा करतात. शुद्ध पाण्याने ताम्रकलश चौरंगावर मांडून त्यास दोन छोटे रूमाल गुंडाळतात. त्यावर [[दर्भ|दर्भाचा]] शेज तयार करून ठेवतात. कलशावरील पात्रात अनंताची प्रतिमा किंवा शाळिग्राम मांडून षोडषोपचारे पूजा करतात. समंत्रक चौदा गाठी मारलेला असा तांबडा रेशमाचा दोरा बनवून त्याचीपण पूजा करतात. पूजा झाल्यावर तो दोरा उजव्या हातात बांधतात. त्यानंतर अनंताची कथा भक्तिभावाने ऐकतात. रात्री मंत्रजागर, गाणी इ. कार्यक्रम करतात. अशा प्रकारे चौदा वर्षे अनंताचे व्रत करतात. त्याने फल प्राप्त होते असा समज आहे. कित्येक ठिकाणी पिढ्यान-पिढ्या हे व्रत केले जाते.{{संदर्भ हवा}} ===बोडण=== {{मुख्य|बोडण}} [[बोडण]] हे धार्मिक कार्य चित्पावन समाजात केले जाते. लग्न, मुंज यांसारखे मंगलकार्य पूर्ण झाल्यानंतर हे व्रत केले जाते. बोडण हा एक हिंदू चित्पावन कोकणस्थ ब्राह्मणातील कुलधर्म, कुलाचार आहे. आपल्या कुळातील चालीप्रमाणे म्हणजेच परंपरेप्रमाणे वार्षिक, त्रैवार्षिक अगर शुभकार्य झाल्यावर बोडण भरतात. बोडण हे शक्यतो मंगळवारी, शुक्रवारी किंवा रविवारी भरतात. चातुर्मास, पौष किंवा चैत्र महिना सोडून हा देवीचा धार्मिक कार्यक्रम एरवी कधीही करता येतो.{{संदर्भ हवा}} तीन किंवा पाच सुवासिनी व एक कुमारिका यांना तेल शिकेकाई देऊन, सुस्नात होऊन सोवळ्याने म्हणजेच रेशमी वस्त्र नेसून सर्व सौभाग्य अलंकार लेऊन येण्यास सांगितले जाते. सर्वांचे पाट गोलाकार मांडून मधोमध एक पाट अगर चौरंग ठेवून ठराविक पद्धतीचीच रांगोळी काढायची असते. बोडण भरण्यास पितळी परातच लागते. ती चौरंगावर ठेवतात. आल्याबरोबर सुवासिनींची व कुमारिकेची तुळशीपुढे पूजा होते. प्रथम तुळशीची पूजा व नंतर आलेल्या महिलांची व कुमारिकेची गरम पाणी व दूध पायावर घालून ओटी भरतात. त्यानंतर लगेच त्या बोडण भरण्यास बसतात.{{संदर्भ हवा}} आपल्या देवघरातील अन्नपूर्णा काढून ती बोडणाच्या परातीत ठेवतात तिची पूजा करण्याआधी, प्रथम सुपारीचा गणपती करून त्याची पंचामृताने पूजा करतात. कणीक साखर घातलेल्या दुधात भिजवून तिचे देवीकरिता छोटे छोटे दागिने करतात. त्या कणकेचेच सिंहासन व दुधासाठी हराडेरा करतात. आरतीसाठी कणकेचे पाच छोटे छोटे दिवेही करतात.{{संदर्भ हवा}} देवीची पूजा घरच्या मुख्य स्त्रीने पंचामृत वापरून करायची असते. देवीभोवती पुरणपोळीवर सर्व पदार्थ वाढून पाच नैवेद्य मांडले जातात. यावेळी नैवेद्यासाठी पुरण घातलेच पाहिजे असा संकेत आहे. नैवेद्य दाखवून कणकेच्या दिव्यांनी दुर्गादेवीची आरती म्हणतात. नंतर ते पाच दिवे परातीत प्रत्येक नैवेद्याजवळ ठेवतात. घरातील दुसरी बाई चांदीच्या संध्येच्या पळीस साखळी गुंडाळून त्याने दुधाची धार सोडून ते दिवे शांत करते. या पूजेसाठी जसे पुरण हवे तसे एक ते दोन भांडी पंचामृतही (दूध, दही, तूप, मध, साखर)आवश्यक मानले जाते. दिवे शांत झाल्यावर देवीवर प्रत्येकी पाच पळ्या दूध व दही घालतात. नंतर घरातील मुख्य स्री सर्वांना बोडणाच्या परातीला हात लावण्यास सांगते. याला बोडण कळवणे म्हणतात. नंतर इतर लोक बोडण कळवण्यास सुरुवात करतात. आधी कुमारिका देवी, पैसा व सुपारी त्या बोडणातून काढते, व नंतर देवीच्या तोंडास पुरण किंवा साखर लावून देवी देवघरात ठेवते. बोडणातले पुरण सवाष्णीच्या हातास लावून त्यांचे हात ’थांबवते’. परातीतील बोडण चमचाभर काढून घेऊन सर्व माणसांना अंगारा म्हणून लावतात. ते बोडण नंतर डब्यात, पातेल्यात घालून गाईस खायला घालतात. ते इतर कोणत्याही जनावरास घालायचे नसते, तसेच टाकून द्यायचे नसते.{{संदर्भ हवा}} ===खानपान=== [[चित्र:Phulka.jpg|140px|right]] कोकणातील रहिवासी असल्याने यांचे मुख्य अन्न तांदूळ, कुळीथ, नाचणी हे आहे. यापासून तयार केलेले अन्नपदार्थ आणि त्यामधे नारळाचा मुबलक वापर हे प्रांतीय उपलब्धतेचे द्योतक आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.gourmetindia.com/Chitpavan-t280.html |title=उकडीचे मोदक,उकडीच्या करंज्या |access-date=2009-08-08 |archive-date=2009-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090808194746/http://www.gourmetindia.com/Chitpavan-t280.html |url-status=dead }}</ref> ===भाषा=== चित्पावनांची स्वतःची [[चित्पावनी बोलीभाषा]] ही कोकणी भाषेची उपबोली होती.<ref>Chitpavani dialect is found in Gazetteer of the Bombay Presidency- Ratnagiri and Sawantwadi Districts, which has been published in 1880.</ref>. १९५० च्या दशकानंतर ह्या भाषेत बोलणाऱ्या महाराष्ट्रातील लोकांची संख्या लक्षणीयरीत्या कमी झालेली असली तरी, आजही गोवा आणि कर्नाटकाच्या दक्षिण कानडा जिल्ह्यातील चित्पावन आपल्या कुटुंबांमध्ये ही बोली टिकवून आहेत. देशावरील बहुतेक चित्पावन ब्राह्मणांनी [[चित्पावनी]] आणि [[कोकणी भाषा|कोकणीचा]] उपयोग सोडून मराठी भाषेचा अवलंब सुरू केला. एके काळी चित्पावन ब्राह्मणांचे [[संस्कृत]] भाषेवरसुद्धा प्रभुत्व असे. चित्पावनी भाषेतील मूळ सानुनासिक उच्चारांचा प्रभाव चित्पावनांच्या मराठी बोलण्यावर आढळतो. अर्थात हा मुद्दा वगळल्यास चित्पावन बोलत असलेली मराठी ही जवळपास प्रमाण मराठी भाषेसारखीच असते. विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून मात्र चित्पावनांनी स्वतःच्या शालेय शिक्षणाकरिता प्राथमिक स्तरापासूनच्या इंग्रजी शिक्षणाचा वापर प्रामुख्याने चालू केला.{{संदर्भ हवा}} ==व्यवसाय आणि अर्थकारण== पेशवाईपूर्व काळात [[कोकण]] विभागात चित्पावन समाज हा मुख्यत्वे स्थानिक समुदाय शेती व भिक्षुकीवर अवलंबून होता. त्यांत अगदी तुरळक प्रमाणात प्रशासकीय जबाबदाऱ्यांचा समावेश असे. पेशवाईच्या काळात थोडा बदल होऊन सरदारकी तसेच सैन्यातील कामे वाढली, प्रशासनातील कारकुनी कामातही वाढ झाली व त्यांच्यावर अवलंबून असलेल्या भिक्षुकांची स्थिती सुधारली. असे असले तरी, सुधारलेल्या स्थितीचा उपयोग करून अपवादात्मक उद्योग व्यवसाय करण्याचे जे प्रयत्‍न झाले ते तात्कालिक स्वरूपाचे ठरले. आर्थिक परिस्थिती जेमतेम असलेला हा चित्पावन समाज पेशवाईनंतर आलेल्या इंग्रजी प्रशासनात इंग्रजी भाषेवर प्रभुत्व मिळवून शासकीय क्षेत्रात रमला. इंग्रजांनीसुद्धा सुरुवातीला थोडा संशय बाळगला तरी लौकरच त्यांना प्रशासनात सामील करून घेतले. चित्पावन समुदायाचे बरेच लोक अर्थक्षेत्रे, विपणन, शिक्षण, स्वयंउद्योग, माहिती तंत्रज्ञान, अभियांत्रिकी आणि वैद्यकीय तसेच मनोरंजनाच्या क्षेत्रांत आढळतात.{{संदर्भ हवा}} ==इतिहास== ===पेशवाई पूर्व=== कोकणात १८०० वर्षांपासून राहात असूनही या गटातील लोकांबद्दल फारशी माहिती उपलब्ध नाही. कोकणस्थांत वेदाध्ययन करून स्नानसंध्येत काल घालवणारे व चरितार्थाकारिता शेती करणारेच पुष्कळ होते.<ref>'कोकण आणि कोकणस्थ' हे चिंतामणराव वैद्य यांनी लिहिलेले आहे.</ref> या संदर्भात वि. का. राजवाडे लिहितात, * "चित्पावनांची उद्योन्मुखता आस्ते आस्ते व क्रमाक्रमानेच होत आली आहे. ३०८८ वर्षांपूर्वी चित्पावनांना परशुरामाने कोकणात आणून बसवले तेव्हा ते फक्त १४ जण होते. शकपूर्व १२०० ते शकोत्तर १२०० पर्यंतच्या २५०० वर्षांत चित्पावनांची लोकसंख्या इतकी थोडी होती की, हिंदुस्थानच्या राजकारणांत हात घालण्याचे सामर्थ्य त्यांच्यात नव्हते. त्यांची लोकसंख्या चार-पाच हजार असावी. प्रजावृद्धी होण्यासारखी त्यांची आर्थिक परिस्थिती नव्हती. शके १२०० नंतर मुसलमानी अमलात लौकिक व्यवहार चित्पावन उचलू लागले, तसतसे त्यांचे आर्थिक सामर्थ्य वाढू लागले व जास्त प्रजा पोसण्याची शक्ती-बुद्धीला काही प्रमाणात संपत्तीची व प्रजावृद्धीची जोड मिळाली, तेव्हा हिंदुस्थानच्या राजकारणात हात घालण्याची शक्ती त्यांच्यांत उत्पन्न झाली. ही शक्ती संधीची वाट पाहत होती व ती संधी राजाराम छत्रपतींच्या मृत्यूनंतर चित्पावनांना सापडली व तिचा त्यांनी यथायोग्य उपयोग केला."{{संदर्भ हवा}} ===पेशवाई=== चित्पावनांचे मूळपुरुष साधारण ३००० वर्षांपूर्वी कोकणात स्थायिक झाले असावेत. उत्तरेतून ६२ कुळे यज्ञाच्या निमित्ताने पैठण, कर्नाटक व अखेर कोकणात आली. [[बाळाजी विश्वनाथ|बाळाजी विश्वनाथाच्या]] इतिहासापासून चित्पावनांच्या इतिहासाची ठळक नोंद मिळते. == राजकारणातील सहभाग== पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या मंत्री मंडळात स्थान मिळवणारे विठ्ठलराव गाडगीळ. पांडुरंग सदाशिव साने हे ज्येष्ठ गांधीवादी. {{वाद}} बहुसंख्य नागरिकांप्रमाणे चित्पावन हेही हिंदुत्वाचे अभिमानी व राष्ट्रीय मनोवृत्तीचे असतात असे मानले जाते. या गटातील काही व्यक्ती पुरोगामी असल्याचेही दिसून येते. गांधीवादी, समाजवादी आणि साम्यवादी अशा विविध विचारसरणी अनुसरणाऱ्या गटांमधे या वर्णातील लोकही सहभागी आहेत,' चित्पावनांमध्ये हिंदुत्ववादी जास्त आहेत असा समज रूढ असल्याचे दिसते.{{संदर्भ हवा}} ===चित्पावनांचा समाजकारण सहभाग=== [[अमरावती]]जवळ तपोवन येथे प्रख्यात समाजसेवी डॉ. शिवाजीराव पटवर्धन यांनी कुष्ठरोग्यांसाठी एक आश्रम काढला होता.<ref>ही Google च्या http://www.rasik.com/cgi_bin/display_book.cgi?bookId=b44500&lang=marathi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304204736/http://www.rasik.com/cgi_bin/display_book.cgi?bookId=b44500&lang=marathi |date=2016-03-04 }} ची कॅश आहे. 19 May 2009 19:07:28 GMT वाजता हे पृष्ठ जसे दिसले होते त्याचा हा स्नॅपशॉट आहे.</ref> [[महात्मा फुले]] यांची सत्यशोधक चळवळीला पुण्यातील चित्पावन भिडेशास्त्री यांनी सर्वतोपरी मदत केली. पुढे लोकमान्य टिळकांचा राजकीय क्षितिजावर उदय झाला त्यांनी आंतरशाखीय विवाहाचे समर्थन केले. स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर यांनी केलेले अस्पृश्यता निवारण कार्य उल्लेखनीय होते. सहभोजन (सर्व जातीय एक पंगत), रत्‍नागिरीत त्यांच्या प्रेरणेने उभे राहिलेले पतित पावन मंदिर सर्व जातीय हिंदूंसाठी खुले असे मंदिर होते. शाळेत सर्व जातीय मुलांना सरमिसळ बसवण्यासाठी सावरकरांनी प्रयत्न केले आणि ते मोठ्या प्रमाणात यशस्वी झाले. भूदान चळवळ करून शेत जमिनीच्या समान वाटपाचा आग्रह धरणारे विनोबा भावे हे एक श्रेष्ठ गांधीवादी नेते होते. सेनापती बापट या नावाने प्रसिद्ध असणारे पांडुरंगराव महादेवराव बापट हे सामजिक चळवळीत अग्रेसर असणार मोठं नाव होत *अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेच्या कामात मोठं योगदान देणारे श्री. यशवंतराव केळकर हे ही कोकणस्थ चित्पावन ब्राह्मण. विवेकानंद शीला स्मारक, कन्याकुमारीच्या उभारणीचं अशक्यप्राय वाटणार काम उभ करणारे एकनाथराव रानडे हे ही कोकणस्थ चित्पावन! *कसबा पेठ मतदार संघाचे माजी आमदार माजी अन्न आणि औषध प्रशासन मंत्री महाराष्ट्र शासन तसेच पुण्याचे विद्यमान खासदार गिरिश बापट, * देवगड-कणकवली मतदार संघाचे माजी आमदार अप्पासाहेब गोगटे तसेच त्यांचे पुतणे माजी आमदार अजितराव गोगटे. ==चित्पावनांच्या संस्था आणि उपक्रम== * [[अपरांत (संस्था)]] * महाराष्ट्र चित्पावन संघ * चित्तपावन सेवा संघ ट्रस्ट * चित्पावन ब्राह्मण संघ * महर्षि शांडिल्य प्रतिष्ठान भारतातील विविध राज्यात तसेच भारताबाहेरही या संस्था कार्यरत आहेत, == प्रसिद्ध चित्पावन == #[[पेशवा]], #[[लोकमान्य टिळक]], #[[स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर]], #[[गोपाळ गणेश आगरकर]], #[[महादेव गोविंद रानडे]], #[[वासुदेव बळवंत फडके]], #[[रमाबाई रानडे]], #[[सेनापती बापट]], #[[नाना फडणवीस]], #[[इरावती कर्वे]], #[[विष्णूशास्त्री कृष्णशास्त्री चिपळूणकर]], #[[गोपाळ कृष्ण गोखले]], #[[बापू गोखले]], #[[आनंदीबाई गोपाळराव जोशी]], #[[धोंडो केशव कर्वे]], #[[चाफेकर बंधू]], #[[विठ्ठल नरहर गाडगीळ]] #[[अजित भालचंद्र आगरकर]], #[[माधव आपटे]], #[[मोहन गोखले]], #[[प्रशांत दामले]], #[[विक्रम गोखले]], #[[माधुरी दीक्षित]], #[[धनंजय चंद्रचूड]], **[[विमलबाई गायकवाड]] (पूर्वीचे रानडे), *बी.जी. चितळे, *परांजपे स्कीमस् चे परांजपे, *संस्कृती कोशकर्ते पं. [[महादेवशास्त्री जोशी]], *ज्ञानकोशकार [[श्रीधर व्यंकटेश केतकर]] [[शरद पोंक्षे]] *माजी सरकार्यवाह भय्याजी जोशी, **[[वामन हरी पेठे]], **[[पु.ना.गाडगीळ]], *चितळे उद्योग समूह, *[[परांजपे बिल्डर]], *पेठे लोणचीवाले, *कॅम्लिनचे दांडेकर, *अल आदिल सुपर स्टोअर दुबईचे [[महादेव दातार]], ==हे सुद्धा पहा== * [[चित्पावन आडनावांची यादी]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}}<ref group="१८८० च्या गॅझेटियर चा दुवा">[https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/handle/10973/19585 १८८० च्या गॅझेटियर चा दुवा] 1</ref> ==बाह्य दुवे== *[http://www.chitpavans.in/ चित्पावन डॉट इन] *[http://www.karmarkarfoundationmumbai.org/karmarkar/html/Kulach5.html करमरकर फ़ाउंडेशन, मुंबई] {{बदल}}{{दृष्टिकोन}} [[वर्ग:मराठी ब्राह्मण]] [[वर्ग:ब्राह्मण पोटजाती]] [[वर्ग:हिंदू धर्मामधील जाती]] tme36fa0wig8rimrdu93ffildzegsmj 0 66637 2686526 2407433 2026-05-29T02:45:27Z संतोष गोरे 135680 2686526 wikitext text/x-wiki '''जवसाची चटणी''' ही [[जवस|जवसापासून]] बनवलेली आणि प्रामुख्याने [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]] व [[भारतीय उपखंड|भारतीय उपखंडात]] प्रचलित असलेली [[चटणी]] आहे. ==गुणधर्म== जवस हे आरोग्यासाठी उपयोगी मानले जाते. जवस खाल्याने हाडांना बळकटी येतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dainikprabhat.com/benefits-of-eating-barley/|title=#healthtips : जवस खाण्याचे फायदे|date=2019-11-30|website=Dainik Prabhat|language=en-US|access-date=2021-06-02}}</ref>त्यामुळे आहारात जवसाची चटणी समाविष्ट केली जाते. == दुष्परिणाम == * जवसाच्या तेलाने खालील एलर्जीची लक्षणे उद्भवू शकतात: खाज सुटणारे तळवे आणि डोळे, पुळ्या, मळमळ किंवा उलट्या. * [[मधुमेह|मधुमेहात]] अँटीडायबेटिक औषधांसह घेतलेल्या जवसामुळे रक्तातील साखर धोकादायक पातळीवर कमी होऊ शकते. * जवसाने आतड्यातील काम वेगाने होते. जास्त जवस खाल्ल्यास शौचास होते. जवस शक्यतो पुरुषांपेक्षा महिलांसाठीच जास्त फायदेशीर ठरतात. {{विस्तार}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:खाद्यपदार्थ]] [[वर्ग:पाककृती]] hw7fjcitfvi1mx2o2hveg6g1sr4cb29 0 69728 2686601 2087834 2026-05-29T06:48:56Z अभय नातू 206 /* चित्रपट कारकीर्द */ 2686601 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = भूमिका चावला | चित्र = Bhumika.Chawla.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = रचना चावला | जन्म_दिनांक = [[ऑगस्ट २१]], [[इ.स. १९७८|१९७८]] | जन्म_स्थान = नवी दिल्ली, [[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय (चित्रपट) | राष्ट्रीयत्व = | भाषा = [[तमिळ भाषा|तमिळ]]<br />[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]<br />[[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] | कारकीर्द_काळ = | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''भूमिका चावला''' ([[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]]: Bhumika Chawla ; [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]: భూమిక చావ్లా ; [[तमिळ भाषा|तमिळ]]: பூமிகா சாவ்லா ; [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]]: ഭൂമിക ചാവ്‌ല) ([[ऑगस्ट २१]], [[इ.स. १९७८|१९७८]], [[नवी दिल्ली]]) या नावाने ओळखली जाणारी '''रचना चावला''' ही [[तमिळ भाषा|तमिळ]], [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]], [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] चित्रपटांतील अभिनेत्री आहे. २००० सालचा तेलुगू चित्रपट युवकुडु या चित्रपटातून तिने चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले. त्यानंतर तिने तेलुगूसोबतच मल्याळम, तमिळ, हिंदी, पंजाबी व भोजपुरी भाषांतील चित्रपटांत काम केले. ती तिच्या कुशी, तेरे नाम, मिसाम्मा, सत्यभामा आणि गांधी माय फादर या चित्रपटांतील भूमिकांसाठी विशेष नावाजली जाते. भूमिकेचा जन्म दिल्लीतील एका पंजाबी कुटुंबात झाला. तिने दिल्लीतून शिक्षण पूर्ण केले. मॉडेलिंग व चित्रपटात काम करण्यासाठी ती पुढे [[मुंबई]]त हलली. {{अनुवाद|en}} == चित्रपट कारकीर्द == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! वर्ष (इ.स.) !! चित्रपट !! भूमिका/व्यक्तिरेखा !! भाषा !! टिपा |- | २००० || [[युवकुडू (२००० चित्रपट)|युवकुडू]] || सिंधू || [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]] || |- |rowspan=3| २००१ || [[बद्री (चित्रपट)|बद्री]] || जानकी || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[खुशी (२००१ चित्रपट)|खुशी]] || मधुमिता || तेलुगू || [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार (तेलुगू)|फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार (तेलुगू)]] |- | [[स्नेहमंते इदेरा|स्नेहमंते इदेरा]] || युवराणी पद्मिनी || तेलुगू || |- |rowspan=2| २००२ || [[रोजा कूट्टम|रोजा कूट्टम]] || मॅनो || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[वासू (२००२ चित्रपट)|वासू]] || दीप्ती || तेलुगू || |- |rowspan=5| २००३ || [[ओक्काडू|ओक्काडू]] || स्वप्ना रेड्डी || तेलुगू || |- | [[मिस्सम्मा (२००३ चित्रपट)|मिस्सम्मा]] || मेघना || तेलुगू || [[नंदी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)|नंदी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] |- | [[सिंहाद्री (२००३ चित्रपट)|सिंहाद्री]] || इंदू || तेलुगू || |- | [[तेरे नाम|तेरे नाम]] || निर्जरा भारद्वाज || [[हिंदी भाषा|हिंदी]] || [[झी सिने पुरस्कार - सर्वोत्तम महिला पदार्पण|झी सिने पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट पदार्पण अभिनेत्री)]]<br />नामांकित - [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार|फिल्मफेअर पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]]<br />नामांकित - [[स्टार स्क्रीन पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)|स्टार स्क्रीन पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] |- | [[आडंते अडॉ टाइप|आडंते अडॉ टाइप]] || || तेलुगू || पाहुणी कलाकार |- |rowspan=4| २००४ || [[रन (२००४ चित्रपट)|रन]] || जान्हवी चौधरी || हिंदी || |- | [[सांबा (२००४ चित्रपट)|सांबा]] || नंदू || तेलुगू || |- | [[ना ऑटोग्राफ|ना ऑटोग्राफ]] || दिव्या || तेलुगू || [[सिनेमा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - ज्युरी)|सिनेमा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - ज्युरी)]] |- | [[दिलने जिसे अपना कहा|दिलने जिसे अपना कहा]] || धानी || हिंदी || |- |rowspan=3| २००५ || [[सिलसिले (२००५ चित्रपट)|सिलसिले]] || झिया राव || हिंदी || |- | [[दिल जो भी कहे|दिल जो भी कहे]] || डॉ. गायत्री पांडे || हिंदी || |- | [[जय चिरंजीवा|जय चिरंजीवा]] || नीलिमा || तेलुगू || |- |rowspan=3| २००६ || [[सिलुनू ओरू कादल|सिलुनू ओरू कादल]] || ऐश्वर्या || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[फॅमिली - टाइज ऑफ ब्लड|फॅमिली - टाइज ऑफ ब्लड]] || डॉ. कविता || हिंदी || |- | [[मायाबजार (२००६ चित्रपट)|मायाबजार]] || अनुपमा || तेलुगू || |- |rowspan=4| २००७ || [[गांधी, माय फादर|गांधी, माय फादर]] || गुलाब गांधी || हिंदी || |- | [[सत्यभामा (२००७ चित्रपट)|सत्यभामा]] || सत्यभामा || तेलुगू || [[नंदी विशेष ज्युरी पुरस्कार|नंदी विशेष ज्युरी पुरस्कार]] |- | [[गंगोत्री (चित्रपट)|गंगोत्री]] || गंगोत्री || [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] || |- | [[अनसूया (चित्रपट)|अनसूया]] || अनसूया || तेलुगू || |- |rowspan=3| २००८ || [[स्वागतम् (चित्रपट)|स्वागतम्]] || विद्या के.के. || तेलुगू || |- | [[मल्लेपुव्वू|मल्लेपुव्वू]] || मल्लेश्वरी कन्नेगंटी (मल्ली) || तेलुगू || |- | [[यारियां (२००८ चित्रपट)|यारियां]] || सिमरन || [[पंजाबी भाषा|पंजाबी]] || |- |rowspan=10| २००९ || [[भ्रमरम्|भ्रमरम्]] || जया || [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] || |- | [[ना स्टाइल वीरू|ना स्टाइल वीरू]] || पार्वती || तेलुगू || |- | [[अमरावती (२००९ चित्रपट)|अमरावती]] || || तेलुगू || पोस्ट-प्रॉडक्शन |- | [[यागम्|यागम्]] || || तेलुगू || चित्रीकरण सुरू |- | [[सिनम्|सिनम्]] || || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || चित्रीकरण सुरू |- | [[कोट्टा बंधम्|कोट्टा बंधम्]] || || तेलुगू || चित्रीकरण सुरू |- | [[कलवडिया पोझुदुगल|कलवडिया पोझुदुगल]] || जयंती || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || चित्रीकरण सुरू |- | [[भीष्म (चित्रपट)|भीष्म]] || || तेलुगू || चित्रीकरण सुरू |- | [[नाम (२००९ चित्रपट)|नाम]] || पूजा || हिंदी || चित्रीकरण सुरू |- | [[क्लासमेट्स (२००९ चित्रपट)|क्लासमेट्स]] || || हिंदी || चित्रीकरण सुरू |- | rowspan=3| २०१०|| [[मा (२०१० चित्रपट)|मा]] || || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || चित्रीकरण सुरू |- | [[अलिवेलू मांगा|अलिवेलू मांगा]] || अलिवेलू मांगा || तेलुगू || चित्रीकरण सुरू |} {{DEFAULTSORT:चावला,भूमिका}} [[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९७८ मधील जन्म]] 8uhblyv60wk0rpkhna4hlvhmymhoppg 2686602 2686601 2026-05-29T06:50:43Z अभय नातू 206 /* चित्रपट कारकीर्द */ 2686602 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = भूमिका चावला | चित्र = Bhumika.Chawla.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = रचना चावला | जन्म_दिनांक = [[ऑगस्ट २१]], [[इ.स. १९७८|१९७८]] | जन्म_स्थान = नवी दिल्ली, [[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय (चित्रपट) | राष्ट्रीयत्व = | भाषा = [[तमिळ भाषा|तमिळ]]<br />[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]<br />[[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] | कारकीर्द_काळ = | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''भूमिका चावला''' ([[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]]: Bhumika Chawla ; [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]: భూమిక చావ్లా ; [[तमिळ भाषा|तमिळ]]: பூமிகா சாவ்லா ; [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]]: ഭൂമിക ചാവ്‌ല) ([[ऑगस्ट २१]], [[इ.स. १९७८|१९७८]], [[नवी दिल्ली]]) या नावाने ओळखली जाणारी '''रचना चावला''' ही [[तमिळ भाषा|तमिळ]], [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]], [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] चित्रपटांतील अभिनेत्री आहे. २००० सालचा तेलुगू चित्रपट युवकुडु या चित्रपटातून तिने चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले. त्यानंतर तिने तेलुगूसोबतच मल्याळम, तमिळ, हिंदी, पंजाबी व भोजपुरी भाषांतील चित्रपटांत काम केले. ती तिच्या कुशी, तेरे नाम, मिसाम्मा, सत्यभामा आणि गांधी माय फादर या चित्रपटांतील भूमिकांसाठी विशेष नावाजली जाते. भूमिकेचा जन्म दिल्लीतील एका पंजाबी कुटुंबात झाला. तिने दिल्लीतून शिक्षण पूर्ण केले. मॉडेलिंग व चित्रपटात काम करण्यासाठी ती पुढे [[मुंबई]]त हलली. {{अनुवाद|en}} == चित्रपट कारकीर्द == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! वर्ष (इ.स.) !! चित्रपट !! भूमिका/व्यक्तिरेखा !! भाषा !! टिपा |- | २००० || [[युवकुडू (२००० चित्रपट)|युवकुडू]] || सिंधू || [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]] || |- |rowspan=3| २००१ || [[बद्री (चित्रपट)|बद्री]] || जानकी || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[खुशी (२००१ चित्रपट)|खुशी]] || मधुमिता || तेलुगू || [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार (तेलुगू)|फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार (तेलुगू)]] |- | [[स्नेहमंते इदेरा|स्नेहमंते इदेरा]] || युवराणी पद्मिनी || तेलुगू || |- |rowspan=2| २००२ || [[रोजा कूट्टम|रोजा कूट्टम]] || मॅनो || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[वासू (२००२ चित्रपट)|वासू]] || दीप्ती || तेलुगू || |- |rowspan=5| २००३ || [[ओक्काडू|ओक्काडू]] || स्वप्ना रेड्डी || तेलुगू || |- | [[मिस्सम्मा (२००३ चित्रपट)|मिस्सम्मा]] || मेघना || तेलुगू || [[नंदी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)|नंदी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] |- | [[सिंहाद्री (२००३ चित्रपट)|सिंहाद्री]] || इंदू || तेलुगू || |- | [[तेरे नाम|तेरे नाम]] || निर्जरा भारद्वाज || [[हिंदी भाषा|हिंदी]] || [[झी सिने पुरस्कार - सर्वोत्तम महिला पदार्पण|झी सिने पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट पदार्पण अभिनेत्री)]]<br />नामांकित - [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार|फिल्मफेअर पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]]<br />नामांकित - [[स्टार स्क्रीन पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)|स्टार स्क्रीन पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] |- | [[आडंते अडॉ टाइप|आडंते अडॉ टाइप]] || || तेलुगू || पाहुणी कलाकार |- |rowspan=4| २००४ || [[रन (२००४ चित्रपट)|रन]] || जान्हवी चौधरी || हिंदी || |- | [[सांबा (२००४ चित्रपट)|सांबा]] || नंदू || तेलुगू || |- | [[ना ऑटोग्राफ|ना ऑटोग्राफ]] || दिव्या || तेलुगू || [[सिनेमा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - ज्युरी)|सिनेमा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - ज्युरी)]] |- | [[दिलने जिसे अपना कहा|दिलने जिसे अपना कहा]] || धानी || हिंदी || |- |rowspan=3| २००५ || [[सिलसिले (२००५ चित्रपट)|सिलसिले]] || झिया राव || हिंदी || |- | [[दिल जो भी कहे|दिल जो भी कहे]] || डॉ. गायत्री पांडे || हिंदी || |- | [[जय चिरंजीवा|जय चिरंजीवा]] || नीलिमा || तेलुगू || |- |rowspan=3| २००६ || [[सिलुनू ओरू कादल|सिलुनू ओरू कादल]] || ऐश्वर्या || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[फॅमिली - टाइज ऑफ ब्लड|फॅमिली - टाइज ऑफ ब्लड]] || डॉ. कविता || हिंदी || |- | [[मायाबजार (२००६ चित्रपट)|मायाबजार]] || अनुपमा || तेलुगू || |- |rowspan=4| २००७ || [[गांधी, माय फादर|गांधी, माय फादर]] || गुलाब गांधी || हिंदी || |- | [[सत्यभामा (२००७ चित्रपट)|सत्यभामा]] || सत्यभामा || तेलुगू || [[नंदी विशेष ज्युरी पुरस्कार|नंदी विशेष ज्युरी पुरस्कार]] |- | [[गंगोत्री (चित्रपट)|गंगोत्री]] || गंगोत्री || [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] || |- | [[अनसूया (चित्रपट)|अनसूया]] || अनसूया || तेलुगू || |- |rowspan=3| २००८ || [[स्वागतम् (चित्रपट)|स्वागतम्]] || विद्या के.के. || तेलुगू || |- | [[मल्लेपुव्वू|मल्लेपुव्वू]] || मल्लेश्वरी कन्नेगंटी (मल्ली) || तेलुगू || |- | [[यारियां (२००८ चित्रपट)|यारियां]] || सिमरन || [[पंजाबी भाषा|पंजाबी]] || |- |rowspan=10| २००९ || [[भ्रमरम्|भ्रमरम्]] || जया || [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] || |- | [[ना स्टाइल वीरू|ना स्टाइल वीरू]] || पार्वती || तेलुगू || |- | [[अमरावती (२००९ चित्रपट)|अमरावती]] || अमरावती || तेलुगू || |- | [[यागम्|यागम्]] || साची || तेलुगू || |- | [[सिनम्|सिनम्]] || || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[कोट्टा बंधम्|कोट्टा बंधम्]] || || तेलुगू || |- | [[कलवडिया पोझुदुगल|कलवडिया पोझुदुगल]] || जयंती || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[भीष्म (चित्रपट)|भीष्म]] || || तेलुगू || |- | [[नाम (२००९ चित्रपट)|नाम]] || पूजा || हिंदी || |- | [[क्लासमेट्स (२००९ चित्रपट)|क्लासमेट्स]] || || हिंदी || |- | rowspan=2| २०१०|| [[मा (२०१० चित्रपट)|मा]] || || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[अलिवेलू मांगा|अलिवेलू मांगा]] || अलिवेलू मांगा || तेलुगू || |- | २०११ || [[बॉडीगार्ड (२०११ चित्रपट)|बॉडीगार्ड]] || छाया || हिंदी || |- | २०१२ || [[दम दम डोल|दम दम डोल]] || || तेलुगू || |- | २०१४ || [[मॅडम इन चीफ|मॅडम इन चीफ]] || || हिंदी || |- | २०१७ || [[गौतमीपुत्र सातकर्णी (चित्रपट)|गौतमीपुत्र सातकर्णी]] || वासिष्ठी देवी || तेलुगू || |- | २०१९ || [[कुरुक्षेत्र (२०१९ चित्रपट)|कुरुक्षेत्र]] || सुभद्रा || कन्नड || |- | २०२४ || [[नारायण (चित्रपट)|नारायण]] || || तेलुगू || |} {{DEFAULTSORT:चावला,भूमिका}} [[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९७८ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] izkueoe98u5gmtt9drwj4rsa75toxp1 2686603 2686602 2026-05-29T06:51:31Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686603 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = भूमिका चावला | चित्र = Bhumika.Chawla.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = रचना चावला | जन्म_दिनांक = [[ऑगस्ट २१]], [[इ.स. १९७८|१९७८]] | जन्म_स्थान = नवी दिल्ली, [[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय (चित्रपट) | राष्ट्रीयत्व = | भाषा = [[तमिळ भाषा|तमिळ]]<br />[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]<br />[[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] | कारकीर्द_काळ = | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''भूमिका चावला''' ([[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]]: Bhumika Chawla ; [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]: భూమిక చావ్లా ; [[तमिळ भाषा|तमिळ]]: பூமிகா சாவ்லா ; [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]]: ഭൂമിക ചാവ്‌ല) ([[ऑगस्ट २१]], [[इ.स. १९७८|१९७८]], [[नवी दिल्ली]]) या नावाने ओळखली जाणारी '''रचना चावला''' ही [[तमिळ भाषा|तमिळ]], [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]], [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] चित्रपटांतील अभिनेत्री आहे. २००० सालचा तेलुगू चित्रपट युवकुडु या चित्रपटातून तिने चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले. त्यानंतर तिने तेलुगूसोबतच मल्याळम, तमिळ, हिंदी, पंजाबी व भोजपुरी भाषांतील चित्रपटांत काम केले. ती तिच्या कुशी, तेरे नाम, मिसाम्मा, सत्यभामा आणि गांधी माय फादर या चित्रपटांतील भूमिकांसाठी विशेष नावाजली जाते. भूमिकेचा जन्म दिल्लीतील एका पंजाबी कुटुंबात झाला. तिने दिल्लीतून शिक्षण पूर्ण केले. मॉडेलिंग व चित्रपटात काम करण्यासाठी ती पुढे [[मुंबई]]त हलली. {{अनुवाद|en}} == चित्रपट कारकीर्द == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! वर्ष (इ.स.) !! चित्रपट !! भूमिका/व्यक्तिरेखा !! भाषा !! टिपा |- | २००० || [[युवकुडू (२००० चित्रपट)|युवकुडू]] || सिंधू || [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]] || |- |rowspan=3| २००१ || [[बद्री (चित्रपट)|बद्री]] || जानकी || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[खुशी (२००१ चित्रपट)|खुशी]] || मधुमिता || तेलुगू || [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार (तेलुगू)|फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार (तेलुगू)]] |- | [[स्नेहमंते इदेरा|स्नेहमंते इदेरा]] || युवराणी पद्मिनी || तेलुगू || |- |rowspan=2| २००२ || [[रोजा कूट्टम|रोजा कूट्टम]] || मॅनो || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[वासू (२००२ चित्रपट)|वासू]] || दीप्ती || तेलुगू || |- |rowspan=5| २००३ || [[ओक्काडू|ओक्काडू]] || स्वप्ना रेड्डी || तेलुगू || |- | [[मिस्सम्मा (२००३ चित्रपट)|मिस्सम्मा]] || मेघना || तेलुगू || [[नंदी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)|नंदी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] |- | [[सिंहाद्री (२००३ चित्रपट)|सिंहाद्री]] || इंदू || तेलुगू || |- | [[तेरे नाम|तेरे नाम]] || निर्जरा भारद्वाज || [[हिंदी भाषा|हिंदी]] || [[झी सिने पुरस्कार - सर्वोत्तम महिला पदार्पण|झी सिने पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट पदार्पण अभिनेत्री)]]<br />नामांकित - [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार|फिल्मफेअर पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]]<br />नामांकित - [[स्टार स्क्रीन पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)|स्टार स्क्रीन पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] |- | [[आडंते अडॉ टाइप|आडंते अडॉ टाइप]] || || तेलुगू || पाहुणी कलाकार |- |rowspan=4| २००४ || [[रन (२००४ चित्रपट)|रन]] || जान्हवी चौधरी || हिंदी || |- | [[सांबा (२००४ चित्रपट)|सांबा]] || नंदू || तेलुगू || |- | [[ना ऑटोग्राफ|ना ऑटोग्राफ]] || दिव्या || तेलुगू || [[सिनेमा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - ज्युरी)|सिनेमा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - ज्युरी)]] |- | [[दिलने जिसे अपना कहा|दिलने जिसे अपना कहा]] || धानी || हिंदी || |- |rowspan=3| २००५ || [[सिलसिले (२००५ चित्रपट)|सिलसिले]] || झिया राव || हिंदी || |- | [[दिल जो भी कहे|दिल जो भी कहे]] || डॉ. गायत्री पांडे || हिंदी || |- | [[जय चिरंजीवा|जय चिरंजीवा]] || नीलिमा || तेलुगू || |- |rowspan=3| २००६ || [[सिलुनू ओरू कादल|सिलुनू ओरू कादल]] || ऐश्वर्या || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[फॅमिली - टाइज ऑफ ब्लड|फॅमिली - टाइज ऑफ ब्लड]] || डॉ. कविता || हिंदी || |- | [[मायाबजार (२००६ चित्रपट)|मायाबजार]] || अनुपमा || तेलुगू || |- |rowspan=4| २००७ || [[गांधी, माय फादर|गांधी, माय फादर]] || गुलाब गांधी || हिंदी || |- | [[सत्यभामा (२००७ चित्रपट)|सत्यभामा]] || सत्यभामा || तेलुगू || [[नंदी विशेष ज्युरी पुरस्कार|नंदी विशेष ज्युरी पुरस्कार]] |- | [[गंगोत्री (चित्रपट)|गंगोत्री]] || गंगोत्री || [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] || |- | [[अनसूया (चित्रपट)|अनसूया]] || अनसूया || तेलुगू || |- |rowspan=3| २००८ || [[स्वागतम् (चित्रपट)|स्वागतम्]] || विद्या के.के. || तेलुगू || |- | [[मल्लेपुव्वू|मल्लेपुव्वू]] || मल्लेश्वरी कन्नेगंटी (मल्ली) || तेलुगू || |- | [[यारियां (२००८ चित्रपट)|यारियां]] || सिमरन || [[पंजाबी भाषा|पंजाबी]] || |- |rowspan=10| २००९ || [[भ्रमरम्|भ्रमरम्]] || जया || [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] || |- | [[ना स्टाइल वीरू|ना स्टाइल वीरू]] || पार्वती || तेलुगू || |- | [[अमरावती (२००९ चित्रपट)|अमरावती]] || अमरावती || तेलुगू || |- | [[यागम्|यागम्]] || साची || तेलुगू || |- | [[सिनम्|सिनम्]] || || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[कोट्टा बंधम्|कोट्टा बंधम्]] || || तेलुगू || |- | [[कलवडिया पोझुदुगल|कलवडिया पोझुदुगल]] || जयंती || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[भीष्म (चित्रपट)|भीष्म]] || || तेलुगू || |- | [[नाम (२००९ चित्रपट)|नाम]] || पूजा || हिंदी || |- | [[क्लासमेट्स (२००९ चित्रपट)|क्लासमेट्स]] || || हिंदी || |- | rowspan=2| २०१०|| [[मा (२०१० चित्रपट)|मा]] || || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[अलिवेलू मांगा|अलिवेलू मांगा]] || अलिवेलू मांगा || तेलुगू || |- | २०११ || [[बॉडीगार्ड (२०११ चित्रपट)|बॉडीगार्ड]] || छाया || हिंदी || |- | २०१२ || [[दम दम डोल|दम दम डोल]] || || तेलुगू || |- | २०१४ || [[मॅडम इन चीफ|मॅडम इन चीफ]] || || हिंदी || |- | २०१७ || [[गौतमीपुत्र सातकर्णी (चित्रपट)|गौतमीपुत्र सातकर्णी]] || वासिष्ठी देवी || तेलुगू || |- | २०१९ || [[कुरुक्षेत्र (२०१९ चित्रपट)|कुरुक्षेत्र]] || सुभद्रा || कन्नड || |- | २०२४ || [[नारायण (चित्रपट)|नारायण]] || || तेलुगू || |} {{DEFAULTSORT:चावला,भूमिका}} [[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९७८ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] f31cg4hg0s026fozk8dg5uue3z27yb4 2686604 2686603 2026-05-29T06:51:41Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686604 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = भूमिका चावला | चित्र = Bhumika.Chawla.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = रचना चावला | जन्म_दिनांक = [[ऑगस्ट २१]], [[इ.स. १९७८|१९७८]] | जन्म_स्थान = नवी दिल्ली, [[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय (चित्रपट) | राष्ट्रीयत्व = | भाषा = [[तमिळ भाषा|तमिळ]]<br />[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]<br />[[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] | कारकीर्द_काळ = | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''भूमिका चावला''' ([[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]]: Bhumika Chawla ; [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]: భూమిక చావ్లా ; [[तमिळ भाषा|तमिळ]]: பூமிகா சாவ்லா ; [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]]: ഭൂമിക ചാവ്‌ല) ([[ऑगस्ट २१]], [[इ.स. १९७८|१९७८]], [[नवी दिल्ली]]) या नावाने ओळखली जाणारी '''रचना चावला''' ही [[तमिळ भाषा|तमिळ]], [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]], [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] चित्रपटांतील अभिनेत्री आहे. २००० सालचा तेलुगू चित्रपट युवकुडु या चित्रपटातून तिने चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले. त्यानंतर तिने तेलुगूसोबतच मल्याळम, तमिळ, हिंदी, पंजाबी व भोजपुरी भाषांतील चित्रपटांत काम केले. ती तिच्या कुशी, तेरे नाम, मिसाम्मा, सत्यभामा आणि गांधी माय फादर या चित्रपटांतील भूमिकांसाठी विशेष नावाजली जाते. भूमिकेचा जन्म दिल्लीतील एका पंजाबी कुटुंबात झाला. तिने दिल्लीतून शिक्षण पूर्ण केले. मॉडेलिंग व चित्रपटात काम करण्यासाठी ती पुढे [[मुंबई]]त हलली. {{अनुवाद|en}} == चित्रपट कारकीर्द == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! वर्ष (इ.स.) !! चित्रपट !! भूमिका/व्यक्तिरेखा !! भाषा !! टिपा |- | २००० || [[युवकुडू (२००० चित्रपट)|युवकुडू]] || सिंधू || [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]] || |- |rowspan=3| २००१ || [[बद्री (चित्रपट)|बद्री]] || जानकी || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[खुशी (२००१ चित्रपट)|खुशी]] || मधुमिता || तेलुगू || [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार (तेलुगू)|फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार (तेलुगू)]] |- | [[स्नेहमंते इदेरा|स्नेहमंते इदेरा]] || युवराणी पद्मिनी || तेलुगू || |- |rowspan=2| २००२ || [[रोजा कूट्टम|रोजा कूट्टम]] || मॅनो || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[वासू (२००२ चित्रपट)|वासू]] || दीप्ती || तेलुगू || |- |rowspan=5| २००३ || [[ओक्काडू|ओक्काडू]] || स्वप्ना रेड्डी || तेलुगू || |- | [[मिस्सम्मा (२००३ चित्रपट)|मिस्सम्मा]] || मेघना || तेलुगू || [[नंदी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)|नंदी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] |- | [[सिंहाद्री (२००३ चित्रपट)|सिंहाद्री]] || इंदू || तेलुगू || |- | [[तेरे नाम|तेरे नाम]] || निर्जरा भारद्वाज || [[हिंदी भाषा|हिंदी]] || [[झी सिने पुरस्कार - सर्वोत्तम महिला पदार्पण|झी सिने पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट पदार्पण अभिनेत्री)]]<br />नामांकित - [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार|फिल्मफेअर पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]]<br />नामांकित - [[स्टार स्क्रीन पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)|स्टार स्क्रीन पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] |- | [[आडंते अडॉ टाइप|आडंते अडॉ टाइप]] || || तेलुगू || पाहुणी कलाकार |- |rowspan=4| २००४ || [[रन (२००४ चित्रपट)|रन]] || जान्हवी चौधरी || हिंदी || |- | [[सांबा (२००४ चित्रपट)|सांबा]] || नंदू || तेलुगू || |- | [[ना ऑटोग्राफ|ना ऑटोग्राफ]] || दिव्या || तेलुगू || [[सिनेमा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - ज्युरी)|सिनेमा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - ज्युरी)]] |- | [[दिलने जिसे अपना कहा|दिलने जिसे अपना कहा]] || धानी || हिंदी || |- |rowspan=3| २००५ || [[सिलसिले (२००५ चित्रपट)|सिलसिले]] || झिया राव || हिंदी || |- | [[दिल जो भी कहे|दिल जो भी कहे]] || डॉ. गायत्री पांडे || हिंदी || |- | [[जय चिरंजीवा|जय चिरंजीवा]] || नीलिमा || तेलुगू || |- |rowspan=3| २००६ || [[सिलुनू ओरू कादल|सिलुनू ओरू कादल]] || ऐश्वर्या || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[फॅमिली - टाइज ऑफ ब्लड|फॅमिली - टाइज ऑफ ब्लड]] || डॉ. कविता || हिंदी || |- | [[मायाबजार (२००६ चित्रपट)|मायाबजार]] || अनुपमा || तेलुगू || |- |rowspan=4| २००७ || [[गांधी, माय फादर|गांधी, माय फादर]] || गुलाब गांधी || हिंदी || |- | [[सत्यभामा (२००७ चित्रपट)|सत्यभामा]] || सत्यभामा || तेलुगू || [[नंदी विशेष ज्युरी पुरस्कार|नंदी विशेष ज्युरी पुरस्कार]] |- | [[गंगोत्री (चित्रपट)|गंगोत्री]] || गंगोत्री || [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] || |- | [[अनसूया (चित्रपट)|अनसूया]] || अनसूया || तेलुगू || |- |rowspan=3| २००८ || [[स्वागतम् (चित्रपट)|स्वागतम्]] || विद्या के.के. || तेलुगू || |- | [[मल्लेपुव्वू|मल्लेपुव्वू]] || मल्लेश्वरी कन्नेगंटी (मल्ली) || तेलुगू || |- | [[यारियां (२००८ चित्रपट)|यारियां]] || सिमरन || [[पंजाबी भाषा|पंजाबी]] || |- |rowspan=10| २००९ || [[भ्रमरम्|भ्रमरम्]] || जया || [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] || |- | [[ना स्टाइल वीरू|ना स्टाइल वीरू]] || पार्वती || तेलुगू || |- | [[अमरावती (२००९ चित्रपट)|अमरावती]] || अमरावती || तेलुगू || |- | [[यागम्|यागम्]] || साची || तेलुगू || |- | [[सिनम्|सिनम्]] || || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[कोट्टा बंधम्|कोट्टा बंधम्]] || || तेलुगू || |- | [[कलवडिया पोझुदुगल|कलवडिया पोझुदुगल]] || जयंती || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[भीष्म (चित्रपट)|भीष्म]] || || तेलुगू || |- | [[नाम (२००९ चित्रपट)|नाम]] || पूजा || हिंदी || |- | [[क्लासमेट्स (२००९ चित्रपट)|क्लासमेट्स]] || || हिंदी || |- | rowspan=2| २०१०|| [[मा (२०१० चित्रपट)|मा]] || || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[अलिवेलू मांगा|अलिवेलू मांगा]] || अलिवेलू मांगा || तेलुगू || |- | २०११ || [[बॉडीगार्ड (२०११ चित्रपट)|बॉडीगार्ड]] || छाया || हिंदी || |- | २०१२ || [[दम दम डोल|दम दम डोल]] || || तेलुगू || |- | २०१४ || [[मॅडम इन चीफ|मॅडम इन चीफ]] || || हिंदी || |- | २०१७ || [[गौतमीपुत्र सातकर्णी (चित्रपट)|गौतमीपुत्र सातकर्णी]] || वासिष्ठी देवी || तेलुगू || |- | २०१९ || [[कुरुक्षेत्र (२०१९ चित्रपट)|कुरुक्षेत्र]] || सुभद्रा || कन्नड || |- | २०२४ || [[नारायण (चित्रपट)|नारायण]] || || तेलुगू || |} {{DEFAULTSORT:चावला,भूमिका}} [[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९७८ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री]] saz5vivm8vl8wgfeexukc5g6emz59so 2686605 2686604 2026-05-29T06:51:52Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686605 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = भूमिका चावला | चित्र = Bhumika.Chawla.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = रचना चावला | जन्म_दिनांक = [[ऑगस्ट २१]], [[इ.स. १९७८|१९७८]] | जन्म_स्थान = नवी दिल्ली, [[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय (चित्रपट) | राष्ट्रीयत्व = | भाषा = [[तमिळ भाषा|तमिळ]]<br />[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]<br />[[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] | कारकीर्द_काळ = | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''भूमिका चावला''' ([[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]]: Bhumika Chawla ; [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]: భూమిక చావ్లా ; [[तमिळ भाषा|तमिळ]]: பூமிகா சாவ்லா ; [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]]: ഭൂമിക ചാവ്‌ല) ([[ऑगस्ट २१]], [[इ.स. १९७८|१९७८]], [[नवी दिल्ली]]) या नावाने ओळखली जाणारी '''रचना चावला''' ही [[तमिळ भाषा|तमिळ]], [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]], [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] चित्रपटांतील अभिनेत्री आहे. २००० सालचा तेलुगू चित्रपट युवकुडु या चित्रपटातून तिने चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले. त्यानंतर तिने तेलुगूसोबतच मल्याळम, तमिळ, हिंदी, पंजाबी व भोजपुरी भाषांतील चित्रपटांत काम केले. ती तिच्या कुशी, तेरे नाम, मिसाम्मा, सत्यभामा आणि गांधी माय फादर या चित्रपटांतील भूमिकांसाठी विशेष नावाजली जाते. भूमिकेचा जन्म दिल्लीतील एका पंजाबी कुटुंबात झाला. तिने दिल्लीतून शिक्षण पूर्ण केले. मॉडेलिंग व चित्रपटात काम करण्यासाठी ती पुढे [[मुंबई]]त हलली. {{अनुवाद|en}} == चित्रपट कारकीर्द == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! वर्ष (इ.स.) !! चित्रपट !! भूमिका/व्यक्तिरेखा !! भाषा !! टिपा |- | २००० || [[युवकुडू (२००० चित्रपट)|युवकुडू]] || सिंधू || [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]] || |- |rowspan=3| २००१ || [[बद्री (चित्रपट)|बद्री]] || जानकी || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[खुशी (२००१ चित्रपट)|खुशी]] || मधुमिता || तेलुगू || [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार (तेलुगू)|फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार (तेलुगू)]] |- | [[स्नेहमंते इदेरा|स्नेहमंते इदेरा]] || युवराणी पद्मिनी || तेलुगू || |- |rowspan=2| २००२ || [[रोजा कूट्टम|रोजा कूट्टम]] || मॅनो || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[वासू (२००२ चित्रपट)|वासू]] || दीप्ती || तेलुगू || |- |rowspan=5| २००३ || [[ओक्काडू|ओक्काडू]] || स्वप्ना रेड्डी || तेलुगू || |- | [[मिस्सम्मा (२००३ चित्रपट)|मिस्सम्मा]] || मेघना || तेलुगू || [[नंदी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)|नंदी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] |- | [[सिंहाद्री (२००३ चित्रपट)|सिंहाद्री]] || इंदू || तेलुगू || |- | [[तेरे नाम|तेरे नाम]] || निर्जरा भारद्वाज || [[हिंदी भाषा|हिंदी]] || [[झी सिने पुरस्कार - सर्वोत्तम महिला पदार्पण|झी सिने पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट पदार्पण अभिनेत्री)]]<br />नामांकित - [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार|फिल्मफेअर पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]]<br />नामांकित - [[स्टार स्क्रीन पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)|स्टार स्क्रीन पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] |- | [[आडंते अडॉ टाइप|आडंते अडॉ टाइप]] || || तेलुगू || पाहुणी कलाकार |- |rowspan=4| २००४ || [[रन (२००४ चित्रपट)|रन]] || जान्हवी चौधरी || हिंदी || |- | [[सांबा (२००४ चित्रपट)|सांबा]] || नंदू || तेलुगू || |- | [[ना ऑटोग्राफ|ना ऑटोग्राफ]] || दिव्या || तेलुगू || [[सिनेमा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - ज्युरी)|सिनेमा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - ज्युरी)]] |- | [[दिलने जिसे अपना कहा|दिलने जिसे अपना कहा]] || धानी || हिंदी || |- |rowspan=3| २००५ || [[सिलसिले (२००५ चित्रपट)|सिलसिले]] || झिया राव || हिंदी || |- | [[दिल जो भी कहे|दिल जो भी कहे]] || डॉ. गायत्री पांडे || हिंदी || |- | [[जय चिरंजीवा|जय चिरंजीवा]] || नीलिमा || तेलुगू || |- |rowspan=3| २००६ || [[सिलुनू ओरू कादल|सिलुनू ओरू कादल]] || ऐश्वर्या || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[फॅमिली - टाइज ऑफ ब्लड|फॅमिली - टाइज ऑफ ब्लड]] || डॉ. कविता || हिंदी || |- | [[मायाबजार (२००६ चित्रपट)|मायाबजार]] || अनुपमा || तेलुगू || |- |rowspan=4| २००७ || [[गांधी, माय फादर|गांधी, माय फादर]] || गुलाब गांधी || हिंदी || |- | [[सत्यभामा (२००७ चित्रपट)|सत्यभामा]] || सत्यभामा || तेलुगू || [[नंदी विशेष ज्युरी पुरस्कार|नंदी विशेष ज्युरी पुरस्कार]] |- | [[गंगोत्री (चित्रपट)|गंगोत्री]] || गंगोत्री || [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] || |- | [[अनसूया (चित्रपट)|अनसूया]] || अनसूया || तेलुगू || |- |rowspan=3| २००८ || [[स्वागतम् (चित्रपट)|स्वागतम्]] || विद्या के.के. || तेलुगू || |- | [[मल्लेपुव्वू|मल्लेपुव्वू]] || मल्लेश्वरी कन्नेगंटी (मल्ली) || तेलुगू || |- | [[यारियां (२००८ चित्रपट)|यारियां]] || सिमरन || [[पंजाबी भाषा|पंजाबी]] || |- |rowspan=10| २००९ || [[भ्रमरम्|भ्रमरम्]] || जया || [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] || |- | [[ना स्टाइल वीरू|ना स्टाइल वीरू]] || पार्वती || तेलुगू || |- | [[अमरावती (२००९ चित्रपट)|अमरावती]] || अमरावती || तेलुगू || |- | [[यागम्|यागम्]] || साची || तेलुगू || |- | [[सिनम्|सिनम्]] || || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[कोट्टा बंधम्|कोट्टा बंधम्]] || || तेलुगू || |- | [[कलवडिया पोझुदुगल|कलवडिया पोझुदुगल]] || जयंती || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[भीष्म (चित्रपट)|भीष्म]] || || तेलुगू || |- | [[नाम (२००९ चित्रपट)|नाम]] || पूजा || हिंदी || |- | [[क्लासमेट्स (२००९ चित्रपट)|क्लासमेट्स]] || || हिंदी || |- | rowspan=2| २०१०|| [[मा (२०१० चित्रपट)|मा]] || || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[अलिवेलू मांगा|अलिवेलू मांगा]] || अलिवेलू मांगा || तेलुगू || |- | २०११ || [[बॉडीगार्ड (२०११ चित्रपट)|बॉडीगार्ड]] || छाया || हिंदी || |- | २०१२ || [[दम दम डोल|दम दम डोल]] || || तेलुगू || |- | २०१४ || [[मॅडम इन चीफ|मॅडम इन चीफ]] || || हिंदी || |- | २०१७ || [[गौतमीपुत्र सातकर्णी (चित्रपट)|गौतमीपुत्र सातकर्णी]] || वासिष्ठी देवी || तेलुगू || |- | २०१९ || [[कुरुक्षेत्र (२०१९ चित्रपट)|कुरुक्षेत्र]] || सुभद्रा || कन्नड || |- | २०२४ || [[नारायण (चित्रपट)|नारायण]] || || तेलुगू || |} {{DEFAULTSORT:चावला,भूमिका}} [[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९७८ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:पंजाबी चित्रपट अभिनेत्री]] f96sbfmwmmv05fj283c5akbob6t2kuv 2686606 2686605 2026-05-29T06:52:03Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686606 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = भूमिका चावला | चित्र = Bhumika.Chawla.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = रचना चावला | जन्म_दिनांक = [[ऑगस्ट २१]], [[इ.स. १९७८|१९७८]] | जन्म_स्थान = नवी दिल्ली, [[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय (चित्रपट) | राष्ट्रीयत्व = | भाषा = [[तमिळ भाषा|तमिळ]]<br />[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]<br />[[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] | कारकीर्द_काळ = | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''भूमिका चावला''' ([[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]]: Bhumika Chawla ; [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]: భూమిక చావ్లా ; [[तमिळ भाषा|तमिळ]]: பூமிகா சாவ்லா ; [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]]: ഭൂമിക ചാവ്‌ല) ([[ऑगस्ट २१]], [[इ.स. १९७८|१९७८]], [[नवी दिल्ली]]) या नावाने ओळखली जाणारी '''रचना चावला''' ही [[तमिळ भाषा|तमिळ]], [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]], [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] चित्रपटांतील अभिनेत्री आहे. २००० सालचा तेलुगू चित्रपट युवकुडु या चित्रपटातून तिने चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले. त्यानंतर तिने तेलुगूसोबतच मल्याळम, तमिळ, हिंदी, पंजाबी व भोजपुरी भाषांतील चित्रपटांत काम केले. ती तिच्या कुशी, तेरे नाम, मिसाम्मा, सत्यभामा आणि गांधी माय फादर या चित्रपटांतील भूमिकांसाठी विशेष नावाजली जाते. भूमिकेचा जन्म दिल्लीतील एका पंजाबी कुटुंबात झाला. तिने दिल्लीतून शिक्षण पूर्ण केले. मॉडेलिंग व चित्रपटात काम करण्यासाठी ती पुढे [[मुंबई]]त हलली. {{अनुवाद|en}} == चित्रपट कारकीर्द == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! वर्ष (इ.स.) !! चित्रपट !! भूमिका/व्यक्तिरेखा !! भाषा !! टिपा |- | २००० || [[युवकुडू (२००० चित्रपट)|युवकुडू]] || सिंधू || [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]] || |- |rowspan=3| २००१ || [[बद्री (चित्रपट)|बद्री]] || जानकी || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[खुशी (२००१ चित्रपट)|खुशी]] || मधुमिता || तेलुगू || [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार (तेलुगू)|फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार (तेलुगू)]] |- | [[स्नेहमंते इदेरा|स्नेहमंते इदेरा]] || युवराणी पद्मिनी || तेलुगू || |- |rowspan=2| २००२ || [[रोजा कूट्टम|रोजा कूट्टम]] || मॅनो || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[वासू (२००२ चित्रपट)|वासू]] || दीप्ती || तेलुगू || |- |rowspan=5| २००३ || [[ओक्काडू|ओक्काडू]] || स्वप्ना रेड्डी || तेलुगू || |- | [[मिस्सम्मा (२००३ चित्रपट)|मिस्सम्मा]] || मेघना || तेलुगू || [[नंदी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)|नंदी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] |- | [[सिंहाद्री (२००३ चित्रपट)|सिंहाद्री]] || इंदू || तेलुगू || |- | [[तेरे नाम|तेरे नाम]] || निर्जरा भारद्वाज || [[हिंदी भाषा|हिंदी]] || [[झी सिने पुरस्कार - सर्वोत्तम महिला पदार्पण|झी सिने पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट पदार्पण अभिनेत्री)]]<br />नामांकित - [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार|फिल्मफेअर पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]]<br />नामांकित - [[स्टार स्क्रीन पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)|स्टार स्क्रीन पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] |- | [[आडंते अडॉ टाइप|आडंते अडॉ टाइप]] || || तेलुगू || पाहुणी कलाकार |- |rowspan=4| २००४ || [[रन (२००४ चित्रपट)|रन]] || जान्हवी चौधरी || हिंदी || |- | [[सांबा (२००४ चित्रपट)|सांबा]] || नंदू || तेलुगू || |- | [[ना ऑटोग्राफ|ना ऑटोग्राफ]] || दिव्या || तेलुगू || [[सिनेमा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - ज्युरी)|सिनेमा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - ज्युरी)]] |- | [[दिलने जिसे अपना कहा|दिलने जिसे अपना कहा]] || धानी || हिंदी || |- |rowspan=3| २००५ || [[सिलसिले (२००५ चित्रपट)|सिलसिले]] || झिया राव || हिंदी || |- | [[दिल जो भी कहे|दिल जो भी कहे]] || डॉ. गायत्री पांडे || हिंदी || |- | [[जय चिरंजीवा|जय चिरंजीवा]] || नीलिमा || तेलुगू || |- |rowspan=3| २००६ || [[सिलुनू ओरू कादल|सिलुनू ओरू कादल]] || ऐश्वर्या || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[फॅमिली - टाइज ऑफ ब्लड|फॅमिली - टाइज ऑफ ब्लड]] || डॉ. कविता || हिंदी || |- | [[मायाबजार (२००६ चित्रपट)|मायाबजार]] || अनुपमा || तेलुगू || |- |rowspan=4| २००७ || [[गांधी, माय फादर|गांधी, माय फादर]] || गुलाब गांधी || हिंदी || |- | [[सत्यभामा (२००७ चित्रपट)|सत्यभामा]] || सत्यभामा || तेलुगू || [[नंदी विशेष ज्युरी पुरस्कार|नंदी विशेष ज्युरी पुरस्कार]] |- | [[गंगोत्री (चित्रपट)|गंगोत्री]] || गंगोत्री || [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] || |- | [[अनसूया (चित्रपट)|अनसूया]] || अनसूया || तेलुगू || |- |rowspan=3| २००८ || [[स्वागतम् (चित्रपट)|स्वागतम्]] || विद्या के.के. || तेलुगू || |- | [[मल्लेपुव्वू|मल्लेपुव्वू]] || मल्लेश्वरी कन्नेगंटी (मल्ली) || तेलुगू || |- | [[यारियां (२००८ चित्रपट)|यारियां]] || सिमरन || [[पंजाबी भाषा|पंजाबी]] || |- |rowspan=10| २००९ || [[भ्रमरम्|भ्रमरम्]] || जया || [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] || |- | [[ना स्टाइल वीरू|ना स्टाइल वीरू]] || पार्वती || तेलुगू || |- | [[अमरावती (२००९ चित्रपट)|अमरावती]] || अमरावती || तेलुगू || |- | [[यागम्|यागम्]] || साची || तेलुगू || |- | [[सिनम्|सिनम्]] || || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[कोट्टा बंधम्|कोट्टा बंधम्]] || || तेलुगू || |- | [[कलवडिया पोझुदुगल|कलवडिया पोझुदुगल]] || जयंती || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[भीष्म (चित्रपट)|भीष्म]] || || तेलुगू || |- | [[नाम (२००९ चित्रपट)|नाम]] || पूजा || हिंदी || |- | [[क्लासमेट्स (२००९ चित्रपट)|क्लासमेट्स]] || || हिंदी || |- | rowspan=2| २०१०|| [[मा (२०१० चित्रपट)|मा]] || || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[अलिवेलू मांगा|अलिवेलू मांगा]] || अलिवेलू मांगा || तेलुगू || |- | २०११ || [[बॉडीगार्ड (२०११ चित्रपट)|बॉडीगार्ड]] || छाया || हिंदी || |- | २०१२ || [[दम दम डोल|दम दम डोल]] || || तेलुगू || |- | २०१४ || [[मॅडम इन चीफ|मॅडम इन चीफ]] || || हिंदी || |- | २०१७ || [[गौतमीपुत्र सातकर्णी (चित्रपट)|गौतमीपुत्र सातकर्णी]] || वासिष्ठी देवी || तेलुगू || |- | २०१९ || [[कुरुक्षेत्र (२०१९ चित्रपट)|कुरुक्षेत्र]] || सुभद्रा || कन्नड || |- | २०२४ || [[नारायण (चित्रपट)|नारायण]] || || तेलुगू || |} {{DEFAULTSORT:चावला,भूमिका}} [[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९७८ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:पंजाबी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:भोजपुरी चित्रपट अभिनेत्री]] 8xjp5rxpl2rmmhm5ip6e70z2vax1mmu 2686607 2686606 2026-05-29T06:55:13Z अभय नातू 206 /* चित्रपट कारकीर्द */ 2686607 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = भूमिका चावला | चित्र = Bhumika.Chawla.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = रचना चावला | जन्म_दिनांक = [[ऑगस्ट २१]], [[इ.स. १९७८|१९७८]] | जन्म_स्थान = नवी दिल्ली, [[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय (चित्रपट) | राष्ट्रीयत्व = | भाषा = [[तमिळ भाषा|तमिळ]]<br />[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]<br />[[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] | कारकीर्द_काळ = | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''भूमिका चावला''' ([[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]]: Bhumika Chawla ; [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]: భూమిక చావ్లా ; [[तमिळ भाषा|तमिळ]]: பூமிகா சாவ்லா ; [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]]: ഭൂമിക ചാവ്‌ല) ([[ऑगस्ट २१]], [[इ.स. १९७८|१९७८]], [[नवी दिल्ली]]) या नावाने ओळखली जाणारी '''रचना चावला''' ही [[तमिळ भाषा|तमिळ]], [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]], [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] चित्रपटांतील अभिनेत्री आहे. २००० सालचा तेलुगू चित्रपट युवकुडु या चित्रपटातून तिने चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले. त्यानंतर तिने तेलुगूसोबतच मल्याळम, तमिळ, हिंदी, पंजाबी व भोजपुरी भाषांतील चित्रपटांत काम केले. ती तिच्या कुशी, तेरे नाम, मिसाम्मा, सत्यभामा आणि गांधी माय फादर या चित्रपटांतील भूमिकांसाठी विशेष नावाजली जाते. भूमिकेचा जन्म दिल्लीतील एका पंजाबी कुटुंबात झाला. तिने दिल्लीतून शिक्षण पूर्ण केले. मॉडेलिंग व चित्रपटात काम करण्यासाठी ती पुढे [[मुंबई]]त हलली. {{अनुवाद|en}} == चित्रपट कारकीर्द == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! वर्ष (इ.स.) !! चित्रपट !! भूमिका/व्यक्तिरेखा !! भाषा !! टिपा |- | २००० || [[युवकुडू (२००० चित्रपट)|युवकुडू]] || सिंधू || [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]] || |- |rowspan=3| २००१ || [[बद्री (चित्रपट)|बद्री]] || जानकी || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[खुशी (२००१ चित्रपट)|खुशी]] || मधुमिता || तेलुगू || [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार (तेलुगू)|फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार (तेलुगू)]] |- | [[स्नेहमंते इदेरा|स्नेहमंते इदेरा]] || युवराणी पद्मिनी || तेलुगू || |- |rowspan=2| २००२ || [[रोजा कूट्टम|रोजा कूट्टम]] || मॅनो || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[वासू (२००२ चित्रपट)|वासू]] || दीप्ती || तेलुगू || |- |rowspan=5| २००३ || [[ओक्काडू|ओक्काडू]] || स्वप्ना रेड्डी || तेलुगू || |- | [[मिस्सम्मा (२००३ चित्रपट)|मिस्सम्मा]] || मेघना || तेलुगू || [[नंदी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)|नंदी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] |- | [[सिंहाद्री (२००३ चित्रपट)|सिंहाद्री]] || इंदू || तेलुगू || |- | [[तेरे नाम|तेरे नाम]] || निर्जरा भारद्वाज || [[हिंदी भाषा|हिंदी]] || [[झी सिने पुरस्कार - सर्वोत्तम महिला पदार्पण|झी सिने पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट पदार्पण अभिनेत्री)]]<br />नामांकित - [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार|फिल्मफेअर पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]]<br />नामांकित - [[स्टार स्क्रीन पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)|स्टार स्क्रीन पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] |- | [[आडंते अडॉ टाइप|आडंते अडॉ टाइप]] || || तेलुगू || पाहुणी कलाकार |- |rowspan=4| २००४ || [[रन (२००४ चित्रपट)|रन]] || जान्हवी चौधरी || हिंदी || |- | [[सांबा (२००४ चित्रपट)|सांबा]] || नंदू || तेलुगू || |- | [[ना ऑटोग्राफ|ना ऑटोग्राफ]] || दिव्या || तेलुगू || [[सिनेमा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - ज्युरी)|सिनेमा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - ज्युरी)]] |- | [[दिलने जिसे अपना कहा|दिलने जिसे अपना कहा]] || धानी || हिंदी || |- |rowspan=3| २००५ || [[सिलसिले (२००५ चित्रपट)|सिलसिले]] || झिया राव || हिंदी || |- | [[दिल जो भी कहे|दिल जो भी कहे]] || डॉ. गायत्री पांडे || हिंदी || |- | [[जय चिरंजीवा|जय चिरंजीवा]] || नीलिमा || तेलुगू || |- |rowspan=3| २००६ || [[सिलुनू ओरू कादल|सिलुनू ओरू कादल]] || ऐश्वर्या || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[फॅमिली - टाइज ऑफ ब्लड|फॅमिली - टाइज ऑफ ब्लड]] || डॉ. कविता || हिंदी || |- | [[मायाबजार (२००६ चित्रपट)|मायाबजार]] || अनुपमा || तेलुगू || |- |rowspan=4| २००७ || [[गांधी, माय फादर|गांधी, माय फादर]] || गुलाब गांधी || हिंदी || |- | [[सत्यभामा (२००७ चित्रपट)|सत्यभामा]] || सत्यभामा || तेलुगू || [[नंदी विशेष ज्युरी पुरस्कार|नंदी विशेष ज्युरी पुरस्कार]] |- | [[गंगोत्री (चित्रपट)|गंगोत्री]] || गंगोत्री || [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] || |- | [[अनसूया (चित्रपट)|अनसूया]] || अनसूया || तेलुगू || |- |rowspan=3| २००८ || [[स्वागतम् (चित्रपट)|स्वागतम्]] || विद्या के.के. || तेलुगू || |- | [[मल्लेपुव्वू|मल्लेपुव्वू]] || मल्लेश्वरी कन्नेगंटी (मल्ली) || तेलुगू || |- | [[यारियां (२००८ चित्रपट)|यारियां]] || सिमरन || [[पंजाबी भाषा|पंजाबी]] || |- |rowspan=10| २००९ || [[भ्रमरम्|भ्रमरम्]] || जया || [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] || |- | [[ना स्टाइल वीरू|ना स्टाइल वीरू]] || पार्वती || तेलुगू || |- | [[अमरावती (२००९ चित्रपट)|अमरावती]] || अमरावती || तेलुगू || |- | [[यागम्|यागम्]] || साची || तेलुगू || |- | [[सिनम्|सिनम्]] || || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[कोट्टा बंधम्|कोट्टा बंधम्]] || || तेलुगू || |- | [[कलवडिया पोझुदुगल|कलवडिया पोझुदुगल]] || जयंती || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[भीष्म (चित्रपट)|भीष्म]] || || तेलुगू || |- | [[नाम (२००९ चित्रपट)|नाम]] || पूजा || हिंदी || |- | [[क्लासमेट्स (२००९ चित्रपट)|क्लासमेट्स]] || || हिंदी || |- | rowspan=2| २०१०|| [[मा (२०१० चित्रपट)|मा]] || || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[अलिवेलू मांगा|अलिवेलू मांगा]] || अलिवेलू मांगा || तेलुगू || |- | २०११ || [[बॉडीगार्ड (२०११ चित्रपट)|बॉडीगार्ड]] || छाया || हिंदी || |- | २०१२ || [[दम दम डोल|दम दम डोल]] || || तेलुगू || |- | २०१४ || [[मॅडम इन चीफ|मॅडम इन चीफ]] || || हिंदी || |- | २०१७ || [[गौतमीपुत्र सातकर्णी (चित्रपट)|गौतमीपुत्र सातकर्णी]] || वासिष्ठी देवी || तेलुगू || |- | २०१९ || [[कुरुक्षेत्र (२०१९ चित्रपट)|कुरुक्षेत्र]] || सुभद्रा || कन्नड || |- | २०२४ || [[नारायण (चित्रपट)|नारायण]] || || तेलुगू || |} == वैयक्तिक जीवन == चावलाने २१ ऑक्टोबर २००७ रोजी [[देवनार]], [[नाशिक]] येथील एका गुरुद्वारात त्यांचे दीर्घकाळचे प्रियकर आणि [[योग]] शिक्षक भरत ठाकूरृशी लग्न केले.{{cite web |url=http://www.screenindia.com/old/fullstory.php?content_id=17566 |title=भूमिका चावला यांनी योगगुरू भरत यांच्याशी विवाह केला |access-date=२१ ऑक्टोबर २००७ |publisher=[[स्क्रीन (मासिक)|स्क्रीन]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090124212050/http://www.screenindia.com/old/fullstory.php?content_id=17566 |archive-date=२४ जानेवारी २००९}} या जोडप्याला एक मुलगा आहे.{{cite web |url=http://www.telugu.cinemalead.com/news-id-bhumika-chawla-laddu-babu-28-02-143014.htm |title=भूमिका यांनी एका मुलाला जन्म दिला – भूमिका चावला- लड्डू बाबू- अल्लारी नरेश- रवी बाबू- मिस्सम्मा- खुशी – Cinemalead.com |access-date=३ मार्च २०१४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303071716/http://www.telugu.cinemalead.com/news-id-bhumika-chawla-laddu-babu-28-02-143014.htm |archive-date=३ मार्च २०१४ |url-status=dead}}{{cite web |url=http://www.iqlikmovies.com/news/2014/02/28/Actress-Bhumika-Chawla-blessed-with-a-baby-boy/news/3396 |title=अभिनेत्री भूमिका चावला यांना पुत्ररत्न प्राप्त झाले |author=iQlik Movies |work=iQlikmovies |access-date=३ मार्च २०१४ |archive-date=२२ एप्रिल २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422224536/https://www.iqlikmovies.com/news/article/2014/02/28/Actress-Bhumika-Chawla-blessed-with-a-baby-boy/3396 |url-status=live}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:चावला,भूमिका}} [[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:पंजाबी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:भोजपुरी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९७८ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 3jw5wdt0fj5yp12s4tpvmd0zhr8c58n 2686608 2686607 2026-05-29T06:55:42Z अभय नातू 206 /* वैयक्तिक जीवन */ 2686608 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = भूमिका चावला | चित्र = Bhumika.Chawla.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = रचना चावला | जन्म_दिनांक = [[ऑगस्ट २१]], [[इ.स. १९७८|१९७८]] | जन्म_स्थान = नवी दिल्ली, [[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय (चित्रपट) | राष्ट्रीयत्व = | भाषा = [[तमिळ भाषा|तमिळ]]<br />[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]<br />[[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] | कारकीर्द_काळ = | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''भूमिका चावला''' ([[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]]: Bhumika Chawla ; [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]: భూమిక చావ్లా ; [[तमिळ भाषा|तमिळ]]: பூமிகா சாவ்லா ; [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]]: ഭൂമിക ചാവ്‌ല) ([[ऑगस्ट २१]], [[इ.स. १९७८|१९७८]], [[नवी दिल्ली]]) या नावाने ओळखली जाणारी '''रचना चावला''' ही [[तमिळ भाषा|तमिळ]], [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]], [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] चित्रपटांतील अभिनेत्री आहे. २००० सालचा तेलुगू चित्रपट युवकुडु या चित्रपटातून तिने चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले. त्यानंतर तिने तेलुगूसोबतच मल्याळम, तमिळ, हिंदी, पंजाबी व भोजपुरी भाषांतील चित्रपटांत काम केले. ती तिच्या कुशी, तेरे नाम, मिसाम्मा, सत्यभामा आणि गांधी माय फादर या चित्रपटांतील भूमिकांसाठी विशेष नावाजली जाते. भूमिकेचा जन्म दिल्लीतील एका पंजाबी कुटुंबात झाला. तिने दिल्लीतून शिक्षण पूर्ण केले. मॉडेलिंग व चित्रपटात काम करण्यासाठी ती पुढे [[मुंबई]]त हलली. {{अनुवाद|en}} == चित्रपट कारकीर्द == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! वर्ष (इ.स.) !! चित्रपट !! भूमिका/व्यक्तिरेखा !! भाषा !! टिपा |- | २००० || [[युवकुडू (२००० चित्रपट)|युवकुडू]] || सिंधू || [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]] || |- |rowspan=3| २००१ || [[बद्री (चित्रपट)|बद्री]] || जानकी || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[खुशी (२००१ चित्रपट)|खुशी]] || मधुमिता || तेलुगू || [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार (तेलुगू)|फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार (तेलुगू)]] |- | [[स्नेहमंते इदेरा|स्नेहमंते इदेरा]] || युवराणी पद्मिनी || तेलुगू || |- |rowspan=2| २००२ || [[रोजा कूट्टम|रोजा कूट्टम]] || मॅनो || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[वासू (२००२ चित्रपट)|वासू]] || दीप्ती || तेलुगू || |- |rowspan=5| २००३ || [[ओक्काडू|ओक्काडू]] || स्वप्ना रेड्डी || तेलुगू || |- | [[मिस्सम्मा (२००३ चित्रपट)|मिस्सम्मा]] || मेघना || तेलुगू || [[नंदी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)|नंदी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] |- | [[सिंहाद्री (२००३ चित्रपट)|सिंहाद्री]] || इंदू || तेलुगू || |- | [[तेरे नाम|तेरे नाम]] || निर्जरा भारद्वाज || [[हिंदी भाषा|हिंदी]] || [[झी सिने पुरस्कार - सर्वोत्तम महिला पदार्पण|झी सिने पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट पदार्पण अभिनेत्री)]]<br />नामांकित - [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार|फिल्मफेअर पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]]<br />नामांकित - [[स्टार स्क्रीन पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)|स्टार स्क्रीन पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] |- | [[आडंते अडॉ टाइप|आडंते अडॉ टाइप]] || || तेलुगू || पाहुणी कलाकार |- |rowspan=4| २००४ || [[रन (२००४ चित्रपट)|रन]] || जान्हवी चौधरी || हिंदी || |- | [[सांबा (२००४ चित्रपट)|सांबा]] || नंदू || तेलुगू || |- | [[ना ऑटोग्राफ|ना ऑटोग्राफ]] || दिव्या || तेलुगू || [[सिनेमा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - ज्युरी)|सिनेमा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - ज्युरी)]] |- | [[दिलने जिसे अपना कहा|दिलने जिसे अपना कहा]] || धानी || हिंदी || |- |rowspan=3| २००५ || [[सिलसिले (२००५ चित्रपट)|सिलसिले]] || झिया राव || हिंदी || |- | [[दिल जो भी कहे|दिल जो भी कहे]] || डॉ. गायत्री पांडे || हिंदी || |- | [[जय चिरंजीवा|जय चिरंजीवा]] || नीलिमा || तेलुगू || |- |rowspan=3| २००६ || [[सिलुनू ओरू कादल|सिलुनू ओरू कादल]] || ऐश्वर्या || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[फॅमिली - टाइज ऑफ ब्लड|फॅमिली - टाइज ऑफ ब्लड]] || डॉ. कविता || हिंदी || |- | [[मायाबजार (२००६ चित्रपट)|मायाबजार]] || अनुपमा || तेलुगू || |- |rowspan=4| २००७ || [[गांधी, माय फादर|गांधी, माय फादर]] || गुलाब गांधी || हिंदी || |- | [[सत्यभामा (२००७ चित्रपट)|सत्यभामा]] || सत्यभामा || तेलुगू || [[नंदी विशेष ज्युरी पुरस्कार|नंदी विशेष ज्युरी पुरस्कार]] |- | [[गंगोत्री (चित्रपट)|गंगोत्री]] || गंगोत्री || [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] || |- | [[अनसूया (चित्रपट)|अनसूया]] || अनसूया || तेलुगू || |- |rowspan=3| २००८ || [[स्वागतम् (चित्रपट)|स्वागतम्]] || विद्या के.के. || तेलुगू || |- | [[मल्लेपुव्वू|मल्लेपुव्वू]] || मल्लेश्वरी कन्नेगंटी (मल्ली) || तेलुगू || |- | [[यारियां (२००८ चित्रपट)|यारियां]] || सिमरन || [[पंजाबी भाषा|पंजाबी]] || |- |rowspan=10| २००९ || [[भ्रमरम्|भ्रमरम्]] || जया || [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] || |- | [[ना स्टाइल वीरू|ना स्टाइल वीरू]] || पार्वती || तेलुगू || |- | [[अमरावती (२००९ चित्रपट)|अमरावती]] || अमरावती || तेलुगू || |- | [[यागम्|यागम्]] || साची || तेलुगू || |- | [[सिनम्|सिनम्]] || || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[कोट्टा बंधम्|कोट्टा बंधम्]] || || तेलुगू || |- | [[कलवडिया पोझुदुगल|कलवडिया पोझुदुगल]] || जयंती || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[भीष्म (चित्रपट)|भीष्म]] || || तेलुगू || |- | [[नाम (२००९ चित्रपट)|नाम]] || पूजा || हिंदी || |- | [[क्लासमेट्स (२००९ चित्रपट)|क्लासमेट्स]] || || हिंदी || |- | rowspan=2| २०१०|| [[मा (२०१० चित्रपट)|मा]] || || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[अलिवेलू मांगा|अलिवेलू मांगा]] || अलिवेलू मांगा || तेलुगू || |- | २०११ || [[बॉडीगार्ड (२०११ चित्रपट)|बॉडीगार्ड]] || छाया || हिंदी || |- | २०१२ || [[दम दम डोल|दम दम डोल]] || || तेलुगू || |- | २०१४ || [[मॅडम इन चीफ|मॅडम इन चीफ]] || || हिंदी || |- | २०१७ || [[गौतमीपुत्र सातकर्णी (चित्रपट)|गौतमीपुत्र सातकर्णी]] || वासिष्ठी देवी || तेलुगू || |- | २०१९ || [[कुरुक्षेत्र (२०१९ चित्रपट)|कुरुक्षेत्र]] || सुभद्रा || कन्नड || |- | २०२४ || [[नारायण (चित्रपट)|नारायण]] || || तेलुगू || |} == वैयक्तिक जीवन == चावलाने २१ ऑक्टोबर २००७ रोजी [[देवनार]], [[नाशिक]] येथील एका गुरुद्वारात त्यांचे दीर्घकाळचे प्रियकर आणि [[योग]] शिक्षक भरत ठाकूरृशी लग्न केले.<ref>{{cite web |url=http://www.screenindia.com/old/fullstory.php?content_id=17566 |title=भूमिका चावला यांनी योगगुरू भरत यांच्याशी विवाह केला |access-date=२१ ऑक्टोबर २००७ |publisher=[[स्क्रीन (मासिक)|स्क्रीन]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090124212050/http://www.screenindia.com/old/fullstory.php?content_id=17566 |archive-date=२४ जानेवारी २००९}} या जोडप्याला एक मुलगा आहे.{{cite web |url=http://www.telugu.cinemalead.com/news-id-bhumika-chawla-laddu-babu-28-02-143014.htm |title=भूमिका यांनी एका मुलाला जन्म दिला – भूमिका चावला- लड्डू बाबू- अल्लारी नरेश- रवी बाबू- मिस्सम्मा- खुशी – Cinemalead.com |access-date=३ मार्च २०१४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303071716/http://www.telugu.cinemalead.com/news-id-bhumika-chawla-laddu-babu-28-02-143014.htm |archive-date=३ मार्च २०१४ |url-status=dead}}{{cite web |url=http://www.iqlikmovies.com/news/2014/02/28/Actress-Bhumika-Chawla-blessed-with-a-baby-boy/news/3396 |title=अभिनेत्री भूमिका चावला यांना पुत्ररत्न प्राप्त झाले |author=iQlik Movies |work=iQlikmovies |access-date=३ मार्च २०१४ |archive-date=२२ एप्रिल २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422224536/https://www.iqlikmovies.com/news/article/2014/02/28/Actress-Bhumika-Chawla-blessed-with-a-baby-boy/3396 |url-status=live}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:चावला,भूमिका}} [[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:पंजाबी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:भोजपुरी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९७८ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] jdr423b9kym31lfmrinpdjjgz43ymvc 2686658 2686608 2026-05-29T11:12:01Z संतोष गोरे 135680 /* वैयक्तिक जीवन */ 2686658 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = भूमिका चावला | चित्र = Bhumika.Chawla.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = रचना चावला | जन्म_दिनांक = [[ऑगस्ट २१]], [[इ.स. १९७८|१९७८]] | जन्म_स्थान = नवी दिल्ली, [[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय (चित्रपट) | राष्ट्रीयत्व = | भाषा = [[तमिळ भाषा|तमिळ]]<br />[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]<br />[[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] | कारकीर्द_काळ = | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''भूमिका चावला''' ([[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]]: Bhumika Chawla ; [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]: భూమిక చావ్లా ; [[तमिळ भाषा|तमिळ]]: பூமிகா சாவ்லா ; [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]]: ഭൂമിക ചാവ്‌ല) ([[ऑगस्ट २१]], [[इ.स. १९७८|१९७८]], [[नवी दिल्ली]]) या नावाने ओळखली जाणारी '''रचना चावला''' ही [[तमिळ भाषा|तमिळ]], [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]], [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] चित्रपटांतील अभिनेत्री आहे. २००० सालचा तेलुगू चित्रपट युवकुडु या चित्रपटातून तिने चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले. त्यानंतर तिने तेलुगूसोबतच मल्याळम, तमिळ, हिंदी, पंजाबी व भोजपुरी भाषांतील चित्रपटांत काम केले. ती तिच्या कुशी, तेरे नाम, मिसाम्मा, सत्यभामा आणि गांधी माय फादर या चित्रपटांतील भूमिकांसाठी विशेष नावाजली जाते. भूमिकेचा जन्म दिल्लीतील एका पंजाबी कुटुंबात झाला. तिने दिल्लीतून शिक्षण पूर्ण केले. मॉडेलिंग व चित्रपटात काम करण्यासाठी ती पुढे [[मुंबई]]त हलली. {{अनुवाद|en}} == चित्रपट कारकीर्द == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! वर्ष (इ.स.) !! चित्रपट !! भूमिका/व्यक्तिरेखा !! भाषा !! टिपा |- | २००० || [[युवकुडू (२००० चित्रपट)|युवकुडू]] || सिंधू || [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]] || |- |rowspan=3| २००१ || [[बद्री (चित्रपट)|बद्री]] || जानकी || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[खुशी (२००१ चित्रपट)|खुशी]] || मधुमिता || तेलुगू || [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार (तेलुगू)|फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार (तेलुगू)]] |- | [[स्नेहमंते इदेरा|स्नेहमंते इदेरा]] || युवराणी पद्मिनी || तेलुगू || |- |rowspan=2| २००२ || [[रोजा कूट्टम|रोजा कूट्टम]] || मॅनो || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[वासू (२००२ चित्रपट)|वासू]] || दीप्ती || तेलुगू || |- |rowspan=5| २००३ || [[ओक्काडू|ओक्काडू]] || स्वप्ना रेड्डी || तेलुगू || |- | [[मिस्सम्मा (२००३ चित्रपट)|मिस्सम्मा]] || मेघना || तेलुगू || [[नंदी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)|नंदी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] |- | [[सिंहाद्री (२००३ चित्रपट)|सिंहाद्री]] || इंदू || तेलुगू || |- | [[तेरे नाम|तेरे नाम]] || निर्जरा भारद्वाज || [[हिंदी भाषा|हिंदी]] || [[झी सिने पुरस्कार - सर्वोत्तम महिला पदार्पण|झी सिने पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट पदार्पण अभिनेत्री)]]<br />नामांकित - [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार|फिल्मफेअर पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]]<br />नामांकित - [[स्टार स्क्रीन पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)|स्टार स्क्रीन पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] |- | [[आडंते अडॉ टाइप|आडंते अडॉ टाइप]] || || तेलुगू || पाहुणी कलाकार |- |rowspan=4| २००४ || [[रन (२००४ चित्रपट)|रन]] || जान्हवी चौधरी || हिंदी || |- | [[सांबा (२००४ चित्रपट)|सांबा]] || नंदू || तेलुगू || |- | [[ना ऑटोग्राफ|ना ऑटोग्राफ]] || दिव्या || तेलुगू || [[सिनेमा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - ज्युरी)|सिनेमा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - ज्युरी)]] |- | [[दिलने जिसे अपना कहा|दिलने जिसे अपना कहा]] || धानी || हिंदी || |- |rowspan=3| २००५ || [[सिलसिले (२००५ चित्रपट)|सिलसिले]] || झिया राव || हिंदी || |- | [[दिल जो भी कहे|दिल जो भी कहे]] || डॉ. गायत्री पांडे || हिंदी || |- | [[जय चिरंजीवा|जय चिरंजीवा]] || नीलिमा || तेलुगू || |- |rowspan=3| २००६ || [[सिलुनू ओरू कादल|सिलुनू ओरू कादल]] || ऐश्वर्या || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[फॅमिली - टाइज ऑफ ब्लड|फॅमिली - टाइज ऑफ ब्लड]] || डॉ. कविता || हिंदी || |- | [[मायाबजार (२००६ चित्रपट)|मायाबजार]] || अनुपमा || तेलुगू || |- |rowspan=4| २००७ || [[गांधी, माय फादर|गांधी, माय फादर]] || गुलाब गांधी || हिंदी || |- | [[सत्यभामा (२००७ चित्रपट)|सत्यभामा]] || सत्यभामा || तेलुगू || [[नंदी विशेष ज्युरी पुरस्कार|नंदी विशेष ज्युरी पुरस्कार]] |- | [[गंगोत्री (चित्रपट)|गंगोत्री]] || गंगोत्री || [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] || |- | [[अनसूया (चित्रपट)|अनसूया]] || अनसूया || तेलुगू || |- |rowspan=3| २००८ || [[स्वागतम् (चित्रपट)|स्वागतम्]] || विद्या के.के. || तेलुगू || |- | [[मल्लेपुव्वू|मल्लेपुव्वू]] || मल्लेश्वरी कन्नेगंटी (मल्ली) || तेलुगू || |- | [[यारियां (२००८ चित्रपट)|यारियां]] || सिमरन || [[पंजाबी भाषा|पंजाबी]] || |- |rowspan=10| २००९ || [[भ्रमरम्|भ्रमरम्]] || जया || [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] || |- | [[ना स्टाइल वीरू|ना स्टाइल वीरू]] || पार्वती || तेलुगू || |- | [[अमरावती (२००९ चित्रपट)|अमरावती]] || अमरावती || तेलुगू || |- | [[यागम्|यागम्]] || साची || तेलुगू || |- | [[सिनम्|सिनम्]] || || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[कोट्टा बंधम्|कोट्टा बंधम्]] || || तेलुगू || |- | [[कलवडिया पोझुदुगल|कलवडिया पोझुदुगल]] || जयंती || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[भीष्म (चित्रपट)|भीष्म]] || || तेलुगू || |- | [[नाम (२००९ चित्रपट)|नाम]] || पूजा || हिंदी || |- | [[क्लासमेट्स (२००९ चित्रपट)|क्लासमेट्स]] || || हिंदी || |- | rowspan=2| २०१०|| [[मा (२०१० चित्रपट)|मा]] || || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[अलिवेलू मांगा|अलिवेलू मांगा]] || अलिवेलू मांगा || तेलुगू || |- | २०११ || [[बॉडीगार्ड (२०११ चित्रपट)|बॉडीगार्ड]] || छाया || हिंदी || |- | २०१२ || [[दम दम डोल|दम दम डोल]] || || तेलुगू || |- | २०१४ || [[मॅडम इन चीफ|मॅडम इन चीफ]] || || हिंदी || |- | २०१७ || [[गौतमीपुत्र सातकर्णी (चित्रपट)|गौतमीपुत्र सातकर्णी]] || वासिष्ठी देवी || तेलुगू || |- | २०१९ || [[कुरुक्षेत्र (२०१९ चित्रपट)|कुरुक्षेत्र]] || सुभद्रा || कन्नड || |- | २०२४ || [[नारायण (चित्रपट)|नारायण]] || || तेलुगू || |} == वैयक्तिक जीवन == चावलाने २१ ऑक्टोबर २००७ रोजी [[देवळाली]], [[नाशिक]] येथील एका गुरुद्वाऱ्यात [[योग]] शिक्षक असलेल्या आपल्या प्रियकर, भरत ठाकूरशी लग्न केले.<ref>{{cite web |url=http://www.screenindia.com/old/fullstory.php?content_id=17566 |title=भूमिका चावला यांनी योगगुरू भरत यांच्याशी विवाह केला |access-date=२१ ऑक्टोबर २००७ |publisher=[[स्क्रीन (मासिक)|स्क्रीन]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090124212050/http://www.screenindia.com/old/fullstory.php?content_id=17566 |archive-date=२४ जानेवारी २००९}} या जोडप्याला एक मुलगा आहे.{{cite web |url=http://www.telugu.cinemalead.com/news-id-bhumika-chawla-laddu-babu-28-02-143014.htm |title=भूमिका यांनी एका मुलाला जन्म दिला – भूमिका चावला- लड्डू बाबू- अल्लारी नरेश- रवी बाबू- मिस्सम्मा- खुशी – Cinemalead.com |access-date=३ मार्च २०१४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303071716/http://www.telugu.cinemalead.com/news-id-bhumika-chawla-laddu-babu-28-02-143014.htm |archive-date=३ मार्च २०१४ |url-status=dead}}{{cite web |url=http://www.iqlikmovies.com/news/2014/02/28/Actress-Bhumika-Chawla-blessed-with-a-baby-boy/news/3396 |title=अभिनेत्री भूमिका चावला यांना पुत्ररत्न प्राप्त झाले |author=iQlik Movies |work=iQlikmovies |access-date=३ मार्च २०१४ |archive-date=२२ एप्रिल २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422224536/https://www.iqlikmovies.com/news/article/2014/02/28/Actress-Bhumika-Chawla-blessed-with-a-baby-boy/3396 |url-status=live}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:चावला,भूमिका}} [[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:पंजाबी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:भोजपुरी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९७८ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] eobq25tm81giqawfj16frk2ggnf7imc 2686661 2686658 2026-05-29T11:17:13Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686661 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = भूमिका चावला | चित्र = Bhumika.Chawla.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = रचना चावला | जन्म_दिनांक = [[ऑगस्ट २१]], [[इ.स. १९७८|१९७८]] | जन्म_स्थान = नवी दिल्ली, [[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय (चित्रपट) | राष्ट्रीयत्व = | भाषा = [[तमिळ भाषा|तमिळ]]<br />[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]<br />[[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] | कारकीर्द_काळ = | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''भूमिका चावला''' ([[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]]: Bhumika Chawla ; [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]: భూమిక చావ్లా ; [[तमिळ भाषा|तमिळ]]: பூமிகா சாவ்லா ; [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]]: ഭൂമിക ചാവ്‌ല) ([[ऑगस्ट २१]], [[इ.स. १९७८|१९७८]], [[नवी दिल्ली]]) या नावाने ओळखली जाणारी '''रचना चावला''' ही [[तमिळ भाषा|तमिळ]], [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]], [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] चित्रपटांतील अभिनेत्री आहे. २००० सालचा तेलुगू चित्रपट युवकुडु या चित्रपटातून तिने चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले. त्यानंतर तिने तेलुगूसोबतच मल्याळम, तमिळ, हिंदी, पंजाबी व भोजपुरी भाषांतील चित्रपटांत काम केले. ती तिच्या कुशी, तेरे नाम, मिसाम्मा, सत्यभामा आणि गांधी माय फादर या चित्रपटांतील भूमिकांसाठी विशेष नावाजली जाते. भूमिकेचा जन्म दिल्लीतील एका पंजाबी कुटुंबात झाला. तिने दिल्लीतून शिक्षण पूर्ण केले. मॉडेलिंग व चित्रपटात काम करण्यासाठी ती पुढे [[मुंबई]]त हलली. {{अनुवाद|en}} == चित्रपट कारकीर्द == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! वर्ष (इ.स.) !! चित्रपट !! भूमिका/व्यक्तिरेखा !! भाषा !! टिपा |- | २००० || [[युवकुडू (२००० चित्रपट)|युवकुडू]] || सिंधू || [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]] || |- |rowspan=3| २००१ || [[बद्री (चित्रपट)|बद्री]] || जानकी || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[खुशी (२००१ चित्रपट)|खुशी]] || मधुमिता || तेलुगू || [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार (तेलुगू)|फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार (तेलुगू)]] |- | [[स्नेहमंते इदेरा|स्नेहमंते इदेरा]] || युवराणी पद्मिनी || तेलुगू || |- |rowspan=2| २००२ || [[रोजा कूट्टम|रोजा कूट्टम]] || मॅनो || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[वासू (२००२ चित्रपट)|वासू]] || दीप्ती || तेलुगू || |- |rowspan=5| २००३ || [[ओक्काडू|ओक्काडू]] || स्वप्ना रेड्डी || तेलुगू || |- | [[मिस्सम्मा (२००३ चित्रपट)|मिस्सम्मा]] || मेघना || तेलुगू || [[नंदी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)|नंदी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] |- | [[सिंहाद्री (२००३ चित्रपट)|सिंहाद्री]] || इंदू || तेलुगू || |- | [[तेरे नाम|तेरे नाम]] || निर्जरा भारद्वाज || [[हिंदी भाषा|हिंदी]] || [[झी सिने पुरस्कार - सर्वोत्तम महिला पदार्पण|झी सिने पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट पदार्पण अभिनेत्री)]]<br />नामांकित - [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार|फिल्मफेअर पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]]<br />नामांकित - [[स्टार स्क्रीन पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)|स्टार स्क्रीन पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] |- | [[आडंते अडॉ टाइप|आडंते अडॉ टाइप]] || || तेलुगू || पाहुणी कलाकार |- |rowspan=4| २००४ || [[रन (२००४ चित्रपट)|रन]] || जान्हवी चौधरी || हिंदी || |- | [[सांबा (२००४ चित्रपट)|सांबा]] || नंदू || तेलुगू || |- | [[ना ऑटोग्राफ|ना ऑटोग्राफ]] || दिव्या || तेलुगू || [[सिनेमा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - ज्युरी)|सिनेमा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - ज्युरी)]] |- | [[दिलने जिसे अपना कहा|दिलने जिसे अपना कहा]] || धानी || हिंदी || |- |rowspan=3| २००५ || [[सिलसिले (२००५ चित्रपट)|सिलसिले]] || झिया राव || हिंदी || |- | [[दिल जो भी कहे|दिल जो भी कहे]] || डॉ. गायत्री पांडे || हिंदी || |- | [[जय चिरंजीवा|जय चिरंजीवा]] || नीलिमा || तेलुगू || |- |rowspan=3| २००६ || [[सिलुनू ओरू कादल|सिलुनू ओरू कादल]] || ऐश्वर्या || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[फॅमिली - टाइज ऑफ ब्लड|फॅमिली - टाइज ऑफ ब्लड]] || डॉ. कविता || हिंदी || |- | [[मायाबजार (२००६ चित्रपट)|मायाबजार]] || अनुपमा || तेलुगू || |- |rowspan=4| २००७ || [[गांधी, माय फादर|गांधी, माय फादर]] || गुलाब गांधी || हिंदी || |- | [[सत्यभामा (२००७ चित्रपट)|सत्यभामा]] || सत्यभामा || तेलुगू || [[नंदी विशेष ज्युरी पुरस्कार|नंदी विशेष ज्युरी पुरस्कार]] |- | [[गंगोत्री (चित्रपट)|गंगोत्री]] || गंगोत्री || [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] || |- | [[अनसूया (चित्रपट)|अनसूया]] || अनसूया || तेलुगू || |- |rowspan=3| २००८ || [[स्वागतम् (चित्रपट)|स्वागतम्]] || विद्या के.के. || तेलुगू || |- | [[मल्लेपुव्वू|मल्लेपुव्वू]] || मल्लेश्वरी कन्नेगंटी (मल्ली) || तेलुगू || |- | [[यारियां (२००८ चित्रपट)|यारियां]] || सिमरन || [[पंजाबी भाषा|पंजाबी]] || |- |rowspan=10| २००९ || [[भ्रमरम्|भ्रमरम्]] || जया || [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] || |- | [[ना स्टाइल वीरू|ना स्टाइल वीरू]] || पार्वती || तेलुगू || |- | [[अमरावती (२००९ चित्रपट)|अमरावती]] || अमरावती || तेलुगू || |- | [[यागम्|यागम्]] || साची || तेलुगू || |- | [[सिनम्|सिनम्]] || || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[कोट्टा बंधम्|कोट्टा बंधम्]] || || तेलुगू || |- | [[कलवडिया पोझुदुगल|कलवडिया पोझुदुगल]] || जयंती || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[भीष्म (चित्रपट)|भीष्म]] || || तेलुगू || |- | [[नाम (२००९ चित्रपट)|नाम]] || पूजा || हिंदी || |- | [[क्लासमेट्स (२००९ चित्रपट)|क्लासमेट्स]] || || हिंदी || |- | rowspan=2| २०१०|| [[मा (२०१० चित्रपट)|मा]] || || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[अलिवेलू मांगा|अलिवेलू मांगा]] || अलिवेलू मांगा || तेलुगू || |- | २०११ || [[बॉडीगार्ड (२०११ चित्रपट)|बॉडीगार्ड]] || छाया || हिंदी || |- | २०१२ || [[दम दम डोल|दम दम डोल]] || || तेलुगू || |- | २०१४ || [[मॅडम इन चीफ|मॅडम इन चीफ]] || || हिंदी || |- | २०१७ || [[गौतमीपुत्र सातकर्णी (चित्रपट)|गौतमीपुत्र सातकर्णी]] || वासिष्ठी देवी || तेलुगू || |- | २०१९ || [[कुरुक्षेत्र (२०१९ चित्रपट)|कुरुक्षेत्र]] || सुभद्रा || कन्नड || |- | २०२४ || [[नारायण (चित्रपट)|नारायण]] || || तेलुगू || |} == वैयक्तिक जीवन == चावलाने २१ ऑक्टोबर २००७ रोजी [[देवळाली]], [[नाशिक]] येथील एका गुरुद्वाऱ्यात [[योग]] शिक्षक असलेल्या आपल्या प्रियकर, भरत ठाकूरशी लग्न केले.<ref>{{cite web |url=http://www.screenindia.com/old/fullstory.php?content_id=17566 |title=भूमिका चावला यांनी योगगुरू भरत यांच्याशी विवाह केला |access-date=२१ ऑक्टोबर २००७ |publisher=[[स्क्रीन (मासिक)|स्क्रीन]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090124212050/http://www.screenindia.com/old/fullstory.php?content_id=17566 |archive-date=२४ जानेवारी २००९}} या जोडप्याला एक मुलगा आहे.{{cite web |url=http://www.telugu.cinemalead.com/news-id-bhumika-chawla-laddu-babu-28-02-143014.htm |title=भूमिका यांनी एका मुलाला जन्म दिला – भूमिका चावला- लड्डू बाबू- अल्लारी नरेश- रवी बाबू- मिस्सम्मा- खुशी – Cinemalead.com |access-date=३ मार्च २०१४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303071716/http://www.telugu.cinemalead.com/news-id-bhumika-chawla-laddu-babu-28-02-143014.htm |archive-date=३ मार्च २०१४ |url-status=dead}}{{cite web |url=http://www.iqlikmovies.com/news/2014/02/28/Actress-Bhumika-Chawla-blessed-with-a-baby-boy/news/3396 |title=अभिनेत्री भूमिका चावला यांना पुत्ररत्न प्राप्त झाले |author=iQlik Movies |work=iQlikmovies |access-date=३ मार्च २०१४ |archive-date=२२ एप्रिल २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422224536/https://www.iqlikmovies.com/news/article/2014/02/28/Actress-Bhumika-Chawla-blessed-with-a-baby-boy/3396 |url-status=live}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:चावला,भूमिका}} [[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:पंजाबी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:भोजपुरी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९७८ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:पंजाबी व्यक्ती]] n8g431h67yghac7kswfpjt2uy4w0p4n 2686662 2686661 2026-05-29T11:22:07Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2686662 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = भूमिका चावला | चित्र = Bhumika.Chawla.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = रचना चावला | जन्म_दिनांक = [[ऑगस्ट २१]], [[इ.स. १९७८|१९७८]] | जन्म_स्थान = नवी दिल्ली, [[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय (चित्रपट) | राष्ट्रीयत्व = | भाषा = [[तमिळ भाषा|तमिळ]]<br />[[तेलुगू भाषा|तेलुगू]]<br />[[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] | कारकीर्द_काळ = | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''भूमिका चावला''' ([[ऑगस्ट २१]], [[इ.स. १९७८|१९७८]], [[नवी दिल्ली]]) (जन्म नाव:'रचना चावला') ही [[तमिळ चलचित्रपट|तमिळ]], [[तेलुगू चलचित्रपट|तेलुगू]], [[मल्याळम चलचित्रपट|मल्याळम]] तथा [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपट]] अभिनेत्री आहे. २००० सालचा तेलुगू चित्रपट युवकुडु या चित्रपटातून तिने चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले. त्यानंतर तिने तेलुगूसोबतच मल्याळम, तमिळ, हिंदी, पंजाबी व भोजपुरी भाषांतील चित्रपटांत काम केले. ती तिच्या कुशी, तेरे नाम, मिसाम्मा, सत्यभामा आणि गांधी माय फादर या चित्रपटांतील भूमिकांसाठी विशेष नावाजली जाते. भूमिकेचा जन्म दिल्लीतील एका पंजाबी कुटुंबात झाला. तिने दिल्लीतून शिक्षण पूर्ण केले. मॉडेलिंग व चित्रपटात काम करण्यासाठी ती पुढे [[मुंबई]]त हलली. {{अनुवाद|en}} == चित्रपट कारकीर्द == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! वर्ष (इ.स.) !! चित्रपट !! भूमिका/व्यक्तिरेखा !! भाषा !! टिपा |- | २००० || [[युवकुडू (२००० चित्रपट)|युवकुडू]] || सिंधू || [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]] || |- |rowspan=3| २००१ || [[बद्री (चित्रपट)|बद्री]] || जानकी || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[खुशी (२००१ चित्रपट)|खुशी]] || मधुमिता || तेलुगू || [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार (तेलुगू)|फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार (तेलुगू)]] |- | [[स्नेहमंते इदेरा|स्नेहमंते इदेरा]] || युवराणी पद्मिनी || तेलुगू || |- |rowspan=2| २००२ || [[रोजा कूट्टम|रोजा कूट्टम]] || मॅनो || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[वासू (२००२ चित्रपट)|वासू]] || दीप्ती || तेलुगू || |- |rowspan=5| २००३ || [[ओक्काडू|ओक्काडू]] || स्वप्ना रेड्डी || तेलुगू || |- | [[मिस्सम्मा (२००३ चित्रपट)|मिस्सम्मा]] || मेघना || तेलुगू || [[नंदी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)|नंदी पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] |- | [[सिंहाद्री (२००३ चित्रपट)|सिंहाद्री]] || इंदू || तेलुगू || |- | [[तेरे नाम|तेरे नाम]] || निर्जरा भारद्वाज || [[हिंदी भाषा|हिंदी]] || [[झी सिने पुरस्कार - सर्वोत्तम महिला पदार्पण|झी सिने पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट पदार्पण अभिनेत्री)]]<br />नामांकित - [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार|फिल्मफेअर पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]]<br />नामांकित - [[स्टार स्क्रीन पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)|स्टार स्क्रीन पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)]] |- | [[आडंते अडॉ टाइप|आडंते अडॉ टाइप]] || || तेलुगू || पाहुणी कलाकार |- |rowspan=4| २००४ || [[रन (२००४ चित्रपट)|रन]] || जान्हवी चौधरी || हिंदी || |- | [[सांबा (२००४ चित्रपट)|सांबा]] || नंदू || तेलुगू || |- | [[ना ऑटोग्राफ|ना ऑटोग्राफ]] || दिव्या || तेलुगू || [[सिनेमा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - ज्युरी)|सिनेमा पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - ज्युरी)]] |- | [[दिलने जिसे अपना कहा|दिलने जिसे अपना कहा]] || धानी || हिंदी || |- |rowspan=3| २००५ || [[सिलसिले (२००५ चित्रपट)|सिलसिले]] || झिया राव || हिंदी || |- | [[दिल जो भी कहे|दिल जो भी कहे]] || डॉ. गायत्री पांडे || हिंदी || |- | [[जय चिरंजीवा|जय चिरंजीवा]] || नीलिमा || तेलुगू || |- |rowspan=3| २००६ || [[सिलुनू ओरू कादल|सिलुनू ओरू कादल]] || ऐश्वर्या || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[फॅमिली - टाइज ऑफ ब्लड|फॅमिली - टाइज ऑफ ब्लड]] || डॉ. कविता || हिंदी || |- | [[मायाबजार (२००६ चित्रपट)|मायाबजार]] || अनुपमा || तेलुगू || |- |rowspan=4| २००७ || [[गांधी, माय फादर|गांधी, माय फादर]] || गुलाब गांधी || हिंदी || |- | [[सत्यभामा (२००७ चित्रपट)|सत्यभामा]] || सत्यभामा || तेलुगू || [[नंदी विशेष ज्युरी पुरस्कार|नंदी विशेष ज्युरी पुरस्कार]] |- | [[गंगोत्री (चित्रपट)|गंगोत्री]] || गंगोत्री || [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] || |- | [[अनसूया (चित्रपट)|अनसूया]] || अनसूया || तेलुगू || |- |rowspan=3| २००८ || [[स्वागतम् (चित्रपट)|स्वागतम्]] || विद्या के.के. || तेलुगू || |- | [[मल्लेपुव्वू|मल्लेपुव्वू]] || मल्लेश्वरी कन्नेगंटी (मल्ली) || तेलुगू || |- | [[यारियां (२००८ चित्रपट)|यारियां]] || सिमरन || [[पंजाबी भाषा|पंजाबी]] || |- |rowspan=10| २००९ || [[भ्रमरम्|भ्रमरम्]] || जया || [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] || |- | [[ना स्टाइल वीरू|ना स्टाइल वीरू]] || पार्वती || तेलुगू || |- | [[अमरावती (२००९ चित्रपट)|अमरावती]] || अमरावती || तेलुगू || |- | [[यागम्|यागम्]] || साची || तेलुगू || |- | [[सिनम्|सिनम्]] || || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[कोट्टा बंधम्|कोट्टा बंधम्]] || || तेलुगू || |- | [[कलवडिया पोझुदुगल|कलवडिया पोझुदुगल]] || जयंती || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[भीष्म (चित्रपट)|भीष्म]] || || तेलुगू || |- | [[नाम (२००९ चित्रपट)|नाम]] || पूजा || हिंदी || |- | [[क्लासमेट्स (२००९ चित्रपट)|क्लासमेट्स]] || || हिंदी || |- | rowspan=2| २०१०|| [[मा (२०१० चित्रपट)|मा]] || || [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || |- | [[अलिवेलू मांगा|अलिवेलू मांगा]] || अलिवेलू मांगा || तेलुगू || |- | २०११ || [[बॉडीगार्ड (२०११ चित्रपट)|बॉडीगार्ड]] || छाया || हिंदी || |- | २०१२ || [[दम दम डोल|दम दम डोल]] || || तेलुगू || |- | २०१४ || [[मॅडम इन चीफ|मॅडम इन चीफ]] || || हिंदी || |- | २०१७ || [[गौतमीपुत्र सातकर्णी (चित्रपट)|गौतमीपुत्र सातकर्णी]] || वासिष्ठी देवी || तेलुगू || |- | २०१९ || [[कुरुक्षेत्र (२०१९ चित्रपट)|कुरुक्षेत्र]] || सुभद्रा || कन्नड || |- | २०२४ || [[नारायण (चित्रपट)|नारायण]] || || तेलुगू || |} == वैयक्तिक जीवन == चावलाने २१ ऑक्टोबर २००७ रोजी [[देवळाली]], [[नाशिक]] येथील एका गुरुद्वाऱ्यात [[योग]] शिक्षक असलेल्या आपल्या प्रियकर, भरत ठाकूरशी लग्न केले.<ref>{{cite web |url=http://www.screenindia.com/old/fullstory.php?content_id=17566 |title=भूमिका चावला यांनी योगगुरू भरत यांच्याशी विवाह केला |access-date=२१ ऑक्टोबर २००७ |publisher=[[स्क्रीन (मासिक)|स्क्रीन]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090124212050/http://www.screenindia.com/old/fullstory.php?content_id=17566 |archive-date=२४ जानेवारी २००९}} या जोडप्याला एक मुलगा आहे.{{cite web |url=http://www.telugu.cinemalead.com/news-id-bhumika-chawla-laddu-babu-28-02-143014.htm |title=भूमिका यांनी एका मुलाला जन्म दिला – भूमिका चावला- लड्डू बाबू- अल्लारी नरेश- रवी बाबू- मिस्सम्मा- खुशी – Cinemalead.com |access-date=३ मार्च २०१४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303071716/http://www.telugu.cinemalead.com/news-id-bhumika-chawla-laddu-babu-28-02-143014.htm |archive-date=३ मार्च २०१४ |url-status=dead}}{{cite web |url=http://www.iqlikmovies.com/news/2014/02/28/Actress-Bhumika-Chawla-blessed-with-a-baby-boy/news/3396 |title=अभिनेत्री भूमिका चावला यांना पुत्ररत्न प्राप्त झाले |author=iQlik Movies |work=iQlikmovies |access-date=३ मार्च २०१४ |archive-date=२२ एप्रिल २०२३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422224536/https://www.iqlikmovies.com/news/article/2014/02/28/Actress-Bhumika-Chawla-blessed-with-a-baby-boy/3396 |url-status=live}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:चावला,भूमिका}} [[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:पंजाबी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:भोजपुरी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९७८ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:पंजाबी व्यक्ती]] 5i2pk55wi9jcj4v9xg0zph7x404oucz 0 72865 2686623 2513038 2026-05-29T08:47:30Z Abhijitsathe 4193 2686623 wikitext text/x-wiki '''सी. श्रीनिवासन''' हे [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] पक्षाचे नेते आहेत. ते तमिळनाडू राज्यातील [[दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ|दिंडिगुल]] लोकसभा मतदारसंघातून [[इ.स. १९८९]], [[इ.स. १९९१]], [[इ.स. १९९८]] आणि [[इ.स. १९९९]]च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये लोकसभेवर निवडून गेले. [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] [[वर्ग:तमिळ राजकारणी]] [[वर्ग:अण्णा द्रमुक नेते]] [[वर्ग:९ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:दिंडुक्कलचे खासदार]] 5e0ccyuff9s9taq89025cyvubnnlak6 0 73328 2686621 2261977 2026-05-29T08:46:03Z Abhijitsathe 4193 2686621 wikitext text/x-wiki '''एन.एस.व्ही. चित्तन''' ([[रोमन लिपी|रोमन]]: ''N. S. V. Chitthan'') ([[एप्रिल १२]], [[इ.स. १९३४]] - हयात) हे [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस पक्षाचा]] नेता आहे. तो [[इ.स. १९९६]]च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[तमिळ मनिला काँग्रेस पक्ष]]ाचा उमेदवार म्हणून तर [[इ.स. २००४]] आणि [[इ.स. २००९]]च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[काँग्रेस]] पक्षाचा उमेदवार म्हणून [[तमिळनाडू]] राज्यातील [[दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ|दिंडीगुल]] लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेला होता. {{DEFAULTSORT:चित्तन,एन.एस.व्ही.}} [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:तमिळ मनीला काँग्रेस नेते]] [[वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:दिंडुक्कलचे खासदार]] [[वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म]] 1ycnnmypfs2nypr0h8bho7h4lglkxxg 2686622 2686621 2026-05-29T08:46:29Z Abhijitsathe 4193 2686622 wikitext text/x-wiki '''एन.एस.व्ही. चित्तन''' ([[रोमन लिपी|रोमन]]: ''N. S. V. Chitthan'') ([[एप्रिल १२]], [[इ.स. १९३४]] - हयात) हे [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस पक्षाचा]] नेता आहे. तो [[इ.स. १९९६]]च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[तमिळ मनिला काँग्रेस]] पक्षाचा उमेदवार म्हणून तर [[इ.स. २००४]] आणि [[इ.स. २००९]]च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[काँग्रेस]] पक्षाचा उमेदवार म्हणून [[तमिळनाडू]] राज्यातील [[दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ|दिंडीगुल]] लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेला होता. {{DEFAULTSORT:चित्तन,एन.एस.व्ही.}} [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:तमिळ मनीला काँग्रेस नेते]] [[वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:दिंडुक्कलचे खासदार]] [[वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म]] dwkds4d3pe4jiz1hn2x3tqk20itcobg 0 79403 2686464 2270516 2026-05-28T16:24:03Z अभय नातू 206 साचा 2686464 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''आयझॅक वोर्साह''' ([[२१ जून]], [[इ.स. १९८८]]:[[आक्रा]], [[घाना]] - ) हा {{fb|GHA}} आंतरराष्ट्रीय [[फुटबॉल]] खेळणारा खेळाडू आहे. हा बचावफळीत मध्यातून खेळतो. {{विस्तार|फुटबॉल खेळाडू}} {{DEFAULTSORT:वोर्साह, आयझॅक}} [[वर्ग:घानाचे फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] hu4phhv4l791h5j5othual7lu2efzk0 0 80955 2686448 2686324 2026-05-28T15:19:33Z WordWise22 161849 2686448 wikitext text/x-wiki {{अशुद्धलेखन}} '''गुरुकुल शिक्षण''' हे भारतातील अतिप्राचिन [[शिक्षण]] प्रकारातील एक आहे. गुरुकुल म्हणजे असे विद्यालय, जिथे विद्यार्थी आपल्या [[कुटुंब|कुटुंबापासून]] दूर राहून गुरुंच्या कुटुंबाचा एक भाग बनून शिक्षण घेतो. [[प्राचीन भारत|प्राचीन भारतात]] गुरुकुल हेच [[शिक्षण]] आणि अध्यापनाची प्रमुख केंद्रे होती. दूरदूरहून ब्रह्मचारी विद्यार्थी किंवा सत्याचा शोध घेणारे परिव्राजक आपले शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी तेथे जात असत. ही गुरुकुले लहान किंवा मोठी अशा सर्व प्रकारची असत. [[भारताचा इतिहास|भारतातील प्राचीन इतिहासात]] अशा विद्यालयांना खूप महत्त्व होते. प्रसिद्ध आचार्यांच्या गुरुकुलात शिक्षण घेतलेल्या विद्यार्थ्यांचा सर्वत्र खूप सन्मान केला जात असे. [[राम|रामाने]] ऋषी वसिष्ठ यांच्या येथे राहून शिक्षण प्राप्त केले होते. त्याचप्रमाणे [[पांडव|पांडवांनी]] ऋषी द्रोण यांच्या येथे राहून [[शिक्षण]] प्राप्त केले होते. भारतवर्षातील गुरुकुल आश्रमांतील आचार्यांना उपाध्याय आणि प्रधान आचार्यांना '[[कुलपति]]' किंवा 'महोपाध्याय' असे म्हटले जात असे. [[रामायण]] काळात [[वसिष्ठ|वशिष्ठ]] यांचा एक विशाल आश्रम होता, जिथे [[दिलीप (अयोध्या के सूर्यवंशी राजा)|राजा दिलीप]] तपश्चर्या करण्यासाठी गेले होते आणि जिथे [[विश्वामित्र]] यांना ब्रह्मत्व प्राप्त झाले होते. अशाच प्रकारचा आणखी एक प्रसिद्ध आश्रम प्रयाग येथे [[भारद्वाज मुनि]] यांचा होता. <ref>{{cite web |http://www.abhyuday.org/xprajna/html/bhanu_shankar.php|title=महामना का स्वप्न|access-date=[[28 जुलाई]] [[2007]]|format=|publisher= अभ्युदय.कॉम|language=}}</ref> ==शिक्षणाची पद्धत== गुरुकुल शिक्षणाचा कालावधी अदमासे [[कौटिल्य|कौटिल्या]] आधीचा आहे. या शिक्षण पद्धतित विद्यार्थ्यास शिक्षकाच्या घरी , त्या कुटुंबाचा एक भाग बनून शिक्षण घ्यावे लागे. शिक्षकास 'गुरु' तर विद्यार्थ्यास 'शिष्य' हे संबोधन वापरले जात असे. वयाच्या ७ व्या किंवा ८व्या वर्षी गुरुं कडे पाठविण्याचा प्रघात होता. हे शिक्षण १२ वर्ष चाले. या शिक्षण पद्धतीत अनेक विद्यांचा समावेश होता. विद्याभ्यास, शस्राभ्यास, योगाभ्यास अशा अनेक प्रकारच्या शिक्षणाचा समावेश असे. गुरुंच्या घरी शिकत असताना शिष्यास घरातील अनेक कामात मदत करावी लागे. कपडे धुणे, भांडी धुणे, स्वयंपाक करणे अशा सर्व प्रकारच्या कामांचा समावेश असे. ही पद्धत पूर्ण भारतात प्रचलीत होती. नंतर ही पद्धत धार्मिक अभ्यासापुरती मर्यादित राहिली. या परंपरेत गुरू शिष्याकडून कोणतेहि मूल्य घेत नसे. शिक्षण पूर्ण झाल्यावर शिष्य गुरुंना विनम्रतेने गुरुदक्षिणा अर्पण करीत असत. गुरुदक्षिणेत कृतज्ञतेचा भाव जास्त असे. ===विद्याभ्यास=== अनेक विविध विद्यांचा अभ्यास येथे होत असे. उदा. वैदिक विद्या, विधिविद्या, इ. === शस्राभ्यास=== अनेक विविध शस्रांचा अभ्यास येथे होत असे.उदा.भाला, धनुष्य, गदायुद्ध, तलवार इ. ===शास्राभ्यास=== अनेक विविध शास्रांचा अभ्यास येथे होत असे. उदा. राज्यशास्त्र, धर्मशास्त्र, भाषाशास्त्र, वेदशास्त्र, इ. ===योगाभ्यास=== अनेक विविध योग विद्यांचा अभ्यास येथे होत असे. उदा.हटयोग, राजयोग, इ. ==संज्ञा== * गुरु, गुरुवर्य,आचार्य - ज्या व्यक्ति शिक्षण देतात किंवा शिक्षक म्हणून कार्यभार बघतात त्यांना ही संज्ञा वापरली जात असे. * गुरुमाता, गुरुपत्नी - शिक्षकांच्या पत्नीस ही संज्ञा वापरली जात असे. * गुरुकन्या, गुरुभगिनी - शिक्षकांच्या मुलीस ही संज्ञा वापरली जात असे. * गुरुबंधू - सहविद्यार्थ्यास. * आश्रम - शिक्षकांच्या घरास किंवा जिथे शिक्षण घेतले त्या जागेस ही संज्ञा वापरली जात असे. ==प्रकार== प्राचीन भारतात तीन प्रकारच्या शिक्षण संस्था पद्धति अस्तित्वात होत्या : (१) गुरुकुल- जिथे विद्यार्थी आश्रमात राहून विद्याध्ययन करीत. (२) परिषद- जिथे तज्ज्ञ शिक्षकांद्वारे शिकविले जात. (३) तपस्थली-जिथे मोठी सम्मेलन होत. गुरुकुल आश्रमामध्ये कालांतराने हजारों विद्यार्थी शिकावयास येत. अशा आश्रमांच्या प्रमुखांना 'कुलपति' म्हणत असत. [[वर्ग: शैक्षणिक संस्था]] dgp8kg8dvldzbg1n0gon9fbll2k4gep 2686450 2686448 2026-05-28T15:21:03Z WordWise22 161849 2686450 wikitext text/x-wiki {{अशुद्धलेखन}} '''गुरुकुल शिक्षण''' हे भारतातील अतिप्राचिन [[शिक्षण]] प्रकारातील एक आहे. गुरुकुल म्हणजे असे विद्यालय, जिथे विद्यार्थी आपल्या [[कुटुंब|कुटुंबापासून]] दूर राहून गुरुंच्या कुटुंबाचा एक भाग बनून शिक्षण घेतो. [[प्राचीन भारत|प्राचीन भारतात]] गुरुकुल हेच [[शिक्षण]] आणि अध्यापनाची प्रमुख केंद्रे होती. दूरदूरहून ब्रह्मचारी विद्यार्थी किंवा सत्याचा शोध घेणारे परिव्राजक आपले शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी तेथे जात असत. ही गुरुकुले लहान किंवा मोठी अशा सर्व प्रकारची असत. [[भारताचा इतिहास|भारतातील प्राचीन इतिहासात]] अशा विद्यालयांना खूप महत्त्व होते. प्रसिद्ध आचार्यांच्या गुरुकुलात शिक्षण घेतलेल्या विद्यार्थ्यांचा सर्वत्र खूप सन्मान केला जात असे. [[राम|रामाने]] ऋषी वसिष्ठ यांच्या येथे राहून शिक्षण प्राप्त केले होते. त्याचप्रमाणे [[पांडव|पांडवांनी]] ऋषी द्रोण यांच्या येथे राहून [[शिक्षण]] प्राप्त केले होते. भारतवर्षातील गुरुकुल आश्रमांतील आचार्यांना उपाध्याय आणि प्रधान आचार्यांना '[[कुलपति]]' किंवा 'महोपाध्याय' असे म्हटले जात असे. [[रामायण]] काळात [[वसिष्ठ|वशिष्ठ]] यांचा एक विशाल आश्रम होता, जिथे राजा दिलीप तपश्चर्या करण्यासाठी गेले होते आणि जिथे [[विश्वामित्र]] यांना ब्रह्मत्व प्राप्त झाले होते. अशाच प्रकारचा आणखी एक प्रसिद्ध आश्रम प्रयाग येथे भारद्वाज मुनि यांचा होता. <ref>{{cite web |http://www.abhyuday.org/xprajna/html/bhanu_shankar.php|title=महामना का स्वप्न|access-date=[[28 जुलाई]] [[2007]]|format=|publisher= अभ्युदय.कॉम|language=}}</ref> ==शिक्षणाची पद्धत== गुरुकुल शिक्षणाचा कालावधी अदमासे [[कौटिल्य|कौटिल्या]] आधीचा आहे. या शिक्षण पद्धतित विद्यार्थ्यास शिक्षकाच्या घरी , त्या कुटुंबाचा एक भाग बनून शिक्षण घ्यावे लागे. शिक्षकास 'गुरु' तर विद्यार्थ्यास 'शिष्य' हे संबोधन वापरले जात असे. वयाच्या ७ व्या किंवा ८व्या वर्षी गुरुं कडे पाठविण्याचा प्रघात होता. हे शिक्षण १२ वर्ष चाले. या शिक्षण पद्धतीत अनेक विद्यांचा समावेश होता. विद्याभ्यास, शस्राभ्यास, योगाभ्यास अशा अनेक प्रकारच्या शिक्षणाचा समावेश असे. गुरुंच्या घरी शिकत असताना शिष्यास घरातील अनेक कामात मदत करावी लागे. कपडे धुणे, भांडी धुणे, स्वयंपाक करणे अशा सर्व प्रकारच्या कामांचा समावेश असे. ही पद्धत पूर्ण भारतात प्रचलीत होती. नंतर ही पद्धत धार्मिक अभ्यासापुरती मर्यादित राहिली. या परंपरेत गुरू शिष्याकडून कोणतेहि मूल्य घेत नसे. शिक्षण पूर्ण झाल्यावर शिष्य गुरुंना विनम्रतेने गुरुदक्षिणा अर्पण करीत असत. गुरुदक्षिणेत कृतज्ञतेचा भाव जास्त असे. ===विद्याभ्यास=== अनेक विविध विद्यांचा अभ्यास येथे होत असे. उदा. वैदिक विद्या, विधिविद्या, इ. === शस्राभ्यास=== अनेक विविध शस्रांचा अभ्यास येथे होत असे.उदा.भाला, धनुष्य, गदायुद्ध, तलवार इ. ===शास्राभ्यास=== अनेक विविध शास्रांचा अभ्यास येथे होत असे. उदा. राज्यशास्त्र, धर्मशास्त्र, भाषाशास्त्र, वेदशास्त्र, इ. ===योगाभ्यास=== अनेक विविध योग विद्यांचा अभ्यास येथे होत असे. उदा.हटयोग, राजयोग, इ. ==संज्ञा== * गुरु, गुरुवर्य,आचार्य - ज्या व्यक्ति शिक्षण देतात किंवा शिक्षक म्हणून कार्यभार बघतात त्यांना ही संज्ञा वापरली जात असे. * गुरुमाता, गुरुपत्नी - शिक्षकांच्या पत्नीस ही संज्ञा वापरली जात असे. * गुरुकन्या, गुरुभगिनी - शिक्षकांच्या मुलीस ही संज्ञा वापरली जात असे. * गुरुबंधू - सहविद्यार्थ्यास. * आश्रम - शिक्षकांच्या घरास किंवा जिथे शिक्षण घेतले त्या जागेस ही संज्ञा वापरली जात असे. ==प्रकार== प्राचीन भारतात तीन प्रकारच्या शिक्षण संस्था पद्धति अस्तित्वात होत्या : (१) गुरुकुल- जिथे विद्यार्थी आश्रमात राहून विद्याध्ययन करीत. (२) परिषद- जिथे तज्ज्ञ शिक्षकांद्वारे शिकविले जात. (३) तपस्थली-जिथे मोठी सम्मेलन होत. गुरुकुल आश्रमामध्ये कालांतराने हजारों विद्यार्थी शिकावयास येत. अशा आश्रमांच्या प्रमुखांना 'कुलपति' म्हणत असत. [[वर्ग: शैक्षणिक संस्था]] mdgnt2am2042c8njm54r0mri9dxy8c1 2686663 2686450 2026-05-29T11:30:52Z WordWise22 161849 Information added 2686663 wikitext text/x-wiki {{अशुद्धलेखन}} '''गुरुकुल शिक्षण''' हे भारतातील अतिप्राचिन [[शिक्षण]] प्रकारातील एक आहे. गुरुकुल म्हणजे असे विद्यालय, जिथे विद्यार्थी आपल्या [[कुटुंब|कुटुंबापासून]] दूर राहून गुरुंच्या कुटुंबाचा एक भाग बनून शिक्षण घेतो. [[प्राचीन भारत|प्राचीन भारतात]] गुरुकुल हेच [[शिक्षण]] आणि अध्यापनाची प्रमुख केंद्रे होती. दूरदूरहून ब्रह्मचारी विद्यार्थी किंवा सत्याचा शोध घेणारे परिव्राजक आपले शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी तेथे जात असत. ही गुरुकुले लहान किंवा मोठी अशा सर्व प्रकारची असत. [[भारताचा इतिहास|भारतातील प्राचीन इतिहासात]] अशा विद्यालयांना खूप महत्त्व होते. प्रसिद्ध आचार्यांच्या गुरुकुलात शिक्षण घेतलेल्या विद्यार्थ्यांचा सर्वत्र खूप सन्मान केला जात असे. [[राम|रामाने]] ऋषी वसिष्ठ यांच्या येथे राहून शिक्षण प्राप्त केले होते. त्याचप्रमाणे [[पांडव|पांडवांनी]] ऋषी द्रोण यांच्या येथे राहून [[शिक्षण]] प्राप्त केले होते. भारतवर्षातील गुरुकुल आश्रमांतील आचार्यांना उपाध्याय आणि प्रधान आचार्यांना '[[कुलपति]]' किंवा 'महोपाध्याय' असे म्हटले जात असे. [[रामायण]] काळात [[वसिष्ठ|वशिष्ठ]] यांचा एक विशाल आश्रम होता, जिथे राजा दिलीप तपश्चर्या करण्यासाठी गेले होते आणि जिथे [[विश्वामित्र]] यांना ब्रह्मत्व प्राप्त झाले होते. अशाच प्रकारचा आणखी एक प्रसिद्ध आश्रम प्रयाग येथे भारद्वाज मुनि यांचा होता. <ref>{{cite web |http://www.abhyuday.org/xprajna/html/bhanu_shankar.php|title=महामना का स्वप्न|access-date=[[28 जुलाई]] [[2007]]|format=|publisher= अभ्युदय.कॉम|language=}}</ref> गुरुकुलांचेच विकसित रूप म्हणजे तक्षशिला, नालंदा, विक्रमशिला आणि वलभी ही विद्यापीठे होत. जातक, ह्वेनसांग यांचे प्रवासवर्णन तसेच इतर अनेक संदर्भांवरून असे समजते की या विद्यापीठांमध्ये दूरदूरहून विद्यार्थी तेथील जगप्रसिद्ध आचार्यांकडून शिक्षण घेण्यासाठी येत असत. वाराणसी हे प्राचीन काळापासून शिक्षणाचे प्रमुख केंद्र होते आणि अलीकडच्या काळापर्यंत तेथे शेकडो गुरुकुले व पाठशाळा होत्या. त्यांच्या देखभालीसाठी आणि विद्यार्थ्यांच्या पोषणासाठी अन्नछत्रे चालवली जात असत. अशीच परिस्थिती बंगाल, नाशिक तसेच दक्षिण भारतातील अनेक नगरांमध्ये होती. एकोणिसाव्या शतकात सुरू झालेल्या भारतीय राष्ट्रीय आणि सांस्कृतिक पुनर्जागरणाच्या काळात प्राचीन गुरुकुल परंपरेवर आधारित अनेक गुरुकुलांची स्थापना करण्यात आली. राष्ट्रभावनेचा प्रसार करण्यामध्ये त्यांचे महत्त्वपूर्ण योगदान होते. जरी आधुनिक परिस्थितीत प्राचीन गुरुकुलांची व्यवस्था जशीच्या तशी पुन्हा प्रस्थापित करणे शक्य नसले, तरी त्यांच्या आदर्शांचा आवश्यक ते बदल करून अवलंब नक्कीच करता येऊ शकतो. ==शिक्षणाची पद्धत== गुरुकुल शिक्षणाचा कालावधी अदमासे [[कौटिल्य|कौटिल्या]] आधीचा आहे. या शिक्षण पद्धतित विद्यार्थ्यास शिक्षकाच्या घरी , त्या कुटुंबाचा एक भाग बनून शिक्षण घ्यावे लागे. शिक्षकास 'गुरु' तर विद्यार्थ्यास 'शिष्य' हे संबोधन वापरले जात असे. वयाच्या ७ व्या किंवा ८व्या वर्षी गुरुं कडे पाठविण्याचा प्रघात होता. हे शिक्षण १२ वर्ष चाले. या शिक्षण पद्धतीत अनेक विद्यांचा समावेश होता. विद्याभ्यास, शस्राभ्यास, योगाभ्यास अशा अनेक प्रकारच्या शिक्षणाचा समावेश असे. गुरुंच्या घरी शिकत असताना शिष्यास घरातील अनेक कामात मदत करावी लागे. कपडे धुणे, भांडी धुणे, स्वयंपाक करणे अशा सर्व प्रकारच्या कामांचा समावेश असे. ही पद्धत पूर्ण भारतात प्रचलीत होती. नंतर ही पद्धत धार्मिक अभ्यासापुरती मर्यादित राहिली. या परंपरेत गुरू शिष्याकडून कोणतेहि मूल्य घेत नसे. शिक्षण पूर्ण झाल्यावर शिष्य गुरुंना विनम्रतेने गुरुदक्षिणा अर्पण करीत असत. गुरुदक्षिणेत कृतज्ञतेचा भाव जास्त असे. ===विद्याभ्यास=== अनेक विविध विद्यांचा अभ्यास येथे होत असे. उदा. वैदिक विद्या, विधिविद्या, इ. === शस्राभ्यास=== अनेक विविध शस्रांचा अभ्यास येथे होत असे.उदा.भाला, धनुष्य, गदायुद्ध, तलवार इ. ===शास्राभ्यास=== अनेक विविध शास्रांचा अभ्यास येथे होत असे. उदा. राज्यशास्त्र, धर्मशास्त्र, भाषाशास्त्र, वेदशास्त्र, इ. ===योगाभ्यास=== अनेक विविध योग विद्यांचा अभ्यास येथे होत असे. उदा.हटयोग, राजयोग, इ. ==संज्ञा== * गुरु, गुरुवर्य,आचार्य - ज्या व्यक्ति शिक्षण देतात किंवा शिक्षक म्हणून कार्यभार बघतात त्यांना ही संज्ञा वापरली जात असे. * गुरुमाता, गुरुपत्नी - शिक्षकांच्या पत्नीस ही संज्ञा वापरली जात असे. * गुरुकन्या, गुरुभगिनी - शिक्षकांच्या मुलीस ही संज्ञा वापरली जात असे. * गुरुबंधू - सहविद्यार्थ्यास. * आश्रम - शिक्षकांच्या घरास किंवा जिथे शिक्षण घेतले त्या जागेस ही संज्ञा वापरली जात असे. ==प्रकार== प्राचीन भारतात तीन प्रकारच्या शिक्षण संस्था पद्धति अस्तित्वात होत्या : (१) गुरुकुल- जिथे विद्यार्थी आश्रमात राहून विद्याध्ययन करीत. (२) परिषद- जिथे तज्ज्ञ शिक्षकांद्वारे शिकविले जात. (३) तपस्थली-जिथे मोठी सम्मेलन होत. गुरुकुल आश्रमामध्ये कालांतराने हजारों विद्यार्थी शिकावयास येत. अशा आश्रमांच्या प्रमुखांना 'कुलपति' म्हणत असत. [[वर्ग: शैक्षणिक संस्था]] 91c5fcev6f47dxaqqkm3sx49vec3c3h 4 81480 2686532 2677233 2026-05-29T03:07:29Z MediaWiki message delivery 38883 /* Survey (proposed direction for Wishlist) */ नवीन विभाग 2686532 wikitext text/x-wiki विषयांतर करणारे प्रतिसाद टाळण्याकरिता हे पान तात्पुरते अर्धसुरक्षीत केलेले आहे. अनामिक आणि नवीन सदस्यांनी आपले प्रतिसाद देण्याकरिता येते काही दिवस या पानाच्या चर्चा पानावर आपले प्रतिसाद द्यावेत . {{जुन्या चर्चा चौकट|search=yes| <center>[[विकिपीडिया:चावडी/तांत्रिक प्रश्न/जुनी चर्चा १|१]] [[विकिपीडिया:चावडी/तांत्रिक प्रश्न/जुनी चर्चा २|२]] [[विकिपीडिया:चावडी/तांत्रिक प्रश्न/जुनी चर्चा ३|३]] </center>}} {{सुचालन चावडी}} {{विकिपीडिया:चावडी/तांत्रिक प्रश्न/उपयोग धोरण}} == Technical maintenance planed‬ == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''A maintenance operation will be performed tomorrow morning UTC time (Wednesday 17th at 07:00 AM UTC).''' It will impact all wikis and is supposed to last up to one minute. During this time, new translations may fail, and Notifications may not be delivered. For more details about the operation and on all impacted services, please check [[phab:T273762|on Phabricator]]. A banner will be displayed 30 minutes before the operation. Thank you, [[user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] २३:१५, १६ फेब्रुवारी २०२१ (IST) </div> <!-- सदस्य:SGrabarczuk (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=21037579 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Wikimania 2021: Individual Program Submissions == [[File:Wikimania logo with text 2.svg|right|200px]] Dear all, Wikimania 2021 will be [[:wikimania:2021:Save the date and the Core Organizing Team|hosted virtually]] for the first time in the event's 15-year history. Since there is no in-person host, the event is being organized by a diverse group of Wikimedia volunteers that form the [[:wikimania:2021:Organizers|Core Organizing Team]] (COT) for Wikimania 2021. '''Event Program''' - Individuals or a group of individuals can submit their session proposals to be a part of the program. There will be translation support for sessions provided in a number of languages. See more information [[:wikimania:2021:Submissions/Guidelines#Language Accessibility|here]]. Below are some links to guide you through; * [[:wikimania:2021:Submissions|Program Submissions]] * [[:wikimania:2021:Submissions/Guidelines|Session Submission Guidelines]] * [[:wikimania:2021:FAQ|FAQ]] Please note that the deadline for submission is 18th June 2021. '''Announcements'''- To keep up to date with the developments around Wikimania, the COT sends out weekly updates. You can view them in the Announcement section [[:wikimania:2021:Announcements|here]]. '''Office Hour''' - If you are left with questions, the COT will be hosting some office hours (in multiple languages), in multiple time-zones, to answer any programming questions that you might have. Details can be found [[:wikimania:2021:Organizers#Office hours schedule|here.]] Best regards, [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ०९:४८, १६ जून २०२१ (IST) On behalf of Wikimania 2021 Core Organizing Team <!-- सदस्य:Bodhisattwa@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=21597568 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Editing news 2021 #2 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="mr" dir="ltr"> <em>[[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2021/June|इतर भाषेत वाचा]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|या बहुभाषीक वार्तापत्रासाठीची वर्गणीदारांची यादी]]</em> [[File:Reply Tool A-B test comment completion.png|alt=सर्व सहभागी विकिपीडियांवरील नवीन सदस्यांचा टिप्पणी पूर्ण करण्याचा दर|thumb|296x296px|जेव्हा नवीन सदस्यांना प्रत्युत्तराचे साधन होते आणि त्यांनी चर्चा पृष्ठावर लिहण्याचा प्रयत्न केला तेव्हा ते अधिक यशस्वी झाले. ([https://wikimedia-research.github.io/Reply-tools-analysis-2021/ स्त्रोत])]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Earlier this year, the Editing team ran a large study of [[mw:Talk pages project/Replying|the Reply Tool]]. The main goal was to find out whether the Reply Tool helped [[mw:Talk pages project/Glossary|newer editors]] communicate on wiki. The second goal was to see whether the comments that newer editors made using the tool needed to be reverted more frequently than comments newer editors made with the existing wikitext page editor.</span> याचे मुख्य परिणाम होते: * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Newer editors who had automatic ("default on") access to the Reply tool were [https://wikimedia-research.github.io/Reply-tools-analysis-2021/ more likely] to post a comment on a talk page.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The comments that newer editors made with the Reply Tool were also [https://wikimedia-research.github.io/Reply-tools-analysis-2021/ less likely] to be reverted than the comments that newer editors made with page editing.</span> हे परिणाम संपादन कार्यसंघाला आत्मविश्वास देतात की हे साधन उपयुक्त आहे. <strong>पुढे पहाता</strong> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The team is planning to make the Reply tool available to everyone as an opt-out preference in the coming months. This has already happened at the Arabic, Czech, and Hungarian Wikipedias.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The next step is to [[phab:T280599|resolve a technical challenge]]. Then, they will deploy the Reply tool first to the [[phab:T267379|Wikipedias that participated in the study]]. After that, they will deploy it, in stages, to the other Wikipedias and all WMF-hosted wikis.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can turn on "{{int:discussiontools-preference-label}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|in Beta Features]] now. After you get the Reply tool, you can change your preferences at any time in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion]].</span> –[[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|चर्चा]]) </div> १९:४४, २४ जून २०२१ (IST) <!-- सदस्य:Elitre (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=21624491 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == [please test] Growth team features == <div dir="ltr" lang="en"> Hello! Sorry to use English. {{Int:please-translate}}. I'm [[User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. I work as a community relations specialist for the Wikimedia Foundation. I'm here to share a message from the [[mw:Growth|Growth team]]. As you may already know, the Growth team's goal is to create features that would help newcomers. Our goal is to help newcomers when they edit for the first time and also to increase the retention of new editors. [[mw:Growth#deploymentstable|Several wikis already have these features]] since a long time now. Working with these wikis, [[mw:NEWTEA|the Growth team found evidence of the efficiency of these new features]]. These features will be available for all new accounts on your Wikipedia '''starting on the week of August 23''', 2021. This way your Wikipedia will offer more options for newcomers to make good first edits and become community members. === Which features? === [[File:Screenshot of newcomer homepage variant D 2020-10-23.png|thumb|The newcomer homepage (here on Portuguese Wikipedia, displayed in English)]] We have [[mw:Growth/Feature summary|created several features]] to help them, and also to help community members who help them : * [[mw:Growth/Feature summary#Newcomer homepage|'''Newcomer homepage''']]: a new special page, the best place for a newcomer to get started. Please visit it at [[Special:Homepage]] It includes: ** [[mw:Growth/Feature summary#Newcomer tasks|'''Newcomer tasks''']]: a feed of task suggestions that help newcomers learn to edit. Newcomers have been making [[mw:NEWTEA|productive edits]] through this feed! [[mw:Help:Growth/Tools/Suggested edits|Know more about this tool]]. ** '''Mentorship module''' [optional]: each newcomers has a direct link to an experienced user (see below). This way, they can ask questions about editing Wikipedia, less the need to find where to ask for assistance. ** '''Impact module''': the user sees how many pages views articles they edit received. Have a look at [[Special:Impact]] for yours! * [[mw:Growth/Feature summary#Help panel|'''Help panel''']]: a platform to provide resources to newcomers while they are editing. If they do some suggested tasks, they are guided step-by-step on the process of editing. * '''Welcome Survey''': communities can know why newcomers create an account on Wikipedia. You can see it at [[Special:WelcomeSurvey]]. The features available right now in your preferences ([[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-homepage|here]] and [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|there]]) so that you can try them. ''They are'' not ''yet visible to newcomers''. === How to help? === First, we need help to '''translate the features'''. At the moment, most of the messages newcomers will see on your Wikipedia are in English, some of them have been translated using machine translation. Please help '''[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-growthexperiments&language=&filter=&action=translate translate the interface]''' (done on [[translatewiki.net]]. It needs a specific account). Also, I need your help checking on the configuration the team setups as default. '''Please try the features''' and let us know if something questions you. Newcomers tasks are based on templates to suggest edits to newcomers. You can check the templates used on [[MediaWiki:NewcomerTasks.json]]. You can also change the templates and the help links defined there. Several templates can be added for the same task. It you are familiar with Phabricator, '''[[phab:T275069|here is the ticket about this deployment]]'''. Please find your wiki in the list to access all the information we used for the deployment. Please have a look at it. You can suggest changes by replying to this message. If you wish to, you can create a list of mentors. This will activate the optional Mentorship module. Please [[mw:Growth/Communities/How to introduce yourself as a mentor|format the list following the guidance]]. You need at least one mentor for each 500 new accounts created monthly on your wiki (3 mentors minimum). Are you hesitant to become a mentor? Please check [[mw:Growth/Communities/How to interact with newcomers|the resources we have written]] based on other mentors' experiences. Please tell us if you are interested by creating a mentor list! Let me know if you have any question about this deployment, please ping me! Of course, if this message is not at the right place, please move or share it (and let me know). All the best, [[user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]], २१:०३, ४ ऑगस्ट २०२१ (IST) </div> <!-- सदस्य:Trizek (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&oldid=21840649 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Coolest Tool Award 2021: Call for nominations == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Coolest Tool Award 2021 square_logo.svg|thumb|193x193px]] The third edition of the [[m:Coolest Tool Award]] is looking for nominations! Tools play an essential role for the Wikimedia projects, and so do the many volunteer developers who experiment with new ideas and develop and maintain local and global solutions to support the Wikimedia communities. The Coolest Tool Award aims to recognize and celebrate the coolest tools in a variety of categories. The awarded projects will be announced and showcased in a virtual ceremony in December. Deadline to submit nominations is October 27. More information: [[m:Coolest Tool Award]]. Thanks for your recommendations! -- [[User:SSethi (WMF)|SSethi (WMF)]] for the [[m:Coolest Tool Award#Coolest Tool Award 2021|2021 Coolest Tool Academy team]] ११:२६, १९ ऑक्टोबर २०२१ (IST) </div> <!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22003007 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> ==bot task details== {{ping|अभय नातू|Tiven2240|संतोष गोरे|Shantanuo}} नमस्कार. काही तासांपूर्वी मला बॉटफ्लॅग मिळाला. त्यानंतर मी राहिलेली एडिट्स पूर्ण केले. त्याची थोडक्यात माहिती [[सदस्य:KiranBOT/Task 1]] इथे नमूद केलेली आहे. मी प्रत्येक task/प्रकल्पाची अशाच प्रकारे माझ्या userspace मधे नोंद ठेवत जाईल. प्रत्येक वेळी चावडीवर अद्यावतन करणे बरे राहणार नाही. पण आता पुढे काय संपादन करावं हे मला सुचत नाहीये. जर तुम्हाला काही सुचत असेल, किंवा bot ची गरज असेल तर मला कळवावे. धन्यवाद. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १६:०२, १३ डिसेंबर २०२१ (IST) :वर्ग:पुणे जिल्ह्यामधील गावे या वर्गात जवळपास १८१८ पाने आणि काही उपवर्ग आहेत ते वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे मध्ये हलवावे. :''' कारण-''' मराठी विकिपीडियावर वर्ग लिहिण्याची विशिष्ट पद्धत. [[सदस्य : नरेश सावे|नरेश सावे]] यांनी निर्माण केलेले नवीन वर्ग तपासावेत. त्यांनी खूप मोठे काम केले आहे. त्यात असे काही चूक वर्ग आहेत-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:३९, १३ डिसेंबर २०२१ (IST) :पुणे जिल्ह्याबरोबरच इतरही काही जिल्ह्यांच्या गावांचे वर्गही या प्रकारात असण्याची शक्यता आहे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:३५, १४ डिसेंबर २०२१ (IST) *{{ping|‎Vikrantkorde|अभय नातू|Tiven2240|संतोष गोरे|Shantanuo}} "वर्ग:रत्नागिरी जिल्ह्यामधील गावे‎" व इतर काही वर्ग आहेत. मी "वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे" मधील काही वर्गांची फेर-रचना केली. मला लक्षात आलेल्या काही बाबी पुढीलप्रमाणे आहेत:{{pb}}"वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे" infobox मधून आपोआप येतो. "वर्ग:पुणे जिल्ह्यामधील गावे" हा अस्तित्वात नसायला हवा. "वर्ग:पुणे जिल्हा" मध्ये "वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील तालुके" आणि त्यामध्ये "वर्ग:XYZ तालुक्यातील गावे" अशी क्रमवारी असायला हवी. ज्या शहरांमध्ये रेल्वे स्थानक, प्रेक्षणीय स्थळे किंवा इतर गोष्टी असतील त्यासाठी "वर्ग:पुणे शहर" व इतर शहरांच्या नावाने वर्ग असावेत, व ते व्यवस्थित वर्गवारीने असावेत. उदा. "वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील तालुके" → "वर्ग:बारामती तालुक्यातील गावे‎" → "वर्ग:बारामती" व लेख "बारामती". —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १०:३८, १५ डिसेंबर २०२१ (IST) :[[User:KiranBOT/Task 2]]. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २१:५८, १५ डिसेंबर २०२१ (IST) ::{{ping|‎Vikrantkorde|Usernamekiran|Tiven2240|संतोष गोरे|Shantanuo}} ::गावांची वर्गवारी करताना तालुक्याच्या स्तरावर करण्यास हरकत नाही परंतु शहरांची वर्गवारी जिल्हा आणि तालुका स्तरावर करावी, उदा. पुणे जिल्ह्यामधील गावेमध्ये सगळी गावे (आणि शहरे) असावीत आणि पुणे जिल्ह्यामधील शहरे मध्ये मोठी शहरे असावीत. ::वर्गांची क्रमवारी अशी असावी -- <blockquote> "वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे" → "वर्ग:पुणे जिल्ह्यामधील राज्यातील शहरे" → ''वर्ग:बारामती'' → लेख "बारामती"<br> → → → → → → → → → → → → → → → "वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील तालुके" → "वर्ग:बारामती तालुक्यातील गावे‎" → लेख "बारामती" <br> → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → "वर्ग:बारामती" → लेख "बारामती" <br> </blockquote> ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:०८, १६ डिसेंबर २०२१ (IST) *{{ping|‎Vikrantkorde|अभय नातू|Tiven2240|संतोष गोरे|Shantanuo}} वरील काम पूर्ण झाले. त्याची थोडक्यात माहिती [[User:KiranBOT/Task 2]] वर उपलब्धआहे. मी सर्वांना [[:वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे]] वर एक नजर फिरवण्याची विनंती करतो. जर काही त्रुटी किंवा अजून बदल करायची असेल तर आपल्याला लक्षात येईल.{{pb}}मी [[User:Usernamekiran/typos]] मध्ये काही नेहमी आढळणाऱ्या शुद्धलेखन चुकांची यादी तयार केली आहे. त्यामध्ये कृपया तुमच्या माहितीनुसार नेहमी होणाऱ्या चुकांची भर घालावी. जेणेकरून आपल्याकडे एक चांगली यादी तयार होईल, व पुढे चालून कोणालाही/कधीही वापरता येईल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २१:०८, २७ डिसेंबर २०२१ (IST) ::नमस्कार, मी आत्ताच '''वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे''' ला '''वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे''' वर्ग म्हणून जोडले आहे. मला वाटतं अशा प्रकारे सर्व जिल्ह्यातील वर्गात हा मुख्य वर्ग म्हणून जोडावा. तसेच सर्व जिल्ह्याच्या वर्गात एक बदल सुचवू इच्छितो, '''जिल्ह्यामधील''' चे '''जिल्ह्यातील''' असे नामांतर करावे. ::याशिवाय '''गायीच्या प्रजाती''' मधील सर्व लेखास '''भारतीय गायीच्या प्रजाती''' मध्ये स्थानांतरित करावे. थोडक्यात 'गायीच्या प्रजाती' हा मुख्य वर्ग तर 'भारतीय गायीच्या प्रजाती' आणि 'युरोपियन गायीच्या प्रजाती' हे त्यातील उपवर्ग राहातील. -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:४०, २७ डिसेंबर २०२१ (IST) :::{{ping|संतोष गोरे}} मी '''जिल्ह्यामधील''' जेवढे शोधू शकलो, तेवढ्यांचे '''जिल्ह्यातील'''मधे बदल केले. उद्या किंवा परवा मी सगळ्याच जिल्ह्यांचे वर्ग शोधून / तयार करून त्यांची वर्गवारी करेन, व [[User:KiranBOT/Task 2]] त्याची माहिती टाकेल. येत्या एक-दोन दिवसांत मी गायींच्या वर्गावर काम करेल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०१:२६, २८ डिसेंबर २०२१ (IST) ::::{{साद|Usernamekiran}} ठीक आहे. गायींच्या वर्गाचं खूप छोटे काम आहे. -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:१९, २८ डिसेंबर २०२१ (IST) :::::{{ping|संतोष गोरे}} नमस्कार. मी [[सदस्य:KiranBOT/Task 3]] तयार केले. त्यावर कृपया एकदा नजर टाकावी. "वर्ग:भारतीय गायीच्या प्रजाती", व "वर्ग:युरोपियन गायीच्या प्रजाती" अस्तित्वात नसल्याने मी थोडा गोंधळलो. [[सदस्य:KiranBOT/Task 3]] मध्ये नमूद केल्याप्रमाणे पुढील संपादने सुरु करू का? :::::: नमस्कार, नवीन वर्ग निर्माण केलेत. सध्या युरोपियन गायींवर लेख नाहीयेत. जेवढे लेख '''वर्ग:गायीच्या प्रजाती''' मध्ये आहेत, कृपया ते सर्व '''वर्ग:भारतीय गायीच्या प्रजाती''' मध्ये स्थलांतरित करावेत ही विनंती. आणि हो cattle breeds हा इन्फोबॉक्स जोडला की आपोआप निर्माण होणारा वर्ग आहे. तो आहे तसाच राहू द्यावा.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:१२, २९ डिसेंबर २०२१ (IST) :::::::{{ping|संतोष गोरे}} मी तुमच्या म्हणण्याप्रमाणे सर्व लेख हलवले. आणि infobox सुद्धा edit केला, आता infobox सोबत cattle breed ऐवजी "गायीच्या प्रजाती" हा वर्ग येईल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २३:२३, २९ डिसेंबर २०२१ (IST) ::::::::होय, पाहिले. Infobox मध्ये वर्ग बदलण्याचे माझ्या लक्षात आले नव्हते. खूप छान.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:५४, ३० डिसेंबर २०२१ (IST) ::::::::{{साद|Usernamekiran}} नमस्कार, मी '''भारतीय गाय''' मधील मोठा मजकूर वेगळा करून त्याचे स्वतंत्र पान '''भारतीय गायीच्या विविध जाती''' बनवले आहे. त्यामुळे पुढील बदल देखील करावा लागेल # <nowiki>[[भारतीय गाय#भारतीय गायीच्या विविध जाती|भारतीय गायीच्या विविध जाती]] →→→ [[भारतीय गायीच्या विविध जाती]]</nowiki>. # <nowiki>[[भारतीय गाय#भारतीय गायीच्या प्रजाती|भारतीय गायीच्या इतर प्रजाती]] →→→ [[भारतीय गायीच्या विविध जाती]]</nowiki> ::::::::कृपया हे दोन बदल बॉट द्वारे करावेत ही विनंती.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:२७, ७ जानेवारी २०२२ (IST) ::::::::{{साद|Usernamekiran}} सौम्य स्मरण-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १४:५३, १९ जानेवारी २०२२ (IST) :{{ping|संतोष गोरे|अभय नातू}} नमस्कार. नेमके काय बदल करायचे आहेत ते मला कळालं नाही. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १२:१६, २२ जानेवारी २०२२ (IST) ::{{साद|Usernamekiran}} हरकत नाही, हे समजावून सांगणे थोडे अवघड आहे. असो, मी बदल करून घेतो.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १३:३७, २२ जानेवारी २०२२ (IST) :::{{ping|संतोष गोरे}} एक एडिट करून दाखवलं तर मला लक्षात येईल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १३:४७, २२ जानेवारी २०२२ (IST) :::[[special:diff/2008570]] असं एडिट करता येईल. पण कोणत्या लेखांमध्ये बदल करायचे? वर्ग:गायीच्या प्रजाती? —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १३:५१, २२ जानेवारी २०२२ (IST) :::{{ping|संतोष गोरे}} बदल बघितले. आज रात्री किंवा उद्या सगळे बदल करतो :-) —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १६:१९, २२ जानेवारी २०२२ (IST) :::{{done}} —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:५५, २२ जानेवारी २०२२ (IST) == Community Wishlist Survey 2022 is coming. Help us! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The [[m:Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] starts in less than two weeks ([https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20220110T1800 Monday 10 January 2022, 18:00 UTC]). We, the team organizing the Survey, need your help. {| width=80% style="text-align:center; margin:auto;" class=plainlinks |- valign=top |width=50%| '''[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=agg-Community_Wishlist_Survey&action=page&filter= <span class="mw-ui-button">Translate important messages</span>]''' | [[Community Wishlist Survey/Help us|<span class="mw-ui-button>Promote the Survey</span>]] Among anyone and everyone you know who has an account on wiki. Promote the Survey on social media, via instant messaging apps, in other groups and chats, in your WikiProject, Wikimedia affiliate - wherever contributors with registered accounts may be. |} '''Only you can make the difference''' How many people will hear and read about the Survey in their language? How many will decide to participate? Will there be enough of you to vote for a change you would like to see? It all depends on you, volunteers. '''Why are we asking?''' * [[m:Community Wishlist Survey/FAQ|We have improved the documentation]]. It's friendlier and easier to use. This will mean little if it's only in English. * Thousands of volunteers haven't participated in the Survey yet. We'd like to improve that, too. Three years ago, 1387 people participated. Last year, there were 1773 of them. We hope that in the upcoming edition, there will be even more. You are better than us in contacting Wikimedians outside of wikis. We have prepared some images to share. More to come. '''What is the Community Wishlist Survey?''' [[File:Community Wishlist Survey banner - translatable.svg|350px|thumb]] It's an annual survey that allows contributors to the Wikimedia projects to propose and vote for tools and platform improvements. Long years of experience in editing or technical skills are not required. Thanks, and be safe and successful in 2022! [[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|talk]]) ०८:४५, २९ डिसेंबर २०२१ (IST) </div> <!-- सदस्य:SGrabarczuk (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22319964 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Save the Date: Coolest Tool Award 2021: this Friday, 17:00 UTC == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <languages /> Hello all, The ceremony of the 2021 [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Wikimedia Coolest Tool Award]] will take place virtually on [https://zonestamp.toolforge.org/1642179615 Friday 14 January 2022, 17:00 UTC]. This award is highlighting software tools that have been nominated by contributors to the Wikimedia projects. The ceremony will be a nice moment to show appreciation to our tool developers and maybe discover new tools! [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Read more about the livestream and the discussion channels.]] Thanks for joining! [[m:User:AKlapper (WMF)|andre]] ([[m:User talk:AKlapper (WMF)|talk]]) -08:02, 6 January 2022 (UTC) </div> <!-- सदस्य:SSethi (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22528634 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Last two days for submitting proposals == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Community Wishlist Survey Lamp.svg|150px|right]] '''Tomorrow is the last day''' for [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Proposals|submitting proposals for the Community Wishlist Survey 2022]]. Also, everyone is welcome to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Help us|translate, promote]], and discuss proposals. [[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|talk]]) २०:१५, २२ जानेवारी २०२२ (IST) </div> <!-- सदस्य:SGrabarczuk (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22611679 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> ==वर्गांचे स्थानांतरण== Khirid Harshad ह्यांनी मला [[:वर्ग:जूने चित्र-वाक्यविन्यास वापरणारी पाने]] यास जोडण्यात आलेली पाने [[:वर्ग:जुने चित्र वाक्यविन्यास वापरणारी पाने]] येथे जोडण्याची विनंती केली. "वर्ग:जूने चित्र-वाक्यविन्यास वापरणारी पाने" हि hidden category /छुपा वर्ग आहे. तो लेखामध्ये नसतो, [[Module:InfoboxImage]] मधून आपोआप येतो. जर वरील स्थानांतरण/जोडणी योग्य असेल तर मी module मध्ये बदल करू शकतो. पण हे बदल थेट/परस्पर करण्यापेक्षा मला इथे आधी चर्चा करणे योग्य वाटले. जर कोणाला काही आक्षेप असेल किंवा अजून काही सूचवायचे असेल तर येथे कळवण्याची विनंती करतो. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २०:५३, २६ जानेवारी २०२२ (IST) :{{done}} {{ping|Khirid Harshad}} [[Module:InfoboxImage]] मध्ये "वर्ग:जुने चित्र वाक्यविन्यास वापरणारी पाने" → "वर्ग:जूने चित्र वाक्यविन्यास वापरणारी पाने" असा बदल करण्यात आला, व काही लेखातील वर्ग प्रत्यक्षात बदलले. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:३३, ५ फेब्रुवारी २०२२ (IST) == Rollout of the new audio and video player == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} Hello, Over the next months we will gradually change the audio and video player of Wikis from Kultura to Video.js and with that, the old player won’t be accessible anymore. The new player has been active as a beta feature since May 2017. The new player has many advantages, including better design, consistent look with the rest of our interface, better compatibility with browsers, ability to work on mobile which means our multimedia will be properly accessible on iPhone, better accessibility and many more. The old player has been unmaintained for eight years now and is home-brewn (unlike the new player which is a widely used open source project) and uses deprecated and abandoned frameworks such as jQuery UI. Removing the old player’s code also improves performance of the Wikis for anyone visiting any page (by significantly reducing complexity of the dependency graph of our ResourceLoader modules. See [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/175/wikipedia_s_javascript_initialisation_on_a_budget/ this blog post.]). The old player has many open bugs that we will be able to close as resolved after this migration. The new player will solve a lot of old and outstanding issues but also it will have its own bugs. All important ones have been fixed but there will be some small ones to tackle in the future and after the rollout. What we are asking now is to turn on the beta feature for the new player and let us know about any issues. You can track the work in [[phab:T100106|T100106]] Thank you, [[User:Ladsgroup|Amir]] २३:२९, १७ फेब्रुवारी २०२२ (IST) </div> <!-- सदस्य:Ladsgroup@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22611679 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> ==KiranBOT II== {{ping|अभय नातू|Shantanuo|Khirid Harshad|‎संतोष गोरे|‎Nitin.kunjir}} नमस्कार. bot च्या जवळपास पूर्ण चाचण्या झाल्या आहेत, काही बाकी आहेत. पण मला {PAGENAME} बद्दल सल्ला हवा आहे. माझा प्रश्न असा आहे कि, {PAGENAME} चे रूपांतरण लेखाच्या नावामध्ये करावे का? कृपया [[User:KiranBOT II/PAGENAME]] बघावे, त्यावर अधिक माहिती आहे. तसेच [[User:KiranBOT II/typos]], व [[User talk:KiranBOT II/typos]] वर एकदा नजर टाकावी अशी विनंती. <p>मी [[साचा:Bots]] व [[साचा:Nobots]] तयार केले आहेत. मी त्याबद्दल लवकरच माहिती टाकेल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २३:०५, ३ मार्च २०२२ (IST) :''वरील कारणांमुळे जर KiranBOT II ला एखाद्या लेखात PAGENAME हा शब्द आढळला तर तो त्याचे लेखाच्या मूळ नावात रूपांतर करतो.'' ::सहमत. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:५८, ४ मार्च २०२२ (IST) :{PAGENAME} चे रूपांतरण लेखाच्या नावामध्ये करावे का? - उत्तर: हो काही हरकत नाही. पण हे रूपांतरण लेख पानात व्हावे, साचा किंवा इतर ठिकाणी होऊ नये इतकंच अपेक्षित.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:४३, ४ मार्च २०२२ (IST) :::संतोष गोरेंच्या मताशी मी सहमत आहे. <nowiki>~~~~ </nowiki> [[सदस्य:Nitin.kunjir|नितीन कुंजीर]] ([[सदस्य चर्चा:Nitin.kunjir|चर्चा]]) ११:५६, ४ मार्च २०२२ (IST) :सहमत. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १६:३९, ४ मार्च २०२२ (IST) * हो. फक्त "लेख नामविश्वात" बदल करायचे आहेत. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १८:४६, ५ मार्च २०२२ (IST) *{{ping|Shantanuo|Khirid Harshad|‎संतोष गोरे|‎Nitin.kunjir}} नमस्कार. bot च्या पूर्ण चाचण्या झाल्या आहेत. काही वेळापूर्वी [[user:KiranBOT II]] वर काही माहिती टाकली आहे. त्यावर एकदा नजर टाकावी अशी विनंती. तसेच मी संपूर्ण लेखांमधील ८ शब्दांची दुरुस्ती केली, त्याचे एकूण १२९० edits झाले. हे एडिट्स पूर्णपणे स्वयंचलीत होते. एडिट्स तपासून बघितले असता मला काही चुका आढळल्या नाही. मी उद्यापासून रोज एक नवीन शब्द वाढवण्याचा विचार करतोय. पण त्यापूर्वी चर्चा केलेली योग्य राहील. शब्दांची यादी: [[User:KiranBOT II/typos]] धन्यवाद. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ००:५७, १८ मार्च २०२२ (IST) *:Shantanuo ह्यांनी [[सदस्य चर्चा:KiranBOT II/typos]] वर भरपूर बदल सुचवले आहेत. पण काही शब्दांबद्दल आम्हा दोघांना खात्री नाहीये. व्याकरणाच्या जाणकार व्यक्तीची आवश्यकता आहे. फक्त एवढच नक्की ठरलय की unicode वापरण्यात यावा. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०९:०४, १८ मार्च २०२२ (IST) :::To be discussed विभागात माझी मते नोंदवली आहेत. :::''unicode वापरण्यात यावा'' -- १००% सहमत. :::-- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:५८, १८ मार्च २०२२ (IST) :: [[User:Usernamekiran|Usernamekiran]] नमस्कार, तुमची संपादने योग्य आहेत. सहसा स्थानिक भाषिक विकिपीडियावर कुणी फारसे बारकावे पहात नाहीत. तुम्ही त्यात उत्तम प्रकारे लक्ष घालत आहात. तसेच मराठी शुद्धलेखनासाठी शिक्षण क्षेत्रातील पारंगत व्यक्ती तुम्हाला योग्य तो सल्ला देऊ शकतो. यासाठी वेळ पडल्यास तुम्ही विकिपीडिया बाहेरील व्यक्ती कडून पण अचूक शब्द समजावून घेऊ शकता. पु. ले. शु.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १०:०९, १९ मार्च २०२२ (IST) :::{{साद|Shantanuo|Usernamekiran}} नमस्कार, बॉट च्या संपदनां नंतर माझ्या निदर्शनास दोन चुका आढळून आल्या आहेत. # 'विष्णु' चे 'विष्णू' केल्याने '''वर्ग:विष्णु''' हा वर्ग रिकामा झाला आणि एकूण सोळा पाने या वर्गातून बाहेर गेलीत. # '''सुरुवात''' हा शब्द '''सुरूवात''' असा केल्या गेल्याने अनेक पानांवरील महितीचौकटीत बदल झाला, जसेकी '''राष्ट्रकूट राजघराणे''' या पानावर बॉट संपदनापूर्वी '''७५३''' हे सुरुवात वर्ष दिसत होते, [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A5%82%E0%A4%9F_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%98%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A3%E0%A5%87&direction=prev&oldid=2043868 कृपया हे पहा]. परंतु संपादन झाल्यावर '''७५३''' गायब होऊन [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A5%82%E0%A4%9F_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%98%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A3%E0%A5%87&oldid=2043868 बॉट संपदाना नंतर] त्याजागी {{{सुरुवात_वर्ष}}} असे दिसू लागले. मला वाटते असे माहितीचौकटीतील आणि वर्गातील झालेले बदल यांनी आपल्यासाठी एक नवीन काम वाढवून ठेवले आहे.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १४:२५, २५ मार्च २०२२ (IST) ::::{{ping|संतोष गोरे}} नमस्कार. "सुरुवात" आणि "सुरूवात" यापैकी जे योग्य असेल ते आपण ठेवू. जर "सुरूवात" योग्य असेल, तर साच्यामध्ये तसे बदल करावे लागतील. केवळ एक बदल केला, तर साच्यासंदर्भात सगळं व्यवस्थित होईल. [[:वर्ग:विष्णू]] तयार केल्याने सगळं व्यवस्थित झालं :-) सुरुवातीचे काही दिवस आपल्याला असे छोटे-मोठे संपादने करावे लागतील. नंतर सगळं आपोआप सुरळीत चालायला लागेल. विष्णु लेख admin ला हलवावा लागेल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:०५, २५ मार्च २०२२ (IST) :::ठीक आहे, मग 'सुरुवात' किंवा 'सुरूवात' यापैकी जो शब्द योग्य आहे तो साचा मध्ये पण बदलावा. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] कृपया आपले मत काय आहे ते मांडावे. तसेच विष्णु ――> विष्णू असा योग्य त्या लेखनावात बदल करावा. [[विष्णुसहस्रनाम]] हे मूळ संस्कृत असल्याने आपण ते असेच ऱ्हस्व केले आहे. कृपया [https://mr.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%9A%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A4%BE:%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%81%E0%A4%B8%E0%A4%B9%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%AE#%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%81%E0%A4%B8%E0%A4%B9%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%AE ही चर्चा] पहावी. त्यामुळे या लेखनावात बदल करूनये असे मला वाटते.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०६:१०, २६ मार्च २०२२ (IST) :''सुरुवात'' हे शुद्धलेखन बरोबर आहे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:४८, २६ मार्च २०२२ (IST) *{{ping|अभय नातू|संतोष गोरे}} [[सदस्य चर्चा:KiranBOT II/typos]] येथे शुद्धलेखनावर विस्तृत चर्चा सुरु आहे, पण ती जास्तकरून तांत्रिक दृष्ट्या आहे. "विष्णू" व "विष्णुसहस्रनाम" चा मुद्दा {{ping|Shantanuo}} ह्यांनी [[special:diff/2056671]] या टिप्पणीमध्ये व्यस्थितरीत्या सांगितला आहे. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २३:०४, २६ मार्च २०२२ (IST) === तांत्रिक माहिती === पूर्वी bot फक्त संदर्भात (<code><nowiki><ref>संदर्भ</ref></nowiki></code> व तत्सम साचे) बदल करत नसायचा. मी आता त्याच्या अटी व नियम थोड्या वाढवल्या आहेत. तो आता comment (<code><nowiki> <!-- comment/टिप्पणी --></nowiki></code>), wikilink (<code><nowiki>[[लेखाचे नाव]]</nowiki></code>), hyperlink (कोणत्याही प्रकारची website ची लिंक), व लेखामधील साचे ह्यामध्ये बदल करणार नाही. तसेच तो वर्ग, आणि चित्रांच्या नावामध्ये बदल करणार नाही. थोडक्यात सांगायचे झाले तर, तो <code><nowiki>[[ ]]</nowiki></code> च्या मध्ये येणारा कोणताच मजकूर बदलणार नाही. ह्या सर्व अटींमुळे कोणतेच दुवे तुटणार नाही. ह्या अटी काही दिवसांपुरत्याच राहणार आहेत (जोपर्यंत सर्व शुद्धलेखन संपत नाही तोपर्यंत) (संदर्भ, <s>wikilink</s>, व hyperlink मधील मथळा कधीच बदलण्यात येणार नाही). त्यानंतर प्रत्येक आठवड्यात एक अट काढत संपादने करता येतील, अशाने संपादने जास्त होणार नाहीत, जेणेकरून मला bot ची प्रत्येक संपादने पडताळून तुटलेले दुवे दुरुस्त करता येतील. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २३:१७, २८ मार्च २०२२ (IST) :pinging {{ping|Shantanuo}} —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २१:१४, २९ मार्च २०२२ (IST) ==forgotten articles== {{ping|संतोष गोरे|‎Aditya tamhankar|‎Vikrantkorde|‎अभय नातू|Khirid Harshad|‎Omega45|Shantanuo}} नमस्कार. गेल्या काही दिवसात मला असे लक्षात आले कि मराठी विकिपीडियावर एक-दोन ओळींचे, आणि/किंवा वर्ग नसलेले भरपूर लेख आहेत. KiranBOT II नी आत्तापर्यंत जवळपास ६७,००० संपादने केलीत, पण ती फक्त ३२,५०० पानांवरच (लेख) झालीत. एकूण लेख जवळपास ८४,००० आहेत - म्हणजे जवळपास ५१,५०० लेखांवर bot नी संपादने नाही केलीत.<p>इंग्रजी विकिपीडियावर एक bot आहे जो भरपूर दिवसांमध्ये संपादन न झालेल्या लेखांची यादी तयार करतो. इंग्रजी विकिपीडियावर हा bot सध्या संपादन न झालेल्या ५०० लेखांची यादी [[:en:Wikipedia:Database reports/Forgotten articles|Wikipedia:Database reports/Forgotten articles]] इथे प्रत्येक महिन्याला तयार करतो.<p>जर इथे अशी यादी तयार करण्यात येत असेल तर आपल्याला त्याचा खूप फायदा होईल असे मला वाटते. मी ह्यासंदर्भात विकिपीडिया/विकीमीडियाच्या इंजिनिअरला संपर्क केला, तर ते म्हटले हे सहज शक्य आहे. त्यांनी मला काही बाबींचे भाषांतर मागितले आहे. पुढील सारणीमध्ये "मराठी मजकूर" रकान्यामध्ये मला सुचल्याप्रमाणे मी भाषांतर केले आहे. भाषांतर, report bot ची कार्यप्रणालीबद्दल काही शंका असतील, किंवा भाषांतर/कार्यप्रणाली मध्ये काही बदल सुचवायचे असतील, तर इथे कळवावे हि विनंती. नेहमी सक्रिय असणाऱ्या संपादकांना साद घालतोय, जर कोणी राहून गेले असेल तर त्यांनापण साद घालण्याची विनंती करतो. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ००:२२, २ मे २०२२ (IST) {| class="wikitable" |- ! तांत्रिक मजकूर !! इंग्रजी विकिपीडियावरील मजकूर !! टिप्पणी !! मराठी मजकूर |- | reports_base_url || Wikipedia:Database reports/Forgotten articles || पानाचा पत्ता || विकिपीडिया:डेटाबेस अहवाल/विस्मरणातील लेख |- | summary || Bot: Updating report || बदलांचा आढावा || अहवाल अद्ययावत केला. |- | forgotten-articles-desc || List of 500 articles that have not been edited in the longest time, ignoring redirects and disambiguation pages. || हे वाक्य यादी/सारणीच्या वर असते. || अत्याधिक काळ संपादने न झालेली ५०० पाने (पुनर्निर्देशन, व निःसंदिग्धीकरण पाने सोडून) <s>पुनर्निर्देशन, व निःसंदिग्धीकरण पाने सोडून प्रदीर्घ कालावधीत संपादित न झालेल्या ५०० लेखांची यादी.</s> |- | forgotten-articles-title || Title || || लेखनाव </s>लेखाचे नाव</s> |- | forgotten-articles-last-edited || Last edited || || शेवटचे संपादन |- | forgotten-articles-editcount || Number of edits || || संपादनांची संख्या |- |} *{{ping|संतोष गोरे|‎Aditya tamhankar|‎Vikrantkorde}} —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ००:३६, २ मे २०२२ (IST) *{{ping|अभय नातू|Khirid Harshad|‎Omega45|Shantanuo}} —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ००:३७, २ मे २०२२ (IST) :[https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%85%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%80%E0%A4%A4_%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%87 लक्ष नसलेली पाने] या यादीपेक्षा हे वेगळे आहे का? :भाषांतरात बदल सुचविले आहेत. forgotten-articles-editcount हे प्रत्येक पानावरील एकूण संपादने दाखवेल का? तसे असल्यास ते स्पष्ट करावे, उदा - या पानावरील एकूण संपादने :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:२२, २ मे २०२२ (IST) :: तुम्ही दिलेल्या लिंक वर गेलो असता "''परवानगी त्रुटी. तुम्हाला पहारा न दिलेल्या पानांची यादी पहा क्रियेची परवानगी नाही, खालील कारणासाठी: आपण विनीत केलेली कृती खालील समूहासाठी मर्यादित आहे: प्रचालक.''" असा error येतो. यादीत तीन रकाने असतात. उदाहरणापूरती आकडेवारी मनानी टाकली: :येथे साधारण हीच माहिती आहे. ही माहिती या टास्कद्वारे इतर गटांनाही दिसत असेल तर असे करण्यास हरकत नाही. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:५०, २ मे २०२२ (IST) ::{| class="wikitable" |- ! लेख !! शेवटचे संपादन !! संपादनांची संख्या |- | [[हत्ती]] || २०१०-०४-३० १२:०८:०७ || १७ |- | [[चिचिबु, सैतामा]] || २०१०-०५-११ ११:२०:३४ || १३ |} :: "संपादनांची संख्या" रकान्यामध्ये असलेला आकडा हा त्या लेखावर झालेल्या एकूण संपादनांची संख्या आहे. मला वाटते "लेखनाव" पेक्षा केवळ "लेख" सुटसुटीत व बरे राहील. {{ping|अभय नातू}} —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०२:१७, २ मे २०२२ (IST) ::: mala vatate "लक्ष नसलेली पाने" mhanje konachyach watchlist madhe nasleli paane asavit. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०२:२७, २ मे २०२२ (IST) :ठीक. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:५०, २ मे २०२२ (IST) ::::पहिला प्रश्न, हे टास्क नक्की काय करणार आहे? [[विशेष:छोटी पाने|छोटी पाने]] किंवा [[विशेष:अवर्गीकृत पाने|अवर्गीकृत पाने]] शोधणार, का [[विशेष:कमीत कमी आवर्तने|सगळ्यात कमी बदल असलेले लेख]] / बऱ्याच काळापासून संपादने नसलेली पाने शोधणार, का सगळ्यात कमी भेटी दिल्या गेलेली पाने शोधणार? ::::त्यानंतर यावर आपण नक्की काय उपाययोजना करणार आहोत? (मी इंग्रजी विकिपीडियावर फारसा फिरत नसल्याने तिथे हे टास्क कसे काम करते हे मला माहित नाही)-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:४६, २ मे २०२२ (IST) :: अशा पानांची यादी केल्यावर त्या पानांचं नक्की काय करता येईल? म्हणजे त्या पानांमध्ये भर घालायची का की यामुळे त्या पानांवर बॉटने शुद्धलेखन अथवा सुधारणा करण्यात येतील? [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १०:१३, २ मे २०२२ (IST) *हा बाॅट एकच काम करणार आहे. जे लेख सर्वात पूर्वी संपादीत झाले होते, अशा लेखांची यादी बनवेल. ह्या यादितील लेखांवर भर घालणे, वर्ग घालणे, अनावश्यक लेख/उल्लेखनीय नसलेले लेख वगळणे, असं बरच काही करता येईल. उदा. [[वालुका शिल्प]], ह्या लेखावर गेल्या ८ वर्षांपासून एकही संपादन नाही, व लेख पूर्णपणे रिकामा आहे. नेहमीप्रमाणे, विकिपीडियावर कोणालाच कोणतेच काम बंधनकारक नाही. ज्याला जे काम करावं वाटते, ते काम करावं. :-) —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:२८, २ मे २०२२ (IST) : {{साद|Usernamekiran}} विशेष पृष्ठे मध्ये [https://mr.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%9C%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%80_%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%87 जुने लेख] आणि [[विकिपीडिया:डेटाबेस अहवाल/विस्मरणातील लेख]] दोन्ही सारखे आहेत. मग ही वेगळी यादी बनवण्यामागे नक्की हेतू काय? [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २१:०८, १५ जुलै २०२२ (IST) ::{{ping|Khirid Harshad}} प्रथमदर्शनी काही फरक दिसत नाहीये. बॉट दर शुक्रवारी यादी अद्ययावत करतो. ३-४ वेळा यादी अद्ययावत झाल्यावर फरक लक्षात येऊ शकेल. जर फरक नसेलच, तर यादीचा फायदा असा आहे कि आपल्याला त्याचा इतिहास बघता येतो, आणि "विशेष पानांचा" इतिहास बघता येत नसतो. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २१:२४, १५ जुलै २०२२ (IST) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Editing news 2022 #1</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/><i>[[metawiki:VisualEditor/Newsletter/2022/April|Read this in another language]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]</i> [[File:Junior Contributor New Topic Tool Completion Rate.png|thumb|New editors were more successful with this new tool.]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New discussion tool|New topic tool]] helps editors create new ==Sections== on discussion pages. New editors are more successful with this new tool. You can [[mw:Talk pages project/New topic#21 April 2022|read the report]]. Soon, the Editing team will offer this to all editors at the 20 Wikipedias that participated in the test. You will be able to turn it off at [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion]].<section end="message"/> </div> [[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ००:२५, ३ मे २०२२ (IST) <!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=22019984 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Coolest Tool Award 2022: Call for nominations</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/> The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]] welcomes your nominations! What is your favorite Wikimedia related software tool? Please [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|submit your favorite tools]] by October 12, 2022! The awarded projects will be announced and showcased in a virtual ceremony in December. <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:००, ४ ऑक्टोबर २०२२ (IST) <!-- सदस्य:SSethi (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22611679 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Join the Coolest Tool Award 2022: Friday, Dec 16th, 17:00 UTC</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/> The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Wikimedia Coolest Tool Award]] will happen online on [https://zonestamp.toolforge.org/1671210028 Friday 16 December 2022 at 17:00 UTC]! This award is highlighting software tools that have been nominated by contributors to the Wikimedia projects. The ceremony will be a nice moment to show appreciation to our tool developers and maybe discover new tools! [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Read more about the livestream and the discussion channels.]] Thanks for joining! -[[m:User:SSapaty (WMF)|Komla]] <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:२३, ६ डिसेंबर २०२२ (IST) <!-- सदस्य:SSethi (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=24059435 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Editing news 2023 #1 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/><i>[[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2023/February|Read this in another language]] • [[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]</i> This newsletter includes two key updates about the [[mw:Special:MyLanguage/Editing team|Editing]] team's work: # The Editing team will finish adding new features to the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|Talk pages project]] and deploy it. # They are beginning a new project, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]]. <strong>Talk pages project</strong> [[File:Page Frame Features on desktop.png|alt=Screenshot showing the talk page design changes that are currently available as beta features at all Wikimedia wikis. These features include information about the number of people and comments within each discussion.|thumb|300px|Some of the upcoming changes]] The Editing team is nearly finished with this first phase of the [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project|Talk pages project]]. Nearly all [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|new features]] are available now in the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature for {{int:discussiontools-preference-label}}]]. It will show information about how active a discussion is, such as the date of the most recent comment. There will soon be a new "{{int:skin-action-addsection}}" button. You will be able to turn them off at [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion]]. Please [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Talk_pages_project/Usability#c-PPelberg_(WMF)-20230215001000-Feedback:_Proposed_Revisions_to_%22Add_topic%22_button|tell them what you think]]. [[File:Daily edit completion rates mobile talk pages.png|thumb|300px|Daily edit completion rate by test group: DiscussionTools (test group) and MobileFrontend overlay (control group)]] An A/B test for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Mobile|{{int:discussiontools-preference-label}} on the mobile site]] has finished. Editors were [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Mobile#Status_Updates|more successful with {{int:discussiontools-preference-label}}]]. The Editing team is enabling these features for all editors on the mobile site. <strong>New Project: Edit Check</strong> The Editing team is beginning [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|a project to help new editors of Wikipedia]]. It will help people identify some problems before they click "{{int:publishchanges}}". The first tool will encourage people to add references when they add new content. Please [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist|watch]] that page for more information. You can [[mw:Special:MyLanguage/Editing_team/Community_Conversations#20230303|join a conference call on 3&nbsp;March&nbsp;2023]] to learn more.<section end="message"/> </div> –[[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|{{int:Talkpagelinktext}}]]) ०४:५४, २३ फेब्रुवारी २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=24611966 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Graph extension disabled</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message" />Yesterday the [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|Wikimedia Foundation noted]] that in the interests of the security of our users, the [[mw:Extension:Graph|Graph extension]] was disabled. This means that pages that were formerly displaying graphs will now display a small blank area. To help readers understand this situation, communities can now define a brief message that can be displayed to readers in place of each graph until this is resolved. That message can be defined on each wiki at <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Graph-disabled]]</bdi>. Wikimedia Foundation staff are looking at options available and expected timelines. For updates, follow the public Phabricator task for this issue: [[phab:T334940|T334940]]<section end="message" /> </div> --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २३:०६, १९ एप्रिल २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Elitre (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=24483197 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Automatic citations based on ISBN are broken</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message" /> Apologies if this message does not reach you in your favorite language. [[:m:User:Elitre (WMF)/ISBN|You can help translate it centrally at Meta]]. Thanks for your help. We have recently become unable to access the WorldCat API which provided the ability to generate citations using ISBN numbers. The Wikimedia Foundation's [[mw:Editing_team|Editing team]] is investigating several options to restore the functionality, but will need to disable ISBN citation generation for now. This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts, such as the autofill button on [[:en:Wikipedia:RefToolbar|refToolbar]]. Please note that all the other automatic ways of generating citations, including via URL or DOI, are still available. You can keep updated on the situation [[phab:T336298|via Phabricator]], or by reading the next issues of [[m:Tech News]]. If you know of any users or groups who rely heavily on this feature (for instance, someone who has an upcoming editathon), I'd appreciate it if you shared this update with them. [[User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]], on behalf of the Editing team.<section end="message" /> </div> [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ०१:१५, १२ मे २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Elitre (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox3&oldid=25009633 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Temporary accounts for unregistered editors</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="body" /> ''[[m:Special:MyLanguage/IP_Editing:_Privacy_Enhancement_and_Abuse_Mitigation/Updates/2023-09|Read this in your language]] • <span class=plainlinks>[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=&action=page&filter= {{Int:please-translate}}]</span> • Please tell other users about these changes'' [[File:MediaWiki Temporary accounts page history mockup 2023-09 en.gif|alt=Mock up of history page showing old and new username styles. The IP address 172.0.0.1 changes to the temporary account ~2024-23126-086, with an icon for revealing the underlying IP address|thumb|400px|Next year, unregistered editors will start using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary_accounts|temporary accounts]].]] In 2024, editors who have not [[Special:CreateAccount|registered an account]] will automatically begin using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary_accounts|temporary accounts]]. These editors are sometimes called "IP editors" because the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy/Glossary_of_key_terms#ip-address|IP address]] is displayed in the page history. The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] gave a presentation at Wikimania about this change. You can [https://www.youtube.com/live/3ygRnVXTAPM?si=lAkJEcvgPl1sV6JO&t=22290 watch it on YouTube]. There is more information at [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation]].<section end="body" /> </div> <span dir=ltr>[[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|{{int:Talkpagelinktext}}]])</span> ०७:३५, ३० सप्टेंबर २०२३ (IST) <!-- सदस्य:SGrabarczuk (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=25636618 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == लवकरच येत आहे: एक नवीन उप-संदर्भ वैशिष्ट्य – वापरून पहा! == <section begin="Sub-referencing"/> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]] नमस्कार. बऱ्याच वर्षांपासून, समुदाय सदस्यांनी वेगवेगळ्या तपशीलांसह संदर्भ पुन्हा वापरण्याचा सोपा मार्ग विनंती केली आहे. आता, एक मिडीया विकी उपाय येत आहे: नवीन उप-संदर्भ वैशिष्ट्य विकिटेक्स्ट आणि व्हिज्युअल एडिटरसाठी कार्य करेल आणि विद्यमान संदर्भ प्रणाली सुधारेल. तुम्ही संदर्भाचे वेगवेगळे मार्ग वापरणे सुरू ठेवू शकता, परंतु तुम्हाला कदाचित इतर वापरकर्त्यांनी लिहिलेल्या लेखांमध्ये उप-संदर्भ आढळतील. [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|प्रकल्प पृष्ठ]] वर अधिक माहिती. हे वैशिष्ट्य तुमच्यासाठी चांगले काम करते याची खात्री करण्यासाठी '''आम्हाला तुमचा अभिप्राय हवा आहे'': * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|कृपया प्रयत्न करा]] बीटा विकीवरील विकासाची सद्यस्थिती आणि [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|तुम्हाला काय वाटते ते आम्हाला कळवा]]. * अपडेट्स आणि/किंवा वापरकर्ता संशोधन क्रियाकलापांमध्ये सहभागी होण्यासाठी आमंत्रित करण्यासाठी [[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|येथे साइन अप करा]]. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|विकीमिडीया ड्यूशलँड]] ची [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|तांत्रिक शुभेच्छा]] टीम या वर्षाच्या अखेरीस विकिमीडिया विकीवर हे वैशिष्ट्य आणण्याचा विचार करत आहे. आम्ही संदर्भांशी संबंधित साधने आणि टेम्पलेट्सचे निर्माते/ देखभाल करणाऱ्यांपर्यंत आधीच पोहोचू. कृपया आम्हाला माहिती पसरविण्यात मदत करा. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC) <section end="Sub-referencing"/> <!-- सदस्य:Johannes Richter (WMDE)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=27309345 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == 'Wikidata item' link is moving. Find out where... == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"><i>Apologies for cross-posting in English. Please consider translating this message.</i>{{tracked|T66315}} Hello everyone, a small change will soon be coming to the user-interface of your Wikimedia project. The [[d:Q16222597|Wikidata item]] [[w:|sitelink]] currently found under the <span style="color: #54595d;"><u>''General''</u></span> section of the '''Tools''' sidebar menu will move into the <span style="color: #54595d;"><u>''In Other Projects''</u></span> section. We would like the Wiki communities feedback so please let us know or ask questions on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Discussion page]] before we enable the change which can take place October 4 2024, circa 15:00 UTC+2. More information can be found on [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|the project page]].<br><br>We welcome your feedback and questions.<br> [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ००:२८, २८ सप्टेंबर २०२४ (IST) </div> <!-- सदस्य:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27524260 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == 'Wikidata item' link is moving, finally. == Hello everyone, I previously wrote on the 27th September to advise that the ''Wikidata item'' sitelink will change places in the sidebar menu, moving from the '''General''' section into the '''In Other Projects''' section. The scheduled rollout date of 04.10.2024 was delayed due to a necessary request for Mobile/MinervaNeue skin. I am happy to inform that the global rollout can now proceed and will occur later today, 22.10.2024 at 15:00 UTC-2. [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Please let us know]] if you notice any problems or bugs after this change. There should be no need for null-edits or purging cache for the changes to occur. Kind regards, -[[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] १७:००, २२ ऑक्टोबर २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27535421 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> २०:३४, २८ एप्रिल २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Johannes Richter (WMDE)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) २०:३७, ६ मे २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Sannita (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Join the 6th Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign – 2025 Edition == Dear Wikipedia community, (''Please help translate to your language'') We invite your community to participate in the 6th edition of the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign]], a global campaign taking place from July 1 to August 31, 2025. Participants will choose among Wikipedia pages without photos, then add a suitable photo from among the many thousands of photos in the Wikimedia Commons, especially those uploaded from thematic contests ([[:m:Wiki Loves Africa|Wiki Loves Africa]], [[:m:Wiki Loves Earth|Wiki Loves Earth]], [[:m:Wiki Loves Folklore|Wiki Loves Folklore]], [[:m:Wiki Loves Monuments|Wiki Loves Monuments]], etc.) over the years. More than 80 Wikimedia affiliates have participated since the campaign was launched in 2020 and have added images to more than 400,000 Wikipedia articles in over 245 Wikipedia languages. Thanks to the volunteer contributors! We now invite your community to organize and lead the campaign within your community. As a local organizer, you may: *Encourage individual members to take part by adding images to Wikipedia articles. *Host edit-a-thons focused on improving visual content. *Organize training workshops to teach contributors how to correctly integrate images into Wikipedia. These activities will help build local capacity and increase visual content across Wikipedia. Please note that for participants to be eligible to participate in the campaign, they need to have registered an account for at least a year before the official start date of the contest. That is, for the 2025 edition, they must have registered an account on or before July 1, 2025. The account can be from any Wikimedia project wikis. The organizing team is looking for a contact person to coordinate WPWP participation at the Wikimedia user group or chapter level (geographically or thematically) or for a language Wikipedia. We would be glad for you to [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|sign up directly]] at [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|WPWP Participating Communities]]. With kind regards, [[User:Reading Beans]] On behalf of the Wikipedia Pages Wanting Photos campaign 2025. [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ०३:२३, १९ मे २०२५ (IST) <!-- सदस्य:T Cells@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Pages_Wanting_Photos_2025/Call_for_participation_letter/Village_pump&oldid=28751075 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १८:१५, १४ जुलै २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|चर्चा]])</bdi> १६:४५, १९ मार्च २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Johannes Richter (WMDE)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २२:३९, ३ एप्रिल २०२६ (IST) <!-- सदस्य:ZI Jony@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29905755 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Survey (proposed direction for Wishlist) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> == Survey (proposed direction for Wishlist) == Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}. You are invited to voice your opinion on a new [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|community-proposed direction]] for the [[m:Community Wishlist|Community Wishlist]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ०८:३७, २९ मे २०२६ (IST) </bdi> <!-- सदस्य:기나ㅏㄴ@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:%EA%B8%B0%EB%82%98%E3%85%8F%E3%84%B4/MassMessage&oldid=30604233 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> h6smwwbrwxnokiygw9gtym1sfl423q1 2686549 2686532 2026-05-29T04:15:16Z 기나ㅏㄴ 159096 Remove duplicate section header caused by MassMessage subject field 2686549 wikitext text/x-wiki विषयांतर करणारे प्रतिसाद टाळण्याकरिता हे पान तात्पुरते अर्धसुरक्षीत केलेले आहे. अनामिक आणि नवीन सदस्यांनी आपले प्रतिसाद देण्याकरिता येते काही दिवस या पानाच्या चर्चा पानावर आपले प्रतिसाद द्यावेत . {{जुन्या चर्चा चौकट|search=yes| <center>[[विकिपीडिया:चावडी/तांत्रिक प्रश्न/जुनी चर्चा १|१]] [[विकिपीडिया:चावडी/तांत्रिक प्रश्न/जुनी चर्चा २|२]] [[विकिपीडिया:चावडी/तांत्रिक प्रश्न/जुनी चर्चा ३|३]] </center>}} {{सुचालन चावडी}} {{विकिपीडिया:चावडी/तांत्रिक प्रश्न/उपयोग धोरण}} == Technical maintenance planed‬ == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''A maintenance operation will be performed tomorrow morning UTC time (Wednesday 17th at 07:00 AM UTC).''' It will impact all wikis and is supposed to last up to one minute. During this time, new translations may fail, and Notifications may not be delivered. For more details about the operation and on all impacted services, please check [[phab:T273762|on Phabricator]]. A banner will be displayed 30 minutes before the operation. Thank you, [[user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] २३:१५, १६ फेब्रुवारी २०२१ (IST) </div> <!-- सदस्य:SGrabarczuk (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=21037579 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Wikimania 2021: Individual Program Submissions == [[File:Wikimania logo with text 2.svg|right|200px]] Dear all, Wikimania 2021 will be [[:wikimania:2021:Save the date and the Core Organizing Team|hosted virtually]] for the first time in the event's 15-year history. Since there is no in-person host, the event is being organized by a diverse group of Wikimedia volunteers that form the [[:wikimania:2021:Organizers|Core Organizing Team]] (COT) for Wikimania 2021. '''Event Program''' - Individuals or a group of individuals can submit their session proposals to be a part of the program. There will be translation support for sessions provided in a number of languages. See more information [[:wikimania:2021:Submissions/Guidelines#Language Accessibility|here]]. Below are some links to guide you through; * [[:wikimania:2021:Submissions|Program Submissions]] * [[:wikimania:2021:Submissions/Guidelines|Session Submission Guidelines]] * [[:wikimania:2021:FAQ|FAQ]] Please note that the deadline for submission is 18th June 2021. '''Announcements'''- To keep up to date with the developments around Wikimania, the COT sends out weekly updates. You can view them in the Announcement section [[:wikimania:2021:Announcements|here]]. '''Office Hour''' - If you are left with questions, the COT will be hosting some office hours (in multiple languages), in multiple time-zones, to answer any programming questions that you might have. Details can be found [[:wikimania:2021:Organizers#Office hours schedule|here.]] Best regards, [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ०९:४८, १६ जून २०२१ (IST) On behalf of Wikimania 2021 Core Organizing Team <!-- सदस्य:Bodhisattwa@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=21597568 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Editing news 2021 #2 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="mr" dir="ltr"> <em>[[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2021/June|इतर भाषेत वाचा]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|या बहुभाषीक वार्तापत्रासाठीची वर्गणीदारांची यादी]]</em> [[File:Reply Tool A-B test comment completion.png|alt=सर्व सहभागी विकिपीडियांवरील नवीन सदस्यांचा टिप्पणी पूर्ण करण्याचा दर|thumb|296x296px|जेव्हा नवीन सदस्यांना प्रत्युत्तराचे साधन होते आणि त्यांनी चर्चा पृष्ठावर लिहण्याचा प्रयत्न केला तेव्हा ते अधिक यशस्वी झाले. ([https://wikimedia-research.github.io/Reply-tools-analysis-2021/ स्त्रोत])]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Earlier this year, the Editing team ran a large study of [[mw:Talk pages project/Replying|the Reply Tool]]. The main goal was to find out whether the Reply Tool helped [[mw:Talk pages project/Glossary|newer editors]] communicate on wiki. The second goal was to see whether the comments that newer editors made using the tool needed to be reverted more frequently than comments newer editors made with the existing wikitext page editor.</span> याचे मुख्य परिणाम होते: * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Newer editors who had automatic ("default on") access to the Reply tool were [https://wikimedia-research.github.io/Reply-tools-analysis-2021/ more likely] to post a comment on a talk page.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The comments that newer editors made with the Reply Tool were also [https://wikimedia-research.github.io/Reply-tools-analysis-2021/ less likely] to be reverted than the comments that newer editors made with page editing.</span> हे परिणाम संपादन कार्यसंघाला आत्मविश्वास देतात की हे साधन उपयुक्त आहे. <strong>पुढे पहाता</strong> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The team is planning to make the Reply tool available to everyone as an opt-out preference in the coming months. This has already happened at the Arabic, Czech, and Hungarian Wikipedias.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The next step is to [[phab:T280599|resolve a technical challenge]]. Then, they will deploy the Reply tool first to the [[phab:T267379|Wikipedias that participated in the study]]. After that, they will deploy it, in stages, to the other Wikipedias and all WMF-hosted wikis.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can turn on "{{int:discussiontools-preference-label}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|in Beta Features]] now. After you get the Reply tool, you can change your preferences at any time in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion]].</span> –[[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|चर्चा]]) </div> १९:४४, २४ जून २०२१ (IST) <!-- सदस्य:Elitre (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=21624491 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == [please test] Growth team features == <div dir="ltr" lang="en"> Hello! Sorry to use English. {{Int:please-translate}}. I'm [[User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. I work as a community relations specialist for the Wikimedia Foundation. I'm here to share a message from the [[mw:Growth|Growth team]]. As you may already know, the Growth team's goal is to create features that would help newcomers. Our goal is to help newcomers when they edit for the first time and also to increase the retention of new editors. [[mw:Growth#deploymentstable|Several wikis already have these features]] since a long time now. Working with these wikis, [[mw:NEWTEA|the Growth team found evidence of the efficiency of these new features]]. These features will be available for all new accounts on your Wikipedia '''starting on the week of August 23''', 2021. This way your Wikipedia will offer more options for newcomers to make good first edits and become community members. === Which features? === [[File:Screenshot of newcomer homepage variant D 2020-10-23.png|thumb|The newcomer homepage (here on Portuguese Wikipedia, displayed in English)]] We have [[mw:Growth/Feature summary|created several features]] to help them, and also to help community members who help them : * [[mw:Growth/Feature summary#Newcomer homepage|'''Newcomer homepage''']]: a new special page, the best place for a newcomer to get started. Please visit it at [[Special:Homepage]] It includes: ** [[mw:Growth/Feature summary#Newcomer tasks|'''Newcomer tasks''']]: a feed of task suggestions that help newcomers learn to edit. Newcomers have been making [[mw:NEWTEA|productive edits]] through this feed! [[mw:Help:Growth/Tools/Suggested edits|Know more about this tool]]. ** '''Mentorship module''' [optional]: each newcomers has a direct link to an experienced user (see below). This way, they can ask questions about editing Wikipedia, less the need to find where to ask for assistance. ** '''Impact module''': the user sees how many pages views articles they edit received. Have a look at [[Special:Impact]] for yours! * [[mw:Growth/Feature summary#Help panel|'''Help panel''']]: a platform to provide resources to newcomers while they are editing. If they do some suggested tasks, they are guided step-by-step on the process of editing. * '''Welcome Survey''': communities can know why newcomers create an account on Wikipedia. You can see it at [[Special:WelcomeSurvey]]. The features available right now in your preferences ([[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-homepage|here]] and [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|there]]) so that you can try them. ''They are'' not ''yet visible to newcomers''. === How to help? === First, we need help to '''translate the features'''. At the moment, most of the messages newcomers will see on your Wikipedia are in English, some of them have been translated using machine translation. Please help '''[https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-growthexperiments&language=&filter=&action=translate translate the interface]''' (done on [[translatewiki.net]]. It needs a specific account). Also, I need your help checking on the configuration the team setups as default. '''Please try the features''' and let us know if something questions you. Newcomers tasks are based on templates to suggest edits to newcomers. You can check the templates used on [[MediaWiki:NewcomerTasks.json]]. You can also change the templates and the help links defined there. Several templates can be added for the same task. It you are familiar with Phabricator, '''[[phab:T275069|here is the ticket about this deployment]]'''. Please find your wiki in the list to access all the information we used for the deployment. Please have a look at it. You can suggest changes by replying to this message. If you wish to, you can create a list of mentors. This will activate the optional Mentorship module. Please [[mw:Growth/Communities/How to introduce yourself as a mentor|format the list following the guidance]]. You need at least one mentor for each 500 new accounts created monthly on your wiki (3 mentors minimum). Are you hesitant to become a mentor? Please check [[mw:Growth/Communities/How to interact with newcomers|the resources we have written]] based on other mentors' experiences. Please tell us if you are interested by creating a mentor list! Let me know if you have any question about this deployment, please ping me! Of course, if this message is not at the right place, please move or share it (and let me know). All the best, [[user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]], २१:०३, ४ ऑगस्ट २०२१ (IST) </div> <!-- सदस्य:Trizek (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&oldid=21840649 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Coolest Tool Award 2021: Call for nominations == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Coolest Tool Award 2021 square_logo.svg|thumb|193x193px]] The third edition of the [[m:Coolest Tool Award]] is looking for nominations! Tools play an essential role for the Wikimedia projects, and so do the many volunteer developers who experiment with new ideas and develop and maintain local and global solutions to support the Wikimedia communities. The Coolest Tool Award aims to recognize and celebrate the coolest tools in a variety of categories. The awarded projects will be announced and showcased in a virtual ceremony in December. Deadline to submit nominations is October 27. More information: [[m:Coolest Tool Award]]. Thanks for your recommendations! -- [[User:SSethi (WMF)|SSethi (WMF)]] for the [[m:Coolest Tool Award#Coolest Tool Award 2021|2021 Coolest Tool Academy team]] ११:२६, १९ ऑक्टोबर २०२१ (IST) </div> <!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22003007 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> ==bot task details== {{ping|अभय नातू|Tiven2240|संतोष गोरे|Shantanuo}} नमस्कार. काही तासांपूर्वी मला बॉटफ्लॅग मिळाला. त्यानंतर मी राहिलेली एडिट्स पूर्ण केले. त्याची थोडक्यात माहिती [[सदस्य:KiranBOT/Task 1]] इथे नमूद केलेली आहे. मी प्रत्येक task/प्रकल्पाची अशाच प्रकारे माझ्या userspace मधे नोंद ठेवत जाईल. प्रत्येक वेळी चावडीवर अद्यावतन करणे बरे राहणार नाही. पण आता पुढे काय संपादन करावं हे मला सुचत नाहीये. जर तुम्हाला काही सुचत असेल, किंवा bot ची गरज असेल तर मला कळवावे. धन्यवाद. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १६:०२, १३ डिसेंबर २०२१ (IST) :वर्ग:पुणे जिल्ह्यामधील गावे या वर्गात जवळपास १८१८ पाने आणि काही उपवर्ग आहेत ते वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे मध्ये हलवावे. :''' कारण-''' मराठी विकिपीडियावर वर्ग लिहिण्याची विशिष्ट पद्धत. [[सदस्य : नरेश सावे|नरेश सावे]] यांनी निर्माण केलेले नवीन वर्ग तपासावेत. त्यांनी खूप मोठे काम केले आहे. त्यात असे काही चूक वर्ग आहेत-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:३९, १३ डिसेंबर २०२१ (IST) :पुणे जिल्ह्याबरोबरच इतरही काही जिल्ह्यांच्या गावांचे वर्गही या प्रकारात असण्याची शक्यता आहे. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:३५, १४ डिसेंबर २०२१ (IST) *{{ping|‎Vikrantkorde|अभय नातू|Tiven2240|संतोष गोरे|Shantanuo}} "वर्ग:रत्नागिरी जिल्ह्यामधील गावे‎" व इतर काही वर्ग आहेत. मी "वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे" मधील काही वर्गांची फेर-रचना केली. मला लक्षात आलेल्या काही बाबी पुढीलप्रमाणे आहेत:{{pb}}"वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे" infobox मधून आपोआप येतो. "वर्ग:पुणे जिल्ह्यामधील गावे" हा अस्तित्वात नसायला हवा. "वर्ग:पुणे जिल्हा" मध्ये "वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील तालुके" आणि त्यामध्ये "वर्ग:XYZ तालुक्यातील गावे" अशी क्रमवारी असायला हवी. ज्या शहरांमध्ये रेल्वे स्थानक, प्रेक्षणीय स्थळे किंवा इतर गोष्टी असतील त्यासाठी "वर्ग:पुणे शहर" व इतर शहरांच्या नावाने वर्ग असावेत, व ते व्यवस्थित वर्गवारीने असावेत. उदा. "वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील तालुके" → "वर्ग:बारामती तालुक्यातील गावे‎" → "वर्ग:बारामती" व लेख "बारामती". —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १०:३८, १५ डिसेंबर २०२१ (IST) :[[User:KiranBOT/Task 2]]. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २१:५८, १५ डिसेंबर २०२१ (IST) ::{{ping|‎Vikrantkorde|Usernamekiran|Tiven2240|संतोष गोरे|Shantanuo}} ::गावांची वर्गवारी करताना तालुक्याच्या स्तरावर करण्यास हरकत नाही परंतु शहरांची वर्गवारी जिल्हा आणि तालुका स्तरावर करावी, उदा. पुणे जिल्ह्यामधील गावेमध्ये सगळी गावे (आणि शहरे) असावीत आणि पुणे जिल्ह्यामधील शहरे मध्ये मोठी शहरे असावीत. ::वर्गांची क्रमवारी अशी असावी -- <blockquote> "वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे" → "वर्ग:पुणे जिल्ह्यामधील राज्यातील शहरे" → ''वर्ग:बारामती'' → लेख "बारामती"<br> → → → → → → → → → → → → → → → "वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील तालुके" → "वर्ग:बारामती तालुक्यातील गावे‎" → लेख "बारामती" <br> → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → "वर्ग:बारामती" → लेख "बारामती" <br> </blockquote> ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:०८, १६ डिसेंबर २०२१ (IST) *{{ping|‎Vikrantkorde|अभय नातू|Tiven2240|संतोष गोरे|Shantanuo}} वरील काम पूर्ण झाले. त्याची थोडक्यात माहिती [[User:KiranBOT/Task 2]] वर उपलब्धआहे. मी सर्वांना [[:वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे]] वर एक नजर फिरवण्याची विनंती करतो. जर काही त्रुटी किंवा अजून बदल करायची असेल तर आपल्याला लक्षात येईल.{{pb}}मी [[User:Usernamekiran/typos]] मध्ये काही नेहमी आढळणाऱ्या शुद्धलेखन चुकांची यादी तयार केली आहे. त्यामध्ये कृपया तुमच्या माहितीनुसार नेहमी होणाऱ्या चुकांची भर घालावी. जेणेकरून आपल्याकडे एक चांगली यादी तयार होईल, व पुढे चालून कोणालाही/कधीही वापरता येईल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २१:०८, २७ डिसेंबर २०२१ (IST) ::नमस्कार, मी आत्ताच '''वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे''' ला '''वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे''' वर्ग म्हणून जोडले आहे. मला वाटतं अशा प्रकारे सर्व जिल्ह्यातील वर्गात हा मुख्य वर्ग म्हणून जोडावा. तसेच सर्व जिल्ह्याच्या वर्गात एक बदल सुचवू इच्छितो, '''जिल्ह्यामधील''' चे '''जिल्ह्यातील''' असे नामांतर करावे. ::याशिवाय '''गायीच्या प्रजाती''' मधील सर्व लेखास '''भारतीय गायीच्या प्रजाती''' मध्ये स्थानांतरित करावे. थोडक्यात 'गायीच्या प्रजाती' हा मुख्य वर्ग तर 'भारतीय गायीच्या प्रजाती' आणि 'युरोपियन गायीच्या प्रजाती' हे त्यातील उपवर्ग राहातील. -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:४०, २७ डिसेंबर २०२१ (IST) :::{{ping|संतोष गोरे}} मी '''जिल्ह्यामधील''' जेवढे शोधू शकलो, तेवढ्यांचे '''जिल्ह्यातील'''मधे बदल केले. उद्या किंवा परवा मी सगळ्याच जिल्ह्यांचे वर्ग शोधून / तयार करून त्यांची वर्गवारी करेन, व [[User:KiranBOT/Task 2]] त्याची माहिती टाकेल. येत्या एक-दोन दिवसांत मी गायींच्या वर्गावर काम करेल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०१:२६, २८ डिसेंबर २०२१ (IST) ::::{{साद|Usernamekiran}} ठीक आहे. गायींच्या वर्गाचं खूप छोटे काम आहे. -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:१९, २८ डिसेंबर २०२१ (IST) :::::{{ping|संतोष गोरे}} नमस्कार. मी [[सदस्य:KiranBOT/Task 3]] तयार केले. त्यावर कृपया एकदा नजर टाकावी. "वर्ग:भारतीय गायीच्या प्रजाती", व "वर्ग:युरोपियन गायीच्या प्रजाती" अस्तित्वात नसल्याने मी थोडा गोंधळलो. [[सदस्य:KiranBOT/Task 3]] मध्ये नमूद केल्याप्रमाणे पुढील संपादने सुरु करू का? :::::: नमस्कार, नवीन वर्ग निर्माण केलेत. सध्या युरोपियन गायींवर लेख नाहीयेत. जेवढे लेख '''वर्ग:गायीच्या प्रजाती''' मध्ये आहेत, कृपया ते सर्व '''वर्ग:भारतीय गायीच्या प्रजाती''' मध्ये स्थलांतरित करावेत ही विनंती. आणि हो cattle breeds हा इन्फोबॉक्स जोडला की आपोआप निर्माण होणारा वर्ग आहे. तो आहे तसाच राहू द्यावा.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:१२, २९ डिसेंबर २०२१ (IST) :::::::{{ping|संतोष गोरे}} मी तुमच्या म्हणण्याप्रमाणे सर्व लेख हलवले. आणि infobox सुद्धा edit केला, आता infobox सोबत cattle breed ऐवजी "गायीच्या प्रजाती" हा वर्ग येईल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २३:२३, २९ डिसेंबर २०२१ (IST) ::::::::होय, पाहिले. Infobox मध्ये वर्ग बदलण्याचे माझ्या लक्षात आले नव्हते. खूप छान.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:५४, ३० डिसेंबर २०२१ (IST) ::::::::{{साद|Usernamekiran}} नमस्कार, मी '''भारतीय गाय''' मधील मोठा मजकूर वेगळा करून त्याचे स्वतंत्र पान '''भारतीय गायीच्या विविध जाती''' बनवले आहे. त्यामुळे पुढील बदल देखील करावा लागेल # <nowiki>[[भारतीय गाय#भारतीय गायीच्या विविध जाती|भारतीय गायीच्या विविध जाती]] →→→ [[भारतीय गायीच्या विविध जाती]]</nowiki>. # <nowiki>[[भारतीय गाय#भारतीय गायीच्या प्रजाती|भारतीय गायीच्या इतर प्रजाती]] →→→ [[भारतीय गायीच्या विविध जाती]]</nowiki> ::::::::कृपया हे दोन बदल बॉट द्वारे करावेत ही विनंती.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:२७, ७ जानेवारी २०२२ (IST) ::::::::{{साद|Usernamekiran}} सौम्य स्मरण-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १४:५३, १९ जानेवारी २०२२ (IST) :{{ping|संतोष गोरे|अभय नातू}} नमस्कार. नेमके काय बदल करायचे आहेत ते मला कळालं नाही. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १२:१६, २२ जानेवारी २०२२ (IST) ::{{साद|Usernamekiran}} हरकत नाही, हे समजावून सांगणे थोडे अवघड आहे. असो, मी बदल करून घेतो.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १३:३७, २२ जानेवारी २०२२ (IST) :::{{ping|संतोष गोरे}} एक एडिट करून दाखवलं तर मला लक्षात येईल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १३:४७, २२ जानेवारी २०२२ (IST) :::[[special:diff/2008570]] असं एडिट करता येईल. पण कोणत्या लेखांमध्ये बदल करायचे? वर्ग:गायीच्या प्रजाती? —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १३:५१, २२ जानेवारी २०२२ (IST) :::{{ping|संतोष गोरे}} बदल बघितले. आज रात्री किंवा उद्या सगळे बदल करतो :-) —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १६:१९, २२ जानेवारी २०२२ (IST) :::{{done}} —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:५५, २२ जानेवारी २०२२ (IST) == Community Wishlist Survey 2022 is coming. Help us! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The [[m:Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] starts in less than two weeks ([https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20220110T1800 Monday 10 January 2022, 18:00 UTC]). We, the team organizing the Survey, need your help. {| width=80% style="text-align:center; margin:auto;" class=plainlinks |- valign=top |width=50%| '''[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=agg-Community_Wishlist_Survey&action=page&filter= <span class="mw-ui-button">Translate important messages</span>]''' | [[Community Wishlist Survey/Help us|<span class="mw-ui-button>Promote the Survey</span>]] Among anyone and everyone you know who has an account on wiki. Promote the Survey on social media, via instant messaging apps, in other groups and chats, in your WikiProject, Wikimedia affiliate - wherever contributors with registered accounts may be. |} '''Only you can make the difference''' How many people will hear and read about the Survey in their language? How many will decide to participate? Will there be enough of you to vote for a change you would like to see? It all depends on you, volunteers. '''Why are we asking?''' * [[m:Community Wishlist Survey/FAQ|We have improved the documentation]]. It's friendlier and easier to use. This will mean little if it's only in English. * Thousands of volunteers haven't participated in the Survey yet. We'd like to improve that, too. Three years ago, 1387 people participated. Last year, there were 1773 of them. We hope that in the upcoming edition, there will be even more. You are better than us in contacting Wikimedians outside of wikis. We have prepared some images to share. More to come. '''What is the Community Wishlist Survey?''' [[File:Community Wishlist Survey banner - translatable.svg|350px|thumb]] It's an annual survey that allows contributors to the Wikimedia projects to propose and vote for tools and platform improvements. Long years of experience in editing or technical skills are not required. Thanks, and be safe and successful in 2022! [[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|talk]]) ०८:४५, २९ डिसेंबर २०२१ (IST) </div> <!-- सदस्य:SGrabarczuk (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22319964 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Save the Date: Coolest Tool Award 2021: this Friday, 17:00 UTC == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <languages /> Hello all, The ceremony of the 2021 [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Wikimedia Coolest Tool Award]] will take place virtually on [https://zonestamp.toolforge.org/1642179615 Friday 14 January 2022, 17:00 UTC]. This award is highlighting software tools that have been nominated by contributors to the Wikimedia projects. The ceremony will be a nice moment to show appreciation to our tool developers and maybe discover new tools! [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Read more about the livestream and the discussion channels.]] Thanks for joining! [[m:User:AKlapper (WMF)|andre]] ([[m:User talk:AKlapper (WMF)|talk]]) -08:02, 6 January 2022 (UTC) </div> <!-- सदस्य:SSethi (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22528634 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Last two days for submitting proposals == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Community Wishlist Survey Lamp.svg|150px|right]] '''Tomorrow is the last day''' for [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Proposals|submitting proposals for the Community Wishlist Survey 2022]]. Also, everyone is welcome to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Help us|translate, promote]], and discuss proposals. [[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|talk]]) २०:१५, २२ जानेवारी २०२२ (IST) </div> <!-- सदस्य:SGrabarczuk (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22611679 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> ==वर्गांचे स्थानांतरण== Khirid Harshad ह्यांनी मला [[:वर्ग:जूने चित्र-वाक्यविन्यास वापरणारी पाने]] यास जोडण्यात आलेली पाने [[:वर्ग:जुने चित्र वाक्यविन्यास वापरणारी पाने]] येथे जोडण्याची विनंती केली. "वर्ग:जूने चित्र-वाक्यविन्यास वापरणारी पाने" हि hidden category /छुपा वर्ग आहे. तो लेखामध्ये नसतो, [[Module:InfoboxImage]] मधून आपोआप येतो. जर वरील स्थानांतरण/जोडणी योग्य असेल तर मी module मध्ये बदल करू शकतो. पण हे बदल थेट/परस्पर करण्यापेक्षा मला इथे आधी चर्चा करणे योग्य वाटले. जर कोणाला काही आक्षेप असेल किंवा अजून काही सूचवायचे असेल तर येथे कळवण्याची विनंती करतो. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २०:५३, २६ जानेवारी २०२२ (IST) :{{done}} {{ping|Khirid Harshad}} [[Module:InfoboxImage]] मध्ये "वर्ग:जुने चित्र वाक्यविन्यास वापरणारी पाने" → "वर्ग:जूने चित्र वाक्यविन्यास वापरणारी पाने" असा बदल करण्यात आला, व काही लेखातील वर्ग प्रत्यक्षात बदलले. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:३३, ५ फेब्रुवारी २०२२ (IST) == Rollout of the new audio and video player == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} Hello, Over the next months we will gradually change the audio and video player of Wikis from Kultura to Video.js and with that, the old player won’t be accessible anymore. The new player has been active as a beta feature since May 2017. The new player has many advantages, including better design, consistent look with the rest of our interface, better compatibility with browsers, ability to work on mobile which means our multimedia will be properly accessible on iPhone, better accessibility and many more. The old player has been unmaintained for eight years now and is home-brewn (unlike the new player which is a widely used open source project) and uses deprecated and abandoned frameworks such as jQuery UI. Removing the old player’s code also improves performance of the Wikis for anyone visiting any page (by significantly reducing complexity of the dependency graph of our ResourceLoader modules. See [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/175/wikipedia_s_javascript_initialisation_on_a_budget/ this blog post.]). The old player has many open bugs that we will be able to close as resolved after this migration. The new player will solve a lot of old and outstanding issues but also it will have its own bugs. All important ones have been fixed but there will be some small ones to tackle in the future and after the rollout. What we are asking now is to turn on the beta feature for the new player and let us know about any issues. You can track the work in [[phab:T100106|T100106]] Thank you, [[User:Ladsgroup|Amir]] २३:२९, १७ फेब्रुवारी २०२२ (IST) </div> <!-- सदस्य:Ladsgroup@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22611679 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> ==KiranBOT II== {{ping|अभय नातू|Shantanuo|Khirid Harshad|‎संतोष गोरे|‎Nitin.kunjir}} नमस्कार. bot च्या जवळपास पूर्ण चाचण्या झाल्या आहेत, काही बाकी आहेत. पण मला {PAGENAME} बद्दल सल्ला हवा आहे. माझा प्रश्न असा आहे कि, {PAGENAME} चे रूपांतरण लेखाच्या नावामध्ये करावे का? कृपया [[User:KiranBOT II/PAGENAME]] बघावे, त्यावर अधिक माहिती आहे. तसेच [[User:KiranBOT II/typos]], व [[User talk:KiranBOT II/typos]] वर एकदा नजर टाकावी अशी विनंती. <p>मी [[साचा:Bots]] व [[साचा:Nobots]] तयार केले आहेत. मी त्याबद्दल लवकरच माहिती टाकेल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २३:०५, ३ मार्च २०२२ (IST) :''वरील कारणांमुळे जर KiranBOT II ला एखाद्या लेखात PAGENAME हा शब्द आढळला तर तो त्याचे लेखाच्या मूळ नावात रूपांतर करतो.'' ::सहमत. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:५८, ४ मार्च २०२२ (IST) :{PAGENAME} चे रूपांतरण लेखाच्या नावामध्ये करावे का? - उत्तर: हो काही हरकत नाही. पण हे रूपांतरण लेख पानात व्हावे, साचा किंवा इतर ठिकाणी होऊ नये इतकंच अपेक्षित.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:४३, ४ मार्च २०२२ (IST) :::संतोष गोरेंच्या मताशी मी सहमत आहे. <nowiki>~~~~ </nowiki> [[सदस्य:Nitin.kunjir|नितीन कुंजीर]] ([[सदस्य चर्चा:Nitin.kunjir|चर्चा]]) ११:५६, ४ मार्च २०२२ (IST) :सहमत. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १६:३९, ४ मार्च २०२२ (IST) * हो. फक्त "लेख नामविश्वात" बदल करायचे आहेत. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १८:४६, ५ मार्च २०२२ (IST) *{{ping|Shantanuo|Khirid Harshad|‎संतोष गोरे|‎Nitin.kunjir}} नमस्कार. bot च्या पूर्ण चाचण्या झाल्या आहेत. काही वेळापूर्वी [[user:KiranBOT II]] वर काही माहिती टाकली आहे. त्यावर एकदा नजर टाकावी अशी विनंती. तसेच मी संपूर्ण लेखांमधील ८ शब्दांची दुरुस्ती केली, त्याचे एकूण १२९० edits झाले. हे एडिट्स पूर्णपणे स्वयंचलीत होते. एडिट्स तपासून बघितले असता मला काही चुका आढळल्या नाही. मी उद्यापासून रोज एक नवीन शब्द वाढवण्याचा विचार करतोय. पण त्यापूर्वी चर्चा केलेली योग्य राहील. शब्दांची यादी: [[User:KiranBOT II/typos]] धन्यवाद. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ००:५७, १८ मार्च २०२२ (IST) *:Shantanuo ह्यांनी [[सदस्य चर्चा:KiranBOT II/typos]] वर भरपूर बदल सुचवले आहेत. पण काही शब्दांबद्दल आम्हा दोघांना खात्री नाहीये. व्याकरणाच्या जाणकार व्यक्तीची आवश्यकता आहे. फक्त एवढच नक्की ठरलय की unicode वापरण्यात यावा. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०९:०४, १८ मार्च २०२२ (IST) :::To be discussed विभागात माझी मते नोंदवली आहेत. :::''unicode वापरण्यात यावा'' -- १००% सहमत. :::-- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:५८, १८ मार्च २०२२ (IST) :: [[User:Usernamekiran|Usernamekiran]] नमस्कार, तुमची संपादने योग्य आहेत. सहसा स्थानिक भाषिक विकिपीडियावर कुणी फारसे बारकावे पहात नाहीत. तुम्ही त्यात उत्तम प्रकारे लक्ष घालत आहात. तसेच मराठी शुद्धलेखनासाठी शिक्षण क्षेत्रातील पारंगत व्यक्ती तुम्हाला योग्य तो सल्ला देऊ शकतो. यासाठी वेळ पडल्यास तुम्ही विकिपीडिया बाहेरील व्यक्ती कडून पण अचूक शब्द समजावून घेऊ शकता. पु. ले. शु.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १०:०९, १९ मार्च २०२२ (IST) :::{{साद|Shantanuo|Usernamekiran}} नमस्कार, बॉट च्या संपदनां नंतर माझ्या निदर्शनास दोन चुका आढळून आल्या आहेत. # 'विष्णु' चे 'विष्णू' केल्याने '''वर्ग:विष्णु''' हा वर्ग रिकामा झाला आणि एकूण सोळा पाने या वर्गातून बाहेर गेलीत. # '''सुरुवात''' हा शब्द '''सुरूवात''' असा केल्या गेल्याने अनेक पानांवरील महितीचौकटीत बदल झाला, जसेकी '''राष्ट्रकूट राजघराणे''' या पानावर बॉट संपदनापूर्वी '''७५३''' हे सुरुवात वर्ष दिसत होते, [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A5%82%E0%A4%9F_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%98%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A3%E0%A5%87&direction=prev&oldid=2043868 कृपया हे पहा]. परंतु संपादन झाल्यावर '''७५३''' गायब होऊन [https://mr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A5%82%E0%A4%9F_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%98%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A3%E0%A5%87&oldid=2043868 बॉट संपदाना नंतर] त्याजागी {{{सुरुवात_वर्ष}}} असे दिसू लागले. मला वाटते असे माहितीचौकटीतील आणि वर्गातील झालेले बदल यांनी आपल्यासाठी एक नवीन काम वाढवून ठेवले आहे.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १४:२५, २५ मार्च २०२२ (IST) ::::{{ping|संतोष गोरे}} नमस्कार. "सुरुवात" आणि "सुरूवात" यापैकी जे योग्य असेल ते आपण ठेवू. जर "सुरूवात" योग्य असेल, तर साच्यामध्ये तसे बदल करावे लागतील. केवळ एक बदल केला, तर साच्यासंदर्भात सगळं व्यवस्थित होईल. [[:वर्ग:विष्णू]] तयार केल्याने सगळं व्यवस्थित झालं :-) सुरुवातीचे काही दिवस आपल्याला असे छोटे-मोठे संपादने करावे लागतील. नंतर सगळं आपोआप सुरळीत चालायला लागेल. विष्णु लेख admin ला हलवावा लागेल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:०५, २५ मार्च २०२२ (IST) :::ठीक आहे, मग 'सुरुवात' किंवा 'सुरूवात' यापैकी जो शब्द योग्य आहे तो साचा मध्ये पण बदलावा. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] कृपया आपले मत काय आहे ते मांडावे. तसेच विष्णु ――> विष्णू असा योग्य त्या लेखनावात बदल करावा. [[विष्णुसहस्रनाम]] हे मूळ संस्कृत असल्याने आपण ते असेच ऱ्हस्व केले आहे. कृपया [https://mr.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%9A%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A4%BE:%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%81%E0%A4%B8%E0%A4%B9%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%AE#%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%81%E0%A4%B8%E0%A4%B9%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%AE ही चर्चा] पहावी. त्यामुळे या लेखनावात बदल करूनये असे मला वाटते.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०६:१०, २६ मार्च २०२२ (IST) :''सुरुवात'' हे शुद्धलेखन बरोबर आहे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:४८, २६ मार्च २०२२ (IST) *{{ping|अभय नातू|संतोष गोरे}} [[सदस्य चर्चा:KiranBOT II/typos]] येथे शुद्धलेखनावर विस्तृत चर्चा सुरु आहे, पण ती जास्तकरून तांत्रिक दृष्ट्या आहे. "विष्णू" व "विष्णुसहस्रनाम" चा मुद्दा {{ping|Shantanuo}} ह्यांनी [[special:diff/2056671]] या टिप्पणीमध्ये व्यस्थितरीत्या सांगितला आहे. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २३:०४, २६ मार्च २०२२ (IST) === तांत्रिक माहिती === पूर्वी bot फक्त संदर्भात (<code><nowiki><ref>संदर्भ</ref></nowiki></code> व तत्सम साचे) बदल करत नसायचा. मी आता त्याच्या अटी व नियम थोड्या वाढवल्या आहेत. तो आता comment (<code><nowiki> <!-- comment/टिप्पणी --></nowiki></code>), wikilink (<code><nowiki>[[लेखाचे नाव]]</nowiki></code>), hyperlink (कोणत्याही प्रकारची website ची लिंक), व लेखामधील साचे ह्यामध्ये बदल करणार नाही. तसेच तो वर्ग, आणि चित्रांच्या नावामध्ये बदल करणार नाही. थोडक्यात सांगायचे झाले तर, तो <code><nowiki>[[ ]]</nowiki></code> च्या मध्ये येणारा कोणताच मजकूर बदलणार नाही. ह्या सर्व अटींमुळे कोणतेच दुवे तुटणार नाही. ह्या अटी काही दिवसांपुरत्याच राहणार आहेत (जोपर्यंत सर्व शुद्धलेखन संपत नाही तोपर्यंत) (संदर्भ, <s>wikilink</s>, व hyperlink मधील मथळा कधीच बदलण्यात येणार नाही). त्यानंतर प्रत्येक आठवड्यात एक अट काढत संपादने करता येतील, अशाने संपादने जास्त होणार नाहीत, जेणेकरून मला bot ची प्रत्येक संपादने पडताळून तुटलेले दुवे दुरुस्त करता येतील. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २३:१७, २८ मार्च २०२२ (IST) :pinging {{ping|Shantanuo}} —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २१:१४, २९ मार्च २०२२ (IST) ==forgotten articles== {{ping|संतोष गोरे|‎Aditya tamhankar|‎Vikrantkorde|‎अभय नातू|Khirid Harshad|‎Omega45|Shantanuo}} नमस्कार. गेल्या काही दिवसात मला असे लक्षात आले कि मराठी विकिपीडियावर एक-दोन ओळींचे, आणि/किंवा वर्ग नसलेले भरपूर लेख आहेत. KiranBOT II नी आत्तापर्यंत जवळपास ६७,००० संपादने केलीत, पण ती फक्त ३२,५०० पानांवरच (लेख) झालीत. एकूण लेख जवळपास ८४,००० आहेत - म्हणजे जवळपास ५१,५०० लेखांवर bot नी संपादने नाही केलीत.<p>इंग्रजी विकिपीडियावर एक bot आहे जो भरपूर दिवसांमध्ये संपादन न झालेल्या लेखांची यादी तयार करतो. इंग्रजी विकिपीडियावर हा bot सध्या संपादन न झालेल्या ५०० लेखांची यादी [[:en:Wikipedia:Database reports/Forgotten articles|Wikipedia:Database reports/Forgotten articles]] इथे प्रत्येक महिन्याला तयार करतो.<p>जर इथे अशी यादी तयार करण्यात येत असेल तर आपल्याला त्याचा खूप फायदा होईल असे मला वाटते. मी ह्यासंदर्भात विकिपीडिया/विकीमीडियाच्या इंजिनिअरला संपर्क केला, तर ते म्हटले हे सहज शक्य आहे. त्यांनी मला काही बाबींचे भाषांतर मागितले आहे. पुढील सारणीमध्ये "मराठी मजकूर" रकान्यामध्ये मला सुचल्याप्रमाणे मी भाषांतर केले आहे. भाषांतर, report bot ची कार्यप्रणालीबद्दल काही शंका असतील, किंवा भाषांतर/कार्यप्रणाली मध्ये काही बदल सुचवायचे असतील, तर इथे कळवावे हि विनंती. नेहमी सक्रिय असणाऱ्या संपादकांना साद घालतोय, जर कोणी राहून गेले असेल तर त्यांनापण साद घालण्याची विनंती करतो. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ००:२२, २ मे २०२२ (IST) {| class="wikitable" |- ! तांत्रिक मजकूर !! इंग्रजी विकिपीडियावरील मजकूर !! टिप्पणी !! मराठी मजकूर |- | reports_base_url || Wikipedia:Database reports/Forgotten articles || पानाचा पत्ता || विकिपीडिया:डेटाबेस अहवाल/विस्मरणातील लेख |- | summary || Bot: Updating report || बदलांचा आढावा || अहवाल अद्ययावत केला. |- | forgotten-articles-desc || List of 500 articles that have not been edited in the longest time, ignoring redirects and disambiguation pages. || हे वाक्य यादी/सारणीच्या वर असते. || अत्याधिक काळ संपादने न झालेली ५०० पाने (पुनर्निर्देशन, व निःसंदिग्धीकरण पाने सोडून) <s>पुनर्निर्देशन, व निःसंदिग्धीकरण पाने सोडून प्रदीर्घ कालावधीत संपादित न झालेल्या ५०० लेखांची यादी.</s> |- | forgotten-articles-title || Title || || लेखनाव </s>लेखाचे नाव</s> |- | forgotten-articles-last-edited || Last edited || || शेवटचे संपादन |- | forgotten-articles-editcount || Number of edits || || संपादनांची संख्या |- |} *{{ping|संतोष गोरे|‎Aditya tamhankar|‎Vikrantkorde}} —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ००:३६, २ मे २०२२ (IST) *{{ping|अभय नातू|Khirid Harshad|‎Omega45|Shantanuo}} —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ००:३७, २ मे २०२२ (IST) :[https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%85%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%80%E0%A4%A4_%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%87 लक्ष नसलेली पाने] या यादीपेक्षा हे वेगळे आहे का? :भाषांतरात बदल सुचविले आहेत. forgotten-articles-editcount हे प्रत्येक पानावरील एकूण संपादने दाखवेल का? तसे असल्यास ते स्पष्ट करावे, उदा - या पानावरील एकूण संपादने :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:२२, २ मे २०२२ (IST) :: तुम्ही दिलेल्या लिंक वर गेलो असता "''परवानगी त्रुटी. तुम्हाला पहारा न दिलेल्या पानांची यादी पहा क्रियेची परवानगी नाही, खालील कारणासाठी: आपण विनीत केलेली कृती खालील समूहासाठी मर्यादित आहे: प्रचालक.''" असा error येतो. यादीत तीन रकाने असतात. उदाहरणापूरती आकडेवारी मनानी टाकली: :येथे साधारण हीच माहिती आहे. ही माहिती या टास्कद्वारे इतर गटांनाही दिसत असेल तर असे करण्यास हरकत नाही. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:५०, २ मे २०२२ (IST) ::{| class="wikitable" |- ! लेख !! शेवटचे संपादन !! संपादनांची संख्या |- | [[हत्ती]] || २०१०-०४-३० १२:०८:०७ || १७ |- | [[चिचिबु, सैतामा]] || २०१०-०५-११ ११:२०:३४ || १३ |} :: "संपादनांची संख्या" रकान्यामध्ये असलेला आकडा हा त्या लेखावर झालेल्या एकूण संपादनांची संख्या आहे. मला वाटते "लेखनाव" पेक्षा केवळ "लेख" सुटसुटीत व बरे राहील. {{ping|अभय नातू}} —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०२:१७, २ मे २०२२ (IST) ::: mala vatate "लक्ष नसलेली पाने" mhanje konachyach watchlist madhe nasleli paane asavit. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०२:२७, २ मे २०२२ (IST) :ठीक. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०९:५०, २ मे २०२२ (IST) ::::पहिला प्रश्न, हे टास्क नक्की काय करणार आहे? [[विशेष:छोटी पाने|छोटी पाने]] किंवा [[विशेष:अवर्गीकृत पाने|अवर्गीकृत पाने]] शोधणार, का [[विशेष:कमीत कमी आवर्तने|सगळ्यात कमी बदल असलेले लेख]] / बऱ्याच काळापासून संपादने नसलेली पाने शोधणार, का सगळ्यात कमी भेटी दिल्या गेलेली पाने शोधणार? ::::त्यानंतर यावर आपण नक्की काय उपाययोजना करणार आहोत? (मी इंग्रजी विकिपीडियावर फारसा फिरत नसल्याने तिथे हे टास्क कसे काम करते हे मला माहित नाही)-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे </span>''']] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:४६, २ मे २०२२ (IST) :: अशा पानांची यादी केल्यावर त्या पानांचं नक्की काय करता येईल? म्हणजे त्या पानांमध्ये भर घालायची का की यामुळे त्या पानांवर बॉटने शुद्धलेखन अथवा सुधारणा करण्यात येतील? [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १०:१३, २ मे २०२२ (IST) *हा बाॅट एकच काम करणार आहे. जे लेख सर्वात पूर्वी संपादीत झाले होते, अशा लेखांची यादी बनवेल. ह्या यादितील लेखांवर भर घालणे, वर्ग घालणे, अनावश्यक लेख/उल्लेखनीय नसलेले लेख वगळणे, असं बरच काही करता येईल. उदा. [[वालुका शिल्प]], ह्या लेखावर गेल्या ८ वर्षांपासून एकही संपादन नाही, व लेख पूर्णपणे रिकामा आहे. नेहमीप्रमाणे, विकिपीडियावर कोणालाच कोणतेच काम बंधनकारक नाही. ज्याला जे काम करावं वाटते, ते काम करावं. :-) —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:२८, २ मे २०२२ (IST) : {{साद|Usernamekiran}} विशेष पृष्ठे मध्ये [https://mr.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%9C%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%80_%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%87 जुने लेख] आणि [[विकिपीडिया:डेटाबेस अहवाल/विस्मरणातील लेख]] दोन्ही सारखे आहेत. मग ही वेगळी यादी बनवण्यामागे नक्की हेतू काय? [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २१:०८, १५ जुलै २०२२ (IST) ::{{ping|Khirid Harshad}} प्रथमदर्शनी काही फरक दिसत नाहीये. बॉट दर शुक्रवारी यादी अद्ययावत करतो. ३-४ वेळा यादी अद्ययावत झाल्यावर फरक लक्षात येऊ शकेल. जर फरक नसेलच, तर यादीचा फायदा असा आहे कि आपल्याला त्याचा इतिहास बघता येतो, आणि "विशेष पानांचा" इतिहास बघता येत नसतो. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २१:२४, १५ जुलै २०२२ (IST) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Editing news 2022 #1</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/><i>[[metawiki:VisualEditor/Newsletter/2022/April|Read this in another language]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]</i> [[File:Junior Contributor New Topic Tool Completion Rate.png|thumb|New editors were more successful with this new tool.]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New discussion tool|New topic tool]] helps editors create new ==Sections== on discussion pages. New editors are more successful with this new tool. You can [[mw:Talk pages project/New topic#21 April 2022|read the report]]. Soon, the Editing team will offer this to all editors at the 20 Wikipedias that participated in the test. You will be able to turn it off at [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion]].<section end="message"/> </div> [[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ००:२५, ३ मे २०२२ (IST) <!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=22019984 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Coolest Tool Award 2022: Call for nominations</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/> The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]] welcomes your nominations! What is your favorite Wikimedia related software tool? Please [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|submit your favorite tools]] by October 12, 2022! The awarded projects will be announced and showcased in a virtual ceremony in December. <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:००, ४ ऑक्टोबर २०२२ (IST) <!-- सदस्य:SSethi (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22611679 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Join the Coolest Tool Award 2022: Friday, Dec 16th, 17:00 UTC</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/> The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Wikimedia Coolest Tool Award]] will happen online on [https://zonestamp.toolforge.org/1671210028 Friday 16 December 2022 at 17:00 UTC]! This award is highlighting software tools that have been nominated by contributors to the Wikimedia projects. The ceremony will be a nice moment to show appreciation to our tool developers and maybe discover new tools! [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Read more about the livestream and the discussion channels.]] Thanks for joining! -[[m:User:SSapaty (WMF)|Komla]] <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ००:२३, ६ डिसेंबर २०२२ (IST) <!-- सदस्य:SSethi (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=24059435 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Editing news 2023 #1 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/><i>[[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2023/February|Read this in another language]] • [[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]</i> This newsletter includes two key updates about the [[mw:Special:MyLanguage/Editing team|Editing]] team's work: # The Editing team will finish adding new features to the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|Talk pages project]] and deploy it. # They are beginning a new project, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]]. <strong>Talk pages project</strong> [[File:Page Frame Features on desktop.png|alt=Screenshot showing the talk page design changes that are currently available as beta features at all Wikimedia wikis. These features include information about the number of people and comments within each discussion.|thumb|300px|Some of the upcoming changes]] The Editing team is nearly finished with this first phase of the [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project|Talk pages project]]. Nearly all [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|new features]] are available now in the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature for {{int:discussiontools-preference-label}}]]. It will show information about how active a discussion is, such as the date of the most recent comment. There will soon be a new "{{int:skin-action-addsection}}" button. You will be able to turn them off at [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion]]. Please [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Talk_pages_project/Usability#c-PPelberg_(WMF)-20230215001000-Feedback:_Proposed_Revisions_to_%22Add_topic%22_button|tell them what you think]]. [[File:Daily edit completion rates mobile talk pages.png|thumb|300px|Daily edit completion rate by test group: DiscussionTools (test group) and MobileFrontend overlay (control group)]] An A/B test for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Mobile|{{int:discussiontools-preference-label}} on the mobile site]] has finished. Editors were [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Mobile#Status_Updates|more successful with {{int:discussiontools-preference-label}}]]. The Editing team is enabling these features for all editors on the mobile site. <strong>New Project: Edit Check</strong> The Editing team is beginning [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|a project to help new editors of Wikipedia]]. It will help people identify some problems before they click "{{int:publishchanges}}". The first tool will encourage people to add references when they add new content. Please [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist|watch]] that page for more information. You can [[mw:Special:MyLanguage/Editing_team/Community_Conversations#20230303|join a conference call on 3&nbsp;March&nbsp;2023]] to learn more.<section end="message"/> </div> –[[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|{{int:Talkpagelinktext}}]]) ०४:५४, २३ फेब्रुवारी २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/VisualEditor/Newsletter/Wikis_with_VE&oldid=24611966 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Graph extension disabled</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message" />Yesterday the [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|Wikimedia Foundation noted]] that in the interests of the security of our users, the [[mw:Extension:Graph|Graph extension]] was disabled. This means that pages that were formerly displaying graphs will now display a small blank area. To help readers understand this situation, communities can now define a brief message that can be displayed to readers in place of each graph until this is resolved. That message can be defined on each wiki at <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Graph-disabled]]</bdi>. Wikimedia Foundation staff are looking at options available and expected timelines. For updates, follow the public Phabricator task for this issue: [[phab:T334940|T334940]]<section end="message" /> </div> --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २३:०६, १९ एप्रिल २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Elitre (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=24483197 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Automatic citations based on ISBN are broken</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message" /> Apologies if this message does not reach you in your favorite language. [[:m:User:Elitre (WMF)/ISBN|You can help translate it centrally at Meta]]. Thanks for your help. We have recently become unable to access the WorldCat API which provided the ability to generate citations using ISBN numbers. The Wikimedia Foundation's [[mw:Editing_team|Editing team]] is investigating several options to restore the functionality, but will need to disable ISBN citation generation for now. This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts, such as the autofill button on [[:en:Wikipedia:RefToolbar|refToolbar]]. Please note that all the other automatic ways of generating citations, including via URL or DOI, are still available. You can keep updated on the situation [[phab:T336298|via Phabricator]], or by reading the next issues of [[m:Tech News]]. If you know of any users or groups who rely heavily on this feature (for instance, someone who has an upcoming editathon), I'd appreciate it if you shared this update with them. [[User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]], on behalf of the Editing team.<section end="message" /> </div> [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ०१:१५, १२ मे २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Elitre (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox3&oldid=25009633 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Temporary accounts for unregistered editors</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="body" /> ''[[m:Special:MyLanguage/IP_Editing:_Privacy_Enhancement_and_Abuse_Mitigation/Updates/2023-09|Read this in your language]] • <span class=plainlinks>[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-IP+Editing%3A+Privacy+Enhancement+and+Abuse+Mitigation%2FUpdates%2F2023-09&language=&action=page&filter= {{Int:please-translate}}]</span> • Please tell other users about these changes'' [[File:MediaWiki Temporary accounts page history mockup 2023-09 en.gif|alt=Mock up of history page showing old and new username styles. The IP address 172.0.0.1 changes to the temporary account ~2024-23126-086, with an icon for revealing the underlying IP address|thumb|400px|Next year, unregistered editors will start using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary_accounts|temporary accounts]].]] In 2024, editors who have not [[Special:CreateAccount|registered an account]] will automatically begin using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary_accounts|temporary accounts]]. These editors are sometimes called "IP editors" because the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy/Glossary_of_key_terms#ip-address|IP address]] is displayed in the page history. The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] gave a presentation at Wikimania about this change. You can [https://www.youtube.com/live/3ygRnVXTAPM?si=lAkJEcvgPl1sV6JO&t=22290 watch it on YouTube]. There is more information at [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation]].<section end="body" /> </div> <span dir=ltr>[[User:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[User talk:SGrabarczuk (WMF)|{{int:Talkpagelinktext}}]])</span> ०७:३५, ३० सप्टेंबर २०२३ (IST) <!-- सदस्य:SGrabarczuk (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=25636618 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == लवकरच येत आहे: एक नवीन उप-संदर्भ वैशिष्ट्य – वापरून पहा! == <section begin="Sub-referencing"/> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]] नमस्कार. बऱ्याच वर्षांपासून, समुदाय सदस्यांनी वेगवेगळ्या तपशीलांसह संदर्भ पुन्हा वापरण्याचा सोपा मार्ग विनंती केली आहे. आता, एक मिडीया विकी उपाय येत आहे: नवीन उप-संदर्भ वैशिष्ट्य विकिटेक्स्ट आणि व्हिज्युअल एडिटरसाठी कार्य करेल आणि विद्यमान संदर्भ प्रणाली सुधारेल. तुम्ही संदर्भाचे वेगवेगळे मार्ग वापरणे सुरू ठेवू शकता, परंतु तुम्हाला कदाचित इतर वापरकर्त्यांनी लिहिलेल्या लेखांमध्ये उप-संदर्भ आढळतील. [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|प्रकल्प पृष्ठ]] वर अधिक माहिती. हे वैशिष्ट्य तुमच्यासाठी चांगले काम करते याची खात्री करण्यासाठी '''आम्हाला तुमचा अभिप्राय हवा आहे'': * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|कृपया प्रयत्न करा]] बीटा विकीवरील विकासाची सद्यस्थिती आणि [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|तुम्हाला काय वाटते ते आम्हाला कळवा]]. * अपडेट्स आणि/किंवा वापरकर्ता संशोधन क्रियाकलापांमध्ये सहभागी होण्यासाठी आमंत्रित करण्यासाठी [[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|येथे साइन अप करा]]. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|विकीमिडीया ड्यूशलँड]] ची [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|तांत्रिक शुभेच्छा]] टीम या वर्षाच्या अखेरीस विकिमीडिया विकीवर हे वैशिष्ट्य आणण्याचा विचार करत आहे. आम्ही संदर्भांशी संबंधित साधने आणि टेम्पलेट्सचे निर्माते/ देखभाल करणाऱ्यांपर्यंत आधीच पोहोचू. कृपया आम्हाला माहिती पसरविण्यात मदत करा. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC) <section end="Sub-referencing"/> <!-- सदस्य:Johannes Richter (WMDE)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=27309345 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == 'Wikidata item' link is moving. Find out where... == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"><i>Apologies for cross-posting in English. Please consider translating this message.</i>{{tracked|T66315}} Hello everyone, a small change will soon be coming to the user-interface of your Wikimedia project. The [[d:Q16222597|Wikidata item]] [[w:|sitelink]] currently found under the <span style="color: #54595d;"><u>''General''</u></span> section of the '''Tools''' sidebar menu will move into the <span style="color: #54595d;"><u>''In Other Projects''</u></span> section. We would like the Wiki communities feedback so please let us know or ask questions on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Discussion page]] before we enable the change which can take place October 4 2024, circa 15:00 UTC+2. More information can be found on [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|the project page]].<br><br>We welcome your feedback and questions.<br> [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ००:२८, २८ सप्टेंबर २०२४ (IST) </div> <!-- सदस्य:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27524260 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == 'Wikidata item' link is moving, finally. == Hello everyone, I previously wrote on the 27th September to advise that the ''Wikidata item'' sitelink will change places in the sidebar menu, moving from the '''General''' section into the '''In Other Projects''' section. The scheduled rollout date of 04.10.2024 was delayed due to a necessary request for Mobile/MinervaNeue skin. I am happy to inform that the global rollout can now proceed and will occur later today, 22.10.2024 at 15:00 UTC-2. [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Please let us know]] if you notice any problems or bugs after this change. There should be no need for null-edits or purging cache for the changes to occur. Kind regards, -[[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] १७:००, २२ ऑक्टोबर २०२४ (IST) <!-- सदस्य:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27535421 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> २०:३४, २८ एप्रिल २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Johannes Richter (WMDE)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) २०:३७, ६ मे २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Sannita (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Join the 6th Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign – 2025 Edition == Dear Wikipedia community, (''Please help translate to your language'') We invite your community to participate in the 6th edition of the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign]], a global campaign taking place from July 1 to August 31, 2025. Participants will choose among Wikipedia pages without photos, then add a suitable photo from among the many thousands of photos in the Wikimedia Commons, especially those uploaded from thematic contests ([[:m:Wiki Loves Africa|Wiki Loves Africa]], [[:m:Wiki Loves Earth|Wiki Loves Earth]], [[:m:Wiki Loves Folklore|Wiki Loves Folklore]], [[:m:Wiki Loves Monuments|Wiki Loves Monuments]], etc.) over the years. More than 80 Wikimedia affiliates have participated since the campaign was launched in 2020 and have added images to more than 400,000 Wikipedia articles in over 245 Wikipedia languages. Thanks to the volunteer contributors! We now invite your community to organize and lead the campaign within your community. As a local organizer, you may: *Encourage individual members to take part by adding images to Wikipedia articles. *Host edit-a-thons focused on improving visual content. *Organize training workshops to teach contributors how to correctly integrate images into Wikipedia. These activities will help build local capacity and increase visual content across Wikipedia. Please note that for participants to be eligible to participate in the campaign, they need to have registered an account for at least a year before the official start date of the contest. That is, for the 2025 edition, they must have registered an account on or before July 1, 2025. The account can be from any Wikimedia project wikis. The organizing team is looking for a contact person to coordinate WPWP participation at the Wikimedia user group or chapter level (geographically or thematically) or for a language Wikipedia. We would be glad for you to [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|sign up directly]] at [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|WPWP Participating Communities]]. With kind regards, [[User:Reading Beans]] On behalf of the Wikipedia Pages Wanting Photos campaign 2025. [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ०३:२३, १९ मे २०२५ (IST) <!-- सदस्य:T Cells@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Pages_Wanting_Photos_2025/Call_for_participation_letter/Village_pump&oldid=28751075 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १८:१५, १४ जुलै २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|चर्चा]])</bdi> १६:४५, १९ मार्च २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Johannes Richter (WMDE)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २२:३९, ३ एप्रिल २०२६ (IST) <!-- सदस्य:ZI Jony@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29905755 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> == Survey (proposed direction for Wishlist) == Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}. You are invited to voice your opinion on a new [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|community-proposed direction]] for the [[m:Community Wishlist|Community Wishlist]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ०८:३७, २९ मे २०२६ (IST) </bdi> <!-- सदस्य:기나ㅏㄴ@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:%EA%B8%B0%EB%82%98%E3%85%8F%E3%84%B4/MassMessage&oldid=30604233 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> 4oq58povbf6pegnoym2uqtxg0ft74ir 4 93418 2686654 2173705 2026-05-29T10:30:19Z ~2026-32130-38 183635 /* */ 2686654 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Webcomic xkcd - Wikipedian protester mr1.PNG|इवलेसे|400px|उजवे|<code><nowiki><ref> संदर्भ हवा! </ref></nowiki></code> घटकवार वाक्यवार, प्रत्येक ओळीस संदर्भ हवा ! : ([[विपी:सोपे|पहावापरा सोपे संदर्भीकरण]]) (ह्या चित्राचा प्रताधिकार मर्यादीत,केवळ विकिपीडिया करताच) ]] {{लघुपथ|[[विपी:संदर्भीकरण]]|विपी:संदर्भद्या|विपी:संदर्भी|विपी:संद्या}} {{पहा|विपी:सोपे|विकिपीडिया:सोपे संदर्भीकरण - साचे वापरून|विपी:सोपेसा|विपी:संदर्भीकरण|विपी:संदर्भ द्या|विकिपीडिया:नित्याचे संदर्भस्रोत}} आपण लिहिलेल्या माहितीविषयी इतर संपादक / उपयोजक सांशक आहेत. कृपया आपल्या चढवलेल्या माहितीचा संदर्भ द्या. संदर्भ म्हणजे काय हे जाणून घेण्यासाठी [[संदर्भ]] हा [[ज्ञानकोश|ज्ञानकोशीय]] लेखसुद्धा उपलब्ध आहे. विकिपीडियात संदर्भ कसा द्यावा या माहितीसाठी पुढे वाचा. छत्रपती संभाजी महाराजांच्या शौर्यकथा-प्रा.डॉ.नरसिंग कदम-कथासंग्रह ==लेखातील माहितीबद्दल संदर्भ कसा द्यावा?== [[File:VisualEditor reference tutorial.ogv|thumb|[[:File:VisualEditor reference tutorial.ogv|यथादृष्य संपादकातून संदर्भ जोडणे इंग्रजी शिकवणी]]]] [[File:10 Giving References.webm|thumb|[[विपी:संदर्भीकरण|संदर्भ कसे जोडावेत (मराठी शिकवणी)]]]] छछखगख शेवटी [[संदर्भ]] कसे द्यावेत? :१) शक्यतोवर लेखाच्या तळाशी महिरपी कंसातील <nowiki>{{संदर्भयादी}} किंवा {{संदर्भनोंदी}}</nowiki> साचा आहे का याची खात्री करून घ्यावी. नसल्यास लेखाच्या तळाशी <nowiki>{{संदर्भयादी}} किंवा {{संदर्भनोंदी}}</nowiki> पैकी एक साचा लावून घ्यावा. :२) संदर्भ शक्यतोवर <u>लेखातील संबंधीत ओळी नंतर</u> द्यावेत. ते आपोआप लेखाच्या तळाशी <nowiki>{{संदर्भयादी}} किंवा {{संदर्भनोंदी}}</nowiki> जिथे असेल तिथे दिसतील. वस्तुत: संदर्भांचे क्रमांकीकरण आपोआप होते त्यासाठी आपणास काही करावे लागत नाही. : ३) दृश्यसंपादन पद्धत (लेखाच्या वर नुसते संपादन लिहिलेले असते-दृष्यसंपादन साहाय्य आपल्या सदस्य चर्चा पानावरही उपलब्ध असते) वापरल्यास 'संदर्भ द्या/उधृत करा' येथून एखादा संदर्भ पहिल्यांदा वापरणे आणि पुन्हा पुन्हा वापरणे सोपे जाते. : ४) स्रोत संपादन पद्धत वापरल्यास संपादन खिडकीच्या वरच्या मेनूबार मध्ये एक डावीकडून पाचव्या क्रमांकावर पुस्तकाचे चिन्ह दिसते त्यावर क्लिक केल्यास संदर्भ भरण्यासाठीची एख खिडकी उघडते. ::वरचे क्रमांक ३ आणि ४ अधिक सोपे पण प्रत्यक्षात त्यांचे टॅग कसे होतात हे बघण्याची किंवा मॅन्यूअली करण्याची / दुरुस्ती करण्याची इच्छा असेल तर {{collapse top|* टॅग वापर प्रकार पहिला सोपा प्रकार}} :"अशाप्रकारे भाषेच्या चिन्हव्यवस्थेचे श्रेय सोस्यूरकडेच जाते.'''<nowiki><ref></nowiki>'''आधुनिक भाषाविज्ञान : वर्णनात्मक आणि ऐतिहासिक, मिलिंद स मालशे, लोकवाङ्मय प्रकाशन, मुंबई'''<nowiki></ref></nowiki>''' ::टॅगची सुरवात पाहून ठेवावी '''<nowiki><ref></nowiki>''' ::: टॅगचा शेवट करणे विसरू नये आणि शेवटीच्या टॅग मध्ये <nowiki><</nowiki>'''<nowiki>/</nowiki>'''<nowiki>ref></nowiki> हि एक बॅकस्लॅश अधिकची आहे हे लक्षात घ्यावे. {{Collapse bottom}} {{collapse top|* टॅग वापर प्रकार दुसरा (करण्यास जरा अधिक मेहनत पण एकच संदर्भ पुन्हा पुन्हा असेल तर वाचकासाठी सुलभ) प्रकार}} :पहिल्या वेळी संदर्भास नाव दिले जाईल. (नाव तुमच्या चॉईसचे असते) ::उदाहरण: '''टॅगची सुरवात''' नुसत्या '''<nowiki><ref></nowiki>''' एवजी <nowiki><ref name="मिलिंद मालशे आभावआऐ"></nowiki> अशी असेल. किंवा नुसते <nowiki><ref name="मिलिंद मालशे"></nowiki> किंवा <nowiki><ref name="आभावआऐ"></nowiki> सुद्धा चालेल. :::टॅगचा शेवट <nowiki><</nowiki>'''<nowiki>/</nowiki>'''<nowiki>ref></nowiki> नेच करावयाचा आहे.- टॅगचा शेवट करणे विसरू नये ::::टॅगची सुरवात आणि शेवट मिळून <nowiki><ref name="आभावआऐ"></nowiki> '''आधुनिक भाषाविज्ञान : वर्णनात्मक आणि ऐतिहासिक, मिलिंद स मालशे, लोकवाङ्मय प्रकाशन, मुंबई''' <nowiki><</nowiki>'''<nowiki>/</nowiki>'''<nowiki>ref></nowiki> असे असेल. : हाच संदर्भ त्याच लेखात पुढच्या प्रत्येक वेळी (ओळीत पुन्हा पुन्हा) वापरताना <nowiki><ref name="आभावआऐ"</nowiki> <nowiki>/</nowiki><nowiki>></nowiki> इथे टॅगचा शेवट होणारी बॅक स्लॅश अंतर्भूत असल्यामुळे शेवट करणारा टॅग इथून पुढे वापरला जात नाही हे आवर्जून लक्षात घ्यावे. {{Collapse bottom}} {{collapse top|* टॅग वापर प्रकार दुसराच पण (करण्यास जरा अजून अधिक मेहनत -संदर्भांचे अधिक डिटेल्स जोडण्यासाठी) प्रकार}} आता पर्यंत दिलेल्या संदर्भा कोणत्या प्रकारचे डिटेस्ल टाकणे शक्य असेल ? पुस्तकातील नेमके अवतरण अथवा परिच्छेद, इंटरनेटवर पाहिले असल्यास नेमके कधी पाहिले ?; आयएसबीएन क्रमांक, पुस्तकात एकुण पृष्ठे किती आणि तुम्ही कोणत्या पृष्ठ क्रमांकाचा संदर्भ देत आहात ? आवृत्तीचे डिटेल्स, पुस्तकाची भाषा, संपादक, सहलेखक असे बरेच काही वाढवता येऊ शकते. या गोष्टी अत्यावश्यक नाहीत पण तुम्ही दिलेला संदर्भ इतरांना पडताळणे अधिक सुलभ आणि म्हणून तुमचा संदर्भ अधिक विश्वासार्ह होतो. : या साठी काही खास सोपे साचे उपलब्ध आहेत का ? उत्तर : होय ते [[विकिपीडिया:सोपे संदर्भीकरण - साचे वापरून]] या साहाय्य पानावर उपलब्ध असतात. : हे साचे वापरले तरी संदर्भासाठी ref टॅग्स वापरावे लागतात का ? उत्तर होय, ref टॅग आधीच्या पद्धतीत दिल्या प्रमाणेच वापरायचे. मधल्या अधिकच्या माहितीसाठी फक्त [[विकिपीडिया:सोपे संदर्भीकरण - साचे वापरून]] येथील साचे वापरावेत. : एखादे उदाहरण देता येईल का ? {| class="wikitable" |- ! संदर्भ क्र. !! संदर्भ क्र. !! संदर्भ प्रथम उधृत !! संदर्भ पुर्नवापर !! टिपा |- | १||<ref name="सतीश मस्के (प्रबंध)">{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/96412 | शीर्षक = धनंजय कीर यांच्या चरीत्र लेखनाचा चिकित्सक अभ्यास | भाषा = मराठी | लेखक = सतीश श्रीराम मस्के | लेखकदुवा = | आडनाव = | पहिलेनाव = | सहलेखक = | संपादक = प्रल्हाद जी. लुलेकर (पि.एच.डी. मार्गदर्शक) | वर्ष = २००८ | महिना = जानेवारी | दिनांक = | फॉरमॅट = pdf | आर्काइव्हदुवा = | आर्काइव्हदिनांक = | कृती = प्रकरण ४थे भाग १ डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र लेखनामागची भूमिका, सामर्थ्य व मर्यादा | पृष्ठे = प्रबंधातील पृष्ठ क्रमांक ११७ ते १७८ (शोधगंगा ऑनलाईन दुव्यावरील 10 क्रमांकाच्या pdf मध्ये) | प्रकाशक = डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ (मराठी विभाग) ऑनलाईन प्रकाशक shodhganga.inflibnet.ac.in | अ‍ॅक्सेसवर्ष = २०१७ | अ‍ॅक्सेसमहिनादिनांक = | अ‍ॅक्सेसदिनांकमहिना = सप्टेंबर २०१७ | अ‍ॅक्सेसदिनांक = सप्टेंबर २०१७ | अवतरण = }} </ref> || <nowiki><ref name="सतीश मस्के (प्रबंध)">{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/96412 | शीर्षक = धनंजय कीर यांच्या चरीत्र लेखनाचा चिकित्सक अभ्यास | भाषा = मराठी | लेखक = सतीश श्रीराम मस्के | लेखकदुवा = | आडनाव = | पहिलेनाव = | सहलेखक = | संपादक = प्रल्हाद जी. लुलेकर (पि.एच.डी. मार्गदर्शक) | वर्ष = २००८ | महिना = जानेवारी | दिनांक = | फॉरमॅट = pdf | आर्काइव्हदुवा = | आर्काइव्हदिनांक = | कृती = प्रकरण ४थे भाग १ डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र लेखनामागची भूमिका, सामर्थ्य व मर्यादा | पृष्ठे = प्रबंधातील पृष्ठ क्रमांक ११७ ते १७८ | प्रकाशक = डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ (मराठी विभाग) ऑनलाईन प्रकाशक shodhganga.inflibnet.ac.in | अ‍ॅक्सेसवर्ष = २०१७ | अ‍ॅक्सेसमहिनादिनांक = | अ‍ॅक्सेसदिनांकमहिना = सप्टेंबर २०१७ | अ‍ॅक्सेसदिनांक = सप्टेंबर २०१७ | अवतरण = }} </ref> </nowiki> ||<nowiki><ref name="सतीश मस्के (प्रबंध)"/></nowiki> || उदाहरण |} ===तात्पुरती संदर्भ यादीतील संदर्भ=== {{संदर्भनोंदी}} अशा पद्धतीने संदर्भाच्या पुर्व तयारीची आणखी उदाहरणे आहेत का ? : आधी चर्चा पानावरील पुर्व तयारी पहा मग संबंधीत लेखात जाऊन प्रत्यक्ष वापर पहावा. [[चर्चा:ब्राह्मण_समाज#तात्पुरती संदर्भयादी]], [[चर्चा:श्रीमद्भवद्गीतारहस्य (पुस्तक)#तात्पुरती संदर्भयादी]], [[चर्चा:गुरू ठाकूर#तात्पुरती संदर्भयादी]], [[चर्चा:'नग्नसत्य', बलात्काराच्या वास्तवाचा अंतर्वेध (पुस्तक)#तात्पुरती संदर्भयादी]], [[चर्चा:रामदास बंडू आठवले#तात्पुरती संदर्भयादी]], [[चर्चा:खारफुटी#तात्पुरती संदर्भयादी]], [[चर्चा:निबंध#तात्पुरती संदर्भयादी]] पहावे. : संदर्भयादीत अधिक संदर्भ जोडून, सुधारून किंवा आहेत ते अधिक ठिकाणी वापरण्याची प्रॅक्टीस करून पाहीले तर चालेल काय ? हो अगदी चालेल. : धूळपाटीवर प्रयोग करून पहाता येईल का ? तसेही चालेल चला [[विकिपीडिया:धूळपाटी]] कडे : हि बरीच माहिती भरण्यासाठी अजून काही सुविधा असू शकतात का ? इंग्रजी विकिपीडियावर एखाद्याच्या लेखाच्या edit source (स्रोत संपादन पद्धती उघडल्यास संपादन खिडकीच्या मेन्यूबार मध्ये उजवी कडून पहिले एक Cite नावाचे Tool आहे ते हि प्रक्रीया नवोदीतांसाठी अधिक सुकर ठेवते. पुरेशा तांत्रिक पाठबळा अभावी ते अद्याप मराठी विकिपीडियावर आयात केलेले नाही. : याही पेक्षा अधिक प्रकार आहेत का ? होय त्यासाठी या नंतरचा दाखवा लपवा साचा निवडा. {{Collapse bottom}} * एकाच पुस्तकातील वेगवेगळ्या पृष्ठांचे संदर्भ पुन्हा पुन्हा द्यावे लागतात त्यासाठी आणखी काही पद्धती आहेत का ? संदर्भाचा गट बनवणे शक्य आहे का ? {{collapse top|* टॅग वापर प्रकार तिसरा पण (करण्यास जरा क्लिष्ट -संदर्भांचे अधिक डिटेल्स जोडण्यासाठी) प्रकार}} * इंग्रजी विकिपीडियावरील [[:en:William Shakespeare|William Shakespeare]] ह्या लेखातील संदर्भ पहावेत, ज्यात संदर्भाचे नाव आणि पृष्ठ क्रमांक आधी दिसतात. त्यावर क्लिक केले तर मुख्य पुस्तकाचा संदर्भ दिसतो. * मराठी विकिपीडियावर [[सदस्य:सुशान्त देवळेकर]] असा प्रयत्न [[अनंत काकबा प्रियोळकर]] लेखात करत आहेत. {{Collapse bottom}} {{collapse top|* आंतरजालावर संदर्भ शोधण्यासाठी काही ऊपयूक्त टिप्स}} *लेखन चालू * गूगल शोधात हिंदी शोध टाळून केवळ मराठी शोध मिळवण्यासाठी 'आहे' किंवा 'म्हणजे' असे हिंदीत नसलेले मराठी शब्द सोबत वापरून पहावेत. * विशीष्ट वेबसाईट वरचा संदर्भ बघायचा असेल तर गूगल शोधात site:वेबसाईटचे नाव टाकून पहावे जसे site:maharashtratimes.indiatimes.com site:esakal.com site:loksatta.com site:maayboli.com site:misalpav.com इत्यादी. ** भारतीय विद्यापीठातील शोध प्रबंधात शोध घेण्यासाठी shodhganga.inflibnet.ac.in वर प्रबंध बघता येतात पण मराठी शोध अवघड जातो त्यासाठी गुगल मध्ये नेहमी प्रमाणे शोधावयाच्या मराठी शब्दानंतर site:shodhganga.inflibnet.ac.in लिहून शोध घ्यावा. * काही लेखक आणि पुस्तकांचे संदर्भ किमान पहिली काही पृष्ठे पहाणे bookganga.com वर सोपे जाते. {{Collapse bottom}} {{collapse top|* संदर्भा प्रमाणे ओळीत विशेष टिपा अथवा शब्दार्थ टिपा कशा जोडाव्यात}} * उदाहरणासाठी [[विकिपीडिया:सर्वसाधारण उत्तरदायकत्वास नकार]] पहावे. :<nowiki>विकिपीडिया हे मानवी ज्ञानाच्या सामाईक स्रोतांवर<ref group="श">{{lang-en|common resource of human knowledge}}, {{lang-mr|मानवी ज्ञानाच्या सामाईक स्रोतांवर}}</ref></nowiki> <nowiki>===शब्दार्थ टीप===</nowiki> :<nowiki> {{संदर्भयादी|group="शब्दार्थ_टीप"}} {{संदर्भयादी|group="श"}}</nowiki> असे लिहिल्यास खालील प्रमाणे दिसते. :विकिपीडिया हे मानवी ज्ञानाच्या सामाईक स्रोतांवर<ref group="श">{{lang-en|common resource of human knowledge}}, {{lang-mr|मानवी ज्ञानाच्या सामाईक स्रोतांवर}}</ref> ===शब्दार्थ टीप=== {{संदर्भयादी|group="शब्दार्थ_टीप"}} {{संदर्भयादी|group="श"}} * अधिक प्रकारच्या टिपांचे उदाहरण पहाण्यासाठी [https://freedomdefined.org/Definition/Mr freedomdefined.org वरील मुक्त सांस्कृतिक कामाची व्याख्या] पान पहावे (विकिसाठी उपयूक्त पण विकिमिडीया फाऊंडेशन बाह्य वेबसाईट) {{Collapse bottom}} विकिपिडीयातील माहितील संदर्भ खालील प्रकारे देता येतो: :* वाक्य पूर्ण झाल्यावर संदर्भ लिहा व त्याच्या भोवती <nowiki><ref></ref></nowiki> असे टंकित करा किंवा संदर्भाचा मजकूर पसंत(सिलेक्ट) करून संपादनपेटीच्या वर असलेल्या पट्टीतील <nowiki><ref /ref></nowiki> असे दिसणार्‍या बटणावर टिचकी द्या. :* लेखाच्या शेवटी <nowiki>==संदर्भ व टीप==</nowiki> असे लिहून '''संदर्भ व टीप''' असा एक विभाग तयार करा. त्यात <nowiki><references /></nowiki> असे लिहा. झाले संदर्भ तयार!! प्रदुशन विर्हित रंकला बनुया ==नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न== * संदर्भ केव्हा द्यावेत. ** शक्यतोवर कोणतेही लेखन चालू करण्यापुर्वी दोन स्रोतातील लेख/ग्रंथ/वृत्त इत्यादीचे संदर्भ वाचून घ्यावेत मिळाले नाही तरी :किमान दोन स्रोतात शोधण्याचा प्रयत्न केलेला असणे श्रेयस्कर ठरते. त्यामुळे तुमच्या लेखनाची आणि लेखाची विश्वासार्हता आणि मग विकिपीडियाची ज्ञानकोश म्हणून विश्वासार्हता वृद्धींगत होते. ** हाताशी संदर्भ नाही पण स्मरणशक्तीत आहे मग लिहूच नये का ? : न लिहिण्यापेक्षा लिहावे पण संदर्भ दिला नाही तर तुम्हीच तुमच्या लेखनाला न्याय देत नाही आहात असे होते. ** संदर्भ शोधण्यासाठी वेळेच्या उपलब्धतेची समस्या असते. : संदर्भ शोधण्यासाठी प्राधान्य द्यावे. वेळ नसेल तर संदर्भ लेख चर्चा पानावर किंवा बाह्य दुव्यात नोंदवून ठेवावेत : साधारणपणे जर तुम्ही तासाभरात दुसरे संपादन करत असाल तर पहिल्या संपादनासाठी संदर्भ शोधून जोडण्यासाठी वेळ होता पण आपण संदर्भ जोडण्याची गरज अद्यापी मनावर घेत नाही आहोत असा त्याचा अर्थ होतो. *किती ओळीस संदर्भ असावेत? : १) वस्तुत: प्रत्येक नमूद केलेल्या 'फॅक्ट'ला संदर्भ जोडणे हि सर्वात आदर्श बाब झाली. जेव्हा "संदर्भ हवा" असा विनंती साचा इतरांकडून लावला जातो तेव्हा आपण संदर्भ शोधण्यासाठी ज्येनुआईन प्रयत्न करणे अभिप्रेत असते. ::२) किमान पक्षी ७०० बाईट पेक्षा म्हणजे साधारणत: डेस्क्टॉप स्क्रीनवरची प्रत्येक विकिपीडिया ओळीत संदर्भ हवा (यात दोन ते ती छोटी वाक्येही बसू शकतात). तेही जमले नाही तर चार ओळी २८०० बाईट आणि तेही नाही जमले तर ४००० बाईट अदमासे प्रती परिच्छेद संदर्भ असावाच अशी आग्रही भूमिका उचित ठरते. आणि दोन परिच्छेद अदमासे ७००० बाईटनाही आपण संदर्भ देत नसू तर आपण लाईटली घेत आहोत असे समजण्यास हरकत नसावी. * संदर्भ देण्यासाठी वरील शिवाय अजून काही खूणासांगता येऊ शकतील का ? **ज्ञानकोशीय लेखकाने स्वत:ची व्यक्तीगत मते टाळायचीच आहेत. इतर लेखकांची स्वत:ची मते लिहिताना -शक्यतो समीक्षीत साक्षेपी असावीत- त्यांचे संदर्भ जोडावेत. ** लेखातील वाक्यात "की","असतो","झाले असते","शक्यता","जातात","काय पण","असून","दिसून","निमित्त","तोडीचे", "उल्लेख .... सापडतो", "होतेच", "होतीच", (समज|मान|सांगित)(ला|ले|ली) जा(तो|ते); (लोक|असं) म्हणतात; अशा वाक्यरचना शब्द आल्यास संदर्भ देण्याचा विचार करावा. ***ख्यात/विख्यात/प्रसिद्ध; "खरोखरीच","मोलाची","ठसा","अढळ","भरीव|उत्तम|नेत्रदीपक|महत्त्वपूर्ण|मोठी कामगिरी|कार्य|योगदान"," पाया घातला" हि विशेषणे टाळायचीच पण जेव्हा वापरावी वाटतात, तेव्हा ते न वापरता संदर्भ शोधून जोडावा हे अधिक उत्तम. * कॉपीराईट टाळण्यासाठी ईतरांची संपादने केव्हा आणि कशी तपासावीत ? ::संदर्भ नसलेल्या ७००० बाईट पेक्षा मोठ्या संपदनांना लेखाच्या इतिहासात आणि अलिकडील बदल मध्ये दिसणारी सूचनाखूण लावली जाते. त्या शिवाय अशा संपादनातील वाक्ये सलेक्ट करून उजवे क्लिकने किंवा गूगल मध्ये सरळ कॉपीपेस्ट करून इतर वेबसाईट वरून कॉपी पेस्ट केली गेली आहेत का पहावे. कॉपीराईटेड स्रोतातून लेखन कॉपीपेस्ट केले गेले असल्यास संबंधीत सदस्याच्या लेख पानावर साचा लावावा आणि .. साचा अशा लेखातील परिच्छेदावर लावावा. ==संदर्भ आणि स्त्रोत== {{dablink|[[WP:REF]] संदर्भ द्या ह्या दुव्याने तुम्हांला इथे आणले असेल, आपण जर ह्या बाबी शोधत असाल तर,[[विकिपीडिया:संदर्भ संसाधने दालन]]. संदर्भ कसे द्यायचे हे सोप्या पद्धतीने पहायचे असेल तर, [[विकिपीडिया:सोपे संदर्भीकरण]]. इतर ठिकाणी विकिपीडिया वरील लेख संदर्भ म्हणून वापरायचे असतील तर इथे पहा [[विकिपीडिया:विकिपीडिया संदर्भ म्हणून वापरताना]] <noinclude>{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}</noinclude> {{subcat guideline|content guideline|WP:CS|WP:CITE|WP:REF}} मजकुराच्या प्रत्येक विधानाला [[Wikipedia:Identifying reliable sources|वैध संदर्भ शोधणे]]. उदाहरणार्थ: {{Quotation|Ritter, Ron. ''The Oxford Style Manual''. Oxford University Press, 2002, p. 1.}} मुख्य नाम विश्वात असलेल्या म्हणजेच पानावरील प्रत्येक विधानाला संदर्भ असणे आवश्यक आहे, त्यातील आव्हान देता येऊ शकणाऱ्या, अतिशयोक्तीपूर्ण विधानांना तर संदर्भ हवेतच. हे संदर्भाविषयीचे धोरण मुख्य नाम विश्वातील सर्व लेख, याद्या, अवतरणे लेखाचे सर्व विभाग यांना लागू आहे. ह्या पानावरील सुचना आणि धोरणे यांच्यामधील गोंधळाच्या परिस्थितीमध्ये धोरणांचा विचार महत्त्वाचा मानला जावा. चित्रांना ही ती विकिवर आणताना संदर्भ देणे आवश्यक आहे, त्याचबरोबर चित्रांना प्रताधिकार मुक्ततेचीही पूर्ण माहिती देणेही बंधनकारक आहे. संदर्भ कसे टाकावे? : एका लेखामध्ये सर्व संदर्भ एकाच पद्धतीने द्यावेत, जर लेखात आधीच संदर्भ दिलेले असतील तर त्याच पद्धतीने पुढील संदर्भ देण्यात यावेत. जर संदर्भामध्ये संपूर्ण बदल करायचा असेल तर त्याबाबतची चर्चा चर्चा पानावर करून त्याबद्दल एकवाक्यता आल्यावरच संदर्भामध्ये बदल करण्यात यावेत. संदर्भ योग्य पद्धतीने लिहिण्यात यावेत, जेणेकरून संदर्भांविषयीची माहिती स्पष्टपणे योग्य स्वरूपात मांडली जाईल. ==संज्ञांचा उपयोग== * संदर्भ म्हणजे मजकुराच्या शेवटी उल्लेखलेली स्त्रोताविषयीची माहिती जास्तीची माहिती. (ज्यामध्ये प्रकाशन वर्ष, लेखकाचे नाव, लेखाचे/पुस्तकाचे नाव, लेखाचे नाव, दिनांक, आंतरजालावरील दुवा इत्यादी माहितीचा ज्याने स्त्रोतामधील नक्की कोणता भाग मजकुराला पाठिंबा देतो याची माहिती दिली जाते अश्या माहितीचा समावेश होतो.) * ओळीच्या मध्ये मजकुराच्या शेवटी लिहिली गेलेली माहिती (हा बहुतांशवेळी आकड्यांच्या स्वरूपात लिहिला जातो, पण त्या व्यतिरिक्तही पुस्तकाचे साल, लेखकाचे नाव, पान क्रमांक इ. माहितीही यांमध्ये लिहिली जाते.) * संदर्भ दिला गेलेल्या स्त्रोताविषयीची पूर्ण माहिती, ज्यामध्ये संदर्भ दिलेला स्त्रोत हा एक विश्वसनीय स्त्रोत आहे हे प्रस्थापित केले जाते. == उल्लेख कोठे व कसे करावे आणि त्याचे प्रारूप {{anchor|संदर्भ टाकणे }}== === वाक्यांतर्भूत उल्लेख - ओळीतील संदर्भ === मजकुराच्या ओळींच्या शेवटी किंवा विधानाच्या, माहितीच्या शेवटी संदर्भ दिला जाणे अपेक्षित आहे. तो पुढीलप्रमाणे दिला जाऊ शकतो, <nowiki><ref>Smith, John. ''Name of Book''. Oxford University Press, 2011, p. 1</ref></nowiki>—ह्या संदर्भाने मजकुराला पाठिंबा मिळतो आणि पाठिंबा दिलेल्या स्त्रोताविषयी आवश्यक माहिती लागलीच मिळते. ज्याचा स्पष्ट उद्देश्य मजकुराची वैधता प्रस्थापित करणे हा आहे.जर,मजकूरामधील एखादा शब्द किंवा वाक्प्रचार जर वादग्रस्त आहे असे वाटत असेल तर किंवा आव्हान दिले जाईल असे असेल तर त्याला संदर्भ आवश्यक आहे. जेणेकरून ज्या स्त्रोताने मजकुराला पाठिंबा दिला जातोय तो स्त्रोत प्रस्थापित केला जाईल. Two styles of inlin'''ठळक मजकूर'''e citation are [[#Footnotes|टिचकता येणाऱ्या तळटिपा clickable footnotes]] (<nowiki><ref> tags</nowiki>, as above) and [[#Parenthetical referencing|parenthetical references]]; the latter would involve adding (Smith 2011, p. 1) in round brackets within the sentence. Both are used on Wikipedia. <!-- === कसे करावे,एक त्वरित दृष्टीक्षेप === Most editors add inline citations inside footnotes; see [[#Footnotes|खाली]] for more details. One easy way to write them is to add this to the end of the relevant phrase, sentence, or paragraph: {{Quotation| * <nowiki><ref>Rawls, John. ''A Theory of Justice''. Harvard University Press, 1971, p. 1.</ref></nowiki> * <nowiki><ref>Sanger, David E. [http://www.nytimes.com/2010/09/24/world/24prexy.html?_r=1&hp "With Warning, Obama Presses China on Currency"], ''The New York Times'', September 23, 2010, accessed October 31, 2010.</ref></nowiki>}} Then add this to the end of the article: {{Quotation| <nowiki>==References==</nowiki><br /> <nowiki>{{संदर्भयादी}}</nowiki>}} === तळटिपा=== {{see|Wikipedia:Footnotes|Help:Footnotes}} {{shortcut|WP:CITEFOOT}} "[[Note (typography)|तळटिपा]]" and "note" are used interchangeably to refer to citations and commentary placed between ref tags, so that they appear at the end of the article under a Notes or References section heading; the term "endnote" is not used on Wikipedia. Most Wikipedia articles place their citations in footnotes. These appear as clickable numbers within the text, which link to a numbered list of full citations at the end of the article. The citations will appear at the end of the article if you type {{tl|संदर्भयादी}}.<ref>''See'' [[Wikipedia:Layout#Notes and References]] for information regarding where to place the new appendix in the article.</ref> This will generate the list of footnotes. This is usually called the Notes or References section. For a citation to appear in a footnote, it must be enclosed within "ref" tags. You can add these by typing <nowiki><ref></nowiki> at the front of the citation and <nowiki></ref></nowiki> at the end. Alternatively use the list of "markup" in the edit box, which includes <nowiki><ref></ref></nowiki>. You can also use the name [[HTML#Attributes|attribute]] by using <tt><nowiki><ref</nowiki> name=''name''>''details of the citation''</ref></tt>. Thereafter, the same footnote may be used multiple times by adding <tt><nowiki><ref </nowiki>name=''name''/></tt>. If the name contains [[WP:REFNAME|an embedded blank space]], you must either add straight quotation marks (<tt><nowiki><ref </nowiki>name="''name more''"/></tt>) or replace the unacceptable blank space with an acceptable symbol such as an underscore or a hyphen (e.g., <tt><nowiki><ref </nowiki>name=''name_more''/></tt> or <tt><nowiki><ref </nowiki>name=''name-more''/></tt>), thus eliminating the need for quotation marks. The name is case-sensitive, but quoted names match names without quotes; <tt>USGS</tt> is matched by <tt>"USGS"</tt> but not by <tt>usgs</tt>. This is how it looks in the edit box: <blockquote style="color:#999; background:#F4F0EC; padding:1em; border:1px solid DarkSeaGreen;"> <tt> The sun is pretty big,<span style="color:black;">'''&lt;ref>'''Miller, Edward. <nowiki>''The Sun''.</nowiki> Academic Press, 2005, p. 1.'''&lt;/ref>'''</span> but the moon is not so big.<span style="color:black;">'''&lt;ref>'''Brown, Rebecca. "Size of the Moon," <nowiki>''Scientific American''</nowiki>, 51(78):46.'''&lt;/ref>'''</span> The sun is also quite hot.<span style="color:black;">'''&lt;ref>'''Smith, John. <nowiki>''The Sun's Heat''.</nowiki> Academic Press, 2005, p. 2.'''&lt;/ref>'''</span><br /><br /> <span style="color:#666;">&#61;=Notes==</span><br /> <span style="color:black;"><nowiki>{{संदर्भयादी}}</nowiki></span> </tt> </blockquote> This is how it looks in the article: <blockquote style="background:white; padding:1em; border:1px solid #999;"><!--code for display--> The sun is pretty big,<sup id="nbFoot01a" class="reference">[[#noteFoot01a|[1]]]</sup> but the moon is not so big.<sup id="nbFoot02a" class="reference">[[#noteFoot02a|[2]]]</sup> The sun is also quite hot.<sup id="nbFoot03a" class="reference">[[#noteFoot03a|[3]]]</sup> <br /><br /> <font size="3">Notes</font> ---- <ol class="references"> <li id="noteFoot01a" >'''[[#nbFoot01a|^]]''' Miller, Edward. ''The Sun''. Academic Press, 2005, p. 1.</li> <li id="noteFoot02a" >'''[[#nbFoot02a|^]]''' Brown, Rebecca. "Size of the Moon," ''Scientific American'', 51(78):46.</li> <li id="noteFoot03a" >'''[[#nbFoot03a|^]]''' Smith, John. ''The Sun's Heat''. Academic Press, 2005, p. 2.</li> </ol> </blockquote> ==== लघु तळटिपा==== {{shortcut|WP:CITESHORT}} Many articles use short citations in footnotes, giving the author, year, and page number, such as <nowiki><ref>Smith 2010, p. 1.</nowiki></ref> As before, the list of footnotes is automatically generated in a "Notes" or "Footnotes" section. A full citation is then added in a "References" section. Short citations can be written manually, or by using the [[Template:Harvard citation documentation#Shortened footnote|<code><nowiki>{{sfn}}</nowiki></code> or <code><nowiki>{{harvnb}}</nowiki></code>]] templates. (Note that templates should not be added without consensus to an article that already uses a consistent referencing style.) The short and full citations may be linked so that the reader can click on the short note to highlight the full citation. See the [[Template:harvard citation documentation|template documentation]] for details and solutions to common problems. For variations with and without templates, see [[/Further considerations#Wikilinks to full references|wikilinks to full references]]. For a set of realistic examples, see [[Wikipedia:Citing sources/Example edits for different methods#Shortened notes|these]]. This is how short citations look in the edit box: <blockquote style="color:#999; background:#F4F0EC; padding:1em; border:1px solid DarkSeaGreen;"> <tt> The sun is pretty big,<span style="color:black;">'''&lt;ref>'''<nowiki>Miller 2005</nowiki>, p. 1.'''&lt;/ref>'''</span> but the moon is not so big.<span style="color:black;">'''&lt;ref>'''<nowiki>Brown 2006</nowiki>, p. 2.'''&lt;/ref>'''</span> The sun is also quite hot.<span style="color:black;">'''&lt;ref>'''<nowiki>Miller 2005</nowiki>, p. 3.'''&lt;/ref>'''</span><br /><br /> <span style="color:#666;">&#61;= Notes ==</span><br /> <span style="color:black;">'''<nowiki>{{संदर्भयादी}}</nowiki>'''</span><br /><br /> <span style="color:#666;">&#61;= References ==</span><br /> <nowiki>*</nowiki><span style="color:black;">'''Brown, Rebecca (2006). "Size of the Moon," <nowiki>''Scientific American''</nowiki>, 51(78)'''</span>.<br /> <nowiki>*</nowiki><span style="color:black;">'''Miller, Edward (2005). <nowiki>''The Sun''.</nowiki> Academic Press'''</span>.</span> </tt> </blockquote> This is how they look in the article:{{anchor|refnote}} <blockquote style="background:white; padding:1em; border:1px solid #999;"><!--code for display--> The sun is pretty big,<sup id="nbFoot01b" class="reference">[[#noteFoot01b|[1]]]</sup> but the moon is not so big.<sup id="nbFoot02b" class="reference">[[#noteFoot02b|[2]]]</sup> The sun is also quite hot.<sup id="nbFoot03b" class="reference">[[#noteFoot03b|[3]]]</sup><br /><br /> <font size="3">Notes</font> ---- <div class="references-small"> <ol class="references"> <li id="noteFoot01b" >'''[[#nbFoot01b|^]]''' Miller 2005, p. 23.</li> <li id="noteFoot02b" >'''[[#nbFoot02b|^]]''' Brown 2006, p. 46.</li> <li id="noteFoot03b" >'''[[#nbFoot03b|^]]''' Miller 2005, p. 34.</li> </ol></div><br /> <font size="3">References</font> ---- * Brown, Rebecca (2006). "Size of the Moon", ''Scientific American'', 51(78). * Miller, Edward (2005). ''The Sun''. Academic Press. </blockquote> Shortened notes using titles rather than publication dates would look like this in the article: <blockquote style="background:white; padding:1em; border:1px solid #999;"><!--code for display--> <font size="3">Notes</font> ---- <div class="references-small"> <ol class="references"> <li id="noteFoot01b" >'''[[#nbFoot01b|^]]''' Miller, ''The Sun'', p. 23.</li> <li id="noteFoot02b" >'''[[#nbFoot02b|^]]''' Brown, "Size of the Moon", p. 46.</li> <li id="noteFoot03b" >'''[[#nbFoot03b|^]]''' Miller, ''The Sun'', p. 34.</li> </ol></div> </blockquote> ==== सूची परिभाषित संदर्भ==== {{See|Help:Footnotes#List-defined references|WP:LDR}} As of September 2009, the Cite.php extension was modified to support list-defined references. These can be implemented with the {{para|refs}} parameter to the {{tl|संदर्भयादी}} template, or by using a pair of HTML tags (<code><nowiki><references></nowiki></code> and <code><nowiki></references></nowiki></code>) in place of the <code><nowiki><references /></nowiki></code> tag. These reduce clutter within articles, by putting all the citation details in the section at the end where the footnotes are displayed. Defined references must be used within the body; unused references will show an error message. Non-list-defined references (ordinary footnote references enclosed with <nowiki><ref> and </ref></nowiki> tags) will display as normal along with list-defined ones. As with other citation formats, list-defined references should not be added to articles that already have a stable referencing system, unless there is consensus to do so. When in doubt, use the referencing system added by the first major contributor to use a consistent style. <!--Uses "References" for variety; any section title which tells the reader where to find the references is fine---> This is how it looks in the edit box::<!--i.e. construed to look similar when viewed on the saved page. If you're actually IN edit mode it'll look different with the tags such as <tt> and <nowiki> used to make the construction work--> <blockquote style="color:#999; background:#F4F0EC; padding:1em; border:1px solid DarkSeaGreen;"> <tt> The Sun is pretty big,<span style="color:black;">'''&lt;ref name="Miller2005p23" />'''</span> but the Moon is not so big.<span style="color:black;">'''&lt;ref name="Brown2006" />'''</span> The Sun is also quite hot.<span style="color:black;">'''&lt;ref name="Miller2005p34" />'''</span><br /><br /> <span style="color:#666;">&#61;=References==</span><br /> <span style="color:black;">'''<nowiki>{{संदर्भयादी|refs=</nowiki>'''<br /> '''<nowiki><ref name="Miller2005p23"></nowiki>'''Miller, Edward.<nowiki>''The Sun''.</nowiki> Academic Press, 2005, p. 23.'''<nowiki></ref></nowiki>'''<br /> '''<nowiki><ref name="Miller2005p34"></nowiki>'''Miller, Edward.<nowiki>''The Sun''.</nowiki> Academic Press, 2005, p. 34.'''<nowiki></ref></nowiki>'''<br /> '''<nowiki><ref name="Brown2006"></nowiki>'''Brown, Rebecca. "Size of the Moon," <nowiki>''Scientific American,''</nowiki> 51(78):46'''<nowiki></ref></nowiki>'''<br /> '''<nowiki>}}</nowiki>'''</span> </tt> </blockquote> This is how it looks in the article: <blockquote style="background:white; padding:1em; border:1px solid #999;"><!--Edit mode note: the example display code uses some raw html to avoid clashing with other/real references and notes on this page.--> The Sun is pretty big,<sup id="nbLDR01" class="reference">[[#noteLDR01|[1]]]</sup> but the Moon is not so big.<sup id="nbLDR02" class="reference">[[#noteLDR02|[2]]]</sup> The Sun is also quite hot.<sup id="nbLDR03" class="reference">[[#noteLDR03|[3]]]</sup> <br /><br /> <font size="3">References</font> ---- <ol class="references"> <li id="noteLDR01" >'''[[#nbLDR01|^]]''' Miller, Edward. ''The Sun''. Academic Press, 2005, p. 23.</li> <li id="noteLDR02" >'''[[#nbLDR02|^]]''' Brown, Rebecca. "Size of the Moon," ''Scientific American'', 51(78):46.</li> <li id="noteLDR03" >'''[[#nbLDR03|^]]''' Miller, Edward. ''The Sun''. Academic Press, 2005, p. 34.</li> </ol> </blockquote> === अन्वयरहित संदर्भीकरण === {{see|Wikipedia:Parenthetical referencing}} In parenthetical referencing, a short citation, such as (Smith 2010, p. 1), is added in parentheses (round brackets) just after the point it is supporting. Several forms of [[parenthetical referencing]] are used in Wikipedia, including author-date referencing ([[APA style]], [[Harvard style]], or [[The Chicago Manual of Style|Chicago style]]), and author-title or author-page referencing ([[The MLA Style Manual|MLA style]] or Chicago style). The full citation (Smith, John. ''Name of Book''. Cambridge University Press, 2010) is then added in alphabetical order, according to the authors' surnames, at the end of the article in a "References" section. The inline and full citation may be linked using a template (see [[WP:Parenthetical referencing#Linking inline and full citations|linking inline and full citations]]); as with other citation templates, these should not be added to articles without consensus. This is how it looks in the edit box: <blockquote style="color:#999; background:#F4F0EC; padding:1em; border:1px solid DarkSeaGreen;"> <tt> The Sun is pretty big <span style="color:black;">'''(Miller 2005, p. 1)'''</span>, but the Moon is not so big <span style="color:black;">'''(Brown 2006, p. 2)'''</span>. The Sun is also quite hot <span style="color:black;">'''(Miller 2005, p. 3)'''</span>.<br /> <span style="color:#666;">&#61;= References ==</span><br /> <nowiki>*</nowiki><span style="color:black;">'''Brown, R (2006). "Size of the Moon", <nowiki>''Scientific American''</nowiki>, 51(78)'''</span>.<br /> <nowiki>*</nowiki><span style="color:black;">'''Miller, E (2005). <nowiki>''The Sun''</nowiki>, Academic Press'''</span>.</span> </tt> </blockquote> This is how it looks in the article: <blockquote style="background:white; padding:1em; border:1px solid #999;"><!--code for display--> The Sun is pretty big (Miller 2005, p. 1), but the Moon is not so big (Brown 2006, p. 2). The Sun is also quite hot (Miller 2005, p. 3).<br /><br /> <font size="3">References</font> ---- * Brown, R (2006). "Size of the Moon", ''Scientific American'', 51(78). * Miller, E (2005). ''The Sun'', Academic Press. </blockquote> ===पाठ्यस्रोत एकात्मता=== {{shortcut|WP:INTEGRITY}} When using inline citations, it is important to maintain text-source integrity. The point of an inline citation is to allow readers and other editors to check that the material is sourced; that point is lost if the citation is not clearly placed. The distance between material and its source is a matter of editorial judgment, but adding text without placing its source clearly can lead to allegations of [[WP:NOR|original research]], violations of the [[WP:V|sourcing policy]], and even [[WP:PLAGFORM|plagiarism]]. Editors should exercise caution when rearranging or inserting material to ensure that text-source relationships are maintained. The following inline citation, for example, is not helpful, because the reader does not know whether each source supports the material; each source supports part of it; or just one source supports it with the others added as further reading: {{Quotation|{{cross}} [[Delia Smith]] is the UK's best-selling cookery writer.<ref>Smith, Jane. ''Popular Cooks''. Cambridge University Press, 2010, p. 1.</ref><ref>Jones, Paul. ''More popular Cooks''. Oxford University Press, 2010, p. 2.</ref><ref>Doe, John. ''Cooks Ahoy!''. Harvard University Press, 2010, p. 3.</ref><ref>Doe, Jane. ''Surely Not More Cooks''. Yale University Press, 2010, p. 4.</ref>}} Where you are using multiple sources for one sentence, consider bundling citations at the end of the sentence or paragraph with an explanation in the footnote regarding which source supports which point; see [[#Bundling citations|below]] for how to do that. === उल्लेखांची बांधणी === {{shortcut|WP:CITEBUNDLE|WP:Bundling}} {{see|Wikipedia:Citation overkill}} You can combine or "bundle" citations between one set of ref tags at the end of a sentence or paragraph, along with an explanation in the footnote for which source supports which part of the text. Citation bundling can be done with long or short footnotes, with or without citation templates. It has multiple benefits: :*it helps readers and other editors see at a glance which source supports which point, maintaining [[WP:INTEGRITY|text-source integrity]]; :*it avoids the visual clutter of multiple clickable footnotes inside a sentence or paragraph; :*it avoids the confusion of having multiple sources listed separately after sentences, with no indication of which source to check for each part of the text, such as this.<ref>Smith, Jane. ''Could this be the source?''. Cambridge University Press, 2010, p. 1.</ref><ref>Jones, Paul. ''Perhaps this is it''. Oxford University Press, 2010, p. 2.</ref><ref>Doe, John. ''Or it could be this one''. Harvard University Press, 2010, p. 3.</ref><ref>Doe, Jane. ''Just one more to check''. Yale University Press, 2010, p. 4.</ref> :*it makes it less likely that inline citations will be moved inadvertently when text is re-arranged, because the footnote states clearly which source supports which point. A simple example of citation bundling: <blockquote style="background:white; padding:1em; border:1px solid #999;"><!--code for display--> The sun is pretty big, but the moon is not so big. The sun is also quite hot.<sup id="nbFoot01a" class="reference">[[#noteFoot01a|[1]]]</sup> <br /><br /> <font size="3">Notes</font> ---- <ol class="references"> <li id="noteFoot01a" >'''[[#nbFoot01a|^]]''' For the sun's size, see Miller, Edward. ''The Sun''. Academic Press, 2005, p. 1. * For the moon's size, see Brown, Rebecca. "Size of the Moon," ''Scientific American'', 51(78):46. * For the sun's heat, see Smith, John. ''The Sun's Heat''. Academic Press, 2005, p. 2.</li> </ol> </blockquote> ==In-text attribution== {{Shortcut|WP:INTEXT}} '''In-text attribution''' is the attribution inside a sentence of material to its source, in addition to an [[WP:INCITE|inline citation]] after the sentence. In-text attribution should be used with [[direct speech]] (a source's words between quotation marks); [[indirect speech]] (a source's words without quotation marks); and close [[Paraphrase|paraphrasing]]. It can also be used when loosely summarizing a source's position in your own words. It avoids inadvertent plagiarism, and helps the reader see where a position is coming from. An inline citation should follow the attribution, usually at the end of the sentence or paragraph in question. For example: {{quotation|{{tick}} [[John Rawls]] argues that, to reach fair decisions, parties must consider matters as if behind a [[veil of ignorance]].<ref>Rawls, John. [http://books.google.com/books?id=kvpby7HtAe0C&pg=PA118 ''A Theory of Justice'']. Harvard University Press, 1971, p. 118ff.</ref>}} When using in-text attribution, make sure it doesn't lead to an inadvertent [[WP:UNDUE|neutrality]] violation. For example, the following implies parity between the sources, without making clear that the position of Dawkins is the majority view: {{quotation|{{cross}} [[Richard Dawkins]] argues that human beings evolved through [[natural selection]], but John Smith writes that we arrived here in pods from Mars.}} Neutrality issues apart, there are other ways in-text attribution can mislead. The sentence below suggests ''The New York Times'' has alone made this important discovery: {{quotation|{{cross}} According to ''The New York Times'', the sun will set in the west this evening.}} Simple facts such as this can have inline citations to reliable sources as an aid to the reader, but normally the text itself is best left as a plain statement without in-text attribution: {{quotation|{{tick}}By mass, oxygen is the third most abundant element in the universe after hydrogen and helium.<ref>Emsley, John. ''Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements''. Oxford University Press, 2001, p. 297.</ref>}} == स्रोतरहित लिखाण हाताळतांना == {{Shortcut|WP:NOCITE}} If an article is unreferenced you can tag it with the template {{tl|Unreferenced}}, so long as it is not nonsensical or a [[WP:BLP|biography of a living person]], in which case request admin assistance. :*If a claim is '''doubtful but not harmful''', use the {{tl|fact}} tag, which will add "citation needed," but remember to go back and remove the claim if no source is produced within a reasonable time. :* If a claim is '''doubtful and harmful''', remove it from the article. You may want to move it to the talk page and ask for a source, unless it is very harmful or absurd, in which case it should not be posted to the talk page either. Use your common sense. :*All unsourced and poorly sourced contentious material about living persons must be removed from articles and talk pages immediately. See [[Wikipedia:Biographies of living persons]] and [[Wikipedia:Libel]]. == काही सामान्य मार्गदर्शन == ===संदर्भ केव्हा आणि का द्यावेत=== * '''Cite sources when''' :*adding or restoring material that is [[WP:V|challenged or likely to be challenged]], :*[[WP:QUOTE|quoting]] someone, with or without quotation marks, or closely paraphasing a source, :*summarizing source material in your own words, in order to [[WP:PLAGFORM|give credit]] to the source of your ideas, :*[[Wikipedia:Uploading images|uploading an image]]. * '''Citing sources''' :*ensures that content can be [[WP:V|checked by any reader or editor]], which improves the [[reliability of Wikipedia|credibility of Wikipedia]], :*shows that your edit is [[WP:NOR|not original research]], [[WP:PLAGFORM|plagiarism]], or a [[WP:COPYVIO|copyright violation]], :*ensures that material about living persons complies with the [[WP:BLP|biography of living persons policy]], :*helps readers find [[WP:LINK|additional information]]. ===''आपण'' कुठे वाचले आहे ते सांगा=== <span id="SAYWHEREYOUGOTIT"></span> {{shortcut|WP:SAYWHEREYOUGOTIT|WP:CITE#SAYWHEREYOUGOTIT}} Don't cite a source unless you've seen it for yourself. Where you want to cite John Smith, but you've only read Paul Jones who cites Smith, write it like this (this formatting is just an example; there are several ways this can be written): {{वचन|Smith, John. ''Name of Book I Haven't Seen'', Cambridge University Press, 2009, p. 1, cited in Paul Jones (ed.). ''Name of Encyclopedia I Have Seen''. Oxford University Press, 2010, p. 2.}} If you first learned of John Smith's book because it was cited in Paul Jones' encyclopedia, but you then actually obtained and read John Smith's book, it is ''not'' necessary to give "credit" to any sources, search engines, library catalogs, etc., that led you to Smith's book. You may cite Smith's book directly and solely in that instance. For a source available in [[Hard copy|hardcopy]], [[microform]], and/or [[Online and offline|online]], omit, in most cases, which one you read. While it is useful to cite author, title, edition (1st, 2d, etc.), and similar information, it generally is not important to cite a database such as [[ProQuest]], [[EBSCO Publishing|EbscoHost]], or [[JSTOR|JStor]] (see the [[list of academic databases and search engines]]) or to link to such a database requiring a subscription or a third party's login. The basic bibliographic information you provide should be enough to search for the source in any of these databases that have the source. Don't add a URL that has a part of a password embedded in the URL. However, you may provide the [[Wikipedia:Digital Object Identifier|DOI]], [[Wikipedia:ISBN|ISBN]], or another uniform identifier, if available. If the publisher offers a link to the source or its abstract that does not require a payment or a third party's login for access, you may provide the URL for that link. And if the source exists only online, give the link even if access is restricted. ===इंग्लिश व्यतिरिक्त स्रोत === {{main|Wikipedia:Verifiability#Non-English sources}} Because this is the English Wikipedia, English-language sources should be used in preference to non-English language sources of equal caliber and content, though the latter are allowed where appropriate. When quoting a source in a different language, please provide both the original-language quotation and an English translation, in the text, in a footnote, or on the talk page as appropriate, so long as the quotation is not so lengthy that it would violate [[WP:COPYRIGHT|copyright]]. ===अमराठी स्रोत=== ===सोयीचे दुवे=== {{main|Wikipedia:Copyrights#Linking to copyrighted works}} A ''convenience link'' is a link to a copy of your source on a webpage provided by someone other than the original publisher or author. For example, a copy of a newspaper article no longer available on the newspaper's website may be hosted elsewhere. When offering convenience links, it is important to be reasonably certain that the convenience copy is a true copy of the original, without any changes or inappropriate commentary, and that it does not infringe the original publisher's copyright. Accuracy can be assumed when the hosting website appears reliable. Where several sites host a copy of the material, the site selected as the convenience link should be the one whose general content appears most in line with [[Wikipedia:Neutral point of view]] and [[Wikipedia:Verifiability]]. ===बहुमाध्यमे=== Multimedia material should be referenced just like article text. Citations for a media file should appear on its [[Help:File page|file page]]. Image [[Wikipedia:Caption|captions]] should be referenced as appropriate just like any other part of the article. If an [[:Category:Infobox templates|infobox]] or [[Help:Table|table]] contains text that needs citing, but the box or table cannot incorporate an inline citation, the citation should appear in a caption or other text that discusses the material. A citation is not needed for descriptions such as [[Wikipedia:Alternative text for images|alt text]] that are verifiable directly from the image itself. Material that identifies a source (e.g., the caption "''[[Belshazzar's Feast (Rembrandt)|Belshazzar's Feast]]'' (1635)" for ''[[:File:Rembrandt-Belsazar.jpg]]'') is considered attribution and normally does not need further citation. ===Avoid scrolling lists{{anchor|Scrolling lists}}=== {{Shortcut|WP:ASL}} Scrolling lists, or lists of citations appearing within a [[scroll box]], should never be used because of issues with readability, [[Wikipedia:Accessibility|accessibility]], printing, and [[Wikipedia:Mirrors and forks|site mirroring]]. Additionally, it cannot be guaranteed that such lists will display properly in all web browsers. See [[Wikipedia talk:Citing sources/Archive 18#Scrolling Reference Lists: Formal Policy Discussion|this July 2007 discussion]] for more detail. ===सामान्य संदर्भ=== A general reference is a citation to a reliable source that supports content, but is not displayed as an inline citation. General references are usually listed at the end of the article in a References section. They may be found in underdeveloped articles, especially when all article content is supported by a single source. The disadvantage of using general references is that text-source integrity is lost, unless the article is very short. The sourcing policy, [[WP:V|Verifiability]], requires inline citations for all quotations, and for anything challenged or likely to be challenged. A general reference looks like this in the edit box: <blockquote style="color:#999; background:#F4F0EC; padding:1em; border:1px solid DarkSeaGreen;"> <tt> The Sun is pretty big, but the Moon is not so big. The Sun is also quite hot.<br /><br /> <span style="color:#666;">&#61;= References ==</span><br /> <nowiki>*</nowiki><span style="color:black;">'''Brown, R (2006). "Size of the Moon", <nowiki>''Scientific American''</nowiki>, 51(78)'''</span>.<br /> <nowiki>*</nowiki><span style="color:black;">'''Miller, E (2005). <nowiki>''The Sun''</nowiki>, Academic Press'''</span>.</span> </tt> </blockquote> This is how it looks in the article: <blockquote style="background:white; padding:1em; border:1px solid #999;"><!--code for display--> The Sun is pretty big, but the Moon is not so big. The Sun is also quite hot.<br /><br /> <font size="3">References</font> ---- * Brown, R (2006). "Size of the Moon", ''Scientific American'', 51(78). * Miller, E (2005). ''The Sun'', Academic Press. </blockquote> === अंतःस्थापित दुवे=== {{see|Wikipedia:Embedded citations}} Embedded links to external websites should not be used as a form of inline citation, because they are highly susceptible to [[WP:Linkrot|linkrot]]. Wikipedia allowed this in its early years—for example by adding a link after a sentence, like this <nowiki>[http://media.guardian.co.uk/site/story/0,14173,1601858,00.html]</nowiki>, which looks like this. [http://media.guardian.co.uk/site/story/0,14173,1601858,00.html] This is no longer recommended. Raw links are not recommended in lieu of properly written out citations, even if placed between ref tags, like this <code><nowiki><ref>[http://media.guardian.co.uk/site/story/0,14173,1601858,00.html]</ref></nowiki></code>. Embedded links should never be used to place [[WP:EL|external links]] in the body of an article, like this: "[http://apple.com Apple, Inc.] announced their latest product..." === पुढील वाचन/बाह्य दुवे=== {{main|Wikipedia:Manual of Style (layout)#Further reading|Wikipedia:External links}} "Further reading" or "External links" are used as section headings for books, articles, and websites related to the topic that have not been used as sources. == कोणती माहिती समाविष्ट करावी {{anchor|Putting together the citation}}== <span id="HOW"></span> {{shortcut|WP:CITE#HOW|WP:CITEHOW}} {{anchor|Citation styles}} === संदर्भांची शैली व सुसंगती=== {{see also|Citation|APA style|MLA style|The Chicago Manual of Style|Author-date referencing|Vancouver system|Bluebook|Wikipedia:Citing sources/example style}} There are a number of citation styles. See [[Wikipedia:Citing sources/example style|here]] for some examples. They all include the same information, but vary in punctuation and the order of the author's name, publication date, title, and page numbers. === शैली बदल=== {{shortcut|WP:CITEVAR}} All of the citations within each Wikipedia article should follow a consistent style. The citation style chosen for one article does not have to match the citation style chosen for another article, but within each article, the style used should be consistent. If the article you are editing is already using a particular citation style, you should follow that style. Do not change the citation style used in an article merely for personal preference or cosmetic reasons. If you think the existing citation system is inappropriate for the specific needs of the article, gain consensus for a change on the talk page before changing it. As with issues of [[WP:ENGVAR|spelling differences]], if there is disagreement about which style is best, defer to the style used by the first major contributor. If you are the first major contributor to an article, you may choose whichever style you think best for the article. ;To be avoided unless there is consensus * Switching between major citation styles, e.g., switching between [[WP:PAREN|parenthetical]] and [[WP:FOOT|<nowiki><ref></nowiki> tags]] or between the style preferred by one academic discipline vs. another * Changing the section heading to or from ==References==, ==Notes==, etc. * Adding citation templates to an article that already uses one of the citation formats listed in this guideline ;Generally considered to be helpful improvements * Replacing bare URLs with full bibliographic citations: an improvement because it provides more information to the reader and fights [[WP:Linkrot|linkrot]]. * Replacing some or all general references with inline citations: an improvement because it provides more information to the reader and helps maintain text-source integrity. *Imposing one style on an article with incompatible citation styles (e.g., some of the citations in footnotes and others as parenthetical references): an improvement because it makes the formatting consistent. === उदाहरणे=== ====पुस्तके ==== Citations for books typically include: * name of the author(s) * title of the book in italics * volume when appropriate * city of publication is optional * name of the publisher * year of publication * chapter or page number(s) where appropriate * [[WP:ISBN|ISBN]] where available :Citations for individually authored chapters in books typically include: :*name of author :*the title of the chapter :*name of the book's editor :*name of book and other details as above :*the chapter number or page numbers for the chapter are optional ==== पत्रिकेतील लेख ==== Citations for journal articles typically inc''तिरपी मुद्राक्षरे''lude: * name of the author(s) * year and sometimes month of publication * title of the article within quotation marks * name of the journal in italics * volume number, issue number, and page numbers (article numbers in some electronic journals) * [[WP:DOI|DOI]] and/or other [[List_of_academic_databases_and_search_engines|identifiers]] where available ==== वर्तमानपत्रातील लेख ==== Citations for newspaper articles typically include: * name of the newspaper in italics * date of publication * [[byline]] (author's name), if any * title of the article within quotation marks * city of publication, if not included in name of newspaper * page number(s) are optional ==== संकेतस्थळांची पाने==== Citations for World Wide Web pages typically include: * name of the author(s) * title of the article within quotation marks * name of the website * date of publication * page number(s) (if applicable) * the date you retrieved it (required if the publication date is unknown) ===Identifying parts of a source=== {{shortcut|WP:Page numbers}} When citing lengthy sources, you should identify which part of a source is being cited. For example, in the case of a book, specify the page number(s). Page numbers are not required for a reference to the book as a whole. When you specify a page number, it is helpful to specify the version (date and edition for books) of the source because the layout, pagination, length, etc. can change between editions. === दुवे व ओळख क्र.=== A citation ideally includes a link or ID number to help editors locate the source. If you have a URL (webpage) link, you can add it to the title part of the citation, so that when you add the citation to Wikipedia the URL becomes hidden and the title becomes clickable. To do this, enclose the URL and the title in square brackets—the URL first, then a space, then the title. For example: <blockquote><code><nowiki>Carr A, Ory D (2006). [http://dx.doi.org/10.1371/journal.pmed.0030496 Does HIV cause cardiovascular disease?] ''PLoS Medicine'', 3(11):e496.</nowiki></code></blockquote> For web-only sources with no publication date you should include a "Retrieved" date instead, in case the webpage changes in the future. For example: {{xt|Retrieved 2008-07-15.}} You can also add an ID number to the end of a citation. The ID number might be an [[ISBN]] for a book, a [[Digital object identifier|DOI]] (Digital Object Identifier) for an article, or any of several ID numbers that are specific to particular article databases, such as a PMID number for articles on [[PubMed]]. It may be possible to format these so that they are automatically activated and become clickable when added to Wikipedia, for example by typing ISBN (or PMID) following by a space followed by the ID number. If your source is not available online, it should be available in reputable libraries, archives, or collections. If a citation without an external link is challenged as unavailable, any of the following is sufficient to show the material to be reasonably available (though not necessarily [[Wikipedia:Verifiability#Reliable sources|reliable]]): providing an [[ISBN]] or [[OCLC]] number; linking to an established Wikipedia article about the source (the work, its author, or its publisher); or directly quoting the material on the talk page, [[WP:COPYVIO|briefly]] and in context. == उल्लेख साचे आणि साधने== {{shortcut|WP:CITECONSENSUS}} {{see|विपी:संदर्भ साचे|विपी:संदर्भ साधने}} :''For a comparison of citations using templates with citations written freehand, see [[Wikipedia:Citing sources/Example edits for different methods#Footnotes|Wikipedia:Citing sources/Example edits for different methods]].'' [[WP:Citation templates|Citation templates]] are used to format citations in a consistent way. The use of citation templates is neither encouraged nor discouraged. Templates may be used or removed at the discretion of individual editors, subject to agreement with other editors on the article. Because templates can be contentious, '''editors should not change an article with a distinctive citation format to another without gaining consensus.''' Where no agreement can be reached, defer to the style used by the first major contributor. === मेटाडाटा=== Citations may be accompanied by metadata, though it is not mandatory. Most citation templates on Wikipedia use the [[COinS]] microformat. Metadata such as this allow browser plugins and other automated software to make citation data accessible to the user, for instance by providing links to their library's online copies of the cited works. In articles that format citations manually, metadata may be added manually in a span, according to the [http://ocoins.info/ COinS specification]; or the templates [[Template:Citation metadata]] or [[Template:COinS]] can be used. ===Citation processing tools=== * [[Template:Citation/core]] – a core template used by other citation templates * [[User:Citation bot]] (formerly DOI bot) – a bot that automatically fixes common errors in individual citations, and adds missing fields * [[User:CitationTool]] – a tool for finding article-level citation errors and fixing them. Not currently functional. * [http://toolserver.org/~dispenser/view/Reflinks Reflinks] adds titles to bare references and other cleanup ===Programming tools=== * [[Wikipedia:Wikicite|Wikicite]] is a free program that helps editors to create citations for their Wikipedia contributions using [[Wikipedia:citation templates|citation templates]]. It is written in [[Visual Basic .NET]], making it suitable only for users with the [[.NET Framework]] installed on Windows, or, for other platforms, the [[Mono (software)|Mono]] alternative framework. Wikicite and its source code is freely available; see the [[Wikipedia:Wikicite|developer's page]] for further details. ** [[User:Nacimota/Wikicite+|Wikicite+]] is a program based on the original [[Wikipedia:Wikicite|Wikicite]] source code. It features extra validation, bug fixes, additional cite templates (such as cite episode) as well as tools for stub sorting and more. It is also available for free under the Apache License 2.0 and is open source. * [[User:Richiez]] has tools to automatically handle citations for a whole article at a time. Converts occurrences of <nowiki>{{pmid XXXX}}</nowiki> or <nowiki>{{isbn XXXX}}</nowiki> to properly formatted footnote or Harvard-style references. Written in [[Ruby (programming language)|ruby]] and requires a working installation with basic libraries. * [http://lindenb.googlecode.com/svn/trunk/src/xsl/pubmed2wiki.xsl pubmed2wiki.xsl] an [[Extensible Stylesheet Language|XSL]] stylesheet transforming the XML output of [[PubMed]] to Wikipedia refs. * [http://reftag.appspot.com/ RefTag] by [[user talk:Apoc2400#Wikipedia citation tool for Google Books|Apoc2400]] creates a prefilled {{tl|cite book}} template with various options from a Google Books URL. The page provides a bookmarklet for single-click transfer. * [http://sourceforge.net/projects/wikiciter/ wikiciter] web interface, does google books, pdf files, beta. ===Citation export tools=== You can insert a link beside each citation in Wikipedia, allowing you to export the citation to a reference manager, such as [[EndNote]]. Just copy this code: <syntaxhighlight lang="javascript"> importScript("User:Smith609/endnote.js"); </syntaxhighlight> to the end of [[Special:MyPage/monobook.js]]. Then, '''save the page and [[Wikipedia:Bypass your cache|bypass your browser's cache]]'''. == मृत दुव्यांना टाळणे व दुरुस्त करणे (Preventing and repairing dead links){{anchor|Dead links}}== {{see also|Wikipedia:Link rot}} {{Shortcut|WP:DEADREF}} To help prevent [[Wikipedia:Dead external links|dead links]], persistent identifiers are available for some sources. Some journal articles have a [[digital object identifier]] (DOI); some online newspapers and blogs, and also Wikipedia, have [[permalink]]s that are stable. When permanent links aren't available, consider archiving the referenced document when writing the article; on-demand web archiving services such as [[WebCite]] (http://www.webcitation.org) are fairly easy to use (see [[Wikipedia:Citing sources/Further considerations#Pre-emptive archiving|pre-emptive archiving]]). Dead links should be repaired or replaced if possible. # '''Confirm status''': First, check the link to confirm that it is dead and not temporarily down. Search the website to see whether it has been rearranged. # '''Check for web archives''': Several archive services exist; add one of these URLs if available: #* The [[Internet Archive]] and [[WebCite]] have billions of archived webpages. See [[Wikipedia:Using the Wayback Machine]] and [[Wikipedia:Using WebCite]]. #* The UK Government Web Archive (http://www.nationalarchives.gov.uk/webarchive/) preserves 1500 UK central government websites. <div style="margin-left:-1.4em;">''Note:'' Most archives currently operate with a delay of ~18 months before a link is made public. As a result, editors should wait ~24 months after the link is first tagged as dead before declaring that no web archive exists. Dead URLs to reliable sources should normally be tagged with <code>{{Tlx|dead link|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}</code>, so that you can estimate how long the link has been dead.</div> # '''Remove convenience links''': If the material was published on paper (e.g., academic journal, newspaper article, magazine, book), then the URL is not necessary. Simply remove it. # '''Find a replacement source''': Search the web for quoted text or the article title. Consider contacting the website/person that originally published the reference and asking them to republish it. Ask other editors for help finding the reference somewhere else. Find a different source that says essentially the same thing as the reference in question. # '''Remove hopelessly lost web-only sources''': If the source material does not exist offline, ''and'' if there is no archived version of the webpage (be sure to wait ~24 months), ''and'' if you are unable to find another copy of the material, then the dead citation should be removed and the material it supports should be regarded as unverifiable. If it is material that is [[WP:MINREF|specifically required by policy to have an inline citation]], then please consider tagging it with {{tlx|citation needed}}. It may be helpful to future editors if you move the citation to the talk page with an explanation. --> == हेही पहा == {{commonscat|Citation needed}} ;How to cite * [[Wikipedia:Verification methods]] – listing examples of the most common ways that citations are used in Wikipedia articles. * [[Wikipedia:Citing sources/example style]] – listing examples of [[#HOW|full citations]] using APA and Harvard referencing techniques. * [[Wikipedia:Citing sources/Example edits for different methods]] – showing comparative edit mode representations for different citation methods and techniques. * [[Wikipedia:Citing sources/Further considerations]] – information of additional interest. * [[Wikipedia:Citation templates]] – a full listing of various styles for citing all sorts of materials. * [[Wikipedia:External links]] – for information about the ''External links'' appendix * [[Wikipedia:Improving referencing efforts]] * [[Wikipedia:Inline citation]] * [[Wikipedia:Layout#Further reading]] – for information about the ''Further reading'' appendix * [[Wikipedia:List of sources]] * [[Wikipedia:Referencing for beginners]] – a simple practical guide to getting started. * [[Wikipedia:Scientific citation guidelines]] – guidelines for dealing with scientific and mathematical articles. ;Citation problems * [[:Template:Citations missing]] – template to add where citations are needed * [[Wikipedia:A suggested improvement 0001]] * [[Wikipedia:Linkrot]] – guide to preventing [[link rot]] * [[Wikipedia:Citation needed]] – explanation of ''citation needed'' template * [[Wikipedia:Copyright problems]] – in case of text that has been copied verbatim inappropriately. * [[Wikipedia:WikiProject Citation cleanup]] – a group of people devoted to cleaning citations * [[Wikipedia:Bombardment]] – an essay regarding the overuse of citations * [[Wikipedia:Citation overkill]] – why too many citations on one fact can be a bad thing * [[Wikipedia:Video links]] – an essay discussing the use of citations linking to YouTube and other user-submitted video sites * [[Wikipedia:You don't need to cite that the sky is blue]] ''Other'' * [[Comparison of reference management software]] – side-by-side comparison of various [[Reference management software]] </div> == टिपणी (Notes)== {{संदर्भयादी|2}} == संदर्भ (References)== {{Refbegin|2}} * Concordia Libraries (Concordia University). [http://library.concordia.ca/help/howto/citations.html Citation and Style Guides]. * Ritter, R. (2002). ''The Oxford Style Manual''. Oxford University Press. ISBN 0198605641 * The Writers' Workshop, Center for Writing Studies. [http://web.archive.org/web/20070206163440/http://www.english.uiuc.edu/cws/wworkshop/writer_resources/citation_styles/apa/apa.htm "Citation Styles Handbook: APA"], University of Illinois. * The Writers' Workshop, Center for Writing Studies. [http://web.archive.org/web/20070208034206/http://www.english.uiuc.edu/cws/wworkshop/writer_resources/citation_styles/mla/mla.htm "Citation Styles Handbook: MLA"], University of Illinois. * University of Chicago Press. (2003). ''[[The Chicago Manual of Style]]'', 15th edition. ISBN 0-226-10403-6 {{Refend}} == अतिरिक्त वाचनासाठी (Further reading)== {{Refbegin|2}} * [http://webster.commnet.edu/mla/practical_guide.shtml A writer's practical guide to MLA documentation] * [http://www.liunet.edu/cwis/cwp/library/workshop/citama.htm AMA Citation Style] * [http://www.wisc.edu/writing/Handbook/DocChiWorksCited.html Chicago/Turabian Documentation] * {{PDFlink|[http://library.concordia.ca/help/howto/turabian.pdf Citation Guide - Turabian]}} * [http://bailiwick.lib.uiowa.edu/journalism/cite.html Guide to Citation Style Guides] * [http://www.nlm.nih.gov/bsd/uniform_requirements.html Uniform Requirements for Manuscripts Submitted to Biomedical Journals] * [http://pubs.acs.org/books/references.shtml American Chemical Society reference style guidelines] * [http://citationmachine.net/ Citation Machine] {{Refend}} [[वर्ग:विकिपीडिया साहाय्य]] [[वर्ग:विकिपीडिया संदर्भ]] [[वर्ग:इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे]] [[af:Wikipedia:Haal bronne aan]] [[ar:ويكيبيديا:الاستشهاد بمصادر]] [[be-x-old:Вікіпэдыя:Спасылкі на крыніцы]] [[bg:Уикипедия:Цитирайте източниците си]] [[ca:Viquipèdia:Citau les fonts]] [[da:Wikipedia:Kildeangivelser]] [[de:Wikipedia:Quellenangaben]] [[et:Vikipeedia:Viitamine]] [[el:Βικιπαίδεια:Παράθεση πηγών]] [[es:Wikipedia:Referencias]] [[eo:Vikipedio:Citi fontojn]] [[fa:ویکی‌پدیا:شیوه ارجاع به منابع]] [[fr:Wikipédia:Citez vos sources]] [[ko:위키백과:출처 밝히기]] [[hr:Wikipedija:Navođenje izvora]] [[id:Wikipedia:Kutip sumber tulisan]] [[it:Wikipedia:Cita le fonti]] [[he:ויקיפדיה:ביבליוגרפיה]] [[ka:ვიკიპედია:ლიტერატურის მითითება]] [[la:Vicipaedia:Bibliographica]] [[lt:Wikipedia:Šaltinių citavimas]] [[hu:Wikipédia:Idézd forrásaidat!]] [[mk:Википедија:Цитирање на извори]] [[ms:Wikipedia:Sumber petikan]] [[nl:Wikipedia:Bronvermelding]] [[ja:Wikipedia:出典を明記する]] [[no:Wikipedia:Bruk av kilder]] [[pl:Wikipedia:Podawanie źródeł informacji]] [[pt:Wikipedia:Cite as fontes]] [[ro:Wikipedia:Citarea surselor]] [[ru:Википедия:Ссылки на источники]] [[sq:Ndihmë:Burimi i informacionit]] [[sl:Wikipedija:Navajanje virov]] [[ckb:ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە]] [[sr:Википедија:Навођење извора]] [[su:Wikipedia:Cutat rujukan]] [[fi:Ohje:Merkitse lähteet]] [[sv:Wikipedia:Källhänvisningar]] [[ta:விக்கிப்பீடியா:மேற்கோள் சுட்டுதல்]] [[te:Wikipedia:మూలాలు]] [[th:วิธีใช้:การอ้างอิงแหล่งที่มา]] [[tr:Vikipedi:Kaynak gösterme]] [[uk:Вікіпедія:Посилання на джерела]] [[vi:Wikipedia:Chú thích nguồn gốc]] [[yi:װיקיפּעדיע:צייגט מקורות]] [[zh-yue:Wikipedia:根據]] [[zh:Wikipedia:列明来源]] 8zefr8odib0qh6v8c9pxxkloc0n9lyg 2686657 2686654 2026-05-29T10:58:17Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-32130-38|~2026-32130-38]] ([[User talk:~2026-32130-38|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 1862787 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Webcomic xkcd - Wikipedian protester mr1.PNG|इवलेसे|400px|उजवे|<code><nowiki><ref> संदर्भ हवा! </ref></nowiki></code> घटकवार वाक्यवार, प्रत्येक ओळीस संदर्भ हवा ! : ([[विपी:सोपे|पहावापरा सोपे संदर्भीकरण]]) (ह्या चित्राचा प्रताधिकार मर्यादीत,केवळ विकिपीडिया करताच) ]] {{लघुपथ|[[विपी:संदर्भीकरण]]|विपी:संदर्भद्या|विपी:संदर्भी|विपी:संद्या}} {{पहा|विपी:सोपे|विकिपीडिया:सोपे संदर्भीकरण - साचे वापरून|विपी:सोपेसा|विपी:संदर्भीकरण|विपी:संदर्भ द्या|विकिपीडिया:नित्याचे संदर्भस्रोत}} आपण लिहिलेल्या माहितीविषयी इतर संपादक / उपयोजक सांशक आहेत. कृपया आपल्या चढवलेल्या माहितीचा संदर्भ द्या. संदर्भ म्हणजे काय हे जाणून घेण्यासाठी [[संदर्भ]] हा [[ज्ञानकोश|ज्ञानकोशीय]] लेखसुद्धा उपलब्ध आहे. विकिपीडियात संदर्भ कसा द्यावा या माहितीसाठी पुढे वाचा. ==लेखातील माहितीबद्दल संदर्भ कसा द्यावा?== [[File:VisualEditor reference tutorial.ogv|thumb|[[:File:VisualEditor reference tutorial.ogv|यथादृष्य संपादकातून संदर्भ जोडणे इंग्रजी शिकवणी]]]] [[File:10 Giving References.webm|thumb|[[विपी:संदर्भीकरण|संदर्भ कसे जोडावेत (मराठी शिकवणी)]]]] छछखगख शेवटी [[संदर्भ]] कसे द्यावेत? :१) शक्यतोवर लेखाच्या तळाशी महिरपी कंसातील <nowiki>{{संदर्भयादी}} किंवा {{संदर्भनोंदी}}</nowiki> साचा आहे का याची खात्री करून घ्यावी. नसल्यास लेखाच्या तळाशी <nowiki>{{संदर्भयादी}} किंवा {{संदर्भनोंदी}}</nowiki> पैकी एक साचा लावून घ्यावा. :२) संदर्भ शक्यतोवर <u>लेखातील संबंधीत ओळी नंतर</u> द्यावेत. ते आपोआप लेखाच्या तळाशी <nowiki>{{संदर्भयादी}} किंवा {{संदर्भनोंदी}}</nowiki> जिथे असेल तिथे दिसतील. वस्तुत: संदर्भांचे क्रमांकीकरण आपोआप होते त्यासाठी आपणास काही करावे लागत नाही. : ३) दृश्यसंपादन पद्धत (लेखाच्या वर नुसते संपादन लिहिलेले असते-दृष्यसंपादन साहाय्य आपल्या सदस्य चर्चा पानावरही उपलब्ध असते) वापरल्यास 'संदर्भ द्या/उधृत करा' येथून एखादा संदर्भ पहिल्यांदा वापरणे आणि पुन्हा पुन्हा वापरणे सोपे जाते. : ४) स्रोत संपादन पद्धत वापरल्यास संपादन खिडकीच्या वरच्या मेनूबार मध्ये एक डावीकडून पाचव्या क्रमांकावर पुस्तकाचे चिन्ह दिसते त्यावर क्लिक केल्यास संदर्भ भरण्यासाठीची एख खिडकी उघडते. ::वरचे क्रमांक ३ आणि ४ अधिक सोपे पण प्रत्यक्षात त्यांचे टॅग कसे होतात हे बघण्याची किंवा मॅन्यूअली करण्याची / दुरुस्ती करण्याची इच्छा असेल तर {{collapse top|* टॅग वापर प्रकार पहिला सोपा प्रकार}} :"अशाप्रकारे भाषेच्या चिन्हव्यवस्थेचे श्रेय सोस्यूरकडेच जाते.'''<nowiki><ref></nowiki>'''आधुनिक भाषाविज्ञान : वर्णनात्मक आणि ऐतिहासिक, मिलिंद स मालशे, लोकवाङ्मय प्रकाशन, मुंबई'''<nowiki></ref></nowiki>''' ::टॅगची सुरवात पाहून ठेवावी '''<nowiki><ref></nowiki>''' ::: टॅगचा शेवट करणे विसरू नये आणि शेवटीच्या टॅग मध्ये <nowiki><</nowiki>'''<nowiki>/</nowiki>'''<nowiki>ref></nowiki> हि एक बॅकस्लॅश अधिकची आहे हे लक्षात घ्यावे. {{Collapse bottom}} {{collapse top|* टॅग वापर प्रकार दुसरा (करण्यास जरा अधिक मेहनत पण एकच संदर्भ पुन्हा पुन्हा असेल तर वाचकासाठी सुलभ) प्रकार}} :पहिल्या वेळी संदर्भास नाव दिले जाईल. (नाव तुमच्या चॉईसचे असते) ::उदाहरण: '''टॅगची सुरवात''' नुसत्या '''<nowiki><ref></nowiki>''' एवजी <nowiki><ref name="मिलिंद मालशे आभावआऐ"></nowiki> अशी असेल. किंवा नुसते <nowiki><ref name="मिलिंद मालशे"></nowiki> किंवा <nowiki><ref name="आभावआऐ"></nowiki> सुद्धा चालेल. :::टॅगचा शेवट <nowiki><</nowiki>'''<nowiki>/</nowiki>'''<nowiki>ref></nowiki> नेच करावयाचा आहे.- टॅगचा शेवट करणे विसरू नये ::::टॅगची सुरवात आणि शेवट मिळून <nowiki><ref name="आभावआऐ"></nowiki> '''आधुनिक भाषाविज्ञान : वर्णनात्मक आणि ऐतिहासिक, मिलिंद स मालशे, लोकवाङ्मय प्रकाशन, मुंबई''' <nowiki><</nowiki>'''<nowiki>/</nowiki>'''<nowiki>ref></nowiki> असे असेल. : हाच संदर्भ त्याच लेखात पुढच्या प्रत्येक वेळी (ओळीत पुन्हा पुन्हा) वापरताना <nowiki><ref name="आभावआऐ"</nowiki> <nowiki>/</nowiki><nowiki>></nowiki> इथे टॅगचा शेवट होणारी बॅक स्लॅश अंतर्भूत असल्यामुळे शेवट करणारा टॅग इथून पुढे वापरला जात नाही हे आवर्जून लक्षात घ्यावे. {{Collapse bottom}} {{collapse top|* टॅग वापर प्रकार दुसराच पण (करण्यास जरा अजून अधिक मेहनत -संदर्भांचे अधिक डिटेल्स जोडण्यासाठी) प्रकार}} आता पर्यंत दिलेल्या संदर्भा कोणत्या प्रकारचे डिटेस्ल टाकणे शक्य असेल ? पुस्तकातील नेमके अवतरण अथवा परिच्छेद, इंटरनेटवर पाहिले असल्यास नेमके कधी पाहिले ?; आयएसबीएन क्रमांक, पुस्तकात एकुण पृष्ठे किती आणि तुम्ही कोणत्या पृष्ठ क्रमांकाचा संदर्भ देत आहात ? आवृत्तीचे डिटेल्स, पुस्तकाची भाषा, संपादक, सहलेखक असे बरेच काही वाढवता येऊ शकते. या गोष्टी अत्यावश्यक नाहीत पण तुम्ही दिलेला संदर्भ इतरांना पडताळणे अधिक सुलभ आणि म्हणून तुमचा संदर्भ अधिक विश्वासार्ह होतो. : या साठी काही खास सोपे साचे उपलब्ध आहेत का ? उत्तर : होय ते [[विकिपीडिया:सोपे संदर्भीकरण - साचे वापरून]] या साहाय्य पानावर उपलब्ध असतात. : हे साचे वापरले तरी संदर्भासाठी ref टॅग्स वापरावे लागतात का ? उत्तर होय, ref टॅग आधीच्या पद्धतीत दिल्या प्रमाणेच वापरायचे. मधल्या अधिकच्या माहितीसाठी फक्त [[विकिपीडिया:सोपे संदर्भीकरण - साचे वापरून]] येथील साचे वापरावेत. : एखादे उदाहरण देता येईल का ? {| class="wikitable" |- ! संदर्भ क्र. !! संदर्भ क्र. !! संदर्भ प्रथम उधृत !! संदर्भ पुर्नवापर !! टिपा |- | १||<ref name="सतीश मस्के (प्रबंध)">{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/96412 | शीर्षक = धनंजय कीर यांच्या चरीत्र लेखनाचा चिकित्सक अभ्यास | भाषा = मराठी | लेखक = सतीश श्रीराम मस्के | लेखकदुवा = | आडनाव = | पहिलेनाव = | सहलेखक = | संपादक = प्रल्हाद जी. लुलेकर (पि.एच.डी. मार्गदर्शक) | वर्ष = २००८ | महिना = जानेवारी | दिनांक = | फॉरमॅट = pdf | आर्काइव्हदुवा = | आर्काइव्हदिनांक = | कृती = प्रकरण ४थे भाग १ डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र लेखनामागची भूमिका, सामर्थ्य व मर्यादा | पृष्ठे = प्रबंधातील पृष्ठ क्रमांक ११७ ते १७८ (शोधगंगा ऑनलाईन दुव्यावरील 10 क्रमांकाच्या pdf मध्ये) | प्रकाशक = डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ (मराठी विभाग) ऑनलाईन प्रकाशक shodhganga.inflibnet.ac.in | अ‍ॅक्सेसवर्ष = २०१७ | अ‍ॅक्सेसमहिनादिनांक = | अ‍ॅक्सेसदिनांकमहिना = सप्टेंबर २०१७ | अ‍ॅक्सेसदिनांक = सप्टेंबर २०१७ | अवतरण = }} </ref> || <nowiki><ref name="सतीश मस्के (प्रबंध)">{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/96412 | शीर्षक = धनंजय कीर यांच्या चरीत्र लेखनाचा चिकित्सक अभ्यास | भाषा = मराठी | लेखक = सतीश श्रीराम मस्के | लेखकदुवा = | आडनाव = | पहिलेनाव = | सहलेखक = | संपादक = प्रल्हाद जी. लुलेकर (पि.एच.डी. मार्गदर्शक) | वर्ष = २००८ | महिना = जानेवारी | दिनांक = | फॉरमॅट = pdf | आर्काइव्हदुवा = | आर्काइव्हदिनांक = | कृती = प्रकरण ४थे भाग १ डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर चरित्र लेखनामागची भूमिका, सामर्थ्य व मर्यादा | पृष्ठे = प्रबंधातील पृष्ठ क्रमांक ११७ ते १७८ | प्रकाशक = डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ (मराठी विभाग) ऑनलाईन प्रकाशक shodhganga.inflibnet.ac.in | अ‍ॅक्सेसवर्ष = २०१७ | अ‍ॅक्सेसमहिनादिनांक = | अ‍ॅक्सेसदिनांकमहिना = सप्टेंबर २०१७ | अ‍ॅक्सेसदिनांक = सप्टेंबर २०१७ | अवतरण = }} </ref> </nowiki> ||<nowiki><ref name="सतीश मस्के (प्रबंध)"/></nowiki> || उदाहरण |} ===तात्पुरती संदर्भ यादीतील संदर्भ=== {{संदर्भनोंदी}} अशा पद्धतीने संदर्भाच्या पुर्व तयारीची आणखी उदाहरणे आहेत का ? : आधी चर्चा पानावरील पुर्व तयारी पहा मग संबंधीत लेखात जाऊन प्रत्यक्ष वापर पहावा. [[चर्चा:ब्राह्मण_समाज#तात्पुरती संदर्भयादी]], [[चर्चा:श्रीमद्भवद्गीतारहस्य (पुस्तक)#तात्पुरती संदर्भयादी]], [[चर्चा:गुरू ठाकूर#तात्पुरती संदर्भयादी]], [[चर्चा:'नग्नसत्य', बलात्काराच्या वास्तवाचा अंतर्वेध (पुस्तक)#तात्पुरती संदर्भयादी]], [[चर्चा:रामदास बंडू आठवले#तात्पुरती संदर्भयादी]], [[चर्चा:खारफुटी#तात्पुरती संदर्भयादी]], [[चर्चा:निबंध#तात्पुरती संदर्भयादी]] पहावे. : संदर्भयादीत अधिक संदर्भ जोडून, सुधारून किंवा आहेत ते अधिक ठिकाणी वापरण्याची प्रॅक्टीस करून पाहीले तर चालेल काय ? हो अगदी चालेल. : धूळपाटीवर प्रयोग करून पहाता येईल का ? तसेही चालेल चला [[विकिपीडिया:धूळपाटी]] कडे : हि बरीच माहिती भरण्यासाठी अजून काही सुविधा असू शकतात का ? इंग्रजी विकिपीडियावर एखाद्याच्या लेखाच्या edit source (स्रोत संपादन पद्धती उघडल्यास संपादन खिडकीच्या मेन्यूबार मध्ये उजवी कडून पहिले एक Cite नावाचे Tool आहे ते हि प्रक्रीया नवोदीतांसाठी अधिक सुकर ठेवते. पुरेशा तांत्रिक पाठबळा अभावी ते अद्याप मराठी विकिपीडियावर आयात केलेले नाही. : याही पेक्षा अधिक प्रकार आहेत का ? होय त्यासाठी या नंतरचा दाखवा लपवा साचा निवडा. {{Collapse bottom}} * एकाच पुस्तकातील वेगवेगळ्या पृष्ठांचे संदर्भ पुन्हा पुन्हा द्यावे लागतात त्यासाठी आणखी काही पद्धती आहेत का ? संदर्भाचा गट बनवणे शक्य आहे का ? {{collapse top|* टॅग वापर प्रकार तिसरा पण (करण्यास जरा क्लिष्ट -संदर्भांचे अधिक डिटेल्स जोडण्यासाठी) प्रकार}} * इंग्रजी विकिपीडियावरील [[:en:William Shakespeare|William Shakespeare]] ह्या लेखातील संदर्भ पहावेत, ज्यात संदर्भाचे नाव आणि पृष्ठ क्रमांक आधी दिसतात. त्यावर क्लिक केले तर मुख्य पुस्तकाचा संदर्भ दिसतो. * मराठी विकिपीडियावर [[सदस्य:सुशान्त देवळेकर]] असा प्रयत्न [[अनंत काकबा प्रियोळकर]] लेखात करत आहेत. {{Collapse bottom}} {{collapse top|* आंतरजालावर संदर्भ शोधण्यासाठी काही ऊपयूक्त टिप्स}} *लेखन चालू * गूगल शोधात हिंदी शोध टाळून केवळ मराठी शोध मिळवण्यासाठी 'आहे' किंवा 'म्हणजे' असे हिंदीत नसलेले मराठी शब्द सोबत वापरून पहावेत. * विशीष्ट वेबसाईट वरचा संदर्भ बघायचा असेल तर गूगल शोधात site:वेबसाईटचे नाव टाकून पहावे जसे site:maharashtratimes.indiatimes.com site:esakal.com site:loksatta.com site:maayboli.com site:misalpav.com इत्यादी. ** भारतीय विद्यापीठातील शोध प्रबंधात शोध घेण्यासाठी shodhganga.inflibnet.ac.in वर प्रबंध बघता येतात पण मराठी शोध अवघड जातो त्यासाठी गुगल मध्ये नेहमी प्रमाणे शोधावयाच्या मराठी शब्दानंतर site:shodhganga.inflibnet.ac.in लिहून शोध घ्यावा. * काही लेखक आणि पुस्तकांचे संदर्भ किमान पहिली काही पृष्ठे पहाणे bookganga.com वर सोपे जाते. {{Collapse bottom}} {{collapse top|* संदर्भा प्रमाणे ओळीत विशेष टिपा अथवा शब्दार्थ टिपा कशा जोडाव्यात}} * उदाहरणासाठी [[विकिपीडिया:सर्वसाधारण उत्तरदायकत्वास नकार]] पहावे. :<nowiki>विकिपीडिया हे मानवी ज्ञानाच्या सामाईक स्रोतांवर<ref group="श">{{lang-en|common resource of human knowledge}}, {{lang-mr|मानवी ज्ञानाच्या सामाईक स्रोतांवर}}</ref></nowiki> <nowiki>===शब्दार्थ टीप===</nowiki> :<nowiki> {{संदर्भयादी|group="शब्दार्थ_टीप"}} {{संदर्भयादी|group="श"}}</nowiki> असे लिहिल्यास खालील प्रमाणे दिसते. :विकिपीडिया हे मानवी ज्ञानाच्या सामाईक स्रोतांवर<ref group="श">{{lang-en|common resource of human knowledge}}, {{lang-mr|मानवी ज्ञानाच्या सामाईक स्रोतांवर}}</ref> ===शब्दार्थ टीप=== {{संदर्भयादी|group="शब्दार्थ_टीप"}} {{संदर्भयादी|group="श"}} * अधिक प्रकारच्या टिपांचे उदाहरण पहाण्यासाठी [https://freedomdefined.org/Definition/Mr freedomdefined.org वरील मुक्त सांस्कृतिक कामाची व्याख्या] पान पहावे (विकिसाठी उपयूक्त पण विकिमिडीया फाऊंडेशन बाह्य वेबसाईट) {{Collapse bottom}} विकिपिडीयातील माहितील संदर्भ खालील प्रकारे देता येतो: :* वाक्य पूर्ण झाल्यावर संदर्भ लिहा व त्याच्या भोवती <nowiki><ref></ref></nowiki> असे टंकित करा किंवा संदर्भाचा मजकूर पसंत(सिलेक्ट) करून संपादनपेटीच्या वर असलेल्या पट्टीतील <nowiki><ref /ref></nowiki> असे दिसणार्‍या बटणावर टिचकी द्या. :* लेखाच्या शेवटी <nowiki>==संदर्भ व टीप==</nowiki> असे लिहून '''संदर्भ व टीप''' असा एक विभाग तयार करा. त्यात <nowiki><references /></nowiki> असे लिहा. झाले संदर्भ तयार!! प्रदुशन विर्हित रंकला बनुया ==नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न== * संदर्भ केव्हा द्यावेत. ** शक्यतोवर कोणतेही लेखन चालू करण्यापुर्वी दोन स्रोतातील लेख/ग्रंथ/वृत्त इत्यादीचे संदर्भ वाचून घ्यावेत मिळाले नाही तरी :किमान दोन स्रोतात शोधण्याचा प्रयत्न केलेला असणे श्रेयस्कर ठरते. त्यामुळे तुमच्या लेखनाची आणि लेखाची विश्वासार्हता आणि मग विकिपीडियाची ज्ञानकोश म्हणून विश्वासार्हता वृद्धींगत होते. ** हाताशी संदर्भ नाही पण स्मरणशक्तीत आहे मग लिहूच नये का ? : न लिहिण्यापेक्षा लिहावे पण संदर्भ दिला नाही तर तुम्हीच तुमच्या लेखनाला न्याय देत नाही आहात असे होते. ** संदर्भ शोधण्यासाठी वेळेच्या उपलब्धतेची समस्या असते. : संदर्भ शोधण्यासाठी प्राधान्य द्यावे. वेळ नसेल तर संदर्भ लेख चर्चा पानावर किंवा बाह्य दुव्यात नोंदवून ठेवावेत : साधारणपणे जर तुम्ही तासाभरात दुसरे संपादन करत असाल तर पहिल्या संपादनासाठी संदर्भ शोधून जोडण्यासाठी वेळ होता पण आपण संदर्भ जोडण्याची गरज अद्यापी मनावर घेत नाही आहोत असा त्याचा अर्थ होतो. *किती ओळीस संदर्भ असावेत? : १) वस्तुत: प्रत्येक नमूद केलेल्या 'फॅक्ट'ला संदर्भ जोडणे हि सर्वात आदर्श बाब झाली. जेव्हा "संदर्भ हवा" असा विनंती साचा इतरांकडून लावला जातो तेव्हा आपण संदर्भ शोधण्यासाठी ज्येनुआईन प्रयत्न करणे अभिप्रेत असते. ::२) किमान पक्षी ७०० बाईट पेक्षा म्हणजे साधारणत: डेस्क्टॉप स्क्रीनवरची प्रत्येक विकिपीडिया ओळीत संदर्भ हवा (यात दोन ते ती छोटी वाक्येही बसू शकतात). तेही जमले नाही तर चार ओळी २८०० बाईट आणि तेही नाही जमले तर ४००० बाईट अदमासे प्रती परिच्छेद संदर्भ असावाच अशी आग्रही भूमिका उचित ठरते. आणि दोन परिच्छेद अदमासे ७००० बाईटनाही आपण संदर्भ देत नसू तर आपण लाईटली घेत आहोत असे समजण्यास हरकत नसावी. * संदर्भ देण्यासाठी वरील शिवाय अजून काही खूणासांगता येऊ शकतील का ? **ज्ञानकोशीय लेखकाने स्वत:ची व्यक्तीगत मते टाळायचीच आहेत. इतर लेखकांची स्वत:ची मते लिहिताना -शक्यतो समीक्षीत साक्षेपी असावीत- त्यांचे संदर्भ जोडावेत. ** लेखातील वाक्यात "की","असतो","झाले असते","शक्यता","जातात","काय पण","असून","दिसून","निमित्त","तोडीचे", "उल्लेख .... सापडतो", "होतेच", "होतीच", (समज|मान|सांगित)(ला|ले|ली) जा(तो|ते); (लोक|असं) म्हणतात; अशा वाक्यरचना शब्द आल्यास संदर्भ देण्याचा विचार करावा. ***ख्यात/विख्यात/प्रसिद्ध; "खरोखरीच","मोलाची","ठसा","अढळ","भरीव|उत्तम|नेत्रदीपक|महत्त्वपूर्ण|मोठी कामगिरी|कार्य|योगदान"," पाया घातला" हि विशेषणे टाळायचीच पण जेव्हा वापरावी वाटतात, तेव्हा ते न वापरता संदर्भ शोधून जोडावा हे अधिक उत्तम. * कॉपीराईट टाळण्यासाठी ईतरांची संपादने केव्हा आणि कशी तपासावीत ? ::संदर्भ नसलेल्या ७००० बाईट पेक्षा मोठ्या संपदनांना लेखाच्या इतिहासात आणि अलिकडील बदल मध्ये दिसणारी सूचनाखूण लावली जाते. त्या शिवाय अशा संपादनातील वाक्ये सलेक्ट करून उजवे क्लिकने किंवा गूगल मध्ये सरळ कॉपीपेस्ट करून इतर वेबसाईट वरून कॉपी पेस्ट केली गेली आहेत का पहावे. कॉपीराईटेड स्रोतातून लेखन कॉपीपेस्ट केले गेले असल्यास संबंधीत सदस्याच्या लेख पानावर साचा लावावा आणि .. साचा अशा लेखातील परिच्छेदावर लावावा. ==संदर्भ आणि स्त्रोत== {{dablink|[[WP:REF]] संदर्भ द्या ह्या दुव्याने तुम्हांला इथे आणले असेल, आपण जर ह्या बाबी शोधत असाल तर,[[विकिपीडिया:संदर्भ संसाधने दालन]]. संदर्भ कसे द्यायचे हे सोप्या पद्धतीने पहायचे असेल तर, [[विकिपीडिया:सोपे संदर्भीकरण]]. इतर ठिकाणी विकिपीडिया वरील लेख संदर्भ म्हणून वापरायचे असतील तर इथे पहा [[विकिपीडिया:विकिपीडिया संदर्भ म्हणून वापरताना]] <noinclude>{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}</noinclude> {{subcat guideline|content guideline|WP:CS|WP:CITE|WP:REF}} मजकुराच्या प्रत्येक विधानाला [[Wikipedia:Identifying reliable sources|वैध संदर्भ शोधणे]]. उदाहरणार्थ: {{Quotation|Ritter, Ron. ''The Oxford Style Manual''. Oxford University Press, 2002, p. 1.}} मुख्य नाम विश्वात असलेल्या म्हणजेच पानावरील प्रत्येक विधानाला संदर्भ असणे आवश्यक आहे, त्यातील आव्हान देता येऊ शकणाऱ्या, अतिशयोक्तीपूर्ण विधानांना तर संदर्भ हवेतच. हे संदर्भाविषयीचे धोरण मुख्य नाम विश्वातील सर्व लेख, याद्या, अवतरणे लेखाचे सर्व विभाग यांना लागू आहे. ह्या पानावरील सुचना आणि धोरणे यांच्यामधील गोंधळाच्या परिस्थितीमध्ये धोरणांचा विचार महत्त्वाचा मानला जावा. चित्रांना ही ती विकिवर आणताना संदर्भ देणे आवश्यक आहे, त्याचबरोबर चित्रांना प्रताधिकार मुक्ततेचीही पूर्ण माहिती देणेही बंधनकारक आहे. संदर्भ कसे टाकावे? : एका लेखामध्ये सर्व संदर्भ एकाच पद्धतीने द्यावेत, जर लेखात आधीच संदर्भ दिलेले असतील तर त्याच पद्धतीने पुढील संदर्भ देण्यात यावेत. जर संदर्भामध्ये संपूर्ण बदल करायचा असेल तर त्याबाबतची चर्चा चर्चा पानावर करून त्याबद्दल एकवाक्यता आल्यावरच संदर्भामध्ये बदल करण्यात यावेत. संदर्भ योग्य पद्धतीने लिहिण्यात यावेत, जेणेकरून संदर्भांविषयीची माहिती स्पष्टपणे योग्य स्वरूपात मांडली जाईल. ==संज्ञांचा उपयोग== * संदर्भ म्हणजे मजकुराच्या शेवटी उल्लेखलेली स्त्रोताविषयीची माहिती जास्तीची माहिती. (ज्यामध्ये प्रकाशन वर्ष, लेखकाचे नाव, लेखाचे/पुस्तकाचे नाव, लेखाचे नाव, दिनांक, आंतरजालावरील दुवा इत्यादी माहितीचा ज्याने स्त्रोतामधील नक्की कोणता भाग मजकुराला पाठिंबा देतो याची माहिती दिली जाते अश्या माहितीचा समावेश होतो.) * ओळीच्या मध्ये मजकुराच्या शेवटी लिहिली गेलेली माहिती (हा बहुतांशवेळी आकड्यांच्या स्वरूपात लिहिला जातो, पण त्या व्यतिरिक्तही पुस्तकाचे साल, लेखकाचे नाव, पान क्रमांक इ. माहितीही यांमध्ये लिहिली जाते.) * संदर्भ दिला गेलेल्या स्त्रोताविषयीची पूर्ण माहिती, ज्यामध्ये संदर्भ दिलेला स्त्रोत हा एक विश्वसनीय स्त्रोत आहे हे प्रस्थापित केले जाते. == उल्लेख कोठे व कसे करावे आणि त्याचे प्रारूप {{anchor|संदर्भ टाकणे }}== === वाक्यांतर्भूत उल्लेख - ओळीतील संदर्भ === मजकुराच्या ओळींच्या शेवटी किंवा विधानाच्या, माहितीच्या शेवटी संदर्भ दिला जाणे अपेक्षित आहे. तो पुढीलप्रमाणे दिला जाऊ शकतो, <nowiki><ref>Smith, John. ''Name of Book''. Oxford University Press, 2011, p. 1</ref></nowiki>—ह्या संदर्भाने मजकुराला पाठिंबा मिळतो आणि पाठिंबा दिलेल्या स्त्रोताविषयी आवश्यक माहिती लागलीच मिळते. ज्याचा स्पष्ट उद्देश्य मजकुराची वैधता प्रस्थापित करणे हा आहे.जर,मजकूरामधील एखादा शब्द किंवा वाक्प्रचार जर वादग्रस्त आहे असे वाटत असेल तर किंवा आव्हान दिले जाईल असे असेल तर त्याला संदर्भ आवश्यक आहे. जेणेकरून ज्या स्त्रोताने मजकुराला पाठिंबा दिला जातोय तो स्त्रोत प्रस्थापित केला जाईल. Two styles of inlin'''ठळक मजकूर'''e citation are [[#Footnotes|टिचकता येणाऱ्या तळटिपा clickable footnotes]] (<nowiki><ref> tags</nowiki>, as above) and [[#Parenthetical referencing|parenthetical references]]; the latter would involve adding (Smith 2011, p. 1) in round brackets within the sentence. Both are used on Wikipedia. <!-- === कसे करावे,एक त्वरित दृष्टीक्षेप === Most editors add inline citations inside footnotes; see [[#Footnotes|खाली]] for more details. One easy way to write them is to add this to the end of the relevant phrase, sentence, or paragraph: {{Quotation| * <nowiki><ref>Rawls, John. ''A Theory of Justice''. Harvard University Press, 1971, p. 1.</ref></nowiki> * <nowiki><ref>Sanger, David E. [http://www.nytimes.com/2010/09/24/world/24prexy.html?_r=1&hp "With Warning, Obama Presses China on Currency"], ''The New York Times'', September 23, 2010, accessed October 31, 2010.</ref></nowiki>}} Then add this to the end of the article: {{Quotation| <nowiki>==References==</nowiki><br /> <nowiki>{{संदर्भयादी}}</nowiki>}} === तळटिपा=== {{see|Wikipedia:Footnotes|Help:Footnotes}} {{shortcut|WP:CITEFOOT}} "[[Note (typography)|तळटिपा]]" and "note" are used interchangeably to refer to citations and commentary placed between ref tags, so that they appear at the end of the article under a Notes or References section heading; the term "endnote" is not used on Wikipedia. Most Wikipedia articles place their citations in footnotes. These appear as clickable numbers within the text, which link to a numbered list of full citations at the end of the article. The citations will appear at the end of the article if you type {{tl|संदर्भयादी}}.<ref>''See'' [[Wikipedia:Layout#Notes and References]] for information regarding where to place the new appendix in the article.</ref> This will generate the list of footnotes. This is usually called the Notes or References section. For a citation to appear in a footnote, it must be enclosed within "ref" tags. You can add these by typing <nowiki><ref></nowiki> at the front of the citation and <nowiki></ref></nowiki> at the end. Alternatively use the list of "markup" in the edit box, which includes <nowiki><ref></ref></nowiki>. You can also use the name [[HTML#Attributes|attribute]] by using <tt><nowiki><ref</nowiki> name=''name''>''details of the citation''</ref></tt>. Thereafter, the same footnote may be used multiple times by adding <tt><nowiki><ref </nowiki>name=''name''/></tt>. If the name contains [[WP:REFNAME|an embedded blank space]], you must either add straight quotation marks (<tt><nowiki><ref </nowiki>name="''name more''"/></tt>) or replace the unacceptable blank space with an acceptable symbol such as an underscore or a hyphen (e.g., <tt><nowiki><ref </nowiki>name=''name_more''/></tt> or <tt><nowiki><ref </nowiki>name=''name-more''/></tt>), thus eliminating the need for quotation marks. The name is case-sensitive, but quoted names match names without quotes; <tt>USGS</tt> is matched by <tt>"USGS"</tt> but not by <tt>usgs</tt>. This is how it looks in the edit box: <blockquote style="color:#999; background:#F4F0EC; padding:1em; border:1px solid DarkSeaGreen;"> <tt> The sun is pretty big,<span style="color:black;">'''&lt;ref>'''Miller, Edward. <nowiki>''The Sun''.</nowiki> Academic Press, 2005, p. 1.'''&lt;/ref>'''</span> but the moon is not so big.<span style="color:black;">'''&lt;ref>'''Brown, Rebecca. "Size of the Moon," <nowiki>''Scientific American''</nowiki>, 51(78):46.'''&lt;/ref>'''</span> The sun is also quite hot.<span style="color:black;">'''&lt;ref>'''Smith, John. <nowiki>''The Sun's Heat''.</nowiki> Academic Press, 2005, p. 2.'''&lt;/ref>'''</span><br /><br /> <span style="color:#666;">&#61;=Notes==</span><br /> <span style="color:black;"><nowiki>{{संदर्भयादी}}</nowiki></span> </tt> </blockquote> This is how it looks in the article: <blockquote style="background:white; padding:1em; border:1px solid #999;"><!--code for display--> The sun is pretty big,<sup id="nbFoot01a" class="reference">[[#noteFoot01a|[1]]]</sup> but the moon is not so big.<sup id="nbFoot02a" class="reference">[[#noteFoot02a|[2]]]</sup> The sun is also quite hot.<sup id="nbFoot03a" class="reference">[[#noteFoot03a|[3]]]</sup> <br /><br /> <font size="3">Notes</font> ---- <ol class="references"> <li id="noteFoot01a" >'''[[#nbFoot01a|^]]''' Miller, Edward. ''The Sun''. Academic Press, 2005, p. 1.</li> <li id="noteFoot02a" >'''[[#nbFoot02a|^]]''' Brown, Rebecca. "Size of the Moon," ''Scientific American'', 51(78):46.</li> <li id="noteFoot03a" >'''[[#nbFoot03a|^]]''' Smith, John. ''The Sun's Heat''. Academic Press, 2005, p. 2.</li> </ol> </blockquote> ==== लघु तळटिपा==== {{shortcut|WP:CITESHORT}} Many articles use short citations in footnotes, giving the author, year, and page number, such as <nowiki><ref>Smith 2010, p. 1.</nowiki></ref> As before, the list of footnotes is automatically generated in a "Notes" or "Footnotes" section. A full citation is then added in a "References" section. Short citations can be written manually, or by using the [[Template:Harvard citation documentation#Shortened footnote|<code><nowiki>{{sfn}}</nowiki></code> or <code><nowiki>{{harvnb}}</nowiki></code>]] templates. (Note that templates should not be added without consensus to an article that already uses a consistent referencing style.) The short and full citations may be linked so that the reader can click on the short note to highlight the full citation. See the [[Template:harvard citation documentation|template documentation]] for details and solutions to common problems. For variations with and without templates, see [[/Further considerations#Wikilinks to full references|wikilinks to full references]]. For a set of realistic examples, see [[Wikipedia:Citing sources/Example edits for different methods#Shortened notes|these]]. This is how short citations look in the edit box: <blockquote style="color:#999; background:#F4F0EC; padding:1em; border:1px solid DarkSeaGreen;"> <tt> The sun is pretty big,<span style="color:black;">'''&lt;ref>'''<nowiki>Miller 2005</nowiki>, p. 1.'''&lt;/ref>'''</span> but the moon is not so big.<span style="color:black;">'''&lt;ref>'''<nowiki>Brown 2006</nowiki>, p. 2.'''&lt;/ref>'''</span> The sun is also quite hot.<span style="color:black;">'''&lt;ref>'''<nowiki>Miller 2005</nowiki>, p. 3.'''&lt;/ref>'''</span><br /><br /> <span style="color:#666;">&#61;= Notes ==</span><br /> <span style="color:black;">'''<nowiki>{{संदर्भयादी}}</nowiki>'''</span><br /><br /> <span style="color:#666;">&#61;= References ==</span><br /> <nowiki>*</nowiki><span style="color:black;">'''Brown, Rebecca (2006). "Size of the Moon," <nowiki>''Scientific American''</nowiki>, 51(78)'''</span>.<br /> <nowiki>*</nowiki><span style="color:black;">'''Miller, Edward (2005). <nowiki>''The Sun''.</nowiki> Academic Press'''</span>.</span> </tt> </blockquote> This is how they look in the article:{{anchor|refnote}} <blockquote style="background:white; padding:1em; border:1px solid #999;"><!--code for display--> The sun is pretty big,<sup id="nbFoot01b" class="reference">[[#noteFoot01b|[1]]]</sup> but the moon is not so big.<sup id="nbFoot02b" class="reference">[[#noteFoot02b|[2]]]</sup> The sun is also quite hot.<sup id="nbFoot03b" class="reference">[[#noteFoot03b|[3]]]</sup><br /><br /> <font size="3">Notes</font> ---- <div class="references-small"> <ol class="references"> <li id="noteFoot01b" >'''[[#nbFoot01b|^]]''' Miller 2005, p. 23.</li> <li id="noteFoot02b" >'''[[#nbFoot02b|^]]''' Brown 2006, p. 46.</li> <li id="noteFoot03b" >'''[[#nbFoot03b|^]]''' Miller 2005, p. 34.</li> </ol></div><br /> <font size="3">References</font> ---- * Brown, Rebecca (2006). "Size of the Moon", ''Scientific American'', 51(78). * Miller, Edward (2005). ''The Sun''. Academic Press. </blockquote> Shortened notes using titles rather than publication dates would look like this in the article: <blockquote style="background:white; padding:1em; border:1px solid #999;"><!--code for display--> <font size="3">Notes</font> ---- <div class="references-small"> <ol class="references"> <li id="noteFoot01b" >'''[[#nbFoot01b|^]]''' Miller, ''The Sun'', p. 23.</li> <li id="noteFoot02b" >'''[[#nbFoot02b|^]]''' Brown, "Size of the Moon", p. 46.</li> <li id="noteFoot03b" >'''[[#nbFoot03b|^]]''' Miller, ''The Sun'', p. 34.</li> </ol></div> </blockquote> ==== सूची परिभाषित संदर्भ==== {{See|Help:Footnotes#List-defined references|WP:LDR}} As of September 2009, the Cite.php extension was modified to support list-defined references. These can be implemented with the {{para|refs}} parameter to the {{tl|संदर्भयादी}} template, or by using a pair of HTML tags (<code><nowiki><references></nowiki></code> and <code><nowiki></references></nowiki></code>) in place of the <code><nowiki><references /></nowiki></code> tag. These reduce clutter within articles, by putting all the citation details in the section at the end where the footnotes are displayed. Defined references must be used within the body; unused references will show an error message. Non-list-defined references (ordinary footnote references enclosed with <nowiki><ref> and </ref></nowiki> tags) will display as normal along with list-defined ones. As with other citation formats, list-defined references should not be added to articles that already have a stable referencing system, unless there is consensus to do so. When in doubt, use the referencing system added by the first major contributor to use a consistent style. <!--Uses "References" for variety; any section title which tells the reader where to find the references is fine---> This is how it looks in the edit box::<!--i.e. construed to look similar when viewed on the saved page. If you're actually IN edit mode it'll look different with the tags such as <tt> and <nowiki> used to make the construction work--> <blockquote style="color:#999; background:#F4F0EC; padding:1em; border:1px solid DarkSeaGreen;"> <tt> The Sun is pretty big,<span style="color:black;">'''&lt;ref name="Miller2005p23" />'''</span> but the Moon is not so big.<span style="color:black;">'''&lt;ref name="Brown2006" />'''</span> The Sun is also quite hot.<span style="color:black;">'''&lt;ref name="Miller2005p34" />'''</span><br /><br /> <span style="color:#666;">&#61;=References==</span><br /> <span style="color:black;">'''<nowiki>{{संदर्भयादी|refs=</nowiki>'''<br /> '''<nowiki><ref name="Miller2005p23"></nowiki>'''Miller, Edward.<nowiki>''The Sun''.</nowiki> Academic Press, 2005, p. 23.'''<nowiki></ref></nowiki>'''<br /> '''<nowiki><ref name="Miller2005p34"></nowiki>'''Miller, Edward.<nowiki>''The Sun''.</nowiki> Academic Press, 2005, p. 34.'''<nowiki></ref></nowiki>'''<br /> '''<nowiki><ref name="Brown2006"></nowiki>'''Brown, Rebecca. "Size of the Moon," <nowiki>''Scientific American,''</nowiki> 51(78):46'''<nowiki></ref></nowiki>'''<br /> '''<nowiki>}}</nowiki>'''</span> </tt> </blockquote> This is how it looks in the article: <blockquote style="background:white; padding:1em; border:1px solid #999;"><!--Edit mode note: the example display code uses some raw html to avoid clashing with other/real references and notes on this page.--> The Sun is pretty big,<sup id="nbLDR01" class="reference">[[#noteLDR01|[1]]]</sup> but the Moon is not so big.<sup id="nbLDR02" class="reference">[[#noteLDR02|[2]]]</sup> The Sun is also quite hot.<sup id="nbLDR03" class="reference">[[#noteLDR03|[3]]]</sup> <br /><br /> <font size="3">References</font> ---- <ol class="references"> <li id="noteLDR01" >'''[[#nbLDR01|^]]''' Miller, Edward. ''The Sun''. Academic Press, 2005, p. 23.</li> <li id="noteLDR02" >'''[[#nbLDR02|^]]''' Brown, Rebecca. "Size of the Moon," ''Scientific American'', 51(78):46.</li> <li id="noteLDR03" >'''[[#nbLDR03|^]]''' Miller, Edward. ''The Sun''. Academic Press, 2005, p. 34.</li> </ol> </blockquote> === अन्वयरहित संदर्भीकरण === {{see|Wikipedia:Parenthetical referencing}} In parenthetical referencing, a short citation, such as (Smith 2010, p. 1), is added in parentheses (round brackets) just after the point it is supporting. Several forms of [[parenthetical referencing]] are used in Wikipedia, including author-date referencing ([[APA style]], [[Harvard style]], or [[The Chicago Manual of Style|Chicago style]]), and author-title or author-page referencing ([[The MLA Style Manual|MLA style]] or Chicago style). The full citation (Smith, John. ''Name of Book''. Cambridge University Press, 2010) is then added in alphabetical order, according to the authors' surnames, at the end of the article in a "References" section. The inline and full citation may be linked using a template (see [[WP:Parenthetical referencing#Linking inline and full citations|linking inline and full citations]]); as with other citation templates, these should not be added to articles without consensus. This is how it looks in the edit box: <blockquote style="color:#999; background:#F4F0EC; padding:1em; border:1px solid DarkSeaGreen;"> <tt> The Sun is pretty big <span style="color:black;">'''(Miller 2005, p. 1)'''</span>, but the Moon is not so big <span style="color:black;">'''(Brown 2006, p. 2)'''</span>. The Sun is also quite hot <span style="color:black;">'''(Miller 2005, p. 3)'''</span>.<br /> <span style="color:#666;">&#61;= References ==</span><br /> <nowiki>*</nowiki><span style="color:black;">'''Brown, R (2006). "Size of the Moon", <nowiki>''Scientific American''</nowiki>, 51(78)'''</span>.<br /> <nowiki>*</nowiki><span style="color:black;">'''Miller, E (2005). <nowiki>''The Sun''</nowiki>, Academic Press'''</span>.</span> </tt> </blockquote> This is how it looks in the article: <blockquote style="background:white; padding:1em; border:1px solid #999;"><!--code for display--> The Sun is pretty big (Miller 2005, p. 1), but the Moon is not so big (Brown 2006, p. 2). The Sun is also quite hot (Miller 2005, p. 3).<br /><br /> <font size="3">References</font> ---- * Brown, R (2006). "Size of the Moon", ''Scientific American'', 51(78). * Miller, E (2005). ''The Sun'', Academic Press. </blockquote> ===पाठ्यस्रोत एकात्मता=== {{shortcut|WP:INTEGRITY}} When using inline citations, it is important to maintain text-source integrity. The point of an inline citation is to allow readers and other editors to check that the material is sourced; that point is lost if the citation is not clearly placed. The distance between material and its source is a matter of editorial judgment, but adding text without placing its source clearly can lead to allegations of [[WP:NOR|original research]], violations of the [[WP:V|sourcing policy]], and even [[WP:PLAGFORM|plagiarism]]. Editors should exercise caution when rearranging or inserting material to ensure that text-source relationships are maintained. The following inline citation, for example, is not helpful, because the reader does not know whether each source supports the material; each source supports part of it; or just one source supports it with the others added as further reading: {{Quotation|{{cross}} [[Delia Smith]] is the UK's best-selling cookery writer.<ref>Smith, Jane. ''Popular Cooks''. Cambridge University Press, 2010, p. 1.</ref><ref>Jones, Paul. ''More popular Cooks''. Oxford University Press, 2010, p. 2.</ref><ref>Doe, John. ''Cooks Ahoy!''. Harvard University Press, 2010, p. 3.</ref><ref>Doe, Jane. ''Surely Not More Cooks''. Yale University Press, 2010, p. 4.</ref>}} Where you are using multiple sources for one sentence, consider bundling citations at the end of the sentence or paragraph with an explanation in the footnote regarding which source supports which point; see [[#Bundling citations|below]] for how to do that. === उल्लेखांची बांधणी === {{shortcut|WP:CITEBUNDLE|WP:Bundling}} {{see|Wikipedia:Citation overkill}} You can combine or "bundle" citations between one set of ref tags at the end of a sentence or paragraph, along with an explanation in the footnote for which source supports which part of the text. Citation bundling can be done with long or short footnotes, with or without citation templates. It has multiple benefits: :*it helps readers and other editors see at a glance which source supports which point, maintaining [[WP:INTEGRITY|text-source integrity]]; :*it avoids the visual clutter of multiple clickable footnotes inside a sentence or paragraph; :*it avoids the confusion of having multiple sources listed separately after sentences, with no indication of which source to check for each part of the text, such as this.<ref>Smith, Jane. ''Could this be the source?''. Cambridge University Press, 2010, p. 1.</ref><ref>Jones, Paul. ''Perhaps this is it''. Oxford University Press, 2010, p. 2.</ref><ref>Doe, John. ''Or it could be this one''. Harvard University Press, 2010, p. 3.</ref><ref>Doe, Jane. ''Just one more to check''. Yale University Press, 2010, p. 4.</ref> :*it makes it less likely that inline citations will be moved inadvertently when text is re-arranged, because the footnote states clearly which source supports which point. A simple example of citation bundling: <blockquote style="background:white; padding:1em; border:1px solid #999;"><!--code for display--> The sun is pretty big, but the moon is not so big. The sun is also quite hot.<sup id="nbFoot01a" class="reference">[[#noteFoot01a|[1]]]</sup> <br /><br /> <font size="3">Notes</font> ---- <ol class="references"> <li id="noteFoot01a" >'''[[#nbFoot01a|^]]''' For the sun's size, see Miller, Edward. ''The Sun''. Academic Press, 2005, p. 1. * For the moon's size, see Brown, Rebecca. "Size of the Moon," ''Scientific American'', 51(78):46. * For the sun's heat, see Smith, John. ''The Sun's Heat''. Academic Press, 2005, p. 2.</li> </ol> </blockquote> ==In-text attribution== {{Shortcut|WP:INTEXT}} '''In-text attribution''' is the attribution inside a sentence of material to its source, in addition to an [[WP:INCITE|inline citation]] after the sentence. In-text attribution should be used with [[direct speech]] (a source's words between quotation marks); [[indirect speech]] (a source's words without quotation marks); and close [[Paraphrase|paraphrasing]]. It can also be used when loosely summarizing a source's position in your own words. It avoids inadvertent plagiarism, and helps the reader see where a position is coming from. An inline citation should follow the attribution, usually at the end of the sentence or paragraph in question. For example: {{quotation|{{tick}} [[John Rawls]] argues that, to reach fair decisions, parties must consider matters as if behind a [[veil of ignorance]].<ref>Rawls, John. [http://books.google.com/books?id=kvpby7HtAe0C&pg=PA118 ''A Theory of Justice'']. Harvard University Press, 1971, p. 118ff.</ref>}} When using in-text attribution, make sure it doesn't lead to an inadvertent [[WP:UNDUE|neutrality]] violation. For example, the following implies parity between the sources, without making clear that the position of Dawkins is the majority view: {{quotation|{{cross}} [[Richard Dawkins]] argues that human beings evolved through [[natural selection]], but John Smith writes that we arrived here in pods from Mars.}} Neutrality issues apart, there are other ways in-text attribution can mislead. The sentence below suggests ''The New York Times'' has alone made this important discovery: {{quotation|{{cross}} According to ''The New York Times'', the sun will set in the west this evening.}} Simple facts such as this can have inline citations to reliable sources as an aid to the reader, but normally the text itself is best left as a plain statement without in-text attribution: {{quotation|{{tick}}By mass, oxygen is the third most abundant element in the universe after hydrogen and helium.<ref>Emsley, John. ''Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements''. Oxford University Press, 2001, p. 297.</ref>}} == स्रोतरहित लिखाण हाताळतांना == {{Shortcut|WP:NOCITE}} If an article is unreferenced you can tag it with the template {{tl|Unreferenced}}, so long as it is not nonsensical or a [[WP:BLP|biography of a living person]], in which case request admin assistance. :*If a claim is '''doubtful but not harmful''', use the {{tl|fact}} tag, which will add "citation needed," but remember to go back and remove the claim if no source is produced within a reasonable time. :* If a claim is '''doubtful and harmful''', remove it from the article. You may want to move it to the talk page and ask for a source, unless it is very harmful or absurd, in which case it should not be posted to the talk page either. Use your common sense. :*All unsourced and poorly sourced contentious material about living persons must be removed from articles and talk pages immediately. See [[Wikipedia:Biographies of living persons]] and [[Wikipedia:Libel]]. == काही सामान्य मार्गदर्शन == ===संदर्भ केव्हा आणि का द्यावेत=== * '''Cite sources when''' :*adding or restoring material that is [[WP:V|challenged or likely to be challenged]], :*[[WP:QUOTE|quoting]] someone, with or without quotation marks, or closely paraphasing a source, :*summarizing source material in your own words, in order to [[WP:PLAGFORM|give credit]] to the source of your ideas, :*[[Wikipedia:Uploading images|uploading an image]]. * '''Citing sources''' :*ensures that content can be [[WP:V|checked by any reader or editor]], which improves the [[reliability of Wikipedia|credibility of Wikipedia]], :*shows that your edit is [[WP:NOR|not original research]], [[WP:PLAGFORM|plagiarism]], or a [[WP:COPYVIO|copyright violation]], :*ensures that material about living persons complies with the [[WP:BLP|biography of living persons policy]], :*helps readers find [[WP:LINK|additional information]]. ===''आपण'' कुठे वाचले आहे ते सांगा=== <span id="SAYWHEREYOUGOTIT"></span> {{shortcut|WP:SAYWHEREYOUGOTIT|WP:CITE#SAYWHEREYOUGOTIT}} Don't cite a source unless you've seen it for yourself. Where you want to cite John Smith, but you've only read Paul Jones who cites Smith, write it like this (this formatting is just an example; there are several ways this can be written): {{वचन|Smith, John. ''Name of Book I Haven't Seen'', Cambridge University Press, 2009, p. 1, cited in Paul Jones (ed.). ''Name of Encyclopedia I Have Seen''. Oxford University Press, 2010, p. 2.}} If you first learned of John Smith's book because it was cited in Paul Jones' encyclopedia, but you then actually obtained and read John Smith's book, it is ''not'' necessary to give "credit" to any sources, search engines, library catalogs, etc., that led you to Smith's book. You may cite Smith's book directly and solely in that instance. For a source available in [[Hard copy|hardcopy]], [[microform]], and/or [[Online and offline|online]], omit, in most cases, which one you read. While it is useful to cite author, title, edition (1st, 2d, etc.), and similar information, it generally is not important to cite a database such as [[ProQuest]], [[EBSCO Publishing|EbscoHost]], or [[JSTOR|JStor]] (see the [[list of academic databases and search engines]]) or to link to such a database requiring a subscription or a third party's login. The basic bibliographic information you provide should be enough to search for the source in any of these databases that have the source. Don't add a URL that has a part of a password embedded in the URL. However, you may provide the [[Wikipedia:Digital Object Identifier|DOI]], [[Wikipedia:ISBN|ISBN]], or another uniform identifier, if available. If the publisher offers a link to the source or its abstract that does not require a payment or a third party's login for access, you may provide the URL for that link. And if the source exists only online, give the link even if access is restricted. ===इंग्लिश व्यतिरिक्त स्रोत === {{main|Wikipedia:Verifiability#Non-English sources}} Because this is the English Wikipedia, English-language sources should be used in preference to non-English language sources of equal caliber and content, though the latter are allowed where appropriate. When quoting a source in a different language, please provide both the original-language quotation and an English translation, in the text, in a footnote, or on the talk page as appropriate, so long as the quotation is not so lengthy that it would violate [[WP:COPYRIGHT|copyright]]. ===अमराठी स्रोत=== ===सोयीचे दुवे=== {{main|Wikipedia:Copyrights#Linking to copyrighted works}} A ''convenience link'' is a link to a copy of your source on a webpage provided by someone other than the original publisher or author. For example, a copy of a newspaper article no longer available on the newspaper's website may be hosted elsewhere. When offering convenience links, it is important to be reasonably certain that the convenience copy is a true copy of the original, without any changes or inappropriate commentary, and that it does not infringe the original publisher's copyright. Accuracy can be assumed when the hosting website appears reliable. Where several sites host a copy of the material, the site selected as the convenience link should be the one whose general content appears most in line with [[Wikipedia:Neutral point of view]] and [[Wikipedia:Verifiability]]. ===बहुमाध्यमे=== Multimedia material should be referenced just like article text. Citations for a media file should appear on its [[Help:File page|file page]]. Image [[Wikipedia:Caption|captions]] should be referenced as appropriate just like any other part of the article. If an [[:Category:Infobox templates|infobox]] or [[Help:Table|table]] contains text that needs citing, but the box or table cannot incorporate an inline citation, the citation should appear in a caption or other text that discusses the material. A citation is not needed for descriptions such as [[Wikipedia:Alternative text for images|alt text]] that are verifiable directly from the image itself. Material that identifies a source (e.g., the caption "''[[Belshazzar's Feast (Rembrandt)|Belshazzar's Feast]]'' (1635)" for ''[[:File:Rembrandt-Belsazar.jpg]]'') is considered attribution and normally does not need further citation. ===Avoid scrolling lists{{anchor|Scrolling lists}}=== {{Shortcut|WP:ASL}} Scrolling lists, or lists of citations appearing within a [[scroll box]], should never be used because of issues with readability, [[Wikipedia:Accessibility|accessibility]], printing, and [[Wikipedia:Mirrors and forks|site mirroring]]. Additionally, it cannot be guaranteed that such lists will display properly in all web browsers. See [[Wikipedia talk:Citing sources/Archive 18#Scrolling Reference Lists: Formal Policy Discussion|this July 2007 discussion]] for more detail. ===सामान्य संदर्भ=== A general reference is a citation to a reliable source that supports content, but is not displayed as an inline citation. General references are usually listed at the end of the article in a References section. They may be found in underdeveloped articles, especially when all article content is supported by a single source. The disadvantage of using general references is that text-source integrity is lost, unless the article is very short. The sourcing policy, [[WP:V|Verifiability]], requires inline citations for all quotations, and for anything challenged or likely to be challenged. A general reference looks like this in the edit box: <blockquote style="color:#999; background:#F4F0EC; padding:1em; border:1px solid DarkSeaGreen;"> <tt> The Sun is pretty big, but the Moon is not so big. The Sun is also quite hot.<br /><br /> <span style="color:#666;">&#61;= References ==</span><br /> <nowiki>*</nowiki><span style="color:black;">'''Brown, R (2006). "Size of the Moon", <nowiki>''Scientific American''</nowiki>, 51(78)'''</span>.<br /> <nowiki>*</nowiki><span style="color:black;">'''Miller, E (2005). <nowiki>''The Sun''</nowiki>, Academic Press'''</span>.</span> </tt> </blockquote> This is how it looks in the article: <blockquote style="background:white; padding:1em; border:1px solid #999;"><!--code for display--> The Sun is pretty big, but the Moon is not so big. The Sun is also quite hot.<br /><br /> <font size="3">References</font> ---- * Brown, R (2006). "Size of the Moon", ''Scientific American'', 51(78). * Miller, E (2005). ''The Sun'', Academic Press. </blockquote> === अंतःस्थापित दुवे=== {{see|Wikipedia:Embedded citations}} Embedded links to external websites should not be used as a form of inline citation, because they are highly susceptible to [[WP:Linkrot|linkrot]]. Wikipedia allowed this in its early years—for example by adding a link after a sentence, like this <nowiki>[http://media.guardian.co.uk/site/story/0,14173,1601858,00.html]</nowiki>, which looks like this. [http://media.guardian.co.uk/site/story/0,14173,1601858,00.html] This is no longer recommended. Raw links are not recommended in lieu of properly written out citations, even if placed between ref tags, like this <code><nowiki><ref>[http://media.guardian.co.uk/site/story/0,14173,1601858,00.html]</ref></nowiki></code>. Embedded links should never be used to place [[WP:EL|external links]] in the body of an article, like this: "[http://apple.com Apple, Inc.] announced their latest product..." === पुढील वाचन/बाह्य दुवे=== {{main|Wikipedia:Manual of Style (layout)#Further reading|Wikipedia:External links}} "Further reading" or "External links" are used as section headings for books, articles, and websites related to the topic that have not been used as sources. == कोणती माहिती समाविष्ट करावी {{anchor|Putting together the citation}}== <span id="HOW"></span> {{shortcut|WP:CITE#HOW|WP:CITEHOW}} {{anchor|Citation styles}} === संदर्भांची शैली व सुसंगती=== {{see also|Citation|APA style|MLA style|The Chicago Manual of Style|Author-date referencing|Vancouver system|Bluebook|Wikipedia:Citing sources/example style}} There are a number of citation styles. See [[Wikipedia:Citing sources/example style|here]] for some examples. They all include the same information, but vary in punctuation and the order of the author's name, publication date, title, and page numbers. === शैली बदल=== {{shortcut|WP:CITEVAR}} All of the citations within each Wikipedia article should follow a consistent style. The citation style chosen for one article does not have to match the citation style chosen for another article, but within each article, the style used should be consistent. If the article you are editing is already using a particular citation style, you should follow that style. Do not change the citation style used in an article merely for personal preference or cosmetic reasons. If you think the existing citation system is inappropriate for the specific needs of the article, gain consensus for a change on the talk page before changing it. As with issues of [[WP:ENGVAR|spelling differences]], if there is disagreement about which style is best, defer to the style used by the first major contributor. If you are the first major contributor to an article, you may choose whichever style you think best for the article. ;To be avoided unless there is consensus * Switching between major citation styles, e.g., switching between [[WP:PAREN|parenthetical]] and [[WP:FOOT|<nowiki><ref></nowiki> tags]] or between the style preferred by one academic discipline vs. another * Changing the section heading to or from ==References==, ==Notes==, etc. * Adding citation templates to an article that already uses one of the citation formats listed in this guideline ;Generally considered to be helpful improvements * Replacing bare URLs with full bibliographic citations: an improvement because it provides more information to the reader and fights [[WP:Linkrot|linkrot]]. * Replacing some or all general references with inline citations: an improvement because it provides more information to the reader and helps maintain text-source integrity. *Imposing one style on an article with incompatible citation styles (e.g., some of the citations in footnotes and others as parenthetical references): an improvement because it makes the formatting consistent. === उदाहरणे=== ====पुस्तके ==== Citations for books typically include: * name of the author(s) * title of the book in italics * volume when appropriate * city of publication is optional * name of the publisher * year of publication * chapter or page number(s) where appropriate * [[WP:ISBN|ISBN]] where available :Citations for individually authored chapters in books typically include: :*name of author :*the title of the chapter :*name of the book's editor :*name of book and other details as above :*the chapter number or page numbers for the chapter are optional ==== पत्रिकेतील लेख ==== Citations for journal articles typically inc''तिरपी मुद्राक्षरे''lude: * name of the author(s) * year and sometimes month of publication * title of the article within quotation marks * name of the journal in italics * volume number, issue number, and page numbers (article numbers in some electronic journals) * [[WP:DOI|DOI]] and/or other [[List_of_academic_databases_and_search_engines|identifiers]] where available ==== वर्तमानपत्रातील लेख ==== Citations for newspaper articles typically include: * name of the newspaper in italics * date of publication * [[byline]] (author's name), if any * title of the article within quotation marks * city of publication, if not included in name of newspaper * page number(s) are optional ==== संकेतस्थळांची पाने==== Citations for World Wide Web pages typically include: * name of the author(s) * title of the article within quotation marks * name of the website * date of publication * page number(s) (if applicable) * the date you retrieved it (required if the publication date is unknown) ===Identifying parts of a source=== {{shortcut|WP:Page numbers}} When citing lengthy sources, you should identify which part of a source is being cited. For example, in the case of a book, specify the page number(s). Page numbers are not required for a reference to the book as a whole. When you specify a page number, it is helpful to specify the version (date and edition for books) of the source because the layout, pagination, length, etc. can change between editions. === दुवे व ओळख क्र.=== A citation ideally includes a link or ID number to help editors locate the source. If you have a URL (webpage) link, you can add it to the title part of the citation, so that when you add the citation to Wikipedia the URL becomes hidden and the title becomes clickable. To do this, enclose the URL and the title in square brackets—the URL first, then a space, then the title. For example: <blockquote><code><nowiki>Carr A, Ory D (2006). [http://dx.doi.org/10.1371/journal.pmed.0030496 Does HIV cause cardiovascular disease?] ''PLoS Medicine'', 3(11):e496.</nowiki></code></blockquote> For web-only sources with no publication date you should include a "Retrieved" date instead, in case the webpage changes in the future. For example: {{xt|Retrieved 2008-07-15.}} You can also add an ID number to the end of a citation. The ID number might be an [[ISBN]] for a book, a [[Digital object identifier|DOI]] (Digital Object Identifier) for an article, or any of several ID numbers that are specific to particular article databases, such as a PMID number for articles on [[PubMed]]. It may be possible to format these so that they are automatically activated and become clickable when added to Wikipedia, for example by typing ISBN (or PMID) following by a space followed by the ID number. If your source is not available online, it should be available in reputable libraries, archives, or collections. If a citation without an external link is challenged as unavailable, any of the following is sufficient to show the material to be reasonably available (though not necessarily [[Wikipedia:Verifiability#Reliable sources|reliable]]): providing an [[ISBN]] or [[OCLC]] number; linking to an established Wikipedia article about the source (the work, its author, or its publisher); or directly quoting the material on the talk page, [[WP:COPYVIO|briefly]] and in context. == उल्लेख साचे आणि साधने== {{shortcut|WP:CITECONSENSUS}} {{see|विपी:संदर्भ साचे|विपी:संदर्भ साधने}} :''For a comparison of citations using templates with citations written freehand, see [[Wikipedia:Citing sources/Example edits for different methods#Footnotes|Wikipedia:Citing sources/Example edits for different methods]].'' [[WP:Citation templates|Citation templates]] are used to format citations in a consistent way. The use of citation templates is neither encouraged nor discouraged. Templates may be used or removed at the discretion of individual editors, subject to agreement with other editors on the article. Because templates can be contentious, '''editors should not change an article with a distinctive citation format to another without gaining consensus.''' Where no agreement can be reached, defer to the style used by the first major contributor. === मेटाडाटा=== Citations may be accompanied by metadata, though it is not mandatory. Most citation templates on Wikipedia use the [[COinS]] microformat. Metadata such as this allow browser plugins and other automated software to make citation data accessible to the user, for instance by providing links to their library's online copies of the cited works. In articles that format citations manually, metadata may be added manually in a span, according to the [http://ocoins.info/ COinS specification]; or the templates [[Template:Citation metadata]] or [[Template:COinS]] can be used. ===Citation processing tools=== * [[Template:Citation/core]] – a core template used by other citation templates * [[User:Citation bot]] (formerly DOI bot) – a bot that automatically fixes common errors in individual citations, and adds missing fields * [[User:CitationTool]] – a tool for finding article-level citation errors and fixing them. Not currently functional. * [http://toolserver.org/~dispenser/view/Reflinks Reflinks] adds titles to bare references and other cleanup ===Programming tools=== * [[Wikipedia:Wikicite|Wikicite]] is a free program that helps editors to create citations for their Wikipedia contributions using [[Wikipedia:citation templates|citation templates]]. It is written in [[Visual Basic .NET]], making it suitable only for users with the [[.NET Framework]] installed on Windows, or, for other platforms, the [[Mono (software)|Mono]] alternative framework. Wikicite and its source code is freely available; see the [[Wikipedia:Wikicite|developer's page]] for further details. ** [[User:Nacimota/Wikicite+|Wikicite+]] is a program based on the original [[Wikipedia:Wikicite|Wikicite]] source code. It features extra validation, bug fixes, additional cite templates (such as cite episode) as well as tools for stub sorting and more. It is also available for free under the Apache License 2.0 and is open source. * [[User:Richiez]] has tools to automatically handle citations for a whole article at a time. Converts occurrences of <nowiki>{{pmid XXXX}}</nowiki> or <nowiki>{{isbn XXXX}}</nowiki> to properly formatted footnote or Harvard-style references. Written in [[Ruby (programming language)|ruby]] and requires a working installation with basic libraries. * [http://lindenb.googlecode.com/svn/trunk/src/xsl/pubmed2wiki.xsl pubmed2wiki.xsl] an [[Extensible Stylesheet Language|XSL]] stylesheet transforming the XML output of [[PubMed]] to Wikipedia refs. * [http://reftag.appspot.com/ RefTag] by [[user talk:Apoc2400#Wikipedia citation tool for Google Books|Apoc2400]] creates a prefilled {{tl|cite book}} template with various options from a Google Books URL. The page provides a bookmarklet for single-click transfer. * [http://sourceforge.net/projects/wikiciter/ wikiciter] web interface, does google books, pdf files, beta. ===Citation export tools=== You can insert a link beside each citation in Wikipedia, allowing you to export the citation to a reference manager, such as [[EndNote]]. Just copy this code: <syntaxhighlight lang="javascript"> importScript("User:Smith609/endnote.js"); </syntaxhighlight> to the end of [[Special:MyPage/monobook.js]]. Then, '''save the page and [[Wikipedia:Bypass your cache|bypass your browser's cache]]'''. == मृत दुव्यांना टाळणे व दुरुस्त करणे (Preventing and repairing dead links){{anchor|Dead links}}== {{see also|Wikipedia:Link rot}} {{Shortcut|WP:DEADREF}} To help prevent [[Wikipedia:Dead external links|dead links]], persistent identifiers are available for some sources. Some journal articles have a [[digital object identifier]] (DOI); some online newspapers and blogs, and also Wikipedia, have [[permalink]]s that are stable. When permanent links aren't available, consider archiving the referenced document when writing the article; on-demand web archiving services such as [[WebCite]] (http://www.webcitation.org) are fairly easy to use (see [[Wikipedia:Citing sources/Further considerations#Pre-emptive archiving|pre-emptive archiving]]). Dead links should be repaired or replaced if possible. # '''Confirm status''': First, check the link to confirm that it is dead and not temporarily down. Search the website to see whether it has been rearranged. # '''Check for web archives''': Several archive services exist; add one of these URLs if available: #* The [[Internet Archive]] and [[WebCite]] have billions of archived webpages. See [[Wikipedia:Using the Wayback Machine]] and [[Wikipedia:Using WebCite]]. #* The UK Government Web Archive (http://www.nationalarchives.gov.uk/webarchive/) preserves 1500 UK central government websites. <div style="margin-left:-1.4em;">''Note:'' Most archives currently operate with a delay of ~18 months before a link is made public. As a result, editors should wait ~24 months after the link is first tagged as dead before declaring that no web archive exists. Dead URLs to reliable sources should normally be tagged with <code>{{Tlx|dead link|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}</code>, so that you can estimate how long the link has been dead.</div> # '''Remove convenience links''': If the material was published on paper (e.g., academic journal, newspaper article, magazine, book), then the URL is not necessary. Simply remove it. # '''Find a replacement source''': Search the web for quoted text or the article title. Consider contacting the website/person that originally published the reference and asking them to republish it. Ask other editors for help finding the reference somewhere else. Find a different source that says essentially the same thing as the reference in question. # '''Remove hopelessly lost web-only sources''': If the source material does not exist offline, ''and'' if there is no archived version of the webpage (be sure to wait ~24 months), ''and'' if you are unable to find another copy of the material, then the dead citation should be removed and the material it supports should be regarded as unverifiable. If it is material that is [[WP:MINREF|specifically required by policy to have an inline citation]], then please consider tagging it with {{tlx|citation needed}}. It may be helpful to future editors if you move the citation to the talk page with an explanation. --> == हेही पहा == {{commonscat|Citation needed}} ;How to cite * [[Wikipedia:Verification methods]] – listing examples of the most common ways that citations are used in Wikipedia articles. * [[Wikipedia:Citing sources/example style]] – listing examples of [[#HOW|full citations]] using APA and Harvard referencing techniques. * [[Wikipedia:Citing sources/Example edits for different methods]] – showing comparative edit mode representations for different citation methods and techniques. * [[Wikipedia:Citing sources/Further considerations]] – information of additional interest. * [[Wikipedia:Citation templates]] – a full listing of various styles for citing all sorts of materials. * [[Wikipedia:External links]] – for information about the ''External links'' appendix * [[Wikipedia:Improving referencing efforts]] * [[Wikipedia:Inline citation]] * [[Wikipedia:Layout#Further reading]] – for information about the ''Further reading'' appendix * [[Wikipedia:List of sources]] * [[Wikipedia:Referencing for beginners]] – a simple practical guide to getting started. * [[Wikipedia:Scientific citation guidelines]] – guidelines for dealing with scientific and mathematical articles. ;Citation problems * [[:Template:Citations missing]] – template to add where citations are needed * [[Wikipedia:A suggested improvement 0001]] * [[Wikipedia:Linkrot]] – guide to preventing [[link rot]] * [[Wikipedia:Citation needed]] – explanation of ''citation needed'' template * [[Wikipedia:Copyright problems]] – in case of text that has been copied verbatim inappropriately. * [[Wikipedia:WikiProject Citation cleanup]] – a group of people devoted to cleaning citations * [[Wikipedia:Bombardment]] – an essay regarding the overuse of citations * [[Wikipedia:Citation overkill]] – why too many citations on one fact can be a bad thing * [[Wikipedia:Video links]] – an essay discussing the use of citations linking to YouTube and other user-submitted video sites * [[Wikipedia:You don't need to cite that the sky is blue]] ''Other'' * [[Comparison of reference management software]] – side-by-side comparison of various [[Reference management software]] </div> == टिपणी (Notes)== {{संदर्भयादी|2}} == संदर्भ (References)== {{Refbegin|2}} * Concordia Libraries (Concordia University). [http://library.concordia.ca/help/howto/citations.html Citation and Style Guides]. * Ritter, R. (2002). ''The Oxford Style Manual''. Oxford University Press. ISBN 0198605641 * The Writers' Workshop, Center for Writing Studies. [http://web.archive.org/web/20070206163440/http://www.english.uiuc.edu/cws/wworkshop/writer_resources/citation_styles/apa/apa.htm "Citation Styles Handbook: APA"], University of Illinois. * The Writers' Workshop, Center for Writing Studies. [http://web.archive.org/web/20070208034206/http://www.english.uiuc.edu/cws/wworkshop/writer_resources/citation_styles/mla/mla.htm "Citation Styles Handbook: MLA"], University of Illinois. * University of Chicago Press. (2003). ''[[The Chicago Manual of Style]]'', 15th edition. ISBN 0-226-10403-6 {{Refend}} == अतिरिक्त वाचनासाठी (Further reading)== {{Refbegin|2}} * [http://webster.commnet.edu/mla/practical_guide.shtml A writer's practical guide to MLA documentation] * [http://www.liunet.edu/cwis/cwp/library/workshop/citama.htm AMA Citation Style] * [http://www.wisc.edu/writing/Handbook/DocChiWorksCited.html Chicago/Turabian Documentation] * {{PDFlink|[http://library.concordia.ca/help/howto/turabian.pdf Citation Guide - Turabian]}} * [http://bailiwick.lib.uiowa.edu/journalism/cite.html Guide to Citation Style Guides] * [http://www.nlm.nih.gov/bsd/uniform_requirements.html Uniform Requirements for Manuscripts Submitted to Biomedical Journals] * [http://pubs.acs.org/books/references.shtml American Chemical Society reference style guidelines] * [http://citationmachine.net/ Citation Machine] {{Refend}} [[वर्ग:विकिपीडिया साहाय्य]] [[वर्ग:विकिपीडिया संदर्भ]] [[वर्ग:इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे]] [[af:Wikipedia:Haal bronne aan]] [[ar:ويكيبيديا:الاستشهاد بمصادر]] [[be-x-old:Вікіпэдыя:Спасылкі на крыніцы]] [[bg:Уикипедия:Цитирайте източниците си]] [[ca:Viquipèdia:Citau les fonts]] [[da:Wikipedia:Kildeangivelser]] [[de:Wikipedia:Quellenangaben]] [[et:Vikipeedia:Viitamine]] [[el:Βικιπαίδεια:Παράθεση πηγών]] [[es:Wikipedia:Referencias]] [[eo:Vikipedio:Citi fontojn]] [[fa:ویکی‌پدیا:شیوه ارجاع به منابع]] [[fr:Wikipédia:Citez vos sources]] [[ko:위키백과:출처 밝히기]] [[hr:Wikipedija:Navođenje izvora]] [[id:Wikipedia:Kutip sumber tulisan]] [[it:Wikipedia:Cita le fonti]] [[he:ויקיפדיה:ביבליוגרפיה]] [[ka:ვიკიპედია:ლიტერატურის მითითება]] [[la:Vicipaedia:Bibliographica]] [[lt:Wikipedia:Šaltinių citavimas]] [[hu:Wikipédia:Idézd forrásaidat!]] [[mk:Википедија:Цитирање на извори]] [[ms:Wikipedia:Sumber petikan]] [[nl:Wikipedia:Bronvermelding]] [[ja:Wikipedia:出典を明記する]] [[no:Wikipedia:Bruk av kilder]] [[pl:Wikipedia:Podawanie źródeł informacji]] [[pt:Wikipedia:Cite as fontes]] [[ro:Wikipedia:Citarea surselor]] [[ru:Википедия:Ссылки на источники]] [[sq:Ndihmë:Burimi i informacionit]] [[sl:Wikipedija:Navajanje virov]] [[ckb:ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە]] [[sr:Википедија:Навођење извора]] [[su:Wikipedia:Cutat rujukan]] [[fi:Ohje:Merkitse lähteet]] [[sv:Wikipedia:Källhänvisningar]] [[ta:விக்கிப்பீடியா:மேற்கோள் சுட்டுதல்]] [[te:Wikipedia:మూలాలు]] [[th:วิธีใช้:การอ้างอิงแหล่งที่มา]] [[tr:Vikipedi:Kaynak gösterme]] [[uk:Вікіпедія:Посилання на джерела]] [[vi:Wikipedia:Chú thích nguồn gốc]] [[yi:װיקיפּעדיע:צייגט מקורות]] [[zh-yue:Wikipedia:根據]] [[zh:Wikipedia:列明来源]] o4krhy39jevghpavv8v8w1572ej6rkl 0 99127 2686594 2631824 2026-05-29T06:33:55Z अभय नातू 206 भाषांतर 2686594 wikitext text/x-wiki '''आशिया खंडातील''' महत्त्वाच्या '''नद्या''' खालीलप्रमाणे आहेत. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; background-color: #f2f2f2;" |- ! नदी ! देश ! उगमस्थान ! शेवट (संगम/मुख) ! महत्त्वाच्या नोंदी |- | [[अमू दर्या]] | [[अफगाणिस्तान]], [[तुर्कमेनिस्तान]], [[उझबेकिस्तान]] | पामीर पर्वत | [[अरल समुद्र]] | मध्य आशियातील प्रमुख नदी. |- | [[आमूर नदी|आमूर]] | [[चीन]], [[रशिया]] | शिलका आणि अर्गुन नदीचा संगम | [[ओखोट्स्कचा समुद्र]] | रशिया आणि चीनची नैसर्गिक सीमा. |- | [[ब्रह्मपुत्र नदी]] | [[चीन]], [[भारत]], [[बांगलादेश]] | मानसरोवर (कैलास पर्वत) | [[बंगालचा उपसागर]] | जगातील सर्वात मोठ्या नद्यांपैकी एक. |- | [[गंगा नदी]] | [[भारत]], [[बांगलादेश]] | गंगोत्री हिमनद | [[बंगालचा उपसागर]] | हिंदू धर्मात अत्यंत पवित्र मानली जाते. |- | [[गोदावरी नदी]] | [[भारत]] | त्र्यंबकेश्वर | [[बंगालचा उपसागर]] | दक्षिण भारताची 'गंगा' म्हणून ओळखली जाते. |- | [[सिंधु नदी]] | [[चीन]], [[भारत]], [[पाकिस्तान]] | मानसरोवर जवळ | [[अरबी समुद्र]] | सिंधू संस्कृतीचे उगमस्थान. |- | [[कावेरी नदी]] | [[भारत]] | ब्रह्मगिरी डोंगर | [[बंगालचा उपसागर]] | दक्षिण भारतातील महत्त्वाची जलसिंचन नदी. |- | [[कृष्णा नदी]] | [[भारत]] | महाबळेश्वर | [[बंगालचा उपसागर]] | महाराष्ट्रातील महत्त्वाची नदी. |- | [[नर्मदा नदी]] | [[भारत]] | अमरकंटक | [[अरबी समुद्र]] | विंध्य आणि सातपुडा पर्वतांच्या मधून वाहते. |- | [[यमुना नदी]] | [[भारत]] | यमुनोत्री | [[गंगा नदी]] | गंगेची प्रमुख उपनदी. |- | [[यांगत्झे नदी]] | [[चीन]] | तिबेटचे पठार | [[पूर्व चिनी समुद्र]] | आशियातील सर्वात लांब नदी. |- | [[पिवळी नदी|पिवळी नदी (ह्वांग हो)]] | [[चीन]] | बायन हार पर्वत | [[पिवळा समुद्र]] | चीनच्या संस्कृतीचा उदय. |} [[वर्ग:नद्या]] [[वर्ग:आशियाचा भूगोल]] qzgouj1k7sfn9ono6gkyoc53ptsoop6 2686595 2686594 2026-05-29T06:36:05Z अभय नातू 206 माहिती 2686595 wikitext text/x-wiki '''आशिया खंडातील''' महत्त्वाच्या '''नद्या''' खालीलप्रमाणे आहेत. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; background-color: #f8f9fa; border: 1px solid #a2a9b1;" |- ! नदी ! देश ! उगमस्थान ! शेवट ! महत्त्वाच्या नोंदी |- | [[अमू दर्या]] | [[अफगाणिस्तान]], [[तुर्कमेनिस्तान]], [[उझबेकिस्तान]] | पामीर पर्वत | [[अरल समुद्र]] | |- | [[आमूर नदी|आमूर]] | [[चीन]], [[रशिया]] | शिलका आणि अर्गुन नदीचा संगम | [[ओखोट्स्कचा समुद्र]] | |- | [[अंगारा नदी]] | [[रशिया]] | बैकल सरोवर | [[येनिसे नदी]] | |- | [[अर्गुन नदी]] | [[चीन]], [[रशिया]] | ग्रेटर खिंगन पर्वत | [[आमूर नदी]] | |- | [[अराक्स नदी]] | [[तुर्किये]], [[आर्मेनिया]], [[अझरबैजान]], [[इराण]] | बिंगोल पर्वत | [[कुरा नदी]] | |- | [[इरावती नदी]] | [[म्यानमार]] | माली आणि नमै नद्यांचा संगम | [[आंदमान समुद्र]] | |- | [[बुरीगंगा नदी]] | [[बांगलादेश]] | धलेश्वरी नदी | [[धलेश्वरी नदी]] | ढाका शहरातून वाहते |- | [[बुयुक मेंडेरेस नदी]] | [[तुर्किये]] | दिनाझर | [[एजियन समुद्र]] | |- | [[ब्रह्मपुत्र नदी]] | [[चीन]], [[भारत]], [[बांगलादेश]] | मानसरोवर | [[बंगालचा उपसागर]] | |- | [[कागायान नदी]] | [[फिलिपीन्स]] | काराबालो पर्वत | [[फिलिपाइन समुद्र]] | फिलिपीन्सची सर्वात लांब नदी |- | [[चाओ फ्राया]] | [[थायलंड]] | पिंग आणि नांग नद्यांचा संगम | [[थायलंडचा अखात]] | |- | [[युफ्रेतिस नदी]] | [[तुर्किये]], [[सिरीया]], [[इराक]] | कारासू आणि मूरत नद्यांचा संगम | [[शत्त अल-अरब]] | |- | [[गंगा नदी]] | [[भारत]], [[बांगलादेश]] | गंगोत्री | [[बंगालचा उपसागर]] | |- | [[घग्गर नदी]] | [[भारत]] | शिवालिक पर्वत | वाळवंटात लुप्त होते | प्राचीन सरस्वती नदीशी संबंधित मानली जाते |- | [[गाटोन नदी]] | [[इस्रायेल]] | माउंट मेरोन | [[भूमध्य समुद्र]] | |- | [[गोदावरी नदी]] | [[भारत]] | त्र्यंबकेश्वर | [[बंगालचा उपसागर]] | दक्षिण गंगा म्हणून ओळखली जाते |- | [[है नदी]] | [[चीन]] | अनेक उपनद्या | [[पिवळा समुद्र]] | |- | [[हान नदी]] | [[दक्षिण कोरिया]] | ताएबाएक पर्वत | [[पिवळा समुद्र]] | सोल शहरातून वाहते |- | [[हरी नदी (अफगाणिस्तान)|हरी नदी]] | [[अफगाणिस्तान]], [[तुर्कमेनिस्तान]] | कोह-ए-बाबा पर्वत | तेजेन ओएसिस | |- | [[हेलमांड नदी]] | [[अफगाणिस्तान]], [[इराण]] | हिंदू कुश पर्वत | हॅमून-ए-हेलमांड | |- | [[ह्वाई नदी]] | [[चीन]] | टोंगबाई पर्वत | [[यांगत्झे नदी]] | |- | [[ह्वांगपु नदी]] | [[चीन]] | ताइहू सरोवर | [[यांगत्झे नदी]] | शांघाय शहरातून वाहते |- | [[सिंधु नदी]] | [[चीन]], [[भारत]], [[पाकिस्तान]] | मानसरोवर | [[अरबी समुद्र]] | |- | [[इर्तिश नदी]] | [[चीन]], [[कझाकस्तान]], [[रशिया]] | अल्ताई पर्वत | [[ओब नदी]] | |- | [[जमुना नदी]] | [[बांगलादेश]] | ब्रह्मपुत्र नदीची शाखा | [[पद्मा नदी]] | |- | [[जॉर्डन नदी]] | [[इस्रायेल]], [[जॉर्डन]], [[सिरीया]], [[पॅलेस्टाईन]] | माउंट हर्मोन | [[मृत समुद्र]] | |- | [[कापुआस नदी]] | [[इंडोनेशिया]] | मुलर पर्वत | [[दक्षिण चिनी समुद्र]] | इंडोनेशियातील सर्वात लांब नदी |- | [[काराकाश नदी]] | [[चीन]] | कुनलुन पर्वत | खोतान नदी | टकला मकान वाळवंटातून वाहते |- | [[कारताश नदी]] | [[चीन]] | कुनलुन पर्वत | खोतान नदी | |- | [[कर्णफुली नदी]] | [[भारत]], [[बांगलादेश]] | मिझोराम | [[बंगालचा उपसागर]] | |- | [[कारून नदी]] | [[इराण]] | झाग्रोस पर्वत | [[शत्त अल-अरब]] | |- | [[कावेरी नदी]] | [[भारत]] | ब्रह्मगिरी (तालकावेरी) | [[बंगालचा उपसागर]] | |- | [[खाबुर नदी]] | [[तुर्किये]], [[सिरीया]] | तुर्किये | [[युफ्रेतिस नदी]] | |- | [[किशोन नदी]] | [[इस्रायेल]] | माउंट गिल्बोआ | [[भूमध्य समुद्र]] | |- | [[किझिलिर्माक|हॅलिस नदी]] | [[तुर्किये]] | सिवास | [[कृष्ण समुद्र]] | तुर्कियेतील सर्वात लांब नदी |- | [[कृष्णा नदी]] | [[भारत]] | महाबळेश्वर | [[बंगालचा उपसागर]] | |- | [[कोलिमा नदी]] | [[रशिया]] | खबार्द पर्वत | [[पूर्व सायबेरियन समुद्र]] | |- | [[कुचुक मेंडेरेस]] | [[तुर्किये]] | बझदाग पर्वत | [[एजियन समुद्र]] | |- | [[लेना नदी]] | [[रशिया]] | बैकल पर्वत | [[लाप्टेव समुद्र]] | |- | [[लिशुई नदी]] | [[चीन]] | हुनान | [[यांगत्झे नदी]] | |- | [[लियाओ नदी]] | [[चीन]] | मंगोलिया | [[बोहाई अखात]] | |- | [[मे साई नदी]] | [[म्यानमार]], [[थायलंड]] | म्यानमार | [[रुओक नदी]] | |- | [[मारीकिना नदी]] | [[फिलिपीन्स]] | सिएरा माद्रे | [[पासिंग नदी]] | |- | [[मेघना नदी]] | [[बांगलादेश]] | सुरमा आणि कुशियारा नद्यांचा संगम | [[बंगालचा उपसागर]] | |- | [[मेकाँग नदी]] | [[चीन]], [[लाओस]], [[म्यानमार]], [[थायलंड]], [[व्हियेतनाम]], [[कंबोडिया]] | तिबेटचे पठार | [[दक्षिण चिनी समुद्र]] | आग्नेय आशियातील सर्वात लांब नदी |- | [[मिंदानाओ नदी]] | [[फिलिपीन्स]] | बुकिडनॉन | [[इलाना अखात]] | |- | [[नाफ नदी]] | [[म्यानमार]], [[बांगलादेश]] | आराकान पर्वत | [[बंगालचा उपसागर]] | |- | [[नर्मदा नदी]] | [[भारत]] | अमरकंटक | [[अरबी समुद्र]] | |- | [[नाकदोंग नदी]] | [[दक्षिण कोरिया]] | ताएबाएक पर्वत | [[कोरिया सामुद्रधुनी]] | दक्षिण कोरियातील सर्वात लांब नदी |- | [[ओब नदी]] | [[रशिया]] | बिया आणि कातुन नद्यांचा संगम | [[आर्क्टिक महासागर]] | |- | [[ओम नदी]] | [[रशिया]] | वास्युगन दलदल | [[इर्तिश नदी]] | |- | [[ओरॉन्टेस नदी]] | [[लेबेनॉन]], [[सिरीया]], [[तुर्किये]] | बेका खोरे | [[भूमध्य समुद्र]] | |- | [[पासिंग नदी]] | [[फिलिपीन्स]] | लगुना दे बे | [[मनीला अखात]] | |- | [[पर्ल नदी]] | [[चीन]] | झि आणि बेई नद्यांचा संगम | [[दक्षिण चिनी समुद्र]] | |- | [[पेन्ना नदी]] | [[भारत]] | नंदी हिल्स | [[बंगालचा उपसागर]] | |- | [[लिजियांग नदी]] | [[चीन]] | माओ'एर पर्वत | [[गुई नदी]] | निसर्गसौंदर्यासाठी प्रसिद्ध |- | [[राजांग नदी]] | [[मलेशिया]] | इरान पर्वत | [[दक्षिण चिनी समुद्र]] | मलेशियातील सर्वात लांब नदी |- | [[रेड नदी]] | [[चीन]], [[व्हियेतनाम]] | युनान | [[दक्षिण चिनी समुद्र]] | |- | [[साकार्या नदी]] | [[तुर्किये]] | अफ्योनकाराहिसार | [[कृष्ण समुद्र]] | |- | [[साल्विन नदी]] | [[चीन]], [[म्यानमार]], [[थायलंड]] | तिबेटचे पठार | [[आंदमान समुद्र]] | |- | [[सेफिड नदी]] | [[इराण]] | अल्बर्झ पर्वत | [[कॅस्पियन समुद्र]] | |- | [[सेलेंगा नदी]] | [[मंगोलिया]], [[रशिया]] | इदर आणि डेलगर नद्यांचा संगम | [[बैकल सरोवर]] | |- | [[शत्त अल-अरब]] | [[इराक]], [[इराण]] | युफ्रेतिस आणि तैग्रिसचा संगम | [[इराणचा अखात]] | |- | [[साँगहुघा नदी]] | [[चीन]], [[रशिया]] | चाँगबाई पर्वत | [[आमूर नदी]] | |- | [[सिर दर्या]] | [[कझाकस्तान]] | नरीन आणि कारा दर्याचा संगम | [[अरल समुद्र]] | |- | [[तैग्रिस नदी]] | [[तुर्किये]], [[सिरीया]], [[इराक]] | टॉरस पर्वत | [[शत्त अल-अरब]] | |- | [[तुमेन नदी]] | [[चीन]], [[उत्तर कोरिया]], [[रशिया]] | चाँगबाई पर्वत | [[जपानचा समुद्र]] | |- | [[तुओ नदी]] | [[चीन]] | सिचुआन | [[यांगत्झे नदी]] | |- | [[वैगै नदी]] | [[भारत]] | वरुषनाडू पर्वत | [[पाक सामुद्रधुनी]] | |- | [[शि नदी|शि]] | [[चीन]] | गुआंगशी | [[दक्षिण चिनी समुद्र]] | |- | [[शियांग नदी]] | [[चीन]] | गुआंगशी | [[यांगत्झे नदी]] | |- | [[यमुना नदी]] | [[भारत]] | यमुनोत्री | [[गंगा नदी]] | |- | [[यांगत्झे नदी]] | [[चीन]] | तिबेटचे पठार | [[पूर्व चिनी समुद्र]] | आशियातील सर्वात लांब नदी |- | [[यालू नदी]] | [[उत्तर कोरिया]], [[चीन]] | चाँगबाई पर्वत | [[पिवळा समुद्र]] | |- | [[यारकोन नदी]] | [[इस्रायेल]] | रोश हा'आयन | [[भूमध्य समुद्र]] | |- | [[पिवळी नदी]] | [[चीन]] | बायन हर पर्वत | [[पिवळा समुद्र]] | चीनची दुःखाश्रू म्हणून ओळखली जाते |- | [[येनिसे नदी]] | [[रशिया]] | मंगोलिया | [[आर्क्टिक महासागर]] | |- | [[येशिल नदी]] | [[तुर्किये]] | सिवास | [[कृष्ण समुद्र]] | |- | [[युआन नदी]] | [[चीन]] | गुइझोऊ | [[यांगत्झे नदी]] | |- | [[युरुंगकाश]] | [[चीन]] | कुनलुन पर्वत | खोतान नदी | टकला मकान वाळवंटातून वाहते |- | [[झिजिआंग नदी]] | [[चीन]] | हुनान | [[यांगत्झे नदी]] | |- | [[झेरावशान नदी]] | [[ताजिकिस्तान]], [[उझबेकिस्तान]] | झेरावशान हिमनदी | [[आमु दर्या]] (ऐतिहासिक) | |} [[वर्ग:नद्या]] [[वर्ग:आशियाचा भूगोल]] 5pjt7csuigkajqne3eh5kazfveaequu 0 129352 2686468 2511337 2026-05-28T16:43:48Z अभय नातू 206 /* मा.गो. वैद्यांची अन्य पुस्तके */ 2686468 wikitext text/x-wiki {{संदर्भहीन लेख}} माधव गोविंद वैद्य किंवा बाबूराव वैद्य हे संस्कृतचे व्यासंगी विद्वान होते.. त्यांचा जन्म वर्धा जिल्ह्यातील तरोडा या गावी १९२३ साली झाला. त्यांचे निघन नागपुरात १९ डिसेंबर २०२० रोजी झाले. ==शिक्षण== मा.गो. वैद्यांचे चौथीपर्यंतचे शिक्षण तरोड्यात आदितवार दरवाजा प्राथमिक शाळेत झाल्यानंतर त्यांच्या मावसकाकाने त्यांना नागपुरात पुढील शिक्षणासाठी आणले. अकरावी मॅट्रिकनंतर १९३९ साली त्यांनी नागपूरमधीलच मॉरिस कॉलेजमध्ये बी.ए.साठी प्रवेश घेतला. संस्कृत व गणित हे विषय घेऊन त्यांनी बी.ए.ची परीक्षा विद्यापीठातून प्रथम क्रमांकाने उत्तीर्ण केली. संस्कृत विषयात एम.ए. करण्यासाठी त्यांना किंग एडवर्ड मेमोरियल शिष्यवृत्ती मिळाली. ==नोकरी== एम.ए.झाल्यावर मा.गो. वैद्य न्यू इरा हायस्कूल(आता, नवयुग विद्यालय) या शाळेत शिक्षक म्हणून लागले. त्या सुमारास याचदरम्यान महामहोपाध्याय वा. वि. मिराशी यांनी डॉ. रघुवीर यांना संस्कृत कोशासाठी दोन मदतनीस हवे आहेत, असे कळल्यानंतर न्यू इरा हायस्कूलमधील नोकरी सोडून त्यांनी संस्कृत कोषाचे काम सुरू केले. मात्र काही कारणाने हे काम सोडावे लागले. पुढची नोकरी कुर्वे स्कूल मध्ये गणिताचे शिक्षक म्हणून आणि त्यानंतरची पब्लिक सर्विस कमिशनच्या ऑफिसात. १९४९ साली ते नागपूरच्या [[हिस्लॉप कॉलेज|हिस्लॉप कॉलेजात]] संस्कृतचे प्राध्यापक म्हणून लागले. मा.गो. वैद्यांनी सलग १७ वर्षे [[हिस्लॉप कॉलेज]]मध्ये इंग्रजी माध्यमातून संस्कृतचे अध्यापन केले. त्यांचे मराठी प्रमाणेच संस्कृत-इंग्रजीवर अद्भुत प्रभुत्व होते. त्यांनी १९६६मध्ये कॉलेजची नोकरी सोडली. ==राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे सक्रिय स्वयंसेवक== मॉरिस कॉलेजमध्ये असताना १९४३ सालापासूनच मा.गो. वैद्य राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे सक्रिय स्वयंसेवक होते. १९४८ साली गांधीहत्येनंतर संघावर बंदी आली, त्यावेळी त्यांनी भूमिगत राहून काम केले. त्याकाळात ते छान शर्ट, पँट, टाय लावून वावरत असायचे. त्यामुळे पोलिसांना संशय आला नाही. [[हिस्लॉप कॉलेज]]मध्ये अध्यापन करत असताना मा.गो. वैद्य यांनी संघाशी असलेली निष्ठा कधीही लपविली नाही. इतकेच नव्हे तर १९५४-५५ साली प्राध्यापकांनी कोणत्याही राजकीय पक्षाशी बांधिलकी ठेवू नये किंवा निवडणुकीत भाग घेऊ नये, या सरकारी फतव्यावर तसा करार करण्याचे बाणेदारपणे नाकारले. मा.गो. वैद्यांनी [[हिस्लॉप कॉलेज]] सोडल्यामुळे कॉलेजचे फार मोठे नुकसान झाले आहे असे कॉलेजचे तत्कालीन प्राचार्य मोझेस म्हणाले. मात्र दुसरा कसलाही विचार न करता मा.गो. वैद्य हे १९६६मध्ये तरुण भारत या मराठी वृत्तपत्रात दाखल झाले. १९५४-५५ मध्ये प्राध्यापकांनी कोणत्याही राजकीय पक्षाशी बांधिलकी ठेवू नये किंवा निवडणुकीत भाग घेऊ नये, असे करार विद्यार्थ्यांकडून करून घेतले होते. तेव्हा त्यास वैद्य यांनी नकार दिला होता. नंतर मा. गो. वैद्यांनी हिस्लॉप कॉलेज सोडले. पुढे वैद्य यांनी पत्रकारितेत पाऊल ठेवले. आणीबाणीत सेन्सॉरशिप लागू झाल्यावर त्यांनी संपादक म्हणून लिहिलेले अग्रलेख गाजले होते. १९७८ मध्ये मा. गो. वैद्य यांची महाराष्ट्र विधान परिषदेचे सदस्य म्हणून निवड झाली होती. =संघात भूषविली अनेक पदे= राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाशी एकनिष्ठ असलेल्या मा. गो. वैद्य यांच्यावर अनेक जबाबदाऱ्या देण्यात आल्या होत्या, त्या त्यांनी नेटाने पार पाडल्या. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे अखिल भारतीय बौद्धिक प्रमुख, अखिल भारतीय प्रचार प्रमुख, अखिल भारतीय प्रवक्ता म्हणून काम करताना वैद्य यांनी आपली छाप सोडली. संघ परिवारात सर्वांसाठी ते आदरणीय होते. हिंदुत्वावर त्यांचं विपुल साहित्य प्रकाशित झालेले असून त्यांना अनेक पुरस्कांरांनीही सन्मानित करण्यात आले होते. ==पत्रकार मा.गो. वैद्य== १९६६पासून पुढे अनेक वर्षे पत्रकारिता करताना अनेक उत्कृष्ट अग्रलेख, विविध विषयांवर भाष्य लिहिणाऱ्या मा. गो. वैद्यांना पत्रकारिता व समाजसेवेचे अनेक पुरस्कार मिळाले. आणीबाणीचा काळ व त्या वेळच्या अडचणी आणि त्यातून काढलेले मार्ग हा मा.गो. वैद्य याच्या संपादकीय कारकिर्दीतल्या कायम आठवणीत असणारा काळ होता.आणीबाणीत सेन्सॉरशिप लागू झाल्यावर ‘विनाश काले विपरीत बुद्धी’ हा त्यांचा अग्रलेख डाक आवृत्तीत छापला गेला; पण शहर आवृत्तीत सेन्सॉर अधिकाऱ्याने छापू दिला नाही म्हणून अग्रलेखाची तेवढी जागा निषेध म्हणून त्यांनी मोकळी सोडली. त्या वेळी मा.गो. वैद्य हे ‘नीरद’ या टोपण नावाने ते लेखन करीत. ‘चांगले राज्य चांगल्यांचे राज्य’ हा त्यांचा लेख वाचून दैनिक हितवादचे त्या वेळचे संपादक ए.डी. मणी यांनी त्यांचे आवर्जून अभिनंदन केले होते. ==नामदार मा.गो. वैद्य== १९७८ साली मा.गो. वैद्य महाराष्ट्र विधान परिषदेचे सदस्य झाले. ==सुगम संघ== राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाची माहिती देणारे ’सुगम संघ’ नावाचे हिंदी पुस्तक मा.गो. वैद्यांनी लिहिले आहे, ते नचिकेत प्रकाशनाने प्रसिद्ध केले आहे.. त्याची ई-आवृत्ती ६ एप्रिल २०१५ रोजी प्रकाशित झाली. == पुस्तके == * आपली संस्कृती (माहितीपर) * चांदणे प्रतिभेचे (साहित्य आणि समीक्षा) * ठेवणीतले संचित (सदरलेखन संग्रह) * मेरा भारत महान (वैचारिक) * रंग माझ्या जीवनाचे (आठवणी) * राष्ट्र राज्य आणि शासन (साहित्य आणि समीक्षा) * राष्ट्र संकल्पना आणि श्रीगुरुजी (माहितीपर आणि मार्गदर्शनपर) * शब्ददिठी शब्दमिठी (माहितीपर) * शब्दांच्या गाठीभेटी (माहितीपर) * श्री गुरुजी एक अनौखा नेतृत्व (हिंदी भाषणाचे पुस्तक) * सुगम संघ (हिंदी-मराठी, माहितीपर) * हिंदू समाज आणि ख्रिस्ती मिशनरी (वैचारिक) {{DEFAULTSORT:वैद्य, म. गो.}} [[वर्ग:मराठी पत्रकार]] [[वर्ग:इ.स. १९२३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] sceap1t6daw29m17zph4gkuew4fwqon 0 133252 2686516 2164276 2026-05-29T02:21:54Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686516 wikitext text/x-wiki {{जीवचौकट | नाव = अष्टपाद | चित्र = Octopus2.jpg | चित्र_आकार = | regnum = [[प्राणी]] | वंश = [[:वर्ग:मृदुकायकवची|मृदुकायकवची]] | जात = सेफॅलोपोडा | वर्ग = शीर्षपाद | कुळ = ऑक्टोपोडा | जातकुळी = ऑक्टोपोडा | जीव = | बायनॉमियल = | बायनॉमियल_अधिकारी = }} '''अष्टपाद''' हा एक आठ बाहू असणारा जलचर प्राणी आहे. याला इंग्लिशमध्ये ऑक्टोपस म्हणतात. अष्टपाद वंशाच्या लहानमोठ्या ५० जाती आहेत. लहानात लहान २.५ सेंमी. व मोठ्यात मोठी ९.७ मी. असते. अष्टपाद उथळ त्याचप्रमाणे खोल पाण्यातही राहातो. हा प्राणी स्वताला वाचवण्यासाठी शाई सारका एक द्रव्य बाहेर टाकतो. ==संदर्भ== http://www.marathivishwakosh.in/index.php?option=com_content&view=article&id=4843%3A2010-11-15-06-28-12&catid=2&Itemid=3 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421081237/http://www.marathivishwakosh.in/index.php?option=com_content&view=article&id=4843%3A2010-11-15-06-28-12&catid=2&Itemid=3 |date=2021-04-21 }} [[वर्ग:मृदुकायकवची]] [[वर्ग:प्राणी]] 4b89b0h4n343jo0pi8c2uvf74g955vu 0 142029 2686609 2644071 2026-05-29T06:56:45Z ~2026-31955-08 183625 /* विजेते व नामांकन */ 2686609 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कार''' दरवर्षी [[फिल्मफेअर]] नियतकालिकातर्फे [[बॉलिवूड]]मधील सर्वोत्तम [[अभिनेत्री|अभिनेत्रीला]] दिला जातो त्यांच्या मागील वर्षाच्या चित्रपटातील कामगिरीसाठी. हा [[फिल्मफेअर पुरस्कार]]ांमधील एक मुख्य पुरस्कार आहे. प्रथम पुरस्कार १९५४ मध्ये प्रदान करण्यात आला आणि पहिला पुरस्कार [[मीना कुमारी]] यांना ''[[बैजू बावरा]]'' चित्रपटातील गौरीच्या भूमिकेसाठी प्रदान करण्यात आला; जिथे त्यांनी मानसिंग तोमरच्या दरबारात १६ व्या - १७ व्या शतकात राहणारे ग्वाल्हेरचे प्रख्यात शास्त्रीय गायक बैजू बावरा यांच्या प्रेमीकेची भूमिका केली होती.<ref>{{cite web|title=Best Actress Award (1953-2000)|url=http://recipeguide.indiatimes.com/awards2001/ex_actr.html|publisher=Official Listings, [[इंडिया टाइम्स]]|access-date=8 May 2013|archive-date=2017-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705050837/http://recipeguide.indiatimes.com/awards2001/ex_actr.html|url-status=dead}}</ref> पुढे मीना कुमारींना १९५५ मध्ये (''परिणिता'') आणि १९६३ मध्ये (''साहेब, बीवी और गुलाम'') या चित्रपटांसाठी पुन्हा पुरस्कार मिळाला.''रॉकी और रानी की प्रेम कहानी'' या चित्रपटातील भूमिकेसाठी २०२४ मध्ये [[आलिया भट्ट]] यांना नवीनतम पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. ह्या आधी भट्टयांना चार वेळा ह्या श्रेणीतील पुरस्कार मिळाला आहे. आजवर [[नूतन]], [[काजोल]] व [[आलिया भट्ट]] ह्यांनी सर्वाधिक वेळा (प्रत्येकी ५ वेळा) हा पुरस्कार जिंकला आहे तर [[माधुरी दीक्षित]]ने सर्वाधिक वेळा (१४) नामांकन मिळवले आहे. १९८७ आणि १९८८ मध्ये कोणत्याच फिल्मफेर पुरस्कारांसारखा हा देखील कोणालाच दिला गेला नाही. फक्त १९७४ मध्ये हा पुरस्कार विभागून [[डिंपल कापडिया]] व [[जया बच्चन]] यांना देण्यात आला होता त्यांच्या प्रत्येकीच्या ''[[बॉबी]]'' आणि ''[[अभिमान (हिंदी चित्रपट)|अभिमान]]'' चित्रपटातील कामगिरीसाठी. ह्या पुरस्काराचे विजेते अनेक वेळा [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेत्री पुरस्कार|सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेत्री]], [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम महिला पदार्पण पुरस्कार|सर्वोत्तम पदार्पण अभिनेत्री]] आणि [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेत्री समीक्षक पुरस्कार|सर्वोत्तम अभिनेत्री (समीक्षक)]] साठी पण नामांकीत / विजेते झाले आहे. ==विजेते व नामांकन== {{multiple image |align=right |direction=vertical |width=150 |image1= |image2=Kajol in October 2021.jpg |image3=Alia Bhatt attends at the 2026 Cannes Film Festival (cropped) (cropped).jpg |caption3=[[नूतन]], [[काजोल]] व [[आलिया भट्ट]] ह्यांनी सर्वाधिक वेळा (प्रत्येकी ५ वेळा) हा पुरस्कार जिंकला आहे. }} [[File:Madhuri Dixit Dedh Ishqiya.jpg|right|thumb|[[माधुरी दीक्षित]]ने सर्वाधिक वेळा (१४) नामांकन मिळवले आहे.]] {{legend|#FAEB86|विजेता व त्यांचा चित्रपट|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFAA00|पुरस्कार सोहळा नाही|border=1px solid #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! विजेत्यांचे चित्र !!विजेता !! चित्रपट |- | rowspan="2"| १९५४ || rowspan="4"| [[File:Meena Kumari in Pakeezah.jpg|94px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[मीना कुमारी]] || style="background:#FAEB86;" | ''बैजू बावरा'' |- | colspan="2" | ''अन्य नामांकन नाही'' |- | rowspan="2"| १९५५ ! style="background:#FAEB86;" | [[मीना कुमारी]] || style="background:#FAEB86;" | ''परिणीता'' |- | colspan="2"| ''अन्य नामांकन नाही'' |- | rowspan="3"| १९५६ || rowspan="3"| [[File:Kamini Kaushal in December 2019 (cropped).jpg|94px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[कामिनी कौशल]] || style="background:#FAEB86;" | ''बिरज बहू'' |- | [[गीता बाली]] || ''वचन'' |- | [[मीना कुमारी]] || ''आझाद'' |- | rowspan="2"| १९५७ || rowspan="2"| [[File:Nutan.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[नूतन]] || style="background:#FAEB86;" | ''सीमा'' |- | colspan="2"| ''अन्य नामांकन नाही'' |- | rowspan="2"| १९५८ || rowspan="2"| [[चित्र:Nargis, Best Actress for Raat Aur Din.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[नर्गिस]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[मदर इंडिया]]'' |- | colspan="2" | ''अन्य नामांकन नाही'' |- | rowspan="3"| १९५९ || rowspan="3"| [[चित्र:Vyjayanthimala at the preview of Naya Daur.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[वैजयंतीमाला]] || style="background:#FAEB86;" | ''साधना'' |- | [[मीना कुमारी]] || ''सहारा'' |- | [[वैजयंतीमाला]] || ''मधूमती'' |- | rowspan="3"| १९६० || rowspan="3"| [[File:Nutan.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[नूतन]] || style="background:#FAEB86;" | ''सुजाता'' |- | [[माला सिन्हा]] || ''धूल का फूल'' |- | [[मीना कुमारी]] || ''चिराग कहा रोशनी कहा'' |- | rowspan="3"| १९६१ || rowspan="3"|[[चित्र:Bina Rai.png|94px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[बीना राय]] || style="background:#FAEB86;" | ''घूंघट'' |- | [[मधुबाला]] || ''मुघल-ए-आझम'' |- | [[नूतन]] || ''छलीया'' |- | rowspan="3"| १९६२ || rowspan="3"| [[चित्र:Vyjayanthimala at the preview of Naya Daur.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[वैजयंतीमाला]] || style="background:#FAEB86;" | ''गंगा जमना'' |- | [[पद्मिनी (अभिनेत्री)|पद्मीनी]] || ''जिस देश में गंगा बहती हैं'' |- | [[सायरा बानू]] || ''जंगली'' |- | rowspan="3"| १९६३ || rowspan="3"| [[File:Meena Kumari in Pakeezah.jpg|94px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[मीना कुमारी]] || style="background:#FAEB86;" | ''साहिब बीबी और गुलाम'' |- | मीना कुमारी || ''आरती'' |- | मीना कुमारी || ''मैं चूप रहुंगी'' |- | rowspan="3"| १९६४ || rowspan="3"| [[File:Nutan.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[नूतन]] || style="background:#FAEB86;" | ''बंदिनी'' |- | [[माला सिन्हा]] || ''बहुरानी'' |- | मीना कुमारी || ''दिल एक मंदीर'' |- | rowspan="3"| १९६५ || rowspan="3"| [[चित्र:Vyjayanthimala at the preview of Naya Daur.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[वैजयंतीमाला]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[संगम (चित्रपट)|संगम]]'' |- | [[माला सिन्हा]] || ''जहांआरा'' |- | [[साधना (अभिनेत्री)|साधना]] || ''वो कौन थी?'' |- | rowspan="3"| १९६६ || rowspan="3"| [[File:Meena Kumari in Pakeezah.jpg|94px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[मीना कुमारी]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[काजल (१९६५ हिंदी चित्रपट)|काजल]]'' |- | [[माला सिन्हा]] || ''हिमालय की गोद में'' |- | [[साधना (अभिनेत्री)|साधना]] || ''वक्त'' |- | rowspan="3"| १९६७ || rowspan="3"| [[File:Waheeda Rehman (cropped).jpg |95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[वहीदा रेहमान]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[गाइड (चित्रपट)|गाईड]]'' |- | [[मीना कुमारी]] || ''फूल और पत्थर'' |- | सुचित्रा सेन || ''ममता'' |- | rowspan="3"| १९६८ || rowspan="3"| [[File:Nutan.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[नूतन]] || style="background:#FAEB86;" | ''मिलन'' |- | सायरा बानू || ''शागिर्द '' |- | वहिदा रेहमान || ''राम और शाम'' |- | rowspan="3"| १९६९ || rowspan="3"| [[File:Waheeda Rehman (cropped).jpg |95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[वहीदा रेहमान]] || style="background:#FAEB86;" | ''नील कमल'' |- | [[नर्गीस दत्त]] || ''रात और दिन'' |- | [[सायरा बानू]] || ''दिवाना'' |- | rowspan="3"| १९७० || rowspan="3"| [[File:Sharmila Tagore 3.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[शर्मिला टागोर]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[आराधना (१९६९ चित्रपट)|आराधना]]'' |- | [[आशा पारेख]] || ''चिरग'' |- | [[नंदा]] || ''इत्तेफाक'' |- | rowspan="3"| १९७१ || rowspan="3"| [[File:Mumtaz (actress).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[मुमताज (अभिनेत्री)|मुमताज]] || style="background:#FAEB86;" | ''खिलौना'' |- | [[शर्मिला टागोर]] || ''सफर'' |- | [[वहिदा रेहमान]] || ''खामोशी'' |- | rowspan="3"| १९७२ || rowspan="3"| [[File:Asha Parekh on Raveena's NDTV chat show (1) (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[आशा पारेख]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[कटी पतंग]]'' |- | [[जया बच्चन]] || ''गुड्डी'' |- | [[जया बच्चन]] || ''उपहार'' |- | rowspan="3"| १९७३ || rowspan="3"| [[File:Hema malini bhungama1.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[हेमा मालिनी]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[सीता और गीता (१९७२ हिंदी चित्रपट)|सीता और गीता]]'' |- | [[मीना कुमारी]] || ''[[पाखिजा]]'' |- | [[राखी गुलजार]] || ''आंखो आंखो में'' |- | rowspan="5"| १९७४ || rowspan="5"| [[File:DimpleKapadia JayaBachchan montage.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[डिंपल कापडिया]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[बॉबी]]'' |- ! style="background:#FAEB86;" | [[जया बच्चन]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[अभिमान (हिंदी चित्रपट)|अभिमान]]'' |- | जया बच्चन || ''कोशीश'' |- | [[मौसमी चॅटर्जी]] || ''अनुराग'' |- | [[नूतन]] || ''सौदागर'' |- | rowspan="5"| १९७५ || rowspan="5"| [[File:Jaya Bachchan still16 (square crop).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[जया बच्चन]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[कोरा कागझ]]'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''अमीर गरीब'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''प्रेम नगर'' |- | [[सायरा बानू]] || ''सगीना'' |- | [[शबाना आझमी]] || ''अंकुर'' |- | rowspan="5"| १९७६ || rowspan="5"| [[File:Lakshmi at Naan Suvasikkum Sivaji Book Launch.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[लक्ष्मी (अभिनेत्री)|लक्ष्मी]] || style="background:#FAEB86;" | ''जुली'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''खुशबू'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''संन्यासी'' |- | [[जया बच्चन]] || ''मिली'' |- | [[सुचित्रा सेन]] || ''[[आंधी]]'' |- | rowspan="5"| १९७७ || rowspan="5"| [[File:Rakhee Gulzar.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[राखी गुलजार]] || style="background:#FAEB86;" | ''तपस्या'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''मेहबूबा'' |- | [[राखी गुलजार]] || ''[[कभी कभी]]'' |- | [[रीना रॉय]] || ''नागीन'' |- | [[शर्मिला टागोर]] || ''मौसम'' |- | rowspan="5"| १९७८ || rowspan="5"| [[File:Shabana Azmi SFU honorary degree (cropped).jpg |95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[शबाना आझमी]] || style="background:#FAEB86;" | ''स्वामी'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''किनारा'' |- | [[राखी गुलजार]] || ''आदमी'' |- | [[स्मिता पाटील]] || ''[[भूमिका (चित्रपट)]]'' |- | [[जरीना वहाब]] || ''घरोंडा'' |- | rowspan="5"| १९७९ || rowspan="5"| [[File:Nutan.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[नूतन]] || style="background:#FAEB86;" | ''मैं तुलसी तेरे आंगन की'' |- | [[राखी गुलजार]] || ''तृष्णा'' |- | [[रंजिता कौर]] || ''आंखियों के झरोखों से'' |- | [[रेखा]] || ''घर'' |- | [[झीनत अमान]] || ''सत्यम शिवम सुंदरम'' |- | rowspan="5"| १९८० || rowspan="5"| [[File:Jaya Bachchan still16 (square crop).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[जया बच्चन]] || style="background:#FAEB86;" | ''नौकर'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''मीरा'' |- | [[जया प्रदा]] || ''सरगम'' |- | [[पूनम ढिल्लन]] || ''नूरी'' |- | [[राखी]] || ''जुर्माना'' |- | rowspan="5"| १९८१ || rowspan="5"| [[File:Rekha grace Filmfare Glamour & Style Awards 2016 (22) (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[रेखा (हिंदी चित्रपट अभिनेत्री)|रेखा]] || style="background:#FAEB86;" | ''खूबसुरत'' |- | [[रीना रॉय]] || ''आशा'' |- | [[रेखा]] || ''जुदाई'' |- | [[शबाना आझमी]] || ''थोडीसी बेवफाई'' |- | [[झीनत अमान]] || ''इंसाफ का तराजू'' |- | rowspan="6"| १९८२ || rowspan="6"| [[File:Smita Patil 2013 stamp of India.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[स्मिता पाटील]] || style="background:#FAEB86;" | ''चक्र'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''नसीब'' |- | [[जया बच्चन]] || ''सिलसिला'' |- | [[राखी गुलजार]] || ''बसेरा'' |- | [[रती अग्निहोत्री]] || ''एक दुजे के लिए'' |- | [[रेखा]] || ''उमराव जान'' |- | rowspan="5"| १९८३ || rowspan="5"| [[File:PadminiKolhapure.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[पद्मिनी कोल्हापुरे]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[प्रेम रोग]]'' |- | [[राखी गुलजार]] || ''शक्ती'' |- | [[रेखा]] || ''जीवन धारा'' |- | [[सलमा आगा]] || ''निकाह'' |- | [[स्मिता पाटील]] || ''बाजार'' |- | rowspan="5"| १९८४ || rowspan="10"| [[File:Shabana Azmi SFU honorary degree (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[शबाना आझमी]] || style="background:#FAEB86;" | ''अर्थ'' |- | [[शबाना आझमी]] || ''अवतार'' |- | [[शबाना आझमी]] || ''मंडी'' |- | [[शबाना आझमी]] || ''मासूम'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''[[सदमा]]'' |- | rowspan="5"| १९८५ ! style="background:#FAEB86;" | [[शबाना आझमी]] || style="background:#FAEB86;" | ''भावना'' |- | [[जया प्रदा]] || ''शराबी'' |- | [[रोहिणी हट्टंगडी]] || ''सारांश'' |- | [[शबाना आझमी]] || ''स्पर्श'' |- | [[स्मिता पाटील]] || ''आज की आवाज'' |- | rowspan="5"| १९८६ || rowspan="5"| [[File:DimpleKapadiaPichvai (cropped).png|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[डिंपल कापडिया]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[सागर (चित्रपट)|सागर]]'' |- | [[जया प्रदा]] || ''संजोग'' |- | [[मंदाकिनी (अभिनेत्री)|मंदाकिनी]] || ''राम तेरी गंगा मैली'' |- | [[पद्मिनी कोल्हापुरे]] || ''प्यार झुकता नाही'' |- | [[रती अग्निहोत्री]] || ''तवायफ'' |- | १९८७ || colspan="3" style="background:#FFAA00; text-align:center;" | ''''' पुरस्कार नाही ''''' |- | १९८८ || colspan="3" style="background:#FFAA00; text-align:center;" | ''''' पुरस्कार नाही ''''' |- | rowspan="3"| १९८९ || rowspan="3"| [[File:Rekha grace Filmfare Glamour & Style Awards 2016 (22) (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[रेखा (हिंदी चित्रपट अभिनेत्री)|रेखा]] || style="background:#FAEB86;" | ''खून भरी मांग'' |- | [[जुही चावला]] || ''कयामत से कयामत तक'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''तेजाब'' |- | rowspan="5"| १९९० || rowspan="5"| [[File:Sridevi.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[श्रीदेवी]] || style="background:#FAEB86;" | ''चालबाझ'' |- | [[भाग्यश्री पटवर्धन]] || ''मैने प्यार किया'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''प्रेम प्रतिज्ञा'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''चांदनी'' |- | [[विजयशांती]] || ''ईश्वर'' |- | rowspan="4"| १९९१ || rowspan="4"| [[File:Madhuri Dixit promoting Total Dhamaal in 2019 (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[माधुरी दीक्षित]] || style="background:#FAEB86;" | ''दिल'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''रिहाई'' |- | [[जुही चावला]] || ''प्रतिबंध'' |- | [[मीनाक्षी शेषाद्री]] || ''जुर्म'' |- | rowspan="5"| १९९२ || rowspan="5"| [[File:Sridevi.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[श्रीदेवी]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[लम्हे]]'' |- | [[डिंपल कपाडिया]] || ''लेकीन...'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''साजन'' |- | [[रेखा]] || ''फुल बने अंगारे'' |- | [[झेबा बख्तियार]] || ''हिना'' |- | rowspan="3"| १९९३ || rowspan="3"| [[File:Madhuri Dixit promoting Total Dhamaal in 2019 (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[माधुरी दीक्षित]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[बेटा (हिंदी चित्रपट)|बेटा]]'' |- | [[जुही चावला]] || ''बोल राधा बोल'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''खुदा गवाह'' |- | rowspan="6"| १९९४ || rowspan="6"| [[File:Juhi Chawla still4.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[जुही चावला]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[हम हैं राही प्यार के]]'' |- | [[जुही चावला]] || ''[[डर]]'' |- | [[डिंपल कपाडिया]] || ''[[रुदाली]]'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''खलनायक'' |- | [[मीनाक्षी शेषाद्री]] || ''[[दामिनी (चित्रपट)|दामिनी]]'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''गुमराह'' |- | rowspan="5"| १९९५ || rowspan="5"| [[File:Madhuri Dixit promoting Total Dhamaal in 2019 (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[माधुरी दीक्षित]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[हम आपके हैं कौन..!]]'' |- | [[काजोल]] || ''ये दिल्लगी'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''अंजाम'' |- | [[मनीषा कोईराला]] || ''[[१९४२: अ लव्ह स्टोरी]]'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''लाडला'' |- | rowspan="5"| १९९६ || rowspan="5"| [[File:Kajol Vogue cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[काजोल]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे]]'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || '' [[राजा (हिंदी चित्रपट)|राजा]]'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''याराना'' |- | [[मनीषा कोईराला]] || ''अकेले हम अकेले तुम'' |- | [[उर्मिला मातोंडकर]] || ''रंगीला'' |- | rowspan="5"| १९९७ || rowspan="5"| [[File:KarismaKapoor14.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[करिश्मा कपूर]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[राजा हिंदुस्तानी]]'' |- | [[जुही चावला]] || ''दरार'' |- | [[मनीषा कोईराला]] || ''खामोशी: द म्युझिकल'' |- | [[सीमा बिस्वास]] || ''बँडिट क्वीन'' |- | [[तब्बू]] || ''[[माचिस (हिंदी चित्रपट)|माचिस]]'' |- | rowspan="5"| १९९८ || rowspan="5"| [[File:Madhuri Dixit promoting Total Dhamaal in 2019 (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[माधुरी दीक्षित]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[दिल तो पागल है]]'' |- | [[जुही चावला]] || ''येस बॉस'' |- | [[महिमा चौधरी]] || ''[[परदेस]]'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''जुदाई'' |- | [[तब्बू]] || ''[[विरासत]]'' |- | rowspan="5"| १९९९ || rowspan="5"| [[File:Kajol Vogue cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[काजोल]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[कुछ कुछ होता है]]'' |- | [[काजोल]] || ''दुश्मन'' |- | [[काजोल]] || ''प्यार तो होना ही था'' |- | [[मनीषा कोईराला]] || ''[[दिल से..]]'' |- | [[उर्मिला मातोंडकर]] || ''सत्या'' |- | rowspan="5"| २००० || rowspan="5"| [[File:Aishwarya Rai Cannes 2017.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[ऐश्वर्या राय]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[हम दिल दे चुके सनम]]'' |- | [[ऐश्वर्या राय]] || ''ताल'' |- | [[काजोल]] || ''हम आपके दिल में रहते हैं'' |- | [[करिश्मा कपूर]] || ''बिवी नंबर १'' |- | [[तब्बू]] || ''हु तू तू'' |- | rowspan="5"| २००१ || rowspan="5"| [[File:KarismaKapoor14.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[करिश्मा कपूर]] || style="background:#FAEB86;" | ''फिजा'' |- | [[ऐश्वर्या राय]] || ''हमारा दिल आपके पास है'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''[[पुकार (२००० चित्रपट)|पुकार]]'' |- | [[प्रीती झिंटा]] || ''क्या कहना'' |- | [[तब्बू]] || ''अस्तित्त्व'' |- | rowspan="5"| २००२ || rowspan="5"| [[File:Kajol Vogue cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[काजोल]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[कभी खुशी कभी गम]]'' |- | [[अमिषा पटेल]] || ''[[गदर: एक प्रेम कथा]]'' |- | [[करीना कपूर]] || ''अशोका'' |- | [[करिश्मा कपूर]] || ''झुबेदा'' |- | [[तब्बू]] || ''[[चांदनी बार]]'' |- | rowspan="5"| २००३ || rowspan="5"| [[File:Aishwarya Rai Cannes 2017.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[ऐश्वर्या राय]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[देवदास (२००२ हिंदी चित्रपट)|देवदास]]'' |- | [[अमिषा पटेल]] || ''हमराज'' |- | [[बिपाशा बसू]] || ''राझ'' |- | [[करिश्मा कपूर]] || ''शक्ती: द पॉवर'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''[[साथिया]]'' |- | rowspan="6"| २००४ || rowspan="6"| [[File:PreityZinta.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[प्रीती झिंटा]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[कल होना हो]]'' |- | [[भूमिका चावला]] || ''तेरे नाम'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''बागबान'' |- | [[प्रीती झिंटा]] || ''कोई... मिल गया'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''चलते चलते'' |- | [[उर्मिला मातोंडकर]] || ''भूत'' |- | rowspan="5"| २००५ || rowspan="10"| [[File:Rani.Mukerji.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[राणी मुखर्जी]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[हम तुम]]'' |- | [[ऐश्वर्या राय]] || ''रेनकोट'' |- | [[प्रीती झिंटा]] || ''वीर-झारा'' |- | [[शिल्पा शेट्टी]] || ''फिर मिलेंगे'' |- | [[उर्मिला मातोंडकर]] || ''एक हसीना थी'' |- | rowspan="5"| २००६ ! style="background:#FAEB86;" | [[राणी मुखर्जी]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[ब्लॅक (चित्रपट)|ब्लॅक]]'' |- | [[प्रीती झिंटा]] || ''सलाम नमस्ते'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''बंटी और बबली'' |- | [[शर्मिला टागोर]] || ''विरुद्ध... फेमीली कम्स फर्सट'' |- | [[विद्या बालन]] || ''परिणीता'' |- | rowspan="5"| २००७ || rowspan="5"| [[File:Kajol Vogue cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[काजोल]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[फना (चित्रपट)|फना]]'' |- | [[ऐश्वर्या राय]] || ''धूम २'' |- | [[बिपाशा बसू]] || ''कॉर्पोरेट'' |- | [[करीना कपूर]] || ''ओंकारा'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''कभी अलविदा ना कहना'' |- | rowspan="6"| २००८ || rowspan="6"| [[File:Kareena Kapoor at TOIFA16.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[करीना कपूर]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[जब वी मेट]]'' |- | [[ऐश्वर्या राय]] || ''गुरु'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''ओम शांती ओम'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''आजा नचले'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''लगा चुनरी में दाग'' |- | [[विद्या बालन]] || ''भूल भुलैया'' |- | rowspan="5"| २००९ || rowspan="5"| [[File:Priyanka Chopra at 2019 Cannes (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[प्रियांका चोप्रा]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[फॅशन (२००८ चित्रपट)|फॅशन]]'' |- | [[ऐश्वर्या राय बच्चन]] || ''[[जोधा अकबर]]'' |- | [[अनुष्का शर्मा]] || ''[[रब ने बना दी जोडी]]'' |- | [[असिन तोट्टुंकल]] || ''[[गजनी (२००८ हिंदी चित्रपट)|गजनी]]'' |- | [[काजोल]] || ''यू मी और हम'' |- | rowspan="6"| २०१० || rowspan="6"| [[File:Vidya Balan Screen Awards 2012 cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[विद्या बालन]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[पा (चित्रपट)|पा]]'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''लव्ह आज कल'' |- | [[करीना कपूर]] || ''[[३ इडियट्स]]'' |- | [[करीना कपूर]] || ''कुर्बान'' |- | [[कतरिना कैफ]] || ''न्यू यॉर्क'' |- | [[प्रियांका चोप्रा]] || ''कमिने'' |- | rowspan="5"| २०११ || rowspan="5"| [[File:Kajol Vogue cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[काजोल]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[माय नेम इज खान]]'' |- | [[ऐश्वर्या राय बच्चन]] || ''गुजारिश'' |- | [[अनुष्का शर्मा]] || ''बँड बाजा बारात'' |- | [[करीना कपूर]] || ''गोलमाल ३'' |- | [[विद्या बालन]] || ''इश्किया'' |- | rowspan="5"| २०१२ || rowspan="11"| [[File:Vidya Balan Screen Awards 2012 cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[विद्या बालन]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[डर्टी पिक्चर]]'' |- | [[माही गिल]] || ''साहेब, बीवी और गँगस्टर'' |- | [[कतरिना कैफ]] || ''मेरे ब्रदर की दुल्हन'' |- | [[प्रियांका चोप्रा]] || ''७ खून माफ'' |- | [[विद्या बालन]] || ''नो वन किल्ड जेसिका'' |- | rowspan="6"| २०१३ ! style="background:#FAEB86;" | [[विद्या बालन]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[कहानी (चित्रपट)|कहानी]]'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''कॉकटेल'' |- | [[करीना कपूर]] || ''हिरोईन'' |- | [[परिणीती चोप्रा]] || ''इशकजादे'' |- | [[प्रियांका चोप्रा]] || ''बर्फी!'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''इंग्लिश विंग्लिश'' |- | rowspan="6"| २०१४ || rowspan="6"| [[File:Deepika Padukone walks the ramp at PCJ Delhi Couture Week.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[दीपिका पडुकोण]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[गोलियों की रासलीला राम-लीला]]'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''चेन्नई एक्सप्रेस'' |- | [[परिणीती चोप्रा]] || ''शुद्ध देसी रोमान्स'' |- | [[श्रद्धा कपूर]] || ''आशिकी २'' |- | [[सोनाक्षी सिन्हा]] || ''लुटेरा'' |- | [[सोनम कपूर]] || ''रांझना'' |- | rowspan="6"| २०१५ || rowspan="6"| [[File:Kangana Ranaut at 2019 Cannes (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[कंगना राणावत]] || style="background:#FAEB86;" | ''क्वीन'' |- | [[आलिया भट्ट]] || ''हायवे'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''देढ इश्किया'' |- | [[प्रियांका चोप्रा]] || ''मेरी कोम'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''मर्दानी'' |- | [[सोनम कपूर]] || ''खूबसुरत'' |- | rowspan="6"| २०१६ || rowspan="6"| [[File:Deepika Padukone walks the ramp at PCJ Delhi Couture Week.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[दीपिका पडुकोण]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[पिकू]]'' |- | [[अनुष्का शर्मा]] || ''एनएच१०'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''[[बाजीराव मस्तानी]]'' |- | [[काजोल]] || ''दिलवाले'' |- | [[कंगना राणावत]] || ''तनु वेड्स मनू रिटर्न्स'' |- | [[सोनम कपूर]] || ''डॉली की डोली'' |- | rowspan="6"| २०१७ || rowspan="6"| [[File:Alia-Bhatt-grace-the-red-carpet-of-the-25th-ITA-Awards-26 (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[आलिया भट्ट]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[उडता पंजाब]]'' |- | [[ऐश्वर्या राय बच्चन]] || ''सरबजीत'' |- | [[आलिया भट्ट]] || ''डिअर जिंदगी'' |- | [[अनुष्का शर्मा]] || ''ए दिल है मुश्किल'' |- | [[सोनम कपूर]] || ''नीरजा'' |- | [[विद्या बालन]] || ''कहानी २'' |- | rowspan="6"| २०१८ || rowspan="6"| [[File:Vidya Balan Screen Awards 2012 cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[विद्या बालन]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[तुम्हारी सुलू]]'' |- | [[आलिया भट्ट]] || ''बद्रीनाथ की दुल्हनिया'' |- | [[भूमी पेडणेकर]] || ''शुभ मंगल सावधान'' |- | [[सबा कमर]] || ''हिंदी माध्यम'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''मॉम'' |- | [[झायरा वसीम]] || ''सिक्रेट सुपरस्टार'' |- | rowspan="5"| २०१९ || rowspan="11"| [[File:Alia-Bhatt-grace-the-red-carpet-of-the-25th-ITA-Awards-26 (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[आलिया भट्ट]] || style="background:#FAEB86;" | ''राझी'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''पद्मावत'' |- | [[नीना गुप्ता]] || ''बधाई हो'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''हिचकी'' |- | [[तब्बू]] || ''अंधाधुन'' |- | rowspan="6"| २०२० ! style="background:#FAEB86;" | [[आलिया भट्ट]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[गल्ली बॉय]]'' |- | [[कंगना राणावत]] || ''मणिकर्णिका: द क्वीन ऑफ झाशी'' |- | [[करीना कपूर]] || ''गुड न्यूज'' |- | [[प्रियांका चोप्रा]] || ''द स्काय इज पिंक'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''मर्दानी २'' |- | [[विद्या बालन]] || ''मिशन मंगल'' |- | rowspan="5"| २०२१ || rowspan="5"| [[File:Taapsee Pannu in March 2022.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[तापसी पन्नू]] || style="background:#FAEB86;" | ''थप्पड'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''छपाक'' |- | [[जान्हवी कपूर]] || ''गुंजन सक्सेना: कारगिल गर्ल'' |- | [[कंगना राणावत]] || ''पंगा'' |- | [[विद्या बालन]] || ''[[शकुंतला देवी (चित्रपट)|शकुंतला देवी]]'' |- | rowspan="5"| २०२२ || rowspan="5"| [[File:Kriti Sanon snapped promoting 'Arjun Patiala' on sets of 'Dance India Dance' (3) (cropped).jpg |95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[कृती सेनॉन]] || style="background:#FAEB86;" | ''मिमी'' |- | [[कियारा अडवाणी]] || ''शेरशाह'' |- | [[परिणीती चोप्रा]] || ''संदीप आणि पिंकी फरार'' |- | [[तापसी पन्नू]] || ''रश्मी रॉकेट'' |- | [[विद्या बालन]] || ''शेरनी'' |- | rowspan="5"| २०२३<ref name="ff23">{{Cite news|date=24 April 2023|title=Nominations for the 68th Hyundai Filmfare Awards 2023 with Maharashtra Tourism |url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-68th-hyundai-filmfare-awards-2023-with-maharashtra-tourism-58094.html|work=Filmfare |access-date=24 April 2023 }}</ref> || rowspan="11"| [[File:Alia Bhatt attends at the 2026 Cannes Film Festival (cropped) (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[आलिया भट्ट]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[गंगूबाई काठियावाडी (चित्रपट)|गंगूबाई काठियावाडी]]'' |- | [[भूमी पेडणेकर]] || ''[[बधाई दो]]'' |- | [[जान्हवी कपूर]] || ''मिली'' |- | [[करीना कपूर]] || ''[[लाल सिंग चड्ढा]]'' |- | [[तब्बू]] || ''[[भूल भुलैया २]]'' |- | rowspan="6"| २०२४<ref>{{cite news|title=Nominations for the 69th Hyundai Filmfare Awards 2024 with Gujarat Tourism: Full list out|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-69th-hyundai-filmfare-awards-2024-with-gujarat-tourism-full-list-out-63822.html|magazine=[[Filmfare]]|date=15 January 2024|access-date=15 January 2024}}</ref> ! style="background:#FAEB86;" | [[आलिया भट्ट]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[रॉकी और रानी की प्रेम कहानी]]'' |- | [[भूमी पेडणेकर]] || ''थॅन्क यू फॉर कमिंग'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''पठाण'' |- | [[कियारा अडवाणी]] || ''सत्यप्रेम की कथा'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''मिसेस चॅटर्जी व्हर्सेस नॉर्वे'' |- | [[तापसी पन्नू]] || ''डंकी'' |- |} == अनेक पुरस्कार आणि नामांकन == तीन अभिनेत्रींना हा पुरस्कार सर्वाधिक असा पाच वेळा मिळाला आहे: [[नूतन]] (१९५७, १९६०, १९६४, १९६८ व १९७९), [[काजोल]] (१९९६, १९९९, २००२, १००७ व २०११) आणि [[आलिया भट्ट]] (२०१७, २०१९, २०२०, २०२३ व २०२४). त्यांच्या खालोखाल तीन अभिनेत्रींना हा पुरस्कार चार वेळा मिळाला आहे: [[मीना कुमारी]] (१९५४, १९५५, १९६३ व १९६६), [[माधुरी दिक्षीत]] (१९९१, १९९३, १९९५ व १९९८) आणि [[विद्या बालन]] (२०१०, २०१२, २०१३ व २०१८). लागोपाठ अशे दोन वेळा पुरस्कार मिळवण्यास सहा अभिनेत्रींना यश मिळाले आहे: मीना कुमारी (१९५४-५५), [[जया बच्चन]] (१९७४-७५), [[शबाना आझमी]] (१९८४-८५), [[राणी मुखर्जी]] (२००५-०६), [[विद्या बालन]] (२०१२-१३) आणि आलिया भट्ट (२०१९-२० व २०२३-२४). २०२४ मध्ये विजेताहोऊन भट्ट अश्या एकमेव अभिनेत्री झाल्या ज्यानी लागोपाठ दोन वेळा पुरस्कार मिळवला आहे. माधुरी दिक्षीतला सर्वात जास्त वेळा (१४) नामांकन मिळाले आहे पण फक्त चार वेळा पुरस्कार मिळाला आहे. त्यांच्या खालोखाल मीना कुमारी आणि विद्या बालन यांना १२ नामांकन आहे; [[हेमा मालिनी]], काजोल व [[राणी मुखर्जी]] यांना ११ नामांकन; [[ऐश्वर्या राय]], [[श्रीदेवी]] व [[दीपिका पडुकोण]] यांना १० नामांकन मिळाले आहेत. १९९० च्या दशाकापासून अभिनेत्री [[तब्बू]]ला सातवेळा नामांकन मिळाले असून एकदाही पुरस्कार मिळाला नाही. १९८४ मध्ये [[शबाना आझमी]] यांना एकाच वर्षी असे सर्वाधिक ४ नामांकन मिळाले असून ''[[अर्थ (चित्रपट)|अर्थ]]'' चित्रपटातील कामगिरीसाठी त्यांनी हा पुरस्कार जिंकला होता. तसेच १९६३ मध्ये मीना कुमारी यांना तीन पैकी तीन नामांकन प्राप्त झाली होती. १९९९ मध्ये काजोलला देखील तीन नामांकन मिळाले व ''[[कुछ कुछ होता है]]'' साठी पुरस्कार मिळाला होता. १९८९ ते १९९६ या सात वर्षात सलग अशे १० नामांकन मिळवण्याचा विक्रम माधुरी दिक्षीत यांनी केला आहे. == इतर माहिती == या श्रेणीसाठी विविध नातेवाईकांना विजय आणि नामांकन प्राप्त झाले आहे. [[करिश्मा कपूर|करिश्मा]] आणि [[करीना कपूर]] या दोन बहिणी आहेत ज्यांना हा पुरस्कार मिळाला आहे. २००२ मध्ये त्या दोघी त्यांच्या ''झुबेदा'' आणि ''अशोका'' चित्रपाटातीला कामांसाठी नामांकीत होत्या. [[श्रीदेवी]] आणि [[जान्हवी कपूर]] ही एक माय-लेकीची जोडी आहे ज्यांना या श्रेणीत नामांकन मिळाले आहे. [[शरच्चंद्र चट्टोपाध्याय]] यांच्या कादंबरी ''परिणीता'' वर आधारीत असलेल्या "ललिता" ह्या पात्राच्या अभिनयासाठी मीना कुमार यांना १९५५ चा हा पुरस्कार मिळाला व पुन्हा २००६ मध्ये [[विद्या बालन]] यांना नामांकन मिळाले आहे. १९७३ मध्ये ''[[पाकीजा]]'' चित्रापाटातील भुमीकेसाठी [[मीना कुमारी|मीना कुमारींना]] मरणोत्तर नामांकन मिळाले होत. पण मरणोत्तर न देण्याच्या फिल्मफेअरच्या नियमामुळे त्यांना पुरस्कार न देण्याचा निर्णय झाला.<ref>{{Cite book |last=Reuben |first=Bunny |title=...and Pran: A Biography |date=2005 |publisher=HarperCollins and [[Living Media]] |isbn=978-81-72234-66-9 |pp=266 |url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=MABlAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=meena+kumari}}</ref> या श्रेणीतील पुरस्कार कधीही कोणी नाकारला नाही. तथापि, २०२३ मध्ये, त्यांच्या ''[[थलायवी]]'' चित्रपटासाठी [[कंगना राणावत]]ने पक्षपाती मतदानाचा फिल्मफेअर पुरस्कारांवर आरोप केला आणि त्यांचे नामांकन रद्द करण्याची मागणी केली.<ref>{{Cite web |date=2022-08-21 |title=Filmfare Awards withdraw Kangana Ranaut's nomination after 'false accusations', she says 'see you in court' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/filmfare-awards-withdraw-kangana-ranaut-s-nomination-after-false-accusation-101661101203078.html |access-date=2022-10-18 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कार}} {{फिल्मफेअर पुरस्कार}} [[वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार|अभिनेत्री]] [[वर्ग:अभिनेत्रींसाठी पुरस्कार]] n2ihfancuay25dr9aleut02lj8qsrpx 2686611 2686609 2026-05-29T06:59:33Z ~2026-31955-08 183625 /* विजेते व नामांकन */ 2686611 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कार''' दरवर्षी [[फिल्मफेअर]] नियतकालिकातर्फे [[बॉलिवूड]]मधील सर्वोत्तम [[अभिनेत्री|अभिनेत्रीला]] दिला जातो त्यांच्या मागील वर्षाच्या चित्रपटातील कामगिरीसाठी. हा [[फिल्मफेअर पुरस्कार]]ांमधील एक मुख्य पुरस्कार आहे. प्रथम पुरस्कार १९५४ मध्ये प्रदान करण्यात आला आणि पहिला पुरस्कार [[मीना कुमारी]] यांना ''[[बैजू बावरा]]'' चित्रपटातील गौरीच्या भूमिकेसाठी प्रदान करण्यात आला; जिथे त्यांनी मानसिंग तोमरच्या दरबारात १६ व्या - १७ व्या शतकात राहणारे ग्वाल्हेरचे प्रख्यात शास्त्रीय गायक बैजू बावरा यांच्या प्रेमीकेची भूमिका केली होती.<ref>{{cite web|title=Best Actress Award (1953-2000)|url=http://recipeguide.indiatimes.com/awards2001/ex_actr.html|publisher=Official Listings, [[इंडिया टाइम्स]]|access-date=8 May 2013|archive-date=2017-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705050837/http://recipeguide.indiatimes.com/awards2001/ex_actr.html|url-status=dead}}</ref> पुढे मीना कुमारींना १९५५ मध्ये (''परिणिता'') आणि १९६३ मध्ये (''साहेब, बीवी और गुलाम'') या चित्रपटांसाठी पुन्हा पुरस्कार मिळाला.''रॉकी और रानी की प्रेम कहानी'' या चित्रपटातील भूमिकेसाठी २०२४ मध्ये [[आलिया भट्ट]] यांना नवीनतम पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. ह्या आधी भट्टयांना चार वेळा ह्या श्रेणीतील पुरस्कार मिळाला आहे. आजवर [[नूतन]], [[काजोल]] व [[आलिया भट्ट]] ह्यांनी सर्वाधिक वेळा (प्रत्येकी ५ वेळा) हा पुरस्कार जिंकला आहे तर [[माधुरी दीक्षित]]ने सर्वाधिक वेळा (१४) नामांकन मिळवले आहे. १९८७ आणि १९८८ मध्ये कोणत्याच फिल्मफेर पुरस्कारांसारखा हा देखील कोणालाच दिला गेला नाही. फक्त १९७४ मध्ये हा पुरस्कार विभागून [[डिंपल कापडिया]] व [[जया बच्चन]] यांना देण्यात आला होता त्यांच्या प्रत्येकीच्या ''[[बॉबी]]'' आणि ''[[अभिमान (हिंदी चित्रपट)|अभिमान]]'' चित्रपटातील कामगिरीसाठी. ह्या पुरस्काराचे विजेते अनेक वेळा [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेत्री पुरस्कार|सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेत्री]], [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम महिला पदार्पण पुरस्कार|सर्वोत्तम पदार्पण अभिनेत्री]] आणि [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेत्री समीक्षक पुरस्कार|सर्वोत्तम अभिनेत्री (समीक्षक)]] साठी पण नामांकीत / विजेते झाले आहे. ==विजेते व नामांकन== {{multiple image |align=right |direction=vertical |width=150 |image1= |image2=Kajol in October 2021.jpg |image3=Alia Bhatt attends at the 2026 Cannes Film Festival (cropped) (cropped).jpg |caption3=[[नूतन]], [[काजोल]] व [[आलिया भट्ट]] ह्यांनी सर्वाधिक वेळा (प्रत्येकी ५ वेळा) हा पुरस्कार जिंकला आहे. }} [[File:Madhuri Dixit Dedh Ishqiya.jpg|right|thumb|[[माधुरी दीक्षित]]ने सर्वाधिक वेळा (१४) नामांकन मिळवले आहे.]] {{legend|#FAEB86|विजेता व त्यांचा चित्रपट|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFAA00|पुरस्कार सोहळा नाही|border=1px solid #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! विजेत्यांचे चित्र !!विजेता !! चित्रपट |- | rowspan="2"| १९५४ || rowspan="4"| [[File:Meena Kumari in Pakeezah.jpg|94px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[मीना कुमारी]] || style="background:#FAEB86;" | ''बैजू बावरा'' |- | colspan="2" | ''अन्य नामांकन नाही'' |- | rowspan="2"| १९५५ ! style="background:#FAEB86;" | [[मीना कुमारी]] || style="background:#FAEB86;" | ''परिणीता'' |- | colspan="2"| ''अन्य नामांकन नाही'' |- | rowspan="3"| १९५६ || rowspan="3"| [[File:Kamini Kaushal in December 2019 (cropped).jpg|94px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[कामिनी कौशल]] || style="background:#FAEB86;" | ''बिरज बहू'' |- | [[गीता बाली]] || ''वचन'' |- | [[मीना कुमारी]] || ''आझाद'' |- | rowspan="2"| १९५७ || rowspan="2"| [[File:Nutan.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[नूतन]] || style="background:#FAEB86;" | ''सीमा'' |- | colspan="2"| ''अन्य नामांकन नाही'' |- | rowspan="2"| १९५८ || rowspan="2"| [[चित्र:Nargis, Best Actress for Raat Aur Din.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[नर्गिस]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[मदर इंडिया]]'' |- | colspan="2" | ''अन्य नामांकन नाही'' |- | rowspan="3"| १९५९ || rowspan="3"| [[चित्र:Vyjayanthimala at the preview of Naya Daur.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[वैजयंतीमाला]] || style="background:#FAEB86;" | ''साधना'' |- | [[मीना कुमारी]] || ''सहारा'' |- | [[वैजयंतीमाला]] || ''मधूमती'' |- | rowspan="3"| १९६० || rowspan="3"| [[File:Nutan.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[नूतन]] || style="background:#FAEB86;" | ''सुजाता'' |- | [[माला सिन्हा]] || ''धूल का फूल'' |- | [[मीना कुमारी]] || ''चिराग कहा रोशनी कहा'' |- | rowspan="3"| १९६१ || rowspan="3"|[[चित्र:Bina Rai.png|94px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[बीना राय]] || style="background:#FAEB86;" | ''घूंघट'' |- | [[मधुबाला]] || ''मुघल-ए-आझम'' |- | [[नूतन]] || ''छलीया'' |- | rowspan="3"| १९६२ || rowspan="3"| [[चित्र:Vyjayanthimala at the preview of Naya Daur.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[वैजयंतीमाला]] || style="background:#FAEB86;" | ''गंगा जमना'' |- | [[पद्मिनी (अभिनेत्री)|पद्मीनी]] || ''जिस देश में गंगा बहती हैं'' |- | [[सायरा बानू]] || ''जंगली'' |- | rowspan="3"| १९६३ || rowspan="3"| [[File:Meena Kumari in Pakeezah.jpg|94px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[मीना कुमारी]] || style="background:#FAEB86;" | ''साहिब बीबी और गुलाम'' |- | मीना कुमारी || ''आरती'' |- | मीना कुमारी || ''मैं चूप रहुंगी'' |- | rowspan="3"| १९६४ || rowspan="3"| [[File:Nutan.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[नूतन]] || style="background:#FAEB86;" | ''बंदिनी'' |- | [[माला सिन्हा]] || ''बहुरानी'' |- | मीना कुमारी || ''दिल एक मंदीर'' |- | rowspan="3"| १९६५ || rowspan="3"| [[चित्र:Vyjayanthimala at the preview of Naya Daur.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[वैजयंतीमाला]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[संगम (चित्रपट)|संगम]]'' |- | [[माला सिन्हा]] || ''जहांआरा'' |- | [[साधना (अभिनेत्री)|साधना]] || ''वो कौन थी?'' |- | rowspan="3"| १९६६ || rowspan="3"| [[File:Meena Kumari in Pakeezah.jpg|94px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[मीना कुमारी]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[काजल (१९६५ हिंदी चित्रपट)|काजल]]'' |- | [[माला सिन्हा]] || ''हिमालय की गोद में'' |- | [[साधना (अभिनेत्री)|साधना]] || ''वक्त'' |- | rowspan="3"| १९६७ || rowspan="3"| [[File:Waheeda Rehman (cropped).jpg |95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[वहीदा रेहमान]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[गाइड (चित्रपट)|गाईड]]'' |- | [[मीना कुमारी]] || ''फूल और पत्थर'' |- | सुचित्रा सेन || ''ममता'' |- | rowspan="3"| १९६८ || rowspan="3"| [[File:Nutan.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[नूतन]] || style="background:#FAEB86;" | ''मिलन'' |- | सायरा बानू || ''शागिर्द '' |- | वहिदा रेहमान || ''राम और शाम'' |- | rowspan="3"| १९६९ || rowspan="3"| [[File:Waheeda Rehman (cropped).jpg |95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[वहीदा रेहमान]] || style="background:#FAEB86;" | ''नील कमल'' |- | [[नर्गीस दत्त]] || ''रात और दिन'' |- | [[सायरा बानू]] || ''दिवाना'' |- | rowspan="3"| १९७० || rowspan="3"| [[File:Sharmila Tagore 3.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[शर्मिला टागोर]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[आराधना (१९६९ चित्रपट)|आराधना]]'' |- | [[आशा पारेख]] || ''चिरग'' |- | [[नंदा]] || ''इत्तेफाक'' |- | rowspan="3"| १९७१ || rowspan="3"| [[File:Mumtaz (actress).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[मुमताज (अभिनेत्री)|मुमताज]] || style="background:#FAEB86;" | ''खिलौना'' |- | [[शर्मिला टागोर]] || ''सफर'' |- | [[वहिदा रेहमान]] || ''खामोशी'' |- | rowspan="3"| १९७२ || rowspan="3"| [[File:Asha Parekh on Raveena's NDTV chat show (1) (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[आशा पारेख]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[कटी पतंग]]'' |- | [[जया बच्चन]] || ''गुड्डी'' |- | [[जया बच्चन]] || ''उपहार'' |- | rowspan="3"| १९७३ || rowspan="3"| [[File:Hema malini bhungama1.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[हेमा मालिनी]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[सीता और गीता (१९७२ हिंदी चित्रपट)|सीता और गीता]]'' |- | [[मीना कुमारी]] || ''[[पाखिजा]]'' |- | [[राखी गुलजार]] || ''आंखो आंखो में'' |- | rowspan="5"| १९७४ || rowspan="5"| [[File:DimpleKapadia JayaBachchan montage.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[डिंपल कापडिया]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[बॉबी]]'' |- ! style="background:#FAEB86;" | [[जया बच्चन]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[अभिमान (हिंदी चित्रपट)|अभिमान]]'' |- | जया बच्चन || ''कोशीश'' |- | [[मौसमी चॅटर्जी]] || ''अनुराग'' |- | [[नूतन]] || ''सौदागर'' |- | rowspan="5"| १९७५ || rowspan="5"| [[File:Jaya Bachchan still16 (square crop).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[जया बच्चन]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[कोरा कागझ]]'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''अमीर गरीब'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''प्रेम नगर'' |- | [[सायरा बानू]] || ''सगीना'' |- | [[शबाना आझमी]] || ''अंकुर'' |- | rowspan="5"| १९७६ || rowspan="5"| [[File:Lakshmi at Naan Suvasikkum Sivaji Book Launch.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[लक्ष्मी (अभिनेत्री)|लक्ष्मी]] || style="background:#FAEB86;" | ''जुली'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''खुशबू'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''संन्यासी'' |- | [[जया बच्चन]] || ''मिली'' |- | [[सुचित्रा सेन]] || ''[[आंधी]]'' |- | rowspan="5"| १९७७ || rowspan="5"| [[File:Rakhee Gulzar.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[राखी गुलजार]] || style="background:#FAEB86;" | ''तपस्या'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''मेहबूबा'' |- | [[राखी गुलजार]] || ''[[कभी कभी]]'' |- | [[रीना रॉय]] || ''नागीन'' |- | [[शर्मिला टागोर]] || ''मौसम'' |- | rowspan="5"| १९७८ || rowspan="5"| [[File:Shabana Azmi SFU honorary degree (cropped).jpg |95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[शबाना आझमी]] || style="background:#FAEB86;" | ''स्वामी'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''किनारा'' |- | [[राखी गुलजार]] || ''आदमी'' |- | [[स्मिता पाटील]] || ''[[भूमिका (चित्रपट)]]'' |- | [[जरीना वहाब]] || ''घरोंडा'' |- | rowspan="5"| १९७९ || rowspan="5"| [[File:Nutan.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[नूतन]] || style="background:#FAEB86;" | ''मैं तुलसी तेरे आंगन की'' |- | [[राखी गुलजार]] || ''तृष्णा'' |- | [[रंजिता कौर]] || ''आंखियों के झरोखों से'' |- | [[रेखा]] || ''घर'' |- | [[झीनत अमान]] || ''सत्यम शिवम सुंदरम'' |- | rowspan="5"| १९८० || rowspan="5"| [[File:Jaya Bachchan still16 (square crop).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[जया बच्चन]] || style="background:#FAEB86;" | ''नौकर'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''मीरा'' |- | [[जया प्रदा]] || ''सरगम'' |- | [[पूनम ढिल्लन]] || ''नूरी'' |- | [[राखी]] || ''जुर्माना'' |- | rowspan="5"| १९८१ || rowspan="5"| [[File:Rekha grace Filmfare Glamour & Style Awards 2016 (22) (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[रेखा (हिंदी चित्रपट अभिनेत्री)|रेखा]] || style="background:#FAEB86;" | ''खूबसुरत'' |- | [[रीना रॉय]] || ''आशा'' |- | [[रेखा]] || ''जुदाई'' |- | [[शबाना आझमी]] || ''थोडीसी बेवफाई'' |- | [[झीनत अमान]] || ''इंसाफ का तराजू'' |- | rowspan="6"| १९८२ || rowspan="6"| [[File:Smita Patil 2013 stamp of India.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[स्मिता पाटील]] || style="background:#FAEB86;" | ''चक्र'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''नसीब'' |- | [[जया बच्चन]] || ''सिलसिला'' |- | [[राखी गुलजार]] || ''बसेरा'' |- | [[रती अग्निहोत्री]] || ''एक दुजे के लिए'' |- | [[रेखा]] || ''उमराव जान'' |- | rowspan="5"| १९८३ || rowspan="5"| [[File:PadminiKolhapure.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[पद्मिनी कोल्हापुरे]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[प्रेम रोग]]'' |- | [[राखी गुलजार]] || ''शक्ती'' |- | [[रेखा]] || ''जीवन धारा'' |- | [[सलमा आगा]] || ''निकाह'' |- | [[स्मिता पाटील]] || ''बाजार'' |- | rowspan="5"| १९८४ || rowspan="10"| [[File:Shabana Azmi SFU honorary degree (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[शबाना आझमी]] || style="background:#FAEB86;" | ''अर्थ'' |- | [[शबाना आझमी]] || ''अवतार'' |- | [[शबाना आझमी]] || ''मंडी'' |- | [[शबाना आझमी]] || ''मासूम'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''[[सदमा]]'' |- | rowspan="5"| १९८५ ! style="background:#FAEB86;" | [[शबाना आझमी]] || style="background:#FAEB86;" | ''भावना'' |- | [[जया प्रदा]] || ''शराबी'' |- | [[रोहिणी हट्टंगडी]] || ''सारांश'' |- | [[शबाना आझमी]] || ''स्पर्श'' |- | [[स्मिता पाटील]] || ''आज की आवाज'' |- | rowspan="5"| १९८६ || rowspan="5"| [[File:DimpleKapadiaPichvai (cropped).png|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[डिंपल कापडिया]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[सागर (चित्रपट)|सागर]]'' |- | [[जया प्रदा]] || ''संजोग'' |- | [[मंदाकिनी (अभिनेत्री)|मंदाकिनी]] || ''राम तेरी गंगा मैली'' |- | [[पद्मिनी कोल्हापुरे]] || ''प्यार झुकता नाही'' |- | [[रती अग्निहोत्री]] || ''तवायफ'' |- | १९८७ || colspan="3" style="background:#FFAA00; text-align:center;" | ''''' पुरस्कार नाही ''''' |- | १९८८ || colspan="3" style="background:#FFAA00; text-align:center;" | ''''' पुरस्कार नाही ''''' |- | rowspan="3"| १९८९ || rowspan="3"| [[File:Rekha grace Filmfare Glamour & Style Awards 2016 (22) (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[रेखा (हिंदी चित्रपट अभिनेत्री)|रेखा]] || style="background:#FAEB86;" | ''खून भरी मांग'' |- | [[जुही चावला]] || ''कयामत से कयामत तक'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''तेजाब'' |- | rowspan="5"| १९९० || rowspan="5"| [[File:Sridevi.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[श्रीदेवी]] || style="background:#FAEB86;" | ''चालबाझ'' |- | [[भाग्यश्री पटवर्धन]] || ''मैने प्यार किया'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''प्रेम प्रतिज्ञा'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''चांदनी'' |- | [[विजयशांती]] || ''ईश्वर'' |- | rowspan="4"| १९९१ || rowspan="4"| [[File:Madhuri Dixit promoting Total Dhamaal in 2019 (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[माधुरी दीक्षित]] || style="background:#FAEB86;" | ''दिल'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''रिहाई'' |- | [[जुही चावला]] || ''प्रतिबंध'' |- | [[मीनाक्षी शेषाद्री]] || ''जुर्म'' |- | rowspan="5"| १९९२ || rowspan="5"| [[File:Sridevi.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[श्रीदेवी]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[लम्हे]]'' |- | [[डिंपल कपाडिया]] || ''लेकीन...'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''साजन'' |- | [[रेखा]] || ''फुल बने अंगारे'' |- | [[झेबा बख्तियार]] || ''हिना'' |- | rowspan="3"| १९९३ || rowspan="3"| [[File:Madhuri Dixit promoting Total Dhamaal in 2019 (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[माधुरी दीक्षित]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[बेटा (हिंदी चित्रपट)|बेटा]]'' |- | [[जुही चावला]] || ''बोल राधा बोल'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''खुदा गवाह'' |- | rowspan="6"| १९९४ || rowspan="6"| [[File:Juhi Chawla still4.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[जुही चावला]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[हम हैं राही प्यार के]]'' |- | [[जुही चावला]] || ''[[डर]]'' |- | [[डिंपल कपाडिया]] || ''[[रुदाली]]'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''खलनायक'' |- | [[मीनाक्षी शेषाद्री]] || ''[[दामिनी (चित्रपट)|दामिनी]]'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''गुमराह'' |- | rowspan="5"| १९९५ || rowspan="5"| [[File:Madhuri Dixit promoting Total Dhamaal in 2019 (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[माधुरी दीक्षित]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[हम आपके हैं कौन..!]]'' |- | [[काजोल]] || ''ये दिल्लगी'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''अंजाम'' |- | [[मनीषा कोईराला]] || ''[[१९४२: अ लव्ह स्टोरी]]'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''लाडला'' |- | rowspan="5"| १९९६ || rowspan="5"| [[File:Kajol Vogue cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[काजोल]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे]]'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || '' [[राजा (हिंदी चित्रपट)|राजा]]'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''याराना'' |- | [[मनीषा कोईराला]] || ''अकेले हम अकेले तुम'' |- | [[उर्मिला मातोंडकर]] || ''रंगीला'' |- | rowspan="5"| १९९७ || rowspan="5"| [[File:KarismaKapoor14.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[करिश्मा कपूर]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[राजा हिंदुस्तानी]]'' |- | [[जुही चावला]] || ''दरार'' |- | [[मनीषा कोईराला]] || ''खामोशी: द म्युझिकल'' |- | [[सीमा बिस्वास]] || ''बँडिट क्वीन'' |- | [[तब्बू]] || ''[[माचिस (हिंदी चित्रपट)|माचिस]]'' |- | rowspan="5"| १९९८ || rowspan="5"| [[File:Madhuri Dixit promoting Total Dhamaal in 2019 (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[माधुरी दीक्षित]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[दिल तो पागल है]]'' |- | [[जुही चावला]] || ''येस बॉस'' |- | [[महिमा चौधरी]] || ''[[परदेस]]'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''जुदाई'' |- | [[तब्बू]] || ''[[विरासत]]'' |- | rowspan="5"| १९९९ || rowspan="5"| [[File:Kajol Vogue cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[काजोल]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[कुछ कुछ होता है]]'' |- | [[काजोल]] || ''दुश्मन'' |- | [[काजोल]] || ''प्यार तो होना ही था'' |- | [[मनीषा कोईराला]] || ''[[दिल से..]]'' |- | [[उर्मिला मातोंडकर]] || ''सत्या'' |- | rowspan="5"| २००० || rowspan="5"| [[File:Aishwarya Rai Cannes 2017.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[ऐश्वर्या राय]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[हम दिल दे चुके सनम]]'' |- | [[ऐश्वर्या राय]] || ''ताल'' |- | [[काजोल]] || ''हम आपके दिल में रहते हैं'' |- | [[करिश्मा कपूर]] || ''बिवी नंबर १'' |- | [[तब्बू]] || ''हु तू तू'' |- | rowspan="5"| २००१ || rowspan="5"| [[File:KarismaKapoor14.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[करिश्मा कपूर]] || style="background:#FAEB86;" | ''फिजा'' |- | [[ऐश्वर्या राय]] || ''हमारा दिल आपके पास है'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''[[पुकार (२००० चित्रपट)|पुकार]]'' |- | [[प्रीती झिंटा]] || ''क्या कहना'' |- | [[तब्बू]] || ''अस्तित्त्व'' |- | rowspan="5"| २००२ || rowspan="5"| [[File:Kajol Vogue cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[काजोल]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[कभी खुशी कभी गम]]'' |- | [[अमिषा पटेल]] || ''[[गदर: एक प्रेम कथा]]'' |- | [[करीना कपूर]] || ''अशोका'' |- | [[करिश्मा कपूर]] || ''झुबेदा'' |- | [[तब्बू]] || ''[[चांदनी बार]]'' |- | rowspan="5"| २००३ || rowspan="5"| [[File:Aishwarya Rai Cannes 2017.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[ऐश्वर्या राय]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[देवदास (२००२ हिंदी चित्रपट)|देवदास]]'' |- | [[अमिषा पटेल]] || ''हमराज'' |- | [[बिपाशा बसू]] || ''राझ'' |- | [[करिश्मा कपूर]] || ''शक्ती: द पॉवर'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''[[साथिया]]'' |- | rowspan="6"| २००४ || rowspan="6"| [[File:PreityZinta.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[प्रीती झिंटा]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[कल होना हो]]'' |- | [[भूमिका चावला]] || ''तेरे नाम'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''बागबान'' |- | [[प्रीती झिंटा]] || ''कोई... मिल गया'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''चलते चलते'' |- | [[उर्मिला मातोंडकर]] || ''भूत'' |- | rowspan="5"| २००५ || rowspan="10"| [[File:Rani.Mukerji.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[राणी मुखर्जी]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[हम तुम]]'' |- | [[ऐश्वर्या राय]] || ''रेनकोट'' |- | [[प्रीती झिंटा]] || ''वीर-झारा'' |- | [[शिल्पा शेट्टी]] || ''फिर मिलेंगे'' |- | [[उर्मिला मातोंडकर]] || ''एक हसीना थी'' |- | rowspan="5"| २००६ ! style="background:#FAEB86;" | [[राणी मुखर्जी]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[ब्लॅक (चित्रपट)|ब्लॅक]]'' |- | [[प्रीती झिंटा]] || ''सलाम नमस्ते'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''बंटी और बबली'' |- | [[शर्मिला टागोर]] || ''विरुद्ध... फेमीली कम्स फर्सट'' |- | [[विद्या बालन]] || ''परिणीता'' |- | rowspan="5"| २००७ || rowspan="5"| [[File:Kajol Vogue cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[काजोल]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[फना (चित्रपट)|फना]]'' |- | [[ऐश्वर्या राय]] || ''धूम २'' |- | [[बिपाशा बसू]] || ''कॉर्पोरेट'' |- | [[करीना कपूर]] || ''ओंकारा'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''कभी अलविदा ना कहना'' |- | rowspan="6"| २००८ || rowspan="6"| [[File:Kareena Kapoor at TOIFA16.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[करीना कपूर]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[जब वी मेट]]'' |- | [[ऐश्वर्या राय]] || ''गुरु'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''ओम शांती ओम'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''आजा नचले'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''लगा चुनरी में दाग'' |- | [[विद्या बालन]] || ''भूल भुलैया'' |- | rowspan="5"| २००९ || rowspan="5"| [[File:Priyanka Chopra at 2019 Cannes (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[प्रियांका चोप्रा]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[फॅशन (२००८ चित्रपट)|फॅशन]]'' |- | [[ऐश्वर्या राय बच्चन]] || ''[[जोधा अकबर]]'' |- | [[अनुष्का शर्मा]] || ''[[रब ने बना दी जोडी]]'' |- | [[असिन तोट्टुंकल]] || ''[[गजनी (२००८ हिंदी चित्रपट)|गजनी]]'' |- | [[काजोल]] || ''यू मी और हम'' |- | rowspan="6"| २०१० || rowspan="6"| [[File:Vidya Balan Screen Awards 2012 cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[विद्या बालन]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[पा (चित्रपट)|पा]]'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''लव्ह आज कल'' |- | [[करीना कपूर]] || ''[[३ इडियट्स]]'' |- | [[करीना कपूर]] || ''कुर्बान'' |- | [[कतरिना कैफ]] || ''न्यू यॉर्क'' |- | [[प्रियांका चोप्रा]] || ''कमिने'' |- | rowspan="5"| २०११ || rowspan="5"| [[File:Kajol Vogue cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[काजोल]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[माय नेम इज खान]]'' |- | [[ऐश्वर्या राय बच्चन]] || ''गुजारिश'' |- | [[अनुष्का शर्मा]] || ''बँड बाजा बारात'' |- | [[करीना कपूर]] || ''गोलमाल ३'' |- | [[विद्या बालन]] || ''इश्किया'' |- | rowspan="5"| २०१२ || rowspan="11"| [[File:Vidya Balan Screen Awards 2012 cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[विद्या बालन]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[डर्टी पिक्चर]]'' |- | [[माही गिल]] || ''साहेब, बीवी और गँगस्टर'' |- | [[कतरिना कैफ]] || ''मेरे ब्रदर की दुल्हन'' |- | [[प्रियांका चोप्रा]] || ''७ खून माफ'' |- | [[विद्या बालन]] || ''नो वन किल्ड जेसिका'' |- | rowspan="6"| २०१३ ! style="background:#FAEB86;" | [[विद्या बालन]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[कहानी (चित्रपट)|कहानी]]'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''कॉकटेल'' |- | [[करीना कपूर]] || ''हिरोईन'' |- | [[परिणीती चोप्रा]] || ''इशकजादे'' |- | [[प्रियांका चोप्रा]] || ''बर्फी!'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''इंग्लिश विंग्लिश'' |- | rowspan="6"| २०१४ || rowspan="6"| [[File:Deepika Padukone walks the ramp at PCJ Delhi Couture Week.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[दीपिका पडुकोण]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[गोलियों की रासलीला राम-लीला]]'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''चेन्नई एक्सप्रेस'' |- | [[परिणीती चोप्रा]] || ''शुद्ध देसी रोमान्स'' |- | [[श्रद्धा कपूर]] || ''आशिकी २'' |- | [[सोनाक्षी सिन्हा]] || ''लुटेरा'' |- | [[सोनम कपूर]] || ''रांझना'' |- | rowspan="6"| २०१५ || rowspan="6"| [[File:Kangana Ranaut at 2019 Cannes (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[कंगना राणावत]] || style="background:#FAEB86;" | ''क्वीन'' |- | [[आलिया भट्ट]] || ''हायवे'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''देढ इश्किया'' |- | [[प्रियांका चोप्रा]] || ''मेरी कोम'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''मर्दानी'' |- | [[सोनम कपूर]] || ''खूबसुरत'' |- | rowspan="6"| २०१६ || rowspan="6"| [[File:Deepika Padukone walks the ramp at PCJ Delhi Couture Week.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[दीपिका पडुकोण]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[पिकू]]'' |- | [[अनुष्का शर्मा]] || ''एनएच१०'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''[[बाजीराव मस्तानी]]'' |- | [[काजोल]] || ''दिलवाले'' |- | [[कंगना राणावत]] || ''तनु वेड्स मनू रिटर्न्स'' |- | [[सोनम कपूर]] || ''डॉली की डोली'' |- | rowspan="6"| २०१७ || rowspan="6"| [[File:Alia-Bhatt-grace-the-red-carpet-of-the-25th-ITA-Awards-26 (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[आलिया भट्ट]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[उडता पंजाब]]'' |- | [[ऐश्वर्या राय बच्चन]] || ''सरबजीत'' |- | [[आलिया भट्ट]] || ''डिअर जिंदगी'' |- | [[अनुष्का शर्मा]] || ''ए दिल है मुश्किल'' |- | [[सोनम कपूर]] || ''नीरजा'' |- | [[विद्या बालन]] || ''कहानी २'' |- | rowspan="6"| २०१८ || rowspan="6"| [[File:Vidya Balan Screen Awards 2012 cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[विद्या बालन]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[तुम्हारी सुलू]]'' |- | [[आलिया भट्ट]] || ''बद्रीनाथ की दुल्हनिया'' |- | [[भूमी पेडणेकर]] || ''शुभ मंगल सावधान'' |- | [[सबा कमर]] || ''हिंदी माध्यम'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''मॉम'' |- | [[झायरा वसीम]] || ''सिक्रेट सुपरस्टार'' |- | rowspan="5"| २०१९ || rowspan="11"| [[File:Alia Bhatt attends at the 2026 Cannes Film Festival (cropped) (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[आलिया भट्ट]] || style="background:#FAEB86;" | ''राझी'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''पद्मावत'' |- | [[नीना गुप्ता]] || ''बधाई हो'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''हिचकी'' |- | [[तब्बू]] || ''अंधाधुन'' |- | rowspan="6"| २०२० ! style="background:#FAEB86;" | [[आलिया भट्ट]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[गल्ली बॉय]]'' |- | [[कंगना राणावत]] || ''मणिकर्णिका: द क्वीन ऑफ झाशी'' |- | [[करीना कपूर]] || ''गुड न्यूज'' |- | [[प्रियांका चोप्रा]] || ''द स्काय इज पिंक'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''मर्दानी २'' |- | [[विद्या बालन]] || ''मिशन मंगल'' |- | rowspan="5"| २०२१ || rowspan="5"| [[File:Taapsee Pannu in March 2022.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[तापसी पन्नू]] || style="background:#FAEB86;" | ''थप्पड'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''छपाक'' |- | [[जान्हवी कपूर]] || ''गुंजन सक्सेना: कारगिल गर्ल'' |- | [[कंगना राणावत]] || ''पंगा'' |- | [[विद्या बालन]] || ''[[शकुंतला देवी (चित्रपट)|शकुंतला देवी]]'' |- | rowspan="5"| २०२२ || rowspan="5"| [[File:Kriti Sanon snapped promoting 'Arjun Patiala' on sets of 'Dance India Dance' (3) (cropped).jpg |95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[कृती सेनॉन]] || style="background:#FAEB86;" | ''मिमी'' |- | [[कियारा अडवाणी]] || ''शेरशाह'' |- | [[परिणीती चोप्रा]] || ''संदीप आणि पिंकी फरार'' |- | [[तापसी पन्नू]] || ''रश्मी रॉकेट'' |- | [[विद्या बालन]] || ''शेरनी'' |- | rowspan="5"| २०२३<ref name="ff23">{{Cite news|date=24 April 2023|title=Nominations for the 68th Hyundai Filmfare Awards 2023 with Maharashtra Tourism |url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-68th-hyundai-filmfare-awards-2023-with-maharashtra-tourism-58094.html|work=Filmfare |access-date=24 April 2023 }}</ref> || rowspan="11"| [[File:Alia Bhatt attends at the 2026 Cannes Film Festival (cropped) (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[आलिया भट्ट]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[गंगूबाई काठियावाडी (चित्रपट)|गंगूबाई काठियावाडी]]'' |- | [[भूमी पेडणेकर]] || ''[[बधाई दो]]'' |- | [[जान्हवी कपूर]] || ''मिली'' |- | [[करीना कपूर]] || ''[[लाल सिंग चड्ढा]]'' |- | [[तब्बू]] || ''[[भूल भुलैया २]]'' |- | rowspan="6"| २०२४<ref>{{cite news|title=Nominations for the 69th Hyundai Filmfare Awards 2024 with Gujarat Tourism: Full list out|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-69th-hyundai-filmfare-awards-2024-with-gujarat-tourism-full-list-out-63822.html|magazine=[[Filmfare]]|date=15 January 2024|access-date=15 January 2024}}</ref> ! style="background:#FAEB86;" | [[आलिया भट्ट]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[रॉकी और रानी की प्रेम कहानी]]'' |- | [[भूमी पेडणेकर]] || ''थॅन्क यू फॉर कमिंग'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''पठाण'' |- | [[कियारा अडवाणी]] || ''सत्यप्रेम की कथा'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''मिसेस चॅटर्जी व्हर्सेस नॉर्वे'' |- | [[तापसी पन्नू]] || ''डंकी'' |- |} == अनेक पुरस्कार आणि नामांकन == तीन अभिनेत्रींना हा पुरस्कार सर्वाधिक असा पाच वेळा मिळाला आहे: [[नूतन]] (१९५७, १९६०, १९६४, १९६८ व १९७९), [[काजोल]] (१९९६, १९९९, २००२, १००७ व २०११) आणि [[आलिया भट्ट]] (२०१७, २०१९, २०२०, २०२३ व २०२४). त्यांच्या खालोखाल तीन अभिनेत्रींना हा पुरस्कार चार वेळा मिळाला आहे: [[मीना कुमारी]] (१९५४, १९५५, १९६३ व १९६६), [[माधुरी दिक्षीत]] (१९९१, १९९३, १९९५ व १९९८) आणि [[विद्या बालन]] (२०१०, २०१२, २०१३ व २०१८). लागोपाठ अशे दोन वेळा पुरस्कार मिळवण्यास सहा अभिनेत्रींना यश मिळाले आहे: मीना कुमारी (१९५४-५५), [[जया बच्चन]] (१९७४-७५), [[शबाना आझमी]] (१९८४-८५), [[राणी मुखर्जी]] (२००५-०६), [[विद्या बालन]] (२०१२-१३) आणि आलिया भट्ट (२०१९-२० व २०२३-२४). २०२४ मध्ये विजेताहोऊन भट्ट अश्या एकमेव अभिनेत्री झाल्या ज्यानी लागोपाठ दोन वेळा पुरस्कार मिळवला आहे. माधुरी दिक्षीतला सर्वात जास्त वेळा (१४) नामांकन मिळाले आहे पण फक्त चार वेळा पुरस्कार मिळाला आहे. त्यांच्या खालोखाल मीना कुमारी आणि विद्या बालन यांना १२ नामांकन आहे; [[हेमा मालिनी]], काजोल व [[राणी मुखर्जी]] यांना ११ नामांकन; [[ऐश्वर्या राय]], [[श्रीदेवी]] व [[दीपिका पडुकोण]] यांना १० नामांकन मिळाले आहेत. १९९० च्या दशाकापासून अभिनेत्री [[तब्बू]]ला सातवेळा नामांकन मिळाले असून एकदाही पुरस्कार मिळाला नाही. १९८४ मध्ये [[शबाना आझमी]] यांना एकाच वर्षी असे सर्वाधिक ४ नामांकन मिळाले असून ''[[अर्थ (चित्रपट)|अर्थ]]'' चित्रपटातील कामगिरीसाठी त्यांनी हा पुरस्कार जिंकला होता. तसेच १९६३ मध्ये मीना कुमारी यांना तीन पैकी तीन नामांकन प्राप्त झाली होती. १९९९ मध्ये काजोलला देखील तीन नामांकन मिळाले व ''[[कुछ कुछ होता है]]'' साठी पुरस्कार मिळाला होता. १९८९ ते १९९६ या सात वर्षात सलग अशे १० नामांकन मिळवण्याचा विक्रम माधुरी दिक्षीत यांनी केला आहे. == इतर माहिती == या श्रेणीसाठी विविध नातेवाईकांना विजय आणि नामांकन प्राप्त झाले आहे. [[करिश्मा कपूर|करिश्मा]] आणि [[करीना कपूर]] या दोन बहिणी आहेत ज्यांना हा पुरस्कार मिळाला आहे. २००२ मध्ये त्या दोघी त्यांच्या ''झुबेदा'' आणि ''अशोका'' चित्रपाटातीला कामांसाठी नामांकीत होत्या. [[श्रीदेवी]] आणि [[जान्हवी कपूर]] ही एक माय-लेकीची जोडी आहे ज्यांना या श्रेणीत नामांकन मिळाले आहे. [[शरच्चंद्र चट्टोपाध्याय]] यांच्या कादंबरी ''परिणीता'' वर आधारीत असलेल्या "ललिता" ह्या पात्राच्या अभिनयासाठी मीना कुमार यांना १९५५ चा हा पुरस्कार मिळाला व पुन्हा २००६ मध्ये [[विद्या बालन]] यांना नामांकन मिळाले आहे. १९७३ मध्ये ''[[पाकीजा]]'' चित्रापाटातील भुमीकेसाठी [[मीना कुमारी|मीना कुमारींना]] मरणोत्तर नामांकन मिळाले होत. पण मरणोत्तर न देण्याच्या फिल्मफेअरच्या नियमामुळे त्यांना पुरस्कार न देण्याचा निर्णय झाला.<ref>{{Cite book |last=Reuben |first=Bunny |title=...and Pran: A Biography |date=2005 |publisher=HarperCollins and [[Living Media]] |isbn=978-81-72234-66-9 |pp=266 |url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=MABlAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=meena+kumari}}</ref> या श्रेणीतील पुरस्कार कधीही कोणी नाकारला नाही. तथापि, २०२३ मध्ये, त्यांच्या ''[[थलायवी]]'' चित्रपटासाठी [[कंगना राणावत]]ने पक्षपाती मतदानाचा फिल्मफेअर पुरस्कारांवर आरोप केला आणि त्यांचे नामांकन रद्द करण्याची मागणी केली.<ref>{{Cite web |date=2022-08-21 |title=Filmfare Awards withdraw Kangana Ranaut's nomination after 'false accusations', she says 'see you in court' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/filmfare-awards-withdraw-kangana-ranaut-s-nomination-after-false-accusation-101661101203078.html |access-date=2022-10-18 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कार}} {{फिल्मफेअर पुरस्कार}} [[वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार|अभिनेत्री]] [[वर्ग:अभिनेत्रींसाठी पुरस्कार]] lcun4m3jh3rfrmcvhpuivmnnxw30rhn 2686614 2686611 2026-05-29T07:00:52Z ~2026-31955-08 183625 /* विजेते व नामांकन */ 2686614 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कार''' दरवर्षी [[फिल्मफेअर]] नियतकालिकातर्फे [[बॉलिवूड]]मधील सर्वोत्तम [[अभिनेत्री|अभिनेत्रीला]] दिला जातो त्यांच्या मागील वर्षाच्या चित्रपटातील कामगिरीसाठी. हा [[फिल्मफेअर पुरस्कार]]ांमधील एक मुख्य पुरस्कार आहे. प्रथम पुरस्कार १९५४ मध्ये प्रदान करण्यात आला आणि पहिला पुरस्कार [[मीना कुमारी]] यांना ''[[बैजू बावरा]]'' चित्रपटातील गौरीच्या भूमिकेसाठी प्रदान करण्यात आला; जिथे त्यांनी मानसिंग तोमरच्या दरबारात १६ व्या - १७ व्या शतकात राहणारे ग्वाल्हेरचे प्रख्यात शास्त्रीय गायक बैजू बावरा यांच्या प्रेमीकेची भूमिका केली होती.<ref>{{cite web|title=Best Actress Award (1953-2000)|url=http://recipeguide.indiatimes.com/awards2001/ex_actr.html|publisher=Official Listings, [[इंडिया टाइम्स]]|access-date=8 May 2013|archive-date=2017-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705050837/http://recipeguide.indiatimes.com/awards2001/ex_actr.html|url-status=dead}}</ref> पुढे मीना कुमारींना १९५५ मध्ये (''परिणिता'') आणि १९६३ मध्ये (''साहेब, बीवी और गुलाम'') या चित्रपटांसाठी पुन्हा पुरस्कार मिळाला.''रॉकी और रानी की प्रेम कहानी'' या चित्रपटातील भूमिकेसाठी २०२४ मध्ये [[आलिया भट्ट]] यांना नवीनतम पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. ह्या आधी भट्टयांना चार वेळा ह्या श्रेणीतील पुरस्कार मिळाला आहे. आजवर [[नूतन]], [[काजोल]] व [[आलिया भट्ट]] ह्यांनी सर्वाधिक वेळा (प्रत्येकी ५ वेळा) हा पुरस्कार जिंकला आहे तर [[माधुरी दीक्षित]]ने सर्वाधिक वेळा (१४) नामांकन मिळवले आहे. १९८७ आणि १९८८ मध्ये कोणत्याच फिल्मफेर पुरस्कारांसारखा हा देखील कोणालाच दिला गेला नाही. फक्त १९७४ मध्ये हा पुरस्कार विभागून [[डिंपल कापडिया]] व [[जया बच्चन]] यांना देण्यात आला होता त्यांच्या प्रत्येकीच्या ''[[बॉबी]]'' आणि ''[[अभिमान (हिंदी चित्रपट)|अभिमान]]'' चित्रपटातील कामगिरीसाठी. ह्या पुरस्काराचे विजेते अनेक वेळा [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेत्री पुरस्कार|सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेत्री]], [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम महिला पदार्पण पुरस्कार|सर्वोत्तम पदार्पण अभिनेत्री]] आणि [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेत्री समीक्षक पुरस्कार|सर्वोत्तम अभिनेत्री (समीक्षक)]] साठी पण नामांकीत / विजेते झाले आहे. ==विजेते व नामांकन== {{multiple image |align=right |direction=vertical |width=150 |image1= |image2=Kajol in October 2021.jpg |image3=Alia Bhatt attends at the 2026 Cannes Film Festival (cropped) (cropped).jpg |caption3=[[नूतन]], [[काजोल]] व [[आलिया भट्ट]] ह्यांनी सर्वाधिक वेळा (प्रत्येकी ५ वेळा) हा पुरस्कार जिंकला आहे. }} [[File:Madhuri Dixit Dedh Ishqiya.jpg|right|thumb|[[माधुरी दीक्षित]]ने सर्वाधिक वेळा (१४) नामांकन मिळवले आहे.]] {{legend|#FAEB86|विजेता व त्यांचा चित्रपट|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFAA00|पुरस्कार सोहळा नाही|border=1px solid #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! विजेत्यांचे चित्र !!विजेता !! चित्रपट |- | rowspan="2"| १९५४ || rowspan="4"| [[File:Meena Kumari in Pakeezah.jpg|94px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[मीना कुमारी]] || style="background:#FAEB86;" | ''बैजू बावरा'' |- | colspan="2" | ''अन्य नामांकन नाही'' |- | rowspan="2"| १९५५ ! style="background:#FAEB86;" | [[मीना कुमारी]] || style="background:#FAEB86;" | ''परिणीता'' |- | colspan="2"| ''अन्य नामांकन नाही'' |- | rowspan="3"| १९५६ || rowspan="3"| [[File:Kamini Kaushal in December 2019 (cropped).jpg|94px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[कामिनी कौशल]] || style="background:#FAEB86;" | ''बिरज बहू'' |- | [[गीता बाली]] || ''वचन'' |- | [[मीना कुमारी]] || ''आझाद'' |- | rowspan="2"| १९५७ || rowspan="2"| [[File:Nutan.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[नूतन]] || style="background:#FAEB86;" | ''सीमा'' |- | colspan="2"| ''अन्य नामांकन नाही'' |- | rowspan="2"| १९५८ || rowspan="2"| [[चित्र:Nargis, Best Actress for Raat Aur Din.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[नर्गिस]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[मदर इंडिया]]'' |- | colspan="2" | ''अन्य नामांकन नाही'' |- | rowspan="3"| १९५९ || rowspan="3"| [[चित्र:Vyjayanthimala at the preview of Naya Daur.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[वैजयंतीमाला]] || style="background:#FAEB86;" | ''साधना'' |- | [[मीना कुमारी]] || ''सहारा'' |- | [[वैजयंतीमाला]] || ''मधूमती'' |- | rowspan="3"| १९६० || rowspan="3"| [[File:Nutan.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[नूतन]] || style="background:#FAEB86;" | ''सुजाता'' |- | [[माला सिन्हा]] || ''धूल का फूल'' |- | [[मीना कुमारी]] || ''चिराग कहा रोशनी कहा'' |- | rowspan="3"| १९६१ || rowspan="3"|[[चित्र:Bina Rai.png|94px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[बीना राय]] || style="background:#FAEB86;" | ''घूंघट'' |- | [[मधुबाला]] || ''मुघल-ए-आझम'' |- | [[नूतन]] || ''छलीया'' |- | rowspan="3"| १९६२ || rowspan="3"| [[चित्र:Vyjayanthimala at the preview of Naya Daur.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[वैजयंतीमाला]] || style="background:#FAEB86;" | ''गंगा जमना'' |- | [[पद्मिनी (अभिनेत्री)|पद्मीनी]] || ''जिस देश में गंगा बहती हैं'' |- | [[सायरा बानू]] || ''जंगली'' |- | rowspan="3"| १९६३ || rowspan="3"| [[File:Meena Kumari in Pakeezah.jpg|94px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[मीना कुमारी]] || style="background:#FAEB86;" | ''साहिब बीबी और गुलाम'' |- | मीना कुमारी || ''आरती'' |- | मीना कुमारी || ''मैं चूप रहुंगी'' |- | rowspan="3"| १९६४ || rowspan="3"| [[File:Nutan.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[नूतन]] || style="background:#FAEB86;" | ''बंदिनी'' |- | [[माला सिन्हा]] || ''बहुरानी'' |- | मीना कुमारी || ''दिल एक मंदीर'' |- | rowspan="3"| १९६५ || rowspan="3"| [[चित्र:Vyjayanthimala at the preview of Naya Daur.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[वैजयंतीमाला]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[संगम (चित्रपट)|संगम]]'' |- | [[माला सिन्हा]] || ''जहांआरा'' |- | [[साधना (अभिनेत्री)|साधना]] || ''वो कौन थी?'' |- | rowspan="3"| १९६६ || rowspan="3"| [[File:Meena Kumari in Pakeezah.jpg|94px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[मीना कुमारी]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[काजल (१९६५ हिंदी चित्रपट)|काजल]]'' |- | [[माला सिन्हा]] || ''हिमालय की गोद में'' |- | [[साधना (अभिनेत्री)|साधना]] || ''वक्त'' |- | rowspan="3"| १९६७ || rowspan="3"| [[File:Waheeda Rehman (cropped).jpg |95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[वहीदा रेहमान]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[गाइड (चित्रपट)|गाईड]]'' |- | [[मीना कुमारी]] || ''फूल और पत्थर'' |- | सुचित्रा सेन || ''ममता'' |- | rowspan="3"| १९६८ || rowspan="3"| [[File:Nutan.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[नूतन]] || style="background:#FAEB86;" | ''मिलन'' |- | सायरा बानू || ''शागिर्द '' |- | वहिदा रेहमान || ''राम और शाम'' |- | rowspan="3"| १९६९ || rowspan="3"| [[File:Waheeda Rehman (cropped).jpg |95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[वहीदा रेहमान]] || style="background:#FAEB86;" | ''नील कमल'' |- | [[नर्गीस दत्त]] || ''रात और दिन'' |- | [[सायरा बानू]] || ''दिवाना'' |- | rowspan="3"| १९७० || rowspan="3"| [[File:Sharmila Tagore 3.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[शर्मिला टागोर]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[आराधना (१९६९ चित्रपट)|आराधना]]'' |- | [[आशा पारेख]] || ''चिरग'' |- | [[नंदा]] || ''इत्तेफाक'' |- | rowspan="3"| १९७१ || rowspan="3"| [[File:Mumtaz (actress).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[मुमताज (अभिनेत्री)|मुमताज]] || style="background:#FAEB86;" | ''खिलौना'' |- | [[शर्मिला टागोर]] || ''सफर'' |- | [[वहिदा रेहमान]] || ''खामोशी'' |- | rowspan="3"| १९७२ || rowspan="3"| [[File:Asha Parekh on Raveena's NDTV chat show (1) (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[आशा पारेख]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[कटी पतंग]]'' |- | [[जया बच्चन]] || ''गुड्डी'' |- | [[जया बच्चन]] || ''उपहार'' |- | rowspan="3"| १९७३ || rowspan="3"| [[File:Hema malini bhungama1.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[हेमा मालिनी]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[सीता और गीता (१९७२ हिंदी चित्रपट)|सीता और गीता]]'' |- | [[मीना कुमारी]] || ''[[पाखिजा]]'' |- | [[राखी गुलजार]] || ''आंखो आंखो में'' |- | rowspan="5"| १९७४ || rowspan="5"| [[File:DimpleKapadia JayaBachchan montage.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[डिंपल कापडिया]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[बॉबी]]'' |- ! style="background:#FAEB86;" | [[जया बच्चन]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[अभिमान (हिंदी चित्रपट)|अभिमान]]'' |- | जया बच्चन || ''कोशीश'' |- | [[मौसमी चॅटर्जी]] || ''अनुराग'' |- | [[नूतन]] || ''सौदागर'' |- | rowspan="5"| १९७५ || rowspan="5"| [[File:Jaya Bachchan still16 (square crop).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[जया बच्चन]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[कोरा कागझ]]'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''अमीर गरीब'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''प्रेम नगर'' |- | [[सायरा बानू]] || ''सगीना'' |- | [[शबाना आझमी]] || ''अंकुर'' |- | rowspan="5"| १९७६ || rowspan="5"| [[File:Lakshmi at Naan Suvasikkum Sivaji Book Launch.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[लक्ष्मी (अभिनेत्री)|लक्ष्मी]] || style="background:#FAEB86;" | ''जुली'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''खुशबू'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''संन्यासी'' |- | [[जया बच्चन]] || ''मिली'' |- | [[सुचित्रा सेन]] || ''[[आंधी]]'' |- | rowspan="5"| १९७७ || rowspan="5"| [[File:Rakhee Gulzar.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[राखी गुलजार]] || style="background:#FAEB86;" | ''तपस्या'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''मेहबूबा'' |- | [[राखी गुलजार]] || ''[[कभी कभी]]'' |- | [[रीना रॉय]] || ''नागीन'' |- | [[शर्मिला टागोर]] || ''मौसम'' |- | rowspan="5"| १९७८ || rowspan="5"| [[File:Shabana Azmi SFU honorary degree (cropped).jpg |95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[शबाना आझमी]] || style="background:#FAEB86;" | ''स्वामी'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''किनारा'' |- | [[राखी गुलजार]] || ''आदमी'' |- | [[स्मिता पाटील]] || ''[[भूमिका (चित्रपट)]]'' |- | [[जरीना वहाब]] || ''घरोंडा'' |- | rowspan="5"| १९७९ || rowspan="5"| [[File:Nutan.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[नूतन]] || style="background:#FAEB86;" | ''मैं तुलसी तेरे आंगन की'' |- | [[राखी गुलजार]] || ''तृष्णा'' |- | [[रंजिता कौर]] || ''आंखियों के झरोखों से'' |- | [[रेखा]] || ''घर'' |- | [[झीनत अमान]] || ''सत्यम शिवम सुंदरम'' |- | rowspan="5"| १९८० || rowspan="5"| [[File:Jaya Bachchan still16 (square crop).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[जया बच्चन]] || style="background:#FAEB86;" | ''नौकर'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''मीरा'' |- | [[जया प्रदा]] || ''सरगम'' |- | [[पूनम ढिल्लन]] || ''नूरी'' |- | [[राखी]] || ''जुर्माना'' |- | rowspan="5"| १९८१ || rowspan="5"| [[File:Rekha grace Filmfare Glamour & Style Awards 2016 (22) (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[रेखा (हिंदी चित्रपट अभिनेत्री)|रेखा]] || style="background:#FAEB86;" | ''खूबसुरत'' |- | [[रीना रॉय]] || ''आशा'' |- | [[रेखा]] || ''जुदाई'' |- | [[शबाना आझमी]] || ''थोडीसी बेवफाई'' |- | [[झीनत अमान]] || ''इंसाफ का तराजू'' |- | rowspan="6"| १९८२ || rowspan="6"| [[File:Smita Patil 2013 stamp of India.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[स्मिता पाटील]] || style="background:#FAEB86;" | ''चक्र'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''नसीब'' |- | [[जया बच्चन]] || ''सिलसिला'' |- | [[राखी गुलजार]] || ''बसेरा'' |- | [[रती अग्निहोत्री]] || ''एक दुजे के लिए'' |- | [[रेखा]] || ''उमराव जान'' |- | rowspan="5"| १९८३ || rowspan="5"| [[File:PadminiKolhapure.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[पद्मिनी कोल्हापुरे]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[प्रेम रोग]]'' |- | [[राखी गुलजार]] || ''शक्ती'' |- | [[रेखा]] || ''जीवन धारा'' |- | [[सलमा आगा]] || ''निकाह'' |- | [[स्मिता पाटील]] || ''बाजार'' |- | rowspan="5"| १९८४ || rowspan="10"| [[File:Shabana Azmi SFU honorary degree (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[शबाना आझमी]] || style="background:#FAEB86;" | ''अर्थ'' |- | [[शबाना आझमी]] || ''अवतार'' |- | [[शबाना आझमी]] || ''मंडी'' |- | [[शबाना आझमी]] || ''मासूम'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''[[सदमा]]'' |- | rowspan="5"| १९८५ ! style="background:#FAEB86;" | [[शबाना आझमी]] || style="background:#FAEB86;" | ''भावना'' |- | [[जया प्रदा]] || ''शराबी'' |- | [[रोहिणी हट्टंगडी]] || ''सारांश'' |- | [[शबाना आझमी]] || ''स्पर्श'' |- | [[स्मिता पाटील]] || ''आज की आवाज'' |- | rowspan="5"| १९८६ || rowspan="5"| [[File:DimpleKapadiaPichvai (cropped).png|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[डिंपल कापडिया]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[सागर (चित्रपट)|सागर]]'' |- | [[जया प्रदा]] || ''संजोग'' |- | [[मंदाकिनी (अभिनेत्री)|मंदाकिनी]] || ''राम तेरी गंगा मैली'' |- | [[पद्मिनी कोल्हापुरे]] || ''प्यार झुकता नाही'' |- | [[रती अग्निहोत्री]] || ''तवायफ'' |- | १९८७ || colspan="3" style="background:#FFAA00; text-align:center;" | ''''' पुरस्कार नाही ''''' |- | १९८८ || colspan="3" style="background:#FFAA00; text-align:center;" | ''''' पुरस्कार नाही ''''' |- | rowspan="3"| १९८९ || rowspan="3"| [[File:Rekha grace Filmfare Glamour & Style Awards 2016 (22) (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[रेखा (हिंदी चित्रपट अभिनेत्री)|रेखा]] || style="background:#FAEB86;" | ''खून भरी मांग'' |- | [[जुही चावला]] || ''कयामत से कयामत तक'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''तेजाब'' |- | rowspan="5"| १९९० || rowspan="5"| [[File:Sridevi.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[श्रीदेवी]] || style="background:#FAEB86;" | ''चालबाझ'' |- | [[भाग्यश्री पटवर्धन]] || ''मैने प्यार किया'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''प्रेम प्रतिज्ञा'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''चांदनी'' |- | [[विजयशांती]] || ''ईश्वर'' |- | rowspan="4"| १९९१ || rowspan="4"| [[File:Madhuri Dixit promoting Total Dhamaal in 2019 (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[माधुरी दीक्षित]] || style="background:#FAEB86;" | ''दिल'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''रिहाई'' |- | [[जुही चावला]] || ''प्रतिबंध'' |- | [[मीनाक्षी शेषाद्री]] || ''जुर्म'' |- | rowspan="5"| १९९२ || rowspan="5"| [[File:Sridevi.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[श्रीदेवी]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[लम्हे]]'' |- | [[डिंपल कपाडिया]] || ''लेकीन...'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''साजन'' |- | [[रेखा]] || ''फुल बने अंगारे'' |- | [[झेबा बख्तियार]] || ''हिना'' |- | rowspan="3"| १९९३ || rowspan="3"| [[File:Madhuri Dixit promoting Total Dhamaal in 2019 (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[माधुरी दीक्षित]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[बेटा (हिंदी चित्रपट)|बेटा]]'' |- | [[जुही चावला]] || ''बोल राधा बोल'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''खुदा गवाह'' |- | rowspan="6"| १९९४ || rowspan="6"| [[File:Juhi Chawla still4.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[जुही चावला]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[हम हैं राही प्यार के]]'' |- | [[जुही चावला]] || ''[[डर]]'' |- | [[डिंपल कपाडिया]] || ''[[रुदाली]]'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''खलनायक'' |- | [[मीनाक्षी शेषाद्री]] || ''[[दामिनी (चित्रपट)|दामिनी]]'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''गुमराह'' |- | rowspan="5"| १९९५ || rowspan="5"| [[File:Madhuri Dixit promoting Total Dhamaal in 2019 (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[माधुरी दीक्षित]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[हम आपके हैं कौन..!]]'' |- | [[काजोल]] || ''ये दिल्लगी'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''अंजाम'' |- | [[मनीषा कोईराला]] || ''[[१९४२: अ लव्ह स्टोरी]]'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''लाडला'' |- | rowspan="5"| १९९६ || rowspan="5"| [[File:Kajol Vogue cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[काजोल]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे]]'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || '' [[राजा (हिंदी चित्रपट)|राजा]]'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''याराना'' |- | [[मनीषा कोईराला]] || ''अकेले हम अकेले तुम'' |- | [[उर्मिला मातोंडकर]] || ''रंगीला'' |- | rowspan="5"| १९९७ || rowspan="5"| [[File:KarismaKapoor14.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[करिश्मा कपूर]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[राजा हिंदुस्तानी]]'' |- | [[जुही चावला]] || ''दरार'' |- | [[मनीषा कोईराला]] || ''खामोशी: द म्युझिकल'' |- | [[सीमा बिस्वास]] || ''बँडिट क्वीन'' |- | [[तब्बू]] || ''[[माचिस (हिंदी चित्रपट)|माचिस]]'' |- | rowspan="5"| १९९८ || rowspan="5"| [[File:Madhuri Dixit promoting Total Dhamaal in 2019 (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[माधुरी दीक्षित]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[दिल तो पागल है]]'' |- | [[जुही चावला]] || ''येस बॉस'' |- | [[महिमा चौधरी]] || ''[[परदेस]]'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''जुदाई'' |- | [[तब्बू]] || ''[[विरासत]]'' |- | rowspan="5"| १९९९ || rowspan="5"| [[File:Kajol Vogue cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[काजोल]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[कुछ कुछ होता है]]'' |- | [[काजोल]] || ''दुश्मन'' |- | [[काजोल]] || ''प्यार तो होना ही था'' |- | [[मनीषा कोईराला]] || ''[[दिल से..]]'' |- | [[उर्मिला मातोंडकर]] || ''सत्या'' |- | rowspan="5"| २००० || rowspan="5"| [[File:Aishwarya Rai Cannes 2017.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[ऐश्वर्या राय]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[हम दिल दे चुके सनम]]'' |- | [[ऐश्वर्या राय]] || ''ताल'' |- | [[काजोल]] || ''हम आपके दिल में रहते हैं'' |- | [[करिश्मा कपूर]] || ''बिवी नंबर १'' |- | [[तब्बू]] || ''हु तू तू'' |- | rowspan="5"| २००१ || rowspan="5"| [[File:KarismaKapoor14.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[करिश्मा कपूर]] || style="background:#FAEB86;" | ''फिजा'' |- | [[ऐश्वर्या राय]] || ''हमारा दिल आपके पास है'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''[[पुकार (२००० चित्रपट)|पुकार]]'' |- | [[प्रीती झिंटा]] || ''क्या कहना'' |- | [[तब्बू]] || ''अस्तित्त्व'' |- | rowspan="5"| २००२ || rowspan="5"| [[File:Kajol Vogue cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[काजोल]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[कभी खुशी कभी गम]]'' |- | [[अमिषा पटेल]] || ''[[गदर: एक प्रेम कथा]]'' |- | [[करीना कपूर]] || ''अशोका'' |- | [[करिश्मा कपूर]] || ''झुबेदा'' |- | [[तब्बू]] || ''[[चांदनी बार]]'' |- | rowspan="5"| २००३ || rowspan="5"| [[File:Aishwarya Rai Cannes 2017.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[ऐश्वर्या राय]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[देवदास (२००२ हिंदी चित्रपट)|देवदास]]'' |- | [[अमिषा पटेल]] || ''हमराज'' |- | [[बिपाशा बसू]] || ''राझ'' |- | [[करिश्मा कपूर]] || ''शक्ती: द पॉवर'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''[[साथिया]]'' |- | rowspan="6"| २००४ || rowspan="6"| [[File:PreityZinta.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[प्रीती झिंटा]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[कल होना हो]]'' |- | [[भूमिका चावला]] || ''तेरे नाम'' |- | [[हेमा मालिनी]] || ''बागबान'' |- | [[प्रीती झिंटा]] || ''कोई... मिल गया'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''चलते चलते'' |- | [[उर्मिला मातोंडकर]] || ''भूत'' |- | rowspan="5"| २००५ || rowspan="10"| [[File:Rani.Mukerji.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[राणी मुखर्जी]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[हम तुम]]'' |- | [[ऐश्वर्या राय]] || ''रेनकोट'' |- | [[प्रीती झिंटा]] || ''वीर-झारा'' |- | [[शिल्पा शेट्टी]] || ''फिर मिलेंगे'' |- | [[उर्मिला मातोंडकर]] || ''एक हसीना थी'' |- | rowspan="5"| २००६ ! style="background:#FAEB86;" | [[राणी मुखर्जी]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[ब्लॅक (चित्रपट)|ब्लॅक]]'' |- | [[प्रीती झिंटा]] || ''सलाम नमस्ते'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''बंटी और बबली'' |- | [[शर्मिला टागोर]] || ''विरुद्ध... फेमीली कम्स फर्सट'' |- | [[विद्या बालन]] || ''परिणीता'' |- | rowspan="5"| २००७ || rowspan="5"| [[File:Kajol Vogue cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[काजोल]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[फना (चित्रपट)|फना]]'' |- | [[ऐश्वर्या राय]] || ''धूम २'' |- | [[बिपाशा बसू]] || ''कॉर्पोरेट'' |- | [[करीना कपूर]] || ''ओंकारा'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''कभी अलविदा ना कहना'' |- | rowspan="6"| २००८ || rowspan="6"| [[File:Kareena Kapoor at TOIFA16.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[करीना कपूर]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[जब वी मेट]]'' |- | [[ऐश्वर्या राय]] || ''गुरु'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''ओम शांती ओम'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''आजा नचले'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''लगा चुनरी में दाग'' |- | [[विद्या बालन]] || ''भूल भुलैया'' |- | rowspan="5"| २००९ || rowspan="5"| [[File:Priyanka Chopra at 2019 Cannes (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[प्रियांका चोप्रा]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[फॅशन (२००८ चित्रपट)|फॅशन]]'' |- | [[ऐश्वर्या राय बच्चन]] || ''[[जोधा अकबर]]'' |- | [[अनुष्का शर्मा]] || ''[[रब ने बना दी जोडी]]'' |- | [[असिन तोट्टुंकल]] || ''[[गजनी (२००८ हिंदी चित्रपट)|गजनी]]'' |- | [[काजोल]] || ''यू मी और हम'' |- | rowspan="6"| २०१० || rowspan="6"| [[File:Vidya Balan Screen Awards 2012 cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[विद्या बालन]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[पा (चित्रपट)|पा]]'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''लव्ह आज कल'' |- | [[करीना कपूर]] || ''[[३ इडियट्स]]'' |- | [[करीना कपूर]] || ''कुर्बान'' |- | [[कतरिना कैफ]] || ''न्यू यॉर्क'' |- | [[प्रियांका चोप्रा]] || ''कमिने'' |- | rowspan="5"| २०११ || rowspan="5"| [[File:Kajol Vogue cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[काजोल]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[माय नेम इज खान]]'' |- | [[ऐश्वर्या राय बच्चन]] || ''गुजारिश'' |- | [[अनुष्का शर्मा]] || ''बँड बाजा बारात'' |- | [[करीना कपूर]] || ''गोलमाल ३'' |- | [[विद्या बालन]] || ''इश्किया'' |- | rowspan="5"| २०१२ || rowspan="11"| [[File:Vidya Balan Screen Awards 2012 cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[विद्या बालन]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[डर्टी पिक्चर]]'' |- | [[माही गिल]] || ''साहेब, बीवी और गँगस्टर'' |- | [[कतरिना कैफ]] || ''मेरे ब्रदर की दुल्हन'' |- | [[प्रियांका चोप्रा]] || ''७ खून माफ'' |- | [[विद्या बालन]] || ''नो वन किल्ड जेसिका'' |- | rowspan="6"| २०१३ ! style="background:#FAEB86;" | [[विद्या बालन]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[कहानी (चित्रपट)|कहानी]]'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''कॉकटेल'' |- | [[करीना कपूर]] || ''हिरोईन'' |- | [[परिणीती चोप्रा]] || ''इशकजादे'' |- | [[प्रियांका चोप्रा]] || ''बर्फी!'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''इंग्लिश विंग्लिश'' |- | rowspan="6"| २०१४ || rowspan="6"| [[File:Deepika Padukone walks the ramp at PCJ Delhi Couture Week.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[दीपिका पडुकोण]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[गोलियों की रासलीला राम-लीला]]'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''चेन्नई एक्सप्रेस'' |- | [[परिणीती चोप्रा]] || ''शुद्ध देसी रोमान्स'' |- | [[श्रद्धा कपूर]] || ''आशिकी २'' |- | [[सोनाक्षी सिन्हा]] || ''लुटेरा'' |- | [[सोनम कपूर]] || ''रांझना'' |- | rowspan="6"| २०१५ || rowspan="6"| [[File:Kangana Ranaut at 2019 Cannes (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[कंगना राणावत]] || style="background:#FAEB86;" | ''क्वीन'' |- | [[आलिया भट्ट]] || ''हायवे'' |- | [[माधुरी दीक्षित]] || ''देढ इश्किया'' |- | [[प्रियांका चोप्रा]] || ''मेरी कोम'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''मर्दानी'' |- | [[सोनम कपूर]] || ''खूबसुरत'' |- | rowspan="6"| २०१६ || rowspan="6"| [[File:Deepika Padukone walks the ramp at PCJ Delhi Couture Week.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[दीपिका पडुकोण]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[पिकू]]'' |- | [[अनुष्का शर्मा]] || ''एनएच१०'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''[[बाजीराव मस्तानी]]'' |- | [[काजोल]] || ''दिलवाले'' |- | [[कंगना राणावत]] || ''तनु वेड्स मनू रिटर्न्स'' |- | [[सोनम कपूर]] || ''डॉली की डोली'' |- | rowspan="6"| २०१७ || rowspan="6"| [[File:Alia Bhatt attends at the 2026 Cannes Film Festival (cropped) (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[आलिया भट्ट]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[उडता पंजाब]]'' |- | [[ऐश्वर्या राय बच्चन]] || ''सरबजीत'' |- | [[आलिया भट्ट]] || ''डिअर जिंदगी'' |- | [[अनुष्का शर्मा]] || ''ए दिल है मुश्किल'' |- | [[सोनम कपूर]] || ''नीरजा'' |- | [[विद्या बालन]] || ''कहानी २'' |- | rowspan="6"| २०१८ || rowspan="6"| [[File:Vidya Balan Screen Awards 2012 cropped.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[विद्या बालन]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[तुम्हारी सुलू]]'' |- | [[आलिया भट्ट]] || ''बद्रीनाथ की दुल्हनिया'' |- | [[भूमी पेडणेकर]] || ''शुभ मंगल सावधान'' |- | [[सबा कमर]] || ''हिंदी माध्यम'' |- | [[श्रीदेवी]] || ''मॉम'' |- | [[झायरा वसीम]] || ''सिक्रेट सुपरस्टार'' |- | rowspan="5"| २०१९ || rowspan="11"| [[File:Alia Bhatt attends at the 2026 Cannes Film Festival (cropped) (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[आलिया भट्ट]] || style="background:#FAEB86;" | ''राझी'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''पद्मावत'' |- | [[नीना गुप्ता]] || ''बधाई हो'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''हिचकी'' |- | [[तब्बू]] || ''अंधाधुन'' |- | rowspan="6"| २०२० ! style="background:#FAEB86;" | [[आलिया भट्ट]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[गल्ली बॉय]]'' |- | [[कंगना राणावत]] || ''मणिकर्णिका: द क्वीन ऑफ झाशी'' |- | [[करीना कपूर]] || ''गुड न्यूज'' |- | [[प्रियांका चोप्रा]] || ''द स्काय इज पिंक'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''मर्दानी २'' |- | [[विद्या बालन]] || ''मिशन मंगल'' |- | rowspan="5"| २०२१ || rowspan="5"| [[File:Taapsee Pannu in March 2022.jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[तापसी पन्नू]] || style="background:#FAEB86;" | ''थप्पड'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''छपाक'' |- | [[जान्हवी कपूर]] || ''गुंजन सक्सेना: कारगिल गर्ल'' |- | [[कंगना राणावत]] || ''पंगा'' |- | [[विद्या बालन]] || ''[[शकुंतला देवी (चित्रपट)|शकुंतला देवी]]'' |- | rowspan="5"| २०२२ || rowspan="5"| [[File:Kriti Sanon snapped promoting 'Arjun Patiala' on sets of 'Dance India Dance' (3) (cropped).jpg |95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[कृती सेनॉन]] || style="background:#FAEB86;" | ''मिमी'' |- | [[कियारा अडवाणी]] || ''शेरशाह'' |- | [[परिणीती चोप्रा]] || ''संदीप आणि पिंकी फरार'' |- | [[तापसी पन्नू]] || ''रश्मी रॉकेट'' |- | [[विद्या बालन]] || ''शेरनी'' |- | rowspan="5"| २०२३<ref name="ff23">{{Cite news|date=24 April 2023|title=Nominations for the 68th Hyundai Filmfare Awards 2023 with Maharashtra Tourism |url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-68th-hyundai-filmfare-awards-2023-with-maharashtra-tourism-58094.html|work=Filmfare |access-date=24 April 2023 }}</ref> || rowspan="11"| [[File:Alia Bhatt attends at the 2026 Cannes Film Festival (cropped) (cropped).jpg|95px]] ! style="background:#FAEB86;" | [[आलिया भट्ट]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[गंगूबाई काठियावाडी (चित्रपट)|गंगूबाई काठियावाडी]]'' |- | [[भूमी पेडणेकर]] || ''[[बधाई दो]]'' |- | [[जान्हवी कपूर]] || ''मिली'' |- | [[करीना कपूर]] || ''[[लाल सिंग चड्ढा]]'' |- | [[तब्बू]] || ''[[भूल भुलैया २]]'' |- | rowspan="6"| २०२४<ref>{{cite news|title=Nominations for the 69th Hyundai Filmfare Awards 2024 with Gujarat Tourism: Full list out|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-69th-hyundai-filmfare-awards-2024-with-gujarat-tourism-full-list-out-63822.html|magazine=[[Filmfare]]|date=15 January 2024|access-date=15 January 2024}}</ref> ! style="background:#FAEB86;" | [[आलिया भट्ट]] || style="background:#FAEB86;" | ''[[रॉकी और रानी की प्रेम कहानी]]'' |- | [[भूमी पेडणेकर]] || ''थॅन्क यू फॉर कमिंग'' |- | [[दीपिका पदुकोण]] || ''पठाण'' |- | [[कियारा अडवाणी]] || ''सत्यप्रेम की कथा'' |- | [[राणी मुखर्जी]] || ''मिसेस चॅटर्जी व्हर्सेस नॉर्वे'' |- | [[तापसी पन्नू]] || ''डंकी'' |- |} == अनेक पुरस्कार आणि नामांकन == तीन अभिनेत्रींना हा पुरस्कार सर्वाधिक असा पाच वेळा मिळाला आहे: [[नूतन]] (१९५७, १९६०, १९६४, १९६८ व १९७९), [[काजोल]] (१९९६, १९९९, २००२, १००७ व २०११) आणि [[आलिया भट्ट]] (२०१७, २०१९, २०२०, २०२३ व २०२४). त्यांच्या खालोखाल तीन अभिनेत्रींना हा पुरस्कार चार वेळा मिळाला आहे: [[मीना कुमारी]] (१९५४, १९५५, १९६३ व १९६६), [[माधुरी दिक्षीत]] (१९९१, १९९३, १९९५ व १९९८) आणि [[विद्या बालन]] (२०१०, २०१२, २०१३ व २०१८). लागोपाठ अशे दोन वेळा पुरस्कार मिळवण्यास सहा अभिनेत्रींना यश मिळाले आहे: मीना कुमारी (१९५४-५५), [[जया बच्चन]] (१९७४-७५), [[शबाना आझमी]] (१९८४-८५), [[राणी मुखर्जी]] (२००५-०६), [[विद्या बालन]] (२०१२-१३) आणि आलिया भट्ट (२०१९-२० व २०२३-२४). २०२४ मध्ये विजेताहोऊन भट्ट अश्या एकमेव अभिनेत्री झाल्या ज्यानी लागोपाठ दोन वेळा पुरस्कार मिळवला आहे. माधुरी दिक्षीतला सर्वात जास्त वेळा (१४) नामांकन मिळाले आहे पण फक्त चार वेळा पुरस्कार मिळाला आहे. त्यांच्या खालोखाल मीना कुमारी आणि विद्या बालन यांना १२ नामांकन आहे; [[हेमा मालिनी]], काजोल व [[राणी मुखर्जी]] यांना ११ नामांकन; [[ऐश्वर्या राय]], [[श्रीदेवी]] व [[दीपिका पडुकोण]] यांना १० नामांकन मिळाले आहेत. १९९० च्या दशाकापासून अभिनेत्री [[तब्बू]]ला सातवेळा नामांकन मिळाले असून एकदाही पुरस्कार मिळाला नाही. १९८४ मध्ये [[शबाना आझमी]] यांना एकाच वर्षी असे सर्वाधिक ४ नामांकन मिळाले असून ''[[अर्थ (चित्रपट)|अर्थ]]'' चित्रपटातील कामगिरीसाठी त्यांनी हा पुरस्कार जिंकला होता. तसेच १९६३ मध्ये मीना कुमारी यांना तीन पैकी तीन नामांकन प्राप्त झाली होती. १९९९ मध्ये काजोलला देखील तीन नामांकन मिळाले व ''[[कुछ कुछ होता है]]'' साठी पुरस्कार मिळाला होता. १९८९ ते १९९६ या सात वर्षात सलग अशे १० नामांकन मिळवण्याचा विक्रम माधुरी दिक्षीत यांनी केला आहे. == इतर माहिती == या श्रेणीसाठी विविध नातेवाईकांना विजय आणि नामांकन प्राप्त झाले आहे. [[करिश्मा कपूर|करिश्मा]] आणि [[करीना कपूर]] या दोन बहिणी आहेत ज्यांना हा पुरस्कार मिळाला आहे. २००२ मध्ये त्या दोघी त्यांच्या ''झुबेदा'' आणि ''अशोका'' चित्रपाटातीला कामांसाठी नामांकीत होत्या. [[श्रीदेवी]] आणि [[जान्हवी कपूर]] ही एक माय-लेकीची जोडी आहे ज्यांना या श्रेणीत नामांकन मिळाले आहे. [[शरच्चंद्र चट्टोपाध्याय]] यांच्या कादंबरी ''परिणीता'' वर आधारीत असलेल्या "ललिता" ह्या पात्राच्या अभिनयासाठी मीना कुमार यांना १९५५ चा हा पुरस्कार मिळाला व पुन्हा २००६ मध्ये [[विद्या बालन]] यांना नामांकन मिळाले आहे. १९७३ मध्ये ''[[पाकीजा]]'' चित्रापाटातील भुमीकेसाठी [[मीना कुमारी|मीना कुमारींना]] मरणोत्तर नामांकन मिळाले होत. पण मरणोत्तर न देण्याच्या फिल्मफेअरच्या नियमामुळे त्यांना पुरस्कार न देण्याचा निर्णय झाला.<ref>{{Cite book |last=Reuben |first=Bunny |title=...and Pran: A Biography |date=2005 |publisher=HarperCollins and [[Living Media]] |isbn=978-81-72234-66-9 |pp=266 |url=https://books.google.co.in/books?redir_esc=y&id=MABlAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=meena+kumari}}</ref> या श्रेणीतील पुरस्कार कधीही कोणी नाकारला नाही. तथापि, २०२३ मध्ये, त्यांच्या ''[[थलायवी]]'' चित्रपटासाठी [[कंगना राणावत]]ने पक्षपाती मतदानाचा फिल्मफेअर पुरस्कारांवर आरोप केला आणि त्यांचे नामांकन रद्द करण्याची मागणी केली.<ref>{{Cite web |date=2022-08-21 |title=Filmfare Awards withdraw Kangana Ranaut's nomination after 'false accusations', she says 'see you in court' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/filmfare-awards-withdraw-kangana-ranaut-s-nomination-after-false-accusation-101661101203078.html |access-date=2022-10-18 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कार}} {{फिल्मफेअर पुरस्कार}} [[वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार|अभिनेत्री]] [[वर्ग:अभिनेत्रींसाठी पुरस्कार]] ccvgbky0ys7djk00jogm2xd0obejllo 0 150992 2686610 2685931 2026-05-29T06:58:13Z ~2026-31955-08 183625 2686610 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेत्री | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = आलिया भट्ट | चित्र = Alia Bhatt attends at the 2026 Cannes Film Festival (cropped) (cropped).jpg | चित्र_रुंदी = 220px | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = आलिया महेश भट्ट | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1993|3|15}} | जन्म_स्थान = [[मुंबई]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनेत्री, मॉडेल | राष्ट्रीयत्व = [[ब्रिटिश]] | भाषा = हिंदी | कारकीर्द_काळ = इ.स. २०१२ - चालू | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = फिल्मफेअर सर्वोत्तम महिला पदार्पण पुरस्कार | वडील_नाव = [[महेश भट्ट]] | आई_नाव = [[सोनी राजदान]] | नातेवाईक = [[पूजा भट्ट]] (सावत्र बहीण) | पती_नाव = {{लग्न|[[रणबीर कपूर]]|2022}} | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''आलिया भट्ट''' (जन्म:१५ मार्च, १९९३) ही एक भारतीय वंशाची, ब्रिटिश नागरिकत्व स्वीकारलेली [[बॉलीवूड|हिदी चित्रपट]] अभिनेत्री आहे. आलियाने २०१२ साली प्रदर्शित झालेल्या [[करण जोहर]]च्या [[स्टुडन्ट ऑफ द इयर]] ह्या चित्रपटामध्ये नायिकेची भूमिका करून [[बॉलिवूड]]मध्ये पदार्पण केले. ह्या भूमिकेसाठी तिला [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम महिला पदार्पण पुरस्कार|सर्वोत्तम पदार्पणासाठीच्या]] [[फिल्मफेअर पुरस्कार]]ासाठी नामांकन मिळाले होते. तिने टू स्टेट, शानदार, हायवे, हम्पटी शर्मा कि दुल्हनिया, कपुर ॲंन्ड सन्स, ह्या चित्रपटात उल्लेखनीय काम केल आहे. २०१६ साली प्रदर्शित झालेल्या [[उडता पंजाब]] ह्या चित्रपटामधील भूमिकेसाठी आलियाला [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कार]] मिळाला. == जीवन == [[चित्र:Alia Bhatt Starbucks opening.jpg|thumb|right|180px]] आलिया भट्टचा जन्म १५ मार्च १९९३ रोजी [[मुंबई]]मध्ये भारतीय चित्रपट दिग्दर्शक [[महेश भट्ट]] आणि अभिनेत्री [[सोनी राजदान]] यांच्या भट्ट कुटुंबात झाला होता. तिचे वडील गुजराती वंशाचे आहेत आणि तिची आई काश्मिरी पंडित आणि जर्मन वंशाची आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/i-have-great-reverence-for-women-mahesh-bhatt/articleshow/18006519.cms|title=I have great reverence for women: Mahesh Bhatt - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2022-05-04}}</ref> तिच्याकडे ब्रिटिश नागरिकत्व आहे. तिला एक मोठी बहीण, शाहीन, [[पूजा भट्ट]] आणि राहुल भट्ट अशी दोन सावत्र भावंडे आहेत. अभिनेता [[इमरान हाश्मी]] आणि दिग्दर्शक मोहित सूरी हे तिचे माहेरचे चुलत भाऊ अथवा बहीण असून निर्माता मुकेश भट्ट तिचे काका आहेत. आलियाचे शिक्षण जमनाबाई नरसी शाळेत झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.रीडिफ.कॉम/movies/slide-show/slide-show-1-interview-with-alia-bhatt/20120917.htm|title=Meet Karan Johar's Student of the Year: Alia Bhatt|website=Rediff|language=en|access-date=2022-05-04}}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==वैयक्तिक माहिती== २०१८ मध्ये, आलियाने ब्रह्मास्त्र (२०२२) मधील तिचा सहकलाकार अभिनेता [[रणबीर कपूर]] ला डेट करण्यास सुरुवात केली. तिने १४ एप्रिल २०२२ रोजी [[मुंबई]]त पारंपारिक समारंभात त्याच्याशी लग्न केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/entertainment/ranbir-kapoor-alia-bhatt-wedding-live-updates-wedding-this-afternoon-neetu-riddhima-soni-shaheen-at-vastu-2887054|title=Ranbir Kapoor, Alia Bhatt Wedding Live Updates: Ranbir And Alia Forever - Best Pics And Run-Through Of Their Wedding Day|website=NDTV.com|access-date=2022-05-04}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranbir-kapoor-alia-bhatt-wedding-live-updates-neetu-kapoor-ayan-mukerji-brahmastra-karan-johar-pre-wedding-festivities/liveblog/90815206.cms|title=Alia Bhatt - Ranbir Kapoor Wedding Photos, Marriage Images, Latest Videos, Pictures & News Updates: Alia-Ranbir pose for a perfect family picture|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2022-05-04}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/alia-bhatt-ranbir-kapoor-get-married-in-mumbai-live-updates-7868137/|title=Ranbir Kapoor-Alia Bhatt wedding HIGHLIGHTS: Gal Gadot congratulates the newlyweds|date=2022-04-19|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2022-05-04}}</ref> == चित्रपट कारकीर्द == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="background-color: #f9f9f9;" |- ! वर्ष ! width=150 px| चित्रपट ! रोल ! हिरो ! पुरस्कार / उल्लेखनीय तथ्य |- | १९९९ | ''संघर्ष'' | रीत | बालकलाकार | बालकलाकार म्हणून पदार्पण |- | २०१२ | ''[[स्टुडन्ट ऑफ द इयर]]'' | शनाया | [[वरुण धवन]] | मुख्य अभिनेत्री म्हणून पदार्पण |- | २०१४ | ''हायवे'' | वीरा | [[रणदीप हूडा]] | फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री (समीक्षक) पुरस्कार |- | २०१४ | ''[[टू स्टेट्स (चित्रपट)|टू स्टेट्स]]'' | अनन्या | [[अर्जुन कपूर]] | व्यावसायिक यश |- | २०१५ | ''शानदार'' | आलिया | [[शाहिद कपूर]] | |- | २०१५ | ''हम्पटी शर्मा की दुल्हनीया'' | काव्या | [[वरुण धवन]] | |- | २०१६ | ''[[कपूर अँड सन्स]]'' | टिया | [[सिद्धार्थ मल्होत्रा]] | |- | २०१६ | ''[[उडता पंजाब]]'' | बौरिया/मेरी | [[शाहिद कपूर]] | फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार |- | २०१६ | ''[[ऐ दिल है मुश्किल]]'' | डीजे | कोणीही नाही | विशेष उपस्थिती |- | २०१६ | ''[[डियर जिंदगी]]'' | कायरा | [[शाहरुख खान]] | |- | २०१७ | ''[[बद्रिनाथ की दुल्हनिया]]'' | वैदेही | [[वरुण धवन]] | |- | २०१८ | ''[[राझी (चित्रपट)|राझी]]'' | सहमत | विकी कौशल | फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार |- | २०१९ | ''[[गली बॉय]]'' | सफिना | [[रणवीर सिंग]] | फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार |- | २०१९ | ''[[कलंक (२०१९ चित्रपट)|कलंक]]'' | रूप | [[वरुण धवन]] | |- | २०१९ | ''[[स्टुडंट ऑफ द इयर २]]'' | आलिया भट | कोणीही नाही | 'द हुक अप' गाण्यात विशेष उपस्थिती |- | २०२० | ''सडक २'' | आर्या | [[आदित्य रॉय कपूर]] | |- | २०२२ | ''[[गंगूबाई काठियावाडी]]'' | गंगूबाई | शंतनू महेश्वरी | राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री) आणि फिल्मफेअर पुरस्कार |- | २०२२ | ''[[आरआरआर (चित्रपट)|आरआरआर]]'' | सीता | [[राम चरण]] | दक्षिण भारतीय चित्रपटात (तेलुगू) पदार्पण |- | २०२२ | ''[[ब्रह्मास्त्र: भाग एक – शिवा]]'' | ईशा | [[रणबीर कपूर]] | सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या चित्रपटांपैकी एक |- | २०२२ | ''डार्लिंग्स'' | बद्रूनिसा | विजय वर्मा | निर्माती म्हणून पदार्पण; फिल्मफेअर ओटीटी पुरस्कार |- | २०२३ | ''रॉकी और रानी की प्रेम कहानी'' | राणी चॅटर्जी | [[रणवीर सिंग]] | फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार |- | २०२३ | ''हार्ट ऑफ स्टोन'' | केया धवन | गॅल गडोट | हॉलिवूड (आंतरराष्ट्रीय) चित्रपटात पदार्पण |- | २०२४ | ''जिगरा'' | सत्याभामा | वेदांग रैना | निर्माती आणि अभिनेत्री |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. नाव|1017633|{{लेखनाव}}}} {{कॉमन्स वर्ग|Alia Bhatt|{{लेखनाव}}}} {{फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कार}} {{राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री}} {{DEFAULTSORT:भट्ट, आलिया}} [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] qdh0ih9702zbvox5skg0fyl61tql3su 0 162083 2686517 2431985 2026-05-29T02:29:16Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686517 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Foot bones.jpg|इवलेसे|पायाची हाडे]] अस्थि किंवा हाड हे शरीराच्या सापळ्याचे भाग आहेत. यावर आपले शरीर उभे राहते. जन्मापासून ते वयाच्या तिशिपर्यंत पर्यंत हळूहळू हाडांमध्ये वाढ होत असते. हा सदैव बदलणारा [[अवयव]] आहे. हाडात सतत बदल होत असतात. नवीन हाड तयार होत असते. हाडातून [[पेशी]] निर्मिती होत असते. हाडे आकार विविध घेऊन एक् जटिल अंतर्गत आणि बाह्य रचना शरीरात बनवली गेली आहे. हाड हे मजबूत आणि तसे हलके असते. साधारण प्रौढ व्यक्तींमध्ये मध्ये २०६ स्वतंत्र हाडे असतात. ==प्रकार== [[कटीबंधाचे हाड]] यास नियमित आकार नसतो. हे बसायला आधार देते. यात पायाची हाडे व [[मेरुदंड]] अडकवलेला असतो. ==विकार== उतारवयात, काही आजारात, आणि [[चुना|चुन्याच्या]] (कॅल्शियम) अभावामुळे हाड ठिसूळ होऊन मोडते यास [[अस्थिभंग]] म्हणतात. स्त्रीयांमधील [[मासिक पाळी]] थांबल्यानंतर हाडांमधील झीज वाढते. सिगारेट ओढणे, मद्यपान करणे किंवा अतिसेवनामुळेही हाडांची झीज होऊ शकते. या रोगास ऑस्टीओपोरोसिस म्हणजे [[अस्थिरोग]] असे म्हणतात. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या अभ्यासानुसार भारतात हा तिसऱ्या क्रमांकाचा सर्वाधिक आढळणारा आजार आहे.<ref>http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/38949707.cms{{मृत दुवा|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[क्ष किरण]] तपासणी आणि [[अस्थिघनता मापन चाचणी]] याद्वारे आजाराचे निदान करता येते. ==हे सुद्धा पहा== * [[कूर्चा]] ==बाह्य दुवे== * [http://www.marathivishwakosh.in/index.php?option=com_content&view=article&id=5869&Itemid=2&limitstart=1 कंकाल तंत्र - महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925085158/http://www.marathivishwakosh.in/index.php?option=com_content&view=article&id=5869&Itemid=2&limitstart=1 |date=2020-09-25 }} ==संदर्भ== [[वर्ग:शरीरशास्त्र]] [[वर्ग:वैद्यकशास्त्र]] hng5s5kyioexkwm98e116hdkilde17v 0 167496 2686636 2437157 2026-05-29T09:07:07Z Ketaki Modak 21590 संदर्भ जोडला. 2686636 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भूतपूर्व देश | राष्ट्र_अधिकृत_नाव_स्थानिकभाषेमध्ये = ಜಮಖಂಡಿ ಸಂಸ್ಥಾನ | राष्ट्र_अधिकृत_नाव_मराठीमध्ये = जमखंडी संस्थान | सुरुवात_वर्ष = इ.स. १८११ | शेवट_वर्ष = इ.स. १९४८ | मागील१ = [[मराठा साम्राज्य]] | मागील_ध्वज१ = Flag of the Maratha Empire.svg | पुढील१ = भारत | पुढील_ध्वज१ = Flag of India.svg | राष्ट्र_ध्वज = Jamkhandiflag.jpg | राष्ट्र_चिन्ह = | जागतिक_स्थान_नकाशा = JamkhandiKart.jpg | ब्रीद_वाक्य = | राजधानी_शहर = जमखंडी | सर्वात_मोठे_शहर = जमखंडी | शासन_प्रकार = [[राजतंत्र]] | राष्ट्रप्रमुख_नाव = पहिला राजा: श्री गोपाळराव पटवर्धन <br />अंतिम राजा: | पंतप्रधान_नाव = | राष्ट्रीय_भाषा = [[मराठी भाषा]], [[कन्नड भाषा]] | इतर_प्रमुख_भाषा = | राष्ट्रीय_चलन = | क्षेत्रफळ_चौरस_किमी = 1,357 | लोकसंख्या_संख्या = 105,357 (इ.स.१९०१) | लोकसंख्या_घनता = 77.6 }}जमखंडी हे ब्रिटिश भारतातील मुंबई इलाख्यातील डेक्कन स्टेट्स एजन्सीतील एक संस्थान होते. या संस्थानाचा उदय पेशवाई काळात झाला होता. सर [[परशुराम भाऊसाहेब पटवर्धन]] हे या संस्थानाचे प्रमुख होते. == राजधानी == या संस्थानाची राजधानी ही जमखिंडी नगरात होती. == क्षेत्रफळ == या संस्थानाचे क्षेत्रफळ ५२४ चौरस मैल इतके होते.या संस्थानाचे जमखिंडी,बिद्री आणि कुंदगोळ हे तीन तालुके होते. या संस्थानामध्ये अंदाजे ८० च्या सुमारास गावे होती. == संस्थानिक == या संस्थानाचे संस्थानिक पटवर्धन घराणे होते. सर [[परशुराम भाऊसाहेब पटवर्धन]] हे या संस्थानाचे प्रमुख होते. त्यांनी पहिल्या महायुद्धात ब्रिटीशांच्या बाजूने जी कामगिरी केली होती त्यामुळे त्यांना सर ही पदवी प्रदान करण्यात आली होती. यांच्या कारकिर्दीत प्राथमिक शिक्षण सक्तीचे व मोफत करण्यात आले. आरोग्य, सहकारी बँक, जनावरांची प्रदर्शने, शुद्ध पाण्याची सोय, धर्मशाळा, खेळाची मैदाने, तालीम इत्यादी क्षेत्रांत त्यांनी अनेक लोकोपयोगी कामे केली होती. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=परीसस्पर्श|last=ले. राजीव रामचंद्र सहस्रबुद्धे|first=शब्दांकन - हणमंत क. नाडगौडा|year=मे २०२६|location=पुणे}}</ref> == स्वातंत्र्योत्तर काळ == भारत स्वतंत्र झाल्यावर सर्वप्रथम संस्थान विलीन करण्याचा निर्णय जमखिंडीच्या पटवर्धनांनी घेतला. [[वर्ग:डेक्कन स्टेट्स एजन्सीच्या आधिपत्याखालील संस्थाने]] f8t908w2wcqxj6fq7nzgal2yw52xo8r 2686638 2686636 2026-05-29T09:07:25Z Ketaki Modak 21590 2686638 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भूतपूर्व देश | राष्ट्र_अधिकृत_नाव_स्थानिकभाषेमध्ये = ಜಮಖಂಡಿ ಸಂಸ್ಥಾನ | राष्ट्र_अधिकृत_नाव_मराठीमध्ये = जमखंडी संस्थान | सुरुवात_वर्ष = इ.स. १८११ | शेवट_वर्ष = इ.स. १९४८ | मागील१ = [[मराठा साम्राज्य]] | मागील_ध्वज१ = Flag of the Maratha Empire.svg | पुढील१ = भारत | पुढील_ध्वज१ = Flag of India.svg | राष्ट्र_ध्वज = Jamkhandiflag.jpg | राष्ट्र_चिन्ह = | जागतिक_स्थान_नकाशा = JamkhandiKart.jpg | ब्रीद_वाक्य = | राजधानी_शहर = जमखंडी | सर्वात_मोठे_शहर = जमखंडी | शासन_प्रकार = [[राजतंत्र]] | राष्ट्रप्रमुख_नाव = पहिला राजा: श्री गोपाळराव पटवर्धन <br />अंतिम राजा: | पंतप्रधान_नाव = | राष्ट्रीय_भाषा = [[मराठी भाषा]], [[कन्नड भाषा]] | इतर_प्रमुख_भाषा = | राष्ट्रीय_चलन = | क्षेत्रफळ_चौरस_किमी = 1,357 | लोकसंख्या_संख्या = 105,357 (इ.स.१९०१) | लोकसंख्या_घनता = 77.6 }}जमखंडी हे ब्रिटिश भारतातील मुंबई इलाख्यातील डेक्कन स्टेट्स एजन्सीतील एक संस्थान होते. या संस्थानाचा उदय पेशवाई काळात झाला होता. सर [[परशुराम भाऊसाहेब पटवर्धन]] हे या संस्थानाचे प्रमुख होते. == राजधानी == या संस्थानाची राजधानी ही जमखिंडी नगरात होती. == क्षेत्रफळ == या संस्थानाचे क्षेत्रफळ ५२४ चौरस मैल इतके होते.या संस्थानाचे जमखिंडी,बिद्री आणि कुंदगोळ हे तीन तालुके होते. या संस्थानामध्ये अंदाजे ८० च्या सुमारास गावे होती. == संस्थानिक == या संस्थानाचे संस्थानिक पटवर्धन घराणे होते. सर [[परशुराम भाऊसाहेब पटवर्धन]] हे या संस्थानाचे प्रमुख होते. त्यांनी पहिल्या महायुद्धात ब्रिटीशांच्या बाजूने जी कामगिरी केली होती त्यामुळे त्यांना सर ही पदवी प्रदान करण्यात आली होती. यांच्या कारकिर्दीत प्राथमिक शिक्षण सक्तीचे व मोफत करण्यात आले. आरोग्य, सहकारी बँक, जनावरांची प्रदर्शने, शुद्ध पाण्याची सोय, धर्मशाळा, खेळाची मैदाने, तालीम इत्यादी क्षेत्रांत त्यांनी अनेक लोकोपयोगी कामे केली होती. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=परीसस्पर्श|last=ले. राजीव रामचंद्र सहस्रबुद्धे|first=शब्दांकन - हणमंत क. नाडगौडा|year=मे २०२६|location=पुणे}}</ref> == स्वातंत्र्योत्तर काळ == भारत स्वतंत्र झाल्यावर सर्वप्रथम संस्थान विलीन करण्याचा निर्णय जमखिंडीच्या पटवर्धनांनी घेतला. == संदर्भ == [[वर्ग:डेक्कन स्टेट्स एजन्सीच्या आधिपत्याखालील संस्थाने]] lvwaqxslxp1w0sq51utgts9bikaot8c 2686641 2686638 2026-05-29T09:11:39Z Ketaki Modak 21590 2686641 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भूतपूर्व देश | राष्ट्र_अधिकृत_नाव_स्थानिकभाषेमध्ये = ಜಮಖಂಡಿ ಸಂಸ್ಥಾನ | राष्ट्र_अधिकृत_नाव_मराठीमध्ये = जमखंडी संस्थान | सुरुवात_वर्ष = इ.स. १८११ | शेवट_वर्ष = इ.स. १९४८ | मागील१ = [[मराठा साम्राज्य]] | मागील_ध्वज१ = Flag of the Maratha Empire.svg | पुढील१ = भारत | पुढील_ध्वज१ = Flag of India.svg | राष्ट्र_ध्वज = Jamkhandiflag.jpg | राष्ट्र_चिन्ह = | जागतिक_स्थान_नकाशा = JamkhandiKart.jpg | ब्रीद_वाक्य = | राजधानी_शहर = जमखंडी | सर्वात_मोठे_शहर = जमखंडी | शासन_प्रकार = [[राजतंत्र]] | राष्ट्रप्रमुख_नाव = पहिला राजा: श्री गोपाळराव पटवर्धन <br />अंतिम राजा: | पंतप्रधान_नाव = | राष्ट्रीय_भाषा = [[मराठी भाषा]], [[कन्नड भाषा]] | इतर_प्रमुख_भाषा = | राष्ट्रीय_चलन = | क्षेत्रफळ_चौरस_किमी = 1,357 | लोकसंख्या_संख्या = 105,357 (इ.स.१९०१) | लोकसंख्या_घनता = 77.6 }}जमखंडी हे ब्रिटिश भारतातील मुंबई इलाख्यातील डेक्कन स्टेट्स एजन्सीतील एक संस्थान होते. या संस्थानाचा उदय पेशवाई काळात झाला होता. सर [[परशुराम भाऊसाहेब पटवर्धन]] हे या संस्थानाचे प्रमुख होते. == राजधानी == या संस्थानाची राजधानी ही जमखिंडी नगरात होती. == क्षेत्रफळ == या संस्थानाचे क्षेत्रफळ ५२४ चौरस मैल इतके होते.या संस्थानाचे जमखिंडी,बिद्री आणि कुंदगोळ हे तीन तालुके होते. या संस्थानामध्ये अंदाजे ८० च्या सुमारास गावे होती. == संस्थानिक == या संस्थानाचे संस्थानिक पटवर्धन घराणे होते. सर [[परशुराम भाऊसाहेब पटवर्धन]] हे या संस्थानाचे प्रमुख होते. त्यांनी पहिल्या महायुद्धात ब्रिटीशांच्या बाजूने जी कामगिरी केली होती त्यामुळे त्यांना सर ही पदवी प्रदान करण्यात आली होती. यांच्या कारकिर्दीत प्राथमिक शिक्षण सक्तीचे व मोफत करण्यात आले. आरोग्य, सहकारी बँक, जनावरांची प्रदर्शने, शुद्ध पाण्याची सोय, धर्मशाळा, खेळाची मैदाने, तालीम इत्यादी क्षेत्रांत त्यांनी अनेक लोकोपयोगी कामे केली होती. <ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|title=परीसस्पर्श|last=ले. राजीव रामचंद्र सहस्रबुद्धे|first=शब्दांकन - हणमंत क. नाडगौडा|year=मे २०२६|location=पुणे}}</ref> सर [[परशुराम भाऊसाहेब पटवर्धन]] यांच्या निधनानंतर (२५ फेब्रुवारी १९२४) त्यांचे पुत्र राजे शंकरराव यांनी वडिलांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ पुण्याच्या शिक्षण प्रसारक मंडळीस २६ सप्टेंबर १९२८ मध्ये दोन लाख रुपयांची देणगी दिली. त्यामुळे त्या कॉलेजला [[सर परशुरामभाऊ महाविद्यालय|सर परशुराम भाऊ महाविद्यालय]] हे नाव देण्यात आले. <ref name=":0" /> == स्वातंत्र्योत्तर काळ == भारत स्वतंत्र झाल्यावर सर्वप्रथम संस्थान विलीन करण्याचा निर्णय जमखिंडीच्या पटवर्धनांनी घेतला. == संदर्भ == [[वर्ग:डेक्कन स्टेट्स एजन्सीच्या आधिपत्याखालील संस्थाने]] fyk3gn9ov6q8n9p0rpmn37sgukhsa4p 2686646 2686641 2026-05-29T09:16:33Z Ketaki Modak 21590 2686646 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भूतपूर्व देश | राष्ट्र_अधिकृत_नाव_स्थानिकभाषेमध्ये = ಜಮಖಂಡಿ ಸಂಸ್ಥಾನ | राष्ट्र_अधिकृत_नाव_मराठीमध्ये = जमखंडी संस्थान | सुरुवात_वर्ष = इ.स. १८११ | शेवट_वर्ष = इ.स. १९४८ | मागील१ = [[मराठा साम्राज्य]] | मागील_ध्वज१ = Flag of the Maratha Empire.svg | पुढील१ = भारत | पुढील_ध्वज१ = Flag of India.svg | राष्ट्र_ध्वज = Jamkhandiflag.jpg | राष्ट्र_चिन्ह = | जागतिक_स्थान_नकाशा = JamkhandiKart.jpg | ब्रीद_वाक्य = | राजधानी_शहर = जमखंडी | सर्वात_मोठे_शहर = जमखंडी | शासन_प्रकार = [[राजतंत्र]] | राष्ट्रप्रमुख_नाव = पहिला राजा: श्री गोपाळराव पटवर्धन <br />अंतिम राजा: | पंतप्रधान_नाव = | राष्ट्रीय_भाषा = [[मराठी भाषा]], [[कन्नड भाषा]] | इतर_प्रमुख_भाषा = | राष्ट्रीय_चलन = | क्षेत्रफळ_चौरस_किमी = 1,357 | लोकसंख्या_संख्या = 105,357 (इ.स.१९०१) | लोकसंख्या_घनता = 77.6 }}जमखंडी हे ब्रिटिश भारतातील मुंबई इलाख्यातील डेक्कन स्टेट्स एजन्सीतील एक संस्थान होते. या संस्थानाचा उदय पेशवाई काळात झाला होता. सर [[परशुराम भाऊसाहेब पटवर्धन]] हे या संस्थानाचे प्रमुख होते. == राजधानी == या संस्थानाची राजधानी ही जमखिंडी नगरात होती. == क्षेत्रफळ == या संस्थानाचे क्षेत्रफळ ५२४ चौरस मैल इतके होते.या संस्थानाचे जमखिंडी,बिद्री आणि कुंदगोळ हे तीन तालुके होते. या संस्थानामध्ये अंदाजे ८० च्या सुमारास गावे होती. == संस्थानिक == या संस्थानाचे संस्थानिक पटवर्धन घराणे होते. सर परशुराम भाऊसाहेब पटवर्धन हे या संस्थानाचे प्रमुख होते. त्यांनी पहिल्या महायुद्धात ब्रिटीशांच्या बाजूने जी कामगिरी केली होती त्यामुळे त्यांना सर ही पदवी प्रदान करण्यात आली होती. यांच्या कारकिर्दीत प्राथमिक शिक्षण सक्तीचे व मोफत करण्यात आले. आरोग्य, सहकारी बँक, जनावरांची प्रदर्शने, शुद्ध पाण्याची सोय, धर्मशाळा, खेळाची मैदाने, तालीम इत्यादी क्षेत्रांत त्यांनी अनेक लोकोपयोगी कामे केली होती. <ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|title=परीसस्पर्श|last=ले. राजीव रामचंद्र सहस्रबुद्धे|first=शब्दांकन - हणमंत क. नाडगौडा|year=मे २०२६|location=पुणे}}</ref> सर परशुराम भाऊसाहेब पटवर्धन यांच्या निधनानंतर (२५ फेब्रुवारी १९२४) त्यांचे पुत्र राजे शंकरराव यांनी वडिलांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ पुण्याच्या शिक्षण प्रसारक मंडळीस २६ सप्टेंबर १९२८ मध्ये दोन लाख रुपयांची देणगी दिली. त्यामुळे त्या कॉलेजला [[सर परशुरामभाऊ महाविद्यालय|सर परशुराम भाऊ महाविद्यालय]] हे नाव देण्यात आले. <ref name=":0" /> == स्वातंत्र्योत्तर काळ == भारत स्वतंत्र झाल्यावर सर्वप्रथम संस्थान विलीन करण्याचा निर्णय जमखिंडीच्या पटवर्धनांनी घेतला. == संदर्भ == [[वर्ग:डेक्कन स्टेट्स एजन्सीच्या आधिपत्याखालील संस्थाने]] g0dqvkvkgzxgtt58jwe0ft6dvvyb9lb 0 175275 2686593 2679457 2026-05-29T06:33:03Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686593 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{माहितीचौकट विमान सेवा | नाव = एर बर्लिन | चित्र = Air_Berlin_Logo.svg | चित्र_आकारमान = 200 px | IATA = AB | ICAO = BER | callsign = AIR BERLIN | स्थापना = १९७८ | सुरुवात = | बंद = | विमानतळ = बर्लिन टेगल विमानतळ | मुख्य_शहरे = [[ड्युसेलडॉर्फ]]<br />[[हांबुर्ग]]<br />[[म्युनिक विमानतळ|म्युनिक]]<br />[[श्टुटगार्ट]]<br />[[पाल्मा दे मायोर्का]] | फ्रिकवंट_फ्लायर = ''topbonus'' | एलायंस = [[वनवर्ल्ड]] | उपकंपन्या = | विमान संख्या = १४१ | मुख्य कंपनी = | ब्रीदवाक्य = ''Your Airline.'' | मुख्यालय = [[बर्लिन]] | मुख्य व्यक्ती = | संकेतस्थळ = [http://airberlin.com/] }} [[चित्र:Air_Berlin_Airbus_A330-200_Prasertwit-3.jpg|250 px|इवलेसे|[[बँकॉक]]च्या [[सुवर्णभूमी विमानतळ]]ाकडे निघालेले एर बर्लिनचे [[एरबस ए३३०]] विमान]] एर बर्लिन PLC & Co. लुफ्तवेर्केर्स केजीचे बोधचीन्ह एरबर्लिन किंवा एरबर्लिन.कॉम आहे. [[जर्मन]] देशाची सर्वात मोठी असणारी लुफ्तान्सा एर लाइन नंतर ही मोठी दोन क्रमांकाची एर लाइन आणि प्रवाशी वाहतुकीचे दृष्टीने युरोपची आठ क्रमांकाची एर लाइन आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.airberlingroup.com/en/about-airberlin/strategy-and-business-model|प्रकाशक=एयरबर्लिन.कॉम|दिनांक=२ मार्च २०१६|title=रणनीति और व्यापार मॉडल|accessdate=2016-03-02|archive-date=2015-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150509214352/http://www.airberlingroup.com/en/about-airberlin/strategy-and-business-model|url-status=dead}}</ref> या एर लाइन ने बर्लिन टेगेल एरपोर्ट आणि दुस्सेल्डोर्फ एरपोर्ट येथे मुख्य केंद्र (hub) केलेले आहे.<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.anna.aero/2010/03/16/berlin-tegel-still-airberlins-1-base/|प्रकाशक=एयरलाइन नेटवर्क न्यूज ॲंण्ड ॲनॅलिसिस|दिनांक=२ मार्च २०१६|title=बर्लिन टेगेल स्टील एयर बर्लिनस् #१ बेस}}</ref> आणि तेथून 17 जर्मनीतील शहरे, काही [[युरोप]] मधील प्रमुख महानगरे आणि फावल्या वेळात दक्षिण युरोप आणि उत्तर आफ्रिकेतील कित्येक ठिकाणी नेटवर्क चालते त्याच बरोबर करेबियन आणि अमेरिकेच्या अंतर युरोप मधील ठिकाणी सेवा दिली जाते. ''एर बर्लिन पीएलसी अँड कंपनी लुफ्तवर्केर्स केजी''', '''एर बर्लिन''' तथा '''एरबर्लिन.कॉम''' ही [[जर्मनी]]मधील एक मोठी विमान वाहतूक कंपनी होती. एकेकाळी प्रवासी वाहतुकीच्या बाबतीत ही कंपनी [[लुफ्तांसा]]मागोमाग जर्मनीमधील दुसरी सर्वात मोठी आणि [[युरोप]] मधील दहावी सर्वात मोठी विमान वाहतूक कंपनी होती. याचे मुख्यालय [[बर्लिन]]मध्ये असून मुख्य तळ [[बर्लिन टेगेल विमानतळ]] व [[ड्युसेलडॉर्फ विमानतळ]] हे तिचे मुख्य तळ होते. २०१२ पासून दिवाळखोरी जाहीर करेपर्यंत ही कंपनी [[वनवर्ल्ड]] विमान वाहतूक युतीची सदस्य होती. या विमान कंपनीची स्थापना १९७८ मध्ये अमेरिकन प्रदेशांतून [[पश्चिम बर्लिन]]ला विमान सेवा पुरवण्यासाठी करण्यात आली होती. पूर्व जर्मनीच्या हवाई क्षेत्रावरील राजकीय निर्बंधांमुळे लुफ्तान्सा सारख्या पश्चिम जर्मन विमान कंपन्यांना तिथे सेवा देता येत नव्हती. १९९१ मध्ये [[जर्मनीचे एकत्रीकरण|जर्मनीच्या एकत्रीकरणानंतर]] लगेचच एर बर्लिन ही जर्मन मालकीची कंपनी झाली आणि ती जर्मनीतील सर्वात मोठ्या विमान कंपन्यांपैकी एक बनली. अनेक वर्षांच्या तोट्यानंतर एर बर्लिनने ऑगस्ट २०१७ मध्ये दिवाळखोरी जाहीर केली आणि दोन महिन्यांनंतर तिचे कामकाज पूर्णपणे थांबले. ==इतिहास == एर बर्लिन सन 1978 मध्ये पछिम बर्लिन मध्ये अमेरिकन चार्टर वापरून सुरू झाली. ती सन 1990 पर्यंत चालू होती. त्यानंतर सन 1990 ते 2000 या काळात त्याचे मालक नवीन झाले आणि त्यांनी कमी किमतीची विमाने वापरून सेवा सुरू केली. 2000 ते 2006 या काळात ती जर्मनीची दोन क्रमांकाची मोठी एर लाइन झाली. 2007 ते 2012 या काळात या एर लाइन ने विकास केला आणि इतर एर लाइन बरोबर सहकार्याची तडजोड केली. ==कंपनी कामकाज == एर बर्लिन PLC ने क्षेत्र आणि फ्रॅंकफर्ट येथील नियमित शेअर बाजारात खुली भाग विक्री केली. बर्लिन, दुस्सेलडोर्फ, हंबर्ग,म्यूनिच,स्टटगर्ट येथे अनाधिकारीक पद्दतीने शेअर खरेदी विक्री नियमित होत असते. डिसेंबर 2011 पासून एर बर्लिनचे एटीहाड एरवेझ यांचे सर्वात ज्यास्त भाग आहेत. सध्याचे मुख्य भाग धारक 5% पेक्षा जास्त आहेत. त्याची विगटवारी खालील प्रमाणे आहे. {| class="wikitable" ! style="text-align: center; font-weight: bold;" | नाव ! style="text-align: center; font-weight: bold;" | भागधारणा % |- | style="text-align: center;" | इतिहाड एरवेझ PJSC | style="text-align: center;" | 29.21 |- | style="text-align: center;" | ESAS होल्डिंग AS ( पेगसुस एर लाइन यांची मालकी ) | style="text-align: center;" | 12.02 |- | style="text-align: center;" | हंस- जोचिम क्नीप्स | style="text-align: center;" | 5.48 |- | style="text-align: center;" | इतर भाग धारक | style="text-align: center;" | 53.29 |- | style="text-align: center;" | एकूण | style="text-align: center;" | 100.00 |} ==व्यवसायाची झलक== 31 डिसेंबर पर्यंत चालू वर्ष्याचा निकी सह बर्लिन एरवेझ संघाचा व्यवसाय झलक खाली दर्शविली आहे. {| class="wikitable" ! style="text-align: center; font-weight: bold;" | ! style="text-align: center; font-weight: bold;" | 2006 ! style="text-align: center; font-weight: bold;" | 2007 ! style="text-align: center; font-weight: bold;" | 2008 ! style="text-align: center; font-weight: bold;" | 2009 ! style="text-align: center; font-weight: bold;" | 2010 ! style="text-align: center; font-weight: bold;" | 2011 ! style="text-align: center; font-weight: bold;" | 2012 ! style="text-align: center; font-weight: bold;" | 2013 ! style="text-align: center; font-weight: bold;" | 2014 |- | style="text-align: center;" | उलाढाल | style="text-align: center;" | 1575 | style="text-align: center;" | 2537 | style="text-align: center;" | 3401 | style="text-align: center;" | 3240 | style="text-align: center;" | 3850 | style="text-align: center;" | 4227 | style="text-align: center;" | 4312 | style="text-align: center;" | 4147 | style="text-align: center;" | 4160 |- | style="text-align: center;" | निव्वळ नफा | style="text-align: center;" | 40.1 | style="text-align: center;" | 21.0 | style="text-align: center;" | -75.0 | style="text-align: center;" | -9.5 | style="text-align: center;" | -106.30 | style="text-align: center;" | -420.4 | style="text-align: center;" | 6.8 | style="text-align: center;" | -315.5 | style="text-align: center;" | -376.7 |- | style="text-align: center;" | एकूण कर्मचारी | style="text-align: center;" | 4108 | style="text-align: center;" | 8360 | style="text-align: center;" | 8311 | style="text-align: center;" | 8278 | style="text-align: center;" | 8900 | style="text-align: center;" | 9113 | style="text-align: center;" | 9284 | style="text-align: center;" | 8905 | style="text-align: center;" | 8440 |- | style="text-align: center;" | एकूण प्रवाशी (M) | style="text-align: center;" | 19.7 | style="text-align: center;" | 27.9 | style="text-align: center;" | 28.06 | style="text-align: center;" | 27.9 | style="text-align: center;" | 34.9 | style="text-align: center;" | 35.3 | style="text-align: center;" | 33.3 | style="text-align: center;" | 31.5 | style="text-align: center;" | 31.7 |- | style="text-align: center;" | प्रवाशी वजन स्थिति % | style="text-align: center;" | 75.3 | style="text-align: center;" | 77.3 | style="text-align: center;" | 78.4 | style="text-align: center;" | 77.5 | style="text-align: center;" | 76.8 | style="text-align: center;" | 84.5 | style="text-align: center;" | 83.6 | style="text-align: center;" | 84.9 | style="text-align: center;" | 83.5 |- | style="text-align: center;" | वर्षभरातील एकूण विमाने | style="text-align: center;" | 117 | style="text-align: center;" | 124 | style="text-align: center;" | 125 | style="text-align: center;" | 152 | style="text-align: center;" | 169 | style="text-align: center;" | 170 | style="text-align: center;" | 155 | style="text-align: center;" | 140 | style="text-align: center;" | 149 |- | style="text-align: center;" | उपलब्ध माहिती क्रंमांक | style="text-align: center;" | (93) | style="text-align: center;" | (94) | style="text-align: center;" | (95) | style="text-align: center;" | (96) | style="text-align: center;" | (97) | style="text-align: center;" | (98) | style="text-align: center;" | (99) | style="text-align: center;" | (100) | style="text-align: center;" | (3) |} ==वैमानिक प्रशिक्षण == बर्लिन एर लाइन्स ने TFC कौफर वैमानिक प्रशिक्षण केंद्राबरोबर करार करून वैमानिक प्रशिक्षण योजना सन 2007 पासून कार्यान्वित केली. विमान प्रशिक्षणार्थीनी आधुनिक पद्दतीचे व्यवसायाला साजेशे वैमानिक प्रशिक्षण 24 महिन्यात पूर्ण केले. बर्लिन एर लाइन वैमानिक प्रशिक्षण केंद्र जर्मनीतील पहिले प्रशिक्षण केंद्र ठरले की ज्याने जर्मन वैमानिक कला (एविएशन) खात्याकडून फेब्रुवारी 2009 मध्ये मल्टि – क्र्यु पायलट लायसेन्स प्राप्त केले. ==तांत्रिक सेवा == बर्लिन एर लाइन संघाचा बर्लिन एर हा तांत्रिक विभाग आहे. तो EASA पार्ट - 145 या खात्रीच्या (certified) व्यवस्थापन संघटनेतील जवळ जवळ 1200 कर्मचारी संपूर्ण युरोप मध्ये बर्लिन एर संघामार्फत ग्राहक सेवा देतात.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.cleartrip.com/flight-booking/air-berlin-airlines.html|प्रकाशक=क्लेअरट्रिप.कॉम|दिनांक=२ मार्च २०१६|title=एयर बर्लिन सेवा|accessdate=2016-03-02|archive-date=2015-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704002319/http://www.cleartrip.com/flight-booking/air-berlin-airlines.html|url-status=dead}}</ref> ==गंतव्यस्थाने == डिसेंबर २०१५ च्या सुमारास एर बर्लिन आपल्या ११८ विमानांच्या ताफ्यानिशा ३६ देशांतून<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://flights.airberlin.com/en-DE/|प्रकाशक=एयरबर्लिन.कॉम|दिनांक=२ मार्च २०१६|title=एयरलाइन नेटवर्क ऑफ डेस्टिनेशन|accessdate=2016-03-02|archive-date=2017-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230214618/https://flights.airberlin.com/en-DE/|url-status=dead}}</ref> किफायतशीर नियमित विमान सेवा पुरवीत होती. यांत कांही [[युरोप]]<nowiki/>मधील मोठी शहरे, सुट्टी घालवण्यासाठी रम्य ठिकाणे, [[भूमध्य समुद्र|भूमध्यसागरीय]] विभाग, [[कॅनेरी द्वीपसमूह]], उत्तर [[आफ्रिका]], तसेच [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]], [[कॅरिबियन]] आणि [[मध्यपूर्व|मध्य पूर्वेतील]] अनेक शहरांचासमावेश आहे. ==सह भागीदारी करार== बर्लिन एरलाइन्सचे डिसेंबर २०१५ च्या सुमारास खालील विमान कंपन्यांशी कायदेशीर करार केलेले होते. : {| class="wikitable" | style="text-align: center;" | [[एर बाल्टिक]] | style="text-align: center;" | [[ब्रिटिश एरवेझ|ब्रिटिश एरवेझ]] | style="text-align: center;" | [[फिनएर|फिनएर]] | style="text-align: center;" | [[लॅन एरलाइन्स]] | style="text-align: center;" |[[रॉयल जॉर्डेनियन]] |- | style="text-align: center;" | [[एर सर्बिया|एर सर्बिया]] | style="text-align: center;" | [[बल्गेरिया एर]] | style="text-align: center;" | [[हैनान एरलाइन्स]] | style="text-align: center;" | [[मलेशिया एरलाइन्स|मलेशिया एरलाइन्स]] | style="text-align: center;" | [[एस७ एरलाइन्स]] |- | style="text-align: center;" | [[अलिटालिया]] | style="text-align: center;" | [[कॅथे पॅसिफिक]] | style="text-align: center;" | [[इबेरीया]] | style="text-align: center;" | [[मेरीडियाना]] | style="text-align: center;" | [[श्रीलंकन एरलाइन्स|श्रीलंकन एरलाइन]] |- | style="text-align: center;" | [[अमेरिकन एरलाइन्स]] | style="text-align: center;" | [[डार्विन एरलाइन्स]] | style="text-align: center;" | [[जपान एरलाइन्स|जपान एरलाइन्स]] | style="text-align: center;" | [[निकी (विमानकंपनी)|निकी]] | style="text-align: center;" | [[टी.ए.एम. एरलाइन्स|टॅम एरलाइन्स]] |- | style="text-align: center;" | [[बॅंगकॉक एरवेझ|बँकॉक एरवेझ]] | style="text-align: center;" | [[एतिहाद एरवेझ|एतिहाद एरवेझ]] | style="text-align: center;" | [[जेट एर वेझ]] | style="text-align: center;" | [[पिगॅसस एर लाइन्स]] | style="text-align: center;" | [[व्हर्जिन ऑस्ट्रेलिया]] |} == विमानताफा == {| class="wikitable" style="border-collapse:collapse;text-align:center;margin:auto;" ! rowspan="2" |विमानप्रकार ! rowspan="2" |सेवेत ! colspan="3" |प्रवासी ! rowspan="2" |नोंदी |- !<abbr title="First class">सी</abbr> !<abbr title="Economy class">वाय</abbr> !एकूण |- |[[एरबस ए३१९-१००]] |११ |४ |१४६ |१५० |[[युरोविंग्स]] कडे भाड्याने |- |rowspan="2"|[[एरबस ए३२०-२००]] |rowspan="2"|६४ |&mdash; |१६५ |१६५ |rowspan="2"|२१ विमाने [[युरोविंग्स]] कडे भाड्याने |- |४ |१७६ |१८० |- |[[एरबस ए३३०-२००]] |१७ |१९ |२७१ |२९० | |- |[[बॉम्बार्डियर डॅश ८ क्यू४००]] |२० |३ |७० |७३ |[[एलजीडब्ल्यू]] द्वारे चालविले |- !एकूण !११२ !colspan="4"| |} === चित्रदालन === {{multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 175 | image1 = D-ASTX A319 Air Berlin CPH.jpg | caption1 = [[एरबस ए३१९-१००]] | image2 = Airbus A320-214, Air Berlin AN2011404.jpg | caption2 = [[एरबस ए३२०-२००]] | image3 = Airbus A330-223, Air Berlin (LTU - Lufttransport-Unternehmen) AN1611406.jpg | caption3 = [[एरबस ए३३०-२००]] | image4 = Bombardier Dash 8-Q402, Air Berlin (LGW Luftfahrtgesellschaft Walter) JP7427447.jpg | caption4 = [[बॉम्बार्डियर डॅश ८ क्यू४००]] }} === निवृत्त ताफा === {| class="wikitable" style="border-collapse:collapse;text-align:center;margin:auto;" |- !विमानप्रकार !एकूण !सेवेत दाखल !सेवेतून निवृत्त !नोंदी |- |[[एरबस ए३१९-१००]] |२१ |२००६ |२०१७ |[[युरोविंग्स]] साठी चालविले. |- |[[एरबस ए३२०-२००]] |११७ |२००५ |२०१७ |१० विमाने [[एलटीयू]] कडून प्राप्त.<br />१७ विमाने [[युरोविंग्स]] साठी चालविली.<br />४ विमाने [[ऑस्ट्रियन एरलाइन्स]] साठी चालविली.<br />२७ विमाने [[लुफ्तहांसा]] ने खरेदी केली.<br />२५ विमाने [[इझीजेट]] कडे हस्तांतरित. |- |[[एरबस ए३२१-२००]] |२३ |२००८ |२०१७ |४ विमाने [[एलटीयू]] कडून प्राप्त. |- |[[एरबस ए३३०-२००]] |१७ |२००८ |२०१७ |८ विमाने [[एलटीयू]] कडून प्राप्त.<br />६ विमाने [[मलेशिया एरलाइन्स]] कडे भाड्याने.<br />१० विमाने इतर विमानकंपन्यांना विकली.<br />१ विमान LDE येथे साठवले. |- |[[एरबस ए३३०-३००]] |३ |२००८ |२०१३ |[[एलटीयू]] कडून प्राप्त. |- |{{nowrap|[[ब्रिटिश एरोस्पेस बीएई १४६-२००]]}} |३ |२००३ |२००४ | |- |[[बोईंग ७०७-१२३]] |१ |१९८० |१९८० |rowspan="3"|एर बर्लिन USA द्वारे चालविले. |- |[[बोईंग ७०७-३२१]] |१ |१९८१ |१९८१ |- |[[बोईंग ७०७-३३१]] |३ |१९७९ |१९८१ |- |[[बोईंग ७३७-२००]] |५ |१९८० |१९८६ |एर बर्लिन USA द्वारे चालविले. |- |rowspan="2"|[[बोईंग ७३७-३००]] |१ |१९८६ |१९९० |एर बर्लिन USA द्वारे चालविले. |- |१० |२००७ |२०१० |[[जर्मानिया]] द्वारे चालविले. |- |[[बोईंग ७३७-४००]] |१३ |१९९० |२००७ | |- |[[बोईंग ७३७-७००]] |३२ |२००३ |२०१७ |[[टीयूआय फ्लाय डॉइचलांड]] द्वारे चालविले. |- |[[बोईंग ७३७-८००]] |१०० |१९९८ |२०१७ |शेवटचा सक्रिय ताफा [[टीयूआय फ्लाय डॉइचलांड]] द्वारे चालविला जात होता. |- |[[बॉम्बार्डियर डॅश ८ क्यू४००]] |२० |२००८ |२०१७ |[[एलजीडब्ल्यू]] द्वारे चालविले. |- |[[एम्ब्रेअर १९०]] |३ |२०१३ |२०१३ |[[निकी]] कडून हस्तांतरित, नंतर परत, आणि त्यानंतर [[एलजीडब्ल्यू]] द्वारे चालविले. |- |[[फॉकर १००]] |१८ |२००४ |२०१० | |- !एकूण !३९१ ! ! ! |} ==प्रवासी सेवा == बर्लिन एर लाइन्सची विमाने स्वच्छ आहेतच शिवाय विमानात प्रवाश्यांना अल्पोपअहार, पेये तसेच दैनिक साप्ताहिक मोफत पुरविली जातात. दूर प्रवासाच्या विमानात गरम गरम जेवण मोफत दिले जाते. 60 मिनिटे किंवा त्यापेक्षा ज्यादा प्रवास काळ असणाऱ्या विमानात स्यल्ट बेटावरील प्रशिद्द असणाऱ्या “संसिबर” या उपअहार ग्रहातील स्वादिष्ट जेवण दिले जाते. ही एर लाइन प्रवाश्यांना विमानात मनोरंजन, खास आसन व्यवस्था आणि खात्रिची विमान कनेक्टीव्हिटी असते. ==महत्त्वाचे विमान मार्ग== *कोह समुई ते बँकॉक साप्ताहिक विमान सेवा *लंडन ते एडीनबर्ग साप्ताहिक विमान सेवा *ग्लासगो ते लंडन साप्ताहिक विमान सेवा या शिवाय इतर महत्त्वाच्या विमान सेवा खालील प्रमाणे आहेत. *एर बर्लिन मुंबई अबु धाबी *एर बर्लिन न्यू दिल्ली अबु धाबी *एर बर्लिन हैदराबाद अबु धाबी *एर बर्लिन कोचीन अबु धाबी *एर बर्लिन बंगलोर अबु धाबी *एर बर्लिन चेन्नई अबु धाबी *एर बर्लिन कलकत्ता अबु धाबी *एर बर्लिन दुस्सेल्दोर्फ म्यूनिच *एर बर्लिन म्यूनिच बर्लिन *एर बर्लिन बर्लिन म्यूनिच *एर बर्लिन म्यूनिच दुस्सेल्दोर्फ *एर बर्लिन कलोन बर्लिन *एर बर्लिन लंडन एडीनबर्ग *एर बर्लिन लंडन ग्लासगो *एर बर्लिन कलोन म्यूनिच *एर बर्लिन बर्लिन कलोन *एर बर्लिन दुस्सेल्दोर्फ बर्लिन *एर बर्लिन बर्लिन दुस्सेल्दोर्फ *एर बर्लिन बँकॉक कोह समुती *एर बर्लिन हंबर्ग म्यूनिच == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[http://airberlin.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{कॉमन्स|Air Berlin|एर बर्लिन}} [[वर्ग:जर्मनीमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] haxycjn5x9d3tiy5g92dp11q3xpyxrc 0 175445 2686585 2511998 2026-05-29T06:21:30Z अभय नातू 206 साचा 2686585 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''श्रीरंगपट्टणमचा तह''' [[मैसूरचे राज्य]] आणि [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी]], [[मराठा साम्राज्य]] व [[हैदराबादचा निजाम]] यांच्यात [[मार्च १९]], [[इ.स. १७९२]] रोजी झालेला तह होता. [[तिसरे इंग्रज-मैसूर युद्ध|तिसरे इंग्रज-मैसूर युद्धात]] [[टिपू सुलतान]]चे मैसूरचे राज्य एकीकडे तर [[लॉर्ड कॉर्नवॉलिस]] (ईस्ट इंडिया कंपनी) आणि मराठा साम्राज्य आणि निझाम दुसरीकडे अशा फौजांनी भाग घेतला. दोन वर्षे चाललेल्या युद्धात फेब्रुवारी १७९२मध्ये टिपू सुलतानने पराभव मान्य केला व तह करण्याचे स्वीकारले. या तहातील कलमांनुसार टिपू सुलतानाने त्याचा अर्धा भूप्रदेश आणि तीन कोटी तीस लाख रुपये युद्धखंडणी (सोने व चांदीच्या रूपात) ब्रिटिशांना देण्याचे मान्य केले. या युद्धखंडणीपैकी अर्धी रक्कम त्वरित व उरलेली अर्धी रक्कम तीन हप्त्यात द्यावी असे ठरले. या तहानुसार टिपूने सर्व ब्रिटिश युद्धकैद्यांची मुक्तता केली आणि तहाच्या अटींची पूर्तता होईपर्यंत स्वतःच्या दोन अल्पवयीन मुलांना इंग्रजांकडे ओलीस ठेवले. हा तह सहा वर्षे टिकला व [[चौथे इंग्रज-मैसूर युद्ध|चौथ्या इंग्रज-मैसूर युद्धानिशी]] तो रद्द ठरला. [[वर्ग:मराठा साम्राज्य]] [[वर्ग:तह]] [[वर्ग:मैसूर संस्थान]] [[वर्ग:इ.स. १७९२]] kzhes5lnoc7k3e6mpcf18xr14e6cegz 10 179250 2686620 2685958 2026-05-29T08:41:56Z Abhijitsathe 4193 2686620 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = तमिळनाडूमधील लोकसभा मतदारसंघ |title = [[तमिळनाडू]] राज्यातील लोकसभा मतदारसंघ |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |list1 = [[तिरुवल्लुर लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवल्लुर]]{{*}} [[चेन्नई उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|चेन्नई उत्तर]] {{*}}[[चेन्नई दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|चेन्नई दक्षिण]]{{*}} [[चेन्नई मध्य लोकसभा मतदारसंघ|चेन्नई मध्य]]{{*}} [[श्रीपेरुम्बुदुर लोकसभा मतदारसंघ|श्रीपेरुम्बुदुर]]{{*}} [[कांचीपुरम लोकसभा मतदारसंघ|कांचीपुरम]]{{*}} [[अरक्कोणम लोकसभा मतदारसंघ|अरक्कोणम]]{{*}} [[वेल्लूर लोकसभा मतदारसंघ|वेल्लूर]]{{*}} [[कृष्णगिरी लोकसभा मतदारसंघ|कृष्णगिरी]]{{*}} [[धर्मपुरी लोकसभा मतदारसंघ|धर्मपुरी]]{{*}} [[तिरुवनमलाई लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवनमलाई]]{{*}} [[आरणी लोकसभा मतदारसंघ|आरणी]]{{*}} [[विलुपुरम लोकसभा मतदारसंघ|विलुपुरम]]{{*}} [[कल्लकुरिची लोकसभा मतदारसंघ|कल्लकुरिची]]{{*}} [[सेलम लोकसभा मतदारसंघ|सेलम]]{{*}} [[नमक्कल लोकसभा मतदारसंघ|नमक्कल]]{{*}} [[इरोड लोकसभा मतदारसंघ|इरोड]]{{*}} [[तिरुप्पूर लोकसभा मतदारसंघ|तिरुप्पूर]]{{*}} [[निलगिरी लोकसभा मतदारसंघ|निलगिरी]]{{*}} [[कोइंबतूर लोकसभा मतदारसंघ|कोइंबतूर]]{{*}} [[पोल्लाची लोकसभा मतदारसंघ|पोल्लाची]]{{*}} [[दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ|दिंडुक्कल]]{{*}} [[करुर लोकसभा मतदारसंघ|करुर]]{{*}} [[तिरुचिरापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुचिरापल्ली]]{{*}} [[पेराम्बलुर लोकसभा मतदारसंघ|पेराम्बलुर]]{{*}} [[कडलूर लोकसभा मतदारसंघ|कडलूर]]{{*}} [[चिदंबरम लोकसभा मतदारसंघ|चिदंबरम]]{{*}} [[मयिलादुतुराई लोकसभा मतदारसंघ|मयिलादुतुराई]]{{*}} [[नागपट्टिनम लोकसभा मतदारसंघ|नागपट्टिनम]]{{*}} [[तंजावर लोकसभा मतदारसंघ|तंजावर]]{{*}} [[शिवगंगा लोकसभा मतदारसंघ|शिवगंगा]]{{*}} [[मदुराई लोकसभा मतदारसंघ|मदुराई]]{{*}} [[तेनी लोकसभा मतदारसंघ|तेनी]]{{*}} [[विरुधुनगर लोकसभा मतदारसंघ|विरुधुनगर]]{{*}} [[रामनाथपुरम लोकसभा मतदारसंघ|रामनाथपुरम]]{{*}} [[तूतुकुडी लोकसभा मतदारसंघ|तूतुकुडी]]{{*}} [[तेनकाशी लोकसभा मतदारसंघ|तेनकाशी]]{{*}} [[तिरुनेलवेली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुनलवेली]]{{*}} [[कन्याकुमारी लोकसभा मतदारसंघ|कन्याकुमारी]] }} <noinclude> {{collapsible option}} [[वर्ग:तमिळनाडू मार्गक्रमण साचे]] [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ साचे]] </noinclude> 1gkukp9fqmh1fk02f5wfthigdhcxc7j 4 179533 2686540 2686041 2026-05-29T03:18:52Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2686540 wikitext text/x-wiki '''[[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ अलीकडील मृत्यू|अलीकडील मृत्यू]]''' : {{*}} [[सी.डी. गोपीनाथ]] (९ एप्रिल २०२६), {{*}} [[सोनम वांगचुक (कर्नल)|सोनम वांगचुक]] (९ एप्रिल २०२६), {{*}} [[गोपाळराव पाटील]] (२१ एप्रिल २०२६), {{*}} [[एन. भास्कर राव]] (२२ एप्रिल २०२६), {{*}} [[भरत कपूर]] (२७ एप्रिल २०२६), {{*}} [[दीपिंदर सिंग]] (२८ एप्रिल २०२६), {{*}} [[रवी पंडित]] (८ मे २०२६), {{*}} [[आनंद नाडकर्णी]] (१५ मे, २०२६), {{*}} [[भुवनचंद्र खंडुरी]] (१९ मे, २०२६), {{*}} [[शिरीन रत्नागर]] (२६ मे, २०२६), {{*}} [[बशीर बद्र]] (२८ मे, २०२६) <noinclude> [[वर्ग:विकिपीडिया निर्वाह]] [[वर्ग:मुखपृष्ठ]] </noinclude> 270p6hjit5bn4qtabv4ybelwqnj7wk4 0 186167 2686612 2625628 2026-05-29T06:59:35Z अभय नातू 206 भाषांतर 2686612 wikitext text/x-wiki [[चित्र:USA-NYC-Hilton Hotel.jpg|इवलेसे]] '''न्यू यॉर्क हिल्टन मिडटाउन''' (New York Hilton Midtown) हे [[न्यू यॉर्क]] शहरातील सर्वात मोठे आणि जगातील १०१ वे सर्वात उंच हॉटेल आहे. याची मालकी संघ स्वरूपाची असून याचे जागतिक व्यवस्थापन [[हिल्टन]] (Hilton) द्वारे पाहिले जाते. ४७ मजल्यांचे हे हॉटेल रॉकफेलर केंद्राच्या ६ व्या मार्गावरील (6th Avenue) उत्तर-पश्चिम कोपऱ्यावर स्थित आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष [[जॉन एफ. केनेडी]] यांच्या काळापासून सर्व राष्ट्राध्यक्षांनी ५३ व्या रस्त्यावरील या हॉटेलमध्ये अतिथींचे आतिथ्य केलेले आहे. सन १९७३ मध्ये जगातील पहिला [[सेल फोन]] याच हॉटेलमध्ये मार्टिन कूपर यांनी हॉटेलच्या पुढील जागेत वापरला होता. == इतिहास == या प्रकल्पाचा विकास हिल्टन हॉटेल्स संघ, रॉकफेलर ग्रुप आणि उरीस बिल्डिंग कॉर्पोरेशन यांनी केला होता. विल्यम बी. तॅबेलर यांनी 'स्लॅब' पद्धतीने याचा आराखडा तयार केला आणि योजना पूर्णत्वास नेली. २६ जून १९६३ रोजी 'न्यू यॉर्क हिल्टन'<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.emporis.com/buildings/115553/new-york-hilton-hotel-new-york-city-ny-usa|title=न्यू यॉर्क हिल्टन हॉटेल|प्रकाशक=इम्पोरीस.कॉम |दिनांक=१७ ऑक्टोबर २०१५|}}</ref> नावाने याचे उद्घाटन झाले. यामध्ये २,१५३ खोल्या असून हे न्यू यॉर्क शहरातील सर्वात मोठे हॉटेल आहे. जॉन लेनन यांनी सन १९७१ मध्ये येथेच गाणी लिहिली होती, असे [[हिल्टन हॉटेल्स अँड रिसॉर्ट्स]] (Hilton Hotels & Resorts) यांनी खात्रीपूर्वक नमूद केले आहे.<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www3.hilton.com/en/about/hilton/history/index.html|title=हॉटेलचा इतिहास|प्रकाशक=हिल्टन.कॉम |दिनांक=१७ ऑक्टोबर २०१५|}}</ref> सन १९९०, १९९१-१९९४, १९९८-२००० आणि २००७ मध्ये हॉटेलचे आवश्यक दुरुस्ती आणि पुनरुज्जीवन करण्यात आले. त्यानंतर या हॉटेलमध्ये<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.cleartrip.com/hotels/info/new-york-hilton-midtown-453282|title=न्यू यॉर्क हिल्टन मिड टाऊन हॉटेल|प्रकाशक=क्लिअरट्रिप.कॉम |दिनांक=१७ ऑक्टोबर २०१५|}}</ref> ४२ व्या ते ४४ व्या मजल्यापर्यंत ४७ 'सुट्स' तयार करण्यात आले. प्रत्येक 'सूट'मध्ये साधारणपणे ६०० ते २,००० चौ. फूट जागा उपलब्ध आहे. == हॉटेलमधील खोल्या == हिल्टन न्यूयॉर्क मिडटाउन हॉटेलमधील खोल्यांची माहिती खालीलप्रमाणे आहे: {| class="wikitable" style="background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #a2a9b1;" |- ! खोलीचा प्रकार !! वैशिष्ट्ये |- | दोन पलंगासह दोन खोल्या (Double Room with Two Beds) || - |- | किंग रूम (King Room) || - |- | क्वीन रूम (Queen Room) || - |- | दोन डबल बेडसह एक बेड रूम सूट || - |- | एक क्वीन बेड एक्झिक्युटिव मजला (Executive Floor) || - |- | दोन डबल डिलक्स रूम || - |- | एक किंग बेड रूम डिलक्स || - |- | दोन डबल बेडसह एक्झिक्युटिव डबल रूम || - |- | एक्झिक्युटिव किंग रूम || - |- | किंग बेडसह एक बेड रूम सूट || - |- | डिलक्स क्वीन रूम || - |- | दोन डबल बेडसह डबल रूम (अपंगत्व सुलभ) || Disability Accessible |- | एक्झिक्युटिव मिनी किंग सूट || - |- | दोन डबल बेडसह सुपीरियर डबल रूम || - |} या सर्व खोल्या वातानुकूलित आहेत. तसेच सर्व खोल्यांमध्ये टेलिफोन, हेअर ड्रायर, इस्त्री (Iron) आणि स्वतंत्र बाथरूमची सुविधा उपलब्ध आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://edition.cnn.com/2013/06/04/travel/new-york-hotel-no-room-service/|title=न्यू यॉर्क शहर मधील सर्वात मोठ्या हॉटेलची रूम सर्विस समाप्त|प्रकाशक=सीएनएन.कॉम|दिनांक=५ जून २०१३|}}</ref> == परिसर आणि हॉटेल सुविधा == हॉटेलमध्ये वाय-फाय (Wi-Fi), वातानुकूलित व्यवस्था, रेस्टॉरंट, कॅफे, रूम सर्व्हिस, इंटरनेट, व्यवसाय केंद्र (Business Center), व्यायाम शाळा (Gym), २४ तास स्वागत कक्ष, एटीएम (ATM), लॉंड्री, पार्किंग, प्रदूषणरहित खोल्या, गिफ्ट शॉप, शॉपिंगसाठी दुकाने, आणि व्हॅले पार्किंग यांसारख्या सुविधा आहेत. तसेच, मेजवानीसाठी (Banquet) स्वतंत्र व्यवस्था आहे. हॉटेल परिसरात ८,००० चौ. फूट जागेवर जिम आणि खानपान व्यवस्था आहे. प्रत्येक खोलीत फ्लॅट स्क्रीन टीव्ही, मॅपल वूड फर्निचर आणि बाथरूममध्ये संगमरवरी रचना आहे. लॉबीमध्ये अल्पोपहार व्यवस्था, तिकिटे आणि पर्यटन आरक्षण सुविधा उपलब्ध आहेत. ७ व्या रस्त्यावरील सबवे स्टेशन आणि ५ व्या रस्त्यावरील दुकाने चार मिनिटांच्या चालण्याच्या अंतरावर आहेत. सन २०१३ पासून 'हर्ब एन' किचन' (Herb N' Kitchen) रेस्टॉरंट सुरू झाले असून, तिथे हंगामी सॅलड्स, सँडविचेस, पिझ्झा आणि स्पेशल कॉफीचा आस्वाद घेता येतो. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:न्यू यॉर्क शहर]] [[वर्ग:हॉटेल्स]] bs7vxcjj9xeuelo2h8fy4uvi3st9j0w 2686613 2686612 2026-05-29T06:59:36Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#नियम_८.१|शुद्धलेखनाचा नियम ८.१]]); शुद्धलेखन — शहराचे अचूक नाव ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#शहराचे अचूक नाव|अधिक माहिती]]) 2686613 wikitext text/x-wiki [[चित्र:USA-NYC-Hilton Hotel.jpg|इवलेसे]] '''न्यू यॉर्क हिल्टन मिडटाउन''' (New York Hilton Midtown) हे [[न्यू यॉर्क]] शहरातील सर्वात मोठे आणि जगातील १०१ वे सर्वात उंच हॉटेल आहे. याची मालकी संघ स्वरूपाची असून याचे जागतिक व्यवस्थापन [[हिल्टन]] (Hilton) द्वारे पाहिले जाते. ४७ मजल्यांचे हे हॉटेल रॉकफेलर केंद्राच्या ६ व्या मार्गावरील (6th Avenue) उत्तर-पश्चिम कोपऱ्यावर स्थित आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष [[जॉन एफ. केनेडी]] यांच्या काळापासून सर्व राष्ट्राध्यक्षांनी ५३ व्या रस्त्यावरील या हॉटेलमध्ये अतिथींचे आतिथ्य केलेले आहे. सन १९७३ मध्ये जगातील पहिला [[सेल फोन]] याच हॉटेलमध्ये मार्टिन कूपर यांनी हॉटेलच्या पुढील जागेत वापरला होता. == इतिहास == या प्रकल्पाचा विकास हिल्टन हॉटेल्स संघ, रॉकफेलर ग्रुप आणि उरीस बिल्डिंग कॉर्पोरेशन यांनी केला होता. विल्यम बी. तॅबेलर यांनी 'स्लॅब' पद्धतीने याचा आराखडा तयार केला आणि योजना पूर्णत्वास नेली. २६ जून १९६३ रोजी 'न्यू यॉर्क हिल्टन'<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.emporis.com/buildings/115553/new-york-hilton-hotel-new-york-city-ny-usa|title=न्यू यॉर्क हिल्टन हॉटेल|प्रकाशक=इम्पोरीस.कॉम |दिनांक=१७ ऑक्टोबर २०१५|}}</ref> नावाने याचे उद्घाटन झाले. यामध्ये २,१५३ खोल्या असून हे न्यू यॉर्क शहरातील सर्वात मोठे हॉटेल आहे. जॉन लेनन यांनी सन १९७१ मध्ये येथेच गाणी लिहिली होती, असे [[हिल्टन हॉटेल्स अँड रिसॉर्ट्स]] (Hilton Hotels & Resorts) यांनी खात्रीपूर्वक नमूद केले आहे.<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www3.hilton.com/en/about/hilton/history/index.html|title=हॉटेलचा इतिहास|प्रकाशक=हिल्टन.कॉम |दिनांक=१७ ऑक्टोबर २०१५|}}</ref> सन १९९०, १९९१-१९९४, १९९८-२००० आणि २००७ मध्ये हॉटेलचे आवश्यक दुरुस्ती आणि पुनरुज्जीवन करण्यात आले. त्यानंतर या हॉटेलमध्ये<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.cleartrip.com/hotels/info/new-york-hilton-midtown-453282|title=न्यू यॉर्क हिल्टन मिड टाऊन हॉटेल|प्रकाशक=क्लिअरट्रिप.कॉम |दिनांक=१७ ऑक्टोबर २०१५|}}</ref> ४२ व्या ते ४४ व्या मजल्यापर्यंत ४७ 'सुट्स' तयार करण्यात आले. प्रत्येक 'सूट'मध्ये साधारणपणे ६०० ते २,००० चौ. फूट जागा उपलब्ध आहे. == हॉटेलमधील खोल्या == हिल्टन न्यू यॉर्क मिडटाउन हॉटेलमधील खोल्यांची माहिती खालीलप्रमाणे आहे: {| class="wikitable" style="background-color: #fcfcfc; border: 1px solid #a2a9b1;" |- ! खोलीचा प्रकार !! वैशिष्ट्ये |- | दोन पलंगासह दोन खोल्या (Double Room with Two Beds) || - |- | किंग रूम (King Room) || - |- | क्वीन रूम (Queen Room) || - |- | दोन डबल बेडसह एक बेड रूम सूट || - |- | एक क्वीन बेड एक्झिक्युटिव मजला (Executive Floor) || - |- | दोन डबल डिलक्स रूम || - |- | एक किंग बेड रूम डिलक्स || - |- | दोन डबल बेडसह एक्झिक्युटिव डबल रूम || - |- | एक्झिक्युटिव किंग रूम || - |- | किंग बेडसह एक बेड रूम सूट || - |- | डिलक्स क्वीन रूम || - |- | दोन डबल बेडसह डबल रूम (अपंगत्व सुलभ) || Disability Accessible |- | एक्झिक्युटिव मिनी किंग सूट || - |- | दोन डबल बेडसह सुपीरियर डबल रूम || - |} या सर्व खोल्या वातानुकूलित आहेत. तसेच सर्व खोल्यांमध्ये टेलिफोन, हेअर ड्रायर, इस्त्री (Iron) आणि स्वतंत्र बाथरूमची सुविधा उपलब्ध आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://edition.cnn.com/2013/06/04/travel/new-york-hotel-no-room-service/|title=न्यू यॉर्क शहर मधील सर्वात मोठ्या हॉटेलची रूम सर्विस समाप्त|प्रकाशक=सीएनएन.कॉम|दिनांक=५ जून २०१३|}}</ref> == परिसर आणि हॉटेल सुविधा == हॉटेलमध्ये वाय-फाय (Wi-Fi), वातानुकूलित व्यवस्था, रेस्टॉरंट, कॅफे, रूम सर्व्हिस, इंटरनेट, व्यवसाय केंद्र (Business Center), व्यायाम शाळा (Gym), २४ तास स्वागत कक्ष, एटीएम (ATM), लॉंड्री, पार्किंग, प्रदूषणरहित खोल्या, गिफ्ट शॉप, शॉपिंगसाठी दुकाने, आणि व्हॅले पार्किंग यांसारख्या सुविधा आहेत. तसेच, मेजवानीसाठी (Banquet) स्वतंत्र व्यवस्था आहे. हॉटेल परिसरात ८,००० चौ. फूट जागेवर जिम आणि खानपान व्यवस्था आहे. प्रत्येक खोलीत फ्लॅट स्क्रीन टीव्ही, मॅपल वूड फर्निचर आणि बाथरूममध्ये संगमरवरी रचना आहे. लॉबीमध्ये अल्पोपहार व्यवस्था, तिकिटे आणि पर्यटन आरक्षण सुविधा उपलब्ध आहेत. ७ व्या रस्त्यावरील सबवे स्टेशन आणि ५ व्या रस्त्यावरील दुकाने चार मिनिटांच्या चालण्याच्या अंतरावर आहेत. सन २०१३ पासून 'हर्ब एन' किचन' (Herb N' Kitchen) रेस्टॉरंट सुरू झाले असून, तिथे हंगामी सॅलड्स, सँडविचेस, पिझ्झा आणि स्पेशल कॉफीचा आस्वाद घेता येतो. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:न्यू यॉर्क शहर]] [[वर्ग:हॉटेल्स]] jhc2gjxdqmk8cic4mhhnh4i8rma12er 0 191123 2686404 2625479 2026-05-28T12:42:55Z AlphaVictorDelta0107 158019 2686404 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |president= [[द्रौपदी मुर्मू]] |honorific-prefix= |appointer4= |office3= |termstart3= |termend3= |appointer3= |office4= |nominator4= |termstart4= |termend4= |image=Dhananjaya Yeshwant Chandrachud.jpg |caption= डी.वाय. चंद्रचूड |order=५०वे |office=भारताचे सरन्यायाधीश |termstart=९ नोव्हेंबर, २०२२ |termend=१० नोव्हेंबर, २०२४ |appointer=[[द्रौपदी मुर्मू]] |primeminister=[[नरेंद्र मोदी]] |predecessor=[[उदय उमेश लळीत]] |successor= [[संजीव खन्ना]] |office1= [[न्यायाधीश]] |term_start1=१३ मे २०१६ |term_end1=८ नोव्हेंबर २०२२ |nominator1=[[टी.एस. ठाकूर]] |appointer1=[[प्रणव मुखर्जी]] |office2= मुख्य न्यायाधीश, अलाहाबाद उच्च न्यायालय |predecessor2= |successor2= |nominator2= |appointer2= |term_start2= ||term_end2= |birth_name= धनंजय यशवंतराव चंद्रचूड |birth_date={{Birth date and age|1959|11|11|df=y}} |birth_place=[[बॉम्बे]], [[मुंबई प्रांत]] |children= {{hlist|अभिनव|अंकुर}} | father = [[य. वि. चंद्रचूड]] |alma_mater= |education= LLM Ph.D. |residence= }} '''धनंजय यशवंतराव चंद्रचूड''' (जन्म: ११ नोव्हेंबर १९५९) हे [[सरन्यायाधीशांची यादी (भारत)|भारताचे ५० वे]] [[भारताचे सरन्यायाधीश|सरन्यायाधीश]] आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.news18.com/news/india/justice-dy-chandrachud-set-to-become-cji-in-2022-finds-place-in-all-important-matters-of-sc-2380251.html|title=Justice DY Chandrachud, Set to Become CJI in 2022, Finds Place in All Important Matters of SC|date=2019-11-10|website=[[News18]]|language=en|access-date=2022-01-22}}</ref> हे ९ नोव्हेंबर, २०२२ ते १० नोव्हेंबर, २०२४ दरम्यान पदस्थ होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindu.com/news/national/justice-dy-chandrachud-appointed-50th-chief-justice-of-india/article66022495.ece|title=Justice D.Y. Chandrachud appointed 50th Chief Justice of India|website=TheHindu.com|archive-date=17 October 2022|access-date=17 October 2022}}</ref> त्यांनी [[भारताचे सर्वोच्च न्यायालय|भारताच्या सर्वोच्च न्यायालया]]<nowiki/>चे J1 न्यायाधीश (सरन्यायाधीशानंतरचे सर्वात वरिष्ठ न्यायाधीश) असताना राष्ट्रीय विधी सेवा प्राधिकरणाचे माजी पदसिद्ध कार्यकारी अध्यक्ष म्हणून काम केले.<ref name="executive-chairman">{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/justice-dy-chandrachud-appointed-as-the-executive-chairman-of-nalsa/article65844423.ece?homepage=true|title=Justice D.Y. Chandrachud appointed as the executive chairman of National Legal Services Authority|date=2022-09-03|work=[[द हिंदू]]|access-date=2022-09-03}}</ref> याव्यतिरिक्त ते [[अलाहाबाद उच्च न्यायालय|अलाहाबाद उच्च न्यायालया]]<nowiki/>चे माजी [[मुख्य न्यायाधीश]] आणि [[मुंबई उच्च न्यायालय|मुंबई उच्च न्यायालया]]चे माजी न्यायाधीश आहेत. सर्वाधिक काळ सेवा देणारे मुख्य न्यायाधीश [[यशवंत विष्णू चंद्रचूड|वाय.व्ही. चंद्रचूड]] यांच्या पोटी त्यांचा जन्म झाला. सुलिव्हन आणि क्रॉमवेल आणि मुंबई उच्च न्यायालयात काम करण्यापूर्वी त्यांचे शिक्षण [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली]] आणि [[हार्वर्ड विद्यापीठ|हार्वर्ड विद्यापीठात]] झाले. ते मुंबई उच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश आणि नंतर अलाहाबाद उच्च न्यायालयाचे मुख्य न्यायाधीश झाले. एक उदारमतवादी न्यायाधीश म्हणून ओळखले जाणारे चंद्रचूड हे गोपनीयतेचा निकाल आणि सबरीमाला प्रकरण यासारखे ऐतिहासिक निकाल देणाऱ्या खंडपीठांचा भाग आहेत. ते मुंबई, ओक्लाहोमा, हार्वर्ड, येल आणि इतर विद्यापीठांना प्राध्यापक म्हणून भेट देतात. त्यांनी ९ नोव्हेंबर २०२२ रोजी न्यायमूर्ती [[उदय उमेश लळीत|उदय उमेश लळित]] यांच्यानंतर [[भारताचे सरन्यायाधीश]] म्हणून पदभार स्वीकारला. त्यापूर्वी त्यांच्या नामांकनाला हितसंबंधांच्या संघर्षाच्या कारणास्तव आव्हान देण्यात आले होते. न्यायमूर्ती उदय उमेश लळित यांच्या नेतृत्वाखालील खंडपीठाने चंद्रचूड यांच्या शपथविधी समारंभाच्या आधी ही याचिका फेटाळून लावली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/supreme-court-dismisses-plea-challenging-dy-chandrachud-s-appointment-as-next-cji-misconceived-101667375084088.html|title=Supreme Court dismisses plea challenging DY Chandrachud's appointment as next CJI; 'Misconceived'|date=2022-11-02|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-11-08}}</ref> ==शिक्षण== धनंजय चंद्रचूड यांचे शालेय शिक्षण [[मुंबई]]<nowiki/>तील कॅथेड्रल व जॉन कॅनन स्कूलमध्ये आणि [[नवी दिल्ली]]<nowiki/>त सेंट कोलंबा स्कूलमध्ये झाले. [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] अर्थशास्त्र व गणितात प्रथम क्रमांकाने पदवी संपादन केल्यावर त्यांनी तेथूनच एल्‌‍एल.बी. आणि [[हार्वर्ड विद्यापीठ|हार्वर्ड विद्यापीठातून]] एल्‌‍एल.एम. प्राप्त केली. त्यानंतर हार्वर्डमधून [[जोसेफ बेले पारितोषिक|जोसेफ बेले पारितोषिकासह]] न्यायशास्त्र (ज्युरिडिकल सायन्स) विषयात डॉक्टरेटही मिळविली. ==वकिली आणि न्यायाधीशी== [[मुंबई उच्च न्यायालय|मुंबई उच्च न्यायालयात]] वकिली करीत असताना चंद्रचूडांनी [[भारतीय रिझर्व्ह बँक|रिझव्‍‌र्ह बँक]], [[ओएनजीसी]] यासह अनेक केंद्रीय आस्थापना, [[मुंबई विद्यापीठ]] यांसह अन्य महत्त्वाच्या संस्थांची बाजू मांडली. मुंबईतील चौपाट्यांच्या पर्यावरणीय दृष्टिकोनातून झालेल्या दुरवस्थेबाबत अहवाल देण्यासाठी सर्वोच्च न्यायालयाने नेमलेल्या उच्चस्तरीय समितीत ते सदस्य होते. * त्यांची १९९८ मध्ये अतिरिक्त सॉलिसिटर जनरलपदी, * तर २९ मार्च २००० रोजी मुंबई उच्च न्यायालयाचे न्यायमूर्ती म्हणून नियुक्ती झाली. * [[अलाहाबाद उच्च न्यायालय|अलाहाबाद उच्च न्यायालयाचे]] न्यायमूर्ती म्हणून त्यांचा ३१ ऑक्टोबर २०१३ रोजी शपथविधी झाला. * १३ मे २०१६ रोजी चंद्रचूड सर्वोच्च न्यायालयात न्यायमूर्ती झाले. == मुंबई उच्च-न्यायालय == मुंबईच्या कारकिर्दीत '''भारतातील कंपनीचे समभाग परदेशात हस्तांतर केल्यावर झालेल्या भांडवली वृद्धीवर (कॅपिटल गेन) भारतात कर आकारला जाऊ शकतो''', हा त्यांचा निकाल देशासाठी आजही महत्त्वाचा आहे. ''मुंबईतील वारसा-वास्तूंवर जाहिरातफलक लावू नयेत'', ''मुंबईतील सर्व टॅक्सी व बसगाड्या डीझेलवर न चालवता त्यांचे सीएनजीकरण करावे'', ''मुंबई महानगर प्रदेशातील सर्व कांदळवनांचे उपग्रह-नकाशे तयार करावे'' यासारखे मुंबईवर प्रभाव टाकणारे, तसेच पुण्यातील हरित पट्ट्यांचे संरक्षण व त्यांची वाढ करणे, वृक्षप्राधिकरणाचे अधिकार आदींबाबतचे निर्णयही त्यांनी मुंबई उच्च न्यायालयातून दिले. ==अलाहाबाद उच्च-न्यायालय== '''मानवाधिकार आयोगाने सरकारला किंवा प्रशासनाला दिलेले निर्देश हे सरकारवर बंधनकारकच असतात''', ''शिक्षणाचा मूलभूत हक्क यशस्वी होण्यासाठी सरकारी अधिकाऱ्यांनी सरकारी शाळांतच आपल्या पाल्यांना शिकवावे'' यासारखे निर्णय त्यांनी अलाहाबाद उच्च न्यायालयातून दिले. बेकायदा वाळू उत्खनन, लैंगिक छळवादातून झालेल्या अ‍ॅसिड हल्ल्याच्या प्रकरणासारख्या जनहिताच्या बाबींवर महत्त्वाचे निकालही त्यांनी तेथून दिले. == संदर्भ == {{संदर्भ यादी}} {{भारताचे सरन्यायाधीश}} [[वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म]] [[वर्ग:भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश]] [[वर्ग:भारताचे सरन्यायाधीश]] h6loyqwuw31py9ygke59bqt3x9a1xax 2686405 2686404 2026-05-28T12:44:16Z AlphaVictorDelta0107 158019 2686405 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |president= [[द्रौपदी मुर्मू]] |honorific-prefix= |appointer4= |office3= |termstart3= |termend3= |appointer3= |office4= |nominator4= |termstart4= |termend4= |image=Dhananjaya Yeshwant Chandrachud.jpg |caption= डी.वाय. चंद्रचूड |order=५०वे |office=भारताचे सरन्यायाधीश |termstart=९ नोव्हेंबर, २०२२ |termend=१० नोव्हेंबर, २०२४ |appointer=[[द्रौपदी मुर्मू]] |primeminister=[[नरेंद्र मोदी]] |predecessor=[[उदय उमेश लळीत]] |successor= [[संजीव खन्ना]] |office1= [[न्यायाधीश]] |term_start1=१३ मे २०१६ |term_end1=८ नोव्हेंबर २०२२ |nominator1=[[टी.एस. ठाकूर]] |appointer1=[[प्रणव मुखर्जी]] |office2= मुख्य न्यायाधीश, अलाहाबाद उच्च न्यायालय |predecessor2= |successor2= |nominator2= |appointer2= |term_start2= ||term_end2= |birth_name= धनंजय यशवंतराव चंद्रचूड |birth_date={{Birth date and age|1959|11|11|df=y}} |birth_place=[[बॉम्बे]], [[मुंबई प्रांत]] |children= {{hlist|अभिनव|अंकुर}} | father = [[य. वि. चंद्रचूड]] |alma_mater= |education= LLM Ph.D. |residence= }} '''धनंजय यशवंत चंद्रचूड''' (जन्म: ११ नोव्हेंबर १९५९) हे [[सरन्यायाधीशांची यादी (भारत)|भारताचे ५० वे]] [[भारताचे सरन्यायाधीश|सरन्यायाधीश]] आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.news18.com/news/india/justice-dy-chandrachud-set-to-become-cji-in-2022-finds-place-in-all-important-matters-of-sc-2380251.html|title=Justice DY Chandrachud, Set to Become CJI in 2022, Finds Place in All Important Matters of SC|date=2019-11-10|website=[[News18]]|language=en|access-date=2022-01-22}}</ref> हे ९ नोव्हेंबर, २०२२ ते १० नोव्हेंबर, २०२४ दरम्यान पदस्थ होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindu.com/news/national/justice-dy-chandrachud-appointed-50th-chief-justice-of-india/article66022495.ece|title=Justice D.Y. Chandrachud appointed 50th Chief Justice of India|website=TheHindu.com|archive-date=17 October 2022|access-date=17 October 2022}}</ref> त्यांनी [[भारताचे सर्वोच्च न्यायालय|भारताच्या सर्वोच्च न्यायालया]]<nowiki/>चे J1 न्यायाधीश (सरन्यायाधीशानंतरचे सर्वात वरिष्ठ न्यायाधीश) असताना राष्ट्रीय विधी सेवा प्राधिकरणाचे माजी पदसिद्ध कार्यकारी अध्यक्ष म्हणून काम केले.<ref name="executive-chairman">{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/justice-dy-chandrachud-appointed-as-the-executive-chairman-of-nalsa/article65844423.ece?homepage=true|title=Justice D.Y. Chandrachud appointed as the executive chairman of National Legal Services Authority|date=2022-09-03|work=[[द हिंदू]]|access-date=2022-09-03}}</ref> याव्यतिरिक्त ते [[अलाहाबाद उच्च न्यायालय|अलाहाबाद उच्च न्यायालया]]<nowiki/>चे माजी [[मुख्य न्यायाधीश]] आणि [[मुंबई उच्च न्यायालय|मुंबई उच्च न्यायालया]]चे माजी न्यायाधीश आहेत. सर्वाधिक काळ सेवा देणारे मुख्य न्यायाधीश [[यशवंत विष्णू चंद्रचूड|वाय.व्ही. चंद्रचूड]] यांच्या पोटी त्यांचा जन्म झाला. सुलिव्हन आणि क्रॉमवेल आणि मुंबई उच्च न्यायालयात काम करण्यापूर्वी त्यांचे शिक्षण [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली]] आणि [[हार्वर्ड विद्यापीठ|हार्वर्ड विद्यापीठात]] झाले. ते मुंबई उच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश आणि नंतर अलाहाबाद उच्च न्यायालयाचे मुख्य न्यायाधीश झाले. एक उदारमतवादी न्यायाधीश म्हणून ओळखले जाणारे चंद्रचूड हे गोपनीयतेचा निकाल आणि सबरीमाला प्रकरण यासारखे ऐतिहासिक निकाल देणाऱ्या खंडपीठांचा भाग आहेत. ते मुंबई, ओक्लाहोमा, हार्वर्ड, येल आणि इतर विद्यापीठांना प्राध्यापक म्हणून भेट देतात. त्यांनी ९ नोव्हेंबर २०२२ रोजी न्यायमूर्ती [[उदय उमेश लळीत|उदय उमेश लळित]] यांच्यानंतर [[भारताचे सरन्यायाधीश]] म्हणून पदभार स्वीकारला. त्यापूर्वी त्यांच्या नामांकनाला हितसंबंधांच्या संघर्षाच्या कारणास्तव आव्हान देण्यात आले होते. न्यायमूर्ती उदय उमेश लळित यांच्या नेतृत्वाखालील खंडपीठाने चंद्रचूड यांच्या शपथविधी समारंभाच्या आधी ही याचिका फेटाळून लावली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/supreme-court-dismisses-plea-challenging-dy-chandrachud-s-appointment-as-next-cji-misconceived-101667375084088.html|title=Supreme Court dismisses plea challenging DY Chandrachud's appointment as next CJI; 'Misconceived'|date=2022-11-02|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-11-08}}</ref> ==शिक्षण== चंद्रचूड यांचे शालेय शिक्षण [[मुंबई]]<nowiki/>तील कॅथेड्रल व जॉन कॅनन स्कूलमध्ये आणि [[नवी दिल्ली]]<nowiki/>त सेंट कोलंबा स्कूलमध्ये झाले. [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] अर्थशास्त्र व गणितात प्रथम क्रमांकाने पदवी संपादन केल्यावर त्यांनी तेथूनच एल्‌‍एल.बी. आणि [[हार्वर्ड विद्यापीठ|हार्वर्ड विद्यापीठातून]] एल्‌‍एल.एम. प्राप्त केली. त्यानंतर हार्वर्डमधून [[जोसेफ बेले पारितोषिक|जोसेफ बेले पारितोषिकासह]] न्यायशास्त्र (ज्युरिडिकल सायन्स) विषयात डॉक्टरेटही मिळविली. ==वकिली आणि न्यायाधीशी== [[मुंबई उच्च न्यायालय|मुंबई उच्च न्यायालयात]] वकिली करीत असताना चंद्रचूडांनी [[भारतीय रिझर्व्ह बँक|रिझव्‍‌र्ह बँक]], [[ओएनजीसी]] यासह अनेक केंद्रीय आस्थापना, [[मुंबई विद्यापीठ]] यांसह अन्य महत्त्वाच्या संस्थांची बाजू मांडली. मुंबईतील चौपाट्यांच्या पर्यावरणीय दृष्टिकोनातून झालेल्या दुरवस्थेबाबत अहवाल देण्यासाठी सर्वोच्च न्यायालयाने नेमलेल्या उच्चस्तरीय समितीत ते सदस्य होते. * त्यांची १९९८ मध्ये अतिरिक्त सॉलिसिटर जनरलपदी, * तर २९ मार्च २००० रोजी मुंबई उच्च न्यायालयाचे न्यायमूर्ती म्हणून नियुक्ती झाली. * [[अलाहाबाद उच्च न्यायालय|अलाहाबाद उच्च न्यायालयाचे]] न्यायमूर्ती म्हणून त्यांचा ३१ ऑक्टोबर २०१३ रोजी शपथविधी झाला. * १३ मे २०१६ रोजी चंद्रचूड सर्वोच्च न्यायालयात न्यायमूर्ती झाले. == मुंबई उच्च-न्यायालय == मुंबईच्या कारकिर्दीत '''भारतातील कंपनीचे समभाग परदेशात हस्तांतर केल्यावर झालेल्या भांडवली वृद्धीवर (कॅपिटल गेन) भारतात कर आकारला जाऊ शकतो''', हा त्यांचा निकाल देशासाठी आजही महत्त्वाचा आहे. ''मुंबईतील वारसा-वास्तूंवर जाहिरातफलक लावू नयेत'', ''मुंबईतील सर्व टॅक्सी व बसगाड्या डीझेलवर न चालवता त्यांचे सीएनजीकरण करावे'', ''मुंबई महानगर प्रदेशातील सर्व कांदळवनांचे उपग्रह-नकाशे तयार करावे'' यासारखे मुंबईवर प्रभाव टाकणारे, तसेच पुण्यातील हरित पट्ट्यांचे संरक्षण व त्यांची वाढ करणे, वृक्षप्राधिकरणाचे अधिकार आदींबाबतचे निर्णयही त्यांनी मुंबई उच्च न्यायालयातून दिले. ==अलाहाबाद उच्च-न्यायालय== '''मानवाधिकार आयोगाने सरकारला किंवा प्रशासनाला दिलेले निर्देश हे सरकारवर बंधनकारकच असतात''', ''शिक्षणाचा मूलभूत हक्क यशस्वी होण्यासाठी सरकारी अधिकाऱ्यांनी सरकारी शाळांतच आपल्या पाल्यांना शिकवावे'' यासारखे निर्णय त्यांनी अलाहाबाद उच्च न्यायालयातून दिले. बेकायदा वाळू उत्खनन, लैंगिक छळवादातून झालेल्या अ‍ॅसिड हल्ल्याच्या प्रकरणासारख्या जनहिताच्या बाबींवर महत्त्वाचे निकालही त्यांनी तेथून दिले. == संदर्भ == {{संदर्भ यादी}} {{भारताचे सरन्यायाधीश}} [[वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म]] [[वर्ग:भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश]] [[वर्ग:भारताचे सरन्यायाधीश]] 362lc0vj95oeqtf4gq0nfh00hb7najg 0 196025 2686616 2686033 2026-05-29T07:09:30Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686616 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Austin-Bergstrom International Airport - aerial 01.jpg|इवलेसे]] '''ऑस्टिन-बर्गस्ट्रॉम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' {{विमानतळ संकेत|AUS|KAUS|AUS}} हा [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[टेक्सास]] राज्याची राजधानी [[ऑस्टिन, टेक्सास|ऑस्टिन]] येथील विमानतळ आहे. शहराच्या मध्यवर्ती भागाच्या ८ किमी आग्नेयेस असलेला हा विमानतळ अमेरिकेतील ३४व्या क्रमांकाचा सर्वाधिक वर्दळीचा विमानतळ आहे. येथून अमेरिकेतील सर्व प्रमुख शहरे, [[कॅनडा]], [[मेक्सिको]] तसेच [[लंडन]] आणि [[फ्रांकफुर्ट]] येथे विमानसेवा उपलब्ध आहे. == विमानकंपन्या आणि गंतव्यस्थाने == {{विमानतळ गंतव्यस्थान यादी | {{nowrap|[[एरोमेक्सिको]]}} | '''हंगामी:''' [[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी–बेनिटो जुआरेझ]]<ref name="Transponder1200-2021">{{Cite web |date=April 2021 |title=Aeroméxico and Delta Air Lines will resume flights to Dallas and Austin |url=https://www.transponder1200.com/aeromexico-y-delta-air-lines-retomaran-vuelos-a-dallas-y-austin/ |access-date=April 8, 2021 |website=Transponder1200 |language=Spanish}}</ref> | {{nowrap|[[एरोमेक्सिको कनेक्ट]]}} | [[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी–बेनिटो जुआरेझ]]<ref name="Transponder1200-2021"/> | [[एर कॅनडा]] | [[माँट्रियल-ट्रुडो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माँट्रियल–ट्रुडो]],<ref>{{cite web | url=https://centreforaviation.com/news/air-canada-to-extend-montreal-austin-service-to-year-round-operations-1315350|title=Air Canada to extend Montreal-Austin service to year-round}}</ref> [[टोरोंटो पिअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोरोंटो–पिअरसन]]<ref name="AUSAirCanada">{{cite news |last1=Adams |first1=Christopher |title=Canadian airline Porter to bring nonstop flights from Austin-Toronto in May |url=https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/canadian-airline-porter-to-bring-nonstop-flights-from-austin-toronto-in-may/ |access-date=13 April 2026 |work=KXAN Austin |date=18 February 2026}}</ref> <br/>'''हंगामी:''' [[व्हँकुव्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|व्हँकुव्हर]]<ref name="AUSAirCanada"/> | [[एर कॅनडा रूज]] | '''हंगामी:''' [[टोरोंटो पिअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोरोंटो–पिअरसन]]<ref name="AUSAirCanada"/> | [[अलास्का एरलाइन्स]] | [[पोर्टलँड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पोर्टलँड (OR)]],<ref>{{cite news |last1=Karp |first1=Aaron |title=Alaska Airlines Builds Oregon Connections, Adding Portland-Houston Route |url=https://aviationweek.com/air-transport/airlines-lessors/alaska-airlines-builds-oregon-connections-adding-portland-houston |access-date=13 April 2026 |work=Aviation Week |date=15 January 2025}}</ref> [[सॅन डिएगो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन डिएगो]],<ref>{{cite news |last1=Weisberg |first1=Lori |title=Five new nonstop destinations coming to San Diego from Alaska Airlines |url=https://www.sandiegouniontribune.com/2025/10/27/five-new-nonstop-destinations-coming-to-san-diego-from-alaska-airlines/ |access-date=13 April 2026 |work=San Diego Union-Tribune |date=28 October 2025}}</ref> [[सिएटल–टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सिएटल/टॅकोमा]]<ref>{{cite news |last1=Ottilie |first1=Madeline |title=Seattle woman thanks Alaska Airlines flight crew for saving her life mid-flight |url=https://www.kiro7.com/news/local/seattle-woman-thanks-alaska-airlines-flight-crew-saving-her-life-mid-flight/GBEF4VZX3NE4POC2OGKTSAFUVY/ |access-date=13 April 2026 |work=KIRO 7 News Seattle |date=12 November 2025 |language=en}}</ref> | [[ॲलिजियंट एर]] | [[सिनसिनाटी/नॉर्दर्न केंटकी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सिनसिनाटी]],<ref name="CVGAUSAllegiant">{{cite news |last1=Bernier |first1=Nathan |title=New nonstop flights coming to Austin in 2026 |url=https://www.kut.org/transportation/2025-12-29/austin-tx-abia-aus-new-nonstop-flights-2026 |access-date=13 April 2026 |work=KUT Radio, Austin's NPR Station |date=29 December 2025 |language=en}}</ref> [[डे मॉइन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डे मॉइन]],<ref name="CVGAUSAllegiant"/> [[जेराल्ड आर. फोर्ड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ग्रँड रॅपिड्स]],<ref name="CVGAUSAllegiant"/> [[प्रोव्हो म्युनिसिपल विमानतळ|प्रोव्हो]]<ref name="CVGAUSAllegiant"/> <br/> '''हंगामी:''' [[ॲशव्हिल प्रादेशिक विमानतळ|ॲशव्हिल]],<ref name="CVGAUSAllegiant"/> [[इंडियानापोलिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इंडियानापोलिस]],<ref name="SWAFLL"/> [[मॅकघी टायसन विमानतळ|नॉक्सव्हिल]],<ref name="CVGAUSAllegiant"/> [[हॅरी रीड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास वेगास]],<ref name="SWAFLL"/> [[ऑर्लँडो सॅनफोर्ड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऑर्लँडो-सॅनफोर्ड]],<ref name="SWAFLL"/> [[पिट्सबर्ग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पिट्सबर्ग]],<ref name="SWAFLL"/> [[सारासोटा–ब्रॅडेंटन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सारासोटा]],<ref name="CVGAUSAllegiant"/> [[डलेस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|वॉशिंग्टन–डलेस]]<ref name="SWAFLL"/> | [[अमेरिकन एरलाइन्स]] | [[कॅन्कन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅन्कन]],<ref name="AmericanAirlinesAustin">{{cite news |last1=Derby |first1=Kevin |title=American Airlines Cuts 6 Routes from Austin Amid Strong Competition |url=https://aviationa2z.com/index.php/2024/09/14/american-airlines-cuts-6-routes-from-austin/ |access-date=13 April 2026 |work=Aviation A2Z |date=14 September 2024}}</ref> [[शार्लोट डग्लस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शार्लोट]],<ref name="AmericanAirlinesAustin" /> [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]],<ref name="AmericanAirlinesAustin" /> [[डॅलस फोर्ट वर्थ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डॅलस/फोर्ट वर्थ]],<ref name="AmericanAirlinesAustin" /> [[लॉस एंजेलिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलिस]],<ref name="AmericanAirlinesAustin" /> [[मियामी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मियामी]],<ref name="AmericanAirlinesAustin" /> [[जॉन एफ. केनेडी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यूयॉर्क–JFK]],<ref name="AmericanAirlinesAustin" /> [[फिलाडेल्फिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिलाडेल्फिया]],<ref name="AmericanAirlinesAustin" /> [[फिनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिनिक्स–स्काय हार्बर]],<ref name="AmericanAirlinesAustin" /> [[लॉस काबोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन होजे डेल काबो]]<ref name="AmericanAirlinesAustin" /> | [[अमेरिकन ईगल]] | [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]],<ref name="AmericanAirlinesAustin" /> [[डॅलस फोर्ट वर्थ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डॅलस/फोर्ट वर्थ]],<ref name="AmericanAirlinesAustin" /> [[लॉस एंजेलिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलिस]]<ref name="AmericanAirlinesAustin" /> <br/> '''हंगामी:''' [[ॲस्पन/पिटकिन काउंटी विमानतळ|ॲस्पन]]<ref>{{cite news |last1=Suszynski |first1=Colin |title=New non-stop flight coming to Aspen in December |url=https://www.aspentimes.com/news/new-non-stop-flight-coming-to-aspen-in-december/ |access-date=13 April 2026 |date=23 July 2025}}</ref> | [[ब्रिटीश एरवेज]] | [[हीथ्रो विमानतळ|लंडन–हीथ्रो]]<ref>{{cite news |title=British Airways flight BA191 turned around nearly mid-route to Texas |url=https://airlive.net/tracking/2026/03/13/british-airways-flight-ba191-turned-around-nearly-mid-route-to-texas/?srsltid=AfmBOoqfz22Z0vR42yZk011c3dedhQVaZmNqRdjOWrV9VVgv8kjgygC9 |access-date=13 April 2026 |work=AIRLIVE |date=13 March 2026}}</ref> | [[केमन एरवेज]] | '''हंगामी:''' [[ओवेन रॉबर्ट्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ग्रँड केमन]]<ref>{{cite web | title= Cayman Airways to launch nonstop flights from Austin to Grand Cayman this summer | date=January 23, 2026 | url= https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/cayman-airways-to-launch-nonstop-flights-from-austin-to-grand-cayman-this-summer/amp/}}</ref> | [[कोपा एरलाइन्स]] | [[टोक्युमेन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पनामा सिटी–टोक्युमेन]]<ref>{{cite news |last1=Christen |first1=Mike |title=Copa Airlines launches direct flight between Panama City and Austin |url=https://www.bizjournals.com/austin/news/2023/07/07/copa-airlines-austin-direct-fligth-panama-city.html |access-date=13 April 2026 |work=Austin Business Journal |date=7 July 2023}}</ref> | [[डेल्टा एर लाइन्स]] | [[हार्ट्सफील्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटा]],<ref name="DeltaAtlanta">{{cite news |last1=Adams |first1=Christopher |title=Delta Air Lines to launch new Austin-Palm Springs nonstop in November |url=https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/delta-air-lines-to-launch-new-austin-palm-springs-nonstop-in-november/ |access-date=13 April 2026 |date=5 May 2025}}</ref> [[लोगान आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बॉस्टन]],<ref>{{cite news |last1=Gomez |first1=George |title=Delta Expands Boston-Europe Flights and Scales Up in Austin |url=https://www.businesstraveller.com/news/delta-expands-boston-austin/ |access-date=13 April 2026 |work=Business Traveller |date=28 August 2025}}</ref> [[डेट्रॉईट मेट्रोपॉलिटन विमानतळ|डेट्रॉईट]],<ref>{{cite news |last1=Morrison |first1=Andy |title=Detroit-bound flight experiences totality of solar eclipse unlike others |url=https://www.detroitnews.com/story/news/local/michigan/2024/04/08/detroit-bound-delta-flight-experiences-totality-of-solar-eclipse-unlike-others/73236313007/ |access-date=13 April 2026 |work=The Detroit News |date=8 April 2024}}</ref> [[हॅरी रीड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास वेगास]],<ref name="AustinMcAllen"/> [[लॉस एंजेलिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलिस]],<ref name="JFKAustin"/> [[मियामी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मियामी]],<ref>{{cite web | title=Delta Expands Austin Network with Another New Destination &#124; | date=September 12, 2025 | url=https://airlinegeeks.com/2025/09/12/delta-expands-austin-network-with-another-new-destination/}}</ref> [[मिनेपोलिस–सेंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनेपोलिस/सेंट पॉल]],<ref name="MSPDelta"/> [[जॉन एफ. केनेडी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यूयॉर्क–JFK]],<ref name="JFKAustin">{{cite news |last1=Adams |first1=Christopher |title=Delta to increase number of flights from Austin airport this summer |url=https://www.kxan.com/news/local/austin/delta-to-increase-number-of-flights-from-austin-airport-this-summer/ |access-date=13 April 2026 |date=10 April 2023}}</ref> [[ऑर्लँडो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऑर्लँडो]],<ref>{{cite news |last1=Armstrong |first1=SJ |title=Delta adds flights for Miami Hurricanes, Florida Gators football fans |url=https://www.aol.com/articles/delta-adds-flights-miami-hurricanes-155916922.html?utm_source=flipboard&utm_content=AOLcom/magazine/Travel&guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAAIX_RvNX2Ecc0rk6KlCNDm7pLOHoD7kvUZ2d773fXymb1rDomSoPRXeD5tssrF4UIZi6AOXxhOXoqbvI0bg_-NefeN4ae1Ck4Q98hO-FNDI9XJzNn4wALmvdZZGudSV55Ek-4W5w-obIQWlUqAPIRoGfR0GOi5VSPTBUYlsnJqzy |access-date=13 April 2026 |work=AOL |date=13 April 2026}}</ref> [[सॉल्ट लेक सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॉल्ट लेक सिटी]],<ref name="JFKAustin"/> [[सॅन फ्रान्सिस्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन फ्रान्सिस्को]],<ref name="DeltaJAX"/> [[सिएटल–टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सिएटल/टॅकोमा]],<ref name="JFKAustin"/> [[टॅम्पा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टॅम्पा]]<ref name="DeltaJAX"/> <br/> '''हंगामी:''' [[कॅन्कन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅन्कन]],<ref>{{cite web |url=https://aviationa2z.com/index.php/2025/02/28/delta-adds-two-new-routes-in-africa-and-in-mexico/ |title=Delta Adds Two New Routes in Africa and One in Mexico |website=Aviation A2Z |date=February 28, 2025 |access-date=February 28, 2025}}</ref> [[लॉस काबोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन होजे डेल काबो]]<ref>{{cite web |url=https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/delta-to-add-another-international-route-from-austin-over-holiday-period/ |title=Delta to add another international route from Austin over holiday period |website=KXAN |date=April 4, 2025 |access-date=April 4, 2025}}</ref> | [[डेल्टा कनेक्शन]] | [[सिनसिनाटी/नॉर्दर्न केंटकी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सिनसिनाटी]],<ref>{{cite news |last1=Wetterich |first1=Chris |title=Southwest Airlines will launch flight to new nonstop destination from CVG airport next summer |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/news/2025/10/09/southwest-cvg-airport-flight-austin-routes-2026.html |access-date=13 April 2026 |work=Cincinnati Business Courier |date=9 October 2025}}</ref> [[जॉन ग्लेन कोलंबस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोलंबस–ग्लेन]] (७ जून २०२६ रोजी सुरू होईल),<ref name="airlinegeeks.com">{{cite web |last=Ewing |first=Ryan |title=Delta Expands Its U.S. Route Map {{!}} AirlineGeeks.com |url=https://airlinegeeks.com/2025/08/22/delta-expands-its-u-s-route-map/ |website=airlinegeeks.com |publisher=Firecrown Media Inc. |access-date=November 5, 2025 |date=August 22, 2025}}</ref> [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]],<ref name="airlinegeeks.com"/> [[इंडियानापोलिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इंडियानापोलिस]],<ref name="DeltaJAX"/> [[जॅक्सनव्हिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|जॅक्सनव्हिल (FL)]],<ref name="DeltaJAX">{{cite news |last1=Adams |first1=Christopher |title=Delta to launch nonstop flights from Austin to Jacksonville in May 2025 |url=https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/delta-to-launch-nonstop-flights-from-austin-to-jacksonville-in-may-2025/ |access-date=13 April 2026 |date=22 November 2024 }}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[कॅन्सस सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅन्सस सिटी]] (७ जून २०२६ रोजी सुरू होईल),<ref name="airlinegeeks.com"/> [[मॅकॲलन मिलर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मॅकॲलन]],<ref name="AustinMcAllen">{{cite news |last1=Sherter |first1=Alain |title=Delta adds flights to Austin, Texas, as airlines compete in emerging hub - CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/delta-airlines-adds-flights-in-austin-texas-austin-bergstrom/ |access-date=13 April 2026 |work=CBS News |date=15 December 2023}}</ref> [[मेम्फिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेम्फिस]],<ref name="DeltaJAX"/> [[मिनेपोलिस–सेंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनेपोलिस/सेंट पॉल]],<ref name="MSPDelta">{{cite news |last1=Uren |first1=Adam |title=List of more than 70 flights canceled at MSP airport on Sunday, Nov. 9 |url=https://bringmethenews.com/minnesota-lifestyle/list-of-more-than-70-flights-canceled-at-msp-airport-on-sunday-nov-9 |access-date=13 April 2026 |date=9 November 2025}}</ref> [[नॅशव्हिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नॅशव्हिल]],<ref name="AustinMcAllen"/> [[लुई आर्मस्ट्राँग न्यू ऑर्लीन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यू ऑर्लीन्स]],<ref name="DeltaJAX"/> [[नॉर्थवेस्ट फ्लोरिडा बीचेस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पनामा सिटी (FL)]],<ref name="DeltaJAX"/> [[फिनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिनिक्स–स्काय हार्बर]] (९ नोव्हेंबर २०२६ रोजी सुरू होईल),<ref>{{cite web |title= Delta to launch new Austin-Phoenix route in November|url= https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/delta-to-launch-new-austin-phoenix-route-in-november/| access-date=March 30, 2026| website=KXAN| date=March 20, 2026}}</ref> [[रॅली–डरहॅम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रॅली/डरहॅम]],<ref name="JFKAustin"/> [[सॉल्ट लेक सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॉल्ट लेक सिटी]]<ref name="JFKAustin"/> <br/>'''हंगामी:''' [[ॲशव्हिल प्रादेशिक विमानतळ|ॲशव्हिल]] (१३ जून २०२६ रोजी सुरू होईल),<ref>{{cite web |title=Delta to launch new seasonal route from AUS to Asheville this summer| url=https://www.kxan.com/news/delta-to-launch-new-seasonal-route-from-aus-to-asheville-this-summer/| access-date=January 20, 2026| website=www.kxan.com| date=January 30, 2026}}</ref> [[बोजमन यलोस्टोन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बोजमन]] (१३ जून २०२६ रोजी सुरू होईल),<ref name="GlacierParkDelta"/> [[ग्लेशियर पार्क आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ग्लेशियर पार्क/कलिसपेल]] (१३ जून २०२६ रोजी सुरू होईल),<ref name="GlacierParkDelta">{{cite news |last1=Kim |first1=Soo |title=Major US Airline Announces New Domestic Routes |url=https://www.newsweek.com/major-us-airline-announces-delta-new-domestic-routes-11720338 |access-date=13 April 2026 |date=23 March 2026}}</ref> [[पाम स्प्रिंग्ज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पाम स्प्रिंग्ज]]<ref>{{cite web | last=Shelley | first=Natalia | url=https://aviationa2z.com/index.php/2025/05/02/delta-adds-new-routes-from-orlando-austin-jfk-and-more/ | title=Delta Air Lines Adds New Routes from Orlando, Austin, JFK and More | work=Aviation A2Z | date=May 2, 2025}}</ref> | [[फ्रंटियर एरलाइन्स]] | [[हार्ट्सफील्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटा]],<ref>{{cite news |last1=Labanauskaite |first1=Goda |title=Frontier Airlines to launch 11 new routes across the US |url=https://www.aerotime.aero/articles/frontier-airlines-to-launch-11-new-routes-to-15-airports |access-date=13 April 2026 |work=Aerotime Aero |date=28 August 2024}}</ref> [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]],<ref name="ORDFrontierAus">{{cite news |last1=Adams |first1=Christopher |title=Frontier to launch four new nonstop flights from Austin in March 2025 |url=https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/frontier-to-launch-four-new-nonstop-flights-from-austin-in-march-2025/ |access-date=13 April 2026 |work=KXAN Austin |date=19 November 2024}}</ref> [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]],<ref name="ORDFrontierAus" /> [[हॅरी रीड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास वेगास]],<ref>{{cite news |title=Travel Disruption Hits Harry Reid International Airport as Frontier and Spirit Airlines Ground 5 Flights with Multiple Delays, Affecting Routes Across Las Vegas, Houston, Denver, Atlanta, Albuquerque and Beyond - Travel And Tour World |url=https://www.travelandtourworld.com/news/article/travel-disruption-hits-harry-reid-international-airport-as-frontier-and-spirit-airlines-ground-5-flights-with-multiple-delays-affecting-routes-across-las-vegas-houston-denver-atlanta-albuquerque/ |access-date=13 April 2026 |date=12 April 2026}}</ref> [[ऑर्लँडो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऑर्लँडो]],<ref name="ORDFrontierAus" /> [[फिनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिनिक्स–स्काय हार्बर]],<ref name="ORDFrontierAus" /> [[सॅन डिएगो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन डिएगो]]<ref>{{cite web |title=Frontier to Add Nonstop Flight to San Diego From Austin Airport| url=https://www.bizjournals.com/austin/news/2025/03/25/frontier-nonstop-flight-abia-san-diego-austin.html| access-date=March 25, 2025| website=www.bizjournals.com| date=March 25, 2025}}</ref> | [[जेटब्लू]] | [[लोगान आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बॉस्टन]],<ref>{{cite web |title=JetBlue to relaunch nonstop Austin-Fort Lauderdale route in November |url=https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/jetblue-to-relaunch-nonstop-austin-fort-lauderdale-route-in-november/}}</ref> [[फोर्ट लॉडरडेल–हॉलीवूड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फोर्ट लॉडरडेल]]<ref>{{cite web| url=https://www.airwaysmag.com/new-post/jetblue-fort-lauderdale-focus-new-flights | title=Jetblue Strengthens Fort Lauderdale With New Flights |website=Airways Magazine | date=July 23, 2025}}</ref> | [[केएलएम]] | [[अ‍ॅमस्टरडॅम विमानतळ शिफोल|अ‍ॅमस्टरडॅम]]<ref>{{Cite web |date=March 29, 2022 |title=KLM Royal Dutch Airlines Launches New Route Between Austin and Amsterdam |url=https://www.austintexas.gov/news/klm-royal-dutch-airlines-launches-new-route-between-austin-and-amsterdam |access-date=April 30, 2022 |publisher=AustinTexas.gov}}</ref> | [[लुफ्तांसा]] | [[फ्रांकफर्ट विमानतळ|फ्रांकफर्ट]]<ref>{{cite news |last1=Norman |first1=Greg |title=7 Lufthansa passengers on Texas to Germany flight hospitalized after lightning strikes plane |url=https://www.foxbusiness.com/economy/7-lufthansa-passengers-texas-germany-hospitalized-lightning-strikes-plane |access-date=13 April 2026 |work=FOXBusiness |date=2 March 2023}}</ref> | [[पोर्टर एरलाइन्स]] | [[टोरोंटो पिअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोरोंटो–पिअरसन]]<ref>{{cite web |title=Canadian airline Porter to bring nonstop flights from Austin-Toronto in May |url=https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/canadian-airline-porter-to-bring-nonstop-flights-from-austin-toronto-in-may/ |access-date=18 February 2026}}</ref> | {{nowrap|[[साउथवेस्ट एरलाइन्स]]}} | [[अल्बुकर्क आंतरराष्ट्रीय सनपोर्ट|अल्बुकर्क]],<ref name="SWAFLL"/> [[रिक हसबंड अमारिलो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अमारिलो]],<ref name="SWAFLL"/> [[हार्ट्सफील्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटा]],<ref name="SWAFLL"/> [[बाल्टिमोर/वॉशिंग्टन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बाल्टिमोर]],<ref name="SWAFLL"/> [[लोगान आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बॉस्टन]],<ref name="SWAFLL"/> [[हॉलीवूड बरबँक विमानतळ|बरबँक]],<ref name="SWAFLL"/> [[कॅन्कन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅन्कन]],<ref name="SWAFLL"/> [[मिडवे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–मिडवे]],<ref name="SWAFLL"/> [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]] (४ जून २०२६ रोजी सेवा समाप्त),<ref>{{Cite web |date=2026-03-13 |title=Southwest Airlines to end service at O'Hare, Dulles |url=https://www.wfaa.com/article/travel/southwest-airlines-to-end-service-at-ohare-dulles/287-706d0979-5728-44be-a2c1-0b1be8747c3f |access-date=2026-03-13 |website=wfaa.com |language=en-US}}</ref> [[सिनसिनाटी/नॉर्दर्न केंटकी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सिनसिनाटी]] (४ जून २०२६ रोजी सुरू होईल),<ref name="msn.com">{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-us/travel/news/southwest-airlines-announcing-new-flights-from-several-major-airports/ar-AA1OaARC|title=MSN|website=www.msn.com}}</ref> [[जॉन ग्लेन कोलंबस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोलंबस–ग्लेन]],<ref name="SWAFLL"/> [[डॅलस लव्ह फील्ड|डॅलस–लव्ह]],<ref name="SWAFLL"/> [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]],<ref name="SWAFLL"/> [[एल पासो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एल पासो]],<ref name="SWAFLL"/> [[फोर्ट लॉडरडेल–हॉलीवूड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फोर्ट लॉडरडेल]],<ref name="SWAFLL">{{cite news |last1=Adams |first1=Christopher |title=AUS Data Hub: Passenger totals, busiest months and new flights in 2025 |url=https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/2025-aus-passenger-stats/ |access-date=13 April 2026 |work=KXAN Austin |date=9 January 2026}}</ref> [[व्हॅली आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हार्लिंगन]],<ref name="SWAFLL"/> [[विल्यम पी. हॉबी विमानतळ|ह्युस्टन–हॉबी]],<ref>{{cite news |last1=Driggars |first1=Alex |title=Southwest adding 4 new nonstop routes from Austin |url=https://www.statesman.com/business/travel/article/Southwest-austin-airport-new-nonstop-routes-21369878.php |access-date=13 April 2026 |work=Austin American-Statesman |date=21 February 2026 |language=en}}</ref> [[इंडियानापोलिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इंडियानापोलिस]],<ref name="SWAFLL"/> [[जॅक्सनव्हिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|जॅक्सनव्हिल (FL)]],<ref name="SWAFLL"/> [[कॅन्सस सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅन्सस सिटी]],<ref name="SWAFLL"/> [[हॅरी रीड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास वेगास]],<ref name="SWAFLL"/> [[लॉन्ग बीच विमानतळ|लॉन्ग बीच]],<ref name="SWAFLL"/> [[लॉस एंजेलिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलिस]],<ref name="SWAFLL"/> [[लबक प्रेस्टन स्मिथ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लबक]],<ref>{{cite news |last1=Edgin |first1=Alana |title=New direct flight coming to, and from Lubbock airport, here's when |url=https://www.yahoo.com/news/articles/direct-flight-coming-lubbock-airport-171626138.html |access-date=13 April 2026 |work=Yahoo News |date=10 September 2025}}</ref> [[मेम्फिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेम्फिस]] (१ ऑक्टोबर २०२६ रोजी सुरू होईल),<ref>{{cite web |title=Southwest Airlines to launch nonstop flight between Memphis and Austin |url=https://www.actionnews5.com/2026/02/12/southwest-airlines-launch-nonstop-flight-between-memphis-austin/}}</ref> [[मियामी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मियामी]],<ref name="SWAFLL"/> [[मिडलँड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिडलँड/ओडेसा]],<ref name="SWAFLL"/> [[मिल्वॉकी मिचेल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिल्वॉकी]],<ref name="SWAFLL"/> [[मिनेपोलिस–सेंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनेपोलिस/सेंट पॉल]],<ref name="SWAFLL"/> [[नॅशव्हिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नॅशव्हिल]],<ref name="SWAFLL"/> [[लुई आर्मस्ट्राँग न्यू ऑर्लीन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यू ऑर्लीन्स]],<ref name="SWAFLL"/> [[ओकलंड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ओकलंड]],<ref name="SWAFLL"/> [[ओकेसी विल रॉजर्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ओक्लाहोमा सिटी]],<ref name="SWAFLL"/> [[ऑन्टारियो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऑन्टारियो]], [[जॉन वेन विमानतळ|ऑरेंज काउंटी]], [[ऑर्लँडो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऑर्लँडो]],<ref name="SWAFLL"/> [[फिनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिनिक्स–स्काय हार्बर]],<ref name="SWAFLL"/> [[पिट्सबर्ग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पिट्सबर्ग]],<ref name="SWAFLL"/> [[रॅली–डरहॅम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रॅली/डरहॅम]],<ref name="SWAFLL"/> [[सॅक्रामेंटो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅक्रामेंटो]],<ref name="SWAFLL"/> [[सॉल्ट लेक सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॉल्ट लेक सिटी]],<ref name="SWAFLL"/> [[सॅन डिएगो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन डिएगो]],<ref name="SWAFLL"/> [[सॅन फ्रान्सिस्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन फ्रान्सिस्को]],<ref name="SWAFLL"/> [[सॅन होजे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन होजे (CA)]],<ref name="SWAFLL"/> [[सिएटल–टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सिएटल/टॅकोमा]] (४ जून २०२६ रोजी सेवा पुन्हा सुरू),<ref name="msn.com"/> [[सेंट लुईस लॅम्बर्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सेंट लुईस]],<ref name="SWAFLL"/> [[टॅम्पा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टॅम्पा]],<ref name="SWAFLL"/> [[तुलसा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तुलसा]],<ref name="SWAFLL"/> [[रॉनल्ड रेगन वॉशिंग्टन राष्ट्रीय विमानतळ|वॉशिंग्टन–नॅशनल]]<ref name="SWAFLL"/> <br/> '''हंगामी:''' [[चार्ल्स्टन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चार्ल्स्टन (SC)]],<ref name="SWAFLL"/> [[साउथवेस्ट फ्लोरिडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फोर्ट मायर्स]],<ref>{{cite web |title=New nonstop flights coming to Austin in 2026 |url=https://www.kut.org/transportation/2025-12-29/austin-tx-abia-aus-new-nonstop-flights-2026}}</ref> [[याम्पा व्हॅली विमानतळ|हेडन/स्टीमबोट स्प्रिंग्ज]],<ref>{{cite web |title=New nonstop flights coming to Austin in 2026 |url=https://www.kut.org/transportation/2025-12-29/austin-tx-abia-aus-new-nonstop-flights-2026}}</ref> [[मॅकघी टायसन विमानतळ|नॉक्सव्हिल]] (३ ऑक्टोबर २०२६ रोजी सुरू होईल),<ref>{{cite web |title=Southwest Adds New Routes to 2026 Schedule|website=AirlineGeeks|url=https://airlinegeeks.com/2026/02/12/southwest-adds-new-routes-to-2026-schedule/|date=February 12, 2026|access-date=February 14, 2026}}</ref> [[मॉन्ट्रोज प्रादेशिक विमानतळ|मॉन्ट्रोज]],<ref name="SWAFLL"/> [[एपली एरफिल्ड|ओमाहा]],<ref name="SWAFLL"/> [[पाम स्प्रिंग्ज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पाम स्प्रिंग्ज]],<ref>{{cite web |title=New nonstop flights coming to Austin in 2026 |url=https://www.kut.org/transportation/2025-12-29/austin-tx-abia-aus-new-nonstop-flights-2026}}</ref> [[नॉर्थवेस्ट फ्लोरिडा बीचेस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पनामा सिटी (FL)]],<ref name="SWAFLL"/> [[पेन्साकोला आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पेन्साकोला]],<ref name="SWAFLL"/> [[लिसेंशियाडो गुस्तावो डियाझ ओरडाझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|प्युएर्तो वॅलार्टा]], [[रेनो-ताहो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रेनो/ताहो]],<ref name="SWAFLL"/> [[लॉस काबोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन होजे डेल काबो]],<ref name="SWAFLL"/> [[लुईस मुनोज मारिन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन हुआन]],<ref name="SWAFLL"/> [[चार्ल्स एम. शुल्झ–सोनोमा काउंटी विमानतळ|सांता रोसा]] (३ ऑक्टोबर २०२६ रोजी सुरू होईल)<ref>{{cite web |title=Southwest Adds New Routes to 2026 Schedule|website=AirlineGeeks|url=https://airlinegeeks.com/2026/02/12/southwest-adds-new-routes-to-2026-schedule/|date=February 12, 2026|access-date=February 14, 2026}}</ref> | {{nowrap|[[सन कंट्री एरलाइन्स]]}} | '''हंगामी:''' [[मिनेपोलिस–सेंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनेपोलिस/सेंट पॉल]]<ref name="SWAFLL"/> | [[युनायटेड एरलाइन्स]] | [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]],<ref name="SWAFLL"/> [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]],<ref name="SWAFLL"/> [[जॉर्ज बुश इंटरकॉन्टिनेंटल विमानतळ|ह्युस्टन–इंटरकॉन्टिनेंटल]],<ref name="SWAFLL"/> [[लॉस एंजेलिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलिस]],<ref name="SWAFLL"/> [[नेवार्क लिबर्टी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नेवार्क]],<ref name="SWAFLL"/> [[सॅन फ्रान्सिस्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन फ्रान्सिस्को]],<ref name="SWAFLL"/> [[डलेस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|वॉशिंग्टन–डलेस]]<ref name="SWAFLL"/> | [[युनायटेड एक्सप्रेस]] | [[जॉर्ज बुश इंटरकॉन्टिनेंटल विमानतळ|ह्युस्टन–इंटरकॉन्टिनेंटल]],<ref name="SWAFLL"/> [[लॉस एंजेलिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलिस]]<ref name="SWAFLL"/> <br/> '''हंगामी:''' [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]]<ref name="SWAFLL"/> | [[व्हिवा (विमान कंपनी)|व्हिवा]] | [[मॉन्टेरे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मॉन्टेरे]]<ref>{{Cite web |date=September 2023 |title=Viva Aerobus announces the greatest growth in the aerial history of Monterrey |url=https://enelaire.mx/viva-aerobus-anuncia-el-mayor-crecimiento-en-la-historia-aerea-de-monterrey/ |access-date=September 27, 2023 |website=EnElAire |language=Spanish}}</ref> | [[वेस्टजेट]] | '''हंगामी:''' [[कॅल्गरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅल्गरी]]<ref name="SWAFLL"/> }} [[वर्ग:अमेरिकेतील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] [[वर्ग:ऑस्टिन (टेक्सास)]] l8vce72ukj1ddcl2757rs15x0mbvz6g 0 196565 2686418 2315842 2026-05-28T14:01:58Z ~2026-31817-94 183602 2686418 wikitext text/x-wiki [[हिंदू पंचांग|हिंदू चांद्र पंचांगानुसार]] कोणत्याही वर्षातील [[अधिकमास|अधिक महिन्याच्या]] शुक्ल एकादशीस '''पद्मिनी एकादशी''' असे नाव आहे. [https://www.royalchef.info/2026/05/padmini-ekadashi-2026-kamala-ekadashi-vrat-story-muhurat-paran-time-powerful-remedies.html पद्मिनी एकादशी ची संपूर्ण माहिती] [[वर्ग:हिंदू दिनदर्शिका]] ezzh4u8c30mo7tql9ktrlabbbwx9eez 0 200486 2686563 2686104 2026-05-29T04:51:14Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686563 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indianapolis International Airport (USGS).jpg|इवलेसे]] '''इंडियानापोलिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' {{विमानतळ संकेत|IND|KIND|IND}} हा [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[इंडियानापोलिस]] शहरातील विमानतळ आहे. शहराच्या मध्यवर्ती भागापासून ११ किमी आग्नेयेस असलेला हा विमानतळ [[फेडेक्स एक्सप्रेस]]चा दुय्यम तळ आहे. येथून उत्तर अमेरिकेतील बव्हंश मोठ्या शहरांना प्रवासी सेवा तसेच मालवाहतूक सेवा उपलब्ध आहे. == विमानसेवा आणि गंतव्यस्थाने == === प्रवासी सेवा === {| class="sortable wikitable" style="background-color: #f9f9f9;" |- ! विमान कंपनी !! गंतव्यस्थान !! संदर्भ |- | [[एर लिंगस]] | [[डब्लिन विमानतळ|डब्लिन]]<ref>{{Cite web|url=https://airlinegeeks.com/2024/10/20/indianapolis-gains-new-transatlantic-service/|title=इंडियानापोलिसला नवीन ट्रान्साटलांटिक सेवा मिळाली|publisher=AirlineGeeks|accessdate=२० ऑक्टोबर २०२४}}</ref> | <ref>{{cite web|url=https://www.aerlingus.com/html/flights-time-table.html|title=वेळापत्रक|publisher=एर लिंगस|access-date=२६ मे २०२५}}</ref> |- | [[एर कॅनडा एक्सप्रेस]] | '''हंगामी:''' [[टोरोंटो पिअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोरोंटो–पिअरसन]]<ref>{{OAGWorldJuly2025Ref|title=टोरोंटो, ओंटारियो, कॅनडा YTO|pages=११५६-११६२}}</ref> | <ref name="AirCanadaRoutes">{{cite web|title=विमान वेळापत्रक|url=https://beta.aircanada.com/us/en/aco/home/book/routes-and-partners/flight-schedules.html|access-date=७ जानेवारी २०१७}}</ref> |- | [[अलास्का एरलाइन्स]] | [[सिएटल-टाकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सिएटल/टाकोमा]]<ref name="IND1">{{cite web |last=फ्रिट्झ |first=सॅम |title=इंडियानापोलिस विमानतळ नवीन नॉनस्टॉप विमानसेवा जोडत आहे |url=https://wibc.com/283477/indianapolis-airport-adding-new-nonstop-flights/ |date=५ मार्च २०२४ |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> | <ref>{{cite news|title=विमान वेळापत्रक|newspaper=अलास्का एरलाइन्स|url=https://www.alaskaair.com/content/travel-info/timetables.aspx|access-date=२९ जानेवारी २०१७}}</ref> |- | [[अलेजियंट एर]] | [[हॉलिवूड बरबँक विमानतळ|बरबँक]],<ref>{{cite web|last=जोन्स|first=झॅकरी|title=अलेजियंटद्वारे इंडियानापोलिस ते हॉलिवूड नवीन नॉनस्टॉप विमानसेवा|url=https://www.wthr.com/article/travel/new-nonstop-route-indianapolis-hollywood-offered-allegiant-travel-company-airlines-flights-news/531-6adb85d2-c13e-4899-9624-69119385aebf|publisher=wthr.com|date=१८ नोव्हेंबर २०२५|access-date=२१ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> [[डेस्टिन–फोर्ट वॉल्टन बीच विमानतळ|डेस्टिन/फोर्ट वॉल्टन बीच]],<ref name="G41">{{cite press release |title=अलेजियंट एरने आज इंडियानापोलिस विमानतळावरून फीनिक्ससाठी नवीन मार्ग सुरू केला |url=https://www.ind.com/about/media/media-releases/allegiant-air-launches-new-route-to-phoenix-today-out-of-indy-airport |publisher=इंडियानापोलिस विमानतळ प्राधिकरण |date=१७ नोव्हेंबर २०१७ |access-date=२८ मार्च २०२६}}</ref> [[फोर्ट लॉडरडेल–हॉलिवूड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फोर्ट लॉडरडेल]],<ref name="G41" /> [[जॅक्सनव्हिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|जॅक्सनव्हिल (फ्लोरिडा)]],<ref name="G41" /> [[की वेस्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|की वेस्ट]], [[हॅरी रीड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास वेगास]],<ref name="G41" /> [[ओर्लँडो सॅनफोर्ड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ओर्लँडो/सॅनफोर्ड]],<ref name="G41" /> [[पुंटा गोर्डा विमानतळ (फ्लोरिडा)|पुंटा गोर्डा (फ्लोरिडा)]],<ref name="G41" /> [[सारासोटा–ब्रॅडेंटन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सारासोटा]], [[सेंट पीट–क्लिअरवॉटर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सेंट पीटर्सबर्ग/क्लिअरवॉटर]]<ref name="G41" /> <br />'''हंगामी:''' [[लोगन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बॉस्टन]],<ref>{{cite press release |title=अलेजियंटने इंडियानापोलिस विमानतळावरून तीन नवीन नॉनस्टॉप मार्ग जोडले |url=https://www.ind.com/about/media/media-releases/allegiant-adds-three-new-nonstop-routes-out-of-indy-airport |publisher=इंडियानापोलिस विमानतळ प्राधिकरण |date=९ फेब्रुवारी २०२१ |access-date=२८ मार्च २०२६}}</ref> [[चार्ल्सटन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चार्ल्सटन (साउथ कॅरोलिना)]],<ref>{{cite press release |title=अलेजियंटने आज चार्ल्सटनसाठी नवीन विमानसेवा सुरू केली |url=https://www.ind.com/about/media/media-releases/allegiant-launches-new-flight-to-charleston |publisher=इंडियानापोलिस विमानतळ प्राधिकरण |date=१८ एप्रिल २०१८ |access-date=२८ मार्च २०२६}}</ref> [[मर्टल बीच आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मर्टल बीच]],<ref name="G41" /> [[पोर्टलँड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पोर्टलँड (ओरेगॉन)]],<ref>{{Cite web|url=https://www.streetinsider.com/PRNewswire/Allegiant+Ties+Record+for+Largest+Expansion+in+Company+History+with+44+New+Nonstop+Routes%2C+plus+3+New+Cities/24000698.html|title=अलेजियंटने ४४ नवीन नॉनस्टॉप मार्गांसह कंपनीच्या इतिहासातील सर्वात मोठ्या विस्ताराचा विक्रम केला|publisher=Street Insider|accessdate=१९ नोव्हेंबर २०२४}}</ref> [[सवाना/हिल्टन हेड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सवाना]] | <ref name="AllegiantRoutes">{{cite web|title=अलेजियंट एर|url=https://www.allegiantair.com/interactive-routemap|access-date=३ जून २०२४}}</ref> |- | [[अमेरिकन एरलाइन्स]] | [[शार्लट डग्लस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शार्लट]],<ref name="CLT" /> [[डॅलस फोर्ट वर्थ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डॅलस/फोर्ट वर्थ]],<ref name="DFW">{{cite web |title=इंडियानापोलिस ते डॅलस-फोर्ट वर्थ थेट विमानसेवा |url=https://www.flightconnections.com/flights-from-ind-to-dfw |access-date=२४ जानेवारी २०२६}}</ref> [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]], [[मायामी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मायामी]], [[फीनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फीनिक्स–स्काय हार्बर]]<br />'''हंगामी:''' [[कान्कुन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कान्कुन]], [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]],<ref name="AAORD">{{cite web |last=सर्जियो |first=अरियाना |title=अमेरिकन एरलाइन्सने इंडियानापोलिस विमानतळावरून २ विमानसेवा जोडल्या |url=https://www.wthr.com/article/travel/american-airlines-adds-2-flights-from-indianapolis-airport-indiana-chicago-ind-ord-travel/531-7424ee50-3629-4ea2-bfa3-94d9e904b008 |date=३० डिसेंबर २०२५ |access-date=३० मार्च २०२६}}</ref> [[फिलाडेल्फिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिलाडेल्फिया]], [[पुंटा काना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पुंटा काना]],<ref name="auto2"/> [[रोनाल्ड रेगन वॉशिंग्टन राष्ट्रीय विमानतळ|वॉशिंग्टन–राष्ट्रीय]] | <ref name="AmericanRoutes">{{cite web|title=विमान वेळापत्रक|url=https://www.aa.com/travelInformation/flights/schedule|access-date=३ जून २०२४}}</ref> |- | [[अमेरिकन ईगल]] | [[लोगन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बॉस्टन]], [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]],<ref name="AAORD" /> [[जॉन एफ. केनेडी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यू यॉर्क–जेएफके]], [[लाग्वार्डिया विमानतळ|न्यू यॉर्क–लाग्वार्डिया]], [[फिलाडेल्फिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिलाडेल्फिया]], [[रोनाल्ड रेगन वॉशिंग्टन राष्ट्रीय विमानतळ|वॉशिंग्टन–राष्ट्रीय]]<br />'''हंगामी:''' [[शार्लट डग्लस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शार्लट]],<ref name="CLT">{{cite web |title=इंडियानापोलिस ते शार्लट थेट विमानसेवा |url=https://www.flightconnections.com/flights-from-ind-to-clt |access-date=३१ जानेवारी २०२६}}</ref> [[मायामी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मायामी]]| <ref name="AmericanRoutes" /> |- | [[अव्हेलो एरलाइन्स]] | [[कॉन्कॉर्ड–पॅजेट प्रादेशिक विमानतळ|शार्लट/कॉन्कॉर्ड]], [[ट्वीड न्यू हेवन विमानतळ|न्यू हेवन]] (दोन्ही १८ जून २०२६ पासून सुरू होतील)<ref>{{cite web |title=इंडियानापोलिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर नवीन विमान कंपनी येत आहे |url=https://www.wrtv.com/news/local-news/new-airline-coming-to-indianapolis-international-airport-expanding-nonstop-options-for-hoosiers |publisher=WRTV |access-date=१८ मार्च २०२६}}</ref>| <ref>{{cite web |title=अव्हेलो एरलाइन्स मार्ग नकाशा |url=https://www.aveloair.com/destinations |publisher=अव्हेलो एरलाइन्स |access-date=१८ मार्च २०२६}}</ref> |- | [[डेल्टा एर लाइन्स]] | [[हार्टसफील्ड–जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटा]],<ref name="DLflights"/> [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]],<ref name="DLflights"/> [[मिनेपोलिस–सेंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनेपोलिस/सेंट पॉल]],<ref name="DLflights"/> [[सॉल्ट लेक सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॉल्ट लेक सिटी]]<ref name="DLflights"/> <br/> '''हंगामी''': [[कान्कुन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कान्कुन]],<ref name="auto"/> [[डेट्रॉईट मेट्रोपॉलिटन विमानतळ|डेट्रॉईट]]<ref name="DLflights"/> | <ref name="DeltaRoutes">{{cite web|title=विमान वेळापत्रक|url=https://www.delta.com/us/en/travel-planning-center/find-your-destination/route-map|access-date=२६ मे २०२५}}</ref> |- | [[डेल्टा कनेक्शन]] | [[ऑस्टिन–बर्गस्ट्रॉम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऑस्टिन]],<ref name="DLflights">{{cite web|url=https://www.wthr.com/article/travel/delta-airlines-to-have-up-to-3-daily-flights-from-indianapolis-indiana-to-austin-texas-austin-bergstrom-international-airport-skywest-travel/531-efcd2607-a3e7-47c0-8962-5c5804e68b34 |title=डेल्टाची इंडियानापोलिस ते ऑस्टिन, टेक्सास दररोज ३ विमानसेवा |website=WTHR|date=२५ ऑगस्ट २०२५|access-date=२५ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> [[लोगन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बॉस्टन]],<ref name="DLflights"/> [[डेट्रॉईट मेट्रोपॉलिटन विमानतळ|डेट्रॉईट]],<ref name="DLflights"/> [[जॉन एफ. केनेडी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यू यॉर्क–जेएफके]],<ref name="DLflights"/> [[लाग्वार्डिया विमानतळ|न्यू यॉर्क–लाग्वार्डिया]],<ref name="DLflights"/> [[रॅले–डरहॅम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रॅले/डरहॅम]]<ref>{{cite web |title=डेल्टाने रॅले-डरहॅम येथून मार्ग पुन्हा सुरू केला |url=https://thebulkheadseat.com/delta-adds-back-flight-route-from-raleigh-durham-amid-focus-city-growth/ |website=The Bulkhead Seat |date=३१ मे २०२५ |access-date=३१ मे २०२५}}</ref><br />'''हंगामी:''' [[मिनेपोलिस–सेंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनेपोलिस/सेंट पॉल]],<ref name="DLflights"/> [[ओर्लँडो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ओर्लँडो]]<ref>{{cite web | url=https://aviationa2z.com/index.php/2025/05/02/delta-adds-new-routes-from-orlando-austin-jfk-and-more/ | title=डेल्टा एर लाइन्सने ओर्लँडो, ऑस्टिन, जेएफके आणि अधिक ठिकाणांसाठी नवीन मार्ग जोडले | website=Aviation A2Z | date=२ मे २०२५ | access-date=२ मे २०२५ }}</ref> | <ref name="DeltaRoutes"/><ref name="DLflights"/> |- | [[फ्रंटियर एरलाइन्स]] | [[हार्टसफील्ड–जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटा]],<ref name="Frontier25">{{cite web |title=फ्रंटियर एरलाइन्स १Q२५ नेटवर्क पुनरारंभ |url=https://www.aeroroutes.com/eng/241120-f91q25 |website=Aeroroutes |access-date=२० नोव्हेंबर २०२४}}</ref> [[डॅलस फोर्ट वर्थ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डॅलस/फोर्ट वर्थ]],<ref>{{cite web | url=https://news.flyfrontier.com/frontier-airlines-announces-new-routes-expanding-operations-across-38-airports/ | title=फ्रंटियर एरलाइन्सने नवीन मार्गांची घोषणा केली | access-date=२४ जानेवारी २०२४ }}</ref> [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]], [[फोर्ट लॉडरडेल–हॉलिवूड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फोर्ट लॉडरडेल]],<ref name="F94">{{cite web|last=थॉमस|first=काईली|title=फ्रंटियर एरलाइन्सने इंडियानापोलिस विमानतळावरून ४ नवीन मार्ग जोडले|url=https://www.wthr.com/article/travel/frontier-airlines-adds-four-new-routes-from-indianapolis-international-airport/531-3ae63b98-b7a3-4c5f-a0da-3f8c7a5a5cb2|publisher=WTHR 13|date=४ डिसेंबर २०२५|access-date=४ डिसेंबर २०२५}}</ref> [[ओर्लँडो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ओर्लँडो]] <br />'''हंगामी:''' [[साउथवेस्ट फ्लोरिडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फोर्ट मायर्स]],<ref name="F94" /> [[हॅरी रीड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास वेगास]],<ref name="F94" /> [[फीनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फीनिक्स–स्काय हार्बर]]<ref name="F94" /> | <ref name="FrontierRoutes">{{cite web|title=फ्रंटियर|url=https://www.flyfrontier.com|access-date=७ जानेवारी २०१७}}</ref> |- | [[जेटब्लू]] | [[फोर्ट लॉडरडेल–हॉलिवूड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फोर्ट लॉडरडेल]] (३ नोव्हेंबर २०२६ पासून सुरू)<ref>{{cite web |title=जेटब्लूने फोर्ट लॉडरडेल येथून ११ नवीन गंतव्यस्थाने जोडण्याची योजना जाहीर केली |url=https://ir.jetblue.com/news/news-details/2026/JetBlue-Steps-in-to-Help-Stranded-Spirit-Customers-with-99-Rescue-Fares-Announces-Plans-to-Add-11-Destinations-From-Fort-Lauderdale/default.aspx |publisher=जेटब्लू |access-date=२ मे २०२६}}</ref> | <ref>{{cite web |title=जेटब्लू |url=https://www.jetblue.com |publisher=जेटब्लू |access-date=२ मे २०२६}}</ref> |- | [[साउथवेस्ट एरलाइन्स]] | [[हार्टसफील्ड–जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटा]],<ref name="SWflights" /> [[ऑस्टिन–बर्गस्ट्रॉम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऑस्टिन]],<ref name="SWflights" /> [[बाल्टिमोर/वॉशिंग्टन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बाल्टिमोर]],<ref name="SWflights" /> [[मिडवे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–मिडवे]],<ref name="SWflights">{{cite web|url=https://www.wthr.com/article/travel/4msouthwest-brings-back-nonstop-flight-indianapolis-international-airport-chicago-midway-nearly-5-year-hiatus-travel-flying-indiana-illinois-midwest/531-13a8c717-26fd-42bd-bc39-17f20931e4af|title=साउथवेस्टने इंडियानापोलिस ते शिकागो मिडवे नॉनस्टॉप विमानसेवा पुन्हा सुरू केली|date=१८ डिसेंबर २०२४ |publisher=WTHR|accessdate=१८ डिसेंबर २०२४}}</ref> [[डॅलस लव फील्ड|डॅलस–लव]],<ref name="SWflights" /> [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]],<ref name="SWflights" /> [[फोर्ट लॉडरडेल–हॉलिवूड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फोर्ट लॉडरडेल]],<ref name="SWflights" /> [[साउथवेस्ट फ्लोरिडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फोर्ट मायर्स]],<ref name="SWflights" /> [[विल्यम पी. हॉबी विमानतळ|ह्युस्टन–हॉबी]],<ref name="SWflights" /> [[कॅन्सस सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅन्सस सिटी]],<ref name="SWflights" /> [[हॅरी रीड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास वेगास]],<ref name="SWflights" /> [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]] (२१ नोव्हेंबर २०२६ पासून पुन्हा सुरू),<ref>{{cite web |title=इंडियानापोलिस ते लॉस एंजेलस थेट विमानसेवा |url=https://www.flightconnections.com/flights-from-ind-to-lax |access-date=४ मे २०२६}}</ref> [[नॅशव्हिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नॅशव्हिल]],<ref>{{Cite web|url=https://www.wthr.com/article/travel/indianapolis-international-airport-adding-nonstop-flight-nashville-tennessee-daily-flights-airplane/531-17c96075-c4c2-4081-bb9d-5a26abfef0a5|title=इंडियानापोलिस विमानतळ नॅशव्हिलसाठी नवीन नॉनस्टॉप विमानसेवा जोडत आहे|date=२२ ऑगस्ट २०२४|publisher=WTHR|accessdate=२२ ऑगस्ट २०२४}}</ref> [[ओर्लँडो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ओर्लँडो]],<ref name="SWflights" /> [[फीनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फीनिक्स–स्काय हार्बर]],<ref name="SWflights" /> [[सॅन डिएगो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन डिएगो]],<ref name="SWflights" /> [[सारासोटा–ब्रॅडेंटन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सारासोटा]],<ref name="SWflights" /> [[टँपा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टँपा]]<ref name="SWflights" /><br />'''हंगामी:''' [[कान्कुन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कान्कुन]],<ref name="SWflights" /> [[मायामी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मायामी]],<ref name="WNMIA&ECP">{{Cite web |title=साउथवेस्टने इंडियानापोलिसपासून मायामी आणि पनामा सिटीसाठी दोन नवीन नॉनस्टॉप विमानसेवा जोडल्या |date=१० मे २०२१ |url=https://www.wrtv.com/news/local-news/southwest-adds-two-new-nonstop-flights-from-indianapolis-international-airport-to-miami-and-panama-city |access-date=६ एप्रिल २०२५}}</ref> [[नॉर्थवेस्ट फ्लोरिडा बीच आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पनामा सिटी (फ्लोरिडा)]],<ref name="WNMIA&ECP"/> [[लॉस काबोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन होसे देल काबो]],<ref name="auto1"/> [[लुईस मुनोज मारिन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन जुआन]] (६ जून २०२६ पासून सुरू)<ref name=WNSJU>{{cite press release|title=इंडियानापोलिस विमानतळावरून सॅन जुआनसाठी नवीन नॉनस्टॉप विमानसेवा|url=https://www.ind.com/about/media/media-releases/new-nonstop-to-san-juan-coming-to-the-indy-airport|website=ind.com|publisher=इंडियानापोलिस विमानतळ प्राधिकरण|access-date=१६ ऑक्टोबर २०२५|date=१० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> | <ref name="SWflights" /> |- | [[सन कंट्री एरलाइन्स]] | '''हंगामी:''' [[मिनेपोलिस–सेंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनेपोलिस/सेंट पॉल]]<ref>{{Cite press release |last=इंडियानापोलिस विमानतळ प्राधिकरण|title=सन कंट्री एरलाइन्स आता इंडियानापोलिस विमानतळावरून विमानसेवा देणार |url= https://www.ind.com/about/media/media-releases/its-official-sun-country-airlines-flies-out-of-indy-airport |access-date=६ एप्रिल २०२५}}</ref> | <ref name="bizjournals.com">{{cite web|url=https://www.bizjournals.com/twincities/news/2021/01/25/sun-country-airlines-announces-16-new-routes.html|title=सन कंट्रीने १६ नवीन मार्गांची घोषणा केली|date=२५ जानेवारी २०२१|publisher=Minneapolis / St. Paul Business Journal|access-date=१० मे २०२२}}</ref> |- | [[युनायटेड एरलाइन्स]] | [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]], [[जॉर्ज बुश आंतरखंडीय विमानतळ|ह्युस्टन–आंतरखंडीय]], [[सॅन फ्रान्सिस्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन फ्रान्सिस्को]]<ref name="IND1" /> <br />'''हंगामी:''' [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]] | <ref name="UnitedRoutes">{{cite web|title=वेळापत्रक|url=https://www.united.com/en/us/destination-map|access-date=२६ मे २०२५|archive-date=2023-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20231101015404/https://www.united.com/en/us/destination-map|url-status=dead}}</ref> |- | [[युनायटेड एक्सप्रेस]] | [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]], [[जॉर्ज बुश आंतरखंडीय विमानतळ|ह्युस्टन–आंतरखंडीय]], [[नेवार्क लिबर्टी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नेवार्क]], [[डलेस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|वॉशिंग्टन–डलेस]]<ref>{{cite web|title=युनायटेड २H२५ उत्तर अमेरिका नेटवर्क विस्तार|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250617-ua2h2531973g|date=१७ जून २०२५|access-date=१८ जून २०२५}}</ref> | <ref name="UnitedRoutes"/> |} <small>* '''''सामान्य स्रोत:<ref name="INDAirlines" /><ref>{{Cite web |title=गंतव्यस्थान: एप्रिल २०२६ वेबसाइट अपडेट |url=https://d1j6zi7czwjuok.cloudfront.net/iaa-images/other/April-Weekly-Flight-List-Update.pdf |access-date=१० एप्रिल २०२६ |website=इंडियानापोलिस विमानतळ प्राधिकरण}}</ref>''''' </small> === मालवाहू सेवा === {| class="sortable wikitable" style="background-color: #f9f9f9;" |- ! विमान कंपनी !! गंतव्यस्थान !! संदर्भ |- | [[अ‍ॅटलास एर]] | [[लक्झेंबर्ग विमानतळ|लक्झेंबर्ग]] | <ref>{{cite web |title=विमान वेळापत्रक |url=https://jumpseat.atlasair.com/jumpseat/Schedule/Schedule |access-date=३ मार्च २०२६}}</ref> |- | [[कार्गोलक्स]] | [[लक्झेंबर्ग विमानतळ|लक्झेंबर्ग]] | <ref>{{cite web|title=विमानसेवा गंतव्यस्थाने|url=https://www.cargolux.com/network/|website=cargolux.com|access-date=२८ सप्टेंबर २०२५}}</ref><ref name="BTSCargo">{{cite web |title=एर कॅरिअर्स : T-१०० विभाग |url=https://www.transtats.bts.gov/DL_SelectFields.aspx?gnoyr_VQ=FMG&QO_fu146_anzr=Nv4%20Pn44vr45 |publisher=ब्युरो ऑफ ट्रान्सपोर्टेशन स्टॅटिस्टिक्स}}</ref> |- | [[कॅसल एव्हिएशन]] | [[ॲक्रॉन-कँटन विमानतळ|ॲक्रॉन–कँटन]], [[जॉन सी. मुनरो हॅमिल्टन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हॅमिल्टन (ओंटारियो)]] | <ref name="BTSCargo" /> |- | [[फेडएक्स एक्सप्रेस]]<ref>{{cite web |title=फेडएक्स प्रणालीतील एर फ्रेट हब: इंधन वापराचे विश्लेषण |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0969699713001464 |access-date=२८ फेब्रुवारी २०२६}}</ref> | [[लेहाय व्हॅली आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ॲलेन्टाउन]], [[टेड स्टीव्हन्स अँकोरेज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अँकोरेज]],<ref name="auto3">{{cite web |title=फेडएक्स सुट्टीकालीन ऑपरेशन्सच्या पडद्यामागील दृश्य |url=https://www.wrtv.com/news/local-news/behind-the-scenes-of-fedex-holiday-operationse |access-date=२३ जानेवारी २०२६ }}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[हार्टसफील्ड–जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटा]], [[बाल्टिमोर/वॉशिंग्टन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बाल्टिमोर]], [[लोगन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बॉस्टन]], [[बफेलो नायगारा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बफेलो]], [[ईस्टर्न आयोवा विमानतळ|सीडर रॅपिड्स/आयोवा सिटी]], [[शार्लट डग्लस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शार्लट]], [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]], [[क्लीव्हलँड हॉपकिन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्लीव्हलँड]], [[रिकेनबॅकर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोलंबस–रिकेनबॅकर]], [[डॅलस फोर्ट वर्थ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डॅलस/फोर्ट वर्थ]], [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]], [[डेट्रॉईट मेट्रोपॉलिटन विमानतळ|डेट्रॉईट]], [[डब्लिन विमानतळ|डब्लिन]], [[एल पासो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एल पासो]], [[फोर्ट लॉडरडेल–हॉलिवूड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फोर्ट लॉडरडेल]], [[जेराल्ड आर. फोर्ड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ग्रँड रॅपिड्स]], [[पिडमोंट ट्रायड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ग्रीन्सबोरो]], [[हॅरिसबर्ग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हॅरिसबर्ग]], [[ब्रॅडली आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हार्टफोर्ड]], [[जॉर्ज बुश आंतरखंडीय विमानतळ|ह्युस्टन–आंतरखंडीय]], [[जॅक्सनव्हिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|जॅक्सनव्हिल (फ्लोरिडा)]], [[कॅन्सस सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅन्सस सिटी]], [[मॅकगी टायसन विमानतळ|नॉक्सव्हिल]], [[लिएज विमानतळ|लिएज]], [[लॉस एंजेलिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलिस]], [[लुईव्हिल मुहम्मद अली आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लुईव्हिल]], [[मेम्फिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेम्फिस]], [[मायामी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मायामी]], [[मिनेपोलिस–सेंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनेपोलिस/सेंट पॉल]], [[मॉन्ट्रियल–मिराबेल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मॉन्ट्रियल–मिराबेल]], [[नॅशव्हिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नॅशव्हिल]], [[स्टुअर्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यूबर्ग]], [[लुई आर्मस्ट्राँग न्यू ऑर्लीन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यू ऑर्लीन्स]], [[जॉन एफ. केनेडी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यू यॉर्क–जेएफके]], [[नेवार्क लिबर्टी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नेवार्क]], [[ओकलँड सॅन फ्रान्सिस्को बे विमानतळ|ओकलँड]], [[ओंटारियो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ओंटारियो]], [[ओर्लँडो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ओर्लँडो]], [[चार्ल्स डी गॉल विमानतळ|पॅरिस–चार्ल्स डी गॉल]], [[फिलाडेल्फिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिलाडेल्फिया]], [[फीनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फीनिक्स–स्काय हार्बर]], [[पिट्सबर्ग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पिट्सबर्ग]], [[पोर्टलँड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पोर्टलँड (ओरेगॉन)]], [[रॅले–डरहॅम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रॅले/डरहॅम]], [[सॉल्ट लेक सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॉल्ट लेक सिटी]], [[सॅन डिएगो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन डिएगो]], [[सॅन होसे मिनेटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन होसे (कॅलिफोर्निया)]], [[सिएटल-टाकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सिएटल/टाकोमा]], [[सेंट लुईस लॅम्बर्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सेंट लुईस]], [[सॅयरॅक्युज हॅन्कॉक आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅयरॅक्युज]], [[टँपा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टँपा]], [[टोरोंटो पिअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोरोंटो–पिअरसन]], [[डलेस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|वॉशिंग्टन–डलेस]] | <ref name="BTSCargo" /> |- | [[फेडएक्स फीडर]] | [[रिकेनबाकर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोलंबस–रिकेनबाकर]], [[साउथ बेंड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|साउथ बेंड]] | <ref name="BTSCargo" /> |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:अमेरिकेतील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] [[वर्ग:इंडियानापोलिस|विमानतळ]] n0dknigu8w16btrbyqzhn05n9rec3uz 0 210175 2686579 2474042 2026-05-29T05:34:09Z अभय नातू 206 removed [[Category:महभारत]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686579 wikitext text/x-wiki {{बदल}} [[पांडव]] वनवासांत द्वैतवनांत असतांना तृषाहरणासाठीं एका सरोवराकडे गेल्यावेळीं तेथील जलप्राशन करणार इतक्यांत अंतरिक्षांतून यक्षवाणी झाली कीं, माझ्या प्रश्नांचें उत्तर देईल, त्यानेंच हें जल प्राशन करावें असा माझा नियम आहे. परंतु क्रमानें [[नकुल]], [[सहदेव]], [[अर्जुन]] व [[भीम]] या चौघांनींहि यक्षप्रश्नाचें उत्तर न देतां जलप्राशन केल्यामुळें ते गतप्राण होऊन पडले. शेवटीं [[युधिष्ठिर|युधिष्ठिरानें]] त्या यक्षाच्या सर्व प्रश्नांचीं समर्पक उत्तरें दिल्यावर ते चौघेहि धर्माचे भ्राते जिवंत झाले. हा भाग महाभारतांत आरण्यक पर्वांत आला आहे. यक्ष व युधिष्ठिर यांच्यामधील ही प्रश्नोत्तरमालिका आत्मतत्त्वाचा निर्णय करण्यासाठीं आरंमिली आहे. प्रश्न व उत्तरें खालील प्रमाणें '''प्र.'''सूर्याला कोण उदित करतो?<br /> '''उ.'''ब्रह्मापासून सूर्याचा उदय होतो.<br /><br /> '''प्र.'''त्याचे साहाय्यकर्ते कोण?<br /> '''उ.'''देव हे त्याचे साहाय्यकर्तं.<br /><br /> '''प्र.'''त्याला अस्तास कोण नेतो?<br /> '''उ.'''धर्म.<br /><br /> '''प्र.'''तो कशाच्या आधारानें असतो?<br /> '''उ.'''सत्याच्या आधारानें.<br /><br /> '''प्र.'''पुरुष कशानें श्रोत्रिय होतो?<br /> '''उ.'''वेदाध्ययन केल्यानें.<br /><br /> '''प्र.'''त्याला ब्रह्मप्राप्ति कशानें होतें?<br /> '''उ.'''तपानें.<br /><br /> '''प्र.'''तो साहाय्यवान् ‍ कशानें होतो?<br /> '''उ.'''धैर्याच्या योगानें.<br /><br /> '''प्र.'''तो बुद्धिमान् ‍ कशानें होतो?<br /> '''उ.'''वृद्ध आचार्यांच्या सेवेनें.<br /><br /> '''प्र.'''ब्राह्मणांचें देवत्व कोणतें?<br /> '''उ.'''स्वाध्याय.<br /><br /> '''प्र.'''त्यांचें सदाचरण कोणतें?<br /> '''उ.'''तपश्चर्या.<br /><br /> '''प्र.'''त्यांच मानवी भाव कोणता?<br /> '''उ.'''मरण.<br /><br /> '''प्र.'''त्यांचें असदाचरण कोणतें?<br /> '''उ.'''परनिंदा.<br /><br /> '''प्र.'''क्षत्रियांचें देवत्व कोणतें?<br /> '''उ.'''धनुर्विद्या.<br /><br /> '''प्र.'''त्यांचा परंपरागत धर्म कोणता?<br /> '''उ.'''यज्ञ करणें.<br /><br /> '''प्र.'''त्यांचा मानवी भावा कोणता?<br /> '''उ.'''युद्धांत भय व पलायन.<br /><br /> '''प्र.'''त्यांचा असदाचरण कोणतें?<br /> '''उ.'''शरणगताचें रक्षण न करणें.<br /><br /> '''प्र.'''यज्ञासंबंधीं साम कोणतें?<br /> '''उ.'''प्राण.<br /><br /> '''प्र.'''तत्संबंधीं मुख्य यजुर्मंत्र कोणता?<br /> '''उ.'''मन.<br /><br /> '''प्र.'''यज्ञाला आधारभूत असें एक काय आहे?<br /> '''उ.'''ऋग्वेद.<br /><br /> '''प्र.'''कशाशिवाय यज्ञाचें अस्तित्त्व असूं शकत नाहीं?<br /> '''उ.'''ऋग्वेदाशिवाय.<br /><br /> '''प्र.'''सर्व प्रकारें तृप्ति करणारांमध्यें श्रेष्ठ कोण?<br /> '''उ.'''पर्जन्य.<br /><br /> '''प्र.'''पितरांचें संतर्पण करणारांत उत्तम कोण?<br /> '''उ.'''बीज.<br /><br /> '''प्र.'''इहलोकीं स्वस्थतेची इच्छा करणारांना साधन काय?<br /> '''उ.'''गाय.<br /><br /> '''प्र.'''संततीची इच्छा कराणारांना श्रेष्ठ काय?<br /> '''उ.'''पुत्र.<br /><br /> '''प्र.'''कोणता पुरुष जिवंत असून मृतवत् ‌‍?<br /> '''उ.'''देवता, अतिथि, सेवक, पितर आणि आत्मा या पांचांना जो कांहींच अपर्ण करीत नाहीं तो.<br /><br /> '''प्र.'''पृथ्वीपेक्षां श्रेष्ठ काय?<br /> '''उ.'''माता.<br /><br /> '''प्र.'''आकाशापेक्षां उंच काय?<br /> '''उ.'''पिता.<br /><br /> '''प्र.'''बाय़ूपेक्षां चंचल काय?<br /> '''उ.'''मन.<br /><br /> '''प्र.'''मनुष्याला सर्वांत वाढत जाणारी गोष्ट कोणती?<br /> '''उ.'''चिंता.<br /><br /> '''प्र.'''निद्रेंतहि डोळे मिटत नाहींत असा कोण?<br /> '''उ.'''मत्स्य.<br /><br /> '''प्र.'''उत्पन्न झालें असतां हालचाल नसतें असें काय?<br /> '''उ.'''अंडें.<br /><br /> '''प्र.'''कोणाला ह्रदय नाहीं?<br /> '''उ.'''दगडाला.<br /><br /> '''प्र.'''वेगानें वाढतें कोण?<br /> '''उ.'''नदी.<br /><br /> '''प्र.'''प्रवाशाला मित्र कोण?<br /> '''उ.'''समुदायानें असणें.<br /><br /> '''प्र.'''सज्जनाला घरीं मित्र कोण?<br /> '''उ.'''भार्या.<br /><br /> '''प्र.'''रोग्याला मित्र कोण?<br /> '''उ.'''औषध.<br /><br /> '''प्र.'''आसन्नमरण झालेल्यास मित्र कोण?<br /> '''उ.'''दान.<br /><br /> '''प्र.'''एकाकी मार्ग क्रमनारा कोन?<br /> '''उ.'''सूर्य.<br /><br /> '''प्र.'''पुनः पुनः जन्म घेणारा कोण?<br /> '''उ.'''चंद्र.<br /><br /> '''प्र.'''शीताला औषध कोणतें?<br /> '''उ.'''अग्नि.<br /><br /> '''प्र.'''सर्वांत मोठें उत्पत्तिस्थान कोणतें?<br /> '''उ.'''भूमि.<br /><br /> '''प्र.'''धर्माच्या पर्यवसानाचें मुख्या स्थान कोणतें?<br /> '''उ.'''दक्षता.<br /><br /> '''प्र.'''यशःप्राप्तीचें मुख साधन कोणतें?<br /> '''उ.'''दान.<br /><br /> '''प्र.'''स्वर्गप्राप्तीचें मुख्य साधन काय?<br /> '''उ.'''सत्य.<br /><br /> '''प्र.'''सुखाचें मुख्य निधान कोणतें?<br /> '''उ.'''शील.<br /><br /> '''प्र.'''मनुष्याचा आत्मा कोण?<br /> '''उ.'''पुत्र.<br /><br /> '''प्र.''' त्याचा दैवानें दिलेला मित्र कोणता?<br /> '''उ.'''भार्या.<br /><br /> '''प्र.'''त्याचें जीवन कोणतें?<br /> '''उ.'''पर्जन्य.<br /><br /> '''प्र.'''त्याला मुख्य आधार काय आहे?<br /> '''उ.'''दान.<br /><br /> '''प्र.'''द्र्व्यप्राप्तीच्या साधनांत उत्तम साधन कोणतें?<br /> '''उ.'''दक्षता.<br /><br /> '''प्र.'''उत्तम धन कोणतें?<br /> '''उ.'''विद्याधन.<br /><br /> '''प्र.'''उत्तम लाभ कोणता?<br /> '''उ.'''आरोग्य.<br /><br /> '''प्र.'''श्रेष्ठ सुख कोणतें?<br /> '''उ.'''समाधान.<br /><br /> '''प्र.'''इह लोकीं श्रेष्ठ धर्म कोणता?<br /> '''उ.'''आश्रितांचें रक्षण.<br /><br /> '''प्र.''' अक्षय्य फलद्रूप होणारा धर्म कोणता?<br /> '''उ.'''वैदिक धर्म.<br /><br /> '''प्र.''' कशाचें नियमन केलें आसतां दुःख करण्याची पाळी येत नाहीं?<br /> '''उ.'''मनःसंयमन.<br /><br /> '''प्र.'''कोणाची संगति केली असतां वाया जात नाहीं?<br /> '''उ.'''सज्जनांची संगति.<br /><br /> '''प्र.'''कशाच्या त्यागानें मनुष्य प्रिय होतो?<br /> '''उ.'''वृथा मान.<br /><br /> '''प्र.'''शोक कराण्याचा प्रसंग काय टाळल्यानें येत नाहीं?<br /> '''उ.'''क्रोध.<br /><br /> '''प्र.'''कोणत्या त्यागानें मनुष्य संपत्तिमान ‌‍ होतो?<br /> '''उ.'''आशा.<br /><br /> '''प्र.'''कशाचा त्याग केल्यातें तो मुखी होतो?<br /> '''उ.'''लोभ.<br /><br /> '''प्र.'''मृत पुरुष कोणता?<br /> '''उ.'''दरिद्री.<br /><br /> '''प्र.'''राष्ट्र मृत कशानें होतें?<br /> '''उ.'''अराजकानें.<br /><br /> '''प्र.'''मृत श्राद्व कोणतें?<br /> '''उ.'''अधीत्त ब्राह्मणाभावीं.<br /><br /> '''प्र.'''मृत यज्ञ कोणता?<br /> '''उ.'''दक्षिणारहित.<br /><br /> '''प्र.''' कोठून आलेलें पाणी श्रेष्ठ?<br /> '''उ.'''आकाशापासून.<br /><br /> '''प्र.'''अन्न कोणतें?<br /> '''उ.'''गोदुग्ध.<br /><br /> '''प्र.'''विष कोणतें?<br /> '''उ.'''याचना.<br /><br /> '''प्र.'''श्राद्धाला योग्य काल कोणता?<br /> '''उ.'''खाध्यायतत्पर ब्राह्मणाची अनुकुलता. <br /> '''प्र.'''सर्व संपत्तिमान् असा पुरुष कोणता?<br /> '''उ.'''ज्याची कीर्ति दिगंत गाजत आहे असा, प्रिय व अप्रिय, सुख व दुःख तसेंच येऊन गेलेलें व भावी सुख-दुख हीं समान लेखणारा पुरुष. सर्व संपत्तीनें युक्त होय. (म. भा. संशोधित आवृत्ति आरण्यकपर्व भाग २ अ. २९७) [[वर्ग:महाभारत]] 07t2okvfetf7wn7orxdp8k2e4s8rja7 0 246412 2686631 2032868 2026-05-29T09:01:20Z Abhijitsathe 4193 Abhijitsathe ने लेख [[पी. वेलुचामी]] वरुन [[पी. वेलुसामी]] ला हलविला 2032868 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संसद सदस्य | नाव = पी. वेलुचामी | लघुचित्र= | पद = [[संसद सदस्य]] | कार्यकाळ_आरंभ = [[२३ मे]], [[इ.स. २०१४]] | कार्यकाळ_समाप्ती = | राष्ट्रपती = [[राम नाथ कोविंद]] | मागील = | पुढील = | जन्मदिनांक = <!-- {{जन्म दिनांक आणि वय|1955|11|29}} --> | जन्मस्थान = | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = | नाते = | पती = | पत्नी = | अपत्ये = | निवास = | मतदारसंघ = [[ (लोकसभा मतदारसंघ)| ]] | व्यवसाय = | धर्म = | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''पी. वेलुचामी''' ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे [[ लोकसभा मतदारसंघ|मतदारसंघातून]] भाजपतर्फे [[१७वी लोकसभा|१७व्या लोकसभेवर]] निवडून गेले. {{DEFAULTSORT:*}} [[वर्ग:चे खासदार]] [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] 0y1bqfz7rhh33vyvc2m4ea3lse22kl8 2686633 2686631 2026-05-29T09:03:40Z Abhijitsathe 4193 2686633 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = पी. वेलुसामी | चित्र नाव = | चित्र आकारमान = 250px | पद2 = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ2 = [[दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ|दिंडुक्कल ]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = १ सप्टेंबर २०१४ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = २३ मे २०१९ | मागील2 = [[एम. उदयकुमार] | पुढील2 = [[आर. सचितानंतम]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1967|3|30}} | जन्मस्थान = [[दिंडुक्कल जिल्हा]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | अपत्ये = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''पी. वेलुसामी''' ([[तमिळ भाषा|तमिळ]]: எம். உதயகுமார்) हे एक भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते २०१९ लोकसभा निवडणुकीमध्ये [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम|द्रमुक]] पक्षातर्फे [[तमिळनाडू]]च्या [[दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ|दिंडुक्कल]] मतदारसंघातून [[१७वी लोकसभा|लोकसभेवर]] निवडून गेले. [[वर्ग:तमिळ राजकारणी]] [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] af4no7udgokglcq0ic17ybsyidb3o81 2686634 2686633 2026-05-29T09:05:01Z Abhijitsathe 4193 2686634 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = पी. वेलुसामी | चित्र नाव = | चित्र आकारमान = 250px | पद2 = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ2 = [[दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ|दिंडुक्कल]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = १ सप्टेंबर २०१४ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = २३ मे २०१९ | मागील2 = [[एम. उदयकुमार] | पुढील2 = [[आर. सचितानंतम]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1967|3|30}} | जन्मस्थान = [[दिंडुक्कल जिल्हा]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | अपत्ये = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''पी. वेलुसामी''' ([[तमिळ भाषा|तमिळ]]: எம். உதயகுமார்) हे एक भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते २०१९ लोकसभा निवडणुकीमध्ये [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम|द्रमुक]] पक्षातर्फे [[तमिळनाडू]]च्या [[दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ|दिंडुक्कल]] मतदारसंघातून [[१७वी लोकसभा|लोकसभेवर]] निवडून गेले. [[वर्ग:तमिळ राजकारणी]] [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] tidzpxl7eal0933d8yhvrjpvd9zggxt 2686635 2686634 2026-05-29T09:05:53Z Abhijitsathe 4193 2686635 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = पी. वेलुसामी | चित्र नाव = | चित्र आकारमान = 250px | पद2 = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ2 = [[दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ|दिंडुक्कल]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = १ सप्टेंबर २०१४ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = २३ मे २०१९ | मागील2 = [[एम. उदयकुमार]] | पुढील2 = [[आर. सचितानंतम]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1967|3|30}} | जन्मस्थान = [[दिंडुक्कल जिल्हा]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | अपत्ये = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''पी. वेलुसामी''' ([[तमिळ भाषा|तमिळ]]: எம். உதயகுமார்) हे एक भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते २०१९ लोकसभा निवडणुकीमध्ये [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम|द्रमुक]] पक्षातर्फे [[तमिळनाडू]]च्या [[दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ|दिंडुक्कल]] मतदारसंघातून [[१७वी लोकसभा|लोकसभेवर]] निवडून गेले. [[वर्ग:तमिळ राजकारणी]] [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] oay6k6bwm4dcndey8t71inqsrtym2t3 0 247410 2686626 2014905 2026-05-29T08:54:53Z Abhijitsathe 4193 Abhijitsathe ने लेख [[उदयकुमार एम.]] वरुन [[एम. उदयकुमार]] ला हलविला 2014905 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संसद सदस्य | नाव = उदयकुमार एम. | लघुचित्र= | पद = [[संसद सदस्य]] | कार्यकाळ_आरंभ = [[२३ मे]], [[इ.स. २०१४]] | कार्यकाळ_समाप्ती = | राष्ट्रपती = [[प्रणव मुखर्जी]], [[रामनाथ कोविंद]] | मागील = | पुढील = | जन्मदिनांक = <!-- {{जन्म दिनांक आणि वय|1955|11|29}} --> | जन्मस्थान = | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = | नाते = | पती = | पत्नी = | अपत्ये = | निवास = | मतदारसंघ = [[(लोकसभा मतदारसंघ)| ]] | व्यवसाय = | धर्म = | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''उदयकुमार एम.''' ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे [[लोकसभा मतदारसंघ|मतदारसंघातून]] भाजपतर्फे [[१६वी लोकसभा|१६व्या लोकसभेवर]] निवडून गेले. {{DEFAULTSORT:*}} [[वर्ग:चे खासदार]] [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] ejltsxi1urib9zzn6vqq4vfzvvhidt6 2686629 2686626 2026-05-29T08:59:12Z Abhijitsathe 4193 2686629 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = एम. उदयकुमार | चित्र नाव = | चित्र आकारमान = 250px | पद2 = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ2 = [[दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ|दिंडुक्कल ]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = १ सप्टेंबर २०१४ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = २३ मे २०१९ | मागील2 = [[एन.एस.व्ही. चित्तन]] | पुढील2 = [[पी. वेलुसामी]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1968|5|25}} | जन्मस्थान = [[दिंडुक्कल जिल्हा]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]] | अपत्ये = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''एम. उदयकुमार''' ([[तमिळ भाषा|तमिळ]]: எம். உதயகுமார்) हे एक भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते २०१४ लोकसभा निवडणुकीमध्ये [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम|अण्णा द्रमुक]] पक्षातर्फे [[तमिळनाडू]]च्या [[दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ|दिंडुक्कल]] मतदारसंघातून [[१६वी लोकसभा|लोकसभेवर]] निवडून गेले. [[वर्ग:तमिळ राजकारणी]] [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] 429r0zc3tgv3g379tut4udh0ttnobqz 0 248525 2686628 2685356 2026-05-29T08:58:02Z Meta34552 178960 K — कॅलिब्रेशन स्थिरांक added 2686628 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शास्त्रज्ञ | नाव = सचिन लोकापुरे | चित्र =Sachin_Lokapure.jpg | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1986|10|11}} | जन्म_स्थान =[[सोलापूर]] | निवास_स्थान =[[सांगली]], [[महाराष्ट्र राज्य]] | नागरिकत्व =[[भारत]] | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय लोक|भारतीय]] [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | कार्यक्षेत्र =सूक्ष्मदर्शक उपकरण शास्त्र, औषधनिर्माण शास्त्र | कार्यसंस्था =श्री अप्पासाहेब बिरनाळे फार्मसी महाविद्यालय, सांगली, संस्थापक,सॅगलो रीसर्च इंडस्ट्री, सांगली. | ख्याती =बॅक्टेरिया मूव्हमेंट डिटेक्शन डिव्हाइस, डिजिटल मिक्रोस्कोपी अँड अडॅप्टर, लोकापुरे समीकरण (Lokapure Equation) | वडील_नाव = गंगाधर | आई_नाव = राजेश्री | स्वाक्षरी = Sign of sachin lokapure.jpg }} '''सचिन गंगाधर लोकापुरे ''' ([[११ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९८६|१९८६]]:[[सोलापूर]], [[महाराष्ट्र]] - ) हे एक भारतीय सूक्ष्मदर्शक उपकरण शास्त्रज्ञ व औषधनिर्माण शास्त्रज्ञ आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.esakal.com/sci-tech/sachin-lokapure-gains-75-patents-194214|title=sachin-lokapure-gains-75-patents|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> <ref>https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/videos/state/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-special-report-1/mh20190601133210874</ref> त्यांनी [[शिवाजी विद्यापीठ|शिवाजी विद्यापीठातून]] बीफार्म व [[राजीव गांधी आरोग्य विज्ञान विद्यापीठ]], [[बंगळुरु]] मधून एम.फार्मा पदवी घेतली. त्यानंतर लोकापुरे यांनी श्री अप्पासाहेब बिरनाळे फार्मसी महाविद्यालयात अध्यापन आणि संशोधनाचे पायाभूत काम केले. तसेच त्यांनी सॅगलो रीसर्च इंडस्ट्रीची स्थापना सूक्ष्मदर्शक उपकरण तंत्रज्ञान विकास या साठी केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}</ref> ==संशोधन== बॅक्टेरियाच्या हालचाली शोधण्याचे साधन, मायक्रोबियल इलेक्ट्रोलायझिस बॅटरी आणि डिजिटल मिक्रोस्कोपी अँड अडॅप्टर<ref>{{स्रोत बातमी|last=Raju|first=Vernekar|title=Monitoring Movement- Sachin Lokapure|publisher=The Afternoon Despatch & Courier News paper|year=2014|location=Mumbai|pages=12}}</ref> शोधणारा भारतीय शोधकर्ता आहे. २०१३ मध्ये त्यांच्या शोधासाठी त्यांना पेटंट मिळाला होता.त्यानंतर त्यांनी बॅक्टेरिया मूव्हमेंट डिटेक्शन डिव्हाइस<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Sachin|first=Lokapure|date=June 2020|title=Motiloscope- A Novel Method and Device to Detect Bacterial Motility using Disk Type Sample Holder|url=https://www.irjet.net/archives/V7/i6/IRJET-V7I6424.pdf|journal=International Research Journal of Engineering and Technology|volume=07|pages=2265}}</ref>, लवचिक मायक्रोबायल इंधन सेल आणि डिजिटल होलोग्राफिक मायक्रो-इमेजिंग डिव्हाइसचे १००हून अधिक भारतीय युटिलिटी आणि डिझाईन पेटंट्स प्राप्त केले. त्याच्या शोधाव्यतिरिक्त, ते  संश्लेषण आणि फार्मास्युटिकल ड्रग्सच्या पॉलिमॉर्फिक फॉर्मसाठी नवीन शैली विकसित केले आहे.त्यांनी एकूण ४० शोधनिबंध लिहिले.<ref>Sachin Gangadhar Lokapure. A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure. Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences. 2026; 17(1):11-4. doi: 10.52711/2321-5844.2026.00003 Available on: https://rjtcsonline.com/AbstractView.aspx?PID=2026-17-1-3</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://scholar.google.co.in/citations?user=jVLCcagAAAAJ&hl=en|title=Research Paper Publication|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=}}</ref>असून वेगवेगळली  १०० पेक्षा अधिक व्याख्याने दिली आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.esakal.com/sci-tech/sachin-lokapure-gains-75-patents-194214|title=sachin-lokapure-gains-75-patents|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/state/sangli/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-1/mh20190601142150560|title=sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> ==वाटचाल== भारतात असणारे मायक्रोस्कॉपी उपकरणे ही काही प्रमाणात परदेशातून म्हणजेच जपान आणि चीनमधून मागवली जातात. आयात केलेले हे उपकरणे महागडीसुद्धा आहेत. तर याद्वारे अहवाल बनवण्याच्या काही तांत्रिक त्रुटी देखील आहेत. यामुळे लोकापुरे यांनी संशोधन करत स्वतः भारतीय बनावटीचे मायक्रोस्कॉपीची डिजिटल उपकरणे तयार केली. वयाच्या अवघ्या २२ व्या वर्षी लोकापुरे यांनी संशोधनाला सुरुवात केली आणि पहिले पेटंट दखल केले होते.<ref name="auto">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025070305/https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |url-status=dead }}</ref> लोकापुरे यांनी वैद्यकीय क्षेत्रातील सूक्ष्म रोगनिदानात उपयोगात येणारी डिजिटल यंत्रे विकसित केली आहेत. इतकेच नव्हे तर सचिन यांनी याची नोंद सुद्धा भारतीय पेटंट कार्यालयाकडे केली आहेत. त्यामुळे त्यांच्या नावे तब्बल ७५ पेटंटची नोंद झाली आहे. सचिन लोकापुरे यांनी आतापर्यंत तब्बल १७ उत्पादनांची निर्मिती करून या सर्वांची नोंद भारतीय पेटंट कार्यालयाकडे केली आहे.<ref name="auto">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025070305/https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |url-status=dead }}</ref> ==इंडिया आणि लिमका बुक ऑफ रेकॉड मधील नोंद == सचिन लोकापुरे यांना त्यांच्या कामाबद्दल आणि त्यांचा पेटंट्सची इंडिया बुक ऑफ रेकॉड आणि लिमका बुक ऑफ रेकॉर्ड यांनी नोंद घेतली आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/state/sangli/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-1/mh20190601142150560|title=sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> == पुस्तके == भारतीय बौद्धिक संपदा हक्कांचे तत्व - कायदा आणि सराव या विषयावर पुस्तक प्रकाशित केले आहे.<ref name="PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE">{{संकेतस्थळ स्रोत|last1=Sachin|first1=Lokapure|title=PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE|दुवा=https://notionpress.com/read/principle-of-indian-intellectual-property-rights-law-and-practice|प्रकाशक=Notion Press|ॲक्सेसदिनांक=2 नोव्हेंबर 2024|ref=PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE}}</ref> == एकाधिकार (पेटंट्स) == * बॅक्टेरियाच्या हालचाली शोधण्याचे मशीनसाठी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) २९४२७४ ( ११ फेब्रुवारी, इ.स. २००९ला मागणी केली व १४ मार्च, इ.स. २०१८ रोजी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) मिळाला). यामध्ये विशेष रचनेच्या डिस्क-प्रकारच्या नमुना धारकाचा वापर करून जीवाणूंची हालचाल (bacterial motility) ओळखण्यासाठी एक किफायतशीर पद्धत आणि उपकरण विकसित करण्यात आले आहे. या पद्धतीत पातळ गोलाकार डिस्क ही नमुना आधार तसेच हालचाल संवेदन करणारा घटक म्हणून कार्य करते. जेव्हा जीवाणूंचे द्रावण या डिस्कवर किंवा तिच्या आत टाकले जाते, तेव्हा हालचाल करणारे जीवाणू सूक्ष्मदर्शक किंवा कमी आवर्धनाच्या प्रकाशीय निरीक्षणाखाली ठराविक कालानुसार बदलणारे प्रकाशीय नमुने निर्माण करतात. हे नमुने सामूहिक जीवाणू हालचाल, सूक्ष्म पातळीवरील द्रव प्रवाह आणि डिस्कच्या पृष्ठभागावरील जीवाणू घनतेच्या पुनर्वितरणामुळे तयार होतात. या तंत्रामुळे रंगकरण, लेबलिंग किंवा महागड्या उच्च-स्तरीय प्रतिमांकन प्रणालींची गरज न पडता जीवाणूंची हालचाल ओळखणे शक्य होते. उपकरणाची रचना साधी, पुनरुत्पादक आणि सहज तयार करता येण्यासारखी असल्याने ती नियमित प्रयोगशाळा वापरासाठी तसेच संसाधन-मर्यादित ठिकाणी उपयुक्त ठरते. अभ्यासातून हे स्पष्ट झाले आहे की डिस्क-प्रकारचा नमुना धारक हालचाल करणारे आणि न करणारे जीवाणू जलदपणे वेगळे ओळखण्यास सक्षम आहे, कारण त्यांच्या हालचालींशी संबंधित स्पष्ट दृश्य किंवा प्रतिमाधारित संकेत मिळतात. “मोटिलोस्कोप” (Motiloscope) या संकल्पनेअंतर्गत विकसित केलेली ही पद्धत पारंपरिक जीवाणू हालचाल चाचण्यांना एक प्रभावी पर्याय ठरते आणि स्वयंचलित विश्लेषण, पॉइंट-ऑफ-केअर निदान तसेच संक्षिप्त प्रकाशीय प्रणालींमध्ये एकत्रीकरणासाठी नवीन संधी निर्माण करते.<ref name="auto"/> [[File:Indian Patent 294274.jpg|thumb|Indian Patent 294274: Bacterial movement detection device: Apparatus for detection of bacterial movement and method of sample preparation. Issued March 14, 2018.]] * कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोपसाठी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) २८९२९४ (२८ जानेवारी, इ.स. २००८ला मागणी केली व ०७ नोव्हेंबर, इ.स. २०१७ रोजी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) मिळाला). कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोप हे लहान आकाराचे, हलके आणि पोर्टेबल सूक्ष्मदर्शक उपकरण आहे, ज्याची रचना ‘एल’ (L-shaped) स्वरूपाची असते. या रचनेमुळे प्रकाश स्रोत, नमुना धारक आणि प्रतिमांकन सेन्सर यांचे कार्यक्षम मांडणी साध्य होते तसेच उपकरणाचा एकूण आकार कमी ठेवता येतो. डिजिटल कॅमेऱ्याच्या साहाय्याने नमुन्याची प्रतिमा थेट संगणक, लॅपटॉप किंवा मोबाईल उपकरणावर पाहता, साठवता व विश्लेषित करता येते. पारंपरिक मोठ्या मायक्रोस्कोपच्या तुलनेत हे मायक्रोस्कोप कमी खर्चिक, वापरण्यास सोपे आणि क्षेत्रीय (field) तसेच प्रयोगशाळा वापरासाठी उपयुक्त ठरते. शैक्षणिक, जैववैद्यकीय, फार्मास्युटिकल आणि पॉइंट-ऑफ-केअर अनुप्रयोगांमध्ये सूक्ष्म निरीक्षणासाठी कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोप विशेष लाभदायक मानले जातात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2008MU00190A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025071438/https://patents.google.com/patent/IN2008MU00190A/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Microscope1.jpg|thumb|Indian Patent 289294: Compact L-Shaped Digital Microscope. Issued November 07, 2017.]] == ऑरगॅनिक रेअकॅशन साठी डिफरेंशियल कंडेन्सर == *सचिन लोकापुरे यांनी फार्मास्युटिकल ऑरगॅनिक रेअकॅशन साठी डिफरेंशियल कंडेन्सर विकसित केले. या कंडेनसर साठी भारत सरकारने डिझाईन पेटंट दिले आहे. फार्मास्युटिकल ऑरगॅनिक रेअकॅशन डिफरेंशियल कंडेन्सरचे फायदे 1. एका वेळी तुम्ही एका या काँडेन्सॉर मधुन वेगवेगळे ऑरगॅनिक रेअकॅशन करू शकता. 2. तुम्ही तुमच्या रेअकॅशनची उत्पन्न वाढवू शकता. 3. कमी वेळेत तुम्ही ऑरगॅनिक रेअकॅशन करू शकता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=79KbNbOr8BA|title=सांगलीतील प्राध्यापकाने मिळवले 240 पेटंट, आता बनवला मल्टीपल कंडेनसर|url-status=live}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=uk7hlyCYnDo|title=सचिन लोकापुरे प्राध्यापकाची पेटंट मॅन' म्हणून ओळख|url-status=live}}</ref> == मल्टी-फोटॉन कॉन्ट्रास्ट इल्युमिनेशन डिव्हाइस == *"मायक्रो फाइन स्ट्रक्चर व्हिज्युअलाइज करण्यासाठी डिजिटल ऑप्टिकल मायक्रोस्कोपसाठी मल्टी-फोटॉन कॉन्ट्रास्ट इल्युमिनेशन डिव्हाइस" शोधून काढले आहे जे सूक्ष्म संरचना सैद्धांतिक पद्धती आणि व्यावहारिक अंमलबजावणीवर आधारित आहे. आम्ही या ऑप्टिकल उपकरणासाठी युटिलिटी आणि डिझाइन पेटंट दाखल केले आणि सैद्धांतिक कामासाठी भारतात कॉपीराइट दाखल केले. हे तंत्रज्ञान डार्क फील्ड मायक्रोस्कोपीवर आधारित आहे ट्रांसमिशन वेव्हलेंथ T=530nm@3.9v, O=650nm, T=550nm@7.5v, O=650nm, E=25s+1comp, A =70/30.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}</ref> == क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी == *660nm वर क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपीद्वारे विश्लेषण केलेले नॅनोपार्टिकल" साठी नवीन पद्धत विकसित केले आहे. हे तंत्रज्ञान उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनो मायक्रोस्कोपीमध्ये सादर करता येते - 100nm (0.1मायक्रोमीटर) पर्यंतचे रिझोल्यूशन म्हणजे सेल नमुन्यातील प्रोटीनचे  डॉट स्पॉट आपण पाहू शकतो.या पद्धतीसाठी नोंदणीकृत भारतीय कॉपीराइट –L-121528/2023 आणि भारतीय डिझाइन पेटंट आणि युटिलिटी पेटंट प्राप्त झाले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}</ref> [[File:क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी.jpg|thumb|क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी]] == लोकापुरे समीकरण == लोकापुरे यांनी 'लोकापुरे समीकरण' (लोकापुरे इक्वेशन) विकसित केले आहे. हे समीकरण सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) म्हणजेच सूर्याच्या अतिनील (UV) किरणांपासून त्वचेचे संरक्षण करणाऱ्या क्षमतेची गणना करणारे एक गणितीय मॉडेल आहे. हे मॉडेल त्वचेचे जैविक नुकसान आणि दीर्घकालीन वृद्धत्वाचा धोका या दोन्ही घटकांचा एकत्रित विचार करते. हे समीकरण पृथ्वीवरील जैविक परिस्थितीसोबतच अंतराळातील अतिनील किरणांच्या संपर्कात सनस्क्रीन किती प्रभावीपणे काम करते, याचे मूल्यमापन करण्यासाठी वापरले जाते. हे संशोधन ''"रिसर्च जर्नल ऑफ टॉपिकल अँड कॉस्मेटिक सायन्सेस"'' मध्ये प्रकाशित झाले आहे.<ref>{{cite journal |last=Lokapure |first=Sachin Gangadhar |date=2026 |title=A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure |journal=Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences |volume=17 |issue=1 |pages=11-14 |url=https://rjtcsonline.com/AbstractView.aspx?PID=2026-17-1-3}}</ref> == पार्श्वभूमी == तथापि, UVA किरणे (320–400 nm) त्वचेचे वृद्धत्व आणि कर्करोगजननामध्ये लक्षणीय योगदान देतात. मन्सूर समीकरणासारख्या पारंपरिक पद्धती संपूर्ण UV स्पेक्ट्रमचा विचार करत नाहीत, ज्यामुळे UVA संरक्षणाची गरज कमी लेखली जाण्याची शक्यता असते.<ref name="Mansur1986">Mansur JS, Breder MNR, Mansur MCA, Azulay RD. ''Determinação do fator de proteção solar por espectrofotometria.'' An Bras Dermatol. 1986;61:121–124.</ref><ref name="MansurCorrelation1986">Mansur JS, Breder MNR, Mansur MCA, Azulay RD. ''Correlação entre a determinação do fator de proteção solar em seres humanos e por espectrofotometria.'' An Bras Dermatol. 1986;61:167–172.</ref> 1986 मध्ये विकसित करण्यात आलेली मन्सूर स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक पद्धत UVB शोषणाचे मापन करून आणि एरिथेमल प्रभावीपणा भारण कार्य (erythemal effectiveness weighting function) लागू करून सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) ची गणना करते. जरी ही पद्धत इन विट्रो SPF निर्धारणासाठी मोठ्या प्रमाणावर स्वीकारली गेली असली तरी, ती केवळ UVB किरणांवर लक्ष केंद्रित करते आणि त्वचेत खोलवर प्रवेश करणाऱ्या तसेच फोटोएजिंग (photoaging) आणि कर्करोगजननामध्ये महत्त्वपूर्ण योगदान देणाऱ्या UVA किरणांकडे दुर्लक्ष करते.<ref name="Lokapure2026">Lokapure SG. ''A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure.'' Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences. 2026;17(1):11–14. doi:10.52711/2321-5844.2026.00003.</ref> याव्यतिरिक्त, या पद्धतीमध्ये वापरले जाणारे एकसमान भारण कार्य (uniform weighting functions), जसे की Sayre इत्यादींनी विकसित केलेले मॉडेल, UV किरणोत्सर्गातील प्रादेशिक बदल, त्वचेचे विविध फोटोटाइप, उंची, भौगोलिक स्थान आणि ऋतुमानातील बदल यांसारख्या पर्यावरणीय घटकांचा विचार करत नाहीत.<ref name="Sayre1979">Sayre RM, Agin PP, LeVee GJ, Marlowe E. ''A comparison of in vivo and in vitro testing of sunscreening formulas.'' Photochem Photobiol. 1979;29(3):559–566.</ref> परिणामी, विविध परिस्थितींमध्ये सनस्क्रीनच्या परिणामकारकतेचे अचूक मूल्यांकन होणे कठीण ठरते. त्यामुळेच यांनी या मर्यादा दूर करण्यासाठी एक अद्वितीय आणि विस्तारित SPF समीकरण विकसित केले. या समीकरणामध्ये संपूर्ण UV स्पेक्ट्रम, UVA आणि UVB किरणांमुळे होणारे जैविक परिणाम, त्वचेचे वृद्धत्व, कर्करोगजन्य धोके तसेच विविध पर्यावरणीय परिस्थितींचा समावेश करण्यात आला असून, पारंपरिक SPF मॉडेलपेक्षा अधिक वास्तववादी, जैविकदृष्ट्या अचूक आणि व्यापक संरक्षण मूल्यांकन प्रदान केले जाते. === समीकरण === :<math>SPF = K \int_{290}^{400} E_{\text{eff}}(\lambda) \times [1 - T(\lambda)] \, d\lambda</math> *(टीप: अंतराळातील परिस्थितीचा अभ्यास करताना, अतिनील किरणांची तरंगलांबी (Spectral range) २०० ते ४०० नॅनोमीटर (nm) पर्यंत धरली जाते).* <ref>https://www.researchgate.net/publication/405053180_A_New_Sun_Protection_Factor_Equation-Integrating_Erythemal_and_Photoaging_Risks_across_Biological_and_Space_UV_Exposure</ref> === समीकरणातील चले === * '''<math>K</math> — कॅलिब्रेशन स्थिरांक * '''<math>E_{\text{eff}}(\lambda)</math>''': दिलेल्या तरंगलांबीवर (<math>\lambda</math>) अतिनील किरणांची जैविक परिणामकारकता दर्शवणारे 'स्पेक्ट्रल वेटिंग फंक्शन'. * '''<math>T(\lambda)</math>''': संबंधित तरंगलांबीवर सनस्क्रीनची असणारी पारदर्शकता (Transmittance). * '''<math>\lambda</math> (लॅम्बडा)''': अतिनील किरणांची तरंगलांबी (Wavelength). === कार्यपद्धती === हे समीकरण संपूर्ण अतिनील (UV) स्पेक्ट्रममधील 'एरिथेमोजेनिक वेटिंग फंक्शन' आणि सनस्क्रीनच्या 'पारदर्शकतेचा' (Transmittance) गुणाकार करून त्याचे एकत्रीकरण (Integrate) करते. यातून मिळणारे अंतिम मूल्य सनस्क्रीनच्या एकूण संरक्षण क्षमतेचे प्रतिनिधित्व करते. अचूकतेसाठी या मूल्याची पडताळणी प्रस्थापित ''in vivo'' (जैविक चाचण्यांच्या) मानकांशी केली जाते. == संयुक्त जैविक वजनन फलन == लोकापुरे समीकरणातील एक महत्त्वपूर्ण नवकल्पना म्हणजे जैविक परिणामांचे संयुक्त वजनन फलन (Combined Biological Weighting Function) होय. पारंपरिक SPF मॉडेलमध्ये प्रामुख्याने UVB किरणांमुळे होणाऱ्या एरिथेमा (Sunburn) प्रभावाचा विचार केला जातो; परंतु लोकापुरे समीकरणात UVA किरणांमुळे होणारे त्वचेचे वृद्धत्व (Photoaging) आणि दीर्घकालीन जैविक नुकसान यांचाही समावेश करण्यात आला आहे. हे संयुक्त वजनन पुढीलप्रमाणे व्यक्त केले जाते: :<math>E_{\text{eff}}(\lambda)=w_1E_{\text{ery}}(\lambda)+w_2E_{\text{age}}(\lambda)</math> येथे: * '''<math>E_{\text{ery}}(\lambda)</math> — एरिथेमल (Sunburn) प्रभाव * '''<math>E_{\text{age}}(\lambda)</math> — फोटोएजिंग (Skin Aging) प्रभाव * '''<math>w_1,w_2</math> — जैविक परिणामांचे समायोज्य वजन गुणांक या पद्धतीमुळे SPF मूल्यांकन अधिक वास्तववादी आणि जैविकदृष्ट्या अचूक मानले जाते. == कार्यपद्धती == लोकापुरे समीकरण संपूर्ण अतिनील (UV) स्पेक्ट्रममधील जैविक प्रभाव आणि सनस्क्रीनच्या पारदर्शकतेचा (Transmittance) गुणाकार करून त्याचे समाकलन (Integration) करते. प्राप्त मूल्य सनस्क्रीनच्या एकूण संरक्षण क्षमतेचे प्रतिनिधित्व करते. हे समीकरण पुढीलप्रमाणे आहे: :<math>SPF = K \int_{290}^{400} E_{\text{eff}}(\lambda)\times[1 - T(\lambda)]\times d\lambda</math> या समीकरणात: * '''<math>K</math> — कॅलिब्रेशन स्थिरांक * '''<math>E_{\text{eff}}(\lambda)</math> — संयुक्त जैविक वजनन फलन * '''<math>T(\lambda)</math> — सनस्क्रीनची पारदर्शकता * '''<math>\lambda</math> — UV किरणांची तरंगलांबी या पद्धतीत पारंपरिक SPF मॉडेलच्या तुलनेत UVA किरणांमुळे होणारे दीर्घकालीन त्वचा नुकसान अधिक अचूकपणे विचारात घेतले जाते. == अंतराळीय विस्तार == अंतराळात पृथ्वीच्या वातावरणामुळे फिल्टर न होणारी UVC किरणे उपस्थित असल्यामुळे लोकापुरे समीकरणाची विस्तारित आवृत्ती प्रस्तावित करण्यात आली आहे. या मॉडेलमध्ये UVC किरणे, DNA नुकसान आणि अतिरिक्त अंतराळीय UV फ्लक्स यांचा विचार केला जातो. :<math>SPF_{\text{space}} = K_s \int_{200}^{400} E_{\text{space}}(\lambda)\times [1-T(\lambda)]\times d\lambda</math> येथे: * '''<math>E_{\text{space}}(\lambda)</math> — अंतराळीय UV जैविक परिणाम फलन * '''<math>K_s</math> — अंतराळीय कॅलिब्रेशन स्थिरांक * '''<math>200\text{–}400,\text{nm}</math> — विस्तारित UV स्पेक्ट्रम श्रेणी* ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:लोकापुरे, सचिन }} [[वर्ग:भारतीय औषधनिर्माण शास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] cgt0pf6gsnltaok7s1c0vv53q0agl9m 2686630 2686628 2026-05-29T08:59:22Z Meta34552 178960 edit minor 2686630 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शास्त्रज्ञ | नाव = सचिन लोकापुरे | चित्र =Sachin_Lokapure.jpg | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1986|10|11}} | जन्म_स्थान =[[सोलापूर]] | निवास_स्थान =[[सांगली]], [[महाराष्ट्र राज्य]] | नागरिकत्व =[[भारत]] | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय लोक|भारतीय]] [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | कार्यक्षेत्र =सूक्ष्मदर्शक उपकरण शास्त्र, औषधनिर्माण शास्त्र | कार्यसंस्था =श्री अप्पासाहेब बिरनाळे फार्मसी महाविद्यालय, सांगली, संस्थापक,सॅगलो रीसर्च इंडस्ट्री, सांगली. | ख्याती =बॅक्टेरिया मूव्हमेंट डिटेक्शन डिव्हाइस, डिजिटल मिक्रोस्कोपी अँड अडॅप्टर, लोकापुरे समीकरण (Lokapure Equation) | वडील_नाव = गंगाधर | आई_नाव = राजेश्री | स्वाक्षरी = Sign of sachin lokapure.jpg }} '''सचिन गंगाधर लोकापुरे ''' ([[११ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९८६|१९८६]]:[[सोलापूर]], [[महाराष्ट्र]] - ) हे एक भारतीय सूक्ष्मदर्शक उपकरण शास्त्रज्ञ व औषधनिर्माण शास्त्रज्ञ आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.esakal.com/sci-tech/sachin-lokapure-gains-75-patents-194214|title=sachin-lokapure-gains-75-patents|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> <ref>https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/videos/state/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-special-report-1/mh20190601133210874</ref> त्यांनी [[शिवाजी विद्यापीठ|शिवाजी विद्यापीठातून]] बीफार्म व [[राजीव गांधी आरोग्य विज्ञान विद्यापीठ]], [[बंगळुरु]] मधून एम.फार्मा पदवी घेतली. त्यानंतर लोकापुरे यांनी श्री अप्पासाहेब बिरनाळे फार्मसी महाविद्यालयात अध्यापन आणि संशोधनाचे पायाभूत काम केले. तसेच त्यांनी सॅगलो रीसर्च इंडस्ट्रीची स्थापना सूक्ष्मदर्शक उपकरण तंत्रज्ञान विकास या साठी केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}</ref> ==संशोधन== बॅक्टेरियाच्या हालचाली शोधण्याचे साधन, मायक्रोबियल इलेक्ट्रोलायझिस बॅटरी आणि डिजिटल मिक्रोस्कोपी अँड अडॅप्टर<ref>{{स्रोत बातमी|last=Raju|first=Vernekar|title=Monitoring Movement- Sachin Lokapure|publisher=The Afternoon Despatch & Courier News paper|year=2014|location=Mumbai|pages=12}}</ref> शोधणारा भारतीय शोधकर्ता आहे. २०१३ मध्ये त्यांच्या शोधासाठी त्यांना पेटंट मिळाला होता.त्यानंतर त्यांनी बॅक्टेरिया मूव्हमेंट डिटेक्शन डिव्हाइस<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Sachin|first=Lokapure|date=June 2020|title=Motiloscope- A Novel Method and Device to Detect Bacterial Motility using Disk Type Sample Holder|url=https://www.irjet.net/archives/V7/i6/IRJET-V7I6424.pdf|journal=International Research Journal of Engineering and Technology|volume=07|pages=2265}}</ref>, लवचिक मायक्रोबायल इंधन सेल आणि डिजिटल होलोग्राफिक मायक्रो-इमेजिंग डिव्हाइसचे १००हून अधिक भारतीय युटिलिटी आणि डिझाईन पेटंट्स प्राप्त केले. त्याच्या शोधाव्यतिरिक्त, ते  संश्लेषण आणि फार्मास्युटिकल ड्रग्सच्या पॉलिमॉर्फिक फॉर्मसाठी नवीन शैली विकसित केले आहे.त्यांनी एकूण ४० शोधनिबंध लिहिले.<ref>Sachin Gangadhar Lokapure. A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure. Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences. 2026; 17(1):11-4. doi: 10.52711/2321-5844.2026.00003 Available on: https://rjtcsonline.com/AbstractView.aspx?PID=2026-17-1-3</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://scholar.google.co.in/citations?user=jVLCcagAAAAJ&hl=en|title=Research Paper Publication|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=}}</ref>असून वेगवेगळली  १०० पेक्षा अधिक व्याख्याने दिली आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.esakal.com/sci-tech/sachin-lokapure-gains-75-patents-194214|title=sachin-lokapure-gains-75-patents|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/state/sangli/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-1/mh20190601142150560|title=sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> ==वाटचाल== भारतात असणारे मायक्रोस्कॉपी उपकरणे ही काही प्रमाणात परदेशातून म्हणजेच जपान आणि चीनमधून मागवली जातात. आयात केलेले हे उपकरणे महागडीसुद्धा आहेत. तर याद्वारे अहवाल बनवण्याच्या काही तांत्रिक त्रुटी देखील आहेत. यामुळे लोकापुरे यांनी संशोधन करत स्वतः भारतीय बनावटीचे मायक्रोस्कॉपीची डिजिटल उपकरणे तयार केली. वयाच्या अवघ्या २२ व्या वर्षी लोकापुरे यांनी संशोधनाला सुरुवात केली आणि पहिले पेटंट दखल केले होते.<ref name="auto">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025070305/https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |url-status=dead }}</ref> लोकापुरे यांनी वैद्यकीय क्षेत्रातील सूक्ष्म रोगनिदानात उपयोगात येणारी डिजिटल यंत्रे विकसित केली आहेत. इतकेच नव्हे तर सचिन यांनी याची नोंद सुद्धा भारतीय पेटंट कार्यालयाकडे केली आहेत. त्यामुळे त्यांच्या नावे तब्बल ७५ पेटंटची नोंद झाली आहे. सचिन लोकापुरे यांनी आतापर्यंत तब्बल १७ उत्पादनांची निर्मिती करून या सर्वांची नोंद भारतीय पेटंट कार्यालयाकडे केली आहे.<ref name="auto">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025070305/https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |url-status=dead }}</ref> ==इंडिया आणि लिमका बुक ऑफ रेकॉड मधील नोंद == सचिन लोकापुरे यांना त्यांच्या कामाबद्दल आणि त्यांचा पेटंट्सची इंडिया बुक ऑफ रेकॉड आणि लिमका बुक ऑफ रेकॉर्ड यांनी नोंद घेतली आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/state/sangli/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-1/mh20190601142150560|title=sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> == पुस्तके == भारतीय बौद्धिक संपदा हक्कांचे तत्व - कायदा आणि सराव या विषयावर पुस्तक प्रकाशित केले आहे.<ref name="PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE">{{संकेतस्थळ स्रोत|last1=Sachin|first1=Lokapure|title=PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE|दुवा=https://notionpress.com/read/principle-of-indian-intellectual-property-rights-law-and-practice|प्रकाशक=Notion Press|ॲक्सेसदिनांक=2 नोव्हेंबर 2024|ref=PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE}}</ref> == एकाधिकार (पेटंट्स) == * बॅक्टेरियाच्या हालचाली शोधण्याचे मशीनसाठी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) २९४२७४ ( ११ फेब्रुवारी, इ.स. २००९ला मागणी केली व १४ मार्च, इ.स. २०१८ रोजी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) मिळाला). यामध्ये विशेष रचनेच्या डिस्क-प्रकारच्या नमुना धारकाचा वापर करून जीवाणूंची हालचाल (bacterial motility) ओळखण्यासाठी एक किफायतशीर पद्धत आणि उपकरण विकसित करण्यात आले आहे. या पद्धतीत पातळ गोलाकार डिस्क ही नमुना आधार तसेच हालचाल संवेदन करणारा घटक म्हणून कार्य करते. जेव्हा जीवाणूंचे द्रावण या डिस्कवर किंवा तिच्या आत टाकले जाते, तेव्हा हालचाल करणारे जीवाणू सूक्ष्मदर्शक किंवा कमी आवर्धनाच्या प्रकाशीय निरीक्षणाखाली ठराविक कालानुसार बदलणारे प्रकाशीय नमुने निर्माण करतात. हे नमुने सामूहिक जीवाणू हालचाल, सूक्ष्म पातळीवरील द्रव प्रवाह आणि डिस्कच्या पृष्ठभागावरील जीवाणू घनतेच्या पुनर्वितरणामुळे तयार होतात. या तंत्रामुळे रंगकरण, लेबलिंग किंवा महागड्या उच्च-स्तरीय प्रतिमांकन प्रणालींची गरज न पडता जीवाणूंची हालचाल ओळखणे शक्य होते. उपकरणाची रचना साधी, पुनरुत्पादक आणि सहज तयार करता येण्यासारखी असल्याने ती नियमित प्रयोगशाळा वापरासाठी तसेच संसाधन-मर्यादित ठिकाणी उपयुक्त ठरते. अभ्यासातून हे स्पष्ट झाले आहे की डिस्क-प्रकारचा नमुना धारक हालचाल करणारे आणि न करणारे जीवाणू जलदपणे वेगळे ओळखण्यास सक्षम आहे, कारण त्यांच्या हालचालींशी संबंधित स्पष्ट दृश्य किंवा प्रतिमाधारित संकेत मिळतात. “मोटिलोस्कोप” (Motiloscope) या संकल्पनेअंतर्गत विकसित केलेली ही पद्धत पारंपरिक जीवाणू हालचाल चाचण्यांना एक प्रभावी पर्याय ठरते आणि स्वयंचलित विश्लेषण, पॉइंट-ऑफ-केअर निदान तसेच संक्षिप्त प्रकाशीय प्रणालींमध्ये एकत्रीकरणासाठी नवीन संधी निर्माण करते.<ref name="auto"/> [[File:Indian Patent 294274.jpg|thumb|Indian Patent 294274: Bacterial movement detection device: Apparatus for detection of bacterial movement and method of sample preparation. Issued March 14, 2018.]] * कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोपसाठी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) २८९२९४ (२८ जानेवारी, इ.स. २००८ला मागणी केली व ०७ नोव्हेंबर, इ.स. २०१७ रोजी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) मिळाला). कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोप हे लहान आकाराचे, हलके आणि पोर्टेबल सूक्ष्मदर्शक उपकरण आहे, ज्याची रचना ‘एल’ (L-shaped) स्वरूपाची असते. या रचनेमुळे प्रकाश स्रोत, नमुना धारक आणि प्रतिमांकन सेन्सर यांचे कार्यक्षम मांडणी साध्य होते तसेच उपकरणाचा एकूण आकार कमी ठेवता येतो. डिजिटल कॅमेऱ्याच्या साहाय्याने नमुन्याची प्रतिमा थेट संगणक, लॅपटॉप किंवा मोबाईल उपकरणावर पाहता, साठवता व विश्लेषित करता येते. पारंपरिक मोठ्या मायक्रोस्कोपच्या तुलनेत हे मायक्रोस्कोप कमी खर्चिक, वापरण्यास सोपे आणि क्षेत्रीय (field) तसेच प्रयोगशाळा वापरासाठी उपयुक्त ठरते. शैक्षणिक, जैववैद्यकीय, फार्मास्युटिकल आणि पॉइंट-ऑफ-केअर अनुप्रयोगांमध्ये सूक्ष्म निरीक्षणासाठी कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोप विशेष लाभदायक मानले जातात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2008MU00190A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025071438/https://patents.google.com/patent/IN2008MU00190A/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Microscope1.jpg|thumb|Indian Patent 289294: Compact L-Shaped Digital Microscope. Issued November 07, 2017.]] == ऑरगॅनिक रेअकॅशन साठी डिफरेंशियल कंडेन्सर == *सचिन लोकापुरे यांनी फार्मास्युटिकल ऑरगॅनिक रेअकॅशन साठी डिफरेंशियल कंडेन्सर विकसित केले. या कंडेनसर साठी भारत सरकारने डिझाईन पेटंट दिले आहे. फार्मास्युटिकल ऑरगॅनिक रेअकॅशन डिफरेंशियल कंडेन्सरचे फायदे 1. एका वेळी तुम्ही एका या काँडेन्सॉर मधुन वेगवेगळे ऑरगॅनिक रेअकॅशन करू शकता. 2. तुम्ही तुमच्या रेअकॅशनची उत्पन्न वाढवू शकता. 3. कमी वेळेत तुम्ही ऑरगॅनिक रेअकॅशन करू शकता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=79KbNbOr8BA|title=सांगलीतील प्राध्यापकाने मिळवले 240 पेटंट, आता बनवला मल्टीपल कंडेनसर|url-status=live}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=uk7hlyCYnDo|title=सचिन लोकापुरे प्राध्यापकाची पेटंट मॅन' म्हणून ओळख|url-status=live}}</ref> == मल्टी-फोटॉन कॉन्ट्रास्ट इल्युमिनेशन डिव्हाइस == *"मायक्रो फाइन स्ट्रक्चर व्हिज्युअलाइज करण्यासाठी डिजिटल ऑप्टिकल मायक्रोस्कोपसाठी मल्टी-फोटॉन कॉन्ट्रास्ट इल्युमिनेशन डिव्हाइस" शोधून काढले आहे जे सूक्ष्म संरचना सैद्धांतिक पद्धती आणि व्यावहारिक अंमलबजावणीवर आधारित आहे. आम्ही या ऑप्टिकल उपकरणासाठी युटिलिटी आणि डिझाइन पेटंट दाखल केले आणि सैद्धांतिक कामासाठी भारतात कॉपीराइट दाखल केले. हे तंत्रज्ञान डार्क फील्ड मायक्रोस्कोपीवर आधारित आहे ट्रांसमिशन वेव्हलेंथ T=530nm@3.9v, O=650nm, T=550nm@7.5v, O=650nm, E=25s+1comp, A =70/30.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}</ref> == क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी == *660nm वर क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपीद्वारे विश्लेषण केलेले नॅनोपार्टिकल" साठी नवीन पद्धत विकसित केले आहे. हे तंत्रज्ञान उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनो मायक्रोस्कोपीमध्ये सादर करता येते - 100nm (0.1मायक्रोमीटर) पर्यंतचे रिझोल्यूशन म्हणजे सेल नमुन्यातील प्रोटीनचे  डॉट स्पॉट आपण पाहू शकतो.या पद्धतीसाठी नोंदणीकृत भारतीय कॉपीराइट –L-121528/2023 आणि भारतीय डिझाइन पेटंट आणि युटिलिटी पेटंट प्राप्त झाले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}</ref> [[File:क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी.jpg|thumb|क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी]] == लोकापुरे समीकरण == लोकापुरे यांनी 'लोकापुरे समीकरण' (लोकापुरे इक्वेशन) विकसित केले आहे. हे समीकरण सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) म्हणजेच सूर्याच्या अतिनील (UV) किरणांपासून त्वचेचे संरक्षण करणाऱ्या क्षमतेची गणना करणारे एक गणितीय मॉडेल आहे. हे मॉडेल त्वचेचे जैविक नुकसान आणि दीर्घकालीन वृद्धत्वाचा धोका या दोन्ही घटकांचा एकत्रित विचार करते. हे समीकरण पृथ्वीवरील जैविक परिस्थितीसोबतच अंतराळातील अतिनील किरणांच्या संपर्कात सनस्क्रीन किती प्रभावीपणे काम करते, याचे मूल्यमापन करण्यासाठी वापरले जाते. हे संशोधन ''"रिसर्च जर्नल ऑफ टॉपिकल अँड कॉस्मेटिक सायन्सेस"'' मध्ये प्रकाशित झाले आहे.<ref>{{cite journal |last=Lokapure |first=Sachin Gangadhar |date=2026 |title=A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure |journal=Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences |volume=17 |issue=1 |pages=11-14 |url=https://rjtcsonline.com/AbstractView.aspx?PID=2026-17-1-3}}</ref> == पार्श्वभूमी == तथापि, UVA किरणे (320–400 nm) त्वचेचे वृद्धत्व आणि कर्करोगजननामध्ये लक्षणीय योगदान देतात. मन्सूर समीकरणासारख्या पारंपरिक पद्धती संपूर्ण UV स्पेक्ट्रमचा विचार करत नाहीत, ज्यामुळे UVA संरक्षणाची गरज कमी लेखली जाण्याची शक्यता असते.<ref name="Mansur1986">Mansur JS, Breder MNR, Mansur MCA, Azulay RD. ''Determinação do fator de proteção solar por espectrofotometria.'' An Bras Dermatol. 1986;61:121–124.</ref><ref name="MansurCorrelation1986">Mansur JS, Breder MNR, Mansur MCA, Azulay RD. ''Correlação entre a determinação do fator de proteção solar em seres humanos e por espectrofotometria.'' An Bras Dermatol. 1986;61:167–172.</ref> 1986 मध्ये विकसित करण्यात आलेली मन्सूर स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक पद्धत UVB शोषणाचे मापन करून आणि एरिथेमल प्रभावीपणा भारण कार्य (erythemal effectiveness weighting function) लागू करून सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) ची गणना करते. जरी ही पद्धत इन विट्रो SPF निर्धारणासाठी मोठ्या प्रमाणावर स्वीकारली गेली असली तरी, ती केवळ UVB किरणांवर लक्ष केंद्रित करते आणि त्वचेत खोलवर प्रवेश करणाऱ्या तसेच फोटोएजिंग (photoaging) आणि कर्करोगजननामध्ये महत्त्वपूर्ण योगदान देणाऱ्या UVA किरणांकडे दुर्लक्ष करते.<ref name="Lokapure2026">Lokapure SG. ''A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure.'' Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences. 2026;17(1):11–14. doi:10.52711/2321-5844.2026.00003.</ref> याव्यतिरिक्त, या पद्धतीमध्ये वापरले जाणारे एकसमान भारण कार्य (uniform weighting functions), जसे की Sayre इत्यादींनी विकसित केलेले मॉडेल, UV किरणोत्सर्गातील प्रादेशिक बदल, त्वचेचे विविध फोटोटाइप, उंची, भौगोलिक स्थान आणि ऋतुमानातील बदल यांसारख्या पर्यावरणीय घटकांचा विचार करत नाहीत.<ref name="Sayre1979">Sayre RM, Agin PP, LeVee GJ, Marlowe E. ''A comparison of in vivo and in vitro testing of sunscreening formulas.'' Photochem Photobiol. 1979;29(3):559–566.</ref> परिणामी, विविध परिस्थितींमध्ये सनस्क्रीनच्या परिणामकारकतेचे अचूक मूल्यांकन होणे कठीण ठरते. त्यामुळेच यांनी या मर्यादा दूर करण्यासाठी एक अद्वितीय आणि विस्तारित SPF समीकरण विकसित केले. या समीकरणामध्ये संपूर्ण UV स्पेक्ट्रम, UVA आणि UVB किरणांमुळे होणारे जैविक परिणाम, त्वचेचे वृद्धत्व, कर्करोगजन्य धोके तसेच विविध पर्यावरणीय परिस्थितींचा समावेश करण्यात आला असून, पारंपरिक SPF मॉडेलपेक्षा अधिक वास्तववादी, जैविकदृष्ट्या अचूक आणि व्यापक संरक्षण मूल्यांकन प्रदान केले जाते. === समीकरण === :<math>SPF = K \int_{290}^{400} E_{\text{eff}}(\lambda) \times [1 - T(\lambda)] \, d\lambda</math> *(टीप: अंतराळातील परिस्थितीचा अभ्यास करताना, अतिनील किरणांची तरंगलांबी (Spectral range) २०० ते ४०० नॅनोमीटर (nm) पर्यंत धरली जाते).* <ref>https://www.researchgate.net/publication/405053180_A_New_Sun_Protection_Factor_Equation-Integrating_Erythemal_and_Photoaging_Risks_across_Biological_and_Space_UV_Exposure</ref> === समीकरणातील चले === * '''<math>K</math> — कॅलिब्रेशन स्थिरांक * '''<math>E_{\text{eff}}(\lambda)</math>''': दिलेल्या तरंगलांबीवर (<math>\lambda</math>) अतिनील किरणांची जैविक परिणामकारकता दर्शवणारे 'स्पेक्ट्रल वेटिंग फंक्शन'. * '''<math>T(\lambda)</math>''': संबंधित तरंगलांबीवर सनस्क्रीनची असणारी पारदर्शकता (Transmittance). * '''<math>\lambda</math> (लॅम्बडा)''': अतिनील किरणांची तरंगलांबी (Wavelength). === कार्यपद्धती === हे समीकरण संपूर्ण अतिनील (UV) स्पेक्ट्रममधील 'एरिथेमोजेनिक वेटिंग फंक्शन' आणि सनस्क्रीनच्या 'पारदर्शकतेचा' (Transmittance) गुणाकार करून त्याचे एकत्रीकरण (Integrate) करते. यातून मिळणारे अंतिम मूल्य सनस्क्रीनच्या एकूण संरक्षण क्षमतेचे प्रतिनिधित्व करते. अचूकतेसाठी या मूल्याची पडताळणी प्रस्थापित ''in vivo'' (जैविक चाचण्यांच्या) मानकांशी केली जाते. == संयुक्त जैविक वजनन फलन == लोकापुरे समीकरणातील एक महत्त्वपूर्ण नवकल्पना म्हणजे जैविक परिणामांचे संयुक्त वजनन फलन (Combined Biological Weighting Function) होय. पारंपरिक SPF मॉडेलमध्ये प्रामुख्याने UVB किरणांमुळे होणाऱ्या एरिथेमा (Sunburn) प्रभावाचा विचार केला जातो; परंतु लोकापुरे समीकरणात UVA किरणांमुळे होणारे त्वचेचे वृद्धत्व (Photoaging) आणि दीर्घकालीन जैविक नुकसान यांचाही समावेश करण्यात आला आहे. हे संयुक्त वजनन पुढीलप्रमाणे व्यक्त केले जाते: :<math>E_{\text{eff}}(\lambda)=w_1E_{\text{ery}}(\lambda)+w_2E_{\text{age}}(\lambda)</math> येथे: * '''<math>E_{\text{ery}}(\lambda)</math> — एरिथेमल (Sunburn) प्रभाव * '''<math>E_{\text{age}}(\lambda)</math> — फोटोएजिंग (Skin Aging) प्रभाव * '''<math>w_1,w_2</math> — जैविक परिणामांचे समायोज्य वजन गुणांक या पद्धतीमुळे SPF मूल्यांकन अधिक वास्तववादी आणि जैविकदृष्ट्या अचूक मानले जाते. == कार्यपद्धती == लोकापुरे समीकरण संपूर्ण अतिनील (UV) स्पेक्ट्रममधील जैविक प्रभाव आणि सनस्क्रीनच्या पारदर्शकतेचा (Transmittance) गुणाकार करून त्याचे समाकलन (Integration) करते. प्राप्त मूल्य सनस्क्रीनच्या एकूण संरक्षण क्षमतेचे प्रतिनिधित्व करते. हे समीकरण पुढीलप्रमाणे आहे: :<math>SPF = K \int_{290}^{400} E_{\text{eff}}(\lambda)\times[1 - T(\lambda)]\times d\lambda</math> या समीकरणात: * '''<math>K</math> — कॅलिब्रेशन स्थिरांक * '''<math>E_{\text{eff}}(\lambda)</math> — संयुक्त जैविक वजनन फलन * '''<math>T(\lambda)</math> — सनस्क्रीनची पारदर्शकता * '''<math>\lambda</math> — UV किरणांची तरंगलांबी या पद्धतीत पारंपरिक SPF मॉडेलच्या तुलनेत UVA किरणांमुळे होणारे दीर्घकालीन त्वचा नुकसान अधिक अचूकपणे विचारात घेतले जाते. == अंतराळीय विस्तार == अंतराळात पृथ्वीच्या वातावरणामुळे फिल्टर न होणारी UVC किरणे उपस्थित असल्यामुळे लोकापुरे समीकरणाची विस्तारित आवृत्ती प्रस्तावित करण्यात आली आहे. या मॉडेलमध्ये UVC किरणे, DNA नुकसान आणि अतिरिक्त अंतराळीय UV फ्लक्स यांचा विचार केला जातो. :<math>SPF_{\text{space}} = K_s \int_{200}^{400} E_{\text{space}}(\lambda)\times [1-T(\lambda)]\times d\lambda</math> येथे: * '''<math>E_{\text{space}}(\lambda)</math> — अंतराळीय UV जैविक परिणाम फलन * '''<math>K_s</math> — अंतराळीय कॅलिब्रेशन स्थिरांक * '''<math>200\text{–}400 \text{nm}</math> — विस्तारित UV स्पेक्ट्रम श्रेणी* ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:लोकापुरे, सचिन }} [[वर्ग:भारतीय औषधनिर्माण शास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 3wnv5dbvtb0d8jcep56z3hl6agl07ox 2686639 2686630 2026-05-29T09:09:15Z Meta34552 178960 graph added 2686639 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शास्त्रज्ञ | नाव = सचिन लोकापुरे | चित्र =Sachin_Lokapure.jpg | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1986|10|11}} | जन्म_स्थान =[[सोलापूर]] | निवास_स्थान =[[सांगली]], [[महाराष्ट्र राज्य]] | नागरिकत्व =[[भारत]] | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय लोक|भारतीय]] [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | कार्यक्षेत्र =सूक्ष्मदर्शक उपकरण शास्त्र, औषधनिर्माण शास्त्र | कार्यसंस्था =श्री अप्पासाहेब बिरनाळे फार्मसी महाविद्यालय, सांगली, संस्थापक,सॅगलो रीसर्च इंडस्ट्री, सांगली. | ख्याती =बॅक्टेरिया मूव्हमेंट डिटेक्शन डिव्हाइस, डिजिटल मिक्रोस्कोपी अँड अडॅप्टर, लोकापुरे समीकरण (Lokapure Equation) | वडील_नाव = गंगाधर | आई_नाव = राजेश्री | स्वाक्षरी = Sign of sachin lokapure.jpg }} '''सचिन गंगाधर लोकापुरे ''' ([[११ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९८६|१९८६]]:[[सोलापूर]], [[महाराष्ट्र]] - ) हे एक भारतीय सूक्ष्मदर्शक उपकरण शास्त्रज्ञ व औषधनिर्माण शास्त्रज्ञ आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.esakal.com/sci-tech/sachin-lokapure-gains-75-patents-194214|title=sachin-lokapure-gains-75-patents|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> <ref>https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/videos/state/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-special-report-1/mh20190601133210874</ref> त्यांनी [[शिवाजी विद्यापीठ|शिवाजी विद्यापीठातून]] बीफार्म व [[राजीव गांधी आरोग्य विज्ञान विद्यापीठ]], [[बंगळुरु]] मधून एम.फार्मा पदवी घेतली. त्यानंतर लोकापुरे यांनी श्री अप्पासाहेब बिरनाळे फार्मसी महाविद्यालयात अध्यापन आणि संशोधनाचे पायाभूत काम केले. तसेच त्यांनी सॅगलो रीसर्च इंडस्ट्रीची स्थापना सूक्ष्मदर्शक उपकरण तंत्रज्ञान विकास या साठी केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}</ref> ==संशोधन== बॅक्टेरियाच्या हालचाली शोधण्याचे साधन, मायक्रोबियल इलेक्ट्रोलायझिस बॅटरी आणि डिजिटल मिक्रोस्कोपी अँड अडॅप्टर<ref>{{स्रोत बातमी|last=Raju|first=Vernekar|title=Monitoring Movement- Sachin Lokapure|publisher=The Afternoon Despatch & Courier News paper|year=2014|location=Mumbai|pages=12}}</ref> शोधणारा भारतीय शोधकर्ता आहे. २०१३ मध्ये त्यांच्या शोधासाठी त्यांना पेटंट मिळाला होता.त्यानंतर त्यांनी बॅक्टेरिया मूव्हमेंट डिटेक्शन डिव्हाइस<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Sachin|first=Lokapure|date=June 2020|title=Motiloscope- A Novel Method and Device to Detect Bacterial Motility using Disk Type Sample Holder|url=https://www.irjet.net/archives/V7/i6/IRJET-V7I6424.pdf|journal=International Research Journal of Engineering and Technology|volume=07|pages=2265}}</ref>, लवचिक मायक्रोबायल इंधन सेल आणि डिजिटल होलोग्राफिक मायक्रो-इमेजिंग डिव्हाइसचे १००हून अधिक भारतीय युटिलिटी आणि डिझाईन पेटंट्स प्राप्त केले. त्याच्या शोधाव्यतिरिक्त, ते  संश्लेषण आणि फार्मास्युटिकल ड्रग्सच्या पॉलिमॉर्फिक फॉर्मसाठी नवीन शैली विकसित केले आहे.त्यांनी एकूण ४० शोधनिबंध लिहिले.<ref>Sachin Gangadhar Lokapure. A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure. Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences. 2026; 17(1):11-4. doi: 10.52711/2321-5844.2026.00003 Available on: https://rjtcsonline.com/AbstractView.aspx?PID=2026-17-1-3</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://scholar.google.co.in/citations?user=jVLCcagAAAAJ&hl=en|title=Research Paper Publication|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=}}</ref>असून वेगवेगळली  १०० पेक्षा अधिक व्याख्याने दिली आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.esakal.com/sci-tech/sachin-lokapure-gains-75-patents-194214|title=sachin-lokapure-gains-75-patents|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/state/sangli/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-1/mh20190601142150560|title=sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> ==वाटचाल== भारतात असणारे मायक्रोस्कॉपी उपकरणे ही काही प्रमाणात परदेशातून म्हणजेच जपान आणि चीनमधून मागवली जातात. आयात केलेले हे उपकरणे महागडीसुद्धा आहेत. तर याद्वारे अहवाल बनवण्याच्या काही तांत्रिक त्रुटी देखील आहेत. यामुळे लोकापुरे यांनी संशोधन करत स्वतः भारतीय बनावटीचे मायक्रोस्कॉपीची डिजिटल उपकरणे तयार केली. वयाच्या अवघ्या २२ व्या वर्षी लोकापुरे यांनी संशोधनाला सुरुवात केली आणि पहिले पेटंट दखल केले होते.<ref name="auto">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025070305/https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |url-status=dead }}</ref> लोकापुरे यांनी वैद्यकीय क्षेत्रातील सूक्ष्म रोगनिदानात उपयोगात येणारी डिजिटल यंत्रे विकसित केली आहेत. इतकेच नव्हे तर सचिन यांनी याची नोंद सुद्धा भारतीय पेटंट कार्यालयाकडे केली आहेत. त्यामुळे त्यांच्या नावे तब्बल ७५ पेटंटची नोंद झाली आहे. सचिन लोकापुरे यांनी आतापर्यंत तब्बल १७ उत्पादनांची निर्मिती करून या सर्वांची नोंद भारतीय पेटंट कार्यालयाकडे केली आहे.<ref name="auto">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025070305/https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |url-status=dead }}</ref> ==इंडिया आणि लिमका बुक ऑफ रेकॉड मधील नोंद == सचिन लोकापुरे यांना त्यांच्या कामाबद्दल आणि त्यांचा पेटंट्सची इंडिया बुक ऑफ रेकॉड आणि लिमका बुक ऑफ रेकॉर्ड यांनी नोंद घेतली आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/state/sangli/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-1/mh20190601142150560|title=sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> == पुस्तके == भारतीय बौद्धिक संपदा हक्कांचे तत्व - कायदा आणि सराव या विषयावर पुस्तक प्रकाशित केले आहे.<ref name="PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE">{{संकेतस्थळ स्रोत|last1=Sachin|first1=Lokapure|title=PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE|दुवा=https://notionpress.com/read/principle-of-indian-intellectual-property-rights-law-and-practice|प्रकाशक=Notion Press|ॲक्सेसदिनांक=2 नोव्हेंबर 2024|ref=PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE}}</ref> == एकाधिकार (पेटंट्स) == * बॅक्टेरियाच्या हालचाली शोधण्याचे मशीनसाठी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) २९४२७४ ( ११ फेब्रुवारी, इ.स. २००९ला मागणी केली व १४ मार्च, इ.स. २०१८ रोजी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) मिळाला). यामध्ये विशेष रचनेच्या डिस्क-प्रकारच्या नमुना धारकाचा वापर करून जीवाणूंची हालचाल (bacterial motility) ओळखण्यासाठी एक किफायतशीर पद्धत आणि उपकरण विकसित करण्यात आले आहे. या पद्धतीत पातळ गोलाकार डिस्क ही नमुना आधार तसेच हालचाल संवेदन करणारा घटक म्हणून कार्य करते. जेव्हा जीवाणूंचे द्रावण या डिस्कवर किंवा तिच्या आत टाकले जाते, तेव्हा हालचाल करणारे जीवाणू सूक्ष्मदर्शक किंवा कमी आवर्धनाच्या प्रकाशीय निरीक्षणाखाली ठराविक कालानुसार बदलणारे प्रकाशीय नमुने निर्माण करतात. हे नमुने सामूहिक जीवाणू हालचाल, सूक्ष्म पातळीवरील द्रव प्रवाह आणि डिस्कच्या पृष्ठभागावरील जीवाणू घनतेच्या पुनर्वितरणामुळे तयार होतात. या तंत्रामुळे रंगकरण, लेबलिंग किंवा महागड्या उच्च-स्तरीय प्रतिमांकन प्रणालींची गरज न पडता जीवाणूंची हालचाल ओळखणे शक्य होते. उपकरणाची रचना साधी, पुनरुत्पादक आणि सहज तयार करता येण्यासारखी असल्याने ती नियमित प्रयोगशाळा वापरासाठी तसेच संसाधन-मर्यादित ठिकाणी उपयुक्त ठरते. अभ्यासातून हे स्पष्ट झाले आहे की डिस्क-प्रकारचा नमुना धारक हालचाल करणारे आणि न करणारे जीवाणू जलदपणे वेगळे ओळखण्यास सक्षम आहे, कारण त्यांच्या हालचालींशी संबंधित स्पष्ट दृश्य किंवा प्रतिमाधारित संकेत मिळतात. “मोटिलोस्कोप” (Motiloscope) या संकल्पनेअंतर्गत विकसित केलेली ही पद्धत पारंपरिक जीवाणू हालचाल चाचण्यांना एक प्रभावी पर्याय ठरते आणि स्वयंचलित विश्लेषण, पॉइंट-ऑफ-केअर निदान तसेच संक्षिप्त प्रकाशीय प्रणालींमध्ये एकत्रीकरणासाठी नवीन संधी निर्माण करते.<ref name="auto"/> [[File:Indian Patent 294274.jpg|thumb|Indian Patent 294274: Bacterial movement detection device: Apparatus for detection of bacterial movement and method of sample preparation. Issued March 14, 2018.]] * कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोपसाठी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) २८९२९४ (२८ जानेवारी, इ.स. २००८ला मागणी केली व ०७ नोव्हेंबर, इ.स. २०१७ रोजी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) मिळाला). कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोप हे लहान आकाराचे, हलके आणि पोर्टेबल सूक्ष्मदर्शक उपकरण आहे, ज्याची रचना ‘एल’ (L-shaped) स्वरूपाची असते. या रचनेमुळे प्रकाश स्रोत, नमुना धारक आणि प्रतिमांकन सेन्सर यांचे कार्यक्षम मांडणी साध्य होते तसेच उपकरणाचा एकूण आकार कमी ठेवता येतो. डिजिटल कॅमेऱ्याच्या साहाय्याने नमुन्याची प्रतिमा थेट संगणक, लॅपटॉप किंवा मोबाईल उपकरणावर पाहता, साठवता व विश्लेषित करता येते. पारंपरिक मोठ्या मायक्रोस्कोपच्या तुलनेत हे मायक्रोस्कोप कमी खर्चिक, वापरण्यास सोपे आणि क्षेत्रीय (field) तसेच प्रयोगशाळा वापरासाठी उपयुक्त ठरते. शैक्षणिक, जैववैद्यकीय, फार्मास्युटिकल आणि पॉइंट-ऑफ-केअर अनुप्रयोगांमध्ये सूक्ष्म निरीक्षणासाठी कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोप विशेष लाभदायक मानले जातात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2008MU00190A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025071438/https://patents.google.com/patent/IN2008MU00190A/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Microscope1.jpg|thumb|Indian Patent 289294: Compact L-Shaped Digital Microscope. Issued November 07, 2017.]] == ऑरगॅनिक रेअकॅशन साठी डिफरेंशियल कंडेन्सर == *सचिन लोकापुरे यांनी फार्मास्युटिकल ऑरगॅनिक रेअकॅशन साठी डिफरेंशियल कंडेन्सर विकसित केले. या कंडेनसर साठी भारत सरकारने डिझाईन पेटंट दिले आहे. फार्मास्युटिकल ऑरगॅनिक रेअकॅशन डिफरेंशियल कंडेन्सरचे फायदे 1. एका वेळी तुम्ही एका या काँडेन्सॉर मधुन वेगवेगळे ऑरगॅनिक रेअकॅशन करू शकता. 2. तुम्ही तुमच्या रेअकॅशनची उत्पन्न वाढवू शकता. 3. कमी वेळेत तुम्ही ऑरगॅनिक रेअकॅशन करू शकता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=79KbNbOr8BA|title=सांगलीतील प्राध्यापकाने मिळवले 240 पेटंट, आता बनवला मल्टीपल कंडेनसर|url-status=live}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=uk7hlyCYnDo|title=सचिन लोकापुरे प्राध्यापकाची पेटंट मॅन' म्हणून ओळख|url-status=live}}</ref> == मल्टी-फोटॉन कॉन्ट्रास्ट इल्युमिनेशन डिव्हाइस == *"मायक्रो फाइन स्ट्रक्चर व्हिज्युअलाइज करण्यासाठी डिजिटल ऑप्टिकल मायक्रोस्कोपसाठी मल्टी-फोटॉन कॉन्ट्रास्ट इल्युमिनेशन डिव्हाइस" शोधून काढले आहे जे सूक्ष्म संरचना सैद्धांतिक पद्धती आणि व्यावहारिक अंमलबजावणीवर आधारित आहे. आम्ही या ऑप्टिकल उपकरणासाठी युटिलिटी आणि डिझाइन पेटंट दाखल केले आणि सैद्धांतिक कामासाठी भारतात कॉपीराइट दाखल केले. हे तंत्रज्ञान डार्क फील्ड मायक्रोस्कोपीवर आधारित आहे ट्रांसमिशन वेव्हलेंथ T=530nm@3.9v, O=650nm, T=550nm@7.5v, O=650nm, E=25s+1comp, A =70/30.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}</ref> == क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी == *660nm वर क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपीद्वारे विश्लेषण केलेले नॅनोपार्टिकल" साठी नवीन पद्धत विकसित केले आहे. हे तंत्रज्ञान उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनो मायक्रोस्कोपीमध्ये सादर करता येते - 100nm (0.1मायक्रोमीटर) पर्यंतचे रिझोल्यूशन म्हणजे सेल नमुन्यातील प्रोटीनचे  डॉट स्पॉट आपण पाहू शकतो.या पद्धतीसाठी नोंदणीकृत भारतीय कॉपीराइट –L-121528/2023 आणि भारतीय डिझाइन पेटंट आणि युटिलिटी पेटंट प्राप्त झाले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}</ref> [[File:क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी.jpg|thumb|क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी]] == लोकापुरे समीकरण == लोकापुरे यांनी 'लोकापुरे समीकरण' (लोकापुरे इक्वेशन) विकसित केले आहे. हे समीकरण सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) म्हणजेच सूर्याच्या अतिनील (UV) किरणांपासून त्वचेचे संरक्षण करणाऱ्या क्षमतेची गणना करणारे एक गणितीय मॉडेल आहे. हे मॉडेल त्वचेचे जैविक नुकसान आणि दीर्घकालीन वृद्धत्वाचा धोका या दोन्ही घटकांचा एकत्रित विचार करते. हे समीकरण पृथ्वीवरील जैविक परिस्थितीसोबतच अंतराळातील अतिनील किरणांच्या संपर्कात सनस्क्रीन किती प्रभावीपणे काम करते, याचे मूल्यमापन करण्यासाठी वापरले जाते. हे संशोधन ''"रिसर्च जर्नल ऑफ टॉपिकल अँड कॉस्मेटिक सायन्सेस"'' मध्ये प्रकाशित झाले आहे.<ref>{{cite journal |last=Lokapure |first=Sachin Gangadhar |date=2026 |title=A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure |journal=Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences |volume=17 |issue=1 |pages=11-14 |url=https://rjtcsonline.com/AbstractView.aspx?PID=2026-17-1-3}}</ref> == पार्श्वभूमी == तथापि, UVA किरणे (320–400 nm) त्वचेचे वृद्धत्व आणि कर्करोगजननामध्ये लक्षणीय योगदान देतात. मन्सूर समीकरणासारख्या पारंपरिक पद्धती संपूर्ण UV स्पेक्ट्रमचा विचार करत नाहीत, ज्यामुळे UVA संरक्षणाची गरज कमी लेखली जाण्याची शक्यता असते.<ref name="Mansur1986">Mansur JS, Breder MNR, Mansur MCA, Azulay RD. ''Determinação do fator de proteção solar por espectrofotometria.'' An Bras Dermatol. 1986;61:121–124.</ref><ref name="MansurCorrelation1986">Mansur JS, Breder MNR, Mansur MCA, Azulay RD. ''Correlação entre a determinação do fator de proteção solar em seres humanos e por espectrofotometria.'' An Bras Dermatol. 1986;61:167–172.</ref> 1986 मध्ये विकसित करण्यात आलेली मन्सूर स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक पद्धत UVB शोषणाचे मापन करून आणि एरिथेमल प्रभावीपणा भारण कार्य (erythemal effectiveness weighting function) लागू करून सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) ची गणना करते. जरी ही पद्धत इन विट्रो SPF निर्धारणासाठी मोठ्या प्रमाणावर स्वीकारली गेली असली तरी, ती केवळ UVB किरणांवर लक्ष केंद्रित करते आणि त्वचेत खोलवर प्रवेश करणाऱ्या तसेच फोटोएजिंग (photoaging) आणि कर्करोगजननामध्ये महत्त्वपूर्ण योगदान देणाऱ्या UVA किरणांकडे दुर्लक्ष करते.<ref name="Lokapure2026">Lokapure SG. ''A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure.'' Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences. 2026;17(1):11–14. doi:10.52711/2321-5844.2026.00003.</ref> याव्यतिरिक्त, या पद्धतीमध्ये वापरले जाणारे एकसमान भारण कार्य (uniform weighting functions), जसे की Sayre इत्यादींनी विकसित केलेले मॉडेल, UV किरणोत्सर्गातील प्रादेशिक बदल, त्वचेचे विविध फोटोटाइप, उंची, भौगोलिक स्थान आणि ऋतुमानातील बदल यांसारख्या पर्यावरणीय घटकांचा विचार करत नाहीत.<ref name="Sayre1979">Sayre RM, Agin PP, LeVee GJ, Marlowe E. ''A comparison of in vivo and in vitro testing of sunscreening formulas.'' Photochem Photobiol. 1979;29(3):559–566.</ref> परिणामी, विविध परिस्थितींमध्ये सनस्क्रीनच्या परिणामकारकतेचे अचूक मूल्यांकन होणे कठीण ठरते. त्यामुळेच यांनी या मर्यादा दूर करण्यासाठी एक अद्वितीय आणि विस्तारित SPF समीकरण विकसित केले. या समीकरणामध्ये संपूर्ण UV स्पेक्ट्रम, UVA आणि UVB किरणांमुळे होणारे जैविक परिणाम, त्वचेचे वृद्धत्व, कर्करोगजन्य धोके तसेच विविध पर्यावरणीय परिस्थितींचा समावेश करण्यात आला असून, पारंपरिक SPF मॉडेलपेक्षा अधिक वास्तववादी, जैविकदृष्ट्या अचूक आणि व्यापक संरक्षण मूल्यांकन प्रदान केले जाते. === समीकरण === :<math>SPF = K \int_{290}^{400} E_{\text{eff}}(\lambda) \times [1 - T(\lambda)] \, d\lambda</math> *(टीप: अंतराळातील परिस्थितीचा अभ्यास करताना, अतिनील किरणांची तरंगलांबी (Spectral range) २०० ते ४०० नॅनोमीटर (nm) पर्यंत धरली जाते).* <ref>https://www.researchgate.net/publication/405053180_A_New_Sun_Protection_Factor_Equation-Integrating_Erythemal_and_Photoaging_Risks_across_Biological_and_Space_UV_Exposure</ref> [[File:Sun protection factor- Lokapure Equation.jpg|thumb|Sun protection factor- Lokapure Equation]] === समीकरणातील चले === * '''<math>K</math> — कॅलिब्रेशन स्थिरांक * '''<math>E_{\text{eff}}(\lambda)</math>''': दिलेल्या तरंगलांबीवर (<math>\lambda</math>) अतिनील किरणांची जैविक परिणामकारकता दर्शवणारे 'स्पेक्ट्रल वेटिंग फंक्शन'. * '''<math>T(\lambda)</math>''': संबंधित तरंगलांबीवर सनस्क्रीनची असणारी पारदर्शकता (Transmittance). * '''<math>\lambda</math> (लॅम्बडा)''': अतिनील किरणांची तरंगलांबी (Wavelength). === कार्यपद्धती === हे समीकरण संपूर्ण अतिनील (UV) स्पेक्ट्रममधील 'एरिथेमोजेनिक वेटिंग फंक्शन' आणि सनस्क्रीनच्या 'पारदर्शकतेचा' (Transmittance) गुणाकार करून त्याचे एकत्रीकरण (Integrate) करते. यातून मिळणारे अंतिम मूल्य सनस्क्रीनच्या एकूण संरक्षण क्षमतेचे प्रतिनिधित्व करते. अचूकतेसाठी या मूल्याची पडताळणी प्रस्थापित ''in vivo'' (जैविक चाचण्यांच्या) मानकांशी केली जाते. == संयुक्त जैविक वजनन फलन == लोकापुरे समीकरणातील एक महत्त्वपूर्ण नवकल्पना म्हणजे जैविक परिणामांचे संयुक्त वजनन फलन (Combined Biological Weighting Function) होय. पारंपरिक SPF मॉडेलमध्ये प्रामुख्याने UVB किरणांमुळे होणाऱ्या एरिथेमा (Sunburn) प्रभावाचा विचार केला जातो; परंतु लोकापुरे समीकरणात UVA किरणांमुळे होणारे त्वचेचे वृद्धत्व (Photoaging) आणि दीर्घकालीन जैविक नुकसान यांचाही समावेश करण्यात आला आहे. हे संयुक्त वजनन पुढीलप्रमाणे व्यक्त केले जाते: :<math>E_{\text{eff}}(\lambda)=w_1E_{\text{ery}}(\lambda)+w_2E_{\text{age}}(\lambda)</math> येथे: * '''<math>E_{\text{ery}}(\lambda)</math> — एरिथेमल (Sunburn) प्रभाव * '''<math>E_{\text{age}}(\lambda)</math> — फोटोएजिंग (Skin Aging) प्रभाव * '''<math>w_1,w_2</math> — जैविक परिणामांचे समायोज्य वजन गुणांक या पद्धतीमुळे SPF मूल्यांकन अधिक वास्तववादी आणि जैविकदृष्ट्या अचूक मानले जाते. == कार्यपद्धती == लोकापुरे समीकरण संपूर्ण अतिनील (UV) स्पेक्ट्रममधील जैविक प्रभाव आणि सनस्क्रीनच्या पारदर्शकतेचा (Transmittance) गुणाकार करून त्याचे समाकलन (Integration) करते. प्राप्त मूल्य सनस्क्रीनच्या एकूण संरक्षण क्षमतेचे प्रतिनिधित्व करते. हे समीकरण पुढीलप्रमाणे आहे: :<math>SPF = K \int_{290}^{400} E_{\text{eff}}(\lambda)\times[1 - T(\lambda)]\times d\lambda</math> या समीकरणात: * '''<math>K</math> — कॅलिब्रेशन स्थिरांक * '''<math>E_{\text{eff}}(\lambda)</math> — संयुक्त जैविक वजनन फलन * '''<math>T(\lambda)</math> — सनस्क्रीनची पारदर्शकता * '''<math>\lambda</math> — UV किरणांची तरंगलांबी या पद्धतीत पारंपरिक SPF मॉडेलच्या तुलनेत UVA किरणांमुळे होणारे दीर्घकालीन त्वचा नुकसान अधिक अचूकपणे विचारात घेतले जाते. == अंतराळीय विस्तार == अंतराळात पृथ्वीच्या वातावरणामुळे फिल्टर न होणारी UVC किरणे उपस्थित असल्यामुळे लोकापुरे समीकरणाची विस्तारित आवृत्ती प्रस्तावित करण्यात आली आहे. या मॉडेलमध्ये UVC किरणे, DNA नुकसान आणि अतिरिक्त अंतराळीय UV फ्लक्स यांचा विचार केला जातो. :<math>SPF_{\text{space}} = K_s \int_{200}^{400} E_{\text{space}}(\lambda)\times [1-T(\lambda)]\times d\lambda</math> येथे: * '''<math>E_{\text{space}}(\lambda)</math> — अंतराळीय UV जैविक परिणाम फलन * '''<math>K_s</math> — अंतराळीय कॅलिब्रेशन स्थिरांक * '''<math>200\text{–}400 \text{nm}</math> — विस्तारित UV स्पेक्ट्रम श्रेणी* ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:लोकापुरे, सचिन }} [[वर्ग:भारतीय औषधनिर्माण शास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] lyro7qlpvzxnlkimgpltt1688jictnq 0 253708 2686416 2591529 2026-05-28T13:19:10Z Ivolskiy 183580 भारतातील सुवर्ण बाजार लेखाकडे हॉलमार्किंग संदर्भातील अंतर्गत दुवा जोडला. 2686416 wikitext text/x-wiki '''बी आय एस हॉलमार्क''' ही मौल्यवान धातूंची शुद्धता प्रमाणित करणारी प्रणाली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://bis.org.in/cert/hallmark.htm|title=Bureau of Indian Standards- Hallmrking Press Release|दिनांक=2012-05-11|संकेतस्थळ=web.archive.org|ॲक्सेसदिनांक=2020-03-23|archive-date=2012-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120511115218/http://bis.org.in/cert/hallmark.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> [[भारत]] ही जगातील सोने आणि सोन्याच्या दागिन्यांची दुसऱ्या क्रमांकाची बाजारपेठ आहे. त्यामुळे हॉलमार्किंग हा [[भारतातील सुवर्ण बाजार|भारतातील सुवर्ण बाजारातील]] ग्राहक संरक्षणाचा महत्त्वाचा भाग आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.bis.gov.in/hallmarking-overview/?lang=en|title=Hallmarking overview|संकेतस्थळ=Bureau of Indian Standards|ॲक्सेसदिनांक=2026-05-28}}</ref> भारतात विकल्या जाणाऱ्या सोने आणि चांदीच्या दागिन्यांसाठी बी आय एस हॉलमार्क ही धातूची शुद्धता प्रमाणित करणारी प्रणाली आहे. भारतीय मानक ब्युरोने घालून दिलेल्या निर्देशांनुसार दागिन्यांमधील धातूची शुद्धता प्रमाणित केली जाते. ==सोने == भारतात सोने दागिन्यांसाठी हॉलमार्क प्रणाली एप्रिल २००० मध्ये अस्तित्वात आली. या प्रणालीत पुढील प्रमाणांचा आधार आहे * IS 1417( सोने आणि सोन्याचे मिश्र धातूंपासून बनवलेले दागिने आणि वस्तू यांचे वर्ग) * IS 1418(सोने बुलियन, सोन्याचे मिश्र धातू, दागिने आणि वस्तू यांच्या शुद्धतेची तपासणी) * IS 2790 (२३,२२,२१,२०,१९,१७,१६,१४ आणि ९ कॅरेटचे सोन्याच्या मिश्र धातूच्या उत्पादनाची मार्गदर्शक तत्त्वे) * IS 3095 (सोने दागिना बनवताना वापरले जाणारे जोड धातू) ==बी आय एस हॉलमार्क == सोने दागीन्यांच्यासाठी असलेल्या हॉलमार्क प्रणाली मध्ये पुढील गोष्टी अंतर्भूत आहेत. * बी आय एसचे चिन्ह (लोगो) * सोन्याची शुद्धता - २२ कॅरेट साठी 22K916, १८ कॅरेट साठी 18K750, १४ कॅरेट साठी 14K585 * शुद्धता तपासणी केंद्राचे चिन्ह * सोनाराचे/ व्यावसायिकाचे चिन्ह ==चांदी == भारत मानक ब्युरोने चांदीच्या दागिन्यांच्या साठी IS 2112 प्रमाणाप्रमाणे शुद्धता प्रणाली २००५ पासून कार्यान्वित केली आहे. ==शुद्धता तपासणी आणि हॉलमार्क करणारी केंद्रे == दागिन्यांच्या शुद्धतेची तपासणी आणि त्यावर उमटवली जाणारी मोहोर ही त्याकरिता नियुक्त केलेल्या केंद्रांवरच होऊ शकते. ही खाजगी केंद्रे ही बीस प्रमाणित आहेत आणि ती बी आय एसच्या निर्देशांच्या नुसार काम करतात. ==कायदेशीर तरतूद == हॉलमार्क केलेलेच दागिने विकणे हे भारतात दि १५ जानेवारी २०२१ पासून बंधनकारक आहे. <ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.thehindu.com/business/Industry/hallmarking-of-gold-made-mandatory/article2774870.ece|title=Hallmarking of gold made mandatory|date=2012-01-04|work=द हिंदू|access-date=2020-03-23|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> हॉलमार्क हे ग्राहक हिताचे असल्यामुळे ग्राहकांची याला पसंती आहे. ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:प्रमाणीकरण संस्था]] djn1v1j12r7tiwbowuhycsbbldbxvyv 0 254577 2686503 1773189 2026-05-29T00:25:49Z Xqbot 6858 Bot: Fixing double redirect from [[यशवंत विष्णू चंद्रचूड]] to [[य. वि. चंद्रचूड]] 2686503 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[य. वि. चंद्रचूड]] bq4ck4nldubyqdg4kq8wxoj5cbyfl9x 0 254578 2686504 1773190 2026-05-29T00:25:54Z Xqbot 6858 Bot: Fixing double redirect from [[यशवंत विष्णू चंद्रचूड]] to [[य. वि. चंद्रचूड]] 2686504 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[य. वि. चंद्रचूड]] bq4ck4nldubyqdg4kq8wxoj5cbyfl9x 0 261739 2686574 2634316 2026-05-29T05:26:55Z अभय नातू 206 प्रस्तावना 2686574 wikitext text/x-wiki ''' सुकळवड''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] दक्षिण कोकणातील [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील]] [[मालवण तालुका|मालवण तालुक्यातील]] एक गाव आहे.{{Infobox settlement | name = सुकळवाड | settlement_type = गाव | subdivision_type = देश | subdivision_name = भारत | subdivision_type1 = राज्य | subdivision_type2 = विभाग | subdivision_type3 = जिल्हा | subdivision_type4 = तालुका | subdivision_name1 = महाराष्ट्र | subdivision_name2 = कोकण | subdivision_name3 = सिंधुदुर्ग | subdivision_name4 = मालवण | area_total_ha = 371.2651 | population_total = 1734 | population_as_of = 2011 | postal_code_type = पिन | registration_plate = MH-07 | official_language = मराठी | local_language = मालवणी }}'''सुकळवाड''' हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील कोकणातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील मालवण तालुक्यातील एक गाव आहे. निसर्गसौंदर्य, व्यापार, काजू उद्योग आणि धार्मिक परंपरांमुळे हे गाव विशेष ओळखले जाते. [[चित्र:सुकळवाड.jpg|इवलेसे|ग्रामपंचायत]] == इतिहास == सुकळवाड गावाची स्थापना इ.स. १८३० मध्ये झाली. इ.स. १८१५ मध्ये तळगावच्या दळवी घराण्याकडून बारावीवाडी सुकळवाड ही वाडी नरसिंह बाबुराव वराडकर यांच्या पूर्वजांना इनाम म्हणून मिळाली. इ.स. 1850 मध्ये वराडकर यांच्या प्रयत्नांतून सुकळवाड बाजारपेठ विकसित झाली. === पेठेचा इतिहास === [[चित्र:पोस्ट_ऑफिस_सुकळवाड.jpg|इवलेसे|टपाल कार्यालय]] * सुकळवाडचा साप्ताहिक बाजार शनिवारचा प्रसिद्ध होता. * कोल्हापूर, निपाणी, मालवण येथून ट्रक व बैलगाड्यांतून मोठ्या प्रमाणात माल व्यापारासाठी येत असे. * तांदळाची व सुक्या माशांची पेठ म्हणून गाव ओळखले जाई. * परिसरातील गावांतून भात पोत्याने आणला जात असे; "सुरय" व "उकड्या" तांदळाची मोठी खरेदी-विक्री होत असे. * सुकवलेले मासे – गोलमा, बांगडा, दोडी, चिंगूळ, मोरी आदींचा मोठा व्यापार होत असे. === काजू उद्योग === सुकळवाड काजूगरांसाठी पूर्वीपासून प्रसिद्ध आहे. अनेक कारखाने आजही कार्यरत असून राज्यभर येथे उत्पादित काजूला मोठी मागणी आहे. [[चित्र:काजू_फॅक्टरी.jpg|इवलेसे|Factory]] === अन्य पारंपरिक व्यवसाय === * चामड्याची चप्पल निर्मिती व दुरुस्ती * हातमाग उद्योग (1866 पासून) * शेतीसाठी लागणारी अवजारे तयार करणारे धवड कामगार * प्रसिद्ध बैल बाजार == भौगोलिक रचना == सुकळवाड गावाचे स्थान निसर्गरम्य असून त्याच्या सीमा पुढीलप्रमाणे: * पश्चिम व उत्तर – सुकळवाड नदी * दक्षिण – तळगाव व कोकण रेल्वेमार्ग * पूर्व – पडवे, रानबाबुळी === सीमावर्ती गावे === गावराई, पेडवे, रानबांबुळी, तळगाव === नद्या === * सुकळवाड नदी == भूवापर व घरबांधणी == * शेती, वृक्षलागवड व व्यवसायासाठी जमीन * दगडी, कौलारू व आरसीसी घरे == प्राणी संपदा == '''पाळीव प्राणी:''' गाई, म्हशी, बैल, शेळ्या, मेंढ्या, मांजरे, कुत्रे, कोंबड्या '''जंगली प्राणी:''' रानडुक्कर, कोल्हा, तरस, माकड, बिबट्या, उद, कटिंदर == जलस्रोत == * सुकळवाड नदी * सार्वजनिक विहिरी – एकूण 13 * नळपाणी योजना – पाताडेवाडी, बाजारपेठ, भंडारवाडी, ठाकरवाडी * खाजगी विहिरी आणि बोअरवेल्स == शेती व बागायती == '''मुख्य पिके:''' भात, भुईमूग, कलिंगड '''बागायती पिके:''' नारळ, सुपारी, काजू, आंबा == पशुधन == गाई-म्हशीपालन व दुग्धव्यवसाय प्रचलित. कुक्कुटपालन व्यवसायही आहे. == प्रमुख व्यवसाय == * शेती व लघुउद्योग * काजूचे सुमारे सहा कारखाने * सॉ-मिल, लाकडी फर्निचर निर्मिती * राईस मिल, फ्लोअर मिल, पोहे कांडप, मसाला कांडप * गणपती मूर्ती व साचे निर्मिती शाळा * विविध दुकाने – मेडिकल, इलेक्ट्रिक, स्टेशनरी, हार्डवेअर, कपडे, बूट-चप्पल, बेकरी, जनरल स्टोअर्स * मोबाईल व वाहन दुरुस्ती, कॉम्प्युटर ट्रेनिंग सेंटर, लॉजिंग, हॉटेल्स, ज्यूस फॅक्टरी == सरकारी कार्यालये == * ग्रामपंचायत * तलाठी/मंडळ अधिकारी कार्यालय * जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा * आरोग्य उपकेंद्र * दूध डेअरी * रास्त दर दुकान * विविध कार्यकारी सेवा सोसायटी * पोस्ट ऑफिस == धार्मिक स्थळे == === श्री देव ब्राह्मण मंदिर === वडवृक्षाच्या रूपातील ब्राह्मणदेवाचे प्राचीन मंदिर. येथे वार्षिक जत्रा, श्रावण मेळा, हरिनाम सप्ताह, भजन स्पर्धा, तसेच दशावतार महोत्सव होतो. === श्री दक्षिणमुखी हनुमान मंदिर === 1979–80 दरम्यान बांधले गेलेले व 2020 मध्ये जिर्णोद्धार केलेले मंदिर. येथे हनुमान जयंती, वर्धापन दिन, माघी गणेश जयंती उत्सव साजरे होतात. === श्रीदेवी भवानी मंदिर (पाताडेवाडी) === तीन वर्षांनी भवानीचा गोंधळ मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. कृष्णाष्टमी, नागपंचमी, गुढीपाडवा, दीपावली इत्यादी उत्सव येथे साजरे होतात. == वाड्या == पाताडेवाडी, बाजारपेठ, भंडारवाडी, ठाकरवाडी, राऊळवाडी == वाहतूक == एस.टी. बस सेवा, सायकल, दुचाकी, रिक्षा, चारचाकी, टेम्पो व ट्रक वाहतूक उपलब्ध. == पर्यटन व वैशिष्ट्ये == * काजू कारखाने * श्री देव ब्राह्मण मंदिर * श्री दक्षिणमुखी हनुमान मंदिर * श्रीदेवी भवानी मंदिर * गणेश मूर्ती कलाकेंद्र ==हवामान== पावसाळ्यात भरपूर पाऊस; हवामान उष्ण व दमट. हिवाळ्यात आल्हाददायक, तर उन्हाळ्यात उष्ण जाणवते. ==लोकजीवन== शेतीप्रधान जीवनशैली, कुटीरउद्योग, काजू उद्योग, व्यावसायिक वर्ग मोठ्या प्रमाणात. सुशिक्षितांची टक्केवारी जास्त असून नोकरदार वर्गही मोठा आहे. == शिक्षण == * [[चित्र:जिल्हा_परिषद_शाळा_सुकळवाड.jpg|इवलेसे|Zp school sukalwad]] * अंगणवाडी – बाजारपेठ, भंडारवाडी, पाताडेवाडी, ठाकरवाडी * जिल्हा परिषद प्राथमिक केंद्रशाळा सुकळवाड * सरस्वती विद्यामंदिर गावराई – माध्यमिक शाळा * MITM इंजिनियरिंग कॉलेज == जवळची गावे == गावराई, तळगाव, रानबांबुळी, पडवे ==हवामान== पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे [[तांदूळ|भातशेती]] केली जाते. ==संदर्भ== १.https://villageinfo.in/ २.https://www.census2011.co.in/ ३.http://tourism.gov.in/ ४.https://www.incredibleindia.org/ ५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism ६.https://www.mapsofindia.com/ [[वर्ग:मालवण तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे]] 47cgtmtgtyf6pxlzdwtfzkf7ujmokj4 0 262576 2686617 2459956 2026-05-29T07:18:06Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686617 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Rabbit_proof_fence_in_2005.jpg|इवलेसे|300x300अंश| ससासाठी उपयुक्त असलेले - संवर्धन कुंपण हे पश्चिम ऑस्ट्रेलियामधील शेती क्षेत्राचे संरक्षण करण्यासाठी एक अडथळा आणते. ससे ऑस्ट्रेलियामध्ये एक महत्त्वाची प्रजाती आहेत.]] ऑस्ट्रेलियामध्ये, पर्यावरणसंबधीत अनेक मुद्दे आहेत. पर्यावरण समस्याचे परिणाम ऑस्ट्रेलियावर होत आहेत. त्याचप्रमाणे,अनेक मुद्दे ऑस्ट्रेलियामधील संवर्धनाशी संबंधित आहेत.उदाहरणार्थ, मरे-डार्लिंग बेसिनची ढासळणारी स्थिती, याचा मानवी भूमी वापरावर आणि अर्थव्यवस्थेवर थेट आणि गंभीर परिणाम होतो. नैसर्गिक स्रोतांच्या वापरासह अनेक मानवी क्रियाकलापांचा [[ऑस्ट्रेलिया|ऑस्ट्रेलियन]] वातावरणावर थेट परिणाम होतो. == हवामान बदल == गेल्या दोन दशकांपासून, हवामान बदल हा आता ऑस्ट्रेलियामधील एक प्रमुख राजकीय समस्या आहे. एकविसाव्या शतकाच्या पहिल्या दशकात सातत्याने होणारा दुष्काळ आणि परिणामी पाण्यावरील निर्बंध हे नैसर्गिक घटनांच्या आर्थिक व राजकीय वास्तविकतेवर मूर्त परिणाम घडवत आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2007/09/06/2025733.htm|title=No end to drought: climate experts|date=2007-09-06|website=ABC News|access-date=26 July 2015}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.independent.co.uk/news/world/australasia/australias-epic-drought-the-situation-is-grim-445450.html|title=The Independent – 404|website=The Independent|access-date=26 July 2015}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.reuters.com/article/idUSPEK15498020070427|title=Australia drought is climate change warning: UK|date=2007-04-27|work=Reuters|access-date=26 July 2015}}</ref> ग्रीनहाऊस गॅस उत्सर्जनाच्या संदर्भात ऑस्ट्रेलिया जागतिक स्तरावर पहिल्या दहा देशांमध्ये स्थान मिळवले आहे. सध्याच्या, संघीय आणि राज्य सरकारांनी मानववंश कारणांमुळे निर्माण झालेल्या ग्रीनहाऊस गॅस उत्सर्जनामुळे हवामानातील बदलांमुळे होत आहे.आपला विश्वास जाहीरपणे व्यक्त केला आहे. ऑस्ट्रेलियातील खाणकाम आणि कोळशाद्वारे चालविल्या जाणाऱ्या वीज केंद्रांविरोधात लोकसंख्येतील स्थानिक अल्पसंख्याक गट आणि अशा प्रात्यक्षिके मुख्य प्रवाहातील माध्यमांद्वारे मोठ्या प्रमाणात नोंदवल्या जातात. त्याचप्रमाणे, मुख्या अल्पसंख्याक गट पवन ऊर्जा योजनांचा सतत विरोध करतात, कार्बन तटस्थ असूनही, स्थानिक व्हिज्युअल आणि आवाजाच्या प्रभावामुळे आणि पवन उर्जेच्या कमी विश्वासार्हतेबद्दल चिंता करतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.castlemaineindependent.org/2010/10/backwards-looking-noisy-minority-to-protest-community-wind-farm/|title=Backwards Looking, Noisy Minority To Protest Community WInd Farm, Castlemaine Independent (2010)|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725142046/http://www.castlemaineindependent.org/2010/10/backwards-looking-noisy-minority-to-protest-community-wind-farm/|archive-date=25 July 2011|access-date=15 October 2010}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.theflindersnews.com.au/news/local/news/general/windfarm-opens-despite-protest/1857671.aspx|title=Wind Farm Opens Despite Protest, The Flinders News (2010)|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110315072833/http://www.theflindersnews.com.au/news/local/news/general/windfarm-opens-despite-protest/1857671.aspx|archive-date=15 March 2011|access-date=15 October 2010}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.spec.com.au/?sp=2&id=11404|title=Spec.com.au – News Online from Hamilton, Portland and South-West Victoria – Australia – News headlines from Hamilton, Portland and South-West Victoria. The latest headlines, news, sport, classifieds, online subscriptions, advertising and more from Spec.com.au.|website=Spec.com.au – News Online from Hamilton, Portland and South-West Victoria – Australia|access-date=26 July 2015|archive-date=2019-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306111625/https://www.spec.com.au/?sp=2&id=11404|url-status=dead}}</ref> गार्नॉट अहवाल आणि प्रस्तावित कार्बन प्रदूषण कपात योजनेवरील ग्रीन पेपरचे प्रकाशन असूनही, पूर्व अँजेलिया विद्यापीठाच्या हवामान संशोधन संस्थेच्या ई-मेल गळतीनंतर मानववंश हवामान बदलांवरील लोकांचा विश्वास अगदी कमी झाला आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://aefweb.info/media809.html|title=Media Releases :: LORD MONCKTON SYDNEY PRESENTATIONS TODAY|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919225815/http://aefweb.info/media809.html|archive-date=19 September 2015|access-date=26 July 2015}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://blogs.news.com.au/heraldsun/andrewbolt/index.php/heraldsun/comments/hadley_hacked |title=The Herald Sun, "Climategate; Warmist Conspiracy Revealed?" (2009) |access-date=2020-09-20 |archive-date=2009-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091124185200/http://blogs.news.com.au/heraldsun/andrewbolt/index.php/heraldsun/comments/hadley_hacked |url-status=dead }}</ref> प्रचलित राजकीय भूमिकेच्या अनुषंगाने 450 पीपीएम सीओ <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.garnautreview.org.au/CA25734E0016A131/WebObj/GarnautClimateChangeReviewInterimReport-Feb08/$File/Garnaut%20Climate%20Change%20Review%20Interim%20Report%20-%20Feb%2008.pdf|title=Garnaut Climate Change Review Interim Report to the Commonwealth, State and Territory Governments of Australia|date=February 2007|publisher=[[Garnaut Climate Change Review]]|pages=63pp|access-date=2008-04-27|quote=These glimpses suggest that it is in Australia’s interest to seek the strongest feasible global mitigation outcomes – 450 ppm as currently recommended by the science advisers to the UNFCCC and accepted by the European Union.|archive-date=2010-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20101121184112/http://www.garnautreview.org.au/CA25734E0016A131/WebObj/GarnautClimateChangeReviewInterimReport-Feb08/$File/Garnaut%20Climate%20Change%20Review%20Interim%20Report%20-%20Feb%2008.pdf|url-status=dead}}</ref> वातावरणामध्ये ग्रीनहाऊस वायू स्थिर करण्यासाठी ऑस्ट्रेलियाला निव्वळ फायदा होईल असा दावा केला जात आहे. या मताशी असलेले लोकांचे मतभेद सामान्यतः निहित स्वारस्ये म्हणून व्यक्त केले जातात, उदाहरणार्थ कोळसा उद्योगातील . === उर्जा वापर === ऑस्ट्रेलिया हा कोळशाचा प्रमुख निर्यातक आणि ग्राहक आहे, ज्यातून दहन सीओ ₂ मुक्‍त झाला. परिणामी, 2003 मध्ये ऑस्ट्रेलिया दरडोई १.५ टन मुक्त करून जगातील दरडोई सीओ _२ वायूंचे आठवे क्रमांकाचे उत्पादन करीत होते.<ref>[[List of countries by greenhouse gas emissions per capita]]</ref> स्टर्नच्या अहवालानुसार ऑस्ट्रेलियाला [[जागतिक तापमानवाढ|हवामान बदलामुळे]] सर्वाधिक धोका असलेल्या देशांपैकी एक असल्याचा दावा केला जात आहे. ऑस्ट्रेलियाची विजेची बहुतेक मागणी कोळशावर चालणाऱ्या औष्णिक निर्मितीवर अवलंबून असते. मुबलक स्वदेशी कोळशाच्या पुरवठ्यामुळे, मर्यादित संभाव्य विद्युत उत्पादन आणि स्वदेशी युरेनियम संसाधनांचा फायदा घेण्याची राजकीय इच्छा नसल्यामुळे 2005 मध्ये ऑस्ट्रेलियाने जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचे युरेनियम उत्पादन केले.. 'कार्बन तटस्थ' घरगुती अणुऊर्जा कार्यक्रमास चालना देण्यासाठी.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.acci.asn.au/text_files/issues_papers/Energy/August%2005%20-%20Nuclear%20Power.pdf |title=Australian Chamber Of Commerce And Industry, "Nuclear Power – An Option For Australia" |access-date=2020-09-20 |archive-date=2009-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090918080006/http://www.acci.asn.au/text_files/issues_papers/Energy/August%2005%20-%20Nuclear%20Power.pdf |url-status=dead }}</ref> == संवर्धन == ऑस्ट्रेलियामधील संवर्धन हा राज्य आणि संघीय धोरणाचा मुद्दा आहे. ऑस्ट्रेलिया हा जगातील सर्वात जैविक दृष्ट्या वैविध्यपूर्ण देशांपैकी एक आहे, ऑस्ट्रेलियामध्ये प्रजातींचा मोठा भाग आहे. भविष्यातील पिढ्यांसाठी [[जैवविविधता|जैवविविधतेच्या]] या संपत्तीचे जतन करणे महत्त्वाचे आहे. जैवविविधतेचे जतन करणे, विशेषतः उर्वरित पावसाच्या संरक्षणापासून संरक्षण करणे हा मुख्य संरक्षणाचा मुद्दा आहे. भूमी साफ करण्यासह मानवी क्रियाकलापांद्वारे वस्तीचा नाश ऑस्ट्रेलियामध्ये जैवविविधतेच्या नुकसानाचे प्रमुख कारण राहिले. ऑस्ट्रेलियन पावसाच्या संरक्षणाच्या चळवळीचे महत्त्व बरेच आहे. ऑस्ट्रेलिया हा एकमेव पाश्चिमात्य देश आहे ज्यात पावसाचे प्रमाण वाढलेले आहे. जंगले लाकूड, औषधे आणि अन्न प्रदान करतात आणि शक्यतो जास्तीत जास्त वापरण्यासाठी व्यवस्थापित केली पाहिजेत. सध्या पर्यावरणाची बचत करण्याच्या दृष्टीने बरीच पर्यावरणीय हालचाली आणि मोहिमेचे समर्थक वकिली करीत आहेत, अशीच एक मोहीम म्हणजे बिग स्विच. मूळ झाडे साफ करणे, एकदा साफ केलेल्या भागाचे पुनर्रचना, विदेशी तण आणि कीटकांवर नियंत्रण, कोरडवाहू क्षार वाढविणे आणि अग्निशामक प्रणाली बदलणे यासह जमीन व्यवस्थापन विषय. वानिकी, मत्स्यपालन आणि शेती यासारख्या क्षेत्रात स्रोत वापरात वाढ केल्याने ऑस्ट्रेलियामध्ये जैवविविधतेचे नुकसान होण्यास मोठ्या प्रमाणात हातभार लावला जात आहे. किनारपट्टी आणि सागरी वातावरणामुळे देखील मानवी वस्ती आणि शेतीमुळे उद्भवणाऱ्या प्रदूषण आणि गाळामुळे होणाऱ्या पाण्याची गुणवत्ता कमी होण्यापासून जैवविविधता कमी झाली आहे. मध्य न्यू साउथ वेल्समध्ये जिथे गवताळ प्रदेशाचे मोठे मैदान आहेत, तेथे जमीन साफ करण्याच्या कमतरतेमुळे — सांगायला असामान्य. पासून समस्या उद्भवल्या आहेत. डेंट्री रेन फॉरेस्ट, क्विन्सलँडच्या डेन्ट्री जवळील उष्णकटिबंधीय रेन फॉरेस्ट, सुमारे 1200 चौरस किलोमीटर अंतरावर, लॉगिंग, विकास, खाण आणि उच्च पर्यटकांच्या परिणामामुळे धोक्यात आला आहे. ऑस्ट्रेलियामध्ये असे काही सरकारी कार्यक्रम आहेत जे संवर्धनाच्या उलट आहेत (जसे की वन्यजीवना मारणे); शार्क क्ललिंग हे त्याचे एक उदाहरण आहे जे सध्या [[न्यू साउथ वेल्स]] आणि [[क्वीन्सलंड|क्वीन्सलँडमध्ये होते]] .<ref name="Decline">https://www.news.com.au/technology/science/animals/aussie-shark-population-is-staggering-decline/news-story/49e910c828b6e2b735d1c68e6b2c956e Aussie shark population in staggering decline. Rhian Deutrom. 14 December 2018. Retrieved 22 December 2018.</ref><ref name="marineconservationDec22">https://web.archive.org/web/20181002102324/https://www.marineconservation.org.au/pages/shark-culling.html "Shark Culling" (archived). marineconservation.org.au. Archived from the original on 2018-10-02. Retrieved 22 December 2018.</ref> === मूळ प्राणी === [[चित्र:Tasdevil_large.jpg|उजवे|इवलेसे|200x200अंश| तस्मानियन भूत, अधिकृतपणे 2008 मध्ये एक लुप्तप्राय प्रजाती म्हणून सूचीबद्ध.]] सजीवांच्या शंभराहून अधिक प्रजाती नष्ट होण्याच्या गंभीर धोक्यात आहेत. या प्रजातींपैकी काहींच्या दुर्दशाकडे इतरांपेक्षा अधिक लक्ष वेधले गेले आहे आणि अलीकडे बऱ्याच संवर्धन संस्थांचे लक्ष वेधून घेतलेले उत्तरी केसाळ नाक असलेल्या कोंबड्या, संकटात पडलेल्या तस्मानियन भूत,<ref>{{स्रोत बातमी|last=Naidoo|first=Meryl|url=http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,25521345-662,00.html|title=Tasmanian devils listed as endangered on threatened species list|date=22 May 2009|work=Herald Sun|accessdate=2021-02-04|archive-date=2009-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090526003627/http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,25521345-662,00.html|url-status=dead}}</ref> उत्तर वाघाचे कोल, दक्षिण पूर्व लाल-पुच्छ काळे कोकाटो, दक्षिणी कॅसोवरी, तस्मानियन वेज-टेल-टेल ईगल, लीडबीटर्स कँसम आणि दक्षिणी कोरोबोरी बेडूक . ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:Pages with unreviewed translations]] [[वर्ग:पर्यावरण]] b1x4bup9k2m82hbhcui1b3i7olnfe9s 0 275871 2686651 2661362 2026-05-29T09:37:58Z ~2026-32097-63 183632 /* */ 2686651 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''नारळे''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= सांगोला | जिल्हा = [[सोलापूर जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] वैशाली(ताई)पांडुरंग भोसले | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/४५ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''नराळे''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[सोलापूर जिल्हा|सोलापूर जिल्ह्यातील]] [[सांगोला|सांगोला तालुक्यातील]] एक गाव आहे.सागोला तालुक्यातुन साधारणतः ४५किलो मी आहे. या गावातील मुख्य व्यवसाय शेती आहे त्याला जोड व्यवसाय म्हणून गायी ‌‌‌व दुग्ध व्यवसाय आहे ==भौगोलिक स्थान डोंगराळ प्रदेश आहे == ==हवामान== येथे मध्यम आणि चांगले हवामान असते. हे कोरड्या हवामान श्रेणीत येते. उन्हाळा, पावसाळा आणि हिवाळा हे ऋतू असतात. मार्च ते मे हे महिने उन्हाळ्याच्या काळात येतात आणि या काळात कमाल तापमान ३० ते ४० अंश सेल्सियस पर्यंत असते. एप्रिल आणि मे महिन्याचा कालावधी सर्वात उष्ण असतो. येथे पाऊस अल्प आणि अनिश्चित प्रमाणात पडतो. जूनच्या दुसऱ्या पंधरवड्यापासून ते सप्टेंबर अखेरपर्यंत मान्सूनचा कालावधी असतो. सरासरी ५४५ मिमी पाऊस पडतो. येथे हिवाळा नोव्हेंबरमध्ये सुरू होतो आणि फेब्रुवारी महिन्यात तापमान कधीकधी १० अंश सेल्सियसपेक्षा कमी होते. हिवाळ्यातील किमान तापमान जानेवारीत सुमारे ९ अंश सेल्सियस असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== पूर्वेला घोलेश्वर पश्च़िमेला डीकसळ उत्तरेस पारे दक्षीनेस निगडि आहे ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:सांगोला तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे]] s68gcszz0pimdiw4eh4sgldkqg0g44i 2686652 2686651 2026-05-29T09:39:47Z ~2026-32097-63 183632 /* */ 2686652 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''नारळे''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= सांगोला | जिल्हा = [[सोलापूर जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा= मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = वैशाली(ताई)पांडुरंग भोसले |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = ४१३३०९ | आरटीओ_कोड = एमएच/४५ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = मराठी | तळटिपा =}} '''नराळे''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[सोलापूर जिल्हा|सोलापूर जिल्ह्यातील]] [[सांगोला|सांगोला तालुक्यातील]] एक गाव आहे.सागोला तालुक्यातुन साधारणतः ४५किलो मी आहे. या गावातील मुख्य व्यवसाय शेती आहे त्याला जोड व्यवसाय म्हणून गायी ‌‌‌व दुग्ध व्यवसाय आहे ==भौगोलिक स्थान डोंगराळ प्रदेश आहे == ==हवामान== येथे मध्यम आणि चांगले हवामान असते. हे कोरड्या हवामान श्रेणीत येते. उन्हाळा, पावसाळा आणि हिवाळा हे ऋतू असतात. मार्च ते मे हे महिने उन्हाळ्याच्या काळात येतात आणि या काळात कमाल तापमान ३० ते ४० अंश सेल्सियस पर्यंत असते. एप्रिल आणि मे महिन्याचा कालावधी सर्वात उष्ण असतो. येथे पाऊस अल्प आणि अनिश्चित प्रमाणात पडतो. जूनच्या दुसऱ्या पंधरवड्यापासून ते सप्टेंबर अखेरपर्यंत मान्सूनचा कालावधी असतो. सरासरी ५४५ मिमी पाऊस पडतो. येथे हिवाळा नोव्हेंबरमध्ये सुरू होतो आणि फेब्रुवारी महिन्यात तापमान कधीकधी १० अंश सेल्सियसपेक्षा कमी होते. हिवाळ्यातील किमान तापमान जानेवारीत सुमारे ९ अंश सेल्सियस असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== पूर्वेला घोलेश्वर पश्च़िमेला डीकसळ उत्तरेस पारे दक्षीनेस निगडि आहे ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:सांगोला तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे]] d4sp88rm1wblzom6rqj77p4nui8i85b 0 280784 2686544 2664302 2026-05-29T03:55:29Z ~2026-31967-46 183619 बरोबर आहे महाराष्ट्र सरकारने अहमदनगर चे अहिल्यानगर असे केले आहे 2686544 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= मदनवाडी | स्थानिक_नाव ='''मदनवाडी''' | आकाशदेखावा =पुणे जिल्हा |आकाशदेखावा_शीर्षक =मदनवाडी | शोधक_स्थान= right | अक्षांश =28.02 | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= इंदापूर बारामती | जिल्हा = [[पुणे जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव =अंकुश आण्णा बंडगर, विलास श्रीरंग बंडगर, तेजस एकनाथ देवकाते |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = 2021 | लोकसंख्या_एकूण = 6270 | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=पुरुष 3470 आणि स्त्रीया 2800|लोकसंख्या_मेट्रो=7000|लोकसंख्या_शहरी=25.3| क्षेत्रफळ_आकारमान =3000 | क्षेत्रफळ_एकूण =2930 किमी |पिन_कोड=413130| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = ४१३१३० | आरटीओ_कोड = एमएच/ ४२ |संकेतस्थळ=मदनवाडी |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] मराठी |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''मदनवाडी''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] [[इंदापूर तालुका|इंदापूर तालुक्यातील]] महत्त्वाचे एक गाव आहे या गावात पुणे - सोलापूर हायवे आणि कोल्हापूर- अहिल्यानगर हाईवे जातो या गावाची स्वतंत्र ग्रामपंचायत आहे मदनवाडी गावात दर वर्षी यात्रा / जत्रा / उरूस आनंदाने साजरी केली जातात. या काळात मदनवाडी गावात विविध खेळ व खाद्यपदार्थची दुकाने थाटतात. मनोरंजनासाठी तमाशा / ऑर्केस्ट्रा / नाटक इत्यादी आयोजित केली जातात. या निमित्ताने आपण भेट द्यावी. आपल्याला आनंदही मिळेल आणि ग्रामीण पर्यटनही होईल. भेट देण्यापूर्वी निश्चित तारीख व वेळ तपासून घेणे महत्त्वाचे होईल.मदनवाडी गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण पुणे सुमारे 100 कि.मी. अंतरावर अाहेमदनवाडी गावापासून तालुक्याचे ठिकाण इंदापूर सुमारे 35 कि.मी. अंतरावर आहे महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील इंदापूर तालुक्यात मदनवाडी हे गाव आहे.मदनवाडी गावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 2246.00 हेक्टर अाहे.२०११ च्या जनगणनेनुसार सुमारे 1204 कुटूंब मदनवाडी गावात राहतात.२०११ च्या जनगणनेनुसार 1204 गावात पुरुषांची संख्या3141 असून महिलांची संख्या 2813 अाहे.मदनवाडी गावात सब पोस्ट ऑफिस अहेदळणवळणासाठी एसटी बसची सुविधा मदनवाडी गावा अाहे.मदनवाडी गाव राष्ट्रीय महामार्गा / हायवे (रोड) जवळमदनवाडी राज्यमार्गा (रोड) जवळ आहे.मदनवाडी गाव जिल्हामार्गा (रोड) जवळ अाहे.मदनवाडी गावात राष्ट्रीयकृत (नॅशनल)/ व्यवसायिक बँकाअाहेत.मदनवाडी गावात विविध कार्यकारी सोसायटी (विकास) अहित.मदनवाडी गावात बचत गट अहित.मदनवाडी गावात दैनिक बाजार भरतो.मदनवाडी गावात अठवडे बाजार भरतोमदनवाडी गावात सार्वजनिक वाचनालय अहे.मदनवाडी गावात वर्तमानपत्र मिळतात समृद्धी क्रीडा प्रतिष्ठान च्या वतीने या ठिकाणी विविध उपक्रम राबविण्यात येतात बैलगाड शर्यत , कुस्त्यांचे मोठे मैदान या ठिकाणी भरविण्यात येतात तसेच दहीहंडी चा सर्वात मोठा कार्यक्रम प्रतिष्ठान च्या वतीनेच राबविण्यात येतो शैक्षणिक उपक्रम राबविण्यात येतात समृद्धी क्रीडा प्रतिष्ठान च्या वतीने गणपती बप्पा च छान आयोजन केल जात मदनवाडी भरपूर असे कार्यक्रम विविध मित्र मंडळाकडून राबविण्यात येतात ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात.मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ४६० मिमी पर्यंत असते. ==लोकजीवन == या ठिकाणी सोने-चांदी, माश्यांचे हाॅटेल, मोठे - मोठे दवाखाने , गॅरेज लाईन , किराणामालाचे दुकाने , बँक, मेडिकल, स्विटहोम , हार्डवेअर, प्लम्बींग , सलुन , पेट्रोल पंप, तरकारी मार्केट, टपरी , पतसंस्था , मोबाईल शाॅप , दुध उत्पादन आणि महत्वाचा विषय शेती या ठिकाणी मोठ्या प्रमाणात केली जाते.. इ ==प्रेक्षणीय स्थळे== याठिकाणी पुण्यश्लोक राजमाता अहिल्यादेवीई चौक , हानुमानाचे मंदिर , खंडोबाचे मंदिर, मुकुआईचे मंदिर , सिद्धनाथा चे मंदिर, म्हस्कोबा चे मंदिर अहिल्यादेवीचे स्मारक खुप मोठे आहे , महादेवाचे मंदिर, गणपती चे मंदिर आणि या ठिकाणीच फ्लीमिंगो असतील बोटींग हाॅटेल मोठ्या प्रमाणात आहेत ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== भिगवण, तक्रारवाडी , शेटफळ ,बंडगरवाडी , पोंधवडी , पिंपळे , आणि मदनवाडीतील महत्त्वाची वस्ती बंडगर वस्ती ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:इंदापूर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे]] 6nomr50gr31zb6fo3dabzknkg9vcqs0 3 286003 2686493 2682862 2026-05-28T17:32:25Z ~2026-31628-88 183603 /* मसुदा तपासणी साठी सादर */ नवीन विभाग 2686493 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=संतोष गोरे}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १२:३५, ७ जुलै २०२१ (IST) == जुन्या चर्चा == {| class="wikitable" style="text-align: center" |- ! चर्चा क्रमांक ! पासून ! पर्यंत |- |[[सदस्य:संतोष गोरे/जुनी चर्चा१|जुनी चर्चा१]] | २०१५ | ३१ डिसेंबर २०२१ |- |[[सदस्य:संतोष गोरे/जुनी चर्चा२|जुनी चर्चा२]] | १ जानेवारी २०२२ | ३१ डिसेंबर २०२२ |} == विष्णुसहस्रनाम == हजारो पुनर्नावासह विष्णुसहस्रनाम भगवान विष्णूचे हे एक महत्त्वाचे स्थान आहे. हे हिंदू धर्मातील सर्वात पवित्र आणि लोकप्रिय स्तोत्र आहे. विष्णू सहस्रनाम ही महाभारतात उपलब्ध असलेली सर्वात लोकप्रिय आवृत्ती आहे. पद्म पुराण किंवा मत्स्य पुराणात आणखी एक आवृत्ती उपलब्ध आहे. प्रत्येक नाव विष्णूचे असंख्य गुण दर्शवितो. अनेक हिंदू कुटुंबे पूजेच्या वेळी ते पाठ करतात. असे मानले जाते की ते ऐकणे किंवा वाचणे मानवी इच्छा पूर्ण करते. अनुशासनपर्व (महाभारत) धडा 9 ते 14, आजोबा कुरुक्षेत्र भीष्म युधिष्ठिर शिकवण देण्यात आली होती. [[सदस्य:Goresm|'''<span style="text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue"> संतोष</span><span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue"> गोरे 💬</span>''']] ०९:५४, ९ फेब्रुवारी २०२१ (IST) == भाषांतर == नमस्कार, तुमची मदत हवी आहे. Section translation टूल वापरून नवीन पाने तयार करताना मला अडचण येत आहे. मागील अनेक पानांना Rahul Gandhi असे नाव येत आहे. कृपया मार्गदर्शन करावे. धन्यवाद. [[सदस्य:अमर राऊत|अमर राऊत]] ([[सदस्य चर्चा:अमर राऊत|चर्चा]]) १४:२४, १६ जानेवारी २०२३ (IST) :कृपया [https://en.m.wikipedia.org/w/index.php?campaign=specialcx&title=Special:ContentTranslation#suggestions हा दुवा] वापरा तसेच पुढील भाषांतरा करिता बुक मार्क मध्ये जतन करून ठेवा. ::याशिवाय जर शक्य असेल तर नवीन tab उघडून त्याला ऑप्शन मध्ये जाऊन desktop site ला टिचकी देऊन [https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:ContentTranslation#suggestions हा दुवा] वापरा. फक्त हे थोडे नाजूक काम असेल. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १४:३७, १६ जानेवारी २०२३ (IST) ::आपण दिलेला दुवा वापरून [[८०वे गोल्डन ग्लोब पुरस्कार]] हा लेख तयार केला. तरीही तीच समस्या येत आहे. (तत्पूर्वी cache देखील clear केली होती.) [[सदस्य:अमर राऊत|अमर राऊत]] ([[सदस्य चर्चा:अमर राऊत|चर्चा]]) १९:३७, १६ जानेवारी २०२३ (IST) : माझ्या बाबतीत पण समान समस्या आली होती. मी वेड चित्रपटाचे मराठीमध्ये भाषांतर केले असता शीर्षक नाव Prajakta Koli असे अचानक झाले. यामागचे कारण काय? [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १४:४४, १६ जानेवारी २०२३ (IST) ::आपल्या मोबाईलच्या सईमध्ये (cache मध्ये) जो जुना दुवा असतो, तो चुकून वापरल्या गेला की असे होते. असे होत असेल तरीही तुम्ही भाषांतर चालू असताना ते दुरुस्त करून योग्य ते मराठी शीर्षक देऊ शकता.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) :::{{साद|अमर राऊत}} तुमच्या दोघांची अडचण लक्षात घेऊन मी एक भाषांतर केले, जे की योग्य झाले. मी वरती दोन दुवे दिलेत. तर दुसरा दुवा वापरून भाषांतर करून पहा. फक्त एकच की तत्पूर्वी 'ब्राऊसर च्या पर्यायात' जाऊन desktop site वर टिचकी द्या आणि मग वरील दुव्यावर जा. तसेच भाषांतर करत असताना सर्वप्रथम वरती जे लेखनाव येते ते देखील एडिट करून घ्या. यामुळे नक्कीच तुमची समस्या दूर होईल. कृपया एक लेख अजून निर्माण करा.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:१०, १६ जानेवारी २०२३ (IST) :::{{ping| संतोष गोरे}} दुसरा दुवा वापरून [[हजारों ख्वाइशें ऐसी|एक लेख]] तयार केला आहे. आता ती समस्या नाही, पण अडचण अशी आहे की यावेळी मोबाईल फारच लोड घेतो. संकेतस्थळ उघडेपर्यंत फार वेळ वाट पहावी लागते. Section translation जसं सोईस्करपणे आणि वेगात होतं, तसं इथं आशय भाषांतर वापरताना होत नाही. असो. :::तुमच्या सहकार्यासाठी खूप आभार. :::~ [[सदस्य:अमर राऊत|अमर राऊत]] ([[सदस्य चर्चा:अमर राऊत|चर्चा]]) १४:१९, १७ जानेवारी २०२३ (IST) :: आज पुन्हा तीच समस्या, [[पश्चिम दिल्ली जिल्हा]] पान‌ तयार करताना मराठीमध्ये शीर्षक नाव दिले होते आणि पब्लिश केल्यावर अचानक शीर्षक West Delhi झाले, मी तपासून घेतले असूनही पुन्हा तीच समस्या आली. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ००:००, २९ जानेवारी २०२३ (IST) :::{{साद|Tiven2240|label=टायविन}} यात आपली मदत हवी आहे. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:५५, २९ जानेवारी २०२३ (IST) == 2022 Wikipedia Asian Month Organizer Update == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear all WAM organizers, Happy 2023! Thank you for updating the Ambassador list. We will '''start issuing the Barnstar''' to all eligible participants by late January. All ambassadors will received an additional special Barnstar. Please be sure to update '''[[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Ambassadors|the list]]''' if you haven't done so. We also provide a '''[https://docs.google.com/document/d/1t1UEXwVkTsP5oP0sQmE74302M1SUDrlFW-kz2uTT5X0/edit?usp=sharing certificate template]''' for you to edit and print out to your participants. Once again, thank you for organizing and participating the 2022WAM, we like to hear your comment. Much appreciate for filling, and spreading out this [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd8Jo4ixbwKS1rC6KmfC1q6wW53nmoCQATbmsMatbZ4A1RCwA/viewform?usp=sf_link '''feedback survey''']. Look forward to seeing you again in 2023 WAM! best, Wikipedia Asian Month International Team </div> <!-- सदस्य:Joycewikiwiki@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/WAM2022_Post_Campaign_Mass_Message_receiver&oldid=24259258 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == पाने वगळणे == [[Main other/doc]], [[साचा:Noping/doc]], [[चर्चा:Machindra Jayappa Galande]], [[“मोठी चोच असणारा कावळा"]], [[:वर्ग:Emoji असलेले लेख]], [[:वर्ग:इ.स. 2019 मधील मृत्यू]], [[:वर्ग:इ.स.ची वर्षे]], [[:वर्ग:सदस्य माहिती]], [[:वर्ग:मुक्तछंद]] कृपया ही पाने वगळावीत. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १७:२१, २० जानेवारी २०२३ (IST) :{{साद|Tiven2240}}, [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] यांनी सुचवलेली काही अनावश्यक पाने काढून टाकली आहेत. पैकी सुरुवातीची दोन पाने काढून टाकायची आहेत का राहू द्यावी, कृपया खुलासा करावा. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:३१, २० जानेवारी २०२३ (IST) :{{Done}} [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १७:३६, २० जानेवारी २०२३ (IST) [[Meena]], [[:वर्ग:वापरकर्ता भारत]], [[:वर्ग:महाराष्ट्रातील शुद्धिकरण न केलेल्या पाण्याचा पुरवठा होणारी गावे]], [[साचा:भारताच्या शासकीय योजना]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:१९, २१ जानेवारी २०२३ (IST) :{{झाले}} [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:३८, २१ जानेवारी २०२३ (IST) [[:वर्ग:इ.स. १९६६ मधील स्थापना]], [[:वर्ग:इ.स. १९६७ मधील स्थापना]], [[:वर्ग:प्राप्तिकरातुन बचत मिळ्णाऱ्या योजना]], [[चर्चा:विकिपीडिया प्रचालकांचा मनमानीपणा]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १२:४९, ४ फेब्रुवारी २०२३ (IST) :{{झाले}} [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:५५, ४ फेब्रुवारी २०२३ (IST) [[:वर्ग:इ. स. १९०१]], [[सदस्य:Kishor salvi 9]], [[सदस्य:किशोर साळवी]], [[साचा:Infobox sports competition event]], [[विकिपीडिया चर्चा:Lakhan Kumare]], [[सदस्य चर्चा:चतुर]], [[सदस्य:चतुर]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २०:३६, २१ फेब्रुवारी २०२३ (IST) :{{झाले}}-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:३२, २२ फेब्रुवारी २०२३ (IST) [[२०२२-२३ स्पेन महिला तिरंगी मालिका]], [[साउथ एशिया वर्ल्ड]], [[सदस्य:मांडव्य ऋषी]], [[सदस्य चर्चा:मांडव्य ऋषी]], [[प्रा डॉ दिलीप चव्हाण]], [[नाथ (गोरक्षनाथ मंदिर)]], [[सदस्य:तुषार भांबरे]], [[सदस्य चर्चा:तुषार भांबरे]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १९:११, १७ मार्च २०२३ (IST) [[विकिपीडिया:धूळपाटी/केवळ मराठी]], [[2015-17 आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग स्पर्धा]], [[2023 मणिपूर हिंसाचार]], [[सदस्य चर्चा:کوروش میهن بان]], [[कानडगाव]], [[कॉलेज ऑफ कॉम्प्युटर सायन्स, लातूर]], [[हा खेळ सावल्यांचा]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २३:२४, २७ जून २०२३ (IST) :यातील दोन लेख वगळले असून, तीन लेखात भर घातली आहे. तर इंग्रजी आकडे असलेले पुनर्निर्देशित लेख नाव तसेच ठेवावेत असे मला वाटते.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:१९, २८ जून २०२३ (IST) [[:वर्ग:भाषाविषयक नियतकालिके]], [[गॅव्हिन मॅकेना]], [[गेविन मॅकेना]], [[गेविन मॅकेन्ना]], [[मधुराणी गोखले प्रभुलक]], [[हिंदवी]], [[बीड जिल्ह्यात क्षेत्रफळानुसार सर्वात मोठा तालुका कोणता]], [[पुरंदर जिल्हा]], [[पद्दे ब्राह्मणाची आडनावे]], [[:वर्ग:तारखेनुसार वगळावयाचे लेख]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १४:३८, १३ ऑगस्ट २०२३ (IST) == Request for filling up Google Form for Feminism and Folklore 2023 == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organisers, We appreciate your enthusiasm for '''Feminism and Folklore''' and your initiative in setting up the competition on your local wikipedia. We would want to learn more about the needs of your community and for that please fill out the google form ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScusayFXTzNWV-QgIiT3bRHQbAs_pVczvput2jehOcahnCdMg/viewform here]) as soon as possible so that we can plan and adapt the demands according to your specifications. By February 8, 2023, all entries for this form will be closed. Do share about the contest on your local Wikipedia. Ask your local administrator to add Feminism and Folklore to [[Mediawiki:Sitenotice]]. Create your own or see an example [[:m:User:Tiven2240/sn-fnf|on meta]] Also a reminder regarding the prior Google form sent for Internet and Childcare Support Financial Aid ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this]). Anyone who hasn't already filled it out has until February 5, 2023 to do so. Feel free to contact us via talkpage if you have any questions or concerns. Thanks and Regards, Feminism and Folklore 2023 International Team [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २०:११, ३० जानेवारी २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Rockpeterson@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24455456 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == संदेश मिळाला == एकगठ्ठा पाठविलेला संदेश माझ्या चर्चा पानावर दिसत आहे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १०:२६, ७ फेब्रुवारी २०२३ (IST) : धन्यवाद. मी प्रथमच एकगठ्ठा संदेश प्रणाली वापरली आहे. कृपया सदरील संदेश मध्ये काही बदल/सुधारणा करावयास हवी होती किंवा पुढील काळात काय अपेक्षित आहे हे सुचवावे. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:२७, ७ फेब्रुवारी २०२३ (IST) == स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३ == [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३]] या साठी पेज कसे सबमिट करायचं याचं मार्गदर्शन करा :कृपया [https://fountain.toolforge.org/editathons/fnf2023-mr येथे जाणे] आणि submit वर टिचकी देणे. तेथे तुमचा लेखनाव टाकून सबमिट करणे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २०:३६, ७ फेब्रुवारी २०२३ (IST) धन्यवाद [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) ०७:२६, ८ फेब्रुवारी २०२३ (IST) :या स्पर्धेत फक्त महिला चरित्रे (त्यापैकी १/२ महिला) या विषयावर लेख लिहिला तर सहभागी होता येईल का? किमान किती लेख लिहिले पाहिजेत?@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) २१:०५, २० फेब्रुवारी २०२३ (IST) :{{साद|Ketaki Modak}} नमस्कार, आपण कमीत कमी एक नवीन लेख निर्माण केला किंवा असलेल्या लेखात ३,००० बाईटस पेक्षा जास्तीची भर घातली तरी चालेल. कृपया [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३]] या प्रकल्प पानावर जाऊन इतर माहिती व्यवस्थित समजून घेणे. येथे आपण पुरस्कार देखील प्राप्त करू शकता.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:०१, २१ फेब्रुवारी २०२३ (IST) ::माहितीसाठी धन्यवाद.!! प्रयत्न करते. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १५:१६, २१ फेब्रुवारी २०२३ (IST) ::नमस्कार, ::०१) मी नावनोंदणी करून As a trial 'अतिथी भगवान शंकर' नावाची लोककथा submit केली होती. पण मला ती माझ्या account वरून delete करायची आहे, ती कशी करता येईल? ::०२) मी माझ्या अन्य चालू असलेल्या पानांमध्ये भर घालून स्पर्धेत भाग घेऊ इच्छिते, म्हणजे असलेल्या पानात भर घातल्यावर त्याची लिंक शेवटी एकदाच पाठवायची, ना? मार्गदर्शन कराल काय? [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) ०८:५५, २३ फेब्रुवारी २०२३ (IST) ::#नमस्कार, आपला लेख सदरील यादीतून हटवला आहे. ::#आपण जो नवीन लेख लिहिणार आहात किंवा लेखात भर घालणार आहात, तो ३१ मार्च पूर्वी कधीही सबमिट करू शकता. त्याला काही बंधन नाही. शक्यतो आपले लिखाण पूर्ण झाले की सबमिट करावे, जेणे करून परीक्षकांना तो तपासणे सोपे जाईल.-:[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:५४, २३ फेब्रुवारी २०२३ (IST) ::#:मनापासून धन्यवाद. आपण सांगितले तसे करते. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १४:४८, २३ फेब्रुवारी २०२३ (IST) ::#::स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य यामधील सहभाग आणि महिला संपादनेथॉन- २०२३ यातील सहभाग यामध्ये काही फरक आहे का? असेल तर काय, ते कळेल का? ::#::स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य यामधील सहभाग - यामध्ये स्त्रियांवरील लेखन ::#::आणि ::#::महिला संपादनेथॉन- २०२३ यामध्ये स्त्रियांनी केलेले लेखन असे अपेक्षित आहे का? ::#::कृपया मार्गदर्शन हवे आहे. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १२:०१, ४ मार्च २०२३ (IST) ::#:::दोन्ही प्रकल्प हे वेगवेगळे असून, [[विकिपीडिया:महिला संपादनेथॉन- २०२३|महिला संपादनेथॉन- २०२३]] येथील नियम तसेच परीक्षक देखील वेगवेगळे आहेत. अधिक माहितीसाठी वरील दुव्यावर टिचकी देऊन तेथील नियम समजून घेणे.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २०:५०, ४ मार्च २०२३ (IST) ::#::::धन्यवाद. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) २२:४३, ४ मार्च २०२३ (IST) == Wikipedia Asian Month 2022 Campaign Survey - We'd like to hear from you! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> '''Dear WAM2022 organizors and participants,''' Once again, the WAM international team would like to hear your feedback by filling out the survey below. === [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd8Jo4ixbwKS1rC6KmfC1q6wW53nmoCQATbmsMatbZ4A1RCwA/viewform?usp=sf_link Wikipedia Asian Month 2022 Survey] === We apologize for the permission setting that was blocking many of you from open the survey, this problem have been fixed. Please share this survey with your community. We hope to see you again with a better version in the 2023 campaign. all the best, The WAM International Team </div> <!-- सदस्य:Joycewikiwiki@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/WAM2022_Post_Campaign_Mass_Message_receiver&oldid=24259258 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == कृपया माझी माहिती डिलीट करू नये पद्माकर कुलकर्णी == माझे विकिपीडिया वरील माहिती कृपया डिलीट करू नये ही आपणास विनंती आहे [[सदस्य:पद्माकर कुलकर्णी|पद्माकर कुलकर्णी]] ([[सदस्य चर्चा:पद्माकर कुलकर्णी|चर्चा]]) ००:०२, १८ मार्च २०२३ (IST) :नमस्कार, विकिपीडिया हा एक मुक्त ज्ञानकोश असून ३२५+ भाषांत याचे लिखाण होते. सर्वत्र लिखाणाचे सारखे नियम असून त्यासाठी [[विकिपीडिया:परिचय]] आणि [[विकिपीडिया:विकिपीडिया काय नव्हे]] किमान हे दोन लेख व्यवस्थित वाचावेत. तूर्तास इतकेच सांगू इच्छितो की विकिपीडियाचा वापर हा 'सोशल मीडिया' जसेकी फेसबुक, 'वैयक्तिक ब्लॉग', '' किंवा 'आत्मचरित्र लिखाण' यासाठी करता येत नाही. :न [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:५१, १८ मार्च २०२३ (IST) ::{{साद|पद्माकर कुलकर्णी}}, कृपया लक्षात घ्यावे की आपली संपादने, आपण निर्मिलेली चुकीची पाने वारंवार हटवल्या गेली आहेत. आपल्या चर्चा पानावर तसेच येथे माझ्या चर्चा पानावर देखील आपणास सूचना देण्यात आल्या आहेत. परत एकदा सांगत आहोत की विकिपीडिया हा एक जागतिक विश्वकोश असून याचे काही नियम आहेत. विकिपीडिया चा वापर वैयक्तिक ब्लॉग अथवा सोशल मीडिया प्रमाणे करता येत नाही. कृपया आपण येथे पूर्वीच्याच अस्तित्वात असलेल्या पानांवर छोटी छोटी संपादने करत आपला सहभाग वाढवावा.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १५:५७, ११ एप्रिल २०२३ (IST) == विकिडाटा दुरुस्ती == [[राजेश शृंगारपुरे]], [[नालासोपारा]], [[दुष्यंत वाघ]], [[बबन (चित्रपट)]], [[नाळ (चित्रपट)]], [[भारती आचरेकर]], [[आलोक राजवाडे]], [[रवी किशन]], [[गोंदिया जंक्शन रेल्वे स्थानक]], [[समीर आठल्ये]], [[चोरीचा मामला]] या पानांची विकिडेटा कलमे दुरुस्त करावीत. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २३:०८, २६ मार्च २०२३ (IST) :{{झाले}}- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:२६, २७ मार्च २०२३ (IST) [[रेवती लेले]], [[पक पक पकाऽऽऽक]], [[धुरळा (चित्रपट)]], [[मोगरा फुलला]], [[लग्न पहावे करून]], [[असेही एकदा व्हावे]], [[धुमधडाका]], [[तू तिथं मी (चित्रपट)]], [[पछाडलेला]], [[नायका]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १७:१२, ४ एप्रिल २०२३ (IST) [[सुजय डहाके]], [[देविका दफ्तरदार]], [[खडवली रेल्वे स्थानक]], [[खर्डी रेल्वे स्थानक]], [[गार्गी बॅनर्जी]], [[बाळकृष्ण शिंदे]], [[पिस्तुल्या]], [[बेफाम (चित्रपट)]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २१:१९, ५ एप्रिल २०२३ (IST) :{{झाले}}- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:३३, १२ एप्रिल २०२३ (IST) [[तुषार दळवी]], [[सक्षम कुलकर्णी]], [[कुंभ रास]], [[धनु रास]], [[मकर रास]], [[सिंह रास]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २०:४६, ५ मे २०२३ (IST) [[मच्छिंद्र कांबळी]], [[निपुण धर्माधिकारी]], [[पुष्कर जोग]], [[स्वप्नील बांदोडकर]], [[त्यागराज खाडिलकर]], [[अंशू गुप्ता]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २३:०८, २७ जून २०२३ (IST) [[नितीश चव्हाण]], [[प्रदीप शर्मा]], [[अर्नाळा किल्ला]], [[चतुरंग दंडासन]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १२:४७, २७ ऑगस्ट २०२३ (IST) [[आमच्यासारखे आम्हीच]], [[सरीवर सरी (चित्रपट)]], [[साडे माडे तीन (चित्रपट)]], [[अग्निहोत्र (मालिका)]], [[शेम टू शेम]], [[नवरी मिळे नवऱ्याला (चित्रपट)]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १५:०७, २२ नोव्हेंबर २०२३ (IST) :{{झाले}} - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:०२, २३ नोव्हेंबर २०२३ (IST) == कार्यशाळा == श्री. संतोष गोरे सर नमस्कार, मराठवाडा मुक्तीसंग्रामाच्या अमृतमहोत्सवी वर्षानिमित्त पीपल्स महाविद्यालय, नांदेड येथे दिय ३.४.२०२३ रोजी विकिपीडिया कार्यशाळेचे आयोजन करण्यात आले. त्यानिमित्त पान तयार करण्यात येत असताना ते आपल्याद्वारे नष्ट करण्यात येत आहे. तरी तसे करू नये ही विनंती. [[सदस्य:विकास कांबळे|विकास कांबळे]] ([[सदस्य चर्चा:विकास कांबळे|चर्चा]]) :{{साद|विकास कांबळे}} नमस्कार, कृपया कार्यशाळा घेतल्या नंतर पान बनवावे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:०६, २७ मार्च २०२३ (IST) == Feminism and Folklore 2023 has been extended == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organizers, Greetings from Feminism and Folklore International Team, We are pleased to inform you that [[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore]] an international writing contest on your local Wikipedia has been extended till the '''15th of April 2023'''. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more We would like to have your immense participation in the writing contest to document your local Folk culture on Wikipedia. You can also help with the translation of [[m:Feminism and Folklore 2023|project pages]] and share a word in your local language. Organizers have been notified some instructions on mail. Please get in touch via email if you need any assistance. Best wishes, International Team Feminism and Folklore. --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ०९:५८, ३० मार्च २०२३ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == घोडसगाव == [[घोडसगाव]] चे आचुक अक्षांश आणि रेखांश - 21°01'21"N 76°08'49"E हे आहेत, कृपया मराठी आणि ईंग्रजी विकी वर आपण हे अचूक पणे नोद्वावे.[[सदस्य:Rock Stone Gold Castle|Rock Stone Gold Castle]] ([[सदस्य चर्चा:Rock Stone Gold Castle|चर्चा]]) १५:५१, २१ एप्रिल २०२३ (IST) :[[घोडसगाव]] लेखावरील संपादनाच्या माहितीस्तव कृपया मराठी लेख [[वानर]] तसेच इंग्रजी लेख [[:en:Gray langur|Gray langur]] हे लेख पहावेत. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:५३, २२ एप्रिल २०२३ (IST) == मराठी विकी == या विकीवर लेखकांची संख्या इतकी कमी का ? मराठी विकी लेखकानं लेखनासाठी हिंदी विकी वणी लॅपटॉप दान करते का ? [[सदस्य:Rock Stone Gold Castle|Rock Stone Gold Castle]] ([[सदस्य चर्चा:Rock Stone Gold Castle|चर्चा]]) १०:३३, २२ एप्रिल २०२३ (IST) :{{साद|Rock Stone Gold Castle}} :#नमस्कार, ढोबळ मानाने हिंदी भाषा ही भारत भर बोलली आणि लिहिली जाते तर मराठी भाषा ही महाराष्ट्र आणि गोवा येथे. सबब हिंदी विकिपीडियावर सदस्य संख्या मराठी पेक्षा जास्त आहे. परंतु आपणास माहीत आहे का, की मराठी विकिपीडिया हा लेख संख्येच्या हिशोबाने इतर विविध प्रांतीय विकिपीडियांना मागे टाकत एक एक पाऊल पुढे जात आहे. :#हिंदी किंवा इतर विकिपीडियावर मोफत लॅपटॉप पुरवल्या जातो का नाही हे मला माहीत नाही. जर तसे काही असेल तर तुम्ही तो मिळवण्यास स्वतंत्र आहात.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:४५, २२ एप्रिल २०२३ (IST) == मराठी गझलसंग्रह == :आपण मराठी गझलसंग्रह येथून काही एन्ट्री काढून टाकल्या आहेत. त्या का काढून टाकल्या ते कळेल का? माझी सोनचाफा ( इंदुजी) हि ७९ व्या ओळीतील एन्ट्री आपण का काढून टाकली? [[सदस्य:Induji.in|Induji.in]] ([[सदस्य चर्चा:Induji.in|चर्चा]]) १७:३३, २७ एप्रिल २०२३ (IST) :{{साद|Induji.in}}, नमस्कार आपण नक्की कोणत्या लेखाबद्दल बोलत आहात.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १९:३६, २७ एप्रिल २०२३ (IST) == Feminism and Folklore 2023 has ended, What's Next? == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">{{int:please-translate}} [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next? # Please complete the jury on or before 15th of May 2023. # Email us on [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest. # Write the information about the winners on the projects Meta Wiki '''[[:m:Feminism and Folklore 2023/Results|Results page]]''' # You can also put the names of the winners on your local project page. # We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes. Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance. Thanks and regards, '''International Team'''<br /> '''Feminism and Folklore''' </div> <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == चुकीचे पुनरनिर्देशित असलेली पान == [[:en:Five_Pillars_of_Islam|Five Pillars of Islam]] या लेखाचे मराठी पुनरनिर्देशन [[इस्लाम]] या वर होत आहे, परंतु , [[इस्लाम]] हे इंग्रजी पुष्ट [[:en:Islam|Islam]] वरून पुनरनिर्देशित होत असल्याने गोंधळ निर्माण होत आहे, [[इस्लामचे पाच आधारस्तंभ]] नवीन पुष्ट तयार करून त्यास [[:en:Five_Pillars_of_Islam|Five Pillars of Islam]] ला पुनरनिर्देशित करण्याची गरज आहे. @[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] अशा प्रकारच्या लेखांना दुरुस्त करण्यासाठी, तुम्हाला काळवण्या वैतीरिक्त अजून काय करता येईल? [[सदस्य:Mh21production|Mh21production]] ([[सदस्य चर्चा:Mh21production|चर्चा]]) २२:०२, २८ मे २०२३ (IST) :होय, तुम्ही 'इस्लामचे पाच आधारस्तंभ' असा नवीन लेख लिहू शकता. इतर भाषेतील लेख मराठी लेखास जोडण्याच्या पद्धतीला आंतरविकीदुवा म्हणतात. ते तुम्हाला अनुभवाने जोडता येईल. तूर्तास कोणाही जाणकारास संदेश देऊन तुम्ही काम करून घेऊ शकता.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:४७, २९ मे २०२३ (IST) ::धन्यवाद! [[सदस्य:Mh21production|Mh21production]] ([[सदस्य चर्चा:Mh21production|चर्चा]]) २३:२६, १ जून २०२३ (IST) == सफर (इस्लामीक दुसरा महिना) == [[सफर (इस्लामी दुसरा महिना)]] या पानावरील आपण केलेल्या बदल बद्दल येथे सांगाल? [[सफर (इस्लामीक दुसरा महिना)]] या नावाने मी पुष्ट तयार केले होते तुम्ही ते का हटवला व तसेच वर्ग देखील हटवले [[सदस्य:Mh21production|Mh21production]] ([[सदस्य चर्चा:Mh21production|चर्चा]]) २३:३३, १ जून २०२३ (IST) :पान हटवले नाही, अभय नातू यांनी स्थानांतरित केले. तुम्ही निर्माण केले वर्ग हे अनावश्यक असून इंग्रजी वर्गाची नक्कल होती. तसेच अजून काही वर्गात दुरुस्ती करणे आवश्यक आहे. तूर्तास तुम्ही लिखाण करावे. वर्ग दुरुस्ती परत करता येईल. आणि हो, बरेच लेख हे भाषांतरित करताना अशुद्ध मराठीत लिहिले जात आहेत. अपेक्षा आहे तुमचे लेख आरामात वाचून, पुनर्लिखाण. कराल. [[मोहम्मद पैगंबर यांच्या बायका ]] मधील प्रस्तावना/ पाहिला परिच्छेद पहावा, तो मी दुरुस्त करण्याचा प्रयत्न केला आहे.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:३३, २ जून २०२३ (IST)का ::होय, [[मोहम्मद पैगंबर यांच्या बायका]] हा लेख सध्या अपूर्ण आहे... अमराठी तर ठीक आहे परंतु वर्ग अनावश्यक आहे हे आपण कोणत्या आधारावर ठरवतात? [[सदस्य:Mh21production|Mh21production]] ([[सदस्य चर्चा:Mh21production|चर्चा]]) ०८:३९, ३ जून २०२३ (IST) :::अनेक कारणे आहेत. :::उदाहरणार्थ: वर्ग:अरबी भाषेतील मजकूर असलेले लेख - हा वर्ग त्याच लेखात जोडता येतो ज्यात अरबी भाषेतील विविध आयात, मोठा परिच्छेद लिहिलेला आहे. एक दोन शब्द अरबी भाषेत असतील तर त्याची गरज नाही. तसेच अनेक लेखात जर अरबी भाषेतील उतारे असतील तरच वर्ग बनवायचा असतो. त्या व्यतिरिक्त लेख नाव कसे ठेवायचे यासाठी इतर नावे तपासावित, जसे की हिंदी भाषेतील मजकूर / हिंदीतील मजकूर / हिंदी भाषेमधील मजकूर वगैरे वगैरे. हे वेगवेगळे अस्तित्वात असलेले वर्ग पाहून त्याला मिळता जुळता वर्ग बनवावा. याही पेक्षा महत्वाचे म्हणजे असा कोणता इतर वर्ग आहे का हे देखील पाहावे लागते. असे अनेक मुद्दे असतात. या करिता आपण केवळ लेख लिहावा आणि उपलब्ध असलेला वर्ग जोडावा. जर नवीन वर्गाची गरज असेल तर @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] जोडतील.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:५३, ३ जून २०२३ (IST) ::::[[सदस्य:संतोष गोरे|@संतोष गोरे]] सांगितल्या बद्दल ध्यवाद, वर्ग जोडण्या बाबत मी @अभय नातू यांना कळवीन, परंतु एक वर्ग जोडणे आवश्क आहे "इस्लामी दिनदर्शिकेचे महिने " [[सदस्य:Mh21production|Mh21production]] ([[सदस्य चर्चा:Mh21production|चर्चा]]) २३:१५, ३ जून २०२३ (IST) == Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ००:०७, २६ जुलै २०२३ (IST) </div> <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&oldid=25345565 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == लेख नाव बदल == कृपया [[उस्मानाबाद]] आणि [[जेसलमेर]] ही पाने [[धाराशिव]] आणि [[जैसलमेर]] या नावांकडे स्थानांतरित करावी. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १४:५७, ७ ऑगस्ट २०२३ (IST) :{{झाले}} - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:११, ७ ऑगस्ट २०२३ (IST) ::जसे संदेश यांनी औरंगाबाद लेखाचे छत्रपती संभाजीनगर नावास स्थानांतरण केले, तसे वरील दोन्ही लेख अजून योग्य नावास स्थानांतिरत झाले नाहीत. कृपया ते करावे, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १३:५६, ८ ऑगस्ट २०२३ (IST) [[अ‍ॅन फ्रँक]] हा लेख सुद्धा [[ॲन फ्रँक]] या अचूक व योग्य नावाकडे स्थानांतरित करावा. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १७:१०, ११ ऑगस्ट २०२३ (IST) [[अंदमान आणि निकोबार]] या लेखाचे [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह]] या बरोबर नावाकडे स्थानांतरण करावे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ११:५९, २६ ऑगस्ट २०२३ (IST) :का, अंदमान आणि निकोबार बेटे ? अचूक नाव कोणते आहे?- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:५७, २६ ऑगस्ट २०२३ (IST) ::दोन्ही नावे योग्य आहेत, कोणत्याही एका नावाकडे स्थानांतरित करावे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १२:४१, २७ ऑगस्ट २०२३ (IST) == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- सदस्य:Doc James@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/10&oldid=25451576 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == परतावा == आपण हे पृष्ठ परत करू शकता [[सुशोभन सोनू रॉय]] किंवा मी हे पृष्ठ पुन्हा तयार करू शकतो ? मराठी वृत्तपत्रांमध्येही त्यांच्या बातम्या आहेत। [[विशेष:योगदान/110.224.16.31|110.224.16.31]] १६:५४, १ सप्टेंबर २०२३ (IST) :क्षमा असावी, सदरील व्यक्ती ही अजून लेख लिहिण्या इतपत उल्लेखनीय नाही. सबब सध्या तरी यावर लेख लिहिला जाऊ शकत नाही.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:२१, १ सप्टेंबर २०२३ (IST) == नमस्कार... == नमस्कार [[सदस्य:Fulabai chavan|Fulabai chavan]] ([[सदस्य चर्चा:Fulabai chavan|चर्चा]]) १४:४८, २९ सप्टेंबर २०२३ (IST) :नमस्कार :- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:३५, २९ सप्टेंबर २०२३ (IST) ::दादोजी खोमणे हे मराठी पेज मी तयार केले आहे तर त्यात लोकं सारखे बदल करत आहेत....तर..ते पृष्ठ लॉक की करावे...ते मला कळेल का.. [[सदस्य:Fulabai chavan|Fulabai chavan]] ([[सदस्य चर्चा:Fulabai chavan|चर्चा]]) १६:२८, २ नोव्हेंबर २०२३ (IST) :::नमस्कार, विकिपीडिया वरील कोणताही लेख, कोणीही संपादित करू शकतो. अशाच प्रकारे त्यात अतिरिक्त माहितीची भर टाकली जाते.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २०:०३, २ नोव्हेंबर २०२३ (IST) == बॉटफ्लॅग == [[सदस्य:CommonsDelinker]] यांस इंग्लिश विकिपीडियावर बॉटफ्लॅग दिलेला आहे, त्यानुसार मराठी विकिपीडियावर सुद्धा त्यांना बॉटफ्लॅग देण्यात यावा म्हणजे त्यांची संपादने 'अलीकडील बदल' येथे दिसणार नाहीत, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १८:४३, २० जून २०२३ (IST) :करायला काही हरकत नाही. परंतु खरे तर याची संपादने अत्यल्प असून, याद्वारे एखाद्या लेखातून चित्र हटवल्याचे निदर्शनास येताच तिथे नवीन चित्र जोडता येते. सबब या दृष्टिकोनातून याला बॉट फ्लॅग नाही दिला तरी चालेल असे मला वाटते. तसेच @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], कडे बॉट फ्लॅग चा अधिकार आहे. तेव्हा त्यांनी यावर आपले मत व्यक्त करावे असे मला वाटते.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:४७, ९ ऑक्टोबर २०२३ (IST) ::संतोष गोरे यांच्याशी सहमत. अद्याप या बॉटच्या कामाचा उपद्रव वाटत नाही. अधिक बदल होउन त्यामुळे इतरांचे बदल सारखे झाकले जाऊ लागले तर बॉटफ्लॅग देउयात. ::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:०६, ९ ऑक्टोबर २०२३ (IST) == Invite to Join Wikipedia Asian Month 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''You are receiving this message because you participated in the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]] as an organizer or editor.'' [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|thumb|Join the Wikipedia Asian Month 2023 ]] <big>Dear all,</big> <big>The '''[[:m:Wikipedia Asian Month Home|Wikipedia Asian Month 2023]]'''[1] is coming !</big> <big>The campaign start within a flexible 30 days from November to December. Following with the changes of the rules made by last year, the wish to have more people get to know Asia and Asian related topic is the same! </big>'''<big>Click [[:m:Wikipedia Asian Month 2023/Join an Event|"Here"]] to Organize/Join a WAM Event.</big>''' '''1. Propose "Focus Theme" related to Asia !''' If you are based somewhere in Asia, or have specific passion on an Asian topic, please propose your "Focus Theme" by October 25th. The WAM international team will select 5 themes. Please propose your focus theme through [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfPLz8kvSP_0LlI4vGRHAP2ydJPnLY__1hb9-p8AsRcS2R2NQ/viewform?usp=sf_link this link][2]. '''2. Enhancing existing articles can also count as part of campaign contribution.''' Any edits, including creating new articles or adding new content to existing articles, over 3000 bytes in total would be able to get a reward. Last year, due to this change of rules, the Programs & Events Dashboard was suggested. However, according to community survey of 2022, Fountain Tool is still the best platform for tracking edit and points. You don’t need to create any Dashboard. For the tracking of editing existing article, the international team is currently designing a form. Will soon publish to the main page of WAM 2023. '''3. More flexible campaign time''' The contribution duration would remain 30days, but we extended the overall campaign timeline to 2 months. All organizers can decide when to start their WAM as long as the whole duration is within November 1st to December 31th. It means that you can participate in WAM based on the needs of your local community. '''Timetable''' * October 1st, 2023 : Publish International Campaign Page of the Year * October 5th to 25th, 2023 : Call for focus themes of WAM 2023. * Before 29 October, 2023: Complete '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2023/Join an Event|Registration]]''' [3] of Each language Wikipedia. * November 1st, UTC 00:00 to December 31th, UTC 00:00, 2023: Running the Campaign. (Find your local campaign for the actual event date.) * January 1st to March 15th, 2024: Auditing of each language Wikipedia. * March 30th, 2024: Deadline of reporting statistics and eligible editors to the International Team * April 1st to May 15th, 2024: The international team distributes Barnstars and Certificates to eligible editors of each event. For your information, the main page of Wikipedia Asian Month is currently undertaking a reconstruction for archiving purpose. For the 2023 event please bookmarked this page. We hope you will enjoy Wikipedia Asian Month! If you have any inquiry, feel free to contact us by info@asianmonth.wiki [4]. <big> We look forward to your participation. Cheers!!! WAM 2023 International Team</big> [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2023 [2] https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfPLz8kvSP_0LlI4vGRHAP2ydJPnLY__1hb9-p8AsRcS2R2NQ/viewform?usp=sf_link [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2023/Join_an_Event [4] info@asianmonth.wiki </div> <!-- सदस्य:Joycewikiwiki@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/Wikipedia_Asian_Month_2023_Message_receiver_main&oldid=25753309 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> What are your plans to arrange Asian Month 2023 Marathi? I am interested to participate. [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १७:२९, २१ ऑक्टोबर २०२३ (IST) :@[[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]], नमस्कार, आपल्या सहभाग आणि उत्कंठेबद्दल धन्यवाद. लवकरच या प्रकल्पाबद्दल मराठी विपी वर सूचना देण्यात येईल. :cc:@[[सदस्य:Tiven2240|टायविन]] आणि @[[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]] :- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १०:०३, २२ ऑक्टोबर २०२३ (IST) == नोव्हेंबर मुखपृष्ठ सदर == नमस्कार, नोव्हेंबर महिन्यात बदलून [[हंपी]] हा लेख सदर करावा असे सुचवत आहे. कृपया या लेखावर एकदा नजर घालावी व उचित बदल करावेत ही विनंती. [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ_सदर_लेख_नामनिर्देशन#हंपी]] धन्यवाद. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:१६, ३० ऑक्टोबर २०२३ (IST) :नमस्कार, लेख विस्तृत आणि सुंदर आहे, परंतु यात लाल दुवे तसेच भाषांतरामुळे काही व्याकरणाच्या चुका देखील झाल्या आहेत. तसे प्रमाण कमीच आहे. लेख बऱ्यापैकी व्यवस्थित झाला असे वाटले की मी आपल्याला तसे कळवतो. सध्या मी थोडा व्यस्त असल्याने, काम थोडे हळू हळू होईल असे वाटते.:- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:३५, ३० ऑक्टोबर २०२३ (IST) ::@[[सदस्य:Nitin.kunjir|Nitin.kunjir]] नमस्कार, यात आपले योगदान पण दिसून येत आहे. कृपया सदरील लेखावर एक नजर फिरवावी आणि काय कमी जास्त आहे ते सुचवावे.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०९:४२, ३० ऑक्टोबर २०२३ (IST) == विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३ == [[चित्र:Wikipedia Asian Month Logo Mr.svg|right|400px|frameless]] प्रिय विकिसदस्य, '''[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|विकिपीडिया आशियाई महिना ]]''' हे विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेले एक वार्षिक अभियान आहे. हे अभियान मुख्यत्वे आशिया खंडातील देश आणि तेथील संस्कृती संबंधित विषयांवरील लेखांवर लक्ष केंद्रित करते. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतलेला आहे. आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले अमूल्य योगदान द्यावे. प्रकल्प पृष्ठ [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|येथे]] उपलब्ध आहे. आपण ही स्पर्धा जिंकल्यास आपण '''विकिपीडिया आशियाई दूत घोषित होऊन तुम्हाला सही केलेले प्रमाणपत्र मिळेल व एक अधिक पोस्टकार्ड मिळेल''' तसेच '''डिजीटल बार्नस्टार''' देखील प्राप्त करू शकता. अधिक माहितीसाठी प्रकल्प पृष्ठ तपासा. [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३/सहभागी|येथे]] आपली नोंदणी करा आणि [https://fountain.toolforge.org/editathons/wam-mr-2023 हा दुवा] वापरून आपला लेख सादर करा. जर तुम्हाला कोणत्या मदतीची आवश्यकता असेल तर स्थानिक आयोजक [[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे ]], [[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]] किंवा [[सदस्य:Tiven2240|टायविन]] यांना संपर्क करावा. धन्यवाद. :'''आयोजक विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३''' :<small>हा संदेश [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] करिता [[विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विपी:प्रचालक|मराठी विकिपीडिया प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.</small> <!-- सदस्य:संतोष गोरे@mrwiki ने https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8B%E0%A4%B7_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%87/test&oldid=2341857 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == आकाराम दादा पवार यांच्या विकिपीडिया पानाच्या पुनर्स्थापनेची विनंती == नमस्कर, काहि दिवसा अघोधर "[[आकाराम दादा पवार]]" या बद्दलच्या विकिपीडिया पानाला संदर्भांच्या अभावी हटवले आहे. मात्र, माझ्या मते, लिहिलेल्या माहितीची अचूकता सिद्ध करू शकणारे पुरेसे संदर्भ आहेत. [[आकाराम दादा पवार]] यांनी लोकांसाठी आणि देशासाठीही मोलाचे योगदान दिले आहे आणि त्यांच्या कार्याबद्दल लोकांना माहिती असणे महत्त्वाचे आहे. मी विनंती करते की तुम्ही विकिपीडिया वर पान पुनर्स्थापीत करा . जर आवश्यक असेल तर, माहितीला आधार देणारे अतिरिक्त संदर्भ देण्यासाठी मी तयार आहे.[[आकाराम दादा पवार]] सारख्या व्यक्तींचे सकारात्मक योगदान ओळखणे आणि त्यावर प्रकाश टाकणे महतवाचे आहे . या विषयाकडे तुमचे लक्ष दिल्याबद्दल धन्यवाद. [[सदस्य:Manasi.M.Pawar|Manasi.M.Pawar]] ([[सदस्य चर्चा:Manasi.M.Pawar|चर्चा]]) १३:५०, १५ डिसेंबर २०२३ (IST) :{{साद|Manasi.M.Pawar}}, नमस्कार, आपल्या सदरील लेखावर संदेश हिवाळे यांनी [https://mr.m.wikipedia.org/wiki/सदस्य_चर्चा:Sandesh9822 त्यांच्या चर्चा पानावर] उत्तर दिले आहे. काही शंका असतील तर तेथे पुढील चर्चा करू शकता. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १८:५९, १८ डिसेंबर २०२३ (IST) == Invitation to Organize Feminism and Folklore 2024 Writing Competition == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear {{PAGENAME}}, Hope you are doing well, Wishing you a Happy New Year!. We extend a heartfelt invitation to you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition, which is scheduled to take place from February 1, 2024, to March 31, 2024. This year's edition of Feminism and Folklore will concentrate on feminism, women's issues, and gender-focused topics, aligning with a Wiki Loves Folklore gender gap focus and featuring a folk culture theme on Wikipedia. This year we have created two new Tools for the Feminism and Folklore project. The tool is called '''Campwiz'''. This tool is created by the international Tech team of Wiki Loves Folkore especially crafted for Feminism and Folklore project. The tool works as same as fountain or dashboard but has extra abilities required for jury and submission of articles. To create a new campaign on Campwiz, organizers to follow these steps: # Go to the tool link: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> # Select your wiki on which you want to organize the campaign (enter the name or short code, such as "{{CONTENTLANG}}" for {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}}). # Give your campaign a name example "Feminism and Folklore 2024 on {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}})". # Select the start and end dates (note: keep your start date as Feb 1 and end date as March 31). # Provide a description for your campaign (you can briefly describe the campaign in this section). # Make sure to keep the checkboxes ticked for "Allow users to submit articles that were not created but expanded." if you want to use the campaign for expanded articles also. # Keep minimum added bytes as 4000 and minimum added words as 400 and click next. # In the jury section, keep the checkboxes ticked for "Allow jury members to participate in the campaign" and "Prevent jury members from seeing each other's votes." As per your preference. # Under the jury search box, type the username of your jury and click on the "+" button to add; you can add multiple jury members. # Click next to review and then click on save. With this we have also created a '''Missing article tool'''. This tool identifies articles in the English Wikipedia that are absent from your native language Wikipedia. You can customize your selection criteria, and our tool will provide you with a table displaying the missing articles along with suggested titles. You also have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Both tools, the Missing Article Tool and the Campwiz Tool, are now available for public use during the Feminism and Folklore campaign. You can find more information about these tools here: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> There are also some changes in the rules and criteria's. Please go through the rules below. # '''Minimum Length:''' The expanded or new article should have a minimum of '''''4000 bytes or 400 words''''', ensuring sufficient depth and coverage of the chosen topic. The local organizers are free to choose the minimum length criteria as per needs of their local Wikipedia and must be clearly mention on local project page. # '''Language Quality:''' Articles should not be poorly machine-translated, ensuring that language quality and readability are maintained at a high standard. # '''Timeline of Creation or Expansion:''' The article should be created or expanded between 1 February and 31 March, aligning with the specified contest timeline. # '''Theme Relevance''': Articles should directly address the theme of feminism and folklore, exploring connections between gender, cultural traditions, and intangible heritage. # '''No Orphaned Articles:''' Articles must not be orphaned, meaning they should be linked from at least one other article to ensure visibility within the Wikipedia ecosystem. # '''No Copyright violations:''' There should be no copyright violations, and articles should adhere to local Wikipedia policies on notability, ensuring that the content meets the standards for notability. # '''Adequate references and Citations:''' Each article should include proper references and citations following local Wikipedia policies, ensuring the reliability and credibility of the information presented. Learn more about the contest details and prizes on our project page [[:m:Feminism and Folklore 2024|here]]. Should you require any assistance, please feel free to contact us on our meta talk page or via email. We eagerly anticipate your enthusiastic coordination and participation in Feminism and Folklore 2024. Thank you and Best wishes, '''Feminism and Folklore 2024 International Team''' --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १२:२१, १८ जानेवारी २०२४ (IST) </div></div> <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=26088038 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ०३:५५, ४ फेब्रुवारी २०२४ (IST) </div> <!-- सदस्य:Doc James@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&oldid=26173705 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == एक लेख जोडा == [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ अलीकडील मृत्यू]] या लेखात मला एक नाव जोडायचे आहे– 👉🏻[[हेगे गींगोब]]👈🏻, धन्यवाद! --[[सदस्य:Ayesha46|Ayesha46]] ([[सदस्य चर्चा:Ayesha46|चर्चा]]) ०८:१६, ५ फेब्रुवारी २०२४ (IST) :ठीक आहे जोडूया. याच सोबत [[फेब्रुवारी ४]] मध्ये मृत्यू या मथळ्या खाली आपण सदरील लेखनाव जोडू शकता.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:०८, ५ फेब्रुवारी २०२४ (IST) ::सल्ल्याबद्दल धन्यवाद, तुम्ही सांगितल्याप्रमाणे मी ते संपादन केले -- [[सदस्य:Ayesha46|Ayesha46]] ([[सदस्य चर्चा:Ayesha46|चर्चा]]) २३:००, ५ फेब्रुवारी २०२४ (IST) == कृपया इतर संपादकांना मदत करा == आपण अलीकडे [[सदस्य:Sohan wankhade]] यांचे सदस्य पान (Userpage) [https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%3ASohan_wankhade&diff=2326837&oldid=2326800 पूर्णपणे रिक्त केले] होते [https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%3ASohan_wankhade&diff=2327312&oldid=2327310 ते ही अनेक वेळा]. आपले कारण "विकिपीडिया चा वैयक्तिक वापर" होते. मी तुमचे लक्ष [[:en:WP:UPYES|WP:UPYES]] वर आणू इच्छितो, हे धोरण प्रत्येक विकिपीडियाच्या सदस्य पानांवर लागू होते (दुर्दैवाने ते मराठी विकिपीडियावर अस्तित्वात नाही, पण तरीही मराठी विकिपीडियावर लागू होते.) त्यात स्पष्टपणे "Non-article Wikipedia material such as reasonable Wikipedia humor, essays and perspectives, personal philosophy, comments on Wikipedia matters allowed" लिहिले आहे. त्यामुळे तुम्ही जे केले त्याऐवजी काही मजकूर तिथेच राहू द्यायला हवे होते आणि त्याला समजावून सांगायला हवे होते. तसे, मी ते केले आहे. धन्यवाद. (You recently had completely blanked User:Sohan wankhade's userpage multiple times. Your reason was "विकिपीडिया चा वैयक्तिक वापर". I would like to bring your notice to [[:en:WP:UPYES|WP:UPYES]], a policy applicable to all wikipedias' userpages (unfortunately it doesn't exist in marathi wikipedia, but is still applicable). It clearly says "Non-article Wikipedia material such as reasonable Wikipedia humor, essays and perspectives, personal philosophy, comments on Wikipedia matters allowed'. So you should rather have let some content stay there and explain him why you reduced it. By the way, I have did it. Thank you.) [[सदस्य:ExclusiveEditor|<span style="background:Orange;color:White;padding:2px;">Exclusive</span><span style="background:black; color:White; padding:2px;">Editor</span>]] [[सदस्य चर्चा:ExclusiveEditor|_{Notify Me!}]] [[सदस्य:ExclusiveEditor|ExclusiveEditor]] १९:४३, १२ फेब्रुवारी २०२४ (IST) :{{साद|ExclusiveEditor}}नमस्कार, कृपया काही अतिरिक्त खुलासे कराल तर फार बरे होईल. :# ''कृपया इतर संपादकांना मदत करा'' - आजपर्यंत मी कुणाकुणाला मदत केली नाही त्यांची नावे येथे नमूद करावीत. :# ''Redundancy'' - आपण येथील संपादन सारांश मध्ये Redundancy (म्हणजे अतिरेक) असे नमूद केले आहे. मी नक्की कशाचा अतिरेक केला आहे? :# ''ते ही अनेक वेळा'' - मी नक्की सदरील सदस्याचे सदस्य पान कितीवेळा रिकामे केले याची निश्चित संख्या येथे नमूद केल्यास अजून बरे होईल. :# ''आणि त्याला समजावून सांगायला हवे होते. तसे, मी ते केले आहे'' - आपण Sohan wankhade यांचे चर्चा पान तपासले आहे का? उलट मी तरी त्यांना एकवेळा सूचना दिली आहे; आपण कधी आणि कुठे दिलीय? :::: अपेक्षा आहे की योग्य आणि मुद्देसूद उत्तरे द्याल.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २३:१८, १२ फेब्रुवारी २०२४ (IST) तुमच्या प्रश्नाची उत्तरे: # मी सहमत आहे की तुम्ही इतरांना मदत करण्यासाठी खरोखरच एक प्रशंसनीय काम केले आहे आणि "'''कृपया इतर संपादकांना मदत करा'''" हे शीर्षक अंशतः चुकीचे असू शकते, परंतु मला असे म्हणायचे आहे की फक्त या एका प्रकरणात तुम्ही User:Sohan wankhade यांशी बोलायला हवे होते. # तुमच्या चर्चा पानावरील माझे दुसरे संपादन तांत्रिक(Technical) होते, ज्यात मी माझी 'डिझाइनशिवाय डुप्लिकेट स्वाक्षरी' काढून टाकली. त्यामुळे माझे संपादन सारांश 'Redundancy' होते आणि तुमच्याशी संबंधित नव्हते. # मी तुमचे पहिले संपादन "'''पूर्णपणे रिक्त केले'''" या शब्दासह ''विकिलंक'' केले आहे आणि सोबतच '''"ते ही अनेक वेळा'''" तुमच्या पुन्हा रिक्त केलेल्या संपादन सोबत ''wikilink'' केले होते. अशा प्रकारे मी तुमच्या दोन्ही संपादनांचा अप्रत्यक्षपणे उल्लेख केलेले आहे. # तुम्ही त्याला (UserːSohan Wankhade) सांगायला हवे होते की वापरकर्ता पानावर फक्त '''काही''' विकिपीडिया संबंधित नसलेल्या सामग्रीला '''परवानगी आहे'''. तुम्ही त्याच्यासाठी [[विकिपीडिया:विकिपीडिया काय नव्हे|चुकीचा धोरणात्मक लेख]] देखील जोडले आहे, कारण त्यात त्याच्या प्रकरणाचा (कविता) कुठेही उल्लेख केलेला नाही, पण स्वत: लिहिलेल्या कवितांना परवानगी नाही या निष्कर्षावर तुम्ही कसे पोहोचलात हे देखील त्याला सांगितले नाही. # ''आपण कधी आणि कुठे दिलीय (सूचना)?''- कृपया माझे संपादन सारांश पहा: [https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:Sohan_wankhade&action=history UserːSohan wankhade's history] आणखी दोन गोष्टीː * मी मान्य करतो की मी लिहिण्यासाठी मशिन ट्रान्सलेशन वापरतो कारण मराठीत टाईप करण्यास खूप वेळ लागतो, तथापि मला मराठी माहित आहे, आणि माझे लेखन पुरेसे वाचनीय आहे. *मला तुमच्याशी वाद घालायचे नाही आणि तूम्ही माझे शत्रूही नाही आहात. मला फक्त तूम्च्याकडे या घटनेची नोंद करायची होती, आणि नवीन वापरकर्त्यांना ते स्वतः समस्याग्रस्त आहेत असे वाटणार नाही याची खात्री करून घ्यायची आहे कारण त्यांना असे वाटल्यास ते मदत करणार नाहीत. (कोणतेही शब्दलेखन चुकीचे असल्यास क्षमस्व.) [[सदस्य:ExclusiveEditor|<span style="background:Orange;color:White;padding:2px;">Exclusive</span><span style="background:black; color:White; padding:2px;">Editor</span>]] [[सदस्य चर्चा:ExclusiveEditor|_{Notify Me!}]] [[सदस्य:ExclusiveEditor|ExclusiveEditor]] १५:५७, १३ फेब्रुवारी २०२४ (IST) :* ३. ''पूर्णपणे रिक्त केले'' आणि ''ते ही अनेक वेळा'' - माफ करा, दोन वेळा (twice) आणि अनेकवेळा (multiple times) यात फरक आहे. मी सदरील सदस्याचे सप्टेंबर २०२३ मध्ये सदस्य पान केवळ दोन वेळा रिक्त केले आणि त्याच सोबत त्यांच्या चर्चा पानावर एक सूचना टाकली होती. त्यानंतर देखील सदरील सदस्य स्वतःचे सदस्य पान पुन्हा पुन्हा संपादत होते. जास्त गंभीर सूचना दिल्यास सदस्य विकिपीडियावर येणे कमी करू शकतो, म्हणून मी त्यांच्या कडे थोडे दुर्लक्ष केले. माझ्या मते असे करणे योग्य होते. :* ४. ''वापरकर्ता पानावर फक्त काही विकिपीडिया संबंधित नसलेल्या सामग्रीला परवानगी आहे. तुम्ही त्याच्यासाठी चुकीचा धोरणात्मक लेख देखील जोडले आहे'' - कृपया बारकाईने निरीक्षण करावे, सदरील सदस्य सात वर्षांपासून विकिपीडियावर असून या पूर्ण कार्यकाळात त्यांनी मराठी विपी वर आजपावेतो तब्बल २० संपादने केली असून ती सर्व केवळ स्वतःच्या सदस्य पानावरील आहेत. त्यांनी अजून एकही उपयुक्त संपादन केलेले नाही. याचा अर्थ सदरील सदस्य विकिपीडियाचा वापर [[अनुदिनी]] (personal blog) प्रमाणे करत आहे. यासाठी आपण त्यांच्या विकिमिडिया वरील संपादनाचा [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/Files_uploaded_by_Sohan_wankhade हा इतिहास] पहावा. येथे त्या ठिकाणच्या प्रचालकानी Out of Scope, personal photo असा शेरा दिला आहे. हेच माझे म्हणणे मराठी विपी वरील संपदानाबाबत आहे. यासाठी मी तुम्हाला दोन दुवे देतो, इंग्रजी [[en:Wikipedia:User pages#What may I not have in my user pages?|What may I not have in my user pages?]] (तुम्हाला इंग्रजीचा सराव जास्त आहे म्हणून) आणि मराठी [[विकिपीडिया:विकिपीडिया काय नव्हे#विकिपीडिया म्हणजे ब्लॉग, वेबस्पेस पुरवठादार कंपनी, सोशल नेटवर्क संकेतस्थळ अथवा कुणाचे स्मारक संकेतस्थळ नव्हे|विकिपीडिया म्हणजे ब्लॉग, वेबस्पेस पुरवठादार कंपनी, सोशल नेटवर्क संकेतस्थळ अथवा कुणाचे स्मारक संकेतस्थळ नव्हे]]. सदरील नियम मला जास्त महत्वाचा वाटतो. माझा सारांश - सदस्य विपिवर योगदान देत असल्यास त्याचा हेतू शुद्ध मानल्या जाऊ शकतो. अशा वेळी त्याने सदस्य पानावर माहिती चौकट साचा जोडणे, सुविचार, आपला विपत्र पत्ता देणे, फेसबुक सहित इतर समाज माध्यमांचे दुवे देणे चालू शकते (जसे की तुम्ही म्हणत आहात). परंतु जर तो केवळ सदस्य पानावर वारंवार संपादन करत असेल तर तो हेतू पूर्वक ब्लॉग प्रमाणे विपीचा दुरुपयोग करत असतो. :: ''वि. सु. - सप्टेंबर २०२३ पासून मी सदरील सदस्यांकडे ([[सदस्य:Sohan wankhade]]) दुर्लक्ष केले होते. परंतु तुम्ही आज तब्बल सहा महिन्यांनी अनाकलनीय रित्या त्यांची बाजू मांडत आहात म्हणून आता त्यांच्यावर जास्त लक्ष दिल्या जाईल. कदाचित ते प्रतिबंधित देखील होऊ शकतील. -:[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:३८, १४ फेब्रुवारी २०२४ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[पूनम पांडे]] (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) ०१:०४, १४ फेब्रुवारी २०२४ (IST) == Translation help == Hi, can you please translate (localize per your wiki) [[सदस्य:CampWiz Bot/wlf.json|these summaries]] in Marathi for the bot? [[सदस्य:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[सदस्य चर्चा:Nokib Sarkar|चर्चा]]) १२:५४, २२ फेब्रुवारी २०२४ (IST) :Hi, as per my opinion, most of the part is already translated in Marathi. Translation of the table isn't necessary. @[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] , am I right? - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १५:१९, २२ फेब्रुवारी २०२४ (IST) ::Just to confirm, are you talking about the edit summaries listed in [[सदस्य:CampWiz Bot/wlf.json]]? [[सदस्य:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[सदस्य चर्चा:Nokib Sarkar|चर्चा]]) १८:१८, २२ फेब्रुवारी २०२४ (IST) :::Yes. I am talking about the same. Which part do you want to translate in Marathi? As per my knowledge the table is a software programming language, about which I have no idea. For more kindly get the help from @[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] or @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]], they may help you. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०६:३७, २३ फेब्रुवारी २०२४ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[पूनम पांडे]] (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) ०२:०५, ३० मार्च २०२४ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[सुहानी भटनागर]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) १६:३०, २ जून २०२४ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[पूनम पांडे]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) २०:३०, २ जून २०२४ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[सुहानी भटनागर]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = 91 words) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) २३:३०, ८ जून २०२४ (IST) == राजगड तालुका मॅप Add करा == https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/94/Velhe_tehsil_in_Pune_district.png [[विशेष:योगदान/2401:4900:550F:B8F7:75A6:5EFE:80ED:A4BA|2401:4900:550F:B8F7:75A6:5EFE:80ED:A4BA]] ०९:५१, १७ ऑगस्ट २०२४ (IST) :{{झाले}} - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:५४, १७ ऑगस्ट २०२४ (IST) == अनंतराव थोपटे विकिपीडियावर विधानसभा सदस्य माहितीचौकट add करा. == अनंतराव थोपटे विकिपीडियावर विधानसभा सदस्य माहितीचौकट add करा. [[विशेष:योगदान/2401:4900:5195:ABC6:CC09:F959:C113:F5B9|2401:4900:5195:ABC6:CC09:F959:C113:F5B9]] १४:१९, ३१ ऑगस्ट २०२४ (IST) :प्रिय अनामिक सदस्य, प्रथम आपण सनोंद प्रवेश करून येथे चर्चा करावी. आपला ip अंकपत्ता नियमित बदलतो, तसेच सनोंद प्रवेश नसल्यास तुमच्याशी चर्चा करता येत नाही. सबब येथे सनोंद प्रवेश करून चर्चा करावी. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १३:२८, ७ सप्टेंबर २०२४ (IST) == अनंतराव थोपटे विकिपीडियावर विधानसभा सदस्य माहितीचौकट add करा. == [[अनंतराव थोपटे]] [[विशेष:योगदान/2401:4900:36C4:605A:DD7E:3A78:DE79:8176|2401:4900:36C4:605A:DD7E:3A78:DE79:8176]] १३:१६, ७ सप्टेंबर २०२४ (IST) :प्रिय अनामिक सदस्य, प्रथम आपण सनोंद प्रवेश करून येथे चर्चा करावी. आपला ip अंकपत्ता नियमित बदलतो, तसेच सनोंद प्रवेश नसल्यास तुमच्याशी चर्चा करता येत नाही. सबब येथे सनोंद प्रवेश करून चर्चा करावी. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १३:२८, ७ सप्टेंबर २०२४ (IST) == विनाकारण माहिती आणि संदर्भ खोडल्याबद्दल == हुंडा या लेखात मी काही माहिती जोडली होती. ती माहिती खोडण्याचे काहीही सबब किंवा कारण दिलेले नाही. माहिती चुकीची होती का? याचा खुलासा आपण करावा [[सदस्य:Ranjeetrao.Deshmukh|Ranjeetrao.Deshmukh]] ([[सदस्य चर्चा:Ranjeetrao.Deshmukh|चर्चा]]) २०:५२, १३ सप्टेंबर २०२४ (IST) :# नमस्कार, काहीतरी कारण असेल म्हणून माहिती उडवली असेल ना, मग तिथे विनाकारण हा शब्द योग्य आहे का? असो, विषय बदलायला नको. :#आपण अनेक लेखात बशीर मोमीन कवठेकर यांची माहिती जोडली आहे. मुळात बशीर मोमीन कवठेकर या एकाच लेखात ती माहिती जोडणे अपेक्षित आहे. वेडात मराठे वीर दौडले सात हा चित्रपट बशीर मोमीन कवठेकर यांच्या कादंबरीवर आधारित आहे सबब, तिथे माहिती जोडणे ठिक आहे. परंतु आपण [[हुंडा]] आणि [[भारतातील हुंडा प्रथा]] या दोन लेखात समान मजकूर जोडलात, हे अयोग्य आहे. हुंडा हा शब्द जिथे जिथे आला तिथे लगेच एकसमान माहिती जोडणे हे अपेक्षित नाही. :#आपण [[भारतातील हुंडा प्रथा]], [[हुंडा]], [[मराठी रंगभूमी]], [[आणीबाणी (भारत)]], [[वेडात मराठे वीर दौडले सात (चित्रपट)]], [[नाटक]], [[बशीर मोमीन (कवठेकर)]], [[इ.स. २०२१]] तसेच [[इ.स. १९४७]] या लेखात बशीर मोमीन कवठेकर यांची माहिती जोडली आहे. या पैकी [[वेडात मराठे वीर दौडले सात (चित्रपट)]], [[बशीर मोमीन (कवठेकर)]], [[इ.स. २०२१]] तसेच [[इ.स. १९४७]] या लेखात बशीर मोमीन कवठेकर यांची माहिती जोडणे हे योग्य आहे. परंतु बशीर मोमीन कवठेकर यांनी केलेले विविध कार्य प्रत्येक वेगवेगळ्या लेखात जोडण्या ऐवजी बशीर मोमीन कवठेकर या एकाच जोडणे अपेक्षित आहे. तरीही मी केवळ हुंडा आणि भारतातील हुंडा प्रथा या दोन लेखातील माहिती तितकी उडवली आहे. कृपया कवठेकर यांची योग्य ती विश्वकोशीय माहिती आपण त्यांच्या नावातील लेखात जोडताल असे अपेक्षित आहे. :[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:५०, १३ सप्टेंबर २०२४ (IST) ::नमस्कार, ::आधी माहिती खोडताना त्याचे कारण दिले नव्हते म्हणूनच विनाकारण म्हटले. एखाद्याला व्याकरण आवडणार नाही, एखाद्याला भाषातले शब्द प्रयोग आवडणार नाहीत ..असं बरच काही असू शकते. त्यामुळे, विशेषता, दुसऱ्याची माहिती जेव्हा आपण खोडतो तेव्हा थोडेसे स्पष्टीकरण देणे उचितच ठरेल. ::वाचक जेव्हा विकिपीडियावर कोणताही विषय वाचतो तर तेव्हा एकसंध आणि परिपूर्ण माहिती तेथे उपलब्ध असेल तर ते वाचकास निश्चितच फायद्याचे ठरते. त्यामुळे असे माहिती किंवा संदर्भ जोडणे यात गैर काही नाही. [[सदस्य:Ranjeetrao.Deshmukh|Ranjeetrao.Deshmukh]] ([[सदस्य चर्चा:Ranjeetrao.Deshmukh|चर्चा]]) २१:१५, १७ सप्टेंबर २०२४ (IST) == अनंतराव थोपटे विकिपीडियावर विधानसभा सदस्य माहितीचौकट add करा. == [[अनंतराव थोपटे]] [[सदस्य:राहुलया|राहुलया]] ([[सदस्य चर्चा:राहुलया|चर्चा]]) १४:२३, १४ सप्टेंबर २०२४ (IST) [[अनंतराव थोपटे]] [[सदस्य:राहुलया|राहुलया]] ([[सदस्य चर्चा:राहुलया|चर्चा]]) १४:२७, १४ सप्टेंबर २०२४ (IST) :@[[सदस्य:राहुलया|राहुलया]], नमस्कार, अनंतराव थोपटे या लेखात माहिती चौकट जोडली आहे. आपण ती व्यवस्थित भरावी. काही शंका निर्माण झाल्या तर त्या येथे विचाराव्यात. कोणतीही घाई करू नये. तसेच सदरील लेख हा भाषण किंवा व्यक्ती चरित्र लिहल्या सारखा झाला आहे. जमल्यास [[विलासराव देशमुख]] या लेखाचा अभ्यास करून त्या प्रमाणे अनंतराव थोपटे हा लेख लिहावा. भाषा शैली विश्वकोशीय असावी, ललित लिखाण किंवा भाषणा प्रमाणे नसावी. योग्य ते संदर्भ जोडावेत. विशेषणे तसेच स्तुतीसुमने टाळावीत. आणि हो चुका होऊ द्या आपण त्या हळू हळू दुरुस्त करूया.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १८:१०, १४ सप्टेंबर २०२४ (IST) == अनंतराव थोपटे image upload करणे == <nowiki>https://atcbhor.com/img/founder.jpg</nowiki> [[विशेष:योगदान/2401:4900:5030:448E:4CF9:B046:7915:EB80|2401:4900:5030:448E:4CF9:B046:7915:EB80]] १६:१०, १५ सप्टेंबर २०२४ (IST) == अनंतराव थोपटे विकिपीडियावर image upload करणे == <nowiki>https:[[//atcbhor.com/img/founder.jpg</nowiki>]] [[सदस्य:राहुलया|राहुलया]] ([[सदस्य चर्चा:राहुलया|चर्चा]]) १६:२६, १५ सप्टेंबर २०२४ (IST) :@[[सदस्य:राहुलया|राहुलया]], आपण सनोंद (म्हणजे लाँग इन) करून येथे संपादने करावीत. अन्यथा ना लेख व्यवस्थित होईल ना तुम्हाला मार्गदर्शन करता येईल. यापुढे दक्षता घेणे. आणि हो अकारण चुकीची संपादने चालूच ठेवल्यास कोणताही प्रचालक सदरील लेख कायम उडवेल, सबब सूचनांकडे दुर्लक्ष करू नये. याच बरोबर कोणत्याही संकेतस्थळावरील चित्र येथे जोडता येत नाही. यासाठी विकिमिडियावर ते उपलब्ध असावे लागते, आणि तेही स्वतः काढलेले प्रताधिकार मुक्त (म्हणजे कॉपी राईट फ्री) असावे लागते.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:२६, १५ सप्टेंबर २०२४ (IST) == Join the Wikipedia Asian Month Campaign 2024 == <div lang="en" dir="ltr"> Dear 2022 & 2023 WAM Organizers, Greetings from Wikipedia Asian Month User Group! The [[m:Wikipedia_Asian_Month_2024|Wikipedia Asian Month Campaign 2024]] is just around the corner. We invite you to register your language for the event on the "[[m:Wikipedia_Asian_Month_2024/Join_an_Event|Join an event]]" page and once again become an organizer for your language's Wikipedia. Additionally, this year we have selected [[m:Wikipedia_Asian_Month_User_Group/Ambassadors|ambassadors]] for various regions in Asia. If you encounter any issues and need support, feel free to reach out to the ambassador responsible for your area or contact me for further communication. We look forward to seeing you again this year. Thank you! [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|thumb|100px|right]] [[m:User:Betty2407|Betty2407]] ([[m:User talk:Betty2407|talk]]) 11:00, 20 October 2024 (UTC) on behalf of [[m:Wikipedia_Asian_Month_2024/Team|Wikipedia Asian Month 2024 Team]] <small>You received this message because you was an organizer in the previous campaigns. - [[m:User:Betty2407/WAMMassMessagelist|Unsubscribe]]</small> </div> <!-- सदस्य:Betty2407@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=27632678 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- सदस्य:Biplab Anand@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ११:५४, २६ जानेवारी २०२५ (IST) </div> <!-- सदस्य:Doc James@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == मार्गदर्शन हवे == ०१) मजकूर लिहून तो publish करत असताना, मराठी अनिवार्यता असा संदेश येत आहे. तो का? ते कळत नाहीये. कारण मजकूर मराठीमध्येच लिहीत आहे. तसा संदेश आल्यावर काय करावे? ०२) एखादा ब्लॉग official असेल तरीही त्याचा संदर्भ दिलेला चालत नाही का? (तेव्हाही 'मराठी अनिवार्यता' असा संदेश येत आहे. आणि मग dismiss करावे लागत आहे.) तुमच्या admin ला कळवा असे त्यात नमूद केले आहे. ते कोणाला व कसे कळवायचे हे कळत नाहीये. कृपया मार्गदर्शन करावे, ही विनंती. धन्यवाद! [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १५:२५, ६ फेब्रुवारी २०२५ (IST) :सदरील अडचण [[ज्युडिथ टायबर्ग]] साठीची आहे का? मजकूर जोडताना त्यात संदर्भ नीट जोडला होता का? कदाचित त्यात काही गल्लत झाली असेल. मराठी विकिवर ब्लॉग आणि यूट्यूब वरील विशिष्ट लिंक पोस्ट होत नाहीत. जर ब्लॉग जोडायचा असेल तर माहिती चौकट किंवा बाह्य दुवे मध्ये जोडला जाऊ शकतो, इतरत्र नाही.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:००, ६ फेब्रुवारी २०२५ (IST) ::ता.क. तुम्ही संपादन करत असताना जुडिथ, थिओसिफिकल तसेच असे काही शब्द संपादन गाळणीने नेपाळी किंवा इतर भाषिक म्हणून ओळखल्या. याच सोबत वर्डप्रेसचा दुवा स्व प्रकाशित ब्लॉग म्हणून ओळखला. यावर उपाय म्हणजे इंग्रजी शब्द मराठी अक्षरात लिहिताना थोडे बहुत बदल करून लिहिणे. तसेच वर्डप्रेस किंवा इतर तत्सम दुवे जोडणे टाळावेत. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १६:१०, ६ फेब्रुवारी २०२५ (IST) ::०१) हो, त्याच लेखाबाबत ही अडचण येत आहे. संदर्भ म्हणून ब्लॉग जोडायचा असेल तर कसे करावे? ::०२) <u>काही शब्द संपादन गाळणीने नेपाळी किंवा इतर भाषिक म्हणून ओळखल्या.</u> - मी काम तसेच पुढे चालू ठेवू ना? काही अडचण नाही ना? ::०३) <u>तसेच वर्डप्रेस किंवा इतर तत्सम दुवे जोडणे टाळावेत....</u> ते संदर्भ वगळता येण्यासारखे नाहीयेत. कारण त्यावरच अधिक authentic data उपलब्ध आहे. काय करावे? ::धन्यवाद! [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) २०:५८, ६ फेब्रुवारी २०२५ (IST) :::इतर भाषिक शब्द म्हणून जरी सूचना आली तरीही आपण काम चालू ठेवावे. काही हरकत नाही. वर्डप्रेस, समाज माध्यमे (सोशल मीडिया) आणि इतर सर्व अनुदिनी (ब्लॉग) संदर्भ म्हणून अजिबात जोडू नका. संदर्भ लगेच नाही मिळाला तरी चालेल.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:१५, ६ फेब्रुवारी २०२५ (IST) ::::ठीक. धन्यवाद!! [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १०:३९, ७ फेब्रुवारी २०२५ (IST) == Khadaan (Marathi translation) == @[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]], I was editing the Marathi version of the article Khadaan [https://mr.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributions-page&from=en&to=mr&page=Khadaan&targettitle=%E0%A4%96%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8&revision=1275487694 <nowiki>[1]</nowiki>]. I shall be greatly obliged if you see the technical faults here and publish it. Thank you [[सदस्य:Chachajaan|Chachajaan]] ([[सदस्य चर्चा:Chachajaan|चर्चा]]) १९:०५, १३ फेब्रुवारी २०२५ (IST) == टूल == कॉपी आहे कि नाही चेक करण्यासाठी Tool असेल तर लिंक द्या सर [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) १७:१४, ४ मार्च २०२५ (IST) :https://copyvios.toolforge.org/?lang=mr :फक्त एवढी काळजी घेणे की विकिपीडियावरून इतरत्र देखील मजकूर कॉपी पेस्ट केलेला असू शकतो. त्यामुळे इतर संकेतस्थळावरून विपी वर आलाय का विपी वरून इतरत्र गेलाय, याचा निर्णय विचार करून घ्यावा.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:५३, ४ मार्च २०२५ (IST) == नारी शक्ती पुरस्कार विजेते == नमस्कार, तुम्ही नारी शक्ती पुरस्कार विजेत्यांवरील लेख तयार करीत असलेले पाहून आनंद झाला. या प्रत्येक विजेत्या आपल्या समाजासाठी उदाहरण आहेत. त्यांच्यावर लेखांद्वारे प्रकाशझोत घातल्याबद्दल धन्यवाद. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ००:०१, १५ मार्च २०२५ (IST) :धन्यवाद सर.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०६:५५, १५ मार्च २०२५ (IST) == Files without a license == Hi! It seems that you are the only one that is deleting files without a license. You may have told me earlier but what is the reason that you (or someone else) does not delete all of the files in one massdelete? If it is because of the flooding of recent changes then [[:m:Meta:Flood flag]] could be a solution. Or is the reason that you are doing some checks of the files before you delete them? [[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १७:१५, १६ मार्च २०२५ (IST) :Hi, my english is not so fair. So kindly ignore my mistakes. :# I have no bot as well don't know how to use it. :# there may be flooding of in recent changes. :# And yes I check properly every file before deleting it. ::That's why it takes more time. :[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २३:५४, १६ मार्च २०२५ (IST) :: Thank you! Your English is good enough for me. I'm not a native English speaker either :-) And even if I was I would not care about any errors. :: You do not need a bot to delete files faster. You can use a script (see tip at [[:वर्ग:उल्लेखनीयता रद्दीकरण]]). But you would still flood recent changes unless you get flood flags implemented here. :: Checking files manually takes a lot of time. Too bad the other admins does not help you. Have you found any errors so far? If there are any known types of errors I might be able to have my bot remove the deletion template from similar files. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) ००:१२, १७ मार्च २०२५ (IST) :::@[[सदस्य:MGA73|MGA73]] thanks for your valuable suggestion. Still now there are two problems. :::# it's flooding in recent changes. :::# as an admin, I am checking each and every file before deleting. ::::So, still it will take some time from my side. Once again thanks for your support.- :::[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १४:०३, १७ मार्च २०२५ (IST) ::::As long as more files are fixed/deleted than new files are uploaded it is good :-) I will try to move more files to Commons ([[:Category:All Wikipedia files with a different name on Wikimedia Commons ]] / [[:Category:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]]). --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १५:१५, १७ मार्च २०२५ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[शकुंतला मजुमदार]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) १४:३४, २६ मार्च २०२५ (IST) == विकीडाटा कलम दुरुस्ती == कृपया, खालील पानांची विकीडाटा कलमे दुरुस्त करावीत. # [[:वर्ग:गुजरात विधानसभा]] # [[:वर्ग:महाराष्ट्र विधानसभा]] # [[:वर्ग:महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुका]] # [[:वर्ग:दिल्ली विधानसभा निवडणुका]] # [[:वर्ग:बिहार विधानसभा निवडणुका]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १२:१७, २६ एप्रिल २०२५ (IST) :{{Done}} --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १३:२४, २६ एप्रिल २०२५ (IST) ::# [[:वर्ग:२००२ राष्ट्रकुल खेळ]] ::# [[:वर्ग:२०१० राष्ट्रकुल खेळ]] ::# [[:वर्ग:उल्हासनगर]] ::# [[:वर्ग:कंदहार]] ::# [[:वर्ग:बीजिंग]] ::# [[:वर्ग:क्वांगचौ]] ::# [[:वर्ग:मस्कत]] ::# [[:वर्ग:जेरुसलेम]] ::# [[:वर्ग:आइसलँडमधील शहरे]] ::# [[:वर्ग:इराणमधील शहरे]] ::# [[:वर्ग:झांबियामधील शहरे]] ::# [[:वर्ग:सीरियामधील शहरे]] ::[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १०:००, २ मे २०२५ (IST) :::{{झाले}}- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:४१, ३ मे २०२५ (IST) ::::फक्त [[:वर्ग:आइसलँडमधील शहरे]] साठी अचूक वर्ग सापडला नाही. कदाचित [[:en:category:Municipalities of Iceland|Municipalities of Iceland]] असावा. @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] नक्की सांगाल का. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ११:४६, ३ मे २०२५ (IST) ::::: [[:वर्ग:आइसलँडमधील शहरे]] मी दुरुस्त केले आहे, फक्त [[:वर्ग:इराणमधील शहरे]] चुकीच्या पानाशी जोडले आहे. [[:en:category:Cities in Iran]] हे योग्य पान आहे. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १२:१०, ३ मे २०२५ (IST) {{साद|संतोष गोरे}} # [[:वर्ग:सुदानमधील शहरे]] # [[:वर्ग:कोसोव्होमधील शहरे]] # [[:वर्ग:कँडी]] # [[:वर्ग:मेरठ]] # [[:वर्ग:हंपी]] # [[:वर्ग:आग्रा]] # [[:वर्ग:जोरहाट]] # [[:वर्ग:बंगळूर]] # [[:वर्ग:जाफना]] # [[:वर्ग:गुवाहाटी]] # [[:वर्ग:प्रयागराज]] # [[:वर्ग:विजयवाडा]] # [[:वर्ग:बेळगांव]] # [[:वर्ग:गुलबर्गा]] # [[:वर्ग:अलीगढ]] # [[:वर्ग:फैजाबाद]] # [[:वर्ग:तुलूझ]] # [[:वर्ग:नीस]] # [[:वर्ग:बोर्दू]] # [[:वर्ग:लेंस]] # [[:वर्ग:कराची]] # [[:वर्ग:नेपियर]] # [[:वर्ग:वेलिंग्टन]] # [[:वर्ग:विशाखापट्टणम]] # [[:वर्ग:मोरोक्कोमधील शहरे]] # [[:वर्ग:पनामामधील शहरे]] # [[:वर्ग:गोवा राज्यातील शहरे व गावे]] # [[:वर्ग:अरुणाचल प्रदेशमधील शहरे]] # [[शहाड]] # [[टिटवाळा]] # [[आसनगाव बुद्रुक]] # [[आसनगाव (डहाणू)]] # [[पळसदरी]] [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २३:०६, ४ मे २०२५ (IST) :{{झाले}}- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:०९, ११ मे २०२५ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[शकुंतला मजुमदार]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सुकरी बोम्मागौडा]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) ०६:३१, २९ एप्रिल २०२५ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[सुकरी बोम्मागौडा]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[बीना शेठ लष्करी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[वर्तिका नंदा]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सीमा साखरे]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[नसीरा अख्तर]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सुमिता घोष]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[अनुराधा नाईक]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[अमृता पाटील]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) १३:३०, २९ एप्रिल २०२५ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[लॉरेन पॉवेल जॉब्स]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[ए. सीमा]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[कलावती देवी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[दर्शना गुप्ता]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सोनिया जब्बार]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सुनीता देवी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[मिझो हमेईछे इन्सुइहखावम पॉल]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[अंबिका बेरी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) ११:३०, ३० एप्रिल २०२५ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[मिनी वासुदेवन]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[दिदी कॉन्ट्रॅक्टर]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[मुमताज काझी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[नंदिता शाह]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[सुभा वारियर]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[मोनिका]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[निकिता ठुकराल]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[स्नेहलता नाथ]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[बीना देवी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[चामी मुर्मू]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[लतिका ठुकराल]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[प्रियंवदा सिंग]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[पुष्पा गिरिमाजी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[निल्झा वांगमो]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[कमल कुंभार]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[मीरा ठाकूर]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[मधु जैन]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[सीमा मेहता]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[बानो हरालू]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[दीपिका कुंडजी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[वनस्त्री]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[लक्ष्मी गौतम]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[सुपर्णा बक्षी गांगुली]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[नंदिता कृष्णा]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[रेवण्णा उमादेवी नागराज]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[स्मिता तंडी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[मालविका अय्यर]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[साईलक्ष्मी बालीजेपल्ली]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली) * [[स्वराज विद्वान]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[अनोयारा खातून]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[पी. कौसल्या]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[नेहा किरपाल]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) १६:३०, ३० एप्रिल २०२५ (IST) :@[[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]] नमस्कार, [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५ |स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५]] प्रकल्पात मी जे लेख लिहिलेत ते [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५#नियम|नियमांना]] अनुसरून आहेत असे मला वाटते. कृपया पहिला नियम पाहावा, त्यानुसार 'लेख विस्तारित किंवा नवीन लेखात किमान ३,००० बाइट्स किंवा ३०० शब्द असणे आवश्यक आहे.' यानुसार माझे सर्व लेख आहेत. परंतु आपण काही लेख रिजेक्ट केले आहेत अशी सूचना दिसून येत आहे. खुलासा कराल का..? - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १८:०१, ३० एप्रिल २०२५ (IST) ::नमस्कार, मी वापरत असलेल्या [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/110 या] टूलमध्ये लेखात नव्याने जोडलेली शब्दसंख्या ३०० पेक्षा कमी दाखवत आहे (नवीन लेखात किमान ३,००० बाइट्स किंवा ३०० शब्द). या कारणाने काही लेख नामंजूर केले आहेत, तथापि हा निकाल अंतिम समजू नये. टूल मधील त्रुटी शोधून लेखांना पुन्हा तपासले जाईल. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १८:२७, ३० एप्रिल २०२५ (IST) सादर केलेल्या काही लेखांची एकूण शब्दसंख्या (संदर्भातील शब्द वगळून) 300 पेक्षा कमी आढळून येत आहे. आणि असे लेख नामंजूर करण्यात आले आहेत. तथापि, माझ्याकडून मोबाईलवर संपादन करताना काही लेखांवर "300 पेक्षा कमी शब्द असल्याची टीप" टाकली गेली, प्रत्यक्षात ते 300 पेक्षा जास्त शब्दांचे व '''मंजूरही''' झालेले लेख आहेत. अनावश्यक ठिकाणी असलेली ती टीप काढून टाकली जाईल. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} २१:११, ३० एप्रिल २०२५ (IST) :'नवीन लेखात किमान ३,००० बाइट्स किंवा ३०० शब्द असणे आवश्यक आहे.' या नियमानुसार शब्द संख्या जरी ३०० भरली नाही तरी बाईट्स च्या नियमात सर्व लेख बसतात असे मला वाटते.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:५२, ३० एप्रिल २०२५ (IST) ::ठीक. मी लवकरच सर्व लेखांची पुनर्तपासनी करेन. --[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} ११:०७, ३ मे २०२५ (IST) :::@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] Don't worry where the स्थिती = approved and note = ३०० पेक्षा कमी शब्दांची भर घातली. That is a system bug I feel because I am also facing the same. I will ask developer to fix it soon. [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १९:०९, ३ मे २०२५ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[सौरभ सुमन]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = rejected; नोट = लेखाची शब्दसंख्या २६८ आहे) * [[बसंती देवी (पर्यावरणतज्ज्ञ)]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[उत्तरा पडवार]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[मीना शर्मा]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[वासु प्रिमलानी]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[कृष्णा यादव]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[छांव फाउंडेशन]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[साधना महिला संघ]] → (Sandesh9822 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) २१:३०, ३० एप्रिल २०२५ (IST) == तुमच्या काही लेखांचे मूल्यमापन झाले == शेवटच्या अपडेटपासून काही नवीन सबमिशनचे मूल्यांकन केले गेले: * [[बीना शेठ लष्करी]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[वर्तिका नंदा]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सीमा साखरे]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[नसीरा अख्तर]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सुमिता घोष]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[अनुराधा नाईक]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[अमृता पाटील]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[लॉरेन पॉवेल जॉब्स]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[ए. सीमा]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[कलावती देवी]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[दर्शना गुप्ता]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सोनिया जब्बार]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[सुनीता देवी]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[मिझो हमेईछे इन्सुइहखावम पॉल]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[अंबिका बेरी]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = ) * [[मिनी वासुदेवन]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[दिदी कॉन्ट्रॅक्टर]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[मुमताज काझी]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[नंदिता शाह]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[सुभा वारियर]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[मोनिका]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[निकिता ठुकराल]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[स्नेहलता नाथ]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) * [[बीना देवी]] → (Tiven2240 द्वारे मूल्यमापन; स्थिती = approved; नोट = मोहिमेच्या व्याप्तीत नाही.) कृपया लक्षात घ्या की, हे कॅम्पविझ बॉट कडून निवडलेले वैशिष्ट्य होते. - [[सदस्य:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[सदस्य चर्चा:CampWiz Bot|चर्चा]]) १९:३०, ३ मे २०२५ (IST) == [[:वर्ग:Files uploaded by Archanapote]] == I see that you use the script to mass delete. That makes things easier :-) One of the users with many uploads is [[User:Archanapote]]. I have asked user to add a license because user was active. But I asked in English. If Archanapote confirm to be the photographer and confirm a license I can fix the files with my bot. Same if any other users are active. If you ask any users in local language and get a reply just let me know. [[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १९:४२, ८ मे २०२५ (IST) :{{झाले}}- sent her a message. Let's see what happens.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २३:५६, ८ मे २०२५ (IST) And now that you use "Files uploaded by ..." to delete files I have started removing those categories from all files with a license template. That should make it easier. I can also add a non-free template to logos. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २०:४५, १० मे २०२५ (IST) Removed... * Except [[:वर्ग:Files uploaded by Rahuldeshmukh101]] that seems to be active. So Rahuldeshmukh101 should be able to add a license. * Except [[:वर्ग:Files uploaded by Archanapote - cc]] that are all licensed Creative Commons but Archanapote could perhaps check the files. Perhaps you can leave a note to Rahuldeshmukh101 and skip those categories for now. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २१:०३, १० मे २०२५ (IST) :Thanks for your help. I need ''category:Files uploaded by...'' so that I can check and delete those files using the script to mass delete. And yes, it will be better if you make 50 to 100 files in each category.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:२२, १० मे २०२५ (IST) :: Okay. I will add a license to a number of logos first and then I can split up the files in smaller categories. Perhaps you can start with [[:वर्ग:Files uploaded by Kaustubh]]. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २१:३३, १० मे २०२५ (IST) Hi! Do you mean like with [[:वर्ग:Files uploaded by Bantee]] where I put files in smaller sub categories? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) ००:१८, १४ मे २०२५ (IST) :Thanks, it will save my time and speed up the deletion.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०७:०८, १४ मे २०२५ (IST) ::Okay I will make more categories like this soon. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १२:१७, १४ मे २०२५ (IST) The files I nominated for deletion are in [[:वर्ग:उल्लेखनीयता रद्दीकरण]] and I have only marked files that was unused when I marked them. The Files in "Files uploaded by..." also included files with a license but I removed them from the categories as written above. But I came to think that some files in "Files uploaded by..." may be in use. So my question is if you would like only to delete unused files or if you delete all unlicensed files? Since uploaders had months and years to add a license I doubt they will add one so the files should in my opinion be deleted even if in use. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १७:३०, १६ मे २०२५ (IST) :At presentI am deleting unused files, that's why I am spending more time to check every nominated file. I have no idea what to do with unlicensed used files. We will discuss it later after the deletion of unlicensed unused files. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १९:५३, १६ मे २०२५ (IST) :: In that case I will move all the unused files in subcategories of "Files uploaded by..." and leave the files in use in the top category. Then it will be easier for you to see which files are in use. :: Unlicensed files is a violation of [[:wmf:Resolution:Licensing_policy]] so they should be deleted too even if they are in use. So they have to be deleted at some point too. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २०:०६, १६ मे २०२५ (IST) Perhaps you could have a look at the files in [[:वर्ग:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]]? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १८:४६, २२ मे २०२५ (IST) :Those files are may be moved on commons. What to do? Do we have to delete them from mrwiki..? [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:४३, २२ मे २०२५ (IST) :Just finished deleting category :Files uploaded by Maihudon. I think that this category includes files use on are.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:४४, २२ मे २०२५ (IST) ::It is much easier to clean up if we delete files locally that are also on Commons. About the files in use they should be in the top category and the unused in the sub categories. The category you mention is empty? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २२:५९, २२ मे २०२५ (IST) :::Emptied [[:वर्ग:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]] - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:०९, २४ मे २०२५ (IST) ::::Even [[:वर्ग:All Wikipedia files with a different name on Wikimedia Commons]] too cleared.- [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:२४, २४ मे २०२५ (IST) :::::Great! I added some more photos to the two categories. And I noticed that some photos were uploaded by Archanapote here and a few days later by Cherishsantosh. I do not know if it is the same user or what happend. I left a message at [[सदस्य_चर्चा:Archanapote#License,_source_and_author_on_your_uploads]]. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २०:५२, २४ मे २०२५ (IST) ::::::I marked the rest of the files to day and replaced the usage. So [[:वर्ग:All Wikipedia files with a different name on Wikimedia Commons]] should be ready to empty one last time. After that I will wait for the deletion of the files allready marked for deletion. When they are done we can figure out what to check next. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २३:२८, २५ मे २०२५ (IST) Hello! Great work deleting files!!! I have now marked more unused and unlicensed files for deletion. I stopped again because I noticed that the bot flag seems to be expired. The files are in sub categories of [[:वर्ग:Files not in use]] and [[:वर्ग:Files uploaded by Archanapote]]. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २०:२६, २६ जून २०२५ (IST) :I think [[:वर्ग:Files not in use - delete]] is having movie poster with valid license, like [[:चित्र:Adgul Madgul 01.jpeg]]. Is it so?-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०६:४२, १४ जुलै २०२५ (IST) :: Yes the license seems valid enough. But the file is not in use. And non-free files are only allowed if they are in use. If the file was removed from an article by a mistake it can be added again. But if it file is no longer needed it should be deleted. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:१७, १४ जुलै २०२५ (IST) :::Recently I have removed ''Category:Files not in use - delete'' from three files, as those are in use, please check. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २१:१८, १५ जुलै २०२५ (IST) :::: It is good that you check. I had a look at the three files and the files were added to an article after I nominated them for deletion. For example [[Special:Diff/2589153]]. So someone is checking the files that I nominate for deletion. If we could get that user to check the files before they are nominated for deletion it would be good. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २१:२८, १५ जुलै २०२५ (IST) ::::: I am now adding the files to [[:वर्ग:All orphaned non-free use Wikipedia files]]. Maybe that will make our secret helper work on the files. I suggest not to delete the files now but wait a few weeks. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १७:३३, १६ जुलै २०२५ (IST) ::::::@[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] could you help to add files in respective pages please? [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १७:३८, १६ जुलै २०२५ (IST) :::::::@[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] [[:वर्ग:All orphaned non-free use Wikipedia files]] मधील चित्रे योग्य त्या चित्रपटाच्या लेखात जोडता का, जेणेकरून ही चित्रे मराठी विकिपीडियावर तशीच ठेवता येतील.--[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १५:५९, १९ जुलै २०२५ (IST) ::::::::{{साद|संतोष गोरे}} हो जमेल तेवढे करतो नक्की. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १६:२४, १९ जुलै २०२५ (IST) :::::::::सौम्य स्मरण. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ११:०७, २२ जुलै २०२५ (IST) ::::::::::@[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]], केले का काम? - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ०६:२४, २८ जुलै २०२५ (IST) :::::::::::{{साद|संतोष गोरे}} बहुतांशी सर्व छायाचित्रे योग्य त्या पानांवर जोडली आहेत, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १३:२८, २ ऑगस्ट २०२५ (IST) ::::::::::::@[[सदस्य:MGA73|MGA73]] kindly check [[:वर्ग:All orphaned non-free use Wikipedia files]] as now most of the files are added in respective pages. Remaining should be now deleted. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १४:४३, २ ऑगस्ट २०२५ (IST) ::::::::::::@[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] and [[User:संतोष गोरे]]. I have now removed the files that are in use. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २३:५६, ३ ऑगस्ट २०२५ (IST) I have added f:iles to [[:वर्ग:Files uploaded by Anna4u]]. Mane are taken from the Internet. They are all unused so I suggest to delete them. Should I add the same deletion tag as on the other files? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) ०१:५७, १६ जुलै २०२५ (IST) :[[:वर्ग:Files uploaded by Anna4u]] isn't available. Kindly add [[: वर्ग:files not in use - delete]]. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ०८:०६, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST) ::Tiven2240 deleted the files so nothing left to do with those files :-) --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) ११:१५, ४ ऑगस्ट २०२५ (IST) == 1,000 == I noticed we are getting closed to 1,000 in [[:वर्ग:उल्लेखनीयता रद्दीकरण]]. Next time you delete the number should get below that number! I hope you have a beer ready or maybe Solkadhi? --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १६:१९, ३० मे २०२५ (IST) == Feminism and Folklore 2025 - Local prize winners == [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, Congratulations on your outstanding achievement in winning a local prize in the '''Feminism and Folklore 2025''' writing competition! We truly appreciate your dedication and the valuable contribution you’ve made in documenting local folk culture and highlighting women’s representation on your local Wikipedia. To claim your prize, please complete the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdONlpmv1iTrvXnXbHPlfFzUcuF71obJKtPGkycgjGObQ4ShA/viewform?usp=dialog prize form] by July 5th, 2025. Kindly note that after this date, the form will be closed and submissions will no longer be accepted. Please also note that all prizes will be awarded in the form of [https://www.tremendous.com/ Tremendous Vouchers] only. If you have any questions or need assistance, feel free to contact us via your talk page or email. We're happy to help. Warm regards, [[:m:Feminism and Folklore 2025|FNF 2025 International Team]] ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १५:५०, २१ जून २०२५ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=28891702 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == पारितोषिक क्रमांकाबाबत == नमस्कार, मला स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य यामध्ये पारितोषिक मिळाले असून त्यासाठी फॉर्म भरण्यास सांगण्यात आले आहे. त्यामध्ये एक प्रश्न - तुम्हाला कितव्या क्रमांकाचे पारितोषिक आहे असा आहे. पण मला अजून तशी कोणतीही मेल किंवा संदेश मिळालेला नाही. त्यामुळे फॉर्म भरण्यात अडचण आहे. मला ते कसे कळेल, कृपया सांगू शकाल का? धन्यवाद. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) २२:२१, २१ जून २०२५ (IST) :@[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] तसेच @[[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]], नमस्कार, अजून विजेत्यांना कोणत्याही प्रकारचा संदेश देण्यात आलेला नाही. सबब वरील प्रश्न अनुत्तरित राहतोय. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २३:००, २१ जून २०२५ (IST) ::Please check [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results#Marathi_Wikipedia] [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०८:१५, २२ जून २०२५ (IST) :::@[[सदस्य:Dharmadhyaksha|Dharmadhyaksha]], @[[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] आणि @[[सदस्य:Vikrantkorde|Vikrantkorde]], [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५]] प्रकल्पाचा वरील प्रमाणे निकाल जाहीर करण्यात आला आहे. कृपया नोंद घ्यावी.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) ०८:३१, २२ जून २०२५ (IST) ::::[[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२५]] या पानावर देखील सदस्यांची नावे नमूद केली आहेत.--[[User:Sandesh9822|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:Sandesh9822|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १२:०१, २२ जून २०२५ (IST) ::::माहितीसाठी धन्यवाद. फॉर्ममध्ये तृतीय क्रमांकाच्या पारितोषिकाचा पर्याय दिलेला नाही. काय करावे? कृपया मार्गदर्शन कराल का? [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १८:३२, २२ जून २०२५ (IST) :::::@[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]], @[[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]] यांचे तिसरे बक्षीस आहे की उत्तेजनार्थ? कारण तिसऱ्या बक्षिसाचा पर्याय येत नाहीये. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २०:३१, २२ जून २०२५ (IST) ::::::Third prize (best article) is given to @[[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]]. Sorry to type in english. [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०९:१२, २३ जून २०२५ (IST) :::::::धन्यवाद. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) ११:५२, २३ जून २०२५ (IST) :::::::नमस्कार, आपले उत्तर मिळाल्यानंतर विकिपीडियाकडून आलेला फॉर्म लगेच भरून पाठविला होता. पण त्यांच्याकडून अद्यापि काहीही उत्तर आलेले नाही. उत्तर अजून येणे अपेक्षित आहे की माझ्याकडून काही राहून गेले ते समजले नाही, म्हणून येथे विचारत आहे. तसदीबद्दल दिलगीर आहे. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १२:३५, १३ जुलै २०२५ (IST) ::::::::वेळ लागतो, बहुतेक एक भेट कार्ड (गिफ्ट व्हाउचर) येते. ज्याद्वारे आपण ऑनलाईन वस्तू खरेदी करणे किंवा बिल भरणा इत्यादी करू शकतो. ईमेल आल्यावर नक्की कळेल.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) १२:४०, १३ जुलै २०२५ (IST) :::::::::ठीक. धन्यवाद. [[सदस्य:Ketaki Modak|Ketaki Modak]] ([[सदस्य चर्चा:Ketaki Modak|चर्चा]]) १८:३२, १३ जुलै २०२५ (IST) == Update on files == Hi! I think it might be easier with a new section with status on the cleanup. Files in the categories can be deleted because they are moved to Commons: # [[:Category:All Wikipedia files with a different name on Wikimedia Commons ]] # [[:Category:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]] I have added files from two users to categorie: # [[:वर्ग:Files uploaded by Anna4u]] # [[:वर्ग:Files uploaded by Shreemarkal]] Many are taken from the Internet. They are all unused so I suggest to delete them. Should I add the same deletion tag as on the other files (so they end up in [[:वर्ग:उल्लेखनीयता रद्दीकरण]])? The unused non-free files have all been added to: # [[:वर्ग:All orphaned non-free use Wikipedia files]] Hopefully someone will help check and add to articles. If not they should be deleted later. These files have no license: # [[:वर्ग:Files with no license]] There are only three options: 1) Add a free license (PD-old for example or if uploader is active and respond), 2) Add a non-free rationale/license or 3) Delete the files. The free files can be moved to Commons if the license claim seems legit and the file seems usable. I have added them to: # [[:वर्ग:Unidentified subjects in India]] That will make sure the files end in a category related to India if moved to Commons. I have some scripts in [[सदस्य:MGA73/common.js]] that might be useful. [[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २०:५२, १७ जुलै २०२५ (IST) :Put your queries about files which are seemed to be downloaded from internet or having some issues on [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा]]. Lets etsuggestions from other admins. Tagg other admins from the list [[विकिपीडिया:प्रचालकांची यादी#विद्यमान प्रचालक|विद्यमान प्रचालक]]. This will be better.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:१६, १७ जुलै २०२५ (IST) :Files in the categories has be deleted. :# [[:Category:All Wikipedia files with a different name on Wikimedia Commons]] :# [[:Category:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]] :[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> 💬</span>]] ) २२:२१, १७ जुलै २०२५ (IST) :: Thank you. I moved more files to Commons so there are more to delete :-) --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १७:१०, १८ जुलै २०२५ (IST) Hello again! I moved a few more to Commons (mostly different name). Perhaps you can delete them? Most of the remaining free files have no description and I think the best is to add a description before files are moved to Commons. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १४:२७, २० जुलै २०२५ (IST) :I just found out that some files were never updated correctly by the wiki-software when I nominated them for deletion so they did not show up in the deletion category. I forced an update of the pages so now they show up. I also found a number of file pages with test but without a file or the file was on Commons. So there are a number of files/pages in [[:वर्ग:लवकर वगळावे विनंत्या]]. Also there are a few NowCommons again. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:३८, २५ जुलै २०२५ (IST) ::I think that you have aaded Delete template, due to which it was not showing delete request in [[:वर्ग: उल्लेखनीयता रद्दीकरण]]. Most of delete template include [[:वर्ग:लवकर वगळावे विनंत्या]]. So the files nominated for deletion could be seen here. Also you should have to add [[: वर्ग:Files not in use - delete]] for my convenience. Let it, I will definitely delete the nominated files as per my convenience. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १६:०३, २५ जुलै २०२५ (IST) :::I have added [[:वर्ग:Files not in use - delete]] on most of the files. The files that are on Commons but have a local description page are in use but should be deleted because the file is on Commons. I think it will be easier for you if we do not put them in the same category. We can add the other file pages to a category later. I could also add the NowCommons template instead if that makes it easier. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १६:४३, २५ जुलै २०२५ (IST) ::::LOL you are fast! --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १६:४४, २५ जुलै २०२५ (IST) :::::I added the remaining files / file pages to [[:वर्ग:Files to delete]]. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १६:५२, २५ जुलै २०२५ (IST) :::::thanks, but actually I am just helping you, while you are doing hard work.-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १७:०३, २५ जुलै २०२५ (IST) Also perhaps you can add a license to: * [[:File:Wiki.png]] * [[:File:WikiLogo.PNG]] The files are protected so I can't add a license. For example {{tl|Cc-by-sa-3.0}}. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १७:०२, २५ जुलै २०२५ (IST) :Should I have to add template {{t|Cc-by-sa-3.0}} to above two files? [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ०६:२२, २८ जुलै २०२५ (IST) ::Yes please. The second file is also on Commons as [[:c:File:Wikipedia-logo-mr.png]] so it could also be replaced and deleted. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १२:२९, २८ जुलै २०२५ (IST) :::It means there is no of [[:चित्र:WikiLogo.PNG]], which is already available on commons. Should I delete it?-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १३:१४, २८ जुलै २०२५ (IST) ::::Yes you can delete it. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) १३:३२, २८ जुलै २०२५ (IST) :::::{{झाले}} [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">संतोष गोरे</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १६:१३, २८ जुलै २०२५ (IST) Hello! I added one file to [[:वर्ग:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]]. If there are no response to [[विकिपीडिया:आंतरविकि_दूतावास#Status_in_cleanup_of_files_per_August_2025]] next step could perhaps be that I oprhan files from [[:वर्ग:Files with no license]] so they can be deleted. --[[सदस्य:MGA73|MGA73]] ([[सदस्य चर्चा:MGA73|चर्चा]]) २०:१७, २१ ऑगस्ट २०२५ (IST) == स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ == [[File:FNF 2026 Mr logo.png|right|400px|frameless]] प्रिय विकिसदस्य, '''[[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]]''' ही विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेली एक वार्षिक स्पर्धा आहे. [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|विकी लव्हस फॉल्कलोर]]ची थीम लिंगभेद कमी करणे आणि लोकांवर लक्ष केंद्रित करणे यावर आधारित आहे. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतला आहे आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले योगदान द्यावे. योगदानाचा मुख्य हेतू लिंग अंतर कमी करण्यात थेट प्रभाव पाडेल. ही स्पर्धा १ फेब्रुवारी २०२६ रोजी सुरू होऊन ३१ मार्च २०२६ रोजी समाप्त होईल. स्पर्धेतील विजेत्याला तयार केलेल्या पृष्ठांच्या संख्येच्या आधारे घोषित केले जाईल. पहिले स्थानिक बक्षीस - २५ अमेरिकन डॉलर्स, दुसरे स्थानिक बक्षीस - २० अमेरिकन डॉलर्स, तर सर्वोत्कृष्ट निर्णायक लेखासाठी - १५ अमेरिकन डॉलर्स दिले जातील. सहभाग किंवा योगदान करताना येणाऱ्या कोणत्याही समस्यांबाबत अथवा कोणत्याही मदतीसाठी ज्युरी सदस्यांच्या ([[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] किंवा [[सदस्य: संतोष गोरे|संतोष गोरे]]) चर्चा पानावर संदेश लिहा. कृपया [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]] या पृष्ठावरील सर्व सूचना आणि नियम वाचा. तसेच [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/नोंदणी|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/नोंदणी]] या पानावर आपली नाव नोंदणी करून स्पर्धेत सहभागी व्हावे. तसेच [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/224/submission/new हा दुवा] वापरून तुम्ही तयार केलेला लेख सादर करावा. :धन्यवाद. :[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] आणि [[सदस्य: संतोष गोरे|संतोष गोरे]] :आयोजक :'''स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६''' --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २०:४१, ५ फेब्रुवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2026&oldid=30030409 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १०:४७, १६ फेब्रुवारी २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == अलीकडील लेख == नमस्कार, आपण स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ या कार्यशाळेत भाग घेतलेला दिसले. त्यानंतर येथे अनेक लेख तयार झालेले आहेत, ते बहुधा या कार्यशाळेच्या प्रभावाने असावेत. या लेखांमध्ये मोठे बदल पाहिजेत. अशा सत्रांतून विकिपीडियावरील संकेतांचा उल्लेख आवर्जून केला जावा ही विनंती. याजोगे नंतर त्यात बदल करीत बसण्यात वेळ जात नाही. आपण या लेखांमध्ये (नेहमीप्रमाणे) लक्ष घालून योग्य ते बदल कराल ही खात्री आहे. असे असताही १. ''नवीन संपादकांचे योगदान नक्कीच स्वागतार्ह आहे!'' हे घडवून आणल्याबद्दल धन्यवाद. २. इतर कार्यशाळांपेक्षा गेल्या २४-३६ तासांतील योगदान लक्षणीयतेने चांगले आहे. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०७:५४, ८ मार्च २०२६ (IST) :नमस्कार, कौतुकाची थाप दिल्या बद्दल धन्यवाद. परंतु आपणास एक सांगू इच्छितो की, मी व @[[सदस्य:Tiven2240|टायविन]] यांनी [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]] यावर कार्यशाळा घेतली आहे. याच काळात दुसरा प्रकल्प [[विकिपीडिया:महिला संपादनेथॉन- २०२६|महिला संपादनेथॉन- २०२६]] हा देखील नेहमी प्रमाणे चालू असून, त्यात मोठ्या प्रमाणावर लेख निर्मिती सुरू आहे. असो. लेख कोणतेही असोत माझे काम चालू राहील. केवळ वैयक्तिक कारणाने, सध्या मला येथे जास्त वेळ देता येत नाहीय. - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ०९:१५, ९ मार्च २०२६ (IST) ::@[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ते आमच्या प्रकल्पातले नाहीत. धन्यवाद. [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १६:४८, ९ मार्च २०२६ (IST) == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १७:२७, ११ एप्रिल २०२६ (IST) <!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) on ००:००, १२ एप्रिल २०२६ (IST)'' </div> <!-- सदस्य:Gnoeee@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ०१:३६, २९ एप्रिल २०२६ (IST) </div> <!-- सदस्य:Keegan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला. --> ==बार्नस्टार== {| class="barnstar" style="border:1px solid gray; background:#fdffe7;" |- |rowspan="2" style="padding-right:5px;" | {{#ifeq:{{{3}}}|alt|[[file:Working Wikimedian's Barnstar Hires.png|100px]]|[[Image:Working Wikimedian's Barnstar.png|100px]]}} |style="font-size:1.65em; padding:0; height: 1.1em;" | '''{{GENDER:{{PAGENAME}}|कष्टकर्‍या पुरुषाचा|कष्टकर्‍या स्त्रीचा|कष्टकर्‍या सदस्याचा}} बार्नस्टार''' |- |style="border-top: 1px solid gray;" | नियमीतपणे आपण [[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ अलीकडील मृत्यू]] याचे संपादन करत आहात व त्या संदर्भातील लेख निर्माण/अद्ययावत करत आहात; त्यासाठी धन्यवाद!! |} - [[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] ([[सदस्य चर्चा:Dharmadhyaksha|चर्चा]]) १६:५६, ४ मे २०२६ (IST) :[[चित्र:Beating Heart.gif|50px]]<b>धन्यवाद</b> - [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १९:३७, ५ मे २०२६ (IST) == मसुदा तपासणी साठी सादर == == मसुदा तपासणीसाठी सादर == संतोष सर, नमस्कार 🙏🏻 मसुदा:गजानन हणमंत पाटील हा लेख परीक्षणासाठी सादर केला आहे. फोटो, माहितीचौकट, संदर्भ सर्व जोडले आहेत. कृपया तपासून मुख्य नामविश्वात स्थानांतरित करावा. ही विनंती आपला आभारी आहे. [[विशेष:योगदान/&#126;2026-31628-88|&#126;2026-31628-88]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2026-31628-88|talk]]) २३:०२, २८ मे २०२६ (IST) --- c9f5ov1rjsxdh4wn3k853gpdukq52rj 0 297685 2686586 2517315 2026-05-29T06:23:29Z अभय नातू 206 /* राजस्थानच्या राज्यपालांची यादी (सूची) */ 2686586 wikitext text/x-wiki '''''राजस्थानचे राज्यपाल''''' हे '''''राजस्थान''''' राज्याचे भारताच्या राष्ट्रपतींचे नाममात्र प्रमुख आणि प्रतिनिधी आहेत. राज्यपालांची नियुक्ती [[राष्ट्रपती]] ५ वर्षांच्या कालावधीसाठी करतात आणि राज्यपालांचे अधिकृत निवासस्थान हे [[जयपूर|जयपुर]], [[राजस्थान]] येथे स्थित राजभवन आहे. [[कलराज मिश्रा]] यांनी ९ सप्टेंबर २०१९ रोजी राजस्थानचे राज्यपाल म्हणून पदभार स्वीकारला. == राजस्थानच्या राज्यपालांची यादी (सूची)== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; background-color:#f9f9f9;" ! rowspan="2" | क्र. ! rowspan="2" | चित्र ! rowspan="2" style="width:16em" | नाव ! colspan="2" | कार्यकाळ ! rowspan="2" | महत्त्वाच्या नोंदी |- ! style="width:7em" | पासून ! style="width:7em" | पर्यंत |- ! colspan="6" style="background-color:#e0e0e0;" | राजस्थानचे राजप्रमुख |- ! १ | [[File:Bhim Singh II Bahadur Maharao of Kotah 1945-1947.jpg|75px]] | '''[[Bhim Singh II|सर भीम सिंग दुसरे]]''' | २५ मार्च १९४८ | १८ एप्रिल १९४८ | कोटाचे महाराज. |- ! २ | [[File:Maharana Bhupal Singh.jpg|75px]] | '''[[Bhupal Singh|सर भूपाल सिंग]]''' | १८ एप्रिल १९४८ | १ एप्रिल १९४९ | उदयपूरचे महाराणा. |- ! ३ | [[File:Man Singh II.jpg|75px]] | '''[[Man Singh II|सवाई मान सिंग दुसरे]]''' | ३० मार्च १९४९ | ३१ ऑक्टोबर १९५६ | जयपूरचे महाराज. |- ! colspan="6" style="background-color:#e0e0e0;" | महा-राजप्रमुख |- ! ४ | [[File:Maharana Bhupal Singh.jpg|75px]] | '''[[Bhupal Singh|सर भूपाल सिंग]]''' | १ एप्रिल १९४९ | ४ जुलै १९५५ | हे पद विशेषतः त्यांच्यासाठी निर्माण करण्यात आले होते. |- ! colspan="6" style="background-color:#e0e0e0;" | राजस्थानचे राज्यपाल |- ! ५ | [[File:Gurmukh Nihal Singh.png|75px]] | '''[[Gurmukh Nihal Singh|गुरुमुख निहाल सिंग]]''' | १ नोव्हेंबर १९५६ | १६ एप्रिल १९६२ | राजस्थानचे पहिले राज्यपाल. |- ! ६ | [[File:Chief Minister of Uttar Pradesh, Shri Swarupanand.jpg|75px]] | '''[[Sampurnanand|संपूर्णानंद]]''' | १६ एप्रिल १९६२ | १६ एप्रिल १९६७ | उत्तर प्रदेशचे माजी मुख्यमंत्री. |- ! ७ | | '''[[Hukam Singh (Punjab politician)|सरदार हुकम सिंग]]''' | १६ एप्रिल १९६७ | १९ नोव्हेंबर १९७० | माजी लोकसभा अध्यक्ष. |- ! ८ | | '''जगत नारायण''' (कार्यकारी) | २० नोव्हेंबर १९७० | २३ डिसेंबर १९७० | राजस्थान उच्च न्यायालयाचे मुख्य न्यायाधीश. |- ! ९ | | '''[[Hukam Singh (Punjab politician)|सरदार हुकम सिंग]]''' | २४ डिसेंबर १९७० | ३० जून १९७२ | |- ! १० | [[File:Jogendra Singh (politician).jpg|75px]] | '''[[Jogendra Singh (politician)|जोगेंद्र सिंग]]''' | १ जुलै १९७२ | १५ फेब्रुवारी १९७७ | |- ! ११ | | '''[[Vedpal Tyagi|वेदपाल त्यागी]]''' (कार्यकारी) | १५ फेब्रुवारी १९७७ | ११ मे १९७७ | |- ! १२ | | '''[[Raghukul Tilak|रघुकुल टिळक]]''' | १७ मे १९७७ | ८ ऑगस्ट १९८१ | |- ! १३ | | '''के. डी. शर्मा''' (कार्यकारी) | ८ ऑगस्ट १९८१ | ६ मार्च १९८२ | |- ! १४ | [[File:ACM OP Mehra.jpg|75px]] | '''[[Om Prakash Mehra|ओम प्रकाश मेहरा]]''' | ६ मार्च १९८२ | ४ जानेवारी १९८५ | माजी हवाई दल प्रमुख (Air Chief Marshal). |- ! १५ | | '''पी. के. बॅनर्जी''' (कार्यकारी) | ५ जानेवारी १९८५ | ३१ जानेवारी १९८५ | |- ! १६ | [[File:ACM OP Mehra.jpg|75px]] | '''[[Om Prakash Mehra|ओम प्रकाश मेहरा]]''' | १ फेब्रुवारी १९८५ | ३ नोव्हेंबर १९८५ | |- ! १७ | | '''डी. पी. गुप्ता''' (कार्यकारी) | ४ नोव्हेंबर १९८५ | १९ नोव्हेंबर १९८५ | |- ! १८ | [[File:Vasantdada Patil 2012 stamp of India (cropped).jpg|75px]] | '''[[Vasantdada Patil|वसंतदादा पाटील]]''' | २० नोव्हेंबर १९८५ | १५ ऑक्टोबर १९८७ | महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री. |- ! १९ | [[File:Justice J S Verma, Jagadish Sharan Verma.jpg|75px]] | '''[[J. S. Verma|जे. एस. वर्मा]]''' (कार्यकारी) | १६ नोव्हेंबर १९८७ | २० फेब्रुवारी १९८८ | नंतर भारताचे सरन्यायाधीश बनले. |- ! २० | | '''[[Sukhdev Prasad|सुखदेव प्रसाद]]''' | २० फेब्रुवारी १९८८ | २ फेब्रुवारी १९८९ | |- ! २१ | [[File:Justice J S Verma, Jagadish Sharan Verma.jpg|75px]] | '''[[J. S. Verma|जे. एस. वर्मा]]''' (कार्यकारी) | ३ फेब्रुवारी १९८९ | १९ फेब्रुवारी १९८९ | |- ! २२ | | '''[[Sukhdev Prasad|सुखदेव प्रसाद]]''' | २० फेब्रुवारी १९८९ | २ फेब्रुवारी १९९० | |- ! २३ | | '''[[Milap Chand Jain|मिलाप चंद जैन]]''' (कार्यकारी) | ३ फेब्रुवारी १९९० | १३ फेब्रुवारी १९९० | |- ! २४ | | '''[[D. P. Chattopadhyaya|देबी प्रसाद चटोपाध्याय]]''' | १४ फेब्रुवारी १९९० | २५ ऑगस्ट १९९१ | |- ! २५ | | '''[[Sarup Singh|सरूप सिंग]]''' (अतिरिक्त प्रभार) | २६ ऑगस्ट १९९१ | ४ फेब्रुवारी १९९२ | गुजरातचे राज्यपाल. |- ! २६ | [[File:DrMChannaReddy (cropped).jpg|75px]] | '''[[Marri Chenna Reddy|मारी चेन्ना रेड्डी]]''' | ५ फेब्रुवारी १९९२ | ३१ मे १९९३ | |- ! २७ | | '''[[Dhanik Lal Mandal|धनिक लाल मंडळ]]''' (अतिरिक्त प्रभार) | ३१ मे १९९३ | २९ जून १९९३ | हरयाणाचे राज्यपाल. |- ! २८ | [[File:B.R. Bhagat in a meeting (cropped).png|75px]] | '''[[Bali Ram Bhagat|बळीराम भगत]]''' | ३० जून १९९३ | १ मे १९९८ | माजी लोकसभा अध्यक्ष. |- ! २९ | | '''[[Darbara Singh (speaker)|दरबारा सिंग]]''' | १ मे १९९८ | २४ मे १९९८ | |- ! ३० | | '''[[Navrang Lal Tibrewal|नवरंग लाल टिब्रेवाल]]''' (कार्यकारी) | २५ मे १९९८ | १६ जानेवारी १९९९ | |- ! ३१ | | '''[[Anshuman Singh|अंशुमन सिंग]]''' | १६ जानेवारी १९९९ | १३ मे २००३ | |- ! ३२ | | '''[[Nirmal Chandra Jain|निर्मलचंद्र जैन]]''' | १४ मे २००३ | २२ सप्टेंबर २००३ | |- ! ३३ | [[File:Kailashpati Mishra 2016 stamp of India.jpg|75px]] | '''[[Kailashpati Mishra|कैलाशपती मिश्रा]]''' (अतिरिक्त प्रभार) | २२ सप्टेंबर २००३ | १४ जानेवारी २००४ | गुजरातचे राज्यपाल. |- ! ३४ | [[File:Madan Lal Khurana.jpg|75px]] | '''[[Madan Lal Khurana|मदनलाल खुराणा]]''' | १४ जानेवारी २००४ | १ नोव्हेंबर २००४ | दिल्लीचे माजी मुख्यमंत्री. |- ! ३५ | [[File:T. V. Rajeswar (cropped).jpg|75px]] | '''[[T. V. Rajeswar|टी. व्ही. राजेश्वर]]''' (अतिरिक्त प्रभार) | १ नोव्हेंबर २००४ | ८ नोव्हेंबर २००४ | उत्तर प्रदेशचे राज्यपाल. |- ! ३६ | [[File:The President of India, Smt. Pratibha Patil.jpg|75px]] | '''[[Pratibha Patil|प्रतिभा पाटील]]''' | ८ नोव्हेंबर २००४ | २३ जून २००७ | नंतर भारताच्या राष्ट्रपती बनल्या. |- ! ३७ | [[File:Akhlaqur Rahman Kidwai (cropped).jpg|75px]] | '''[[Akhlaqur Rahman Kidwai|अखलाकुर रहमान किडवाई]]''' (अतिरिक्त प्रभार) | २१ जून २००७ | ६ सप्टेंबर २००७ | हरयाणाचे राज्यपाल. |- ! ३८ | [[File:Governor of Arunachal Pradesh S.K. Singh (cropped).jpg|75px]] | '''[[Shilendra Kumar Singh|शिलेंद्र कुमार सिंग]]''' | ६ सप्टेंबर २००७ | १ डिसेंबर २००९ | |- ! ३९ | [[File:Prabha Rau.jpg|75px]] | '''[[Prabha Rau|प्रभा राऊळ]]''' | २ डिसेंबर २००९ | एप्रिल २०१० | |- ! ४० | [[File:Shivraj Patil in pensive mood.jpg|75px]] | '''[[Shivraj Patil|शिवराज पाटील]]''' (अतिरिक्त प्रभार) | २६ एप्रिल २०१० | १२ मे २०१२ | पंजाबचे राज्यपाल. |- ! ४१ | [[File:Margaret Alva.jpg|75px]] | '''[[Margaret Alva|मार्गारेट अल्वा]]''' | १२ मे २०१२ | ७ ऑगस्ट २०१४ | |- ! ४२ | [[File:Governor Ram Naik.jpg|75px]] | '''[[Ram Naik|राम नाईक]]''' (अतिरिक्त प्रभार) | ८ ऑगस्ट २०१४ | ३ सप्टेंबर २०१४ | उत्तर प्रदेशचे राज्यपाल. |- ! ४३ | [[File:Kalyan Singh1.jpg|75px]] | '''[[Kalyan Singh|कल्याण सिंग]]''' | ४ सप्टेंबर २०१४ | ८ सप्टेंबर २०१९ | उत्तर प्रदेशचे माजी मुख्यमंत्री. |- ! ४४ | [[File:Kalraj Mishra.jpg|75px]] | '''[[Kalraj Mishra|कलराज मिश्रा]]''' | ९ सप्टेंबर २०१९ | ३१ जुलै २०२४ | |- ! ४५ | | '''[[Haribhau Bagade|हरिभाऊ किसनराव बागडे]]''' | ३१ जुलै २०२४ | पदावर | महाराष्ट्रातील ज्येष्ठ नेते. |} == हे सुद्धा पहा == * [[राज्यपाल]] * [[राजस्थान]] * [[विद्यमान भारतीय राज्यपालांची यादी]] * [[महाराष्ट्राचे राज्यपाल]] * [[राजस्थानचे मुख्यमंत्री]] == संदर्भ == <references /> {{विद्यमान भारतीय राज्यपाल}} [[वर्ग:राजस्थानचे राज्यपाल]] 6bxprc5u8b15291nakkxw336nsgdf1v 2686587 2686586 2026-05-29T06:24:32Z अभय नातू 206 /* राजस्थानच्या राज्यपालांची यादी (सूची) */ 2686587 wikitext text/x-wiki '''''राजस्थानचे राज्यपाल''''' हे '''''राजस्थान''''' राज्याचे भारताच्या राष्ट्रपतींचे नाममात्र प्रमुख आणि प्रतिनिधी आहेत. राज्यपालांची नियुक्ती [[राष्ट्रपती]] ५ वर्षांच्या कालावधीसाठी करतात आणि राज्यपालांचे अधिकृत निवासस्थान हे [[जयपूर|जयपुर]], [[राजस्थान]] येथे स्थित राजभवन आहे. [[कलराज मिश्रा]] यांनी ९ सप्टेंबर २०१९ रोजी राजस्थानचे राज्यपाल म्हणून पदभार स्वीकारला. == राजस्थानच्या राज्यपालांची यादी (सूची)== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; background-color:#f9f9f9;" ! rowspan="2" | क्र. ! rowspan="2" | चित्र ! rowspan="2" style="width:16em" | नाव ! colspan="2" | कार्यकाळ ! rowspan="2" | महत्त्वाच्या नोंदी |- ! style="width:7em" | पासून ! style="width:7em" | पर्यंत |- ! colspan="6" style="background-color:#e0e0e0;" | राजस्थानचे राजप्रमुख |- ! १ | [[File:Bhim Singh II Bahadur Maharao of Kotah 1945-1947.jpg|75px]] | '''[[भीम सिंग दुसरे|सर भीम सिंग दुसरे]]''' | २५ मार्च १९४८ | १८ एप्रिल १९४८ | कोटाचे महाराज. |- ! २ | [[File:Maharana Bhupal Singh.jpg|75px]] | '''[[भूपाल सिंग|सर भूपाल सिंग]]''' | १८ एप्रिल १९४८ | १ एप्रिल १९४९ | उदयपूरचे महाराणा. |- ! ३ | [[File:Man Singh II.jpg|75px]] | '''[[मान सिंग दुसरे|सवाई मान सिंग दुसरे]]''' | ३० मार्च १९४९ | ३१ ऑक्टोबर १९५६ | जयपूरचे महाराज. |- ! colspan="6" style="background-color:#e0e0e0;" | महा-राजप्रमुख |- ! ४ | [[File:Maharana Bhupal Singh.jpg|75px]] | '''[[भूपाल सिंग|सर भूपाल सिंग]]''' | १ एप्रिल १९४९ | ४ जुलै १९५५ | हे पद विशेषतः त्यांच्यासाठी निर्माण करण्यात आले होते. |- ! colspan="6" style="background-color:#e0e0e0;" | राजस्थानचे राज्यपाल |- ! ५ | [[File:Gurmukh Nihal Singh.png|75px]] | '''[[गुरुमुख निहाल सिंग]]''' | १ नोव्हेंबर १९५६ | १६ एप्रिल १९६२ | राजस्थानचे पहिले राज्यपाल. |- ! ६ | [[File:Chief Minister of Uttar Pradesh, Shri Swarupanand.jpg|75px]] | '''[[संपूर्णानंद]]''' | १६ एप्रिल १९६२ | १६ एप्रिल १९६७ | उत्तर प्रदेशचे माजी मुख्यमंत्री. |- ! ७ | | '''[[हुकम सिंग (पंजाब राजकारणी)|सरदार हुकम सिंग]]''' | १६ एप्रिल १९६७ | १९ नोव्हेंबर १९७० | माजी लोकसभा अध्यक्ष. |- ! ८ | | '''जगत नारायण''' (कार्यकारी) | २० नोव्हेंबर १९७० | २३ डिसेंबर १९७० | राजस्थान उच्च न्यायालयाचे मुख्य न्यायाधीश. |- ! ९ | | '''[[हुकम सिंग (पंजाब राजकारणी)|सरदार हुकम सिंग]]''' | २४ डिसेंबर १९७० | ३० जून १९७२ | |- ! १० | [[File:Jogendra Singh (politician).jpg|75px]] | '''[[जोगेंद्र सिंग (राजकारणी)|जोगेंद्र सिंग]]''' | १ जुलै १९७२ | १५ फेब्रुवारी १९७७ | |- ! ११ | | '''[[वेदपाल त्यागी]]''' (कार्यकारी) | १५ फेब्रुवारी १९७७ | ११ मे १९७७ | |- ! १२ | | '''[[रघुकुल टिळक]]''' | १७ मे १९७७ | ८ ऑगस्ट १९८१ | |- ! १३ | | '''के. डी. शर्मा''' (कार्यकारी) | ८ ऑगस्ट १९८१ | ६ मार्च १९८२ | |- ! १४ | [[File:ACM OP Mehra.jpg|75px]] | '''[[ओम प्रकाश मेहरा]]''' | ६ मार्च १९८२ | ४ जानेवारी १९८५ | माजी हवाई दल प्रमुख (Air Chief Marshal). |- ! १५ | | '''पी. के. बॅनर्जी''' (कार्यकारी) | ५ जानेवारी १९८५ | ३१ जानेवारी १९८५ | |- ! १६ | [[File:ACM OP Mehra.jpg|75px]] | '''[[ओम प्रकाश मेहरा]]''' | १ फेब्रुवारी १९८५ | ३ नोव्हेंबर १९८५ | |- ! १७ | | '''डी. पी. गुप्ता''' (कार्यकारी) | ४ नोव्हेंबर १९८५ | १९ नोव्हेंबर १९८५ | |- ! १८ | [[File:Vasantdada Patil 2012 stamp of India (cropped).jpg|75px]] | '''[[वसंतदादा पाटील]]''' | २० नोव्हेंबर १९८५ | १५ ऑक्टोबर १९८७ | महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री. |- ! १९ | [[File:Justice J S Verma, Jagadish Sharan Verma.jpg|75px]] | '''[[जगदीश शरण वर्मा|जे. एस. वर्मा]]''' (कार्यकारी) | १६ नोव्हेंबर १९८७ | २० फेब्रुवारी १९८८ | नंतर भारताचे सरन्यायाधीश बनले. |- ! २० | | '''[[सुखदेव प्रसाद]]''' | २० फेब्रुवारी १९८८ | २ फेब्रुवारी १९८९ | |- ! २१ | [[File:Justice J S Verma, Jagadish Sharan Verma.jpg|75px]] | '''[[जगदीश शरण वर्मा|जे. एस. वर्मा]]''' (कार्यकारी) | ३ फेब्रुवारी १९८९ | १९ फेब्रुवारी १९८९ | |- ! २२ | | '''[[सुखदेव प्रसाद]]''' | २० फेब्रुवारी १९८९ | २ फेब्रुवारी १९९० | |- ! २३ | | '''[[मिलाप चंद जैन]]''' (कार्यकारी) | ३ फेब्रुवारी १९९० | १३ फेब्रुवारी १९९० | |- ! २४ | | '''[[देबी प्रसाद चटोपाध्याय]]''' | १४ फेब्रुवारी १९९० | २५ ऑगस्ट १९९१ | |- ! २५ | | '''[[सरूप सिंग]]''' (अतिरिक्त प्रभार) | २६ ऑगस्ट १९९१ | ४ फेब्रुवारी १९९२ | गुजरातचे राज्यपाल. |- ! २६ | [[File:DrMChannaReddy (cropped).jpg|75px]] | '''[[मारी चेन्ना रेड्डी]]''' | ५ फेब्रुवारी १९९२ | ३१ मे १९९३ | |- ! २७ | | '''[[धनिक लाल मंडळ]]''' (अतिरिक्त प्रभार) | ३१ मे १९९३ | २९ जून १९९३ | हरयाणाचे राज्यपाल. |- ! २८ | [[File:B.R. Bhagat in a meeting (cropped).png|75px]] | '''[[बळीराम भगत]]''' | ३० जून १९९३ | १ मे १९९८ | माजी लोकसभा अध्यक्ष. |- ! २९ | | '''[[दरबारा सिंग (सभापती)|दरबारा सिंग]]''' | १ मे १९९८ | २४ मे १९९८ | |- ! ३० | | '''[[नवरंग लाल टिब्रेवाल]]''' (कार्यकारी) | २५ मे १९९८ | १६ जानेवारी १९९९ | |- ! ३१ | | '''[[अंशुमन सिंग]]''' | १६ जानेवारी १९९९ | १३ मे २००३ | |- ! ३२ | | '''[[निर्मलचंद्र जैन]]''' | १४ मे २००३ | २२ सप्टेंबर २००३ | |- ! ३३ | [[File:Kailashpati Mishra 2016 stamp of India.jpg|75px]] | '''[[कैलाशपती मिश्रा]]''' (अतिरिक्त प्रभार) | २२ सप्टेंबर २००३ | १४ जानेवारी २००४ | गुजरातचे राज्यपाल. |- ! ३४ | [[File:Madan Lal Khurana.jpg|75px]] | '''[[मदनलाल खुराणा]]''' | १४ जानेवारी २००४ | १ नोव्हेंबर २००४ | दिल्लीचे माजी मुख्यमंत्री. |- ! ३५ | [[File:T. V. Rajeswar (cropped).jpg|75px]] | '''[[टी. व्ही. राजेश्वर]]''' (अतिरिक्त प्रभार) | १ नोव्हेंबर २००४ | ८ नोव्हेंबर २००४ | उत्तर प्रदेशचे राज्यपाल. |- ! ३६ | [[File:The President of India, Smt. Pratibha Patil.jpg|75px]] | '''[[प्रतिभा पाटील]]''' | ८ नोव्हेंबर २००४ | २३ जून २००७ | नंतर भारताच्या राष्ट्रपती बनल्या. |- ! ३७ | [[File:Akhlaqur Rahman Kidwai (cropped).jpg|75px]] | '''[[अखलाकुर रहमान किडवाई]]''' (अतिरिक्त प्रभार) | २१ जून २००७ | ६ सप्टेंबर २००७ | हरयाणाचे राज्यपाल. |- ! ३८ | [[File:Governor of Arunachal Pradesh S.K. Singh (cropped).jpg|75px]] | '''[[शिलेंद्र कुमार सिंग]]''' | ६ सप्टेंबर २००७ | १ डिसेंबर २००९ | |- ! ३९ | [[File:Prabha Rau.jpg|75px]] | '''[[प्रभा राऊळ]]''' | २ डिसेंबर २००९ | एप्रिल २०१० | |- ! ४० | [[File:Shivraj Patil in pensive mood.jpg|75px]] | '''[[शिवराज पाटील]]''' (अतिरिक्त प्रभार) | २६ एप्रिल २०१० | १२ मे २०१२ | पंजाबचे राज्यपाल. |- ! ४१ | [[File:Margaret Alva.jpg|75px]] | '''[[मार्गारेट अल्वा]]''' | १२ मे २०१२ | ७ ऑगस्ट २०१४ | |- ! ४२ | [[File:Governor Ram Naik.jpg|75px]] | '''[[राम नाईक]]''' (अतिरिक्त प्रभार) | ८ ऑगस्ट २०१४ | ३ सप्टेंबर २०१४ | उत्तर प्रदेशचे राज्यपाल. |- ! ४३ | [[File:Kalyan Singh1.jpg|75px]] | '''[[कल्याण सिंग]]''' | ४ सप्टेंबर २०१४ | ८ सप्टेंबर २०१९ | उत्तर प्रदेशचे माजी मुख्यमंत्री. |- ! ४४ | [[File:Kalraj Mishra.jpg|75px]] | '''[[कलराज मिश्रा]]''' | ९ सप्टेंबर २०१९ | ३१ जुलै २०२४ | |- ! ४५ | | '''[[हरिभाऊ बागडे|हरिभाऊ किसनराव बागडे]]''' | ३१ जुलै २०२४ | पदावर | महाराष्ट्रातील ज्येष्ठ नेते. |} == हे सुद्धा पहा == * [[राज्यपाल]] * [[राजस्थान]] * [[विद्यमान भारतीय राज्यपालांची यादी]] * [[महाराष्ट्राचे राज्यपाल]] * [[राजस्थानचे मुख्यमंत्री]] == संदर्भ == <references /> {{विद्यमान भारतीय राज्यपाल}} [[वर्ग:राजस्थानचे राज्यपाल]] ahw2el8iy1h5n4vo4op75l74u6oqzo1 2686592 2686587 2026-05-29T06:29:51Z अभय नातू 206 साचा 2686592 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''''राजस्थानचे राज्यपाल''''' हे '''''राजस्थान''''' राज्याचे भारताच्या राष्ट्रपतींचे नाममात्र प्रमुख आणि प्रतिनिधी आहेत. राज्यपालांची नियुक्ती [[राष्ट्रपती]] ५ वर्षांच्या कालावधीसाठी करतात आणि राज्यपालांचे अधिकृत निवासस्थान हे [[जयपूर|जयपुर]], [[राजस्थान]] येथे स्थित राजभवन आहे. [[कलराज मिश्रा]] यांनी ९ सप्टेंबर २०१९ रोजी राजस्थानचे राज्यपाल म्हणून पदभार स्वीकारला. == राजस्थानच्या राज्यपालांची यादी (सूची)== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; background-color:#f9f9f9;" ! rowspan="2" | क्र. ! rowspan="2" | चित्र ! rowspan="2" style="width:16em" | नाव ! colspan="2" | कार्यकाळ ! rowspan="2" | महत्त्वाच्या नोंदी |- ! style="width:7em" | पासून ! style="width:7em" | पर्यंत |- ! colspan="6" style="background-color:#e0e0e0;" | राजस्थानचे राजप्रमुख |- ! १ | [[File:Bhim Singh II Bahadur Maharao of Kotah 1945-1947.jpg|75px]] | '''[[भीम सिंग दुसरे|सर भीम सिंग दुसरे]]''' | २५ मार्च १९४८ | १८ एप्रिल १९४८ | कोटाचे महाराज. |- ! २ | [[File:Maharana Bhupal Singh.jpg|75px]] | '''[[भूपाल सिंग|सर भूपाल सिंग]]''' | १८ एप्रिल १९४८ | १ एप्रिल १९४९ | उदयपूरचे महाराणा. |- ! ३ | [[File:Man Singh II.jpg|75px]] | '''[[मान सिंग दुसरे|सवाई मान सिंग दुसरे]]''' | ३० मार्च १९४९ | ३१ ऑक्टोबर १९५६ | जयपूरचे महाराज. |- ! colspan="6" style="background-color:#e0e0e0;" | महा-राजप्रमुख |- ! ४ | [[File:Maharana Bhupal Singh.jpg|75px]] | '''[[भूपाल सिंग|सर भूपाल सिंग]]''' | १ एप्रिल १९४९ | ४ जुलै १९५५ | हे पद विशेषतः त्यांच्यासाठी निर्माण करण्यात आले होते. |- ! colspan="6" style="background-color:#e0e0e0;" | राजस्थानचे राज्यपाल |- ! ५ | [[File:Gurmukh Nihal Singh.png|75px]] | '''[[गुरुमुख निहाल सिंग]]''' | १ नोव्हेंबर १९५६ | १६ एप्रिल १९६२ | राजस्थानचे पहिले राज्यपाल. |- ! ६ | [[File:Chief Minister of Uttar Pradesh, Shri Swarupanand.jpg|75px]] | '''[[संपूर्णानंद]]''' | १६ एप्रिल १९६२ | १६ एप्रिल १९६७ | उत्तर प्रदेशचे माजी मुख्यमंत्री. |- ! ७ | | '''[[हुकम सिंग (पंजाब राजकारणी)|सरदार हुकम सिंग]]''' | १६ एप्रिल १९६७ | १९ नोव्हेंबर १९७० | माजी लोकसभा अध्यक्ष. |- ! ८ | | '''जगत नारायण''' (कार्यकारी) | २० नोव्हेंबर १९७० | २३ डिसेंबर १९७० | राजस्थान उच्च न्यायालयाचे मुख्य न्यायाधीश. |- ! ९ | | '''[[हुकम सिंग (पंजाब राजकारणी)|सरदार हुकम सिंग]]''' | २४ डिसेंबर १९७० | ३० जून १९७२ | |- ! १० | [[File:Jogendra Singh (politician).jpg|75px]] | '''[[जोगेंद्र सिंग (राजकारणी)|जोगेंद्र सिंग]]''' | १ जुलै १९७२ | १५ फेब्रुवारी १९७७ | |- ! ११ | | '''[[वेदपाल त्यागी]]''' (कार्यकारी) | १५ फेब्रुवारी १९७७ | ११ मे १९७७ | |- ! १२ | | '''[[रघुकुल टिळक]]''' | १७ मे १९७७ | ८ ऑगस्ट १९८१ | |- ! १३ | | '''के. डी. शर्मा''' (कार्यकारी) | ८ ऑगस्ट १९८१ | ६ मार्च १९८२ | |- ! १४ | [[File:ACM OP Mehra.jpg|75px]] | '''[[ओम प्रकाश मेहरा]]''' | ६ मार्च १९८२ | ४ जानेवारी १९८५ | माजी हवाई दल प्रमुख (Air Chief Marshal). |- ! १५ | | '''पी. के. बॅनर्जी''' (कार्यकारी) | ५ जानेवारी १९८५ | ३१ जानेवारी १९८५ | |- ! १६ | [[File:ACM OP Mehra.jpg|75px]] | '''[[ओम प्रकाश मेहरा]]''' | १ फेब्रुवारी १९८५ | ३ नोव्हेंबर १९८५ | |- ! १७ | | '''डी. पी. गुप्ता''' (कार्यकारी) | ४ नोव्हेंबर १९८५ | १९ नोव्हेंबर १९८५ | |- ! १८ | [[File:Vasantdada Patil 2012 stamp of India (cropped).jpg|75px]] | '''[[वसंतदादा पाटील]]''' | २० नोव्हेंबर १९८५ | १५ ऑक्टोबर १९८७ | महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री. |- ! १९ | [[File:Justice J S Verma, Jagadish Sharan Verma.jpg|75px]] | '''[[जगदीश शरण वर्मा|जे. एस. वर्मा]]''' (कार्यकारी) | १६ नोव्हेंबर १९८७ | २० फेब्रुवारी १९८८ | नंतर भारताचे सरन्यायाधीश बनले. |- ! २० | | '''[[सुखदेव प्रसाद]]''' | २० फेब्रुवारी १९८८ | २ फेब्रुवारी १९८९ | |- ! २१ | [[File:Justice J S Verma, Jagadish Sharan Verma.jpg|75px]] | '''[[जगदीश शरण वर्मा|जे. एस. वर्मा]]''' (कार्यकारी) | ३ फेब्रुवारी १९८९ | १९ फेब्रुवारी १९८९ | |- ! २२ | | '''[[सुखदेव प्रसाद]]''' | २० फेब्रुवारी १९८९ | २ फेब्रुवारी १९९० | |- ! २३ | | '''[[मिलाप चंद जैन]]''' (कार्यकारी) | ३ फेब्रुवारी १९९० | १३ फेब्रुवारी १९९० | |- ! २४ | | '''[[देबी प्रसाद चटोपाध्याय]]''' | १४ फेब्रुवारी १९९० | २५ ऑगस्ट १९९१ | |- ! २५ | | '''[[सरूप सिंग]]''' (अतिरिक्त प्रभार) | २६ ऑगस्ट १९९१ | ४ फेब्रुवारी १९९२ | गुजरातचे राज्यपाल. |- ! २६ | [[File:DrMChannaReddy (cropped).jpg|75px]] | '''[[मारी चेन्ना रेड्डी]]''' | ५ फेब्रुवारी १९९२ | ३१ मे १९९३ | |- ! २७ | | '''[[धनिक लाल मंडळ]]''' (अतिरिक्त प्रभार) | ३१ मे १९९३ | २९ जून १९९३ | हरयाणाचे राज्यपाल. |- ! २८ | [[File:B.R. Bhagat in a meeting (cropped).png|75px]] | '''[[बळीराम भगत]]''' | ३० जून १९९३ | १ मे १९९८ | माजी लोकसभा अध्यक्ष. |- ! २९ | | '''[[दरबारा सिंग (सभापती)|दरबारा सिंग]]''' | १ मे १९९८ | २४ मे १९९८ | |- ! ३० | | '''[[नवरंग लाल टिब्रेवाल]]''' (कार्यकारी) | २५ मे १९९८ | १६ जानेवारी १९९९ | |- ! ३१ | | '''[[अंशुमन सिंग]]''' | १६ जानेवारी १९९९ | १३ मे २००३ | |- ! ३२ | | '''[[निर्मलचंद्र जैन]]''' | १४ मे २००३ | २२ सप्टेंबर २००३ | |- ! ३३ | [[File:Kailashpati Mishra 2016 stamp of India.jpg|75px]] | '''[[कैलाशपती मिश्रा]]''' (अतिरिक्त प्रभार) | २२ सप्टेंबर २००३ | १४ जानेवारी २००४ | गुजरातचे राज्यपाल. |- ! ३४ | [[File:Madan Lal Khurana.jpg|75px]] | '''[[मदनलाल खुराणा]]''' | १४ जानेवारी २००४ | १ नोव्हेंबर २००४ | दिल्लीचे माजी मुख्यमंत्री. |- ! ३५ | [[File:T. V. Rajeswar (cropped).jpg|75px]] | '''[[टी. व्ही. राजेश्वर]]''' (अतिरिक्त प्रभार) | १ नोव्हेंबर २००४ | ८ नोव्हेंबर २००४ | उत्तर प्रदेशचे राज्यपाल. |- ! ३६ | [[File:The President of India, Smt. Pratibha Patil.jpg|75px]] | '''[[प्रतिभा पाटील]]''' | ८ नोव्हेंबर २००४ | २३ जून २००७ | नंतर भारताच्या राष्ट्रपती बनल्या. |- ! ३७ | [[File:Akhlaqur Rahman Kidwai (cropped).jpg|75px]] | '''[[अखलाकुर रहमान किडवाई]]''' (अतिरिक्त प्रभार) | २१ जून २००७ | ६ सप्टेंबर २००७ | हरयाणाचे राज्यपाल. |- ! ३८ | [[File:Governor of Arunachal Pradesh S.K. Singh (cropped).jpg|75px]] | '''[[शिलेंद्र कुमार सिंग]]''' | ६ सप्टेंबर २००७ | १ डिसेंबर २००९ | |- ! ३९ | [[File:Prabha Rau.jpg|75px]] | '''[[प्रभा राऊळ]]''' | २ डिसेंबर २००९ | एप्रिल २०१० | |- ! ४० | [[File:Shivraj Patil in pensive mood.jpg|75px]] | '''[[शिवराज पाटील]]''' (अतिरिक्त प्रभार) | २६ एप्रिल २०१० | १२ मे २०१२ | पंजाबचे राज्यपाल. |- ! ४१ | [[File:Margaret Alva.jpg|75px]] | '''[[मार्गारेट अल्वा]]''' | १२ मे २०१२ | ७ ऑगस्ट २०१४ | |- ! ४२ | [[File:Governor Ram Naik.jpg|75px]] | '''[[राम नाईक]]''' (अतिरिक्त प्रभार) | ८ ऑगस्ट २०१४ | ३ सप्टेंबर २०१४ | उत्तर प्रदेशचे राज्यपाल. |- ! ४३ | [[File:Kalyan Singh1.jpg|75px]] | '''[[कल्याण सिंग]]''' | ४ सप्टेंबर २०१४ | ८ सप्टेंबर २०१९ | उत्तर प्रदेशचे माजी मुख्यमंत्री. |- ! ४४ | [[File:Kalraj Mishra.jpg|75px]] | '''[[कलराज मिश्रा]]''' | ९ सप्टेंबर २०१९ | ३१ जुलै २०२४ | |- ! ४५ | | '''[[हरिभाऊ बागडे|हरिभाऊ किसनराव बागडे]]''' | ३१ जुलै २०२४ | पदावर | महाराष्ट्रातील ज्येष्ठ नेते. |} == हे सुद्धा पहा == * [[राज्यपाल]] * [[राजस्थान]] * [[विद्यमान भारतीय राज्यपालांची यादी]] * [[महाराष्ट्राचे राज्यपाल]] * [[राजस्थानचे मुख्यमंत्री]] == संदर्भ == <references /> {{विद्यमान भारतीय राज्यपाल}} [[वर्ग:राजस्थानचे राज्यपाल]] qwkaptvqxvlytou56pwkhtjsuicahbc 0 301098 2686573 2349601 2026-05-29T05:24:11Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686573 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Perugia_-_Fontana_Maggiore_-_7_-_Esopo_(gru_e_lupo_&_lupo_e_agnello)_-_Foto_G._Dall'Orto_5_ago_2006.jpg|इवलेसे| [[पेरुजिया|पेरुगिया]], [[इटली|इटलीमधील]] १३व्या शतकातील फॉन्टाना मॅगिओरचा तपशील, द वुल्फ आणि क्रेन आणि द वुल्फ आणि लँबच्या दंतकथांसह]] इसापच्या '''दंतकथा''', किंवा '''इसापनीती''' हा एक दंतकथांचा संग्रह आहे. ६२० ते ५६४ बीसीई दरम्यान [[ग्रीक संस्कृती|प्राचीन ग्रीसमध्ये]] वास्तव्य करणाऱ्या एका गुलाम आणि कथाकाराने हा तयार केला असावा. त्याचे नाव ईसाप असे होते. विविध उत्पत्तींपैकी, त्याच्या नावाशी संबंधित कथा अनेक स्त्रोतांद्वारे आधुनिक काळात उतरल्या आहेत. वेगवेगळ्या मौखिक नोंदींमध्ये आणि लोकप्रिय तसेच कलात्मक माध्यमांमध्ये त्यांचे पुनर्व्याख्या केले जात आहे. दंतकथा मूळतः मौखिक परंपरेशी संबंधित होत्या. ईसापच्या मृत्यूनंतर सुमारे तीन शतके संग्रहित केल्या गेल्या नव्हत्या. तोपर्यंत, इतर विविध कथा, विनोद आणि नीतिसूत्रे त्याच्यावर भर दिला जात होता. त्यातील काही सामग्री त्याच्या पूर्वीच्या स्त्रोतांकडून आली होती किंवा ग्रीक सांस्कृतिक क्षेत्राच्या पलीकडे आली होती. या सर्व गोष्टी समाविष्ट करण्याची प्रक्रिया आत्तापर्यंत चालू आहे. काही दंतकथा मध्ययुगाच्या उत्तरार्धापूर्वी रेकॉर्ड न केलेल्या आणि इतर युरोपबाहेरून आल्या होत्या. ही प्रक्रिया सतत चालू असते आणि नवीन कथा अजूनही ईसापमध्ये जोडल्या जात आहेत. यातील काही काम अगदी अलीकडील आणि काहीवेळा ज्ञात लेखकांकडून आलेले असले तरीही ते ईसापशी जोडले जात आहे. [[लॅटिन भाषा|लॅटिन]] आणि [[ग्रीक भाषा|ग्रीक]] भाषेतील हस्तलिखिते प्रसाराचे महत्त्वाचे मार्ग होते. युरोपियन स्थानिक भाषेतील काव्यात्मक लेखनाने दुसरी आवृत्ती तयार केली होती. छपाईच्या आगमनानंतर, ईसापच्या दंतकथांचा संग्रह विविध भाषांमधील सर्वात प्राचीन पुस्तकांपैकी एक होता. नंतरच्या संग्रहांच्या माध्यमांतून, आणि भाषांतरे किंवा त्‍यांचे रूपांतर यांच्‍या माध्‍यमातून, एक कल्पित लेखक म्हणून ईसापची ख्याती जगभर पसरली. सुरुवातीला दंतकथा प्रौढांना उद्देशून होत्या. त्यात धार्मिक, सामाजिक आणि राजकीय विषयांचा समावेश होता. ते नैतिक मार्गदर्शक म्हणून देखील वापरले गेले. [[युरोपीय प्रबोधनाचा काळ|नवजागरण]] काळापासून ते विशेषतः मुलांच्या शिक्षणासाठी वापरले गेले. त्यांचे नैतिक परिमाण प्रौढ जगामध्ये शिल्पकला, चित्रकला आणि इतर उदाहरणात्मक माध्यमांद्वारे तसेच नाटक आणि गाण्याचे रूपांतर यांच्याद्वारे दृढ केले गेले. याव्यतिरिक्त, दंतकथांच्या अर्थाचे पुनर्व्याख्या आणि कालांतराने बरेच बदल केले गेले आहेत. == सत्याकडे निर्देश करणाऱ्या काल्पनिक कथा == [[चित्र:Aesopus_-_Aesopus_moralisatus,_circa_1485_-_2950804_Scan00010.tif|इवलेसे| ''एसोपस मोरालीसाटस''ची १४८५ च्या वर्षाची इटालियन आवृत्तीची]] === दंतकथा, एक शैली === टिआनाचा अपोलोनियस हा पहिल्या शतकातील तत्त्वज्ञानी होता. त्याने ईसापबद्दल नोंदवले मत असे आहे:<blockquote>जे लोक अगदी साधे पदार्थ खातात त्यांच्याप्रमाणे, त्याने महान सत्य शिकवण्यासाठी नम्र घटनांचा वापर केला आणि एखादी गोष्ट सांगितल्यानंतर त्याने एखादी गोष्ट करा किंवा करू नका असा सल्ला दिला. मग, तोही कवींपेक्षा सत्याशी अधिक संलग्न होता; कारण नंतरचे लोक त्यांच्या स्वतःच्या कथांना संभाव्य बनवण्यासाठी हिंसा करतात; परंतु त्याने एक कथा जाहीर करून जी सत्य नाही हे सर्वांनाच ठाऊक आहे, त्याने सत्य घटनांशी संबंधित असल्याचा दावा केला नाही हे सत्य सांगितले.<ref>[[Philostratus]], ''[[Life of Apollonius of Tyana]]'', Book V.14</ref></blockquote>याआधीही, ग्रीक इतिहासकार [[हिरोडोटस|हेरोडोटस]] यांनी नमूद केले आहे की "ईसाप, दंतकथा लेखक" हा एक गुलाम होता. जो ईसापूर्व ५व्या शतकात ग्रीसमध्ये राहत होता. इतर लेखकांनीही त्याचे संदर्भ दिले आहेत. ॲरिस्टोफेनेस, त्याच्या विनोदी द वॉस्प्समध्ये, मेजवानीच्या संभाषणात नायक फिलोक्लिओन म्हणतो की त्यांनी ईसापच्या कथांमधून "मूर्खपणा" शिकला होता. [[प्लेटो]] फेडोमध्ये लिहितो की [[सॉक्रेटिस|सॉक्रेटिसने]] तुरुंगात आपला वेळ घालवला आणि ईसापच्या काही दंतकथा "त्याला माहित होत्या" ज्या त्याने श्लोकांमध्ये बदलल्या. असे असले तरी, दोन मुख्य कारणांमुळे - कारण ईसापच्या श्रेयबद्ध दंतकथांमधील असंख्य नैतिकता एकमेकांच्या विरोधाभासी भासतात कारण ईसापच्या जीवनातील प्राचीन कथा एकमेकांच्या विरोधात आहेत. आधुनिक मत असे आहे की ईसापला श्रेय दिलेल्या त्या सर्व दंतकथांचा जन्मकर्ता इसाप नव्हता.<ref>''Aesop's Fables'', ed. D.L. Ashliman, New York 2005, pp. xiii–xv, xxv–xxvi</ref> त्याऐवजी, कोणताही ज्ञात पर्यायी साहित्यिक स्रोत नसल्यास कोणतीही दंतकथा ईसापच्या नावाशी जोडली जायची.<ref>Christos A. Zafiropoulos (2001). ''Ethics in Aesop's Fables'', Leiden, [https://books.google.com/books?id=-blOQAp553IC&dq=%22Aesop%27s+Fables%22+corpus&q=%22The+term+Aesopic+that%22#v=snippet&q=%22The%20term%20Aesopic%20that%22&f=false pp. 10–12]</ref> जुन्या काळात विविध सिद्धांतकार होते. ज्यांनी या दंतकथांना इतर प्रकारच्या कथनांपेक्षा वेगळे करण्याचा प्रयत्न केला. ते छोटे आणि अप्रभावि होते.<ref>Zafiropoulos, ''Ethics in Aesop's Fables'', p. 4</ref> याव्यतिरिक्त, ते काल्पनिक, जीवनासाठी उपयुक्त आणि स्वतःच्या व्यक्तिमत्त्वाशी संबंधित कथा लिहित होते.<ref>G. J. Van Dijk (1997). ''Ainoi, Logoi, Mythoi'', Leiden, [https://books.google.com/books?id=QKQFJduPIdcC&lpg=PP1&pg=PA57#v=onepage&q=%22Hermog.%20Prog.%201%22&f=false p. 57]</ref> त्यांच्या कथा निसर्गाशी निगडित होत्या. हे सर्व ख्रिश्चन धर्माच्या आधी होते. त्यांच्यामध्ये प्राणी आणि वनस्पती बोलतांना आढळून येत. जरी माणसे फक्त मानवांशी संवाद साधत होते. सामान्यत: त्यांची सुरुवात संदर्भीय परिचयाने होत होती, त्यानंतर कथेत, अनेकदा शेवटी नैतिक अधोरेखित होते. द फ्रॉग्ज हू डिझायर्ड अ किंग आणि द फ्रॉग्ज अँड द सन यांच्या राजकीय अर्थाच्या बाबतीत, कथेच्या स्पष्टीकरणासाठी मार्गदर्शक म्हणून संदर्भ देणे अनेकदा आवश्यक होते. === मूळ === आधीच नमूद केलेल्या दंतकथा आणि त्याच दंतकथेच्या पर्यायी आवृत्त्यांमधील विरोधाभास - द वुडकटर आणि ट्रीजच्या बाबतीत, शैलीच्या सर्व उदाहरणांच्या ईसापच्या वर्णनाद्वारे उत्तम प्रकारे स्पष्ट केले आहे. काही पश्चिम आशियाई मूळचे प्रात्यक्षिकपणे आहेत, तर काहींचे पूर्वेकडेच्या गोष्टी आहेत. आधुनिक शिष्यवृत्ती [[इ.स.पू.चे ३ रे सहस्रक|बीसीई तिसऱ्या सहस्राब्दीच्या]] सुरुवातीस, प्राचीन सुमेर आणि अक्कड या दोन्ही ठिकाणी अस्तित्वात असलेल्या ईसोपिक स्वरूपाच्या दंतकथा आणि नीतिसूत्रे प्रकट करतात.<ref name="Priest">John F. Priest, "The Dog in the Manger: In Quest of a Fable", in ''The Classical Journal'', Vol. 81, No. 1, (October–November 1985), pp. 49–58.</ref> ईसापच्या दंतकथा आणि भारतीय परंपरा, बौद्ध [[जातककथा|जातक कथा]] आणि हिंदू [[पंचतंत्र]] द्वारे दर्शविल्या गेलेल्या, जवळजवळ डझनभर कथा सारख्याच आहेत. अनेकदा तपशीलांमध्ये मोठ्या प्रमाणात भिन्नता असते. ग्रीक लोकांनी या दंतकथा [[भारतीय]] कथाकारांकडून शिकल्या की इतर मार्गाने किंवा त्यांचा प्रभाव परस्पर होता यावर काही वाद आहे. == ईसापच्या काही दंतकथांची यादी == * इसोप आणि फेरीमन * मुंगी आणि गवताळ प्राणी * वानर आणि कोल्हा * गाढव आणि त्याचे मास्टर्स * गाढव आणि डुक्कर * एक प्रतिमा घेऊन जाणारी गाढव * सिंहाच्या त्वचेतील गाढव * विहिरीत पडलेला ज्योतिषी * टकला माणूस आणि माशी * अस्वल आणि प्रवासी * बीव्हर * बेली आणि इतर सदस्य * पक्षी पकडणारा आणि ब्लॅकबर्ड * उधार घेतलेल्या पंखांमधील पक्षी * लांडगा रडणारा मुलगा * बैल आणि सिंह * मांजर आणि उंदीर * खेकडा आणि कोल्हा * कोंबडा आणि रत्न * कोंबडा, कुत्रा आणि कोल्हा * कावळा आणि पिचर * कावळा आणि मेंढी * कावळा आणि साप * हृदय नसलेले हरीण * कुत्रा आणि त्याचे प्रतिबिंब * कुत्रा आणि मेंढी * कुत्रा आणि लांडगा * कुत्रे आणि सिंहाची कातडी * कबूतर आणि मुंगी * गरुड आणि बीटल * गरुड आणि कोल्हा * बाणाने जखमी झालेला गरुड * शेतकरी आणि त्याचे पुत्र * शेतकरी आणि समुद्र * शेतकरी आणि सारस * शेतकरी आणि वाइपर * त्याचे लाकूड आणि ब्रॅम्बल * मच्छीमार आणि त्याची बासरी * मच्छीमार आणि लहान मासे * माशी आणि मुंगी * सूप मध्ये पडलेली माशी * मुरळी आणि साप * कोल्हा आणि कावळा * कोल्हा आणि द्राक्षे * कोल्हा आणि सिंह * कोल्हा आणि मुखवटा * कोल्हा आणि आजारी सिंह * कोल्हा आणि करकोचा * कोल्हा आणि नेवला * फॉक्स आणि वुडमन * कोल्हा, माशी आणि हेज हॉग * भयभीत ससे * बेडूक आणि कोल्हा * बेडूक आणि उंदीर * बेडूक आणि बैल * बेडूक आणि सूर्य * राजा हवे असलेले बेडूक == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == पुढील वाचन == * अँथनी, मेविस, २००६. ईसापचे पौराणिक जीवन आणि दंतकथा * कॅक्सटन, विल्यम, १४८४. ईसाप, वेस्टमिन्स्टरचा इतिहास आणि दंतकथा . रॉबर्ट टी. लेनाघन द्वारा संपादित आधुनिक पुनर्मुद्रण (हार्वर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस: केंब्रिज, १९६७) * क्लेटन, एडवर्ड. [http://www.nhinet.org/clayton21-1.pdf "ईसाप, ॲरिस्टॉटल आणि प्राणी: मानवी जीवनातील दंतकथांची भूमिका"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230317165839/http://www.nhinet.org/clayton21-1.pdf |date=2023-03-17 }} . ह्युमनिटास, खंड २१, क्रमांक १ आणि २, २००८, pp.&nbsp;१७९-२००. बोवी, मेरीलँड: राष्ट्रीय मानवता संस्था. * गिब्स, लॉरा (अनुवादक), २००२, परत २००८. इसापच्या दंतकथा. ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस * गिब्स, लॉरा, [http://journeytothesea.com/aesop-illustrations/ "एसोप इलस्ट्रेशन्स: टेलिंग द स्टोरी इन इमेजेस"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230419102247/http://journeytothesea.com/aesop-illustrations/ |date=2023-04-19 }} * रेव्ह. थॉमस जेम्स एमए, [https://books.google.com/books?id=-w1m4ABbyk4C&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false इसोपच्या दंतकथा: एक नवीन आवृत्ती, मुख्यतः मूळ स्त्रोतांकडून], १८४८. जॉन मरे ( [[जॉन टेनिल|जॉन टेनिएलच्या]] अनेक चित्रांचा समावेश आहे) * - ऑनलाइन आवृत्ती * पेरी, बेन एडविन (संपादक), १९५२, दुसरी आवृत्ती २००७. एसोपिका: इसोपशी संबंधित किंवा त्याच्याशी संबंधित मजकूरांची मालिका. अर्बाना: युनिव्हर्सिटी ऑफ इलिनॉय प्रेस * पेरी, बेन ई. (संपादक), १९६५. बॅब्रियस आणि फेड्रस, (लोएब क्लासिकल लायब्ररी) केंब्रिज: हार्वर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस, १९६५. बॅब्रिअसच्या १४३ ग्रीक श्लोक दंतकथांचे इंग्रजी भाषांतर, फेडरसच्या १२६ लॅटिन श्लोक दंतकथा, बॅब्रिअसमध्ये अस्तित्वात नसलेल्या ३२८ ग्रीक दंतकथा, आणि १२८ लॅटिन दंतकथा फेडरस (काही मध्ययुगीन साहित्यासह) एकूण ७२५ दंतकथांसाठी * रुबेन, एमिल, [https://books.google.co.uk/books?id=DccFAAAAQAAJ&printsec=frontcover&vq=Foucaud#v=onepage&q=Foucaud&f=false पोसीस एन पॅटोइस लिमोझिन], पॅरिस १८६६ * मंदिर, ऑलिव्हिया; टेंपल, रॉबर्ट (अनुवादक), १९९८. [https://books.google.com/books?id=-w1m4ABbyk4C&printsec=frontcover ईसाप, द कम्प्लीट फेबल्स,] न्यू यॉर्कः पेंग्विन क्लासिक्स. ({{ISBN|0140446494}}) == बाह्य दुवे == * [http://www.mythfolklore.net/aesopica/index.htm इसोपिका] : ६००हून अधिक इंग्रजी दंतकथा, तसेच कॅक्सटन ईसाप, लॅटिन आणि ग्रीक ग्रंथ, सामग्री अनुक्रमणिका आणि साइट शोध. * [http://www.childrenslibrary.org/icdl/BookPreview?bookid=crababy_00150086&tab=creator662&route=text&lang=English&msg=&ilang=English#creator662 चिल्ड्रन्स लायब्ररी, ईसॉपच्या सचित्र इंग्रजी आवृत्त्यांचे अनेक पुनरुत्पादन असलेली साइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161004185754/http://www.childrenslibrary.org/icdl/BookPreview?bookid=crababy_00150086&tab=creator662&route=text&lang=English&msg=&ilang=English#creator662 |date=2016-10-04 }} * [https://fablesofaesop.com इसोपच्या दंतकथा], इंग्रजी आवृत्त्या * [http://www.creighton.edu/aesop/ क्रेइटन विद्यापीठातील कार्लसन फेबल कलेक्शनमध्ये] दंतकथा-संबंधित वस्तूंच्या ऑनलाइन कॅटलॉगचा समावेश आहे * [http://hdl.loc.gov/loc.rbc/rosenwald.0242 Vita et Aesopus moralisatus] [इसोपच्या दंतकथा, इटालियन आणि लॅटिन. ] नेपल्स: [जर्मनी फिडेलिसिमीसाठी] फ्रान्सिस्को डेल टुप्पो, १३ फेब्रुवारी १४८५. काँग्रेसच्या ग्रंथालयातील [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ दुर्मिळ पुस्तक आणि विशेष संग्रह विभागातून] * [http://hdl.loc.gov/loc.rbc/rosenwald.0280.1 एसोपस &#x5B; मोरालिसेटस &#x5D; .] व्हेनिस, मॅनफ्रेडस डी बोनेलिस, डी मॉन्टेफेराटो, १७ ऑगस्ट १४९३. काँग्रेसच्या ग्रंथालयातील [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ दुर्मिळ पुस्तक आणि विशेष संग्रह विभागातून] * [http://hdl.loc.gov/loc.rbc/rosenwald.0306.1 फॅब्युले.] नेपल्स, क्रिस्टॅनस प्रिलर, c. १४९५ काँग्रेसच्या ग्रंथालयातील [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ दुर्मिळ पुस्तक आणि विशेष संग्रह विभागातून] * [http://hdl.loc.gov/loc.rbc/rosenwald.0335.1 ईसाप कॉनला इटा सु हिस्टरी.] मिलान, गिलर्मी ले सिग्नेरे फ्रेट्रेस, १५ सप्टेंबर १४९८. काँग्रेसच्या ग्रंथालयातील [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ दुर्मिळ पुस्तक आणि विशेष संग्रह विभागातून] * [http://hdl.loc.gov/loc.rbc/rosenwald.0539.1 फेब्युल इट विटा इसोपि, सह फेबुलिस ओइअनि, अल्फॉन्सी, पोगि फ्लोरेन्टीनी, एट अलिओरम, कॉम ऑप्टिमो क्मेन्टो, बेने दिलिजेन्तरक्यु] अँटवर्प, गेरार्डस लीयू, २६ सप्टेंबर १४८६. काँग्रेसच्या ग्रंथालयातील [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ दुर्मिळ पुस्तक आणि विशेष संग्रह विभागातून] * [http://hdl.loc.gov/loc.rbc/Rosenwald.0779 Esopus constructus moralicatus Uenetijs, Impressum per B. Benalium], 1517. काँग्रेसच्या ग्रंथालयातील [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ दुर्मिळ पुस्तक आणि विशेष संग्रह विभागातून] * [http://hdl.loc.gov/loc.rbc/rosenwald.0826.1 ईसोपस रचना नैतिकता] . टॉरिनी, बी. सिल्वा, 1534 काँग्रेसच्या ग्रंथालयातील [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ दुर्मिळ पुस्तक आणि विशेष संग्रह विभागातून] * [http://hdl.loc.gov/loc.rbc/Rosenwald.0832 Aesopi Fabvlae cvm vvlgari interpretatione: Brixiae, Apud Loduicum Britannicum], 1537. काँग्रेसच्या ग्रंथालयातील [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ दुर्मिळ पुस्तक आणि विशेष संग्रह विभागातून] * [http://hdl.loc.gov/loc.rbc/rosenwald.0889 इसापच्या दंतकथा.] [http://hdl.loc.gov/loc.rbc/rosenwald.0889 लॅटिन.] [http://hdl.loc.gov/loc.rbc/rosenwald.0889 Esopi Appologi siue Mythology सह quibusdam carminum et fabularum addibus] 1501. काँग्रेसच्या लायब्ररीतील [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ दुर्मिळ पुस्तक आणि विशेष संग्रह विभागातून] * [http://hdl.loc.gov/loc.rbc/rosenwald.1279 इसापच्या दंतकथा.] [http://hdl.loc.gov/loc.rbc/rosenwald.1279 स्पॅनिश लिब्रो डेल सॅबियो &#x5B; व &#x5D; क्लेरिसिमो फॅबुलॅडर योसोपु हिस्टोरियाडो आणि अॅनोटाडो.] [http://hdl.loc.gov/loc.rbc/rosenwald.1279 सेव्हिला, जे. क्रोनबर्गर] , 1521 काँग्रेस लायब्ररी येथे [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ दुर्मिळ पुस्तक आणि विशेष संग्रह विभागाकडून] * [http://hdl.loc.gov/loc.rbc/rosenwald.0075 इसापच्या दंतकथा]<nowiki> . जर्मन. Vita आणि Fabulae. ऑग्सबर्ग, अँटोन सॉर्ग, {{सुमारे|१४७९. काँग्रेसच्या लायब्ररीतील </nowiki>[https://www.loc.gov/rr/rarebook/ दुर्मिळ पुस्तक आणि विशेष संग्रह विभागातून] {{पंचतंत्र}} [[वर्ग:दंतकथा]] [[वर्ग:प्राचीन ग्रीक कामे]] [[वर्ग:इसापच्या दंतकथा]] 94mdbmt8jx2kqoe1e5w94yjemez8ug6 0 301732 2686475 2647137 2026-05-28T16:49:09Z अभय नातू 206 साचा 2686475 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''दारियुश''' किंवा '''डरायस''' ([[इ.स.पू. ५५८]] – [[इ.स.पू. ४८६]]) हा प्राचीन [[इराण]]मधील [[हखामनी वंश|हखामनी वंशातील]] एक श्रेष्ठ राजा होता. याला ''डरायस द ग्रेट'' किंवा '''दारियुश हिस्टॅस्पिस''' या नावानेही ओळखतात. हिस्टॅस्पिस या पार्थियातील क्षत्रपाचा तो मुलगा होता. त्याच्या संबंधीची माहिती बेहिस्तून येथील कोरीव लेख, हिरॉडोटस व टीझिअस यांचे वृत्तांत आणि काही पारंपरिक कथा यांतून मिळते. == सत्ता == {{बदल}} हिरॉडोटसच्या मते दारियुशने तरुणपणी सायरसविरुद्ध कट रचला होता पण प्रत्यक्षात सत्ता मात्र त्याच्या हाती दुसरा कॅम्बायसीझच्या मृत्य नंतर इ. स. पू. ५५२ मध्येच आली आणि त्याकरिता त्याला काही इराणी लोकांची मदत घ्यावी लागली. त्याची पहिली ६–७ वर्षे कॅम्बायसीझच्या राज्यावर अंमल बसविण्यात गेली. या वेळी सभोवतालच्या लहानमोठ्या प्रदेशांतून बंडे उद्‌भवली आणि स्यूसियाना, मीडिया, सागर्टिया, मार्जीयाना (म्येर्फ), बॅबिलोनिया वगैरे ठिकाणी स्वतंत्र राज्ये स्थापन झाली. दारियुशने ती एकापाठोपाठ एक शमविली आणि आपली सत्ता सर्वत्र स्थापन केली. राज्यांतर्गत सुव्यवस्था आणि शांतता निर्माण झाल्यानंतर त्याने इ. स. पू. ५१८ मध्ये इजिप्तला भेट दिली. इजिप्तचा क्षत्रप आर्यांडिस स्वतःस स्वतंत्र राजा समजत असे. त्याला ठार करून दारियुशने दुसऱ्या क्षत्रपाची तेथे नियुक्ती केली. पुढे त्याने अनेक स्वाऱ्या आयोजीत केल्या. प्रथम त्याने वायव्येकडे मोहरा फिरवून केवळ आयोनियाच नव्हे, तर युरोपच्या भूमीवरील सिथियावर स्वारी केली. या स्वारीचा उद्देश गनिमी काव्याने लढणाऱ्या सिथियन टोळ्यांचा कायमचा बंदोबस्त करणे, हा होता. तत्पूर्वी इ. स. पू. ४९९ मध्ये त्याने ग्रीसच्या किनाऱ्यावर आपल्या युद्धनौका धाडल्या आणि इ. स. पू. ४९३ मध्ये ग्रीसवर आक्रमण करण्याकरिता बॉस्पोरसची सामुद्रधुनी ओलांडली. तिथे त्याचा थ्रेसियन लोकांनी पराभव केला पण पुन्हा त्याने इ. स. पू. ४९० मध्ये स्वारी केली. त्या वेळी अथेनियन लोकांनी त्याचा पराभव मॅरॉथॉन या ठिकाणी केला. याशिवाय त्याने इराणच्या आसपासचा सायरसच्या अंमलाखाली असणारा बहुतेक प्रदेश आपल्या राज्यात समाविष्ट केला होता. मृत्युसमयी त्याचे इराणी साम्राज्य जवळजवळ १६ लाख चौ. किमी. एवढे मोठे होते. काबूल व सिंधू यांच्या पलीकडेही त्याने मोहिमा आखल्या होत्या. == प्रशासन== एवढ्या मोठ्या राज्याची प्रशासनव्यवस्था त्याने चोख ठेवली होती. त्याकरिता राज्याचे वीस प्रांत पाडून प्रत्येक प्रांतावर एक सर्वाधिकारी राज्यपाल (क्षत्रप) नेमला होता. ही पद्धत त्याने सायरसकडूनच घेतली होती. या सर्व विस्तृत प्रदेशात सडका व इतर दळणवळणाची व्यवस्था केली. नाईल ते सुएझ असा एक कालवा खोदविला आणि सिसिली व इटली यांच्या किनाऱ्याची पाहणी केली होती. तसेच नियमित वसुलाचीही व्यवस्थाही त्याने केली होती. राज्यपालांवर नियंत्रण असावे, म्हणून आणखी काही अधिकारी त्याने नेमले होते. प्रशासनाबरोबरच त्याने इराणी वास्तुशैलीत मोलाची भर घातली.स्यूसा, पर्सेपलिस, एकबॅटना, बॅबिलन वगैरे मोठ्या शहरांतून इमारती बांधल्या आणि एक विशिष्ट वास्तुशैली प्रचारात आणली. इ. स. पू. ५२१ मध्ये स्यूसा ही त्याने आपली शासकीय राजधानी केली आणि त्या शहराची तटबंदी करून तिथे एक भव्य श्रोतृगृह (अपादान) व एक राजवाडा बांधला. त्या राजवाड्यातील एका कोरीव लेखात त्याने वास्तुविशारद व साहित्य कसे जमविले, यासंबंधी लिहून ठेवले आहे. याशिवाय मूळ राजधानी असलेल्या पर्सेपलिस येथेही त्याने काही इमारती बांधल्या. तो धार्मिक बाबतीत सहिष्णू होता. आपण [[जरथुष्ट्र|जरथुष्ट्राचा]] अनुयायी असल्याचा त्याने बेहिस्तून येथील कोरीव लेखात उल्लेख केला आहे. या लेखांतील लिपीमुळे क्युनिफॉर्म लिपीचा शोध लागणे सुलभ झाले. जेरूसलेम येथील ज्यू लोकांना मंदिर बांधण्यास त्याने परवानगी दिली होती. इजिप्तमधील अनेक धार्मिक अवशेषांतून त्याचे नाव आढळते. दारियुशने जवळजवळ ३६ वर्षे राज्य केले. अखेरपर्यंत तो मोहिमांचा विचार करीत होता, असे त्याच्या नियोजनावरून दिसते. त्याने अटॉसा या सायरस द ग्रेटच्या मुलीशी लग्न केले. तिच्यापासून झालेला पहिला झर्कसीझ पुढे इराणच्या गादीवर आला. == वंशज == === दुसरा दारियुश === दुसरा दारियुश (इ. स. पू. ४२३–इ. स. पू. ४०४). यांचे मूळ नाव ओकस. हा आर्टक्झर्क्सीझचा एका बॅबिलोनियन पत्नीपासून झालेला मुलगा. त्याने आपल्या सावत्रभावाकडून राज्य मिळविले. राज्यकारभारात त्याची सावत्र बहिण व पत्नी परिसटिस हिचे सर्वत्र प्राबल्य होते. यावेळी आशिया मायनर आणि इजिप्तमध्ये बंडे झाली, तेव्हा परिसटिस या राणीने आपला धाकटा मुलगा तरुण सायरस याला आशिया मायनरमध्ये क्षत्रप नेमले. दुसरा दारियुश बॅबिलन येथे मरण पावला आणि दुसरा आर्टक्झर्क्सीझ गादीवर आला. === तिसरा दारियुश === तिसरा दारियुश (इ. स. पू. ३३६–इ. स. पू. ३३०). कडोमॅनस हे याचे मुल नाव. दुसऱ्या दारियुशचा हा खापरपणतू. बगोअस नावाच्या हिजड्याच्या मदतीने तिसऱ्या आर्टक्झर्क्सीझचा खून करून तो इराणच्या गादीवर आला. इ. स. पू. ३३४ च्या ग्रॅनिकसच्या लढाईत अलेक्झांडरने त्याचा पराभव केला. तरीही पुन्हा सैन्य जमवून तो अलेक्झांडरशी लढण्यासाठी आला. इससच्या लढाईत अलेक्झांडरने पुन्हा त्याचा पराभव केला व त्याची सर्व कुटुंबीय माणसे पकडली. तेव्हा त्याने अलेक्झांडरशी मैत्री करण्याचा प्रयत्न केला पण अखेर गॉगामीला येथे याचा पराभव झाला. तेव्हा तो एकबॅटनला पळाला. बेसस नावाच्या त्याच्याच एका क्षत्रपाने त्याचा खून केला. त्याचा मृत्यूनंतर ॲकिमेनिडी वंश संपुष्टात आला. [[वर्ग:इराणी राजे]] [[वर्ग:हखामनी वंश]] [[वर्ग:इ.स.पू. ५५८ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स.पू. ४८६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:हखामनी साम्राज्य]] coqufr28y9yeqv35zmo85ild7ifg8ls 0 301963 2686648 2682225 2026-05-29T09:29:25Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686648 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:Articles with hCards]] [[चित्र:Kumar Mangalam Birla.jpg|इवलेसे|कुमार मंगलम बिर्ला]] '''कुमार मंगलम बिर्ला''' (जन्म १४ जून १९६७) हे भारतीय अब्जाधीश उद्योगपती, परोपकारी आणि आदित्य बिर्ला समूहाचे अध्यक्ष आहेत, भारतातील सर्वात मोठ्या जागतिक समूहांपैकी एक आहे. ते [[बिर्ला इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नोलॉजी अँड सायन्स|बिर्ला इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी अँड सायन्स]] <ref name="corporate">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.adityabirla.com/the_group/km_birla_profile.htm|title=Mr. Kumar Mangalam Birla - Chairman of the Aditya Birla Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110201120/http://www.adityabirla.com/the_group/km_birla_profile.htm|archive-date=10 November 2012|access-date=27 December 2016}}</ref> आणि [[भारतीय व्यवस्थापन संस्था, अहमदाबाद|इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेंट अहमदाबादचे]] कुलपती देखील आहेत. <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://indianexpress.com/article/education/kumar-mangalam-birla-appointed-as-new-chairman-of-iim-a-3097993/|title=Kumar Mangalam Birla appointed as ne''w chairman of IIM-A|date=23 October 2016|work=[[द इंडियन एक्सप्रेस]]}}</ref> फोर्ब्सच्या मते, ११ जानेवारी २०२२ पर्यंत त्यांची अंदाजे एकूण संपत्ती US $१७.५ अब्ज आहे. <ref name="Forbes profile">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forbes.com/profile/kumar-birla/|title=Forbes Profile: Kumar Birla|website=Forbes.com|access-date=4 October 2021}}</ref> == प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण == राजस्थानमधील बिर्ला कुटुंबातील चौथ्या पिढीतील सदस्य, कुमार बिर्ला यांचा जन्म [[कोलकाता]] येथे झाला आणि मुंबईत त्यांचे पालक [[आदित्य बिर्ला|आदित्य विक्रम बिर्ला]] आणि [[राजश्री बिर्ला]] आणि धाकटी बहीण वासवदत्त बिर्ला यांच्यासमवेत संयुक्त कुटुंबात वाढले. <ref name="Forbes profile"/> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.रीडिफ.कॉम/money/slide-show/slide-show-1-the-story-of-the-first-couple-of-the-birla-empire/20110706.htm|title=The story of the first couple of the Birla empire|website=रिडिफ.कॉम|access-date=6 February 2019}}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> त्यांनी [[सिडनहॅम कॉलेज ऑफ कॉमर्स|सिडनहॅम कॉलेज ऑफ कॉमर्स अँड इकॉनॉमिक्समधून]] हायस्कूल आणि [[मुंबई विद्यापीठ|मुंबई विद्यापीठाच्या]] एचआर कॉलेज ऑफ कॉमर्स अँड इकॉनॉमिक्समधून बॅचलरची पदवी घेतली. नंतर त्यांनी लंडन बिझनेस स्कूलमध्ये शिक्षण घेतले आणि १९९२ [[लंडन विद्यापीठ|मध्ये लंडन विद्यापीठातून]] त्यांना [[मास्टर ऑफ बिझिनेस ऍडमिनीस्ट्रेशन|मास्टर ऑफ बिझनेस अॅडमिनिस्ट्रेशन]] मिळाले. ते LBS मध्ये मानद सहकारी देखील आहेत. <ref name="corporate"/> ते [[भारतीय सनदी लेखाकार संस्थान]] (ICAI)चे [[सनदी लेखापाल|चार्टर्ड]] अकाउंटंट आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.adityabirla.com/about-us/leadership/kumar-mangalam-birla|title=Mr. Kumar Mangalam Birla|website=abg.com}}</ref> == कारकीर्द == बिर्ला यांनी त्यांचे वडील [[आदित्य बिर्ला|आदित्य विक्रम बिर्ला]] यांच्या निधनानंतर १९९५ मध्ये वयाच्या २८ व्या वर्षी आदित्य बिर्ला समूहाचे अध्यक्षपद स्वीकारले. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.indiaherald.com/Politics/Read/342384/Kumar-Mangalam-Birla-History-Maker-Founder-of-Aditya-Birla-Group|title=Kumar Mangalam Birla History Maker Founder of Aditya Birla Group|work=APHerald [Andhra Pradesh Herald]|language=en}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.indiatoday.in/magazine/anniversary/story/20210104-i-had-no-choice-but-to-grow-up-fast-1753013-2020-12-26|title=I had no choice but to grow up fast: Kumar Mangalam Birla|access-date=|url-status=live}}</ref> त्यांच्या अध्यक्षपदाच्या कार्यकाळात, समूहाची वार्षिक उलाढाल १९९५ मध्ये US$३.३३ अब्ज वरून २०१९ मध्ये US$48.3 अब्ज इतकी वाढली आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forbes.com/sites/saritharai/2015/10/19/in-india-a-158-yr-old-business-conglomerate-aditya-birla-group-forays-into-fashion-ecommerce/#365ca1732b7b|title=In India, A 158-Year-Old Business Conglomerate, Aditya Birla Group, Forays Into Fashion E-Commerce|last=Rai|first=Saritha|date=19 October 2015|website=Forbes.com|access-date=27 December 2016}}</ref> ब्लूमबर्ग अब्जाधीश निर्देशांकानुसार, बिर्ला २०१७ आणि २०१९ दरम्यान $३.१ अब्ज गमावले, त्यांची एकूण संपत्ती $६ अब्ज इतकी कमी झाली. या तोट्याचे प्रमुख कारण म्हणजे "आर्थिक त्रास" हे व्होडाफोन आयडिया लिमिटेड अनुभवत आहे, त्याव्यतिरिक्त "केमिकल्स, धातू आणि सिमेंटचे उत्पादन करणाऱ्या प्रमुख कंपन्यांच्या समभागांमध्ये घसरण झाली आहे." <ref>{{स्रोत बातमी|last=Sanjai|first=P. R.|url=https://wap.business-standard.com/article/companies/kumar-mangalam-birla-loses-3-bn-as-voda-idea-s-mounting-debt-takes-toll-119112200416_1.html|title=Kumar Mangalam Birla loses $3 bn as Voda-Idea's mounting debt takes toll|date=22 November 2019|work=Business Standard India}}{{मृत दुवा|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == समयरेखा == {{बदल}} '''१९९५-२००५''' १९९५ मध्ये, कुमार मंगलम बिर्ला यांनी कौटुंबिक व्यवसाय हाती घेतला आणि सर्व समूह कंपन्यांचे ब्रँड - आदित्य बिर्ला ग्रुप (ABG) अंतर्गत एकत्रीकरण केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.रीडिफ.कॉम/money/2005/sep/19spec.htm|title=Kumar Mangalam: The biggest Birla|date=19 September 2005|website=Rediff|access-date=1 March 2022}}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> २००३ मध्ये, बिर्लाच्या ABGची उपकंपनी असलेल्या हिंदाल्कोने ऑस्ट्रेलियातील निफ्टी कॉपर माईन्सचे अधिग्रहण केले, तर आदित्य बिर्ला समूहाने ऑस्ट्रेलियातील माउंट गॉर्डन कॉपर खाणी विकत घेतल्या. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/hindalco-to-acquire-nifty-copper-mine-in-australia/articleshow/35377714.cms|title=Hindalco to acquire Nifty copper mine in Australia|date=24 January 2003|website=Times Of India|access-date=1 March 2022}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.financialexpress.com/archive/birla-copper-buys-aussie-mining-firm/71399/|title=Birla Copper Buys Aussie Mining Firm|date=25 January 2003|website=Financial Express|access-date=1 March 2022}}</ref> २००४ मध्ये, बिर्लाने L&T सिमेंटमधील बहुसंख्य भागभांडवल विकत घेतले, ज्याचे नंतर अल्ट्राटेक सिमेंट असे नामकरण करण्यात आले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-corporate/article28886849.ece|title=L&T Cement is now UltraTech Cement|date=14 October 2004|website=द हिंदू Businessline|access-date=1 March 2022}}</ref> त्याच वर्षी, बिर्ला-नेतृत्व समूहाच्या प्रमुख हिंदाल्को इंडस्ट्रीजने इंडियन अॅल्युमिनियम कंपनी (इंडाल)च्या सर्व व्यवसायांमध्ये विलीनीकरणाची घोषणा केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://economictimes.indiatimes.com/business-empires-the-birlas/av-birla-group/indal/indals-metals-businesses-to-be-merged-with-hindalco/articleshow/907010.cms?|title=Indal's metals businesses to be merged with Hindalco|date=24 August 2004|website=The Economic Times|access-date=1 March 2022}}</ref> '''२००५-२०१५''' २००७ मध्ये, बिर्ला यांनी अटलांटा-आधारित नोव्हेलिस इंक, जे अ‍ॅल्युमिनियम रोल केलेले उत्पादनांचे जगातील आघाडीचे उत्पादक होते, आदित्य बिर्ला समूहाच्या प्रमुख हिंदाल्कोकडून खरेदीचे नेतृत्व केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india/hindalco-buys-us-based-novelis-inc-for-6-billion/story-ewOSGIxUarxJKacMDITWEL.html|title=Hindalco buys US-based Novelis Inc for $6 billion|date=17 February 2007|website=Hindustan Times|access-date=1 March 2022}}</ref> २०१२ मध्ये, बिर्लाच्या आदित्य बिर्ला नुवो लि.ने भारतातील फ्युचर ग्रुपची पँटालून रिटेल लि. विकत घेतली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/Companies/7gYxcYC8xH8OjggQWmIfAJ/Aditya-Birla-to-buy-Pantaloons-retail-chain.html|title=Aditya Birla to buy Pantaloons retail chain|date=1 May 2012|website=Livemint|access-date=1 March 2022}}</ref> २०१३ मध्ये, बिर्ला यांच्या नेतृत्वाखालील आदित्य बिर्ला केमिकल्सने भारतातील सोलारिस केमटेक इंडस्ट्रीजचे क्लोर-अल्कली आणि फॉस्फोरिक ऍसिड विभाग विकत घेतले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/Home-Page/B2xairAeMOhSwU3Xi1tzGN/Aditya-Birla-Chem-to-acquire-Solaris-Chemtech-unit.html|title=Aditya Birla Chem to acquire Solaris Chemtech unit|date=31 May 2013|website=Livemint|access-date=1 March 2022}}</ref> बिर्ला यांचे नाव [[कोळसा खाण गैरव्यवहार|भारतीय कोळसा वाटप प्रकरणात]] समोर आले, ज्याचे मूळ २००४ ते २००९ दरम्यान कोळसा खाणींचे वाटप होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.financialexpress.com/archive/kumar-mangalam-birla-embroiled-in-coalgate-case-with-cbi-filing-14th-fir/1183040/|title=Kumar Mangalam Birla embroiled in Coalgate case with CBI filing 14th FIR|date=16 October 2013|website=www.financialexpress.com}}</ref> २०१४ मध्ये सीबीआयने बिर्लाविरोधात क्लोजर रिपोर्ट दाखल केला होता. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://m.businesstoday.in/story/cbi-closure-report-against-kumar-mangalam-birla-coal-scam/1/209815.html|title=CBI files closure report against Kumar Mangalam Birla in coal block allocation scam|website=m.businesstoday.in|language=en|access-date=2022-03-13|archive-date=2020-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029163717/https://m.businesstoday.in/story/cbi-closure-report-against-kumar-mangalam-birla-coal-scam/1/209815.html|url-status=dead}}</ref> २०१५ मध्ये, आदित्य बिर्ला समूहाने आपल्या जीवनशैली रिटेल फर्म [[पँटालून्स फॅशन]] आणि [[रिटेल इंडिया लिमिटेड]] अंतर्गत ब्रँडेड पोशाख व्यवसाय एकत्र केला आणि त्याचे नाव आदित्य बिर्ला फॅशन अँड रिटेल असे ठेवले, महसूल आणि विक्री आउटलेटच्या संख्येनुसार भारतातील शीर्ष ब्रँडेड कपडे कंपनी तयार केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/Companies/Tkmkh24tHNUfX21ngDTgTP/Aditya-Birla-Group-to-merge-Madura-Garments-with-Pantaloon-R.htm|title=Aditya Birla Group to merge apparel business units|date=4 May 2015|website=Livemint|access-date=1 March 2022}}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''२०१६-आतापर्यंत''' २०१६ मध्ये, कुमार बिर्ला यांनी आदित्य बिर्ला समूहासाठी एक नवीन लोगो लाँच केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/aditya-birla-group-logo-gets-a-young-makeover/articleshow/54258423.cms|title=Aditya Birla Group logo gets a young makeover|date=10 September 2016|website=Times of India|access-date=1 March 2022}}</ref> जून २०१७ मध्ये, बिर्ला यांच्या अध्यक्षतेखालील [[अल्ट्राटेक सिमेंट|अल्ट्राटेक]] सिमेंटने जयप्रकाश असोसिएट्सच्या सहा सिमेंट प्लांट्ससह पाच ग्राइंडिंग युनिट्सचे संपादन पूर्ण केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/cement/ultratech-completes-acquisition-of-jaiprakash-group-cement-business/articleshow/59372842.cms?from=mdr|title=UltraTech completes acquisition of Jaiprakash group cement business|date=29 June 2017|website=Times of India|access-date=1 March 2022}}</ref> त्याच वर्षी, बिर्ला, अॅप्लाज एंटरटेनमेंट, मीडिया, कंटेंट आणि आयपी क्रिएशन स्टुडिओचे पुनरुज्जीवन केले आणि प्रीमियम डिजिटल ड्रामा मालिका तयार करण्यावर लक्ष केंद्रित केले. समीर नायर, बालाजी टेलिफिल्म्सचे माजी सीईओ, आदित्य बिर्ला समूहाचा भाग असलेल्या या उपक्रमाचे प्रमुख आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/Companies/gcAeHpIUwsSH0mfx612uUM/Kumar-Mangalam-Birla-revives-Applause-Entertainment-for-cont.html|title=Kumar Mangalam Birla revives Applause Entertainment for content play|date=17 August 2017|website=Livemint|access-date=1 March 2022}}</ref> २०१८ मध्ये, आदित्य बिर्ला समूहाच्या मालकीच्या Idea Cellularचे Vodafone India मध्ये विलीनीकरण करून भारतातील सर्वात मोठी दूरसंचार सेवा प्रदाता - Vodafone Idea Ltd. तसेच २०१८ मध्ये बिर्ला यांच्या मार्गदर्शनाखाली अल्ट्राटेक सिमेंटने सेंच्युरी टेक्सटाईलचा सिमेंट व्यवसाय ताब्यात घेतला तर बिनानी सिमेंट ही अल्ट्राटेक सिमेंटची पूर्ण मालकीची उपकंपनी बनली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/ultratech-to-buy-centurys-cement-biz-in-rs-8621cr-deal/articleshow/64249959.cms|title=UltraTech to buy Century’s cement business in Rs 8,621 crore deal|date=21 May 2018|website=Times of India|access-date=1 March 2022}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/binani-cement-becomes-ultratechs-subsidiary/article25559146.ece|title=Binani Cement becomes UltraTech’s subsidiary|date=21 November 2018|website=द हिंदू Businessline|access-date=1 March 2022}}</ref> २०१८ मध्ये, बिर्ला यांच्या नेतृत्वाखालील नोव्हेलिसने अलेरिस कॉर्पोरेशन ताब्यात घेण्यासाठी करार केला. २०२० मध्ये हा करार २.८ अब्ज डॉलर्समध्ये बंद झाला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.business-standard.com/article/companies/hindalco-s-subsidiary-novelis-completes-2-8-bn-acquisition-of-aleris-120041401583_1.html|title=Hindalco's subsidiary Novelis completes $2.8 bn acquisition of Aleris|date=14 April 2020|website=Business Standard|access-date=1 March 2022}}</ref> बिर्ला यांच्या नेतृत्वाखाली, आदित्य बिर्ला फॅशन अँड रिटेल (ABFRL) ने जयपूर ब्रँड विकत घेतला आणि २०१९ मध्ये शंतनू आणि निखिल या डिझायनर वेर लेबल चालवणाऱ्या फिनेस इंटरनॅशनल डिझाइनमध्ये ५१% हिस्सा विकत घेतला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/industry/retail/aditya-birla-fashion-and-retail-set-to-expand-jaypore-shantanu-nikhil-brand-1565410899228.html|title=Aditya Birla Fashion and Retail set to expand Jaypore, Shantanu & Nikhil brand|date=10 August 2019|website=Livemint|access-date=1 March 2022}}</ref> २०२० मध्ये, वॉलमार्टच्या मालकीच्या फ्लिपकार्टने कंपनीमध्ये INR १,५०० कोटींची गुंतवणूक करून आदित्य बिर्ला फॅशन आणि रिटेलमधील ७.८% भागभांडवल विकत घेतले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/funding/flipkart-to-invest-rs-1500-crore-in-aditya-birla-fashion-retail/articleshow/78822695.cms|title=Flipkart to invest Rs 1,500 crore in Aditya Birla Fashion & Retail|date=23 October 2020|website=Economic Times|access-date=1 March 2022}}</ref> २०२१ मध्ये, ग्रासिम इंडस्ट्रीज, जागतिक समूह आदित्य बिर्ला समूहाची प्रमुख कंपनी, तीन वर्षांत INR ५,००० कोटी गुंतवणुकीसह पेंट्स व्यवसायात प्रवेश केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/paper-/-wood-/-glass/-plastic/-marbles/grasim-approves-rs-5000-crore-capex-for-paints-business/articleshow/85688010.cms?|title=Grasim approves Rs 5,000-crore capex for paints business|date=28 August 2021|website=Economic Times|access-date=1 March 2022}}</ref> आदित्य बिर्ला फॅशन अँड रिटेल लिमिटेड (ABFRL) ने डिझायनर ब्रँड सब्यसाचीमध्ये ५१% हिस्सा खरेदी करण्यासाठी करार केला. त्या वर्षाच्या शेवटी, बिर्ला ने ABFRL ने डिझायनर तरुण ताहिलियानी सोबत भागीदारी केली. ABFRL ने भारतात रिबॉकचे ऑपरेशन्स करण्यासाठी आणि भारतातील अग्रगण्य स्पोर्ट्स अॅथलेटिक जीवनशैली ब्रँड तयार करण्यासाठी ऑथेंटिक ब्रँड्स ग्रुपसोबत भागीदारी केली आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/companies/news/abfrl-expects-10-15-of-revenue-from-online-first-brands-in-5-years-11644924927973.html|title=ABFRL planning portfolio of up to 30 internet first brands|date=16 February 2022|website=Economic Times|access-date=1 March 2022}}</ref> ऑगस्ट २०२१ मध्ये, बिर्ला यांनी त्यांच्या आयडिया सेल्युलर आणि व्होडाफोन इंडिया यांच्यात २०१८ च्या विलीनीकरणाद्वारे स्थापन झालेल्या दूरसंचार कंपनी व्होडाफोन आयडियाचे गैर-कार्यकारी अध्यक्षपद सोडले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.business-standard.com/article/companies/kumar-mangalam-birla-steps-down-from-vodafone-idea-board-after-stake-offer-121080500040_1.html|title=Kumar Mangalam Birla steps down from Vodafone Idea board after stake offer|date=5 August 2021|website=Business Standard|access-date=1 March 2022}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.fortuneindia.com/enterprise/kumar-mangalam-birla-as-acquisitive-as-ever/102494|title=Kumar Mangalam Birla: As acquisitive as ever|date=24 September 2018|website=Fortune India|access-date=1 March 2022}}</ref> जानेवारी २०२२ मध्ये, ABFRL ने हाऊस ऑफ मसाबा लाइफस्टाइलमध्ये ५१% हिस्सा विकत घेतला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.businessinsider.in/business/ecommerce/news/aditya-birla-fashion-retail-d2c-unit-will-sell-ethnic-and-wedding-wear-from-top-designers/articleshow/89347587.cms|title=Birla has the best wedding suits stacked up and he wants them displayed on your phone|date=4 February 2022|website=Business Insider|access-date=1 March 2022|archive-date=2022-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317053204/https://www.businessinsider.in/business/ecommerce/news/aditya-birla-fashion-retail-d2c-unit-will-sell-ethnic-and-wedding-wear-from-top-designers/articleshow/89347587.cms|url-status=dead}}</ref> == ओळख == बिर्ला यांना २०१६ मध्ये इंटरनॅशनल अॅडव्हर्टायझिंग असोसिएशनच्या "सीईओ ऑफ द इयर अवॉर्ड"सह अनेक पुरस्कार मिळाले आहेत; यूएस इंडिया बिझनेस कौन्सिलचा २०१४ मध्ये "ग्लोबल लीडरशिप अवॉर्ड"; २००३ आणि २०१३ मध्ये इकॉनॉमिक टाइम्स "बिझनेस लीडर अवॉर्ड"; फोर्ब्स इंडिया लीडरशिप अवॉर्ड – फ्लॅगशिप अवॉर्ड “आंत्रप्रेनर ऑफ द इयर २०१२; NDTV प्रॉफिट बिझनेस लीडरशिप अवॉर्ड्स २०१२, “मोस्ट इंस्पायरिंग लीडर”; CNBCTV18 IBLA “भारताला परदेशात २०१२ नेण्यासाठी व्यावसायिक नेता”; CNN-IBN “इंडियन ऑफ द इयर अवॉर्ड २०१०”; जेआरडी टाटा "नेतृत्व पुरस्कार 2008"; NDTVचा “ग्लोबल इंडियन लीडर ऑफ द इयर 2007”. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiaherald.com/Politics/Read/342384/Kumar-Mangalam-Birla-History-Maker-Founder-of-Aditya-Birla-Group|title=Kumar Mangalam Birla History Maker Founder of Aditya Birla Group|website=indiaherald.com}}</ref> शिक्षणतज्ञ, बिर्ला हे [[बिर्ला इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नोलॉजी अँड सायन्स|बिर्ला इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी अँड सायन्स]] (BITS) आणि [[बिर्ला इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नोलॉजी अँड सायन्स|BITS स्कूल ऑफ मॅनेजमेंट]] (BITSoM)चे कुलपती आहेत. ते [[भारतीय तंत्रज्ञान संस्था दिल्ली|आयआयटी दिल्ली]], [[भारतीय व्यवस्थापन संस्था, अहमदाबाद|आयआयएम अहमदाबादचे]] अध्यक्ष आणि [[ऑक्सफर्ड विद्यापीठ|ऑक्सफर्ड विद्यापीठासाठी]] रोड्स इंडिया शिष्यवृत्ती समितीचे अध्यक्ष आहेत. ते लंडन बिझनेस स्कूलच्या एशिया पॅसिफिक सल्लागार मंडळावर काम करतात आणि लंडन बिझनेस स्कूलचे मानद सहकारी आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://businesswireindia.com/news/news-details/london-business-school-honours-mr-kumar-mangalam-birla/1370|title=London Business School Honours Mr Kumar Mangalam Birla|website=Businesswireindia.com|access-date=6 February 2019|archive-date=2019-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127035008/https://businesswireindia.com/news/news-details/london-business-school-honours-mr-kumar-mangalam-birla/1370|url-status=dead}}</ref> == सन्मान आणि पुरस्कार == {| class="wikitable" |+ |'''वर्ष''' | '''नाव''' | '''पुरस्कार देणारी संस्था''' | '''संदर्भ''' |- | 2001 | उत्कृष्ट बिझनेस मॅन ऑफ द इयर | राष्ट्रीय एचआरडी नेटवर्क | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Reverse-brain-drain-trend-Birla/articleshow/1549660664.cms|title=Times of India|url-status=live}}</ref> |- | 2003 | वर्षातील व्यावसायिक नेता | [[द इकॉनॉमिक टाइम्स|इकॉनॉमिक टाइम्स]] | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://m.timesofindia.com/business/india-business/parekh-gets-et-lifetime-achievement-award/articleshow/183255.cms|title=Times of India|url-status=live}}</ref> |- | 2003 | बिझनेस मॅन ऑफ द इयर | व्यवसाय भारत | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://economictimes.indiatimes.com/kumar-mangalam-birla-named-businessman-of-the-year/articleshow/375293.cms?from=mdr|title=Economic Times|url-status=live}}</ref> |- | 2004 | तरुण ग्लोबल लीडर | वर्ल्ड इकॉनॉमिक फोरम (दावोस) | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiaonline.in/about/personalities/businessmenandentrepreneurs/kumar-mangalam-birla|title=IndiaOnline|url-status=dead|access-date=2022-03-13|archive-date=2022-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516150744/https://www.indiaonline.in/about/personalities/businessmenandentrepreneurs/kumar-mangalam-birla}}</ref> |- | 2004 | डॉक्टर ऑफ लिटरेचर (ऑनॉरिस कॉसा) | [[बनारस हिंदू विद्यापीठ]] | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://thehinduimages.com/details-page.php?id=3465546|title=द हिंदू Group|url-status=dead|access-date=2022-03-13|archive-date=2021-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211002210415/https://thehinduimages.com/details-page.php?id=3465546}}</ref> |- | 2005 | अर्न्स्ट आणि यंग एंटरप्रेन्योर ऑफ द इयर - भारत | अर्न्स्ट आणि यंग | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://m.timesofindia.com/business/india-business/kumar-mangalam-birla-bags-ernst-young-award/articleshow/1293141.cms|title=Time of India|url-status=live}}</ref> |- | 2007 | ग्लोबल इंडियन लीडर ऑफ द इयर | NDTV | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/video/shows/ndtv-special-ndtv-profit/ndtv-profit-business-leadership-awards-2010-161934|title=ndtv.com|url-status=live}}</ref> |- | 2008 | जेआरडी टाटा कॉर्पोरेट लीडरशिप अवॉर्ड | AIMA | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.aima.in/content/events/aima-awards/aima-jrd-tata-corporate-leadership-award|title=AIMA Website|url-status=live}}</ref> |- | 2008 | साहित्याचे डॉक्टर | एसआरएम विद्यापीठ | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.srmist.edu.in/9th_convocation/honarary_degree.php|title=SRM University Website|url-status=dead|access-date=2022-03-13|archive-date=2021-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029174612/https://www.srmist.edu.in/9th_convocation/honarary_degree.php}}</ref> |- | 2011 | GQ बिझनेस लीडर ऑफ द इयर | Condé Nast India Pvt. लि. | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gqindia.com/content/men-year-2011-winners|title=GQ India|url-status=live}}</ref> |- | 2012 | वर्षातील उद्योजक | फोर्ब्स इंडिया लीडरशिप अवॉर्ड (FILA) | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forbesindia.com/article/leaderhip-award-2012/kumar-mangalam-birla-a-man-for-all-seasons/33839/1|title=Forbes India|url-status=live}}</ref> |- | 2012 | सर्वात प्रेरणादायी नेता | NDTV | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/video/business/news/inspiring-business-leader-kumar-mangalam-birla-270942|title=NDTV Profit|url-status=live}}</ref> |- | 2012 | भारताला परदेशात घेऊन जाण्यासाठी व्यावसायिक नेता | [[सीएनबीसी टीव्ही १८|CNBCTV18]] | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatimes.com/lifestyle/work-and-life/high-life-with-kumar-mangalam-birla-106716.html|title=India Times|url-status=live}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 2012 | ग्लोबल बिझनेस लीडर अवॉर्ड | नॅसकॉम | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.prnewswire.co.uk/news-releases/nasscom-announces-the-8th-annual-global-leadership-awards-144554955.html|title=NASSCOM|url-status=live}}</ref> |- | 2012 | डॉक्टर ऑफ सायन्स (ऑनॉरिस कॉसा) | विश्वेश्वरय्या तंत्रज्ञान विद्यापीठ | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://m.timesofindia.com/home/education/news/girls-outshine-boys-bag-top-ranks/articleshow/12589636.cms|title=Times of India|url-status=live}}</ref> |- | 2013 | वर्षातील व्यावसायिक नेता | [[द इकॉनॉमिक टाइम्स|इकॉनॉमिक टाइम्स]] | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/et-awards-2012-13-meet-the-8-magnificent-leaders-who-changed-india-with-their-determination/articleshow/23064290.cms#:~:text=With%20these%20attributes%20in%20mind,Business%20Leader%20of%20the%20Year|title=Economic Times|url-status=live}}</ref> |- | 2013 | चौथ्या सर्वात शक्तिशाली सीईओच्या स्थानावर | इकॉनॉमिक टाइम्सच्या कॉर्पोरेट इंडियाच्या 100 सीईओंची निश्चित पॉवर पोस्टिंग | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://economictimes.indiatimes.com/most-powerful-ceos-2013-what-the-2030-list-may-look-like/articleshow/21018954.cms?from=mdr|title=Most Powerful CEOs 2013: What the 2030 list may look like|url-status=live}}</ref> |- | 2014 | मानद सदस्य म्हणून समावेश | रोटरी क्लब ऑफ मुंबई | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://rotaryclubofbombay.org/rotarians-captivated-by-kumar-mangalam-birla/|title=ROTARIANS CAPTIVATED BY KUMAR MANGALAM BIRLA|url-status=live}}</ref> |- | 2016 | सीईओ ऑफ द इयर | आंतरराष्ट्रीय जाहिरात संघटना | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.business-standard.com/article/companies/k-m-birla-bharat-patel-felicitated-at-ad-awards-show-116031400019_1.html|title=K M Birla, Bharat Patel felicitated at ad awards show|url-status=live}}</ref> |- | 2017 | वर्षातील उत्कृष्ट उद्योगपती | CNBC-TV18 – IBLA | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.firstpost.com/business/cnbc-tv18-hosts-13th-edition-of-india-business-leader-awards-kumar-mangalam-birla-named-outstanding-businessman-of-the-year-4421635.html|title=CNBC-TV18 hosts 13th edition of India Business Leader Awards; Kumar Mangalam Birla named Outstanding Businessman of the Year|url-status=live}}</ref> |- | 2017 | जीआयएल व्हिजनरी लीडरशिप अवॉर्ड | फ्रॉस्ट आणि सुलिव्हन | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindubusinessline.com/business-wire/frost-amp-sullivan-to-honor-global-icon-and-indian-industrialist-mr-kumar-mangalam-birla-at-its-growth-innovation-amp-leadership-gil-india-2017-summit/article9854134.ece|title=द हिंदू Business Online|url-status=live}}</ref> |- | 2019 | ग्लोबल आशियाई पुरस्कार | ABLF | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livemint.com/news/india/kumar-mangalam-birla-conferred-ablf-global-asian-award-11573135159201.html|title=Kumar Mangalam Birla conferred ABLF Global Asian award|url-status=live}}</ref> |} == परोपकार == EdelGive Hurun India Philanthropy List २०२१ नुसार, कुमार मंगलम बिर्ला आणि त्यांचे कुटुंब परोपकारी यादीत चौथ्या क्रमांकावर आहे ज्यात मुख्यतः आरोग्य सेवा क्षेत्रासाठी देणगी आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.moneycontrol.com/news/photos/india/edelgive-hurun-india-philanthropy-list-2021-top-10-most-generous-people-in-india-7644081-11.html|title=EdelGive Hurun India Philanthropy List 2021 Top 10 most generous people in India|date=28 October 2021|website=Moneycontrol|access-date=24 January 2022}}</ref> २०२० मध्ये, आदित्य बिर्ला समूहाने रु. कोविड मदत उपायांसाठी ५०० कोटी. यामध्ये रु.च्या योगदानाचा समावेश होता. PM-CARES फंडाला ४०० कोटी. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/business/story/covid-19-aditya-birla-group-donates-rs-500-crores-in-pm-cares-fund-1663117-2020-04-04|title=Covid-19: Aditya Birla Group donates Rs 500 crores in PM-CARES fund|website=India Today|access-date=24 January 2022}}</ref> कुमार मंगलम बिर्ला यांनी लंडन बिझनेस स्कूलमध्ये दरवर्षी १० पूर्णवेळ एमबीए उमेदवारांना पाठिंबा देण्यासाठी १५ दशलक्ष पाउंड अनुदानित शिष्यवृत्ती कार्यक्रम तयार केला आहे. बीके बिर्ला स्कॉलर्स प्रोग्रामचे नाव बिर्ला यांचे दिवंगत आजोबा बसंत कुमार बिर्ला यांच्या नावावर आहे. हा शिष्यवृत्ती कार्यक्रम युरोपियन बिझनेस स्कूलला मिळालेली सर्वात मोठी शिष्यवृत्ती भेट आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/london-business-school-gets-a-15-million-pound-endowed-scholarship-gift-from-km-birla-to-honour-bk-birlas-legacy/articleshow/70177558.cms|title=London Business School gets a 15 million pound endowed scholarship gift from KM Birla to honour BK Birla's legacy|website=Economic Times|access-date=24 January 2022}}</ref> बिर्ला कुटुंबाने [[बिर्ला इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नोलॉजी अँड सायन्स|BITS पिलानी]] आणि बिर्ला मंदिरांसह भारतभर शाळा आणि मंदिरे बांधली आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/economy/explained-why-are-top-business-leaders-betting-big-on-education-institutes-6491051.html|title=Explained: Why are top business leaders betting big on education institutes?|website=Moneycontrol|access-date=24 January 2022}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.fortuneindia.com/people/the-conscious-capitalist-with-nationalism-at-heart/103371|title=B.K. Birla: The conscious capitalist with nationalism at heart|website=Moneycontrol|access-date=24 January 2022}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:लंडन विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १९६७ मधील जन्म]] [[वर्ग:Pages with unreviewed translations]] [[वर्ग:बिर्ला कुटुंब]] r4xz0rcuj61dc7la0kuwo4o8fn3jocg 0 302178 2686482 2650825 2026-05-28T16:58:03Z अभय नातू 206 साचा 2686482 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} {{बदल}} '''राधाकिशन एस. दमानी''' हे भारतीय अब्जाधीश गुंतवणूकदार,<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindubusinessline.com/markets/stock-markets/radhakishan-damani-adds-shares-of-two-more-companies-to-portfolio/article32077482.ece|title=Radhakishan Damani adds shares of two more companies to portfolio|date=14 July 2020|website=द हिंदू BusinessLine|language=en|url-status=live|access-date=2021-05-20}}</ref> उद्योगपती आणि [[डी मार्ट]]चे संस्थापक आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://weinvestsmart.com/radhakishan-damani-portfolio/|title=Radhakishan Damani Portfolio June 2020|last=Kumar|first=Raj|date=2 November 2021|website=We Invest Smart|language=en-US|url-status=dead|access-date=2020-07-04|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703212732/https://weinvestsmart.com/radhakishan-damani-portfolio/}}</ref> ब्राईट स्टार इन्व्हेस्टमेंट्स लिमिटेड या त्यांच्या इन्व्हेस्टमेंट फर्मद्वारे ते त्यांचा पोर्टफोलिओ देखील व्यवस्थापित करतात. १९ ऑगस्ट २०२१ रोजी, ब्लूमबर्ग बिलियनेअर इंडेक्स द्वारे त्यांना जगातील #९८ सर्वात श्रीमंत व्यक्ती म्हणून स्थान देण्यात आले. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Kamath|first=Raghavendra|url=https://www.business-standard.com/article/companies/d-mart-owner-radhakishan-damani-enters-top-100-global-billionaires-club-121081900043_1.html|title=D-Mart owner Radhakishan Damani enters top 100 global billionaires' club|last2=Coutinho|first2=Ashley|date=2021-08-19|work=Business Standard India|access-date=2021-08-19}}</ref> == कारकीर्द == [[मुंबई|मुंबईतील]] सिंगल रूम अपार्टमेंटमध्ये मारवाडी कुटुंबात दमानी यांचे पालनपोषण झाले. त्यांनी [[मुंबई विद्यापीठ|मुंबई विद्यापीठात]] वाणिज्य शाखेचे शिक्षण घेतले पण एक वर्षानंतर शिक्षण सोडले. दलाल स्ट्रीटवर काम करणाऱ्या त्यांच्या वडिलांच्या मृत्यूनंतर, दमानी यांनी त्यांचा बॉल बेअरिंगचा व्यवसाय सोडला आणि ते स्टॉक मार्केट ब्रोकर आणि गुंतवणूकदार बनले. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.livemint.com/Money/pEpN3GZCX10SAj2vi1h26L/Radhakishan-Damani-quiet-as-ever-after-stellar-DMart-listin.html|title=Radhakishan Damani quiet as ever after stellar D-Mart listing|work=Mint|access-date=11 May 2020}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.business-standard.com/article/markets/the-rise-of-dmart-s-radhakishan-damani-who-got-richer-during-lockdown-120042401376_1.html|title=The rise of DMart's Radhakishan Damani, who got richer during lockdown|work=Business Standard|access-date=11 May 2020}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/radhakishan-damani-the-only-indian-tycoon-to-get-richer-under-lockdown/articleshow/75038712.cms|title=Radhakishan Damani, the only Indian tycoon to get richer under lockdown|work=Economic Times|access-date=11 May 2020}}</ref> १९९० च्या दशकात हर्षद मेहता यांनी बेकायदेशीर मार्गाने फुगवलेले स्टॉक शॉर्ट-सेलिंग करून त्यांनी नफा कमावला. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.business-standard.com/article/markets/of-dmart-s-ipo-and-the-legend-of-radhakishan-damani-117030100035_1.html|title=Of D-Mart's IPO and the legend of Radhakishan Damani|work=Business Standard|access-date=11 May 2020}}</ref> दमाणी हे १९९५ मध्ये सार्वजनिक झाल्यानंतर [[एच.डी.एफ.सी. बँक|HDFC बँकेचे]] सर्वात मोठे वैयक्तिक भागधारक होते. <ref name="rediff1" /> १९९२ मध्ये, हर्षद मेहता घोटाळा प्रकाशझोतात आल्यानंतर, त्या काळात अल्प-विक्रीच्या नफ्यामुळे त्याच्या उत्पन्नात मोठी वाढ झाली. १९९९ मध्ये, त्यांनी नेरुळमधील सहकारी डिपार्टमेंटल स्टोअर, अपना [[नेरूळ|बझारची]] फ्रँचायझी चालवली, परंतु त्याच्या व्यवसाय मॉडेलमुळे ते "अविश्वासी" होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.magzter.com/article/Business/Outlook-Business/Make-Way-For-The-New-King-of-Retail|title=Make Way For The New King of Retail|website=Outlook Business|access-date=11 May 2020|archive-date=2020-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607045040/https://www.magzter.com/article/Business/Outlook-Business/Make-Way-For-The-New-King-of-Retail|url-status=dead}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/opinion/interviews/exiting-a-business-one-has-nurtured-is-always-painful-ashok-maheshwari-entrepreneur/articleshow/58583839.cms|title=Exiting a business one has nurtured is always painful, says former DMart co-promoter Ashok Maheshwari|work=Economic Times|access-date=11 May 2020}}</ref> त्यांनी २००० मध्ये स्टॉक मार्केट सोडले आणि २००२ मध्ये [[पवई|पवईमध्ये]] पहिले स्टोअर सुरू करून स्वतःची हायपरमार्केट चेन, [[डी मार्ट]] सुरू केली. २०१० मध्ये या साखळीची २५ दुकाने होती, त्यानंतर कंपनी वेगाने वाढली आणि २०१७ मध्ये [[प्राथमिक खुला देकार|सार्वजनिक]] झाली. <ref name="rediff1">{{स्रोत बातमी|url=https://www.रीडिफ.कॉम/business/special/how-well-do-you-know-d-marts-damani/20170405.htm|title=The silent giant of the stock market|work=Rediff|access-date=11 May 2020}}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="rediff2">{{स्रोत बातमी|url=https://www.रीडिफ.कॉम/business/special/the-businessman-who-got-richer-during-the-lockdown/20200508.htm|title=The businessman who got richer during the lockdown|work=Rediff}}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.gqindia.com/get-smart/content/5-facts-about-radhakishan-damani-how-he-became-second-richest-person-in-india|title=This is how Radhakishan Damani became India's second richest person|work=GQ India|access-date=11 May 2020}}</ref> आज त्यांची भारतभरात २३४ डी मार्ट स्टोर्स आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.startup.ind.in/2021/06/best-entrepreneurs-in-india.html|title=Top 100 entrepreneurs in India|date=22 June 2021|website=Startup|url-status=dead|access-date=2022-03-17|archive-date=2022-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222161549/https://www.startup.ind.in/2021/06/best-entrepreneurs-in-india.html}}</ref> दमाणी कमी प्रोफाइल ठेवतात आणि क्वचितच मुलाखत देतात. त्यांनी भारतीय अब्जाधीश राकेश झुनझुनवाला यांना त्यांचे स्टॉक ट्रेडिंगचे तंत्रही शिकवले आहे.  २०२० मध्ये, १६.५ अब्ज डॉलर्सच्या संपत्तीसह ते चौथे सर्वात श्रीमंत भारतीय बनले. अब्जाधीशांच्या जागतिक यादीत त्यांचा क्रमांक ११७ होता. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://indianexpress.com/article/business/india-top-richest-billionaires-mukesh-ambani-gautam-adani-shiv-nadar-radhakishan-damani-uday-kotak-7264167/|title=Forbes' richest list: India ranks third among countries with most billionaires|date=2021-04-08|work=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en}}</ref> <ref name="forbes">{{स्रोत बातमी|url=https://www.forbes.com/profile/radhakishan-damani/?sh=2d096bc840de|title=Radhakishan Damani & family|work=Forbes|language=en}}</ref> == गुंतवणूक == तंबाखू कंपनी व्हीएसटी इंडस्ट्रीजपासून ते सिमेंट उत्पादक इंडिया सिमेंट्सपर्यंत अनेक कंपन्यांमध्ये दमाणी यांची हिस्सेदारी आहे. दमानी यांनी आंध्र पेपरमध्ये १% हिस्सा घेतला. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/sbi-mf-damani-take-stakes-in-andhra-paper/articleshow/76701437.cms|title=Debt free! Andhra Paper in focus as SBI MF, Damani take stakes|date=2020-06-30|work=The Economic Times|access-date=2020-07-04}}</ref> दमाणी यांनी मे २०२० मध्ये इंडिया सिमेंट्समधील १५% स्टेक देखील घेतला आणि इंडिया सिमेंट्समधील त्यांची गुंतवणूक १९.८९% वर नेली. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/damanis-pick-over-15-stake-in-india-cements-in-march-quarter-shares-jump-16/articleshow/75757573.cms|title=Damanis pick over 15% stake in India Cements in March quarter; shares jump 16%|date=2020-05-15|work=The Economic Times|access-date=2020-07-04}}</ref> दमाणी यांच्याकडे त्यांच्या गुंतवणूक पोर्टफोलिओमध्ये सार्वजनिकरित्या ६ स्टॉक आहेत आणि त्यांच्या स्टॉक पोर्टफोलिओचे एकूण मूल्य २०२१ मध्ये अंदाजे रु १,०२,०७७ कोटी (अंदाजे US$13 अब्ज) आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://trendlyne.com/portfolio/superstar-shareholders/custom/?query=RADHAKISHAN%20DAMANI|title=RADHAKISHAN DAMANI's shareholdings and portfolio as on March 31, 2021|website=trendlyne.com|access-date=2021-05-20}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == ते विवाहित असून त्याला तीन मुले आहेत. <ref name="forbes"/> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:दमाणी, राधाकिशन}} [[वर्ग:भारतीय उद्योजक]] [[वर्ग:इ.स. १९५४ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:Pages with unreviewed translations]] 0cgzqj7f8bygtsth344zvgcvmai2bqt 0 302359 2686645 2592476 2026-05-29T09:15:07Z Abhijitsathe 4193 /* कारकीर्द */ 2686645 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती|चौकट_रुंदी=|संचालकमंडळ=|निव्वळ_मालमत्ता=|उंची=|वजन=|ख्याती=|पदवी_हुद्दा=|कार्यकाळ=|पूर्ववर्ती=|परवर्ती=|राजकीय_पक्ष=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]|विरोधक=|धर्म=हिंदु|मूळ_गाव=|जोडीदार=सुब्बाराम स्वामीनाथन|अपत्ये=|वडील=|आई=|नातेवाईक=|पुरस्कार=|स्वाक्षरी=|स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय=|संकेतस्थळ=|तळटिपा=|पगार=|प्रसिद्ध_कामे=|नाव=अम्मू स्वामीनाथन|कलेवर_सापडलेले_स्थान=|चित्र=|चित्र_आकारमान=|चित्रशीर्षक=विजयालक्ष्मी पंडित|चित्रशीर्षक_पर्याय=|जन्मनाव=अम्मू स्वामीनाथन|जन्म_दिनांक=२२ एप्रिल १८९४|जन्म_स्थान=मलबार, मद्रास, ब्रिटिश भारत|मृत्यू_दिनांक=४ जुलै १९७८|मृत्यू_स्थान=पलक्कड, केरळ|मृत्यू_कारण=|चिरविश्रांतिस्थान=|मालक=|चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश=|निवासस्थान=|राष्ट्रीयत्व=भारतीय|टोपणनावे=|वांशिकत्व=|नागरिकत्व=भारतीय|शिक्षण=|प्रशिक्षणसंस्था=|पेशा=राजकारणी|कारकीर्द_काळ=|संकीर्ण=}}'''अम्मू स्वामीनाथन''' तथा '''ए.व्ही. अम्माकुटी'''(२२ एप्रिल १८९४ - ४ जुलै १९७८) या [[भारताचा स्वातंत्र्यलढा|भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीतील]] कार्यकर्त्या आणि राजकारणी होत्या. त्या भारताच्या [[भारताची संविधान सभा|संविधान सभेच्या]] सदस्य देखील होत्या.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Gupta|first=Smita|date=2012|title=Comrade Lakshmi Sahgal (1914–2012): Revolutionary, a true daughter of India|url=https://www.jstor.org/stable/23338888|journal=Social Scientist|volume=40|issue=9/10|pages=85–89|issn=0970-0293}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.thehindu.com/2003/10/01/stories/2003100105741100.htm|title=द हिंदू : Govind Swaminadhan passes away|date=2004-01-13|website=web.archive.org|access-date=2022-03-21|archive-date=2004-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20040113024015/http://www.thehindu.com/2003/10/01/stories/2003100105741100.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> == जीवन == अम्मुकुट्टी स्वामिनाधन यांचा जन्म [[केरळ|केरळमधील]] [[पोन्नानी]] तालुक्यातील अनक्करा येथील वदक्कथ कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील गोविंदा मेनन हे एक स्थानिक अधिकारी होते. अम्मूचे आई-वडील दोघेही नायर जातीचे होते आणि त्यांच्या तेरा मुलांपैकी त्या सर्वात लहान होत्या, ज्यात नऊ मुली होत्या. अम्मू कधीही शाळेत गेल्या नाहीत, त्यांना मल्याळममध्ये जुजबी वाचन आणि लेखन असे प्राथमिक शिक्षण घरीच मिळाले. लहान वयातच त्यांचे वडील निधन पावले आणि त्यांच्या आईने आपल्या मुलांचे संगोपन करण्यासाठी आणि अनेक मुलींचे लग्न लावण्यासाठी कष्ट घेतले. परिणामी, अम्मू 13 वर्षांच्या असताना, त्यांच्या आईने त्यांचे लग्न लावून दिले. त्यांचे जोडीदार सुब्बराम स्वामीनाथन होते, जे एक केरळ अय्यर ब्राह्मण होते आणि अम्मूपेक्षा वीस वर्षांनी मोठे होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/women-s-day-the-only-15-women-who-contributed-to-making-the-indian-constitution-1653496-2020-03-07|title=15 women who contributed in making the Indian Constitution|last=DelhiMarch 7|first=India Today Web Desk New|last2=January 27|first2=2020UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2022-03-21|last3=Ist|first3=2022 15:35}}</ref> == कारकीर्द == अम्मूचे जीवन त्यांच्या पतीच्या आश्रयाने बदलले आणि बहरले. सुब्बाराम स्वामीनाथन यांनी आपल्या लहान पत्नीचे लाड आणि पालनपोषण केले आणि कलागुणांना प्रोत्साहन दिले. त्यांना घरी इंग्रजी आणि इतर विषय शिकवण्यासाठी त्यांनी शिक्षकांची नियुक्ती केली. त्या लवकरच इंग्रजीमध्ये पारंगत झाल्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.livehindustan.com/lok-sabha-election/story-ammu-swaminathan-reached-parliament-in-1952-winning-the-election-from-dindigul-lok-sabha-in-tamil-nadu-2455952.html|title=नारी शक्ती: संविधान सभा की सदस्य थीं कैप्टन लक्ष्मी सहगल की मां|website=Hindustan|language=hi|access-date=2022-03-21}}{{मृत दुवा|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> पतीच्या प्रभावाखालीच अम्मू [[महात्मा गांधी|महात्मा गांधींच्या]] अनुयायी बनल्या आणि भारताच्या स्वातंत्र्य लढ्यात भाग घेतला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/gender/ammu-swaminathan-the-strongest-advocate-against-caste-discrimination-she-lived-by-example-5035766/|title=Ammu Swaminathan: The strongest advocate against caste discrimination, she lived by example|date=2018-02-03|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2022-03-21}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://feminisminindia.com/2018/09/04/ammu-swaminathan-freedom-fighter/|title=Ammu Swaminathan: A Woman Of Undying Spirit And Determination {{!}} #IndianWomenInHistory|last=Suresh|first=Parvathy|last2=Suresh|first2=Parvathy|date=2018-09-03|website=Feminism In India|language=en-GB|access-date=2022-03-21}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai//article60453673.ece|title=A fulfilling journey that began in Madras|date=2012-07-24|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> स्वातंत्र्यानंतर त्यांनी [[भारताची संविधान सभा|भारताच्या संविधान सभेच्या]] सदस्या म्हणून काम केले. या सन्मानासाठी त्यांची मुख्य पात्रता ही इंग्रजी भाषा कौशल्ये होती आणि त्या एक जबरदस्त, स्पष्टवक्ता व्यक्तिमत्व असलेली एक स्त्री होत्या, ज्या काळात काही भारतीय महिलांचा राजकारणाशी दूरगामी संबंध होता. त्यांनी काही औपचारिक भाषणे आणि काही वादविवादांमध्येही भाग घेतला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/freedom-fighter-g-susheela-passes-away-at-100-315112|title=Freedom fighter G Susheela passes away at 100|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en|access-date=2022-03-21}}</ref> [[१९५२ लोकसभा निवडणुका|1952]] मध्ये, अम्मू स्वामीधन [[मद्रास]] राज्याच्या [[दिंडुक्कल लोकसभा मतदारसंघ]]ातून [[लोकसभा]] सदस्य म्हणून निवडून आल्या. त्या अनेक सांस्कृतिक आणि सामाजिक संस्थांशी निगडीत होत्या, आणि नोव्हेंबर 1960 ते मार्च 1965 या काळात भारत स्काउट्स आणि गाईड्सच्या अध्यक्षा म्हणून काम केले. आंतरराष्ट्रीय महिला वर्षाच्या उद्घाटनावेळी 1975 मध्ये त्यांची 'मदर ऑफ द इयर' म्हणून निवड झाली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hindustannewshub.com/india-news/what-do-you-know-about-these-15-women-who-were-involved-in-making-the-constitution-of-the-country/|title=Trending news: What do you know about these 15 women who were involved in making the constitution of the country?|last=Hub|first=Hindustan News|date=2021-12-14|website=Hindustan News Hub|language=en-US|access-date=2022-03-21}}{{मृत दुवा|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == संदर्भ == [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:इ.स. १८९४ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९७८ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:भारतीय संविधान सभेचे सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय संविधान सभेतील महिला सदस्य]] dwgqser5u1b01nl8hxhcje7avgo7dvy 4 304113 2686499 2685313 2026-05-29T00:15:09Z Community Tech bot 109654 अहवाल अद्ययावत केला. 2686499 wikitext text/x-wiki अत्याधिक काळ संपादने न झालेली ५०० पाने (पुनर्निर्देशन, व निःसंदिग्धीकरण पाने सोडून). -- [[सदस्य:Community Tech bot|Community Tech bot]] ([[सदस्य चर्चा:Community Tech bot|चर्चा]]) <onlyinclude>०५:४५, २९ मे २०२६ (IST)</onlyinclude> {| class="wikitable sortable" |- ! लेख ! शेवटचे संपादन ! संपादनांची संख्या |- | [[२०१० फिफा विश्वचषक मानांकन]] | 2010-06-19 20:29:23 | 3 |- | [[मेणा]] | 2010-07-18 05:51:57 | 1 |- | [[निर्माता]] | 2010-08-02 06:53:18 | 3 |- | [[परकर]] | 2010-08-27 15:40:32 | 2 |- | [[विलंबित लय]] | 2010-09-29 09:41:01 | 3 |- | [[६४ स्टुडियो]] | 2010-12-24 07:29:01 | 1 |- | [[डोळके]] | 2010-12-30 15:18:11 | 2 |- | [[इलन्कै बोलीभाषा]] | 2011-01-08 04:44:05 | 3 |- | [[तमिळ (नाव)]] | 2011-01-21 18:35:46 | 6 |- | [[गेलिक फुटबॉल]] | 2011-01-24 02:51:05 | 6 |- | [[सहोदर]] | 2011-01-31 01:50:10 | 4 |- | [[कंबर]] | 2011-02-07 16:18:46 | 4 |- | [[पोसरी नदी]] | 2011-02-14 12:25:09 | 1 |- | [[मुखपृष्ठकार]] | 2011-02-25 05:19:47 | 2 |- | [[राग मधमाद सारंग]] | 2011-03-14 02:38:40 | 8 |- | [[राग लंकादहन सारंग]] | 2011-03-14 03:00:37 | 4 |- | [[राग बडहंस सारंग]] | 2011-03-14 03:01:57 | 4 |- | [[धर्मशाळा]] | 2011-03-17 18:38:05 | 2 |- | [[राजीव आगाशे]] | 2011-03-20 15:02:38 | 5 |- | [[बोरगाव खुर्द]] | 2011-03-21 03:38:01 | 2 |- | [[शिजविणे]] | 2011-03-24 08:44:03 | 10 |- | [[श्रावणी शनिवार]] | 2011-03-25 18:19:16 | 1 |- | [[तांबोळी]] | 2011-03-27 12:12:54 | 2 |- | [[इंदूरकर]] | 2011-04-03 20:19:51 | 2 |- | [[नई तालीम]] | 2011-04-09 18:26:49 | 3 |- | [[दबावगट]] | 2011-04-18 05:19:00 | 4 |- | [[तारळा नदी]] | 2011-04-18 05:54:55 | 4 |- | [[नरहरीपेटा]] | 2011-04-18 10:29:19 | 2 |- | [[पुरचुंडी (पुस्तक)]] | 2011-04-20 20:59:52 | 4 |- | [[चौरी]] | 2011-04-27 15:19:26 | 6 |- | [[सराफी बाजार]] | 2011-04-30 04:09:54 | 3 |- | [[दंताळी]] | 2011-05-03 12:23:20 | 2 |- | [[राखाडी]] | 2011-05-15 09:11:41 | 3 |- | [[राग सुहा कानडा]] | 2011-05-26 03:46:59 | 4 |- | [[इडलीपात्र]] | 2011-06-01 15:13:02 | 4 |- | [[चिंचखेडे]] | 2011-06-08 21:55:57 | 4 |- | [[प्राचीन भाषा]] | 2011-06-16 03:47:02 | 8 |- | [[कोज्या]] | 2011-06-17 04:12:46 | 6 |- | [[पं. बाळकृष्णबुवा संगीत साधना मंडळ]] | 2011-06-19 15:39:37 | 3 |- | [[शा.श. १७५८]] | 2011-06-22 16:40:32 | 5 |- | [[शा.श. १८२२]] | 2011-06-22 16:43:07 | 2 |- | [[शा.श. १२१२]] | 2011-06-22 17:04:33 | 1 |- | [[राग रायसा कानडा]] | 2011-06-24 17:08:22 | 4 |- | [[सुग्रण]] | 2011-06-30 17:58:01 | 2 |- | [[मार्कंडेय नदी]] | 2011-07-20 15:36:12 | 3 |- | [[गोवित्री नदी]] | 2011-07-22 14:09:36 | 6 |- | [[छपारा]] | 2011-08-02 18:30:15 | 5 |- | [[श्रावणी मंगळवार]] | 2011-08-03 09:27:49 | 2 |- | [[श्रावणी रविवार]] | 2011-08-03 09:29:56 | 5 |- | [[शाकव्रत]] | 2011-08-03 15:14:44 | 1 |- | [[भागाई वाडी]] | 2011-08-13 12:58:40 | 8 |- | [[दारुक]] | 2011-08-21 16:02:31 | 7 |- | [[विकिसोर्स]] | 2011-08-27 16:38:51 | 1 |- | [[मंगेशकर]] | 2011-08-28 06:21:33 | 2 |- | [[पाध्ये]] | 2011-09-11 19:15:07 | 2 |- | [[कुलुआ डोंगर]] | 2011-09-15 15:20:26 | 4 |- | [[गुणवा]] | 2011-09-17 08:14:55 | 4 |- | [[प्रक्षेपक स्थान]] | 2011-09-17 11:26:53 | 1 |- | [[प्रक्षेपक यान]] | 2011-09-17 11:27:10 | 2 |- | [[वार (माप)]] | 2011-09-17 12:09:34 | 1 |- | [[घटम]] | 2011-09-17 12:37:23 | 4 |- | [[जलधि]] | 2011-09-18 08:42:17 | 4 |- | [[धन संख्या]] | 2011-09-20 09:04:44 | 5 |- | [[राग नायकी कानडा]] | 2011-09-20 13:36:17 | 5 |- | [[पद्य]] | 2011-09-20 15:34:58 | 3 |- | [[परवाना राजवट]] | 2011-09-20 15:36:54 | 2 |- | [[पाम्माकुले]] | 2011-09-21 08:50:45 | 2 |- | [[पुणे शहराची जैवविविधता]] | 2011-09-21 14:16:21 | 3 |- | [[पुरुषोत्तम वालावलकर]] | 2011-09-21 14:25:01 | 2 |- | [[पुत्र]] | 2011-09-21 14:27:56 | 5 |- | [[शृंगाररस]] | 2011-09-22 15:05:15 | 3 |- | [[दादामहाराज सातारकर]] | 2011-10-01 12:19:50 | 2 |- | [[नक्कल (लोककला)]] | 2011-10-03 15:40:01 | 2 |- | [[क्रिकेट यष्टी]] | 2011-10-05 03:33:35 | 6 |- | [[सहअभिनेत्री]] | 2011-10-05 04:32:33 | 2 |- | [[प्रयोगशाळा]] | 2011-10-05 05:01:41 | 3 |- | [[स्निग्धता]] | 2011-10-05 06:15:52 | 2 |- | [[बेळगांव तालुका]] | 2011-10-08 02:48:18 | 7 |- | [[शालू]] | 2011-10-10 13:06:41 | 2 |- | [[बैलहोंगल तालुका]] | 2011-10-19 12:38:36 | 5 |- | [[गोकाक तालुका]] | 2011-10-21 16:37:08 | 5 |- | [[नागकेशर]] | 2011-10-22 01:06:10 | 5 |- | [[भारतीय इतिहासातील सहा सोनेरी पाने]] | 2011-10-28 06:51:11 | 5 |- | [[प्रलंबपादासन]] | 2011-10-30 01:01:10 | 2 |- | [[विद्युत विसंवाहक]] | 2011-10-31 16:32:32 | 5 |- | [[देव पावला (चित्रपट)]] | 2011-11-13 03:48:38 | 3 |- | [[नवरा बायको (चित्रपट)]] | 2011-11-13 03:48:41 | 3 |- | [[पुढचे पाऊल (चित्रपट)]] | 2011-11-13 03:48:47 | 3 |- | [[वर पाहिजे (चित्रपट)]] | 2011-11-13 03:48:56 | 3 |- | [[कल (मानसिक)]] | 2011-11-18 13:28:19 | 2 |- | [[जर्मनीचे राष्ट्रगीत]] | 2011-11-19 15:21:02 | 5 |- | [[कुबेर (बल्गेरियन राज्यकर्ता)]] | 2011-11-24 05:48:38 | 4 |- | [[पूर्णोत्संग]] | 2011-12-07 18:02:07 | 1 |- | [[स्वाती सातवाहन]] | 2011-12-07 18:04:39 | 1 |- | [[स्कंदस्तंभि]] | 2011-12-07 18:21:59 | 3 |- | [[स्कंदस्वाती]] | 2011-12-07 18:26:03 | 2 |- | [[स्वातिकर्ण]] | 2011-12-07 18:28:41 | 2 |- | [[आर्थिक विकासदर]] | 2011-12-20 19:26:50 | 3 |- | [[शा.श. १११०]] | 2011-12-21 14:43:04 | 1 |- | [[शा.श. १६३७]] | 2011-12-21 15:14:38 | 1 |- | [[शा.श. १७१२]] | 2011-12-21 15:18:18 | 1 |- | [[तळणी]] | 2011-12-21 19:21:44 | 2 |- | [[वसंत गवाणकर]] | 2011-12-21 22:55:26 | 8 |- | [[गोगावले]] | 2011-12-22 16:05:29 | 3 |- | [[शा.श. १६६६]] | 2011-12-22 16:16:33 | 3 |- | [[शा.श. १७४१]] | 2011-12-22 16:16:35 | 4 |- | [[माल्थस]] | 2011-12-22 19:15:28 | 2 |- | [[राष्ट्रीय तंत्रज्ञान दिवस]] | 2011-12-23 00:08:41 | 3 |- | [[गुजरात दिन]] | 2011-12-23 00:51:25 | 3 |- | [[सोमरस]] | 2011-12-23 02:44:50 | 6 |- | [[राग कौसी कानडा]] | 2011-12-23 02:55:12 | 7 |- | [[यम (अष्टांगयोग)]] | 2011-12-25 13:13:26 | 6 |- | [[पंच द्रविड]] | 2011-12-25 14:03:21 | 4 |- | [[गंगाधर वासुदेव चिपळोणकर]] | 2011-12-25 14:19:36 | 7 |- | [[बालमोहन नाटक मंडळी]] | 2011-12-25 14:21:01 | 2 |- | [[विंडोज सर्व्हर]] | 2011-12-25 16:26:49 | 3 |- | [[शा.श. १९९८]] | 2011-12-25 16:29:31 | 2 |- | [[महाकवी कालिदास कलामंदिर]] | 2011-12-25 17:06:07 | 6 |- | [[ग्रामदैवत]] | 2011-12-25 21:54:17 | 5 |- | [[पिपरिया]] | 2011-12-25 23:50:15 | 4 |- | [[वर्षा]] | 2011-12-26 12:18:10 | 8 |- | [[दशपदी]] | 2011-12-26 16:24:35 | 3 |- | [[हेमंत]] | 2011-12-26 21:11:10 | 7 |- | [[जगदीश ठाकोर]] | 2011-12-27 11:16:21 | 5 |- | [[शरीरशास्त्र]] | 2011-12-27 11:37:00 | 10 |- | [[फळझाडे]] | 2011-12-27 12:31:43 | 7 |- | [[बटान]] | 2011-12-27 19:43:11 | 3 |- | [[पेंढारकर]] | 2011-12-27 23:03:36 | 4 |- | [[विनय मांडके]] | 2012-01-07 15:41:31 | 4 |- | [[शब्बीर कपूर]] | 2012-01-07 15:41:46 | 3 |- | [[मोहन सीताराम द्रविड]] | 2012-01-07 17:49:47 | 14 |- | [[राय (गेर नृत्य)]] | 2012-01-08 16:58:54 | 4 |- | [[नस्ती उठाठेव]] | 2012-01-14 07:11:37 | 6 |- | [[सायुज्यता]] | 2012-01-22 10:56:21 | 5 |- | [[गोपाळ गोविंद फाटक]] | 2012-01-22 19:02:34 | 3 |- | [[गुराब]] | 2012-01-24 23:02:49 | 2 |- | [[कडू]] | 2012-01-27 15:02:01 | 7 |- | [[तिठा]] | 2012-01-28 15:52:40 | 5 |- | [[सुदर्शन रंगमंच]] | 2012-02-01 14:26:37 | 5 |- | [[विनायक चतुर्थी]] | 2012-02-02 08:38:54 | 2 |- | [[विनायक रामचंद्र आठवले]] | 2012-02-08 10:40:54 | 6 |- | [[कोटणीस]] | 2012-02-10 04:46:11 | 2 |- | [[कार्लोवित्झचा तह]] | 2012-02-15 15:10:52 | 7 |- | [[जनाना]] | 2012-02-18 09:14:09 | 2 |- | [[तिळे]] | 2012-03-19 21:25:42 | 5 |- | [[निर्जीव]] | 2012-03-23 12:30:15 | 3 |- | [[कथासंग्रह]] | 2012-03-27 11:06:34 | 4 |- | [[पठार नदी]] | 2012-04-08 09:01:00 | 1 |- | [[मून नदी]] | 2012-04-08 09:01:28 | 1 |- | [[सिपना नदी]] | 2012-04-08 09:08:03 | 1 |- | [[शहानूर नदी]] | 2012-04-08 09:10:03 | 2 |- | [[पुणंद नदी]] | 2012-04-13 02:07:24 | 5 |- | [[भोखण नदी]] | 2012-04-13 02:15:22 | 5 |- | [[नाट्यलेखक]] | 2012-04-13 07:13:05 | 6 |- | [[पियाळी नदी]] | 2012-04-13 09:22:29 | 6 |- | [[सुखशांती नदी]] | 2012-04-13 09:23:21 | 6 |- | [[नोकिया १११०]] | 2012-04-13 15:05:34 | 2 |- | [[नोकिया २६१०]] | 2012-04-14 07:34:37 | 3 |- | [[नोकिया २६५०]] | 2012-04-14 07:37:24 | 2 |- | [[नोकिया २६८० स्लाइड]] | 2012-04-14 07:40:56 | 2 |- | [[बोर नदी]] | 2012-04-14 15:48:27 | 2 |- | [[वुष्णा नदी]] | 2012-04-14 15:49:47 | 1 |- | [[धाम नदी]] | 2012-04-15 08:22:32 | 2 |- | [[बाकळी नदी]] | 2012-04-15 08:22:42 | 2 |- | [[सती धरण]] | 2012-04-22 09:54:30 | 4 |- | [[लोहशिंगवे धरण]] | 2012-04-22 09:55:16 | 3 |- | [[बांडा नदी]] | 2012-04-22 10:00:38 | 2 |- | [[मोहना नदी]] | 2012-04-22 10:05:52 | 2 |- | [[मास नदी]] | 2012-04-22 10:06:48 | 2 |- | [[वेणीथोरा नदी]] | 2012-04-22 10:08:10 | 2 |- | [[रेणा नदी]] | 2012-04-22 10:08:26 | 2 |- | [[नल्ली नदी]] | 2012-04-22 10:08:34 | 2 |- | [[भावखुरी नदी]] | 2012-04-22 10:10:04 | 4 |- | [[हडकी नदी]] | 2012-04-22 10:10:12 | 5 |- | [[बुरशी नदी]] | 2012-04-22 10:10:28 | 2 |- | [[सुरखी नदी]] | 2012-04-22 10:10:39 | 2 |- | [[तिगरी नदी]] | 2012-04-22 10:10:47 | 2 |- | [[भुलेश्वरी नदी]] | 2012-04-22 10:11:18 | 2 |- | [[पेंढी नदी]] | 2012-04-22 10:11:27 | 2 |- | [[मोर नदी]] | 2012-04-22 10:13:12 | 2 |- | [[भुमरी नदी]] | 2012-04-22 10:15:17 | 4 |- | [[वांदरी नदी]] | 2012-04-22 10:15:44 | 3 |- | [[वारोळी नदी]] | 2012-04-22 10:16:50 | 3 |- | [[मुरबाडी नदी]] | 2012-04-22 10:17:00 | 3 |- | [[पेल्हार नदी]] | 2012-04-22 10:17:25 | 3 |- | [[वाघाडी नदी]] | 2012-04-22 10:19:20 | 2 |- | [[शशीकरण नदी]] | 2012-04-22 10:21:20 | 2 |- | [[सिवनी नदी]] | 2012-04-22 15:06:16 | 2 |- | [[पोर नदी]] | 2012-04-22 15:06:35 | 2 |- | [[पोटफोडी नदी]] | 2012-04-22 15:06:45 | 2 |- | [[दार्शनी नदी]] | 2012-04-22 15:07:02 | 2 |- | [[हरणी नदी]] | 2012-04-22 15:11:34 | 2 |- | [[भेंड नदी]] | 2012-04-22 15:11:59 | 2 |- | [[धामना नदी]] | 2012-04-22 15:16:00 | 2 |- | [[नोकिया सी२-०१]] | 2012-04-27 07:59:16 | 1 |- | [[नोकिया १२००]] | 2012-04-29 00:56:10 | 4 |- | [[नोकिया १२०८]] | 2012-04-29 00:58:26 | 2 |- | [[आमिष]] | 2012-04-30 17:41:35 | 2 |- | [[गीतलेखक]] | 2012-04-30 18:54:49 | 2 |- | [[चांद्रवर्ष]] | 2012-04-30 19:00:58 | 4 |- | [[झर्झर]] | 2012-04-30 19:12:57 | 5 |- | [[ठणका]] | 2012-04-30 19:14:23 | 5 |- | [[तबलजी]] | 2012-04-30 19:17:26 | 3 |- | [[दत्तकपुत्र]] | 2012-04-30 19:24:54 | 4 |- | [[नायक (चित्रपट पात्र)]] | 2012-04-30 19:35:50 | 5 |- | [[पकडा-पकडी]] | 2012-04-30 19:40:53 | 4 |- | [[हत्तीपाय]] | 2012-04-30 20:18:23 | 2 |- | [[टॉर्च तपासणी]] | 2012-04-30 20:28:02 | 2 |- | [[कोठा (आयुर्वेद)]] | 2012-04-30 20:55:03 | 4 |- | [[पोलके]] | 2012-05-01 01:58:00 | 4 |- | [[ब्रह्मर्षी]] | 2012-05-01 03:24:54 | 3 |- | [[राज्य मध्यवर्ती ग्रंथालय]] | 2012-05-01 03:54:01 | 3 |- | [[रोहिणी (रक्तवाहिनी)]] | 2012-05-01 03:58:10 | 7 |- | [[लोकसंख्येची घनता]] | 2012-05-01 04:01:53 | 8 |- | [[विषमभुज त्रिकोण]] | 2012-05-01 04:08:31 | 9 |- | [[वीत]] | 2012-05-01 04:09:11 | 3 |- | [[चित्रपट निर्माणस्थळ]] | 2012-05-06 06:37:13 | 4 |- | [[भाषाभ्यास]] | 2012-05-06 06:41:55 | 8 |- | [[हरिचरन]] | 2012-05-06 06:46:20 | 7 |- | [[पायपेटी]] | 2012-05-08 01:23:19 | 5 |- | [[विद्युत पार्यता]] | 2012-05-08 02:42:30 | 4 |- | [[शमीक]] | 2012-05-08 02:44:23 | 3 |- | [[केंद्रीय आयात शुल्क]] | 2012-05-09 19:31:14 | 6 |- | [[उपग्रह भू कक्षा]] | 2012-05-09 20:31:27 | 9 |- | [[गझनीच्या महमूदाने भारतावर केलेल्या स्वाऱ्या]] | 2012-05-09 21:07:44 | 7 |- | [[स्निकोमीटर]] | 2012-05-10 19:32:55 | 4 |- | [[ब्रिटिश द्वीपसमूह]] | 2012-05-13 04:09:59 | 1 |- | [[खोटे (आडनाव)]] | 2012-05-13 04:32:00 | 2 |- | [[विंडोज सर्व्हर २०१२]] | 2012-05-16 15:43:57 | 2 |- | [[पोखरा विमानतळ]] | 2012-05-17 18:32:25 | 4 |- | [[खारट]] | 2012-05-29 17:09:20 | 6 |- | [[सपक]] | 2012-05-29 17:13:42 | 3 |- | [[रोहित नागदिवे]] | 2012-06-11 18:30:32 | 4 |- | [[मोझिला फायरफॉक्स १.५]] | 2012-06-23 08:05:30 | 6 |- | [[मोझिला फायरफॉक्स १]] | 2012-06-23 08:05:55 | 6 |- | [[महाराष्ट्र हेराल्ड]] | 2012-06-30 05:24:51 | 9 |- | [[सरदार]] | 2012-07-01 09:00:33 | 6 |- | [[जयाचंद्रन]] | 2012-07-01 18:41:51 | 7 |- | [[ब्रिटोन्स]] | 2012-07-04 03:27:08 | 2 |- | [[तुळशी नदी]] | 2012-07-05 16:15:29 | 4 |- | [[किल्लेदार]] | 2012-07-06 15:56:37 | 4 |- | [[ग्रीन व्हॅली]] | 2012-07-06 15:58:05 | 28 |- | [[ज्ञात असलेल्या सर्वांत तेजस्वी तार्‍यांची यादी]] | 2012-07-06 15:59:40 | 3 |- | [[दासगीता]] | 2012-07-06 16:01:13 | 2 |- | [[पिंपरी तलाव]] | 2012-07-06 16:03:21 | 5 |- | [[पित्तरस]] | 2012-07-06 16:03:27 | 2 |- | [[पुरुषोत्तम स्वामी]] | 2012-07-06 16:03:52 | 2 |- | [[प्युनिक युद्धे]] | 2012-07-06 16:04:35 | 2 |- | [[बनघर]] | 2012-07-06 16:06:42 | 5 |- | [[रोमन देवता]] | 2012-07-06 16:12:29 | 5 |- | [[व्यासपीठ]] | 2012-07-06 16:14:32 | 2 |- | [[शब्दांकित प्रतिभा]] | 2012-07-06 16:14:47 | 3 |- | [[संगणक फाईल फॉरमॅट्स]] | 2012-07-06 16:16:38 | 3 |- | [[विनयगुप्त]] | 2012-07-15 04:52:47 | 3 |- | [[चाउ एन-लाय]] | 2012-07-15 05:32:54 | 11 |- | [[थॅलियम]] | 2012-07-15 13:05:01 | 6 |- | [[डिस्प्रोझियम]] | 2012-07-15 13:05:28 | 5 |- | [[ऑस्मियम]] | 2012-07-15 13:05:52 | 5 |- | [[गळा]] | 2012-07-15 13:06:47 | 17 |- | [[बाळाजी हैबतराव]] | 2012-07-29 07:34:28 | 3 |- | [[भोळाराम स्वामी]] | 2012-08-20 08:03:49 | 3 |- | [[भारतीय खगोलशास्त्र]] | 2012-08-23 01:13:31 | 3 |- | [[ज्योतिषातील ग्रह]] | 2012-08-23 01:20:47 | 17 |- | [[भौगोलिक ध्रुव]] | 2012-08-25 08:36:32 | 3 |- | [[पाककृती]] | 2012-09-12 18:56:44 | 2 |- | [[गोंदवले]] | 2012-09-13 13:59:52 | 10 |- | [[माणकेश्वर शिवालय]] | 2012-09-14 10:35:09 | 27 |- | [[फेडोरा]] | 2012-09-18 00:53:06 | 4 |- | [[सांध्यपर्वातील वैष्णवी (काव्यसंग्रह)]] | 2012-09-30 07:52:55 | 4 |- | [[कावळे उडाले स्वामी (ललित लेखसंग्रह)]] | 2012-09-30 07:57:05 | 3 |- | [[नागनाथ]] | 2012-10-02 09:11:09 | 8 |- | [[चरपटीनाथ]] | 2012-10-02 09:11:26 | 6 |- | [[मराठी विश्वकोश : अठरावा खंड]] | 2012-10-08 07:33:48 | 4 |- | [[खाजगी]] | 2012-10-12 07:35:53 | 4 |- | [[चौविस्थापन]] | 2012-10-13 05:13:26 | 1 |- | [[आदिवासी विचारवेध संमेलन]] | 2012-10-13 08:09:28 | 1 |- | [[दलित साहित्य विचारवेध संमेलन]] | 2012-10-13 08:15:51 | 1 |- | [[वस्तुमान धारा घनता]] | 2012-10-13 09:33:16 | 4 |- | [[संग्रहणी]] | 2012-10-14 17:29:31 | 1 |- | [[नीळकंठ कल्याणी]] | 2012-10-20 18:19:07 | 1 |- | [[रेणुकाचार्य]] | 2012-10-23 17:47:51 | 1 |- | [[उमापति शिवाचार्य]] | 2012-10-23 17:50:16 | 1 |- | [[चन्नबसव]] | 2012-10-23 17:52:24 | 1 |- | [[चंद्रशेखर शिवाचार्य]] | 2012-10-23 17:53:27 | 1 |- | [[वीरसोमेश्वर शिवाचार्य]] | 2012-10-23 17:53:38 | 1 |- | [[वागीश पंडिताराध्य शिवाचार्य]] | 2012-10-23 19:43:58 | 2 |- | [[पिंप्री तलाव]] | 2012-11-10 17:45:14 | 6 |- | [[औषधप्रभावशास्त्र]] | 2012-11-12 05:59:53 | 1 |- | [[औषधगतिकी]] | 2012-11-12 06:09:07 | 1 |- | [[क्रिकेटमधील गोलंदाजांचे प्रकार]] | 2012-11-15 11:17:41 | 4 |- | [[पृष्ठीय क्षेत्र]] | 2012-11-15 11:46:49 | 2 |- | [[आननी क्षेत्र]] | 2012-11-15 11:48:42 | 1 |- | [[ओल्या वेळूची बासरी (ललित लेखसंग्रह)]] | 2012-11-22 14:42:56 | 5 |- | [[भारतीय दूरसंचार नियामक प्राधिकरण]] | 2012-11-25 11:43:29 | 2 |- | [[विळी]] | 2012-11-26 10:48:50 | 3 |- | [[एवढसं आभाळ (चित्रपट)]] | 2012-12-02 06:43:00 | 11 |- | [[शंकरराव आळंदकर]] | 2012-12-03 04:45:58 | 4 |- | [[मला काय त्याचे (पुस्तक)]] | 2012-12-07 03:26:04 | 8 |- | [[तुषारसिंचन पद्धती]] | 2012-12-21 07:21:48 | 5 |- | [[श्रीतुकामाई]] | 2012-12-30 02:13:33 | 13 |- | [[सरंबळ नदी]] | 2013-01-02 01:51:58 | 3 |- | [[योट्टॅमीटर]] | 2013-01-06 17:13:49 | 5 |- | [[झेट्टॅमीटर]] | 2013-01-06 17:14:10 | 3 |- | [[इंडिका (ग्रंथ)]] | 2013-01-11 21:06:53 | 8 |- | [[बंडी (वस्त्र)]] | 2013-01-16 06:12:50 | 3 |- | [[राज्य महामार्ग २१ (महाराष्ट्र)]] | 2013-01-17 08:14:51 | 6 |- | [[बिट]] | 2013-01-17 14:18:01 | 9 |- | [[भोईराचे नवघर]] | 2013-01-20 16:05:44 | 9 |- | [[विश्वामित्री नदी]] | 2013-01-25 17:29:54 | 2 |- | [[जरीकाम]] | 2013-01-27 22:43:13 | 3 |- | [[धुळेकर]] | 2013-01-29 06:33:15 | 3 |- | [[ठाणेकर]] | 2013-01-29 06:33:25 | 3 |- | [[रायगडकर]] | 2013-01-29 06:33:47 | 5 |- | [[जालनेकर]] | 2013-01-29 06:33:57 | 5 |- | [[लातूरकर]] | 2013-01-29 06:34:06 | 5 |- | [[पुणेकर]] | 2013-01-29 06:34:14 | 3 |- | [[सांगलीकर]] | 2013-01-29 06:34:44 | 3 |- | [[नेवासेकर]] | 2013-01-29 06:34:52 | 3 |- | [[नंदुरबारकर]] | 2013-01-29 06:35:22 | 3 |- | [[बीडकर]] | 2013-01-29 06:36:53 | 3 |- | [[फटाके]] | 2013-01-30 15:23:05 | 1 |- | [[विधानसभा मतदारसंघ]] | 2013-02-03 20:40:05 | 3 |- | [[गाथा]] | 2013-02-06 17:33:03 | 5 |- | [[तुकारामाची गाथा]] | 2013-02-06 17:36:34 | 6 |- | [[गोवा खिंड]] | 2013-02-21 18:08:28 | 2 |- | [[चिमनी हिल वायुसेना तळ]] | 2013-02-24 17:58:49 | 2 |- | [[गर्न्सी]] | 2013-03-07 08:41:05 | 43 |- | [[रेयूनियों]] | 2013-03-07 09:36:43 | 45 |- | [[आक्रा]] | 2013-03-07 15:29:32 | 89 |- | [[कॅस्ट्रीझ]] | 2013-03-07 18:04:09 | 29 |- | [[कॉकबर्न टाउन]] | 2013-03-07 18:05:02 | 15 |- | [[डग्लस]] | 2013-03-07 18:09:42 | 32 |- | [[माजुरो]] | 2013-03-07 18:25:33 | 18 |- | [[मलाबो]] | 2013-03-07 18:25:49 | 38 |- | [[माले]] | 2013-03-07 18:26:01 | 38 |- | [[मनिला]] | 2013-03-07 18:26:55 | 70 |- | [[मासेरू]] | 2013-03-07 18:27:34 | 30 |- | [[इंजामिना]] | 2013-03-07 18:51:12 | 59 |- | [[निकोसिया]] | 2013-03-07 18:52:04 | 59 |- | [[नुकु-अलोफा]] | 2013-03-07 18:53:14 | 42 |- | [[पारामारिबो]] | 2013-03-07 18:55:49 | 31 |- | [[रुसाउ]] | 2013-03-07 19:02:27 | 25 |- | [[पोर्ट स्टॅन्ली]] | 2013-03-07 19:08:19 | 34 |- | [[थिंफू]] | 2013-03-07 19:13:16 | 46 |- | [[खार्टूम]] | 2013-03-09 04:15:54 | 52 |- | [[बंजुल]] | 2013-03-09 04:43:32 | 37 |- | [[सार्स]] | 2013-03-09 05:56:02 | 17 |- | [[क्युबन पेसो]] | 2013-03-09 11:30:16 | 27 |- | [[ऑलिंपिक खेळात फ्रान्स]] | 2013-03-09 20:02:26 | 7 |- | [[मध्य युग]] | 2013-03-10 07:24:45 | 21 |- | [[शिक्षक साहित्य संमेलन संस्था]] | 2013-03-10 08:06:12 | 6 |- | [[उत्तर ध्रुव]] | 2013-03-10 08:25:48 | 47 |- | [[व्हिक्टोरिया सरोवर]] | 2013-03-10 08:35:53 | 53 |- | [[तैग्रिस नदी]] | 2013-03-10 08:39:01 | 45 |- | [[रशिया-क्रीमिया युद्धे]] | 2013-03-10 10:11:19 | 2 |- | [[पूल]] | 2013-03-10 11:41:42 | 16 |- | [[कोड्डनकुलन अणुऊर्जा प्रकल्प]] | 2013-03-13 13:27:58 | 11 |- | [[जयदेवी लिगाडे]] | 2013-03-13 18:00:12 | 6 |- | [[कमरक]] | 2013-03-19 05:50:06 | 11 |- | [[पेर]] | 2013-03-19 05:53:58 | 14 |- | [[प्रबोधन साहित्य संमेलन]] | 2013-03-19 06:18:07 | 1 |- | [[कक्षीय वक्रता निर्देशांक]] | 2013-03-19 12:27:38 | 16 |- | [[विश्वधर्म साहित्य संमेलन]] | 2013-03-19 17:29:40 | 2 |- | [[हांगुल]] | 2013-03-20 07:01:33 | 2 |- | [[एकोरामाध्य शिवाचार्य]] | 2013-03-24 18:08:57 | 2 |- | [[म्हैस नदी]] | 2013-03-25 07:33:32 | 2 |- | [[नागझरी नदी]] | 2013-03-25 17:32:15 | 9 |- | [[गोडसे]] | 2013-03-25 19:19:34 | 3 |- | [[देवतलाव]] | 2013-03-25 19:46:04 | 3 |- | [[नवे बिर्‍हाड (चित्रपट)]] | 2013-03-26 18:15:04 | 4 |- | [[पिकदान]] | 2013-03-26 18:24:00 | 3 |- | [[नवाश्मयुग]] | 2013-03-27 02:25:21 | 3 |- | [[सखा कवी]] | 2013-03-27 05:54:43 | 5 |- | [[जनश्री विमा योजना]] | 2013-03-27 14:45:57 | 3 |- | [[राष्‍ट्रीय शेती विमा योजना]] | 2013-03-27 14:46:38 | 3 |- | [[बहेबोरगाव]] | 2013-03-28 10:48:48 | 3 |- | [[द्वैत]] | 2013-03-28 12:00:42 | 2 |- | [[महात्मा (चित्रपट)]] | 2013-03-30 09:26:20 | 4 |- | [[रानवती नदी]] | 2013-03-30 10:22:35 | 3 |- | [[बेल नदी]] | 2013-03-30 11:06:17 | 7 |- | [[भंगसाळ नदी]] | 2013-03-31 09:12:46 | 7 |- | [[शिवकुमार स्वामी]] | 2013-03-31 09:16:46 | 3 |- | [[दर बळीमागे दिलेल्या धावा]] | 2013-03-31 09:30:01 | 3 |- | [[मंकी नदी]] | 2013-03-31 13:00:54 | 3 |- | [[मासा नदी]] | 2013-03-31 14:24:52 | 6 |- | [[दुझ प्रांत]] | 2013-04-05 10:34:41 | 1 |- | [[J]] | 2013-04-05 22:31:21 | 24 |- | [[K]] | 2013-04-05 22:31:26 | 25 |- | [[आना कारेनिना]] | 2013-04-06 01:14:46 | 37 |- | [[आमियां]] | 2013-04-06 01:19:00 | 27 |- | [[आमूर ओब्लास्त]] | 2013-04-06 01:19:37 | 30 |- | [[आयर्लंडच्या प्रजासत्ताकाचा ध्वज]] | 2013-04-06 01:28:40 | 13 |- | [[आर.सी.डी. मायोर्का]] | 2013-04-06 01:35:41 | 43 |- | [[आरळम संरक्षित वनक्षेत्र]] | 2013-04-06 01:36:11 | 6 |- | [[आरागोन]] | 2013-04-06 01:36:16 | 29 |- | [[आर्कान्सा]] | 2013-04-06 01:37:27 | 100 |- | [[आर्चिबाल्ड प्रिमरोझ]] | 2013-04-06 01:38:29 | 27 |- | [[आर्मेनियाचा ध्वज]] | 2013-04-06 01:47:34 | 4 |- | [[आल्फा]] | 2013-04-06 01:52:00 | 23 |- | [[आस्तुरियास]] | 2013-04-06 02:09:30 | 26 |- | [[इ.स.चे १ ले शतक]] | 2013-04-06 04:28:18 | 46 |- | [[इ.स.चे १० वे शतक]] | 2013-04-06 04:28:31 | 45 |- | [[इ.स.चे १० वे सहस्रक]] | 2013-04-06 04:28:34 | 14 |- | [[इ.स.चे ११ वे शतक]] | 2013-04-06 04:29:47 | 42 |- | [[इ.स.चे १२ वे शतक]] | 2013-04-06 04:30:57 | 39 |- | [[इ.स.चे १४ वे शतक]] | 2013-04-06 04:33:17 | 41 |- | [[इ.स.चे १५ वे शतक]] | 2013-04-06 04:34:27 | 39 |- | [[इ.स.चे १६ वे शतक]] | 2013-04-06 04:35:42 | 44 |- | [[इ.स.चे १९ वे शतक]] | 2013-04-06 04:39:26 | 50 |- | [[इ.स.चे २ रे शतक]] | 2013-04-06 04:40:39 | 39 |- | [[इ.स.चे ३ रे शतक]] | 2013-04-06 04:43:14 | 39 |- | [[इ.स.चे ४ थे शतक]] | 2013-04-06 04:44:24 | 37 |- | [[इ.स.चे ४ थे सहस्रक]] | 2013-04-06 04:44:27 | 23 |- | [[इ.स.चे ५ वे शतक]] | 2013-04-06 04:45:34 | 39 |- | [[इ.स.चे ५ वे सहस्रक]] | 2013-04-06 04:45:37 | 18 |- | [[इ.स.चे ६ वे शतक]] | 2013-04-06 04:46:45 | 39 |- | [[इ.स.चे ६ वे सहस्रक]] | 2013-04-06 04:46:48 | 15 |- | [[इ.स.चे ७ वे शतक]] | 2013-04-06 04:47:58 | 39 |- | [[इ.स.चे ८ वे शतक]] | 2013-04-06 04:49:09 | 41 |- | [[इ.स.चे ९ वे सहस्रक]] | 2013-04-06 04:50:35 | 12 |- | [[इंग्लिश युद्धे (स्कँडिनेव्हिया)]] | 2013-04-06 06:05:28 | 6 |- | [[इंडोनेशियाचा ध्वज]] | 2013-04-06 06:08:44 | 4 |- | [[इजिप्तचा ध्वज]] | 2013-04-06 06:13:19 | 2 |- | [[इप्सिलॉन]] | 2013-04-06 06:17:01 | 23 |- | [[इराकी दिनार]] | 2013-04-06 06:21:39 | 31 |- | [[इराणी कालगणना]] | 2013-04-06 06:22:01 | 19 |- | [[उकडणे]] | 2013-04-06 06:45:22 | 17 |- | [[उझबेकिस्तानचा ध्वज]] | 2013-04-06 06:46:24 | 2 |- | [[ऑर्कुट बुयुक्कोकटेन]] | 2013-04-06 07:51:24 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळ कर्लिंग]] | 2013-04-06 07:52:39 | 23 |- | [[ऑलिंपिक खेळ क्रॉस कंट्री स्कीइंग]] | 2013-04-06 07:52:57 | 25 |- | [[ऑलिंपिक खेळ टेबल टेनिस]] | 2013-04-06 07:53:47 | 22 |- | [[ऑलिंपिक खेळ ताईक्वांदो]] | 2013-04-06 07:54:06 | 21 |- | [[ऑलिंपिक खेळ तालबद्ध जलतरण]] | 2013-04-06 07:54:09 | 28 |- | [[ऑलिंपिक खेळ नॉर्डिक सामायिक]] | 2013-04-06 07:54:30 | 18 |- | [[ऑलिंपिक खेळ फिगर स्केटिंग]] | 2013-04-06 07:54:37 | 31 |- | [[ऑलिंपिक खेळ बायॅथलॉन]] | 2013-04-06 07:55:05 | 22 |- | [[ऑलिंपिक खेळ लुज]] | 2013-04-06 07:55:58 | 27 |- | [[ऑलिंपिक खेळ वॉटर पोलो]] | 2013-04-06 07:56:16 | 26 |- | [[ऑलिंपिक खेळ स्केलेटन]] | 2013-04-06 07:56:52 | 26 |- | [[ऑलिंपिक खेळ स्पीड स्केटिंग]] | 2013-04-06 07:57:02 | 24 |- | [[ऑलिंपिक खेळात अमेरिका]] | 2013-04-06 07:57:29 | 15 |- | [[ऑलिंपिक खेळात आंदोरा]] | 2013-04-06 07:57:38 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात इक्वेटोरीयल गिनी]] | 2013-04-06 07:58:17 | 7 |- | [[ऑलिंपिक खेळात केप व्हर्दे]] | 2013-04-06 07:59:21 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात कोमोरोस]] | 2013-04-06 07:59:29 | 7 |- | [[ऑलिंपिक खेळात चाड]] | 2013-04-06 08:00:00 | 9 |- | [[ऑलिंपिक खेळात जिबूती]] | 2013-04-06 08:00:24 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात दक्षिण आफ्रिका]] | 2013-04-06 08:00:57 | 28 |- | [[ऑलिंपिक खेळात नामिबिया]] | 2013-04-06 08:01:05 | 10 |- | [[ऑलिंपिक खेळात बर्किना फासो]] | 2013-04-06 08:01:55 | 11 |- | [[ऑलिंपिक खेळात बुरुंडी]] | 2013-04-06 08:02:02 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात बेनिन]] | 2013-04-06 08:02:06 | 9 |- | [[ऑलिंपिक खेळात बॉस्निया आणि हर्झगोव्हिना]] | 2013-04-06 08:02:18 | 10 |- | [[ऑलिंपिक खेळात बोत्स्वाना]] | 2013-04-06 08:02:22 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात मध्य आफ्रिकेचे प्रजासत्ताक]] | 2013-04-06 08:02:42 | 10 |- | [[ऑलिंपिक खेळात माली]] | 2013-04-06 08:02:54 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात मॉरिशस]] | 2013-04-06 08:03:09 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात मोझांबिक]] | 2013-04-06 08:03:13 | 8 |- | [[ऑलिंपिक खेळात लेसोथो]] | 2013-04-06 08:04:00 | 7 |- | [[ऑलिंपिक खेळात सेनेगाल]] | 2013-04-06 08:04:22 | 9 |- | [[ऑलिंपिक खेळात स्लोव्हाकिया]] | 2013-04-06 08:04:42 | 9 |- | [[ऑलिंपियास]] | 2013-04-06 08:06:22 | 24 |- | [[ऑस्ट्रेलेशिया]] | 2013-04-06 08:10:16 | 24 |- | [[ओपनसुसे लिनक्स]] | 2013-04-06 08:14:02 | 9 |- | [[ओमानचा ध्वज]] | 2013-04-06 08:15:17 | 2 |- | [[ओमिक्रॉन]] | 2013-04-06 08:15:38 | 21 |- | [[ओमेगा]] | 2013-04-06 08:15:44 | 20 |- | [[औषधीकोश]] | 2013-04-06 08:21:43 | 16 |- | [[कंबोडियाचा ध्वज]] | 2013-04-06 08:23:27 | 3 |- | [[कझाकस्तानचा ध्वज]] | 2013-04-06 08:24:11 | 4 |- | [[कतारचा ध्वज]] | 2013-04-06 08:26:22 | 3 |- | [[कनाफे]] | 2013-04-06 08:27:06 | 3 |- | [[कपाळ]] | 2013-04-06 08:28:33 | 34 |- | [[कर्नाटक विद्यापीठ]] | 2013-04-06 08:34:30 | 5 |- | [[कलनातल्या विषयांची यादी]] | 2013-04-06 08:35:56 | 7 |- | [[कलहट्टी धबधबा]] | 2013-04-06 08:36:05 | 7 |- | [[कलांतान]] | 2013-04-06 08:36:14 | 23 |- | [[काडिस]] | 2013-04-06 08:45:35 | 15 |- | [[कार्ल झीगलर]] | 2013-04-06 08:52:46 | 26 |- | [[काशकादर्यो विलायती]] | 2013-04-06 08:58:47 | 9 |- | [[कास्तिया-ला मांचा]] | 2013-04-06 08:59:46 | 31 |- | [[किरितिमाती]] | 2013-04-06 09:03:27 | 12 |- | [[किर्गिझस्तानचा ध्वज]] | 2013-04-06 09:03:59 | 2 |- | [[कुब्लाई खान]] | 2013-04-06 09:09:26 | 66 |- | [[कुरौका नदी]] | 2013-04-06 09:11:18 | 21 |- | [[कुर्ता]] | 2013-04-06 09:11:43 | 10 |- | [[कुवेती दिनार]] | 2013-04-06 09:13:11 | 35 |- | [[कूपनलिका]] | 2013-04-06 09:14:22 | 9 |- | [[कॅनेची लढाई]] | 2013-04-06 09:17:58 | 7 |- | [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]] | 2013-04-06 09:18:27 | 7 |- | [[कॅलपर्निआ पीझोनीस]] | 2013-04-06 09:19:52 | 3 |- | [[केरेतारो]] | 2013-04-06 09:29:48 | 56 |- | [[कॉकेशस]] | 2013-04-06 09:33:21 | 39 |- | [[कोटा ब्राह्मण]] | 2013-04-06 09:41:38 | 5 |- | [[कोतोनू]] | 2013-04-06 09:43:10 | 18 |- | [[कोनीय संवेग]] | 2013-04-06 09:43:59 | 7 |- | [[कोन्स्तांतिन स्त्नानिस्लावस्की]] | 2013-04-06 09:44:21 | 17 |- | [[कोमिल्ला]] | 2013-04-06 09:45:39 | 15 |- | [[कोरियन द्वीपकल्प]] | 2013-04-06 09:47:12 | 11 |} pynqrpiy1i9sndpdw08991ezoqdeaih 0 315537 2686479 2653833 2026-05-28T16:55:02Z अभय नातू 206 दुवे 2686479 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती | चौकट_रुंदी = | नाव = मयूर शरद जोशी | टोपणनावे = | चित्र =MJ-Wiki.jpg | चित्र_आकारमान = | चित्रशीर्षक = | चित्रशीर्षक_पर्याय = | जन्मनाव = | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = पुणे | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | मृत्यू_कारण = | कलेवर_सापडलेले_स्थान = | चिरविश्रांतिस्थान = | चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = | निवासस्थान = | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = | शिक्षण = | प्रशिक्षणसंस्था = | पेशा = सनदी लेखापाल | कारकीर्द_काळ = | मालक = | प्रसिद्ध_कामे = न्यायवैद्यक लेखापरीक्षण | मूळ_गाव = | पगार = | निव्वळ_मालमत्ता = | उंची = | वजन = | ख्याती = | पदवी_हुद्दा = | कार्यकाळ = | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = | राजकीय_पक्ष = | विरोधक = | संचालकमंडळ = | धर्म = हिंदू | जोडीदार = | अपत्ये = | वडील = | आई = | नातेवाईक = | पुरस्कार = | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | संकेतस्थळ = https://www.indiaforensic.com | तळटिपा = | संकीर्ण = }} '''मयूर जोशी''' हे सनदी लेखापाल, लेखक आहेत आणि भारतातील न्यायवैद्यक लेखापरिक्षणाचे आद्यप्रवर्तक मानले जातात.{{संदर्भ हवा}} त्यांचे शिक्षण [[पुणे|पुण्यातील]] [[सर परशुरामभाऊ महाविद्यालय|सर परशुरामभाऊ महाविद्यालयातून]] झाले.<ref>{{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/pune-news/specialisation-takes-a-student-a-notch-higher-says-mayur-joshi-pune-based-forensic-accountant/story-YQf31Vzq0X3x4D2L1qn7PK_amp.html | title="हिंदुस्तान टाईम्स मधील जोशींवर आलेला लेख" }}</ref> प्रशिक्षणाने सनदी लेखापाल असलेल्या मयूर जोशी २००६ सालात आर्थिक घोटाळ्यांना बंधन घालण्यासाठी न्यायवैद्यक लेखापरिक्षणाचे तंत्रशुद्ध प्रशिक्षण देणा-या इंडियाफॅारेंसिक या संस्थेची स्थापना केली.{{संदर्भ}} २००९ सालात [[सत्यम घोटाळा]] उघडकीला आला तेव्हा त्या चौकशी समितीमध्ये मयूर जोशी यांचा सहभाग होता म्हणून त्यांना महत्व आहे. अमेरिकेतील न्यूयॅार्क टाईम्सने देखील जोशी यांच्या कार्याची दखल घेतली होती.<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2009/01/27/business/worldbusiness/27accounting.html | title="In India, Clues Unfold to a Frauds's Framework" New York Times }}</ref> २००८ साली प्रसिद्ध केलेल्या संशोधनात त्यांनी हे वर्तवलेलं की भारतात नोंदणीकृत कंपन्या त्यांच्या हिशोबाची खोटी पुस्तकं लिहतात. जानेवारी २००९ मध्ये म्हणजे केवळ सहाच महिन्यात त्यांची भविष्यवाणी खरी ठरली. त्यानंतर भारतातल्या अनेक महत्वपूर्ण घोटाळ्याच्या तक्रारी तडीस लावताना त्यांची भूमिका महत्वपूर्ण राहिली आहे.<ref>{{cite web |url=https://www.financialexpress.com/archive/1200-indian-cos-indulging-in-fraud-report-said-in-sept/408379/ | title=1,200 listed Indian companies misrepresented facts }}</ref> आंतरराष्ट्रीय स्तरावर दिला जाणारा ‘सर्वोत्कृष्ट सत्यशोधक’ हा जगातील सर्वोच्च पुरस्कार देखील त्यांना दिला गेला आहे. आर्थिक घोटाळे, भ्रष्टाचार रोखण्यात भरीव कामगिरी करणाऱ्या एका तज्ज्ञाला दरवर्षी हा पुरस्कार दिला जातो. या नंतर त्यांची असोसिएशन ॲाफ फ्रॅाड एक्झामिनर्स या संस्थेच्या भारतातील संचालक मंडळावर निवड झाली. त्यांच्या आधी किंवा त्या नंतर हा पुरस्कार इतर कोणत्याही भारतीयाला दिला गेला नाहीये.<ref>{{cite web |url=https://m.timesofindia.com/india/us-award-for-indian-fraud-examiner/articleshow/1677011.cms | title=Indian Fraud Examiner Wins US Award }}</ref> त्यांनी या विषयावर शिक्षण देण्यासाठी इंडीयाफॉरेंसिक नावाची संस्था चालू केली. ही संस्था फॉरेंसिक अकाउंटींगमधील जगातली दुसरी मोठी संस्था समजली जाते.या संस्थेद्वारे सर्वप्रथम त्यांनी भारतात होत असलेल्या भ्रष्टाचाराला वाचा फोडली. भारतात भ्रष्टाचार बोकाळला आहे सर्वांना माहिती असले तरी एकूण किती रूपयांचा भ्रष्टाचार भारतात होतो याची कोणतीच गणना होत नसे. भ्रष्टाचारामुळे होणारा एकूण तोटा त्यांनी सर्वप्रथम भारताच्या जनते समोर मांडला.<ref>{{cite web | url=https://m.economictimes.com/industry/banking/finance/size-of-corruption-rs-1555-thousand-crore-in-last-decade-study/articleshow/9258785.cms | title=Size of Corruption}}</ref> == कॉर्पोरेट गोलमाल == २०२४ साली सकाळ या आघाडीच्या मराठी वर्तमानपत्रात त्यांची कॉर्पोरेट गोलमाल ही लेखमाला वर्षभर गाजली. या लेखमालेच्या निमित्ताने त्यांना अनेक लोकांनी आपले प्रश्न सांगितले, आणि श्री मयूर जोशी यांनी अनेकांना या घोटाळ्यांमधून बाहेर पडायला मार्गदर्शन देखील केले. ही लेखमाला त्यांनी अपूर्वा जोशी यांच्या सोबत सादर केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/saptarang/apurva-joshi-and-mayur-joshi-writes-recognize-industry-strengths-startup-world-rbi-paytm-economic-transaction-pjp78|title=उद्योगाची ताकद ओळखा|last=वृत्तसेवा|first=सकाळ|date=2024-02-18|website=Marathi News Esakal|language=mr|access-date=2026-02-25}}</ref> या दोघांनी लोकसत्ता मध्ये देखील लिखाण केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/lokrang/loksatta-lokrang-marathi-article-1-2-1884054/|title=बँकिंग व्यवस्थेला राजकीय वाळवी! - Marathi News {{!}} Loksatta Lokrang Marathi Article 1 2 - Latest Lokrang News at Loksatta.com|date=2019-04-28|website=Loksatta|language=mr|access-date=2026-02-25}}</ref> ==विदा चौर्य== २०१३ साली त्यांनी आभासी चलनाद्वारे होत असलेल्या विदा चौर्याबद्दल एक सविस्तर अहवाल प्रदर्शित केलेला. आभासीचलनाच्या भारतातील उदयाची ती सुरुवात होती.<ref>{{cite web | url=https://m.economictimes.com/news/economy/finance/digital-currency-to-abet-money-laundering-report/articleshow/21212640.cms|title=आभासी चलनांवर प्रसिद्ध अहवाल}}</ref> या नंतर त्यांचा अहवाल कंट्रोलर आणि ॲाडिटर जनरलच्या संशोधन पत्रात समाविष्ट केला गेला. <ref>{{cite web | url=https://cag.gov.in/uploads/media/Vol-II-Cyber-Crimes-20200528155403.pdf|title=सायबर घोटाळ्यांवरील अहवाल}}</ref> २०२० साली त्यांच्या कार्याची दखल घेऊन युरोपियन काउंसिल या संस्थेने त्यांना भारतातल्या संचालक मंडळावर पाचारण केले.दोन वर्ष त्यांना मार्गदर्शन करायची जबाबदारी जोशींची होती. मयूर जोशी यांचे आंतरराष्ट्रीय नाते संबंध आणि आर्थिक घोटाळे या विषयांवर दांडगे लेखन आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/vishesh/pakistans-financial-blockade-fatf-abn-97-1973650/|title=पाकिस्तानची आर्थिक नाकेबंदी? - Marathi News {{!}} Pakistans Financial Blockade Fatf Abn 97 - Latest Vishesh News at Loksatta.com|date=2019-09-18|website=Loksatta|language=mr|access-date=2026-02-25}}</ref>त्यांनी अनेक पुस्तके आर्थिक घोटाळे, भांडवल बाजारातील घोटाळे, मनि लॅांडरिंग आजि विषयांवर लिहली आहेत.<ref>{{cite web| url=https://www.flipkart.com/books/mayur-joshi~contributor/pr?sid=bks=| title=मयूर जोशी यांची पुस्तके| access-date=2022-10-16| archive-date=2022-10-16| archive-url=https://web.archive.org/web/20221016105518/https://www.flipkart.com/books/mayur-joshi~contributor/pr?sid=bks=| url-status=dead}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भ यादी}} {{DEFAULTSORT: जोशी, मयूर}} [[वर्ग:सनदी लेखापाल]] [[वर्ग: पुरुष चरित्रलेख]] 4cpm8czqqtafk98irroi3myn4j87i8d 0 320868 2686476 2680335 2026-05-28T16:52:24Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686476 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}}{{बदल}} '''सोरेन क्रिस्टियन टुब्रो''' (२७ फेब्रुवारी १९०६ - ४ मार्च १९८२) एक डॅनिश अभियंता होते ज्याने [[लार्सन अँड टुब्रो]] या अभियांत्रिकी फर्मची सह-स्थापना केली. <ref name="the_hindu_giant">{{स्रोत बातमी|last=N. Ramakrishnan|url=http://www.blonnet.com/2007/07/04/stories/2007070450270900.htm|title=The engineer behind the giant|date=4 July 2007|publisher=[[द हिंदू]]|access-date=13 May 2009}}{{मृत दुवा|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == भारतातील सुरुवातीचे दिवस == टुब्रोने सिव्हिल इंजिनीअर म्हणून आपल्या कारकिर्दीला सुरुवात केली. [[कोपनहेगन|कोपनहेगनच्या]] FL स्मिथ अँड कंपनीचे कर्मचारी म्हणून, ते मदुक्कराई सिमेंट वर्क्स ( [[कोइंबतूर|कोइम्बतूर]] जवळ) आणि रोहरी सिमेंट कारखान्याला ( [[सिंध|सिंधमधील]] सुक्कूर बॅरेजजवळ) पुरवलेली उपकरणे उभारण्यासाठी आणि चालू करण्यासाठी १९३४ मध्ये भारतात आले. <ref name="the_hindu_formula"/> भारतात उतरल्यानंतर काही वेळाने, त्यांनी ''द बॉम्बे क्रॉनिकलमधील'' एक अहवाल वाचला ज्यात [[महात्मा गांधी|मोहनदास क. गांधींचा]] हवाला देत असे म्हणले आहे: "(मी) भारताच्या पांढऱ्या वसाहती मालकांना तपकिरी मालकांनी बदलण्यासाठी त्यांच्यापासून मुक्त होण्याच्या चळवळीचे नेतृत्व करत नाही." टुब्रोला असे वाटले की असा भारत "आधुनिक तंत्रज्ञान आणि व्यवस्थापन कौशल्य असलेल्या कोणालाही उत्तम संधी देईल." <ref name="the_hindu_formula" /> == लार्सन अँड टुब्रो == १९३८ मध्ये, टुब्रोने [[लार्सन अँड टुब्रो|लार्सन अँड]] टुब्रोची स्थापना करण्यासाठी त्याचे माजी शाळकरी हेनिंग होल्क-लार्सन. लार्सन अँड टुब्रो ची कल्पना [[मुंबई|मुंबईजवळील]] हिल स्टेशन [[माथेरान|माथेरानमध्ये]] सुट्टीच्या वेळी आली. <ref name="the_hindu_formula"/> होल्क-लार्सन हा जोखीम घेणारा होता तर टुब्रो अधिक पुराणमतवादी होता. <ref name="the_hindu_giant"/> लार्सन अँड टुब्रोने अशा वेळी भारतात संधी पाहिल्या, जेव्हा काही युरोपियन लोकांना देशाची औद्योगिक वाढीची क्षमता लक्षात आली होती. मुंबईत असलेले एल अँड टीचे पहिले कार्यालय इतके छोटे होते की एक वेळ ते फक्त एकच वापरू शकत होते. <ref name="larsentoubro_evolution"/> सुरुवातीला, लार्सन अँड टुब्रो, डॅनिश दुग्धशाळा उपकरणे उत्पादकांचे प्रतिनिधित्व करत असे. तथापि, [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान]] डॅनिश आयातीवर निर्बंध घालण्यात आले होते, ज्यामुळे लार्सन अँड टुब्रो ला एक छोटी कार्यशाळा सुरू करण्यास भाग पाडले गेले ज्याने सेवा पुरवली आणि लहान नोकऱ्या केल्या. [[वेसेऱ्युबुंग मोहीम|डेन्मार्कवर जर्मन आक्रमणानंतर]] आयात थांबली, लार्सन अँड टुब्रो ला स्वदेशी दुग्धजन्य उपकरणे तयार करण्यास भाग पाडले, हे पाऊल यशस्वी झाले. <ref name="larsentoubro_evolution" /> युद्धकाळात जहाज दुरुस्तीची संधी पाहून लार्सन अँड टुब्रोने हिल्डा लिमिटेड नावाची नवीन कंपनी स्थापन केली. याच सुमारास लार्सन अँड टुब्रो ने दुरुस्ती आणि फॅब्रिकेशनची दोन दुकानेही सुरू केली. टाटांसाठी सोडा अॅश प्लांट तयार करणाऱ्या जर्मन अभियंत्यांच्या [[टाटा उद्योगसमूह|नजरकैदेने]] लार्सन अँड टुब्रो ला आणखी एक नवीन संधी उपलब्ध करून दिली. <ref name="larsentoubro_evolution"/> १९४४ मध्ये, लार्सन आणि टुब्रोने अभियांत्रिकी बांधकाम आणि करार (ECC) ची स्थापना केली. याच सुमारास लार्सन अँड टुब्रो ने आंतरराष्ट्रीय कंपन्यांशी सहयोग सुरू केला. १९४५ मध्ये, लार्सन अँड टुब्रो ने युनायटेड स्टेट्सच्या कॅटरपिलर ट्रॅक्टर कंपनीसोबत पृथ्वी हलवणाऱ्या उपकरणांच्या विपणनासाठी करार केला. लार्सन अँड टुब्रो ने बिस्किटे, काच, हायड्रोजनेटेड तेल आणि साबण यासह विविध उत्पादने तयार करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या उपकरणांच्या ब्रिटिश उत्पादकांचे प्रतिनिधित्व करण्यास सुरुवात केली. <ref name="larsentoubro_evolution">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.larsentoubro.com/lntcorporate/common/UI_Templates/html/common_AABL_BHIS.htm|title=Evolution of L&T|publisher=L&T|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713184540/http://www.larsentoubro.com/lntcorporate/common/UI_Templates/html/common_AABL_BHIS.htm|archive-date=13 July 2011|access-date=13 May 2009}}</ref> द्वितीय विश्वयुद्धाच्या शेवटी, युद्ध-अधिशेष कॅटरपिलर उपकरणे कमी किमतीत मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध होती. मात्र, एल अँड टीकडे ते खरेदी करण्यासाठी पैशांची कमतरता होती. त्यामुळे, लार्सन अँड टुब्रोने अतिरिक्त भागभांडवल उभारण्याचा निर्णय घेतला आणि परिणामी, लार्सन अँड टुब्रो प्रायव्हेट लिमिटेडची स्थापना ७ फेब्रुवारी १९४६ रोजी झाली. <ref name="larsentoubro_evolution"/> १९४७ मध्ये भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर, लार्सन अँड टुब्रो ने [[कोलकाता|कलकत्ता]], [[चेन्नई|मद्रास]] आणि नवी दिल्ली येथे कार्यालये स्थापन केली. १९४८ मध्ये लार्सन अँड टुब्रो ने {{Convert|55|acre|ha}} मुंबईच्या [[पवई]] उपनगरातील अविकसित जमीन. सोरेन के. टुब्रो यांनी १९४६ ते १९८१ पर्यंत लार्सन अँड टुब्रो चे संचालक म्हणून काम केले आणि १९६२-६३ मध्ये सक्रिय व्यवस्थापनातून निवृत्त झाले. <ref name="larsentoubro_evolution"/> १९८१ पर्यंत ते लार्सन अँड टुब्रो आणि ECC संचालक मंडळावर कार्यरत राहिले. == वर्षी == भारतात जवळपास पाच दशके घालवल्यानंतर, टुब्रो १९८१ मध्ये डेन्मार्कला निवृत्त झाले आणि पुढच्या वर्षी तिथेच त्यांचे निधन झाले. <ref name="the_hindu_formula">{{स्रोत बातमी|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/03/06/stories/2006030600380500.htm|title=The Toubro formula|date=6 March 2006|publisher=[[द हिंदू]]|access-date=13 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20080317102248/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/03/06/stories/2006030600380500.htm|archive-date=17 March 2008|url-status=usurped|df=dmy-all}}</ref> [[कोडाईकनाल|कोडाईकनालमध्ये]] टुब्रोचे मोठे घर आणि इस्टेट होती, जिथे त्याच्या पत्नीने तिचे शेवटचे दिवस घालवले. लार्सन अँड टुब्रो च्या ECC विभागाच्या मनापक्कम कॅम्पसमध्ये स्थित टुब्रो ट्रेनिंग सेंटरचे नाव त्यांच्या नावावर आहे. टूब्रो कन्स्ट्रक्शन टेक्नॉलॉजी सेंटर, हे देखील त्यांच्या नावावर आहे आणि २००६ मध्ये त्यांचा मुलगा ओले के. टुब्रो याने उद्घाटन केले होते. <ref name="the_hindu_formula"/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९८२ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म]] [[वर्ग:डॅनिश अभियंते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:लार्सन अँड टुब्रो]] [[वर्ग:भारतीय उद्योजक]] 8cvc1au2gh5fea9omhayclqv9buk1jn 2686477 2686476 2026-05-28T16:52:54Z अभय नातू 206 /* संदर्भ */ 2686477 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}}{{बदल}} '''सोरेन क्रिस्टियन टुब्रो''' (२७ फेब्रुवारी १९०६ - ४ मार्च १९८२) एक डॅनिश अभियंता होते ज्याने [[लार्सन अँड टुब्रो]] या अभियांत्रिकी फर्मची सह-स्थापना केली. <ref name="the_hindu_giant">{{स्रोत बातमी|last=N. Ramakrishnan|url=http://www.blonnet.com/2007/07/04/stories/2007070450270900.htm|title=The engineer behind the giant|date=4 July 2007|publisher=[[द हिंदू]]|access-date=13 May 2009}}{{मृत दुवा|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == भारतातील सुरुवातीचे दिवस == टुब्रोने सिव्हिल इंजिनीअर म्हणून आपल्या कारकिर्दीला सुरुवात केली. [[कोपनहेगन|कोपनहेगनच्या]] FL स्मिथ अँड कंपनीचे कर्मचारी म्हणून, ते मदुक्कराई सिमेंट वर्क्स ( [[कोइंबतूर|कोइम्बतूर]] जवळ) आणि रोहरी सिमेंट कारखान्याला ( [[सिंध|सिंधमधील]] सुक्कूर बॅरेजजवळ) पुरवलेली उपकरणे उभारण्यासाठी आणि चालू करण्यासाठी १९३४ मध्ये भारतात आले. <ref name="the_hindu_formula"/> भारतात उतरल्यानंतर काही वेळाने, त्यांनी ''द बॉम्बे क्रॉनिकलमधील'' एक अहवाल वाचला ज्यात [[महात्मा गांधी|मोहनदास क. गांधींचा]] हवाला देत असे म्हणले आहे: "(मी) भारताच्या पांढऱ्या वसाहती मालकांना तपकिरी मालकांनी बदलण्यासाठी त्यांच्यापासून मुक्त होण्याच्या चळवळीचे नेतृत्व करत नाही." टुब्रोला असे वाटले की असा भारत "आधुनिक तंत्रज्ञान आणि व्यवस्थापन कौशल्य असलेल्या कोणालाही उत्तम संधी देईल." <ref name="the_hindu_formula" /> == लार्सन अँड टुब्रो == १९३८ मध्ये, टुब्रोने [[लार्सन अँड टुब्रो|लार्सन अँड]] टुब्रोची स्थापना करण्यासाठी त्याचे माजी शाळकरी हेनिंग होल्क-लार्सन. लार्सन अँड टुब्रो ची कल्पना [[मुंबई|मुंबईजवळील]] हिल स्टेशन [[माथेरान|माथेरानमध्ये]] सुट्टीच्या वेळी आली. <ref name="the_hindu_formula"/> होल्क-लार्सन हा जोखीम घेणारा होता तर टुब्रो अधिक पुराणमतवादी होता. <ref name="the_hindu_giant"/> लार्सन अँड टुब्रोने अशा वेळी भारतात संधी पाहिल्या, जेव्हा काही युरोपियन लोकांना देशाची औद्योगिक वाढीची क्षमता लक्षात आली होती. मुंबईत असलेले एल अँड टीचे पहिले कार्यालय इतके छोटे होते की एक वेळ ते फक्त एकच वापरू शकत होते. <ref name="larsentoubro_evolution"/> सुरुवातीला, लार्सन अँड टुब्रो, डॅनिश दुग्धशाळा उपकरणे उत्पादकांचे प्रतिनिधित्व करत असे. तथापि, [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान]] डॅनिश आयातीवर निर्बंध घालण्यात आले होते, ज्यामुळे लार्सन अँड टुब्रो ला एक छोटी कार्यशाळा सुरू करण्यास भाग पाडले गेले ज्याने सेवा पुरवली आणि लहान नोकऱ्या केल्या. [[वेसेऱ्युबुंग मोहीम|डेन्मार्कवर जर्मन आक्रमणानंतर]] आयात थांबली, लार्सन अँड टुब्रो ला स्वदेशी दुग्धजन्य उपकरणे तयार करण्यास भाग पाडले, हे पाऊल यशस्वी झाले. <ref name="larsentoubro_evolution" /> युद्धकाळात जहाज दुरुस्तीची संधी पाहून लार्सन अँड टुब्रोने हिल्डा लिमिटेड नावाची नवीन कंपनी स्थापन केली. याच सुमारास लार्सन अँड टुब्रो ने दुरुस्ती आणि फॅब्रिकेशनची दोन दुकानेही सुरू केली. टाटांसाठी सोडा अॅश प्लांट तयार करणाऱ्या जर्मन अभियंत्यांच्या [[टाटा उद्योगसमूह|नजरकैदेने]] लार्सन अँड टुब्रो ला आणखी एक नवीन संधी उपलब्ध करून दिली. <ref name="larsentoubro_evolution"/> १९४४ मध्ये, लार्सन आणि टुब्रोने अभियांत्रिकी बांधकाम आणि करार (ECC) ची स्थापना केली. याच सुमारास लार्सन अँड टुब्रो ने आंतरराष्ट्रीय कंपन्यांशी सहयोग सुरू केला. १९४५ मध्ये, लार्सन अँड टुब्रो ने युनायटेड स्टेट्सच्या कॅटरपिलर ट्रॅक्टर कंपनीसोबत पृथ्वी हलवणाऱ्या उपकरणांच्या विपणनासाठी करार केला. लार्सन अँड टुब्रो ने बिस्किटे, काच, हायड्रोजनेटेड तेल आणि साबण यासह विविध उत्पादने तयार करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या उपकरणांच्या ब्रिटिश उत्पादकांचे प्रतिनिधित्व करण्यास सुरुवात केली. <ref name="larsentoubro_evolution">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.larsentoubro.com/lntcorporate/common/UI_Templates/html/common_AABL_BHIS.htm|title=Evolution of L&T|publisher=L&T|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713184540/http://www.larsentoubro.com/lntcorporate/common/UI_Templates/html/common_AABL_BHIS.htm|archive-date=13 July 2011|access-date=13 May 2009}}</ref> द्वितीय विश्वयुद्धाच्या शेवटी, युद्ध-अधिशेष कॅटरपिलर उपकरणे कमी किमतीत मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध होती. मात्र, एल अँड टीकडे ते खरेदी करण्यासाठी पैशांची कमतरता होती. त्यामुळे, लार्सन अँड टुब्रोने अतिरिक्त भागभांडवल उभारण्याचा निर्णय घेतला आणि परिणामी, लार्सन अँड टुब्रो प्रायव्हेट लिमिटेडची स्थापना ७ फेब्रुवारी १९४६ रोजी झाली. <ref name="larsentoubro_evolution"/> १९४७ मध्ये भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर, लार्सन अँड टुब्रो ने [[कोलकाता|कलकत्ता]], [[चेन्नई|मद्रास]] आणि नवी दिल्ली येथे कार्यालये स्थापन केली. १९४८ मध्ये लार्सन अँड टुब्रो ने {{Convert|55|acre|ha}} मुंबईच्या [[पवई]] उपनगरातील अविकसित जमीन. सोरेन के. टुब्रो यांनी १९४६ ते १९८१ पर्यंत लार्सन अँड टुब्रो चे संचालक म्हणून काम केले आणि १९६२-६३ मध्ये सक्रिय व्यवस्थापनातून निवृत्त झाले. <ref name="larsentoubro_evolution"/> १९८१ पर्यंत ते लार्सन अँड टुब्रो आणि ECC संचालक मंडळावर कार्यरत राहिले. == वर्षी == भारतात जवळपास पाच दशके घालवल्यानंतर, टुब्रो १९८१ मध्ये डेन्मार्कला निवृत्त झाले आणि पुढच्या वर्षी तिथेच त्यांचे निधन झाले. <ref name="the_hindu_formula">{{स्रोत बातमी|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/03/06/stories/2006030600380500.htm|title=The Toubro formula|date=6 March 2006|publisher=[[द हिंदू]]|access-date=13 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20080317102248/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/03/06/stories/2006030600380500.htm|archive-date=17 March 2008|url-status=usurped|df=dmy-all}}</ref> [[कोडाईकनाल|कोडाईकनालमध्ये]] टुब्रोचे मोठे घर आणि इस्टेट होती, जिथे त्याच्या पत्नीने तिचे शेवटचे दिवस घालवले. लार्सन अँड टुब्रो च्या ECC विभागाच्या मनापक्कम कॅम्पसमध्ये स्थित टुब्रो ट्रेनिंग सेंटरचे नाव त्यांच्या नावावर आहे. टूब्रो कन्स्ट्रक्शन टेक्नॉलॉजी सेंटर, हे देखील त्यांच्या नावावर आहे आणि २००६ मध्ये त्यांचा मुलगा ओले के. टुब्रो याने उद्घाटन केले होते. <ref name="the_hindu_formula"/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:टुब्रो, सोरेन क्रिस्टियन}} [[वर्ग:लार्सन अँड टुब्रो]] [[वर्ग:भारतीय उद्योजक]] [[वर्ग:डॅनिश अभियंते]] [[वर्ग:इ.स. १९८२ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] mb8v5dwzqgv2y9vxe7yoct30f1v9wwx 0 324493 2686480 2628144 2026-05-28T16:56:43Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686480 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पंतप्रधान | नाव = राम सुभग सिंग | चित्र = Ram_Subhag_Singh.jpg | चित्र रुंदी = 220px | पद = [[लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते|लोकसभा विरोधी पक्षनेता]] | कार्यकाळ_आरंभ = १७ डिसेंबर १९६९ | कार्यकाळ_समाप्ती = १५ मार्च १९७१ | पंतप्रधान = | मागील = ''नवीन पद'' | पुढील = [[यशवंतराव चव्हाण|यशवंतराव बळवंतराव चव्हाण]] | मतदारसंघ = | पद2 = [[रेल्वेमंत्री|भारतीय संघराज्याचे ९वे रेल्वेमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = १४ फेब्रुवारी १९६९ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = ४ नोव्हेंबर १९६९ | पंतप्रधान2 = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] | मागील2 = [[सी.एम. पुनाचा]] | पुढील2 = [[पनमपिल्ली गोविंद मेनन]] | मतदारसंघ2 = | पद3 = [[दूरसंचार मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे ८वे दूरसंचार आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ3 = १३ मार्च १९६७ | कार्यकाळ_समाप्ती3 = १४ फेब्रुवारी १९६९ | पंतप्रधान3 = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] | मागील3 = [[सत्य नारायण सिन्हा]] | पुढील3 = [[सत्य नारायण सिन्हा]] | मतदारसंघ3 = | पद4 = [[संसदीय कामकाज मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे संसदीय कामकाज मंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ4 = १३ मार्च १९६७ | कार्यकाळ_समाप्ती4 = १४ फेब्रुवारी १९६९ | पंतप्रधान4 = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] | मागील4 = [[सत्य नारायण सिन्हा]] | पुढील4 = [[कोटा रघुरामैय्या]] | मतदारसंघ4 = | पद5 = [[रेल्वेमंत्री|भारतीय संघराज्याचे रेल्वे राज्यमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ5 = १४ जून १९६४ | कार्यकाळ_समाप्ती5 = १२ मार्च १९६७ | पंतप्रधान5 = [[लाल बहादूर शास्त्री]]<br>[[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] | मागील5 = | पुढील5 = | मतदारसंघ5 = | पद6 = [[वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालय|भारतीय संघराज्याचे वाणिज्य आणि उद्योगमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ6 = ९ जून १९६४ | कार्यकाळ_समाप्ती6 = १३ जून १९६४ | पंतप्रधान6 = [[लाल बहादूर शास्त्री]] | मागील6 = [[नित्यानंद कणुंगो]] | पुढील6 = [[एच.सी. दसप्पा]] | मतदारसंघ6 = }} {{माहितीचौकट पंतप्रधान | नाव = | चित्र = | चित्र रुंदी = | पद = [[भारताची संसद|संसद सदस्य (लोकसभा)]] | कार्यकाळ_आरंभ = ४ मार्च १९६७ | कार्यकाळ_समाप्ती = १५ मार्च १९७१ | पंतप्रधान = | मागील = [[अनंत प्रसाद शर्मा]] | पुढील = [[अनंत प्रसाद शर्मा]] | मतदारसंघ = [[बक्सर लोकसभा मतदारसंघ|बक्सर]] | कार्यकाळ_आरंभ2 = २ एप्रिल १९६२ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = ४ मार्च १९६७ | पंतप्रधान2 = | मागील2 = ''नवीन मतदारसंघ'' | पुढील2 = [[शिवपूजन शास्त्री]] | मतदारसंघ2 = [[बिक्रमगंज लोकसभा मतदारसंघ|बिक्रमगंज]] | कार्यकाळ_आरंभ3 = ५ एप्रिल १९५७ | कार्यकाळ_समाप्ती3 = ३१ मार्च १९६२ | पंतप्रधान3 = | मागील3 = ''नवीन मतदारसंघ'' | पुढील3 = [[जगजीवन राम]] | मतदारसंघ3 = [[सासाराम लोकसभा मतदारसंघ|सासाराम]] | कार्यकाळ_आरंभ4 = १७ एप्रिल १९५२ | कार्यकाळ_समाप्ती4 = ५ एप्रिल १९५७ | पंतप्रधान4 = | मागील4 = ''नवीन मतदारसंघ'' | पुढील4 = ''मतदारसंघ विसर्जित'' | मतदारसंघ4 = [[दक्षिण शाहबाद लोकसभा मतदारसंघ (१९५२-१९५७)|दक्षिण शाहबाद]] | जन्मदिनांक = ७ जुलै १९१७ | जन्मस्थान = खजुरिया, [[भोजपूर जिल्हा]], [[बिहार|बिहार आणि ओरिसा प्रांत]], [[ब्रिटिश भारत]]<br>(आत्ता खजुरिया, [[भोजपूर जिल्हा]], [[बिहार]], [[भारत]]) | मृत्युदिनांक = १६ डिसेंबर १९८० (वय : {{age in years|1917|7|7|1980|12|16}}) | मृत्युस्थान = [[नवी दिल्ली]], [[भारत]] | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | पक्ष = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | पती = | पत्नी = | नाते = | अपत्ये = | निवास = | शाळा_महाविद्यालय = [[महात्मा गांधी केंद्रीय विद्यापीठ]], मिसुरी विद्यापीठ | व्यवसाय = राजकारणी | धंदा = | धर्म = [[हिंदू]] | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''राम सुभग सिंग''' ([[७ जुलै]], [[इ.स. १९१७|१९१७]] - [[१६ डिसेंबर]], [[इ.स. १९८०|१९८०]]) <ref name="Data">''Data India'', Press Institute of India, 1981</ref> हे भारतीय राजकारणी होते जे [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे]] सदस्य होते. त्यांनी १९६२ आणि 1967 मध्ये [[भारत|भारतातील]] [[बिहार]] राज्यातील [[बिक्रमगंज लोकसभा मतदारसंघ|बिक्रमगंज]] आणि [[बक्सर लोकसभा मतदारसंघ|बक्सरसाठी]] अनुक्रमे ३ऱ्या आणि ४थ्या [[लोकसभा|लोकसभेचे]] सदस्य म्हणून काम केले. १९६९ मध्ये [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस पक्षात]] फूट पडल्यानंतर ते [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटन)]] मध्ये राहिले. १९६९ मध्ये ते [[लोकसभा|लोकसभेतील]] पहिले विरोधी पक्षनेते होते. त्यांनी [[भारताचा स्वातंत्र्यलढा|भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीत]] भाग घेतला होता. काँग्रेस पक्षाच्या नेतृत्वाखालील केंद्र सरकारमध्ये ते कॅबिनेट मंत्री होते. == पदे == [[चित्र:Ram_Subhag_Singh.jpg.jpg|अल्ट=|इवलेसे| विरोधी पक्षनेते (उजवीकडून डावीकडे) मधु लिमये, राज नारायण, जॉर्ज फर्नांडिस, अटलबिहारी वाजपेयी, राम सुभग सिंग.]] * सलग २२ वर्षे केंद्रीय विधिमंडळाचे सदस्य. * संसद सदस्य, 1948-1952. * हंगामी संसद, 1950-1952. * संसद सदस्य, 1952-1957. * शेतकरी आणि पत्रकार ; अध्यक्ष, शहााबाद जिल्हा कालवा (नाहार) किसान काँग्रेस, 1952-1955. * संसद सदस्य, 1957-1962. * सचिव, संसदेत काँग्रेस पक्ष, 1955-1962. * केंद्रीय अन्न आणि कृषी राज्यमंत्री, 1962-1964. * केंद्रीय सामाजिक सुरक्षा आणि कुटीर उद्योग मंत्री, 9 जून 1964 - 13 जून 1964. * [[भारताचे रेल्वेमंत्री|केंद्रीय रेल्वे राज्यमंत्री]], 1964-1967. * केंद्रीय संसदीय कार्य मंत्री, 1967-1969. * केंद्रीय दळणवळण आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्री, 1967-1969. * [[भारताचे रेल्वेमंत्री|केंद्रीय रेल्वे राज्यमंत्री]], 14 फेब्रुवारी 1969 - 4 नोव्हेंबर 1969. * ते लोकसभेतील भारताचे पहिले विरोधी पक्षनेते होते, 1969-1970. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वेमंत्री]] [[वर्ग:४ थी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१ ली लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:२ री लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:इ.स. १९१७ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:बक्सरचे खासदार]] [[वर्ग:बिक्रमगंजचे खासदार]] [[वर्ग:सासारामचे खासदार]] [[वर्ग:दक्षिण शाहबादचे खासदार]] [[वर्ग:भारताचे वाणिज्य आणि उद्योग मंत्री]] sowvtnjocger8ak0e1szhqijf6rhxmn 0 328105 2686487 2456590 2026-05-28T17:05:19Z अभय नातू 206 प्रस्तावना 2686487 wikitext text/x-wiki [[File:Sidda Vesha Performance at Puduvettu - Team.jpg|thumb|उत्सवात सहभागी सदस्य]] '''पुरुसेरे कत्तुना''' किंवा '''पुरुषमक्कल कुनीता''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[कर्नाटक]] राज्यातील लोकसंस्कृती मधील नृत्य नाट्य कलाप्रकार आहे. यालाच असेही स्थानिक भाषेत ''सिद्धवेश'' किंवा ''सिद्धवेस'' असेही म्हणले जाते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=6ZrjC24PuDQC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA56&dq=siddavesha&hl=en|title=History of Indian Theatre|last=Varadpande|first=Manohar Laxman|date=1987|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-278-9|language=en}}</ref> सुल्लिया, बेलथनगड्डी, पुत्तुर येथील तुळू गौडा समाजाचे सदस्य तुळु दिनदर्शिकेनुसार सुग्गी महिन्याच्या पौर्णिमेला हा उत्सव साजरा केला जातो. या उत्सवाचे स्वरूप सामाजिक आणि धार्मिक आहे. हा उत्सव संध्याकाळी सुरू होतो आणि पहाटेपर्यंत सुरू राहतो. यामध्ये समाजातील विविध स्तरातील लोकांच्या घरी भेट देणे आणि लोकनृत्य-नाट्य सादर करणे हे याचे स्वरूप आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=RpGfAAAAMAAJ&newbks=0&printsec=frontcover&dq=siddavesha&q=siddavesha&hl=en|title=Sangeet Natak|date=1999|publisher=Sangeet Natak Akademi|language=en}}</ref> ==सांस्कृतिक महत्व== [[File:Kadri Manjunath Temple.jpg|thumb|कद्री मंजुनाथ मंदिर]] दक्षिण कर्नाटक जिल्ह्यातील मंगलोर जवळच्या लहान-मोठ्या गावांमधे लोकदेवतांची उपासना आढळून येते. पंजुर्ली, सत्यदेवता, गुलिका अशा देवता इथे पूजनीय आहेत. या सर्व देवतांची उपासना करणारा एक उत्सव तुळुनाडू परिसरात चैत्र पौर्णिमेपर्यंत साजरा केला जातो. चैत्र पौर्णिमेला या उत्सवाची सांगता होते.<ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|title=लोकदैवतांची उपासना अर्थात पुरुसेरेकत्तुना|last=जोशी|first=आर्या|publisher=मासिक रघुवीर समर्थ ( श्रीरामदास स्वामी संस्थान, सज्जनगड)|year=२०२३|isbn=-|location=सातारा|pages=१५-१७}}</ref> ==स्वरूप== [[File:Idol of God Manjunath.jpg|thumb|मंजुनाथ देवतेची मूर्ती]] धार्मिक परंपरेतील नाथ पंथ याच्याशी या कलाप्रकाराचा संबंध मानला जातो. संध्याकाळपासून पहाटेपर्यंत याचे सादरीकरण सुरू असते. संन्यासी, भातृ आणि दास्य ही यातील प्रमुख पात्रे असतात. मंगलोरपासून ४५ किमी अंतरावर धर्मस्थल नावाचे मंजुनाथाचे प्रसिद्ध मंदिर आहे. अनेक भक्तगण येथे श्रद्धापूर्वक भेट देतात. याच मंजुनाथाचे मुख्य ठाणे हे मंगलोरजवळच कद्री मंजुनाथ मंदिर येथे आहे. कद्री मंजुनाथ मंदिर परिसरातच नाथपंथाचा एक मठही आहे. येथे नवनाथांची उपासना केली जाते. सिद्धवेस हा नाथ संप्रदायातील गौड जमातीच्या सदस्यांनी सादर केलेला नृत्य नात्य प्रकार आहे. महाराष्ट्राच्या कोकण भागातील दशावतारी खेळे, संकासूर, गोमू, राधा शिमगोत्सवाच्या काळात घरोघरी जाऊन खेळे सादर करतात त्याच्याशी प्राथमिक स्तरावरचे सिद्धवेसाचे साम्य दिसून येते. मंजुनाथ देवतेची प्रतिकृती किंवा अन्य कोणत्याही समकक्ष स्थानिक लोकदेवतेची प्रतिकृती सिद्धवेस या कलाप्रकारात मुख्य देवता म्हणून पूजिली जाते. पुरोहित, गावातील एखादा वृद्ध, तीन-चार इस्लाम पंथाचे अनुयायी, विविध मुखवटे घातलेली सोंगे, स्थानिक फुले खोवून तयार केलेले कागदी मुकुट घातलेली लहान लहान मुले, नारळ सुपारीच्या झाडांची वेशभूषा केलेले कलाकार अशी विविध पात्रे या खेळात असतात. या खेळात केवळ पुरूष आणि मुलेच सादरीकरण करू शकतात. महिला आणि मुली केवळ प्रेक्षकाच्या भूमिकेत असतात. काही वेळेला याच खेळात लोकदैवतांची वेशभूषा आणि रंगभूषा केलेले कलाकारही सहभागी होतात.<ref name=":0" /> ==पूर्वतयारी== [[File:Participants of Purusere Kattuna.jpg|thumb|खेळातील सहभागी लहान मुले]] ज्या घरासमोर हा खेळ सादर होणार आहे त्या घरच्या शेणाने सारवलेल्या अंगणातील तुळशी वृंदावनासमोर रांगोळी वा फुलांची सजावट केली जाते. तुळशीपुढे पितळी समई प्रज्वलित केली जाते. आणखी एक समई घराच्या मुख्य दाराच्या उंबरठ्यावर प्रज्वलित करून ठेवली जाते. * वेशभूषा- [[File:Purusere Kattuna artists make up.jpg|thumb|कलाकार रंगभूषा]] खेळाच्या सुरुवातीला कलाकारांची रंगभूषा, वेशभूषा तीन ते चार तास आधी सुरू होते. यासाठी कोणतीही कृत्रिम रंगभूषा साधने वापरली जात नाहीत. हळद, कुंकू, काजळ यांचा वापर करून चेहरा रंगवला जातो आणि नारळी पोफळीच्या सोपटांचे बारीक धागे वापरून पोशाख तयार केले जातात. कापडी पोशाखही वापरले जातात.<ref name=":0" /> ==सादरीकरण== तीनसांजेला वांद्यांच्या तालावर लोकदेवतेची मूर्ती डोक्यावर घेऊन छोटीशी मिरवणूक काढली जाते ज्यामधे खेळातील सर्व कलाकार घराच्या अंगणालाच तीन प्रदक्षिणा घालतात. विशिष्ट तालावर पायांच्या विशिष्ट हालचाली करीत सर्व कलाकार प्रदक्षिणा पूर्ण करतात. नंतर केवळ उत्स्फूर्ततेने सादर केला जाणारा, कोणतीही बांधेसूद संहिता नसलेला, संवादाचा पूर्वसराव नसलेला नाट्य नृत्यप्रकार सुरू होतो. या सर्व सादरीकरणामधे समाजातील निम्न स्तरातील लोकांचा सहभाग असल्याने अर्वाच्य भाषेतील विनोदी संवाद, ज्ञानी पंडितांवर केलेली टीका आणि या सर्वातून होणारी विनोदनिर्मिती उपस्थित प्रेक्षकांचे मनोरंजन करते. ठराविक काळानंतर सर्वजण मिळून लोकदैवताची आरती करतात, प्रसाद वाटतात आणि सादरीकरणाची समाप्ती होते.<ref name=":0" /> ==प्रसाद अथवा नैवेद्य== खेळ संपल्यावर गावजेवण दिले जाते. यजमान कुटूंब सांबार, भात, इडली, एखादी मांसाहारी भाजी आणि दुधात शिजविलेली घट्ट खीर म्हणजेच पायसम् याचे भोजन देते. खेळ सादर केल्याबद्दल कलाकारांना रोख स्वरूपात मानधन दिले जाते, सुपारी, तांदूळ, नारळ असेही दिले जाते. कुटुंबातील स्रिया जाड पोहे, ताजा खोवलेला नारळ आणि गूळ यांचे मिश्रण कालवून त्याचाही प्रसाद तयार करतात.<ref name=":0" /> ==चित्रदालन== <gallery> File:Worship of Lord Manjunath.jpg|मंजुनाथ देवतेचे पूजन File:Purusere Kattuna Performance.jpg|कलाप्रकार सादरीकरण File:Drum beating for Purusere Kattuna.jpg|कलाप्रकार सादरीकरण होताना वाद्यांची साथ File:Folk traditional floral crowns.jpg|खेळातील सहभागी लहान मुलांचे फुलांचे मुकुट File:Karavali Team Documentory shooting.jpg|कलाप्रकार चित्रीकरणपूर्व कलाकारांची तयारी File:Ornaments for Purusere Kattuna.jpg|सादरीकरणात वापरले जाणारे घुंगरू File:Local folk deity temple near Dharmasthal.jpg|धर्मस्थळ जवळील स्थानिक लोकदेवता मंदिर File:Make up of Panjurli.jpg|पंजूर्ली देवता कलाकार रंगभूषा </gallery> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कर्नाटकातील सण]] [[वर्ग:लोकसंस्कृती]] 1p5xdap7fecss2mvlftrpuqc7ba2987 0 338269 2686581 2566506 2026-05-29T06:19:18Z अभय नातू 206 विभाग 2686581 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र|प्रकार=गाव|जनगणना_स्थलनिर्देशांक=५६८७५४|स्थानिक_नाव=आरग ( Arag )|तालुका_नाव=मिरज|जिल्हा_नाव=सांगली|राज्य_नाव=महाराष्ट्र|विभाग=|जिल्हा=[[सांगली]]|तालुका_नावे=[[मिरज]]|अक्षांश=|रेखांश=|शोधक_स्थान=उजवा|क्षेत्रफळ_एकूण=५७.९२|उंची=|लोकसंख्या_एकूण=१५६३१|लोकसंख्या_वर्ष=२०११|लोकसंख्या_घनता=२६९.८७|लोकसंख्या_पुरुष=८००३|लोकसंख्या_स्त्री=७६२८|लिंग_गुणोत्तर=९५३|अधिकृत_भाषा=[[मराठी]]}} जनगणना स्थल निर्देशांक ५६८७५४ असलेले '''आरग ( Arag )''' हे गाव, सांगली या जिल्ह्यातील ५७९२.० हेक्टर क्षेत्राचे गाव असून ह्या गावात ३३५९ कुटुंबे आहेत व एकूण लोकसंख्या १५६३१ आहे.ह्याच्या सर्वात जवळचे शहर सांगली हे १८ किलोमीटर अंतरावर आहे. या लेखातील माहिती २०११ च्या जनगणनेनुसार <ref>https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables#</ref> आहे. जनगणनेत नसलेल्या माहितीसाठी वेगळा संदर्भ दिला आहे. == शैक्षणिक सुविधा == गावात असणाऱ्या सुविधा - पूर्व-प्राथमिक शाळा-१७. प्राथमिक शाळा-१७. कनिष्ठ माध्यमिक शाळा-५. माध्यमिक शाळा-२. उच्च माध्यमिक शाळा -२. पदवी महाविद्यालय -२. स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे - ५ किमीपेक्षा कमी अंतरावर : काही नाही ५ ते १० किमी अंतरावर : काही नाही १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर : इंजिनियरिंग महाविद्यालय मिरज येथे आहे. वैद्यकीय महाविद्यालय मिरज येथे आहे. व्यावसायिक प्रशिक्षण शाळा MIRAJ येथे आहे. अनौपचारिक प्रशिक्षण केन्द्र मिरज येथे आहे. अपंगांसाठी खास शाळा मिरज येथे आहे. == वैद्यकीय सुविधा == === सरकारी === असलेल्या सुविधा- प्राथमिक आरोग्य केन्द्र, -१प्रसूति व शिशुसंगोपन केन्द्र, -१क्षयरोग रुग्णालय, - १. अ‍ॅलोपॅथिक रुग्णालय, -१दवाखाने, -१गुरांचे दवाखाने, -१कुटुंब कल्याण केन्द्र, -१ नसलेल्या सुविधा - कम्युनिटी हेल्थ सेंटर, प्राथमिक आरोग्य उपकेन्द्र, अन्य उपचार पद्धतीचे रुग्णालय, फिरते दवाखाने, === बिगर-सरकारी === असलेल्या सुविधा- बाह्य रुग्ण विभाग, -१बाह्य व भरती असलेल्या रुग्णांचा विभाग, -१एमबीबीएस पदवीधर डॉक्टर, -२इतर पदवीधर डॉक्टर, -१औषधाची दुकाने, -७ नसलेल्या सुविधा - धर्मादाय बिगर-सरकारी रुग्णालय, पदवी नसलेले डॉक्टर, पारंपरिक वैद्य व वैदू, इतर बिगरसरकारी वैद्यकीय सुविधा, == पिण्याचे पाणी == असलेल्या सुविधा- शुद्ध केलेल्या पाण्याचा नळातून पुरवठा, न झाकलेल्या विहिरीच्या पाण्याचा पुरवठा, हँड पंपच्या पाण्याचा पुरवठा, बारमाही सुरू असलेल्या हँड पंपच्या पाण्याचा पुरवठा, बोअर वेलच्या पाण्याचा पुरवठा, बारमाही सुरू असलेल्या बोअरवेल पाण्याचा पुरवठा, तलाव/तळी यातील पाण्याचा पुरवठा, नसलेल्या सुविधा - शुद्ध न केलेल्या पाण्याचा नळातून पुरवठा, झाकलेल्या विहिरीच्या पाण्याचा पुरवठा, झऱ्यांच्या पाण्याचा पुरवठा, नदी /कालवे यातील पाण्याचा पुरवठा, इतर पाण्याचा पुरवठा, == स्वच्छता == असलेल्या सुविधा- सांडपाणी पाण्याच्या स्रोतात सोडले जाते.उघडी गटारे, न्हाणीघरासह सार्वजनिक स्वच्छता गृह, न्हाणीघर नसलेले सार्वजनिक स्वच्छता गृह, ग्रामीण सॅनिटरी हार्डवेरचे दुकान, नसलेल्या सुविधा - सामूहिक बायोगॅस किंवा कचऱ्याच्या उत्पादक पुनर्वापराची व्यवस्था, == संचार == गावात असणाऱ्या सुविधा - पोस्ट ऑफिस, मोबाइल फोन सुविधा, इंटरनेट कॅफे/सर्व्हिस सेंटर, खाजगी कूरियर, सार्वजनिक बस सेवा, खाजगी बस सेवा, रेल्वे स्थानक, ऑटो व टमटम, टॅक्सी, राज्य महामार्गाला जोडलेले रस्ते, जिल्ह्यातील मुख्य रस्त्याला जोडलेले रस्ते, जिल्ह्यातील दुय्यम रस्त्याना जोडलेले रस्ते, डांबरी रस्ते, बारमाही रस्ते, स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे - उपपोस्ट ऑफिस, - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. ट्रॅक्टर - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. पदचलित सायकल रिक्षा - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. बैल व इतर जनावरांनी ओढलेल्या गाड्या, - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. राष्ट्रीय महामार्गाला जोडलेले रस्ते - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. कच्चे रस्ते, - ५ किमीपेक्षा कमी अंतरावर. पाण्यासाठी नाल्या असणारे डांबरी रस्ते, - ५ किमीपेक्षा कमी अंतरावर. '''तळटीप'''- शिरगिणतीत असलेल्या पुढील सुविधांच्या उपलब्धततेची माहिती नाही - सायकल रिक्षा (यांत्रिक), समुद्र व नदीवरील बोट वाहतूक, बोट वाहतुकीयोग्य जलमार्ग, == बाजार व पतव्यवस्था == गावात असणाऱ्या सुविधा - एटीएम व्यापारी बँका, सहकारी बँका, शेतकी कर्ज संस्था, स्वसहाय्य गट (SHG), रेशनचे दुकान, मंडई/कायम बाजार, आठवड्याचा बाजार, स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे - == आरोग्य, आहार व करमणूक सुविधा == गावात असणाऱ्या सुविधा - शिशुविकास पौष्टिक आहार केन्द्र (ICDS), अंगणवाडी पौष्टिक आहार केन्द्र, इतर पौष्टिक आहार केन्द्र, आशा, समुदाय भवन (दूरचित्रवाणी सह अथवा विरहित), क्रीडांगण, खेळ / करमणूक क्लब, सार्वजनिक ग्रंथालय, सार्वजनिक वाचनालय, वृत्तपत्र पुरवठा, विधानसभा मतदान केन्द्र, जन्म व मृत्यु नोंदणी केन्द्र, स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे - सिनेमा/ व्हिडियो थियेटर, - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. == वीज पुरवठा == घरगुती वापरासाठी वीजपुरवठा - आहे. शेतीसाठी वीजपुरवठा - आहे. व्यापारी वापरासाठी वीजपुरवठा - आहे. सर्व प्रकारच्या वापरासाठी वीजपुरवठा - आहे. == जमिनीचा वापर (हेक्टर) == * जंगल क्षेत्र : ०.० * बिगरशेतकी वापरातली जमीन: ४१६.९७ * ओसाड व शेतीला अयोग्य जमीन: ०.० * कुरणे व इतर चराऊ जमीन: ०.० * फुटकळ झाडीखालची जमीन: ०.० * शेतीयोग्य पडीक जमीन: ०.० * कायमस्वरूपी पडीक जमीन: ०.० * तात्पुरती पडीक जमीन: ०.० * पिकांखालची जमीन: ५३७५.०३ * एकूण कोरडवाहू शेतजमीन: ४६५.० * एकूण बागायती जमीन: ४९१०.०३ == सिंचन सुविधा (क्षेत्रफळ हेक्टर मध्ये) == * कालवे : ०.० * विहिरी / कूप नलिका: ४६५.० * तलाव / तळी: ०.० * ओढे: ०.० * इतर : ०.० == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} === नोंदी === या लेखातील माहिती २०११ च्या जनगणनेनुसार <ref>https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables#</ref> आहे. जनगणनेत नसलेल्या माहितीसाठी वेगळा संदर्भ दिला आहे. pz0m1ydqwbl60cy2indh5196qpdwzpt 2686582 2686581 2026-05-29T06:19:31Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686582 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र|प्रकार=गाव|जनगणना_स्थलनिर्देशांक=५६८७५४|स्थानिक_नाव=आरग ( Arag )|तालुका_नाव=मिरज|जिल्हा_नाव=सांगली|राज्य_नाव=महाराष्ट्र|विभाग=|जिल्हा=[[सांगली]]|तालुका_नावे=[[मिरज]]|अक्षांश=|रेखांश=|शोधक_स्थान=उजवा|क्षेत्रफळ_एकूण=५७.९२|उंची=|लोकसंख्या_एकूण=१५६३१|लोकसंख्या_वर्ष=२०११|लोकसंख्या_घनता=२६९.८७|लोकसंख्या_पुरुष=८००३|लोकसंख्या_स्त्री=७६२८|लिंग_गुणोत्तर=९५३|अधिकृत_भाषा=[[मराठी]]}} जनगणना स्थल निर्देशांक ५६८७५४ असलेले '''आरग ( Arag )''' हे गाव, सांगली या जिल्ह्यातील ५७९२.० हेक्टर क्षेत्राचे गाव असून ह्या गावात ३३५९ कुटुंबे आहेत व एकूण लोकसंख्या १५६३१ आहे.ह्याच्या सर्वात जवळचे शहर सांगली हे १८ किलोमीटर अंतरावर आहे. या लेखातील माहिती २०११ च्या जनगणनेनुसार <ref>https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables#</ref> आहे. जनगणनेत नसलेल्या माहितीसाठी वेगळा संदर्भ दिला आहे. == शैक्षणिक सुविधा == गावात असणाऱ्या सुविधा - पूर्व-प्राथमिक शाळा-१७. प्राथमिक शाळा-१७. कनिष्ठ माध्यमिक शाळा-५. माध्यमिक शाळा-२. उच्च माध्यमिक शाळा -२. पदवी महाविद्यालय -२. स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे - ५ किमीपेक्षा कमी अंतरावर : काही नाही ५ ते १० किमी अंतरावर : काही नाही १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर : इंजिनियरिंग महाविद्यालय मिरज येथे आहे. वैद्यकीय महाविद्यालय मिरज येथे आहे. व्यावसायिक प्रशिक्षण शाळा MIRAJ येथे आहे. अनौपचारिक प्रशिक्षण केन्द्र मिरज येथे आहे. अपंगांसाठी खास शाळा मिरज येथे आहे. == वैद्यकीय सुविधा == === सरकारी === असलेल्या सुविधा- प्राथमिक आरोग्य केन्द्र, -१प्रसूति व शिशुसंगोपन केन्द्र, -१क्षयरोग रुग्णालय, - १. अ‍ॅलोपॅथिक रुग्णालय, -१दवाखाने, -१गुरांचे दवाखाने, -१कुटुंब कल्याण केन्द्र, -१ नसलेल्या सुविधा - कम्युनिटी हेल्थ सेंटर, प्राथमिक आरोग्य उपकेन्द्र, अन्य उपचार पद्धतीचे रुग्णालय, फिरते दवाखाने, === बिगर-सरकारी === असलेल्या सुविधा- बाह्य रुग्ण विभाग, -१बाह्य व भरती असलेल्या रुग्णांचा विभाग, -१एमबीबीएस पदवीधर डॉक्टर, -२इतर पदवीधर डॉक्टर, -१औषधाची दुकाने, -७ नसलेल्या सुविधा - धर्मादाय बिगर-सरकारी रुग्णालय, पदवी नसलेले डॉक्टर, पारंपरिक वैद्य व वैदू, इतर बिगरसरकारी वैद्यकीय सुविधा, == पिण्याचे पाणी == असलेल्या सुविधा- शुद्ध केलेल्या पाण्याचा नळातून पुरवठा, न झाकलेल्या विहिरीच्या पाण्याचा पुरवठा, हँड पंपच्या पाण्याचा पुरवठा, बारमाही सुरू असलेल्या हँड पंपच्या पाण्याचा पुरवठा, बोअर वेलच्या पाण्याचा पुरवठा, बारमाही सुरू असलेल्या बोअरवेल पाण्याचा पुरवठा, तलाव/तळी यातील पाण्याचा पुरवठा, नसलेल्या सुविधा - शुद्ध न केलेल्या पाण्याचा नळातून पुरवठा, झाकलेल्या विहिरीच्या पाण्याचा पुरवठा, झऱ्यांच्या पाण्याचा पुरवठा, नदी /कालवे यातील पाण्याचा पुरवठा, इतर पाण्याचा पुरवठा, == स्वच्छता == असलेल्या सुविधा- सांडपाणी पाण्याच्या स्रोतात सोडले जाते.उघडी गटारे, न्हाणीघरासह सार्वजनिक स्वच्छता गृह, न्हाणीघर नसलेले सार्वजनिक स्वच्छता गृह, ग्रामीण सॅनिटरी हार्डवेरचे दुकान, नसलेल्या सुविधा - सामूहिक बायोगॅस किंवा कचऱ्याच्या उत्पादक पुनर्वापराची व्यवस्था, == संचार == गावात असणाऱ्या सुविधा - पोस्ट ऑफिस, मोबाइल फोन सुविधा, इंटरनेट कॅफे/सर्व्हिस सेंटर, खाजगी कूरियर, सार्वजनिक बस सेवा, खाजगी बस सेवा, रेल्वे स्थानक, ऑटो व टमटम, टॅक्सी, राज्य महामार्गाला जोडलेले रस्ते, जिल्ह्यातील मुख्य रस्त्याला जोडलेले रस्ते, जिल्ह्यातील दुय्यम रस्त्याना जोडलेले रस्ते, डांबरी रस्ते, बारमाही रस्ते, स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे - उपपोस्ट ऑफिस, - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. ट्रॅक्टर - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. पदचलित सायकल रिक्षा - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. बैल व इतर जनावरांनी ओढलेल्या गाड्या, - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. राष्ट्रीय महामार्गाला जोडलेले रस्ते - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. कच्चे रस्ते, - ५ किमीपेक्षा कमी अंतरावर. पाण्यासाठी नाल्या असणारे डांबरी रस्ते, - ५ किमीपेक्षा कमी अंतरावर. '''तळटीप'''- शिरगिणतीत असलेल्या पुढील सुविधांच्या उपलब्धततेची माहिती नाही - सायकल रिक्षा (यांत्रिक), समुद्र व नदीवरील बोट वाहतूक, बोट वाहतुकीयोग्य जलमार्ग, == बाजार व पतव्यवस्था == गावात असणाऱ्या सुविधा - एटीएम व्यापारी बँका, सहकारी बँका, शेतकी कर्ज संस्था, स्वसहाय्य गट (SHG), रेशनचे दुकान, मंडई/कायम बाजार, आठवड्याचा बाजार, स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे - == आरोग्य, आहार व करमणूक सुविधा == गावात असणाऱ्या सुविधा - शिशुविकास पौष्टिक आहार केन्द्र (ICDS), अंगणवाडी पौष्टिक आहार केन्द्र, इतर पौष्टिक आहार केन्द्र, आशा, समुदाय भवन (दूरचित्रवाणी सह अथवा विरहित), क्रीडांगण, खेळ / करमणूक क्लब, सार्वजनिक ग्रंथालय, सार्वजनिक वाचनालय, वृत्तपत्र पुरवठा, विधानसभा मतदान केन्द्र, जन्म व मृत्यु नोंदणी केन्द्र, स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे - सिनेमा/ व्हिडियो थियेटर, - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. == वीज पुरवठा == घरगुती वापरासाठी वीजपुरवठा - आहे. शेतीसाठी वीजपुरवठा - आहे. व्यापारी वापरासाठी वीजपुरवठा - आहे. सर्व प्रकारच्या वापरासाठी वीजपुरवठा - आहे. == जमिनीचा वापर (हेक्टर) == * जंगल क्षेत्र : ०.० * बिगरशेतकी वापरातली जमीन: ४१६.९७ * ओसाड व शेतीला अयोग्य जमीन: ०.० * कुरणे व इतर चराऊ जमीन: ०.० * फुटकळ झाडीखालची जमीन: ०.० * शेतीयोग्य पडीक जमीन: ०.० * कायमस्वरूपी पडीक जमीन: ०.० * तात्पुरती पडीक जमीन: ०.० * पिकांखालची जमीन: ५३७५.०३ * एकूण कोरडवाहू शेतजमीन: ४६५.० * एकूण बागायती जमीन: ४९१०.०३ == सिंचन सुविधा (क्षेत्रफळ हेक्टर मध्ये) == * कालवे : ०.० * विहिरी / कूप नलिका: ४६५.० * तलाव / तळी: ०.० * ओढे: ०.० * इतर : ०.० == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} === नोंदी === या लेखातील माहिती २०११ च्या जनगणनेनुसार <ref>https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables#</ref> आहे. जनगणनेत नसलेल्या माहितीसाठी वेगळा संदर्भ दिला आहे. [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे]] n3fp68g47je27yeumwyfida2pa34coy 2686583 2686582 2026-05-29T06:19:41Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686583 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र|प्रकार=गाव|जनगणना_स्थलनिर्देशांक=५६८७५४|स्थानिक_नाव=आरग ( Arag )|तालुका_नाव=मिरज|जिल्हा_नाव=सांगली|राज्य_नाव=महाराष्ट्र|विभाग=|जिल्हा=[[सांगली]]|तालुका_नावे=[[मिरज]]|अक्षांश=|रेखांश=|शोधक_स्थान=उजवा|क्षेत्रफळ_एकूण=५७.९२|उंची=|लोकसंख्या_एकूण=१५६३१|लोकसंख्या_वर्ष=२०११|लोकसंख्या_घनता=२६९.८७|लोकसंख्या_पुरुष=८००३|लोकसंख्या_स्त्री=७६२८|लिंग_गुणोत्तर=९५३|अधिकृत_भाषा=[[मराठी]]}} जनगणना स्थल निर्देशांक ५६८७५४ असलेले '''आरग ( Arag )''' हे गाव, सांगली या जिल्ह्यातील ५७९२.० हेक्टर क्षेत्राचे गाव असून ह्या गावात ३३५९ कुटुंबे आहेत व एकूण लोकसंख्या १५६३१ आहे.ह्याच्या सर्वात जवळचे शहर सांगली हे १८ किलोमीटर अंतरावर आहे. या लेखातील माहिती २०११ च्या जनगणनेनुसार <ref>https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables#</ref> आहे. जनगणनेत नसलेल्या माहितीसाठी वेगळा संदर्भ दिला आहे. == शैक्षणिक सुविधा == गावात असणाऱ्या सुविधा - पूर्व-प्राथमिक शाळा-१७. प्राथमिक शाळा-१७. कनिष्ठ माध्यमिक शाळा-५. माध्यमिक शाळा-२. उच्च माध्यमिक शाळा -२. पदवी महाविद्यालय -२. स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे - ५ किमीपेक्षा कमी अंतरावर : काही नाही ५ ते १० किमी अंतरावर : काही नाही १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर : इंजिनियरिंग महाविद्यालय मिरज येथे आहे. वैद्यकीय महाविद्यालय मिरज येथे आहे. व्यावसायिक प्रशिक्षण शाळा MIRAJ येथे आहे. अनौपचारिक प्रशिक्षण केन्द्र मिरज येथे आहे. अपंगांसाठी खास शाळा मिरज येथे आहे. == वैद्यकीय सुविधा == === सरकारी === असलेल्या सुविधा- प्राथमिक आरोग्य केन्द्र, -१प्रसूति व शिशुसंगोपन केन्द्र, -१क्षयरोग रुग्णालय, - १. अ‍ॅलोपॅथिक रुग्णालय, -१दवाखाने, -१गुरांचे दवाखाने, -१कुटुंब कल्याण केन्द्र, -१ नसलेल्या सुविधा - कम्युनिटी हेल्थ सेंटर, प्राथमिक आरोग्य उपकेन्द्र, अन्य उपचार पद्धतीचे रुग्णालय, फिरते दवाखाने, === बिगर-सरकारी === असलेल्या सुविधा- बाह्य रुग्ण विभाग, -१बाह्य व भरती असलेल्या रुग्णांचा विभाग, -१एमबीबीएस पदवीधर डॉक्टर, -२इतर पदवीधर डॉक्टर, -१औषधाची दुकाने, -७ नसलेल्या सुविधा - धर्मादाय बिगर-सरकारी रुग्णालय, पदवी नसलेले डॉक्टर, पारंपरिक वैद्य व वैदू, इतर बिगरसरकारी वैद्यकीय सुविधा, == पिण्याचे पाणी == असलेल्या सुविधा- शुद्ध केलेल्या पाण्याचा नळातून पुरवठा, न झाकलेल्या विहिरीच्या पाण्याचा पुरवठा, हँड पंपच्या पाण्याचा पुरवठा, बारमाही सुरू असलेल्या हँड पंपच्या पाण्याचा पुरवठा, बोअर वेलच्या पाण्याचा पुरवठा, बारमाही सुरू असलेल्या बोअरवेल पाण्याचा पुरवठा, तलाव/तळी यातील पाण्याचा पुरवठा, नसलेल्या सुविधा - शुद्ध न केलेल्या पाण्याचा नळातून पुरवठा, झाकलेल्या विहिरीच्या पाण्याचा पुरवठा, झऱ्यांच्या पाण्याचा पुरवठा, नदी /कालवे यातील पाण्याचा पुरवठा, इतर पाण्याचा पुरवठा, == स्वच्छता == असलेल्या सुविधा- सांडपाणी पाण्याच्या स्रोतात सोडले जाते.उघडी गटारे, न्हाणीघरासह सार्वजनिक स्वच्छता गृह, न्हाणीघर नसलेले सार्वजनिक स्वच्छता गृह, ग्रामीण सॅनिटरी हार्डवेरचे दुकान, नसलेल्या सुविधा - सामूहिक बायोगॅस किंवा कचऱ्याच्या उत्पादक पुनर्वापराची व्यवस्था, == संचार == गावात असणाऱ्या सुविधा - पोस्ट ऑफिस, मोबाइल फोन सुविधा, इंटरनेट कॅफे/सर्व्हिस सेंटर, खाजगी कूरियर, सार्वजनिक बस सेवा, खाजगी बस सेवा, रेल्वे स्थानक, ऑटो व टमटम, टॅक्सी, राज्य महामार्गाला जोडलेले रस्ते, जिल्ह्यातील मुख्य रस्त्याला जोडलेले रस्ते, जिल्ह्यातील दुय्यम रस्त्याना जोडलेले रस्ते, डांबरी रस्ते, बारमाही रस्ते, स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे - उपपोस्ट ऑफिस, - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. ट्रॅक्टर - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. पदचलित सायकल रिक्षा - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. बैल व इतर जनावरांनी ओढलेल्या गाड्या, - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. राष्ट्रीय महामार्गाला जोडलेले रस्ते - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. कच्चे रस्ते, - ५ किमीपेक्षा कमी अंतरावर. पाण्यासाठी नाल्या असणारे डांबरी रस्ते, - ५ किमीपेक्षा कमी अंतरावर. '''तळटीप'''- शिरगिणतीत असलेल्या पुढील सुविधांच्या उपलब्धततेची माहिती नाही - सायकल रिक्षा (यांत्रिक), समुद्र व नदीवरील बोट वाहतूक, बोट वाहतुकीयोग्य जलमार्ग, == बाजार व पतव्यवस्था == गावात असणाऱ्या सुविधा - एटीएम व्यापारी बँका, सहकारी बँका, शेतकी कर्ज संस्था, स्वसहाय्य गट (SHG), रेशनचे दुकान, मंडई/कायम बाजार, आठवड्याचा बाजार, स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे - == आरोग्य, आहार व करमणूक सुविधा == गावात असणाऱ्या सुविधा - शिशुविकास पौष्टिक आहार केन्द्र (ICDS), अंगणवाडी पौष्टिक आहार केन्द्र, इतर पौष्टिक आहार केन्द्र, आशा, समुदाय भवन (दूरचित्रवाणी सह अथवा विरहित), क्रीडांगण, खेळ / करमणूक क्लब, सार्वजनिक ग्रंथालय, सार्वजनिक वाचनालय, वृत्तपत्र पुरवठा, विधानसभा मतदान केन्द्र, जन्म व मृत्यु नोंदणी केन्द्र, स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे - सिनेमा/ व्हिडियो थियेटर, - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर. == वीज पुरवठा == घरगुती वापरासाठी वीजपुरवठा - आहे. शेतीसाठी वीजपुरवठा - आहे. व्यापारी वापरासाठी वीजपुरवठा - आहे. सर्व प्रकारच्या वापरासाठी वीजपुरवठा - आहे. == जमिनीचा वापर (हेक्टर) == * जंगल क्षेत्र : ०.० * बिगरशेतकी वापरातली जमीन: ४१६.९७ * ओसाड व शेतीला अयोग्य जमीन: ०.० * कुरणे व इतर चराऊ जमीन: ०.० * फुटकळ झाडीखालची जमीन: ०.० * शेतीयोग्य पडीक जमीन: ०.० * कायमस्वरूपी पडीक जमीन: ०.० * तात्पुरती पडीक जमीन: ०.० * पिकांखालची जमीन: ५३७५.०३ * एकूण कोरडवाहू शेतजमीन: ४६५.० * एकूण बागायती जमीन: ४९१०.०३ == सिंचन सुविधा (क्षेत्रफळ हेक्टर मध्ये) == * कालवे : ०.० * विहिरी / कूप नलिका: ४६५.० * तलाव / तळी: ०.० * ओढे: ०.० * इतर : ०.० == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} === नोंदी === या लेखातील माहिती २०११ च्या जनगणनेनुसार <ref>https://censusindia.gov.in/census.website/data/census-tables#</ref> आहे. जनगणनेत नसलेल्या माहितीसाठी वेगळा संदर्भ दिला आहे. [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे]] [[वर्ग:मिरज तालुक्यातील गावे]] ibh9k16cfg7euenvukhtp7w9g07tk2r 0 339113 2686618 2564399 2026-05-29T08:30:24Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686618 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पर्वतशिखर |नाव=कसगी पर्वत |चित्र=Mount Kasagi.JPG |चित्र वर्णन=कसगी पर्वत |चित्र रुंदी=300 |pushpin_map=जपान क्योतो प्रांत#जपान | उंची_मीटर = २८९ | country = [[जपान]] | state = [[Kyoto Prefecture]] | region = [[Kansai region]] | map = Japan Kyoto Prefecture#Japan | range = | coordinates = {{coord|34|45|24|N|135|56|38|E|region:JP_source:jawiki|display=inline,title}} | embedded ={{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=green|text align=center|[[Monuments of Japan|National Place of Scenic Beauty]]}} {{box|background=white|align=center|wide=yes|border size=3px|border color=brown|text align=center|[[Monuments of Japan|National Historic Site of Japan]]}} {{maplink2|type=point|frame=yes|plain=yes|zoom=14|frame-align=center|frame-width=200|coord={{coord|34|45|24|N|135|56|38|E}}}} |उंची_फुट=९४८|क्रमांक=माहित नाही|latm=45|latNS=N|latd=34|longm=56|longEW=38|longd=135|lats=24|ठिकाण=कान्साई, क्योतो, [[जपान]] }} {{बदल}} '''कसगी पर्वत''' तथा'''माउंट कसगी''' हा [[जपान|जपानच्या]] कसागी भागातील पर्वत आहे. हा कसागी गावात [[सोराकू जिल्हा क्योतो|सोराकू जिल्हा]] [[क्योतो प्रांत|क्योतो प्रांत]] येथे स्थित आहे. याची उंची {{Convert|289|m|ft}} आहे. हा पर्वत त्याच्या अनेक विचित्र आकाराच्या खडकांसाठी प्रसिद्ध आहे. [[कामाकुराचा काळ|कामाकुरा कालावधीच्या]] शेवटी केम्मु पुनर्स्थापनेच्या युद्धांदरम्यान युद्धभूमी म्हणून ओळखला जातो. हा पर्वत १९३२ पासून राष्ट्रीय स्तरावर निसर्गरम्य सौंदर्य आणि [[जपानची स्मारके|राष्ट्रीय ऐतिहासिक स्थळ]] म्हणून संरक्षित करण्यात आला आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kyototourism.org/en/sightseeing/433/|title=आणखी एक क्योतो - अधिकृत प्रवासी मार्गदर्शक|url-status=live}}</ref> हा पर्वत [[कासागियामा प्रीफेक्चरल नॅचरल पार्क]] सीमेवर देखील आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.pref.kyoto.jp/shizen-koen/kas.html|title=Kasagiyama Prefectural Natural Park|publisher=[[Kyōto Prefecture]]|access-date=4 February 2012}}</ref> == आढावा == कसगी पवत हा किझू नदी दक्षिण किनाऱ्यावर क्योतो प्रांताच्या दक्षिण भागात स्थित आहे. उत्तरेस स्थित कोंताई - जी प्रमाणेच डोंगरामध्ये अनेक विचित्र आकाराचे खडक आणि दगड आहेत आणि ते प्राचीन काळापासून शुगेन्डो पर्वत प्रशिक्षणाचे केंद्र राहिले आहे परंतु सर्व पर्वतीय मंदिरांप्रमाणेच त्याच्या स्थापनेचा इतिहास स्पष्टपणे ज्ञात नाही. मध्ययुगीन नोंदींनुसार, सम्राट कोबुन किंवा सम्राट तेनमू यांनी हकुहो काळात कसागी पर्वतावर एक बौद्ध मंदिर उभारले होते. तथापि, या मंदिराच्या स्थापनेपूर्वी विशाल खडकांवर केंद्रित पूजा केली जात असे. ऐतिहासिकदृष्ट्या याचे नारामधील तोदाई - जी आणि कोफुकु - जी यांच्याशी जवळचे संबंध आहेत. जपानमधील बौद्ध धर्माच्या इतिहासातील हे एक महत्त्वाचे मंदिर आहे आणि अनेक प्रख्यात भिक्षूंनी मठाधीश म्हणून काम केले आहे. आख्यायिकेनुसार, [[मैत्रेय]] (मिरोकू बोसात्सू) स्वर्गीय निवासस्थानाकडे नेणारा एक मार्ग येथे सापडल्यानंतर, तोदाई - जी येथील वार्षिक ओमिझुटोरी समारंभाची सुरुवात भिक्षू जिचू याने केली होती. कासागी पर्वतावरील मंदिराचा ''[[होन्झोन]]'' हा मैत्रेयाची १६ मीटर उंच बेस - रिलीफ प्रतिमा होती जी एका कड्याच्या दर्शनी भागामध्ये कोरलेली होती आणि आकाशगर्भ (कोकुझो बोसात्सु) ची १२ मीटर उंच प्रतिमा होती. या प्रतिमा नारा काळाच्या उत्तरार्धात तयार केल्या गेल्या असण्याचा अंदाज आहे. हेयान काळात मैत्रेयमध्ये उपासनेच्या लोकप्रियतेत वाढ झाल्यामुळे, कासगी पर्वत हे तीर्थयात्रेचे केंद्र बनले आणि क्योतोच्या कुलीन वर्गाला आणि सामान्य लोकांना आकर्षित केले. कामाकुरा कालावधीच्या शेवटी, [[गो-दाइगो|सम्राट गो-डायगोने]] कामाकुरा शोगुनेटच्या विरोधात जाऊन माऊंट कासागीला त्याचे युद्धक्षेत्राचे मुख्यालय बनवले. सैन्य उभे केले आणि पर्वताची तटबंदी अजून मजबूत केली. शोगुनेट सैन्याने १३३१ गेन्को युद्धात कासागीच्या वेढादरम्यान येथेल मंदिराचा नाश केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.storiespreschool.com/genko_war1.html|title=गेन्कोचे युध्द|url-status=live}}</ref> तेथे असलेल्या मैत्रेयच्या प्रतिमेची कधीही भरून न येणारी हानी केली. या हल्ल्यानंतर फक्त त्याचा प्रभामंडल शिल्लक राहिला. सध्या, आकाशगर्भाची प्रतिमा शिल्लक आहे. ती जपानमधील सर्वात मोठी आणि सर्वात जुनी रेखीय मॅगाइबुत्सू प्रतिमा म्हणून संरक्षित केली आहे. पर्वत त्याच्या देखाव्यासाठी देखील प्रसिद्ध आहे. कारण संपूर्ण पर्वत रुंद-पानांच्या झाडांनी झाकलेला आहे यामुळे येथे एक चमकदार नैसर्गिक जंगल तयार झाले आहे. पर्वताच्या पायथ्याशी असलेल्या नदीच्या पात्रात चेरीची फुले लावली आहेत. फुलांच्या हंगामात आणि शरद ऋतूतील पर्णांच्या हंगामात हा एखावा विशेषतः सुंदर दिसते. सुट्टीच्या दिवसांत येथे अनेक लोकांची गर्दी असते. जेआर वेस्ट कानसाई मेन लाइन कसगी स्टेशनपासून डोंगरावर चढण्यासाठी पायवाट पाच मिनिटांच्या अंतरावर आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} * ''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd. तोक्यो १९९०,{{ISBN|4-8071-0004-1}} == बाह्य दुवे == {{Commonscat-inline|Mount Kasagi (Kyoto)}} * [https://www.pref.kyoto.jp/shizen-koen/kas.html क्योतो प्रीफेक्चर अधिकृत साइट] (in Japanese) * [https://kasagi-rock.kyoto/sightseeing/kasagiyama_naturepark/ कासागियामा प्रीफेक्चरल नॅचरल पार्क साइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240813052410/https://kasagi-rock.kyoto/sightseeing/kasagiyama_naturepark/ |date=2024-08-13 }} (in Japanese) [[वर्ग:जपानमधील ऐतिहासिक साइट्स]] [[वर्ग:क्योतो प्रांतातील पर्वत]] [[वर्ग:जपानमधील पवित्र पर्वत]] [[वर्ग:निसर्गरम्य सौंदर्याची ठिकाणे]] 5efoa2znlkwl5p2qe9ofsw8opyj4wwj 0 339182 2686584 2512002 2026-05-29T06:20:53Z अभय नातू 206 संदर्भ 2686584 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट कुटुंब|image=Yaduveer Krishnadatta Chamaraja Wadiyar.JPG|caption=|आडनाव=वडियार|देश=[[भारत]]|वांशिकता=भारतीय|आताचा प्रांत=[[कर्नाटक]]|मूळ स्थान=[[मैसुरु]]|शेवटचा अधिकारी=[[जयचामराज वडियार]]|धर्म=[[हिंदू]]|नाव=वडियार घराणे|इतर_नाव=वोडेयर, ओडयार|coat of arms=Mysore Coat of Arms.gif|चित्रवर्णन=सध्याचे कुटुंबप्रमुख यदुवीर कृष्णदत्त चामराज वडियार|स्थापना वर्ष=1399|स्थापक=यदुराय वडियार|कुटुंबप्रमुख=[[यदुवीर कृष्णदत्त चामराज वडियार]]|अंतिम राज्यकर्ता=[[जयचामराज वडियार]]|खिताब=मैसुरुचे महाराज}} '''वडियार घराणे''' किंवा '''मैसूरचे वाडियार''' (लेखनभेद:'''वोडेयर''' किंवा '''ओडेयर''' {{Lang-kn|ಒಡೆಯರು}}, ज्यांना असेही संबोधले जाते), हे [[भारत|भारताच्या]] सध्याच्या [[कर्नाटक]] राज्यातील [[मैसूर संस्थान|मैसुरु संस्थानावर]] राज्य करणारे घराणे होते. हे घराणे या भागातील [[अर्स घराणे|अर्स घराण्याला]] आपले पूर्वज मानतात.<ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=qGiDDwAAQBAJ&dq=Ursus+of+Mysore&pg=PT240|title=The Vanished Raj A Memoir of Princely India|last=S|first=Rajaram N.|date=2019-01-12|publisher=Prism Books Private Limited|isbn=978-93-88478-11-3|language=en}}</ref> [[मैसूरचे महाराज]] म्हणून, वडियारांनी १३९९पासून १९५० पर्यंत [[मैसूर संस्थान|म्हैसूर राज्यावर]] राज्य केले. या राजांनी आपल्या भाऊबंदांना आणि अर्स घराण्यातील व्यक्तींनाच आपले कारभारी, दिवाण, सल्लागार तसेच सैन्याधिकारीही केले होते.<ref name=":0-1">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=qGiDDwAAQBAJ&dq=Ursus+of+Mysore&pg=PT240|title=The Vanished Raj A Memoir of Princely India|last=S|first=Rajaram N.|date=2019-01-12|publisher=Prism Books Private Limited|isbn=978-93-88478-11-3|language=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFS2019">S, Rajaram N. (12 January 2019). [https://books.google.com/books?id=qGiDDwAAQBAJ&dq=Ursus+of+Mysore&pg=PT240 ''The Vanished Raj A Memoir of Princely India'']. Prism Books Private Limited. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[विशेष:पुस्तकस्त्रोत/978-93-88478-11-3|<bdi>978-93-88478-11-3</bdi>]].</cite></ref> === जहागिरदारी === १३९९ च्या सुमारास [[विजयनगरचे साम्राज्य|विजयनगरचा सम्राट]] [[विजयनगरचा दुसरा हरिहर|दुसऱ्या हरिहरने]] यदुराय अर्सला ''[[मैसुरु]]'' आणि आसपासच्या प्रदेशाची जहागीर बहाल केली. त्यावेळी यदुरायाने राजा हे पद घेतले आणि वडियार (सरदार, मालक) असे आडनाव घेतले. त्याने आणि त्याच्या वारसांनी १५५३ पर्यंत [[विजयनगरचे साम्राज्य|विजयनगर साम्राज्याच्या]] अधिपत्याखाली या प्रदेशावर राज्य केले राज्य केले. === स्वतंत्र राज्य === १५६५मध्ये मध्ये दख्खनी सल्तनतींनी विजयनगर साम्राज्याचा पराभव करून राजधानी [[हंपी]] आणि इतर प्रदेशाचा नाश केला. त्यावेळी यदुरायाचा पणतू [[दुसरा तिम्मराजा वडियार]]ने मैसुरुला स्वतंत्र राज्य असल्याचे जाहीर केले. तिम्मराजाचा पुतण्या [[राज वोडेयार पहिला|राज वोडेयार पहिला याने]] राज्याच्या सीमांचा विस्तार केला. १६१०मध्ये त्याने आपली राजधानी मैसुरु पासूनन [[कावेरी नदी|कावेरी]] नदीवरील [[श्रीरंगपट्टण]] बेटावर हलवली. याचा चुलत भाऊ आणि उत्तराधिकारी [[कांतिरव नरसराज पहिला|कांतिरव नरसराज पहिला याने]] राज्याच्या सीमांचा विस्तार थेट सध्याच्या [[तमिळनाडू|तमिळनाडूमधील]] [[तिरुचिरापल्ली|त्रिचीपर्यंत]] केला. कांतिरवाचा पुतण्या चिक्कदेवराज तथा [[चिक्कदेवराज वडियार|देवराजा वोडेयार दुसरा याच्या]] सत्ताकालात मैसुरुच्या राज्याच्या सीमा सर्वाधिक विस्तारलेल्या होत्या. याने आपल्या राज्याला १८ प्रशासकीय विभागांमध्ये (''चावडी'') विभाजित करून कर आकारणीची सुसंगत प्रणाली सुरू केली. === सल्तनत === कालांतराने दख्खनी सुलतानांनी वडियारांचा पराभव करून हे राज्य आपल्या आधीन करून घेतले. १७६० ते १७९९ दरम्यान वडियार घराण्याचे राजे नावापुरते असून वास्तविक सत्ता सेनापती आणि नंतर स्वयंघोषित सुलतान, [[हैदरअली]] आणि त्याचा मुलगा आणि उत्तराधिकारी [[टिपू सुलतान|टिपू]] यांच्या हातात होती. या दोघांनी, [[श्रीरंगपट्टण|श्रीरंगपट्टणातून]] आक्रमकपणे राज्याचा विस्तार केला. === इंग्रजांचे सामंत === १७९९ मध्ये [[चौथे इंग्रज-मैसूर युद्ध|चौथ्या इंग्रज-मैसूर युद्धातील]] [[श्रीरंगपट्टणची लढाई|श्रीरंगपट्टणाच्या लढाईत]] इंग्रजांनी [[टिपू सुलतान|टिपू सुलतानला]] हरविले व नंतर फाशी दिले. त्यानंतर त्यांनी वाडियारांना आपले सामंत म्हणून पुन्हा सत्तेवर बसविले. सत्ता व करवसुली इंग्रजांनी स्वतःकडेच ठेवली आणि राजाला इंग्लंडच्या सम्राटाचे पगारी नोकर केले. याचबरोबर संस्थानाची राजधानी [[मैसुरु|मैसुरुला]] परत नेण्यात आली. यावेळी शेवटचा वडियार राजा नववा चामराज वडियार याचा चार वर्षांचा मुलगा तिसरा कृष्णराज वडियार याला राजेपदी बसविण्यात आले. === राज्याचे विघटन === भारताला स्वातंत्र्य मिळून प्रजासत्ताकची स्थापना झाल्यावर १९५०-५६ दरम्यान [[जयचामराजेंद्र वडियार]] हे राजप्रमुख होते. १९५६मध्ये भाषिक आधारावर भारतीय राज्यांची पुनर्रचना झाल्यानंतर त्यांना एकत्रित मैसूर राज्याचे (सध्याचे [[कर्नाटक|कर्नाटक राज्य]]) [[कर्नाटकचे राज्यपाल|राज्यपाल]] केले गेले. हे या पदावर १९६४ पर्यंत होते. त्यानंतर दोन वर्षे ते [[तमिळनाडूचे राज्यपाल|मद्रासचे]] (आताचे [[तमिळनाडू]]) राज्यपाल होते. == वंशावळ == === यदुराय आणि त्याचे थेट वंशज === # [[यदुराय वडियार]] # [[पहिला चामराज वडियार]] # [[पहिला तिम्मराज वडियार]] # [[दुसरा चामराज वडियार]] # [[तिसरा चामराज वडियार]] # [[दुसरा तिम्मराज वडियार]] # [[चौथा चामराज वडियार]] # [[पाचवा चामराज वडियार]] # [[पहिला राज वडियार]] # [[सहावा चामराज वडियार]] # [[दुसरा राज वडियार]] # [[पहिला नरसराज वडियार]] # [[पहिला देवराज वडियार]] # [[दुसरा देवराज वडियार]] # [[दुसरा नरसराज वडियार]] # [[पहिला कृष्णराज वडियार]] === बेट्टादा कोटे पाती === १७. [[सातवा चामराज वडियार]] १८. [[दुसरा कृष्णराज वडियार]] १९. [[नंजराज वडियार]] २०. [[आठवा चामराज वडियार]] २१. [[नववा चामराज वडियार]] २२. [[तिसरा कृष्णराज वडियार]] २३. [[दहावा चामराज वडियार]] (चामराजेंद्र, मद्दुर पाती) २४. [[चौथा कृष्णराज वडियार]] २५. [[जयचामराजेंद्र वडियार]] २६. [[श्रीकांतदत्त नरसिंहराज वडियार]] २७. [[यदुवीर कृष्णदत्त वडियार]] (सद्य) == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कर्नाटकचा इतिहास]] [[वर्ग:मैसूर संस्थान]] [[वर्ग:वडियार घराणे]] [[वर्ग:इ.स. १३९९ मधील निर्मिती]] i1xgkhc8hjm09tudnxdtqc1m63uprcj 0 342040 2686546 2362304 2026-05-29T03:58:40Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686546 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = आयान अफजल खान | country = संयुक्त अरब अमिराती | fullname = आयान अफजल खान | birth_date = {{birth date and age|2005|11|15|df=yes}} | birth_place = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | batting = उजखुरा | bowling = [[डावखुरा ऑर्थोडॉक्स फिरकी|मंद डाव्या हाताचा ऑर्थोडॉक्स]] | role = [[गोलंदाज (क्रिकेट) |गोलंदाज]] | international = true | odidebutdate = १४ नोव्हेंबर | odidebutyear = २०२२ | odidebutagainst = नेपाळ | odicap = ९५ | lastodidate = ९ जून | lastodiyear = २०२३ | lastodiagainst = वेस्ट इंडीज | T20Idebutdate = २५ सप्टेंबर | T20Idebutyear = २०२२ | T20Idebutagainst = बांगलादेश | T20Icap = ६१ | lastT20Idate = ३ नोव्हेंबर | lastT20Iyear = २०२३ | lastT20Iagainst = नेपाळ <!-- | columns = 2 | column1 = | matches1 = | runs1 = | bat avg1 = | 100s/50s1 = | top score1 = | deliveries1 = | wickets1 = | bowl avg1 = | fivefor1 = | tenfor1 = | best bowling1 = | catches/stumpings1 = | column2 = [[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२०आ]] | matches2 = २ | runs2 = २५ | bat avg2 = २५.०० | 100s/50s2 = ०/० | top score2 = २५ | deliveries2 = ४२ | wickets2 = ३ | bowl avg2 = १६.३३ | fivefor2 = – | tenfor2 = – | best bowling2 = २/३३ | catches/stumpings2 = –/– --> | date = ९ जून २०२३ | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1241265.html ईएसपीएन क्रिकइन्फो }} '''आयान अफजल खान''' (जन्म १५ नोव्हेंबर २००५) हा भारतीय वंशाचा क्रिकेट खेळाडू आहे जो संयुक्त अरब अमिराती राष्ट्रीय क्रिकेट संघाकडून खेळतो.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenationalnews.com/weekend/2022/10/14/the-uaes-aayan-from-using-a-spoon-as-a-bat-to-becoming-t20-world-cups-youngest-player/ |title=The UAE's Aayan – from using a spoon as a bat to becoming T20 World Cup's youngest player |access-date=16 October 2022 |work=The National|date=14 October 2022 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thegoan.net/sports/%EF%BB%BFgoaborn-aayan-targets-good-show-down-under/89086.html |title=Goa-born Aayan targets good show Down Under |access-date=16 October 2022 |work=The Goan Everyday}}</ref> सप्टेंबर २०२२ मध्ये, बांगलादेशविरुद्धच्या मालिकेसाठी त्याला यूएई टी२०आ संघात स्थान देण्यात आले.<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/emiratescricket/posts/pfbid0mceQcVQb6anKJPWBPVW7uBwdoq4ixgvbD2DTmqscTKoPxinj7mbRLndaisAKho8jl |title=SkyExch UAE v Bangladesh Friendship series |work=Emirates Cricket Board (via Facebook)|access-date=18 October 2022}}</ref> त्याने २५ सप्टेंबर २०२२ रोजी बांगलादेश विरुद्ध टी२०आ पदार्पण केले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1336031.html |title=1st T20I, Dubai (DSC), September 25, 2022, Bangladesh tour of United Arab Emirates |work=ESPNcricinfo |access-date=18 October 2022}}</ref> त्याच महिन्यात, २०२२ आयसीसी पुरुषांच्या टी-२० विश्वचषकासाठी संयुक्त अरब अमिरातीच्या संघात त्याची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web |url=https://emiratescricket.com/news-detail/ZzQABWJxboVzagwOL0EM |title=ECB announce the team that will represent the UAE at ICC Men's T20 World Cup 2022 Australia |work=Emirates Cricket Board |access-date=18 October 2022 |archive-date=2024-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240309202808/https://emiratescricket.com/news-detail/ZzQABWJxboVzagwOL0EM |url-status=dead }}</ref> नोव्हेंबर २०२२ मध्ये, नेपाळविरुद्धच्या मालिकेसाठी संयुक्त अरब अमिरातीच्या वनडे आंतरराष्ट्रीय (वनडे) संघात त्याची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web|url=https://emiratescricket.com/news-detail/mRy83X46dBNxd79jAkGx |title=ECB announce the team that will represent the UAE at UAE v Nepal ODI series |work=Emirates Cricket Board |access-date=12 November 2022}}</ref> त्याने १४ नोव्हेंबर २०२२ रोजी नेपाळविरुद्ध एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1343683.html |title=1st ODI, Kirtipur, November 14, 2022, United Arab Emirates tour of Nepal |work=ESPNcricinfo |access-date=14 November 2022}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:खान, आयान}} [[वर्ग: संयुक्त अरब अमिरातीचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] sai2uxn7wdewuyxef1zpwe624z3hals 0 342041 2686547 2362309 2026-05-29T04:09:12Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686547 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = आर्यन लाक्रा | image = | country = संयुक्त अरब अमिराती | fullname = | birth_date = {{birth date and age|2001|12|13|df=yes}} | birth_place = [[सोनीपत]], [[हरियाणा]], [[भारत]] | death_date = | death_place = | batting =डावखुरा | bowling =डाव्या हाताचा [[डावखुरा ऑर्थोडॉक्स फिरकी|ऑर्थोडॉक्स]] | role =[[अष्टपैलू]] | international = true | odidebutdate = ११ ऑगस्ट | odidebutyear = २०२२ | odidebutagainst = अमेरिका | odicap = ९४ | lastodidate = १ मे | lastodiyear = २०२३ | lastodiagainst = नेपाळ | T20Idebutdate = २२ ऑगस्ट | T20Idebutyear = २०२२ | T20Idebutagainst = सिंगापूर | T20Icap = ५९ | lastT20Idate = १८ ऑक्टोबर | lastT20Iyear = २०२२ | lastT20Iagainst = श्रीलंका | date = ४ मे २०२३ | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1058989.html ईएसपीएन क्रिकइन्फो }} '''आर्यन लाक्रा''' (जन्म १३ डिसेंबर २००१) हा भारतीय वंशाचा क्रिकेट खेळाडू आहे जो संयुक्त अरब अमिराती राष्ट्रीय क्रिकेट संघाकडून खेळतो.<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1058989.html |title=Aryan Lakra |access-date=7 January 2021 |work=ESPNcricinfo}}</ref> २०२० अंडर-१९ क्रिकेट विश्वचषकासाठी संयुक्त अरब अमिरातीच्या संघाचा कर्णधार म्हणून त्याचे नाव देण्यात आले.<ref>{{cite web|url= https://www.emiratescricket.com/whatsnew/ECB%20announce%20team%20to%20represent%20the%20UAE%20in%20ICC%20U19%20CWC%202020 |title=ECB announce team to represent the UAE in ICC U19 CWC 2020 |work=Emirates Cricket Board |access-date=10 December 2019}}</ref> त्याने या स्पर्धेत खेळलेल्या सहा सामन्यांत बारा बळी घेतल्या.<ref>{{cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/sport/cricket/uaes-aryan-lakra-relishes-chance-to-learn-from-greats-in-abu-dhabi-t10 |title=UAE's Aryan Lakra relishes chance to learn from 'greats' in Abu Dhabi T10 |work=Khaleej Times |access-date=7 January 2021}}</ref> डिसेंबर २०२० मध्ये, अमिराती क्रिकेट बोर्डाने वर्षभराचा अर्धवेळ करार प्रदान केलेल्या दहा क्रिकेट खेळाडूंपैकी लाक्रा एक होता.<ref>{{cite web|url=https://www.thenationalnews.com/sport/cricket/rameez-shahzad-omitted-from-latest-list-of-centrally-contracted-uae-cricketers-1.1130724 |title=Rameez Shahzad omitted from latest list of centrally contracted UAE cricketers |work=The National |access-date=17 December 2020}}</ref> जानेवारी २०२१ मध्ये, त्याला आयर्लंडविरुद्ध खेळण्यासाठी यूएई च्या एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय (वनडे) संघात स्थान देण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.emiratescricket.com/whatsnew/Emirates%20Cricket%20Board%20announce%20team%20to%20play%20Ireland%20in%204-ODI%20series |title=Emirates Cricket Board announce team to play Ireland in 4-ODI series |work=Emirates Cricket Board |access-date=6 January 2021 |archive-date=2023-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230818225404/https://www.emiratescricket.com/whatsnew/Emirates%20Cricket%20Board%20announce%20team%20to%20play%20Ireland%20in%204-ODI%20series |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/we-felt-like-we-gained-a-lot-from-the-ipl-says-uae-captain-ahmed-raza-1246660 |title=We felt like we gained a lot from the IPL, says UAE captain Ahmed Raza |work=ESPNcricinfo |access-date=7 January 2021}}</ref> मार्च २०२२ मध्ये, लाक्राला २०२२ संयुक्त अरब अमिराती त्रि-राष्ट्रीय मालिकेसाठी यूएई च्या वनडे संघात स्थान देण्यात आले.<ref>{{cite web|url=https://www.emiratescricket.com/whatsnew/ECB%20announce%20team%20that%20will%20represent%20the%20UAE%20in%20the%20second%20leg%20of%20'Sky247.net%20Tri-Series%20March%202022,%20supported%20by%20Sat%20Sport%20News',%20against%20Nepal%20and%20Papua%20New%20Guinea |title=ECB announce team that will represent the UAE in the second leg of 'Sky247.net Tri-Series March 2022, supported by Sat Sport News', against Nepal and Papua New Guinea |work=Emirates Cricket Board |access-date=14 March 2022}}</ref> ऑगस्ट २०२२ मध्ये, स्कॉटलंडमधील २०१९-२०२३ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २ च्या पंधराव्या फेरीसाठी यूएई च्या एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय (वनडे) संघात त्याची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web |url=https://emiratescricket.com/news-detail/7x3VXyMYer86bOBQn6Ll |title=ECB ANNOUNCE TEAM TO COMPETE IN ICC MEN’S CWCL2 IN SCOTLAND |work=Emirates Cricket Board |access-date=3 August 2022 |archive-date=2022-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220802202710/https://emiratescricket.com/news-detail/7x3VXyMYer86bOBQn6Ll |url-status=dead }}</ref> लाक्राने ११ ऑगस्ट २०२२ रोजी युनायटेड स्टेट्सविरुद्ध एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322037.html |title=98th Match, Aberdeen, August 11, 2022, ICC Men's Cricket World Cup League 2 |work=ESPNcricinfo |access-date=11 August 2022}}</ref> त्याच महिन्यात, २०२२ आशिया चषक पात्रता फेरीसाठी त्याला यूएई टी२०आ संघात स्थान देण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://emiratescricket.com/news-detail/9J4q2VolejZWejNmGQBW |title=ECB announces tram to represent the UAE in the Asia Cup Qualifiers 2022 |work=Emirates Cricket Board |access-date=18 August 2022 |archive-date=2023-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207184950/https://emiratescricket.com/news-detail/9J4q2VolejZWejNmGQBW |url-status=dead }}</ref> त्याने २२ ऑगस्ट २०२२ रोजी सिंगापूर विरुद्ध टी२०आ पदार्पण केले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1328851.html |title=3rd match (N), Al Amerat, August 22, 2022, Men's T20 Asia Cup Qualifier |work=ESPNcricinfo |access-date=22 August 2022}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:लाक्रा, आर्यन}} [[वर्ग: संयुक्त अरब अमिरातीचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] orifl1gt2hj6rxh1wv7apouqqb245qz 0 346347 2686575 2396881 2026-05-29T05:27:55Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686575 wikitext text/x-wiki {{बदल}} मार्गारेट लॉरेन्स जीन मार्गारेट वेमिस. (१८ जुलै,१९२६ – ५ जानेवारी,१९८७). प्रख्यात कॅनेडियन लेखिका. पुरुषप्रधान संघर्षमय जगात आत्म-साक्षात्कारासाठी, ‘स्व’अस्तित्वाची ओळख होण्यासाठी प्रयत्नांची पराकाष्ठा करणाऱ्या स्त्रियांचे चित्रण त्यांच्या लेखनात प्रामुख्याने आले आहे. मार्गारेटचा जन्म कॅनडामधील मॅनिटोबा या प्रांतातील नीपावा येथे झाला. रॉबर्ट वेमिस हे वडील आणि वेर्ना जीन सिम्पसन ही तिची आई होय. ती चार वर्षांची असतांना दुर्देवाने तिच्या आईचे निधन झाले. नंतर तिच्या मावशीने रॉबर्ट वेमिसशी लग्न केले आणि सावत्र आई होऊन मार्गारेटचे पालन पोषण केले. ती आठ वर्षांची असतांना तिचे वडीलही वारले. तिने वयाच्या सातव्या वर्षी कथा आणि कविता लिहायला सुरुवात केली. तिचे शिक्षण नीपावा येथे झाले. विनिपेगमधील युनायटेड महाविद्यालयातून तिने उच्चशिक्षण घेतले तसेच इंग्रजी विषयात पदवी प्राप्त केली (१९४७). नंतरच्या काळात विनिपेग सिटीझन प्रेससाठी वार्ताहर म्हणून तिने कार्य केले. पेशाने अभियंता असलेल्या जॅक लॉरेन्स याच्याशी ती विवाहबद्ध झाली (१९४७). १९४९ मध्ये हे तरुण जोडपे इंग्लंडला गेले. नंतर त्यांनी सोमालियालँड (सोमालियाचा एक स्वायत्त प्रदेश) आणि आफ्रिकेतील घाना येथे वास्तव्य केले. येथेच जॅक लॉरेन्सने ब्रिटिश ओव्हरसीज डेव्हलपमेंट सर्व्हिसमार्फत धरण बांधण्याच्या कामात अभियंता म्हणून योगदान दिले. मार्गारेट लॉरेन्सची पहिली साहित्यकृती ''अ ट्री फॉर पॉवरिटी (''१९५४'')'' ही सोमाली लोककथा आणि कवितांच्या अनुवादाबद्दल आहे. आफ्रिकेतील वास्तव्याने ती आदर्शवादी पाश्चात्य उदारमतवादी युवतीतून एका प्रगल्भ स्त्रीमध्ये परिवर्तीत झाली आणि तिला उदयोन्मुख राष्ट्रांच्या जिवंत समस्या जाणून घेण्याची दृष्टी प्राप्त झाली. त्यामुळे तिला आफ्रिकेतील लोकांबद्दल नेहमीच सहानुभूती राहिली आणि त्यांचा इतिहास तसेच साहित्य तिने अभ्यासले. ‘अनसर्टन फ्लॉवरिंग’ (१९५४) ही तिची पहिली कथा ''व्हिट बर्नेट'' या कथासंग्रहामधे प्रकाशित झाली होती. तिच्या अनेक कथांमध्ये तिने घानाची पार्श्वभूमी चित्रित केली. या सर्व कथा नंतर ''द टुमॉरो-टेमर अँड अदर स्टोरीझ'' (१९६३) या तिच्या कथासंग्रहात प्रकाशित करण्यात आल्या. द टुमॉरो-टेमर… हा आफ्रिकन कथांचा संग्रह म्हणून प्रचंड लोकप्रिय झाला. तिची पहिली कादंबरी ''धिस साइड जॉर्डन'' (१९६०) ही घानाची पार्श्वभूमी रेखाटते. या कादंबरीमध्ये घाना एक राष्ट्र म्हणून उदयास आल्यानंतरही सत्तेच्या देवाणघेवाणीतून मूळ आफ्रिकन लोकांच्या व्यथा, त्यांच्या हाल – अपेष्टा इत्यादी संदर्भातील चित्रण केलेले आहे. त्याच प्रमाणे ''दि प्रोफेट्स कॅमल बेल'' किंवा ''न्यू विंड इन ड्राय लँड'' (१९६३) यात तिच्या आफ्रिकेतील जीवनाचे वर्णन आले आहे. त्याकड़े एक संस्मरणिका अथवा आत्मकथनपर साहित्य म्हणून बघितले जाते. एकंदरीतच मार्गारेट लॉरेन्सच्या सर्वच आफ्रिकन कथा मानवाचा सन्मान आणि त्याच्या क्षमतेवर दृढ विश्वास व्यक्त करतात आणि त्यातूनच तिच्या उत्तरोत्तर वाढणाऱ्या प्रतिभेची स्पष्ट कल्पनाही येते. मार्गारेट आणि जॅक लॉरेन्स यांचा १९६९ मध्ये [[घटस्फोट]] झाला. त्यानंतर १९७३ मध्ये मार्गारेट लेकफिल्ड येथे कायमस्वरूपी राहण्यासाठी परतली. यानंतर तिने लिहिलेल्या प्रमुख तीन कादंबऱ्या कॅनडाची पार्श्वभूमी चित्रित करतात आणि त्या स्त्रीकेंद्री आहेत. तिची दुसरी [[कादंबरी]] ''द स्टोन एंजेल'' (१९६४)  स्त्रीजीवनातील संघर्ष व्यक्त करते. या कादंबरीमध्ये नायिका हैगरचा प्रेम, स्वातंत्र्य आणि आत्म-साक्षात्कार तसेच स्वची ओळख होण्यासाठीचा प्रवास चित्रित केला आहे. प्रस्तुत कादंबरी कॅनेडियन वाङ्मयातील एक महत्त्वपूर्ण साहित्यकृती आहे आणि लेखिकेच्या कारकीर्दीचा मुख्य आधारस्तंभ आहे. ''अ जेस्ट ऑफ गॉड'' (१९६६) ही कादंबरी सुद्धा प्रचंड लोकप्रिय ठरली. प्रस्तुत कादंबरी ही रेचल कॅमेरून या तरुणीची कथा सांगते. रेचल पुरुषप्रधान संघर्षमय जगात तगून राहताना अग्निपरीक्षेतून जाते आणि आपल्या शाश्वत स्व-तत्त्वाचा शोध घेते. ''अ जेस्ट ऑफ गॉडया (''१९६६)आणि ''द फायर ड्वेलर्स'' (१९६९) या कादंबऱ्याही लक्षणीय आहेत.  ''द फायर ड्वेलर्स'' ही कादंबरी प्रामुख्याने स्टेसी मॅकएंड्रा नामक चार मुलांची आई असणाऱ्या निराश गृहिणीच्या वैयक्तिक आकांक्षा पूर्ण करतानाचा संघर्ष रेखाटते. स्टेसी स्वतःला साधारण आणि सामान्य समजते, परंतु मार्गारेट लॉरेन्स स्टेसीच्या प्रेमाचे, धेर्याचे आणि जीवनशक्तीचे असाधारण गुण विशद करते. ''द डिव्हिनर्स'' (१९७४) ही एक प्रगल्भ कादंबरी असून कॅनेडियन साहित्याचा एक उत्कृष्ट मैलाचा दगड म्हणून मान्यता पावली आहे. याशिवाय तिने ''हार्ट ऑफ अ स्ट्रेंजर'' (१९७७)  हा निबंधांचा संग्रह आणि मुलांसाठीच्या कथा ''ए बर्ड इन द हाउस'' (१९६२,१९७०), ''लाँग ड्रम्स अँड कनॉन्स'' (१९६८), ''जेसन्स क्वेस्ट'' (१९७०), ''सिक्स डार्न काऊझ'' (१९७९), ''द ओल्डन डेज कोट'' (१९७९), ''अ ख्रिसमस बर्थडे स्टोरी'' (१९८०) इत्यादी उल्लेखनीय पुस्तके लिहिली. तिने ‘राइटर्स युनियन ऑफ कॅनडा’ आणि ‘रायटर्स ट्रस्ट ऑफ कॅनडा’ या साहित्यक्षेत्रातील संस्थाच्या पायाभरणीसाठीही आपले योगदान दिले.  १९७२ मध्ये तिला ‘कंपॅनियन ऑफ द ऑर्डर ऑफ कॅनडा’ हा सन्मान देऊन भूषवण्यात आले. १९८० ते १९८३ या काळात ती पीटरबरो, ओंटारियो येथील ट्रेंट [[विद्यापीठ|विद्यापीठा]]<nowiki/>ची कुलगुरू होती. २०१८ साली [[कॅनडा]] सरकारने मार्गारेट लॉरेन्सला मरणोत्तर ‘पर्सन ऑफ नॅशनल हिस्टोरिक सिग्निफिकन्स’ (राष्ट्रीय व ऐतिहासिक दृष्ट्या महत्त्वपूर्ण व्यक्ती) म्हणून घोषित केले. १९८६ मध्ये ती फुफ्फुसाच्या कर्करोगाने आजारी पडली. हा [[कर्करोग]] इतर अवयवांमध्ये पसरल्याने त्याकाळी रोगनिदान होणे अशक्यच होते. त्यातूनच तिने रिजेंट सेंट, लेकफिल्ड ओंटारियो, कॅनडा येथील तिच्या घरी औषधांचे अतिसेवन करून [[आत्महत्या]] केली. [[वर्ग:इंग्लिश लेखिका]] itfyjbtfk2lgb1o1tfnv46fzu4zq3h4 2686576 2686575 2026-05-29T05:28:02Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686576 wikitext text/x-wiki {{बदल}} मार्गारेट लॉरेन्स जीन मार्गारेट वेमिस. (१८ जुलै,१९२६ – ५ जानेवारी,१९८७). प्रख्यात कॅनेडियन लेखिका. पुरुषप्रधान संघर्षमय जगात आत्म-साक्षात्कारासाठी, ‘स्व’अस्तित्वाची ओळख होण्यासाठी प्रयत्नांची पराकाष्ठा करणाऱ्या स्त्रियांचे चित्रण त्यांच्या लेखनात प्रामुख्याने आले आहे. मार्गारेटचा जन्म कॅनडामधील मॅनिटोबा या प्रांतातील नीपावा येथे झाला. रॉबर्ट वेमिस हे वडील आणि वेर्ना जीन सिम्पसन ही तिची आई होय. ती चार वर्षांची असतांना दुर्देवाने तिच्या आईचे निधन झाले. नंतर तिच्या मावशीने रॉबर्ट वेमिसशी लग्न केले आणि सावत्र आई होऊन मार्गारेटचे पालन पोषण केले. ती आठ वर्षांची असतांना तिचे वडीलही वारले. तिने वयाच्या सातव्या वर्षी कथा आणि कविता लिहायला सुरुवात केली. तिचे शिक्षण नीपावा येथे झाले. विनिपेगमधील युनायटेड महाविद्यालयातून तिने उच्चशिक्षण घेतले तसेच इंग्रजी विषयात पदवी प्राप्त केली (१९४७). नंतरच्या काळात विनिपेग सिटीझन प्रेससाठी वार्ताहर म्हणून तिने कार्य केले. पेशाने अभियंता असलेल्या जॅक लॉरेन्स याच्याशी ती विवाहबद्ध झाली (१९४७). १९४९ मध्ये हे तरुण जोडपे इंग्लंडला गेले. नंतर त्यांनी सोमालियालँड (सोमालियाचा एक स्वायत्त प्रदेश) आणि आफ्रिकेतील घाना येथे वास्तव्य केले. येथेच जॅक लॉरेन्सने ब्रिटिश ओव्हरसीज डेव्हलपमेंट सर्व्हिसमार्फत धरण बांधण्याच्या कामात अभियंता म्हणून योगदान दिले. मार्गारेट लॉरेन्सची पहिली साहित्यकृती ''अ ट्री फॉर पॉवरिटी (''१९५४'')'' ही सोमाली लोककथा आणि कवितांच्या अनुवादाबद्दल आहे. आफ्रिकेतील वास्तव्याने ती आदर्शवादी पाश्चात्य उदारमतवादी युवतीतून एका प्रगल्भ स्त्रीमध्ये परिवर्तीत झाली आणि तिला उदयोन्मुख राष्ट्रांच्या जिवंत समस्या जाणून घेण्याची दृष्टी प्राप्त झाली. त्यामुळे तिला आफ्रिकेतील लोकांबद्दल नेहमीच सहानुभूती राहिली आणि त्यांचा इतिहास तसेच साहित्य तिने अभ्यासले. ‘अनसर्टन फ्लॉवरिंग’ (१९५४) ही तिची पहिली कथा ''व्हिट बर्नेट'' या कथासंग्रहामधे प्रकाशित झाली होती. तिच्या अनेक कथांमध्ये तिने घानाची पार्श्वभूमी चित्रित केली. या सर्व कथा नंतर ''द टुमॉरो-टेमर अँड अदर स्टोरीझ'' (१९६३) या तिच्या कथासंग्रहात प्रकाशित करण्यात आल्या. द टुमॉरो-टेमर… हा आफ्रिकन कथांचा संग्रह म्हणून प्रचंड लोकप्रिय झाला. तिची पहिली कादंबरी ''धिस साइड जॉर्डन'' (१९६०) ही घानाची पार्श्वभूमी रेखाटते. या कादंबरीमध्ये घाना एक राष्ट्र म्हणून उदयास आल्यानंतरही सत्तेच्या देवाणघेवाणीतून मूळ आफ्रिकन लोकांच्या व्यथा, त्यांच्या हाल – अपेष्टा इत्यादी संदर्भातील चित्रण केलेले आहे. त्याच प्रमाणे ''दि प्रोफेट्स कॅमल बेल'' किंवा ''न्यू विंड इन ड्राय लँड'' (१९६३) यात तिच्या आफ्रिकेतील जीवनाचे वर्णन आले आहे. त्याकड़े एक संस्मरणिका अथवा आत्मकथनपर साहित्य म्हणून बघितले जाते. एकंदरीतच मार्गारेट लॉरेन्सच्या सर्वच आफ्रिकन कथा मानवाचा सन्मान आणि त्याच्या क्षमतेवर दृढ विश्वास व्यक्त करतात आणि त्यातूनच तिच्या उत्तरोत्तर वाढणाऱ्या प्रतिभेची स्पष्ट कल्पनाही येते. मार्गारेट आणि जॅक लॉरेन्स यांचा १९६९ मध्ये [[घटस्फोट]] झाला. त्यानंतर १९७३ मध्ये मार्गारेट लेकफिल्ड येथे कायमस्वरूपी राहण्यासाठी परतली. यानंतर तिने लिहिलेल्या प्रमुख तीन कादंबऱ्या कॅनडाची पार्श्वभूमी चित्रित करतात आणि त्या स्त्रीकेंद्री आहेत. तिची दुसरी [[कादंबरी]] ''द स्टोन एंजेल'' (१९६४)  स्त्रीजीवनातील संघर्ष व्यक्त करते. या कादंबरीमध्ये नायिका हैगरचा प्रेम, स्वातंत्र्य आणि आत्म-साक्षात्कार तसेच स्वची ओळख होण्यासाठीचा प्रवास चित्रित केला आहे. प्रस्तुत कादंबरी कॅनेडियन वाङ्मयातील एक महत्त्वपूर्ण साहित्यकृती आहे आणि लेखिकेच्या कारकीर्दीचा मुख्य आधारस्तंभ आहे. ''अ जेस्ट ऑफ गॉड'' (१९६६) ही कादंबरी सुद्धा प्रचंड लोकप्रिय ठरली. प्रस्तुत कादंबरी ही रेचल कॅमेरून या तरुणीची कथा सांगते. रेचल पुरुषप्रधान संघर्षमय जगात तगून राहताना अग्निपरीक्षेतून जाते आणि आपल्या शाश्वत स्व-तत्त्वाचा शोध घेते. ''अ जेस्ट ऑफ गॉडया (''१९६६)आणि ''द फायर ड्वेलर्स'' (१९६९) या कादंबऱ्याही लक्षणीय आहेत.  ''द फायर ड्वेलर्स'' ही कादंबरी प्रामुख्याने स्टेसी मॅकएंड्रा नामक चार मुलांची आई असणाऱ्या निराश गृहिणीच्या वैयक्तिक आकांक्षा पूर्ण करतानाचा संघर्ष रेखाटते. स्टेसी स्वतःला साधारण आणि सामान्य समजते, परंतु मार्गारेट लॉरेन्स स्टेसीच्या प्रेमाचे, धेर्याचे आणि जीवनशक्तीचे असाधारण गुण विशद करते. ''द डिव्हिनर्स'' (१९७४) ही एक प्रगल्भ कादंबरी असून कॅनेडियन साहित्याचा एक उत्कृष्ट मैलाचा दगड म्हणून मान्यता पावली आहे. याशिवाय तिने ''हार्ट ऑफ अ स्ट्रेंजर'' (१९७७)  हा निबंधांचा संग्रह आणि मुलांसाठीच्या कथा ''ए बर्ड इन द हाउस'' (१९६२,१९७०), ''लाँग ड्रम्स अँड कनॉन्स'' (१९६८), ''जेसन्स क्वेस्ट'' (१९७०), ''सिक्स डार्न काऊझ'' (१९७९), ''द ओल्डन डेज कोट'' (१९७९), ''अ ख्रिसमस बर्थडे स्टोरी'' (१९८०) इत्यादी उल्लेखनीय पुस्तके लिहिली. तिने ‘राइटर्स युनियन ऑफ कॅनडा’ आणि ‘रायटर्स ट्रस्ट ऑफ कॅनडा’ या साहित्यक्षेत्रातील संस्थाच्या पायाभरणीसाठीही आपले योगदान दिले.  १९७२ मध्ये तिला ‘कंपॅनियन ऑफ द ऑर्डर ऑफ कॅनडा’ हा सन्मान देऊन भूषवण्यात आले. १९८० ते १९८३ या काळात ती पीटरबरो, ओंटारियो येथील ट्रेंट [[विद्यापीठ|विद्यापीठा]]<nowiki/>ची कुलगुरू होती. २०१८ साली [[कॅनडा]] सरकारने मार्गारेट लॉरेन्सला मरणोत्तर ‘पर्सन ऑफ नॅशनल हिस्टोरिक सिग्निफिकन्स’ (राष्ट्रीय व ऐतिहासिक दृष्ट्या महत्त्वपूर्ण व्यक्ती) म्हणून घोषित केले. १९८६ मध्ये ती फुफ्फुसाच्या कर्करोगाने आजारी पडली. हा [[कर्करोग]] इतर अवयवांमध्ये पसरल्याने त्याकाळी रोगनिदान होणे अशक्यच होते. त्यातूनच तिने रिजेंट सेंट, लेकफिल्ड ओंटारियो, कॅनडा येथील तिच्या घरी औषधांचे अतिसेवन करून [[आत्महत्या]] केली. [[वर्ग:इंग्लिश लेखिका]] [[वर्ग:इ.स. १९२६ मधील जन्म]] 0zh8abae270fj8xn32kp77olqny9dk4 2686577 2686576 2026-05-29T05:28:20Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686577 wikitext text/x-wiki {{बदल}} मार्गारेट लॉरेन्स जीन मार्गारेट वेमिस. (१८ जुलै,१९२६ – ५ जानेवारी,१९८७). प्रख्यात कॅनेडियन लेखिका. पुरुषप्रधान संघर्षमय जगात आत्म-साक्षात्कारासाठी, ‘स्व’अस्तित्वाची ओळख होण्यासाठी प्रयत्नांची पराकाष्ठा करणाऱ्या स्त्रियांचे चित्रण त्यांच्या लेखनात प्रामुख्याने आले आहे. मार्गारेटचा जन्म कॅनडामधील मॅनिटोबा या प्रांतातील नीपावा येथे झाला. रॉबर्ट वेमिस हे वडील आणि वेर्ना जीन सिम्पसन ही तिची आई होय. ती चार वर्षांची असतांना दुर्देवाने तिच्या आईचे निधन झाले. नंतर तिच्या मावशीने रॉबर्ट वेमिसशी लग्न केले आणि सावत्र आई होऊन मार्गारेटचे पालन पोषण केले. ती आठ वर्षांची असतांना तिचे वडीलही वारले. तिने वयाच्या सातव्या वर्षी कथा आणि कविता लिहायला सुरुवात केली. तिचे शिक्षण नीपावा येथे झाले. विनिपेगमधील युनायटेड महाविद्यालयातून तिने उच्चशिक्षण घेतले तसेच इंग्रजी विषयात पदवी प्राप्त केली (१९४७). नंतरच्या काळात विनिपेग सिटीझन प्रेससाठी वार्ताहर म्हणून तिने कार्य केले. पेशाने अभियंता असलेल्या जॅक लॉरेन्स याच्याशी ती विवाहबद्ध झाली (१९४७). १९४९ मध्ये हे तरुण जोडपे इंग्लंडला गेले. नंतर त्यांनी सोमालियालँड (सोमालियाचा एक स्वायत्त प्रदेश) आणि आफ्रिकेतील घाना येथे वास्तव्य केले. येथेच जॅक लॉरेन्सने ब्रिटिश ओव्हरसीज डेव्हलपमेंट सर्व्हिसमार्फत धरण बांधण्याच्या कामात अभियंता म्हणून योगदान दिले. मार्गारेट लॉरेन्सची पहिली साहित्यकृती ''अ ट्री फॉर पॉवरिटी (''१९५४'')'' ही सोमाली लोककथा आणि कवितांच्या अनुवादाबद्दल आहे. आफ्रिकेतील वास्तव्याने ती आदर्शवादी पाश्चात्य उदारमतवादी युवतीतून एका प्रगल्भ स्त्रीमध्ये परिवर्तीत झाली आणि तिला उदयोन्मुख राष्ट्रांच्या जिवंत समस्या जाणून घेण्याची दृष्टी प्राप्त झाली. त्यामुळे तिला आफ्रिकेतील लोकांबद्दल नेहमीच सहानुभूती राहिली आणि त्यांचा इतिहास तसेच साहित्य तिने अभ्यासले. ‘अनसर्टन फ्लॉवरिंग’ (१९५४) ही तिची पहिली कथा ''व्हिट बर्नेट'' या कथासंग्रहामधे प्रकाशित झाली होती. तिच्या अनेक कथांमध्ये तिने घानाची पार्श्वभूमी चित्रित केली. या सर्व कथा नंतर ''द टुमॉरो-टेमर अँड अदर स्टोरीझ'' (१९६३) या तिच्या कथासंग्रहात प्रकाशित करण्यात आल्या. द टुमॉरो-टेमर… हा आफ्रिकन कथांचा संग्रह म्हणून प्रचंड लोकप्रिय झाला. तिची पहिली कादंबरी ''धिस साइड जॉर्डन'' (१९६०) ही घानाची पार्श्वभूमी रेखाटते. या कादंबरीमध्ये घाना एक राष्ट्र म्हणून उदयास आल्यानंतरही सत्तेच्या देवाणघेवाणीतून मूळ आफ्रिकन लोकांच्या व्यथा, त्यांच्या हाल – अपेष्टा इत्यादी संदर्भातील चित्रण केलेले आहे. त्याच प्रमाणे ''दि प्रोफेट्स कॅमल बेल'' किंवा ''न्यू विंड इन ड्राय लँड'' (१९६३) यात तिच्या आफ्रिकेतील जीवनाचे वर्णन आले आहे. त्याकड़े एक संस्मरणिका अथवा आत्मकथनपर साहित्य म्हणून बघितले जाते. एकंदरीतच मार्गारेट लॉरेन्सच्या सर्वच आफ्रिकन कथा मानवाचा सन्मान आणि त्याच्या क्षमतेवर दृढ विश्वास व्यक्त करतात आणि त्यातूनच तिच्या उत्तरोत्तर वाढणाऱ्या प्रतिभेची स्पष्ट कल्पनाही येते. मार्गारेट आणि जॅक लॉरेन्स यांचा १९६९ मध्ये [[घटस्फोट]] झाला. त्यानंतर १९७३ मध्ये मार्गारेट लेकफिल्ड येथे कायमस्वरूपी राहण्यासाठी परतली. यानंतर तिने लिहिलेल्या प्रमुख तीन कादंबऱ्या कॅनडाची पार्श्वभूमी चित्रित करतात आणि त्या स्त्रीकेंद्री आहेत. तिची दुसरी [[कादंबरी]] ''द स्टोन एंजेल'' (१९६४)  स्त्रीजीवनातील संघर्ष व्यक्त करते. या कादंबरीमध्ये नायिका हैगरचा प्रेम, स्वातंत्र्य आणि आत्म-साक्षात्कार तसेच स्वची ओळख होण्यासाठीचा प्रवास चित्रित केला आहे. प्रस्तुत कादंबरी कॅनेडियन वाङ्मयातील एक महत्त्वपूर्ण साहित्यकृती आहे आणि लेखिकेच्या कारकीर्दीचा मुख्य आधारस्तंभ आहे. ''अ जेस्ट ऑफ गॉड'' (१९६६) ही कादंबरी सुद्धा प्रचंड लोकप्रिय ठरली. प्रस्तुत कादंबरी ही रेचल कॅमेरून या तरुणीची कथा सांगते. रेचल पुरुषप्रधान संघर्षमय जगात तगून राहताना अग्निपरीक्षेतून जाते आणि आपल्या शाश्वत स्व-तत्त्वाचा शोध घेते. ''अ जेस्ट ऑफ गॉडया (''१९६६)आणि ''द फायर ड्वेलर्स'' (१९६९) या कादंबऱ्याही लक्षणीय आहेत.  ''द फायर ड्वेलर्स'' ही कादंबरी प्रामुख्याने स्टेसी मॅकएंड्रा नामक चार मुलांची आई असणाऱ्या निराश गृहिणीच्या वैयक्तिक आकांक्षा पूर्ण करतानाचा संघर्ष रेखाटते. स्टेसी स्वतःला साधारण आणि सामान्य समजते, परंतु मार्गारेट लॉरेन्स स्टेसीच्या प्रेमाचे, धेर्याचे आणि जीवनशक्तीचे असाधारण गुण विशद करते. ''द डिव्हिनर्स'' (१९७४) ही एक प्रगल्भ कादंबरी असून कॅनेडियन साहित्याचा एक उत्कृष्ट मैलाचा दगड म्हणून मान्यता पावली आहे. याशिवाय तिने ''हार्ट ऑफ अ स्ट्रेंजर'' (१९७७)  हा निबंधांचा संग्रह आणि मुलांसाठीच्या कथा ''ए बर्ड इन द हाउस'' (१९६२,१९७०), ''लाँग ड्रम्स अँड कनॉन्स'' (१९६८), ''जेसन्स क्वेस्ट'' (१९७०), ''सिक्स डार्न काऊझ'' (१९७९), ''द ओल्डन डेज कोट'' (१९७९), ''अ ख्रिसमस बर्थडे स्टोरी'' (१९८०) इत्यादी उल्लेखनीय पुस्तके लिहिली. तिने ‘राइटर्स युनियन ऑफ कॅनडा’ आणि ‘रायटर्स ट्रस्ट ऑफ कॅनडा’ या साहित्यक्षेत्रातील संस्थाच्या पायाभरणीसाठीही आपले योगदान दिले.  १९७२ मध्ये तिला ‘कंपॅनियन ऑफ द ऑर्डर ऑफ कॅनडा’ हा सन्मान देऊन भूषवण्यात आले. १९८० ते १९८३ या काळात ती पीटरबरो, ओंटारियो येथील ट्रेंट [[विद्यापीठ|विद्यापीठा]]<nowiki/>ची कुलगुरू होती. २०१८ साली [[कॅनडा]] सरकारने मार्गारेट लॉरेन्सला मरणोत्तर ‘पर्सन ऑफ नॅशनल हिस्टोरिक सिग्निफिकन्स’ (राष्ट्रीय व ऐतिहासिक दृष्ट्या महत्त्वपूर्ण व्यक्ती) म्हणून घोषित केले. १९८६ मध्ये ती फुफ्फुसाच्या कर्करोगाने आजारी पडली. हा [[कर्करोग]] इतर अवयवांमध्ये पसरल्याने त्याकाळी रोगनिदान होणे अशक्यच होते. त्यातूनच तिने रिजेंट सेंट, लेकफिल्ड ओंटारियो, कॅनडा येथील तिच्या घरी औषधांचे अतिसेवन करून [[आत्महत्या]] केली. [[वर्ग:इंग्लिश लेखिका]] [[वर्ग:इ.स. १९२६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८७ मधील मृत्यू]] r0fpx39cz9lg41lwr1dcomrsosagsbr 2686578 2686577 2026-05-29T05:28:28Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686578 wikitext text/x-wiki {{बदल}} मार्गारेट लॉरेन्स जीन मार्गारेट वेमिस. (१८ जुलै,१९२६ – ५ जानेवारी,१९८७). प्रख्यात कॅनेडियन लेखिका. पुरुषप्रधान संघर्षमय जगात आत्म-साक्षात्कारासाठी, ‘स्व’अस्तित्वाची ओळख होण्यासाठी प्रयत्नांची पराकाष्ठा करणाऱ्या स्त्रियांचे चित्रण त्यांच्या लेखनात प्रामुख्याने आले आहे. मार्गारेटचा जन्म कॅनडामधील मॅनिटोबा या प्रांतातील नीपावा येथे झाला. रॉबर्ट वेमिस हे वडील आणि वेर्ना जीन सिम्पसन ही तिची आई होय. ती चार वर्षांची असतांना दुर्देवाने तिच्या आईचे निधन झाले. नंतर तिच्या मावशीने रॉबर्ट वेमिसशी लग्न केले आणि सावत्र आई होऊन मार्गारेटचे पालन पोषण केले. ती आठ वर्षांची असतांना तिचे वडीलही वारले. तिने वयाच्या सातव्या वर्षी कथा आणि कविता लिहायला सुरुवात केली. तिचे शिक्षण नीपावा येथे झाले. विनिपेगमधील युनायटेड महाविद्यालयातून तिने उच्चशिक्षण घेतले तसेच इंग्रजी विषयात पदवी प्राप्त केली (१९४७). नंतरच्या काळात विनिपेग सिटीझन प्रेससाठी वार्ताहर म्हणून तिने कार्य केले. पेशाने अभियंता असलेल्या जॅक लॉरेन्स याच्याशी ती विवाहबद्ध झाली (१९४७). १९४९ मध्ये हे तरुण जोडपे इंग्लंडला गेले. नंतर त्यांनी सोमालियालँड (सोमालियाचा एक स्वायत्त प्रदेश) आणि आफ्रिकेतील घाना येथे वास्तव्य केले. येथेच जॅक लॉरेन्सने ब्रिटिश ओव्हरसीज डेव्हलपमेंट सर्व्हिसमार्फत धरण बांधण्याच्या कामात अभियंता म्हणून योगदान दिले. मार्गारेट लॉरेन्सची पहिली साहित्यकृती ''अ ट्री फॉर पॉवरिटी (''१९५४'')'' ही सोमाली लोककथा आणि कवितांच्या अनुवादाबद्दल आहे. आफ्रिकेतील वास्तव्याने ती आदर्शवादी पाश्चात्य उदारमतवादी युवतीतून एका प्रगल्भ स्त्रीमध्ये परिवर्तीत झाली आणि तिला उदयोन्मुख राष्ट्रांच्या जिवंत समस्या जाणून घेण्याची दृष्टी प्राप्त झाली. त्यामुळे तिला आफ्रिकेतील लोकांबद्दल नेहमीच सहानुभूती राहिली आणि त्यांचा इतिहास तसेच साहित्य तिने अभ्यासले. ‘अनसर्टन फ्लॉवरिंग’ (१९५४) ही तिची पहिली कथा ''व्हिट बर्नेट'' या कथासंग्रहामधे प्रकाशित झाली होती. तिच्या अनेक कथांमध्ये तिने घानाची पार्श्वभूमी चित्रित केली. या सर्व कथा नंतर ''द टुमॉरो-टेमर अँड अदर स्टोरीझ'' (१९६३) या तिच्या कथासंग्रहात प्रकाशित करण्यात आल्या. द टुमॉरो-टेमर… हा आफ्रिकन कथांचा संग्रह म्हणून प्रचंड लोकप्रिय झाला. तिची पहिली कादंबरी ''धिस साइड जॉर्डन'' (१९६०) ही घानाची पार्श्वभूमी रेखाटते. या कादंबरीमध्ये घाना एक राष्ट्र म्हणून उदयास आल्यानंतरही सत्तेच्या देवाणघेवाणीतून मूळ आफ्रिकन लोकांच्या व्यथा, त्यांच्या हाल – अपेष्टा इत्यादी संदर्भातील चित्रण केलेले आहे. त्याच प्रमाणे ''दि प्रोफेट्स कॅमल बेल'' किंवा ''न्यू विंड इन ड्राय लँड'' (१९६३) यात तिच्या आफ्रिकेतील जीवनाचे वर्णन आले आहे. त्याकड़े एक संस्मरणिका अथवा आत्मकथनपर साहित्य म्हणून बघितले जाते. एकंदरीतच मार्गारेट लॉरेन्सच्या सर्वच आफ्रिकन कथा मानवाचा सन्मान आणि त्याच्या क्षमतेवर दृढ विश्वास व्यक्त करतात आणि त्यातूनच तिच्या उत्तरोत्तर वाढणाऱ्या प्रतिभेची स्पष्ट कल्पनाही येते. मार्गारेट आणि जॅक लॉरेन्स यांचा १९६९ मध्ये [[घटस्फोट]] झाला. त्यानंतर १९७३ मध्ये मार्गारेट लेकफिल्ड येथे कायमस्वरूपी राहण्यासाठी परतली. यानंतर तिने लिहिलेल्या प्रमुख तीन कादंबऱ्या कॅनडाची पार्श्वभूमी चित्रित करतात आणि त्या स्त्रीकेंद्री आहेत. तिची दुसरी [[कादंबरी]] ''द स्टोन एंजेल'' (१९६४)  स्त्रीजीवनातील संघर्ष व्यक्त करते. या कादंबरीमध्ये नायिका हैगरचा प्रेम, स्वातंत्र्य आणि आत्म-साक्षात्कार तसेच स्वची ओळख होण्यासाठीचा प्रवास चित्रित केला आहे. प्रस्तुत कादंबरी कॅनेडियन वाङ्मयातील एक महत्त्वपूर्ण साहित्यकृती आहे आणि लेखिकेच्या कारकीर्दीचा मुख्य आधारस्तंभ आहे. ''अ जेस्ट ऑफ गॉड'' (१९६६) ही कादंबरी सुद्धा प्रचंड लोकप्रिय ठरली. प्रस्तुत कादंबरी ही रेचल कॅमेरून या तरुणीची कथा सांगते. रेचल पुरुषप्रधान संघर्षमय जगात तगून राहताना अग्निपरीक्षेतून जाते आणि आपल्या शाश्वत स्व-तत्त्वाचा शोध घेते. ''अ जेस्ट ऑफ गॉडया (''१९६६)आणि ''द फायर ड्वेलर्स'' (१९६९) या कादंबऱ्याही लक्षणीय आहेत.  ''द फायर ड्वेलर्स'' ही कादंबरी प्रामुख्याने स्टेसी मॅकएंड्रा नामक चार मुलांची आई असणाऱ्या निराश गृहिणीच्या वैयक्तिक आकांक्षा पूर्ण करतानाचा संघर्ष रेखाटते. स्टेसी स्वतःला साधारण आणि सामान्य समजते, परंतु मार्गारेट लॉरेन्स स्टेसीच्या प्रेमाचे, धेर्याचे आणि जीवनशक्तीचे असाधारण गुण विशद करते. ''द डिव्हिनर्स'' (१९७४) ही एक प्रगल्भ कादंबरी असून कॅनेडियन साहित्याचा एक उत्कृष्ट मैलाचा दगड म्हणून मान्यता पावली आहे. याशिवाय तिने ''हार्ट ऑफ अ स्ट्रेंजर'' (१९७७)  हा निबंधांचा संग्रह आणि मुलांसाठीच्या कथा ''ए बर्ड इन द हाउस'' (१९६२,१९७०), ''लाँग ड्रम्स अँड कनॉन्स'' (१९६८), ''जेसन्स क्वेस्ट'' (१९७०), ''सिक्स डार्न काऊझ'' (१९७९), ''द ओल्डन डेज कोट'' (१९७९), ''अ ख्रिसमस बर्थडे स्टोरी'' (१९८०) इत्यादी उल्लेखनीय पुस्तके लिहिली. तिने ‘राइटर्स युनियन ऑफ कॅनडा’ आणि ‘रायटर्स ट्रस्ट ऑफ कॅनडा’ या साहित्यक्षेत्रातील संस्थाच्या पायाभरणीसाठीही आपले योगदान दिले.  १९७२ मध्ये तिला ‘कंपॅनियन ऑफ द ऑर्डर ऑफ कॅनडा’ हा सन्मान देऊन भूषवण्यात आले. १९८० ते १९८३ या काळात ती पीटरबरो, ओंटारियो येथील ट्रेंट [[विद्यापीठ|विद्यापीठा]]<nowiki/>ची कुलगुरू होती. २०१८ साली [[कॅनडा]] सरकारने मार्गारेट लॉरेन्सला मरणोत्तर ‘पर्सन ऑफ नॅशनल हिस्टोरिक सिग्निफिकन्स’ (राष्ट्रीय व ऐतिहासिक दृष्ट्या महत्त्वपूर्ण व्यक्ती) म्हणून घोषित केले. १९८६ मध्ये ती फुफ्फुसाच्या कर्करोगाने आजारी पडली. हा [[कर्करोग]] इतर अवयवांमध्ये पसरल्याने त्याकाळी रोगनिदान होणे अशक्यच होते. त्यातूनच तिने रिजेंट सेंट, लेकफिल्ड ओंटारियो, कॅनडा येथील तिच्या घरी औषधांचे अतिसेवन करून [[आत्महत्या]] केली. [[वर्ग:इंग्लिश लेखिका]] [[वर्ग:इ.स. १९२६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८७ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 5jivkn62q2u5rjoxz0xs8tj4vkunxxu 0 346991 2686513 2672358 2026-05-29T01:06:04Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686513 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती|caption=अब्बी यांचे इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी मद्रास येथील फोटो.|जन्म_दिनांक={{Birth date and age|df=yes|1949|01|09}}|पुरस्कार=[[पद्मश्री]]<br /> ''राष्ट्रीय लोकभाषा सन्मान''<br /> ऑल इंडिया इन्स्टिट्यूट ऑफ ॲडव्हान्स्ड स्टडी फेलोशिप<br /> सुवर्ण पदक - दिल्ली विद्यापीठ<br /> एसओएएस, लंडन विद्यापीठ ''लेव्हरह्यूम प्रोफेसर''<br /> मॅक्स प्लँक इन्स्टिट्यूट ऑफ इव्होल्युशनरी एन्थ्रोपोलॉजी भेट देणारे शास्त्रज्ञ <br /> केनेथ हेल पुरस्कार - लिंग्विस्टिक सोसायटी ऑफ अमेरिका (२०१५)|नाव=अन्विता अब्बी|संकेतस्थळ=www.andamanese.net|चित्र=Anvita Abbi.jpg}}प्रोफेसर '''अन्विता अब्बी''' (जन्म {{Birth date and age|1949|01|09|df=yes}}) या भारतीय भाषाशास्त्रज्ञ आणि अल्पसंख्याक भाषांचे अभ्यासक आहेत. त्या आदिवासी भाषा आणि [[दक्षिण आशिया|दक्षिण आशियातील]] इतर अल्पसंख्याक भाषांवरील अभ्यासासाठी ओळखल्या जातात.<ref name="Lsi">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.lsi.org.in/lsi.img/Prof.%20Abbi.pdf|title=Lsi|date=2013|publisher=Lsi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714065103/http://lsi.org.in/lsi.img/Prof.%20Abbi.pdf|archive-date=14 July 2014|access-date=27 October 2014}}</ref> २०१३ मध्ये त्यांना [[भाषाशास्त्र]] क्षेत्रातील योगदानाबद्दल [[भारत सरकार|भारत सरकारचा]] चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] देऊन सन्मानित करण्यात आले.<ref name="Padma 2013">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=91838|title=Padma 2013|date=25 January 2013|publisher=Press Information Bureau, Government of India|access-date=10 October 2014}}</ref> == चरित्र == अन्विता अब्बी यांचा जन्म ९ जानेवारी १९४९ रोजी [[आग्रा]]<ref name="JNU CV">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.jnu.ac.in/Faculty/anvita/Abbi.pdf|title=JNU CV|date=2014|publisher=JNU CV|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028124609/http://www.jnu.ac.in/Faculty/anvita/Abbi.pdf|archive-date=28 October 2014|access-date=27 October 2014}}</ref><ref name="Andamanese CV">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.andamanese.net/Anvita%20Abbi%20CV.pdf|title=Andamanese CV|date=2014|publisher=Andamanese|access-date=27 October 2014|archive-date=2014-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028120900/http://www.andamanese.net/Anvita%20Abbi%20CV.pdf|url-status=dead}}</ref> येथे झाला. त्यांच्या कुटुंबात अनेक हिंदी लेखक आहेत.<ref name="JNU Profile">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.jnu.ac.in/Faculty/Abbi/|title=JNU Profile|date=2014|publisher=JNU|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140309095121/http://www.jnu.ac.in/Faculty/Abbi/|archive-date=9 March 2014|access-date=27 October 2014}}</ref> स्थानिक संस्थांमध्ये शालेय शिक्षण घेतल्यानंतर, त्यांनी १९६८ मध्ये [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठातून]] अर्थशास्त्रात (बीए ऑनर्स) पदवी प्राप्त केली.<ref name="JNU CV" /><ref name="Andamanese CV" /> त्यानंतर, त्यांनी १९७० मध्ये प्रथम विभाग आणि प्रथम क्रमांकासह त्याच विद्यापीठातून [[भाषाशास्त्र|भाषाशास्त्रात]] पदव्युत्तर पदवी (एमए) प्राप्त केले.<ref name="JNU CV" /><ref name="Andamanese CV" /> १९७५ मध्ये [[कॉर्नेल विद्यापीठ]], इथाका, यूएसए, पीएचडी मिळविण्यासाठी त्यांनी अभ्यास सुरू ठेवला.<ref name="Faculty Profile">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.jnu.ac.in/FacultyStaff/ShowProfile.asp?SendUserName=anvita|title=Faculty Profile|date=2014|publisher=JNU|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028124407/http://www.jnu.ac.in/FacultyStaff/ShowProfile.asp?SendUserName=anvita|archive-date=28 October 2014|access-date=27 October 2014}}</ref> पीएचडी साठी त्यांनी सामान्य भाषाशास्त्रात प्रमुख आणि दक्षिण आशियाई भाषाशास्त्रात अल्प हा विषय निवडला.<ref name="JNU CV" /><ref name="Andamanese CV" /> त्यांनी सेंटर फॉर लिंग्विस्टिक्स, स्कूल ऑफ लँग्वेज, लिटरेचर अँड कल्चर स्टडीज येथे भाषाशास्त्राच्या प्राध्यापक म्हणून काम केले. <ref name="HRELP" /> त्या सध्या [[नवी दिल्ली|नवी दिल्लीत]] राहतात. == वारसा == [[चित्र:Great_Andamanese_couple.jpg|इवलेसे| ग्रेट अंदमानी जोडपे - १८७६ चे छायाचित्र]] अन्विता अब्बी यांना भारतातील सहा भाषा कुटुंबे <ref name="HRELP">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hrelp.org/aboutus/staff/index.php?pid=925|title=Hans Rausing Endangered Languages Project|date=2011|publisher=Hans Rausing Endangered Languages Project|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140908092752/http://www.hrelp.org/aboutus/staff/index.php?pid=925|archive-date=2014-09-08|access-date=27 October 2014}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. Hans Rausing Endangered Languages Project. 2011. Archived from [http://www.hrelp.org/aboutus/staff/index.php?pid=925 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908092752/http://www.hrelp.org/aboutus/staff/index.php?pid=925 |date=2014-09-08 }} on 8 September 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 October</span> 2014</span>.</cite></ref> आणि ग्रेट अंदमानीजच्या भाषा आणि संस्कृती <ref name="Andamanese Intro">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.andamanese.net/AnvitaAbbi.html|title=Andamanese Intro|date=2014|publisher=Andamanese|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028120941/http://www.andamanese.net/AnvitaAbbi.html|archive-date=28 October 2014|access-date=27 October 2014}}</ref> वर विस्तृत संशोधनाचे श्रेय दिले जाते. हे काम् त्यांनी लुप्तप्राय भाषा दस्तऐवजीकरण प्रकल्प (ई एल डी पी) प्रकल्पाचा भाग म्हणून केले.<ref name="Vanishing Voices of the Great Andamanese">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://elar.soas.ac.uk/deposit/0014|title=Vanishing Voices of the Great Andamanese|date=2014|publisher=SOAS, University of London|access-date=27 October 2014}}</ref><ref name="Terra Lingua">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.terralingua.org/bcdconservation/?p=125|title=Terra Lingua|date=2014|publisher=Terra Lingua|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120414221519/http://www.terralingua.org/bcdconservation/?p=125|archive-date=14 April 2012|access-date=27 October 2014}}</ref><ref name="ELDP">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hrelp.org/grants/|title=ELDP|date=2014|publisher=HRELP|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141026043851/http://www.hrelp.org/grants/|archive-date=26 October 2014|access-date=27 October 2014}}</ref> २००३ - २००४ मधील त्यांच्या अभ्यासामुळे दोन महान अंदमानी भाषा, जारवा आणि ओंगे यांची वेगळी वैशिष्ट्ये ओळखण्यात मदत झाली. याच कामामुळे भारताच्या सहाव्या भाषा कुटुंबाच्या संकल्पनेला चालना दिली.<ref name="Andamanese Intro" /><ref name="JNU Research">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.jnu.ac.in/Faculty/Abbi/ResearchWorks.htm|title=JNU Research|date=2014|publisher=JNU Research|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028124308/http://www.jnu.ac.in/Faculty/Abbi/ResearchWorks.htm|archive-date=28 October 2014|access-date=27 October 2014}}</ref> नंतरच्या काळात इतर विद्वानांनी अंदमानी लोकांवर केलेल्या संशोधनात या प्रदेशातील दोन वेगळे हॅप्लोग्रुप्स शोधून अन्विता अब्बीच्या निष्कर्षांची पुष्टी झाल्याची नोंद झाली आहे, उदा. एम३१ आणि एम३२.<ref name="HRELP" /> त्यांनी २००६ मध्ये या विषयावर पुन्हा संशोधन सुरू केले. अंदमान बेटांच्या तीन मरणासन्न भाषांच्या [[पदरचनाशास्त्र (भाषाशास्त्र)|मॉर्फो-सिंटॅक्स]] आणि कोशावर लक्ष केंद्रित केले आणि ग्रेट अंदमानी भाषा भाषिकदृष्ट्या भिन्न भाषा कुटुंबातील असल्याचे सिद्ध करणारे पुरावे शोधून काढले.<ref name="JNU CV" /><ref name="Andamanese CV" /><ref name="JNU Research" /> त्यांनी इंग्रजी-ग्रेट अंदमानी-हिंदी शब्दकोश देखील संकलित केला आहे.<ref name="A Dictionary of the Great Andamanese Language: English-Great Andamanese-Hindi">{{स्रोत पुस्तक|title=A Dictionary of the Great Andamanese Language: English-Great Andamanese-Hindi|last=Anvita Abbi|date=30 October 2011|publisher=Ratna Sagar|isbn=978-9350361252|pages=480}}</ref> त्यांच्या सध्याच्या प्रकल्पामध्ये व्याकरण आणि ग्रेट अंदमानी भाषा आणि तेथील लोकांची उत्क्रांती समाविष्ट आहे.<ref name="JNU CV" /><ref name="Andamanese CV" /><ref name="HRELP" /> त्यांनी [[जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ|जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठात]] शिक्षकाचे काम केले. या दरम्यान त्यांनी २० पीएचडी आणि २९ एमफिल विद्यार्थ्यांना त्यांच्या संशोधनात मदत केली आहे.<ref name="JNU CV" /><ref name="Andamanese CV" /><ref name="HRELP" /> == पदे == अन्विता अब्बी यांनी प्रशासकीय आणि शैक्षणिक स्तरावर अनेक महत्त्वाच्या पदांवर काम केले आहे. सध्याचे स्थान: संचालक, मौखिक आणि आदिवासी साहित्य अकादमी केंद्र, नवी दिल्ली [[भारत]]. सहायक प्राध्यापक, सायमन फ्रेझर विद्यापीठ, ब्रिटिश कोलंबिया, व्हँकुव्हर, [[कॅनडा]] आणि भारताच्या भाषिक समाजाचे अध्यक्ष.<ref name="JNU Positions">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.jnu.ac.in/Faculty/Abbi/Mem_Exp.htm|title=JNU Positions|date=2014|publisher=JNU|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028124703/http://www.jnu.ac.in/Faculty/Abbi/Mem_Exp.htm|archive-date=28 October 2014|access-date=27 October 2014}}</ref> त्यांनी [[युनेस्को]] (२००२ पासून) आणि [[साहित्य अकादमी]] सारख्या संस्थांच्या सल्लागार म्हणून काम केले आहे. त्यांच्या द्रविडियन लिंग्विस्टिक्स असोसिएशन विंगमधील लिंग्विस्ट सोसायटी ऑफ इंडियाची आजीवन सदस्या आहेत आणि इंडियन लिंग्विस्टिक्स (१९९१ - १९९५) आणि इंटरनॅशनल जर्नल ऑफ द्रविडियन लिंग्विस्टिक्स<ref name="IJDL">{{जर्नल स्रोत|title=International Journal of Dravidian Linguistics|url=http://linguistlist.org/pubs/journals/get-journals.cfm?JournalID=14100|journal=International Journal of Dravidian Linguistics|issn=0378-2484|archive-url=https://web.archive.org/web/20190710142200/http://linguistlist.org/pubs/journals/get-journals.cfm?JournalID=14100|archive-date=10 July 2019|access-date=28 October 2014}}</ref> (१९९२-) या दोन नियतकालिकांच्या संपादकीय मंडळावरही ती बसली आहे.<ref name="JNU CV" /><ref name="Andamanese CV" /><ref name="JNU Positions" /> प्राध्यापक अन्विता अब्बी यांनी पार पाडलेल्या शैक्षणिक आणि संस्थात्मक जबाबदाऱ्यांची यादी खालीलप्रमाणे असू शकते:<ref name="JNU CV" /><ref name="Andamanese CV" /><ref name="JNU Positions" /> * अध्यक्ष, भाषाशास्त्र आणि इंग्रजी केंद्र, जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ, नवी दिल्ली - १९९५ - १९९७ आणि २००७ पासून * प्रॉक्टर - जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ * विद्यापीठ अनुदान आयोग (युजीसी) पुनरावलोकन समिती- १९९६ चे सदस्य * सदस्य - सल्लागार समिती - केंद्रीय भारतीय भाषा संस्था, म्हैसूर - मानव संसाधन विकास मंत्रालय, भारत - १९९६ आणि १९९९ * सदस्य - सल्लागार मंडळ - २००२ पासून आदिवासी आणि कमी ज्ञात भाषांमधील भाषा सन्मान पुरस्कारांसाठी साहित्य अकादमी * सल्लागार - Linguapax संस्था, युनेस्को, २००० पासून * सदस्य - संचालक मंडळ - टेरालिंगुआ, वॉशिंग्टन डीसी, यूएस - १९९८, २००१ - २००४ आणि २००४ - २००६. * सदस्य - पुनरावलोकन समिती - द्रविड विद्यापीठ, कुप्पम, आंध्र प्रदेश - २००६ * बाह्य सदस्य - जर्मन अभ्यास केंद्र - जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ - १९९० - २००२ * बाह्य सदस्य - पूर्व आशियाई अभ्यास केंद्र - जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ - १९९० - २००२ * बाह्य सदस्य - फ्रेंच अभ्यास केंद्र - जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ - १९९० - २००२ * सदस्य - नियामक मंडळ - दौलत राम महाविद्यालय - १९९५ - २००१ * सदस्य - सल्लागार मंडळ - आंतरराष्ट्रीय हिंदी विद्यापीठ, वर्धा - १९९८ - २००० * बाह्य सदस्य - कला विद्याशाखा, दिल्ली विद्यापीठ, दिल्ली - १९९५ - २००० * सदस्य - द्विभाजन समिती - आफ्रो-एशियन स्टडीज केंद्र * सदस्य - शैक्षणिक परिषद - जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ - 1995-1997 * सदस्य - दूरसंचार समिती - जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ - 1995-1996 * सदस्य - समतुल्य समिती - जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ - 1986-1988 * अध्यक्ष - संगीत संस्था - जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ - 1982-1986 * सल्लागार - कोकणी सर्वेक्षण - कोकणी अकादमी, गोवा - 1991-1992 * सल्लागार - पदव्युत्तर हिंदी भाषाशास्त्र अभ्यासक्रम - दिल्ली विद्यापीठ - 1991-1992 * संचालक - दक्षिण आशिया मीडिया सेंटर - कॅन्सस स्टेट युनिव्हर्सिटी, कॅन्सस - 1975-76 * सदस्य - सल्लागार मंडळ - साहित्य अकादमी (शास्त्रीय भाषा निवड) साठी {{दालन|India}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी|30em}} == बाह्य दुवे == * {{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.theindianpanorama.com/2013/04/08/president-confers-padma-awards/|title=Padma Awards List|date=2014|publisher=Indian Panorama|access-date=12 October 2014|archive-date=2021-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516200146/https://www.theindianpanorama.com/2013/04/08/president-confers-padma-awards/|url-status=dead}} * {{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=dR5WNevm5-c|title=Padma Shri awarded Anvita Abbi's live interview on National Channel DD1|date=13 February 2013|website=YouTube video|publisher=Doordarshan|access-date=28 October 2014}} [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लेखक]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लेखिका]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला शास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:साहित्य व शिक्षणातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म]] jeu7768p0tmgbwkmu3idz2257k846xr 0 349734 2686548 2423813 2026-05-29T04:11:55Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686548 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''आलेम दा इलुसाओ''' ({{Lang-pt|Além da Ilusão}}) ही एक ब्राझिलियन दूरचित्रवाणी मालिका आहे. ही मालिका [[टीव्ही ग्लोबो|टीव्ही ग्लोबोवर]] ७ फेब्रुवारी २०२२ रोजी पहिल्यांदा प्रदर्शित झाली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://contigo.uol.com.br/noticias/novelas/globo-marca-estreia-de-alem-da-ilusao-e-decide-fim-de-nos-tempos-do-imperador.phtml|title=Globo marca estreia de 'Além da Ilusão' e decide fim de 'Nos Tempos do Imperador'|last=|first=|date=2022-01-06|website=Contigo!|language=pt-br|url-status=dead|access-date=2024-05-25|archive-date=2023-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20231208133923/https://contigo.uol.com.br/noticias/novelas/globo-marca-estreia-de-alem-da-ilusao-e-decide-fim-de-nos-tempos-do-imperador.phtml}}</ref> या मालिकेचे १६७ भाग सलग प्रसारित झाले. == संदर्भ == {{Reflist}} == बाह्य दुवे == * {{आय.एम.डी.बी. शीर्षक|16762896}} {{विस्तार}} [[वर्ग:पोर्तुगीज दूरचित्रवाहिनी मालिका]] 9uyzflcoacgmoue354rd0d5y8iumw1l 0 354616 2686500 2541342 2026-05-29T00:21:26Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686500 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संग्रहालय|location=[[बाकू]]|name=अझरबैजान रेल्वे संग्रहालय|established=२०१९}} '''अझरबैजान रेल्वे संग्रहालय''' ({{Lang-az|Azərbaycan Dəmiryol Muzeyi}} ''Azərbaycan Dəmiryol Muzeyi'') [[बाकू]], [[अझरबैजान]] मधील रेल्वे संग्रहालय आहे. २०१९ मध्ये हे संग्रहालय उघडण्यात आले.<ref name="a1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://report.az/en/infrastructure/what-exponents-displayed-in-azerbaijan-s-first-railway-museum-video/|title=What exponents displayed in Azerbaijan's first railway museum?|date=21 June 2020|website=Report News Agency|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231211104517/https://report.az/en/infrastructure/what-exponents-displayed-in-azerbaijan-s-first-railway-museum-video/|archive-date=11 Dec 2023}}</ref> हे संग्रहालय जाफर जब्बारली स्क्वेअर (२८ मे मेट्रो स्टेशन) जवळ, बाकू शहराच्या मध्यभागी साबुंचू रेल्वे स्टेशनच्या ऐतिहासिक इमारतीमध्ये आहे.<ref name="a2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.azerbaycan24.com/en/what-exponents-displayed-in-azerbaijan-s-first-railway-museum-video/|title=What exponents displayed in Azerbaijan's first railway museum?|date=18 May 2020|website=www.azerbaycan24.com|language=en-AU|access-date=2024-09-16|archive-date=2024-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240425071729/https://www.azerbaycan24.com/en/what-exponents-displayed-in-azerbaijan-s-first-railway-museum-video/|url-status=dead}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == {{Commonscat|Azerbaijan Railway Museum}} * [https://muzey.ady.az/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240917210538/https://muzey.ady.az/ |date=2024-09-17 }} {{az icon}} {{en icon}} {{ru icon}} [[वर्ग:अझरबैजानमधील रेल्वे वाहतूक|संग्रहालय]] oj2wht2milvafh8f4evdaftjpdv65vy 0 359138 2686565 2518504 2026-05-29T04:55:06Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2686565 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''नुसरत बद्र''' (मृत्यू २४ जानेवारी २०२०<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kractivist.org/ailing-lyricist-and-poet-nusrat-badr-dead/|title=Ailing lyricist and poet Nusrat Badr dead|access-date=2024-12-31|archive-date=2023-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230718162643/https://www.kractivist.org/ailing-lyricist-and-poet-nusrat-badr-dead/|url-status=dead}}</ref>) हे एक गीतकार होते, ज्यांनी १०० पेक्षा जासत चित्रपटांमधील ८०० हून अधिक गाणी लिहीली होती. ''[[देवदास (२००२ चित्रपट)|देवदास]]'' चित्रपटातील " [[डोला रे डोला]] " या गाण्यासाठी त्यांना २००२ मध्ये [[फिल्मफेर सर्वोत्तम गीतकार पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट गीतकाराच्या फिल्मफेर पुरस्कारासाठी]] नामांकन मिळाले होते.<ref name="a">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.veethi.com/india-people/nusrat_badr-profile-1698-24.htm|title=Nusrat Badr a prominent lyricist, creator of Devdas' classic songs|access-date=2 January 2018}}</ref> ते कवी [[बशीर बद्र]] यांचे पुत्र होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|last=Sharma|first=Ashutosh|date=2020-02-15|website=National Herald|language=en|access-date=2021-05-11}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय कवी]] [[वर्ग:भारतीय गीतकार]] [[वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:हिंदी गीतकार]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] ivg1ihln9g13legdwep66uff680l1xk 2686566 2686565 2026-05-29T04:55:20Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2686566 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''नुसरत बद्र''' (मृत्यू २४ जानेवारी २०२०<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kractivist.org/ailing-lyricist-and-poet-nusrat-badr-dead/|title=Ailing lyricist and poet Nusrat Badr dead|access-date=2024-12-31|archive-date=2023-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230718162643/https://www.kractivist.org/ailing-lyricist-and-poet-nusrat-badr-dead/|url-status=dead}}</ref>) हे एक गीतकार होते, ज्यांनी १०० पेक्षा जासत चित्रपटांमधील ८०० हून अधिक गाणी लिहीली होती. ''[[देवदास (२००२ चित्रपट)|देवदास]]'' चित्रपटातील " [[डोला रे डोला]] " या गाण्यासाठी त्यांना २००२ मध्ये [[फिल्मफेर सर्वोत्तम गीतकार पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट गीतकाराच्या फिल्मफेर पुरस्कारासाठी]] नामांकन मिळाले होते.<ref name="a">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.veethi.com/india-people/nusrat_badr-profile-1698-24.htm|title=Nusrat Badr a prominent lyricist, creator of Devdas' classic songs|access-date=2 January 2018}}</ref> ते कवी [[बशीर बद्र]] यांचे पुत्र होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|last=Sharma|first=Ashutosh|date=2020-02-15|website=National Herald|language=en|access-date=2021-05-11}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय कवी]] [[वर्ग:भारतीय गीतकार]] [[वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:हिंदी गीतकार]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] dwr0d6hknbxwv5vz6phm1dt5mb66lkk 0 360647 2686507 2530983 2026-05-29T00:31:48Z Ooligan 132113 Better photo/ foto/ image 2686507 wikitext text/x-wiki [[चित्र:2026 Micheál Martin - (cropped).jpg|इवलेसे]] '''मिहॅल मार्टिन <ref name="oireachtas_db">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.oireachtas.ie/en/members/member/Miche%C3%A1l-Martin.D.1989-06-29/|title=Micheál Martin|website=Oireachtas Members Database|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201119101422/https://www.oireachtas.ie/en/members/member/Miche%C3%A1l-Martin.D.1989-06-29/|archive-date=19 November 2020|access-date=8 June 2008}}</ref> <ref name="2:3">{{स्रोत बातमी|last=Kelly|first=Fiach|url=https://www.irishtimes.com/opinion/irish-politics-needs-to-wake-up-to-the-consequences-of-a-no-deal-brexit-1.3940495|title=Irish politics needs to wake up to the consequences of a no-deal Brexit|date=29 June 2019|work=[[The Irish Times]]|access-date=1 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629142215/https://www.irishtimes.com/opinion/irish-politics-needs-to-wake-up-to-the-consequences-of-a-no-deal-brexit-1.3940495|archive-date=29 June 2019|url-status=live}}</ref>''' (१ ऑगस्ट, १९६०:[[कॉर्क, आयर्लंड]] - ) हे आयरिश [[ताओइसीच]] (पंतप्रधान) आहेत. हे २०२०-२०२२ आणि जानेवारी २०२५ पासून या पदावर आहेत. हे [[फियाना फेल]] पक्षाचे सदस्य आहेत. यापूर्वीते [[तानाइस्ते]], [[परराष्ट्र व्यवहार मंत्री (आयर्लंड)|परराष्ट्र व्यवहार मंत्री]] आणि [[संरक्षण मंत्री (आयर्लंड)|संरक्षण मंत्री]] पदावर होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:आयर्लंडचे पंतप्रधान]] [[वर्ग:इ.स. १९६० मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:आयर्लंडचे परराष्ट्र व्यवहारमंत्री]] [[वर्ग:आयर्लंडचे संरक्षण मंत्री]] asshpim58ot8h0tarsq7fhdj4a0fcje 2686508 2686507 2026-05-29T00:32:05Z Ooligan 132113 2026 2686508 wikitext text/x-wiki [[चित्र:2026 Micheál Martin - (cropped).jpg|इवलेसे|2026]] '''मिहॅल मार्टिन <ref name="oireachtas_db">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.oireachtas.ie/en/members/member/Miche%C3%A1l-Martin.D.1989-06-29/|title=Micheál Martin|website=Oireachtas Members Database|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201119101422/https://www.oireachtas.ie/en/members/member/Miche%C3%A1l-Martin.D.1989-06-29/|archive-date=19 November 2020|access-date=8 June 2008}}</ref> <ref name="2:3">{{स्रोत बातमी|last=Kelly|first=Fiach|url=https://www.irishtimes.com/opinion/irish-politics-needs-to-wake-up-to-the-consequences-of-a-no-deal-brexit-1.3940495|title=Irish politics needs to wake up to the consequences of a no-deal Brexit|date=29 June 2019|work=[[The Irish Times]]|access-date=1 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629142215/https://www.irishtimes.com/opinion/irish-politics-needs-to-wake-up-to-the-consequences-of-a-no-deal-brexit-1.3940495|archive-date=29 June 2019|url-status=live}}</ref>''' (१ ऑगस्ट, १९६०:[[कॉर्क, आयर्लंड]] - ) हे आयरिश [[ताओइसीच]] (पंतप्रधान) आहेत. हे २०२०-२०२२ आणि जानेवारी २०२५ पासून या पदावर आहेत. हे [[फियाना फेल]] पक्षाचे सदस्य आहेत. यापूर्वीते [[तानाइस्ते]], [[परराष्ट्र व्यवहार मंत्री (आयर्लंड)|परराष्ट्र व्यवहार मंत्री]] आणि [[संरक्षण मंत्री (आयर्लंड)|संरक्षण मंत्री]] पदावर होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:आयर्लंडचे पंतप्रधान]] [[वर्ग:इ.स. १९६० मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:आयर्लंडचे परराष्ट्र व्यवहारमंत्री]] [[वर्ग:आयर्लंडचे संरक्षण मंत्री]] c02ofrqddyucwrs9df8rtpjota66s52 0 360836 2686484 2649226 2026-05-28T17:01:34Z अभय नातू 206 /* OTT वरील काम */ 2686484 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = | चित्र = Capture d'écran 2025-02-03 111746.png | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = ​वल्लरी विराज लोंढे | जन्म_दिनांक = {{birth date and age|df=y|1998|07|20}} | जन्म_स्थान = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | भाषा = मराठी | शिक्षण = | प्रशिक्षण_संस्था = [[म.ल. डहाणूकर वाणिज्य महाविद्यालय]] | कारकीर्द_काळ = २०२१ पासून | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = मै लडेंगा | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = [[नवरी मिळे हिटलरला]], [[पुण्यश्लोक अहिल्याबाई]] | पुरस्कार = | वडील_नाव = विराज लोंढे | आई_नाव = वैशाली लोंढे | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | नातेवाईक = | अपत्ये = | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | ट्विटर = | संकेतस्थळ = | धर्म = | तळटिपा = }} '''वल्लरी विराज''' (पूर्ण नाव: ''वल्लरी विराज लोंढे''; [[२० जुलै]], [[इ.स. १९९८|१९९८]]:[[मुंबई]], <ref>https://indiantelevisionacademy.com/birthdays/vallari-viraj/</ref> - ) ही एक भारतीय चित्रपट अभिनेत्री आणि उद्योजक आहे. == जीवन आणि कुटुंब == वल्लरी विराजचा जन्म २० जुलै १९९८ रोजी, मुंबई, भारत येथे, सीए विराज लोंढे आणि निर्माती वैशाली लोंढे यांच्या थोरल्या मुलीच्या रूपात झाला.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/topic/vaishali-viraj-londhe</ref> तिला वेदांत लोंढे हा धाकटा भाऊ आहे. वल्लरीने तिचे शालेय शिक्षण मुंबईतील दादर येथील बालमोहन विद्यामंदिर येथे पूर्ण केले आणि नंतर मुंबईतील [[म.ल. डहाणूकर वाणिज्य महाविद्यालय]] येथून पदवी प्राप्त केली. == अभिनय कारकीर्द == वल्लरीने २०१९ चा ''म.टा. श्रावण क्वीन'' हा किताब जिंकला.<ref>https://www.spotboye.com/marathi/marathi-news/maharashtra-times-shravan-queen-2019-vallari-londhe-wins-the-contest/5d5c12495203ad3741453525</ref> यानंतर २०२१ मध्ये, तिने पुण्यश्लोक अहिल्याबाईमधील पार्वतीबाईंच्या पदार्पणाच्या भूमिकेतून अभिनय कारकिर्दीत प्रवेश केला. २०२३ मध्ये, ती ॲमेझॉन मिनी टीव्ही मालिका स्लम गोल्फमध्ये दिसली.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/reviews/hindi/slum-golf/season-1/seasonreview/105292948.cms</ref><ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/main-ladega/movie-review/109616650.cms</ref> २०२४ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या कन्नी<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-reviews/kanni/movie-review/108353435.cms</ref>, मै लडेंगा<ref>https://www.loksatta.com/manoranjan/television/navri-mile-hitler-la-fame-actress-vallari-viraj-appeared-in-the-main-ladega-hindi-movie-pps-98-4354105/</ref> चित्रपटांमध्ये ती दिसली. [[झी मराठी]]वरील मालिका [[नवरी मिळे हिटलरला]]मध्ये लीला अभिराम जहागिरदार या भूमिकेसाठी ती लोकप्रिय आहे. या मालिकेत तिची जोडी अभिराम जहागीरदारची भूमिका साकारणाऱ्या [[राकेश बापट|राकेश बापटसोबत]] आहे. अभिनयाबरोबरच वल्लरी नृत्यकलेत पारंगत आहे. तिने कथक नृत्याचे १०-१२ वर्षे रीतसर शिक्षण घेतले आहे.<ref>https://www.esakal.com/lifestyle/actress-vallari-viraj-dance-hobby-tv-song-happy-pjp78</ref>. तिच्या अभिनय कारकिर्दीव्यतिरिक्त, वल्लरी विराज एक उद्योजिका ​आहे आणि मुंबई, महाराष्ट्रातील पेट सलून "बाथ अँड बार्क्स"ची मालक आहे. ती सध्या मुंबई, महाराष्ट्रात राहते. [[चित्र:Capture d'écran 2025-02-03 111318.png|इवलेसे|वल्लरी लोंढे नवरी मिळे हिटलरला मालिकेत लीला अभिराम जहागीरदार या भूमिकेत]] == फिल्मोग्राफी == ===चित्रपट=== {| class="wikitable sortable" ! वर्ष ! शीर्षक ! भाषा ! भूमिका !संदर्भ |- | २०२४ | ''[[मै लडेंगा (चित्रपट)|मै लडेंगा]]'' | हिंदी | गौरी |<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/main-ladega/movie-review/109616650.cms</ref> |- |- | २०२४ | ''[[कन्नी (चित्रपट)|कन्नी]]'' | मराठी | निशा |<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-reviews/kanni/movie-review/108353435.cms</ref> |} ===दूरचित्रवाणी=== {| class="wikitable sortable" ! वर्ष ! कार्यक्रमाचे नाव ! भूमिकेचे नाव ! भाषा !संदर्भ |- |२०२१-२०२३ |[[पुण्यश्लोक अहिल्याबाई]] |​पार्वतीबाई होळकर | हिंदी |<ref>https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/aetashaa-sansgiri-on-working-with-her-friend-vallari-on-screen-405718/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=4LUSSzc3I78</ref><ref>https://hindi.webdunia.com/bollywood-gossip/marathi-actress-vallari-viraj-hindi-tv-debut-with-punyashlok-ahilyabai-122032800076_1.html</ref> |- |२०२४-२०२५ |[[नवरी मिळे हिटलरला]] |​लीला अभिराम जहागीरदार | मराठी |<ref>https://www.loksatta.com/manoranjan/television/navri-mile-hitler-la-fame-actress-vallari-viraj-appeared-in-the-main-ladega-hindi-movie-pps-98-4354105/</ref> |- |२०२४ |[[चला हवा येऊ द्या]] |​पाहुणी | मराठी |<ref>https://staging.culturecrossroads.ca/posts/chala-hawa-yeu-dya-bids-farewell-but-promises-to-return/</ref> |- |२०२६-चालू |[[शुभ श्रावणी]] |​श्रावणी | मराठी |<ref>https://www.loksatta.com/manoranjan/television/zee-marathi-new-serial-shubh-shravani-starring-vallari-viraj-sumit-vijay-lokesh-gupte-and-other-read-in-details-sva-00-5556482/</ref> |} === ओटीटी === {| class="wikitable sortable" ! वर्ष ! कार्यक्रमाचे नाव ! भूमिकेचे नाव ! भाषा !संदर्भ |- |२०२३ |स्लम गोल्फ |आरुषी | हिंदी | <ref>https://www.tribuneindia.com/news/movie-review/simply-putt-engaging-golf-drama-565678/</ref> |- |​२०२५ |हिट अँड वायरल |माया देशमुख | मराठी | <ref>https://www.iwmbuzz.com/digital/editorial-digital/hit-and-viral-micro-drama-review-relatable-storyline-clever-twists/2025/09/15</ref> |} ==पुरस्कार आणि प्रशंसा== {| class="wikitable sortable" |+ !वर्ष !पुरस्कार !वर्ग !नामांकित काम !भूमिकेचे नाव !निकाल !संदर्भ |- |२०१९ |महाराष्ट्र टाईम्स श्रावण क्वीन  | | | |{{won}} ||<ref>{{cite web | url=https://www.spotboye.com/marathi/marathi-news/maharashtra-times-shravan-queen-2019-vallari-londhe-wins-the-contest/5d5c12495203ad3741453525 | title=Maharashtra Times Shravan Queen 2019: Vallari Londhe Wins the Contest &#124 | website=SpotboyE }}</ref> |- |- |rowspan="7"|२०२४ |rowspan="7"|[[झी मराठी उत्सव नात्यांचा पुरस्कार ]] |सर्वोत्कृष्ठ सासू  |rowspan="7"|''[[नवरी मिळे हिटलरला]]'' |rowspan="7"|लीला अभिराम जहागीरदार |rowspan="4" {{won}} |rowspan="4"|<ref>{{cite web | url=https://www.tv9marathi.com/entertainment/navri-mile-hitlerla-won-maximum-awards-in-zee-marathi-awards-starring-raqesh-bapat-and-vallari-viraj-1293405.html | title='झी मराठी अवॉर्ड्स'मध्ये या मालिकेने पटकावले सर्वाधिक पुरस्कार; पहा विजेत्यांची संपूर्ण यादी | website=TV9 Marathi | date=30 October 2024 }}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ठ सून  |- |विशेष लक्षवेधी चेहरा |- |सर्वोत्कृष्ठ जोडी (AJ -लीला) |- |सर्वोत्कृष्ठ अभिनेत्री    |rowspan="3" {{nom}} |rowspan="3"|<ref>{{cite web | url=https://www.tv9marathi.com/photo-gallery/navri-mile-hitlerla-won-eight-awards-in-zee-marathi-awards-raqesh-bapat-vallari-viraj-1293435-5.html | title='झी मराठी पुरस्कार' सोहळ्यात एजे-लीलाचा डंका; पटकावले हे पुरस्कार | website=TV9 Marathi | date=30 October 2024 }}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ठ  मुलगी |- |सर्वोत्कृष्ठ  बहीण  |- |२०२५ |​२५ वा महाराष्ट्र टाईम्स सन्मान   |विशेष लक्षवेधी चेहरा / Fresh Face of the year |''[[नवरी मिळे हिटलरला]]'' |लीला अभिराम जहागीरदार |{{won}} ||<ref>{{cite web | url=https://marathi.indiatimes.com/entertainment/mata-sanmaan/news/mata-sanman-2025-winners-list-aadinath-kothare-vaidehi-parshurami-sharvari-jog-sameer-paranjape-won-best-actor-awards/articleshow/118915210.cms}}</ref> |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:लोंढे, वल्लरी विराज}} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९९८ मधील जन्म]] [[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री]] [[वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] p7qivopvflff6jsfiebacb9hycucwhg 2686485 2686484 2026-05-28T17:01:47Z अभय नातू 206 /* पुरस्कार आणि प्रशंसा */ 2686485 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = | चित्र = Capture d'écran 2025-02-03 111746.png | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = ​वल्लरी विराज लोंढे | जन्म_दिनांक = {{birth date and age|df=y|1998|07|20}} | जन्म_स्थान = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | भाषा = मराठी | शिक्षण = | प्रशिक्षण_संस्था = [[म.ल. डहाणूकर वाणिज्य महाविद्यालय]] | कारकीर्द_काळ = २०२१ पासून | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = मै लडेंगा | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = [[नवरी मिळे हिटलरला]], [[पुण्यश्लोक अहिल्याबाई]] | पुरस्कार = | वडील_नाव = विराज लोंढे | आई_नाव = वैशाली लोंढे | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | नातेवाईक = | अपत्ये = | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | ट्विटर = | संकेतस्थळ = | धर्म = | तळटिपा = }} '''वल्लरी विराज''' (पूर्ण नाव: ''वल्लरी विराज लोंढे''; [[२० जुलै]], [[इ.स. १९९८|१९९८]]:[[मुंबई]], <ref>https://indiantelevisionacademy.com/birthdays/vallari-viraj/</ref> - ) ही एक भारतीय चित्रपट अभिनेत्री आणि उद्योजक आहे. == जीवन आणि कुटुंब == वल्लरी विराजचा जन्म २० जुलै १९९८ रोजी, मुंबई, भारत येथे, सीए विराज लोंढे आणि निर्माती वैशाली लोंढे यांच्या थोरल्या मुलीच्या रूपात झाला.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/topic/vaishali-viraj-londhe</ref> तिला वेदांत लोंढे हा धाकटा भाऊ आहे. वल्लरीने तिचे शालेय शिक्षण मुंबईतील दादर येथील बालमोहन विद्यामंदिर येथे पूर्ण केले आणि नंतर मुंबईतील [[म.ल. डहाणूकर वाणिज्य महाविद्यालय]] येथून पदवी प्राप्त केली. == अभिनय कारकीर्द == वल्लरीने २०१९ चा ''म.टा. श्रावण क्वीन'' हा किताब जिंकला.<ref>https://www.spotboye.com/marathi/marathi-news/maharashtra-times-shravan-queen-2019-vallari-londhe-wins-the-contest/5d5c12495203ad3741453525</ref> यानंतर २०२१ मध्ये, तिने पुण्यश्लोक अहिल्याबाईमधील पार्वतीबाईंच्या पदार्पणाच्या भूमिकेतून अभिनय कारकिर्दीत प्रवेश केला. २०२३ मध्ये, ती ॲमेझॉन मिनी टीव्ही मालिका स्लम गोल्फमध्ये दिसली.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/reviews/hindi/slum-golf/season-1/seasonreview/105292948.cms</ref><ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/main-ladega/movie-review/109616650.cms</ref> २०२४ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या कन्नी<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-reviews/kanni/movie-review/108353435.cms</ref>, मै लडेंगा<ref>https://www.loksatta.com/manoranjan/television/navri-mile-hitler-la-fame-actress-vallari-viraj-appeared-in-the-main-ladega-hindi-movie-pps-98-4354105/</ref> चित्रपटांमध्ये ती दिसली. [[झी मराठी]]वरील मालिका [[नवरी मिळे हिटलरला]]मध्ये लीला अभिराम जहागिरदार या भूमिकेसाठी ती लोकप्रिय आहे. या मालिकेत तिची जोडी अभिराम जहागीरदारची भूमिका साकारणाऱ्या [[राकेश बापट|राकेश बापटसोबत]] आहे. अभिनयाबरोबरच वल्लरी नृत्यकलेत पारंगत आहे. तिने कथक नृत्याचे १०-१२ वर्षे रीतसर शिक्षण घेतले आहे.<ref>https://www.esakal.com/lifestyle/actress-vallari-viraj-dance-hobby-tv-song-happy-pjp78</ref>. तिच्या अभिनय कारकिर्दीव्यतिरिक्त, वल्लरी विराज एक उद्योजिका ​आहे आणि मुंबई, महाराष्ट्रातील पेट सलून "बाथ अँड बार्क्स"ची मालक आहे. ती सध्या मुंबई, महाराष्ट्रात राहते. [[चित्र:Capture d'écran 2025-02-03 111318.png|इवलेसे|वल्लरी लोंढे नवरी मिळे हिटलरला मालिकेत लीला अभिराम जहागीरदार या भूमिकेत]] == फिल्मोग्राफी == ===चित्रपट=== {| class="wikitable sortable" ! वर्ष ! शीर्षक ! भाषा ! भूमिका !संदर्भ |- | २०२४ | ''[[मै लडेंगा (चित्रपट)|मै लडेंगा]]'' | हिंदी | गौरी |<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/main-ladega/movie-review/109616650.cms</ref> |- |- | २०२४ | ''[[कन्नी (चित्रपट)|कन्नी]]'' | मराठी | निशा |<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-reviews/kanni/movie-review/108353435.cms</ref> |} ===दूरचित्रवाणी=== {| class="wikitable sortable" ! वर्ष ! कार्यक्रमाचे नाव ! भूमिकेचे नाव ! भाषा !संदर्भ |- |२०२१-२०२३ |[[पुण्यश्लोक अहिल्याबाई]] |​पार्वतीबाई होळकर | हिंदी |<ref>https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/aetashaa-sansgiri-on-working-with-her-friend-vallari-on-screen-405718/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=4LUSSzc3I78</ref><ref>https://hindi.webdunia.com/bollywood-gossip/marathi-actress-vallari-viraj-hindi-tv-debut-with-punyashlok-ahilyabai-122032800076_1.html</ref> |- |२०२४-२०२५ |[[नवरी मिळे हिटलरला]] |​लीला अभिराम जहागीरदार | मराठी |<ref>https://www.loksatta.com/manoranjan/television/navri-mile-hitler-la-fame-actress-vallari-viraj-appeared-in-the-main-ladega-hindi-movie-pps-98-4354105/</ref> |- |२०२४ |[[चला हवा येऊ द्या]] |​पाहुणी | मराठी |<ref>https://staging.culturecrossroads.ca/posts/chala-hawa-yeu-dya-bids-farewell-but-promises-to-return/</ref> |- |२०२६-चालू |[[शुभ श्रावणी]] |​श्रावणी | मराठी |<ref>https://www.loksatta.com/manoranjan/television/zee-marathi-new-serial-shubh-shravani-starring-vallari-viraj-sumit-vijay-lokesh-gupte-and-other-read-in-details-sva-00-5556482/</ref> |} === ओटीटी === {| class="wikitable sortable" ! वर्ष ! कार्यक्रमाचे नाव ! भूमिकेचे नाव ! भाषा !संदर्भ |- |२०२३ |स्लम गोल्फ |आरुषी | हिंदी | <ref>https://www.tribuneindia.com/news/movie-review/simply-putt-engaging-golf-drama-565678/</ref> |- |​२०२५ |हिट अँड वायरल |माया देशमुख | मराठी | <ref>https://www.iwmbuzz.com/digital/editorial-digital/hit-and-viral-micro-drama-review-relatable-storyline-clever-twists/2025/09/15</ref> |} == पुरस्कार == {| class="wikitable sortable" |+ !वर्ष !पुरस्कार !वर्ग !नामांकित काम !भूमिकेचे नाव !निकाल !संदर्भ |- |२०१९ |महाराष्ट्र टाईम्स श्रावण क्वीन  | | | |{{won}} ||<ref>{{cite web | url=https://www.spotboye.com/marathi/marathi-news/maharashtra-times-shravan-queen-2019-vallari-londhe-wins-the-contest/5d5c12495203ad3741453525 | title=Maharashtra Times Shravan Queen 2019: Vallari Londhe Wins the Contest &#124 | website=SpotboyE }}</ref> |- |- |rowspan="7"|२०२४ |rowspan="7"|[[झी मराठी उत्सव नात्यांचा पुरस्कार ]] |सर्वोत्कृष्ठ सासू  |rowspan="7"|''[[नवरी मिळे हिटलरला]]'' |rowspan="7"|लीला अभिराम जहागीरदार |rowspan="4" {{won}} |rowspan="4"|<ref>{{cite web | url=https://www.tv9marathi.com/entertainment/navri-mile-hitlerla-won-maximum-awards-in-zee-marathi-awards-starring-raqesh-bapat-and-vallari-viraj-1293405.html | title='झी मराठी अवॉर्ड्स'मध्ये या मालिकेने पटकावले सर्वाधिक पुरस्कार; पहा विजेत्यांची संपूर्ण यादी | website=TV9 Marathi | date=30 October 2024 }}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ठ सून  |- |विशेष लक्षवेधी चेहरा |- |सर्वोत्कृष्ठ जोडी (AJ -लीला) |- |सर्वोत्कृष्ठ अभिनेत्री    |rowspan="3" {{nom}} |rowspan="3"|<ref>{{cite web | url=https://www.tv9marathi.com/photo-gallery/navri-mile-hitlerla-won-eight-awards-in-zee-marathi-awards-raqesh-bapat-vallari-viraj-1293435-5.html | title='झी मराठी पुरस्कार' सोहळ्यात एजे-लीलाचा डंका; पटकावले हे पुरस्कार | website=TV9 Marathi | date=30 October 2024 }}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ठ  मुलगी |- |सर्वोत्कृष्ठ  बहीण  |- |२०२५ |​२५ वा महाराष्ट्र टाईम्स सन्मान   |विशेष लक्षवेधी चेहरा / Fresh Face of the year |''[[नवरी मिळे हिटलरला]]'' |लीला अभिराम जहागीरदार |{{won}} ||<ref>{{cite web | url=https://marathi.indiatimes.com/entertainment/mata-sanmaan/news/mata-sanman-2025-winners-list-aadinath-kothare-vaidehi-parshurami-sharvari-jog-sameer-paranjape-won-best-actor-awards/articleshow/118915210.cms}}</ref> |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:लोंढे, वल्लरी विराज}} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९९८ मधील जन्म]] [[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री]] [[वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 7yrmqayfbe1fvg28rdzezktn9i8eaca 0 371136 2686536 2616215 2026-05-29T03:14:30Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2686536 wikitext text/x-wiki {{बदल}} '''आंद्रियास सझाकॅक्स''' (जन्म १५ जुलै १९८८, स्टॉकहोम, स्वीडन) हा स्वीडनमध्ये जन्मलेला अमेरिकन अभिनेता, मॉडेल आणि चित्रपट निर्माता आहे. आंद्रियास सझाकॅक्स तंत्रज्ञान, वित्त आणि जागतिक शक्ती या विषयांची मांडणी करणाऱ्या उच्च-कल्पनावादी ड्रामा व थ्रिलर भूमिकांसाठी विशेष ओळखला जातो. आपल्या कारकिर्दीत त्याने सीईओ, उद्योजक आणि नवनिर्माता अशा भूमिका जेनेसिस कोडे (२०२४), प्रोटोकॉल: हॉरीझॉन (२०२०–२०२२), द गम्बीत एकशन (२०२०), कोल्ड वौल्ट्स (२०१९), द इन्फॉर्मन्त (२०१८), सफर प्रोटोकॉल (२०१७) आणि सकयलीने सिटी (२०१६) यांसारख्या चित्रपट व मालिकांमध्ये साकारल्या आहेत. अभिनय आणि निर्मिती या दोन्ही माध्यमांतून, आंद्रियास सझाकॅक्सने क्रिप्टोकरन्सी, फॉरेक्स ट्रेडिंग, कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि गुंतवणूकदार संघर्ष यांसारख्या समकालीन मुद्द्यांचे काल्पनिक मनोरंजन कथांमध्ये सादरीकरण करण्याची ख्याती मिळवली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://wikitia.com/wiki/Andreas_Szakacs|title=Andreas Szakacs - Wikitia|website=wikitia.com|access-date=2025-09-27}}</ref> == परिचय == आंद्रियास सझाकॅक्स (जन्म १५ जुलै १९८८, स्टॉकहोम, स्वीडन) हा स्वीडिश-जन्म अमेरिकन अभिनेता, मॉडेल आणि चित्रपट निर्माता आहे. तो प्रामुख्याने तंत्रज्ञान, वित्त आणि जागतिक शक्ती यांसारख्या विषयांवर आधारित उच्च-कल्पनावादी ड्रामा व थ्रिलर्ससाठी ओळखला जातो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://wikialpha.co/wiki/Andreas_Szakacs|title=Andreas Szakacs - WikiAlpha|website=wikialpha.co|access-date=2025-09-27}}</ref> त्याने जेनेसिस कोडे (२०२४), प्रोटोकॉल: हॉरीझॉन (२०२०–२०२२), द गम्बीत एकाशीव (२०२०), कोल्ड वौल्ट्स (२०१९), द इन्फॉर्मन्त (२०१८), सफर प्रोटोकॉल (२०१७) आणि सकयलीने सिटी (२०१६) यांसारख्या चित्रपट आणि मालिकांमध्ये सीईओ, उद्योजक आणि नवनिर्माता यांच्या भूमिका साकारल्या आहेत. अभिनयासोबतच निर्मितीतूनही आंद्रियास सझाकॅक्सने क्रिप्टोकरन्सी, फॉरेक्स ट्रेडिंग, आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स आणि गुंतवणूकदार संघर्ष यांसारख्या समकालीन विषयांना काल्पनिक कथेत मांडण्याची ख्याती मिळवली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://founderswiki.org/wiki/Andreas_Szakacs|title=Andreas Szakacs|date=2025-09-26|website=FoundersWiki|language=en|access-date=2025-09-27}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == प्रारंभीचे जीवन आणि शिक्षण == आंद्रियास सझाकॅक्सचा जन्म १५ जुलै १९८८ रोजी स्टॉकहोम, स्वीडन येथे झाला. त्याची आई स्कँडिनेव्हियन रंगभूमीवर सक्रिय रंगकर्मी होती आणि वडील आंतरराष्ट्रीय बँकिंग क्षेत्रात कार्यरत होते. त्यामुळे त्याच्या जीवनात कलात्मकता व वित्तीय जगाचे विश्लेषण या दोन्हींचा प्रभाव दिसतो. बारा वर्षांचा असताना त्याचे कुटुंब न्यू यॉर्क शहरात स्थायिक झाले. येथे त्याला ब्रॉडवे आणि अमेरिकन चित्रपट संस्कृतीशी लवकर परिचय झाला. शालेय नाट्यप्रयोगांत तो सहभागी झाला आणि छोट्या शॉर्ट फिल्म्स बनवू लागला. त्याने न्यू यॉर्क युनिव्हर्सिटीच्या टिश स्कूल ऑफ द आर्ट्स मध्ये अभिनय व चित्रपटनिर्मितीचे शिक्षण घेतले. येथे त्याने अनेक विद्यार्थी प्रकल्पांमध्ये वित्त आणि कथा सांगण्याचा संगम साधला. त्याचा शॉर्ट फिल्म इक्विटी ड्राइम्स (२००९) – डिजिटल ओळख आणि शेअर बाजार यावर आधारित – विद्यार्थ्यांच्या महोत्सवांमध्ये दाखवण्यात आला आणि याच्यामुळे त्याला वित्तीय कथाकथनात रस निर्माण झाला. == कारकीर्द == ==== अभिनय ==== * दि इन्फॉर्मंट (२०१८) – अॅड्रियन मोहान (डच विश्लेषक, गुप्त अल्गोरिदम शोधतो) * कोल्ड व्हॉल्ट्स (२०१९) – मार्कस हेल (पत्रकार, चोरीच्या संशोधनाचा शोध) * दि गॅम्बिट इक्वेशन (२०२०) – डॅमियन क्रॉस (गेम थिअरी वापरून बाजाराचा अंदाज लावतो) * प्रोटोकॉल: होरायझन (२०२०–२०२२) – डॉ. लिऑन वार्गा (एआय ट्रेडिंग इंजिन तयार करणारा वैज्ञानिक) * जेनेसिस कोड (२०२४) – व्हिक्टर केन (ऊर्जा-क्रिप्टो साम्राज्याचा सीईओ) * सायफर प्रोटोकॉल (२०१७) – एम्रे आयदिन * स्कायलाइन सिटी (२०१६) – कार्ल ग्रीनवुड ==== निर्मिती ==== * दि लेजंड्स कप (२०२०) – फुटबॉल स्पर्धेतील आर्थिक गैरव्यवहार * दि इन्व्हेस्टर्स कोर्ट (२०२१) – सामूहिक खटल्यांवर आधारित कायदेशीर ड्रामा * दि लेजंड ऑफ वनकॉइन (२०२२) – बहु-बिलियन डिजिटल कॉइन घोटाळ्याची कथा * दुवार (दि वॉल) (२०२३) – तुर्की राजकीय थ्रिलर * डिजिटल स्क्वेअर (२०२५) – डिजिटल ओळख व टोकन्सवर आधारित साय-फाय अँथॉलॉजी == वर्गीकरण == * १९८८ मध्ये जन्मलेले * स्टॉकहोम येथील लोक * अमेरिकन अभिनेते * अमेरिकन मॉडेल्स * अमेरिकन चित्रपट निर्माते == बाह्य दुवे == [[imdbname:17721912|अँड्रियास स्झाकॅक्स आयएमडीबीवर]] == संदर्भ == <references /> 6wyatmfooun9u3vomqhl2azxl9lthbp 0 375110 2686572 2640534 2026-05-29T05:22:30Z अभय नातू 206 /* संदर्भग्रंथ */ 2686572 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} [[चित्र:Yajna1.jpg|इवलेसे|यज्ञ किंवा अग्नीहोत्र]] '''''प्राणाग्निहोत्र उपनिषद''''' हे [[हिंदू धर्म|हिंदू धर्माचे]] एक लघु [[उपनिषद]] आहे. [[राम|रामाने]] [[हनुमान|हनुमानाला]] सांगितलेल्या [[मुक्तिकोपनिषद|मुक्तिक]] धर्मग्रंथातील १०८ उपनिषदांच्या संकलनात ते ९४ व्या क्रमांकावर आहे.{{Sfn|Deussen|Bedekar|Palsule|1997}} हा संस्कृत मजकूर २२ सामन्य उपनिषदांपैकी एक आहे,{{Sfn|Nair|2008}} जे [[हिंदू]] तत्वज्ञान साहित्याच्या [[वेदान्त|वेदांत]] शाळेचा भाग आहे आणि [[अथर्ववेद|अथर्ववेदाशी]] जोडलेला आहे.{{Sfn|Deussen|Bedekar|Palsule|1997}} ह्या उपनिषदात २३ श्लोक आहेत.<ref name="Warrier">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.celextel.org/upanishads/krishna_yajur_veda/pranagnihotra.html|title=Minor Upanishad|last=Warrier|first=Dr. A. G. Krishna|publisher=Vedanta Spiritual Library|access-date=2 December 2015|archive-date=2017-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705193140/http://www.celextel.org/upanishads/krishna_yajur_veda/pranagnihotra.html|url-status=dead}}</ref> प्राणाग्निहोत्र उपनिषदाच्या शीर्षकाचा शब्दशः अर्थ आहे अग्निला प्राण (श्वास, जीवनशक्ती) अर्पण केलेले होत्र (बलिदान) असा आहे." {{Sfn|Deussen|Bedekar|Palsule|1997|p=645}} <ref name="bodewitz220">Henk Bodewitz (1997), Jaiminīya Brāhmaṇa I, 1–65: Translation and Commentary, Brill Academic, {{ISBN|978-9004036048}}, page 220, also 221–227</ref> ह्यात असा दावा आहे की वैश्विक आत्मा (देव) एकाच आत्म्यात आहे, सर्व वैदिक देव मानवी शरीरात मूर्त स्वरूपाचे आहेत आणि त्यांना विविध क्षमता देतात. आपले खाणे हे रूपकदृष्ट्या जठराग्नीसाठी बलिदान (होत्र) आहे आणि जीवन हे आत असलेल्या देवासाठी एक समारंभ आहे.{{Sfn|Deussen|Bedekar|Palsule|1997}} हे उपनिषद असे सुचवितो की जरी कोणी वैदिक [[अग्निहोत्र]] सारखे बाह्य विधी करत नसेल आणि [[सांख्यदर्शन|सांख्य]] किंवा [[योग]] तत्वज्ञानाचे ज्ञान नसेल, तरीसुद्धा देव आपल्या शरीरात आहे आणि वैयक्तिक वैश्विक आत्मा सर्वव्यापी ब्रह्माचे प्रतिनिधित्व करतो हे समजून [[मोक्ष]] प्राप्त करू शकतो.{{Sfn|Deussen|Bedekar|Palsule|1997|pp=645–646}} ही जाणीव एखाद्या व्यक्तीला जीवनातील सर्व दुःख आणि उतार-चढावांमधून प्रवास करण्यास भाग पाडते.{{Sfn|Nair|2008}} ह्या उपनिषदाच्या शेवटच्या परिच्छेदांमध्ये असे सांगीतले आहे की अहिंसा, करुणा, संयम आणि इतरांप्रती स्मृती हे सद्गुणी कर्तव्य म्हणजे आत असलेल्या देवाची उपासना आहे.{{Sfn|Deussen|Bedekar|Palsule|1997}} ते पुन्हा एकदा असे प्रतिपादन करून समाप्त होते की "सर्व देव येथे या शरीरात बंदिस्त आहेत".{{Sfn|Deussen|Bedekar|Palsule|1997}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी|30em}} == संदर्भग्रंथ == * {{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=XYepeIGUY0gC&pg=PA645|title=Sixty Upanishads of the Veda|last=Deussen|first=Paul|last2=Bedekar|first2=V.M.|last3=Palsule|first3=G.B.|date=1 January 1997|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-1467-7}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=hANGpmyMDjIC&pg=PR11|title=The Upanishads|last=Muller|first=Max|publisher=Oxford University Press (Reprinted: Courier)|year=1962|isbn=978-0486209937}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=OzFvE0IR7rkC&pg=PT387|title=Echoes of Ancient Indian Wisdom|last=Nair|first=Shantha N.|publisher=Pustak Mahal|year=2008|isbn=978-81-223-1020-7}} {{उपनिषदे}} [[वर्ग:उपनिषदे]] l4c9u3h1wjm1vyk8jpdtzc8llwi1yck 0 376670 2686505 2651541 2026-05-29T00:25:59Z Xqbot 6858 Bot: Fixing double redirect from [[यशवंत विष्णू चंद्रचूड]] to [[य. वि. चंद्रचूड]] 2686505 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[य. वि. चंद्रचूड]] bq4ck4nldubyqdg4kq8wxoj5cbyfl9x 0 378354 2686489 2678716 2026-05-28T17:11:43Z Jonathansammy 17110 /* मूत्रपिंड विकार */ विकिलिन्क् 2686489 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = मधुमेहाशी संबंधित आजार | synonym = | image = File:Diabetes complications.jpg | caption =रेटिनोपथी (दृष्टिपटल व्यथा), नेफ्रोपथी (मूत्रपिंड विकार)आणि न्युरोपथी (मज्जातंतू विकार) या अनियंत्रित मधुमेहाच्या संभाव्य गुंतागुंती आहेत. | pronounce = | specialty = [[अंतःस्रावशास्त्र]] }} '''मधुमेहाच्या जटिलता''' म्हणजे [[मधुमेह|मधुमेही]] रुग्णांमध्ये रक्तातील ग्लुकोजचे नियन्त्रण् न केल्यामुळे होणारे आजार. या जटिलतेमध्ये  दोन प्रकारांमध्ये वर्गीकरण करता येते: तीव्र आणि दीर्घकालीन. तीव्र जटिलता म्हणजे ज्या वेगाने विकसित होतात. ==तीव्र आजार== मधुमेहामुळे होणारे तीव्र आजार म्हणजे जे वेगाने विकसित होतात. त्यांची उदाहरणे म्हणजे: *[[डायबेटिक केटोअ‍ॅसिडोसिस|मधुमेही कीटोअ‍ॅसिडोसिस]] (DKA) *अति-परासरणीय अति-रक्तशर्करा अवस्था ([[हायपरग्लायसेमिक हायपरोस्मोलर स्टेट]] (HHS)), *लॅक्टिक अ‍ॅसिडोसिस (LA), *[[हायपोग्लायसेमिया]].(रक्तातील साखरेची कमतरता) टाइप १ मधुमेही व्यक्तींना वरील गोष्टींचा त्रास होण्याची शक्यता अधिक असते. ==दीर्घकालीन आजार== दीर्घकालीन आजार कालांतराने विकसित होतात आणि त्यांचे सामान्यतः दोन श्रेणींमध्ये वर्गीकरण केले जाते: *सूक्ष्म रक्तवाहिन्याचे रोग आणि *मोठ्या रक्तवाहिन्याचे (मॅक्रोव्हॅस्क्युलर) रोग . सूक्ष्म रक्तवाहिन्या रोगन्च्या जटिलता मध्ये मज्जातंतू विकार (न्यूरोपॅथी), मूत्रपिंड विकार (नेफ्रोपॅथी) आणि मज्जापटल किन्वा दृष्टिपटल व्यथा (रेटिनोपॅथी) यांचा समावेश होतो; तर हृदय व रक्तवाहिन्यांसंबंधी रोग, [[पक्षाघात#:~:text=संदर्भ-,पक्षाघात,-https://mr.wikipedia|पक्षाघात]] आणि पेरिफेरल व्हॅस्क्युलर रोग यांचा समावेश मोठ्या रक्तवाहिन्यानचे गुंतागुंतींमध्ये होतो. <ref name="Epidemiology of diabetes and diabet">{{जर्नल स्रोत|vauthors=Deshpande AD, Harris-Hayes M, Schootman M|date=November 2008|title=Epidemiology of diabetes and diabetes-related complications|journal=Physical Therapy|volume=88|issue=11|pages=1254–1264|doi=10.2522/ptj.20080020|pmc=3870323|pmid=18801858}}</ref> मधुमेहाच्या जटिलते मुळे जीवनाची गुणवत्ता मोठ्या प्रमाणात खालावू शकते आणि दीर्घकाळ टिकणारे अपंगत्व येऊ शकते. एकूणच, ज्या लोकांच्या रक्तातील साखरेची पातळी चांगल्या प्रकारे नियंत्रित नसते, त्यांच्यामध्ये '''जटिलता''' खूपच जास्त प्रमाणात आणि गंभीर स्थितित आढळते. <ref>{{जर्नल स्रोत|displayauthors=6|vauthors=Nathan DM, Cleary PA, Backlund JY, Genuth SM, Lachin JM, Orchard TJ, Raskin P, Zinman B|date=December 2005|title=Intensive diabetes treatment and cardiovascular disease in patients with type 1 diabetes|journal=The New England Journal of Medicine|volume=353|issue=25|pages=2643–2653|doi=10.1056/NEJMoa052187|pmc=2637991|pmid=16371630|doi-access=free}}</ref> <ref>{{जर्नल स्रोत|vauthors=|date=April 1995|title=The effect of intensive diabetes therapy on the development and progression of neuropathy. The Diabetes Control and Complications Trial Research Group|journal=Annals of Internal Medicine|volume=122|issue=8|pages=561–568|doi=10.7326/0003-4819-122-8-199504150-00001|pmid=7887548}}</ref> मधुमेहाची सुरुवात होण्याचे वय, मधुमेहाचा प्रकार, लिंग आणि अनुवंशिकता यांसारखे काही न बदलता येणारे धोक्याचे घटक धोक्यावर परिणाम करू शकत नाही. [[धूम्रपान]], [[लठ्ठपणा]], [[उच्च रक्तदाब]], वाढलेली कोलेस्ट्रॉल पातळी आणि नियमित [[व्यायाम|व्यायामाचा]] अभाव या बदल करता येण्याजोग्या जोखीम घटकांवर उपाययोजना केल्यास, मधुमेहाशी संबंधित जटिलता निर्माण होण्याची शक्यता कमी करता येते. मधुमेहाशी संबंधित गुंतागुंत असणे हा कोविड-१९ मध्ये गंभीर लक्षणे विकसित होण्याचा एक जोखीम घटक आहे. <ref>{{जर्नल स्रोत|displayauthors=6|vauthors=Kompaniyets L, Pennington AF, Goodman AB, Rosenblum HG, Belay B, Ko JY, Chevinsky JR, Schieber LZ, Summers AD, Lavery AM, Preston LE, Danielson ML, Cui Z, Namulanda G, Yusuf H, Mac Kenzie WR, Wong KK, Baggs J, Boehmer TK, Gundlapalli AV|date=July 2021|title=Underlying Medical Conditions and Severe Illness Among 540,667 Adults Hospitalized With COVID-19, March 2020-March 2021|journal=Preventing Chronic Disease|volume=18|pages=E66|doi=10.5888/pcd18.210123|pmc=8269743|pmid=34197283|doi-access=free}}</ref> ===दृष्टिपटल व्यथा=== [[दृष्टिपटल]] (रेटिना)ला होणारे दुखापत्, ज्याला [[रेटिनोपथी|दृष्टिपटल व्यथा]] (रेटिनोपथी) म्हणतात, हे कामाच्या वयातील लोकांमध्ये अंधत्वाचे सर्वात सामान्य कारण आहे.<ref name="Feather_2021">{{Cite book |vauthors=Feather A, Randall D, Waterhouse M |title=Kumar and Clark's Clinical Medicine |publisher=[[Elsevier]] |year=2021 |isbn=978-0-7020-7868-2 |edition=10th |pages=699–741}}</ref>मधुमेहामुळे डोळ्यांवर इतरही परिणाम होऊ शकतात, जसे [[मोतीबिंदू]] आणि [[काचबिंदू]].<ref name="Feather_2021" /> मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी वर्षातून एकदा तरी [[नेत्रतज्ज्ञ]] किंवा [[नेत्रशल्यचिकित्सा|नेत्ररोगतज्ज्ञ]] यांना भेटणे अवश्यक असते.<ref>{{Cite web |title=Diabetes eye care |url=https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000078.htm |access-date=2018-03-27 |website=MedlinePlus |publisher=National Library of Medicine |publication-place=Maryland |archive-date=2018-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180328102348/https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000078.htm |url-status=live}}</ref> ===मूत्रपिंड विकार=== मधुमेही नेफ्रोपॅथी हे [[दीर्घकालीक मूत्रपिंड रोग]]ाचे व्मुख्य कारण आहे. अमेरिकेत [[मूत्रपिंड डायलिसिस|डायलिसिस]]वर असलेल्या ५०% पेक्षा जास्त रुग्ण मधुमेही असातात.<ref name="Wing_2022">{{Cite book |vauthors=Wing EJ, Schiffman F |title=Cecil Essentials of Medicine |publisher=[[Elsevier]] |year=2022 |isbn=978-0-323-72271-1 |edition=10th |location=Pennsylvania |pages=282–297, 662–677}}</ref> ===मज्जातंतू विकार=== [[मधुमेही न्यूरोपॅथी]], म्हणजे मज्जातंतूंना होणारे विकार, विविध प्रकारे प्रकट होते, ज्यामध्ये [[संवेदना नष्ट होणे]], [[न्यूरोपॅथिक वेदना]], आणि [[स्वायत्त बिघडलेले कार्य]] (जसे की [[स्थितीजन्य हायपोटेन्शन|स्थितिजन्य रक्तदाब-ऱ्हास]], [[अतिसार]], आणि [[शिश्नाची ताठरता न येणे]] यांचा समावेश आहे.<ref name="Feather_2021" /> वेदनाशक्ती नष्ट झाल्यामुळे दुखापतीची शक्यता वाढते, ज्यामुळे [[मधुमेही पाय|मधुमेही पायाच्या समस्या]] (जसे की [[ओला कोथ]] (ulcer) उद्भवू शकतात, हे गैर-आघातजन्य पाय किन्वा बोटान्चे [[विच्छेदन]]ाचे सर्वात सामान्य कारण आहे.<ref name="Feather_2021" /> ===मधुमेहामुळे होणारे इतर आजार=== [[मधुमेहातील श्रवणशक्ती कमी होणे|श्रवणशक्ती कमी होणे]] हे मधुमेहाशी संबंधित आणखी एक दीर्घकालीन गुंतागुंत आहे.<ref>{{cite journal |vauthors=Mittal R, McKenna K, Keith G, Lemos JR, Mittal J, Hirani K |title=A systematic review of the association of Type I diabetes with sensorineural hearing loss |journal=PLOS ONE |volume=19 |issue=2 |article-number=e0298457 |date=9 February 2024 |pmid=38335215 |pmc=10857576 |doi=10.1371/journal.pone.0298457 |doi-access=free |bibcode=2024PLoSO..1998457M}}</ref> [[पित्ताशयातील खडे|पित्ताशयाच्या खड्यांच्या]] आजाराशी संबंधित विस्तृत माहिती आणि असंख्य प्रकरणांच्या आधारे, असे दिसते की टाइप २ मधुमेह आणि पित्ताशयातील खडे यांच्यात संबंध असू शकतो. मधुमेह नसलेल्या व्यक्तींच्या तुलनेत मधुमेह असलेल्या व्यक्तींमध्ये पित्ताशयातील खडे विकसित होण्याचा धोका जास्त असतो.<ref>{{cite journal |vauthors=Yuan S, Gill D, Giovannucci EL, Larsson SC |title=Obesity, Type 2 Diabetes, Lifestyle Factors, and Risk of Gallstone Disease: A Mendelian Randomization Investigation |journal=Clinical Gastroenterology and Hepatology |volume=20 |issue=3 |pages=e529–e537 |date=March 2022 |pmid=33418132 |doi=10.1016/j.cgh.2020.12.034 |hdl-access=free |doi-access=free |hdl=10044/1/86461}}</ref> [[बौद्धिक क्षीणता]] आणि मधुमेह यांच्यात संबंध आहे; अभ्यासांनी दर्शविले आहे की मधुमेह असलेल्या व्यक्तींमध्ये बौद्धिक क्षीणता होण्याचा अधिक धोका असतो, आणि रोग नसलेल्या व्यक्तींच्या तुलनेत त्यांच्यात घटीचा दर अधिक असतो.<ref name="cognitive">{{cite journal |vauthors=Cukierman T, Gerstein HC, Williamson JD |title=Cognitive decline and dementia in diabetes--systematic overview of prospective observational studies |journal=Diabetologia |volume=48 |issue=12 |pages=2460–2469 |date=December 2005 |pmid=16283246 |doi=10.1007/s00125-005-0023-4 |doi-access=free}}</ref> मधुमेहामुळे [[स्मृतिभ्रंश]]ाचा धोका वाढतो, आणि मधुमेहाचे निदान जितक्या लवकर होते, तितका हा धोका अधिक असतो.<ref>{{Cite web |vauthors=Budson AE |date=2021-07-12 |title=What's the relationship between diabetes and dementia? |url=https://www.health.harvard.edu/blog/whats-the-relationship-between-diabetes-and-dementia-202107122546 |access-date=2025-01-27 |website=Harvard Health |language=en}}</ref> मधुमेह वृद्धांमध्ये, विशेषतः इन्सुलिन उपचार घेणाऱ्यांमध्ये, [[वृद्धांमध्ये पडणे|पडण्याची]] शक्यता देखील वाढवतो.<ref>{{cite journal |vauthors=Yang Y, Hu X, Zhang Q, Zou R |title=Diabetes mellitus and risk of falls in older adults: a systematic review and meta-analysis |journal=Age and Ageing |volume=45 |issue=6 |pages=761–767 |date=November 2016 |pmid=27515679 |doi=10.1093/ageing/afw140 |doi-access=free}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} 7vnwmg733235504d9a63pl8fp6qs5bq 2686523 2686489 2026-05-29T02:39:40Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686523 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = मधुमेहाशी संबंधित आजार | synonym = | image = File:Diabetes complications.jpg | caption =रेटिनोपथी (दृष्टिपटल व्यथा), नेफ्रोपथी (मूत्रपिंड विकार)आणि न्युरोपथी (मज्जातंतू विकार) या अनियंत्रित मधुमेहाच्या संभाव्य गुंतागुंती आहेत. | pronounce = | specialty = [[अंतःस्रावशास्त्र]] }} '''मधुमेहाच्या जटिलता''' म्हणजे [[मधुमेह|मधुमेही]] रुग्णांमध्ये रक्तातील ग्लुकोजचे नियन्त्रण् न केल्यामुळे होणारे आजार. या जटिलतेमध्ये  दोन प्रकारांमध्ये वर्गीकरण करता येते: तीव्र आणि दीर्घकालीन. तीव्र जटिलता म्हणजे ज्या वेगाने विकसित होतात. ==तीव्र आजार== मधुमेहामुळे होणारे तीव्र आजार म्हणजे जे वेगाने विकसित होतात. त्यांची उदाहरणे म्हणजे: *[[डायबेटिक केटोअ‍ॅसिडोसिस|मधुमेही कीटोअ‍ॅसिडोसिस]] (DKA) *अति-परासरणीय अति-रक्तशर्करा अवस्था ([[हायपरग्लायसेमिक हायपरोस्मोलर स्टेट]] (HHS)), *लॅक्टिक अ‍ॅसिडोसिस (LA), *[[हायपोग्लायसेमिया]].(रक्तातील साखरेची कमतरता) टाइप १ मधुमेही व्यक्तींना वरील गोष्टींचा त्रास होण्याची शक्यता अधिक असते. ==दीर्घकालीन आजार== दीर्घकालीन आजार कालांतराने विकसित होतात आणि त्यांचे सामान्यतः दोन श्रेणींमध्ये वर्गीकरण केले जाते: *सूक्ष्म रक्तवाहिन्याचे रोग आणि *मोठ्या रक्तवाहिन्याचे (मॅक्रोव्हॅस्क्युलर) रोग . सूक्ष्म रक्तवाहिन्या रोगन्च्या जटिलता मध्ये मज्जातंतू विकार (न्यूरोपॅथी), मूत्रपिंड विकार (नेफ्रोपॅथी) आणि मज्जापटल किन्वा दृष्टिपटल व्यथा (रेटिनोपॅथी) यांचा समावेश होतो; तर हृदय व रक्तवाहिन्यांसंबंधी रोग, [[पक्षाघात#:~:text=संदर्भ-,पक्षाघात,-https://mr.wikipedia|पक्षाघात]] आणि पेरिफेरल व्हॅस्क्युलर रोग यांचा समावेश मोठ्या रक्तवाहिन्यानचे गुंतागुंतींमध्ये होतो. <ref name="Epidemiology of diabetes and diabet">{{जर्नल स्रोत|vauthors=Deshpande AD, Harris-Hayes M, Schootman M|date=November 2008|title=Epidemiology of diabetes and diabetes-related complications|journal=Physical Therapy|volume=88|issue=11|pages=1254–1264|doi=10.2522/ptj.20080020|pmc=3870323|pmid=18801858}}</ref> मधुमेहाच्या जटिलते मुळे जीवनाची गुणवत्ता मोठ्या प्रमाणात खालावू शकते आणि दीर्घकाळ टिकणारे अपंगत्व येऊ शकते. एकूणच, ज्या लोकांच्या रक्तातील साखरेची पातळी चांगल्या प्रकारे नियंत्रित नसते, त्यांच्यामध्ये '''जटिलता''' खूपच जास्त प्रमाणात आणि गंभीर स्थितित आढळते. <ref>{{जर्नल स्रोत|displayauthors=6|vauthors=Nathan DM, Cleary PA, Backlund JY, Genuth SM, Lachin JM, Orchard TJ, Raskin P, Zinman B|date=December 2005|title=Intensive diabetes treatment and cardiovascular disease in patients with type 1 diabetes|journal=The New England Journal of Medicine|volume=353|issue=25|pages=2643–2653|doi=10.1056/NEJMoa052187|pmc=2637991|pmid=16371630|doi-access=free}}</ref> <ref>{{जर्नल स्रोत|vauthors=|date=April 1995|title=The effect of intensive diabetes therapy on the development and progression of neuropathy. The Diabetes Control and Complications Trial Research Group|journal=Annals of Internal Medicine|volume=122|issue=8|pages=561–568|doi=10.7326/0003-4819-122-8-199504150-00001|pmid=7887548}}</ref> मधुमेहाची सुरुवात होण्याचे वय, मधुमेहाचा प्रकार, लिंग आणि अनुवंशिकता यांसारखे काही न बदलता येणारे धोक्याचे घटक धोक्यावर परिणाम करू शकत नाही. [[धूम्रपान]], [[लठ्ठपणा]], [[उच्च रक्तदाब]], वाढलेली कोलेस्ट्रॉल पातळी आणि नियमित [[व्यायाम|व्यायामाचा]] अभाव या बदल करता येण्याजोग्या जोखीम घटकांवर उपाययोजना केल्यास, मधुमेहाशी संबंधित जटिलता निर्माण होण्याची शक्यता कमी करता येते. मधुमेहाशी संबंधित गुंतागुंत असणे हा कोविड-१९ मध्ये गंभीर लक्षणे विकसित होण्याचा एक जोखीम घटक आहे. <ref>{{जर्नल स्रोत|displayauthors=6|vauthors=Kompaniyets L, Pennington AF, Goodman AB, Rosenblum HG, Belay B, Ko JY, Chevinsky JR, Schieber LZ, Summers AD, Lavery AM, Preston LE, Danielson ML, Cui Z, Namulanda G, Yusuf H, Mac Kenzie WR, Wong KK, Baggs J, Boehmer TK, Gundlapalli AV|date=July 2021|title=Underlying Medical Conditions and Severe Illness Among 540,667 Adults Hospitalized With COVID-19, March 2020-March 2021|journal=Preventing Chronic Disease|volume=18|pages=E66|doi=10.5888/pcd18.210123|pmc=8269743|pmid=34197283|doi-access=free}}</ref> ===दृष्टिपटल व्यथा=== [[दृष्टिपटल]] (रेटिना)ला होणारे दुखापत्, ज्याला [[रेटिनोपथी|दृष्टिपटल व्यथा]] (रेटिनोपथी) म्हणतात, हे कामाच्या वयातील लोकांमध्ये अंधत्वाचे सर्वात सामान्य कारण आहे.<ref name="Feather_2021">{{Cite book |vauthors=Feather A, Randall D, Waterhouse M |title=Kumar and Clark's Clinical Medicine |publisher=[[Elsevier]] |year=2021 |isbn=978-0-7020-7868-2 |edition=10th |pages=699–741}}</ref>मधुमेहामुळे डोळ्यांवर इतरही परिणाम होऊ शकतात, जसे [[मोतीबिंदू]] आणि [[काचबिंदू]].<ref name="Feather_2021" /> मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी वर्षातून एकदा तरी [[नेत्रतज्ज्ञ]] किंवा [[नेत्रशल्यचिकित्सा|नेत्ररोगतज्ज्ञ]] यांना भेटणे अवश्यक असते.<ref>{{Cite web |title=Diabetes eye care |url=https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000078.htm |access-date=2018-03-27 |website=MedlinePlus |publisher=National Library of Medicine |publication-place=Maryland |archive-date=2018-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180328102348/https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000078.htm |url-status=live}}</ref> ===मूत्रपिंड विकार=== मधुमेही नेफ्रोपॅथी हे [[दीर्घकालीक मूत्रपिंड रोग]]ाचे व्मुख्य कारण आहे. अमेरिकेत [[मूत्रपिंड डायलिसिस|डायलिसिस]]वर असलेल्या ५०% पेक्षा जास्त रुग्ण मधुमेही असातात.<ref name="Wing_2022">{{Cite book |vauthors=Wing EJ, Schiffman F |title=Cecil Essentials of Medicine |publisher=[[Elsevier]] |year=2022 |isbn=978-0-323-72271-1 |edition=10th |location=Pennsylvania |pages=282–297, 662–677}}</ref> ===मज्जातंतू विकार=== [[मधुमेही न्यूरोपॅथी]], म्हणजे मज्जातंतूंना होणारे विकार, विविध प्रकारे प्रकट होते, ज्यामध्ये [[संवेदना नष्ट होणे]], [[न्यूरोपॅथिक वेदना]], आणि [[स्वायत्त बिघडलेले कार्य]] (जसे की [[स्थितीजन्य हायपोटेन्शन|स्थितिजन्य रक्तदाब-ऱ्हास]], [[अतिसार]], आणि [[शिश्नाची ताठरता न येणे]] यांचा समावेश आहे.<ref name="Feather_2021" /> वेदनाशक्ती नष्ट झाल्यामुळे दुखापतीची शक्यता वाढते, ज्यामुळे [[मधुमेही पाय|मधुमेही पायाच्या समस्या]] (जसे की [[ओला कोथ]] (ulcer) उद्भवू शकतात, हे गैर-आघातजन्य पाय किन्वा बोटान्चे [[विच्छेदन]]ाचे सर्वात सामान्य कारण आहे.<ref name="Feather_2021" /> ===मधुमेहामुळे होणारे इतर आजार=== [[मधुमेहातील श्रवणशक्ती कमी होणे|श्रवणशक्ती कमी होणे]] हे मधुमेहाशी संबंधित आणखी एक दीर्घकालीन गुंतागुंत आहे.<ref>{{cite journal |vauthors=Mittal R, McKenna K, Keith G, Lemos JR, Mittal J, Hirani K |title=A systematic review of the association of Type I diabetes with sensorineural hearing loss |journal=PLOS ONE |volume=19 |issue=2 |article-number=e0298457 |date=9 February 2024 |pmid=38335215 |pmc=10857576 |doi=10.1371/journal.pone.0298457 |doi-access=free |bibcode=2024PLoSO..1998457M}}</ref> [[पित्ताशयातील खडे|पित्ताशयाच्या खड्यांच्या]] आजाराशी संबंधित विस्तृत माहिती आणि असंख्य प्रकरणांच्या आधारे, असे दिसते की टाइप २ मधुमेह आणि पित्ताशयातील खडे यांच्यात संबंध असू शकतो. मधुमेह नसलेल्या व्यक्तींच्या तुलनेत मधुमेह असलेल्या व्यक्तींमध्ये पित्ताशयातील खडे विकसित होण्याचा धोका जास्त असतो.<ref>{{cite journal |vauthors=Yuan S, Gill D, Giovannucci EL, Larsson SC |title=Obesity, Type 2 Diabetes, Lifestyle Factors, and Risk of Gallstone Disease: A Mendelian Randomization Investigation |journal=Clinical Gastroenterology and Hepatology |volume=20 |issue=3 |pages=e529–e537 |date=March 2022 |pmid=33418132 |doi=10.1016/j.cgh.2020.12.034 |hdl-access=free |doi-access=free |hdl=10044/1/86461}}</ref> [[बौद्धिक क्षीणता]] आणि मधुमेह यांच्यात संबंध आहे; अभ्यासांनी दर्शविले आहे की मधुमेह असलेल्या व्यक्तींमध्ये बौद्धिक क्षीणता होण्याचा अधिक धोका असतो, आणि रोग नसलेल्या व्यक्तींच्या तुलनेत त्यांच्यात घटीचा दर अधिक असतो.<ref name="cognitive">{{cite journal |vauthors=Cukierman T, Gerstein HC, Williamson JD |title=Cognitive decline and dementia in diabetes--systematic overview of prospective observational studies |journal=Diabetologia |volume=48 |issue=12 |pages=2460–2469 |date=December 2005 |pmid=16283246 |doi=10.1007/s00125-005-0023-4 |doi-access=free}}</ref> मधुमेहामुळे [[स्मृतिभ्रंश]]ाचा धोका वाढतो, आणि मधुमेहाचे निदान जितक्या लवकर होते, तितका हा धोका अधिक असतो.<ref>{{Cite web |vauthors=Budson AE |date=2021-07-12 |title=What's the relationship between diabetes and dementia? |url=https://www.health.harvard.edu/blog/whats-the-relationship-between-diabetes-and-dementia-202107122546 |access-date=2025-01-27 |website=Harvard Health |language=en}}</ref> मधुमेह वृद्धांमध्ये, विशेषतः इन्सुलिन उपचार घेणाऱ्यांमध्ये, [[वृद्धांमध्ये पडणे|पडण्याची]] शक्यता देखील वाढवतो.<ref>{{cite journal |vauthors=Yang Y, Hu X, Zhang Q, Zou R |title=Diabetes mellitus and risk of falls in older adults: a systematic review and meta-analysis |journal=Age and Ageing |volume=45 |issue=6 |pages=761–767 |date=November 2016 |pmid=27515679 |doi=10.1093/ageing/afw140 |doi-access=free}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मधुमेह]] 32c238u8ny3mey1hataaaby6y52b3yh 118 379688 2686420 2685420 2026-05-28T14:14:01Z ~2026-31628-88 183603 /* पुरस्कार आणि सन्मान */ मा. संतोष गोरे सर यांच्या सूचनेनुसार विश्वसनीय संदर्भ जोडले 🙏🏻 2686420 wikitext text/x-wiki {{subst:submit}} [[चित्र:Gajanan Hanamant Patil.jpg|thumb|250px|गजानन हणमंत पाटील]] {{Infobox person | name = गजानन हणमंत पाटील | caption = गजानन पाटील | birth_date = {{Birth date and age|1975|10|19}} | birth_place = सांगली, महाराष्ट्र, भारत | nationality = भारतीय | occupation = शिक्षक, कवी | language = मराठी | education = M.A., D.Ed., D.S.M. | employer = अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली | notable_works = ''गजनीती'' }} '''गजानन हणमंत पाटील''' (जन्म: १९ ऑक्टोबर १९७५) हे सांगली, महाराष्ट्र येथील शिक्षक आणि मराठी कवी आहेत. ते अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली येथे सहायक शिक्षक म्हणून कार्यरत आहेत. त्यांनी शिक्षण क्षेत्रासोबतच मराठी काव्यलेखनामध्ये योगदान दिले आहे. == साहित्य == * ''गजनीती'' – कवितासंग्रह (ISBN 978-93-94617-29-2) == पुरस्कार आणि सन्मान == * आदर्श शिक्षक पुरस्कार (२०२१)<ref name="sakal2021">"गजानन पाटील यांना आदर्श शिक्षक पुरस्कार". ''दैनिक सकाळ'', सांगली आवृत्ती. ६ जानेवारी २०२१. p. २.</ref> *स्व. मंगल मदन फडणीस स्मृती काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार (प्रदान :११ मे २०२५) <ref>{{Cite news |title=कवी गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार|url=https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/clipshare/share.aspx?id=aHR0cHM6Ly9lcGFwZXItc2FrYWwtYXBwbGljYXRpb24uczMuYXAtc291dGgtMS5hbWF6b25hd3MuY29tL0VwYXBlckRhdGEvU2FrYWwvU2FuZ2xpLzIwMjUvMDQvMjMvU2FuZ2xpLVRvZGF5L1Nha2FsX1NhbmdsaV8yMDI1XzA0XzIzX1NhbmdsaS1Ub2RheV9URF8wMDMvNDJfMTk5MF80OTJfMjM4Mi5qcGc= |newspaper=दैनिक सकाळ |date=२३ एप्रिल २०२५ |page=३ |location=सांगली-Today आवृत्ती}}</ref><ref>{{Cite news |title=गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर|newspaper=तरुण भारत |date=२७ एप्रिल २०२५ |page=५ |location=सांगली आवृत्ती}}</ref> == संदर्भ == {{reflist}} [[वर्ग:१९७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:जिवंत व्यक्ती]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:भारतीय शिक्षक]] [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील व्यक्ती]] --- swzlfrxbm2b5vffsnq5ap3omax4xom5 2686466 2686420 2026-05-28T16:39:39Z ~2026-31628-88 183603 /* */ Review साठी सादर 2686466 wikitext text/x-wiki {{AFC submission}} [[चित्र:Gajanan Hanamant Patil.jpg|thumb|250px|गजानन हणमंत पाटील]] {{Infobox person | name = गजानन हणमंत पाटील | caption = गजानन पाटील | birth_date = {{Birth date and age|1975|10|19}} | birth_place = सांगली, महाराष्ट्र, भारत | nationality = भारतीय | occupation = शिक्षक, कवी | language = मराठी | education = M.A., D.Ed., D.S.M. | employer = अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली | notable_works = ''गजनीती'' }} '''गजानन हणमंत पाटील''' (जन्म: १९ ऑक्टोबर १९७५) हे सांगली, महाराष्ट्र येथील शिक्षक आणि मराठी कवी आहेत. ते अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली येथे सहायक शिक्षक म्हणून कार्यरत आहेत. त्यांनी शिक्षण क्षेत्रासोबतच मराठी काव्यलेखनामध्ये योगदान दिले आहे. == साहित्य == * ''गजनीती'' – कवितासंग्रह (ISBN 978-93-94617-29-2) == पुरस्कार आणि सन्मान == * आदर्श शिक्षक पुरस्कार (२०२१)<ref name="sakal2021">"गजानन पाटील यांना आदर्श शिक्षक पुरस्कार". ''दैनिक सकाळ'', सांगली आवृत्ती. ६ जानेवारी २०२१. p. २.</ref> *स्व. मंगल मदन फडणीस स्मृती काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार (प्रदान :११ मे २०२५) <ref>{{Cite news |title=कवी गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार|url=https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/clipshare/share.aspx?id=aHR0cHM6Ly9lcGFwZXItc2FrYWwtYXBwbGljYXRpb24uczMuYXAtc291dGgtMS5hbWF6b25hd3MuY29tL0VwYXBlckRhdGEvU2FrYWwvU2FuZ2xpLzIwMjUvMDQvMjMvU2FuZ2xpLVRvZGF5L1Nha2FsX1NhbmdsaV8yMDI1XzA0XzIzX1NhbmdsaS1Ub2RheV9URF8wMDMvNDJfMTk5MF80OTJfMjM4Mi5qcGc= |newspaper=दैनिक सकाळ |date=२३ एप्रिल २०२५ |page=३ |location=सांगली-Today आवृत्ती}}</ref><ref>{{Cite news |title=गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर|newspaper=तरुण भारत |date=२७ एप्रिल २०२५ |page=५ |location=सांगली आवृत्ती}}</ref> == संदर्भ == {{reflist}} [[वर्ग:१९७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:जिवंत व्यक्ती]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:भारतीय शिक्षक]] [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील व्यक्ती]] --- 2pzqsmi7nbsdye6yj5259xojbfcsjss 2686467 2686466 2026-05-28T16:43:22Z ~2026-31628-88 183603 /* */ मसुदा तपासणी 🙏🏻 2686467 wikitext text/x-wiki {{मसुदा तपासणी}} [[चित्र:Gajanan Hanamant Patil.jpg|thumb|250px|गजानन हणमंत पाटील]] {{Infobox person | name = गजानन हणमंत पाटील | caption = गजानन पाटील | birth_date = {{Birth date and age|1975|10|19}} | birth_place = सांगली, महाराष्ट्र, भारत | nationality = भारतीय | occupation = शिक्षक, कवी | language = मराठी | education = M.A., D.Ed., D.S.M. | employer = अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली | notable_works = ''गजनीती'' }} '''गजानन हणमंत पाटील''' (जन्म: १९ ऑक्टोबर १९७५) हे सांगली, महाराष्ट्र येथील शिक्षक आणि मराठी कवी आहेत. ते अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली येथे सहायक शिक्षक म्हणून कार्यरत आहेत. त्यांनी शिक्षण क्षेत्रासोबतच मराठी काव्यलेखनामध्ये योगदान दिले आहे. == साहित्य == * ''गजनीती'' – कवितासंग्रह (ISBN 978-93-94617-29-2) == पुरस्कार आणि सन्मान == * आदर्श शिक्षक पुरस्कार (२०२१)<ref name="sakal2021">"गजानन पाटील यांना आदर्श शिक्षक पुरस्कार". ''दैनिक सकाळ'', सांगली आवृत्ती. ६ जानेवारी २०२१. p. २.</ref> *स्व. मंगल मदन फडणीस स्मृती काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार (प्रदान :११ मे २०२५) <ref>{{Cite news |title=कवी गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार|url=https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/clipshare/share.aspx?id=aHR0cHM6Ly9lcGFwZXItc2FrYWwtYXBwbGljYXRpb24uczMuYXAtc291dGgtMS5hbWF6b25hd3MuY29tL0VwYXBlckRhdGEvU2FrYWwvU2FuZ2xpLzIwMjUvMDQvMjMvU2FuZ2xpLVRvZGF5L1Nha2FsX1NhbmdsaV8yMDI1XzA0XzIzX1NhbmdsaS1Ub2RheV9URF8wMDMvNDJfMTk5MF80OTJfMjM4Mi5qcGc= |newspaper=दैनिक सकाळ |date=२३ एप्रिल २०२५ |page=३ |location=सांगली-Today आवृत्ती}}</ref><ref>{{Cite news |title=गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर|newspaper=तरुण भारत |date=२७ एप्रिल २०२५ |page=५ |location=सांगली आवृत्ती}}</ref> == संदर्भ == {{reflist}} [[वर्ग:१९७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:जिवंत व्यक्ती]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:भारतीय शिक्षक]] [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील व्यक्ती]] --- qmr5ggdt3vd2kdk6l0s40cryvitufvc 2686474 2686467 2026-05-28T16:48:38Z ~2026-31628-88 183603 /* */ तपासणीसाठी सादर 2686474 wikitext text/x-wiki {{Subst:Submit}} [[चित्र:Gajanan Hanamant Patil.jpg|thumb|250px|गजानन हणमंत पाटील]] {{Infobox person | name = गजानन हणमंत पाटील | caption = गजानन पाटील | birth_date = {{Birth date and age|1975|10|19}} | birth_place = सांगली, महाराष्ट्र, भारत | nationality = भारतीय | occupation = शिक्षक, कवी | language = मराठी | education = M.A., D.Ed., D.S.M. | employer = अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली | notable_works = ''गजनीती'' }} '''गजानन हणमंत पाटील''' (जन्म: १९ ऑक्टोबर १९७५) हे सांगली, महाराष्ट्र येथील शिक्षक आणि मराठी कवी आहेत. ते अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली येथे सहायक शिक्षक म्हणून कार्यरत आहेत. त्यांनी शिक्षण क्षेत्रासोबतच मराठी काव्यलेखनामध्ये योगदान दिले आहे. == साहित्य == * ''गजनीती'' – कवितासंग्रह (ISBN 978-93-94617-29-2) == पुरस्कार आणि सन्मान == * आदर्श शिक्षक पुरस्कार (२०२१)<ref name="sakal2021">"गजानन पाटील यांना आदर्श शिक्षक पुरस्कार". ''दैनिक सकाळ'', सांगली आवृत्ती. ६ जानेवारी २०२१. p. २.</ref> *स्व. मंगल मदन फडणीस स्मृती काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार (प्रदान :११ मे २०२५) <ref>{{Cite news |title=कवी गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार|url=https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/clipshare/share.aspx?id=aHR0cHM6Ly9lcGFwZXItc2FrYWwtYXBwbGljYXRpb24uczMuYXAtc291dGgtMS5hbWF6b25hd3MuY29tL0VwYXBlckRhdGEvU2FrYWwvU2FuZ2xpLzIwMjUvMDQvMjMvU2FuZ2xpLVRvZGF5L1Nha2FsX1NhbmdsaV8yMDI1XzA0XzIzX1NhbmdsaS1Ub2RheV9URF8wMDMvNDJfMTk5MF80OTJfMjM4Mi5qcGc= |newspaper=दैनिक सकाळ |date=२३ एप्रिल २०२५ |page=३ |location=सांगली-Today आवृत्ती}}</ref><ref>{{Cite news |title=गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर|newspaper=तरुण भारत |date=२७ एप्रिल २०२५ |page=५ |location=सांगली आवृत्ती}}</ref> == संदर्भ == {{reflist}} [[वर्ग:१९७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:जिवंत व्यक्ती]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:भारतीय शिक्षक]] [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील व्यक्ती]] --- 62pcdhzxs9hh1xu8tb6zyygnoijrme7 2686478 2686474 2026-05-28T16:53:55Z ~2026-31628-88 183603 तपासणीसाठी सादर 2686478 wikitext text/x-wiki {{subst:submit}} [[चित्र:Gajanan Hanamant Patil.jpg|thumb|250px|गजानन हणमंत पाटील]] {{Infobox person | name = गजानन हणमंत पाटील | caption = गजानन पाटील | birth_date = {{Birth date and age|1975|10|19}} | birth_place = सांगली, महाराष्ट्र, भारत | nationality = भारतीय | occupation = शिक्षक, कवी | language = मराठी | education = M.A., D.Ed., D.S.M. | employer = अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली | notable_works = ''गजनीती'' }} '''गजानन हणमंत पाटील''' (जन्म: १९ ऑक्टोबर १९७५) हे सांगली, महाराष्ट्र येथील शिक्षक आणि मराठी कवी आहेत. ते अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली येथे सहायक शिक्षक म्हणून कार्यरत आहेत. त्यांनी शिक्षण क्षेत्रासोबतच मराठी काव्यलेखनामध्ये योगदान दिले आहे. == साहित्य == * ''गजनीती'' – कवितासंग्रह (ISBN 978-93-94617-29-2) == पुरस्कार आणि सन्मान == * आदर्श शिक्षक पुरस्कार (२०२१)<ref name="sakal2021">"गजानन पाटील यांना आदर्श शिक्षक पुरस्कार". ''दैनिक सकाळ'', सांगली आवृत्ती. ६ जानेवारी २०२१. p. २.</ref> *स्व. मंगल मदन फडणीस स्मृती काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार (प्रदान :११ मे २०२५) <ref>{{Cite news |title=कवी गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार|url=https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/clipshare/share.aspx?id=aHR0cHM6Ly9lcGFwZXItc2FrYWwtYXBwbGljYXRpb24uczMuYXAtc291dGgtMS5hbWF6b25hd3MuY29tL0VwYXBlckRhdGEvU2FrYWwvU2FuZ2xpLzIwMjUvMDQvMjMvU2FuZ2xpLVRvZGF5L1Nha2FsX1NhbmdsaV8yMDI1XzA0XzIzX1NhbmdsaS1Ub2RheV9URF8wMDMvNDJfMTk5MF80OTJfMjM4Mi5qcGc= |newspaper=दैनिक सकाळ |date=२३ एप्रिल २०२५ |page=३ |location=सांगली-Today आवृत्ती}}</ref><ref>{{Cite news |title=गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर|newspaper=तरुण भारत |date=२७ एप्रिल २०२५ |page=५ |location=सांगली आवृत्ती}}</ref> == संदर्भ == {{reflist}} [[वर्ग:१९७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:जिवंत व्यक्ती]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:भारतीय शिक्षक]] [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील व्यक्ती]] --- swzlfrxbm2b5vffsnq5ap3omax4xom5 2686483 2686478 2026-05-28T16:59:18Z ~2026-31628-88 183603 मसुदा सादर 2686483 wikitext text/x-wiki {{मसुदा सादर करा}} [[चित्र:Gajanan Hanamant Patil.jpg|thumb|250px|गजानन हणमंत पाटील]] {{Infobox person | name = गजानन हणमंत पाटील | caption = गजानन पाटील | birth_date = {{Birth date and age|1975|10|19}} | birth_place = सांगली, महाराष्ट्र, भारत | nationality = भारतीय | occupation = शिक्षक, कवी | language = मराठी | education = M.A., D.Ed., D.S.M. | employer = अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली | notable_works = ''गजनीती'' }} '''गजानन हणमंत पाटील''' (जन्म: १९ ऑक्टोबर १९७५) हे सांगली, महाराष्ट्र येथील शिक्षक आणि मराठी कवी आहेत. ते अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली येथे सहायक शिक्षक म्हणून कार्यरत आहेत. त्यांनी शिक्षण क्षेत्रासोबतच मराठी काव्यलेखनामध्ये योगदान दिले आहे. == साहित्य == * ''गजनीती'' – कवितासंग्रह (ISBN 978-93-94617-29-2) == पुरस्कार आणि सन्मान == * आदर्श शिक्षक पुरस्कार (२०२१)<ref name="sakal2021">"गजानन पाटील यांना आदर्श शिक्षक पुरस्कार". ''दैनिक सकाळ'', सांगली आवृत्ती. ६ जानेवारी २०२१. p. २.</ref> *स्व. मंगल मदन फडणीस स्मृती काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार (प्रदान :११ मे २०२५) <ref>{{Cite news |title=कवी गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार|url=https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/clipshare/share.aspx?id=aHR0cHM6Ly9lcGFwZXItc2FrYWwtYXBwbGljYXRpb24uczMuYXAtc291dGgtMS5hbWF6b25hd3MuY29tL0VwYXBlckRhdGEvU2FrYWwvU2FuZ2xpLzIwMjUvMDQvMjMvU2FuZ2xpLVRvZGF5L1Nha2FsX1NhbmdsaV8yMDI1XzA0XzIzX1NhbmdsaS1Ub2RheV9URF8wMDMvNDJfMTk5MF80OTJfMjM4Mi5qcGc= |newspaper=दैनिक सकाळ |date=२३ एप्रिल २०२५ |page=३ |location=सांगली-Today आवृत्ती}}</ref><ref>{{Cite news |title=गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर|newspaper=तरुण भारत |date=२७ एप्रिल २०२५ |page=५ |location=सांगली आवृत्ती}}</ref> == संदर्भ == {{reflist}} [[वर्ग:१९७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:जिवंत व्यक्ती]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:भारतीय शिक्षक]] [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील व्यक्ती]] --- 7jdf9ak6otihimvcsduftgr889ijem0 2686486 2686483 2026-05-28T17:03:01Z ~2026-31628-88 183603 तपासणीसाठी सादर 2686486 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Gajanan Hanamant Patil.jpg|thumb|250px|गजानन हणमंत पाटील]] {{Infobox person | name = गजानन हणमंत पाटील | caption = गजानन पाटील | birth_date = {{Birth date and age|1975|10|19}} | birth_place = सांगली, महाराष्ट्र, भारत | nationality = भारतीय | occupation = शिक्षक, कवी | language = मराठी | education = M.A., D.Ed., D.S.M. | employer = अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली | notable_works = ''गजनीती'' }} '''गजानन हणमंत पाटील''' (जन्म: १९ ऑक्टोबर १९७५) हे सांगली, महाराष्ट्र येथील शिक्षक आणि मराठी कवी आहेत. ते अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली येथे सहायक शिक्षक म्हणून कार्यरत आहेत. त्यांनी शिक्षण क्षेत्रासोबतच मराठी काव्यलेखनामध्ये योगदान दिले आहे. == साहित्य == * ''गजनीती'' – कवितासंग्रह (ISBN 978-93-94617-29-2) == पुरस्कार आणि सन्मान == * आदर्श शिक्षक पुरस्कार (२०२१)<ref name="sakal2021">"गजानन पाटील यांना आदर्श शिक्षक पुरस्कार". ''दैनिक सकाळ'', सांगली आवृत्ती. ६ जानेवारी २०२१. p. २.</ref> *स्व. मंगल मदन फडणीस स्मृती काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार (प्रदान :११ मे २०२५) <ref>{{Cite news |title=कवी गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार|url=https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/clipshare/share.aspx?id=aHR0cHM6Ly9lcGFwZXItc2FrYWwtYXBwbGljYXRpb24uczMuYXAtc291dGgtMS5hbWF6b25hd3MuY29tL0VwYXBlckRhdGEvU2FrYWwvU2FuZ2xpLzIwMjUvMDQvMjMvU2FuZ2xpLVRvZGF5L1Nha2FsX1NhbmdsaV8yMDI1XzA0XzIzX1NhbmdsaS1Ub2RheV9URF8wMDMvNDJfMTk5MF80OTJfMjM4Mi5qcGc= |newspaper=दैनिक सकाळ |date=२३ एप्रिल २०२५ |page=३ |location=सांगली-Today आवृत्ती}}</ref><ref>{{Cite news |title=गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर|newspaper=तरुण भारत |date=२७ एप्रिल २०२५ |page=५ |location=सांगली आवृत्ती}}</ref> == संदर्भ == {{reflist}} [[वर्ग:१९७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:जिवंत व्यक्ती]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:भारतीय शिक्षक]] [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील व्यक्ती]] --- g9p41znne82ger0wkoh1a0vcyuoysx7 2686490 2686486 2026-05-28T17:17:19Z ~2026-31628-88 183603 Review साठी सादर 2686490 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Gajanan Hanamant Patil.jpg|thumb|250px|गजानन हणमंत पाटील]] {{Infobox person | name = गजानन हणमंत पाटील | caption = गजानन पाटील | birth_date = {{Birth date and age|1975|10|19}} | birth_place = सांगली, महाराष्ट्र, भारत | nationality = भारतीय | occupation = शिक्षक, कवी | language = मराठी | education = M.A., D.Ed., D.S.M. | employer = अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली | notable_works = ''गजनीती'' }} '''गजानन हणमंत पाटील''' (जन्म: १९ ऑक्टोबर १९७५) हे सांगली, महाराष्ट्र येथील शिक्षक आणि मराठी कवी आहेत. ते अभिनव प्राथमिक शाळा, सांगली येथे सहायक शिक्षक म्हणून कार्यरत आहेत. त्यांनी शिक्षण क्षेत्रासोबतच मराठी काव्यलेखनामध्ये योगदान दिले आहे. == साहित्य == * ''गजनीती'' – कवितासंग्रह (ISBN 978-93-94617-29-2) == पुरस्कार आणि सन्मान == * आदर्श शिक्षक पुरस्कार (२०२१)<ref name="sakal2021">"गजानन पाटील यांना आदर्श शिक्षक पुरस्कार". ''दैनिक सकाळ'', सांगली आवृत्ती. ६ जानेवारी २०२१. p. २.</ref> *स्व. मंगल मदन फडणीस स्मृती काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार (प्रदान :११ मे २०२५) <ref>{{Cite news |title=कवी गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार|url=https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/clipshare/share.aspx?id=aHR0cHM6Ly9lcGFwZXItc2FrYWwtYXBwbGljYXRpb24uczMuYXAtc291dGgtMS5hbWF6b25hd3MuY29tL0VwYXBlckRhdGEvU2FrYWwvU2FuZ2xpLzIwMjUvMDQvMjMvU2FuZ2xpLVRvZGF5L1Nha2FsX1NhbmdsaV8yMDI1XzA0XzIzX1NhbmdsaS1Ub2RheV9URF8wMDMvNDJfMTk5MF80OTJfMjM4Mi5qcGc= |newspaper=दैनिक सकाळ |date=२३ एप्रिल २०२५ |page=३ |location=सांगली-Today आवृत्ती}}</ref><ref>{{Cite news |title=गजानन पाटील यांना राज्यस्तरीय काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार जाहीर|newspaper=तरुण भारत |date=२७ एप्रिल २०२५ |page=५ |location=सांगली आवृत्ती}}</ref> == संदर्भ == {{reflist}} [[वर्ग:परीक्षणासाठी सादर केलेले मसुदे]] [[वर्ग:१९७५ मधील जन्म]] [[वर्ग:जिवंत व्यक्ती]] [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:भारतीय शिक्षक]] [[वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील व्यक्ती]] --- 1br76u8xz3jjife0av31wt2hxlyhtro 119 379689 2686421 2686395 2026-05-28T14:26:53Z ~2026-31628-88 183603 /* उल्लेखनीयता पुनर्मूल्यांकन Wikiscan मे 2026 + COI Disclosure */ Reply 2686421 wikitext text/x-wiki {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} == COI Declaration == {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} [[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[सदस्य चर्चा:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) १८:३५, १३ मे २०२६ (IST) :@[[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]], लेखात भरपूर चुका आहेत. मी सांगितले तसे संदर्भ देखील आपण जोडले नाही. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १९:१०, १३ मे २०२६ (IST) ::== मसुदा:गजानन हणमंत पाटील याबाबत नम्र विनंती == ::नमस्कार संतोष गोरे सर, ::मी एक नवीन संपादक आहे. [[मसुदा:गजानन हणमंत पाटील]] हा लेख मी पुनरावलोकनासाठी सादर केलेला आहे. ::हा लेख मी स्वतःसाठी बनवत नाही. माझे मार्गदर्शक, श्री. गजानन हणमंत पाटील सर यांच्या विनंतीवरून मी तो तयार केला आहे. त्यामुळे [[WP:COI|हितसंबंध]] असल्याने मी ते [[मसुदा चर्चा:गजानन हणमंत पाटील]] पानावर जाहीर केले आहे. ::'''लेखातील उल्लेखनीयता सिद्ध करणारे संदर्भ:''' ::* '''आदर्श शिक्षक पुरस्कार (२०२१):''' [[दैनिक सकाळ]], सांगली आवृत्ती, दि. ६ जानेवारी २०२१ ::* '''काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार (२०२५):''' काव्यप्रेमी शिक्षक मंच, सोलापूर या राज्यस्तरीय संस्थेकडून दि. ११ मे २०२५ रोजी चिपळूण येथे प्रदान. याबत [[दैनिक सकाळ]] (२३ एप्रिल २०२५), [[तरुण भारत]] (११ मे २०२५) आणि [[संवाद मीडिया]] (१० मे २०२५) या ३ स्वतंत्र, विश्वसनीय माध्यमांमध्ये बातम्या प्रसिद्ध झाल्या आहेत. ::मी [[विकिपीडिया:परीक्षण|परीक्षण]] वाचून लेखातील प्रत्येक विधानासाठी विश्वसनीय संदर्भ जोडण्याचा प्रयत्न केला आहे. तसेच लेख [[विकिपीडिया:तटस्थ दृष्टिकोन|तटस्थ दृष्टिकोनातून]] लिहिला आहे. ::आपण ज्येष्ठ आणि अनुभवी संपादक आहात. आपणांस विनंती आहे की, आपल्या सवडीने सदर मसुद्याचे पुनरावलोकन करून काही सुधारणा सुचवाव्यात. माझ्याकडून काही त्रुटी राहिल्या असतील तर मार्गदर्शन करावे, ही नम्र विनंती. ::धन्यवाद. ::~[[User:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[User talk:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) २०:२४, १४ मे २०२६ (IST) ::--- [[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[सदस्य चर्चा:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) २०:२४, १४ मे २०२६ (IST) == पुरस्काराच्या पडताळणीसाठी वृत्तपत्राचा पुरावा == --- नमस्कार, लेखातील पुरस्काराच्या पडताळणीसाठी दैनिक वृत्तपत्रातील बातमीचा फोटो विकिमीडिया कॉमन्सवर अपलोड केला आहे. प्रचालकांनी कृपया पडताळून घ्यावा. :दै._वृत्तपत्रातील_बातमीचा_फोटो._गजानन_हणमंत_पाटील_यांना_काव्यप्रेमी_पुरस्कार_बातममी.jpg बातमीची लिंक] https://commons.wikimedia.org/wiki/File:दै._वृत्तपत्रातील_बातमीचा_फोटो._गजानन_हणमंत_पाटील_यांना_काव्यप्रेमी_पुरस्कार_बातममी.jpg धन्यवाद --[[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[सदस्य चर्चा:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) १८:०८, १५ मे २०२६ (IST) --- == उल्लेखनीयता पुनर्मूल्यांकन Wikiscan मे 2026 + COI Disclosure == प्रबंधक महोदय, मी "गजानन हणमंत पाटील" या लेखाचा विषय (subject) असल्याने माझा हितसंबंधांचा संघर्ष (COI) असू शकतो, याची मला जाणीव आहे. त्यामुळे लेखावरील अंतिम निर्णय स्वतंत्र संपादक व प्रशासकांनी उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे घ्यावा, ही विनंती. लेखाच्या पुनर्मूल्यांकनासाठी पुढील माहिती सादर करीत आहे. Wikiscan (May 2026) नुसार "मसुदा:गजानन हणमंत पाटील" हे पान Most Active Pages यादीत Rank 1 (3.3k Volume, 12 Diff) वर असून संबंधित चर्चा पान Rank 5 (6.5k Volume, 9 Diff) वर आहे. एकूण 9.8k Volume व 21 Diff नोंदले गेले आहेत. या आकडेवारीवरून संबंधित मसुदा व चर्चा पानांवर मे 2026 दरम्यान लक्षणीय संपादनकार्य, चर्चा आणि पुनरावलोकन झाल्याचे दिसून येते. तसेच लेखाच्या उल्लेखनीयतेसंदर्भात स्वतंत्र वृत्तपत्रीय स्रोत उपलब्ध आहेत. त्यामध्ये दै. सकाळ (23 एप्रिल 2024) मधील वृत्तांकन, राज्यस्तरीय पुरस्कारांबाबत उपलब्ध संदर्भ तसेच इतर स्वतंत्र व विश्वासार्ह स्रोतांचा समावेश आहे. आकाशवाणी सांगली येथील मुलाखतीची लिंक उपलब्ध होताच तीही संदर्भ म्हणून जोडण्यात येईल. वरील सर्व बाबींचा विचार करून मसुदा लेखाचे पुनर्मूल्यांकन करण्यात यावे व मुख्य नामविश्वात हलविण्याबाबत निर्णय घ्यावा, ही नम्र विनंती. धन्यवाद. {{ping|संतोष गोरे}} {{ping|Tiven2240}} {{ping|QueerEcofeminist}} ~गजानन हणमंत पाटील [[सदस्य:गजानन पाटील|गजानन पाटील]] ([[सदस्य चर्चा:गजानन पाटील|चर्चा]]) १४:४०, २८ मे २०२६ (IST) :नमस्कार 🙏🏻 :क्षमस्व, वरील मजकुरात टायपिंगच्या चुकीमुळे दै. सकाळच्या बातमीची तारीख 23 एप्रिल 2024 अशी लिहिली गेली आहे. कृपया ती 23 एप्रिल 2025 अशी वाचण्यात यावी. :धन्यवाद. :~गजानन हणमंत पाटील (चर्चा) १४:४९, २८ मे २०२६ (IST) [[सदस्य:गजानन पाटील|गजानन पाटील]] ([[सदस्य चर्चा:गजानन पाटील|चर्चा]]) १४:४९, २८ मे २०२६ (IST) ::@[[सदस्य:गजानन पाटील|गजानन पाटील]] आणि @[[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]], नमस्कार लक्षात घ्यावे की लेखात अनेक चुका आहेत. त्या दुरुस्त कराव्यात. ::#यापूर्वी मी आपणास [[विकिपीडिया चर्चा:धूळपाटी/केवळ मराठी ]] येथे एक उदाहरण दिले होते; ते परत या जागी पुन्हा नोंदवतो - [[मसुदा:गजानन हणमंत पाटील#संदर्भ]] येथे चार संदर्भ दिसत आहेत. त्या त्या वर्तमान पत्रात काय बातमी आली हे आम्हाला कसे कळणार? ::# [[श्रीराम गोजमगुंडे#संदर्भ]] येथे पाहावे. मी एक संदर्भ जोडलेला आहे. सदरील संदर्भ निळ्या रंगात दिसत असून त्यावर टिचकी मारली असता आपल्याला सदरील बातमीवर जाऊन खात्री करता येते. ::[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १७:११, २८ मे २०२६ (IST) :::@संतोष गोरे नमस्कार सर 🙏🏻 :::आपण दिलेल्या सूचनेबद्दल मनापासून धन्यवाद. आपल्या सूचनेनुसार 'काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कारा'चे विश्वसनीय संदर्भ जोडले आहेत: :::<nowiki>'''1. दैनिक सकाळ'''</nowiki> :::दिनांक: २३ एप्रिल २०२५, सांगली-Today आवृत्ती, पान क्रमांक ३   :::थेट लिंक: <nowiki>https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/clipshare/share.aspx?id=aHR0cHM6Ly9lcGFwZXItc2FrYWwtYXBwbGljYXRpb24uczMuYXAtc291dGgtMS5hbWF6b25hd3MuY29tL0VwYXBlckRhdGEvU2FrYWwvU2FuZ2xpLzIwMjUvMDQvMjMvU2FuZ2xpLVRvZGF5L1Nha2FsX1NhbmdsaV8yMDI1XzA0XzIzX1NhbmdsaS1Ub2RheV9URF8wMDMvNDJfMTk5MF80OTJfMjM4Mi5qcGc=</nowiki> :::<nowiki>'''2. तरुण भारत'''</nowiki> :::दिनांक: २७ एप्रिल २०२५, सांगली आवृत्ती, पान क्रमांक ५ :::सकाळची वरील लिंक तपासली असता बातमीचे पान व्यवस्थित उघडते आहे. दोन्ही संदर्भ मसुद्यामध्ये योग्य ठिकाणी जोडले आहेत. :::कृपया आपण एकदा तपासून पाहावे व लेख मुख्य नामविश्वात हलवण्यासाठी मदत करावी, ही विनंती. :::आपले मार्गदर्शन असेच लाभो. :::धन्यवाद. :::- गजानन पाटील :::--- [[विशेष:योगदान/&#126;2026-31628-88|&#126;2026-31628-88]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2026-31628-88|talk]]) १९:५६, २८ मे २०२६ (IST) iw23ff01swk9v7e2ufh44hjcc1f4uc7 2686423 2686421 2026-05-28T14:40:34Z ~2026-31628-88 183603 /* उल्लेखनीयता पुनर्मूल्यांकन Wikiscan मे 2026 + COI Disclosure */ Reply 2686423 wikitext text/x-wiki {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} == COI Declaration == {{Connected contributor|User1=सावर्डे ए व्ही|U1-declared=yes|U1-otherlinks=गजानन हणमंत पाटील हे माझे मित्र/परिचित आहेत. त्यांच्या विनंतीवरून मी हा मसुदा बनवत आहे.}} [[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[सदस्य चर्चा:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) १८:३५, १३ मे २०२६ (IST) :@[[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]], लेखात भरपूर चुका आहेत. मी सांगितले तसे संदर्भ देखील आपण जोडले नाही. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १९:१०, १३ मे २०२६ (IST) ::== मसुदा:गजानन हणमंत पाटील याबाबत नम्र विनंती == ::नमस्कार संतोष गोरे सर, ::मी एक नवीन संपादक आहे. [[मसुदा:गजानन हणमंत पाटील]] हा लेख मी पुनरावलोकनासाठी सादर केलेला आहे. ::हा लेख मी स्वतःसाठी बनवत नाही. माझे मार्गदर्शक, श्री. गजानन हणमंत पाटील सर यांच्या विनंतीवरून मी तो तयार केला आहे. त्यामुळे [[WP:COI|हितसंबंध]] असल्याने मी ते [[मसुदा चर्चा:गजानन हणमंत पाटील]] पानावर जाहीर केले आहे. ::'''लेखातील उल्लेखनीयता सिद्ध करणारे संदर्भ:''' ::* '''आदर्श शिक्षक पुरस्कार (२०२१):''' [[दैनिक सकाळ]], सांगली आवृत्ती, दि. ६ जानेवारी २०२१ ::* '''काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कार (२०२५):''' काव्यप्रेमी शिक्षक मंच, सोलापूर या राज्यस्तरीय संस्थेकडून दि. ११ मे २०२५ रोजी चिपळूण येथे प्रदान. याबत [[दैनिक सकाळ]] (२३ एप्रिल २०२५), [[तरुण भारत]] (११ मे २०२५) आणि [[संवाद मीडिया]] (१० मे २०२५) या ३ स्वतंत्र, विश्वसनीय माध्यमांमध्ये बातम्या प्रसिद्ध झाल्या आहेत. ::मी [[विकिपीडिया:परीक्षण|परीक्षण]] वाचून लेखातील प्रत्येक विधानासाठी विश्वसनीय संदर्भ जोडण्याचा प्रयत्न केला आहे. तसेच लेख [[विकिपीडिया:तटस्थ दृष्टिकोन|तटस्थ दृष्टिकोनातून]] लिहिला आहे. ::आपण ज्येष्ठ आणि अनुभवी संपादक आहात. आपणांस विनंती आहे की, आपल्या सवडीने सदर मसुद्याचे पुनरावलोकन करून काही सुधारणा सुचवाव्यात. माझ्याकडून काही त्रुटी राहिल्या असतील तर मार्गदर्शन करावे, ही नम्र विनंती. ::धन्यवाद. ::~[[User:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[User talk:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) २०:२४, १४ मे २०२६ (IST) ::--- [[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[सदस्य चर्चा:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) २०:२४, १४ मे २०२६ (IST) == पुरस्काराच्या पडताळणीसाठी वृत्तपत्राचा पुरावा == --- नमस्कार, लेखातील पुरस्काराच्या पडताळणीसाठी दैनिक वृत्तपत्रातील बातमीचा फोटो विकिमीडिया कॉमन्सवर अपलोड केला आहे. प्रचालकांनी कृपया पडताळून घ्यावा. :दै._वृत्तपत्रातील_बातमीचा_फोटो._गजानन_हणमंत_पाटील_यांना_काव्यप्रेमी_पुरस्कार_बातममी.jpg बातमीची लिंक] https://commons.wikimedia.org/wiki/File:दै._वृत्तपत्रातील_बातमीचा_फोटो._गजानन_हणमंत_पाटील_यांना_काव्यप्रेमी_पुरस्कार_बातममी.jpg धन्यवाद --[[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]] ([[सदस्य चर्चा:सावर्डे ए व्ही|चर्चा]]) १८:०८, १५ मे २०२६ (IST) --- == उल्लेखनीयता पुनर्मूल्यांकन Wikiscan मे 2026 + COI Disclosure == प्रबंधक महोदय, मी "गजानन हणमंत पाटील" या लेखाचा विषय (subject) असल्याने माझा हितसंबंधांचा संघर्ष (COI) असू शकतो, याची मला जाणीव आहे. त्यामुळे लेखावरील अंतिम निर्णय स्वतंत्र संपादक व प्रशासकांनी उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे घ्यावा, ही विनंती. लेखाच्या पुनर्मूल्यांकनासाठी पुढील माहिती सादर करीत आहे. Wikiscan (May 2026) नुसार "मसुदा:गजानन हणमंत पाटील" हे पान Most Active Pages यादीत Rank 1 (3.3k Volume, 12 Diff) वर असून संबंधित चर्चा पान Rank 5 (6.5k Volume, 9 Diff) वर आहे. एकूण 9.8k Volume व 21 Diff नोंदले गेले आहेत. या आकडेवारीवरून संबंधित मसुदा व चर्चा पानांवर मे 2026 दरम्यान लक्षणीय संपादनकार्य, चर्चा आणि पुनरावलोकन झाल्याचे दिसून येते. तसेच लेखाच्या उल्लेखनीयतेसंदर्भात स्वतंत्र वृत्तपत्रीय स्रोत उपलब्ध आहेत. त्यामध्ये दै. सकाळ (23 एप्रिल 2024) मधील वृत्तांकन, राज्यस्तरीय पुरस्कारांबाबत उपलब्ध संदर्भ तसेच इतर स्वतंत्र व विश्वासार्ह स्रोतांचा समावेश आहे. आकाशवाणी सांगली येथील मुलाखतीची लिंक उपलब्ध होताच तीही संदर्भ म्हणून जोडण्यात येईल. वरील सर्व बाबींचा विचार करून मसुदा लेखाचे पुनर्मूल्यांकन करण्यात यावे व मुख्य नामविश्वात हलविण्याबाबत निर्णय घ्यावा, ही नम्र विनंती. धन्यवाद. {{ping|संतोष गोरे}} {{ping|Tiven2240}} {{ping|QueerEcofeminist}} ~गजानन हणमंत पाटील [[सदस्य:गजानन पाटील|गजानन पाटील]] ([[सदस्य चर्चा:गजानन पाटील|चर्चा]]) १४:४०, २८ मे २०२६ (IST) :नमस्कार 🙏🏻 :क्षमस्व, वरील मजकुरात टायपिंगच्या चुकीमुळे दै. सकाळच्या बातमीची तारीख 23 एप्रिल 2024 अशी लिहिली गेली आहे. कृपया ती 23 एप्रिल 2025 अशी वाचण्यात यावी. :धन्यवाद. :~गजानन हणमंत पाटील (चर्चा) १४:४९, २८ मे २०२६ (IST) [[सदस्य:गजानन पाटील|गजानन पाटील]] ([[सदस्य चर्चा:गजानन पाटील|चर्चा]]) १४:४९, २८ मे २०२६ (IST) ::@[[सदस्य:गजानन पाटील|गजानन पाटील]] आणि @[[सदस्य:सावर्डे ए व्ही|सावर्डे ए व्ही]], नमस्कार लक्षात घ्यावे की लेखात अनेक चुका आहेत. त्या दुरुस्त कराव्यात. ::#यापूर्वी मी आपणास [[विकिपीडिया चर्चा:धूळपाटी/केवळ मराठी ]] येथे एक उदाहरण दिले होते; ते परत या जागी पुन्हा नोंदवतो - [[मसुदा:गजानन हणमंत पाटील#संदर्भ]] येथे चार संदर्भ दिसत आहेत. त्या त्या वर्तमान पत्रात काय बातमी आली हे आम्हाला कसे कळणार? ::# [[श्रीराम गोजमगुंडे#संदर्भ]] येथे पाहावे. मी एक संदर्भ जोडलेला आहे. सदरील संदर्भ निळ्या रंगात दिसत असून त्यावर टिचकी मारली असता आपल्याला सदरील बातमीवर जाऊन खात्री करता येते. ::[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १७:११, २८ मे २०२६ (IST) :::@संतोष गोरे नमस्कार सर 🙏🏻 :::आपण दिलेल्या सूचनेबद्दल मनापासून धन्यवाद. आपल्या सूचनेनुसार 'काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कारा'चे विश्वसनीय संदर्भ जोडले आहेत: :::<nowiki>'''1. दैनिक सकाळ'''</nowiki> :::दिनांक: २३ एप्रिल २०२५, सांगली-Today आवृत्ती, पान क्रमांक ३   :::थेट लिंक: <nowiki>https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/clipshare/share.aspx?id=aHR0cHM6Ly9lcGFwZXItc2FrYWwtYXBwbGljYXRpb24uczMuYXAtc291dGgtMS5hbWF6b25hd3MuY29tL0VwYXBlckRhdGEvU2FrYWwvU2FuZ2xpLzIwMjUvMDQvMjMvU2FuZ2xpLVRvZGF5L1Nha2FsX1NhbmdsaV8yMDI1XzA0XzIzX1NhbmdsaS1Ub2RheV9URF8wMDMvNDJfMTk5MF80OTJfMjM4Mi5qcGc=</nowiki> :::<nowiki>'''2. तरुण भारत'''</nowiki> :::दिनांक: २७ एप्रिल २०२५, सांगली आवृत्ती, पान क्रमांक ५ :::सकाळची वरील लिंक तपासली असता बातमीचे पान व्यवस्थित उघडते आहे. दोन्ही संदर्भ मसुद्यामध्ये योग्य ठिकाणी जोडले आहेत. :::कृपया आपण एकदा तपासून पाहावे व लेख मुख्य नामविश्वात हलवण्यासाठी मदत करावी, ही विनंती. :::आपले मार्गदर्शन असेच लाभो. :::धन्यवाद. :::- गजानन पाटील :::--- [[विशेष:योगदान/&#126;2026-31628-88|&#126;2026-31628-88]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2026-31628-88|talk]]) १९:५६, २८ मे २०२६ (IST) ::::@संतोष गोरे नमस्कार सर 🙏🏻 ::::आपण दिलेल्या सूचनेबद्दल मनापासून धन्यवाद. आपल्या सूचनेनुसार 'काव्यप्रेमी प्रेरणा पुरस्कारा'चे विश्वसनीय संदर्भ जोडले आहेत: ::::'''1. दैनिक सकाळ''' ::::दिनांक: २३ एप्रिल २०२५, सांगली-Today आवृत्ती, पान क्रमांक ३ ::::थेट लिंक: https://epaper.esakal.com/smartepaper/ui/clipshare/share.aspx?id=aHR0cHM6Ly9lcGFwZXItc2FrYWwtYXBwbGljYXRpb24uczMuYXAtc291dGgtMS5hbWF6b25hd3MuY29tL0VwYXBlckRhdGEvU2FrYWwvU2FuZ2xpLzIwMjUvMDQvMjMvU2FuZ2xpLVRvZGF5L1Nha2FsX1NhbmdsaV8yMDI1XzA0XzIzX1NhbmdsaS1Ub2RheV9URF8wMDMvNDJfMTk5MF80OTJfMjM4Mi5qcGc= ::::'''2. तरुण भारत''' ::::दिनांक: २७ एप्रिल २०२५, सांगली आवृत्ती, पान क्रमांक ५ ::::सकाळची वरील लिंक तपासली असता बातमीचे पान व्यवस्थित उघडते आहे. दोन्ही संदर्भ मसुद्यामध्ये योग्य ठिकाणी जोडले आहेत. ::::कृपया आपण एकदा तपासून पाहावे व लेख मुख्य नामविश्वात हलवण्यासाठी मदत करावी, ही विनंती. ::::आपले मार्गदर्शन असेच लाभो. ::::धन्यवाद. ::::- गजानन पाटील ::::--- [[विशेष:योगदान/&#126;2026-31628-88|&#126;2026-31628-88]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2026-31628-88|talk]]) २०:१०, २८ मे २०२६ (IST) jlqxd0356y99fi7q2mhemxshfvrvrat 0 379808 2686411 2686327 2026-05-28T12:55:23Z TheonlyPuneriintown 157039 दुवा जोडली 2686411 wikitext text/x-wiki '''कण्ठ्य व्यंजने''' [[व्यंजन|अशी व्यंजने]] आहेत जी [[जीभ|जिभेच्या]] मागच्या भागाचा (जिव्हापृष्ठ) मृदू टाळूवर, म्हणजेच टाळूच्या मागच्या भागावर उच्चार केले जातात. कारण तोंडाच्या छताचा तालव्य प्रदेश तुलनेने विस्तृत आहे आणि पाठीच्या हालचाली फारशा अचूक नसल्यामुळे, कण्ठ्य व्यंजनांमध्ये सहजपणे आत्मसातीकरण होते, ज्यामुळे लगतच्या स्वरांच्या गुणधर्मानुसार त्यांचा उच्चार मागे किंवा पुढे सरकतो. याला संस्कृतमध्ये शब्दांच्या सीमेवर केले तर सन्धि म्हणतात. <ref name="Stroud, 2013">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://historyofenglishpodcast.com/2013/08/04/episode-5-centum-satem-and-the-letter-c-2/|title=Episode 5: Centum, Satem and the Letter C {{!}} The History of English Podcast|last=Stroud|first=Kevin|date=August 2013|website=The History of English Podcast|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130824213343/http://historyofenglishpodcast.com/2013/08/04/episode-5-centum-satem-and-the-letter-c-2/|archive-date=24 August 2013|access-date=29 January 2017}}</ref> ते अनेकदा आपोआप ''पुढे'' येतात, म्हणजेच पुढील अग्र स्वराच्या आधी अंशतः किंवा पूर्णपणे तालव्य होतात, आणि ''मागे'' जातात, म्हणजेच पश्च स्वरांच्या आधी अंशतः किंवा पूर्णपणे अलिजिह्वीय होतात. तालव्यीकृत कण्ठ्य (मराठीतले {{IPA|/k/}} ''कीमा'' किंवा ''कीड'' मध्ये सारखे) यांना कधीकधी '''तालव्यकण्ठ्य''' व्यंजने म्हटले जाते. अनेक भाषांमध्ये ओष्ठ्यकृत कण्ठ्य व्यंजने देखील असतात, जसे की {{IPA|[kʷ]}}. या व्यंजनामधीळ ओठांच्या गोलाकार होण्यासोबत उच्चार केला जातो. तसेच ओष्ठ्यतालव्य व्यंजने देखील असतात. यांचा उच्चार टाळू व ओठांवर दुहेरी होतो, जसे की {{IPA|[k͡p]}}. {{IPA|[w]}} हा अन्तस्थ व्यंजन असल्यामुळे हा भेद नाहीसा होतो, कारण ओष्ठ्यीकरणामध्ये ध्वनीमध्ये ओष्ठ्य्य समीपस्थ उच्चारणाची भर घातली जाते आणि या परिस्थितीला अनेकदा '''ओष्ठ्यकण्ठ्य''' म्हटले जाते. अंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक संघटनानुसार कण्ठ्य कंपन किंवा ताडित शक्य नाही. कण्ठ्य स्थितीत, कंपन किंवा ताडितशी संबंधित प्रकारची हालचाल करण्यासाठी जिभेची क्षमता अतिशय मर्यादित असते आणि कण्ठ्य कंपन किंवा ताडित तयार करण्यासाठी जिभेच्या मुख्य भागाला पुरेशा वेगाने हालचाल करण्याचे शक्यता नसते. <ref>[http://www.madore.org/~david/misc/linguistic/ipa/ अंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमला]</ref> == उदाहरणे == [[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमालेनुसार]] ओळखले जाणारे काही कण्ठ्य व्यंजने खालीलप्रमाणे आहेत: {| class="wikitable" ! rowspan="2" |आयपीए ! rowspan="2" |व्याख्या ! colspan="4" |उदाहरण |- !भाषा !लिपी !आयपीए !अर्थ |- !{{IPA|ŋ̊}} |[[अघोष कण्ठ्य अनुनासिक]] |[[ब्रह्मी भाषा|बर्मी]]{{Sfnp|Ladefoged|Maddieson|1996}} |{{Lang|my|[[Burmese alphabet|ငှါး]]}}/ङा |{{IPA|['''ŋ̊'''á]}} |'कर्ज घेणे' |- !{{IPA|ŋ}} |[[घोष कण्ठ्य अनुनासिक]] |[[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] |''ri'''ng'''''/'''रिं'''ग |{{IPA|[ɹʷɪ'''ŋ''']}} |'अंगठी' |- !{{IPA|k}} |[[अघोष कण्ठ्य स्पर्श]] |[[मराठी भाषा|मराठी]] |'''''का'''म'' |['''k'''äm] |'काम' |- !{{IPA|ɡ}} |[[घोष कण्ठ्य स्पर्श]] |[[मराठी भाषा|मराठी]] |'''''ग'''ट'' |{{IPA|[gɐʈ]}} |'गट' |- !{{IPA|k͜x}} |[[अघोष कण्ठ्य संघर्षी]] |[[कोरियन भाषा|कोरियन]] |[[हांगुल|'''크'''다]]/किउडा |{{IPA|['''k͜x'''ɯ̽da]}} |'मोठे' |- !{{IPA|ɡ͡ɣ}} |[[घोष कण्ठ्य संघर्षी]] |[[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]]{{Efn|स्काउस, कॉकनी, आणि रीसीव्ड उच्चाराच्या काही भाषिकांचे /ɡ/चे नैमित्तिक उपध्वनी}} |'''''g'''ood''/गूड |{{IPA|[ˈ'''ɡ͡ɣ'''ʊˑd̥]}} |'चांगले' |- !{{IPA|x}} |[[अघोष कण्ठ्य ऊष्मन]] |[[जर्मन भाषा|जर्मन]] |{{Lang|de|Bau'''ch'''}}/बाउख़ |{{IPA|[baʊ'''x''']}} |'उदर' |- !{{IPA|ɣ}} |[[घोष कण्ठ्य ऊष्मन]] |[[ग्रीक भाषा|ग्रीक]] |{{Lang|el|'''γ'''άτα}}/ग़ाता |{{IPA|[ˈ'''ɣ'''ata]}} |'मांजर' |- !{{IPA|ɰ}} |[[घोष कण्ठ्य अन्तस्थ]] |[[आयरिश भाषा|आयरिश]] |{{Lang|ga|n'''ao'''i}}/'''न्वु'''ई |{{IPA|[n̪ˠ'''ɰ'''iː]}} |'नव' |- !{{IPA|ʍ}} |[[अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य ऊष्मन| अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य अन्तस्थ]] |[[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] |'''''wh'''ich''/'''ह्वि'''च''{{Efn|[[List of dialects of the English language|dialect]]मधल्या बोलीभाषा ज्या ''which'' आणि ''witch'' या शब्दांमध्ये फरक असतो त्यांच्यात}}'' |{{IPA|['''ʍ'''ɪtʃ]}} |'कोणते' |- !{{IPA|w}} |घोष ओष्ठ्यकण्ठ्य अन्तस्थ |[[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] |'''''w'''itch''/'''वि'''च |{{IPA|['''w'''ɪtʃ]}} |'चेटकीण' |- !{{IPA|k͜𝼄}} |अघोष कण्ठ्य पार्श्विक संघर्षी |आर्ची<ref name="Handout" /> |''{{Lang|aqc|[[Archi orthography|'''лӀ'''он]]}}/ƛon''/प्लोन |{{IPA|['''k͜𝼄'''on]}} |'कळप' |- !{{IPA|ɡ͡ʟ̝}} |घोष कण्ठ्य पार्श्विक संघर्षी |हिउ |{{Lang|hiw|q'''r̄'''ē}}/क्व्ग्ली |{{IPA|[kʷ'''g​͡ʟ'''ɪ]}} |'डॉल्फिन' |- !{{IPA|𝼄}} |अघोष कण्ठ्य पार्श्विक ऊष्मन् |वांगी<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstream/1885/145138/1/PL-B36.pdf|title=Wahgi Phonology and Morphology|last=Donald J. Phillips|publisher=Pacific Linguistics|year=1976|series=B-36|page=18}}</ref> |''nò'''ⱡ'''''/नोल |{{IPA|[no'''𝼄'''˩]}} |'पाणी' |- !{{IPA|ʟ̝}} |घोष कण्ठ्य पार्श्विक ऊष्मन् |आर्ची |{{Lang|aqc|[[Archi orthography|наӏ'''лъ'''дут]]}} |{{IPA|[naˤ'''ʟ̝'''dut]}} |'नीळे' |- !{{IPA|ʟ}} |घोष कण्ठ्य पार्श्विक अन्तस्थ |वांगी |''a'''ʟ'''a'''ʟ'''e''/आलाले |{{IPA|[a'''ʟ'''a'''ʟ'''e]}} |'चक्कर' |- !{{IPA|ʟ̆}} |घोष कण्ठ्य पार्श्विक ताडिक |मेल्पा | colspan="3" |  |- !{{IPA|kʼ}} |कण्ठ्य बाह्यस्फोटक स्पर्श |आर्ची |{{Lang|aqc|'''кӀ'''ан}} |{{IPA|['''kʼ'''an]}} |'खालील' |- !{{IPA|k͜xʼ}} |कण्ठ्य बाह्यस्फोटक संघर्षी |हाद्जा |{{Lang|hts|dla'''gg'''wa}} |{{IPA|[c͜𝼆ʼak͜xʷ’a]}} |'हळुवार उचलणे' |- !{{IPA|xʼ}} |कण्ठ्य बाह्यस्फोटक ऊष्मन् |ह्लिकीत |{{Lang|tli|'''xʼ'''áa'''xʼ'''}} |[xʼáːxʼ]ⓘ |'सफरचंद' |- !{{IPA|k͜𝼄ʼ}} |कण्ठ्य पार्श्विक बाह्यस्फोटक संघर्षी |सांदावे |{{Lang|sad|'''tl’'''ungu}} |{{IPA|[k͜𝼄ʼùŋɡȕ]}} |'आकाश' |- !{{IPA|ɠ̊}} {{IPA|(ƙ)}} |अघोष कण्ठ्य स्तंभिक रोधक |उस्पान्तेक<ref name=":0">{{जर्नल स्रोत|last=Bennett|first=Ryan|last2=Harvey|first2=Meg|last3=Henderson|first3=Robert|last4=Méndez López|first4=Tomás Alberto|date=September 2022|title=The phonetics and phonology of Uspanteko (Mayan)|journal=Language and Linguistics Compass|language=en|volume=16|issue=9|doi=10.1111/lnc3.12467|issn=1749-818X|doi-access=free}}</ref> |{{Lang|usp|k'aam}} |{{IPA|[ɠ̊aːm]}} |'दोरी' |- !{{IPA|ɠ}} |घोष कण्ठ्य स्तंभिक रोधक |[[सिंधी भाषा|सिंधी]] |{{Lang|sd|ڳرو}}/g̈əro |{{IPA|['''ɠ'''əro]}} |'भारी' |- !{{IPA|ʞ}} |कण्ठ्य मुक्त चुटत्कार |वोलोफ (शब्दोतर संप्रेषण) | colspan="2" |{{IPA|[ʞ]}} (उपध्वनिक अलिजिह्व्यासह {{IPA|[ʞ᫢]}}) |'हो' |} == कण्ठ्य व्यंजनांचा अभाव == ज्या भाषांमध्ये कण्ठ्य व्यंजने (आणि कोणतेही जिव्हापृष्ठीय व्यंजन) नाहीत अशा नोंदवलेल्या भाषांमध्ये शावांते, प्रमाण [[ताहिती भाषा|ताहिती]] (जरी /tVt/ चा उच्चार [kVt] असा होतो, जो हवाईयीच्या नीहाऊ बोलीतही आढळतो) आणि कदाचित अनेक स्कोऊ भाषांचा ( वुतुंग, वानिमोच्या डुमो बोलीत आणि बोबे ) असतो, ज्यांमध्ये कोडा(अंत्य व्यंजन) {{IPA|[ŋ]}} आहे. त्याचे विश्लेषण अनुनासिक स्वरांचे प्रकटीकरण म्हणून केले गेले आहे. पेरूची एक स्वतंत्र भाषेत ओमुरानोच्या कोणतेही कण्ठ्य व्यंजन सापाडले नाही. <ref name=":02">{{Citation|accessdate=2025-03-14}}</ref> पिराहां भाषेत, पुरुषांमध्येच एकमेव कण्ठ्य व्यंजन नसते. अघोष स्पर्श {{IPA|[k]}} सोडून इतर कोणतेही कण्ठ्य व्यंजन जास्तीप्रमाणे सामान्य नाही. {{IPA|/ɡ/}} हा स्वनिम असू शकत नाही. [[मँडरिन भाषा|मँडरिन चीनीसारख्या]], ज्या भाषेत घोष स्पर्श व्यंजने नाहीत, {{Efn|[[फीनयीन]]मध्ये ज्याला 'g' असे लिहिले आहे ते {{IPA|/k/}} आहे, जरी त्याला {{IPA|[ɡ]}} असे अनाघात मात्रांमध्ये उपध्वनी आहे.}} पण इतरत्र ते तुरळकपणे अनुपस्थित आहे. ''<nowiki/>'वर्ल्ड ॲटलास ऑफ लँग्वेज स्ट्रक्चर्स'''मध्ये सर्वेक्षण केलेल्या भाषांपैकी, सु. फक्त १०% भाषांमध्ये, ज्यांच्यातील अन्यथा {{IPA|/p b t d k/}} आहेत, त्यांच्यात {{IPA|/ɡ/}} हा गहाळ आहे . <ref>[http://wals.info/feature/5 दी वर्ल्ड ॲटलस ऑफ लॅंग्वेज स्ट्रक्चर्स]</ref> == {{दृश्यमान अँकर|कण्ठ्यपृष्ठ}} व्यंजने == साधी कण्ठ्य व्यंजने ''पृष्ठकण्ठ्य'' असतात: जिभेचा पृष्ठभाग वर येऊन मृदू टाळूला स्पर्श करतो. विकृत वाणीमध्ये ''कण्ठ्यपृष्ठ स्पर्श'' व्यंजने देखील असतात, ज्यांचा उच्चार याच्या उलट असतो: कण्ठ्य खाली येऊन जिभेला स्पर्श करतो, जी स्थिर राहते. विकृत वाणीसाठीच्या आयपीएच्या विस्तारांमध्ये, कण्ठ्य व्यंजनासाठीचे आयपीए अक्षर उलट करून हे व्यंजन लिहिले जाते, उदा. [𝼃] अघोष कण्ठ्यपृष्ठ स्पर्शासाठी, {{Efn|The old letter for a [[back-released velar click]], turned-k {{angbr IPA|ʞ}}, was used from 2008 to 2015.}} [𝼁] घोषा कण्ठ्यपृष्ठ स्पर्शासाठी, आणि [𝼇] अनुनासिकेसाठी. {| class="wikitable" !extIPA ! वर्णन |- | style="text-align:center; font-size:larger; width:2em;" | {{IPA|&#x1DF03;}} | अघोष कण्ठ्यपृष्ठ स्पर्श |- | style="text-align:center; font-size:larger; width:2em;" | {{IPA|&#x1DF01;}} | सघोष कण्ठ्यपृष्ठ स्पर्श |- | style="text-align:center; font-size:larger; width:2em;" | {{IPA|&#x1DF07;}} | कण्ठ्यपृष्ठ अनुनासिक |} ही पद्धत ऊष्मन् व्यंजने ''x'' आणि ''ɣ'' साठी लागू होणार नाही, जरी अधोगामी [𝼃̞], [𝼁᫛], व [𝼁̞] यांचा वापर अंतर भरण्यासाठी केला जाऊ शकतो. == हे सुद्धा पहा == * कण्ठ्यीकरण * उच्चारणाचे स्थान * ध्वनिविज्ञान विषयांची यादी <references /> [[वर्ग:भाषा]] [[वर्ग:वर्णमाला]] jce876irfdkznh83xwggyqb4npmzufq 118 379846 2686419 2685648 2026-05-28T14:05:54Z Suhasthombare 183347 /* */ 2686419 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Haribhau_Appaji_Thombare_1980s.jpg|उजवे|इवलेसे|हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे १९८० च्या दशकात भाषण करताना]]{{Infobox person|name=हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे|image=Haribhau Appaji thombare 1980s.jpg|caption=हरिभाऊ ठोंबरे, १९८० चे दशक|birth_date={{जन्म तारीख आणि वय|1924|9|21}}|death_date={{मृत्यू तारीख आणि वय|2005|1|6|1924|9|21}}|occupation=कामगार नेते|known_for=लोखंडी जथ्था आणि जनरल कामगार युनियनचे संस्थापक|organization=माथाडी कामगार}}'''हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे''' उर्फ भाऊ (२१ सप्टेंबर १९२४ - ९ ऑगस्ट २००४) हे मुंबईतील एक प्रमुख माथाडी कामगार नेते होते. त्यांनी लोखंडी जथ्था आणि जनरल कामगार युनियनची (नोंदणी क्र. ३६६०) स्थापना केली आणि माथाडी कामगारांच्या हक्कांसाठी लढा दिला.<ref>ठोंबरे कुटुंबीयांचे खाजगी दस्तऐवज</ref> == प्रारंभिक जीवन == हरिभाऊ ठोंबरे यांचा जन्म २१ सप्टेंबर १९२४ रोजी झाला. लहान वयातच ते मुंबईत आले आणि माथाडी कामगार म्हणून काम करू लागले. == कामगार चळवळ == त्यांनी लोखंडी जथ्था आणि जनरल कामगार युनियनची स्थापना करून हजारो कामगारांना संघटित केले. या युनियनचा नोंदणी क्रमांक ३६६० होता. त्यांच्या नेतृत्वाखाली कामगारांना योग्य वेतन आणि कामाच्या चांगल्या सुविधा मिळाल्या. [[चित्र:Haribhau_thomabre.jpg|डावे|इवलेसे|200x200अंश|कामगार सभेला संबोधित करताना हरिभाऊ ठोंबरे]] == इतर पदे == [[चित्र:Haribhau_appaji_thombare.jpg|इवलेसे|Haribhau thombare in News paper]] हरिभाऊ ठोंबरे हे हिंदुस्थान को-ऑपरेटिव्ह बँकेचे संचालक होते. तसेच ते श्रीगुरुदेव ग्राहक सहकारी सोसायटीचे अध्यक्षही होते.<ref>ठोंबरे कुटुंबीयांचे खाजगी दस्तऐवज</ref> == निधन == ९ऑगस्ट २००४ रोजी वयाच्या ८० व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले. == वारसा == माथाडी कामगार चळवळीतील त्यांचे योगदान महत्त्वपूर्ण मानले जाते. त्यांनी स्थापन केलेली युनियन आजही कार्यरत आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सहकार क्षेत्रातील व्यक्ती]] [[वर्ग:महाराष्ट्रीय व्यक्ती]] [[वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील व्यक्ती]] * दि हिंदुस्थान को-ऑप. बँक लि., मुंबई चे संस्थापक संचालक.<ref>{{Cite web|url=https://hindusthanbank.com/history|title=History - Hindusthan Bank|access-date=2026-05-23}}</ref> * गुरुदेव नागरी सहकारी पतसंस्था मर्या., मुंबई या संस्थेचे अध्यक्ष * == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} 2zoqd0so8d9d44wsjm0bh8u7nfjfklf 0 379931 2686509 2685843 2026-05-29T00:33:57Z EmausBot 9929 Bot: Fixing double redirect from [[गुरू ग्रंथ साहिब]] to [[गुरु ग्रंथ साहिब]] 2686509 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[गुरु ग्रंथ साहिब]] d9wgf5z0deajhk0w8iwxyb44hw8rccp 2686510 2686509 2026-05-29T00:33:57Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — गुरूचा उकार ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#गुरूचा उकार|अधिक माहिती]]) 2686510 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[गुरू ग्रंथ साहिब]] 76az0gm601kxsxr0mdc1fm8727ml56e 0 379981 2686512 2685980 2026-05-29T00:34:17Z EmausBot 9929 Bot: Fixing double redirect from [[सान डियेगो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] to [[सॅन डियेगो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] 2686512 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[सॅन डियेगो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] otcflygrfk8ejwx7hh3p3jtcxgyux9k 0 379982 2686511 2685981 2026-05-29T00:34:07Z EmausBot 9929 Bot: Fixing double redirect from [[तल्सा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] to [[टल्सा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] 2686511 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[टल्सा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] 3dh8us4nqhjd7w9dl9nd3c5nd5qc4nt 119 380004 2686506 2686053 2026-05-29T00:26:04Z Xqbot 6858 Bot: Fixing double redirect from [[चर्चा:जैन इरिगेशन सिस्टम्स लिमिटेड]] to [[चर्चा:जैन इरिगेशन सिस्टीम्स लिमिटेड]] 2686506 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[चर्चा:जैन इरिगेशन सिस्टीम्स लिमिटेड]] 052a8uciq33j00fd52wr0w0m6vk7y5e 0 380066 2686417 2686334 2026-05-28T13:23:03Z Ivolskiy 183580 भारतातील सुवर्ण बाजार लेखाकडे भारतीय संदर्भातील अंतर्गत दुवा जोडला. 2686417 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|बँकांच्या किंवा सुरक्षित तिजोरींमध्ये ठेवलेले बुलियन सोने}} [[File:Goldvault nyc.jpg|thumb|न्यू यॉर्कमधील सोन्याची एक तिजोरी]] '''तिजोरीत ठेवलेले सोने''' म्हणजे बँकांच्या किंवा इतर सुरक्षित तिजोरींमध्ये ठेवलेले [[सोने|सोन्याचे]] बुलियन होय.<ref>World Gold Council: Vaulted gold. In: An investor’s guide to the gold market, European Edition, p. 46, December 2011</ref> अशा सोन्याचे खरेदीदार त्यांच्या वतीने तिजोरीत ठेवलेल्या प्रत्यक्ष भौतिक सोन्याचे थेट मालकीहक्क मिळवतात. हे सोन्यावर आधारित संरचित आर्थिक उत्पादनांपेक्षा, जसे की सोन्यावर आधारित एक्सचेंज-ट्रेडेड फंड, वेगळे असते; अशा उत्पादनांमध्ये सहसा सोन्याच्या किमतीचे प्रतिबिंब असते, परंतु गुंतवणूकदाराकडे स्वतः सोन्याची मालकी नसते.<ref name="WGC-investor-guidance">{{cite web |title=Retail Gold Investment: Investor Guidance |publisher=World Gold Council |url=https://retailinvestment.gold/download/file/109/investor-guidance-en.pdf |format=PDF |access-date=14 May 2026}}</ref> भारतीय संदर्भात भौतिक सोने, दागिने, सोन्यावर आधारित वित्तीय साधने आणि सुवर्ण कर्जे यांचा व्यापक आढावा [[भारतातील सुवर्ण बाजार]] या लेखात दिला आहे.<ref>{{cite web |title=India's gold market and demand |url=https://www.gold.org/about-gold/gold-demand/geographical-diversity/india |website=World Gold Council |access-date=28 May 2026}}</ref> तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्यासोबत साधारणपणे शुल्क आकारून पैसे काढण्याचा किंवा सोन्याची डिलिव्हरी घेण्याचा पर्याय दिला जातो. म्हणजेच गुंतवणूकदार आपल्या धारणेची डिलिव्हरी मागू शकतो किंवा काही प्रसंगी ती थेट तिजोरीतून स्वीकारू शकतो.<ref name="WGC-RGI-principles">{{cite web |title=Retail Gold Investment Principles |publisher=World Gold Council |url=https://www.gold.org/download/file/16998/RGI-Principles-EN.pdf |format=PDF |access-date=14 May 2026}}</ref> == इतिहास == ऐतिहासिकदृष्ट्या तिजोरीत ठेवलेले सोने प्रामुख्याने श्रीमंत ग्राहकांना खासगी बँकांकडून, उदाहरणार्थ स्विस खासगी बँकांकडून, सोन्याच्या खात्यांच्या स्वरूपात दिले जात असे. तथापि, विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात बँका आणि बिगर-बँक संस्था, उदाहरणार्थ मौल्यवान धातूंचे व्यापारी, अशा नवीन पुरवठादारांनी खासगी गुंतवणूकदारांना तिजोरीत ठेवलेले सोने किंवा त्यावर आधारित बचत योजना देण्यास सुरुवात केली. उदाहरणार्थ, १९८० च्या दशकात मौल्यवान धातूंची व्यापारी कंपनी Tanaka Kikinzoku Kogyo यांनी सोन्याच्या संचय योजनांपैकी काही प्रारंभीच्या योजना सुरू केल्या.<ref>Song, Yasumasa: Japanese Young Boost Gold Buying Amid Recession, Retailer Says. Bloomberg vom 22. März 2009</ref> == फरक == तिजोरीत ठेवलेले सोने खरेदी करणारे व्यक्ती सोन्याची थेट मालकी मिळवतात. याउलट, सोन्याच्या किमतीवर आधारित संरचित उत्पादनांचे खरेदीदार त्या उत्पादनाच्या जारीकर्त्याविरुद्ध दावा मिळवतात, परंतु सोन्यावर थेट मालकी मिळवत नाहीत. एक्सचेंज-ट्रेडेड फंड किंवा एक्सचेंज-ट्रेडेड कमोडिटीजना तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्याचा आधार असू शकतो.<ref>{{cite web|author=Risk.net |url=http://www.risk.net/structured-products/news/1585544/etf-securities-offers-diversification-vaulted-gold-backed-etc |title=ETF Securities offers diversification with vaulted gold backed ETC |publisher=Risk.net |date=2010-01-13 |access-date=2014-12-16}}</ref> कायदेशीर दृष्टीने अशा समभागांच्या मालकाची भौतिक सोन्याशी संबंधित स्थिती थेट तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्याच्या मालकापेक्षा खूप वेगळी असते. घाऊक मौल्यवान धातूंच्या बाजारात सोन्याची डिलिव्हरी अनेक प्रकारे केली जाऊ शकते. त्यात डीलरच्या तिजोरीत किंवा इतर ठिकाणी प्रत्यक्ष भौतिक डिलिव्हरी, डीलरकडे असलेल्या आवंटित किंवा अनावंटित खात्यात क्रेडिट, किंवा लंडन मौल्यवान धातू क्लिअरिंगद्वारे तृतीय पक्षाच्या अनावंटित खात्यात सेटलमेंट यांचा समावेश होतो.<ref>{{cite web |title=Annex 3: Wholesale Precious Metals Spot, Forward and Deposits in Precious Metals Basic Market Definitions |url=https://www.lbma.org.uk/publications/the-code/annex-3-wholesale-precious-metals-spot-forward-and-deposits-in-precious-metals-basic-market-definitions |access-date=21 May 2026 |website=London Bullion Market Association}}</ref> बुलियन बँका तथाकथित सोन्याची खाती देतात. आवंटित सोन्याची खाती गुंतवणूकदारांना तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्याची पूर्ण मालकी देतात, तर अनावंटित सोन्याची खाती गुंतवणूकदारांना सोन्यावर थेट मालकी न देता फक्त पुरवठादाराविरुद्ध दावा देतात.<ref name="WGC-investor-guidance" /><ref name="GAR-allocated-unallocated">{{cite web |title=Allocated vs Unallocated Gold: Key Differences |website=Golden Ark Reserve |date=13 September 2025 |url=https://goldenarkreserve.com/blog/allocated-vs-unallocated-gold-key-differences/ |access-date=14 May 2026}}</ref> सामान्यतः बुलियन बँका कोणत्याही प्रकारच्या खात्यात १००० औंसपेक्षा कमी प्रमाणात व्यवहार करत नाहीत, म्हणजेच अंदाजे १७ लाख अमेरिकी डॉलर इतक्या किमतीपेक्षा कमी प्रमाणात व्यवहार होत नाहीत.<ref>World Gold Council: Gold accounts. In: An investor’s guide to the gold market, European Edition, p. 45, December 2011</ref> त्यामुळे सोन्याची खाती मुख्यतः संस्थात्मक गुंतवणूकदार किंवा अतिशय संपन्न खासगी गुंतवणूकदार यांच्यासाठी असतात.<ref>{{cite web|last=Macleod|first=Alasdair|title=Renewed estimates of Chinese gold demand|url=http://news.goldseek.com/GoldSeek/1396626720.php|publisher=GoldSeek.com|access-date=10 April 2014}}</ref> अनावंटित खाती घाऊक मौल्यवान धातूंच्या बाजारात मोठ्या प्रमाणावर वापरली जातात, कारण प्रत्येक व्यवहारासाठी स्वतंत्र बार वाटप न करता धातूंचे शिल्लक तात्काळ हस्तांतरित करता येतात. London Bullion Market Association नुसार, बँकांमधील, घाऊक आणि OTC बाजारात व्यापार होणाऱ्या मौल्यवान धातूंपैकी बहुधा ९०% पेक्षा जास्त व्यवहार अनावंटित Loco London खात्यांद्वारे क्लिअर होतात.<ref>{{cite web |title=Precious Metal Accounts |url=https://www.lbma.org.uk/publications/the-otc-guide/precious-metal-accounts |access-date=21 May 2026 |website=London Bullion Market Association}}</ref> == वैशिष्ट्ये == सोन्यावर आधारित एक्सचेंज-ट्रेडेड फंड हे आर्थिक रोखे असतात आणि त्यामुळे ते वित्तीय बाजार नियमनाच्या अधीन असतात; तथापि सोन्याच्या गुंतवणूक उत्पादनांच्या अनेक इतर प्रकारांवर बहुतेक वेळा नियमन नसते.<ref name="WGC-RGI-principles" /> परंतु [[नेदरलँड्स]]मध्ये व्यावसायिक पद्धतीने तिजोरीत ठेवलेले सोने "Investment Object" म्हणून गणले जाते आणि त्यामुळे ते Netherlands Authority for the Financial Markets (AFM) च्या नियमनाखाली येते.<ref>GoldMoney closing all Dutch accounts - Digital Gold Currency Magazine in Digital Gold Currency Magazine vom 28. September 2011</ref><ref name="AFM-investment-objects">{{cite web |title=Provider of investment objects |publisher=Netherlands Authority for the Financial Markets |url=https://www.afm.nl/en/sector/aanbieders-beleggingsobjecten |access-date=14 May 2026}}</ref> खुदरा सोन्याच्या गुंतवणुकीसंबंधी मार्गदर्शनात तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्यावर आधारित व्यवस्थापित उत्पादनांची महत्त्वाची वैशिष्ट्ये म्हणून साठवणूक, डिलिव्हरी, कायदेशीर मालकी आणि लेखापरीक्षण व्यवस्था यांचा विचार केला जातो. World Gold Council च्या खुदरा गुंतवणूक मार्गदर्शनानुसार अशा उत्पादनांनी साठवणुकीची व्यवस्था, शुल्क, गुंतवणूकदाराचे कायदेशीर मालकीहक्क, आणि सोन्यावर नियमित स्वतंत्र लेखापरीक्षण होते की नाही याबद्दल स्पष्ट माहिती द्यावी.<ref>{{cite web |title=Specific Guidance |url=https://retailinvestment.gold/en/global/investment-principles/specific-guidance |access-date=21 May 2026 |website=Retail Gold Investment Principles}}</ref> भौतिक मौल्यवान धातूंविषयी गुंतवणूकदार संरक्षण मार्गदर्शनात विक्रेत्याची पडताळणी आणि उत्पादनाच्या खर्चरचनेवरही भर दिला जातो. Financial Industry Regulatory Authority गुंतवणूकदारांना गुंतवणूक करण्यापूर्वी विक्रेता आणि कंपनीची पार्श्वभूमी तपासण्याचा सल्ला देते. तसेच मौल्यवान धातू विकणाऱ्या किंवा साठवून ठेवणाऱ्या संस्था खाते उघडण्याचे शुल्क, विक्री कमिशन, साठवणूक शुल्क, व्यवस्थापन शुल्क आणि इतर खर्च आकारू शकतात असेही नमूद करते.<ref>{{cite web |date=24 March 2026 |title=4 Tips to Know Before Buying Physical Precious Metals |url=https://www.finra.org/investors/insights/physical-precious-metals |access-date=21 May 2026 |website=Financial Industry Regulatory Authority}}</ref> == जोखीम == [[गुंतवणूक]] म्हणून सोन्याच्या बाजारभावाच्या जोखमीव्यतिरिक्त, तिजोरीत ठेवलेले सोने खरेदी करणाऱ्यांना तरलतेची जोखीमही सहन करावी लागू शकते. ही जोखीम पुरवठादार आणि उत्पादनाच्या वैशिष्ट्यांनुसार मोठ्या प्रमाणात बदलू शकते. याशिवाय, गुंतवणूकदारांना पुरवठादार, कस्टोडियन किंवा एखाद्या व्यक्तीकडून सोन्याच्या धारणेत अपहार होण्याचा किंवा तृतीय पक्षांकडून चोरी होण्याचा संभाव्य धोका असतो. World Gold Council नुसार, गुंतवणूकदारांनी तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्याच्या सेवा देणारे पुरवठादार थेट आणि कोणत्याही भाराशिवाय सोन्याची मालकी देतात का, ग्राहकांच्या पूर्वपरवानगीशिवाय कोणतेही सोने भाड्याने देत नाहीत का, सोने स्वतंत्र आणि मान्यताप्राप्त तिजोरी ऑपरेटरकडे साठवतात का, आणि ग्राहकांच्या सोन्याच्या धारणांचे नियमित निरीक्षण व लेखापरीक्षण करण्यास परवानगी देतात का हे तपासले पाहिजे.<ref>cited: World Gold Council: Vaulted gold. In: An investor’s guide to the gold market, European Edition, p. 50-51, December 2011</ref> याव्यतिरिक्त, सोन्याचा सामान्य जोखमींविरुद्ध पूर्ण विमा असणे आवश्यक आहे. फसवणुकीच्या किंवा अतिशय महागड्या सोन्याच्या गुंतवणूक योजनांवर, तसेच काही सोन्याचे डीलर किंवा मल्टी-लेव्हल-मार्केटिंग कंपन्यांकडून वापरल्या जाणाऱ्या अनुचित विक्री पद्धतींवर विविध टीका केली जाते.<ref>{{cite web|url=https://abcnews.go.com/Blotter/confessions-gold-scammer/story?id=14824124#.UDTkKI7JfXo |title=Confessions of a Gold Scammer - ABC News |publisher=Abcnews.go.com |date=2011-10-27 |access-date=2012-10-06}}</ref> World Gold Council च्या गुंतवणूकदार मार्गदर्शनानुसार खुदरा सोन्याचे खरेदीदार संभाव्य परतावा आणि जोखीम वस्तुनिष्ठपणे मांडली आहे का, आणि ते अनावश्यक दबावाविना गुंतवणुकीचा निर्णय घेऊ शकतात का, याचा विचार करावा.<ref name="WGC-investor-guidance" /> ब्रिटनची Financial Conduct Authority त्वरित निर्णय घेण्याचा दबाव आणि गुंतवणुकीवर मोठ्या परताव्याची आश्वासने यांना फसवणुकीची इशारतीची चिन्हे मानते.<ref name="FCA-scams">{{cite web |title=Protect yourself from scams |publisher=Financial Conduct Authority |url=https://www.fca.org.uk/consumers/protect-yourself-scams |access-date=14 May 2026}}</ref> United States Federal Trade Commission देखील इशारा देते की मौल्यवान धातू आणि नाण्यांच्या गुंतवणूक फसवणुकीत विक्रेते स्वतःला धातूंचे डीलर किंवा दुर्मीळ नाण्यांचे व्यापारी म्हणून सादर करू शकतात, त्वरेने खरेदी करण्यासाठी तातडीची भावना निर्माण करू शकतात, आपली पात्रता किंवा अनुभव चुकीच्या प्रकारे मांडू शकतात, आणि वचन दिलेली वस्तू देण्यात अपयशी ठरू शकतात.<ref>{{cite web |date=December 2023 |title=Investment Scams |url=https://consumer.ftc.gov/articles/investment-scams |access-date=21 May 2026 |website=Federal Trade Commission}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * [[सोने]] * [[गुंतवणूक]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:धातू]] [[वर्ग:गुंतवणूक]] 3gzeryodbftbh4x61chdyiu412ezu6d 2686426 2686417 2026-05-28T15:02:22Z अभय नातू 206 साचा 2686426 wikitext text/x-wiki {{मट्रा}} {{संक्षिप्त विवरण|बँकांच्या किंवा सुरक्षित तिजोरींमध्ये ठेवलेले बुलियन सोने}} [[File:Goldvault nyc.jpg|thumb|न्यू यॉर्कमधील सोन्याची एक तिजोरी]] '''तिजोरीत ठेवलेले सोने''' म्हणजे बँकांच्या किंवा इतर सुरक्षित तिजोरींमध्ये ठेवलेले [[सोने|सोन्याचे]] बुलियन होय.<ref>World Gold Council: Vaulted gold. In: An investor’s guide to the gold market, European Edition, p. 46, December 2011</ref> अशा सोन्याचे खरेदीदार त्यांच्या वतीने तिजोरीत ठेवलेल्या प्रत्यक्ष भौतिक सोन्याचे थेट मालकीहक्क मिळवतात. हे सोन्यावर आधारित संरचित आर्थिक उत्पादनांपेक्षा, जसे की सोन्यावर आधारित एक्सचेंज-ट्रेडेड फंड, वेगळे असते; अशा उत्पादनांमध्ये सहसा सोन्याच्या किमतीचे प्रतिबिंब असते, परंतु गुंतवणूकदाराकडे स्वतः सोन्याची मालकी नसते.<ref name="WGC-investor-guidance">{{cite web |title=Retail Gold Investment: Investor Guidance |publisher=World Gold Council |url=https://retailinvestment.gold/download/file/109/investor-guidance-en.pdf |format=PDF |access-date=14 May 2026}}</ref> भारतीय संदर्भात भौतिक सोने, दागिने, सोन्यावर आधारित वित्तीय साधने आणि सुवर्ण कर्जे यांचा व्यापक आढावा [[भारतातील सुवर्ण बाजार]] या लेखात दिला आहे.<ref>{{cite web |title=India's gold market and demand |url=https://www.gold.org/about-gold/gold-demand/geographical-diversity/india |website=World Gold Council |access-date=28 May 2026}}</ref> तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्यासोबत साधारणपणे शुल्क आकारून पैसे काढण्याचा किंवा सोन्याची डिलिव्हरी घेण्याचा पर्याय दिला जातो. म्हणजेच गुंतवणूकदार आपल्या धारणेची डिलिव्हरी मागू शकतो किंवा काही प्रसंगी ती थेट तिजोरीतून स्वीकारू शकतो.<ref name="WGC-RGI-principles">{{cite web |title=Retail Gold Investment Principles |publisher=World Gold Council |url=https://www.gold.org/download/file/16998/RGI-Principles-EN.pdf |format=PDF |access-date=14 May 2026}}</ref> == इतिहास == ऐतिहासिकदृष्ट्या तिजोरीत ठेवलेले सोने प्रामुख्याने श्रीमंत ग्राहकांना खासगी बँकांकडून, उदाहरणार्थ स्विस खासगी बँकांकडून, सोन्याच्या खात्यांच्या स्वरूपात दिले जात असे. तथापि, विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात बँका आणि बिगर-बँक संस्था, उदाहरणार्थ मौल्यवान धातूंचे व्यापारी, अशा नवीन पुरवठादारांनी खासगी गुंतवणूकदारांना तिजोरीत ठेवलेले सोने किंवा त्यावर आधारित बचत योजना देण्यास सुरुवात केली. उदाहरणार्थ, १९८० च्या दशकात मौल्यवान धातूंची व्यापारी कंपनी Tanaka Kikinzoku Kogyo यांनी सोन्याच्या संचय योजनांपैकी काही प्रारंभीच्या योजना सुरू केल्या.<ref>Song, Yasumasa: Japanese Young Boost Gold Buying Amid Recession, Retailer Says. Bloomberg vom 22. März 2009</ref> == फरक == तिजोरीत ठेवलेले सोने खरेदी करणारे व्यक्ती सोन्याची थेट मालकी मिळवतात. याउलट, सोन्याच्या किमतीवर आधारित संरचित उत्पादनांचे खरेदीदार त्या उत्पादनाच्या जारीकर्त्याविरुद्ध दावा मिळवतात, परंतु सोन्यावर थेट मालकी मिळवत नाहीत. एक्सचेंज-ट्रेडेड फंड किंवा एक्सचेंज-ट्रेडेड कमोडिटीजना तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्याचा आधार असू शकतो.<ref>{{cite web|author=Risk.net |url=http://www.risk.net/structured-products/news/1585544/etf-securities-offers-diversification-vaulted-gold-backed-etc |title=ETF Securities offers diversification with vaulted gold backed ETC |publisher=Risk.net |date=2010-01-13 |access-date=2014-12-16}}</ref> कायदेशीर दृष्टीने अशा समभागांच्या मालकाची भौतिक सोन्याशी संबंधित स्थिती थेट तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्याच्या मालकापेक्षा खूप वेगळी असते. घाऊक मौल्यवान धातूंच्या बाजारात सोन्याची डिलिव्हरी अनेक प्रकारे केली जाऊ शकते. त्यात डीलरच्या तिजोरीत किंवा इतर ठिकाणी प्रत्यक्ष भौतिक डिलिव्हरी, डीलरकडे असलेल्या आवंटित किंवा अनावंटित खात्यात क्रेडिट, किंवा लंडन मौल्यवान धातू क्लिअरिंगद्वारे तृतीय पक्षाच्या अनावंटित खात्यात सेटलमेंट यांचा समावेश होतो.<ref>{{cite web |title=Annex 3: Wholesale Precious Metals Spot, Forward and Deposits in Precious Metals Basic Market Definitions |url=https://www.lbma.org.uk/publications/the-code/annex-3-wholesale-precious-metals-spot-forward-and-deposits-in-precious-metals-basic-market-definitions |access-date=21 May 2026 |website=London Bullion Market Association}}</ref> बुलियन बँका तथाकथित सोन्याची खाती देतात. आवंटित सोन्याची खाती गुंतवणूकदारांना तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्याची पूर्ण मालकी देतात, तर अनावंटित सोन्याची खाती गुंतवणूकदारांना सोन्यावर थेट मालकी न देता फक्त पुरवठादाराविरुद्ध दावा देतात.<ref name="WGC-investor-guidance" /><ref name="GAR-allocated-unallocated">{{cite web |title=Allocated vs Unallocated Gold: Key Differences |website=Golden Ark Reserve |date=13 September 2025 |url=https://goldenarkreserve.com/blog/allocated-vs-unallocated-gold-key-differences/ |access-date=14 May 2026}}</ref> सामान्यतः बुलियन बँका कोणत्याही प्रकारच्या खात्यात १००० औंसपेक्षा कमी प्रमाणात व्यवहार करत नाहीत, म्हणजेच अंदाजे १७ लाख अमेरिकी डॉलर इतक्या किमतीपेक्षा कमी प्रमाणात व्यवहार होत नाहीत.<ref>World Gold Council: Gold accounts. In: An investor’s guide to the gold market, European Edition, p. 45, December 2011</ref> त्यामुळे सोन्याची खाती मुख्यतः संस्थात्मक गुंतवणूकदार किंवा अतिशय संपन्न खासगी गुंतवणूकदार यांच्यासाठी असतात.<ref>{{cite web|last=Macleod|first=Alasdair|title=Renewed estimates of Chinese gold demand|url=http://news.goldseek.com/GoldSeek/1396626720.php|publisher=GoldSeek.com|access-date=10 April 2014}}</ref> अनावंटित खाती घाऊक मौल्यवान धातूंच्या बाजारात मोठ्या प्रमाणावर वापरली जातात, कारण प्रत्येक व्यवहारासाठी स्वतंत्र बार वाटप न करता धातूंचे शिल्लक तात्काळ हस्तांतरित करता येतात. London Bullion Market Association नुसार, बँकांमधील, घाऊक आणि OTC बाजारात व्यापार होणाऱ्या मौल्यवान धातूंपैकी बहुधा ९०% पेक्षा जास्त व्यवहार अनावंटित Loco London खात्यांद्वारे क्लिअर होतात.<ref>{{cite web |title=Precious Metal Accounts |url=https://www.lbma.org.uk/publications/the-otc-guide/precious-metal-accounts |access-date=21 May 2026 |website=London Bullion Market Association}}</ref> == वैशिष्ट्ये == सोन्यावर आधारित एक्सचेंज-ट्रेडेड फंड हे आर्थिक रोखे असतात आणि त्यामुळे ते वित्तीय बाजार नियमनाच्या अधीन असतात; तथापि सोन्याच्या गुंतवणूक उत्पादनांच्या अनेक इतर प्रकारांवर बहुतेक वेळा नियमन नसते.<ref name="WGC-RGI-principles" /> परंतु [[नेदरलँड्स]]मध्ये व्यावसायिक पद्धतीने तिजोरीत ठेवलेले सोने "Investment Object" म्हणून गणले जाते आणि त्यामुळे ते Netherlands Authority for the Financial Markets (AFM) च्या नियमनाखाली येते.<ref>GoldMoney closing all Dutch accounts - Digital Gold Currency Magazine in Digital Gold Currency Magazine vom 28. September 2011</ref><ref name="AFM-investment-objects">{{cite web |title=Provider of investment objects |publisher=Netherlands Authority for the Financial Markets |url=https://www.afm.nl/en/sector/aanbieders-beleggingsobjecten |access-date=14 May 2026}}</ref> खुदरा सोन्याच्या गुंतवणुकीसंबंधी मार्गदर्शनात तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्यावर आधारित व्यवस्थापित उत्पादनांची महत्त्वाची वैशिष्ट्ये म्हणून साठवणूक, डिलिव्हरी, कायदेशीर मालकी आणि लेखापरीक्षण व्यवस्था यांचा विचार केला जातो. World Gold Council च्या खुदरा गुंतवणूक मार्गदर्शनानुसार अशा उत्पादनांनी साठवणुकीची व्यवस्था, शुल्क, गुंतवणूकदाराचे कायदेशीर मालकीहक्क, आणि सोन्यावर नियमित स्वतंत्र लेखापरीक्षण होते की नाही याबद्दल स्पष्ट माहिती द्यावी.<ref>{{cite web |title=Specific Guidance |url=https://retailinvestment.gold/en/global/investment-principles/specific-guidance |access-date=21 May 2026 |website=Retail Gold Investment Principles}}</ref> भौतिक मौल्यवान धातूंविषयी गुंतवणूकदार संरक्षण मार्गदर्शनात विक्रेत्याची पडताळणी आणि उत्पादनाच्या खर्चरचनेवरही भर दिला जातो. Financial Industry Regulatory Authority गुंतवणूकदारांना गुंतवणूक करण्यापूर्वी विक्रेता आणि कंपनीची पार्श्वभूमी तपासण्याचा सल्ला देते. तसेच मौल्यवान धातू विकणाऱ्या किंवा साठवून ठेवणाऱ्या संस्था खाते उघडण्याचे शुल्क, विक्री कमिशन, साठवणूक शुल्क, व्यवस्थापन शुल्क आणि इतर खर्च आकारू शकतात असेही नमूद करते.<ref>{{cite web |date=24 March 2026 |title=4 Tips to Know Before Buying Physical Precious Metals |url=https://www.finra.org/investors/insights/physical-precious-metals |access-date=21 May 2026 |website=Financial Industry Regulatory Authority}}</ref> == जोखीम == [[गुंतवणूक]] म्हणून सोन्याच्या बाजारभावाच्या जोखमीव्यतिरिक्त, तिजोरीत ठेवलेले सोने खरेदी करणाऱ्यांना तरलतेची जोखीमही सहन करावी लागू शकते. ही जोखीम पुरवठादार आणि उत्पादनाच्या वैशिष्ट्यांनुसार मोठ्या प्रमाणात बदलू शकते. याशिवाय, गुंतवणूकदारांना पुरवठादार, कस्टोडियन किंवा एखाद्या व्यक्तीकडून सोन्याच्या धारणेत अपहार होण्याचा किंवा तृतीय पक्षांकडून चोरी होण्याचा संभाव्य धोका असतो. World Gold Council नुसार, गुंतवणूकदारांनी तिजोरीत ठेवलेल्या सोन्याच्या सेवा देणारे पुरवठादार थेट आणि कोणत्याही भाराशिवाय सोन्याची मालकी देतात का, ग्राहकांच्या पूर्वपरवानगीशिवाय कोणतेही सोने भाड्याने देत नाहीत का, सोने स्वतंत्र आणि मान्यताप्राप्त तिजोरी ऑपरेटरकडे साठवतात का, आणि ग्राहकांच्या सोन्याच्या धारणांचे नियमित निरीक्षण व लेखापरीक्षण करण्यास परवानगी देतात का हे तपासले पाहिजे.<ref>cited: World Gold Council: Vaulted gold. In: An investor’s guide to the gold market, European Edition, p. 50-51, December 2011</ref> याव्यतिरिक्त, सोन्याचा सामान्य जोखमींविरुद्ध पूर्ण विमा असणे आवश्यक आहे. फसवणुकीच्या किंवा अतिशय महागड्या सोन्याच्या गुंतवणूक योजनांवर, तसेच काही सोन्याचे डीलर किंवा मल्टी-लेव्हल-मार्केटिंग कंपन्यांकडून वापरल्या जाणाऱ्या अनुचित विक्री पद्धतींवर विविध टीका केली जाते.<ref>{{cite web|url=https://abcnews.go.com/Blotter/confessions-gold-scammer/story?id=14824124#.UDTkKI7JfXo |title=Confessions of a Gold Scammer - ABC News |publisher=Abcnews.go.com |date=2011-10-27 |access-date=2012-10-06}}</ref> World Gold Council च्या गुंतवणूकदार मार्गदर्शनानुसार खुदरा सोन्याचे खरेदीदार संभाव्य परतावा आणि जोखीम वस्तुनिष्ठपणे मांडली आहे का, आणि ते अनावश्यक दबावाविना गुंतवणुकीचा निर्णय घेऊ शकतात का, याचा विचार करावा.<ref name="WGC-investor-guidance" /> ब्रिटनची Financial Conduct Authority त्वरित निर्णय घेण्याचा दबाव आणि गुंतवणुकीवर मोठ्या परताव्याची आश्वासने यांना फसवणुकीची इशारतीची चिन्हे मानते.<ref name="FCA-scams">{{cite web |title=Protect yourself from scams |publisher=Financial Conduct Authority |url=https://www.fca.org.uk/consumers/protect-yourself-scams |access-date=14 May 2026}}</ref> United States Federal Trade Commission देखील इशारा देते की मौल्यवान धातू आणि नाण्यांच्या गुंतवणूक फसवणुकीत विक्रेते स्वतःला धातूंचे डीलर किंवा दुर्मीळ नाण्यांचे व्यापारी म्हणून सादर करू शकतात, त्वरेने खरेदी करण्यासाठी तातडीची भावना निर्माण करू शकतात, आपली पात्रता किंवा अनुभव चुकीच्या प्रकारे मांडू शकतात, आणि वचन दिलेली वस्तू देण्यात अपयशी ठरू शकतात.<ref>{{cite web |date=December 2023 |title=Investment Scams |url=https://consumer.ftc.gov/articles/investment-scams |access-date=21 May 2026 |website=Federal Trade Commission}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * [[सोने]] * [[गुंतवणूक]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:धातू]] [[वर्ग:गुंतवणूक]] 891crbj2spwfgh2tajjnskelf1z6vc7 0 380067 2686427 2686361 2026-05-28T15:03:09Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[पवित्रासन (होली सी)]] वरुन [[पवित्रासन]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत 2686361 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट देश|sovereignty_type=[[आंतरराष्ट्रीय कायदा|आंतरराष्ट्रीय कायदे]]प्रमाणे [[सार्वभौम|सार्वभौम अस्तित्व]]|established_event1=[[प्रेषितासन]]|established_date1=[[सेंट पीटर|संत पथरोसांनी]] पहिल्या शतकामध्ये <br /><small>("प्रेषितांचे युवराज")</small>|established_event2=[[पोपी प्राधान्य]]|established_date2=[[पूर्व चर्च]] – पुरातनता<br /><small>([[कॅथलिक चर्चच्या धर्मनियमाप्रमाणे कायदा |धर्मनियमाप्रमाणे कायदा]]; [[कॅथलिक चर्चचे वैध इतिहास |वैध इतिहास]])</small>|established_event3=[[सुत्रीचे दान]]|established_date3=७२८ <small>([[लोंबार्द|लोंबार्दी]] [[लोंबार्दी राजांची यादी|राजा]] [[लोंबार्दी राजा लिउत्प्रांदा|लिउत्प्रांदांनी]] दिलेले [[रोमचे डची| रोमच्या डचीत]] प्रदेश)</small>|established_event4=[[पेपिनचे दान]]|established_date4=७५६ <small>(रोमच्या डचीमध्ये [[सार्वभौम]] [[फ्रांक|फ्रांकी]] [[फ्रांकी राजांची यादी|राजा]] [[बुटके पेपिन|पेपिन]] यांनी पुन्हा दृढकथन केले)</small>|established_event5=[[पोपी राज्य]]|established_date5=७५६–१८७०<br /><small>१०७५: ''[[दिक्तातुस पापॅ]]''<br>११७७: [[वेनिसचे करार]] (सार्वभौम [[पवित्र रोमन साम्राज्य]] चे सम्राट [[फ्रेडरिक पहिले, पवित्र रोमन साम्राज्य|फ्रेडेरीक पहिल्यांनी]] पुन्हा दृढकथन केले)</small>|established_event6=[[व्हॅटिकनमध्ये कैदी]]|established_date6=१८७०–१९२९<br /><small>([[इटलीचे राजतंत्र (१८६१-१९४६)|इटलीचे राजतंत्र]]च्या खाली प्रदेशाचे नियंत्रण)</small>|established_event7=[[व्हॅटिकन सिटी]]|established_date7=१९२९–<br /><small>(इटलीसोबत [[लातेरी करार]] आधुनिक व्हॅटिकन सिटी बनते)</small>|राष्ट्र_प्रचलित_नाव=पवित्रासन(होली सी)|राष्ट्र_ध्वज=Flag of Vatican City (2023–present).svg|राष्ट्र_चिन्ह=Coat of Arms of the Holy See (red).svg}} '''पवित्रासन''' <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/holy-see|title=the Holy See|website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240111135945/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/holy-see|archive-date=2024-01-11}}</ref> <ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/the-holy-see#:~:text=%C3%B0%C9%99%20%CB%8Ch%C9%99%CA%8Ali%20%CB%88si%CB%90%2F-,%2F%C3%B0%C9%99%20%CB%8Ch%C9%99%CA%8Ali%20%CB%88si%CB%90%2F,Oxford%20Advanced%20Learner's%20Dictionary%20app.|title=the Holy See|website=[[Oxford English Dictionary|Oxford Learners Dictionaries]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240111140254/https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/the-holy-see|archive-date=2024-01-11}}</ref> ([[लॅटिन भाषा|लॅटिन]]: Sancta Sedes, 'सांक्ता सेदेस्', अर्थ: पवित्र खुर्ची; <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newadvent.org/cathen/07424b.htm?lang=eng|title=the Holy See (Catholic Encyclopedia)|date=28 January 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240128062041/https://www.newadvent.org/cathen/07424b.htm?lang=eng|archive-date=28 January 2024|access-date=28 January 2024}}</ref> [[इटालियन भाषा|इटालियन]] Santa Sede [ˈsanta ˈsɛːde], 'सान्ता सेदे'), ज्याला '''होली सी''', '''रोमचे आसन''', किंवा '''प्रेषितासन''' असेही म्हणतात, <ref name=":1">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=3wksAQAAMAAJ|title=The Concise Oxford Dictionary of the Christian Church|last=Livingstone|first=Elizabeth A.|date=2006|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-861442-5|edition=2nd|pages=33|language=en|access-date=9 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310114658/https://books.google.com/books?id=3wksAQAAMAAJ|archive-date=10 March 2024}}</ref> हे [[कॅथलिक चर्च]] आणि [[व्हॅटिकन सिटी|व्हॅटिकन सिटीचे]] केंद्रीय प्रशासकीय मंडळ आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.britannica.com/topic/Holy-See|title=Holy See {{!}} Definition, Roman Catholicism, History, Governance, Vatican, & Facts {{!}} Britannica|date=2024-08-19|website=[[Encyclopedia Britannica]]|language=en|access-date=2024-09-03}}</ref> यामध्ये रोमच्या प्रेषितासनाचे बिशप म्हणून [[पोप]] यांच्या कार्यालय होतो आणि ते जगभरातील कॅथलिक चर्च आणि व्हॅटिकन सिटीचे आध्यात्मिक आणि प्रशासकीय प्राधिकरण म्हणून काम करते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/holysee/55610.htm|title=Holy See (10/05)|website=U.S. Department of State|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120033318/https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/holysee/55610.htm|archive-date=2024-01-20|access-date=2024-01-20}}</ref> आंतरराष्ट्रीय कायद्यानुसार, पवित्रासनाला सार्वभौम कायदेशीर अस्तित्वाचा दर्जा आहे . <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.state.gov/countries-areas/holy-see/|title=Holy See|website=[[United States Department of State]]|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20240111133638/https://www.state.gov/countries-areas/holy-see/|archive-date=2024-01-11|access-date=2024-01-11}}</ref> कॅथलिक ऐतिहासिक नोंदींनुसार व परंपरेनुसार, पवित्रासन ची स्थापना पहिल्या शतकात [[सेंट पीटर|संत पीटर]] आणि [[सेंट पॉल|संत पॉल]] यांनी केली. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''संदर्भ हवा'' &#x5D;</sup> पीटरचे पोपपद आणि पोपी प्राधान्यामुळे, ते जगभरातील कॅथलिकांसाठी पूर्ण ऐक्यतेचे केंद्रबिंदू आहे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=ikAbAAAAIAAJ|title=The Triumph of the Holy See: A Short History of the Papacy in the Nineteenth Century|last=Holmes|first=J. Derek|date=1978|publisher=[[Burns & Oates]]|isbn=978-7-80186-160-3|pages=142|language=en|access-date=20 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310114707/https://books.google.com/books?id=ikAbAAAAIAAJ|archive-date=10 March 2024}}</ref> पवित्रासन चे मुख्यालय व्हॅटिकन सिटीमध्ये आहे, जिथून त्याचे कामकाज चालते आणि त्यावर त्याचे "अनन्य अधिपत्य" आहे. व्हॅटिकन सिटी हे [[रोम|रोममध्ये]] वसलेले एक स्वतंत्र शहर-राज्य आहे, जिथे पोप हे निवडलेले सम्राट आणि म्हणूनच [[राष्ट्रप्रमुख]] आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dfat.gov.au/geo/holy-see/holy-see-the-country-brief|title=Holy See, The country brief|website=Department of Foreign Affairs and Trade (Government of Australia)|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240220143217/https://www.dfat.gov.au/geo/holy-see/holy-see-the-country-brief|archive-date=20 February 2024|access-date=20 February 2024}}</ref> पवित्रासन १८० सार्वभौम राज्यांशी द्विपक्षीय राजनैतिक संबंध ठेवते, करार आणि संधींवर स्वाक्षरी करते आणि [[संयुक्त राष्ट्रे]] आणि त्याचे संस्था, [[युरोपाची परिषद]], युरोपी समुदाय, युरोपमधील सुरक्षा आणि सहकार्य संघटना आणि अमेरिकी राज्यांची संघटना यासह अनेक आंतरराष्ट्रीय संघटनांसोबत बहुपक्षीय राजनैतिक संबंध ठेवते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_doc_20020422_tauran_en.html|title=Holy See's Presence in the International Organizations|website=The Holy See|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140215051159/https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_doc_20020422_tauran_en.html|archive-date=15 February 2014|access-date=3 September 2019}}</ref> <ref name="fco">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/holy-see/|title=Holy See|website=Travel & living abroad|publisher=Foreign & Commonwealth Office|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101231084624/http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/holy-see/|archive-date=31 December 2010|access-date=5 February 2016}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.coe.int/en/web/portal/holy-see|title=Holy See – Observer|website=Council of Europe|language=en-GB|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231008140454/https://www.coe.int/en/web/portal/holy-see|archive-date=8 October 2023|access-date=2024-02-20}}</ref> == व्युत्पत्ति == [[चित्र:Roma-san_giovanni03.jpg|इवलेसे|संत जॉन लातेरानाच्या आर्चबॅसिलिकाच्या गर्भगृहातील पोपचे सिंहासन ( काथेद्रा ) हे पवित्रासनाचे प्रतीक आहे.]] 'पवित्रासन' याचे अर्थ आहे 'पवित्र' + 'आसन'. " प्रेषितासन " ही बारा प्रेषितांपैकी एकाने स्थापन केलेल्या कोणत्याही बिशपच्या आसनासाठी वापरली जाऊ शकते. जेव्हा निश्चित उपपदासह वापरले जाते, तेव्हा कॅथलिक चर्चमध्ये ते विशेषतः रोमच्या बिशपच्या आसनाचा संदर्भ देण्यास वापरले जाते, ज्याला ते चर्च संत पीटरचा उत्तराधिकारी मानते. व्हॅटिकन सिटीमधील [[बासिलिका ऑफ सेंट पीटर|संत पीटर बॅसिलिका]] हे कदाचित पोपशाहीशी सर्वाधिक संबंधित असलेले चर्च असले तरी, पवित्रासनाचे वास्तविक कथेड्रल रोममधील संत जॉन लातेरान आर्चबॅसिलिका ही आहे. {{NoteTag|जरी संत जॉन लातेरान हे रोममध्ये आहे, ते पवित्रासनास [[राज्यक्षेत्रबाह्य विशेषाधिकारी]]मध्ये एक आहे.}} रोमन कॅथलिक चर्चमध्ये, केवळ पोपच्या आसनालाच प्रतिकात्मकरित्या "पवित्र" म्हणून म्हटल्या जाण्याचा अधिकार आहे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Annuario Pontificio|last=Direzione dell'Annuario Pontificio presso la Segreteria di Stato|publisher=Libreria Editrice Vatican|year=2012|isbn=978-88-209-8522-6|location=Stato Città del Vaticano|pages=11–1019 (cf. full list of the Catholic sees)|language=Italian}}</ref> या नियमाला एक अपवाद होता, ज्याचे प्रतिनिधित्व मैंत्सचे बिशपपद करत होते. [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन साम्राज्याच्या]] काळात, मैंत्सच्या पूर्वीच्या आर्चबिशपपदाला, जे निवडक आणि प्रमुख दर्जाचे देखील होते, "मैंत्सचे पवित्रासन" (लॅटिन: {{Lang|la|Sancta Sedes Moguntina}}) ही पदवी धारण करण्याचा विशेषाधिकार होता. <ref name="Kersting">{{स्रोत पुस्तक|title=Mainz – tours on foot|last=Kersting|first=Hans|publisher=Bayerische Verlagsanstalt|year=2003|isbn=978-3-89889-078-6|volume=4}}</ref> == इतिहास == कॅथलिक परंपरेनुसार, रोमच्या धर्मप्रांताचे प्रेषितासन केंद्र १ल्या शतकात संत पीटर आणि [[सेंट पॉल|संत पॉल]] यांनी स्थापित केले होते. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''संदर्भ हवे'' &#x5D;</sup>  ३१३ मध्ये, [[रोमन सम्राट]] [[कॉन्स्टन्टाइन पहिला|कॉन्स्टन्टाईन पहिल्यांनी]] तथाकथित मिलानच्या हुकूमनाम्याद्वारे कॅथलिक चर्च आणि तिच्या मालमत्तेच्या कायदेशीर दर्जाला मान्यता दिली. कॉन्स्टन्टाईनच्या दानाने पश्चिम रोमन राजकीय सत्ता पोप यांच्याकडे हस्तांतरित केली असे मानले जात होते, आणि धर्मसुधारणेच्या काही काळ आधी ही एक फसवणूक असल्याचे उघड होईपर्यंत ते मोठ्या प्रमाणावर स्वीकारले गेले होते. ३८० मध्ये, सम्राट [[थियोडोसियस पहिला|थेओदोसिउस पहिल्यांच्या]] थेस्सालोनिकाच्या हुकूमनाम्याद्वारे ते रोमन साम्राज्याचे राज्य चर्च बनले. ४७६ मध्ये पश्चिम रोमन साम्राज्याच्या पतनानंतर, पोपच्या सर्वोच्चतेच्या ऐहिक कायदेशीर अधिकारक्षेत्राला धर्मनियमात घोषित केल्यानुसार अधिक मान्यता दिली. ७२८ मध्ये, लोंबार्दींचा राजा लिउतप्रांदांनी सुत्रीच्या दानाद्वारे पवित्रासनाला रोमच्या डचीमध्ये प्रदेश दान केले. ७५६ मध्ये, फ्रांकी राजा पेपिनांनी पेपिनच्या दानाद्वारे त्याला सार्वभौमत्वही दान केले. ७५६ ते १८७० पर्यंत, पोपी राज्यांकडे विस्तृत प्रदेश आणि सशस्त्र दल होते. ८०० मध्ये, [[पोप लिओ तिसरा|पोप लेओ तिसऱ्यांनी]] ''<nowiki/>'त्रान्स्लातिओ इम्पेरी'द्वारे'' [[शार्लमेन|शार्लमेनला]] [[पवित्र रोमन सम्राट|रोमन सम्राट]] म्हणून राज्याभिषेक केला. पोपची ऐहिक सत्ता ८५८ पासून [[पवित्र रोमन साम्राज्य|पवित्र रोमन साम्राज्याच्या]] सम्राटांच्या पोपच्या राज्याभिषेकाच्या वेळी आणि १०७५ च्या ''दिक्तातुस पापॅच्या'' वेळी शिखरावर पोहोचली, ज्यात याउलट पोपच्या पदच्युतीच्या अधिकाराचेही वर्णन होते. अनेक आधुनिक राज्ये त्यांच्या सार्वभौमत्वाचा संबंध मध्ययुगीन पोपच्या आदेशांमधील मान्यतेशी जोडतात. पूर्व मध्ययुगात रोमवर अनेकदा आक्रामण होऊनही पवित्रासनाचे सार्वभौमत्व टिकून राहिले. इटलीचे राज्य आणि पवित्र रोमन साम्राज्यासोबतचे संबंध काही वेळा तणावपूर्ण होते. हे संबंध १०व्या शतकातील ' संत पीटरच्या पितृदाय ' संदर्भातील ' ''दिप्लोमा ओत्तोनिआनुम''' आणि ' ''लिबेल्लुस दे इम्पेरातोरिया पोतेस्ताते इन उर्बे रोमा'' ' यांपासून ते १०७६-११२२ मधील निवेश विवाद पर्यंत पोहोचले आणि ११२२ मध्ये वॉर्म्सच्या करारनाम्याद्वारे पुन्हा मिटले. १३०९-१३७६ दरम्यानच्या निर्वासित [[आव्हियों पोपशाही|आव्हियों पोपशाहीनेही]] पोपशाहीवर ताण आणला, जी नंतर रोममध्ये परतली. १६४८ मध्ये, [[पोप इनोसंट दहावा|पोप इनोसेंत दहाव्यांनी]] वेस्टफालेनच्या शांतता करारावर टीका केली, कारण त्यामुळे युरोपच्या बऱ्याच भागांमध्ये पवित्रासनाचा अधिकार कमकुवत होत होता. १७९८ ते १७९९ पर्यंत, [[फ्रेंच राज्यक्रांती|फ्रांसी क्रांतीनंतर]], पोपच्या राज्यांवर नेपोलियनच्या अधिपत्याखालील [[फ्रान्सचे पहिले साम्राज्य|पहिल्या फ्रांसी साम्राज्याचे]] भगिनी प्रजासत्ताक 'रोमन प्रजासत्ताक' म्हणून थोडक्यात ताब्यात घेण्यात आला होता, नंतर त्यांचा प्रदेश पुन्हा स्थापित केला. व्हियेनाच्या परिषदामध्ये (१८१४-१८१५) पवित्रासनाचे प्रतिनिधित्व केले गेले आणि "सर्व राज्यांच्या संदर्भात सामान्य प्रथागत आंतरराष्ट्रीय कायद्याचा एक स्थायी विषय" म्हणून त्याची ओळख पटवली गेली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.open-diplomacy.eu/blog/moral-diplomacy-of-the-holy-see-multi-level-diplomacy-of-a-tr|title='Moral Diplomacy' of the Holy See: Multi-Level Diplomacy of a Transnational Actor|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914132318/http://www.open-diplomacy.eu/blog/moral-diplomacy-of-the-holy-see-multi-level-diplomacy-of-a-tr|archive-date=14 September 2018|access-date=14 September 2018}}</ref> पोपी राज्यांना पोपशाहीच्या अधिपत्याखाली मान्यता दिली आणि त्यांचा विस्तार मोठ्या प्रमाणात पुनर्संचयित केला. १८७० मध्ये [[इटलीचे राजतंत्र (१८६१-१९४६)|इटलीच्या राजतंत्राने]] रोमवर ताबा मिळवला आणि सावोयी युगातील रोमन प्रश्नामुळे पोप १८७० ते १९२९ पर्यंत " व्हॅटिकनमध्ये कैदी " बनले असले तरी, त्यांचा आंतरराष्ट्रीय कायदेशीर विषय "राजकीय संबंधांच्या चालू असलेल्या परस्परसंबंधांद्वारे स्थापित" झाला, जे केवळ टिकवून ठेवले गेले नाहीत तर अनेक पटींनी वाढले. १९२९ मध्ये, पवित्रासन आणि इटली यांच्यातील लातेरानी कराराने व्हॅटिकन सिटीला, प्रदेशातील बाह्य-प्रादेशिक मालमत्तांसह, एक स्वतंत्र शहर-राज्य म्हणूनही मान्यता दिली. तेव्हापासून, व्हॅटिकन सिटी हे पवित्रासनापेक्षा वेगळे असले तरी "पूर्ण मालकी, अनन्य अधिपत्य आणि सार्वभौम अधिकार आणि अधिकारक्षेत्रा" खाली आहे. {{NoteTag|The Holy See is the central governing body of the Catholic Church and a sovereign entity recognized by international law, consisting of the Pope and the [[Roman Curia]]. It is also commonly referred to as "the Vatican", especially when used as a [[metonym]] for the [[hierarchy of the Catholic Church]].}} <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.rightofassembly.info/assets/downloads/1929_Lateran_Treaty.pdf|title=Treaty Between the Holy See and Italy|date=2024-01-13|website=rightofassembly.info|at=Article 03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240113124504/https://www.rightofassembly.info/assets/downloads/1929_Lateran_Treaty.pdf|archive-date=2024-01-13}}</ref> == संघटना == पवित्रासन हे [[सौदी अरेबिया|सौदी अरब]], [[इस्वाटिनी]], [[संयुक्त अरब अमिराती]], [[कतार]], [[ब्रुनेई|ब्रुनई]] आणि [[ओमान]] यांच्यासह जगातील शेवटच्या सात [[संपूर्ण राजेशाही|संपूर्ण राजेशाहींपैकी]] एक आहे. <ref name="factbook">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/holy-see-vatican-city/|title=CIA's factbook Vatican State|date=16 February 2022|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126204237/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/holy-see-vatican-city/|archive-date=26 January 2022|access-date=25 January 2021}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/stato-e-governo.html|title=State and Government|website=www.vaticanstate.va|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331104125/http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/en/stato-e-governo.html|archive-date=31 March 2018|access-date=1 April 2018}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://storiesofworld.com/people-seven-nations-live-absolute-monarchy-click-know-nations/|title=These 7 nations are ruled by an absolute monarchy!|date=22 December 2015|work=Stories of World|language=en-US|access-date=1 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402101211/https://storiesofworld.com/people-seven-nations-live-absolute-monarchy-click-know-nations/|archive-date=2 April 2018|url-status=dead}}</ref> पोप रोमन कुरियाद्वारे कॅथलिक चर्चवर शासन करतात. कुरिया हे कार्यालयांचे एक संकुल आहे जे सर्वोच्च स्तरावर चर्चच्या बाबींचे प्रशासन करते, ज्यामध्ये परराष्ट्रमंत्री, एकोणीस दिकास्तेरी, तीन न्यायालय, अकरा पोपी मंत्रणा आणि सात पोपी आयोग आहेत. === मुत्सद्देगिरी === [[चित्र:Holy_See_relations.svg|इवलेसे|पवित्रासनासोबतचे परराष्ट्र संबंध:{{legend|#008000|मुत्सद्देगिरी संबंध आहेत}}{{legend|#00ff00|वेगळे संबंध आहेत}} {{legend|#999999|संबंध नाहीत}}]] [[मध्य युग|मध्ययुगापासून]] रोमच्या बिशपच्या पीठाला एक सार्वभौम अस्तित्व असे मान्यता दिली आहे. पवित्रासन (व्हॅटिकन सिटी राज्यापासून वेगळे) १८३ सार्वभौम राज्यांशी औपचारिक राजनैतिक संबंध ठेवते आणि अलीकडेच त्यांच्याशी राजनैतिक संबंध प्रस्थापित केले आहेत, <ref name="DipRel">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_20010123_holy-see-relations_en.html|title=Bilateral and Multilateral Relations of the Holy See, update on October 22, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140709142833/https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_20010123_holy-see-relations_en.html|archive-date=9 July 2014}}</ref> तसेच [[युरोपियन संघ|युरोपीय सांघ]] आणि माल्ताचे सार्वभौम लष्करी संघटनाशीही संबंध आहेत, आणि फिलिस्तिनी स्वातंत्र्य संस्थाशी विशेष स्वरूपाचे संबंध आहेत; <ref>[https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/corpo-diplomatico_index_en.html#top Bilateral and Multilateral Relations of the Holy See] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012105106/https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/corpo-diplomatico_index_en.html}}. </ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.zenit.org/article-34102?l=english|title=179 states have full diplomatic relations with the Holy See|date=11 January 2012|publisher=[[Zenit News Agency]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120116144434/http://www.zenit.org/article-34102?l=english|archive-date=16 January 2012|access-date=20 January 2012}}</ref> पवित्रासनाकडे मान्यताप्राप्त ६९ राजदूत मंडळ रोममध्ये स्थित आहेत. पवित्रासन परदेशात १८० स्थायी राजनैतिक मंडळ चालवते, ज्यांपैकी ७४ अनिवासी आहेत, ज्याच्यामुळे त्याच्या १०६ ठोस मंडळांपैकी अनेक दोन किंवा अधिक देश किंवा आंतरराष्ट्रीय संस्थांकडे मान्यताप्राप्त आहेत. पवित्रासनाच्या राजनैतिक कार्यांचे निर्देशन परराष्ट्रमंत्रालय ( मुख्य परराष्ट्रमंत्रींच्या अध्यक्षतेखाली)द्वारे, राज्यांशी संबंध विभागामार्फत केले जाते. अशी १२ आंतरराष्ट्रीय मान्यताप्राप्त राज्ये आहेत ज्यांच्याशी पवित्रासनाचे संबंध नाहीत. पवित्रासन हा आंतरराष्ट्रीय कायद्याचा एकमेव युरोपीय विषय आहे ज्याचे चीनचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या [[तैवान|चीन प्रजासत्ताका (तैवान) च्या]] सरकारशी राजनैतिक संबंध आहेत, <ref>[https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/corpo-diplomatico/corpo-diplomatico_stati_elenco_en.html Holy See Press Office: "Bilateral and Multilateral Relations of the Holy See"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140906041527/https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/corpo-diplomatico/corpo-diplomatico_stati_elenco_en.html}}</ref> <ref>''[[Annuario Pontificio]] 2013'' (Libreria Editrice Vaticana, 2013, {{ISBN|978-88-209-9070-1}}), pp. 1307 (Rappresentanze Pontificie) and 1338 (Corpo Diplomatico presso la Santa Sede)</ref> [[चीन|चीनच्या लोकशाही प्रजासत्ताकाच्या]] सरकारशी नाही. == सेना == [[चित्र:Vatikanoko_guardia_suitzarra,_Lurdako_Gure_Amaren_Santutegian.jpg|इवलेसे|200x200अंश|गस्त घालणारे [[स्विस गार्ड]]]] विविध युरोपीय देशांसारखेच, पूर्वीच्या पोपांनी सैन्याचा भाग म्हणून स्विस भाडोत्री सैनिकांची भरती केली होती. [[पोप जुलियस दुसरा|पोप युलिउस दुसऱ्यांनी]] जानेवारी १५०६ मध्ये पोपांचे वैयक्तिक अंगरक्षक म्हणून [[स्विस गार्ड|पोपी स्विस गार्डाची]] स्थापना केली आणि ते आजही तेच कार्य करत आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://schweizergarde.ch/paepstliche-schweizergarde/en/about-us/history/|title=Päpstliche Schweizergarde: History|website=schweizergarde.ch}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vatican.va/content/romancuria/en/guardia-svizzera-pontificia/corpo-della-guardia-svizzera-pontificia/profilo.html|title=Pontifical Swiss Guard Pontifical Swiss Guard Profile|website=www.vatican.va}}</ref> ''<nowiki/>'अन्नुवारियो पोन्तिफिशीयो'मध्ये'' त्याची नोंद 'पवित्रासन' खाली आहे, 'व्हॅटिकन सिटी' अंतर्गत नाही. आज, गार्डमध्ये १३५ सदस्यांची निश्चित संख्या आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.vatican.va/content/romancuria/en/guardia-svizzera-pontificia/corpo-della-guardia-svizzera-pontificia/struttura.html|title=Pontifical Swiss Guard Pontifical Swiss Guard Structure|website=www.vatican.va}}</ref> पवित्रासन आणि स्वित्झर्लंड यांच्यातील विशेष करारानुसार भरतीची व्यवस्था केली जाते. सर्व भरती होणारे उमेदवार कॅथलिक, अविवाहित पुरुष असायला हवेत, ज्यांच्याकडे स्विस नागरिकत्व आहे, ज्यांनी स्विस सशस्त्र दलात मूलभूत प्रशिक्षण पूर्ण केले आहे आणि ज्यांच्याकडे चारित्र्य पडताळणीचे प्रमाणपत्र असे, व त्यांचे वय १९ ते ३० वर्ष असावे आणि त्यांची उंची किमान {{Convert|175|cm|ftin|abbr=off}} असावी. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://schweizergarde.ch/en/paepstliche-schweizergarde/fr/devenir-garde/les-conditions/|title=Päpstliche Schweizergarde: Les conditions|website=schweizergarde.ch}}</ref> सदस्य लहान शस्त्रे आणि पारंपरिक हालबर्डने सज्ज असतात आणि त्यांना अंगरक्षक डावपेचांचे प्रशिक्षण दिले जाते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://schweizergarde.ch/en/paepstliche-schweizergarde/it/diventare-guardia/formazione/|title=Päpstliche Schweizergarde: Formazione|website=schweizergarde.ch}}</ref> व्हॅटिकन सिटीमधील पोलीस दल, ज्याला व्हॅटिकन सिटीचे जेनदार्मरी दल असे म्हटल्या जाते, ते त्या शहर-राज्याच्या मालकीचे आहे, पवित्रासनाच्या नाही. पवित्रासनाने अणुशस्त्रांच्या संपूर्ण निर्मूलनासाठी वाटाघाटी करण्याकरिता एक बंधनकारक करार असलेल्या, अणुशस्त्रबंदीवरील संयुक्त राष्ट्र या करारावरती स्वाक्षरी केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en|title=Chapter XXVI: Disarmament&nbsp;– No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons|date=7 July 2017|publisher=United Nations Treaty Collection|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190806220546/https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en|archive-date=6 August 2019|access-date=10 August 2019}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=Gomes|first=Robin|url=https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2018-10/holy-see-united-nations-auza-prohibition-nuclear-weapons.html|title=Holy See urges ratification of Nuclear Weapons Ban Treaty|date=23 October 2018|work=Vatican News|access-date=10 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190810014127/https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2018-10/holy-see-united-nations-auza-prohibition-nuclear-weapons.html|archive-date=10 August 2019|url-status=live}}</ref> == राजचिन्ह ==  {{multiple image|image1=Coat of Arms of the Holy See (red).svg|alt1=|caption1=पवित्रासनाचे राजचिन्ह(चे एक तफावत)|width1=120|width2=120|image2=Coat of arms of Vatican City (2023–present).svg|alt2=|caption2=पवित्रासनाचे राजचिन्ह}} पवित्रासनाच्या राजचिन्हात तिरकस सोन्याची किल्ली आणि डाव्या बाजूला चांदीची किल्ली आहे, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://books.google.com/books?id=zLBnynmMp_oC&q=%22present+usage+of+placing+a+gold+key%22|title=A Treatise on Ecclesiastical Heraldry|last=Galbreath|first=Donald Lindsay|date=13 September 1930|publisher=W. Heffer and sons, Limited|via=Google Books|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310114619/https://books.google.com/books?id=zLBnynmMp_oC&q=%22present+usage+of+placing+a+gold+key%22|archive-date=10 March 2024|access-date=12 November 2020}}</ref> <ref>"सोनेरी किल्ली, जी उजवीकडील निर्देश करती, हिचे अर्थ आहे कि तिची सत्ता स्वर्गापर्यंतही असते. चांदीची चावी, जी डावीकडील निर्देश करती, हिचे अर्थ आहे कि सगळ्या भक्तांवरती तिची सत्ता." </ref> जसे रिक्तासन (सेदे वाकान्ते) राजचिन्हात आणि वैयक्तिक पोपी बोधचिन्हांच्या बाह्य अलंकरणात असते. १९२९ मध्ये नव्याने स्थापन झालेल्या व्हॅटिकन सिटीच्या राजचिन्हासाठी किल्ल्यांची उलट रचना निवडली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.uniroma2.it/didattica/Ecclesiastico/deposito/Leggi_Vaticane.pdf|title=Appendix B ("All. B. Stemma Ufficiale dello Stato della Città del Vaticano") of the Fundamental Law of Vatican City State, 7 June 1929|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131217230421/http://www.uniroma2.it/didattica/Ecclesiastico/deposito/Leggi_Vaticane.pdf|archive-date=17 December 2013|access-date=7 February 2014}}</ref> == संदर्भ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{संदर्भयादी}} [[वर्ग:Webarchive template wayback links]] 0bsr669v5p894sjomsimyelsqsyzlh9 0 380068 2686501 2686359 2026-05-29T00:25:39Z Xqbot 6858 Bot: Fixing double redirect from [[पवित्रासन (होली सी)]] to [[पवित्रासन]] 2686501 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[पवित्रासन]] luf55xkx4mjl1qd24sv12585xh31737 1 380069 2686429 2686363 2026-05-28T15:03:09Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[चर्चा:पवित्रासन (होली सी)]] वरुन [[चर्चा:पवित्रासन]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत 2686363 wikitext text/x-wiki == भाषा जोडण्याची अधिकारी == मी 'आंतरभाषिक दुवा जोडा' येथे गेलो तर "हे पान बदल अथवा इतर कृती होऊ नयेत म्हणून सुरक्षित केले गेले आहे', व मला दुवा जोडता नाही आली. कोणाला ही अधिकारी असेल, कृपया जोडाल. [[सदस्य:TheonlyPuneriintown|TheonlyPuneriintown]] ([[सदस्य चर्चा:TheonlyPuneriintown|चर्चा]]) ०९:०८, २८ मे २०२६ (IST) :{{झाले}}, आपण कुठेतरी चुकला असाल. अन्यथा अशी सूचना येत नाही. असो, पुढील वेळेस विचारपूर्वक प्रयत्न करा, नाही झाले तर मी मदत करेन. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) ०९:३७, २८ मे २०२६ (IST) 9fovnwkuyq6kljkdkiggnm2jgyan5zv 118 380070 2686431 2686377 2026-05-28T15:04:57Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[कृष्णराव तांबे]] वरुन [[मसुदा:कृष्णराव तांबे]] ला हलविला 2686377 wikitext text/x-wiki कृष्णराव‌ तांबे यांचा जन्म 1719 साली कोकणात झाला. ते महान योद्धे होते. ते ब्रम्हेंद्र स्वामी यांचे परमभक्त होते. त्यांच्या सहवासात ते कोकणातून धावडशी येथे स्थायी झाले. धाडशी येथे त्यांनी तांबे वाडा बांधला. त्यांचा पराक्रम ऐकून थोरल्या बाजीराव पेशवे यांनी त्यांना पुण्यास बोलावून घेतले. आणि सैन्यात भरती केले. 1738 च्या बुंदेलखंड स्वारी वेळी कृष्णराव पेशव्यांसोबत होते. त्यावेळी पेशव्यांनी त्यांस हमीरपूर आणि बांदा यांची सुभेदारी दिली. कालांतराने त्यांना पुण्यास बोलावून घेतले आणि सैन्यात उच्चपदावर रूजू केले. पुण्यात तांबे वाडा बांधून ते तेथेच राहीले. कृष्णराव यांनी 1761 च्या पानीपत युद्धात सहभागी घेतला. त्यांना शिवीरातील उत्तर दरवाजाचे सेनापती केले. नंतर कृष्णराव उमरखेड येथे स्थायी झाले. कृष्णराव यांना बळवंतराव‌ नावाचे पुत्र होते. कृष्णराव हे राणी लक्ष्मीबाई यांचे पणजोबा होते. jefw8sfvve6oyguqta93j144cbb0yks 118 380071 2686433 2686376 2026-05-28T15:05:36Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[विष्णूराव तांबे]] वरुन [[मसुदा:विष्णूराव तांबे]] ला हलविला 2686376 wikitext text/x-wiki विष्णूराव‌ तांबे हे तांबे कुटुंबाचे प्रमुख व्यक्ती मानले जातात. कोकणस्थ ब्राह्मण भट्ट असणारे हे तांब्याच्या व्यवसायामुळे तांबे म्हणून नावाजले. यांचे पुत्र कृष्णराव तांबे होते. विष्णूराव तांबे हे राणी लक्ष्मीबाई यांचे खापर पणजोबा होते. e4qx3tz5fhoeums3uvida6lovgkkkyp 0 380073 2686396 2026-05-28T12:25:38Z नरेश सावे 88037 नवीन पान: '''नारायण सुब्बराव हर्डीकर''' हे लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांचे अनुयायी होते. त्यांना इसवी सन १९५८ मध्ये त्यांच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदानाबद्दल भारत सरकारने [[पद्मभूषण]] पुरस्... 2686396 wikitext text/x-wiki '''नारायण सुब्बराव हर्डीकर''' हे लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांचे अनुयायी होते. त्यांना इसवी सन १९५८ मध्ये त्यांच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदानाबद्दल भारत सरकारने [[पद्मभूषण]] पुरस्कार प्रदान करून गौरविण्यात आले होते. ==जीवन व कारकीर्द== डॉ. नारायण सुब्बराव हर्डीकर यांचा जन्म [[बॉम्बे संस्थान|बॉम्बे संस्थानातील]] [[धारवाड]] मध्ये एका अगदी गरीब [[सारस्वत]] कुटुंबात दिनांक ७ मे १८८९ रोजी झाला.शालेय शिक्षण पूर्ण करून ते पुढील शिक्षणासाठी [[कलकत्ता]] येथे गेले.कलकत्ता येथे वैद्यकीय शिक्षण पूर्ण करून त्यापुढील शिक्षणासाठी ते अमेरिकेत गेले. तिथे त्यांनी [[मिशिगन युनिव्हर्सिटी]] येथे [[एमएससी, पब्लिक हेल्थ]] पदवी प्राप्त केली. पीएचडी चा अभ्यास करीत असताना त्यांचा लाला लजपतराय यांच्याशी परिचय झाला आणि त्यांनी स्वातंत्र्य लढ्यासाठी काम करावयास सुरुवात केली. डॉ. हर्डीकर यांनी भारतातील स्वातंत्र्य लढ्याला मदत करणाऱ्या अमेरिकी भारतीयांना संघटित केले. तसेच अमेरिकन मुत्सद्दी, मान्यवर नेते यांचाही पाठिंबा मिळवण्यासाठी प्रयत्न केले. स्वातंत्र्यलढ्याविषयी हर्डीकर आणि लोकमान्य टिळक यांच्यामध्ये पत्रव्यवहार होत असे त्यामध्ये त्यांच्या स्वातंत्र्य लढ्यातील कार्याची माहिती मिळते. डॉ. हर्डीकर यांनी न्यूयॉर्क येथे [[इंडियन लेबर युनियन ऑफ अमेरिका]] संस्था स्थापन करून तेथील हिंदू, मुस्लिम कष्टकरी वर्गाला एकत्र आणून त्यांना इंग्रजी शिकवण्याची व्यवस्था केली. अमेरिकन पार्लमेंटची हिंदुस्थानच्या स्वातंत्र्याला संमती मिळण्यासाठी त्यांनी प्रयत्न केले. लोकमान्य टिळक परदेशी उच्चशिक्षण किंवा व्यवसाय शिक्षण यासाठी जाणाऱ्या भारतीय लोकांना आर्थिक तसेच अन्य प्रकारची मदत करीत असत.लोकमान्य टिळक डॉक्टर हर्डीकर यांना पत्र लिहून तसे कळवीत.डॉक्टर हर्डीकर यांच्याकडे ते मदत पाठवित असत व पत्राद्वारे कळवित असत. खालील लोकांना त्याप्रमाणे मदत करण्यासाठी डॉ. हर्डीकर यांना सांगून मदत केली होती. #[[पेण]] येथील [[व्ही.एच. मनोहर]] #[[कानडेशास्त्री]] लोकमान्य टिळक यांचा डॉक्टर नारायण सुब्बराव हर्डीकर यांच्यावर पूर्ण विश्वास होता.डॉ. हर्डीकर यांनी टिळकांनी दिलेल्या आर्थिक मदतीने न्यूयॉर्क मध्ये भारत देशाच्या संदर्भातील पुस्तकांचे दुकान चालू केले होते आणि अनेक वाचकांना जोडून अमेरिकेत जनमत जागृत केले होते. डॉ. हर्डीकर हे टिळकांचे निस्सीम भक्त होते. ==स्वातंत्र्यलढा== परदेशात शिक्षणासाठी गेलेल्या अनेक भारतीयांनी [[इंडियन नेशनल कॉंग्रेस]] ची इसवी सन १८८५ मध्ये स्थापना झाल्यापासूनच भारताच्या स्वातंत्र्य लढ्यात योगदान दिले होते. त्यावेळी [[न्यूयॉर्क]] मध्ये राहणारे डॉक्टर नारायण सुब्बराव हर्डीकर यांनीसुद्धा [[लोकमान्य टिळक]] यांच्या [[होमरूल लीग]] च्या [[मुखपत्र]] असलेल्या [[यंग इंडिया]] च्या संपादनाची जबाबदारी न्यूयॉर्कमध्ये पाहत असत. लोकमान्य टिळक यांच्या निधनानंतर डॉक्टर हर्डीकर इसवी सन १९२१ मध्ये भारतात परतले आणि कॉंग्रेसचे सक्रीय कार्यकर्ते म्हणून काम करू लागले.इसवी सन १९२३ मध्ये त्यांनी [[हिंदुस्थानी सेवादल]] ही कडक लष्करी शिस्तीची कॉंग्रेसची संघटना चालू केली. महात्मा गांधींच्या नेतृत्वाखाली डॉक्टर हर्डीकर यांनी स्वातंत्र्य लढ्याच्या अनेक आंदोलनात भाग घेतला. हिंदुस्थानी सेवादल हे नंतर फक्त [[सेवादल]] झाले. सेवादल संघटनेने सविनय कायदेभंग चळवळीत महत्वपूर्ण काम केले.सेवादल ही पुढे कॉंग्रेसची मध्यवर्ती संघटना झाली. भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर डॉक्टर हर्डीकर हे दोन वेळा [[राज्यसभा|राज्यसभेत]] निवडून गेले होते. ==पुरस्कार== भारत सरकारने त्यांच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदानाबद्दल इसवी सन १९५८ मध्ये त्यांना [[पद्मभूषण]] पुरस्कार प्रदान करून गौरव केला. इसवी सन १९८९ मध्ये भारत सरकारने त्यांच्या सन्मानार्थ [[टपाल तिकीट]] प्रसारित केले होते. ==मृत्यू== डॉक्टर हर्डीकर यांचे दिनांक २६ ऑगस्ट १९७५ रोजी निधन झाले.२६ ऑगस्ट २०२५ रोजी त्यांच्या निधनाला ५० वर्षे पूर्ण झाली. <ref>महाराष्ट्र टाईम्स, रविवार,३१ ऑगस्ट २०२५</ref> ==संदर्भ== [[वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:टपाल तिकीट काढलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १८८९ मधील जन्म]] [[वर्ग इ.स. १९७५ मधील मृत्यू]] 43y01p3v0hebvzaf7tsngqmjgghfe72 2686397 2686396 2026-05-28T12:25:40Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#गट १|अधिक माहिती]]); शुद्धलेखन — शहराचे अचूक नाव ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#शहराचे अचूक नाव|अधिक माहिती]]) 2686397 wikitext text/x-wiki '''नारायण सुब्बराव हर्डीकर''' हे लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांचे अनुयायी होते. त्यांना इसवी सन १९५८ मध्ये त्यांच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदानाबद्दल भारत सरकारने [[पद्मभूषण]] पुरस्कार प्रदान करून गौरविण्यात आले होते. ==जीवन व कारकीर्द== डॉ. नारायण सुब्बराव हर्डीकर यांचा जन्म [[बॉम्बे संस्थान|बॉम्बे संस्थानातील]] [[धारवाड]] मध्ये एका अगदी गरीब [[सारस्वत]] कुटुंबात दिनांक ७ मे १८८९ रोजी झाला.शालेय शिक्षण पूर्ण करून ते पुढील शिक्षणासाठी [[कलकत्ता]] येथे गेले.कलकत्ता येथे वैद्यकीय शिक्षण पूर्ण करून त्यापुढील शिक्षणासाठी ते अमेरिकेत गेले. तिथे त्यांनी [[मिशिगन युनिव्हर्सिटी]] येथे [[एमएससी, पब्लिक हेल्थ]] पदवी प्राप्त केली. पीएचडी चा अभ्यास करीत असताना त्यांचा लाला लजपतराय यांच्याशी परिचय झाला आणि त्यांनी स्वातंत्र्य लढ्यासाठी काम करावयास सुरुवात केली. डॉ. हर्डीकर यांनी भारतातील स्वातंत्र्य लढ्याला मदत करणाऱ्या अमेरिकी भारतीयांना संघटित केले. तसेच अमेरिकन मुत्सद्दी, मान्यवर नेते यांचाही पाठिंबा मिळवण्यासाठी प्रयत्न केले. स्वातंत्र्यलढ्याविषयी हर्डीकर आणि लोकमान्य टिळक यांच्यामध्ये पत्रव्यवहार होत असे त्यामध्ये त्यांच्या स्वातंत्र्य लढ्यातील कार्याची माहिती मिळते. डॉ. हर्डीकर यांनी न्यू यॉर्क येथे [[इंडियन लेबर युनियन ऑफ अमेरिका]] संस्था स्थापन करून तेथील हिंदू, मुस्लिम कष्टकरी वर्गाला एकत्र आणून त्यांना इंग्रजी शिकवण्याची व्यवस्था केली. अमेरिकन पार्लमेंटची हिंदुस्थानच्या स्वातंत्र्याला संमती मिळण्यासाठी त्यांनी प्रयत्न केले. लोकमान्य टिळक परदेशी उच्चशिक्षण किंवा व्यवसाय शिक्षण यासाठी जाणाऱ्या भारतीय लोकांना आर्थिक तसेच अन्य प्रकारची मदत करीत असत.लोकमान्य टिळक डॉक्टर हर्डीकर यांना पत्र लिहून तसे कळवीत.डॉक्टर हर्डीकर यांच्याकडे ते मदत पाठवित असत व पत्राद्वारे कळवित असत. खालील लोकांना त्याप्रमाणे मदत करण्यासाठी डॉ. हर्डीकर यांना सांगून मदत केली होती. #[[पेण]] येथील [[व्ही.एच. मनोहर]] #[[कानडेशास्त्री]] लोकमान्य टिळक यांचा डॉक्टर नारायण सुब्बराव हर्डीकर यांच्यावर पूर्ण विश्वास होता.डॉ. हर्डीकर यांनी टिळकांनी दिलेल्या आर्थिक मदतीने न्यू यॉर्क मध्ये भारत देशाच्या संदर्भातील पुस्तकांचे दुकान चालू केले होते आणि अनेक वाचकांना जोडून अमेरिकेत जनमत जागृत केले होते. डॉ. हर्डीकर हे टिळकांचे निस्सीम भक्त होते. ==स्वातंत्र्यलढा== परदेशात शिक्षणासाठी गेलेल्या अनेक भारतीयांनी [[इंडियन नेशनल काँग्रेस]] ची इसवी सन १८८५ मध्ये स्थापना झाल्यापासूनच भारताच्या स्वातंत्र्य लढ्यात योगदान दिले होते. त्यावेळी [[न्यू यॉर्क]] मध्ये राहणारे डॉक्टर नारायण सुब्बराव हर्डीकर यांनीसुद्धा [[लोकमान्य टिळक]] यांच्या [[होमरूल लीग]] च्या [[मुखपत्र]] असलेल्या [[यंग इंडिया]] च्या संपादनाची जबाबदारी न्यू यॉर्कमध्ये पाहत असत. लोकमान्य टिळक यांच्या निधनानंतर डॉक्टर हर्डीकर इसवी सन १९२१ मध्ये भारतात परतले आणि काँग्रेसचे सक्रीय कार्यकर्ते म्हणून काम करू लागले.इसवी सन १९२३ मध्ये त्यांनी [[हिंदुस्थानी सेवादल]] ही कडक लष्करी शिस्तीची काँग्रेसची संघटना चालू केली. महात्मा गांधींच्या नेतृत्वाखाली डॉक्टर हर्डीकर यांनी स्वातंत्र्य लढ्याच्या अनेक आंदोलनात भाग घेतला. हिंदुस्थानी सेवादल हे नंतर फक्त [[सेवादल]] झाले. सेवादल संघटनेने सविनय कायदेभंग चळवळीत महत्वपूर्ण काम केले.सेवादल ही पुढे काँग्रेसची मध्यवर्ती संघटना झाली. भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर डॉक्टर हर्डीकर हे दोन वेळा [[राज्यसभा|राज्यसभेत]] निवडून गेले होते. ==पुरस्कार== भारत सरकारने त्यांच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदानाबद्दल इसवी सन १९५८ मध्ये त्यांना [[पद्मभूषण]] पुरस्कार प्रदान करून गौरव केला. इसवी सन १९८९ मध्ये भारत सरकारने त्यांच्या सन्मानार्थ [[टपाल तिकीट]] प्रसारित केले होते. ==मृत्यू== डॉक्टर हर्डीकर यांचे दिनांक २६ ऑगस्ट १९७५ रोजी निधन झाले.२६ ऑगस्ट २०२५ रोजी त्यांच्या निधनाला ५० वर्षे पूर्ण झाली. <ref>महाराष्ट्र टाईम्स, रविवार,३१ ऑगस्ट २०२५</ref> ==संदर्भ== [[वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:टपाल तिकीट काढलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १८८९ मधील जन्म]] [[वर्ग इ.स. १९७५ मधील मृत्यू]] 9x7az09hz6okqksd6a1c27lerjbww7y 2686399 2686397 2026-05-28T12:32:24Z नरेश सावे 88037 /* संदर्भ */ 2686399 wikitext text/x-wiki '''नारायण सुब्बराव हर्डीकर''' हे लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांचे अनुयायी होते. त्यांना इसवी सन १९५८ मध्ये त्यांच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदानाबद्दल भारत सरकारने [[पद्मभूषण]] पुरस्कार प्रदान करून गौरविण्यात आले होते. ==जीवन व कारकीर्द== डॉ. नारायण सुब्बराव हर्डीकर यांचा जन्म [[बॉम्बे संस्थान|बॉम्बे संस्थानातील]] [[धारवाड]] मध्ये एका अगदी गरीब [[सारस्वत]] कुटुंबात दिनांक ७ मे १८८९ रोजी झाला.शालेय शिक्षण पूर्ण करून ते पुढील शिक्षणासाठी [[कलकत्ता]] येथे गेले.कलकत्ता येथे वैद्यकीय शिक्षण पूर्ण करून त्यापुढील शिक्षणासाठी ते अमेरिकेत गेले. तिथे त्यांनी [[मिशिगन युनिव्हर्सिटी]] येथे [[एमएससी, पब्लिक हेल्थ]] पदवी प्राप्त केली. पीएचडी चा अभ्यास करीत असताना त्यांचा लाला लजपतराय यांच्याशी परिचय झाला आणि त्यांनी स्वातंत्र्य लढ्यासाठी काम करावयास सुरुवात केली. डॉ. हर्डीकर यांनी भारतातील स्वातंत्र्य लढ्याला मदत करणाऱ्या अमेरिकी भारतीयांना संघटित केले. तसेच अमेरिकन मुत्सद्दी, मान्यवर नेते यांचाही पाठिंबा मिळवण्यासाठी प्रयत्न केले. स्वातंत्र्यलढ्याविषयी हर्डीकर आणि लोकमान्य टिळक यांच्यामध्ये पत्रव्यवहार होत असे त्यामध्ये त्यांच्या स्वातंत्र्य लढ्यातील कार्याची माहिती मिळते. डॉ. हर्डीकर यांनी न्यू यॉर्क येथे [[इंडियन लेबर युनियन ऑफ अमेरिका]] संस्था स्थापन करून तेथील हिंदू, मुस्लिम कष्टकरी वर्गाला एकत्र आणून त्यांना इंग्रजी शिकवण्याची व्यवस्था केली. अमेरिकन पार्लमेंटची हिंदुस्थानच्या स्वातंत्र्याला संमती मिळण्यासाठी त्यांनी प्रयत्न केले. लोकमान्य टिळक परदेशी उच्चशिक्षण किंवा व्यवसाय शिक्षण यासाठी जाणाऱ्या भारतीय लोकांना आर्थिक तसेच अन्य प्रकारची मदत करीत असत.लोकमान्य टिळक डॉक्टर हर्डीकर यांना पत्र लिहून तसे कळवीत.डॉक्टर हर्डीकर यांच्याकडे ते मदत पाठवित असत व पत्राद्वारे कळवित असत. खालील लोकांना त्याप्रमाणे मदत करण्यासाठी डॉ. हर्डीकर यांना सांगून मदत केली होती. #[[पेण]] येथील [[व्ही.एच. मनोहर]] #[[कानडेशास्त्री]] लोकमान्य टिळक यांचा डॉक्टर नारायण सुब्बराव हर्डीकर यांच्यावर पूर्ण विश्वास होता.डॉ. हर्डीकर यांनी टिळकांनी दिलेल्या आर्थिक मदतीने न्यू यॉर्क मध्ये भारत देशाच्या संदर्भातील पुस्तकांचे दुकान चालू केले होते आणि अनेक वाचकांना जोडून अमेरिकेत जनमत जागृत केले होते. डॉ. हर्डीकर हे टिळकांचे निस्सीम भक्त होते. ==स्वातंत्र्यलढा== परदेशात शिक्षणासाठी गेलेल्या अनेक भारतीयांनी [[इंडियन नेशनल काँग्रेस]] ची इसवी सन १८८५ मध्ये स्थापना झाल्यापासूनच भारताच्या स्वातंत्र्य लढ्यात योगदान दिले होते. त्यावेळी [[न्यू यॉर्क]] मध्ये राहणारे डॉक्टर नारायण सुब्बराव हर्डीकर यांनीसुद्धा [[लोकमान्य टिळक]] यांच्या [[होमरूल लीग]] च्या [[मुखपत्र]] असलेल्या [[यंग इंडिया]] च्या संपादनाची जबाबदारी न्यू यॉर्कमध्ये पाहत असत. लोकमान्य टिळक यांच्या निधनानंतर डॉक्टर हर्डीकर इसवी सन १९२१ मध्ये भारतात परतले आणि काँग्रेसचे सक्रीय कार्यकर्ते म्हणून काम करू लागले.इसवी सन १९२३ मध्ये त्यांनी [[हिंदुस्थानी सेवादल]] ही कडक लष्करी शिस्तीची काँग्रेसची संघटना चालू केली. महात्मा गांधींच्या नेतृत्वाखाली डॉक्टर हर्डीकर यांनी स्वातंत्र्य लढ्याच्या अनेक आंदोलनात भाग घेतला. हिंदुस्थानी सेवादल हे नंतर फक्त [[सेवादल]] झाले. सेवादल संघटनेने सविनय कायदेभंग चळवळीत महत्वपूर्ण काम केले.सेवादल ही पुढे काँग्रेसची मध्यवर्ती संघटना झाली. भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर डॉक्टर हर्डीकर हे दोन वेळा [[राज्यसभा|राज्यसभेत]] निवडून गेले होते. ==पुरस्कार== भारत सरकारने त्यांच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदानाबद्दल इसवी सन १९५८ मध्ये त्यांना [[पद्मभूषण]] पुरस्कार प्रदान करून गौरव केला. इसवी सन १९८९ मध्ये भारत सरकारने त्यांच्या सन्मानार्थ [[टपाल तिकीट]] प्रसारित केले होते. ==मृत्यू== डॉक्टर हर्डीकर यांचे दिनांक २६ ऑगस्ट १९७५ रोजी निधन झाले.२६ ऑगस्ट २०२५ रोजी त्यांच्या निधनाला ५० वर्षे पूर्ण झाली. <ref>महाराष्ट्र टाईम्स, रविवार,३१ ऑगस्ट २०२५</ref> ==संदर्भ== [[वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:टपालतिकीट काढलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १८८९ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९७५ मधील मृत्यू]] rxws0tk011lp1c8u8973upfx1pz4hm6 2686438 2686399 2026-05-28T15:11:12Z अभय नातू 206 removed [[Category:टपालतिकीट काढलेल्या व्यक्ती]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686438 wikitext text/x-wiki '''नारायण सुब्बराव हर्डीकर''' हे लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांचे अनुयायी होते. त्यांना इसवी सन १९५८ मध्ये त्यांच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदानाबद्दल भारत सरकारने [[पद्मभूषण]] पुरस्कार प्रदान करून गौरविण्यात आले होते. ==जीवन व कारकीर्द== डॉ. नारायण सुब्बराव हर्डीकर यांचा जन्म [[बॉम्बे संस्थान|बॉम्बे संस्थानातील]] [[धारवाड]] मध्ये एका अगदी गरीब [[सारस्वत]] कुटुंबात दिनांक ७ मे १८८९ रोजी झाला.शालेय शिक्षण पूर्ण करून ते पुढील शिक्षणासाठी [[कलकत्ता]] येथे गेले.कलकत्ता येथे वैद्यकीय शिक्षण पूर्ण करून त्यापुढील शिक्षणासाठी ते अमेरिकेत गेले. तिथे त्यांनी [[मिशिगन युनिव्हर्सिटी]] येथे [[एमएससी, पब्लिक हेल्थ]] पदवी प्राप्त केली. पीएचडी चा अभ्यास करीत असताना त्यांचा लाला लजपतराय यांच्याशी परिचय झाला आणि त्यांनी स्वातंत्र्य लढ्यासाठी काम करावयास सुरुवात केली. डॉ. हर्डीकर यांनी भारतातील स्वातंत्र्य लढ्याला मदत करणाऱ्या अमेरिकी भारतीयांना संघटित केले. तसेच अमेरिकन मुत्सद्दी, मान्यवर नेते यांचाही पाठिंबा मिळवण्यासाठी प्रयत्न केले. स्वातंत्र्यलढ्याविषयी हर्डीकर आणि लोकमान्य टिळक यांच्यामध्ये पत्रव्यवहार होत असे त्यामध्ये त्यांच्या स्वातंत्र्य लढ्यातील कार्याची माहिती मिळते. डॉ. हर्डीकर यांनी न्यू यॉर्क येथे [[इंडियन लेबर युनियन ऑफ अमेरिका]] संस्था स्थापन करून तेथील हिंदू, मुस्लिम कष्टकरी वर्गाला एकत्र आणून त्यांना इंग्रजी शिकवण्याची व्यवस्था केली. अमेरिकन पार्लमेंटची हिंदुस्थानच्या स्वातंत्र्याला संमती मिळण्यासाठी त्यांनी प्रयत्न केले. लोकमान्य टिळक परदेशी उच्चशिक्षण किंवा व्यवसाय शिक्षण यासाठी जाणाऱ्या भारतीय लोकांना आर्थिक तसेच अन्य प्रकारची मदत करीत असत.लोकमान्य टिळक डॉक्टर हर्डीकर यांना पत्र लिहून तसे कळवीत.डॉक्टर हर्डीकर यांच्याकडे ते मदत पाठवित असत व पत्राद्वारे कळवित असत. खालील लोकांना त्याप्रमाणे मदत करण्यासाठी डॉ. हर्डीकर यांना सांगून मदत केली होती. #[[पेण]] येथील [[व्ही.एच. मनोहर]] #[[कानडेशास्त्री]] लोकमान्य टिळक यांचा डॉक्टर नारायण सुब्बराव हर्डीकर यांच्यावर पूर्ण विश्वास होता.डॉ. हर्डीकर यांनी टिळकांनी दिलेल्या आर्थिक मदतीने न्यू यॉर्क मध्ये भारत देशाच्या संदर्भातील पुस्तकांचे दुकान चालू केले होते आणि अनेक वाचकांना जोडून अमेरिकेत जनमत जागृत केले होते. डॉ. हर्डीकर हे टिळकांचे निस्सीम भक्त होते. ==स्वातंत्र्यलढा== परदेशात शिक्षणासाठी गेलेल्या अनेक भारतीयांनी [[इंडियन नेशनल काँग्रेस]] ची इसवी सन १८८५ मध्ये स्थापना झाल्यापासूनच भारताच्या स्वातंत्र्य लढ्यात योगदान दिले होते. त्यावेळी [[न्यू यॉर्क]] मध्ये राहणारे डॉक्टर नारायण सुब्बराव हर्डीकर यांनीसुद्धा [[लोकमान्य टिळक]] यांच्या [[होमरूल लीग]] च्या [[मुखपत्र]] असलेल्या [[यंग इंडिया]] च्या संपादनाची जबाबदारी न्यू यॉर्कमध्ये पाहत असत. लोकमान्य टिळक यांच्या निधनानंतर डॉक्टर हर्डीकर इसवी सन १९२१ मध्ये भारतात परतले आणि काँग्रेसचे सक्रीय कार्यकर्ते म्हणून काम करू लागले.इसवी सन १९२३ मध्ये त्यांनी [[हिंदुस्थानी सेवादल]] ही कडक लष्करी शिस्तीची काँग्रेसची संघटना चालू केली. महात्मा गांधींच्या नेतृत्वाखाली डॉक्टर हर्डीकर यांनी स्वातंत्र्य लढ्याच्या अनेक आंदोलनात भाग घेतला. हिंदुस्थानी सेवादल हे नंतर फक्त [[सेवादल]] झाले. सेवादल संघटनेने सविनय कायदेभंग चळवळीत महत्वपूर्ण काम केले.सेवादल ही पुढे काँग्रेसची मध्यवर्ती संघटना झाली. भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर डॉक्टर हर्डीकर हे दोन वेळा [[राज्यसभा|राज्यसभेत]] निवडून गेले होते. ==पुरस्कार== भारत सरकारने त्यांच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदानाबद्दल इसवी सन १९५८ मध्ये त्यांना [[पद्मभूषण]] पुरस्कार प्रदान करून गौरव केला. इसवी सन १९८९ मध्ये भारत सरकारने त्यांच्या सन्मानार्थ [[टपाल तिकीट]] प्रसारित केले होते. ==मृत्यू== डॉक्टर हर्डीकर यांचे दिनांक २६ ऑगस्ट १९७५ रोजी निधन झाले.२६ ऑगस्ट २०२५ रोजी त्यांच्या निधनाला ५० वर्षे पूर्ण झाली. <ref>महाराष्ट्र टाईम्स, रविवार,३१ ऑगस्ट २०२५</ref> ==संदर्भ== [[वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १८८९ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९७५ मधील मृत्यू]] c8ivsj5pwersf6y1ati07zodj0qzbjl 2686439 2686438 2026-05-28T15:11:20Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686439 wikitext text/x-wiki '''नारायण सुब्बराव हर्डीकर''' हे लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांचे अनुयायी होते. त्यांना इसवी सन १९५८ मध्ये त्यांच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदानाबद्दल भारत सरकारने [[पद्मभूषण]] पुरस्कार प्रदान करून गौरविण्यात आले होते. ==जीवन व कारकीर्द== डॉ. नारायण सुब्बराव हर्डीकर यांचा जन्म [[बॉम्बे संस्थान|बॉम्बे संस्थानातील]] [[धारवाड]] मध्ये एका अगदी गरीब [[सारस्वत]] कुटुंबात दिनांक ७ मे १८८९ रोजी झाला.शालेय शिक्षण पूर्ण करून ते पुढील शिक्षणासाठी [[कलकत्ता]] येथे गेले.कलकत्ता येथे वैद्यकीय शिक्षण पूर्ण करून त्यापुढील शिक्षणासाठी ते अमेरिकेत गेले. तिथे त्यांनी [[मिशिगन युनिव्हर्सिटी]] येथे [[एमएससी, पब्लिक हेल्थ]] पदवी प्राप्त केली. पीएचडी चा अभ्यास करीत असताना त्यांचा लाला लजपतराय यांच्याशी परिचय झाला आणि त्यांनी स्वातंत्र्य लढ्यासाठी काम करावयास सुरुवात केली. डॉ. हर्डीकर यांनी भारतातील स्वातंत्र्य लढ्याला मदत करणाऱ्या अमेरिकी भारतीयांना संघटित केले. तसेच अमेरिकन मुत्सद्दी, मान्यवर नेते यांचाही पाठिंबा मिळवण्यासाठी प्रयत्न केले. स्वातंत्र्यलढ्याविषयी हर्डीकर आणि लोकमान्य टिळक यांच्यामध्ये पत्रव्यवहार होत असे त्यामध्ये त्यांच्या स्वातंत्र्य लढ्यातील कार्याची माहिती मिळते. डॉ. हर्डीकर यांनी न्यू यॉर्क येथे [[इंडियन लेबर युनियन ऑफ अमेरिका]] संस्था स्थापन करून तेथील हिंदू, मुस्लिम कष्टकरी वर्गाला एकत्र आणून त्यांना इंग्रजी शिकवण्याची व्यवस्था केली. अमेरिकन पार्लमेंटची हिंदुस्थानच्या स्वातंत्र्याला संमती मिळण्यासाठी त्यांनी प्रयत्न केले. लोकमान्य टिळक परदेशी उच्चशिक्षण किंवा व्यवसाय शिक्षण यासाठी जाणाऱ्या भारतीय लोकांना आर्थिक तसेच अन्य प्रकारची मदत करीत असत.लोकमान्य टिळक डॉक्टर हर्डीकर यांना पत्र लिहून तसे कळवीत.डॉक्टर हर्डीकर यांच्याकडे ते मदत पाठवित असत व पत्राद्वारे कळवित असत. खालील लोकांना त्याप्रमाणे मदत करण्यासाठी डॉ. हर्डीकर यांना सांगून मदत केली होती. #[[पेण]] येथील [[व्ही.एच. मनोहर]] #[[कानडेशास्त्री]] लोकमान्य टिळक यांचा डॉक्टर नारायण सुब्बराव हर्डीकर यांच्यावर पूर्ण विश्वास होता.डॉ. हर्डीकर यांनी टिळकांनी दिलेल्या आर्थिक मदतीने न्यू यॉर्क मध्ये भारत देशाच्या संदर्भातील पुस्तकांचे दुकान चालू केले होते आणि अनेक वाचकांना जोडून अमेरिकेत जनमत जागृत केले होते. डॉ. हर्डीकर हे टिळकांचे निस्सीम भक्त होते. ==स्वातंत्र्यलढा== परदेशात शिक्षणासाठी गेलेल्या अनेक भारतीयांनी [[इंडियन नेशनल काँग्रेस]] ची इसवी सन १८८५ मध्ये स्थापना झाल्यापासूनच भारताच्या स्वातंत्र्य लढ्यात योगदान दिले होते. त्यावेळी [[न्यू यॉर्क]] मध्ये राहणारे डॉक्टर नारायण सुब्बराव हर्डीकर यांनीसुद्धा [[लोकमान्य टिळक]] यांच्या [[होमरूल लीग]] च्या [[मुखपत्र]] असलेल्या [[यंग इंडिया]] च्या संपादनाची जबाबदारी न्यू यॉर्कमध्ये पाहत असत. लोकमान्य टिळक यांच्या निधनानंतर डॉक्टर हर्डीकर इसवी सन १९२१ मध्ये भारतात परतले आणि काँग्रेसचे सक्रीय कार्यकर्ते म्हणून काम करू लागले.इसवी सन १९२३ मध्ये त्यांनी [[हिंदुस्थानी सेवादल]] ही कडक लष्करी शिस्तीची काँग्रेसची संघटना चालू केली. महात्मा गांधींच्या नेतृत्वाखाली डॉक्टर हर्डीकर यांनी स्वातंत्र्य लढ्याच्या अनेक आंदोलनात भाग घेतला. हिंदुस्थानी सेवादल हे नंतर फक्त [[सेवादल]] झाले. सेवादल संघटनेने सविनय कायदेभंग चळवळीत महत्वपूर्ण काम केले.सेवादल ही पुढे काँग्रेसची मध्यवर्ती संघटना झाली. भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर डॉक्टर हर्डीकर हे दोन वेळा [[राज्यसभा|राज्यसभेत]] निवडून गेले होते. ==पुरस्कार== भारत सरकारने त्यांच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदानाबद्दल इसवी सन १९५८ मध्ये त्यांना [[पद्मभूषण]] पुरस्कार प्रदान करून गौरव केला. इसवी सन १९८९ मध्ये भारत सरकारने त्यांच्या सन्मानार्थ [[टपाल तिकीट]] प्रसारित केले होते. ==मृत्यू== डॉक्टर हर्डीकर यांचे दिनांक २६ ऑगस्ट १९७५ रोजी निधन झाले.२६ ऑगस्ट २०२५ रोजी त्यांच्या निधनाला ५० वर्षे पूर्ण झाली. <ref>महाराष्ट्र टाईम्स, रविवार,३१ ऑगस्ट २०२५</ref> ==संदर्भ== [[वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १८८९ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९७५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 2u21fhne3by6y9m9e189eyb5wxct11z 2686440 2686439 2026-05-28T15:11:50Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686440 wikitext text/x-wiki '''नारायण सुब्बराव हर्डीकर''' हे लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांचे अनुयायी होते. त्यांना इसवी सन १९५८ मध्ये त्यांच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदानाबद्दल भारत सरकारने [[पद्मभूषण]] पुरस्कार प्रदान करून गौरविण्यात आले होते. ==जीवन व कारकीर्द== डॉ. नारायण सुब्बराव हर्डीकर यांचा जन्म [[बॉम्बे संस्थान|बॉम्बे संस्थानातील]] [[धारवाड]] मध्ये एका अगदी गरीब [[सारस्वत]] कुटुंबात दिनांक ७ मे १८८९ रोजी झाला.शालेय शिक्षण पूर्ण करून ते पुढील शिक्षणासाठी [[कलकत्ता]] येथे गेले.कलकत्ता येथे वैद्यकीय शिक्षण पूर्ण करून त्यापुढील शिक्षणासाठी ते अमेरिकेत गेले. तिथे त्यांनी [[मिशिगन युनिव्हर्सिटी]] येथे [[एमएससी, पब्लिक हेल्थ]] पदवी प्राप्त केली. पीएचडी चा अभ्यास करीत असताना त्यांचा लाला लजपतराय यांच्याशी परिचय झाला आणि त्यांनी स्वातंत्र्य लढ्यासाठी काम करावयास सुरुवात केली. डॉ. हर्डीकर यांनी भारतातील स्वातंत्र्य लढ्याला मदत करणाऱ्या अमेरिकी भारतीयांना संघटित केले. तसेच अमेरिकन मुत्सद्दी, मान्यवर नेते यांचाही पाठिंबा मिळवण्यासाठी प्रयत्न केले. स्वातंत्र्यलढ्याविषयी हर्डीकर आणि लोकमान्य टिळक यांच्यामध्ये पत्रव्यवहार होत असे त्यामध्ये त्यांच्या स्वातंत्र्य लढ्यातील कार्याची माहिती मिळते. डॉ. हर्डीकर यांनी न्यू यॉर्क येथे [[इंडियन लेबर युनियन ऑफ अमेरिका]] संस्था स्थापन करून तेथील हिंदू, मुस्लिम कष्टकरी वर्गाला एकत्र आणून त्यांना इंग्रजी शिकवण्याची व्यवस्था केली. अमेरिकन पार्लमेंटची हिंदुस्थानच्या स्वातंत्र्याला संमती मिळण्यासाठी त्यांनी प्रयत्न केले. लोकमान्य टिळक परदेशी उच्चशिक्षण किंवा व्यवसाय शिक्षण यासाठी जाणाऱ्या भारतीय लोकांना आर्थिक तसेच अन्य प्रकारची मदत करीत असत.लोकमान्य टिळक डॉक्टर हर्डीकर यांना पत्र लिहून तसे कळवीत.डॉक्टर हर्डीकर यांच्याकडे ते मदत पाठवित असत व पत्राद्वारे कळवित असत. खालील लोकांना त्याप्रमाणे मदत करण्यासाठी डॉ. हर्डीकर यांना सांगून मदत केली होती. #[[पेण]] येथील [[व्ही.एच. मनोहर]] #[[कानडेशास्त्री]] लोकमान्य टिळक यांचा डॉक्टर नारायण सुब्बराव हर्डीकर यांच्यावर पूर्ण विश्वास होता.डॉ. हर्डीकर यांनी टिळकांनी दिलेल्या आर्थिक मदतीने न्यू यॉर्क मध्ये भारत देशाच्या संदर्भातील पुस्तकांचे दुकान चालू केले होते आणि अनेक वाचकांना जोडून अमेरिकेत जनमत जागृत केले होते. डॉ. हर्डीकर हे टिळकांचे निस्सीम भक्त होते. ==स्वातंत्र्यलढा== परदेशात शिक्षणासाठी गेलेल्या अनेक भारतीयांनी [[इंडियन नेशनल काँग्रेस]] ची इसवी सन १८८५ मध्ये स्थापना झाल्यापासूनच भारताच्या स्वातंत्र्य लढ्यात योगदान दिले होते. त्यावेळी [[न्यू यॉर्क]] मध्ये राहणारे डॉक्टर नारायण सुब्बराव हर्डीकर यांनीसुद्धा [[लोकमान्य टिळक]] यांच्या [[होमरूल लीग]] च्या [[मुखपत्र]] असलेल्या [[यंग इंडिया]] च्या संपादनाची जबाबदारी न्यू यॉर्कमध्ये पाहत असत. लोकमान्य टिळक यांच्या निधनानंतर डॉक्टर हर्डीकर इसवी सन १९२१ मध्ये भारतात परतले आणि काँग्रेसचे सक्रीय कार्यकर्ते म्हणून काम करू लागले.इसवी सन १९२३ मध्ये त्यांनी [[हिंदुस्थानी सेवादल]] ही कडक लष्करी शिस्तीची काँग्रेसची संघटना चालू केली. महात्मा गांधींच्या नेतृत्वाखाली डॉक्टर हर्डीकर यांनी स्वातंत्र्य लढ्याच्या अनेक आंदोलनात भाग घेतला. हिंदुस्थानी सेवादल हे नंतर फक्त [[सेवादल]] झाले. सेवादल संघटनेने सविनय कायदेभंग चळवळीत महत्वपूर्ण काम केले.सेवादल ही पुढे काँग्रेसची मध्यवर्ती संघटना झाली. भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर डॉक्टर हर्डीकर हे दोन वेळा [[राज्यसभा|राज्यसभेत]] निवडून गेले होते. ==पुरस्कार== भारत सरकारने त्यांच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदानाबद्दल इसवी सन १९५८ मध्ये त्यांना [[पद्मभूषण]] पुरस्कार प्रदान करून गौरव केला. इसवी सन १९८९ मध्ये भारत सरकारने त्यांच्या सन्मानार्थ [[टपाल तिकीट]] प्रसारित केले होते. ==मृत्यू== डॉक्टर हर्डीकर यांचे दिनांक २६ ऑगस्ट १९७५ रोजी निधन झाले.२६ ऑगस्ट २०२५ रोजी त्यांच्या निधनाला ५० वर्षे पूर्ण झाली. <ref>महाराष्ट्र टाईम्स, रविवार,३१ ऑगस्ट २०२५</ref> ==संदर्भ== [[वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १८८९ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९७५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] 3mjwtf0rqm265wxm19wo1tcups2g6xb 2686441 2686440 2026-05-28T15:12:02Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686441 wikitext text/x-wiki '''नारायण सुब्बराव हर्डीकर''' हे लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांचे अनुयायी होते. त्यांना इसवी सन १९५८ मध्ये त्यांच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदानाबद्दल भारत सरकारने [[पद्मभूषण]] पुरस्कार प्रदान करून गौरविण्यात आले होते. ==जीवन व कारकीर्द== डॉ. नारायण सुब्बराव हर्डीकर यांचा जन्म [[बॉम्बे संस्थान|बॉम्बे संस्थानातील]] [[धारवाड]] मध्ये एका अगदी गरीब [[सारस्वत]] कुटुंबात दिनांक ७ मे १८८९ रोजी झाला.शालेय शिक्षण पूर्ण करून ते पुढील शिक्षणासाठी [[कलकत्ता]] येथे गेले.कलकत्ता येथे वैद्यकीय शिक्षण पूर्ण करून त्यापुढील शिक्षणासाठी ते अमेरिकेत गेले. तिथे त्यांनी [[मिशिगन युनिव्हर्सिटी]] येथे [[एमएससी, पब्लिक हेल्थ]] पदवी प्राप्त केली. पीएचडी चा अभ्यास करीत असताना त्यांचा लाला लजपतराय यांच्याशी परिचय झाला आणि त्यांनी स्वातंत्र्य लढ्यासाठी काम करावयास सुरुवात केली. डॉ. हर्डीकर यांनी भारतातील स्वातंत्र्य लढ्याला मदत करणाऱ्या अमेरिकी भारतीयांना संघटित केले. तसेच अमेरिकन मुत्सद्दी, मान्यवर नेते यांचाही पाठिंबा मिळवण्यासाठी प्रयत्न केले. स्वातंत्र्यलढ्याविषयी हर्डीकर आणि लोकमान्य टिळक यांच्यामध्ये पत्रव्यवहार होत असे त्यामध्ये त्यांच्या स्वातंत्र्य लढ्यातील कार्याची माहिती मिळते. डॉ. हर्डीकर यांनी न्यू यॉर्क येथे [[इंडियन लेबर युनियन ऑफ अमेरिका]] संस्था स्थापन करून तेथील हिंदू, मुस्लिम कष्टकरी वर्गाला एकत्र आणून त्यांना इंग्रजी शिकवण्याची व्यवस्था केली. अमेरिकन पार्लमेंटची हिंदुस्थानच्या स्वातंत्र्याला संमती मिळण्यासाठी त्यांनी प्रयत्न केले. लोकमान्य टिळक परदेशी उच्चशिक्षण किंवा व्यवसाय शिक्षण यासाठी जाणाऱ्या भारतीय लोकांना आर्थिक तसेच अन्य प्रकारची मदत करीत असत.लोकमान्य टिळक डॉक्टर हर्डीकर यांना पत्र लिहून तसे कळवीत.डॉक्टर हर्डीकर यांच्याकडे ते मदत पाठवित असत व पत्राद्वारे कळवित असत. खालील लोकांना त्याप्रमाणे मदत करण्यासाठी डॉ. हर्डीकर यांना सांगून मदत केली होती. #[[पेण]] येथील [[व्ही.एच. मनोहर]] #[[कानडेशास्त्री]] लोकमान्य टिळक यांचा डॉक्टर नारायण सुब्बराव हर्डीकर यांच्यावर पूर्ण विश्वास होता.डॉ. हर्डीकर यांनी टिळकांनी दिलेल्या आर्थिक मदतीने न्यू यॉर्क मध्ये भारत देशाच्या संदर्भातील पुस्तकांचे दुकान चालू केले होते आणि अनेक वाचकांना जोडून अमेरिकेत जनमत जागृत केले होते. डॉ. हर्डीकर हे टिळकांचे निस्सीम भक्त होते. ==स्वातंत्र्यलढा== परदेशात शिक्षणासाठी गेलेल्या अनेक भारतीयांनी [[इंडियन नेशनल काँग्रेस]] ची इसवी सन १८८५ मध्ये स्थापना झाल्यापासूनच भारताच्या स्वातंत्र्य लढ्यात योगदान दिले होते. त्यावेळी [[न्यू यॉर्क]] मध्ये राहणारे डॉक्टर नारायण सुब्बराव हर्डीकर यांनीसुद्धा [[लोकमान्य टिळक]] यांच्या [[होमरूल लीग]] च्या [[मुखपत्र]] असलेल्या [[यंग इंडिया]] च्या संपादनाची जबाबदारी न्यू यॉर्कमध्ये पाहत असत. लोकमान्य टिळक यांच्या निधनानंतर डॉक्टर हर्डीकर इसवी सन १९२१ मध्ये भारतात परतले आणि काँग्रेसचे सक्रीय कार्यकर्ते म्हणून काम करू लागले.इसवी सन १९२३ मध्ये त्यांनी [[हिंदुस्थानी सेवादल]] ही कडक लष्करी शिस्तीची काँग्रेसची संघटना चालू केली. महात्मा गांधींच्या नेतृत्वाखाली डॉक्टर हर्डीकर यांनी स्वातंत्र्य लढ्याच्या अनेक आंदोलनात भाग घेतला. हिंदुस्थानी सेवादल हे नंतर फक्त [[सेवादल]] झाले. सेवादल संघटनेने सविनय कायदेभंग चळवळीत महत्वपूर्ण काम केले.सेवादल ही पुढे काँग्रेसची मध्यवर्ती संघटना झाली. भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर डॉक्टर हर्डीकर हे दोन वेळा [[राज्यसभा|राज्यसभेत]] निवडून गेले होते. ==पुरस्कार== भारत सरकारने त्यांच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदानाबद्दल इसवी सन १९५८ मध्ये त्यांना [[पद्मभूषण]] पुरस्कार प्रदान करून गौरव केला. इसवी सन १९८९ मध्ये भारत सरकारने त्यांच्या सन्मानार्थ [[टपाल तिकीट]] प्रसारित केले होते. ==मृत्यू== डॉक्टर हर्डीकर यांचे दिनांक २६ ऑगस्ट १९७५ रोजी निधन झाले.२६ ऑगस्ट २०२५ रोजी त्यांच्या निधनाला ५० वर्षे पूर्ण झाली. <ref>महाराष्ट्र टाईम्स, रविवार,३१ ऑगस्ट २०२५</ref> ==संदर्भ== [[वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १८८९ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९७५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] b5ztv2ztfjlb06hrgl6enbpbga3loyw 0 380074 2686401 2026-05-28T12:36:09Z AlphaVictorDelta0107 158019 AlphaVictorDelta0107 ने लेख [[यशवंत विष्णू चंद्रचूड]] वरुन [[य. वि. चंद्रचूड]] ला हलविला: Concise 2686401 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[य. वि. चंद्रचूड]] bq4ck4nldubyqdg4kq8wxoj5cbyfl9x 0 380075 2686408 2026-05-28T12:52:25Z TheonlyPuneriintown 157039 "[[:en:Special:Redirect/revision/1350407548|Voiceless labial–velar fricative]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2686408 wikitext text/x-wiki '''अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य ऊष्मन''', किंवा अधिक अचूकपणे '''अघोष ओष्ठीकृत कण्ठ्य ऊष्मन''' आणि कधीकधी '''अघोष ओष्ठ-कण्ठ्य अन्तस्थ''' असे विश्लेषण केलेला, हा बोलल्या जाणाऱ्या [[भाषा|भाषांमध्ये]] वापरला जाणारा एक प्रकारचा [[व्यंजन|व्यंजनात्मक]] ध्वनी आहे. [[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमालेमध्ये(आयपीए)]] या ध्वनीचे प्रतिनिधित्व करणारे चिन्ह [xʷ], किंवा जरा संदिग्धपणे, [ʍ] आहे. [ʍ] हे चिन्ह १९७९ पर्यंत "अघोष [w]" म्हणूनच परिभाषित केले जात होते, <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Association phonétique internationale|year=1952|title=The International Phonetic Alphabet (revised to 1951)|journal=Le Maître Phonétique|series=Troisième série|volume=30|issue=97|at=Front matter|jstor=44748475}}</ref> जेव्हा त्याला {{IPA|[w]}} सारखेच [ k͡p ] या उच्चारस्थानासह एक ऊष्मन ज्याला [ ɡ͡b ] या उच्चारस्थानाचा एक अन्तस्थ ध्वनी असे परिभाषित केले होते. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=International Phonetic Association|year=1978|title=The International Phonetic Alphabet (Revised to 1979)|journal=Journal of the International Phonetic Association|volume=8|issue=1–2|at=Supplement|jstor=44541414}}</ref> आयपीए ''माहितीपुस्तिकामध्ये'' [ʍ] याला ऊष्मन म्हणून प्रस्तावनेत वर्णन करते, <ref>आयपीए १९९९: ix</ref> तर एका अध्यायात त्याला अन्तस्थ म्हणून वैशिष्ट्यीकृत केले आहे. == वैशिष्ट्ये == अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य ऊष्मनाची वैशिष्ट्ये: * याची उच्चारण पद्धत ऊष्मानिक आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह थोडेसे आंकुचन पावून छोटेसे वाहिनी तयार करून याचे उच्चारण होते. * याचे उच्चारस्थान [[कण्ठ्य व्यंजन|ओष्ठ्यकण्ठ्य]] आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे मृदू टाळूवर जिभेच्या मागील भागाच्या साहाय्य घेत ओठांना गोल करुन उच्चारले जाते. * याची ध्वनी निर्मिती अघोष आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे स्वरतंतूंच्या कंपनांशिवाय निर्माण केले जाते. काही भाषांमध्ये स्वरतंतू जाणीवपूर्वक वेगळे ठेवले जातात, ज्यामुळे ते नेहमी अघोष राहते; तर इतर भाषांमध्ये ते सैल असतात, ज्यामुळे शेजारील ध्वनींमुळे ते सघोष होऊ शकते. * हे एक मौखिक व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवा नाकातून बाहेर पडू दिली जात नाही. * हे एक मध्य व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह जिभेच्या बाजूने न जाता, जिभेच्या मध्यभागावरून पुढे निर्देशित करून निर्माण केला जातो. * याची वायुप्रवाह प्रणाली फुफ्फुसीय आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की, बहुतेक ध्वनींप्रमाणेच, केवळ बरगड्यांमधील स्नायू आणि पोटाच्या स्नायूंच्या साहाय्याने हवा बाहेर ढकलून याचे उच्चारण केले जाते. == कोणत्या भाषेत असते? == === अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य ऊष्मन === {| class="wikitable" ! colspan="2" |भाषा ! शब्द ! [[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आयपीए]] ! अर्थ ! नोंदी |- | colspan="2" | हुपा <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://humboldt-dspace.calstate.edu/handle/2148/48|title=Hupa Language Dictionary Second Edition|last=Golla|first=Victor|year=1996|access-date=Oct 31, 2021}}</ref> | {{Lang|hup|xwe꞉y}} / '''ख्वे'''य | {{IPA|[xʷeːj]}} | 'त्याची मालमत्ता' | |- | colspan="2" | कबरदेब्जी | {{Lang|kbd-Cyrl|[[Cyrillic script|т'''ху'''ы]]}} / त्ख्व | [txʷə] ⓘ | 'पाच' | अदगाब्जीमध्ये त्याचा उच्चार [ f ] असा होतो. |- | rowspan="2" | [[कुर्दी भाषा|कुर्दी]] | कुर्मांजी (उत्तर) | {{Lang|ku|[[Kurdish alphabets|'''خو'''یشک]]}} / '''ख्वि'''श्क | {{IPA|[xʷɪʃk]}} | 'बहीण' | |- | कलहोरी (दक्षिण) | {{Lang|ku|[[Kurdish alphabets|'''خو'''ەش]]}} / '''ख्वॅ'''श | {{IPA|[xʷæʃ]}} | 'छान' | |- | colspan="2" | लुशूत्सीदी | {{Lang|lut|d'''xʷ'''ʔiyb}} / '''द्ख्व'''ऽइब | {{IPA|[dxʷʔib]}} | 'न्यूहालेम, वॉशिंग्टन' | |- | [[फारसी भाषा|फारशी]] | शास्त्रीय पर्शियन | {{Lang|fa|[[Persian alphabet|'''خو'''استن]]}} / '''ख्वा'''स्तान | {{IPA|[xʷɑːs.ˈtan]}} | 'इच्छा असणे' | फारसीच्या आधुनिक प्रमाण बोलींमध्ये, उच्चार विकसित होऊन एक साधा [[अघोष कण्ठ्य ऊष्मन]] ( [ x ] ) ध्वनी बनला आहे. |- | colspan="2" | शख्वपमखी | {{Lang|shs|se'''cw'''epemctsín}} / श'''ख्व'''पमख्चिन | {{IPA|[ʃəxʷəpəməxˈtʃin]}} | 'सख्वपमखी भाषा' | |- | [[स्पॅनिश भाषा|स्पॅनिश]] | जलद भाषण | '''''ju'''ego'' / '''ख्वे'''गो | {{IPA|[ˈxʷe.ɣ̞o̞]}} | 'खेळ' | |- | colspan="2" | वाशो | {{Lang|was|'''W'''áʔi}} / '''ख्वा'''ऽई/'''वा'''ऽई | {{IPA|[ˈxʷaʔi]}} किंवा {{IPA|[ˈw̥aʔi]}} | "तोच हे करत आहे" | |} === अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य अन्तस्थ === {| class="wikitable" ! colspan="2" |भाषा !शब्द ![[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आयपीए]] !अर्थ !नोंदी |- | rowspan="2" |अल्यूट<ref name="Golovko1994">{{स्रोत पुस्तक|title=Словарь алеутско-русский и русско-алеутский (беринговский диалект)|last=Головко|first=Е. В.|publisher=Отд-ние изд-ва "Просвещение"|year=1994|isbn=978-5-09-002312-2|page=14|trans-title=Aleut-Russian and Russian-Aleut Dictionary (Bering dialect)}}</ref> |अटकान |{{Lang|ale|'''hw'''ax̂}} / '''वा'''ख्ह | rowspan="2" |{{IPA|[w̥aχ]}} | rowspan="2" |'smoke' | |- |बेरिंग |{{Lang|ale|'''ʼЎ'''aӽ}} / '''वा'''ख्ह | |- | rowspan="6" |[[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] |काही स्कॉटिश आणि आयरिश भाषिकांमध्ये रिसीव्ड प्रनन्सिएशन<ref name="britishlibrary">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.bl.uk/learning/langlit/sounds/case-studies/received-pronunciation/consonants/|title=Received Pronunciation Phonology|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720024057/http://www.bl.uk/learning/langlit/sounds/case-studies/received-pronunciation/consonants/|archive-date=2019-07-20|access-date=2014-04-20}}</ref> | rowspan="6" |<nowiki><i id="mwARM"><b id="mwARQ">wh</b></nowiki>ine<nowiki></i></nowiki> / ह्वाइन | rowspan="2" |{{IPA|[w̥aɪ̯n]}} | rowspan="6" |'whine' | rowspan="6" | |- |पुराणमतवादी सामान्य अमेरिकी{{Sfnp|Rogers|2000|page=120}} |- |आयरिश{{Sfnp|Lass|2002|page=121}}{{Sfnp|Wells|1982|page=432}} | rowspan="2" |{{IPA|[w̥ʌɪ̯n]}} |- |स्कॉटिश{{Sfnp|Lass|2002|page=121}}{{Sfnp|McMahon|2002|page=31}}{{Sfnp|Wells|1982|page=408}} |- |दक्षिण अमेरिकी{{Sfnp|Labov|Ash|Boberg|2006}} |{{IPA|[w̥äːn]}} |- |न्यू झीलंड{{Sfnp|Rogers|2000|page=117}}{{Sfnp|McMahon|2002|page=31}}{{Sfnp|Wells|1982|page=610}} |{{IPA|[w̥ɑe̯n]}} |- |खाम |गमाले खाम |{{Lang|kgj|[[Devanāgarī|ह्वा]]}} |{{IPA|[w̥ɐ]}} |'tooth' |अन्तस्थ म्हणून वर्णन केले जाते.{{Sfnp|Wilde|2016}} |- | colspan="2" |[[स्लोव्हेन भाषा|स्लोव्हेन]]{{Sfnp|Šuštaršič|Komar|Petek|1999|page=136}}{{Sfnp|Greenberg|2006|page=18}} |{{Lang|sl|[[Slovene language#Writing system|'''v'''se]]}} / '''ह्व'''से |{{IPA|[ˈw̥sɛ]}} |'everything' | |} == संदर्भ ==   c4vptc5k5oj8dg5wpatplj8qlt1o596 2686409 2686408 2026-05-28T12:52:27Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — योग्य उकार ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य उकार|अधिक माहिती]]) 2686409 wikitext text/x-wiki '''अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य ऊष्मन''', किंवा अधिक अचूकपणे '''अघोष ओष्ठीकृत कण्ठ्य ऊष्मन''' आणि कधीकधी '''अघोष ओष्ठ-कण्ठ्य अन्तस्थ''' असे विश्लेषण केलेला, हा बोलल्या जाणाऱ्या [[भाषा|भाषांमध्ये]] वापरला जाणारा एक प्रकारचा [[व्यंजन|व्यंजनात्मक]] ध्वनी आहे. [[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमालेमध्ये(आयपीए)]] या ध्वनीचे प्रतिनिधित्व करणारे चिन्ह [xʷ], किंवा जरा संदिग्धपणे, [ʍ] आहे. [ʍ] हे चिन्ह १९७९ पर्यंत "अघोष [w]" म्हणूनच परिभाषित केले जात होते, <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Association phonétique internationale|year=1952|title=The International Phonetic Alphabet (revised to 1951)|journal=Le Maître Phonétique|series=Troisième série|volume=30|issue=97|at=Front matter|jstor=44748475}}</ref> जेव्हा त्याला {{IPA|[w]}} सारखेच [ k͡p ] या उच्चारस्थानासह एक ऊष्मन ज्याला [ ɡ͡b ] या उच्चारस्थानाचा एक अन्तस्थ ध्वनी असे परिभाषित केले होते. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=International Phonetic Association|year=1978|title=The International Phonetic Alphabet (Revised to 1979)|journal=Journal of the International Phonetic Association|volume=8|issue=1–2|at=Supplement|jstor=44541414}}</ref> आयपीए ''माहितीपुस्तिकामध्ये'' [ʍ] याला ऊष्मन म्हणून प्रस्तावनेत वर्णन करते, <ref>आयपीए १९९९: ix</ref> तर एका अध्यायात त्याला अन्तस्थ म्हणून वैशिष्ट्यीकृत केले आहे. == वैशिष्ट्ये == अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य ऊष्मनाची वैशिष्ट्ये: * याची उच्चारण पद्धत ऊष्मानिक आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह थोडेसे आंकुचन पावून छोटेसे वाहिनी तयार करून याचे उच्चारण होते. * याचे उच्चारस्थान [[कण्ठ्य व्यंजन|ओष्ठ्यकण्ठ्य]] आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे मृदू टाळूवर जिभेच्या मागील भागाच्या साहाय्य घेत ओठांना गोल करून उच्चारले जाते. * याची ध्वनी निर्मिती अघोष आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे स्वरतंतूंच्या कंपनांशिवाय निर्माण केले जाते. काही भाषांमध्ये स्वरतंतू जाणीवपूर्वक वेगळे ठेवले जातात, ज्यामुळे ते नेहमी अघोष राहते; तर इतर भाषांमध्ये ते सैल असतात, ज्यामुळे शेजारील ध्वनींमुळे ते सघोष होऊ शकते. * हे एक मौखिक व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवा नाकातून बाहेर पडू दिली जात नाही. * हे एक मध्य व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह जिभेच्या बाजूने न जाता, जिभेच्या मध्यभागावरून पुढे निर्देशित करून निर्माण केला जातो. * याची वायुप्रवाह प्रणाली फुफ्फुसीय आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की, बहुतेक ध्वनींप्रमाणेच, केवळ बरगड्यांमधील स्नायू आणि पोटाच्या स्नायूंच्या साहाय्याने हवा बाहेर ढकलून याचे उच्चारण केले जाते. == कोणत्या भाषेत असते? == === अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य ऊष्मन === {| class="wikitable" ! colspan="2" |भाषा ! शब्द ! [[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आयपीए]] ! अर्थ ! नोंदी |- | colspan="2" | हुपा <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://humboldt-dspace.calstate.edu/handle/2148/48|title=Hupa Language Dictionary Second Edition|last=Golla|first=Victor|year=1996|access-date=Oct 31, 2021}}</ref> | {{Lang|hup|xwe꞉y}} / '''ख्वे'''य | {{IPA|[xʷeːj]}} | 'त्याची मालमत्ता' | |- | colspan="2" | कबरदेब्जी | {{Lang|kbd-Cyrl|[[Cyrillic script|т'''ху'''ы]]}} / त्ख्व | [txʷə] ⓘ | 'पाच' | अदगाब्जीमध्ये त्याचा उच्चार [ f ] असा होतो. |- | rowspan="2" | [[कुर्दी भाषा|कुर्दी]] | कुर्मांजी (उत्तर) | {{Lang|ku|[[Kurdish alphabets|'''خو'''یشک]]}} / '''ख्वि'''श्क | {{IPA|[xʷɪʃk]}} | 'बहीण' | |- | कलहोरी (दक्षिण) | {{Lang|ku|[[Kurdish alphabets|'''خو'''ەش]]}} / '''ख्वॅ'''श | {{IPA|[xʷæʃ]}} | 'छान' | |- | colspan="2" | लुशूत्सीदी | {{Lang|lut|d'''xʷ'''ʔiyb}} / '''द्ख्व'''ऽइब | {{IPA|[dxʷʔib]}} | 'न्यूहालेम, वॉशिंग्टन' | |- | [[फारसी भाषा|फारशी]] | शास्त्रीय पर्शियन | {{Lang|fa|[[Persian alphabet|'''خو'''استن]]}} / '''ख्वा'''स्तान | {{IPA|[xʷɑːs.ˈtan]}} | 'इच्छा असणे' | फारसीच्या आधुनिक प्रमाण बोलींमध्ये, उच्चार विकसित होऊन एक साधा [[अघोष कण्ठ्य ऊष्मन]] ( [ x ] ) ध्वनी बनला आहे. |- | colspan="2" | शख्वपमखी | {{Lang|shs|se'''cw'''epemctsín}} / श'''ख्व'''पमख्चिन | {{IPA|[ʃəxʷəpəməxˈtʃin]}} | 'सख्वपमखी भाषा' | |- | [[स्पॅनिश भाषा|स्पॅनिश]] | जलद भाषण | '''''ju'''ego'' / '''ख्वे'''गो | {{IPA|[ˈxʷe.ɣ̞o̞]}} | 'खेळ' | |- | colspan="2" | वाशो | {{Lang|was|'''W'''áʔi}} / '''ख्वा'''ऽई/'''वा'''ऽई | {{IPA|[ˈxʷaʔi]}} किंवा {{IPA|[ˈw̥aʔi]}} | "तोच हे करत आहे" | |} === अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य अन्तस्थ === {| class="wikitable" ! colspan="2" |भाषा !शब्द ![[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आयपीए]] !अर्थ !नोंदी |- | rowspan="2" |अल्यूट<ref name="Golovko1994">{{स्रोत पुस्तक|title=Словарь алеутско-русский и русско-алеутский (беринговский диалект)|last=Головко|first=Е. В.|publisher=Отд-ние изд-ва "Просвещение"|year=1994|isbn=978-5-09-002312-2|page=14|trans-title=Aleut-Russian and Russian-Aleut Dictionary (Bering dialect)}}</ref> |अटकान |{{Lang|ale|'''hw'''ax̂}} / '''वा'''ख्ह | rowspan="2" |{{IPA|[w̥aχ]}} | rowspan="2" |'smoke' | |- |बेरिंग |{{Lang|ale|'''ʼЎ'''aӽ}} / '''वा'''ख्ह | |- | rowspan="6" |[[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] |काही स्कॉटिश आणि आयरिश भाषिकांमध्ये रिसीव्ड प्रनन्सिएशन<ref name="britishlibrary">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.bl.uk/learning/langlit/sounds/case-studies/received-pronunciation/consonants/|title=Received Pronunciation Phonology|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720024057/http://www.bl.uk/learning/langlit/sounds/case-studies/received-pronunciation/consonants/|archive-date=2019-07-20|access-date=2014-04-20}}</ref> | rowspan="6" |<nowiki><i id="mwARM"><b id="mwARQ">wh</b></nowiki>ine<nowiki></i></nowiki> / ह्वाइन | rowspan="2" |{{IPA|[w̥aɪ̯n]}} | rowspan="6" |'whine' | rowspan="6" | |- |पुराणमतवादी सामान्य अमेरिकी{{Sfnp|Rogers|2000|page=120}} |- |आयरिश{{Sfnp|Lass|2002|page=121}}{{Sfnp|Wells|1982|page=432}} | rowspan="2" |{{IPA|[w̥ʌɪ̯n]}} |- |स्कॉटिश{{Sfnp|Lass|2002|page=121}}{{Sfnp|McMahon|2002|page=31}}{{Sfnp|Wells|1982|page=408}} |- |दक्षिण अमेरिकी{{Sfnp|Labov|Ash|Boberg|2006}} |{{IPA|[w̥äːn]}} |- |न्यू झीलंड{{Sfnp|Rogers|2000|page=117}}{{Sfnp|McMahon|2002|page=31}}{{Sfnp|Wells|1982|page=610}} |{{IPA|[w̥ɑe̯n]}} |- |खाम |गमाले खाम |{{Lang|kgj|[[Devanāgarī|ह्वा]]}} |{{IPA|[w̥ɐ]}} |'tooth' |अन्तस्थ म्हणून वर्णन केले जाते.{{Sfnp|Wilde|2016}} |- | colspan="2" |[[स्लोव्हेन भाषा|स्लोव्हेन]]{{Sfnp|Šuštaršič|Komar|Petek|1999|page=136}}{{Sfnp|Greenberg|2006|page=18}} |{{Lang|sl|[[Slovene language#Writing system|'''v'''se]]}} / '''ह्व'''से |{{IPA|[ˈw̥sɛ]}} |'everything' | |} == संदर्भ ==   6flidabc7hckogl4yjm1qr693p08xpc 2686410 2686409 2026-05-28T12:53:15Z TheonlyPuneriintown 157039 चूकीची दुवा अचूक केली 2686410 wikitext text/x-wiki '''अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य ऊष्मन''', किंवा अधिक अचूकपणे '''अघोष ओष्ठीकृत कण्ठ्य ऊष्मन''' आणि कधीकधी '''अघोष ओष्ठ-कण्ठ्य अन्तस्थ''' असे विश्लेषण केलेला, हा बोलल्या जाणाऱ्या [[भाषा|भाषांमध्ये]] वापरला जाणारा एक प्रकारचा [[व्यंजन|व्यंजनात्मक]] ध्वनी आहे. [[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमालेमध्ये(आयपीए)]] या ध्वनीचे प्रतिनिधित्व करणारे चिन्ह [xʷ], किंवा जरा संदिग्धपणे, [ʍ] आहे. [ʍ] हे चिन्ह १९७९ पर्यंत "अघोष [w]" म्हणूनच परिभाषित केले जात होते, <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Association phonétique internationale|year=1952|title=The International Phonetic Alphabet (revised to 1951)|journal=Le Maître Phonétique|series=Troisième série|volume=30|issue=97|at=Front matter|jstor=44748475}}</ref> जेव्हा त्याला {{IPA|[w]}} सारखेच [ k͡p ] या उच्चारस्थानासह एक ऊष्मन ज्याला [ ɡ͡b ] या उच्चारस्थानाचा एक अन्तस्थ ध्वनी असे परिभाषित केले होते. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=International Phonetic Association|year=1978|title=The International Phonetic Alphabet (Revised to 1979)|journal=Journal of the International Phonetic Association|volume=8|issue=1–2|at=Supplement|jstor=44541414}}</ref> आयपीए ''माहितीपुस्तिकामध्ये'' [ʍ] याला ऊष्मन म्हणून प्रस्तावनेत वर्णन करते, <ref>आयपीए १९९९: ix</ref> तर एका अध्यायात त्याला अन्तस्थ म्हणून वैशिष्ट्यीकृत केले आहे. == वैशिष्ट्ये == अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य ऊष्मनाची वैशिष्ट्ये: * याची उच्चारण पद्धत ऊष्मानिक आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह थोडेसे आंकुचन पावून छोटेसे वाहिनी तयार करून याचे उच्चारण होते. * याचे उच्चारस्थान [[ओष्ठ्यकण्ठ्य]] आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे मृदू टाळूवर जिभेच्या मागील भागाच्या साहाय्य घेत ओठांना गोल करून उच्चारले जाते. * याची ध्वनी निर्मिती अघोष आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे स्वरतंतूंच्या कंपनांशिवाय निर्माण केले जाते. काही भाषांमध्ये स्वरतंतू जाणीवपूर्वक वेगळे ठेवले जातात, ज्यामुळे ते नेहमी अघोष राहते; तर इतर भाषांमध्ये ते सैल असतात, ज्यामुळे शेजारील ध्वनींमुळे ते सघोष होऊ शकते. * हे एक मौखिक व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवा नाकातून बाहेर पडू दिली जात नाही. * हे एक मध्य व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह जिभेच्या बाजूने न जाता, जिभेच्या मध्यभागावरून पुढे निर्देशित करून निर्माण केला जातो. * याची वायुप्रवाह प्रणाली फुफ्फुसीय आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की, बहुतेक ध्वनींप्रमाणेच, केवळ बरगड्यांमधील स्नायू आणि पोटाच्या स्नायूंच्या साहाय्याने हवा बाहेर ढकलून याचे उच्चारण केले जाते. == कोणत्या भाषेत असते? == === अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य ऊष्मन === {| class="wikitable" ! colspan="2" |भाषा ! शब्द ! [[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आयपीए]] ! अर्थ ! नोंदी |- | colspan="2" | हुपा <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://humboldt-dspace.calstate.edu/handle/2148/48|title=Hupa Language Dictionary Second Edition|last=Golla|first=Victor|year=1996|access-date=Oct 31, 2021}}</ref> | {{Lang|hup|xwe꞉y}} / '''ख्वे'''य | {{IPA|[xʷeːj]}} | 'त्याची मालमत्ता' | |- | colspan="2" | कबरदेब्जी | {{Lang|kbd-Cyrl|[[Cyrillic script|т'''ху'''ы]]}} / त्ख्व | [txʷə] ⓘ | 'पाच' | अदगाब्जीमध्ये त्याचा उच्चार [ f ] असा होतो. |- | rowspan="2" | [[कुर्दी भाषा|कुर्दी]] | कुर्मांजी (उत्तर) | {{Lang|ku|[[Kurdish alphabets|'''خو'''یشک]]}} / '''ख्वि'''श्क | {{IPA|[xʷɪʃk]}} | 'बहीण' | |- | कलहोरी (दक्षिण) | {{Lang|ku|[[Kurdish alphabets|'''خو'''ەش]]}} / '''ख्वॅ'''श | {{IPA|[xʷæʃ]}} | 'छान' | |- | colspan="2" | लुशूत्सीदी | {{Lang|lut|d'''xʷ'''ʔiyb}} / '''द्ख्व'''ऽइब | {{IPA|[dxʷʔib]}} | 'न्यूहालेम, वॉशिंग्टन' | |- | [[फारसी भाषा|फारशी]] | शास्त्रीय पर्शियन | {{Lang|fa|[[Persian alphabet|'''خو'''استن]]}} / '''ख्वा'''स्तान | {{IPA|[xʷɑːs.ˈtan]}} | 'इच्छा असणे' | फारसीच्या आधुनिक प्रमाण बोलींमध्ये, उच्चार विकसित होऊन एक साधा [[अघोष कण्ठ्य ऊष्मन]] ( [ x ] ) ध्वनी बनला आहे. |- | colspan="2" | शख्वपमखी | {{Lang|shs|se'''cw'''epemctsín}} / श'''ख्व'''पमख्चिन | {{IPA|[ʃəxʷəpəməxˈtʃin]}} | 'सख्वपमखी भाषा' | |- | [[स्पॅनिश भाषा|स्पॅनिश]] | जलद भाषण | '''''ju'''ego'' / '''ख्वे'''गो | {{IPA|[ˈxʷe.ɣ̞o̞]}} | 'खेळ' | |- | colspan="2" | वाशो | {{Lang|was|'''W'''áʔi}} / '''ख्वा'''ऽई/'''वा'''ऽई | {{IPA|[ˈxʷaʔi]}} किंवा {{IPA|[ˈw̥aʔi]}} | "तोच हे करत आहे" | |} === अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य अन्तस्थ === {| class="wikitable" ! colspan="2" |भाषा !शब्द ![[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आयपीए]] !अर्थ !नोंदी |- | rowspan="2" |अल्यूट<ref name="Golovko1994">{{स्रोत पुस्तक|title=Словарь алеутско-русский и русско-алеутский (беринговский диалект)|last=Головко|first=Е. В.|publisher=Отд-ние изд-ва "Просвещение"|year=1994|isbn=978-5-09-002312-2|page=14|trans-title=Aleut-Russian and Russian-Aleut Dictionary (Bering dialect)}}</ref> |अटकान |{{Lang|ale|'''hw'''ax̂}} / '''वा'''ख्ह | rowspan="2" |{{IPA|[w̥aχ]}} | rowspan="2" |'smoke' | |- |बेरिंग |{{Lang|ale|'''ʼЎ'''aӽ}} / '''वा'''ख्ह | |- | rowspan="6" |[[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] |काही स्कॉटिश आणि आयरिश भाषिकांमध्ये रिसीव्ड प्रनन्सिएशन<ref name="britishlibrary">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.bl.uk/learning/langlit/sounds/case-studies/received-pronunciation/consonants/|title=Received Pronunciation Phonology|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720024057/http://www.bl.uk/learning/langlit/sounds/case-studies/received-pronunciation/consonants/|archive-date=2019-07-20|access-date=2014-04-20}}</ref> | rowspan="6" |<nowiki><i id="mwARM"><b id="mwARQ">wh</b></nowiki>ine<nowiki></i></nowiki> / ह्वाइन | rowspan="2" |{{IPA|[w̥aɪ̯n]}} | rowspan="6" |'whine' | rowspan="6" | |- |पुराणमतवादी सामान्य अमेरिकी{{Sfnp|Rogers|2000|page=120}} |- |आयरिश{{Sfnp|Lass|2002|page=121}}{{Sfnp|Wells|1982|page=432}} | rowspan="2" |{{IPA|[w̥ʌɪ̯n]}} |- |स्कॉटिश{{Sfnp|Lass|2002|page=121}}{{Sfnp|McMahon|2002|page=31}}{{Sfnp|Wells|1982|page=408}} |- |दक्षिण अमेरिकी{{Sfnp|Labov|Ash|Boberg|2006}} |{{IPA|[w̥äːn]}} |- |न्यू झीलंड{{Sfnp|Rogers|2000|page=117}}{{Sfnp|McMahon|2002|page=31}}{{Sfnp|Wells|1982|page=610}} |{{IPA|[w̥ɑe̯n]}} |- |खाम |गमाले खाम |{{Lang|kgj|[[Devanāgarī|ह्वा]]}} |{{IPA|[w̥ɐ]}} |'tooth' |अन्तस्थ म्हणून वर्णन केले जाते.{{Sfnp|Wilde|2016}} |- | colspan="2" |[[स्लोव्हेन भाषा|स्लोव्हेन]]{{Sfnp|Šuštaršič|Komar|Petek|1999|page=136}}{{Sfnp|Greenberg|2006|page=18}} |{{Lang|sl|[[Slovene language#Writing system|'''v'''se]]}} / '''ह्व'''से |{{IPA|[ˈw̥sɛ]}} |'everything' | |} == संदर्भ ==   7v1seftv9d844igykn0mi8rkiyoehy7 2686413 2686410 2026-05-28T13:04:25Z TheonlyPuneriintown 157039 मजकुरातील चूक दूरुस्त केली 2686413 wikitext text/x-wiki '''अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य ऊष्मन''', किंवा अधिक अचूकपणे '''अघोष ओष्ठीकृत कण्ठ्य ऊष्मन''' आणि कधीकधी '''अघोष ओष्ठ-कण्ठ्य अन्तस्थ''' असे विश्लेषण केलेला, हा बोलल्या जाणाऱ्या [[भाषा|भाषांमध्ये]] वापरला जाणारा एक प्रकारचा [[व्यंजन|व्यंजनात्मक]] ध्वनी आहे. [[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमालेमध्ये(आयपीए)]] या ध्वनीचे प्रतिनिधित्व करणारे चिन्ह [xʷ], किंवा जरा संदिग्धपणे, [ʍ] आहे. [ʍ] हे चिन्ह १९७९ पर्यंत "अघोष [w]" म्हणूनच परिभाषित केले जात होते, <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Association phonétique internationale|year=1952|title=The International Phonetic Alphabet (revised to 1951)|journal=Le Maître Phonétique|series=Troisième série|volume=30|issue=97|at=Front matter|jstor=44748475}}</ref> जेव्हा त्याला {{IPA|[w]}} सारखेच [ k͡p ] या उच्चारस्थानासह एक ऊष्मन ज्याला [ ɡ͡b ] या उच्चारस्थानाचा एक अन्तस्थ ध्वनी असे परिभाषित केले होते. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=International Phonetic Association|year=1978|title=The International Phonetic Alphabet (Revised to 1979)|journal=Journal of the International Phonetic Association|volume=8|issue=1–2|at=Supplement|jstor=44541414}}</ref> आयपीए ''माहितीपुस्तिकामध्ये'' [ʍ] याला ऊष्मन म्हणून प्रस्तावनेत वर्णन करते, <ref>आयपीए १९९९: ix</ref> तर एका अध्यायात त्याला अन्तस्थ म्हणून वैशिष्ट्यीकृत केले आहे. == वैशिष्ट्ये == अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य ऊष्मनाची वैशिष्ट्ये: * याची उच्चारण पद्धत ऊष्मानिक आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह थोडेसे आंकुचन पावून छोटेसे वाहिनी तयार करून याचे उच्चारण होते. * याचे उच्चारस्थान [[ओष्ठ्यकण्ठ्य]] आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे मृदू टाळूवर जिभेच्या मागील भागाच्या साहाय्य घेत ओठांना गोल करून उच्चारले जाते. * याची ध्वनी निर्मिती अघोष आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे स्वरतंतूंच्या कंपनांशिवाय निर्माण केले जाते. काही भाषांमध्ये स्वरतंतू जाणीवपूर्वक वेगळे ठेवले जातात, ज्यामुळे ते नेहमी अघोष राहते; तर इतर भाषांमध्ये ते सैल असतात, ज्यामुळे शेजारील ध्वनींमुळे ते सघोष होऊ शकते. * हे एक मौखिक व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवा नाकातून बाहेर पडू दिली जात नाही. * हे एक मध्य व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह जिभेच्या बाजूने न जाता, जिभेच्या मध्यभागावरून पुढे निर्देशित करून निर्माण केला जातो. * याची वायुप्रवाह प्रणाली फुफ्फुसीय आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की, बहुतेक ध्वनींप्रमाणेच, केवळ बरगड्यांमधील स्नायू आणि पोटाच्या स्नायूंच्या साहाय्याने हवा बाहेर ढकलून याचे उच्चारण केले जाते. == कोणत्या भाषेत असते? == === अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य ऊष्मन === {| class="wikitable" ! colspan="2" |भाषा ! शब्द ! [[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आयपीए]] ! अर्थ ! नोंदी |- | colspan="2" | हुपा <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://humboldt-dspace.calstate.edu/handle/2148/48|title=Hupa Language Dictionary Second Edition|last=Golla|first=Victor|year=1996|access-date=Oct 31, 2021}}</ref> | {{Lang|hup|xwe꞉y}} / '''ख्वे'''य | {{IPA|[xʷeːj]}} | 'त्याची मालमत्ता' | |- | colspan="2" | कबरदेब्जी | {{Lang|kbd-Cyrl|[[Cyrillic script|т'''ху'''ы]]}} / त्ख्व | [txʷə] ⓘ | 'पाच' | अदगाब्जीमध्ये त्याचा उच्चार [ f ] असा होतो. |- | rowspan="2" | [[कुर्दी भाषा|कुर्दी]] | कुर्मांजी (उत्तर) | {{Lang|ku|[[Kurdish alphabets|'''خو'''یشک]]}} / '''ख्वि'''श्क | {{IPA|[xʷɪʃk]}} | 'बहीण' | |- | कलहोरी (दक्षिण) | {{Lang|ku|[[Kurdish alphabets|'''خو'''ەش]]}} / '''ख्वॅ'''श | {{IPA|[xʷæʃ]}} | 'छान' | |- | colspan="2" | लुशूत्सीदी | {{Lang|lut|d'''xʷ'''ʔiyb}} / '''द्ख्व'''ऽइब | {{IPA|[dxʷʔib]}} | 'न्यूहालेम, वॉशिंग्टन' | |- | [[फारसी भाषा|फारशी]] | शास्त्रीय पर्शियन | {{Lang|fa|[[Persian alphabet|'''خو'''استن]]}} / '''ख्वा'''स्तान | {{IPA|[xʷɑːs.ˈtan]}} | 'इच्छा असणे' | फारसीच्या आधुनिक प्रमाण बोलींमध्ये, उच्चार विकसित होऊन एक साधा [[अघोष कण्ठ्य ऊष्मन]] ( [ x ] ) ध्वनी बनला आहे. |- | colspan="2" | शख्वपमखी | {{Lang|shs|se'''cw'''epemctsín}} / श'''ख्व'''पमख्चिन | {{IPA|[ʃəxʷəpəməxˈtʃin]}} | 'सख्वपमखी भाषा' | |- | [[स्पॅनिश भाषा|स्पॅनिश]] | जलद भाषण | '''''ju'''ego'' / '''ख्वे'''गो | {{IPA|[ˈxʷe.ɣ̞o̞]}} | 'खेळ' | |- | colspan="2" | वाशो | {{Lang|was|'''W'''áʔi}} / '''ख्वा'''ऽई/'''वा'''ऽई | {{IPA|[ˈxʷaʔi]}} किंवा {{IPA|[ˈw̥aʔi]}} | "तोच हे करत आहे" | |} === अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य अन्तस्थ === {| class="wikitable" ! colspan="2" |भाषा !शब्द ![[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आयपीए]] !अर्थ !नोंदी |- | rowspan="2" |अल्यूट<ref name="Golovko1994">{{स्रोत पुस्तक|title=Словарь алеутско-русский и русско-алеутский (беринговский диалект)|last=Головко|first=Е. В.|publisher=Отд-ние изд-ва "Просвещение"|year=1994|isbn=978-5-09-002312-2|page=14|trans-title=Aleut-Russian and Russian-Aleut Dictionary (Bering dialect)}}</ref> |अटकान |{{Lang|ale|'''hw'''ax̂}} / '''वा'''ख्ह | rowspan="2" |{{IPA|[w̥aχ]}} | rowspan="2" |'smoke' | |- |बेरिंग |{{Lang|ale|'''ʼЎ'''aӽ}} / '''वा'''ख्ह | |- | rowspan="6" |[[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] |काही स्कॉटिश आणि आयरिश भाषिकांमध्ये रिसीव्ड प्रनन्सिएशन<ref name="britishlibrary">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.bl.uk/learning/langlit/sounds/case-studies/received-pronunciation/consonants/|title=Received Pronunciation Phonology|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720024057/http://www.bl.uk/learning/langlit/sounds/case-studies/received-pronunciation/consonants/|archive-date=2019-07-20|access-date=2014-04-20}}</ref> | rowspan="6" |whine / ह्वाइन | rowspan="2" |{{IPA|[w̥aɪ̯n]}} | rowspan="6" |'whine' | rowspan="6" | |- |पुराणमतवादी सामान्य अमेरिकी{{Sfnp|Rogers|2000|page=120}} |- |आयरिश{{Sfnp|Lass|2002|page=121}}{{Sfnp|Wells|1982|page=432}} | rowspan="2" |{{IPA|[w̥ʌɪ̯n]}} |- |स्कॉटिश{{Sfnp|Lass|2002|page=121}}{{Sfnp|McMahon|2002|page=31}}{{Sfnp|Wells|1982|page=408}} |- |दक्षिण अमेरिकी{{Sfnp|Labov|Ash|Boberg|2006}} |{{IPA|[w̥äːn]}} |- |न्यू झीलंड{{Sfnp|Rogers|2000|page=117}}{{Sfnp|McMahon|2002|page=31}}{{Sfnp|Wells|1982|page=610}} |{{IPA|[w̥ɑe̯n]}} |- |खाम |गमाले खाम |{{Lang|kgj|[[Devanāgarī|ह्वा]]}} |{{IPA|[w̥ɐ]}} |'tooth' |अन्तस्थ म्हणून वर्णन केले जाते.{{Sfnp|Wilde|2016}} |- | colspan="2" |[[स्लोव्हेन भाषा|स्लोव्हेन]]{{Sfnp|Šuštaršič|Komar|Petek|1999|page=136}}{{Sfnp|Greenberg|2006|page=18}} |{{Lang|sl|[[Slovene language#Writing system|'''v'''se]]}} / '''ह्व'''से |{{IPA|[ˈw̥sɛ]}} |'everything' | |} == संदर्भ ==   38wgm87uwemlrnlskowfcu25j31poav 2686414 2686413 2026-05-28T13:05:50Z TheonlyPuneriintown 157039 चूकून काही गोष्टी अनुवादीत राहिले होते, दुरुस्त केली 2686414 wikitext text/x-wiki '''अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य ऊष्मन''', किंवा अधिक अचूकपणे '''अघोष ओष्ठीकृत कण्ठ्य ऊष्मन''' आणि कधीकधी '''अघोष ओष्ठ-कण्ठ्य अन्तस्थ''' असे विश्लेषण केलेला, हा बोलल्या जाणाऱ्या [[भाषा|भाषांमध्ये]] वापरला जाणारा एक प्रकारचा [[व्यंजन|व्यंजनात्मक]] ध्वनी आहे. [[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमालेमध्ये(आयपीए)]] या ध्वनीचे प्रतिनिधित्व करणारे चिन्ह [xʷ], किंवा जरा संदिग्धपणे, [ʍ] आहे. [ʍ] हे चिन्ह १९७९ पर्यंत "अघोष [w]" म्हणूनच परिभाषित केले जात होते, <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Association phonétique internationale|year=1952|title=The International Phonetic Alphabet (revised to 1951)|journal=Le Maître Phonétique|series=Troisième série|volume=30|issue=97|at=Front matter|jstor=44748475}}</ref> जेव्हा त्याला {{IPA|[w]}} सारखेच [ k͡p ] या उच्चारस्थानासह एक ऊष्मन ज्याला [ ɡ͡b ] या उच्चारस्थानाचा एक अन्तस्थ ध्वनी असे परिभाषित केले होते. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=International Phonetic Association|year=1978|title=The International Phonetic Alphabet (Revised to 1979)|journal=Journal of the International Phonetic Association|volume=8|issue=1–2|at=Supplement|jstor=44541414}}</ref> आयपीए ''माहितीपुस्तिकामध्ये'' [ʍ] याला ऊष्मन म्हणून प्रस्तावनेत वर्णन करते, <ref>आयपीए १९९९: ix</ref> तर एका अध्यायात त्याला अन्तस्थ म्हणून वैशिष्ट्यीकृत केले आहे. == वैशिष्ट्ये == अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य ऊष्मनाची वैशिष्ट्ये: * याची उच्चारण पद्धत ऊष्मानिक आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह थोडेसे आंकुचन पावून छोटेसे वाहिनी तयार करून याचे उच्चारण होते. * याचे उच्चारस्थान [[ओष्ठ्यकण्ठ्य]] आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे मृदू टाळूवर जिभेच्या मागील भागाच्या साहाय्य घेत ओठांना गोल करून उच्चारले जाते. * याची ध्वनी निर्मिती अघोष आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे स्वरतंतूंच्या कंपनांशिवाय निर्माण केले जाते. काही भाषांमध्ये स्वरतंतू जाणीवपूर्वक वेगळे ठेवले जातात, ज्यामुळे ते नेहमी अघोष राहते; तर इतर भाषांमध्ये ते सैल असतात, ज्यामुळे शेजारील ध्वनींमुळे ते सघोष होऊ शकते. * हे एक मौखिक व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवा नाकातून बाहेर पडू दिली जात नाही. * हे एक मध्य व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह जिभेच्या बाजूने न जाता, जिभेच्या मध्यभागावरून पुढे निर्देशित करून निर्माण केला जातो. * याची वायुप्रवाह प्रणाली फुफ्फुसीय आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की, बहुतेक ध्वनींप्रमाणेच, केवळ बरगड्यांमधील स्नायू आणि पोटाच्या स्नायूंच्या साहाय्याने हवा बाहेर ढकलून याचे उच्चारण केले जाते. == कोणत्या भाषेत असते? == === अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य ऊष्मन === {| class="wikitable" ! colspan="2" |भाषा ! शब्द ! [[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आयपीए]] ! अर्थ ! नोंदी |- | colspan="2" | हुपा <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://humboldt-dspace.calstate.edu/handle/2148/48|title=Hupa Language Dictionary Second Edition|last=Golla|first=Victor|year=1996|access-date=Oct 31, 2021}}</ref> | {{Lang|hup|xwe꞉y}} / '''ख्वे'''य | {{IPA|[xʷeːj]}} | 'त्याची मालमत्ता' | |- | colspan="2" | कबरदेब्जी | {{Lang|kbd-Cyrl|[[Cyrillic script|т'''ху'''ы]]}} / त्ख्व | [txʷə] ⓘ | 'पाच' | अदगाब्जीमध्ये त्याचा उच्चार [ f ] असा होतो. |- | rowspan="2" | [[कुर्दी भाषा|कुर्दी]] | कुर्मांजी (उत्तर) | {{Lang|ku|[[Kurdish alphabets|'''خو'''یشک]]}} / '''ख्वि'''श्क | {{IPA|[xʷɪʃk]}} | 'बहीण' | |- | कलहोरी (दक्षिण) | {{Lang|ku|[[Kurdish alphabets|'''خو'''ەش]]}} / '''ख्वॅ'''श | {{IPA|[xʷæʃ]}} | 'छान' | |- | colspan="2" | लुशूत्सीदी | {{Lang|lut|d'''xʷ'''ʔiyb}} / '''द्ख्व'''ऽइब | {{IPA|[dxʷʔib]}} | 'न्यूहालेम, वॉशिंग्टन' | |- | [[फारसी भाषा|फारशी]] | शास्त्रीय पर्शियन | {{Lang|fa|[[Persian alphabet|'''خو'''استن]]}} / '''ख्वा'''स्तान | {{IPA|[xʷɑːs.ˈtan]}} | 'इच्छा असणे' | फारसीच्या आधुनिक प्रमाण बोलींमध्ये, उच्चार विकसित होऊन एक साधा [[अघोष कण्ठ्य ऊष्मन]] ( [ x ] ) ध्वनी बनला आहे. |- | colspan="2" | शख्वपमखी | {{Lang|shs|se'''cw'''epemctsín}} / श'''ख्व'''पमख्चिन | {{IPA|[ʃəxʷəpəməxˈtʃin]}} | 'सख्वपमखी भाषा' | |- | [[स्पॅनिश भाषा|स्पॅनिश]] | जलद भाषण | '''''ju'''ego'' / '''ख्वे'''गो | {{IPA|[ˈxʷe.ɣ̞o̞]}} | 'खेळ' | |- | colspan="2" | वाशो | {{Lang|was|'''W'''áʔi}} / '''ख्वा'''ऽई/'''वा'''ऽई | {{IPA|[ˈxʷaʔi]}} किंवा {{IPA|[ˈw̥aʔi]}} | "तोच हे करत आहे" | |} === अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य अन्तस्थ === {| class="wikitable" ! colspan="2" |भाषा !शब्द ![[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आयपीए]] !अर्थ !नोंदी |- | rowspan="2" |अल्यूट<ref name="Golovko1994">{{स्रोत पुस्तक|title=Словарь алеутско-русский и русско-алеутский (беринговский диалект)|last=Головко|first=Е. В.|publisher=Отд-ние изд-ва "Просвещение"|year=1994|isbn=978-5-09-002312-2|page=14|trans-title=Aleut-Russian and Russian-Aleut Dictionary (Bering dialect)}}</ref> |अटकान |{{Lang|ale|'''hw'''ax̂}} / '''वा'''ख्ह | rowspan="2" |{{IPA|[w̥aχ]}} | rowspan="2" |'धूर' | |- |बेरिंग |{{Lang|ale|'''ʼЎ'''aӽ}} / '''वा'''ख्ह | |- | rowspan="6" |[[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] |काही स्कॉटिश आणि आयरिश भाषिकांमध्ये रिसीव्ड प्रनन्सिएशन<ref name="britishlibrary">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.bl.uk/learning/langlit/sounds/case-studies/received-pronunciation/consonants/|title=Received Pronunciation Phonology|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720024057/http://www.bl.uk/learning/langlit/sounds/case-studies/received-pronunciation/consonants/|archive-date=2019-07-20|access-date=2014-04-20}}</ref> | rowspan="6" |whine / ह्वाइन | rowspan="2" |{{IPA|[w̥aɪ̯n]}} | rowspan="6" |'कण्हणे' | rowspan="6" | |- |पुराणमतवादी सामान्य अमेरिकी{{Sfnp|Rogers|2000|page=120}} |- |आयरिश{{Sfnp|Lass|2002|page=121}}{{Sfnp|Wells|1982|page=432}} | rowspan="2" |{{IPA|[w̥ʌɪ̯n]}} |- |स्कॉटिश{{Sfnp|Lass|2002|page=121}}{{Sfnp|McMahon|2002|page=31}}{{Sfnp|Wells|1982|page=408}} |- |दक्षिण अमेरिकी{{Sfnp|Labov|Ash|Boberg|2006}} |{{IPA|[w̥äːn]}} |- |न्यू झीलंड{{Sfnp|Rogers|2000|page=117}}{{Sfnp|McMahon|2002|page=31}}{{Sfnp|Wells|1982|page=610}} |{{IPA|[w̥ɑe̯n]}} |- |खाम |गमाले खाम |{{Lang|kgj|[[Devanāgarī|ह्वा]]}} |{{IPA|[w̥ɐ]}} |'दात' |अन्तस्थ म्हणून वर्णन केले जाते.{{Sfnp|Wilde|2016}} |- | colspan="2" |[[स्लोव्हेन भाषा|स्लोव्हेन]]{{Sfnp|Šuštaršič|Komar|Petek|1999|page=136}}{{Sfnp|Greenberg|2006|page=18}} |{{Lang|sl|[[Slovene language#Writing system|'''v'''se]]}} / '''ह्व'''से |{{IPA|[ˈw̥sɛ]}} |'सर्व' | |} == संदर्भ ==   1u9vcxfofyd674m6u6njsdf268ru876 2686445 2686414 2026-05-28T15:17:47Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686445 wikitext text/x-wiki '''अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य ऊष्मन''', किंवा अधिक अचूकपणे '''अघोष ओष्ठीकृत कण्ठ्य ऊष्मन''' आणि कधीकधी '''अघोष ओष्ठ-कण्ठ्य अन्तस्थ''' असे विश्लेषण केलेला, हा बोलल्या जाणाऱ्या [[भाषा|भाषांमध्ये]] वापरला जाणारा एक प्रकारचा [[व्यंजन|व्यंजनात्मक]] ध्वनी आहे. [[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमालेमध्ये(आयपीए)]] या ध्वनीचे प्रतिनिधित्व करणारे चिन्ह [xʷ], किंवा जरा संदिग्धपणे, [ʍ] आहे. [ʍ] हे चिन्ह १९७९ पर्यंत "अघोष [w]" म्हणूनच परिभाषित केले जात होते, <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Association phonétique internationale|year=1952|title=The International Phonetic Alphabet (revised to 1951)|journal=Le Maître Phonétique|series=Troisième série|volume=30|issue=97|at=Front matter|jstor=44748475}}</ref> जेव्हा त्याला {{IPA|[w]}} सारखेच [ k͡p ] या उच्चारस्थानासह एक ऊष्मन ज्याला [ ɡ͡b ] या उच्चारस्थानाचा एक अन्तस्थ ध्वनी असे परिभाषित केले होते. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=International Phonetic Association|year=1978|title=The International Phonetic Alphabet (Revised to 1979)|journal=Journal of the International Phonetic Association|volume=8|issue=1–2|at=Supplement|jstor=44541414}}</ref> आयपीए ''माहितीपुस्तिकामध्ये'' [ʍ] याला ऊष्मन म्हणून प्रस्तावनेत वर्णन करते, <ref>आयपीए १९९९: ix</ref> तर एका अध्यायात त्याला अन्तस्थ म्हणून वैशिष्ट्यीकृत केले आहे. == वैशिष्ट्ये == अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य ऊष्मनाची वैशिष्ट्ये: * याची उच्चारण पद्धत ऊष्मानिक आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह थोडेसे आंकुचन पावून छोटेसे वाहिनी तयार करून याचे उच्चारण होते. * याचे उच्चारस्थान [[ओष्ठ्यकण्ठ्य]] आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे मृदू टाळूवर जिभेच्या मागील भागाच्या साहाय्य घेत ओठांना गोल करून उच्चारले जाते. * याची ध्वनी निर्मिती अघोष आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे स्वरतंतूंच्या कंपनांशिवाय निर्माण केले जाते. काही भाषांमध्ये स्वरतंतू जाणीवपूर्वक वेगळे ठेवले जातात, ज्यामुळे ते नेहमी अघोष राहते; तर इतर भाषांमध्ये ते सैल असतात, ज्यामुळे शेजारील ध्वनींमुळे ते सघोष होऊ शकते. * हे एक मौखिक व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवा नाकातून बाहेर पडू दिली जात नाही. * हे एक मध्य व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह जिभेच्या बाजूने न जाता, जिभेच्या मध्यभागावरून पुढे निर्देशित करून निर्माण केला जातो. * याची वायुप्रवाह प्रणाली फुफ्फुसीय आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की, बहुतेक ध्वनींप्रमाणेच, केवळ बरगड्यांमधील स्नायू आणि पोटाच्या स्नायूंच्या साहाय्याने हवा बाहेर ढकलून याचे उच्चारण केले जाते. == कोणत्या भाषेत असते? == === अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य ऊष्मन === {| class="wikitable" ! colspan="2" |भाषा ! शब्द ! [[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आयपीए]] ! अर्थ ! नोंदी |- | colspan="2" | हुपा <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://humboldt-dspace.calstate.edu/handle/2148/48|title=Hupa Language Dictionary Second Edition|last=Golla|first=Victor|year=1996|access-date=Oct 31, 2021}}</ref> | {{Lang|hup|xwe꞉y}} / '''ख्वे'''य | {{IPA|[xʷeːj]}} | 'त्याची मालमत्ता' | |- | colspan="2" | कबरदेब्जी | {{Lang|kbd-Cyrl|[[Cyrillic script|т'''ху'''ы]]}} / त्ख्व | [txʷə] ⓘ | 'पाच' | अदगाब्जीमध्ये त्याचा उच्चार [ f ] असा होतो. |- | rowspan="2" | [[कुर्दी भाषा|कुर्दी]] | कुर्मांजी (उत्तर) | {{Lang|ku|[[Kurdish alphabets|'''خو'''یشک]]}} / '''ख्वि'''श्क | {{IPA|[xʷɪʃk]}} | 'बहीण' | |- | कलहोरी (दक्षिण) | {{Lang|ku|[[Kurdish alphabets|'''خو'''ەش]]}} / '''ख्वॅ'''श | {{IPA|[xʷæʃ]}} | 'छान' | |- | colspan="2" | लुशूत्सीदी | {{Lang|lut|d'''xʷ'''ʔiyb}} / '''द्ख्व'''ऽइब | {{IPA|[dxʷʔib]}} | 'न्यूहालेम, वॉशिंग्टन' | |- | [[फारसी भाषा|फारशी]] | शास्त्रीय पर्शियन | {{Lang|fa|[[Persian alphabet|'''خو'''استن]]}} / '''ख्वा'''स्तान | {{IPA|[xʷɑːs.ˈtan]}} | 'इच्छा असणे' | फारसीच्या आधुनिक प्रमाण बोलींमध्ये, उच्चार विकसित होऊन एक साधा [[अघोष कण्ठ्य ऊष्मन]] ( [ x ] ) ध्वनी बनला आहे. |- | colspan="2" | शख्वपमखी | {{Lang|shs|se'''cw'''epemctsín}} / श'''ख्व'''पमख्चिन | {{IPA|[ʃəxʷəpəməxˈtʃin]}} | 'सख्वपमखी भाषा' | |- | [[स्पॅनिश भाषा|स्पॅनिश]] | जलद भाषण | '''''ju'''ego'' / '''ख्वे'''गो | {{IPA|[ˈxʷe.ɣ̞o̞]}} | 'खेळ' | |- | colspan="2" | वाशो | {{Lang|was|'''W'''áʔi}} / '''ख्वा'''ऽई/'''वा'''ऽई | {{IPA|[ˈxʷaʔi]}} किंवा {{IPA|[ˈw̥aʔi]}} | "तोच हे करत आहे" | |} === अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य अन्तस्थ === {| class="wikitable" ! colspan="2" |भाषा !शब्द ![[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|आयपीए]] !अर्थ !नोंदी |- | rowspan="2" |अल्यूट<ref name="Golovko1994">{{स्रोत पुस्तक|title=Словарь алеутско-русский и русско-алеутский (беринговский диалект)|last=Головко|first=Е. В.|publisher=Отд-ние изд-ва "Просвещение"|year=1994|isbn=978-5-09-002312-2|page=14|trans-title=Aleut-Russian and Russian-Aleut Dictionary (Bering dialect)}}</ref> |अटकान |{{Lang|ale|'''hw'''ax̂}} / '''वा'''ख्ह | rowspan="2" |{{IPA|[w̥aχ]}} | rowspan="2" |'धूर' | |- |बेरिंग |{{Lang|ale|'''ʼЎ'''aӽ}} / '''वा'''ख्ह | |- | rowspan="6" |[[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] |काही स्कॉटिश आणि आयरिश भाषिकांमध्ये रिसीव्ड प्रनन्सिएशन<ref name="britishlibrary">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.bl.uk/learning/langlit/sounds/case-studies/received-pronunciation/consonants/|title=Received Pronunciation Phonology|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720024057/http://www.bl.uk/learning/langlit/sounds/case-studies/received-pronunciation/consonants/|archive-date=2019-07-20|access-date=2014-04-20}}</ref> | rowspan="6" |whine / ह्वाइन | rowspan="2" |{{IPA|[w̥aɪ̯n]}} | rowspan="6" |'कण्हणे' | rowspan="6" | |- |पुराणमतवादी सामान्य अमेरिकी{{Sfnp|Rogers|2000|page=120}} |- |आयरिश{{Sfnp|Lass|2002|page=121}}{{Sfnp|Wells|1982|page=432}} | rowspan="2" |{{IPA|[w̥ʌɪ̯n]}} |- |स्कॉटिश{{Sfnp|Lass|2002|page=121}}{{Sfnp|McMahon|2002|page=31}}{{Sfnp|Wells|1982|page=408}} |- |दक्षिण अमेरिकी{{Sfnp|Labov|Ash|Boberg|2006}} |{{IPA|[w̥äːn]}} |- |न्यू झीलंड{{Sfnp|Rogers|2000|page=117}}{{Sfnp|McMahon|2002|page=31}}{{Sfnp|Wells|1982|page=610}} |{{IPA|[w̥ɑe̯n]}} |- |खाम |गमाले खाम |{{Lang|kgj|[[Devanāgarī|ह्वा]]}} |{{IPA|[w̥ɐ]}} |'दात' |अन्तस्थ म्हणून वर्णन केले जाते.{{Sfnp|Wilde|2016}} |- | colspan="2" |[[स्लोव्हेन भाषा|स्लोव्हेन]]{{Sfnp|Šuštaršič|Komar|Petek|1999|page=136}}{{Sfnp|Greenberg|2006|page=18}} |{{Lang|sl|[[Slovene language#Writing system|'''v'''se]]}} / '''ह्व'''से |{{IPA|[ˈw̥sɛ]}} |'सर्व' | |} == संदर्भ ==   [[वर्ग:वर्णमाला]] hp17i2n5i7ku8fi4dyla66j9zmakoc4 0 380076 2686412 2026-05-28T12:59:35Z Ivolskiy 183580 हिंदी विकिपीडियावरील "भारत में स्वर्ण बाज़ार" या लेखावरून भाषांतर; स्रोत आवृत्ती oldid=6556872. 2686412 wikitext text/x-wiki '''भारतातील सुवर्ण बाजार''' हा भौतिक [[सोने]], दागिने, सोन्यावर आधारित वित्तीय उत्पादने आणि सोन्याच्या आधारे दिली जाणारी कर्जे यांच्याशी संबंधित मोठा बाजार आहे. भारतात सोने हे सांस्कृतिक संपत्ती, बचतीचे साधन आणि मूल्य टिकवून ठेवणारी मालमत्ता म्हणून महत्त्वाची भूमिका बजावते. लग्ने, सण, घरगुती बचत, गुंतवणुकीची प्रवृत्ती, आयात शुल्क, चलन विनिमय दर आणि देशांतर्गत नियमन यांचा सोन्याच्या मागणीवर परिणाम होतो.<ref name="WGCIndia">{{cite web |title=India's gold market and demand |url=https://www.gold.org/about-gold/gold-demand/geographical-diversity/india |website=World Gold Council |access-date=27 May 2026}}</ref> भारतातील सुवर्ण बाजार अनेक मार्गांनी बनलेला आहे. त्यात दागिने, किरकोळ बुलियन, सार्वभौम सुवर्ण रोखे, सोन्यावर आधारित एक्स्चेंज-ट्रेडेड फंड, सुवर्ण कर्जे, पुनर्वापरातून मिळणारे सोने, अधिकृत आयात मार्ग आणि गिफ्ट सिटीतील इंडिया इंटरनॅशनल बुलियन एक्स्चेंजमार्फत होणारा विनिमय-आधारित बुलियन व्यापार यांचा समावेश होतो.<ref name="RBISGB">{{cite web |title=Sovereign Gold Bond (SGB) |url=https://www.rbi.org.in/commonman/English/scripts/FAQs.aspx?Id=1658 |website=Reserve Bank of India |access-date=27 May 2026}}</ref><ref name="IIBXAbout">{{cite web |title=About India International Bullion Exchange IFSC Limited |url=https://www.iibx.co.in/static/about.aspx |website=India International Bullion Exchange IFSC Limited |access-date=27 May 2026}}</ref> == पार्श्वभूमी == भारतात सोने दीर्घकाळापासून घरगुती बचत, धार्मिक परंपरा, सामाजिक भेटवस्तू आणि विवाहाशी संबंधित प्रथा यांच्याशी जोडलेले आहे. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलच्या मते, भारतात सोने संस्कृतीत मध्यवर्ती स्थान राखते आणि ते मूल्य टिकवून ठेवणारी मालमत्ता, संपत्ती आणि सामाजिक प्रतिष्ठेचे प्रतीक म्हणून पाहिले जाते.<ref name="WGCIndia" /> ग्रामीण भागातही सोन्याकडे असलेला कल केवळ सांस्कृतिक कारणांवर आधारित नाही; दागिन्यांची खरेदीक्षमता, टिकाऊपणा आणि गरज पडल्यास त्यांना तारण ठेवता येणे यामुळे सोने हे व्यवहार्य बचत-साधनही ठरते. भारतीय कुटुंबांकडे मोठ्या प्रमाणावर खाजगी सोने साठा असल्याचे मानले जाते. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलच्या भारत सुवर्ण बाजार मालिकेनुसार, भारतीय कुटुंबांकडे असलेल्या सोन्याचे प्रमाण २५,००० टनांपर्यंत असल्याचा अंदाज आहे.<ref name="WGCFinancialisation">{{cite web |title=Gold investment market and financialisation: India gold market series |url=https://www.gold.org/goldhub/research/gold-investment-market-and-financialisation-india-gold-market-series |website=World Gold Council |date=12 July 2023 |access-date=27 May 2026}}</ref> त्यामुळे भारतातील सुवर्ण धोरण केवळ उपभोग किंवा आयात यापुरते मर्यादित राहत नाही; ते घरगुती बचत, वित्तीय समावेशन, दागिने उद्योग, कर धोरण आणि औपचारिक वित्तीय उत्पादनांशीही संबंधित आहे. == मागणी आणि देशांतर्गत मालकी == भारतातील सोन्याच्या मागणीचा मोठा भाग दागिन्यांशी संबंधित आहे. लग्ने, सण आणि कौटुंबिक समारंभ सोन्याच्या मागणीवर परिणाम करतात. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलच्या मते, भारतात लग्नसमारंभ वार्षिक सोन्याच्या मागणीचा सुमारे निम्मा भाग निर्माण करतात.<ref name="WGCIndia" /> याशिवाय सोने बचत आणि गुंतवणूक म्हणूनही खरेदी केले जाते. यात नाणी, बार, एक्स्चेंज-ट्रेडेड फंड आणि सरकारकडून जारी केलेली सोन्याशी संबंधित रोखे यांचा समावेश होतो. देशांतर्गत सुवर्ण बाजारावर आंतरराष्ट्रीय सोन्याची किंमत, भारतीय रुपया आणि अमेरिकी डॉलर यांतील विनिमय दर, आयात शुल्क आणि स्थानिक कर यांचा परिणाम होतो. भारत आपल्या सोन्याच्या गरजेचा मोठा भाग आयातीद्वारे भागवतो. त्यामुळे आयात खर्चातील बदल देशांतर्गत किंमती, प्रीमियम, किरकोळ मागणी आणि अनौपचारिक प्रवाह यांवर परिणाम करू शकतात. == आयात, शुल्क आणि कररचना == भारत हा जगातील प्रमुख सोने-आयातदार देशांपैकी एक आहे. आयात केलेले सोने अधिकृत बँका, नामनिर्दिष्ट संस्था आणि इतर नियमनबद्ध सहभागी यांच्या माध्यमातून देशांतर्गत बाजारात येते. सोन्याची आयात चालू खाते, परकीय चलन बाहेर जाणे आणि देशांतर्गत किंमत-निर्धारण यांवर परिणाम करू शकते; म्हणून आयात धोरणाला महत्त्व आहे. केंद्रीय अर्थसंकल्प २०२४–२५ मध्ये भारत सरकारने सोने आणि चांदीवरील सीमा शुल्क ६ टक्क्यांवर आणले होते.<ref name="PIBBudget2024">{{cite web |title=Summary of the Union Budget 2024-2025 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2035618 |website=Press Information Bureau, Government of India |date=23 July 2024 |access-date=27 May 2026}}</ref> मे २०२६ मध्ये वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलने भारताच्या सुवर्ण बाजारावरील अद्ययावत लेखात नमूद केले की सोने आणि चांदीवरील आयात शुल्क ६ टक्क्यांवरून १५ टक्क्यांपर्यंत वाढवण्यात आले.<ref name="WGCImport2026">{{cite web |title=India gold market update: Import tightening |url=https://www.gold.org/goldhub/gold-focus/2026/05/india-gold-market-update-import-tightening |website=World Gold Council |date=May 2026 |access-date=27 May 2026}}</ref> आयात शुल्कातील बदल अधिकृत आयात, देशांतर्गत प्रीमियम किंवा सवलत, किरकोळ मागणी आणि अनौपचारिक प्रवाहाची शक्यता यांवर परिणाम करू शकतात. जास्त आयात शुल्कामुळे कायदेशीर मार्ग आणि अनौपचारिक मार्ग यांतील किंमत-अंतर वाढू शकते; कमी शुल्कामुळे अधिकृत आयात अधिक आकर्षक ठरू शकते.<ref name="WGCImport2026" /> == सार्वभौम सुवर्ण रोखे == '''सार्वभौम सुवर्ण रोखे''' हे भारत सरकारचे रोखे असून त्यांचे मूल्य ग्रॅम सोन्यामध्ये दर्शवले जाते. ते भारत सरकारच्या वतीने [[भारतीय रिझर्व बँक|भारतीय रिझर्व बँकेकडून]] जारी केले जातात. भौतिक सोने ठेवण्याच्या पर्यायाऐवजी सोन्याच्या किंमतीशी जोडलेले वित्तीय साधन गुंतवणूकदारांना उपलब्ध करून देणे हा त्यांचा उद्देश आहे.<ref name="RBISGB" /> या रोख्यांमध्ये गुंतवणूक करणाऱ्याला प्रत्यक्ष धातू साठवून ठेवण्याची गरज नसते. रोख्यांच्या मुदतपूर्तीच्या वेळी देयक भारतीय रुपयांत केले जाते आणि विमोचन मूल्य त्या वेळच्या सोन्याच्या किंमतीशी संबंधित असते.<ref name="RBISGB" /> सार्वभौम सुवर्ण रोखे भारतात सोन्याच्या मालकीला वित्तीय उत्पादनांच्या स्वरूपात औपचारिक करण्याच्या धोरणाशी संबंधित आहेत. ते भौतिक बुलियनपेक्षा वेगळे आहेत, कारण गुंतवणूकदार एखाद्या विशिष्ट बारचा किंवा नाण्याचा मालक नसतो; तो सोन्याशी संबंधित सरकारी रोखा धारण करतो. == सुवर्ण कर्जे == सुवर्ण कर्जे भारताच्या कर्जव्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग आहेत. अशा कर्जांमध्ये कर्जदार सोन्याचे दागिने किंवा इतर पात्र सोन्याच्या वस्तू तारण ठेवून कर्ज घेतो. सुवर्ण कर्जे बँका, बिगर-बँकिंग वित्तीय कंपन्या आणि इतर नियमनबद्ध कर्जदाते देतात. सोन्याच्या दागिन्यांच्या तारणावर दिल्या जाणाऱ्या कर्जांमध्ये कर्ज-मूल्य गुणोत्तर (loan-to-value ratio) भारतीय रिझर्व बँकेने नियमनबद्ध केले आहे. २०१४ च्या अधिसूचनेत भारतीय रिझर्व बँकेने बिगर-बँकिंग वित्तीय कंपन्यांसाठी सोन्याच्या दागिन्यांच्या विरुद्ध दिल्या जाणाऱ्या कर्जांमध्ये loan-to-value गुणोत्तर ७५ टक्क्यांपेक्षा जास्त नसावे, अशी अट नमूद केली होती.<ref name="RBIGoldLoan2014">{{cite web |title=Lending Against Security of Single Product – Gold Jewellery |url=https://www.rbi.org.in/commonman/English/Scripts/Notification.aspx?Id=1329 |website=Reserve Bank of India |date=8 January 2014 |access-date=27 May 2026}}</ref> सुवर्ण कर्जे घरगुती सोन्याचा वापर कर्जासाठी तारण म्हणून करतात. मात्र ती साधारणपणे तारण ठेवलेल्या दागिन्यांना गुंतवणूक-गुणवत्तेच्या बुलियनमध्ये रूपांतरित करत नाहीत. तारण ठेवलेले सोने रुपयातील कर्जासाठी संपार्श्विक राहते; ते आवंटित बुलियन होल्डिंगचा किंवा आंतरराष्ट्रीय घाऊक बार पुरवठा-साखळीचा भाग होत नाही. == हॉलमार्किंग आणि ग्राहक संरक्षण == भारतात सोन्याच्या दागिन्यांसाठी आणि मौल्यवान धातूंच्या वस्तूंसाठी हॉलमार्किंग प्रणाली लागू आहे. [[भारतीय मानक ब्यूरो|भारतीय मानक ब्यूरोच्या]] मते, हॉलमार्किंग म्हणजे मौल्यवान धातूंच्या वस्तूंमधील धातूचे प्रमाण अचूकपणे ठरवणे आणि त्याची अधिकृत नोंद करणे.<ref name="BISHallmarking">{{cite web |title=Hallmarking overview |url=https://www.bis.gov.in/hallmarking-overview/?lang=en |website=Bureau of Indian Standards |access-date=27 May 2026}}</ref> हॉलमार्किंगचा उद्देश ग्राहकांना अनियमित किंवा चुकीच्या शुद्धतेच्या सोने-चांदीपासून संरक्षण देणे आणि भारताला प्रमुख सुवर्ण बाजार केंद्र म्हणून विकसित करण्यात मदत करणे हा आहे.<ref name="BISHallmarking" /> भारतीय मानक ब्यूरो ग्राहकांना हॉलमार्क युनिक आयडेंटिफिकेशन क्रमांक तपासण्यासारख्या सुविधाही उपलब्ध करून देतो.<ref name="BISConsumer">{{cite web |title=Consumer Protection |url=https://www.bis.gov.in/hallmarking-overview/consumer-protection/?lang=en |website=Bureau of Indian Standards |access-date=27 May 2026}}</ref> हॉलमार्किंग आणि आंतरराष्ट्रीय घाऊक बुलियन मानके हे वेगवेगळे विषय आहेत. हॉलमार्किंग प्रामुख्याने दागिने आणि मौल्यवान धातूंच्या वस्तूंची शुद्धता व ग्राहक संरक्षण यांच्याशी संबंधित आहे. तर गुड डिलिव्हरीसारखी मानके आंतरराष्ट्रीय घाऊक बुलियन बाजारात वापरल्या जाणाऱ्या सोन्याच्या बारच्या तपशीलांशी आणि रिफायनरींच्या मान्यतेशी संबंधित असतात. == इंडिया इंटरनॅशनल बुलियन एक्स्चेंज == '''इंडिया इंटरनॅशनल बुलियन एक्स्चेंज''' हे भारताचे पहिले आंतरराष्ट्रीय बुलियन एक्स्चेंज आहे. त्याची स्थापना गुजरातमधील गांधीनगर येथील गिफ्ट आयएफएससीमध्ये झाली आहे. हे इंटरनॅशनल फायनान्शियल सर्व्हिसेस सेंटर्स अथॉरिटीच्या नियामक चौकटीखाली कार्य करते.<ref name="IIBXAbout" /> IIBX भारतातील नियमनबद्ध बुलियन व्यापारासाठी विनिमय-आधारित रचना उपलब्ध करून देते. पात्र सहभागींसाठी पारदर्शक किंमत-शोध, बुलियन व्यापार आणि संबंधित सेवांना आधार देणे हा त्याचा उद्देश आहे.<ref name="IIBXAbout" /> == भौतिक बुलियन आणि आवंटित सोने == भारतीय सुवर्ण बाजारात देशांतर्गत किरकोळ बुलियन मार्ग आणि आंतरराष्ट्रीय घाऊक बुलियन बाजाराशी संबंधित मार्ग दोन्ही अस्तित्वात आहेत. देशांतर्गत खरेदीदार विक्रेते, दागिने विक्रेते किंवा इतर किरकोळ मार्गांद्वारे सोन्याचे बार आणि नाणी खरेदी करू शकतात. त्याच वेळी संस्थात्मक आणि पात्र सहभागी अधिक औपचारिक बुलियन बाजार मार्गांपर्यंत पोहोचू शकतात. आवंटित सोने म्हणजे एखाद्या विशिष्ट मालकासाठी स्वतंत्रपणे ठेवलेला धातू. त्याचे समर्थन अभिरक्षा नोंदी, बार यादी, अनुक्रमांक किंवा इतर मालकी दस्तऐवजांनी केले जाऊ शकते. हे कागदी सुवर्ण उत्पादने, सोन्यावर आधारित रोखे किंवा विशिष्ट बारवरील मालकी न देणाऱ्या दाव्यांपेक्षा वेगळे असते. भारतीय संदर्भात दागिने, सार्वभौम सुवर्ण रोखे, सुवर्ण कर्जे, देशांतर्गत बुलियन आणि विनिमय-आधारित बुलियन साधने सोन्याशी संबंधित भिन्न आर्थिक संपर्क उपलब्ध करून देतात.<ref name="GAIndiaGold">{{cite web |title=Indian Gold Market: SGB, Gold Loans, and Allocated Bullion Pathways |url=https://goldenarkreserve.com/blog/indian-gold-market-sgb-gold-loans-allocated-bullion/ |website=Golden Ark Reserve |date=25 May 2026 |access-date=27 May 2026}}</ref> IIBX ची अधिकृत वेबसाइट त्याला भारतातील बुलियन आयात आणि IFSC चौकटीखालील बुलियन व्यापाराशी संबंधित पायाभूत संरचना म्हणून मांडते.<ref name="IIBXHome">{{cite web |title=IIBX - India International Bullion Exchange IFSC Limited |url=https://www.iibx.co.in/ |website=India International Bullion Exchange IFSC Limited |access-date=27 May 2026}}</ref> == सुवर्ण ईटीएफ == सोन्यावर आधारित एक्स्चेंज-ट्रेडेड फंड गुंतवणूकदारांना सूचीबद्ध वित्तीय साधनांद्वारे सोन्याच्या किंमतीशी संबंधित जोखीम स्वीकारण्याची संधी देतात. ते भारतातील सोन्याच्या वित्तीयीकरणाचा भाग आहेत आणि भौतिक सोन्याचे बार किंवा दागिने ठेवण्याच्या पर्याय म्हणून पाहिले जातात. सुवर्ण ईटीएफ साठवणूक आणि शुद्धतेशी संबंधित काही जोखीमे कमी करू शकतात; परंतु ते भौतिक बुलियनचा थेट ताबा किंवा विशिष्ट धातूच्या बारवरील मालकी यांसारखे नसतात. == पुनर्वापर आणि सुवर्ण मुद्रीकरण == भारतीय कुटुंबांकडे असलेल्या मोठ्या सोन्याच्या साठ्यामुळे पुनर्वापर आणि सुवर्ण मुद्रीकरण धोरणाचे महत्त्व वाढले आहे. देशांतर्गत उपलब्ध सोने औपचारिक मार्गांमध्ये आणल्यास आयातीवरील अवलंबित्व कमी होऊ शकते आणि निष्क्रिय घरगुती संपत्तीचा वित्तीय वापर वाढू शकतो. तथापि, घरगुती सोने अनेकदा दागिन्यांच्या स्वरूपात ठेवलेले असते आणि त्याच्याशी भावनिक तसेच सांस्कृतिक संबंध जोडलेले असतात. त्यामुळे औपचारिक मुद्रीकरण योजनांमध्ये सहभाग मर्यादित राहू शकतो.<ref name="WGCFinancialisation" /> == हे सुद्धा पहा == * [[सोने]] * [[तिजोरीत ठेवलेले सोने]] * [[भारतीय रिझर्व बँक]] * [[भारतीय मानक ब्यूरो]] * [[भारताची अर्थव्यवस्था]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारताची अर्थव्यवस्था]] 1pctdpjb7hx4kigmovq4oh88byz5uug 2686447 2686412 2026-05-28T15:19:04Z अभय नातू 206 साचा 2686447 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} {{विकिकरण}} '''भारतातील सुवर्ण बाजार''' हा भौतिक [[सोने]], दागिने, सोन्यावर आधारित वित्तीय उत्पादने आणि सोन्याच्या आधारे दिली जाणारी कर्जे यांच्याशी संबंधित मोठा बाजार आहे. भारतात सोने हे सांस्कृतिक संपत्ती, बचतीचे साधन आणि मूल्य टिकवून ठेवणारी मालमत्ता म्हणून महत्त्वाची भूमिका बजावते. लग्ने, सण, घरगुती बचत, गुंतवणुकीची प्रवृत्ती, आयात शुल्क, चलन विनिमय दर आणि देशांतर्गत नियमन यांचा सोन्याच्या मागणीवर परिणाम होतो.<ref name="WGCIndia">{{cite web |title=India's gold market and demand |url=https://www.gold.org/about-gold/gold-demand/geographical-diversity/india |website=World Gold Council |access-date=27 May 2026}}</ref> भारतातील सुवर्ण बाजार अनेक मार्गांनी बनलेला आहे. त्यात दागिने, किरकोळ बुलियन, सार्वभौम सुवर्ण रोखे, सोन्यावर आधारित एक्स्चेंज-ट्रेडेड फंड, सुवर्ण कर्जे, पुनर्वापरातून मिळणारे सोने, अधिकृत आयात मार्ग आणि गिफ्ट सिटीतील इंडिया इंटरनॅशनल बुलियन एक्स्चेंजमार्फत होणारा विनिमय-आधारित बुलियन व्यापार यांचा समावेश होतो.<ref name="RBISGB">{{cite web |title=Sovereign Gold Bond (SGB) |url=https://www.rbi.org.in/commonman/English/scripts/FAQs.aspx?Id=1658 |website=Reserve Bank of India |access-date=27 May 2026}}</ref><ref name="IIBXAbout">{{cite web |title=About India International Bullion Exchange IFSC Limited |url=https://www.iibx.co.in/static/about.aspx |website=India International Bullion Exchange IFSC Limited |access-date=27 May 2026}}</ref> == पार्श्वभूमी == भारतात सोने दीर्घकाळापासून घरगुती बचत, धार्मिक परंपरा, सामाजिक भेटवस्तू आणि विवाहाशी संबंधित प्रथा यांच्याशी जोडलेले आहे. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलच्या मते, भारतात सोने संस्कृतीत मध्यवर्ती स्थान राखते आणि ते मूल्य टिकवून ठेवणारी मालमत्ता, संपत्ती आणि सामाजिक प्रतिष्ठेचे प्रतीक म्हणून पाहिले जाते.<ref name="WGCIndia" /> ग्रामीण भागातही सोन्याकडे असलेला कल केवळ सांस्कृतिक कारणांवर आधारित नाही; दागिन्यांची खरेदीक्षमता, टिकाऊपणा आणि गरज पडल्यास त्यांना तारण ठेवता येणे यामुळे सोने हे व्यवहार्य बचत-साधनही ठरते. भारतीय कुटुंबांकडे मोठ्या प्रमाणावर खाजगी सोने साठा असल्याचे मानले जाते. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलच्या भारत सुवर्ण बाजार मालिकेनुसार, भारतीय कुटुंबांकडे असलेल्या सोन्याचे प्रमाण २५,००० टनांपर्यंत असल्याचा अंदाज आहे.<ref name="WGCFinancialisation">{{cite web |title=Gold investment market and financialisation: India gold market series |url=https://www.gold.org/goldhub/research/gold-investment-market-and-financialisation-india-gold-market-series |website=World Gold Council |date=12 July 2023 |access-date=27 May 2026}}</ref> त्यामुळे भारतातील सुवर्ण धोरण केवळ उपभोग किंवा आयात यापुरते मर्यादित राहत नाही; ते घरगुती बचत, वित्तीय समावेशन, दागिने उद्योग, कर धोरण आणि औपचारिक वित्तीय उत्पादनांशीही संबंधित आहे. == मागणी आणि देशांतर्गत मालकी == भारतातील सोन्याच्या मागणीचा मोठा भाग दागिन्यांशी संबंधित आहे. लग्ने, सण आणि कौटुंबिक समारंभ सोन्याच्या मागणीवर परिणाम करतात. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलच्या मते, भारतात लग्नसमारंभ वार्षिक सोन्याच्या मागणीचा सुमारे निम्मा भाग निर्माण करतात.<ref name="WGCIndia" /> याशिवाय सोने बचत आणि गुंतवणूक म्हणूनही खरेदी केले जाते. यात नाणी, बार, एक्स्चेंज-ट्रेडेड फंड आणि सरकारकडून जारी केलेली सोन्याशी संबंधित रोखे यांचा समावेश होतो. देशांतर्गत सुवर्ण बाजारावर आंतरराष्ट्रीय सोन्याची किंमत, भारतीय रुपया आणि अमेरिकी डॉलर यांतील विनिमय दर, आयात शुल्क आणि स्थानिक कर यांचा परिणाम होतो. भारत आपल्या सोन्याच्या गरजेचा मोठा भाग आयातीद्वारे भागवतो. त्यामुळे आयात खर्चातील बदल देशांतर्गत किंमती, प्रीमियम, किरकोळ मागणी आणि अनौपचारिक प्रवाह यांवर परिणाम करू शकतात. == आयात, शुल्क आणि कररचना == भारत हा जगातील प्रमुख सोने-आयातदार देशांपैकी एक आहे. आयात केलेले सोने अधिकृत बँका, नामनिर्दिष्ट संस्था आणि इतर नियमनबद्ध सहभागी यांच्या माध्यमातून देशांतर्गत बाजारात येते. सोन्याची आयात चालू खाते, परकीय चलन बाहेर जाणे आणि देशांतर्गत किंमत-निर्धारण यांवर परिणाम करू शकते; म्हणून आयात धोरणाला महत्त्व आहे. केंद्रीय अर्थसंकल्प २०२४–२५ मध्ये भारत सरकारने सोने आणि चांदीवरील सीमा शुल्क ६ टक्क्यांवर आणले होते.<ref name="PIBBudget2024">{{cite web |title=Summary of the Union Budget 2024-2025 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2035618 |website=Press Information Bureau, Government of India |date=23 July 2024 |access-date=27 May 2026}}</ref> मे २०२६ मध्ये वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलने भारताच्या सुवर्ण बाजारावरील अद्ययावत लेखात नमूद केले की सोने आणि चांदीवरील आयात शुल्क ६ टक्क्यांवरून १५ टक्क्यांपर्यंत वाढवण्यात आले.<ref name="WGCImport2026">{{cite web |title=India gold market update: Import tightening |url=https://www.gold.org/goldhub/gold-focus/2026/05/india-gold-market-update-import-tightening |website=World Gold Council |date=May 2026 |access-date=27 May 2026}}</ref> आयात शुल्कातील बदल अधिकृत आयात, देशांतर्गत प्रीमियम किंवा सवलत, किरकोळ मागणी आणि अनौपचारिक प्रवाहाची शक्यता यांवर परिणाम करू शकतात. जास्त आयात शुल्कामुळे कायदेशीर मार्ग आणि अनौपचारिक मार्ग यांतील किंमत-अंतर वाढू शकते; कमी शुल्कामुळे अधिकृत आयात अधिक आकर्षक ठरू शकते.<ref name="WGCImport2026" /> == सार्वभौम सुवर्ण रोखे == '''सार्वभौम सुवर्ण रोखे''' हे भारत सरकारचे रोखे असून त्यांचे मूल्य ग्रॅम सोन्यामध्ये दर्शवले जाते. ते भारत सरकारच्या वतीने [[भारतीय रिझर्व बँक|भारतीय रिझर्व बँकेकडून]] जारी केले जातात. भौतिक सोने ठेवण्याच्या पर्यायाऐवजी सोन्याच्या किंमतीशी जोडलेले वित्तीय साधन गुंतवणूकदारांना उपलब्ध करून देणे हा त्यांचा उद्देश आहे.<ref name="RBISGB" /> या रोख्यांमध्ये गुंतवणूक करणाऱ्याला प्रत्यक्ष धातू साठवून ठेवण्याची गरज नसते. रोख्यांच्या मुदतपूर्तीच्या वेळी देयक भारतीय रुपयांत केले जाते आणि विमोचन मूल्य त्या वेळच्या सोन्याच्या किंमतीशी संबंधित असते.<ref name="RBISGB" /> सार्वभौम सुवर्ण रोखे भारतात सोन्याच्या मालकीला वित्तीय उत्पादनांच्या स्वरूपात औपचारिक करण्याच्या धोरणाशी संबंधित आहेत. ते भौतिक बुलियनपेक्षा वेगळे आहेत, कारण गुंतवणूकदार एखाद्या विशिष्ट बारचा किंवा नाण्याचा मालक नसतो; तो सोन्याशी संबंधित सरकारी रोखा धारण करतो. == सुवर्ण कर्जे == सुवर्ण कर्जे भारताच्या कर्जव्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग आहेत. अशा कर्जांमध्ये कर्जदार सोन्याचे दागिने किंवा इतर पात्र सोन्याच्या वस्तू तारण ठेवून कर्ज घेतो. सुवर्ण कर्जे बँका, बिगर-बँकिंग वित्तीय कंपन्या आणि इतर नियमनबद्ध कर्जदाते देतात. सोन्याच्या दागिन्यांच्या तारणावर दिल्या जाणाऱ्या कर्जांमध्ये कर्ज-मूल्य गुणोत्तर (loan-to-value ratio) भारतीय रिझर्व बँकेने नियमनबद्ध केले आहे. २०१४ च्या अधिसूचनेत भारतीय रिझर्व बँकेने बिगर-बँकिंग वित्तीय कंपन्यांसाठी सोन्याच्या दागिन्यांच्या विरुद्ध दिल्या जाणाऱ्या कर्जांमध्ये loan-to-value गुणोत्तर ७५ टक्क्यांपेक्षा जास्त नसावे, अशी अट नमूद केली होती.<ref name="RBIGoldLoan2014">{{cite web |title=Lending Against Security of Single Product – Gold Jewellery |url=https://www.rbi.org.in/commonman/English/Scripts/Notification.aspx?Id=1329 |website=Reserve Bank of India |date=8 January 2014 |access-date=27 May 2026}}</ref> सुवर्ण कर्जे घरगुती सोन्याचा वापर कर्जासाठी तारण म्हणून करतात. मात्र ती साधारणपणे तारण ठेवलेल्या दागिन्यांना गुंतवणूक-गुणवत्तेच्या बुलियनमध्ये रूपांतरित करत नाहीत. तारण ठेवलेले सोने रुपयातील कर्जासाठी संपार्श्विक राहते; ते आवंटित बुलियन होल्डिंगचा किंवा आंतरराष्ट्रीय घाऊक बार पुरवठा-साखळीचा भाग होत नाही. == हॉलमार्किंग आणि ग्राहक संरक्षण == भारतात सोन्याच्या दागिन्यांसाठी आणि मौल्यवान धातूंच्या वस्तूंसाठी हॉलमार्किंग प्रणाली लागू आहे. [[भारतीय मानक ब्यूरो|भारतीय मानक ब्यूरोच्या]] मते, हॉलमार्किंग म्हणजे मौल्यवान धातूंच्या वस्तूंमधील धातूचे प्रमाण अचूकपणे ठरवणे आणि त्याची अधिकृत नोंद करणे.<ref name="BISHallmarking">{{cite web |title=Hallmarking overview |url=https://www.bis.gov.in/hallmarking-overview/?lang=en |website=Bureau of Indian Standards |access-date=27 May 2026}}</ref> हॉलमार्किंगचा उद्देश ग्राहकांना अनियमित किंवा चुकीच्या शुद्धतेच्या सोने-चांदीपासून संरक्षण देणे आणि भारताला प्रमुख सुवर्ण बाजार केंद्र म्हणून विकसित करण्यात मदत करणे हा आहे.<ref name="BISHallmarking" /> भारतीय मानक ब्यूरो ग्राहकांना हॉलमार्क युनिक आयडेंटिफिकेशन क्रमांक तपासण्यासारख्या सुविधाही उपलब्ध करून देतो.<ref name="BISConsumer">{{cite web |title=Consumer Protection |url=https://www.bis.gov.in/hallmarking-overview/consumer-protection/?lang=en |website=Bureau of Indian Standards |access-date=27 May 2026}}</ref> हॉलमार्किंग आणि आंतरराष्ट्रीय घाऊक बुलियन मानके हे वेगवेगळे विषय आहेत. हॉलमार्किंग प्रामुख्याने दागिने आणि मौल्यवान धातूंच्या वस्तूंची शुद्धता व ग्राहक संरक्षण यांच्याशी संबंधित आहे. तर गुड डिलिव्हरीसारखी मानके आंतरराष्ट्रीय घाऊक बुलियन बाजारात वापरल्या जाणाऱ्या सोन्याच्या बारच्या तपशीलांशी आणि रिफायनरींच्या मान्यतेशी संबंधित असतात. == इंडिया इंटरनॅशनल बुलियन एक्स्चेंज == '''इंडिया इंटरनॅशनल बुलियन एक्स्चेंज''' हे भारताचे पहिले आंतरराष्ट्रीय बुलियन एक्स्चेंज आहे. त्याची स्थापना गुजरातमधील गांधीनगर येथील गिफ्ट आयएफएससीमध्ये झाली आहे. हे इंटरनॅशनल फायनान्शियल सर्व्हिसेस सेंटर्स अथॉरिटीच्या नियामक चौकटीखाली कार्य करते.<ref name="IIBXAbout" /> IIBX भारतातील नियमनबद्ध बुलियन व्यापारासाठी विनिमय-आधारित रचना उपलब्ध करून देते. पात्र सहभागींसाठी पारदर्शक किंमत-शोध, बुलियन व्यापार आणि संबंधित सेवांना आधार देणे हा त्याचा उद्देश आहे.<ref name="IIBXAbout" /> == भौतिक बुलियन आणि आवंटित सोने == भारतीय सुवर्ण बाजारात देशांतर्गत किरकोळ बुलियन मार्ग आणि आंतरराष्ट्रीय घाऊक बुलियन बाजाराशी संबंधित मार्ग दोन्ही अस्तित्वात आहेत. देशांतर्गत खरेदीदार विक्रेते, दागिने विक्रेते किंवा इतर किरकोळ मार्गांद्वारे सोन्याचे बार आणि नाणी खरेदी करू शकतात. त्याच वेळी संस्थात्मक आणि पात्र सहभागी अधिक औपचारिक बुलियन बाजार मार्गांपर्यंत पोहोचू शकतात. आवंटित सोने म्हणजे एखाद्या विशिष्ट मालकासाठी स्वतंत्रपणे ठेवलेला धातू. त्याचे समर्थन अभिरक्षा नोंदी, बार यादी, अनुक्रमांक किंवा इतर मालकी दस्तऐवजांनी केले जाऊ शकते. हे कागदी सुवर्ण उत्पादने, सोन्यावर आधारित रोखे किंवा विशिष्ट बारवरील मालकी न देणाऱ्या दाव्यांपेक्षा वेगळे असते. भारतीय संदर्भात दागिने, सार्वभौम सुवर्ण रोखे, सुवर्ण कर्जे, देशांतर्गत बुलियन आणि विनिमय-आधारित बुलियन साधने सोन्याशी संबंधित भिन्न आर्थिक संपर्क उपलब्ध करून देतात.<ref name="GAIndiaGold">{{cite web |title=Indian Gold Market: SGB, Gold Loans, and Allocated Bullion Pathways |url=https://goldenarkreserve.com/blog/indian-gold-market-sgb-gold-loans-allocated-bullion/ |website=Golden Ark Reserve |date=25 May 2026 |access-date=27 May 2026}}</ref> IIBX ची अधिकृत वेबसाइट त्याला भारतातील बुलियन आयात आणि IFSC चौकटीखालील बुलियन व्यापाराशी संबंधित पायाभूत संरचना म्हणून मांडते.<ref name="IIBXHome">{{cite web |title=IIBX - India International Bullion Exchange IFSC Limited |url=https://www.iibx.co.in/ |website=India International Bullion Exchange IFSC Limited |access-date=27 May 2026}}</ref> == सुवर्ण ईटीएफ == सोन्यावर आधारित एक्स्चेंज-ट्रेडेड फंड गुंतवणूकदारांना सूचीबद्ध वित्तीय साधनांद्वारे सोन्याच्या किंमतीशी संबंधित जोखीम स्वीकारण्याची संधी देतात. ते भारतातील सोन्याच्या वित्तीयीकरणाचा भाग आहेत आणि भौतिक सोन्याचे बार किंवा दागिने ठेवण्याच्या पर्याय म्हणून पाहिले जातात. सुवर्ण ईटीएफ साठवणूक आणि शुद्धतेशी संबंधित काही जोखीमे कमी करू शकतात; परंतु ते भौतिक बुलियनचा थेट ताबा किंवा विशिष्ट धातूच्या बारवरील मालकी यांसारखे नसतात. == पुनर्वापर आणि सुवर्ण मुद्रीकरण == भारतीय कुटुंबांकडे असलेल्या मोठ्या सोन्याच्या साठ्यामुळे पुनर्वापर आणि सुवर्ण मुद्रीकरण धोरणाचे महत्त्व वाढले आहे. देशांतर्गत उपलब्ध सोने औपचारिक मार्गांमध्ये आणल्यास आयातीवरील अवलंबित्व कमी होऊ शकते आणि निष्क्रिय घरगुती संपत्तीचा वित्तीय वापर वाढू शकतो. तथापि, घरगुती सोने अनेकदा दागिन्यांच्या स्वरूपात ठेवलेले असते आणि त्याच्याशी भावनिक तसेच सांस्कृतिक संबंध जोडलेले असतात. त्यामुळे औपचारिक मुद्रीकरण योजनांमध्ये सहभाग मर्यादित राहू शकतो.<ref name="WGCFinancialisation" /> == हे सुद्धा पहा == * [[सोने]] * [[तिजोरीत ठेवलेले सोने]] * [[भारतीय रिझर्व बँक]] * [[भारतीय मानक ब्यूरो]] * [[भारताची अर्थव्यवस्था]] == संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारताची अर्थव्यवस्था]] pbwhslss1iyyf1yawlfpk94zga7glkp 2686497 2686447 2026-05-28T23:16:02Z Ivolskiy 183580 तांत्रिक Lua त्रुटी निर्माण करणारा विकिडेटा माहितीचौकट साचा काढला 2686497 wikitext text/x-wiki {{विकिकरण}} '''भारतातील सुवर्ण बाजार''' हा भौतिक [[सोने]], दागिने, सोन्यावर आधारित वित्तीय उत्पादने आणि सोन्याच्या आधारे दिली जाणारी कर्जे यांच्याशी संबंधित मोठा बाजार आहे. भारतात सोने हे सांस्कृतिक संपत्ती, बचतीचे साधन आणि मूल्य टिकवून ठेवणारी मालमत्ता म्हणून महत्त्वाची भूमिका बजावते. लग्ने, सण, घरगुती बचत, गुंतवणुकीची प्रवृत्ती, आयात शुल्क, चलन विनिमय दर आणि देशांतर्गत नियमन यांचा सोन्याच्या मागणीवर परिणाम होतो.<ref name="WGCIndia">{{cite web |title=India's gold market and demand |url=https://www.gold.org/about-gold/gold-demand/geographical-diversity/india |website=World Gold Council |access-date=27 May 2026}}</ref> भारतातील सुवर्ण बाजार अनेक मार्गांनी बनलेला आहे. त्यात दागिने, किरकोळ बुलियन, सार्वभौम सुवर्ण रोखे, सोन्यावर आधारित एक्स्चेंज-ट्रेडेड फंड, सुवर्ण कर्जे, पुनर्वापरातून मिळणारे सोने, अधिकृत आयात मार्ग आणि गिफ्ट सिटीतील इंडिया इंटरनॅशनल बुलियन एक्स्चेंजमार्फत होणारा विनिमय-आधारित बुलियन व्यापार यांचा समावेश होतो.<ref name="RBISGB">{{cite web |title=Sovereign Gold Bond (SGB) |url=https://www.rbi.org.in/commonman/English/scripts/FAQs.aspx?Id=1658 |website=Reserve Bank of India |access-date=27 May 2026}}</ref><ref name="IIBXAbout">{{cite web |title=About India International Bullion Exchange IFSC Limited |url=https://www.iibx.co.in/static/about.aspx |website=India International Bullion Exchange IFSC Limited |access-date=27 May 2026}}</ref> == पार्श्वभूमी == भारतात सोने दीर्घकाळापासून घरगुती बचत, धार्मिक परंपरा, सामाजिक भेटवस्तू आणि विवाहाशी संबंधित प्रथा यांच्याशी जोडलेले आहे. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलच्या मते, भारतात सोने संस्कृतीत मध्यवर्ती स्थान राखते आणि ते मूल्य टिकवून ठेवणारी मालमत्ता, संपत्ती आणि सामाजिक प्रतिष्ठेचे प्रतीक म्हणून पाहिले जाते.<ref name="WGCIndia" /> ग्रामीण भागातही सोन्याकडे असलेला कल केवळ सांस्कृतिक कारणांवर आधारित नाही; दागिन्यांची खरेदीक्षमता, टिकाऊपणा आणि गरज पडल्यास त्यांना तारण ठेवता येणे यामुळे सोने हे व्यवहार्य बचत-साधनही ठरते. भारतीय कुटुंबांकडे मोठ्या प्रमाणावर खाजगी सोने साठा असल्याचे मानले जाते. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलच्या भारत सुवर्ण बाजार मालिकेनुसार, भारतीय कुटुंबांकडे असलेल्या सोन्याचे प्रमाण २५,००० टनांपर्यंत असल्याचा अंदाज आहे.<ref name="WGCFinancialisation">{{cite web |title=Gold investment market and financialisation: India gold market series |url=https://www.gold.org/goldhub/research/gold-investment-market-and-financialisation-india-gold-market-series |website=World Gold Council |date=12 July 2023 |access-date=27 May 2026}}</ref> त्यामुळे भारतातील सुवर्ण धोरण केवळ उपभोग किंवा आयात यापुरते मर्यादित राहत नाही; ते घरगुती बचत, वित्तीय समावेशन, दागिने उद्योग, कर धोरण आणि औपचारिक वित्तीय उत्पादनांशीही संबंधित आहे. == मागणी आणि देशांतर्गत मालकी == भारतातील सोन्याच्या मागणीचा मोठा भाग दागिन्यांशी संबंधित आहे. लग्ने, सण आणि कौटुंबिक समारंभ सोन्याच्या मागणीवर परिणाम करतात. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलच्या मते, भारतात लग्नसमारंभ वार्षिक सोन्याच्या मागणीचा सुमारे निम्मा भाग निर्माण करतात.<ref name="WGCIndia" /> याशिवाय सोने बचत आणि गुंतवणूक म्हणूनही खरेदी केले जाते. यात नाणी, बार, एक्स्चेंज-ट्रेडेड फंड आणि सरकारकडून जारी केलेली सोन्याशी संबंधित रोखे यांचा समावेश होतो. देशांतर्गत सुवर्ण बाजारावर आंतरराष्ट्रीय सोन्याची किंमत, भारतीय रुपया आणि अमेरिकी डॉलर यांतील विनिमय दर, आयात शुल्क आणि स्थानिक कर यांचा परिणाम होतो. भारत आपल्या सोन्याच्या गरजेचा मोठा भाग आयातीद्वारे भागवतो. त्यामुळे आयात खर्चातील बदल देशांतर्गत किंमती, प्रीमियम, किरकोळ मागणी आणि अनौपचारिक प्रवाह यांवर परिणाम करू शकतात. == आयात, शुल्क आणि कररचना == भारत हा जगातील प्रमुख सोने-आयातदार देशांपैकी एक आहे. आयात केलेले सोने अधिकृत बँका, नामनिर्दिष्ट संस्था आणि इतर नियमनबद्ध सहभागी यांच्या माध्यमातून देशांतर्गत बाजारात येते. सोन्याची आयात चालू खाते, परकीय चलन बाहेर जाणे आणि देशांतर्गत किंमत-निर्धारण यांवर परिणाम करू शकते; म्हणून आयात धोरणाला महत्त्व आहे. केंद्रीय अर्थसंकल्प २०२४–२५ मध्ये भारत सरकारने सोने आणि चांदीवरील सीमा शुल्क ६ टक्क्यांवर आणले होते.<ref name="PIBBudget2024">{{cite web |title=Summary of the Union Budget 2024-2025 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2035618 |website=Press Information Bureau, Government of India |date=23 July 2024 |access-date=27 May 2026}}</ref> मे २०२६ मध्ये वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलने भारताच्या सुवर्ण बाजारावरील अद्ययावत लेखात नमूद केले की सोने आणि चांदीवरील आयात शुल्क ६ टक्क्यांवरून १५ टक्क्यांपर्यंत वाढवण्यात आले.<ref name="WGCImport2026">{{cite web |title=India gold market update: Import tightening |url=https://www.gold.org/goldhub/gold-focus/2026/05/india-gold-market-update-import-tightening |website=World Gold Council |date=May 2026 |access-date=27 May 2026}}</ref> आयात शुल्कातील बदल अधिकृत आयात, देशांतर्गत प्रीमियम किंवा सवलत, किरकोळ मागणी आणि अनौपचारिक प्रवाहाची शक्यता यांवर परिणाम करू शकतात. जास्त आयात शुल्कामुळे कायदेशीर मार्ग आणि अनौपचारिक मार्ग यांतील किंमत-अंतर वाढू शकते; कमी शुल्कामुळे अधिकृत आयात अधिक आकर्षक ठरू शकते.<ref name="WGCImport2026" /> == सार्वभौम सुवर्ण रोखे == '''सार्वभौम सुवर्ण रोखे''' हे भारत सरकारचे रोखे असून त्यांचे मूल्य ग्रॅम सोन्यामध्ये दर्शवले जाते. ते भारत सरकारच्या वतीने [[भारतीय रिझर्व बँक|भारतीय रिझर्व बँकेकडून]] जारी केले जातात. भौतिक सोने ठेवण्याच्या पर्यायाऐवजी सोन्याच्या किंमतीशी जोडलेले वित्तीय साधन गुंतवणूकदारांना उपलब्ध करून देणे हा त्यांचा उद्देश आहे.<ref name="RBISGB" /> या रोख्यांमध्ये गुंतवणूक करणाऱ्याला प्रत्यक्ष धातू साठवून ठेवण्याची गरज नसते. रोख्यांच्या मुदतपूर्तीच्या वेळी देयक भारतीय रुपयांत केले जाते आणि विमोचन मूल्य त्या वेळच्या सोन्याच्या किंमतीशी संबंधित असते.<ref name="RBISGB" /> सार्वभौम सुवर्ण रोखे भारतात सोन्याच्या मालकीला वित्तीय उत्पादनांच्या स्वरूपात औपचारिक करण्याच्या धोरणाशी संबंधित आहेत. ते भौतिक बुलियनपेक्षा वेगळे आहेत, कारण गुंतवणूकदार एखाद्या विशिष्ट बारचा किंवा नाण्याचा मालक नसतो; तो सोन्याशी संबंधित सरकारी रोखा धारण करतो. == सुवर्ण कर्जे == सुवर्ण कर्जे भारताच्या कर्जव्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग आहेत. अशा कर्जांमध्ये कर्जदार सोन्याचे दागिने किंवा इतर पात्र सोन्याच्या वस्तू तारण ठेवून कर्ज घेतो. सुवर्ण कर्जे बँका, बिगर-बँकिंग वित्तीय कंपन्या आणि इतर नियमनबद्ध कर्जदाते देतात. सोन्याच्या दागिन्यांच्या तारणावर दिल्या जाणाऱ्या कर्जांमध्ये कर्ज-मूल्य गुणोत्तर (loan-to-value ratio) भारतीय रिझर्व बँकेने नियमनबद्ध केले आहे. २०१४ च्या अधिसूचनेत भारतीय रिझर्व बँकेने बिगर-बँकिंग वित्तीय कंपन्यांसाठी सोन्याच्या दागिन्यांच्या विरुद्ध दिल्या जाणाऱ्या कर्जांमध्ये loan-to-value गुणोत्तर ७५ टक्क्यांपेक्षा जास्त नसावे, अशी अट नमूद केली होती.<ref name="RBIGoldLoan2014">{{cite web |title=Lending Against Security of Single Product – Gold Jewellery |url=https://www.rbi.org.in/commonman/English/Scripts/Notification.aspx?Id=1329 |website=Reserve Bank of India |date=8 January 2014 |access-date=27 May 2026}}</ref> सुवर्ण कर्जे घरगुती सोन्याचा वापर कर्जासाठी तारण म्हणून करतात. मात्र ती साधारणपणे तारण ठेवलेल्या दागिन्यांना गुंतवणूक-गुणवत्तेच्या बुलियनमध्ये रूपांतरित करत नाहीत. तारण ठेवलेले सोने रुपयातील कर्जासाठी संपार्श्विक राहते; ते आवंटित बुलियन होल्डिंगचा किंवा आंतरराष्ट्रीय घाऊक बार पुरवठा-साखळीचा भाग होत नाही. == हॉलमार्किंग आणि ग्राहक संरक्षण == भारतात सोन्याच्या दागिन्यांसाठी आणि मौल्यवान धातूंच्या वस्तूंसाठी हॉलमार्किंग प्रणाली लागू आहे. [[भारतीय मानक ब्यूरो|भारतीय मानक ब्यूरोच्या]] मते, हॉलमार्किंग म्हणजे मौल्यवान धातूंच्या वस्तूंमधील धातूचे प्रमाण अचूकपणे ठरवणे आणि त्याची अधिकृत नोंद करणे.<ref name="BISHallmarking">{{cite web |title=Hallmarking overview |url=https://www.bis.gov.in/hallmarking-overview/?lang=en |website=Bureau of Indian Standards |access-date=27 May 2026}}</ref> हॉलमार्किंगचा उद्देश ग्राहकांना अनियमित किंवा चुकीच्या शुद्धतेच्या सोने-चांदीपासून संरक्षण देणे आणि भारताला प्रमुख सुवर्ण बाजार केंद्र म्हणून विकसित करण्यात मदत करणे हा आहे.<ref name="BISHallmarking" /> भारतीय मानक ब्यूरो ग्राहकांना हॉलमार्क युनिक आयडेंटिफिकेशन क्रमांक तपासण्यासारख्या सुविधाही उपलब्ध करून देतो.<ref name="BISConsumer">{{cite web |title=Consumer Protection |url=https://www.bis.gov.in/hallmarking-overview/consumer-protection/?lang=en |website=Bureau of Indian Standards |access-date=27 May 2026}}</ref> हॉलमार्किंग आणि आंतरराष्ट्रीय घाऊक बुलियन मानके हे वेगवेगळे विषय आहेत. हॉलमार्किंग प्रामुख्याने दागिने आणि मौल्यवान धातूंच्या वस्तूंची शुद्धता व ग्राहक संरक्षण यांच्याशी संबंधित आहे. तर गुड डिलिव्हरीसारखी मानके आंतरराष्ट्रीय घाऊक बुलियन बाजारात वापरल्या जाणाऱ्या सोन्याच्या बारच्या तपशीलांशी आणि रिफायनरींच्या मान्यतेशी संबंधित असतात. == इंडिया इंटरनॅशनल बुलियन एक्स्चेंज == '''इंडिया इंटरनॅशनल बुलियन एक्स्चेंज''' हे भारताचे पहिले आंतरराष्ट्रीय बुलियन एक्स्चेंज आहे. त्याची स्थापना गुजरातमधील गांधीनगर येथील गिफ्ट आयएफएससीमध्ये झाली आहे. हे इंटरनॅशनल फायनान्शियल सर्व्हिसेस सेंटर्स अथॉरिटीच्या नियामक चौकटीखाली कार्य करते.<ref name="IIBXAbout" /> IIBX भारतातील नियमनबद्ध बुलियन व्यापारासाठी विनिमय-आधारित रचना उपलब्ध करून देते. पात्र सहभागींसाठी पारदर्शक किंमत-शोध, बुलियन व्यापार आणि संबंधित सेवांना आधार देणे हा त्याचा उद्देश आहे.<ref name="IIBXAbout" /> == भौतिक बुलियन आणि आवंटित सोने == भारतीय सुवर्ण बाजारात देशांतर्गत किरकोळ बुलियन मार्ग आणि आंतरराष्ट्रीय घाऊक बुलियन बाजाराशी संबंधित मार्ग दोन्ही अस्तित्वात आहेत. देशांतर्गत खरेदीदार विक्रेते, दागिने विक्रेते किंवा इतर किरकोळ मार्गांद्वारे सोन्याचे बार आणि नाणी खरेदी करू शकतात. त्याच वेळी संस्थात्मक आणि पात्र सहभागी अधिक औपचारिक बुलियन बाजार मार्गांपर्यंत पोहोचू शकतात. आवंटित सोने म्हणजे एखाद्या विशिष्ट मालकासाठी स्वतंत्रपणे ठेवलेला धातू. त्याचे समर्थन अभिरक्षा नोंदी, बार यादी, अनुक्रमांक किंवा इतर मालकी दस्तऐवजांनी केले जाऊ शकते. हे कागदी सुवर्ण उत्पादने, सोन्यावर आधारित रोखे किंवा विशिष्ट बारवरील मालकी न देणाऱ्या दाव्यांपेक्षा वेगळे असते. भारतीय संदर्भात दागिने, सार्वभौम सुवर्ण रोखे, सुवर्ण कर्जे, देशांतर्गत बुलियन आणि विनिमय-आधारित बुलियन साधने सोन्याशी संबंधित भिन्न आर्थिक संपर्क उपलब्ध करून देतात.<ref name="GAIndiaGold">{{cite web |title=Indian Gold Market: SGB, Gold Loans, and Allocated Bullion Pathways |url=https://goldenarkreserve.com/blog/indian-gold-market-sgb-gold-loans-allocated-bullion/ |website=Golden Ark Reserve |date=25 May 2026 |access-date=27 May 2026}}</ref> IIBX ची अधिकृत वेबसाइट त्याला भारतातील बुलियन आयात आणि IFSC चौकटीखालील बुलियन व्यापाराशी संबंधित पायाभूत संरचना म्हणून मांडते.<ref name="IIBXHome">{{cite web |title=IIBX - India International Bullion Exchange IFSC Limited |url=https://www.iibx.co.in/ |website=India International Bullion Exchange IFSC Limited |access-date=27 May 2026}}</ref> == सुवर्ण ईटीएफ == सोन्यावर आधारित एक्स्चेंज-ट्रेडेड फंड गुंतवणूकदारांना सूचीबद्ध वित्तीय साधनांद्वारे सोन्याच्या किंमतीशी संबंधित जोखीम स्वीकारण्याची संधी देतात. ते भारतातील सोन्याच्या वित्तीयीकरणाचा भाग आहेत आणि भौतिक सोन्याचे बार किंवा दागिने ठेवण्याच्या पर्याय म्हणून पाहिले जातात. सुवर्ण ईटीएफ साठवणूक आणि शुद्धतेशी संबंधित काही जोखीमे कमी करू शकतात; परंतु ते भौतिक बुलियनचा थेट ताबा किंवा विशिष्ट धातूच्या बारवरील मालकी यांसारखे नसतात. == पुनर्वापर आणि सुवर्ण मुद्रीकरण == भारतीय कुटुंबांकडे असलेल्या मोठ्या सोन्याच्या साठ्यामुळे पुनर्वापर आणि सुवर्ण मुद्रीकरण धोरणाचे महत्त्व वाढले आहे. देशांतर्गत उपलब्ध सोने औपचारिक मार्गांमध्ये आणल्यास आयातीवरील अवलंबित्व कमी होऊ शकते आणि निष्क्रिय घरगुती संपत्तीचा वित्तीय वापर वाढू शकतो. तथापि, घरगुती सोने अनेकदा दागिन्यांच्या स्वरूपात ठेवलेले असते आणि त्याच्याशी भावनिक तसेच सांस्कृतिक संबंध जोडलेले असतात. त्यामुळे औपचारिक मुद्रीकरण योजनांमध्ये सहभाग मर्यादित राहू शकतो.<ref name="WGCFinancialisation" /> == हे सुद्धा पहा == * [[सोने]] * [[तिजोरीत ठेवलेले सोने]] * [[भारतीय रिझर्व बँक]] * [[भारतीय मानक ब्यूरो]] * [[भारताची अर्थव्यवस्था]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारताची अर्थव्यवस्था]] tt06vgg45wsqq7c9gbzs89vmq6h7kw3 2686520 2686497 2026-05-29T02:35:40Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2686520 wikitext text/x-wiki {{विकिकरण}} {{माहिती संचिका}} '''भारतातील सुवर्ण बाजार''' हा भौतिक [[सोने]], दागिने, सोन्यावर आधारित वित्तीय उत्पादने आणि सोन्याच्या आधारे दिली जाणारी कर्जे यांच्याशी संबंधित मोठा बाजार आहे. भारतात सोने हे सांस्कृतिक संपत्ती, बचतीचे साधन आणि मूल्य टिकवून ठेवणारी मालमत्ता म्हणून महत्त्वाची भूमिका बजावते. लग्ने, सण, घरगुती बचत, गुंतवणुकीची प्रवृत्ती, आयात शुल्क, चलन विनिमय दर आणि देशांतर्गत नियमन यांचा सोन्याच्या मागणीवर परिणाम होतो.<ref name="WGCIndia">{{cite web |title=India's gold market and demand |url=https://www.gold.org/about-gold/gold-demand/geographical-diversity/india |website=World Gold Council |access-date=27 May 2026}}</ref> भारतातील सुवर्ण बाजार अनेक मार्गांनी बनलेला आहे. त्यात दागिने, किरकोळ बुलियन, सार्वभौम सुवर्ण रोखे, सोन्यावर आधारित एक्स्चेंज-ट्रेडेड फंड, सुवर्ण कर्जे, पुनर्वापरातून मिळणारे सोने, अधिकृत आयात मार्ग आणि गिफ्ट सिटीतील इंडिया इंटरनॅशनल बुलियन एक्स्चेंजमार्फत होणारा विनिमय-आधारित बुलियन व्यापार यांचा समावेश होतो.<ref name="RBISGB">{{cite web |title=Sovereign Gold Bond (SGB) |url=https://www.rbi.org.in/commonman/English/scripts/FAQs.aspx?Id=1658 |website=Reserve Bank of India |access-date=27 May 2026}}</ref><ref name="IIBXAbout">{{cite web |title=About India International Bullion Exchange IFSC Limited |url=https://www.iibx.co.in/static/about.aspx |website=India International Bullion Exchange IFSC Limited |access-date=27 May 2026}}</ref> == पार्श्वभूमी == भारतात सोने दीर्घकाळापासून घरगुती बचत, धार्मिक परंपरा, सामाजिक भेटवस्तू आणि विवाहाशी संबंधित प्रथा यांच्याशी जोडलेले आहे. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलच्या मते, भारतात सोने संस्कृतीत मध्यवर्ती स्थान राखते आणि ते मूल्य टिकवून ठेवणारी मालमत्ता, संपत्ती आणि सामाजिक प्रतिष्ठेचे प्रतीक म्हणून पाहिले जाते.<ref name="WGCIndia" /> ग्रामीण भागातही सोन्याकडे असलेला कल केवळ सांस्कृतिक कारणांवर आधारित नाही; दागिन्यांची खरेदीक्षमता, टिकाऊपणा आणि गरज पडल्यास त्यांना तारण ठेवता येणे यामुळे सोने हे व्यवहार्य बचत-साधनही ठरते. भारतीय कुटुंबांकडे मोठ्या प्रमाणावर खाजगी सोने साठा असल्याचे मानले जाते. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलच्या भारत सुवर्ण बाजार मालिकेनुसार, भारतीय कुटुंबांकडे असलेल्या सोन्याचे प्रमाण २५,००० टनांपर्यंत असल्याचा अंदाज आहे.<ref name="WGCFinancialisation">{{cite web |title=Gold investment market and financialisation: India gold market series |url=https://www.gold.org/goldhub/research/gold-investment-market-and-financialisation-india-gold-market-series |website=World Gold Council |date=12 July 2023 |access-date=27 May 2026}}</ref> त्यामुळे भारतातील सुवर्ण धोरण केवळ उपभोग किंवा आयात यापुरते मर्यादित राहत नाही; ते घरगुती बचत, वित्तीय समावेशन, दागिने उद्योग, कर धोरण आणि औपचारिक वित्तीय उत्पादनांशीही संबंधित आहे. == मागणी आणि देशांतर्गत मालकी == भारतातील सोन्याच्या मागणीचा मोठा भाग दागिन्यांशी संबंधित आहे. लग्ने, सण आणि कौटुंबिक समारंभ सोन्याच्या मागणीवर परिणाम करतात. वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलच्या मते, भारतात लग्नसमारंभ वार्षिक सोन्याच्या मागणीचा सुमारे निम्मा भाग निर्माण करतात.<ref name="WGCIndia" /> याशिवाय सोने बचत आणि गुंतवणूक म्हणूनही खरेदी केले जाते. यात नाणी, बार, एक्स्चेंज-ट्रेडेड फंड आणि सरकारकडून जारी केलेली सोन्याशी संबंधित रोखे यांचा समावेश होतो. देशांतर्गत सुवर्ण बाजारावर आंतरराष्ट्रीय सोन्याची किंमत, भारतीय रुपया आणि अमेरिकी डॉलर यांतील विनिमय दर, आयात शुल्क आणि स्थानिक कर यांचा परिणाम होतो. भारत आपल्या सोन्याच्या गरजेचा मोठा भाग आयातीद्वारे भागवतो. त्यामुळे आयात खर्चातील बदल देशांतर्गत किंमती, प्रीमियम, किरकोळ मागणी आणि अनौपचारिक प्रवाह यांवर परिणाम करू शकतात. == आयात, शुल्क आणि कररचना == भारत हा जगातील प्रमुख सोने-आयातदार देशांपैकी एक आहे. आयात केलेले सोने अधिकृत बँका, नामनिर्दिष्ट संस्था आणि इतर नियमनबद्ध सहभागी यांच्या माध्यमातून देशांतर्गत बाजारात येते. सोन्याची आयात चालू खाते, परकीय चलन बाहेर जाणे आणि देशांतर्गत किंमत-निर्धारण यांवर परिणाम करू शकते; म्हणून आयात धोरणाला महत्त्व आहे. केंद्रीय अर्थसंकल्प २०२४–२५ मध्ये भारत सरकारने सोने आणि चांदीवरील सीमा शुल्क ६ टक्क्यांवर आणले होते.<ref name="PIBBudget2024">{{cite web |title=Summary of the Union Budget 2024-2025 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2035618 |website=Press Information Bureau, Government of India |date=23 July 2024 |access-date=27 May 2026}}</ref> मे २०२६ मध्ये वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलने भारताच्या सुवर्ण बाजारावरील अद्ययावत लेखात नमूद केले की सोने आणि चांदीवरील आयात शुल्क ६ टक्क्यांवरून १५ टक्क्यांपर्यंत वाढवण्यात आले.<ref name="WGCImport2026">{{cite web |title=India gold market update: Import tightening |url=https://www.gold.org/goldhub/gold-focus/2026/05/india-gold-market-update-import-tightening |website=World Gold Council |date=May 2026 |access-date=27 May 2026}}</ref> आयात शुल्कातील बदल अधिकृत आयात, देशांतर्गत प्रीमियम किंवा सवलत, किरकोळ मागणी आणि अनौपचारिक प्रवाहाची शक्यता यांवर परिणाम करू शकतात. जास्त आयात शुल्कामुळे कायदेशीर मार्ग आणि अनौपचारिक मार्ग यांतील किंमत-अंतर वाढू शकते; कमी शुल्कामुळे अधिकृत आयात अधिक आकर्षक ठरू शकते.<ref name="WGCImport2026" /> == सार्वभौम सुवर्ण रोखे == '''सार्वभौम सुवर्ण रोखे''' हे भारत सरकारचे रोखे असून त्यांचे मूल्य ग्रॅम सोन्यामध्ये दर्शवले जाते. ते भारत सरकारच्या वतीने [[भारतीय रिझर्व बँक|भारतीय रिझर्व बँकेकडून]] जारी केले जातात. भौतिक सोने ठेवण्याच्या पर्यायाऐवजी सोन्याच्या किंमतीशी जोडलेले वित्तीय साधन गुंतवणूकदारांना उपलब्ध करून देणे हा त्यांचा उद्देश आहे.<ref name="RBISGB" /> या रोख्यांमध्ये गुंतवणूक करणाऱ्याला प्रत्यक्ष धातू साठवून ठेवण्याची गरज नसते. रोख्यांच्या मुदतपूर्तीच्या वेळी देयक भारतीय रुपयांत केले जाते आणि विमोचन मूल्य त्या वेळच्या सोन्याच्या किंमतीशी संबंधित असते.<ref name="RBISGB" /> सार्वभौम सुवर्ण रोखे भारतात सोन्याच्या मालकीला वित्तीय उत्पादनांच्या स्वरूपात औपचारिक करण्याच्या धोरणाशी संबंधित आहेत. ते भौतिक बुलियनपेक्षा वेगळे आहेत, कारण गुंतवणूकदार एखाद्या विशिष्ट बारचा किंवा नाण्याचा मालक नसतो; तो सोन्याशी संबंधित सरकारी रोखा धारण करतो. == सुवर्ण कर्जे == सुवर्ण कर्जे भारताच्या कर्जव्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग आहेत. अशा कर्जांमध्ये कर्जदार सोन्याचे दागिने किंवा इतर पात्र सोन्याच्या वस्तू तारण ठेवून कर्ज घेतो. सुवर्ण कर्जे बँका, बिगर-बँकिंग वित्तीय कंपन्या आणि इतर नियमनबद्ध कर्जदाते देतात. सोन्याच्या दागिन्यांच्या तारणावर दिल्या जाणाऱ्या कर्जांमध्ये कर्ज-मूल्य गुणोत्तर (loan-to-value ratio) भारतीय रिझर्व बँकेने नियमनबद्ध केले आहे. २०१४ च्या अधिसूचनेत भारतीय रिझर्व बँकेने बिगर-बँकिंग वित्तीय कंपन्यांसाठी सोन्याच्या दागिन्यांच्या विरुद्ध दिल्या जाणाऱ्या कर्जांमध्ये loan-to-value गुणोत्तर ७५ टक्क्यांपेक्षा जास्त नसावे, अशी अट नमूद केली होती.<ref name="RBIGoldLoan2014">{{cite web |title=Lending Against Security of Single Product – Gold Jewellery |url=https://www.rbi.org.in/commonman/English/Scripts/Notification.aspx?Id=1329 |website=Reserve Bank of India |date=8 January 2014 |access-date=27 May 2026}}</ref> सुवर्ण कर्जे घरगुती सोन्याचा वापर कर्जासाठी तारण म्हणून करतात. मात्र ती साधारणपणे तारण ठेवलेल्या दागिन्यांना गुंतवणूक-गुणवत्तेच्या बुलियनमध्ये रूपांतरित करत नाहीत. तारण ठेवलेले सोने रुपयातील कर्जासाठी संपार्श्विक राहते; ते आवंटित बुलियन होल्डिंगचा किंवा आंतरराष्ट्रीय घाऊक बार पुरवठा-साखळीचा भाग होत नाही. == हॉलमार्किंग आणि ग्राहक संरक्षण == भारतात सोन्याच्या दागिन्यांसाठी आणि मौल्यवान धातूंच्या वस्तूंसाठी हॉलमार्किंग प्रणाली लागू आहे. [[भारतीय मानक ब्यूरो|भारतीय मानक ब्यूरोच्या]] मते, हॉलमार्किंग म्हणजे मौल्यवान धातूंच्या वस्तूंमधील धातूचे प्रमाण अचूकपणे ठरवणे आणि त्याची अधिकृत नोंद करणे.<ref name="BISHallmarking">{{cite web |title=Hallmarking overview |url=https://www.bis.gov.in/hallmarking-overview/?lang=en |website=Bureau of Indian Standards |access-date=27 May 2026}}</ref> हॉलमार्किंगचा उद्देश ग्राहकांना अनियमित किंवा चुकीच्या शुद्धतेच्या सोने-चांदीपासून संरक्षण देणे आणि भारताला प्रमुख सुवर्ण बाजार केंद्र म्हणून विकसित करण्यात मदत करणे हा आहे.<ref name="BISHallmarking" /> भारतीय मानक ब्यूरो ग्राहकांना हॉलमार्क युनिक आयडेंटिफिकेशन क्रमांक तपासण्यासारख्या सुविधाही उपलब्ध करून देतो.<ref name="BISConsumer">{{cite web |title=Consumer Protection |url=https://www.bis.gov.in/hallmarking-overview/consumer-protection/?lang=en |website=Bureau of Indian Standards |access-date=27 May 2026}}</ref> हॉलमार्किंग आणि आंतरराष्ट्रीय घाऊक बुलियन मानके हे वेगवेगळे विषय आहेत. हॉलमार्किंग प्रामुख्याने दागिने आणि मौल्यवान धातूंच्या वस्तूंची शुद्धता व ग्राहक संरक्षण यांच्याशी संबंधित आहे. तर गुड डिलिव्हरीसारखी मानके आंतरराष्ट्रीय घाऊक बुलियन बाजारात वापरल्या जाणाऱ्या सोन्याच्या बारच्या तपशीलांशी आणि रिफायनरींच्या मान्यतेशी संबंधित असतात. == इंडिया इंटरनॅशनल बुलियन एक्स्चेंज == '''इंडिया इंटरनॅशनल बुलियन एक्स्चेंज''' हे भारताचे पहिले आंतरराष्ट्रीय बुलियन एक्स्चेंज आहे. त्याची स्थापना गुजरातमधील गांधीनगर येथील गिफ्ट आयएफएससीमध्ये झाली आहे. हे इंटरनॅशनल फायनान्शियल सर्व्हिसेस सेंटर्स अथॉरिटीच्या नियामक चौकटीखाली कार्य करते.<ref name="IIBXAbout" /> IIBX भारतातील नियमनबद्ध बुलियन व्यापारासाठी विनिमय-आधारित रचना उपलब्ध करून देते. पात्र सहभागींसाठी पारदर्शक किंमत-शोध, बुलियन व्यापार आणि संबंधित सेवांना आधार देणे हा त्याचा उद्देश आहे.<ref name="IIBXAbout" /> == भौतिक बुलियन आणि आवंटित सोने == भारतीय सुवर्ण बाजारात देशांतर्गत किरकोळ बुलियन मार्ग आणि आंतरराष्ट्रीय घाऊक बुलियन बाजाराशी संबंधित मार्ग दोन्ही अस्तित्वात आहेत. देशांतर्गत खरेदीदार विक्रेते, दागिने विक्रेते किंवा इतर किरकोळ मार्गांद्वारे सोन्याचे बार आणि नाणी खरेदी करू शकतात. त्याच वेळी संस्थात्मक आणि पात्र सहभागी अधिक औपचारिक बुलियन बाजार मार्गांपर्यंत पोहोचू शकतात. आवंटित सोने म्हणजे एखाद्या विशिष्ट मालकासाठी स्वतंत्रपणे ठेवलेला धातू. त्याचे समर्थन अभिरक्षा नोंदी, बार यादी, अनुक्रमांक किंवा इतर मालकी दस्तऐवजांनी केले जाऊ शकते. हे कागदी सुवर्ण उत्पादने, सोन्यावर आधारित रोखे किंवा विशिष्ट बारवरील मालकी न देणाऱ्या दाव्यांपेक्षा वेगळे असते. भारतीय संदर्भात दागिने, सार्वभौम सुवर्ण रोखे, सुवर्ण कर्जे, देशांतर्गत बुलियन आणि विनिमय-आधारित बुलियन साधने सोन्याशी संबंधित भिन्न आर्थिक संपर्क उपलब्ध करून देतात.<ref name="GAIndiaGold">{{cite web |title=Indian Gold Market: SGB, Gold Loans, and Allocated Bullion Pathways |url=https://goldenarkreserve.com/blog/indian-gold-market-sgb-gold-loans-allocated-bullion/ |website=Golden Ark Reserve |date=25 May 2026 |access-date=27 May 2026}}</ref> IIBX ची अधिकृत वेबसाइट त्याला भारतातील बुलियन आयात आणि IFSC चौकटीखालील बुलियन व्यापाराशी संबंधित पायाभूत संरचना म्हणून मांडते.<ref name="IIBXHome">{{cite web |title=IIBX - India International Bullion Exchange IFSC Limited |url=https://www.iibx.co.in/ |website=India International Bullion Exchange IFSC Limited |access-date=27 May 2026}}</ref> == सुवर्ण ईटीएफ == सोन्यावर आधारित एक्स्चेंज-ट्रेडेड फंड गुंतवणूकदारांना सूचीबद्ध वित्तीय साधनांद्वारे सोन्याच्या किंमतीशी संबंधित जोखीम स्वीकारण्याची संधी देतात. ते भारतातील सोन्याच्या वित्तीयीकरणाचा भाग आहेत आणि भौतिक सोन्याचे बार किंवा दागिने ठेवण्याच्या पर्याय म्हणून पाहिले जातात. सुवर्ण ईटीएफ साठवणूक आणि शुद्धतेशी संबंधित काही जोखीमे कमी करू शकतात; परंतु ते भौतिक बुलियनचा थेट ताबा किंवा विशिष्ट धातूच्या बारवरील मालकी यांसारखे नसतात. == पुनर्वापर आणि सुवर्ण मुद्रीकरण == भारतीय कुटुंबांकडे असलेल्या मोठ्या सोन्याच्या साठ्यामुळे पुनर्वापर आणि सुवर्ण मुद्रीकरण धोरणाचे महत्त्व वाढले आहे. देशांतर्गत उपलब्ध सोने औपचारिक मार्गांमध्ये आणल्यास आयातीवरील अवलंबित्व कमी होऊ शकते आणि निष्क्रिय घरगुती संपत्तीचा वित्तीय वापर वाढू शकतो. तथापि, घरगुती सोने अनेकदा दागिन्यांच्या स्वरूपात ठेवलेले असते आणि त्याच्याशी भावनिक तसेच सांस्कृतिक संबंध जोडलेले असतात. त्यामुळे औपचारिक मुद्रीकरण योजनांमध्ये सहभाग मर्यादित राहू शकतो.<ref name="WGCFinancialisation" /> == हे सुद्धा पहा == * [[सोने]] * [[तिजोरीत ठेवलेले सोने]] * [[भारतीय रिझर्व बँक]] * [[भारतीय मानक ब्यूरो]] * [[भारताची अर्थव्यवस्था]] == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारताची अर्थव्यवस्था]] pmiorlxsajse3qnffj589r6jmvhqrop 0 380077 2686422 2026-05-28T14:40:14Z Vikrantkorde 7381 "[[:en:Special:Redirect/revision/1341766615|Ad exchange]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2686422 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Display_advertising_and_programmatic_advertising_diagram_-_Diaz_Ruiz_2025.jpg|अल्ट=A visualization of the real-time bidding market in programmatic advertising online|इवलेसे|ऑनलाइन डिस्प्ले जाहिरातींमध्ये रिअल-टाइम बोली प्रणालीचे दृश्यमानीकरण. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.taylorfrancis.com/books/9781003506676|title=Market-Oriented Disinformation Research: Digital Advertising, Disinformation and Fake News on Social Media|last=Diaz Ruiz|first=Carlos|date=2025-03-14|publisher=Routledge|isbn=978-1-003-50667-6|edition=1|location=London|page=134|language=en|chapter=The AdTech Ecosystem and Programmatic Advertising|doi=10.4324/9781003506676}}</ref>]] [[ऑनलाइन जाहिराती|ऑनलाइन जाहिरातींमध्ये]] '''जाहिरात विनिमय''' हा एक तंत्रज्ञान प्लॅटफॉर्म आहे जो अनेक जाहिरात नेटवर्क्समधून मीडिया जाहिरात इन्व्हेंटरीची खरेदी आणि विक्री सुलभ करतो.<ref name="IAB1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=-Glgi9RRuJs|title=How an ad is served with real-time bidding|via=YouTube|url-status=live|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/-Glgi9RRuJs|archive-date=2021-12-21}}</ref> इन्व्हेंटरीच्या किंमती रिअल-टाइम बिडिंग (आर टी बी) द्वारे निश्चित केल्या जातात. मीडिया इन्व्हेंटरीवर किंमत वाटाघाटी करण्याच्या ऐतिहासिक दृष्टिकोनाच्या विरूद्ध हा दृष्टिकोन तंत्रज्ञान-चालित आहे. हे इंटरएक्टिव्ह ॲडव्हर्टायझिंग ब्युरो (आय ए बी),<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.taylorfrancis.com/books/9781003506676|title=Market-Oriented Disinformation Research: Digital Advertising, Disinformation and Fake News on Social Media|last=Diaz Ruiz|first=Carlos|date=2025-03-14|publisher=Routledge|isbn=978-1-003-50667-6|edition=1|location=London|page=134|language=en|chapter=The AdTech Ecosystem and Programmatic Advertising|doi=10.4324/9781003506676}}</ref> आणि जाहिरात व्यापार प्रकाशनांद्वारे परिभाषित केलेल्या जाहिरात नेटवर्क्सच्या पलीकडे एक क्षेत्र दर्शवते.<ref>{{Cite web|url=https://www.exchangewire.com/blog/2025/04/29/the-evolution-of-ssps-dsps-are-we-headed-for-a-converged-future/|title=The Evolution of SSPs & DSPs: Are We Headed for a Converged Future? - ExchangeWire.com|last=editorial|language=en-GB|access-date=2026-02-28}}</ref> == इतिहास == एक्सचेंज येण्यापूर्वी, प्रकाशकांकडे असलेल्या जाहिराती नेटवर्कद्वारे शिल्लक जागा विकत असत. हे नेटवर्क अनेक साइट्सवरून इन्व्हेंटरी एकत्रित करत, परंतु रिअल-टाइम बिडिंगची सुविधा देत नव्हते. २००० च्या दशकाच्या सुरुवातीला, [[ब्रायन ओ'केली|ब्रायन ओ'केलीने]] राइट मीडियामध्ये पहिले ॲड एक्सचेंज तयार केले. जे राइट मीडिया एक्सचेंज म्हणून ओळखले जाते आणि ते २००५ मध्ये अधिकृतपणे सुरू झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.exchangewire.com/blog/2009/08/13/rightmedia-exchange-leading-platform-talks-ad-trading-liquidity-global-reach-and-brand-safety/|title=Right Media Exchange: Leading Platform Talks Ad Trading, Liquidity, Global Reach And Brand Safety - ExchangeWire.com|website=www.exchangewire.com|access-date=2025-11-21}}</ref> राइट मीडियाच्या ॲड एक्सचेंजने अंदाज, बजेटिंग आणि पेसिंगसाठी अल्गोरिदम तयार केले. ज्यामुळे रिअल-टाइम बिडिंग (आरटीबी) शक्य झाले. [[याहू|याहूने]] २००७ मध्ये राइट मीडियाला ६८० दशलक्ष डॉलर्समध्ये विकत घेतले<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://videoweek.com/2018/06/07/who-invented-what-in-ad-tech-part-one/|title=Who Invented What in Ad Tech? – Part One|last=Cross-Kovoor|first=Tim|date=2018-06-07|website=VideoWeek|language=en-US|access-date=2026-03-01}}</ref> आणि नंतर २०१४ मध्ये [[ऑनलाइन जाहिराती|प्रोग्रामॅटिक ॲडव्हर्टायझिंग]] डीएसपी (डिमांड-साइड प्लॅटफॉर्म्स) बंद केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.adexchanger.com/platforms/yahoo-finally-pulls-the-plug-on-right-media-exchange/|title=Yahoo Finally Pulls The Plug On Right Media Exchange|last=Schiff|first=Allison|date=2015-01-09|website=AdExchanger|language=en-US|access-date=2026-03-01}}</ref> त्याच सुमारास, जेसन नॅप आणि फॅब्रिझिओ ब्लँको हे देखील स्ट्रॅटेजिक डेटा कॉर्पमध्ये आरटीबी च्या संकल्पनेवर काम करत होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://videoweek.com/2018/06/07/who-invented-what-in-ad-tech-part-one/|title=Who Invented What in Ad Tech? – Part One|last=Cross-Kovoor|first=Tim|date=2018-06-07|website=VideoWeek|language=en-US|access-date=2025-11-21}}</ref> नॅप यांनी २००६ मध्ये त्यांच्या आरटीबी तंत्रज्ञानाचे पेटंट दाखल केले. २००७ मध्ये, गुगलने डबलक्लिक आणि त्याचे ॲड एक्सचेंज, ॲडएक्स (आता गुगल ॲड मॅनेजर) अधिग्रहित केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.businessinsider.com/leaked-deck-doubleclick-acquisition-pitch-google-adtech-antitrust-trial-2024-9|title=This leaked 2007 DoubleClick pitch deck is set to play a central role in Google's blockbuster adtech antitrust trial|last=O'Reilly|first=Lara|website=Business Insider|language=en-US|access-date=2026-02-28}}</ref> डिमांड-साइड प्लॅटफॉर्म्स जाहिरातदारांना अनेक एक्सचेंजेसवर रिअल-टाइममध्ये डिजिटल जाहिरात जागेसाठी बोली लावण्यास मदत करण्यासाठी डिझाइन केले होते. सप्लाय-साइड प्लॅटफॉर्म्स प्रकाशकांना एक्सचेंजेसमध्ये जोडण्यापूर्वी इन्व्हेंटरी व्यवस्थापित करण्याची परवानगी देतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.emarketer.com/content/faq-on-programmatic-advertising--keeping-up-with-automated-ad-buying|title=FAQ on programmatic advertising: Keeping up with automated ad buying|date=2026-01-26|website=EMARKETER|language=en|access-date=2026-03-01}}</ref> २०२० च्या दशकाच्या मध्यात, डीएसपींनी प्रोग्रामॅटिक जाहिरातींकडून एजेंटिक कॉमर्सकडे मोठ्या प्रमाणात बदल केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://adtelligent.com/blog/top-dsps/|title=Top DSPs In 2026: Programmatic Trends & How To Stay Ahead {{!}} Adtelligent|date=2026-02-05|language=en-GB|access-date=2026-03-01}}</ref> == जाहिरात विनिमय == प्रमुख जाहिरात एक्सचेंजमध्ये यांचा समावेश आहे: * [[ॲमेझॉन (कंपनी)|अमेझॉन डीएसपी]] * अ‍ॅपलोविन * कॉमकास्ट फ्रीव्हील * गुगल ॲड मॅनेजर, पूर्वीचे ॲडएक्स * इनमोबी * मॅग्नाइट इंक * मायक्रोसॉफ्ट ॲडव्हर्टायझिंग, (पूर्वीचे बिंग ॲड्स ; तसेच झँडर, पूर्वीचे ॲपनक्सस, याचेही अधिग्रहण केले) * ओपनएक्स (कंपनी) * पबमॅटिक * आरटीबी हाऊस * व्हर्व्ह ब्रँड+ मार्केटप्लेस (पूर्वीचे स्माटो ) * द ट्रेड डेस्क * याहू == हे सुद्धा पहा == * [[ऑनलाइन जाहिराती|प्रोग्रामॅटिक जाहिरात]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} gap2h2m5fs3eqo177gjh8n4ngnei908 2686449 2686422 2026-05-28T15:19:46Z अभय नातू 206 साचा 2686449 wikitext text/x-wiki {{बदल}} [[चित्र:Display_advertising_and_programmatic_advertising_diagram_-_Diaz_Ruiz_2025.jpg|अल्ट=A visualization of the real-time bidding market in programmatic advertising online|इवलेसे|ऑनलाइन डिस्प्ले जाहिरातींमध्ये रिअल-टाइम बोली प्रणालीचे दृश्यमानीकरण. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.taylorfrancis.com/books/9781003506676|title=Market-Oriented Disinformation Research: Digital Advertising, Disinformation and Fake News on Social Media|last=Diaz Ruiz|first=Carlos|date=2025-03-14|publisher=Routledge|isbn=978-1-003-50667-6|edition=1|location=London|page=134|language=en|chapter=The AdTech Ecosystem and Programmatic Advertising|doi=10.4324/9781003506676}}</ref>]] [[ऑनलाइन जाहिराती|ऑनलाइन जाहिरातींमध्ये]] '''जाहिरात विनिमय''' हा एक तंत्रज्ञान प्लॅटफॉर्म आहे जो अनेक जाहिरात नेटवर्क्समधून मीडिया जाहिरात इन्व्हेंटरीची खरेदी आणि विक्री सुलभ करतो.<ref name="IAB1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=-Glgi9RRuJs|title=How an ad is served with real-time bidding|via=YouTube|url-status=live|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/-Glgi9RRuJs|archive-date=2021-12-21}}</ref> इन्व्हेंटरीच्या किंमती रिअल-टाइम बिडिंग (आर टी बी) द्वारे निश्चित केल्या जातात. मीडिया इन्व्हेंटरीवर किंमत वाटाघाटी करण्याच्या ऐतिहासिक दृष्टिकोनाच्या विरूद्ध हा दृष्टिकोन तंत्रज्ञान-चालित आहे. हे इंटरएक्टिव्ह ॲडव्हर्टायझिंग ब्युरो (आय ए बी),<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.taylorfrancis.com/books/9781003506676|title=Market-Oriented Disinformation Research: Digital Advertising, Disinformation and Fake News on Social Media|last=Diaz Ruiz|first=Carlos|date=2025-03-14|publisher=Routledge|isbn=978-1-003-50667-6|edition=1|location=London|page=134|language=en|chapter=The AdTech Ecosystem and Programmatic Advertising|doi=10.4324/9781003506676}}</ref> आणि जाहिरात व्यापार प्रकाशनांद्वारे परिभाषित केलेल्या जाहिरात नेटवर्क्सच्या पलीकडे एक क्षेत्र दर्शवते.<ref>{{Cite web|url=https://www.exchangewire.com/blog/2025/04/29/the-evolution-of-ssps-dsps-are-we-headed-for-a-converged-future/|title=The Evolution of SSPs & DSPs: Are We Headed for a Converged Future? - ExchangeWire.com|last=editorial|language=en-GB|access-date=2026-02-28}}</ref> == इतिहास == एक्सचेंज येण्यापूर्वी, प्रकाशकांकडे असलेल्या जाहिराती नेटवर्कद्वारे शिल्लक जागा विकत असत. हे नेटवर्क अनेक साइट्सवरून इन्व्हेंटरी एकत्रित करत, परंतु रिअल-टाइम बिडिंगची सुविधा देत नव्हते. २००० च्या दशकाच्या सुरुवातीला, [[ब्रायन ओ'केली|ब्रायन ओ'केलीने]] राइट मीडियामध्ये पहिले ॲड एक्सचेंज तयार केले. जे राइट मीडिया एक्सचेंज म्हणून ओळखले जाते आणि ते २००५ मध्ये अधिकृतपणे सुरू झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.exchangewire.com/blog/2009/08/13/rightmedia-exchange-leading-platform-talks-ad-trading-liquidity-global-reach-and-brand-safety/|title=Right Media Exchange: Leading Platform Talks Ad Trading, Liquidity, Global Reach And Brand Safety - ExchangeWire.com|website=www.exchangewire.com|access-date=2025-11-21}}</ref> राइट मीडियाच्या ॲड एक्सचेंजने अंदाज, बजेटिंग आणि पेसिंगसाठी अल्गोरिदम तयार केले. ज्यामुळे रिअल-टाइम बिडिंग (आरटीबी) शक्य झाले. [[याहू|याहूने]] २००७ मध्ये राइट मीडियाला ६८० दशलक्ष डॉलर्समध्ये विकत घेतले<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://videoweek.com/2018/06/07/who-invented-what-in-ad-tech-part-one/|title=Who Invented What in Ad Tech? – Part One|last=Cross-Kovoor|first=Tim|date=2018-06-07|website=VideoWeek|language=en-US|access-date=2026-03-01}}</ref> आणि नंतर २०१४ मध्ये [[ऑनलाइन जाहिराती|प्रोग्रामॅटिक ॲडव्हर्टायझिंग]] डीएसपी (डिमांड-साइड प्लॅटफॉर्म्स) बंद केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.adexchanger.com/platforms/yahoo-finally-pulls-the-plug-on-right-media-exchange/|title=Yahoo Finally Pulls The Plug On Right Media Exchange|last=Schiff|first=Allison|date=2015-01-09|website=AdExchanger|language=en-US|access-date=2026-03-01}}</ref> त्याच सुमारास, जेसन नॅप आणि फॅब्रिझिओ ब्लँको हे देखील स्ट्रॅटेजिक डेटा कॉर्पमध्ये आरटीबी च्या संकल्पनेवर काम करत होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://videoweek.com/2018/06/07/who-invented-what-in-ad-tech-part-one/|title=Who Invented What in Ad Tech? – Part One|last=Cross-Kovoor|first=Tim|date=2018-06-07|website=VideoWeek|language=en-US|access-date=2025-11-21}}</ref> नॅप यांनी २००६ मध्ये त्यांच्या आरटीबी तंत्रज्ञानाचे पेटंट दाखल केले. २००७ मध्ये, गुगलने डबलक्लिक आणि त्याचे ॲड एक्सचेंज, ॲडएक्स (आता गुगल ॲड मॅनेजर) अधिग्रहित केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.businessinsider.com/leaked-deck-doubleclick-acquisition-pitch-google-adtech-antitrust-trial-2024-9|title=This leaked 2007 DoubleClick pitch deck is set to play a central role in Google's blockbuster adtech antitrust trial|last=O'Reilly|first=Lara|website=Business Insider|language=en-US|access-date=2026-02-28}}</ref> डिमांड-साइड प्लॅटफॉर्म्स जाहिरातदारांना अनेक एक्सचेंजेसवर रिअल-टाइममध्ये डिजिटल जाहिरात जागेसाठी बोली लावण्यास मदत करण्यासाठी डिझाइन केले होते. सप्लाय-साइड प्लॅटफॉर्म्स प्रकाशकांना एक्सचेंजेसमध्ये जोडण्यापूर्वी इन्व्हेंटरी व्यवस्थापित करण्याची परवानगी देतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.emarketer.com/content/faq-on-programmatic-advertising--keeping-up-with-automated-ad-buying|title=FAQ on programmatic advertising: Keeping up with automated ad buying|date=2026-01-26|website=EMARKETER|language=en|access-date=2026-03-01}}</ref> २०२० च्या दशकाच्या मध्यात, डीएसपींनी प्रोग्रामॅटिक जाहिरातींकडून एजेंटिक कॉमर्सकडे मोठ्या प्रमाणात बदल केला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://adtelligent.com/blog/top-dsps/|title=Top DSPs In 2026: Programmatic Trends & How To Stay Ahead {{!}} Adtelligent|date=2026-02-05|language=en-GB|access-date=2026-03-01}}</ref> == जाहिरात विनिमय == प्रमुख जाहिरात एक्सचेंजमध्ये यांचा समावेश आहे: * [[ॲमेझॉन (कंपनी)|अमेझॉन डीएसपी]] * अ‍ॅपलोविन * कॉमकास्ट फ्रीव्हील * गुगल ॲड मॅनेजर, पूर्वीचे ॲडएक्स * इनमोबी * मॅग्नाइट इंक * मायक्रोसॉफ्ट ॲडव्हर्टायझिंग, (पूर्वीचे बिंग ॲड्स ; तसेच झँडर, पूर्वीचे ॲपनक्सस, याचेही अधिग्रहण केले) * ओपनएक्स (कंपनी) * पबमॅटिक * आरटीबी हाऊस * व्हर्व्ह ब्रँड+ मार्केटप्लेस (पूर्वीचे स्माटो ) * द ट्रेड डेस्क * याहू == हे सुद्धा पहा == * [[ऑनलाइन जाहिराती|प्रोग्रामॅटिक जाहिरात]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} sg3ynykv6hzxc5huqyy9jbn5oh4rpvn 0 380078 2686428 2026-05-28T15:03:09Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[पवित्रासन (होली सी)]] वरुन [[पवित्रासन]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत 2686428 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[पवित्रासन]] luf55xkx4mjl1qd24sv12585xh31737 1 380079 2686430 2026-05-28T15:03:09Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[चर्चा:पवित्रासन (होली सी)]] वरुन [[चर्चा:पवित्रासन]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत 2686430 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[चर्चा:पवित्रासन]] 5btzfch63yi9xhuvhe3hr8rdm02bko3 0 380080 2686432 2026-05-28T15:04:57Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[कृष्णराव तांबे]] वरुन [[मसुदा:कृष्णराव तांबे]] ला हलविला 2686432 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मसुदा:कृष्णराव तांबे]] iuldyqiro3y7x71ysiorxzsn2x7o7ff 0 380081 2686434 2026-05-28T15:05:36Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[विष्णूराव तांबे]] वरुन [[मसुदा:विष्णूराव तांबे]] ला हलविला 2686434 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मसुदा:विष्णूराव तांबे]] 79mav85y3ejikwyo5ua0c19q61x9ovd 0 380082 2686435 2026-05-28T15:07:23Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2686435 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[नारायण सुबराव हरडीकर]] r7esj65n2ro6s6nkqvipdxfh2y8yr0t 0 380083 2686436 2026-05-28T15:08:12Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2686436 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[नारायण सुबराव हरडीकर]] r7esj65n2ro6s6nkqvipdxfh2y8yr0t 0 380084 2686437 2026-05-28T15:10:29Z अभय नातू 206 नामभेद 2686437 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] nzsbaw6vjzhfyt9jmvfu3x7hd4fjfvz 0 380085 2686442 2026-05-28T15:13:12Z अभय नातू 206 नामभेद 2686442 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[युनिव्हर्सिटी ऑफ मिशिगन]] f95m67f0vp01qq985fv3dy20rn8lgc9 0 380086 2686444 2026-05-28T15:16:59Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2686444 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[अघोष ओष्ठ्यकण्ठ्य ऊष्मन]] foycg2drzo1k5ghmxvm6ui456kwrm54 0 380088 2686471 2026-05-28T16:47:38Z TheonlyPuneriintown 157039 "[[:en:Special:Redirect/revision/1337337608|Conceptual proliferation]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2686471 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट बौद्ध शब्दार्थ|title=प्रपञ्च|en=Conceptual proliferation|pi=पपञ्च|sa=प्रपञ्च|zh=戏论, 戲論 शिलोन्|ja=戯論 केरोन्}} [[बौद्ध धर्म]] आणि [[अद्वैत वेदान्त|अद्वैत वेदान्तामध्ये]], '''प्रपञ्च''' ( [[पाली भाषा|पाली]] : पपञ्च ; [[संस्‍कृत भाषा|संस्कृत]] : प्रपञ्च ) म्हणजे अमर्याद संकल्पना, "जे वास्तविक परिस्थिती अस्पष्ट करण्याकडे झुकते." {{Sfn|Ñāṇananda|2012}} == व्युत्पत्ति == संस्कृत शब्दकोशानुसार, ''प्रपञ्च'' म्हणजे "दृश्य जग," "रूपांची विविधता," "विश्वाचा विस्तार." <ref>संस्कृत शब्दकोश, [https://www.learnsanskrit.cc/translate?search=prapanca&dir=au प्रपञ्च]</ref> मेरोफरच्या मते, ''प्रपञ्चचा'' मूळ अर्थ 'अंतहीन प्रदर्शन' ("weitlaufige Auseinandersetzung"), तसेच "पाच बोटांवर मोजणे" असा होता. {{Sfn|Volker|2023|p=52}} == बौद्ध धर्म == === प्रपञ्च === अँड्र्यू ओलेंत्स्की असे स्पष्ट करतात की: "प्रपञ्च म्हणजे मनाची अशी प्रवृत्ती ज्यामध्ये: १) अनुभवात येणाऱ्या कोणत्याही संवेदनशील विषयावरून मन भरकटत जाते आणि त्यावर भरमसाठ विचार करू लागते, ज्यामुळे तो मूळ विषय मानसिक विचारांच्या एकापाठोपाठ येणाऱ्या लाटांखाली दाबला जातो, २) ज्यातील बहुतांश विचार हे काल्पनिक, वारंवार येणारे आणि अगदी वेड लावणारे (अति-आग्रही) असतात, आणि ३) जे विचार कोणत्याही प्रकारची मानसिक शांतता किंवा मनाची स्पष्टता पूर्णपणे नष्ट करतात."<ref>Andrew Olendzki, [https://www.lionsroar.com/what-is-papanca/ ''What is Papañca?''], Lion's Roar</ref> === अप्रपञ्च/निष्प्रपञ्च === ''महासंनीपात सूत्राच्या'' ८व्या अध्यायात, ''गगनगञ्जपरिपृच्छाप्रमाणे'', ''अप्रपंच'' म्हणजे "(जे) तार्किक विचारांच्या पलीकडचे." <ref>Wisdom Library, [https://www.wisdomlib.org/definition/aprapanca ''Aprapanca''] </ref> ''निष्प्रपञ्च/'प्प्रपञ्च'' हे विमर्शात्मक विचार किंवा संकल्पना थांबवणे. {{Sfn|Volker|2023}} बसवेल आणि लोपेझ ''निष्प्रपञ्च'' चे स्पष्टीकरण खालीलप्रमाणे देतात: "संकल्पनात्मक अ-प्रसार किंवा अध्यासाचा अभाव, म्हणजेच मुक्त किंवा प्रबुद्ध श्रेष्ठ व्यक्तीचे लक्षण असणारी मनःस्थिती जी लौकिकाच्या पलीकडची असते. निष्प्रपंच म्हणजे जे काही काल्पनिक, आभासी किंवा अतिरिक्त आहे त्याचा अभाव; विशेषतः एखाद्या वस्तूवर चुकून लादल्या गेलेल्या गुणाच्या अभावाच्या संदर्भात हा शब्द वापरला जातो. या खोट्या किंवा आभासी गुणाला प्रपंच असे म्हणतात. महायान बौद्ध धर्माच्या योगाचार संप्रदायानुसार, निष्प्रपंच म्हणजे इंद्रियजन्य विषय हे जाणवणाऱ्या जाणिवेपासून वेगळे आहेत या चुकीच्या समजाचा अभाव असणे; तर माध्यमिक संप्रदायानुसार, वस्तूंना स्वतःचे स्वतंत्र अस्तित्व असते या दृष्टीचा अभाव असणे म्हणजे निष्प्रपंच होय." == अद्वैत वेदांत == फाबियन व्होल्कर म्हणतात की ''प्रपञ्च'' हे अद्वैताच्या संकल्पनेच्या केंद्रस्थानी आहे. "अद्वैत"हा शब्द संस्कृतमधील ''<nowiki/>'अ''' + ' ''द्वैत'' ' म्हणजे 'दोन' असा अनुवाद केला जातो. {{Sfn|Volker|2023|p=52}} ''अद्वैत'' म्हणून, त्याचा अनुवाद सामान्यतः "दोन नाही" {{Sfn|Grimes|1996|p=15}} {{Sfn|Katz|2007}} किंवा "दुसऱ्याशिवाय एक" {{Sfn|Katz|2007}} केला जातो, ज्यामुळे द्वैताची संकल्पना सूचित होते. पॉल हॅकरांचे अनुसरण करून फाबियन व्होल्कर स्पष्ट करतात की ''द्वैताचा'' अर्थ "द्वैतता" नाही, तर "अशी अवस्था ज्यात दुसरे उपस्थित असते", येथे दुसरे हे ''प्रपञ्च'', म्हणजे "संकल्पनात्मक विस्तार," आणि ''जगत्'', म्हणजे "जग" यांचे समानार्थी आहे. अशाप्रकारे अद्वैताचा अर्थ असा आहे की केवळ ब्राह्मण, 'एक', हेच अंतिम सत्य आहे, तर दृश्यमान जग, किंवा संकल्पनात्मक अनेकत्व, 'दुसरे', पूर्णपणे सत्य नाही. {{Sfn|Volker|2023|p=52}} त्यामुळे ही दोन उदाहरणांवर जोर देत नाही, तर दुसरे उदाहरण पूर्णपणे वास्तविक नाही या कल्पनेवर जोर देते, आणि ''अद्वैताचे'' भाषांतर "ज्याच्या शेजारी दुसरे काही नाही" असे करणे अधिक योग्य आहे, जे अनेकत्व आणि "परिस्थितीचे खरे स्वरूप अस्पष्ट करण्याकडे कल असलेल्या" संकल्पनांच्या प्रसाराला नाकारते. {{Sfn|Volker|2023|p=52}} == अ-द्वैत == वोल्करच्या मते, अद्वैत आणि महायान दोन्हीमध्ये अ-द्वैत म्हणजे ''निष्प्रपञ्च/अप्रपञ्च'' ('असंकल्पना', "(जे) विवेकी विचारांच्या पलीकडे आहे) याची प्राप्ती, म्हणजेच अंतर्दृष्टी किंवा ध्यानाद्वारे ''प्रपञ्च'' (संकल्पना करणे, संकल्पनांची वाढ करून अनेकत्व निर्माण करणे आणि त्यानंतर आसक्ती निर्माण करणे) याचा नाश होय: {{Sfn|Volker|2023}} नागार्जुनांच्या मते, सर्व आत्मनिष्ठ आकलन आणि संवेदना तसेच वस्तुनिष्ठपणे जाणवणारे सर्व काही म्हणजेच प्रपञ्चाचा उपशम होणे किंवा ते शांत होणे(सर्वौपलम्भ) म्हणजेच मुक्ती होय. शंकराचार्य देखील प्रपञ्चाचे पूर्ण विघटन आणि तो वितळून जाणे याबद्दल बोलतात(प्रपञ्चप्रविलय). अशा प्रकारे, अ-द्वैत हे प्रामुख्याने अंतिम सत्याचा संदर्भ देते, जे संकल्पना आणि आकलनाच्या पलीकडे असते आणि जेव्हा तत्त्वदर्शन किंवा ब्रह्मज्ञानाद्वारे अथवा ध्यान आणि चिंतनाच्या अभ्यासाने प्रपंच नाहीसा केला जातो, तेव्हा केवळ तेच शिल्लक राहते.{{sfn|Volker|2023|p=57}} == मजकूरी वापर == हा शब्द पाली त्रिपिटकांमधील विविध ''[[सूत्र|सूत्रांमध्ये]]'', जसे की मधुपिंडिका सूत्र (एमएन १८), तसेच [[महायान|महायान बौद्ध धर्म]] आणि [[अद्वैत वेदान्त|अद्वैत वेदान्तामध्येही]] असतो. == संदर्भ == {{संदर्भयादी|2}} == स्रोत ==   [[वर्ग:बौद्ध तत्त्वज्ञानविषयक संकल्पना]] lxo6o1julm5206gwjpszuzvuioagisi 2686491 2686471 2026-05-28T17:20:38Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[प्रपञ्च]] वरुन [[प्रपञ्च (तत्त्वज्ञान)]] ला हलविला: निःसंदिग्ध शीर्षक 2686471 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट बौद्ध शब्दार्थ|title=प्रपञ्च|en=Conceptual proliferation|pi=पपञ्च|sa=प्रपञ्च|zh=戏论, 戲論 शिलोन्|ja=戯論 केरोन्}} [[बौद्ध धर्म]] आणि [[अद्वैत वेदान्त|अद्वैत वेदान्तामध्ये]], '''प्रपञ्च''' ( [[पाली भाषा|पाली]] : पपञ्च ; [[संस्‍कृत भाषा|संस्कृत]] : प्रपञ्च ) म्हणजे अमर्याद संकल्पना, "जे वास्तविक परिस्थिती अस्पष्ट करण्याकडे झुकते." {{Sfn|Ñāṇananda|2012}} == व्युत्पत्ति == संस्कृत शब्दकोशानुसार, ''प्रपञ्च'' म्हणजे "दृश्य जग," "रूपांची विविधता," "विश्वाचा विस्तार." <ref>संस्कृत शब्दकोश, [https://www.learnsanskrit.cc/translate?search=prapanca&dir=au प्रपञ्च]</ref> मेरोफरच्या मते, ''प्रपञ्चचा'' मूळ अर्थ 'अंतहीन प्रदर्शन' ("weitlaufige Auseinandersetzung"), तसेच "पाच बोटांवर मोजणे" असा होता. {{Sfn|Volker|2023|p=52}} == बौद्ध धर्म == === प्रपञ्च === अँड्र्यू ओलेंत्स्की असे स्पष्ट करतात की: "प्रपञ्च म्हणजे मनाची अशी प्रवृत्ती ज्यामध्ये: १) अनुभवात येणाऱ्या कोणत्याही संवेदनशील विषयावरून मन भरकटत जाते आणि त्यावर भरमसाठ विचार करू लागते, ज्यामुळे तो मूळ विषय मानसिक विचारांच्या एकापाठोपाठ येणाऱ्या लाटांखाली दाबला जातो, २) ज्यातील बहुतांश विचार हे काल्पनिक, वारंवार येणारे आणि अगदी वेड लावणारे (अति-आग्रही) असतात, आणि ३) जे विचार कोणत्याही प्रकारची मानसिक शांतता किंवा मनाची स्पष्टता पूर्णपणे नष्ट करतात."<ref>Andrew Olendzki, [https://www.lionsroar.com/what-is-papanca/ ''What is Papañca?''], Lion's Roar</ref> === अप्रपञ्च/निष्प्रपञ्च === ''महासंनीपात सूत्राच्या'' ८व्या अध्यायात, ''गगनगञ्जपरिपृच्छाप्रमाणे'', ''अप्रपंच'' म्हणजे "(जे) तार्किक विचारांच्या पलीकडचे." <ref>Wisdom Library, [https://www.wisdomlib.org/definition/aprapanca ''Aprapanca''] </ref> ''निष्प्रपञ्च/'प्प्रपञ्च'' हे विमर्शात्मक विचार किंवा संकल्पना थांबवणे. {{Sfn|Volker|2023}} बसवेल आणि लोपेझ ''निष्प्रपञ्च'' चे स्पष्टीकरण खालीलप्रमाणे देतात: "संकल्पनात्मक अ-प्रसार किंवा अध्यासाचा अभाव, म्हणजेच मुक्त किंवा प्रबुद्ध श्रेष्ठ व्यक्तीचे लक्षण असणारी मनःस्थिती जी लौकिकाच्या पलीकडची असते. निष्प्रपंच म्हणजे जे काही काल्पनिक, आभासी किंवा अतिरिक्त आहे त्याचा अभाव; विशेषतः एखाद्या वस्तूवर चुकून लादल्या गेलेल्या गुणाच्या अभावाच्या संदर्भात हा शब्द वापरला जातो. या खोट्या किंवा आभासी गुणाला प्रपंच असे म्हणतात. महायान बौद्ध धर्माच्या योगाचार संप्रदायानुसार, निष्प्रपंच म्हणजे इंद्रियजन्य विषय हे जाणवणाऱ्या जाणिवेपासून वेगळे आहेत या चुकीच्या समजाचा अभाव असणे; तर माध्यमिक संप्रदायानुसार, वस्तूंना स्वतःचे स्वतंत्र अस्तित्व असते या दृष्टीचा अभाव असणे म्हणजे निष्प्रपंच होय." == अद्वैत वेदांत == फाबियन व्होल्कर म्हणतात की ''प्रपञ्च'' हे अद्वैताच्या संकल्पनेच्या केंद्रस्थानी आहे. "अद्वैत"हा शब्द संस्कृतमधील ''<nowiki/>'अ''' + ' ''द्वैत'' ' म्हणजे 'दोन' असा अनुवाद केला जातो. {{Sfn|Volker|2023|p=52}} ''अद्वैत'' म्हणून, त्याचा अनुवाद सामान्यतः "दोन नाही" {{Sfn|Grimes|1996|p=15}} {{Sfn|Katz|2007}} किंवा "दुसऱ्याशिवाय एक" {{Sfn|Katz|2007}} केला जातो, ज्यामुळे द्वैताची संकल्पना सूचित होते. पॉल हॅकरांचे अनुसरण करून फाबियन व्होल्कर स्पष्ट करतात की ''द्वैताचा'' अर्थ "द्वैतता" नाही, तर "अशी अवस्था ज्यात दुसरे उपस्थित असते", येथे दुसरे हे ''प्रपञ्च'', म्हणजे "संकल्पनात्मक विस्तार," आणि ''जगत्'', म्हणजे "जग" यांचे समानार्थी आहे. अशाप्रकारे अद्वैताचा अर्थ असा आहे की केवळ ब्राह्मण, 'एक', हेच अंतिम सत्य आहे, तर दृश्यमान जग, किंवा संकल्पनात्मक अनेकत्व, 'दुसरे', पूर्णपणे सत्य नाही. {{Sfn|Volker|2023|p=52}} त्यामुळे ही दोन उदाहरणांवर जोर देत नाही, तर दुसरे उदाहरण पूर्णपणे वास्तविक नाही या कल्पनेवर जोर देते, आणि ''अद्वैताचे'' भाषांतर "ज्याच्या शेजारी दुसरे काही नाही" असे करणे अधिक योग्य आहे, जे अनेकत्व आणि "परिस्थितीचे खरे स्वरूप अस्पष्ट करण्याकडे कल असलेल्या" संकल्पनांच्या प्रसाराला नाकारते. {{Sfn|Volker|2023|p=52}} == अ-द्वैत == वोल्करच्या मते, अद्वैत आणि महायान दोन्हीमध्ये अ-द्वैत म्हणजे ''निष्प्रपञ्च/अप्रपञ्च'' ('असंकल्पना', "(जे) विवेकी विचारांच्या पलीकडे आहे) याची प्राप्ती, म्हणजेच अंतर्दृष्टी किंवा ध्यानाद्वारे ''प्रपञ्च'' (संकल्पना करणे, संकल्पनांची वाढ करून अनेकत्व निर्माण करणे आणि त्यानंतर आसक्ती निर्माण करणे) याचा नाश होय: {{Sfn|Volker|2023}} नागार्जुनांच्या मते, सर्व आत्मनिष्ठ आकलन आणि संवेदना तसेच वस्तुनिष्ठपणे जाणवणारे सर्व काही म्हणजेच प्रपञ्चाचा उपशम होणे किंवा ते शांत होणे(सर्वौपलम्भ) म्हणजेच मुक्ती होय. शंकराचार्य देखील प्रपञ्चाचे पूर्ण विघटन आणि तो वितळून जाणे याबद्दल बोलतात(प्रपञ्चप्रविलय). अशा प्रकारे, अ-द्वैत हे प्रामुख्याने अंतिम सत्याचा संदर्भ देते, जे संकल्पना आणि आकलनाच्या पलीकडे असते आणि जेव्हा तत्त्वदर्शन किंवा ब्रह्मज्ञानाद्वारे अथवा ध्यान आणि चिंतनाच्या अभ्यासाने प्रपंच नाहीसा केला जातो, तेव्हा केवळ तेच शिल्लक राहते.{{sfn|Volker|2023|p=57}} == मजकूरी वापर == हा शब्द पाली त्रिपिटकांमधील विविध ''[[सूत्र|सूत्रांमध्ये]]'', जसे की मधुपिंडिका सूत्र (एमएन १८), तसेच [[महायान|महायान बौद्ध धर्म]] आणि [[अद्वैत वेदान्त|अद्वैत वेदान्तामध्येही]] असतो. == संदर्भ == {{संदर्भयादी|2}} == स्रोत ==   [[वर्ग:बौद्ध तत्त्वज्ञानविषयक संकल्पना]] lxo6o1julm5206gwjpszuzvuioagisi 0 380089 2686488 2026-05-28T17:05:54Z अभय नातू 206 नामभेद 2686488 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[पुरुसेरे कत्तुना]] i2p6a2a8p1qfol0u2bzhwqxnegphcy2 0 380090 2686492 2026-05-28T17:20:39Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[प्रपञ्च]] वरुन [[प्रपञ्च (तत्त्वज्ञान)]] ला हलविला: निःसंदिग्ध शीर्षक 2686492 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[प्रपञ्च (तत्त्वज्ञान)]] qsr01qz348z8yglyik47tr21rhn30pd 0 380091 2686494 2026-05-28T17:37:31Z TheonlyPuneriintown 157039 "[[:en:Special:Redirect/revision/1356373501|Jaimini]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2686494 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher|name=जैमिनि|image=|caption=|birth_date=~ इ. स. पू. ४थे - २रे शतक <ref name="James Lochtefeld">James Lochtefeld (2002), [https://books.google.com/books?id=5kl0DYIjUPgC The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. 1], Rosen Publishing, {{ISBN|978-0823931798}}, pages 310, 438, 537-538</ref>|school_tradition=[[मीमांसा]]|notable_ideas=|main_interests=*[[नीतिशास्त्र]] *[[व्याख्याशास्त्र]] *[[भाषा]] *[[रिती]] *[[भाषाशास्त्र]]}} '''जैमिनि''' हे एक प्राचीन विद्वान होते ज्यांनी [[हिंदू तत्त्वज्ञान|हिंदू तत्त्वज्ञानाच्या]] [[मीमांसा]] संप्रदायाची स्थापना केली. ते [[पराशर|पराशरांचे]] पुत्र असून त्यांना महर्षी [[व्यास|व्यासांचे]] शिष्य मानले जाते. परंपरेनुसार ''[[मीमांसा सूत्रे]]'' <ref name="James Lochtefeld 2002">जेम्स लोख्तेफील्ड (२००२), The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. </ref> <ref name="sradhakrish22">{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/stream/Sarvepalli.Radhakrishnan-Brahma.Sutra-The.Philosophy.of.Spiritual.Life/Radhakrishnan-Brahma.Sutra-The.Philosophy.of.Spiritual.Life#page/n21/mode/2up|title=Brahma Sutra, The Philosophy of Spiritual Life|last=Radhakrishna|first=Sarvepalli|year=1960|page=22 with footnote 3 and 4|author-link=Sarvepalli Radhakrishnan}}</ref> आणि ''[[जैमिनी सूत्रे|जैमिनि सूत्रे]]'' <ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://philosophy.ru/library/asiatica/indica/sutra/jaimini.html|title=Jaimini Sutras|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130207070153/http://philosophy.ru/library/asiatica/indica/sutra/jaimini.html|archive-date=7 February 2013|access-date=21 June 2018}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=04BGPgAACAAJ|title=Maharishi Jaimini's Jaimini Sutram (complete)|last=P.S.Sastri|publisher=Ranjan Publications|year=2006|isbn=9788188230181|edition=2006}}</ref> यांचे लेखक म्हणून ओळखले जाणारे, ते अंदाजे इ. स. पू ४थ्या ते २ऱ्या शतकात राहिले. <ref name=":0" /> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=avYkrkSmImcC&dq=jaimini+bce&pg=PA482|title=A Survey of Hinduism: Second Edition|last=Klostermaier|first=Klaus K.|date=1994-01-01|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-7914-2109-3|language=en}}</ref> काही विद्वान त्यांचा काळ इ.स.पूर्व २५० ते इ.स. ५० च्या दरम्यान मानतात. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=NCbTDwAAQBAJ&dq=jaimini+bce&pg=PR17|title=Classical Indian Philosophy: A History of Philosophy Without Any Gaps, Volume 5|last=Adamson|first=Peter|last2=Ganeri|first2=Jonardon|date=2020-03-26|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-885176-9|language=en}}</ref> त्यांचा संप्रदाय नास्तिक मानला जातो, <ref name="fxc3">एफ्.एक्स्. क्लूनी (१९९७), देव काय? </ref> परंतु तो ''[[वेद|वेदांमधील]]'' धार्मिक विधींना ''[[धम्म|धर्मासाठी]]'' आवश्यक मानतो. <ref name="bilimoria">P. Bilimoria (2001), Hindu doubts about God: Towards Mimamsa Deconstruction, in Philosophy of Religion: Indian Philosophy (Editor: Roy Perrett), Volume 4, Routledge, {{ISBN|978-0-8153-3611-2}}, pages 87-106</ref> जैमिनि हे जुन्या वैदिक धार्मिक विधींच्या अभ्यासासाठी मानले जातात. जैमिनिंचे [[गुरु|गुरू]] [[ब्रह्मसूत्रे|बादरायण]] होते, <ref name="sradhakrish22">{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/stream/Sarvepalli.Radhakrishnan-Brahma.Sutra-The.Philosophy.of.Spiritual.Life/Radhakrishnan-Brahma.Sutra-The.Philosophy.of.Spiritual.Life#page/n21/mode/2up|title=Brahma Sutra, The Philosophy of Spiritual Life|last=Radhakrishna|first=Sarvepalli|year=1960|page=22 with footnote 3 and 4|author-link=Sarvepalli Radhakrishnan}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRadhakrishna1960">[[सर्वेपल्ली राधाकृष्णन|Radhakrishna, Sarvepalli]] (1960). </cite></ref> ज्यांनी हिंदू तत्त्वज्ञानातील [[वेदान्त]] संप्रदायाची स्थापना केली. ''[[ब्रह्मसूत्रे|ब्रह्मसूत्रांचे]]'' लेखन करण्याचे श्रेयही बादरायणांना दिले जाते. <ref name="pauldeussentsvp20">Paul Deussen, The System of the Vedanta: According to Badarayana's Brahma-Sutras and Shankara's Commentary thereon, Translator: Charles Johnston, {{ISBN|978-1519117786}}, page 20</ref> बादरायण आणि जैमिनि दोघेही एकमेकांच्या सिद्धांतांचे विश्लेषण करताना एकमेकांचे दाखले देत असत. बादरायण ज्ञानावर भर देतात, तर जैमिनि विधींवर भर देतात. ते कधीकधी एकमेकांशी सहमत असतात, कधीकधी असहमत असतात आणि बहुदा एकमेकांच्या विरुद्ध भूमिका मांडतात. <ref name="pauldeussentsvp20" /> == साहित्य == जैमिनिंचा मीमांसा अशा काळात उदयास आला, जेव्हा पारंपरिक वैदिक श्रद्धा आपली प्रभावशक्ती गमावत होत्या. यज्ञांनी देवता प्रसन्न होतात, विश्वाचे रक्षण होते किंवा वेद अचूक आहेत, हे आता गृहीत धरले जात नव्हते. बौद्ध, जैन आणि संशयवादी(श्रमण) दृष्टिकोनांनी यज्ञांच्या महत्त्वावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले, तर काही अनुयायी शंका असूनही त्यांची प्रथा चालू ठेवत होते. याच्यामुळे विधींच्या सर्वसमावेशक आकलनाच्या कल्पनेला आव्हान मिळाले. आपल्या पुस्तकांमध्ये, जैमिनिंनी या टीकांना उत्तर देण्याचा प्रयत्न केला. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Clooney|first=Francis X.|date=1987|title=Why the Veda Has No Author: Language as Ritual in Early Mīmāṃsā and Post-Modern Theology|url=https://www.jstor.org/stable/1464680|journal=Journal of the American Academy of Religion|volume=55|issue=4|pages=659–684|doi=10.1093/jaarel/LV.4.659|issn=0002-7189|jstor=1464680|url-access=subscription}}</ref> === पूर्व मीमांसा सूत्रे === जैमिनि हे त्यांच्या पूर्व मीमांसा सूत्र महान ग्रंथासाठी सर्वाधिक ओळखले जातात. या ग्रंथाला 'कर्म-मीमांसा' ("विधी कर्मांचा अभ्यास") असेही म्हटले जाते. ही एक अशी प्रणाली आहे जी वैदिक ग्रंथांमधील विधींचा शोध घेते. या ग्रंथाने भारतीय तत्त्वज्ञानाच्या षड्दर्शनांपैकी(सहा दर्शनांपैकी) एक असलेल्या पूर्व-मीमांसा (मीमांसा) संप्रदायाची स्थापना केली. इ. स. पू ४थ्या शतकातील या ग्रंथात सु. ३,००० सूत्रे आहेत आणि तो [[मीमांसा]] संप्रदायाचा पायाभूत ग्रंथ आहे. या ग्रंथाचा उद्देश कर्म आणि [[धम्म|धर्म]] या संदर्भात [[वेद|वेदांचे]] स्पष्टीकरण करणे, तसेच सुरुवातीच्या [[उपनिषद|उपनिषदांवर]] भाष्य करणे हा आहे. [[वेदान्त]] दर्शनाच्या आत्मज्ञान आणि ब्रह्मज्ञानावरील तात्त्विक केंद्रबिंदूपेक्षा जैमिनिचा मीमांसा प्रामुख्याने ''कर्मकांडावर'' अधिक भर देतो. <ref name="sradhakrish22">{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/stream/Sarvepalli.Radhakrishnan-Brahma.Sutra-The.Philosophy.of.Spiritual.Life/Radhakrishnan-Brahma.Sutra-The.Philosophy.of.Spiritual.Life#page/n21/mode/2up|title=Brahma Sutra, The Philosophy of Spiritual Life|last=Radhakrishna|first=Sarvepalli|year=1960|page=22 with footnote 3 and 4|author-link=Sarvepalli Radhakrishnan}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRadhakrishna1960">[[सर्वेपल्ली राधाकृष्णन|Radhakrishna, Sarvepalli]] (1960). </cite></ref> <ref name="pauldeussentsvp20">Paul Deussen, The System of the Vedanta: According to Badarayana's Brahma-Sutras and Shankara's Commentary thereon, Translator: Charles Johnston, {{ISBN|978-1519117786}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1519117786|<bdi>978-1519117786</bdi>]], page 20</ref> त्याच्या मीमांसा सूत्रावर अनेकांनी भाष्य केले, ज्यांपैकी शबर सुरुवातीच्या भाष्यकारांपैकी एक होते. <ref>[http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil/1_sanskr/6_sastra/3_phil/mimamsa/jaimsutu.htm Purva Mimamsa Sutras of Jaimini] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609165015/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil/1_sanskr/6_sastra/3_phil/mimamsa/jaimsutu.htm}}</ref> <ref>जेम्स लॉख्तेफिल्ड (२००२), The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. </ref> === जैमिनि भारत === जैमिनिंनी त्यांचे गुरू [[व्यास|व्यासांनी]] त्यांना सांगितलेल्या [[महाभारत|महाभारताची]] एक आवृत्ती देखील लिहिली, परंतु आज त्यांच्या ग्रंथाचे फक्त [[अश्वमेध पर्व]] आणि सहस्रमुखचरितम् हेच भाग राहिले आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://archive.org/details/jaiminibharataa00sandgoog|title=The Jaimini Bharata: A Celebrated Canarese Poem, with Translations and Notes|year=1852|publisher=Printed at the Wesleyanmission press}}</ref> त्यांच्या महाभारताच्या आवृत्तीचे नाव जैमिनि भारत आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hinduonline.co/HinduReligion/Saints/Jaimini.html|title=Jaimini|website=hinduonline.co|access-date=2025-01-26}}</ref> निवृत्त ब्रिगेडियर जनरल शेखर कुमार सेन आणि डॉ. प्रदीप भट्टाचार्य, जे अनुवादाचे संपादकही आहेत, यांनी मैरावनचरितम् सोबत यांचे २ खंडांमध्ये इंग्रजी भाषांतर केले. जैमिनिंचे महाभारत व्यासांच्या महाभारतापेक्षा अधिक वेगळे आहे कारण ते [[युधिष्ठिर|युधिष्ठिराच्या]] [[अश्वमेध यज्ञ|अश्वमेधावर]] आणि [[कर्ण (महाभारत)|कर्ण]], [[जयद्रथ]] आणि [[शकुनी]] यांसारख्या शत्रूंच्या मुलांमध्ये शांतता प्रस्थापित करण्यावर अधिक लक्ष केंद्रित करते. तसेच ते [[विष्णु|विष्णूचा]] [[अवतार]] म्हणून [[कृष्ण|कृष्णाच्या]] पूजेवर जोर देते. जैमिनि भारताला जैमिन्यश्वमेध म्हणूनही ओळखले जाते. <ref name=":1">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=mY9WkvuZvcMC|title=Jaya: An Illustrated Retelling of the Mahabharata|last=Pattanaik|first=Devdutt|date=2010-08-16|publisher=Penguin UK|isbn=978-81-8475-169-7|language=en}}</ref> == इतर उल्लेख == === सामवेद === जेव्हा महर्षी [[व्यास|वेद व्यासांनी]] प्राचीन वैदिक स्तोत्रांचे यज्ञविधींमधील उपयोगाच्या आधारावर चार भागांमध्ये वर्गीकरण केले आणि ते त्यांचे चार प्रमुख शिष्य - पैल, वैशंपायन, जैमिनि आणि सुमंतू यांना शिकवले, तेव्हा [[सामवेद]] महर्षी जैमिनि यांच्याकडे हस्तांतरित झाला. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/introduction-to-purvamimamsa-system-by-shripad-bhat-in-english|title=Introduction To Purvamimamsa System By Shripad Bhat In English|last=Shripad Bhat|date=2019|publisher=TTD|language=English}}</ref> ऋग्यजुःसामाथर्वाख्या वेदाश्चत्वार उद्धृताः । इतिहासपुराणं च पञ्चमो वेद उच्यते ॥ "ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आणि अथर्ववेद असे चार वेद प्रकट (उद्धृत) झाले आहेत; आणि इतिहास (महाभारतादि) व पुराणे यांना पाचवा वेद म्हटले जाते." - ब्रह्मांड पुराण १.४.२१ === मार्कंडेय पुराण === प्रमुख [[पुराणे|पुराणांपैकी]] एक, [[मार्कंडेय पुराण]], जैमिनि ऋषी आणि [[मार्कंडेय]] यांच्यातील संवादाने सुरू होते आणि त्यात [[तत्त्वज्ञान]], ईश्वरशास्त्र, विश्वशास्त्र, विश्वोत्पत्तिशास्त्र, [[धम्म|धर्म]] आणि [[कर्म (हिंदू धर्म)|कर्म]] अशा गोष्टींची चर्चा केली आहे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=ckwQEQAAQBAJ|title=SAAT CHIRANJEEVI The Eternal Guardians of Hinduism|last=Sharma|first=Saagar|date=2024-05-01|publisher=Abhishek Publications|isbn=978-93-5652-581-8|language=en}}</ref> === ब्रह्मांड पुराण === [[ब्रह्मांड पुराण|ब्रह्मांड पुराणाच्या]] पहिल्या अध्यायात असे लिहिले आहे की ब्रह्मांड पुराण ही कथा जैमिनि राजा हिरण्यनाभला [[नैमिषारण्य]] येथे सांगत आहे. <ref name=":2">{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft/page/336/mode/2up|title=Puranic encyclopaedia : a comprehensive dictionary with special reference to the epic and Puranic literature|last=Mani|first=Vettam|date=1975|publisher=Delhi : Motilal Banarsidass|others=Robarts - University of Toronto|isbn=978-0-8426-0822-0}}</ref> === महाभारत === जैमिनि महाभारताच्या अनेक भागांमध्ये देखील असतात. उदा., [[आदि पर्व|आदि पर्वातील]] अध्याय ५३, श्लोक ६ मध्ये, [[जनमेजय|जनमेजयांनी]] त्यांचे वडील [[परीक्षित]] यांच्या मृत्यूचा सूड घेण्यास सर्व सापांचा वध करण्याकरिता केलेल्या सर्पसत्राच्या (यज्ञ) वेळी [[यज्ञ|जैमिनि]] उपस्थित होते असे म्हटले आहे. याशिवाय, [[सभा पर्व|सभा पर्वातील]] अध्याय ४ च्या श्लोक ११ मध्ये असे म्हटले आहे की जैमिनि [[युधिष्ठिर|युधिष्ठिराच्या]] सभेचा भाग होते. [[शांति पर्व|शांती पर्वातील]] अध्याय ४६, श्लोक ७ नुसार, युद्धादरम्यान बाणांच्या शय्येवर पडलेल्या [[भीष्म|भीष्मांना]] त्यांनी भेट दिली होती. <ref name=":2">{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft/page/336/mode/2up|title=Puranic encyclopaedia : a comprehensive dictionary with special reference to the epic and Puranic literature|last=Mani|first=Vettam|date=1975|publisher=Delhi : Motilal Banarsidass|others=Robarts - University of Toronto|isbn=978-0-8426-0822-0}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMani1975">Mani, Vettam (1975). </cite></ref> === नंतरच्या कथा === नंतरच्या कथांमध्ये, जैमिनिंना महाभारताचे लेखक व्यासांचा शिष्य म्हणून वर्णन केले आहे, जो महाभारतावर स्पष्टीकरण शोधत होता. त्यांचे गैरसमज दूर करण्यास व्यास तिथे नसल्यामुळे, तो [[मार्कंडेय|मार्कंडेयाकडे]] गेला. तथापि, तो त्यांच्याकडे जाईपर्यंत, मार्कंडेयाने वाणी गमावली होती. मार्कंडेयांच्या शिष्यांनी जैमिनिंना त्या चार पक्ष्यांकडे पाठवले, ज्यांनी अठरा दिवसांचे महान महाभारत युद्ध पाहिले होते. त्या चार पक्ष्यांची आई महान युद्धाच्या रणांगणावरून उडत असताना, एका बाणाने तिचे गर्भाशय फाडले. त्यातून चार अंडी बाहेर पडली आणि रक्ताने भिजल्यामुळे मऊ झालेल्या [[कुरुक्षेत्र|कुरुक्षेत्राच्या]] जमिनीवर सुरक्षितपणे उतरली. एका हत्तीची घंटा त्या चार पक्ष्यांवर पडली आणि त्यांना संरक्षकपणे झाकून टाकले, ज्याच्यामुळे युद्धाच्या उरलेले काळात अंडी सुरक्षित राहिली. युद्धानंतर, ते पक्षी [[ऋषी|ऋषींना]] सापडले, ज्यांच्या लक्षात आले की त्या चार पक्ष्यांनी युद्धादरम्यान बरेच काही ऐकले होते आणि त्यांना हे ज्ञान होते की इतर कोणत्याही मानवाने त्यांना मानवी वाणीचा आशीर्वाद दिला नव्हता. जैमिनि त्या चार पक्ष्यांकडे गेले आणि त्यांच्या शंका व संभ्रम दूर करू शकले. <ref name=":1">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=mY9WkvuZvcMC|title=Jaya: An Illustrated Retelling of the Mahabharata|last=Pattanaik|first=Devdutt|date=2010-08-16|publisher=Penguin UK|isbn=978-81-8475-169-7|language=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFPattanaik2010">Pattanaik, Devdutt (16 August 2010). </cite></ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:हिंदू तत्त्वज्ञ आणि धर्मशास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:भारतातील प्राचीन ऋषी]] 6el69eqppaxshk0g1x8rcm3dogefli2 0 380092 2686495 2026-05-28T17:51:32Z Jonathansammy 17110 "[[:en:Special:Redirect/revision/1315385566|Diabetic neuropathy]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2686495 wikitext text/x-wiki   डायबेटिक न्यूरोपॅथीमध्ये मधुमेह मेलिटसशी संबंधित विविध प्रकारच्या मज्जातंतूंच्या नुकसानीचा समावेश होतो. यातील सर्वात सामान्य प्रकार म्हणजे डायबेटिक पेरिफेरल न्यूरोपॅथी, जी सुमारे ३०% मधुमेही रुग्णांमध्ये आढळते. [१] [२] अभ्यासांनुसार, मधुमेहाचे निदान झाल्यानंतर १० वर्षांच्या आत अर्ध्याहून अधिक रुग्णांमध्ये सुरल नर्व्हसारख्या त्वचेतील मज्जातंतू शाखांमध्ये बदल दिसून येतात, आणि हे बदल हाय-रिझोल्यूशन मॅग्नेटिक रेझोनन्स इमेजिंगद्वारे ओळखता येतात. [३] लक्षणे मज्जातंतूंच्या नुकसानीच्या ठिकाणानुसार बदलतात. यामध्ये अशक्तपणा किंवा स्नायूंची कमजोरी यांसारखे मोटर बदल, बधिरता, मुंग्या येणे किंवा वेदना यांसारखी संवेदनासंबंधी लक्षणे, तसेच लघवीच्या तक्रारींसारखे स्वायत्त मज्जासंस्थेशी संबंधित बदल यांचा समावेश होऊ शकतो. ही स्थिती मज्जातंतूंना रक्तपुरवठा करणाऱ्या सूक्ष्म रक्तवाहिन्यांमध्ये (वासा नर्वोरम) होणाऱ्या मायक्रोव्हॅस्क्युलर इजेमुळे उद्भवते, असे मानले जाते. डायबेटिक न्यूरोपॅथीशी संबंधित तुलनेने सामान्य अवस्थांमध्ये डिस्टल सिमेट्रिक पॉलीन्यूरोपॅथी, तिसऱ्या, चौथ्या किंवा सहाव्या क्रेनियल नर्व्हचा पक्षाघात, मोनोन्यूरोपॅथी, मोनोन्यूरोपॅथी मल्टिप्लेक्स, डायबेटिक अॅमियोट्रॉफी आणि ऑटोनॉमिक न्यूरोपॅथी यांचा समावेश होतो. ksnm6ga8z230jl3y2jknnl8fof89aaz 2686496 2686495 2026-05-28T17:55:58Z Jonathansammy 17110 या विषयावरील इंग्रजी विकिपीडिया लेखातून अनुवादित केलेली सामग्री. 2686496 wikitext text/x-wiki   डायबेटिक न्यूरोपॅथीमध्ये [[मधुमेह]] मेलिटसशी संबंधित विविध प्रकारच्या [[मज्जातंतूं]]च्या नुकसानीचा समावेश होतो. यातील सर्वात सामान्य प्रकार म्हणजे डायबेटिक पेरिफेरल न्यूरोपॅथी, जी सुमारे ३०% मधुमेही रुग्णांमध्ये आढळते. अभ्यासांनुसार, मधुमेहाचे निदान झाल्यानंतर १० वर्षांच्या आत अर्ध्याहून अधिक रुग्णांमध्ये सुरल नर्व्हसारख्या त्वचेतील मज्जातंतू शाखांमध्ये बदल दिसून येतात, आणि हे बदल हाय-रिझोल्यूशन मॅग्नेटिक रेझोनन्स इमेजिंगद्वारे (MRI) ओळखता येतात. लक्षणे मज्जातंतूंच्या नुकसानीच्या ठिकाणानुसार बदलतात. यामध्ये अशक्तपणा किंवा स्नायूंची कमजोरी यांसारखे मोटर बदल, बधिरता, मुंग्या येणे किंवा वेदना यांसारखी संवेदनासंबंधी लक्षणे, तसेच लघवीच्या तक्रारींसारखे स्वायत्त मज्जासंस्थेशी संबंधित बदल यांचा समावेश होऊ शकतो. ही स्थिती मज्जातंतूंना रक्तपुरवठा करणाऱ्या सूक्ष्म रक्तवाहिन्यांमध्ये (वासा नर्वोरम) होणाऱ्या मायक्रोव्हॅस्क्युलर इजेमुळे उद्भवते, असे मानले जाते. डायबेटिक न्यूरोपॅथीशी संबंधित तुलनेने सामान्य अवस्थांमध्ये डिस्टल सिमेट्रिक पॉलीन्यूरोपॅथी, तिसऱ्या, चौथ्या किंवा सहाव्या क्रेनियल नर्व्हचा [[पक्षाघात]], मोनोन्यूरोपॅथी, मोनोन्यूरोपॅथी मल्टिप्लेक्स, डायबेटिक अॅमियोट्रॉफी आणि ऑटोनॉमिक न्यूरोपॅथी यांचा समावेश होतो. 68dscgs806v47nmgzuiz5zsknb9018r 2686521 2686496 2026-05-29T02:37:00Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2686521 wikitext text/x-wiki   डायबेटिक न्यूरोपॅथीमध्ये [[मधुमेह]] मेलिटसशी संबंधित विविध प्रकारच्या [[मज्जातंतू]]च्या नुकसानीचा समावेश होतो. यातील सर्वात सामान्य प्रकार म्हणजे डायबेटिक पेरिफेरल न्यूरोपॅथी, जी सुमारे ३०% मधुमेही रुग्णांमध्ये आढळते. अभ्यासांनुसार, मधुमेहाचे निदान झाल्यानंतर १० वर्षांच्या आत अर्ध्याहून अधिक रुग्णांमध्ये सुरल नर्व्हसारख्या त्वचेतील मज्जातंतू शाखांमध्ये बदल दिसून येतात, आणि हे बदल हाय-रिझोल्यूशन मॅग्नेटिक रेझोनन्स इमेजिंगद्वारे (MRI) ओळखता येतात. लक्षणे मज्जातंतूंच्या नुकसानीच्या ठिकाणानुसार बदलतात. यामध्ये अशक्तपणा किंवा स्नायूंची कमजोरी यांसारखे मोटर बदल, बधिरता, मुंग्या येणे किंवा वेदना यांसारखी संवेदनासंबंधी लक्षणे, तसेच लघवीच्या तक्रारींसारखे स्वायत्त मज्जासंस्थेशी संबंधित बदल यांचा समावेश होऊ शकतो. ही स्थिती मज्जातंतूंना रक्तपुरवठा करणाऱ्या सूक्ष्म रक्तवाहिन्यांमध्ये (वासा नर्वोरम) होणाऱ्या मायक्रोव्हॅस्क्युलर इजेमुळे उद्भवते, असे मानले जाते. डायबेटिक न्यूरोपॅथीशी संबंधित तुलनेने सामान्य अवस्थांमध्ये डिस्टल सिमेट्रिक पॉलीन्यूरोपॅथी, तिसऱ्या, चौथ्या किंवा सहाव्या क्रेनियल नर्व्हचा [[पक्षाघात]], मोनोन्यूरोपॅथी, मोनोन्यूरोपॅथी मल्टिप्लेक्स, डायबेटिक अॅमियोट्रॉफी आणि ऑटोनॉमिक न्यूरोपॅथी यांचा समावेश होतो. 5l8whvo8t85cq6quppsswq516dhafy8 2686524 2686521 2026-05-29T02:39:52Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686524 wikitext text/x-wiki   डायबेटिक न्यूरोपॅथीमध्ये [[मधुमेह]] मेलिटसशी संबंधित विविध प्रकारच्या [[मज्जातंतू]]च्या नुकसानीचा समावेश होतो. यातील सर्वात सामान्य प्रकार म्हणजे डायबेटिक पेरिफेरल न्यूरोपॅथी, जी सुमारे ३०% मधुमेही रुग्णांमध्ये आढळते. अभ्यासांनुसार, मधुमेहाचे निदान झाल्यानंतर १० वर्षांच्या आत अर्ध्याहून अधिक रुग्णांमध्ये सुरल नर्व्हसारख्या त्वचेतील मज्जातंतू शाखांमध्ये बदल दिसून येतात, आणि हे बदल हाय-रिझोल्यूशन मॅग्नेटिक रेझोनन्स इमेजिंगद्वारे (MRI) ओळखता येतात. लक्षणे मज्जातंतूंच्या नुकसानीच्या ठिकाणानुसार बदलतात. यामध्ये अशक्तपणा किंवा स्नायूंची कमजोरी यांसारखे मोटर बदल, बधिरता, मुंग्या येणे किंवा वेदना यांसारखी संवेदनासंबंधी लक्षणे, तसेच लघवीच्या तक्रारींसारखे स्वायत्त मज्जासंस्थेशी संबंधित बदल यांचा समावेश होऊ शकतो. ही स्थिती मज्जातंतूंना रक्तपुरवठा करणाऱ्या सूक्ष्म रक्तवाहिन्यांमध्ये (वासा नर्वोरम) होणाऱ्या मायक्रोव्हॅस्क्युलर इजेमुळे उद्भवते, असे मानले जाते. डायबेटिक न्यूरोपॅथीशी संबंधित तुलनेने सामान्य अवस्थांमध्ये डिस्टल सिमेट्रिक पॉलीन्यूरोपॅथी, तिसऱ्या, चौथ्या किंवा सहाव्या क्रेनियल नर्व्हचा [[पक्षाघात]], मोनोन्यूरोपॅथी, मोनोन्यूरोपॅथी मल्टिप्लेक्स, डायबेटिक अॅमियोट्रॉफी आणि ऑटोनॉमिक न्यूरोपॅथी यांचा समावेश होतो. [[वर्ग:मधुमेह]] trvzvx4507m0t0fo1egcer8w01qjsll 2686571 2686524 2026-05-29T05:16:06Z अभय नातू 206 साचा 2686571 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''डायबेटिक न्यूरोपॅथी'''मध्ये [[मधुमेह]] मेलिटसशी संबंधित विविध प्रकारच्या [[मज्जातंतू]]च्या नुकसानीचा समावेश होतो. यातील सर्वात सामान्य प्रकार म्हणजे डायबेटिक पेरिफेरल न्यूरोपॅथी, जी सुमारे ३०% मधुमेही रुग्णांमध्ये आढळते. अभ्यासांनुसार, मधुमेहाचे निदान झाल्यानंतर १० वर्षांच्या आत अर्ध्याहून अधिक रुग्णांमध्ये सुरल नर्व्हसारख्या त्वचेतील मज्जातंतू शाखांमध्ये बदल दिसून येतात, आणि हे बदल हाय-रिझोल्यूशन मॅग्नेटिक रेझोनन्स इमेजिंगद्वारे (MRI) ओळखता येतात. लक्षणे मज्जातंतूंच्या नुकसानीच्या ठिकाणानुसार बदलतात. यामध्ये अशक्तपणा किंवा स्नायूंची कमजोरी यांसारखे मोटर बदल, बधिरता, मुंग्या येणे किंवा वेदना यांसारखी संवेदनासंबंधी लक्षणे, तसेच लघवीच्या तक्रारींसारखे स्वायत्त मज्जासंस्थेशी संबंधित बदल यांचा समावेश होऊ शकतो. ही स्थिती मज्जातंतूंना रक्तपुरवठा करणाऱ्या सूक्ष्म रक्तवाहिन्यांमध्ये (वासा नर्वोरम) होणाऱ्या मायक्रोव्हॅस्क्युलर इजेमुळे उद्भवते, असे मानले जाते. डायबेटिक न्यूरोपॅथीशी संबंधित तुलनेने सामान्य अवस्थांमध्ये डिस्टल सिमेट्रिक पॉलीन्यूरोपॅथी, तिसऱ्या, चौथ्या किंवा सहाव्या क्रेनियल नर्व्हचा [[पक्षाघात]], मोनोन्यूरोपॅथी, मोनोन्यूरोपॅथी मल्टिप्लेक्स, डायबेटिक अॅमियोट्रॉफी आणि ऑटोनॉमिक न्यूरोपॅथी यांचा समावेश होतो. [[वर्ग:मधुमेह]] bc1mgi5mi2zpsiz9fr037jslyzcooul 2686600 2686571 2026-05-29T06:38:05Z संतोष गोरे 135680 /* */ अधिक सुलभ, भ्रमणध्वनी/डेस्कटॉप व्ह्यू दोन्हीसाठी... 2686600 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''डायबेटिक न्यूरोपॅथी'''मध्ये [[मधुमेह]] मेलिटसशी संबंधित विविध प्रकारच्या [[मज्जातंतू]]च्या नुकसानीचा समावेश होतो. यातील सर्वात सामान्य प्रकार म्हणजे डायबेटिक पेरिफेरल न्यूरोपॅथी, जी सुमारे ३०% मधुमेही रुग्णांमध्ये आढळते. अभ्यासांनुसार, मधुमेहाचे निदान झाल्यानंतर १० वर्षांच्या आत अर्ध्याहून अधिक रुग्णांमध्ये सुरल नर्व्हसारख्या त्वचेतील मज्जातंतू शाखांमध्ये बदल दिसून येतात, आणि हे बदल हाय-रिझोल्यूशन मॅग्नेटिक रेझोनन्स इमेजिंगद्वारे (MRI) ओळखता येतात. लक्षणे मज्जातंतूंच्या नुकसानीच्या ठिकाणानुसार बदलतात. यामध्ये अशक्तपणा किंवा स्नायूंची कमजोरी यांसारखे मोटर बदल, बधिरता, मुंग्या येणे किंवा वेदना यांसारखी संवेदनासंबंधी लक्षणे, तसेच लघवीच्या तक्रारींसारखे स्वायत्त मज्जासंस्थेशी संबंधित बदल यांचा समावेश होऊ शकतो. ही स्थिती मज्जातंतूंना रक्तपुरवठा करणाऱ्या सूक्ष्म रक्तवाहिन्यांमध्ये (वासा नर्वोरम) होणाऱ्या मायक्रोव्हॅस्क्युलर इजेमुळे उद्भवते, असे मानले जाते. डायबेटिक न्यूरोपॅथीशी संबंधित तुलनेने सामान्य अवस्थांमध्ये डिस्टल सिमेट्रिक पॉलीन्यूरोपॅथी, तिसऱ्या, चौथ्या किंवा सहाव्या क्रेनियल नर्व्हचा [[पक्षाघात]], मोनोन्यूरोपॅथी, मोनोन्यूरोपॅथी मल्टिप्लेक्स, डायबेटिक अॅमियोट्रॉफी आणि ऑटोनॉमिक न्यूरोपॅथी यांचा समावेश होतो. [[वर्ग:मधुमेह]] h6gilydg6w7295ly31vh7ou77wow1jc 14 380093 2686522 2026-05-29T02:39:06Z संतोष गोरे 135680 नवीन पान: [[वर्ग:रोग]] 2686522 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:रोग]] l9anb8ldm2i4sidf4cdvlzbtyripisc 0 380094 2686525 2026-05-29T02:44:19Z संतोष गोरे 135680 [[मधुमेह]] कडे पुनर्निर्देशित 2686525 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मधुमेह]] q3odscecr038clna2vzlv8rqq2bx3tn 0 380095 2686528 2026-05-29T02:58:55Z संतोष गोरे 135680 [[:en:Bashir Badr|Bashir Badr]] पासून भाषांतरित 2686528 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ]] मध्ये उर्दू शिकवली.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. त्यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती, जी [[भारताची फाळणी]] भोवती फिरते. बद्र यांचे बहुतेक अप्रकाशित साहित्यिक कार्य, ज्यात अनिश्चित संख्येतील कवितांचा समावेश होता, ते १९८७च्या मेरठ दंगली दरम्यान गमावले गेले होते आणि त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> 7vpbcgoh8jpdvlwebcf935xeka0jf5o 2686529 2686528 2026-05-29T02:58:56Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — अंक व शब्दामधील जागा काढली ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#अंक व शब्दामधील जागा|अधिक माहिती]]) 2686529 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ]] मध्ये उर्दू शिकवली.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. त्यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती, जी [[भारताची फाळणी]] भोवती फिरते. बद्र यांचे बहुतेक अप्रकाशित साहित्यिक कार्य, ज्यात अनिश्चित संख्येतील कवितांचा समावेश होता, ते १९८७ च्या मेरठ दंगली दरम्यान गमावले गेले होते आणि त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> 7bgwo7iclfzgil17gqr1ciexyduhbvz 2686530 2686529 2026-05-29T03:06:20Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2686530 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ]] मध्ये उर्दू शिकवली.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. त्यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती, जी [[भारताची फाळणी]] भोवती फिरते. बद्र यांचे बहुतेक अप्रकाशित साहित्यिक कार्य, ज्यात अनिश्चित संख्येतील कवितांचा समावेश होता, ते १९८७ च्या मेरठ दंगली दरम्यान गमावले गेले होते आणि त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> == प्रारंभिक आयुष्य == बद्र यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९३५ रोजी युनायटेड प्रॉव्हिन्सेस ऑफ आग्रा अँड अवध (सध्याचे [[आंबेडकर नगर जिल्हा|अंबेडकर नगर]], [[उत्तर प्रदेश]]) येथील हंसवर जवळील बुकिया येथे झाला. अलीगड मुस्लिम विद्यापीठ येथून त्यांनी [[बॅचलर ऑफ आर्ट्स]], [[मास्टर ऑफ आर्ट्स]] आणि [[पीएचडी]] पूर्ण केली. नंतर, त्यांनी त्याच विद्यापीठात व्याख्याता म्हणून काम केले. त्यांनी [[मेरठ कॉलेज]] मध्येही सतरा वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावली. १९८७ च्या मेरठ दंगलीत त्यांचे घर आणि पुस्तकांसह मालमत्तेचे नुकसान झाल्यानंतर, ते कायमचे [[भोपाळ]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="siasat.com"/> 5r9e4i7fishg4xwdsoneei4tfat05xr 2686533 2686530 2026-05-29T03:08:43Z संतोष गोरे 135680 /* प्रारंभिक आयुष्य */ 2686533 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ]] मध्ये उर्दू शिकवली.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. त्यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती, जी [[भारताची फाळणी]] भोवती फिरते. बद्र यांचे बहुतेक अप्रकाशित साहित्यिक कार्य, ज्यात अनिश्चित संख्येतील कवितांचा समावेश होता, ते १९८७ च्या मेरठ दंगली दरम्यान गमावले गेले होते आणि त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> == प्रारंभिक आयुष्य == बद्र यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९३५ रोजी युनायटेड प्रॉव्हिन्सेस ऑफ आग्रा अँड अवध (सध्याचे [[आंबेडकर नगर जिल्हा|अंबेडकर नगर]], [[उत्तर प्रदेश]]) येथील हंसवर जवळील बुकिया येथे झाला. अलीगड मुस्लिम विद्यापीठ येथून त्यांनी [[बॅचलर ऑफ आर्ट्स]], [[मास्टर ऑफ आर्ट्स]] आणि [[पीएचडी]] पूर्ण केली. नंतर, त्यांनी त्याच विद्यापीठात व्याख्याता म्हणून काम केले. त्यांनी [[मेरठ कॉलेज]] मध्येही सतरा वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावली. १९८७ च्या मेरठ दंगलीत त्यांचे घर आणि पुस्तकांसह मालमत्तेचे नुकसान झाल्यानंतर, ते कायमचे [[भोपाळ]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="siasat.com"/> == कारकिर्द == बद्र यांनी वयाच्या सातव्या वर्षी कविता लिहिण्यास सुरुवात केली. त्यांनी 'इकाई', 'कुलियात-ए-बशीर बद्र', 'आमद', 'इमेज', 'आहट' आणि [[देवनागरी लिपी]] मधील 'उजाले अपनी यादों के' या शीर्षकाच्या गझलसंग्रहांचे लेखन केले. आपल्या कारकिर्दीत, त्यांनी [[साहित्यिक टीका]] विषयावर केंद्रित 'आझादी के बाद उर्दू गझल का तनकीदी मुताला' (स्वातंत्र्यानंतरची उर्दू गझल: एक चिकित्सक अभ्यास) आणि 'बीसवीं सदी में गझल' (विसाव्या शतकातील गझल) अशी दोन पुस्तके लिहिली.<ref name="siasat.com"/> त्यांनी बिहार उर्दू अकादमीचे अध्यक्ष म्हणूनही काम पाहिले.<ref>{{Cite web|url=https://www.rekhta.org/poets/bashir-badr/profile|title=Bashir Badr - Profile & Biography}}</ref> gi2s61iyrhngd53wsob3j3ac2nrt2sj 2686534 2686533 2026-05-29T03:10:54Z संतोष गोरे 135680 /* कारकिर्द */ 2686534 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ]] मध्ये उर्दू शिकवली.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. त्यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती, जी [[भारताची फाळणी]] भोवती फिरते. बद्र यांचे बहुतेक अप्रकाशित साहित्यिक कार्य, ज्यात अनिश्चित संख्येतील कवितांचा समावेश होता, ते १९८७ च्या मेरठ दंगली दरम्यान गमावले गेले होते आणि त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> == प्रारंभिक आयुष्य == बद्र यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९३५ रोजी युनायटेड प्रॉव्हिन्सेस ऑफ आग्रा अँड अवध (सध्याचे [[आंबेडकर नगर जिल्हा|अंबेडकर नगर]], [[उत्तर प्रदेश]]) येथील हंसवर जवळील बुकिया येथे झाला. अलीगड मुस्लिम विद्यापीठ येथून त्यांनी [[बॅचलर ऑफ आर्ट्स]], [[मास्टर ऑफ आर्ट्स]] आणि [[पीएचडी]] पूर्ण केली. नंतर, त्यांनी त्याच विद्यापीठात व्याख्याता म्हणून काम केले. त्यांनी [[मेरठ कॉलेज]] मध्येही सतरा वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावली. १९८७ च्या मेरठ दंगलीत त्यांचे घर आणि पुस्तकांसह मालमत्तेचे नुकसान झाल्यानंतर, ते कायमचे [[भोपाळ]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="siasat.com"/> == कारकिर्द == बद्र यांनी वयाच्या सातव्या वर्षी कविता लिहिण्यास सुरुवात केली. त्यांनी 'इकाई', 'कुलियात-ए-बशीर बद्र', 'आमद', 'इमेज', 'आहट' आणि [[देवनागरी लिपी]] मधील 'उजाले अपनी यादों के' या शीर्षकाच्या गझलसंग्रहांचे लेखन केले. आपल्या कारकिर्दीत, त्यांनी [[साहित्यिक टीका]] विषयावर केंद्रित 'आझादी के बाद उर्दू गझल का तनकीदी मुताला' (स्वातंत्र्यानंतरची उर्दू गझल: एक चिकित्सक अभ्यास) आणि 'बीसवीं सदी में गझल' (विसाव्या शतकातील गझल) अशी दोन पुस्तके लिहिली.<ref name="siasat.com"/> त्यांनी बिहार उर्दू अकादमीचे अध्यक्ष म्हणूनही काम पाहिले.<ref>{{Cite web|url=https://www.rekhta.org/poets/bashir-badr/profile|title=Bashir Badr - Profile & Biography}}</ref> == Influence on politics == त्यांच्या द्विपदींचा (couplets) भारतीय राजकारण्यांवर प्रभाव असल्याचे दिसून येते,<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/when-narendra-modi-used-congress-favourite-poet-bashir-badr-to-target-the-party-in-parliament-1162818-2018-02-07|title=When Narendra Modi used Congress' favourite poet Bashir Badr to target the party in Parliament |website=India Today|date=7 February 2018 }}</ref> आणि ते अधूनमधून भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] आणि [[राहुल गांधी]] यांसारख्या नेत्यांद्वारे [[भारतीय संसद]] मध्ये उद्धृत केले जातात. १९७२ मध्ये, त्यांची द्विपदी [[झुल्फिकार अली भुट्टो]] यांनी उद्धृत केली होती.<ref name="nationalheraldindia.com"/> qczj6zng4l6djykq280e20yk2n9bpq1 2686535 2686534 2026-05-29T03:13:08Z संतोष गोरे 135680 2686535 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ]] मध्ये उर्दू शिकवली.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. त्यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती, जी [[भारताची फाळणी]] भोवती फिरते. बद्र यांचे बहुतेक अप्रकाशित साहित्यिक कार्य, ज्यात अनिश्चित संख्येतील कवितांचा समावेश होता, ते १९८७ च्या मेरठ दंगली दरम्यान गमावले गेले होते आणि त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> == प्रारंभिक आयुष्य == बद्र यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९३५ रोजी युनायटेड प्रॉव्हिन्सेस ऑफ आग्रा अँड अवध (सध्याचे [[आंबेडकर नगर जिल्हा|अंबेडकर नगर]], [[उत्तर प्रदेश]]) येथील हंसवर जवळील बुकिया येथे झाला. अलीगड मुस्लिम विद्यापीठ येथून त्यांनी [[बॅचलर ऑफ आर्ट्स]], [[मास्टर ऑफ आर्ट्स]] आणि [[पीएचडी]] पूर्ण केली. नंतर, त्यांनी त्याच विद्यापीठात व्याख्याता म्हणून काम केले. त्यांनी [[मेरठ कॉलेज]] मध्येही सतरा वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावली. १९८७ च्या मेरठ दंगलीत त्यांचे घर आणि पुस्तकांसह मालमत्तेचे नुकसान झाल्यानंतर, ते कायमचे [[भोपाळ]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="siasat.com"/> == कारकिर्द == बद्र यांनी वयाच्या सातव्या वर्षी कविता लिहिण्यास सुरुवात केली. त्यांनी 'इकाई', 'कुलियात-ए-बशीर बद्र', 'आमद', 'इमेज', 'आहट' आणि [[देवनागरी लिपी]] मधील 'उजाले अपनी यादों के' या शीर्षकाच्या गझलसंग्रहांचे लेखन केले. आपल्या कारकिर्दीत, त्यांनी [[साहित्यिक टीका]] विषयावर केंद्रित 'आझादी के बाद उर्दू गझल का तनकीदी मुताला' (स्वातंत्र्यानंतरची उर्दू गझल: एक चिकित्सक अभ्यास) आणि 'बीसवीं सदी में गझल' (विसाव्या शतकातील गझल) अशी दोन पुस्तके लिहिली.<ref name="siasat.com"/> त्यांनी बिहार उर्दू अकादमीचे अध्यक्ष म्हणूनही काम पाहिले.<ref>{{Cite web|url=https://www.rekhta.org/poets/bashir-badr/profile|title=Bashir Badr - Profile & Biography}}</ref> त्यांच्या द्विपदींचा भारतीय राजकारण्यांवर प्रभाव असल्याचे दिसून येते,<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/when-narendra-modi-used-congress-favourite-poet-bashir-badr-to-target-the-party-in-parliament-1162818-2018-02-07|title=When Narendra Modi used Congress' favourite poet Bashir Badr to target the party in Parliament |website=India Today|date=7 February 2018 }}</ref> आणि ते अधूनमधून भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] आणि [[राहुल गांधी]] यांसारख्या नेत्यांद्वारे [[भारतीय संसद]] मध्ये उद्धृत केले जातात. १९७२ मध्ये, त्यांची द्विपदी [[झुल्फिकार अली भुट्टो]] यांनी उद्धृत केली होती.<ref name="nationalheraldindia.com"/> == आजारपण आणि मृत्यू == बद्र यांना नंतर [[स्मृतिभ्रंश]] झाला होता आणि परिणामी ते त्यांची [[मुशायरा]] वर्षे विसरले होते असे मानले जाते. बद्र यांचे २८ मे २०२६ रोजी ९१ व्या वर्षी [[भोपाळ]] येथे निधन झाले.<ref>{{cite news |title=Renowned Urdu poet Bashir Badr passes away at 91 |url=https://theindianawaaz.com/renowned-urdu-poet-bashir-badr-passes-away-at-91/ |access-date=28 May 2026 |publisher=The Indian Awaaz |date=28 May 2026}}</ref> i9t96krcr6eukmh5c77u8tuxx5f859n 2686538 2686535 2026-05-29T03:17:39Z संतोष गोरे 135680 /* आजारपण आणि मृत्यू */ 2686538 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ]] मध्ये उर्दू शिकवली.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. त्यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती, जी [[भारताची फाळणी]] भोवती फिरते. बद्र यांचे बहुतेक अप्रकाशित साहित्यिक कार्य, ज्यात अनिश्चित संख्येतील कवितांचा समावेश होता, ते १९८७ च्या मेरठ दंगली दरम्यान गमावले गेले होते आणि त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> == प्रारंभिक आयुष्य == बद्र यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९३५ रोजी युनायटेड प्रॉव्हिन्सेस ऑफ आग्रा अँड अवध (सध्याचे [[आंबेडकर नगर जिल्हा|अंबेडकर नगर]], [[उत्तर प्रदेश]]) येथील हंसवर जवळील बुकिया येथे झाला. अलीगड मुस्लिम विद्यापीठ येथून त्यांनी [[बॅचलर ऑफ आर्ट्स]], [[मास्टर ऑफ आर्ट्स]] आणि [[पीएचडी]] पूर्ण केली. नंतर, त्यांनी त्याच विद्यापीठात व्याख्याता म्हणून काम केले. त्यांनी [[मेरठ कॉलेज]] मध्येही सतरा वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावली. १९८७ च्या मेरठ दंगलीत त्यांचे घर आणि पुस्तकांसह मालमत्तेचे नुकसान झाल्यानंतर, ते कायमचे [[भोपाळ]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="siasat.com"/> == कारकिर्द == बद्र यांनी वयाच्या सातव्या वर्षी कविता लिहिण्यास सुरुवात केली. त्यांनी 'इकाई', 'कुलियात-ए-बशीर बद्र', 'आमद', 'इमेज', 'आहट' आणि [[देवनागरी लिपी]] मधील 'उजाले अपनी यादों के' या शीर्षकाच्या गझलसंग्रहांचे लेखन केले. आपल्या कारकिर्दीत, त्यांनी [[साहित्यिक टीका]] विषयावर केंद्रित 'आझादी के बाद उर्दू गझल का तनकीदी मुताला' (स्वातंत्र्यानंतरची उर्दू गझल: एक चिकित्सक अभ्यास) आणि 'बीसवीं सदी में गझल' (विसाव्या शतकातील गझल) अशी दोन पुस्तके लिहिली.<ref name="siasat.com"/> त्यांनी बिहार उर्दू अकादमीचे अध्यक्ष म्हणूनही काम पाहिले.<ref>{{Cite web|url=https://www.rekhta.org/poets/bashir-badr/profile|title=Bashir Badr - Profile & Biography}}</ref> त्यांच्या द्विपदींचा भारतीय राजकारण्यांवर प्रभाव असल्याचे दिसून येते,<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/when-narendra-modi-used-congress-favourite-poet-bashir-badr-to-target-the-party-in-parliament-1162818-2018-02-07|title=When Narendra Modi used Congress' favourite poet Bashir Badr to target the party in Parliament |website=India Today|date=7 February 2018 }}</ref> आणि ते अधूनमधून भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] आणि [[राहुल गांधी]] यांसारख्या नेत्यांद्वारे [[भारतीय संसद]] मध्ये उद्धृत केले जातात. १९७२ मध्ये, त्यांची द्विपदी [[झुल्फिकार अली भुट्टो]] यांनी उद्धृत केली होती.<ref name="nationalheraldindia.com"/> == आजारपण आणि मृत्यू == बद्र यांना नंतर [[स्मृतिभ्रंश]] झाला होता आणि परिणामी ते त्यांची [[मुशायरा]] वर्षे विसरले होते असे मानले जाते. बद्र यांचे २८ मे २०२६ रोजी ९१ व्या वर्षी [[भोपाळ]] येथे निधन झाले.<ref>{{cite news |title=Renowned Urdu poet Bashir Badr passes away at 91 |url=https://theindianawaaz.com/renowned-urdu-poet-bashir-badr-passes-away-at-91/ |access-date=28 May 2026 |publisher=The Indian Awaaz |date=28 May 2026}}</ref> == पुरस्कार == बद्र यांना साहित्यातील योगदानासाठी १९९९ मध्ये [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy }}</ref> आणि त्यांनी [[संगीत नाटक अकादमी]] पुरस्कारही प्राप्त केला. त्यांना १९९९ मध्ये 'आस' या काव्यसंग्रहासाठी [[साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेत्यांची यादी (उर्दू)|उर्दू साहित्यातील साहित्य अकादमी पुरस्कार]] देखील मिळाला.<ref>{{cite news |last1=Bureau |first1=ABP News |title=After 47 Years, Poet Bashir Badr Receives His PhD Degree From AMU |url=https://news.abplive.com/news/india/bashir-badr-receives-his-phd-degree-from-amu-after-47-years-1429992 |work=news.abplive.com |date=6 January 2021 |language=en}}</ref> dzlg8bp5c61y9o3vvqod7dmrg77itfh 2686539 2686538 2026-05-29T03:18:04Z संतोष गोरे 135680 2686539 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ]] मध्ये उर्दू शिकवली.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. त्यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती, जी [[भारताची फाळणी]] भोवती फिरते. बद्र यांचे बहुतेक अप्रकाशित साहित्यिक कार्य, ज्यात अनिश्चित संख्येतील कवितांचा समावेश होता, ते १९८७ च्या मेरठ दंगली दरम्यान गमावले गेले होते आणि त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> == प्रारंभिक आयुष्य == बद्र यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९३५ रोजी युनायटेड प्रॉव्हिन्सेस ऑफ आग्रा अँड अवध (सध्याचे [[आंबेडकर नगर जिल्हा|अंबेडकर नगर]], [[उत्तर प्रदेश]]) येथील हंसवर जवळील बुकिया येथे झाला. अलीगड मुस्लिम विद्यापीठ येथून त्यांनी [[बॅचलर ऑफ आर्ट्स]], [[मास्टर ऑफ आर्ट्स]] आणि [[पीएचडी]] पूर्ण केली. नंतर, त्यांनी त्याच विद्यापीठात व्याख्याता म्हणून काम केले. त्यांनी [[मेरठ कॉलेज]] मध्येही सतरा वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावली. १९८७ च्या मेरठ दंगलीत त्यांचे घर आणि पुस्तकांसह मालमत्तेचे नुकसान झाल्यानंतर, ते कायमचे [[भोपाळ]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="siasat.com"/> == कारकिर्द == बद्र यांनी वयाच्या सातव्या वर्षी कविता लिहिण्यास सुरुवात केली. त्यांनी 'इकाई', 'कुलियात-ए-बशीर बद्र', 'आमद', 'इमेज', 'आहट' आणि [[देवनागरी लिपी]] मधील 'उजाले अपनी यादों के' या शीर्षकाच्या गझलसंग्रहांचे लेखन केले. आपल्या कारकिर्दीत, त्यांनी [[साहित्यिक टीका]] विषयावर केंद्रित 'आझादी के बाद उर्दू गझल का तनकीदी मुताला' (स्वातंत्र्यानंतरची उर्दू गझल: एक चिकित्सक अभ्यास) आणि 'बीसवीं सदी में गझल' (विसाव्या शतकातील गझल) अशी दोन पुस्तके लिहिली.<ref name="siasat.com"/> त्यांनी बिहार उर्दू अकादमीचे अध्यक्ष म्हणूनही काम पाहिले.<ref>{{Cite web|url=https://www.rekhta.org/poets/bashir-badr/profile|title=Bashir Badr - Profile & Biography}}</ref> त्यांच्या द्विपदींचा भारतीय राजकारण्यांवर प्रभाव असल्याचे दिसून येते,<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/when-narendra-modi-used-congress-favourite-poet-bashir-badr-to-target-the-party-in-parliament-1162818-2018-02-07|title=When Narendra Modi used Congress' favourite poet Bashir Badr to target the party in Parliament |website=India Today|date=7 February 2018 }}</ref> आणि ते अधूनमधून भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] आणि [[राहुल गांधी]] यांसारख्या नेत्यांद्वारे [[भारतीय संसद]] मध्ये उद्धृत केले जातात. १९७२ मध्ये, त्यांची द्विपदी [[झुल्फिकार अली भुट्टो]] यांनी उद्धृत केली होती.<ref name="nationalheraldindia.com"/> == आजारपण आणि मृत्यू == बद्र यांना नंतर [[स्मृतिभ्रंश]] झाला होता आणि परिणामी ते त्यांची [[मुशायरा]] वर्षे विसरले होते असे मानले जाते. बद्र यांचे २८ मे २०२६ रोजी ९१ व्या वर्षी [[भोपाळ]] येथे निधन झाले.<ref>{{cite news |title=Renowned Urdu poet Bashir Badr passes away at 91 |url=https://theindianawaaz.com/renowned-urdu-poet-bashir-badr-passes-away-at-91/ |access-date=28 May 2026 |publisher=The Indian Awaaz |date=28 May 2026}}</ref> == पुरस्कार == बद्र यांना साहित्यातील योगदानासाठी १९९९ मध्ये [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy }}</ref> आणि त्यांनी [[संगीत नाटक अकादमी]] पुरस्कारही प्राप्त केला. त्यांना १९९९ मध्ये 'आस' या काव्यसंग्रहासाठी [[साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेत्यांची यादी (उर्दू)|उर्दू साहित्यातील साहित्य अकादमी पुरस्कार]] देखील मिळाला.<ref>{{cite news |last1=Bureau |first1=ABP News |title=After 47 Years, Poet Bashir Badr Receives His PhD Degree From AMU |url=https://news.abplive.com/news/india/bashir-badr-receives-his-phd-degree-from-amu-after-47-years-1429992 |work=news.abplive.com |date=6 January 2021 |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: बद्र, बशीर}} tw2cbhmxvmgveiqnnep9mjdew7k4wv7 2686541 2686539 2026-05-29T03:19:29Z संतोष गोरे 135680 2686541 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ]] मध्ये उर्दू शिकवली.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. त्यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती, जी [[भारताची फाळणी]] भोवती फिरते. बद्र यांचे बहुतेक अप्रकाशित साहित्यिक कार्य, ज्यात अनिश्चित संख्येतील कवितांचा समावेश होता, ते १९८७ च्या मेरठ दंगली दरम्यान गमावले गेले होते आणि त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> == प्रारंभिक आयुष्य == बद्र यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९३५ रोजी युनायटेड प्रॉव्हिन्सेस ऑफ आग्रा अँड अवध (सध्याचे [[आंबेडकर नगर जिल्हा|अंबेडकर नगर]], [[उत्तर प्रदेश]]) येथील हंसवर जवळील बुकिया येथे झाला. अलीगड मुस्लिम विद्यापीठ येथून त्यांनी [[बॅचलर ऑफ आर्ट्स]], [[मास्टर ऑफ आर्ट्स]] आणि [[पीएचडी]] पूर्ण केली. नंतर, त्यांनी त्याच विद्यापीठात व्याख्याता म्हणून काम केले. त्यांनी [[मेरठ कॉलेज]] मध्येही सतरा वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावली. १९८७ च्या मेरठ दंगलीत त्यांचे घर आणि पुस्तकांसह मालमत्तेचे नुकसान झाल्यानंतर, ते कायमचे [[भोपाळ]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="siasat.com"/> == कारकिर्द == बद्र यांनी वयाच्या सातव्या वर्षी कविता लिहिण्यास सुरुवात केली. त्यांनी 'इकाई', 'कुलियात-ए-बशीर बद्र', 'आमद', 'इमेज', 'आहट' आणि [[देवनागरी लिपी]] मधील 'उजाले अपनी यादों के' या शीर्षकाच्या गझलसंग्रहांचे लेखन केले. आपल्या कारकिर्दीत, त्यांनी साहित्यिक टीका विषयावर केंद्रित 'आझादी के बाद उर्दू गझल का तनकीदी मुताला' (स्वातंत्र्यानंतरची उर्दू गझल: एक चिकित्सक अभ्यास) आणि 'बीसवीं सदी में गझल' (विसाव्या शतकातील गझल) अशी दोन पुस्तके लिहिली.<ref name="siasat.com"/> त्यांनी बिहार उर्दू अकादमीचे अध्यक्ष म्हणूनही काम पाहिले.<ref>{{Cite web|url=https://www.rekhta.org/poets/bashir-badr/profile|title=Bashir Badr - Profile & Biography}}</ref> त्यांच्या द्विपदींचा भारतीय राजकारण्यांवर प्रभाव असल्याचे दिसून येते,<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/when-narendra-modi-used-congress-favourite-poet-bashir-badr-to-target-the-party-in-parliament-1162818-2018-02-07|title=When Narendra Modi used Congress' favourite poet Bashir Badr to target the party in Parliament |website=India Today|date=7 February 2018 }}</ref> आणि ते अधूनमधून भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] आणि [[राहुल गांधी]] यांसारख्या नेत्यांद्वारे [[भारतीय संसद]] मध्ये उद्धृत केले जातात. १९७२ मध्ये, त्यांची द्विपदी [[झुल्फिकार अली भुट्टो]] यांनी उद्धृत केली होती.<ref name="nationalheraldindia.com"/> == आजारपण आणि मृत्यू == बद्र यांना नंतर [[स्मृतिभ्रंश]] झाला होता आणि परिणामी ते त्यांची [[मुशायरा]] वर्षे विसरले होते असे मानले जाते. बद्र यांचे २८ मे २०२६ रोजी ९१ व्या वर्षी [[भोपाळ]] येथे निधन झाले.<ref>{{cite news |title=Renowned Urdu poet Bashir Badr passes away at 91 |url=https://theindianawaaz.com/renowned-urdu-poet-bashir-badr-passes-away-at-91/ |access-date=28 May 2026 |publisher=The Indian Awaaz |date=28 May 2026}}</ref> == पुरस्कार == बद्र यांना साहित्यातील योगदानासाठी १९९९ मध्ये [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy }}</ref> आणि त्यांनी [[संगीत नाटक अकादमी]] पुरस्कारही प्राप्त केला. त्यांना १९९९ मध्ये 'आस' या काव्यसंग्रहासाठी [[साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेत्यांची यादी (उर्दू)|उर्दू साहित्यातील साहित्य अकादमी पुरस्कार]] देखील मिळाला.<ref>{{cite news |last1=Bureau |first1=ABP News |title=After 47 Years, Poet Bashir Badr Receives His PhD Degree From AMU |url=https://news.abplive.com/news/india/bashir-badr-receives-his-phd-degree-from-amu-after-47-years-1429992 |work=news.abplive.com |date=6 January 2021 |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: बद्र, बशीर}} dihy6kafiz30bhv9tjjrls96r0oz5a9 2686542 2686541 2026-05-29T03:20:28Z संतोष गोरे 135680 2686542 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ]] मध्ये उर्दू शिकवली.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. त्यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती, जी [[भारताची फाळणी]] भोवती फिरते. बद्र यांचे बहुतेक अप्रकाशित साहित्यिक कार्य, ज्यात अनिश्चित संख्येतील कवितांचा समावेश होता, ते १९८७ च्या मेरठ दंगली दरम्यान गमावले गेले होते आणि त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> == प्रारंभिक आयुष्य == बद्र यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९३५ रोजी युनायटेड प्रॉव्हिन्सेस ऑफ आग्रा अँड अवध (सध्याचे [[आंबेडकर नगर जिल्हा|अंबेडकर नगर]], [[उत्तर प्रदेश]]) येथील हंसवर जवळील बुकिया येथे झाला. अलीगड मुस्लिम विद्यापीठ येथून त्यांनी [[बॅचलर ऑफ आर्ट्स]], [[मास्टर ऑफ आर्ट्स]] आणि [[पीएचडी]] पूर्ण केली. नंतर, त्यांनी त्याच विद्यापीठात व्याख्याता म्हणून काम केले. त्यांनी [[मेरठ कॉलेज]] मध्येही सतरा वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावली. १९८७ च्या मेरठ दंगलीत त्यांचे घर आणि पुस्तकांसह मालमत्तेचे नुकसान झाल्यानंतर, ते कायमचे [[भोपाळ]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="siasat.com"/> == कारकिर्द == बद्र यांनी वयाच्या सातव्या वर्षी कविता लिहिण्यास सुरुवात केली. त्यांनी 'इकाई', 'कुलियात-ए-बशीर बद्र', 'आमद', 'इमेज', 'आहट' आणि [[देवनागरी लिपी]] मधील 'उजाले अपनी यादों के' या शीर्षकाच्या गझलसंग्रहांचे लेखन केले. आपल्या कारकिर्दीत, त्यांनी साहित्यिक टीका विषयावर केंद्रित 'आझादी के बाद उर्दू गझल का तनकीदी मुताला' (स्वातंत्र्यानंतरची उर्दू गझल: एक चिकित्सक अभ्यास) आणि 'बीसवीं सदी में गझल' (विसाव्या शतकातील गझल) अशी दोन पुस्तके लिहिली.<ref name="siasat.com"/> त्यांनी बिहार उर्दू अकादमीचे अध्यक्ष म्हणूनही काम पाहिले.<ref>{{Cite web|url=https://www.rekhta.org/poets/bashir-badr/profile|title=Bashir Badr - Profile & Biography}}</ref> त्यांच्या द्विपदींचा भारतीय राजकारण्यांवर प्रभाव असल्याचे दिसून येते,<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/when-narendra-modi-used-congress-favourite-poet-bashir-badr-to-target-the-party-in-parliament-1162818-2018-02-07|title=When Narendra Modi used Congress' favourite poet Bashir Badr to target the party in Parliament |website=India Today|date=7 February 2018 }}</ref> आणि ते अधूनमधून भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] आणि [[राहुल गांधी]] यांसारख्या नेत्यांद्वारे [[भारतीय संसद]] मध्ये उद्धृत केले जातात. १९७२ मध्ये, त्यांची द्विपदी [[झुल्फिकार अली भुट्टो]] यांनी उद्धृत केली होती.<ref name="nationalheraldindia.com"/> == आजारपण आणि मृत्यू == बद्र यांना नंतर [[स्मृतिभ्रंश]] झाला होता आणि परिणामी ते त्यांची मुशायराची कारकिर्द विसरले होते असे मानले जाते. बद्र यांचे २८ मे २०२६ रोजी ९१ व्या वर्षी [[भोपाळ]] येथे निधन झाले.<ref>{{cite news |title=Renowned Urdu poet Bashir Badr passes away at 91 |url=https://theindianawaaz.com/renowned-urdu-poet-bashir-badr-passes-away-at-91/ |access-date=28 May 2026 |publisher=The Indian Awaaz |date=28 May 2026}}</ref> == पुरस्कार == बद्र यांना साहित्यातील योगदानासाठी १९९९ मध्ये [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy }}</ref> आणि त्यांनी [[संगीत नाटक अकादमी]] पुरस्कारही प्राप्त केला. त्यांना १९९९ मध्ये 'आस' या काव्यसंग्रहासाठी [[साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेत्यांची यादी (उर्दू)|उर्दू साहित्यातील साहित्य अकादमी पुरस्कार]] देखील मिळाला.<ref>{{cite news |last1=Bureau |first1=ABP News |title=After 47 Years, Poet Bashir Badr Receives His PhD Degree From AMU |url=https://news.abplive.com/news/india/bashir-badr-receives-his-phd-degree-from-amu-after-47-years-1429992 |work=news.abplive.com |date=6 January 2021 |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: बद्र, बशीर}} tbs5eljoag436rkqwa30r1x9naje0rb 2686543 2686542 2026-05-29T03:21:17Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2686543 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} {{माहिती संचिका}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ]] मध्ये उर्दू शिकवली.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. त्यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती, जी [[भारताची फाळणी]] भोवती फिरते. बद्र यांचे बहुतेक अप्रकाशित साहित्यिक कार्य, ज्यात अनिश्चित संख्येतील कवितांचा समावेश होता, ते १९८७ च्या मेरठ दंगली दरम्यान गमावले गेले होते आणि त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> == प्रारंभिक आयुष्य == बद्र यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९३५ रोजी युनायटेड प्रॉव्हिन्सेस ऑफ आग्रा अँड अवध (सध्याचे [[आंबेडकर नगर जिल्हा|अंबेडकर नगर]], [[उत्तर प्रदेश]]) येथील हंसवर जवळील बुकिया येथे झाला. अलीगड मुस्लिम विद्यापीठ येथून त्यांनी [[बॅचलर ऑफ आर्ट्स]], [[मास्टर ऑफ आर्ट्स]] आणि [[पीएचडी]] पूर्ण केली. नंतर, त्यांनी त्याच विद्यापीठात व्याख्याता म्हणून काम केले. त्यांनी [[मेरठ कॉलेज]] मध्येही सतरा वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावली. १९८७ च्या मेरठ दंगलीत त्यांचे घर आणि पुस्तकांसह मालमत्तेचे नुकसान झाल्यानंतर, ते कायमचे [[भोपाळ]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="siasat.com"/> == कारकिर्द == बद्र यांनी वयाच्या सातव्या वर्षी कविता लिहिण्यास सुरुवात केली. त्यांनी 'इकाई', 'कुलियात-ए-बशीर बद्र', 'आमद', 'इमेज', 'आहट' आणि [[देवनागरी लिपी]] मधील 'उजाले अपनी यादों के' या शीर्षकाच्या गझलसंग्रहांचे लेखन केले. आपल्या कारकिर्दीत, त्यांनी साहित्यिक टीका विषयावर केंद्रित 'आझादी के बाद उर्दू गझल का तनकीदी मुताला' (स्वातंत्र्यानंतरची उर्दू गझल: एक चिकित्सक अभ्यास) आणि 'बीसवीं सदी में गझल' (विसाव्या शतकातील गझल) अशी दोन पुस्तके लिहिली.<ref name="siasat.com"/> त्यांनी बिहार उर्दू अकादमीचे अध्यक्ष म्हणूनही काम पाहिले.<ref>{{Cite web|url=https://www.rekhta.org/poets/bashir-badr/profile|title=Bashir Badr - Profile & Biography}}</ref> त्यांच्या द्विपदींचा भारतीय राजकारण्यांवर प्रभाव असल्याचे दिसून येते,<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/when-narendra-modi-used-congress-favourite-poet-bashir-badr-to-target-the-party-in-parliament-1162818-2018-02-07|title=When Narendra Modi used Congress' favourite poet Bashir Badr to target the party in Parliament |website=India Today|date=7 February 2018 }}</ref> आणि ते अधूनमधून भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] आणि [[राहुल गांधी]] यांसारख्या नेत्यांद्वारे [[भारतीय संसद]] मध्ये उद्धृत केले जातात. १९७२ मध्ये, त्यांची द्विपदी [[झुल्फिकार अली भुट्टो]] यांनी उद्धृत केली होती.<ref name="nationalheraldindia.com"/> == आजारपण आणि मृत्यू == बद्र यांना नंतर [[स्मृतिभ्रंश]] झाला होता आणि परिणामी ते त्यांची मुशायराची कारकिर्द विसरले होते असे मानले जाते. बद्र यांचे २८ मे २०२६ रोजी ९१ व्या वर्षी [[भोपाळ]] येथे निधन झाले.<ref>{{cite news |title=Renowned Urdu poet Bashir Badr passes away at 91 |url=https://theindianawaaz.com/renowned-urdu-poet-bashir-badr-passes-away-at-91/ |access-date=28 May 2026 |publisher=The Indian Awaaz |date=28 May 2026}}</ref> == पुरस्कार == बद्र यांना साहित्यातील योगदानासाठी १९९९ मध्ये [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy }}</ref> आणि त्यांनी [[संगीत नाटक अकादमी]] पुरस्कारही प्राप्त केला. त्यांना १९९९ मध्ये 'आस' या काव्यसंग्रहासाठी [[साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेत्यांची यादी (उर्दू)|उर्दू साहित्यातील साहित्य अकादमी पुरस्कार]] देखील मिळाला.<ref>{{cite news |last1=Bureau |first1=ABP News |title=After 47 Years, Poet Bashir Badr Receives His PhD Degree From AMU |url=https://news.abplive.com/news/india/bashir-badr-receives-his-phd-degree-from-amu-after-47-years-1429992 |work=news.abplive.com |date=6 January 2021 |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: बद्र, बशीर}} 21l4k363lcqob1e8zdilxl3unypykw7 2686551 2686543 2026-05-29T04:16:19Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686551 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} {{माहिती संचिका}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ]] मध्ये उर्दू शिकवली.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. त्यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती, जी [[भारताची फाळणी]] भोवती फिरते. बद्र यांचे बहुतेक अप्रकाशित साहित्यिक कार्य, ज्यात अनिश्चित संख्येतील कवितांचा समावेश होता, ते १९८७ च्या मेरठ दंगली दरम्यान गमावले गेले होते आणि त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> == प्रारंभिक आयुष्य == बद्र यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९३५ रोजी युनायटेड प्रॉव्हिन्सेस ऑफ आग्रा अँड अवध (सध्याचे [[आंबेडकर नगर जिल्हा|अंबेडकर नगर]], [[उत्तर प्रदेश]]) येथील हंसवर जवळील बुकिया येथे झाला. अलीगड मुस्लिम विद्यापीठ येथून त्यांनी [[बॅचलर ऑफ आर्ट्स]], [[मास्टर ऑफ आर्ट्स]] आणि [[पीएचडी]] पूर्ण केली. नंतर, त्यांनी त्याच विद्यापीठात व्याख्याता म्हणून काम केले. त्यांनी [[मेरठ कॉलेज]] मध्येही सतरा वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावली. १९८७ च्या मेरठ दंगलीत त्यांचे घर आणि पुस्तकांसह मालमत्तेचे नुकसान झाल्यानंतर, ते कायमचे [[भोपाळ]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="siasat.com"/> == कारकिर्द == बद्र यांनी वयाच्या सातव्या वर्षी कविता लिहिण्यास सुरुवात केली. त्यांनी 'इकाई', 'कुलियात-ए-बशीर बद्र', 'आमद', 'इमेज', 'आहट' आणि [[देवनागरी लिपी]] मधील 'उजाले अपनी यादों के' या शीर्षकाच्या गझलसंग्रहांचे लेखन केले. आपल्या कारकिर्दीत, त्यांनी साहित्यिक टीका विषयावर केंद्रित 'आझादी के बाद उर्दू गझल का तनकीदी मुताला' (स्वातंत्र्यानंतरची उर्दू गझल: एक चिकित्सक अभ्यास) आणि 'बीसवीं सदी में गझल' (विसाव्या शतकातील गझल) अशी दोन पुस्तके लिहिली.<ref name="siasat.com"/> त्यांनी बिहार उर्दू अकादमीचे अध्यक्ष म्हणूनही काम पाहिले.<ref>{{Cite web|url=https://www.rekhta.org/poets/bashir-badr/profile|title=Bashir Badr - Profile & Biography}}</ref> त्यांच्या द्विपदींचा भारतीय राजकारण्यांवर प्रभाव असल्याचे दिसून येते,<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/when-narendra-modi-used-congress-favourite-poet-bashir-badr-to-target-the-party-in-parliament-1162818-2018-02-07|title=When Narendra Modi used Congress' favourite poet Bashir Badr to target the party in Parliament |website=India Today|date=7 February 2018 }}</ref> आणि ते अधूनमधून भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] आणि [[राहुल गांधी]] यांसारख्या नेत्यांद्वारे [[भारतीय संसद]] मध्ये उद्धृत केले जातात. १९७२ मध्ये, त्यांची द्विपदी [[झुल्फिकार अली भुट्टो]] यांनी उद्धृत केली होती.<ref name="nationalheraldindia.com"/> == आजारपण आणि मृत्यू == बद्र यांना नंतर [[स्मृतिभ्रंश]] झाला होता आणि परिणामी ते त्यांची मुशायराची कारकिर्द विसरले होते असे मानले जाते. बद्र यांचे २८ मे २०२६ रोजी ९१ व्या वर्षी [[भोपाळ]] येथे निधन झाले.<ref>{{cite news |title=Renowned Urdu poet Bashir Badr passes away at 91 |url=https://theindianawaaz.com/renowned-urdu-poet-bashir-badr-passes-away-at-91/ |access-date=28 May 2026 |publisher=The Indian Awaaz |date=28 May 2026}}</ref> == पुरस्कार == बद्र यांना साहित्यातील योगदानासाठी १९९९ मध्ये [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy }}</ref> आणि त्यांनी [[संगीत नाटक अकादमी]] पुरस्कारही प्राप्त केला. त्यांना १९९९ मध्ये 'आस' या काव्यसंग्रहासाठी [[साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेत्यांची यादी (उर्दू)|उर्दू साहित्यातील साहित्य अकादमी पुरस्कार]] देखील मिळाला.<ref>{{cite news |last1=Bureau |first1=ABP News |title=After 47 Years, Poet Bashir Badr Receives His PhD Degree From AMU |url=https://news.abplive.com/news/india/bashir-badr-receives-his-phd-degree-from-amu-after-47-years-1429992 |work=news.abplive.com |date=6 January 2021 |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: बद्र, बशीर}} [[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]] 9lfpm5h2myytwofbzfdpp9r3vmzz45l 2686552 2686551 2026-05-29T04:16:36Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686552 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} {{माहिती संचिका}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ]] मध्ये उर्दू शिकवली.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. त्यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती, जी [[भारताची फाळणी]] भोवती फिरते. बद्र यांचे बहुतेक अप्रकाशित साहित्यिक कार्य, ज्यात अनिश्चित संख्येतील कवितांचा समावेश होता, ते १९८७ च्या मेरठ दंगली दरम्यान गमावले गेले होते आणि त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> == प्रारंभिक आयुष्य == बद्र यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९३५ रोजी युनायटेड प्रॉव्हिन्सेस ऑफ आग्रा अँड अवध (सध्याचे [[आंबेडकर नगर जिल्हा|अंबेडकर नगर]], [[उत्तर प्रदेश]]) येथील हंसवर जवळील बुकिया येथे झाला. अलीगड मुस्लिम विद्यापीठ येथून त्यांनी [[बॅचलर ऑफ आर्ट्स]], [[मास्टर ऑफ आर्ट्स]] आणि [[पीएचडी]] पूर्ण केली. नंतर, त्यांनी त्याच विद्यापीठात व्याख्याता म्हणून काम केले. त्यांनी [[मेरठ कॉलेज]] मध्येही सतरा वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावली. १९८७ च्या मेरठ दंगलीत त्यांचे घर आणि पुस्तकांसह मालमत्तेचे नुकसान झाल्यानंतर, ते कायमचे [[भोपाळ]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="siasat.com"/> == कारकिर्द == बद्र यांनी वयाच्या सातव्या वर्षी कविता लिहिण्यास सुरुवात केली. त्यांनी 'इकाई', 'कुलियात-ए-बशीर बद्र', 'आमद', 'इमेज', 'आहट' आणि [[देवनागरी लिपी]] मधील 'उजाले अपनी यादों के' या शीर्षकाच्या गझलसंग्रहांचे लेखन केले. आपल्या कारकिर्दीत, त्यांनी साहित्यिक टीका विषयावर केंद्रित 'आझादी के बाद उर्दू गझल का तनकीदी मुताला' (स्वातंत्र्यानंतरची उर्दू गझल: एक चिकित्सक अभ्यास) आणि 'बीसवीं सदी में गझल' (विसाव्या शतकातील गझल) अशी दोन पुस्तके लिहिली.<ref name="siasat.com"/> त्यांनी बिहार उर्दू अकादमीचे अध्यक्ष म्हणूनही काम पाहिले.<ref>{{Cite web|url=https://www.rekhta.org/poets/bashir-badr/profile|title=Bashir Badr - Profile & Biography}}</ref> त्यांच्या द्विपदींचा भारतीय राजकारण्यांवर प्रभाव असल्याचे दिसून येते,<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/when-narendra-modi-used-congress-favourite-poet-bashir-badr-to-target-the-party-in-parliament-1162818-2018-02-07|title=When Narendra Modi used Congress' favourite poet Bashir Badr to target the party in Parliament |website=India Today|date=7 February 2018 }}</ref> आणि ते अधूनमधून भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] आणि [[राहुल गांधी]] यांसारख्या नेत्यांद्वारे [[भारतीय संसद]] मध्ये उद्धृत केले जातात. १९७२ मध्ये, त्यांची द्विपदी [[झुल्फिकार अली भुट्टो]] यांनी उद्धृत केली होती.<ref name="nationalheraldindia.com"/> == आजारपण आणि मृत्यू == बद्र यांना नंतर [[स्मृतिभ्रंश]] झाला होता आणि परिणामी ते त्यांची मुशायराची कारकिर्द विसरले होते असे मानले जाते. बद्र यांचे २८ मे २०२६ रोजी ९१ व्या वर्षी [[भोपाळ]] येथे निधन झाले.<ref>{{cite news |title=Renowned Urdu poet Bashir Badr passes away at 91 |url=https://theindianawaaz.com/renowned-urdu-poet-bashir-badr-passes-away-at-91/ |access-date=28 May 2026 |publisher=The Indian Awaaz |date=28 May 2026}}</ref> == पुरस्कार == बद्र यांना साहित्यातील योगदानासाठी १९९९ मध्ये [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy }}</ref> आणि त्यांनी [[संगीत नाटक अकादमी]] पुरस्कारही प्राप्त केला. त्यांना १९९९ मध्ये 'आस' या काव्यसंग्रहासाठी [[साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेत्यांची यादी (उर्दू)|उर्दू साहित्यातील साहित्य अकादमी पुरस्कार]] देखील मिळाला.<ref>{{cite news |last1=Bureau |first1=ABP News |title=After 47 Years, Poet Bashir Badr Receives His PhD Degree From AMU |url=https://news.abplive.com/news/india/bashir-badr-receives-his-phd-degree-from-amu-after-47-years-1429992 |work=news.abplive.com |date=6 January 2021 |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: बद्र, बशीर}} [[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] k9ha9rftxmydafvambt6gm8r37wapqq 2686553 2686552 2026-05-29T04:17:26Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686553 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} {{माहिती संचिका}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ]] मध्ये उर्दू शिकवली.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. त्यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती, जी [[भारताची फाळणी]] भोवती फिरते. बद्र यांचे बहुतेक अप्रकाशित साहित्यिक कार्य, ज्यात अनिश्चित संख्येतील कवितांचा समावेश होता, ते १९८७ च्या मेरठ दंगली दरम्यान गमावले गेले होते आणि त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> == प्रारंभिक आयुष्य == बद्र यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९३५ रोजी युनायटेड प्रॉव्हिन्सेस ऑफ आग्रा अँड अवध (सध्याचे [[आंबेडकर नगर जिल्हा|अंबेडकर नगर]], [[उत्तर प्रदेश]]) येथील हंसवर जवळील बुकिया येथे झाला. अलीगड मुस्लिम विद्यापीठ येथून त्यांनी [[बॅचलर ऑफ आर्ट्स]], [[मास्टर ऑफ आर्ट्स]] आणि [[पीएचडी]] पूर्ण केली. नंतर, त्यांनी त्याच विद्यापीठात व्याख्याता म्हणून काम केले. त्यांनी [[मेरठ कॉलेज]] मध्येही सतरा वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावली. १९८७ च्या मेरठ दंगलीत त्यांचे घर आणि पुस्तकांसह मालमत्तेचे नुकसान झाल्यानंतर, ते कायमचे [[भोपाळ]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="siasat.com"/> == कारकिर्द == बद्र यांनी वयाच्या सातव्या वर्षी कविता लिहिण्यास सुरुवात केली. त्यांनी 'इकाई', 'कुलियात-ए-बशीर बद्र', 'आमद', 'इमेज', 'आहट' आणि [[देवनागरी लिपी]] मधील 'उजाले अपनी यादों के' या शीर्षकाच्या गझलसंग्रहांचे लेखन केले. आपल्या कारकिर्दीत, त्यांनी साहित्यिक टीका विषयावर केंद्रित 'आझादी के बाद उर्दू गझल का तनकीदी मुताला' (स्वातंत्र्यानंतरची उर्दू गझल: एक चिकित्सक अभ्यास) आणि 'बीसवीं सदी में गझल' (विसाव्या शतकातील गझल) अशी दोन पुस्तके लिहिली.<ref name="siasat.com"/> त्यांनी बिहार उर्दू अकादमीचे अध्यक्ष म्हणूनही काम पाहिले.<ref>{{Cite web|url=https://www.rekhta.org/poets/bashir-badr/profile|title=Bashir Badr - Profile & Biography}}</ref> त्यांच्या द्विपदींचा भारतीय राजकारण्यांवर प्रभाव असल्याचे दिसून येते,<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/when-narendra-modi-used-congress-favourite-poet-bashir-badr-to-target-the-party-in-parliament-1162818-2018-02-07|title=When Narendra Modi used Congress' favourite poet Bashir Badr to target the party in Parliament |website=India Today|date=7 February 2018 }}</ref> आणि ते अधूनमधून भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] आणि [[राहुल गांधी]] यांसारख्या नेत्यांद्वारे [[भारतीय संसद]] मध्ये उद्धृत केले जातात. १९७२ मध्ये, त्यांची द्विपदी [[झुल्फिकार अली भुट्टो]] यांनी उद्धृत केली होती.<ref name="nationalheraldindia.com"/> == आजारपण आणि मृत्यू == बद्र यांना नंतर [[स्मृतिभ्रंश]] झाला होता आणि परिणामी ते त्यांची मुशायराची कारकिर्द विसरले होते असे मानले जाते. बद्र यांचे २८ मे २०२६ रोजी ९१ व्या वर्षी [[भोपाळ]] येथे निधन झाले.<ref>{{cite news |title=Renowned Urdu poet Bashir Badr passes away at 91 |url=https://theindianawaaz.com/renowned-urdu-poet-bashir-badr-passes-away-at-91/ |access-date=28 May 2026 |publisher=The Indian Awaaz |date=28 May 2026}}</ref> == पुरस्कार == बद्र यांना साहित्यातील योगदानासाठी १९९९ मध्ये [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy }}</ref> आणि त्यांनी [[संगीत नाटक अकादमी]] पुरस्कारही प्राप्त केला. त्यांना १९९९ मध्ये 'आस' या काव्यसंग्रहासाठी [[साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेत्यांची यादी (उर्दू)|उर्दू साहित्यातील साहित्य अकादमी पुरस्कार]] देखील मिळाला.<ref>{{cite news |last1=Bureau |first1=ABP News |title=After 47 Years, Poet Bashir Badr Receives His PhD Degree From AMU |url=https://news.abplive.com/news/india/bashir-badr-receives-his-phd-degree-from-amu-after-47-years-1429992 |work=news.abplive.com |date=6 January 2021 |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: बद्र, बशीर}} [[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:उर्दू कवी]] d797oqj8y1bclcatkioqhqbgcc9vxrk 2686554 2686553 2026-05-29T04:18:39Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686554 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} {{माहिती संचिका}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ]] मध्ये उर्दू शिकवली.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. त्यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती, जी [[भारताची फाळणी]] भोवती फिरते. बद्र यांचे बहुतेक अप्रकाशित साहित्यिक कार्य, ज्यात अनिश्चित संख्येतील कवितांचा समावेश होता, ते १९८७ च्या मेरठ दंगली दरम्यान गमावले गेले होते आणि त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> == प्रारंभिक आयुष्य == बद्र यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९३५ रोजी युनायटेड प्रॉव्हिन्सेस ऑफ आग्रा अँड अवध (सध्याचे [[आंबेडकर नगर जिल्हा|अंबेडकर नगर]], [[उत्तर प्रदेश]]) येथील हंसवर जवळील बुकिया येथे झाला. अलीगड मुस्लिम विद्यापीठ येथून त्यांनी [[बॅचलर ऑफ आर्ट्स]], [[मास्टर ऑफ आर्ट्स]] आणि [[पीएचडी]] पूर्ण केली. नंतर, त्यांनी त्याच विद्यापीठात व्याख्याता म्हणून काम केले. त्यांनी [[मेरठ कॉलेज]] मध्येही सतरा वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावली. १९८७ च्या मेरठ दंगलीत त्यांचे घर आणि पुस्तकांसह मालमत्तेचे नुकसान झाल्यानंतर, ते कायमचे [[भोपाळ]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="siasat.com"/> == कारकिर्द == बद्र यांनी वयाच्या सातव्या वर्षी कविता लिहिण्यास सुरुवात केली. त्यांनी 'इकाई', 'कुलियात-ए-बशीर बद्र', 'आमद', 'इमेज', 'आहट' आणि [[देवनागरी लिपी]] मधील 'उजाले अपनी यादों के' या शीर्षकाच्या गझलसंग्रहांचे लेखन केले. आपल्या कारकिर्दीत, त्यांनी साहित्यिक टीका विषयावर केंद्रित 'आझादी के बाद उर्दू गझल का तनकीदी मुताला' (स्वातंत्र्यानंतरची उर्दू गझल: एक चिकित्सक अभ्यास) आणि 'बीसवीं सदी में गझल' (विसाव्या शतकातील गझल) अशी दोन पुस्तके लिहिली.<ref name="siasat.com"/> त्यांनी बिहार उर्दू अकादमीचे अध्यक्ष म्हणूनही काम पाहिले.<ref>{{Cite web|url=https://www.rekhta.org/poets/bashir-badr/profile|title=Bashir Badr - Profile & Biography}}</ref> त्यांच्या द्विपदींचा भारतीय राजकारण्यांवर प्रभाव असल्याचे दिसून येते,<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/when-narendra-modi-used-congress-favourite-poet-bashir-badr-to-target-the-party-in-parliament-1162818-2018-02-07|title=When Narendra Modi used Congress' favourite poet Bashir Badr to target the party in Parliament |website=India Today|date=7 February 2018 }}</ref> आणि ते अधूनमधून भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] आणि [[राहुल गांधी]] यांसारख्या नेत्यांद्वारे [[भारतीय संसद]] मध्ये उद्धृत केले जातात. १९७२ मध्ये, त्यांची द्विपदी [[झुल्फिकार अली भुट्टो]] यांनी उद्धृत केली होती.<ref name="nationalheraldindia.com"/> == आजारपण आणि मृत्यू == बद्र यांना नंतर [[स्मृतिभ्रंश]] झाला होता आणि परिणामी ते त्यांची मुशायराची कारकिर्द विसरले होते असे मानले जाते. बद्र यांचे २८ मे २०२६ रोजी ९१ व्या वर्षी [[भोपाळ]] येथे निधन झाले.<ref>{{cite news |title=Renowned Urdu poet Bashir Badr passes away at 91 |url=https://theindianawaaz.com/renowned-urdu-poet-bashir-badr-passes-away-at-91/ |access-date=28 May 2026 |publisher=The Indian Awaaz |date=28 May 2026}}</ref> == पुरस्कार == बद्र यांना साहित्यातील योगदानासाठी १९९९ मध्ये [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy }}</ref> आणि त्यांनी [[संगीत नाटक अकादमी]] पुरस्कारही प्राप्त केला. त्यांना १९९९ मध्ये 'आस' या काव्यसंग्रहासाठी [[साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेत्यांची यादी (उर्दू)|उर्दू साहित्यातील साहित्य अकादमी पुरस्कार]] देखील मिळाला.<ref>{{cite news |last1=Bureau |first1=ABP News |title=After 47 Years, Poet Bashir Badr Receives His PhD Degree From AMU |url=https://news.abplive.com/news/india/bashir-badr-receives-his-phd-degree-from-amu-after-47-years-1429992 |work=news.abplive.com |date=6 January 2021 |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: बद्र, बशीर}} [[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:उर्दू कवी]] [[वर्ग:२० व्या शतकातील भारतीय कवी-कवयित्री]] gcqwdoc5b86tkabfsn0sfolslb9ge3c 2686555 2686554 2026-05-29T04:19:50Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686555 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} {{माहिती संचिका}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ]] मध्ये उर्दू शिकवली.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. त्यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती, जी [[भारताची फाळणी]] भोवती फिरते. बद्र यांचे बहुतेक अप्रकाशित साहित्यिक कार्य, ज्यात अनिश्चित संख्येतील कवितांचा समावेश होता, ते १९८७ च्या मेरठ दंगली दरम्यान गमावले गेले होते आणि त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> == प्रारंभिक आयुष्य == बद्र यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९३५ रोजी युनायटेड प्रॉव्हिन्सेस ऑफ आग्रा अँड अवध (सध्याचे [[आंबेडकर नगर जिल्हा|अंबेडकर नगर]], [[उत्तर प्रदेश]]) येथील हंसवर जवळील बुकिया येथे झाला. अलीगड मुस्लिम विद्यापीठ येथून त्यांनी [[बॅचलर ऑफ आर्ट्स]], [[मास्टर ऑफ आर्ट्स]] आणि [[पीएचडी]] पूर्ण केली. नंतर, त्यांनी त्याच विद्यापीठात व्याख्याता म्हणून काम केले. त्यांनी [[मेरठ कॉलेज]] मध्येही सतरा वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावली. १९८७ च्या मेरठ दंगलीत त्यांचे घर आणि पुस्तकांसह मालमत्तेचे नुकसान झाल्यानंतर, ते कायमचे [[भोपाळ]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="siasat.com"/> == कारकिर्द == बद्र यांनी वयाच्या सातव्या वर्षी कविता लिहिण्यास सुरुवात केली. त्यांनी 'इकाई', 'कुलियात-ए-बशीर बद्र', 'आमद', 'इमेज', 'आहट' आणि [[देवनागरी लिपी]] मधील 'उजाले अपनी यादों के' या शीर्षकाच्या गझलसंग्रहांचे लेखन केले. आपल्या कारकिर्दीत, त्यांनी साहित्यिक टीका विषयावर केंद्रित 'आझादी के बाद उर्दू गझल का तनकीदी मुताला' (स्वातंत्र्यानंतरची उर्दू गझल: एक चिकित्सक अभ्यास) आणि 'बीसवीं सदी में गझल' (विसाव्या शतकातील गझल) अशी दोन पुस्तके लिहिली.<ref name="siasat.com"/> त्यांनी बिहार उर्दू अकादमीचे अध्यक्ष म्हणूनही काम पाहिले.<ref>{{Cite web|url=https://www.rekhta.org/poets/bashir-badr/profile|title=Bashir Badr - Profile & Biography}}</ref> त्यांच्या द्विपदींचा भारतीय राजकारण्यांवर प्रभाव असल्याचे दिसून येते,<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/when-narendra-modi-used-congress-favourite-poet-bashir-badr-to-target-the-party-in-parliament-1162818-2018-02-07|title=When Narendra Modi used Congress' favourite poet Bashir Badr to target the party in Parliament |website=India Today|date=7 February 2018 }}</ref> आणि ते अधूनमधून भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] आणि [[राहुल गांधी]] यांसारख्या नेत्यांद्वारे [[भारतीय संसद]] मध्ये उद्धृत केले जातात. १९७२ मध्ये, त्यांची द्विपदी [[झुल्फिकार अली भुट्टो]] यांनी उद्धृत केली होती.<ref name="nationalheraldindia.com"/> == आजारपण आणि मृत्यू == बद्र यांना नंतर [[स्मृतिभ्रंश]] झाला होता आणि परिणामी ते त्यांची मुशायराची कारकिर्द विसरले होते असे मानले जाते. बद्र यांचे २८ मे २०२६ रोजी ९१ व्या वर्षी [[भोपाळ]] येथे निधन झाले.<ref>{{cite news |title=Renowned Urdu poet Bashir Badr passes away at 91 |url=https://theindianawaaz.com/renowned-urdu-poet-bashir-badr-passes-away-at-91/ |access-date=28 May 2026 |publisher=The Indian Awaaz |date=28 May 2026}}</ref> == पुरस्कार == बद्र यांना साहित्यातील योगदानासाठी १९९९ मध्ये [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy }}</ref> आणि त्यांनी [[संगीत नाटक अकादमी]] पुरस्कारही प्राप्त केला. त्यांना १९९९ मध्ये 'आस' या काव्यसंग्रहासाठी [[साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेत्यांची यादी (उर्दू)|उर्दू साहित्यातील साहित्य अकादमी पुरस्कार]] देखील मिळाला.<ref>{{cite news |last1=Bureau |first1=ABP News |title=After 47 Years, Poet Bashir Badr Receives His PhD Degree From AMU |url=https://news.abplive.com/news/india/bashir-badr-receives-his-phd-degree-from-amu-after-47-years-1429992 |work=news.abplive.com |date=6 January 2021 |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: बद्र, बशीर}} [[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:उर्दू कवी]] [[वर्ग:२० व्या शतकातील भारतीय कवी-कवयित्री]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय कवी]] 2bczlp4s5e2xw8s7yqhie7h7800lnz0 2686556 2686555 2026-05-29T04:20:19Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686556 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} {{माहिती संचिका}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ]] मध्ये उर्दू शिकवली.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. त्यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती, जी [[भारताची फाळणी]] भोवती फिरते. बद्र यांचे बहुतेक अप्रकाशित साहित्यिक कार्य, ज्यात अनिश्चित संख्येतील कवितांचा समावेश होता, ते १९८७ च्या मेरठ दंगली दरम्यान गमावले गेले होते आणि त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> == प्रारंभिक आयुष्य == बद्र यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९३५ रोजी युनायटेड प्रॉव्हिन्सेस ऑफ आग्रा अँड अवध (सध्याचे [[आंबेडकर नगर जिल्हा|अंबेडकर नगर]], [[उत्तर प्रदेश]]) येथील हंसवर जवळील बुकिया येथे झाला. अलीगड मुस्लिम विद्यापीठ येथून त्यांनी [[बॅचलर ऑफ आर्ट्स]], [[मास्टर ऑफ आर्ट्स]] आणि [[पीएचडी]] पूर्ण केली. नंतर, त्यांनी त्याच विद्यापीठात व्याख्याता म्हणून काम केले. त्यांनी [[मेरठ कॉलेज]] मध्येही सतरा वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावली. १९८७ च्या मेरठ दंगलीत त्यांचे घर आणि पुस्तकांसह मालमत्तेचे नुकसान झाल्यानंतर, ते कायमचे [[भोपाळ]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="siasat.com"/> == कारकिर्द == बद्र यांनी वयाच्या सातव्या वर्षी कविता लिहिण्यास सुरुवात केली. त्यांनी 'इकाई', 'कुलियात-ए-बशीर बद्र', 'आमद', 'इमेज', 'आहट' आणि [[देवनागरी लिपी]] मधील 'उजाले अपनी यादों के' या शीर्षकाच्या गझलसंग्रहांचे लेखन केले. आपल्या कारकिर्दीत, त्यांनी साहित्यिक टीका विषयावर केंद्रित 'आझादी के बाद उर्दू गझल का तनकीदी मुताला' (स्वातंत्र्यानंतरची उर्दू गझल: एक चिकित्सक अभ्यास) आणि 'बीसवीं सदी में गझल' (विसाव्या शतकातील गझल) अशी दोन पुस्तके लिहिली.<ref name="siasat.com"/> त्यांनी बिहार उर्दू अकादमीचे अध्यक्ष म्हणूनही काम पाहिले.<ref>{{Cite web|url=https://www.rekhta.org/poets/bashir-badr/profile|title=Bashir Badr - Profile & Biography}}</ref> त्यांच्या द्विपदींचा भारतीय राजकारण्यांवर प्रभाव असल्याचे दिसून येते,<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/when-narendra-modi-used-congress-favourite-poet-bashir-badr-to-target-the-party-in-parliament-1162818-2018-02-07|title=When Narendra Modi used Congress' favourite poet Bashir Badr to target the party in Parliament |website=India Today|date=7 February 2018 }}</ref> आणि ते अधूनमधून भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] आणि [[राहुल गांधी]] यांसारख्या नेत्यांद्वारे [[भारतीय संसद]] मध्ये उद्धृत केले जातात. १९७२ मध्ये, त्यांची द्विपदी [[झुल्फिकार अली भुट्टो]] यांनी उद्धृत केली होती.<ref name="nationalheraldindia.com"/> == आजारपण आणि मृत्यू == बद्र यांना नंतर [[स्मृतिभ्रंश]] झाला होता आणि परिणामी ते त्यांची मुशायराची कारकिर्द विसरले होते असे मानले जाते. बद्र यांचे २८ मे २०२६ रोजी ९१ व्या वर्षी [[भोपाळ]] येथे निधन झाले.<ref>{{cite news |title=Renowned Urdu poet Bashir Badr passes away at 91 |url=https://theindianawaaz.com/renowned-urdu-poet-bashir-badr-passes-away-at-91/ |access-date=28 May 2026 |publisher=The Indian Awaaz |date=28 May 2026}}</ref> == पुरस्कार == बद्र यांना साहित्यातील योगदानासाठी १९९९ मध्ये [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy }}</ref> आणि त्यांनी [[संगीत नाटक अकादमी]] पुरस्कारही प्राप्त केला. त्यांना १९९९ मध्ये 'आस' या काव्यसंग्रहासाठी [[साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेत्यांची यादी (उर्दू)|उर्दू साहित्यातील साहित्य अकादमी पुरस्कार]] देखील मिळाला.<ref>{{cite news |last1=Bureau |first1=ABP News |title=After 47 Years, Poet Bashir Badr Receives His PhD Degree From AMU |url=https://news.abplive.com/news/india/bashir-badr-receives-his-phd-degree-from-amu-after-47-years-1429992 |work=news.abplive.com |date=6 January 2021 |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: बद्र, बशीर}} [[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:उर्दू कवी]] [[वर्ग:२० व्या शतकातील भारतीय कवी-कवयित्री]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय कवी]] [[वर्ग:साहित्य व शिक्षणातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] khtft1mcbn1l41xykkro2ghz63to9sx 2686557 2686556 2026-05-29T04:20:41Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686557 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} {{माहिती संचिका}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ]] मध्ये उर्दू शिकवली.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. त्यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती, जी [[भारताची फाळणी]] भोवती फिरते. बद्र यांचे बहुतेक अप्रकाशित साहित्यिक कार्य, ज्यात अनिश्चित संख्येतील कवितांचा समावेश होता, ते १९८७ च्या मेरठ दंगली दरम्यान गमावले गेले होते आणि त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> == प्रारंभिक आयुष्य == बद्र यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९३५ रोजी युनायटेड प्रॉव्हिन्सेस ऑफ आग्रा अँड अवध (सध्याचे [[आंबेडकर नगर जिल्हा|अंबेडकर नगर]], [[उत्तर प्रदेश]]) येथील हंसवर जवळील बुकिया येथे झाला. अलीगड मुस्लिम विद्यापीठ येथून त्यांनी [[बॅचलर ऑफ आर्ट्स]], [[मास्टर ऑफ आर्ट्स]] आणि [[पीएचडी]] पूर्ण केली. नंतर, त्यांनी त्याच विद्यापीठात व्याख्याता म्हणून काम केले. त्यांनी [[मेरठ कॉलेज]] मध्येही सतरा वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावली. १९८७ च्या मेरठ दंगलीत त्यांचे घर आणि पुस्तकांसह मालमत्तेचे नुकसान झाल्यानंतर, ते कायमचे [[भोपाळ]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="siasat.com"/> == कारकिर्द == बद्र यांनी वयाच्या सातव्या वर्षी कविता लिहिण्यास सुरुवात केली. त्यांनी 'इकाई', 'कुलियात-ए-बशीर बद्र', 'आमद', 'इमेज', 'आहट' आणि [[देवनागरी लिपी]] मधील 'उजाले अपनी यादों के' या शीर्षकाच्या गझलसंग्रहांचे लेखन केले. आपल्या कारकिर्दीत, त्यांनी साहित्यिक टीका विषयावर केंद्रित 'आझादी के बाद उर्दू गझल का तनकीदी मुताला' (स्वातंत्र्यानंतरची उर्दू गझल: एक चिकित्सक अभ्यास) आणि 'बीसवीं सदी में गझल' (विसाव्या शतकातील गझल) अशी दोन पुस्तके लिहिली.<ref name="siasat.com"/> त्यांनी बिहार उर्दू अकादमीचे अध्यक्ष म्हणूनही काम पाहिले.<ref>{{Cite web|url=https://www.rekhta.org/poets/bashir-badr/profile|title=Bashir Badr - Profile & Biography}}</ref> त्यांच्या द्विपदींचा भारतीय राजकारण्यांवर प्रभाव असल्याचे दिसून येते,<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/when-narendra-modi-used-congress-favourite-poet-bashir-badr-to-target-the-party-in-parliament-1162818-2018-02-07|title=When Narendra Modi used Congress' favourite poet Bashir Badr to target the party in Parliament |website=India Today|date=7 February 2018 }}</ref> आणि ते अधूनमधून भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] आणि [[राहुल गांधी]] यांसारख्या नेत्यांद्वारे [[भारतीय संसद]] मध्ये उद्धृत केले जातात. १९७२ मध्ये, त्यांची द्विपदी [[झुल्फिकार अली भुट्टो]] यांनी उद्धृत केली होती.<ref name="nationalheraldindia.com"/> == आजारपण आणि मृत्यू == बद्र यांना नंतर [[स्मृतिभ्रंश]] झाला होता आणि परिणामी ते त्यांची मुशायराची कारकिर्द विसरले होते असे मानले जाते. बद्र यांचे २८ मे २०२६ रोजी ९१ व्या वर्षी [[भोपाळ]] येथे निधन झाले.<ref>{{cite news |title=Renowned Urdu poet Bashir Badr passes away at 91 |url=https://theindianawaaz.com/renowned-urdu-poet-bashir-badr-passes-away-at-91/ |access-date=28 May 2026 |publisher=The Indian Awaaz |date=28 May 2026}}</ref> == पुरस्कार == बद्र यांना साहित्यातील योगदानासाठी १९९९ मध्ये [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy }}</ref> आणि त्यांनी [[संगीत नाटक अकादमी]] पुरस्कारही प्राप्त केला. त्यांना १९९९ मध्ये 'आस' या काव्यसंग्रहासाठी [[साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेत्यांची यादी (उर्दू)|उर्दू साहित्यातील साहित्य अकादमी पुरस्कार]] देखील मिळाला.<ref>{{cite news |last1=Bureau |first1=ABP News |title=After 47 Years, Poet Bashir Badr Receives His PhD Degree From AMU |url=https://news.abplive.com/news/india/bashir-badr-receives-his-phd-degree-from-amu-after-47-years-1429992 |work=news.abplive.com |date=6 January 2021 |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: बद्र, बशीर}} [[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:उर्दू कवी]] [[वर्ग:२० व्या शतकातील भारतीय कवी-कवयित्री]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय कवी]] [[वर्ग:साहित्य व शिक्षणातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते]] 1isvfazee9kg8wa4ih6ru5nrsxhpfzo 2686558 2686557 2026-05-29T04:20:59Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686558 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} {{माहिती संचिका}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ]] मध्ये उर्दू शिकवली.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. त्यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती, जी [[भारताची फाळणी]] भोवती फिरते. बद्र यांचे बहुतेक अप्रकाशित साहित्यिक कार्य, ज्यात अनिश्चित संख्येतील कवितांचा समावेश होता, ते १९८७ च्या मेरठ दंगली दरम्यान गमावले गेले होते आणि त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> == प्रारंभिक आयुष्य == बद्र यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९३५ रोजी युनायटेड प्रॉव्हिन्सेस ऑफ आग्रा अँड अवध (सध्याचे [[आंबेडकर नगर जिल्हा|अंबेडकर नगर]], [[उत्तर प्रदेश]]) येथील हंसवर जवळील बुकिया येथे झाला. अलीगड मुस्लिम विद्यापीठ येथून त्यांनी [[बॅचलर ऑफ आर्ट्स]], [[मास्टर ऑफ आर्ट्स]] आणि [[पीएचडी]] पूर्ण केली. नंतर, त्यांनी त्याच विद्यापीठात व्याख्याता म्हणून काम केले. त्यांनी [[मेरठ कॉलेज]] मध्येही सतरा वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावली. १९८७ च्या मेरठ दंगलीत त्यांचे घर आणि पुस्तकांसह मालमत्तेचे नुकसान झाल्यानंतर, ते कायमचे [[भोपाळ]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="siasat.com"/> == कारकिर्द == बद्र यांनी वयाच्या सातव्या वर्षी कविता लिहिण्यास सुरुवात केली. त्यांनी 'इकाई', 'कुलियात-ए-बशीर बद्र', 'आमद', 'इमेज', 'आहट' आणि [[देवनागरी लिपी]] मधील 'उजाले अपनी यादों के' या शीर्षकाच्या गझलसंग्रहांचे लेखन केले. आपल्या कारकिर्दीत, त्यांनी साहित्यिक टीका विषयावर केंद्रित 'आझादी के बाद उर्दू गझल का तनकीदी मुताला' (स्वातंत्र्यानंतरची उर्दू गझल: एक चिकित्सक अभ्यास) आणि 'बीसवीं सदी में गझल' (विसाव्या शतकातील गझल) अशी दोन पुस्तके लिहिली.<ref name="siasat.com"/> त्यांनी बिहार उर्दू अकादमीचे अध्यक्ष म्हणूनही काम पाहिले.<ref>{{Cite web|url=https://www.rekhta.org/poets/bashir-badr/profile|title=Bashir Badr - Profile & Biography}}</ref> त्यांच्या द्विपदींचा भारतीय राजकारण्यांवर प्रभाव असल्याचे दिसून येते,<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/when-narendra-modi-used-congress-favourite-poet-bashir-badr-to-target-the-party-in-parliament-1162818-2018-02-07|title=When Narendra Modi used Congress' favourite poet Bashir Badr to target the party in Parliament |website=India Today|date=7 February 2018 }}</ref> आणि ते अधूनमधून भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] आणि [[राहुल गांधी]] यांसारख्या नेत्यांद्वारे [[भारतीय संसद]] मध्ये उद्धृत केले जातात. १९७२ मध्ये, त्यांची द्विपदी [[झुल्फिकार अली भुट्टो]] यांनी उद्धृत केली होती.<ref name="nationalheraldindia.com"/> == आजारपण आणि मृत्यू == बद्र यांना नंतर [[स्मृतिभ्रंश]] झाला होता आणि परिणामी ते त्यांची मुशायराची कारकिर्द विसरले होते असे मानले जाते. बद्र यांचे २८ मे २०२६ रोजी ९१ व्या वर्षी [[भोपाळ]] येथे निधन झाले.<ref>{{cite news |title=Renowned Urdu poet Bashir Badr passes away at 91 |url=https://theindianawaaz.com/renowned-urdu-poet-bashir-badr-passes-away-at-91/ |access-date=28 May 2026 |publisher=The Indian Awaaz |date=28 May 2026}}</ref> == पुरस्कार == बद्र यांना साहित्यातील योगदानासाठी १९९९ मध्ये [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy }}</ref> आणि त्यांनी [[संगीत नाटक अकादमी]] पुरस्कारही प्राप्त केला. त्यांना १९९९ मध्ये 'आस' या काव्यसंग्रहासाठी [[साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेत्यांची यादी (उर्दू)|उर्दू साहित्यातील साहित्य अकादमी पुरस्कार]] देखील मिळाला.<ref>{{cite news |last1=Bureau |first1=ABP News |title=After 47 Years, Poet Bashir Badr Receives His PhD Degree From AMU |url=https://news.abplive.com/news/india/bashir-badr-receives-his-phd-degree-from-amu-after-47-years-1429992 |work=news.abplive.com |date=6 January 2021 |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: बद्र, बशीर}} [[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:उर्दू कवी]] [[वर्ग:२० व्या शतकातील भारतीय कवी-कवयित्री]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय कवी]] [[वर्ग:साहित्य व शिक्षणातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:मुस्लिम व्यक्ती]] 4q3pawbo8gceh3f5lg91dsf3sqfh5vj 2686559 2686558 2026-05-29T04:21:11Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2686559 wikitext text/x-wiki {{निर्माणाधीन}} {{माहिती संचिका}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ]] मध्ये उर्दू शिकवली.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. त्यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती, जी [[भारताची फाळणी]] भोवती फिरते. बद्र यांचे बहुतेक अप्रकाशित साहित्यिक कार्य, ज्यात अनिश्चित संख्येतील कवितांचा समावेश होता, ते १९८७ च्या मेरठ दंगली दरम्यान गमावले गेले होते आणि त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> == प्रारंभिक आयुष्य == बद्र यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९३५ रोजी युनायटेड प्रॉव्हिन्सेस ऑफ आग्रा अँड अवध (सध्याचे [[आंबेडकर नगर जिल्हा|अंबेडकर नगर]], [[उत्तर प्रदेश]]) येथील हंसवर जवळील बुकिया येथे झाला. अलीगड मुस्लिम विद्यापीठ येथून त्यांनी [[बॅचलर ऑफ आर्ट्स]], [[मास्टर ऑफ आर्ट्स]] आणि [[पीएचडी]] पूर्ण केली. नंतर, त्यांनी त्याच विद्यापीठात व्याख्याता म्हणून काम केले. त्यांनी [[मेरठ कॉलेज]] मध्येही सतरा वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावली. १९८७ च्या मेरठ दंगलीत त्यांचे घर आणि पुस्तकांसह मालमत्तेचे नुकसान झाल्यानंतर, ते कायमचे [[भोपाळ]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="siasat.com"/> == कारकिर्द == बद्र यांनी वयाच्या सातव्या वर्षी कविता लिहिण्यास सुरुवात केली. त्यांनी 'इकाई', 'कुलियात-ए-बशीर बद्र', 'आमद', 'इमेज', 'आहट' आणि [[देवनागरी लिपी]] मधील 'उजाले अपनी यादों के' या शीर्षकाच्या गझलसंग्रहांचे लेखन केले. आपल्या कारकिर्दीत, त्यांनी साहित्यिक टीका विषयावर केंद्रित 'आझादी के बाद उर्दू गझल का तनकीदी मुताला' (स्वातंत्र्यानंतरची उर्दू गझल: एक चिकित्सक अभ्यास) आणि 'बीसवीं सदी में गझल' (विसाव्या शतकातील गझल) अशी दोन पुस्तके लिहिली.<ref name="siasat.com"/> त्यांनी बिहार उर्दू अकादमीचे अध्यक्ष म्हणूनही काम पाहिले.<ref>{{Cite web|url=https://www.rekhta.org/poets/bashir-badr/profile|title=Bashir Badr - Profile & Biography}}</ref> त्यांच्या द्विपदींचा भारतीय राजकारण्यांवर प्रभाव असल्याचे दिसून येते,<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/when-narendra-modi-used-congress-favourite-poet-bashir-badr-to-target-the-party-in-parliament-1162818-2018-02-07|title=When Narendra Modi used Congress' favourite poet Bashir Badr to target the party in Parliament |website=India Today|date=7 February 2018 }}</ref> आणि ते अधूनमधून भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] आणि [[राहुल गांधी]] यांसारख्या नेत्यांद्वारे [[भारतीय संसद]] मध्ये उद्धृत केले जातात. १९७२ मध्ये, त्यांची द्विपदी [[झुल्फिकार अली भुट्टो]] यांनी उद्धृत केली होती.<ref name="nationalheraldindia.com"/> == आजारपण आणि मृत्यू == बद्र यांना नंतर [[स्मृतिभ्रंश]] झाला होता आणि परिणामी ते त्यांची मुशायराची कारकिर्द विसरले होते असे मानले जाते. बद्र यांचे २८ मे २०२६ रोजी ९१ व्या वर्षी [[भोपाळ]] येथे निधन झाले.<ref>{{cite news |title=Renowned Urdu poet Bashir Badr passes away at 91 |url=https://theindianawaaz.com/renowned-urdu-poet-bashir-badr-passes-away-at-91/ |access-date=28 May 2026 |publisher=The Indian Awaaz |date=28 May 2026}}</ref> == पुरस्कार == बद्र यांना साहित्यातील योगदानासाठी १९९९ मध्ये [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy }}</ref> आणि त्यांनी [[संगीत नाटक अकादमी]] पुरस्कारही प्राप्त केला. त्यांना १९९९ मध्ये 'आस' या काव्यसंग्रहासाठी [[साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेत्यांची यादी (उर्दू)|उर्दू साहित्यातील साहित्य अकादमी पुरस्कार]] देखील मिळाला.<ref>{{cite news |last1=Bureau |first1=ABP News |title=After 47 Years, Poet Bashir Badr Receives His PhD Degree From AMU |url=https://news.abplive.com/news/india/bashir-badr-receives-his-phd-degree-from-amu-after-47-years-1429992 |work=news.abplive.com |date=6 January 2021 |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: बद्र, बशीर}} [[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:उर्दू कवी]] [[वर्ग:२० व्या शतकातील भारतीय कवी-कवयित्री]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय कवी]] [[वर्ग:साहित्य व शिक्षणातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:मुस्लिम व्यक्ती]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] rx56zo636r33u36jodzhdyjtb0dk13w 2686560 2686559 2026-05-29T04:22:13Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2686560 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ]] मध्ये उर्दू शिकवली.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. त्यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती, जी [[भारताची फाळणी]] भोवती फिरते. बद्र यांचे बहुतेक अप्रकाशित साहित्यिक कार्य, ज्यात अनिश्चित संख्येतील कवितांचा समावेश होता, ते १९८७ च्या मेरठ दंगली दरम्यान गमावले गेले होते आणि त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> == प्रारंभिक आयुष्य == बद्र यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९३५ रोजी युनायटेड प्रॉव्हिन्सेस ऑफ आग्रा अँड अवध (सध्याचे [[आंबेडकर नगर जिल्हा|अंबेडकर नगर]], [[उत्तर प्रदेश]]) येथील हंसवर जवळील बुकिया येथे झाला. अलीगड मुस्लिम विद्यापीठ येथून त्यांनी [[बॅचलर ऑफ आर्ट्स]], [[मास्टर ऑफ आर्ट्स]] आणि [[पीएचडी]] पूर्ण केली. नंतर, त्यांनी त्याच विद्यापीठात व्याख्याता म्हणून काम केले. त्यांनी [[मेरठ कॉलेज]] मध्येही सतरा वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावली. १९८७ च्या मेरठ दंगलीत त्यांचे घर आणि पुस्तकांसह मालमत्तेचे नुकसान झाल्यानंतर, ते कायमचे [[भोपाळ]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="siasat.com"/> == कारकिर्द == बद्र यांनी वयाच्या सातव्या वर्षी कविता लिहिण्यास सुरुवात केली. त्यांनी 'इकाई', 'कुलियात-ए-बशीर बद्र', 'आमद', 'इमेज', 'आहट' आणि [[देवनागरी लिपी]] मधील 'उजाले अपनी यादों के' या शीर्षकाच्या गझलसंग्रहांचे लेखन केले. आपल्या कारकिर्दीत, त्यांनी साहित्यिक टीका विषयावर केंद्रित 'आझादी के बाद उर्दू गझल का तनकीदी मुताला' (स्वातंत्र्यानंतरची उर्दू गझल: एक चिकित्सक अभ्यास) आणि 'बीसवीं सदी में गझल' (विसाव्या शतकातील गझल) अशी दोन पुस्तके लिहिली.<ref name="siasat.com"/> त्यांनी बिहार उर्दू अकादमीचे अध्यक्ष म्हणूनही काम पाहिले.<ref>{{Cite web|url=https://www.rekhta.org/poets/bashir-badr/profile|title=Bashir Badr - Profile & Biography}}</ref> त्यांच्या द्विपदींचा भारतीय राजकारण्यांवर प्रभाव असल्याचे दिसून येते,<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/when-narendra-modi-used-congress-favourite-poet-bashir-badr-to-target-the-party-in-parliament-1162818-2018-02-07|title=When Narendra Modi used Congress' favourite poet Bashir Badr to target the party in Parliament |website=India Today|date=7 February 2018 }}</ref> आणि ते अधूनमधून भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] आणि [[राहुल गांधी]] यांसारख्या नेत्यांद्वारे [[भारतीय संसद]] मध्ये उद्धृत केले जातात. १९७२ मध्ये, त्यांची द्विपदी [[झुल्फिकार अली भुट्टो]] यांनी उद्धृत केली होती.<ref name="nationalheraldindia.com"/> == आजारपण आणि मृत्यू == बद्र यांना नंतर [[स्मृतिभ्रंश]] झाला होता आणि परिणामी ते त्यांची मुशायराची कारकिर्द विसरले होते असे मानले जाते. बद्र यांचे २८ मे २०२६ रोजी ९१ व्या वर्षी [[भोपाळ]] येथे निधन झाले.<ref>{{cite news |title=Renowned Urdu poet Bashir Badr passes away at 91 |url=https://theindianawaaz.com/renowned-urdu-poet-bashir-badr-passes-away-at-91/ |access-date=28 May 2026 |publisher=The Indian Awaaz |date=28 May 2026}}</ref> == पुरस्कार == बद्र यांना साहित्यातील योगदानासाठी १९९९ मध्ये [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy }}</ref> आणि त्यांनी [[संगीत नाटक अकादमी]] पुरस्कारही प्राप्त केला. त्यांना १९९९ मध्ये 'आस' या काव्यसंग्रहासाठी [[साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेत्यांची यादी (उर्दू)|उर्दू साहित्यातील साहित्य अकादमी पुरस्कार]] देखील मिळाला.<ref>{{cite news |last1=Bureau |first1=ABP News |title=After 47 Years, Poet Bashir Badr Receives His PhD Degree From AMU |url=https://news.abplive.com/news/india/bashir-badr-receives-his-phd-degree-from-amu-after-47-years-1429992 |work=news.abplive.com |date=6 January 2021 |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: बद्र, बशीर}} [[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:उर्दू कवी]] [[वर्ग:२० व्या शतकातील भारतीय कवी-कवयित्री]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय कवी]] [[वर्ग:साहित्य व शिक्षणातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:मुस्लिम व्यक्ती]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] hr3p0m4oll4mk6a5cxv8nh90x8c3af9 2686567 2686560 2026-05-29T05:02:55Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2686567 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ|अलीगढ मुस्लिम विद्यापिठात]] व्याख्याता म्हणून, आणि त्यानंतर १७ वर्षे मीरत येथील मीरत महाविद्यालयात व्याख्याता व विभागप्रमुख म्हणून काम केले.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. बॉलीवूड मधील गीतकार [[नुसरत बद्र]] यांचे ते वडील होते. [[भारताची फाळणी|भारताच्या फाळणीस]] केंद्रस्थानी ठेवून बद्र यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती. बद्र यांचे मोठ्या प्रमाणातील अप्रकाशित साहित्यिक कार्य १९८७ च्या मेरठ दंगली दरम्यान नष्ट झाले. त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> == प्रारंभिक आयुष्य == बद्र यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९३५ रोजी युनायटेड प्रॉव्हिन्सेस ऑफ आग्रा अँड अवध (सध्याचे [[आंबेडकर नगर जिल्हा|अंबेडकर नगर]], [[उत्तर प्रदेश]]) येथील हंसवर जवळील बुकिया येथे झाला. अलीगड मुस्लिम विद्यापीठ येथून त्यांनी [[बॅचलर ऑफ आर्ट्स]], [[मास्टर ऑफ आर्ट्स]] आणि [[पीएचडी]] पूर्ण केली. नंतर, त्यांनी त्याच विद्यापीठात व्याख्याता म्हणून काम केले. त्यांनी [[मेरठ कॉलेज]] मध्येही सतरा वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावली. १९८७ च्या मेरठ दंगलीत त्यांचे घर आणि पुस्तकांसह मालमत्तेचे नुकसान झाल्यानंतर, ते कायमचे [[भोपाळ]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="siasat.com"/> == कारकिर्द == बद्र यांनी वयाच्या सातव्या वर्षी कविता लिहिण्यास सुरुवात केली. त्यांनी 'इकाई', 'कुलियात-ए-बशीर बद्र', 'आमद', 'इमेज', 'आहट' आणि [[देवनागरी लिपी]] मधील 'उजाले अपनी यादों के' या शीर्षकाच्या गझलसंग्रहांचे लेखन केले. आपल्या कारकिर्दीत, त्यांनी साहित्यिक टीका विषयावर केंद्रित 'आझादी के बाद उर्दू गझल का तनकीदी मुताला' (स्वातंत्र्यानंतरची उर्दू गझल: एक चिकित्सक अभ्यास) आणि 'बीसवीं सदी में गझल' (विसाव्या शतकातील गझल) अशी दोन पुस्तके लिहिली.<ref name="siasat.com"/> त्यांनी बिहार उर्दू अकादमीचे अध्यक्ष म्हणूनही काम पाहिले.<ref>{{Cite web|url=https://www.rekhta.org/poets/bashir-badr/profile|title=Bashir Badr - Profile & Biography}}</ref> त्यांच्या द्विपदींचा भारतीय राजकारण्यांवर प्रभाव असल्याचे दिसून येते,<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/when-narendra-modi-used-congress-favourite-poet-bashir-badr-to-target-the-party-in-parliament-1162818-2018-02-07|title=When Narendra Modi used Congress' favourite poet Bashir Badr to target the party in Parliament |website=India Today|date=7 February 2018 }}</ref> आणि ते अधूनमधून भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] आणि [[राहुल गांधी]] यांसारख्या नेत्यांद्वारे [[भारतीय संसद]] मध्ये उद्धृत केले जातात. १९७२ मध्ये, त्यांची द्विपदी [[झुल्फिकार अली भुट्टो]] यांनी उद्धृत केली होती.<ref name="nationalheraldindia.com"/> == आजारपण आणि मृत्यू == बद्र यांना नंतर [[स्मृतिभ्रंश]] झाला होता आणि परिणामी ते त्यांची मुशायराची कारकिर्द विसरले होते असे मानले जाते. बद्र यांचे २८ मे २०२६ रोजी ९१ व्या वर्षी [[भोपाळ]] येथे निधन झाले.<ref>{{cite news |title=Renowned Urdu poet Bashir Badr passes away at 91 |url=https://theindianawaaz.com/renowned-urdu-poet-bashir-badr-passes-away-at-91/ |access-date=28 May 2026 |publisher=The Indian Awaaz |date=28 May 2026}}</ref> == पुरस्कार == बद्र यांना साहित्यातील योगदानासाठी १९९९ मध्ये [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy }}</ref> आणि त्यांनी [[संगीत नाटक अकादमी]] पुरस्कारही प्राप्त केला. त्यांना १९९९ मध्ये 'आस' या काव्यसंग्रहासाठी [[साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेत्यांची यादी (उर्दू)|उर्दू साहित्यातील साहित्य अकादमी पुरस्कार]] देखील मिळाला.<ref>{{cite news |last1=Bureau |first1=ABP News |title=After 47 Years, Poet Bashir Badr Receives His PhD Degree From AMU |url=https://news.abplive.com/news/india/bashir-badr-receives-his-phd-degree-from-amu-after-47-years-1429992 |work=news.abplive.com |date=6 January 2021 |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: बद्र, बशीर}} [[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:उर्दू कवी]] [[वर्ग:२० व्या शतकातील भारतीय कवी-कवयित्री]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय कवी]] [[वर्ग:साहित्य व शिक्षणातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:मुस्लिम व्यक्ती]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 5vshlw4zpbs4zn3avdd1rd24462bju5 2686568 2686567 2026-05-29T05:06:41Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2686568 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''बशीर बद्र''' (उर्दू: بشیر بدر; जन्म '''सैयद मुहम्मद बशीर'''; १५ फेब्रुवारी, १९३५ – २८ मे, २०२६) हे एक भारतीय कवी होते. त्यांनी [[अलीगढ मुस्लिम विद्यापीठ|अलीगढ मुस्लिम विद्यापिठात]] व्याख्याता म्हणून, आणि त्यानंतर १७ वर्षे मेरठ येथील मेरठ महाविद्यालयात व्याख्याता व विभागप्रमुख म्हणून काम केले.<ref name="siasat.com">{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/bashir-badr-forgotten-legend-1322740/|title=Bashir Badr: A forgotten legend|date=25 February 2018}}</ref> त्यांनी प्रामुख्याने [[उर्दू]] भाषेत, विशेषतः [[गझल]] प्रकारात लेखन केले. बॉलीवूड मधील गीतकार [[नुसरत बद्र]] यांचे ते वडील होते. [[भारताची फाळणी|भारताच्या फाळणीस]] केंद्रस्थानी ठेवून बद्र यांनी १९७२ मध्ये [[शिमला करार]] दरम्यान 'दुश्मनी जम कर करो' नावाची एक द्विपदी लिहिली होती. बद्र यांचे मोठ्या प्रमाणातील अप्रकाशित साहित्यिक कार्य १९८७ च्या मेरठ दंगली दरम्यान नष्ट झाले. त्यानंतर ते [[भोपाळ]], [[मध्य प्रदेश]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="nationalheraldindia.com">{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/cafe/bashir-badr-a-poet-who-once-lost-everything-to-communal-fire-except-faith-in-humanity|title=Bashir Badr: A poet who once lost everything to communal fire, except faith in humanity|first=Ashutosh|last=Sharma|date=15 February 2020|website=National Herald}}</ref> == प्रारंभिक आयुष्य == बद्र यांचा जन्म १५ फेब्रुवारी १९३५ रोजी युनायटेड प्रॉव्हिन्सेस ऑफ आग्रा अँड अवध (सध्याचे [[आंबेडकर नगर जिल्हा|अंबेडकर नगर]], [[उत्तर प्रदेश]]) येथील हंसवर जवळील बुकिया येथे झाला. अलीगड मुस्लिम विद्यापीठ येथून त्यांनी [[बॅचलर ऑफ आर्ट्स]], [[मास्टर ऑफ आर्ट्स]] आणि [[पीएचडी]] पूर्ण केली. नंतर, त्यांनी त्याच विद्यापीठात व्याख्याता म्हणून काम केले. त्यांनी [[मेरठ कॉलेज]] मध्येही सतरा वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावली. १९८७ च्या मेरठ दंगलीत त्यांचे घर आणि पुस्तकांसह मालमत्तेचे नुकसान झाल्यानंतर, ते कायमचे [[भोपाळ]] येथे स्थायिक झाले.<ref name="siasat.com"/> == कारकिर्द == बद्र यांनी वयाच्या सातव्या वर्षी कविता लिहिण्यास सुरुवात केली. त्यांनी 'इकाई', 'कुलियात-ए-बशीर बद्र', 'आमद', 'इमेज', 'आहट' आणि [[देवनागरी लिपी]] मधील 'उजाले अपनी यादों के' या शीर्षकाच्या गझलसंग्रहांचे लेखन केले. आपल्या कारकिर्दीत, त्यांनी साहित्यिक टीका विषयावर केंद्रित 'आझादी के बाद उर्दू गझल का तनकीदी मुताला' (स्वातंत्र्यानंतरची उर्दू गझल: एक चिकित्सक अभ्यास) आणि 'बीसवीं सदी में गझल' (विसाव्या शतकातील गझल) अशी दोन पुस्तके लिहिली.<ref name="siasat.com"/> त्यांनी बिहार उर्दू अकादमीचे अध्यक्ष म्हणूनही काम पाहिले.<ref>{{Cite web|url=https://www.rekhta.org/poets/bashir-badr/profile|title=Bashir Badr - Profile & Biography}}</ref> त्यांच्या द्विपदींचा भारतीय राजकारण्यांवर प्रभाव असल्याचे दिसून येते,<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/when-narendra-modi-used-congress-favourite-poet-bashir-badr-to-target-the-party-in-parliament-1162818-2018-02-07|title=When Narendra Modi used Congress' favourite poet Bashir Badr to target the party in Parliament |website=India Today|date=7 February 2018 }}</ref> आणि ते अधूनमधून भारताचे पंतप्रधान [[नरेंद्र मोदी]] आणि [[राहुल गांधी]] यांसारख्या नेत्यांद्वारे [[भारतीय संसद]] मध्ये उद्धृत केले जातात. १९७२ मध्ये, त्यांची द्विपदी [[झुल्फिकार अली भुट्टो]] यांनी उद्धृत केली होती.<ref name="nationalheraldindia.com"/> == आजारपण आणि मृत्यू == बद्र यांना नंतर [[स्मृतिभ्रंश]] झाला होता आणि परिणामी ते त्यांची मुशायराची कारकिर्द विसरले होते असे मानले जाते. बद्र यांचे २८ मे २०२६ रोजी ९१ व्या वर्षी [[भोपाळ]] येथे निधन झाले.<ref>{{cite news |title=Renowned Urdu poet Bashir Badr passes away at 91 |url=https://theindianawaaz.com/renowned-urdu-poet-bashir-badr-passes-away-at-91/ |access-date=28 May 2026 |publisher=The Indian Awaaz |date=28 May 2026}}</ref> == पुरस्कार == बद्र यांना साहित्यातील योगदानासाठी १९९९ मध्ये [[पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy }}</ref> आणि त्यांनी [[संगीत नाटक अकादमी]] पुरस्कारही प्राप्त केला. त्यांना १९९९ मध्ये 'आस' या काव्यसंग्रहासाठी [[साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेत्यांची यादी (उर्दू)|उर्दू साहित्यातील साहित्य अकादमी पुरस्कार]] देखील मिळाला.<ref>{{cite news |last1=Bureau |first1=ABP News |title=After 47 Years, Poet Bashir Badr Receives His PhD Degree From AMU |url=https://news.abplive.com/news/india/bashir-badr-receives-his-phd-degree-from-amu-after-47-years-1429992 |work=news.abplive.com |date=6 January 2021 |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: बद्र, बशीर}} [[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:उर्दू कवी]] [[वर्ग:२० व्या शतकातील भारतीय कवी-कवयित्री]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय कवी]] [[वर्ग:साहित्य व शिक्षणातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:मुस्लिम व्यक्ती]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] mszcqxa4f0eq3tskmwr6nfah4ktcc91 0 380096 2686531 2026-05-29T03:06:49Z संतोष गोरे 135680 [[कला शाखेतील पदव्युत्तर]] कडे पुनर्निर्देशित 2686531 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कला शाखेतील पदव्युत्तर]] 52qwzd2fqrgxzdspfbt2ybd36pg2qiu 0 380097 2686537 2026-05-29T03:15:17Z संतोष गोरे 135680 [[अल्झायमर रोग]] कडे पुनर्निर्देशित 2686537 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[अल्झायमर रोग]] hpfdbjytu2t5j1je204o2yhmx0u789l 0 380098 2686561 2026-05-29T04:23:36Z संतोष गोरे 135680 [[बशीर बद्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2686561 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[बशीर बद्र]] f0pgkcppexgsunxilsqjy1eievaxij8 0 380099 2686564 2026-05-29T04:54:15Z संतोष गोरे 135680 पूर्ण नाव 2686564 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[बशीर बद्र]] f0pgkcppexgsunxilsqjy1eievaxij8 0 380100 2686569 2026-05-29T05:12:44Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2686569 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[जैमिनि]] 0y8ppu9y4rlhbqrg83xm3fumh8qsrw0 0 380101 2686570 2026-05-29T05:13:23Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2686570 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[जैमिनी सूत्रम्]] psx6d32xijtj3jhbw84ikjx2qk1j3ib 3 380102 2686580 2026-05-29T06:10:50Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2686580 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Nikhil Bahirat}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ११:४०, २९ मे २०२६ (IST) ls742fw6deeviv82w54qsi9qyto6oba 0 380103 2686588 2026-05-29T06:25:07Z अभय नातू 206 नामभेद 2686588 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[सवाई मानसिंह (द्वितीय)]] g6i135qxnybowbbhv4waumqj1tz6i4d 0 380104 2686589 2026-05-29T06:25:36Z अभय नातू 206 नामभेद 2686589 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[हुकम सिंह (पंजाब राजकारणी)]] gtiiorf49omi9e6wp5667br95guejqp 0 380105 2686590 2026-05-29T06:26:35Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2686590 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[शैलेंद्र कुमार सिंह]] cq9hr9upn086v7rk2ifko4eltz6ib54 0 380106 2686591 2026-05-29T06:27:08Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2686591 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[दरबारा सिंह]] 697qd95uaxa39eyagcf07wv74qa1035 0 380107 2686596 2026-05-29T06:36:23Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2686596 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[अंदमान समुद्र]] 330dxegeiyu49fbn32gx8p1upxzro35 0 380108 2686597 2026-05-29T06:36:50Z अभय नातू 206 नामभेद 2686597 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[काळा समुद्र]] b2bks82yik4b77fu4rerosfcowhx9tr 0 380109 2686598 2026-05-29T06:37:17Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2686598 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[पाल्क सामुद्रधुनी]] 4ya02n9eki58p1a8i3ijxint4s7cwk8 0 380110 2686599 2026-05-29T06:37:44Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2686599 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[अमू दर्या]] ff51ko8x5uo4lgan61s0wypos9v33iu 0 380111 2686627 2026-05-29T08:54:53Z Abhijitsathe 4193 Abhijitsathe ने लेख [[उदयकुमार एम.]] वरुन [[एम. उदयकुमार]] ला हलविला 2686627 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[एम. उदयकुमार]] 37jfqlzwkphvxeulsnthjeb700dnqw8 0 380112 2686632 2026-05-29T09:01:20Z Abhijitsathe 4193 Abhijitsathe ने लेख [[पी. वेलुचामी]] वरुन [[पी. वेलुसामी]] ला हलविला 2686632 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[पी. वेलुसामी]] hddiq63wu784kfds5rdgp64d18aslzi 3 380113 2686653 2026-05-29T10:28:50Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2686653 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Kalash Sumit potbhare}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १५:५८, २९ मे २०२६ (IST) 5wswgfxozpahuhfh2jzvc3uaydw0nx4 14 380114 2686659 2026-05-29T11:12:53Z संतोष गोरे 135680 नवीन पान: [[वर्ग:भाषेनुसार चित्रपट अभिनेत्री]] 2686659 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:भाषेनुसार चित्रपट अभिनेत्री]] dj37qh5tx7cp6wgmvzosxkyzygrdmoa 14 380115 2686660 2026-05-29T11:13:20Z संतोष गोरे 135680 नवीन पान: [[वर्ग:भाषेनुसार चित्रपट अभिनेत्री]] 2686660 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:भाषेनुसार चित्रपट अभिनेत्री]] dj37qh5tx7cp6wgmvzosxkyzygrdmoa