विकिपीडिया mrwiki https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिपीडिया विकिपीडिया चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा मसुदा मसुदा चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 0 5065 2690344 2652702 2026-06-21T00:28:00Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2690344 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट देश |राष्ट्र_प्रचलित_नाव = आर्मेनिया |राष्ट्र_अधिकृत_नाव_स्थानिकभाषेमध्ये = Հայաստանի Հանրապետություն<br />हायास्तानी हान्रापेतुत्यून |राष्ट्र_अधिकृत_नाव_मराठीमध्ये = आर्मेनियाचे प्रजासत्ताक |राष्ट्र_ध्वज = Flag of Armenia.svg |राष्ट्र_चिन्ह = Coat of arms of Armenia.svg |जागतिक_स्थान_नकाशा = LocationArmenia.svg |राष्ट्र_नकाशा = Am-map1.png |ब्रीद_वाक्य = मेक आझ्ग, मेक मशकौईत (अर्थ: एक राष्ट्र, एक संस्कृती) |राजधानी_शहर = [[येरेव्हान]] |सर्वात_मोठे_शहर = [[येरेव्हान]] |सरकार_प्रकार = अर्ध-अध्यक्षीय प्रजासत्ताक |राष्ट्रप्रमुख_नाव = [[वहगान खाचातुर्यान]] |पंतप्रधान_नाव = [[निकोल पाशिन्यान]] |राष्ट्र_गीत = Մեր Հայրենիք ([[मेर हायरेनिक]]) (अर्थ: आपली पितृभू)<center>[[File:Mer Hayrenik instrumental.ogg]]</center> |established_event1 = ऐतिहासिक तारीख |established_date1 = ११ ऑगस्ट इ.स. पूर्व २४९२ |established_event2 = नैरी |established_date2 = इ.स. पूर्व १२०० |established_event3 = आर्मेनियाचे राजतंत्र |established_date3 = इ.स. पूर्व १९० |established_event4 = आर्मेनियाचे लोकशाही प्रजासत्ताक |established_date4 = २८ मे १९१८ |established_event5 = [[आर्मेनियन सोव्हिएत साम्यवादी गणराज्य]] |established_date5 = २ डिसेंबर १९२० |established_event7 = स्वातंत्र्य<br/>[[सोव्हिएत संघ]]ापासून<div style="float:right;">घोषणा<br/>मान्यता<br/>पूर्णत्व</div> |established_date7 = <br/><br/>२३ ऑगस्ट १९९०<br/>२१ सप्टेंबर १९९१<br/>२१ डिसेंबर १९९१ |राष्ट्रीय_भाषा = [[आर्मेनियन भाषा|आर्मेनियन]] |राष्ट्रीय_चलन = [[आर्मेनियन द्राम]] |क्षेत्रफळ_क्रमवारी_क्रमांक = १४१ |क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी = २९,७४३ |क्षेत्रफळ_जलव्याप्त_टक्के = ४.७१ |लोकसंख्या_क्रमवारी_क्रमांक = १३४ |लोकसंख्या_संख्या = ३२,६२,२०० |लोकसंख्या_घनता = १०८.४ |प्रमाण_वेळ = |यूटीसी_कालविभाग = +४/+५ |आंतरराष्ट्रीय_दूरध्वनी_क्रमांक = +३७४ |आंतरजाल_प्रत्यय = .am |जीडीपी_क्रमवारी_क्रमांक = |जीडीपी_डॉलरमध्ये = १९.६४९ अब्ज |दरडोई_जीडीपी_क्रमवारी_क्रमांक = |दरडोई_जीडीपी_डॉलरमध्ये = ५,८३८ |माविनि_वर्ष =२०१३ |माविनि = {{वाढ}} ०.७२९ |माविनि_क्रमवारी_क्रमांक =८७ वा |माविनि_वर्ग = }} '''आर्मेनिया''' (अधिकृत नाव: [[आर्मेनियन भाषा|आर्मेनियन]]: Հայաստանի Հանրապետություն) हा [[काळा समुद्र]] व [[कॅस्पियन समुद्र]] यांमधील [[युरेशिया|युरेशियाच्या]] [[दक्षिण]] [[कॉकेशस]] भागातील एक डोंगराळ व[[भूपरिवेष्टित देश]] आहे. या देशाच्या [[पश्चिम दिशा|पश्चिमेस]] [[तुर्कस्तान]], [[उत्तर दिशा|उत्तरेस]] [[जॉर्जिया]], [[पूर्व दिशा|पूर्वेस]] [[अझरबैजान]], तर [[दक्षिण दिशा|दक्षिणेस]] [[इराण]] व [[अझरबैजान|अझरबैजानाचा]] [[नाख्चिवान]] प्रांत आहेत. [[पूर्व युरोप]] व [[पश्चिम आशिया]] यांच्या उबरठ्यावरील या देशाचे ऐतिहासिक काळापासून [[युरोप|युरोपाशी]] राजकीय, सामाजिक, सांस्कृतिक लागेबांधे आहेत. २९,८०० चौरस किलोमीटर [[क्षेत्रफळ|क्षेत्रफळाच्या]] या देशाची [[लोकसंख्या]] ३० लाख आहे. [[ख्रिश्चन]] हा येथील प्रमुख [[धर्म]] असून येथील [[साक्षरता]] ९९ टक्के आहे. [[येरेवान]] ही या देशाची [[राजधानी]] आहे. भूतपूर्व [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत संघापैकी]] एक घटक प्रजासत्ताक असलेला आर्मेनिया आता बहुपक्षीय [[लोकशाही|लोकशाहीवादी]] [[प्रजासत्ताक]] आहे. आर्मेनियाला प्राचीन सांस्कृतिक व राजकीय वारसादेखील लाभला आहे. इसवी सनाच्या चौथ्या शतकाच्या सुरुवातीला (सर्वसाधारण मान्यतेनुसार इ.स. ३०१) [[आर्मेनियाचे राज्य]] हे या [[ख्रिश्चन धर्म]] स्वीकारणारे या परिसरातील पहिले राज्य होते. आजही आर्मेनियातील बहुसंख्य जनता ख्रिश्चन धर्मीय असली तरीही आर्मेनियाचे प्रजासत्ताक घटनात्मकदृष्ट्या धर्मनिरपेक्ष राज्य आहे. या देशाला १९९१ साली [[रशिया]] कडून स्वातंत्र्य मिळाले. हे एक डोंगराळ राष्ट्र असून येथील जमीन अतिशय सुपीक आहे. [[बटाटे]], [[अाॅलिव्ह]], [[द्राक्ष]], [[कापूस]] ही येथील प्रमुख [[पीक (शेती)|पिके]] आहेत. == इतिहास == === नावाची व्युत्पत्ती === आर्मेनियाचे स्थानिक भाषेतील नाव ''हय्क'' आहे. मध्ययुगात याला ''हयस्तान'' असे नाव होते. [[हय्क]] हा [[आर्मेनियन]] लोकांचा मूळ पुरुष मानला जातो. त्याच्या नावावरून त्या देशाला हयस्तान हे नाव मिळाले. कोरेनच्या मोझेसनुसार हय्कने [[बाबिलोनिया]]चा राजा बेल ह्याला ख्रिस्तपूर्व २४९२ मध्ये युद्धात हरवले व [[अरारात]] ह्या भूभागावर आपले राज्य स्थापन केले. प्राचीन [[फारसी]] कोरीव लेखात (''इ.स.पू. ५१५'') आर्मेनियाचा उल्लेख ''आर्मिना'' असा आढळतो. [[झेनोफोन]] या [[ग्रीक|ग्रीकांच्या]] सेनापतीने आर्मेनियन [[लोकजीवन]] व आदरातिथ्याबद्दल लिहून ठेवले आहे. त्याच्या नोंदीनुसार आर्मेनियन लोक फारसीसदृश्य भाषा बोलतात. === राजकीय विभाग === आर्मेनिया दहा प्रांतात (आर्मेनियन भाषेत "मार्झर"एकवचन "मार्झ") विभागला गेला असून [[येरेवान]] ह्या शहराला (आर्मेनियन कघाक)राजधानी म्हणून विशेष प्रशासकीय दर्जा देण्यात आला आहे. रत्येक प्रांताचा मुख्य कार्यकारी अधिकारी (मार्झपत) हा आर्मेनिया सरकारकडून नियुक्त केला जातो. येरेवानचा मुख्य कार्यकारी अधिकारी महापौर असून त्याची नेमणूक राष्ट्राध्यक्षांकडून केली जाते. प्रत्येक प्रांतात स्वयंशासित असे विभाग (आर्मेनियन हमान्क्नेर/एकवचन हमान्क) येतात.प्रत्येक विभागात नागरी किंवा ग्रामीण वस्त्या असतात.२००७ मधील नोंदींनुसार आर्मेनियात ४९ नागरी भाग असून ८६६ ग्रामीण भाग आहेत. येरेवान या राजधानीच्या शहराचे १२ स्वायत्त विभाग आहेत. === मोठी शहरे === {{मुख्य लेख|आर्मेनियामधील शहरे}} {{मोठी शहरे | country = आर्मेनिया | stat_ref = आर्मेनिया २०२२ जनगणना<ref name="2022 Census">{{cite web|url=[https://www.armstat.am/en/?nid=82&id=2623](https://www.armstat.am/en/?nid=82&id=2623)|title=The Main Results of RA Census 2022, trilingual / Armenian Statistical Service of Republic of Armenia|website=www.armstat.am|access-date=२० फेब्रुवारी २०२६}}</ref> | list_by_pop = आर्मेनियामधील शहरांची यादी | div_name = प्रांत | div_link = आर्मेनियाचे प्रांत | city_1 = येरेवान | div_1 = येरेवान | pop_1 = १०,८६,६७७ | city_2 = ग्युमरी | div_2 = शिराक प्रांत|शिराक | pop_2 = १,१२,३०१ | city_3 = वानाद्झोर | div_3 = लोरी प्रांत|लोरी | pop_3 = ७५,१८६ | city_4 = अबोव्ह्यान | div_4 = कोटेक प्रांत|कोटेक | pop_4 = ४६,४३४ | city_5 = वाघर्षपात | div_5 = आर्माविर प्रांत|आर्माविर | pop_5 = ४४,८३७ | city_6 = ह्राझदान | div_6 = कोटेक प्रांत|कोटेक | pop_6 = ४४,२३१ | city_7 = कापान | div_7 = स्युनिक प्रांत|स्युनिक | pop_7 = ३२,७८० | city_8 = आर्माविर, आर्मेनिया|आर्माविर | div_8 = आर्माविर प्रांत|आर्माविर | pop_8 = २७,४७० | city_9 = चारेत्सावान | div_9 = कोटेक प्रांत|कोटेक | pop_9 = २२,०७१ | city_10 = मासिस, आर्मेनिया|मासिस | div_10 = अरारत प्रांत|अरारत | pop_10 = २०,०८१ | city_11 = अर्तशात, आर्मेनिया|अर्तशात | div_11 = अरारात प्रांत|अरारात | pop_11 = १९,०२० | city_12 = सेव्हान, आर्मेनिया|सेव्हान | div_12 = गेघार्कुनिक प्रांत|गेघार्कुनिक | pop_12 = १८,७०५ | city_13 = इजेवान | div_13 = तावुश प्रांत|तावुश | pop_13 = १८,६८९ | city_14 = गावर (आर्मेनिया)|गावर | div_14 = गेघार्कुनिक प्रांत|गेघार्कुनिक | pop_14 = १७,७४१ | city_15 = अर्तिक | div_15 = शिराक प्रांत|शिराक | pop_15 = १७,६४७ | city_16 = गोरिस | div_16 = स्युनिक प्रांत|स्युनिक | pop_16 = १७,११३ | city_17 = अरारात, आर्मेनिया|अरारात | div_17 = अरारात प्रांत|अरारात | pop_17 = १६,५९२ | city_18 = दिलिजान | div_18 = तावुश प्रांत|तावुश | pop_18 = १५,९१४ | city_19 = अष्टराक | div_19 = अरागत्सोत्न प्रांत|अरागत्सोत्न | pop_19 = १५,६८६ | city_20 = सिसियान | div_20 = स्युनिक प्रांत|स्युनिक | pop_20 = १३,१७९ }} == समाजव्यवस्था == === वस्तीविभागणी === ===धर्म=== === शिक्षण === ===संस्कृती=== == राजकारण == ==अर्थतंत्र== ==खेळ== *[[आर्मेनिया फुटबॉल संघ]] *[[ऑलिंपिक खेळात आर्मेनिया]] == संदर्भ == ==बाह्य दुवे== *[http://www.e-gov.am/ सरकारी संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130825214721/https://www.e-gov.am/ |date=2013-08-25 }} *{{Wikiatlas|Armenia|आर्मेनिया}} *{{Wikivoyage|Armenia|आर्मेनिया}} {{कॉमन्स|Armenia|आर्मेनिया}} {{आशियातील देश}} {{ माहितीचौकट युरोपातील देश}} [[वर्ग:आशियातील देश]] 6xk8m17bmpy2m1fokyrtx71z4x4k3jt 0 7201 2690382 2606814 2026-06-21T05:25:19Z ~2026-36093-29 184484 /* प्रसिद्ध बासरी वादक */ 2690382 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Bansuri bamboo flute 23inch.jpg|thumb|200px|right|सात छिद्रे असलेली आडवी बासरी.]] '''बासरी''' हे [[वेळु|वेळुपासुन]] बनलेले एक फुंकून वाजविण्याचे वाद्य आहे. हे [[श्रीकृष्ण|श्रीकृष्णांचे]] आवडते वाद्य होते.[[भारत|भारतात]] हे वाद्य फार पुरातन काळापासून प्रचलीत आहे. बासरीची लांबी 12" ते जवळजवळ 40" असते. == रचना == बासरी हे एक सुषिर वाद्य आहे. हे [[भारतीय संगीत|भारतीय संगीतातील]] वाद्यांमधील आद्य वाद्य मानले जाते. [[भुंगा|भुंग्यांनी]] भोक पाडलेल्या [[बांबू|बांबुमधून]] [[हवा|वारा]] जाताना आलेल्या आवाजामुळे या वाद्याची कल्पना सुचल्याचे मानले जाते. सामान्यतः, बासरी ही बांबूपासून बनवली जाते. एका टोकाला [[बांबू]] कॄत्रिम बुचाने बंद केला जातो, अथवा बांबूच्या पेराच्या सांध्याचाच वापर करून ते टोक बंद राखले जाते. बासरीला हाताच्या बोटांनी घडी ठेवून स्वर काढण्यासाठीची ६/७/८ छिद्रे (स्वररंध्रे) असतात, आणि एक फुंकरीचे छिद्र (मुखरंध्र) असते हे बंद टोकाजवळ असते. त्याखाली सामान्यतः म, ग, रे, सा, नी, ध आणि प या स्वरांची स्वररंध्रे असतात. काही वेळा 'प'च्या स्वररंध्राखाली 'म'चे स्वररंध्र बनवले जाते. बासरीवादक श्री केशवराव गिंडे यांनी केलेल्या नव्या संरचनेमध्ये मुखरंध्राकडील मच्या स्वररंध्राच्या वर पचे एक स्वररंध्र बनवलजाते. == वादन == [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी]] संगीत 3 सप्तकांमधे वाजवले जाते- मंद्र(खालची पट्टी), मध्य(मधली पट्टी), तार(वरची पट्टी). बासरीच्या मुखरंध्रावर फुंकर घालून आणि दोन्ही हातांची तीन तीन [[बोट|बोटे]] ([[तर्जनी]], [[मध्यमा]] आणि [[अनामिका]]) स्वररंध्रांवर ठेवून आणि पूर्ण अथवा अर्धी उचलून स्वरनिर्मिती केली जाते. बासरीमधून सामान्यतः दोन सप्तकांत (मंद्र पंचम ते मध्य षड्ज हे अर्धे सप्तक, मध्य षड्ज ते तार षड्ज हे पूर्ण सप्तक, तार षड्ज ते तार पंचम हे अर्धे सप्तक) वादन करता येते (प्रगत वादक तार पंचम ते अतितार षड्ज असे अर्धे सप्तक अधिक वाजवू शकतो). बासरीत एकूण 15 सूर वाजवता येतात, ते खालीलप्रमाणे : {| class="wikitable" |- ! 'प !! 'ध !! 'नी !! सा !! रे !! ग !! म !! प !! ध !! नी !! सा' !! रे' !! ग' !! म' !! प' |- | सर्व स्वरछिद्रे बंद || केवळ सहावे स्वरछिद्र उघडे || पाचवे व सहावे स्वरछिद्रे उघडी || वरची तीन स्वरछिद्रे बंद || वरची दोन स्वरछिद्रे बंद || पहिले स्वरछिद्र बंद || सर्व स्वरछिद्रे उघडी || केवळ पहिले स्वरछिद्र उघडे || केवळ सहावे स्वरछिद्र उघडे || पाचवे व सहावे स्वरछिद्रे उघडी || वरची तीन स्वरछिद्रे बंद || वरची दोन स्वरछिद्रे बंद || पहिले स्वरछिद्र बंद || सर्व स्वरछिद्रे उघडी || केवळ पहिले स्वरछिद्र उघडे |- | सौम्य फुंकर || सौम्य फुंकर || सौम्य फुंकर || सौम्य फुंकर || सौम्य फुंकर || सौम्य फुंकर || सौम्य फुंकर || साधारण फुंकर || साधारण फुंकर || तीव्र फुंकर || तीव्र फुंकर || तीव्र फुंकर || तीव्र फुंकर || तीव्र फुंकर || अतितीव्र फुंकर |} ध्रांच्या सामान्य बासरीच्या वादनामध्ये स्वर खालील पद्धतीने काढले जातात. मुखरंध्राकडील पहिले स्वररंध्र (मचे स्वररंध्र) डाव्या हाताच्या तर्जनीने झाकले जाते. त्या खालील स्वररंध्रे अनुक्रमे डाव्या हाताची मध्यमा, अनामिका, उजव्या हाताची तर्जनी, मध्यमा आणि अनामिका या बोटांनी झाकली जातात. (हे वर्णन आणि खालील स्थिती डावा हात मुखरंध्राजवळ आणि उजवा हात खाली अश्या प्रकारे वाजवतानाच्या स्थितीचे आहे. अश्या वेळी बासरी ही वादकाच्या उजव्या बाजूला असते. हात उलट घेऊन, डाव्या बाजूला बासरी धरून वादन करताना खालील वर्णनामध्ये डावा आणि उजवा हे शब्द उलट होतील, बोटे तीच राहतील.) {| class="wikitable" |- ! स्वर !! वापरले जाणारे बोट |- | प || सर्व स्वररंध्रे बंद. |- | कोमल ध || उजव्या हाताची अनामिका अर्धी उचललेली. |- | शुद्ध ध || उजव्या हाताची अनामिका उचललेली. |- | कोमलनी || उजव्या हाताची अनामिका उचललेली आणि मध्यमा अर्धी उचललेली. |- | शुद्धनी || उजव्या हाताची अनामिका आणि मध्यमा उचललेली. |- | सा || उजव्या हाताची सर्व बोटे उचललेली. |- | कोमल रे || उजव्या हाताची सर्व बोटे उचललेली <br>आणि डाव्या हाताची तर्जनी अर्धी उचललेली. |- | शुद्ध रे || उजव्या हाताची सर्व बोटे <br>आणि डाव्या हाताची तर्जनी उचललेली. |- | कोमल ग || उजव्या हाताची सर्व बोटे <br>आणि डाव्या हाताची तर्जनी उचललेली, डाव्या हाताची मध्यमा अर्धी उचललेली. |- | शुद्ध ग || उजव्या हाताची सर्व बोटे <br>आणि डाव्या हाताची तर्जनी आणि मध्यमा उचललेली. |- | शुद्ध म || उजव्या हाताची सर्व बोटे आणि <br>डाव्या हाताची तर्जनी आणि मध्यमा पूर्ण उचललेली, आणि डाव्या हाताची अनामिका अर्धी उचललेली. |- | तीव्र म || दोन्ही हातांची सर्व बोटे उचललेली. |- |} सप्तक बदलण्यासाठी फुंकरीच्या जोरामध्ये बदल केला जातो, बोटे तशीच राहतात. मात्र तार पंचम ते अतितार षड्ज या स्वरांकरता बोटांची स्थिती वेगळी असते. ==प्रकार== ==उभी बासरी== ==आडवी बासरी== ==प्रसिद्ध बासरी वादक== * [[हरिप्रसाद चौरासिया]] * [[रोणू मुझुमदार]] * [[पन्नालाल घोष]] * [[प्रवीण गोडखिण्डी]] * [[चेतन जोशी]] * [[राकेश चौरासिया]] * स्व.पं. [[अरविंद गजेंद्रगडकर]] * पं. [[केशव गिंडे]] * पं. [[रूपक कुलकर्णी]] * पं. राजेंद्र कुलकर्णी === हिंदुस्तानी बासरी === {{विस्तार}} {{हिंदुस्तानी संगीत}} [[वर्ग:वाद्ये]] [[वर्ग:सुषिर वाद्ये]] 6x2vjjvd6trn8c73o0qvqcxs864y9l6 0 18461 2690409 2689215 2026-06-21T07:19:17Z ~2026-24679-89 182431 /* ऐतिहासिक संदर्भ */ 2690409 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भूतपूर्व देश | राष्ट्र_अधिकृत_नाव_स्थानिक भाषेमध्ये = '''सेऊण'''(यादव)'''साम्राज्य''' | राष्ट्र_अधिकृत_नाव_मराठीमध्ये = यादव साम्राज्य | वंश = सोमवंशी यादव | सुरुवात_वर्ष = इ.स. ८३० | शेवट_वर्ष = १३१७ | मागील१ = पश्चिमी [[चालुक्य]] साम्राज्य | पुढील१ = [[खिलजी घराणे]] | राष्ट्र_ध्वज = गरुडध्वज | राष्ट्र_चिन्ह = व्याल | जागतिक_स्थान_नकाशा = Asia_1200ad.jpg | ब्रीद_वाक्य = हर हर महादेव | राजधानी_शहर = [[देवगिरी]] | सर्वात_मोठे_शहर = | शासन_प्रकार = राजतंत्र | राष्ट्रप्रमुख_नाव = दृढप्रहारी | पंतप्रधान_नाव = [[हेमाद्रि पंडित]] | राष्ट्रीय_भाषा = [[मराठी]], [[संस्कृत]] | इतर_प्रमुख_भाषा = देवनागरी [[कन्नड]] | राष्ट्रीय_चलन = | क्षेत्रफळ_चौरस_किमी = | लोकसंख्या_संख्या = | लोकसंख्या_घनता = }} '''देवगिरीचे यादव राजघराणे''' ([[इ.स. ८५०]] - [[इ.स. १३१७]]), यांना '''सेवुण/सेऊण राजवंश''' असेही म्हणले जात होते. हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] प्राचीन पूर्वमध्ययुगीन काळातील राजघराणे होते. ते स्वतःला [[सोमवंशी]] म्हणवत.{{संदर्भ हवा}} यादवांचे साम्राज्य [[नर्मदा नदी]]पासून [[तुंगभद्रा नदी]]पर्यंत पसरले होते. यादव घराण्यातील राजांच्या सापडलेल्या शिलालेखात त्यांची बिरूदे, हे राजघराणे [[महाभारत]] कालीन [[श्रीकृष्ण|श्रीकृष्णांचे]] वंशज असण्यासंबंधाने असल्याची आढळतात. यादवांचे राज्य [[महाराष्ट्र]], उत्तर[[कर्नाटक]] आणि [[मध्यप्रदेश|मध्यप्रदेशच्या]] काही भागात पसरलेले होते. सुरुवातीच्या काळात ते चालुक्यांचे मित्र असावेत, असे दिसते. * चालुक्यांच्या दुर्लक्षित प्रशासनामुळे पुढे ते सुबाहूच्या कारकिर्दीत स्वतंत्र सम्राट झाले. सुबाहू यांनी साम्राज्य व्यवस्थापनासाठी [[वारंगळ]] व [[हळेबीडु|हाळेबीड]] येथे उपराजधान्या स्थापून आपल्या दोन्ही मुलांना तिकडे पाठवले. * त्यांचाच वंशज असणाऱ्या [[भिल्लम]] याने देवगिरी येथे राजधानी स्थापन केली. सिंघनदेव यादवांनी अनेक मंदिरे बांधली. [[हेमाडपंथी]] पद्धतीची बांधकाम हे यादव काळातील मानले जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://mr.vikaspedia.in/education/childrens-corner/91593293e/93994792e93e92192a902924940-93593e93894d924941936948932940|title=हेमाडपंती वास्तुशैली|accessdate=१८ एप्रिल २०२१}}</ref> यादवकाळात या शैलीला वेगळे नाव होते. पुढे मूळचा यादवकुलीन [[रामदेव यादव|सम्राट रामदेवराव यादव]] यांच्या दरबारी असणारा [[हेमाद्रि पंडित|हेमाड पंडिताने]] स्वतःचे नाव त्या शैलीला दिले.<ref>{{cite book|title=Kāḷācyā paḍadyāāḍa , Volume 2|url=https://books.google.com/books?id=Q_wvAAAAMAAJ|page=373|publisher=Marāṭhī Sāhitya Parishada|year=1992|quote= देवगिरी येथे रामचंद्रराव राजा राज्य करीत असता दमरदारीच्या कामावर '''हेमाद्री ऊर्फ हेमाडपंत''' हा देशस्थ ऋग्वेदी ब्राह्मण काम करीत होता.}}</ref><ref>{{cite book |title=Religious Cultures in Early Modern India: New Perspectives|url=https://books.google.com/books?id=NTnJBQAAQBAJ&pg=PT194&dq=Hemadpant+is+brahmin#q=Hemadpant%20is%20brahmin|publisher=Routledge|year=2014|isbn = 9781317982876}}</ref> * [[सिंघणदेव (द्वितीय)]] आणि [[राजा महादेव यादव]] यांच्या काळात या राज्याची भरभराट झाली. * सिंघणदेव यादव सम्राटांची तुलना महान सम्राटांशी होऊ शकते, सिंघणदेवच्या काळात महाराष्ट्रातील प्रजा सुखी होती. * '''१ले मराठी साम्राज्य''' हे यादवराजांनी जन्माला आणले यात सिंघणदेव राजाचा अमूल्य वाटा आहे, त्याच्याच नावाने आजचे [[सातारा]] जिल्ह्यातील [[शिंगणापूर]] हे गाव हे अजरामर झाले. ** [[शिखर शिंगणापूर]] चे [[महादेव]] मंदिर सिंघणदेवांनी बांधले, म्हणूनच सिंघणवरून '''शिंगणापूर''' झाले. * यादव राजवंशाचा शेवटचा सम्राट शंकरदेेव होय, तर त्यांचे वडिल '''[[रामदेव यादव|रामचंद्राच्या]]''' यांच्या काळातच मराठी भाषेला राजाश्रय मिळाला. त्यांचा पराभव [[अल्लाउद्दिन खिलजी]] व मलिक काफूरने त्यांना फितूरीने केला. रामचंद्रदेव रायांचे जावई व सेनापती [[हरपालदेव]] यांची क्रूर हत्या करून त्यांना देवगिरीच्या प्रवेशद्वाराला टांगून ठेवले होते. *[[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्या मातोश्री [[जिजाबाई]] हरपालदेवांच्याच कुळातील आहेत. ** त्यांचे माहेरचे कूळ [[जाधवराव]] हे यादवांचे थेट कुळी. महाराष्ट्रातील कित्येक मंदिरे, [[बारव]] स्थापत्यादी अनेक वास्तू ह्या देवगिरीच्या यादवसम्राटांशी संबंधीत असल्याचे मानले जाते. आजही अनेक ठिकाणी त्याचे अवशेष पहावयास मिळतात. [https://archive.org/details/HistoricalGeneologies/page/n65/mode/1up?q=+%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A4%B5] == ऐतिहासिक संदर्भ == * देवगिरीचे यादव: इतिहास संशोधक महामहोपाध्याय डॉ.[[ब्रह्मानंद देशपांडे]] यांनी महाराष्ट्रातील पराक्रमी अशा यादव राजवंशावर लिहिलेला हा एक ऐतिहासिक ग्रंथ आहे. मध्ययुगीन भारताच्या इतिहासामध्ये आपल्या अजोड पराक्रमाने ४५० वर्षे महाराष्ट्राचे नाव झळकत ठेवणाऱ्या कर्तबगार यादव राजांची सविस्तर ऐतिहासिक माहिती या ग्रंथात मिळते. # भिल्लम, # [[सेउणचंद्र]], # भिल्लम (पाचवा), # जैतुगी (द्वितीय), # सिंघणदेव (द्वितीय), # [[कृष्णदेव]], # [[रामदेव यादव|सम्राट रामचंद्र]] अशा अनेक पराक्रमी यादवराजांची यशोगाथा या पुस्तकात वर्णिली आहे. == पहा == ** [[होयसळेश्वर मंदिर]] ** [[काकतीय]] * [[यादव]] * [[जैत्रपाल]], मराठी कवी मुकुंदराजकडून लिहीला. * [[रामदेव यादव]], शेवटचा राजा * [[हेमाद्री]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{साचा:भारतीय राजवंश}} [[वर्ग:भारतीय राजवंश]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]] bc42w9xy521gcmumfd90myq7wf65vmn 2690410 2690409 2026-06-21T07:19:54Z ~2026-24679-89 182431 /* ऐतिहासिक संदर्भ */ 2690410 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भूतपूर्व देश | राष्ट्र_अधिकृत_नाव_स्थानिक भाषेमध्ये = '''सेऊण'''(यादव)'''साम्राज्य''' | राष्ट्र_अधिकृत_नाव_मराठीमध्ये = यादव साम्राज्य | वंश = सोमवंशी यादव | सुरुवात_वर्ष = इ.स. ८३० | शेवट_वर्ष = १३१७ | मागील१ = पश्चिमी [[चालुक्य]] साम्राज्य | पुढील१ = [[खिलजी घराणे]] | राष्ट्र_ध्वज = गरुडध्वज | राष्ट्र_चिन्ह = व्याल | जागतिक_स्थान_नकाशा = Asia_1200ad.jpg | ब्रीद_वाक्य = हर हर महादेव | राजधानी_शहर = [[देवगिरी]] | सर्वात_मोठे_शहर = | शासन_प्रकार = राजतंत्र | राष्ट्रप्रमुख_नाव = दृढप्रहारी | पंतप्रधान_नाव = [[हेमाद्रि पंडित]] | राष्ट्रीय_भाषा = [[मराठी]], [[संस्कृत]] | इतर_प्रमुख_भाषा = देवनागरी [[कन्नड]] | राष्ट्रीय_चलन = | क्षेत्रफळ_चौरस_किमी = | लोकसंख्या_संख्या = | लोकसंख्या_घनता = }} '''देवगिरीचे यादव राजघराणे''' ([[इ.स. ८५०]] - [[इ.स. १३१७]]), यांना '''सेवुण/सेऊण राजवंश''' असेही म्हणले जात होते. हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] प्राचीन पूर्वमध्ययुगीन काळातील राजघराणे होते. ते स्वतःला [[सोमवंशी]] म्हणवत.{{संदर्भ हवा}} यादवांचे साम्राज्य [[नर्मदा नदी]]पासून [[तुंगभद्रा नदी]]पर्यंत पसरले होते. यादव घराण्यातील राजांच्या सापडलेल्या शिलालेखात त्यांची बिरूदे, हे राजघराणे [[महाभारत]] कालीन [[श्रीकृष्ण|श्रीकृष्णांचे]] वंशज असण्यासंबंधाने असल्याची आढळतात. यादवांचे राज्य [[महाराष्ट्र]], उत्तर[[कर्नाटक]] आणि [[मध्यप्रदेश|मध्यप्रदेशच्या]] काही भागात पसरलेले होते. सुरुवातीच्या काळात ते चालुक्यांचे मित्र असावेत, असे दिसते. * चालुक्यांच्या दुर्लक्षित प्रशासनामुळे पुढे ते सुबाहूच्या कारकिर्दीत स्वतंत्र सम्राट झाले. सुबाहू यांनी साम्राज्य व्यवस्थापनासाठी [[वारंगळ]] व [[हळेबीडु|हाळेबीड]] येथे उपराजधान्या स्थापून आपल्या दोन्ही मुलांना तिकडे पाठवले. * त्यांचाच वंशज असणाऱ्या [[भिल्लम]] याने देवगिरी येथे राजधानी स्थापन केली. सिंघनदेव यादवांनी अनेक मंदिरे बांधली. [[हेमाडपंथी]] पद्धतीची बांधकाम हे यादव काळातील मानले जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://mr.vikaspedia.in/education/childrens-corner/91593293e/93994792e93e92192a902924940-93593e93894d924941936948932940|title=हेमाडपंती वास्तुशैली|accessdate=१८ एप्रिल २०२१}}</ref> यादवकाळात या शैलीला वेगळे नाव होते. पुढे मूळचा यादवकुलीन [[रामदेव यादव|सम्राट रामदेवराव यादव]] यांच्या दरबारी असणारा [[हेमाद्रि पंडित|हेमाड पंडिताने]] स्वतःचे नाव त्या शैलीला दिले.<ref>{{cite book|title=Kāḷācyā paḍadyāāḍa , Volume 2|url=https://books.google.com/books?id=Q_wvAAAAMAAJ|page=373|publisher=Marāṭhī Sāhitya Parishada|year=1992|quote= देवगिरी येथे रामचंद्रराव राजा राज्य करीत असता दमरदारीच्या कामावर '''हेमाद्री ऊर्फ हेमाडपंत''' हा देशस्थ ऋग्वेदी ब्राह्मण काम करीत होता.}}</ref><ref>{{cite book |title=Religious Cultures in Early Modern India: New Perspectives|url=https://books.google.com/books?id=NTnJBQAAQBAJ&pg=PT194&dq=Hemadpant+is+brahmin#q=Hemadpant%20is%20brahmin|publisher=Routledge|year=2014|isbn = 9781317982876}}</ref> * [[सिंघणदेव (द्वितीय)]] आणि [[राजा महादेव यादव]] यांच्या काळात या राज्याची भरभराट झाली. * सिंघणदेव यादव सम्राटांची तुलना महान सम्राटांशी होऊ शकते, सिंघणदेवच्या काळात महाराष्ट्रातील प्रजा सुखी होती. * '''१ले मराठी साम्राज्य''' हे यादवराजांनी जन्माला आणले यात सिंघणदेव राजाचा अमूल्य वाटा आहे, त्याच्याच नावाने आजचे [[सातारा]] जिल्ह्यातील [[शिंगणापूर]] हे गाव हे अजरामर झाले. ** [[शिखर शिंगणापूर]] चे [[महादेव]] मंदिर सिंघणदेवांनी बांधले, म्हणूनच सिंघणवरून '''शिंगणापूर''' झाले. * यादव राजवंशाचा शेवटचा सम्राट शंकरदेेव होय, तर त्यांचे वडिल '''[[रामदेव यादव|रामचंद्राच्या]]''' यांच्या काळातच मराठी भाषेला राजाश्रय मिळाला. त्यांचा पराभव [[अल्लाउद्दिन खिलजी]] व मलिक काफूरने त्यांना फितूरीने केला. रामचंद्रदेव रायांचे जावई व सेनापती [[हरपालदेव]] यांची क्रूर हत्या करून त्यांना देवगिरीच्या प्रवेशद्वाराला टांगून ठेवले होते. *[[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्या मातोश्री [[जिजाबाई]] हरपालदेवांच्याच कुळातील आहेत. ** त्यांचे माहेरचे कूळ [[जाधवराव]] हे यादवांचे थेट कुळी. महाराष्ट्रातील कित्येक मंदिरे, [[बारव]] स्थापत्यादी अनेक वास्तू ह्या देवगिरीच्या यादवसम्राटांशी संबंधीत असल्याचे मानले जाते. आजही अनेक ठिकाणी त्याचे अवशेष पहावयास मिळतात. [https://archive.org/details/HistoricalGeneologies/page/n65/mode/1up?q=+%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A4%B5] == ऐतिहासिक संदर्भ == * देवगिरीचे यादव: इतिहास संशोधक महामहोपाध्याय डॉ.[[ब्रह्मानंद देशपांडे]] यांनी महाराष्ट्रातील पराक्रमी अशा यादव राजवंशावर लिहिलेला हा एक ऐतिहासिक ग्रंथ आहे. मध्ययुगीन भारताच्या इतिहासामध्ये आपल्या अजोड पराक्रमाने ४५० वर्षे महाराष्ट्राचे नाव झळकत ठेवणाऱ्या कर्तबगार यादव राजांची सविस्तर ऐतिहासिक माहिती या ग्रंथात मिळते. # भिल्लम, # [[सेउणचंद्र]], # भिल्लम (पाचवा), # [[जैतुगी]] (द्वितीय), # सिंघणदेव (द्वितीय), # [[कृष्णदेव]], # [[रामदेव यादव|सम्राट रामचंद्र]] अशा अनेक पराक्रमी यादवराजांची यशोगाथा या पुस्तकात वर्णिली आहे. == पहा == ** [[होयसळेश्वर मंदिर]] ** [[काकतीय]] * [[यादव]] * [[जैत्रपाल]], मराठी कवी मुकुंदराजकडून लिहीला. * [[रामदेव यादव]], शेवटचा राजा * [[हेमाद्री]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{साचा:भारतीय राजवंश}} [[वर्ग:भारतीय राजवंश]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]] 4gsw6oqvx4s7awbbbwghv6m0kaboyzo 2690412 2690410 2026-06-21T07:21:29Z ~2026-24679-89 182431 /* ऐतिहासिक संदर्भ */ 2690412 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भूतपूर्व देश | राष्ट्र_अधिकृत_नाव_स्थानिक भाषेमध्ये = '''सेऊण'''(यादव)'''साम्राज्य''' | राष्ट्र_अधिकृत_नाव_मराठीमध्ये = यादव साम्राज्य | वंश = सोमवंशी यादव | सुरुवात_वर्ष = इ.स. ८३० | शेवट_वर्ष = १३१७ | मागील१ = पश्चिमी [[चालुक्य]] साम्राज्य | पुढील१ = [[खिलजी घराणे]] | राष्ट्र_ध्वज = गरुडध्वज | राष्ट्र_चिन्ह = व्याल | जागतिक_स्थान_नकाशा = Asia_1200ad.jpg | ब्रीद_वाक्य = हर हर महादेव | राजधानी_शहर = [[देवगिरी]] | सर्वात_मोठे_शहर = | शासन_प्रकार = राजतंत्र | राष्ट्रप्रमुख_नाव = दृढप्रहारी | पंतप्रधान_नाव = [[हेमाद्रि पंडित]] | राष्ट्रीय_भाषा = [[मराठी]], [[संस्कृत]] | इतर_प्रमुख_भाषा = देवनागरी [[कन्नड]] | राष्ट्रीय_चलन = | क्षेत्रफळ_चौरस_किमी = | लोकसंख्या_संख्या = | लोकसंख्या_घनता = }} '''देवगिरीचे यादव राजघराणे''' ([[इ.स. ८५०]] - [[इ.स. १३१७]]), यांना '''सेवुण/सेऊण राजवंश''' असेही म्हणले जात होते. हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] प्राचीन पूर्वमध्ययुगीन काळातील राजघराणे होते. ते स्वतःला [[सोमवंशी]] म्हणवत.{{संदर्भ हवा}} यादवांचे साम्राज्य [[नर्मदा नदी]]पासून [[तुंगभद्रा नदी]]पर्यंत पसरले होते. यादव घराण्यातील राजांच्या सापडलेल्या शिलालेखात त्यांची बिरूदे, हे राजघराणे [[महाभारत]] कालीन [[श्रीकृष्ण|श्रीकृष्णांचे]] वंशज असण्यासंबंधाने असल्याची आढळतात. यादवांचे राज्य [[महाराष्ट्र]], उत्तर[[कर्नाटक]] आणि [[मध्यप्रदेश|मध्यप्रदेशच्या]] काही भागात पसरलेले होते. सुरुवातीच्या काळात ते चालुक्यांचे मित्र असावेत, असे दिसते. * चालुक्यांच्या दुर्लक्षित प्रशासनामुळे पुढे ते सुबाहूच्या कारकिर्दीत स्वतंत्र सम्राट झाले. सुबाहू यांनी साम्राज्य व्यवस्थापनासाठी [[वारंगळ]] व [[हळेबीडु|हाळेबीड]] येथे उपराजधान्या स्थापून आपल्या दोन्ही मुलांना तिकडे पाठवले. * त्यांचाच वंशज असणाऱ्या [[भिल्लम]] याने देवगिरी येथे राजधानी स्थापन केली. सिंघनदेव यादवांनी अनेक मंदिरे बांधली. [[हेमाडपंथी]] पद्धतीची बांधकाम हे यादव काळातील मानले जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://mr.vikaspedia.in/education/childrens-corner/91593293e/93994792e93e92192a902924940-93593e93894d924941936948932940|title=हेमाडपंती वास्तुशैली|accessdate=१८ एप्रिल २०२१}}</ref> यादवकाळात या शैलीला वेगळे नाव होते. पुढे मूळचा यादवकुलीन [[रामदेव यादव|सम्राट रामदेवराव यादव]] यांच्या दरबारी असणारा [[हेमाद्रि पंडित|हेमाड पंडिताने]] स्वतःचे नाव त्या शैलीला दिले.<ref>{{cite book|title=Kāḷācyā paḍadyāāḍa , Volume 2|url=https://books.google.com/books?id=Q_wvAAAAMAAJ|page=373|publisher=Marāṭhī Sāhitya Parishada|year=1992|quote= देवगिरी येथे रामचंद्रराव राजा राज्य करीत असता दमरदारीच्या कामावर '''हेमाद्री ऊर्फ हेमाडपंत''' हा देशस्थ ऋग्वेदी ब्राह्मण काम करीत होता.}}</ref><ref>{{cite book |title=Religious Cultures in Early Modern India: New Perspectives|url=https://books.google.com/books?id=NTnJBQAAQBAJ&pg=PT194&dq=Hemadpant+is+brahmin#q=Hemadpant%20is%20brahmin|publisher=Routledge|year=2014|isbn = 9781317982876}}</ref> * [[सिंघणदेव (द्वितीय)]] आणि [[राजा महादेव यादव]] यांच्या काळात या राज्याची भरभराट झाली. * सिंघणदेव यादव सम्राटांची तुलना महान सम्राटांशी होऊ शकते, सिंघणदेवच्या काळात महाराष्ट्रातील प्रजा सुखी होती. * '''१ले मराठी साम्राज्य''' हे यादवराजांनी जन्माला आणले यात सिंघणदेव राजाचा अमूल्य वाटा आहे, त्याच्याच नावाने आजचे [[सातारा]] जिल्ह्यातील [[शिंगणापूर]] हे गाव हे अजरामर झाले. ** [[शिखर शिंगणापूर]] चे [[महादेव]] मंदिर सिंघणदेवांनी बांधले, म्हणूनच सिंघणवरून '''शिंगणापूर''' झाले. * यादव राजवंशाचा शेवटचा सम्राट शंकरदेेव होय, तर त्यांचे वडिल '''[[रामदेव यादव|रामचंद्राच्या]]''' यांच्या काळातच मराठी भाषेला राजाश्रय मिळाला. त्यांचा पराभव [[अल्लाउद्दिन खिलजी]] व मलिक काफूरने त्यांना फितूरीने केला. रामचंद्रदेव रायांचे जावई व सेनापती [[हरपालदेव]] यांची क्रूर हत्या करून त्यांना देवगिरीच्या प्रवेशद्वाराला टांगून ठेवले होते. *[[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांच्या मातोश्री [[जिजाबाई]] हरपालदेवांच्याच कुळातील आहेत. ** त्यांचे माहेरचे कूळ [[जाधवराव]] हे यादवांचे थेट कुळी. महाराष्ट्रातील कित्येक मंदिरे, [[बारव]] स्थापत्यादी अनेक वास्तू ह्या देवगिरीच्या यादवसम्राटांशी संबंधीत असल्याचे मानले जाते. आजही अनेक ठिकाणी त्याचे अवशेष पहावयास मिळतात. [https://archive.org/details/HistoricalGeneologies/page/n65/mode/1up?q=+%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A4%B5] == ऐतिहासिक संदर्भ == * देवगिरीचे यादव: इतिहास संशोधक महामहोपाध्याय डॉ.[[ब्रह्मानंद देशपांडे]] यांनी महाराष्ट्रातील पराक्रमी अशा यादव राजवंशावर लिहिलेला हा एक ऐतिहासिक ग्रंथ आहे. मध्ययुगीन भारताच्या इतिहासामध्ये आपल्या अजोड पराक्रमाने ४५० वर्षे महाराष्ट्राचे नाव झळकत ठेवणाऱ्या कर्तबगार यादव राजांची सविस्तर ऐतिहासिक माहिती या ग्रंथात मिळते. # भिल्लम, # [[सेउणचंद्र]], # भिल्लम (पाचवा), # [[जैत्रपाल]] (द्वितीय), # सिंघणदेव (द्वितीय), # [[कृष्णदेव]], # [[रामदेव यादव|सम्राट रामचंद्र]] अशा अनेक पराक्रमी यादवराजांची यशोगाथा या पुस्तकात वर्णिली आहे. == पहा == ** [[होयसळेश्वर मंदिर]] ** [[काकतीय]] * [[यादव]] * [[जैत्रपाल]], मराठी कवी मुकुंदराजकडून लिहीला. * [[रामदेव यादव]], शेवटचा राजा * [[हेमाद्री]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{साचा:भारतीय राजवंश}} [[वर्ग:भारतीय राजवंश]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]] basj5cykbnwhlz2es3a12nfsgbukq1y 0 20584 2690343 2689711 2026-06-21T00:15:40Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2690343 wikitext text/x-wiki {{मुखपृष्ठ सदर टीप |तारीख = १८ मार्च |वर्ष = २०२६ }} {{Infobox cricket tournament main | name = आय.सी.सी. पुरुष टी२० विश्वचषक | image = ICC Men's T20 World Cup Trophy.webp | imagesize = | caption = '''टी२० विश्वचषक''' | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[२०-२० सामने|आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामने]] | tournament format = [[साखळी सामने]] व [[बाद फेरी]] | first = [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] | last = [[२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२६]] | participants = २०<ref>{{cite web |title=आयसीसीकडून जागतिक कार्यक्रमांच्या विस्ताराची घोषणा|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2164062 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|आयसीसी]]|access-date=१९ एप्रिल २०२२|language=en}}</ref> | champions = {{cr|IND}} (३रे विजेतेपद) | most successful = {{cr|IND}} (३ विजेतीपदे) | most runs = {{flagicon|IND}} [[विराट कोहली]] (१,२९२)<ref name="stats3000.cricinfo.com">[http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy विक्रम – आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२० – सर्वाधिक धावा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101123945/http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy |date=११ जुलै २०२४} क्रिकइन्फो</ref> | most wickets = {{flagicon|BAN}} [[शाकिब अल हसन]] (५०)<ref name="stats5000000.cricinfo.com"> [http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy विक्रम – आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२० – कारकिर्दीतील सर्वाधिक बळी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101123959/http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy |date=११ जुलै २०२४}} क्रिकइन्फो</ref> }} {{Season sidebar | image = [[File:ICC_Men's_T20_World_Cup_Trophy_at_COA_-_BugWarp_(20)_(cropped).jpg|250px]] | caption = प्रतिष्ठित आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक ट्रॉफी | title = स्पर्धा | list = * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]] * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]] * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]] * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] * [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] * [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]] * [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]] * [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]] * [[२०२६ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२६]] * [[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]] * [[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]] }} '''[[आयसीसी]] पुरुष टी२० विश्वचषक''' (पूर्वी '''आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२०''' म्हणून ओळखली जात असे)<ref>{{cite web |title=विश्व टी२०चे टी२० विश्वचषक असे नामकरण |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/917529 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती |आयसीसी]] | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२ |date=२३ नोव्हेंबर २०१८|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123200931/https://www.icc-cricket.com/media-releases/917529 |archive-date=२३ नोव्हेंबर २०१८ |url-status=live}}</ref> ही [[आंतरराष्ट्रीय टी२० | ट्वेंटी२० क्रिकेट]]ची आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा आहे. क्रिकेटची प्रशासकीय संस्था, [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] (आयसीसी) द्वारे आयोजित करण्यात आलेल्या या स्पर्धेत सध्या १६ संघांचा समावेश आहे, ज्यामध्ये दिलेल्या अंतिम मुदतीनुसार क्रमवारीतील अव्वल १० संघ आणि [[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता|टी२० विश्वचषक पात्रता]] स्पर्धेद्वारे निवडलेल्या सहा संघांचा समावेश आहे. सदर स्पर्धा साधारणतः दर दोन वर्षांनी आयोजित केली जाते. तथापि, स्पर्धेची २०२० आवृत्ती [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक | २०२० मध्ये ऑस्ट्रेलियामध्ये होणार होती, परंतु कोविड-१९ मुळे, स्पर्धा २०२१ पर्यंत पुढे ढकलण्यात आली]] आणि यजमानपद भारताकडे सोपविण्यात आले. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] नंतर तब्बल पाच वर्षांनी २०२१ मध्ये स्पर्धा आयोजित करण्यात आली. तथापि, [[कोव्हिड-१९ महामारीचा क्रिकेटवर झालेला परिणाम|भारतातील कोविड-१९ महामारी]]मुळे, सामने [[संयुक्त अरब अमिराती]] (युएई) आणि [[ओमान]] येथे हलविण्यात आले.<ref>{{Cite web|date=17 August 2021|title=टी२० विश्वचषक: २४ ऑक्टोबर रोजी दुबईमध्ये भारत विरुद्ध पाकिस्तान सामनारंगणार |url=https://www.thelivemirror.com/t20-world-cup-india-vs-pakistan-october-24/ | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२|website=द लाईव्ह मिरर| | language=en-US}}</ref> मे २०१६ मध्ये, आयसीसीने २०१८ मध्ये एक स्पर्धा आयोजित करण्याची कल्पना पुढे आणली, ज्यामध्ये दक्षिण आफ्रिका संभाव्य यजमान असणार होता.<ref name="2018SA">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/1019437.html |title=२०१८ मध्ये टी-२० वर्ल्डकप पुनरागमन होण्याची आयसीसीला आशा | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२|work=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref> परंतु [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]]च्या समारोपाच्या वेळी, आयसीसीने २०१८ आवृत्तीची कल्पना वगळली.<ref>{{cite web|title=चॅम्पियन्स ट्रॉफी २०२१ मध्ये होणार, २०१८ मध्ये टी२० विश्वचषक स्पर्धा नाही|work=हिंदुस्थान टाइम्स|author1=मुकेश भट्ट|url=http://www.hindustantimes.com/cricket/no-icc-world-t20-in-2018-india-to-host-next-champions-trophy-in-2021/story-myhab0aP2U4ZM4n0pyVuZM.html|date=१८ जून २०१७| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> २०२६ पर्यंत, दहा स्पर्धा खेळल्या गेल्या आहेत, त्यात एकूण २४ संघांनी भाग घेतला आहे आणि आतापर्यंत सहा राष्ट्रीय संघांनी टी२० विश्वचषक जिंकला आहे. [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारताने]] सर्वाधिक तीन विजय मिळवले आहेत ([[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]). [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडिज]] ([[२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१२]], [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]]) आणि [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]] ([[२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१०]], [[२०२२ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]) यांनी दोनदा जिंकले आहेत आणि [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]] ([[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]]), [[श्रीलंका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] ([[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]]) आणि [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]] ([[२०२१ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) यांनी प्रत्येकी एक विजेतेपद पटकावले आहे. एकूण १५ देशांनी या स्पर्धेचे आयोजन केले आहे (वेस्ट इंडिजच्या ६ बेट राष्ट्रांसह). पटकावले होते. ==इतिहास== ===पार्श्वभूमी=== २००२ मध्ये जेव्हा [[बेन्सन आणि हेजेस चषक]] संपला तेव्हा [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड|ईसीबी]]ला तिची जागा भरण्यासाठी आणखी एक एकदिवसीय स्पर्धा आवश्यक होती. कमी होत चाललेली गर्दी आणि कमी होणारे प्रायोजकत्व याला प्रतिसाद म्हणून क्रिकेट अधिकारी युवा पिढीमध्ये खेळाची लोकप्रियता वाढवण्याचा विचार करत होते. खेळाच्या दीर्घ आवृत्त्यांमुळे बंद झालेल्या हजारो चाहत्यांना वेगवान, रोमांचक क्रिकेट पोहोचवण्याचा हेतू होता. ईसीबीचे मार्केटिंग मॅनेजर स्टुअर्ट रॉबर्टसन यांनी २००१ मध्ये काउंटी अध्यक्षांना प्रति डाव २० षटकांचा प्रस्ताव दिला आणि त्यांनी नवीन स्वरूप स्वीकारण्याच्या बाजूने ११-७ मते दिली.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/6985087.stm |title=ट्वेंटी२०ची मुळे | work=बीबीसी स्पोर्ट| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> ;देशांतर्गत स्पर्धा [[Image:2007t20.jpg|thumb|280px|बांगलादेश वि दक्षिण आफ्रिका २००७ सत्रामध्ये]] १३ जून २००३ रोजी प्रथम अधिकृत ट्वेंटी२० सामने इंग्लिश काउंटींदरम्यान [[ट्वेंटी२० ब्लास्ट]] स्पर्धेमध्ये खेळले गेले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/somerset-lose-to-warwickshire-but-twenty20-cup-is-a-great-success-at-taunton-129596 |title= सॉमरसेट वॉरविकशायरकडून हरले पण ट्वेन्टी२० चषक टॉंटन येथे मोठे यश आहे | work=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> इंग्लंडमधील ट्वेंटी-२०चा पहिला हंगाम बऱ्यापैकी यशस्वी ठरला, ज्यामध्ये [[सरे काउंटी क्रिकेट क्लब|सरे लायन्स]]ने [[वॉरविकशायर काउंटी क्रिकेट क्लब|वॉर्विकशायर बेअर्स]]चा ९ गडी राखून पराभव करून विजेतेपदावर नाव कोरले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/twenty20-cup-2003-124121/surrey-vs-warwickshire-final-304785/full-scorecard |title= सरे वि वॉरविकशायर अंतिम सामना धावफलक | work=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> मिडलसेक्स आणि सरे यांच्यात १५ जुलै २००४ रोजी लॉर्ड्स मैदानावरील पहिल्या ट्वेंटी२० सामन्यात २७,५०९ लोकांची गर्दी झाली होती, ही १९५३ नंतरच्या वन-डे फायनल व्यतिरिक्त कोणत्याही काऊंटी क्रिकेट सामन्यासाठी सर्वात मोठी उपस्थिती होती.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2009/may/25/usman-afzaal-surrey-middlesex-twenty20 |title=उस्मान अफझलने सरेला विजयी सुरुवात करून दिली परंतु अनुपस्थित चाहत्यांची चिंता वाढली|first=पॉल |last=विवर |newspaper=द गार्डियन |date=२५ मे २००९| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> लवकरच इतर क्रिकेट मंडळांनी ट्वेंटी२० सामने स्वीकारल्यानंतर, अनपेक्षित गर्दीची उपस्थिती, पाकिस्तानची [[फैसल बँक टी२० चषक]] आणि कॅरेबियनमधील [[स्टॅनफोर्ड २०/२०]] स्पर्धा यांसारख्या नवीन देशांतर्गत स्पर्धा आणि फॉरमॅटमधील आर्थिक प्रोत्साहन यामुळे फॉरमॅटची लोकप्रियता वाढली.{{citation needed|date=November 2021}} वेस्ट इंडीजच्या प्रादेशिक संघांनी [[स्टॅनफोर्ड २०/२०]] स्पर्धेत भाग घेतला. या कार्यक्रमाला दोषी फसवणूक करणारा [[ॲलन स्टॅनफोर्ड]]ने आर्थिक पाठबळ दिले होते, ज्याने त्याच्या मोठ्या पॉन्झी योजनेचे फळ म्हणून किमान US$२८,०००,००० निधी दिला होता.{{citation needed|date=November 2021}} ही स्पर्धा वार्षिक स्वरूपाची असेल असा मानस होता.{{citation needed|date=November 2021}} उद्घाटनाच्या सामन्यात [[गयाना क्रिकेट|गयाना]]ने [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]चा ५ गडी राखून पराभव करून US$१,०००,०० रक्कम बक्षीस म्हणून मिळविली.<ref>{{cite web|url=http://www.cricinfo.com/stanford/content/story/256391.html|title=स्टॅनफोर्ड २०/२० स्पर्धेचे विजेतेपद गयानाकडे|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो|date=१४ ऑगस्ट २००६}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jamaicaobserver.com/sports/html/20060208T230000-0500_98302_OBS_DATES_FOR_STANFORD_TWENTY___ANNOUNCED.asp|title=स्टॅनफोर्ड ट्वेन्टी२० स्पर्धेच्या तारखा जाहीर|work=द जमैका ऑबझर्व्हर|date=९ फेब्रुवारी २००६|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205185816/http://www.jamaicaobserver.com/sports/html/20060208T230000-0500_98302_OBS_DATES_FOR_STANFORD_TWENTY___ANNOUNCED.asp|archive-date=५ डिसेंबर २००८}}</ref> एक स्पिन-ऑफ स्पर्धा, [[स्टॅनफोर्ड सुपर सिरीज]], ऑक्टोबर २००८ मध्ये [[मिडलसेक्स काउंटी क्रिकेट क्लब|मिडलसेक्स]] आणि [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]], इंग्लिश आणि कॅरिबियन ट्वेंटी-२० स्पर्धांचे संबंधित विजेते आणि वेस्ट इंडीजच्या देशांतर्गत खेळाडूंमधून स्टॅनफोर्ड सुपरस्टार्स संघ तयार करण्यात आलेला संघ; यांच्या दरम्यान खेळविण्यात आली त्रिनिदाद आणि टोबॅगोने स्पर्धा जिंकून US$२८०,०० बक्षीस रक्कम मिळवली.<ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/372261.html|title=स्टॅनफोर्डसाठी मिडलसेक्सचे नेतृत्व उदलकडे |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=३ ऑक्टोबर २००८ | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/375624.html |title=रामदिनच्या नेतृत्वाखाली त्रिनिदाद आणि टोबॅगोने मोठ्या पैशाच्या वैभवाकडे|first=अँड्रू|last=मॅकग्लॅशन |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=२७ ऑक्टोबर २००८| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> १ नोव्हेंबर रोजी, स्टॅनफोर्ड सुपरस्टार्सने इंग्लंडशी सामना खेळला ज्यामध्ये अनेक वर्षांनंतर पाच सामन्यांपैकी पाहिला सामना असण्याची अपेक्षा होती आणि विजेत्याला प्रत्येक सामन्यात US$२०,०००,००० चे बक्षीस मिळाले.<ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/376602.html |title=गेल लीड्स सुपरस्टार्स टू मिलियन्स |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |first=अँड्रू|last=मॅकग्लॅशन |date=१ नोव्हेंबर २००८| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/7895505.stm |title=यूएस टायकूनवर $८ अब्जपेक्षा जास्त फसवणुकीचा आरोप|work=बीबीसी न्यूझ |date=१७ फेब्रुवारी २००९ | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}</ref> ;आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० {{Main|आंतरराष्ट्रीय टी२०}} १७ फेब्रुवारी २००५ रोजी [[ऑकलंड]]मधील [[ईडन पार्क]] येथे खेळल्या गेलेल्या पुरुषांच्या संपूर्ण आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघ |ऑस्ट्रेलिया]]ने [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]]चा पराभव केला. हा खेळ हलक्या-फुलक्या पद्धतीने खेळला गेला – दोन्ही बाजू १९८० च्या दशकात परिधान केलेल्या किटमध्ये दिसल्या, न्यू झीलंड संघाने परिधान केलेल्या किट ह्या [[बेज ब्रिगेड]]ची थेट प्रत होती. बेज ब्रिगेडच्या विनंतीनुसार, काही खेळाडूंनी १९८० च्या दशकात लोकप्रिय असलेल्या मिशा/दाढी आणि केसांच्या शैली देखील ठेवल्या होत्या. ऑस्ट्रेलियाने सर्वसमावेशकपणे खेळ जिंकला, आणि जसजसा परिणाम न्यू झीलंडच्या डावाच्या अखेरीस स्पष्ट झाला, खेळाडू आणि पंचांनी गोष्टी कमी गांभीर्याने घेतल्या - ग्लेन मॅकग्राने १९८१च्या दोन्ही बाजूंमधील एकदिवसीय सामन्यातील [[ट्रेव्हर चॅपल]]च्या अंडरआर्म घटनेची गंमतीने पुनरावृत्ती केली आणि पंच [[बिली बाउडेन]] यांनी त्याला प्रत्युत्तरात गंमतीने लाल कार्ड दाखवले (क्रिकेटमध्ये लाल कार्डे सामान्यतः वापरली जात नाहीत). ===उद्घाटन स्पर्धा=== [[File:T20 final 2009.jpg|thumb|[[लॉर्ड्स]]वर २००९च्या अंतिम सामन्यामध्ये [[शाहिद आफ्रिदी]]ला गोलंदाजी करताना [[लसिथ मलिंगा]].]] दर दोन वर्षांनी आयसीसी विश्वचषक ट्वेंटी-२० स्पर्धा आयोजित करण्‍याचे प्रथम ठरवण्‍यात आले होते, जर त्या वर्षी [[क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धा नियोजित असेल तर ट्वेंटी-२० विश्वचषक स्पर्धा एक वर्ष आधी आयोजित केली जाईल. पहिली स्पर्धा [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७ मध्ये दक्षिण आफ्रिकेत]] झाली जिथे [[भारत क्रिकेट संघ|भारताने]] [[पाकिस्तान क्रिकेट संघ|पाकिस्तानचा]] अंतिम फेरीत पराभव केला.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8604/report/287879/india-vs-pakistan-final-icc-world-twenty20-2007-08|title=इंडिया होल्ड देअर नर्व्ह टू विन थ्रिलर|first=दिलीप|last=प्रेमचंद्रन|date=२४ सप्टेंबर २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो|}}</ref> [[केन्या क्रिकेट संघ| केन्या]] आणि [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] यांना [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १]] द्वारे पात्रता मिळवावी लागली जी [[नैरोबी]] येथे ५० षटकांची स्पर्धा होती.<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/worldcricketleague/content/story/278951.html|title=केन्या क्रश कॅनडा टू बूक फायनल प्लेस|location=नैरोबी|date=५ फेब्रुवारी २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}</ref> डिसेंबर २००७ मध्ये संघांची चांगली तयारी करण्यासाठी २० षटकांच्या फॉरमॅटसह पात्रता स्पर्धा आयोजित करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. ज्यामध्ये सहा संघ सहभागी झाले, त्यातील दोन [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ विश्व ट्वेंटी२०]] साठी पात्र ठरले आणि प्रत्येकाला $२५०,००० बक्षीस रक्कम मिळाली.<ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/325356.html |title=आयसीसी वर्ल्ड ट्वेन्टी-२० पात्रता स्पर्धा आयर्लंडमध्ये होणार|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=१३ डिसेंबर २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|दुसरी स्पर्धा]] [[पाकिस्तान क्रिकेट संघ |पाकिस्तानने]] २१ जून २००९ रोजी [[इंग्लंड]]मध्ये [[श्रीलंका क्रिकेट संघ |श्रीलंकेचा]] ८ गडी राखून पराभव केला होता. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०]] स्पर्धा मे २०१०मध्ये [[वेस्ट इंडीज]]मध्ये आयोजित करण्यात आली होती, जिथे [[इंग्लंड क्रिकेट संघ |इंग्लंडने]] [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघ |ऑस्ट्रेलियाचा]] ७ गडी राखून पराभव केला होता. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०]] स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यात [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ |वेस्ट इंडीजने]] [[श्रीलंका क्रिकेट संघ|श्रीलंकेचा]] पराभव करून विजेतेपद मिळवले. आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२० च्या अंतिम फेरीत प्रथमच यजमान राष्ट्र सहभागी झाले होते. [[आयर्लंड क्रिकेट संघ| आयर्लंड]] आणि [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तानसह]] [[आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता, २०१२]] स्पर्धेमध्ये १२ स्पर्धक सहभागी होते. ही स्पर्धा आशियाई देशातील पहिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा होती. ===१६ संघाच्या स्पर्धेमध्ये विस्तार=== [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]च्या आवृत्तीचा विस्तार १६ संघ स्वरूपात केला जाणार होता परंतु तो पुन्हा १२ वर करण्यात आला.<ref>{{cite web|title=आयसीसीची कसोटी चॅम्पियनशिपसाठी सहमती|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/current/story/481373.html|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> [[बांगलादेश]]मध्ये आयोजित [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]च्या स्पर्धेत दहा [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#पूर्ण सदस्य|पूर्ण सदस्य]] आणि [[२०१३ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता|२०१३]]च्या आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता फेरीत पात्र ठरलेल्या सर्व सहा [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#सहयोगी सदस्य|सहयोगी सदस्यांसह]] १६ संघांना प्रथमच सहभागी करून घेण्यात आले होते. तथापि ८ ऑक्टोबर २०१२ रोजी [[आयसीसी पुरुष आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]तील अव्वल आठ पूर्ण सदस्य संघांना [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४#सुपर १० फेरी | सुपर १०]] टप्प्यात स्थान देण्यात आले. उर्वरित आठ संघ [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४#गट फेरी | गट फेरीमध्ये]] सहभागी झाले होते, ज्यामधून दोन संघ सुपर १० टप्प्यात गेले.<ref name=ICC>{{cite web|url=http://www.icc-cricket.com/news/2013/media-releases/75604/west-indies-to-start-world-t20-title-defence-against-india|title=वेस्ट इंडीज टू स्टार्ट वर्ल्ड टी२० टायटल डिफेन्स अगेन्स्ट इंडिया|date=२७ ऑक्टोबर २०१३|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|आयसीसी]] | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029185415/http://www.icc-cricket.com/news/2013/media-releases/75604/west-indies-to-start-world-t20-title-defence-against-india|archive-date=२९ ऑक्टोबर २०१३}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thedailystar.net/beta2/news/bcb-promises-stellar-t20-wc/|title=बीसीबी प्रॉमिसेस स्टेलार टी२० वर्ल्ड कप |date=७ एप्रिल २०१३|newspaper=द डेली स्टार, बांगलादेश | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> या स्पर्धेत तीन नवीन संघांनी (नेपाळ, हाँगकाँग आणि यूएई) पदार्पण केले. ;कोविड-१९ जुलै २०२० मध्ये, ICC ने जाहीर केले की २०२० आणि २०२१ या दोन्ही आवृत्त्या महामारीमुळे प्रत्येकी एक वर्षाने पुढे ढकलण्यात आल्या आहेत.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1733391 |title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२० पुढे ढकलली|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> त्यामुळे, २०२० स्पर्धा (मूळत: ऑस्ट्रेलियाद्वारे आयोजित केली जाणार होती) [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|नोव्हेंबर २०२१]] मध्ये हलविण्यात आली आणि २०२१ स्पर्धा (मूळतः भारतात आयोजित केली जाणारी) [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|ऑक्टोबर २०२२]] मध्ये हलवली गेली.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1733341 |title=पुरुष टी२० विश्वचषक पुढे ढकलण्याबाबत वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> २०२१ मध्ये भारत आणि २०२२ मध्ये ऑस्ट्रेलियाने यजमानपद भूषवले होते, उलट क्रमाने असले तरी ऑस्ट्रेलिया आणि भारताने स्पर्धेचे यजमानपद राखले.<ref>{{Cite web|date=10 August 2020|title=पुरुष टी२० विश्वचषक २०२१ भारतात, २०२२ ऑस्ट्रेलियात; महिला क्रिकेट विश्वचषक पुढे ढकलला | url=https://www.icc-cricket.com/news/1749997}}</ref> <ref name=sixsports.in /> २०२१ची स्पर्धा १७ ऑक्टोबर ते १४ नोव्हेंबर २०२१ या कालावधीत ओमान आणि संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये खेळल्या गेलेल्या सामन्यांसह पार पडली.<ref>{{Cite web|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२१ चे सामने जाहीर|url=https://www.icc-cricket.com/news/2210270 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}</ref> ===२० संघाच्या स्पर्धेमध्ये विस्तार=== जून २०२१ मध्ये, आयसीसीने घोषित केले की २०२४, २०२६, २०२८ आणि २०३० मधील टी२० विश्वचषक स्पर्धा २० संघांचा समावेश करण्यासाठी विस्तारित केल्या जातील.<ref name=sixsports.in>{{Cite web|title=आयसीसीतर्फे वर्ल्डकप स्पर्धा जाहीर; २०२७ आणि २०३१ मध्ये १४ संघ|url=https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/|language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=सिक्स स्पोर्ट्स|archive-date=2022-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401040539/https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/|url-status=dead}}</ref> संघांची ४ गटात (प्रति गट ५ संघ) विभागणी केली जाईल, प्रत्येक गटातील दोन अव्वल संघ सुपर आठमध्ये जातील.<ref>{{Cite web|title=आयसीसीतर्फे पुरुषांच्या जागतिक स्पर्धांचा विस्तार: एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेत १४ संघ, टी२० विश्वचषक स्पर्धेत २० संघ | url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-expands-men-s-world-events-odi-world-cup-to-14-teams-t20-world-cup-to-20-teams-1264847 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो| language=en}}</ref> त्यांची प्रत्येकी चारच्या दोन गटात विभागणी केली जाईल, प्रत्येक गटातील दोन अव्वल संघ उपांत्य फेरीत प्रवेश करतील. २०२४ टी२० विश्वचषक वेस्ट इंडीज आणि युनायटेड स्टेट्समध्ये आयोजित केला जाईल. यूएसने पहिल्यांदाच विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन केले आहे, ज्यामध्ये देशभरातील अनेक स्टेडियम एकतर नव्याने बांधले जातील किंवा क्रिकेटसाठी पुन्हा तयार केले जातील. २०२४ ची स्पर्धा भारत आणि श्रीलंका यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित केली जाईल, २०२८ मध्ये ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंडमध्ये तसेच २०३० ची स्पर्धा इंग्लंड, वेल्स, स्कॉटलंड आणि आयर्लंडमध्ये होईल.<ref>{{Cite web|title=यूएसए मध्ये टी२० विश्वचषक: २०२४-२०३१ आयसीसी पुरुष स्पर्धांचे यजमान जाहीर|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=www.icc-cricket.com| | language=en}}</ref> ==स्वरूप== ===यजमान=== आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटनेची कार्यकारी समिती ही स्पर्धा आयोजित करण्यात स्वारस्य दर्शविलेल्या राष्ट्रांकडून बोली तपासल्यानंतर स्पर्धेच्या यजमानांसाठी मतदान करते. २००७ मध्ये [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिके]]नंतर, [[इंग्लंड]], [[वेस्ट इंडीज]] आणि [[श्रीलंका]] यांनी अनुक्रमे २००९, २०१० आणि २०१२ मध्ये स्पर्धेचे आयोजन केले होते. २०१४ मध्ये बांगलादेशने स्पर्धेचे आयोजन केले होते.<ref>{{cite web |url=http://www.cricinfo.com/ci-icc/content/current/story/465631.html| title =२०१४ च्या ट्वेन्टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद बांगलादेशकडे|work=क्रिकइन्फो|access-date=२२ एप्रिल २०२२|}}</ref> २०१६ मध्ये भारताने स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले. पाच वर्षांच्या कालावधीनंतर, भारताने २०२१ आवृत्तीचे यजमानपदही जिंकले, परंतु कोविड-१९ महामारीमुळे हे सामने ओमान आणि युएई मध्ये खेळवले गेले. २०२२ च्या आवृत्तीचे आयोजन ऑस्ट्रेलियाकडून केले जाईल, ज्यांनी मागील वर्षी ही स्पर्धा जिंकली होती. डिसेंबर २०१५ मध्ये, आयसीसीचे जागतिक विकास प्रमुख, टिम अँडरसन यांनी भविष्यातील स्पर्धा युनायटेड स्टेट्सद्वारे आयोजित करण्याची सूचना केली. त्यांचा असा विश्वास होता की या कार्यक्रमाचे आयोजन केल्याने देशातील खेळाच्या वाढीला चालना मिळू शकते, जिथे हा खेळ तुलनेने अस्पष्ट आहे आणि [[बेसबॉल]] सारख्या इतर खेळांच्या स्पर्धेला सामोरे जावे लागते.<ref name="ndtv-t20usa2">{{cite web|title=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीकडून युनायटेड स्टेट्सच्या भूमीवर टी-२० विश्व क्रिकेटचे लक्ष्य: अहवाल | url=http://sports.ndtv.com/cricket/news/252894-international-cricket-council-targets-world-twenty20-on-united-states-soil-report|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107125712/http://sports.ndtv.com/cricket/news/252894-international-cricket-council-targets-world-twenty20-on-united-states-soil-report|archive-date=७ जानेवारी २०१६ | language=en|access-date=१४ जानेवारी २०१६|website=एनडीटीव्ही स्पोर्ट्स}}</ref> २०२० मध्ये, [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|यूएसए]] आणि वेस्ट इंडीजने २०२३ नंतर टी२० विश्वचषक सह-यजमानपदासाठी स्वारस्य व्यक्त केले,<ref>{{Cite news|title=यूएसए लूक्स टू १९९४ फॉर टी२० वर्ल्ड कप बीड | language=en-GB|work=बीबीसी स्पोर्ट्स |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/52885902 | access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> [[मलेशिया]] आणखी एक संभाव्य दावेदार होता.<ref>{{Cite web|last=लव्हलेट|first=ट्रिस्टन|title=मलेशिया २०२३-३१ सायकलमध्ये टी२० क्रिकेट विश्वचषकाचे आयोजन करत आहे | url=https://www.forbes.com/sites/tristanlavalette/2020/06/26/malaysia-eyes-hosting-a-t20-cricket-world-cup-in-the-2023-31-cycle/ | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=फोर्ब्स}}</ref> नोव्हेंबर २०२१मध्ये, आयसीसीने २०२४ ते २०३० या कालावधीत पुढील चार पुरुष टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी यजमानांची पुष्टी केली.<ref>{{cite web|title=यूएसए टी२० विश्वचषक आयोजित करणार: २०२४-२०३१ आयसीसी पुरुष स्पर्धेच्या यजमानांची पुष्टी|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}</ref> [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|यूएसए]] आणि [[वेस्ट इंडीज]]कडे २०२४ आवृत्तीचे सह-यजमानपद, २०२६ आवृत्तीचे सह-यजमानपद [[भारत]] आणि [[श्रीलंका]], २०२८ आवृत्तीचे सह-यजमानपद [[ऑस्ट्रेलिया]] आणि [[न्यू झीलंड]] आणि २०३० आवृत्तीचे सह-यजमान [[इंग्लंड]], [[वेल्स]], [[स्कॉटलंड]] आणि [[आयर्लंड]] करणार आहेत. {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ आयसीसी क्षेत्रानुसार यजमानांचा सारांश (२००७–२०३०) ! scope="col" | क्षेत्र ! scope="col" | वर्ष ! scope="col" | नियामक मंडळ ! scope="col" | यजमान |- ! scope="row" | आफ्रिका | [[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]] || [[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]] || दक्षिण आफ्रिका |- ! scope="rowgroup" rowspan="2" | अमेरिका | [[२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१०]] || [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] || वेस्ट इंडीज |- | [[२०२४ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]] || [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] [[यूएसए क्रिकेट]] || वेस्ट इंडीज अमेरिका |- ! scope="rowgroup" rowspan="5" | आशिया | [[२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१२]] || [[श्रीलंका क्रिकेट]] || श्रीलंका |- | [[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]] || [[बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड]] || बांगलादेश |- | [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]] || rowspan="2" | [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]] || भारत |- | [[२०२१ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२१]] || संयुक्त अरब अमिराती ओमान |- | [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] || [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]] [[श्रीलंका क्रिकेट]] || भारत श्रीलंका |- ! scope="rowgroup" rowspan="2" | पूर्व आशिया-पॅसिफिक | [[२०२२ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]] || [[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] || ऑस्ट्रेलिया |- | [[२०२८ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]] || [[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] [[न्यूझीलंड क्रिकेट]] || ऑस्ट्रेलिया न्यूझीलंड |- ! scope="rowgroup" rowspan="2" | युरोप | [[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]] || [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] || इंग्लंड |- | [[२०३० पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]] || [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] [[क्रिकेट आयर्लंड]] [[क्रिकेट स्कॉटलंड]] || इंग्लंड वेल्स आयर्लंड स्कॉटलंड |} ===पात्रता=== {{See also|आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता}} [[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता|टी२० विश्वचषक पात्रता]] म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या पात्रता स्पर्धेद्वारे इतर आयसीसी सदस्यांनी भरलेल्या उर्वरित जागांसह, सर्व आयसीसी संपूर्ण सदस्य स्पर्धेसाठी आपोआप पात्र ठरतात. आयसीसी सहयोगी आणि संलग्न सदस्यांसाठी ५० षटकांची लीग - पहिल्या [[विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा|विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धेच्या]] निकालातून [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७च्या पहिल्या वर्ल्ड ट्वेंटी२०]] साठी पात्रता ठरवली गेली. [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १]] स्पर्धेचे दोन अंतिम स्पर्धक, [[केन्या क्रिकेट संघ | केन्या]] आणि [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]], वर्षाच्या उत्तरार्धात विश्व ट्वेंटी२० साठी पात्र ठरले. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ विश्व ट्वेंटी२०]] साठी एक वेगळी पात्रता स्पर्धा लागू करण्यात आली होती आणि तेव्हापासून ती कायम ठेवण्यात आली आहे. तथापि, विश्व ट्वेंटी२० पात्रता फेरीतून पात्र ठरलेल्या संघांची संख्या दोन ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]] आणि [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]] मध्ये) ते सहा ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] आणि [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] मध्ये) पर्यंत बदलली आहे. ===अंतिम स्पर्धा=== प्रत्येक गट टप्प्यात (प्राथमिक फेरी आणि सुपर १२ फेरी दोन्ही), संघांना खालील निकषांच्या आधारे एकमेकांविरुद्ध क्रमवारी दिली जाते:<ref>[http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/icc_world_twenty20_playing_conditions_final.pdf अंतिम विश्व ट्वेंटी20 खेळण्याच्या अटी] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080911035806/http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/icc_world_twenty20_playing_conditions_final.pdf |date=११ सप्टेंबर २००८}}, आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२०</ref> # सर्वाधिक गुणसंख्या # समान असल्यास, सर्वाधिक विजय # तरीही समान असल्यास, उत्कृष्ट [[निव्वळ धावगती]] # तरीही समान असल्यास, कमीत कमी [[स्ट्राईक रेट#गोलंदाजी स्ट्राईक रेट|गोलंदाजी स्ट्राईक रेट]] # तरीही समान असल्यास, एकमेकांविरुद्धच्या सामन्याचा निकाल. बरोबरी झाल्यास (म्हणजेच, दोन्ही संघांनी आपापल्या डावाच्या शेवटी समान धावा केल्यास), [[सुपर ओव्हर]] विजेता ठरवते. सुपर ओव्हरमध्ये पुन्हा टाय झाल्यास, त्यानंतर जोपर्यंत विजेता संघ ठरत नाही तोपर्यंत सुपर ओव्हर खेळवली जाते. तत्पूर्वी, ज्या संघाने त्यांच्या डावात सर्वाधिक चौकार मारले होते तोच विजेता ठरवला जातो.<ref>{{Cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27844486/no-more-boundary-countback-icc-changes-super-regulations |title=Archived copy |work=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}</ref> २००७च्या स्पर्धेदरम्यान, [[बोल-आउट]]चा वापर बरोबरी झालेल्या सामन्यातील पराभवाचा निर्णय घेण्यासाठी केला गेला.<ref>[http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/playing-conditions.html प्लेइंग कंडिशन्स] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720113337/http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/playing-conditions.html |date=२० जुलै २०१८}}, आयसीसी वर्ल्ड ट्वेन्टी२०</ref> ==स्पर्धेचे निकाल== {| class="wikitable" style="font-size:90%; width: 100%; text-align: center;" |- !rowspan=2 width=5%|वर्ष !rowspan=2 width=15%|यजमान देश !rowspan=2 width=15%|अंतिम सामन्याचे मैदान !colspan=3|अंतिम सामना !rowspan=2 width=6%|संघ |- !width=18%|विजेता !width=18%|निकाल !width=18%|उपविजेता |- |२००७<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|तपशील]]'' |{{flagicon|RSA}}<br>दक्षिण आफ्रिका |[[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]<br>दक्षिण आफ्रिका |{{cr|India}}<br /><small>१५७/५ (२० षटके)</small> |'''भारत ५ धावांनी विजयी'''<br>[http://www.cricinfo.com/twenty20wc/engine/match/287879.html धावफलक] |{{cr|Pakistan}}<br /><small>१५२ सर्वबाद (१९.३ षटके)</small> |१२ |- |२००९<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|तपशील]]'' |{{flagicon|ENG}}<br>इंग्लंड |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]<br>इंग्लंड |{{cr|Pakistan}}<br /><small>१३९/२ (१८.४ षटके)</small> |'''पाकिस्तान ८ गडी राखुन विजयी'''<br>[http://www.cricinfo.com/wt202009/engine/current/match/356017.html धावफलक] |{{cr|Sri Lanka}}<br /><small>१३८/६ (२० षटके)</small> |१२ |- |२०१०<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|तपशील]]'' |{{flagicon|Barbados}}{{flagicon|Guyana}}{{flagicon|Saint Lucia}}{{flagicon|Trinidad and Tobago}}<br>बार्बाडोस, गयाना, सेंट लुसिया, त्रिनिदाद आणि टोबॅगो |[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]]<br>बार्बाडोस |{{cr|England}}<br /><small>१४८/३ (१७ षटके)</small> |'''इंग्लंड ७ गडी राखुन विजयी'''<br>[http://www.cricinfo.com/world-twenty20-2010/engine/current/match/412703.html धावफलक] |{{cr|Australia}}<br /><small>१४७/६ (२० षटके)</small> |१२ |- |२०१२<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|तपशील]]'' |{{flagicon|SRI}}<br>श्रीलंका |[[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]]<br>श्रीलंका |{{cr|WIN}}<br /><small>१३७/६ (२० षटके)</small> |'''वेस्ट इंडीज ३६ धावांनी विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2012/engine/current/match/533298.html धावफलक] |{{cr|SRI}}<br /><small>१०१ सर्वबाद (१८.४ षटके)</small> |१२ |- |२०१४<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|तपशील]]'' |{{flagicon|BAN}}<br>बांगलादेश |[[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]]<br>बांगलादेश |{{cr|SRI}}<br /><small>१३४/४ (१७.५ षटके)</small> |'''श्रीलंका ६ गडी राखून विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2014/engine/match/682965.html धावफलक] |{{cr|IND}}<br /><small>१३०/४ (२० षटके)</small> |१६ |- |२०१६<br>''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|तपशील]]'' |{{flagicon|IND}}<br>भारत |[[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]]<br>भारत |{{cr|WIN}}<br /><small>१६१/६ (१९.४ षटके)</small> |'''वेस्ट इंडीज ४ गडी राखून विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951373.html धावफलक] |{{cr|ENG}}<br /><small>१५५/९ (२० षटके)</small> |१६ |- |२०२१<br>''[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|UAE}}{{flagicon|OMA}}<br />[[संयुक्त अरब अमिराती]], [[ओमान]] |[[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]<br />संयुक्त अरब अमिराती |{{cr|AUS}}<br /><small>१७३/२ (१८.५ षटके)</small> |'''ऑस्ट्रेलिया ८ गडी राखून विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273756.html धावफलक] |{{cr|NZ}}<br /><small>१७२/४ (२० षटके)</small> |१६ |- |२०२२<br>''[[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|AUS}}<br>ऑस्ट्रेलिया |[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]]<br>ऑस्ट्रेलिया |{{cr|ENG}}<br /><small>१३८/५ (१९ षटके)</small> |'''इंग्लंड ५ गडी राखून विजयी'''<br>[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298179.html धावफलक] |{{cr|PAK}}<br /><small>१३७/८ (२० षटके)</small> |१६ |- |२०२४<br>''[[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|Barbados}}{{flagicon|Saint Lucia}}{{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}{{flagicon|Trinidad and Tobago}}{{flagicon|USA}}<br />बार्बाडोस, सेंट लुसिया, सेंट व्हिन्सेंट आणि द ग्रेनेडाईन्स, त्रिनिदाद आणि टोबॅगो, अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने |[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]]<br>बार्बाडोस |{{cr|India}}<br /><small>१७६/७ (२० षटके)</small> |'''भारत ७ धावांनी विजयी'''<br>[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415755.html धावफलक] |{{cr|SA}}<br /><small>१६९/८ (२० षटके)</small> |२० |- |२०२६<br>''[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|IND}}{{flagicon|SL}}<br>भारत, श्रीलंका |[[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]]<br>भारत |{{cr|India}}<br /><small>२५५/५ (२० षटके)</small> |'''भारत ९६ धावांनी विजयी'''<br>[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512773.html धावफलक] |{{cr|NZ}}<br /><small>१५९ (१९ षटके)</small> |२० |- |२०२८<br>''[[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|AUS}}{{flagicon|NZL}}<br>ऑस्ट्रेलिया, न्यू झीलंड |[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]]<br>ऑस्ट्रेलिया |TBD |TBD |TBD |२० |- |२०३०<br>''[[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]'' |{{flagicon|ENG}}{{flagicon|Wales}}{{flagicon|IRE|cricket}}{{flagicon|SCO}}<br>इंग्लंड, वेल्स, आयर्लंड, स्कॉटलंड |[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]<br>इंग्लंड |TBD |TBD |TBD |२० |} ==संघाची कामगिरी== [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेपर्यंत. ''संघांची क्रमवारी सर्वोत्कृष्ट निकालानुसार, नंतर विजयाची टक्केवारी, नंतर एकूण विजय, नंतर एकूण सामने, नंतर वर्णक्रमानुसार'': {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="text-align: center;" |- !rowspan="2" style="width:150px;"|संघ !colspan=3|सहभाग !rowspan="2" style="width:300px;"|सर्वोत्कृष्ट निकाल !colspan="6"|आकडेवारी<ref name="resultsummary">{{cite web| url=http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy | title=नोंदी / आयसीसी विश्व टी२० / परिणाम सारांश| publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date= २२ एप्रिल २०२२}}</ref> |- !width=75|एकूण !width=75|पहिला !width=75|शेवटचा !width=30|सामने !width=30|विजय !width=30|पराभव !width=30|बरोबरी !width=30|अनिर्णित !width=30|विजय% |- |style="text-align:left;"|{{Cr|India}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || ६१ || ४३ || २४ || १(१) || १ ||७३.३३ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|England}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]], [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]) || ६० || ३४ || २४ || ० || २ || ५८.६२ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|West Indies}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.1|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]], [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]) || ५३ || २९ || २२ || १(१) || १ || ५७.६९ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Australia}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) ||५१||३२||१९|| ० || ० || ६२.७४ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Pakistan}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]) || ५८|| ३४|| २१|| २(०) || १ || ५९.६४ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Sri Lanka}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="gold" | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]) || ६१|| ३५|| २५|| १(१) || ० || ५९.०१ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|South Africa}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="silver" | {{sort|2.1|'''उपविजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||५७||३८||१७|| ० || १ || ६९.६४ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|New Zealand}} | १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor="silver" | {{sort|2.1|'''उपविजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) ||५५||३०|| २२|| २(०) || १ || ५५.५५ |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Afghanistan|२०१३}} | ८ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]|| [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| style="background:#cc9966;" |{{sort|3.2|'''उपांत्यफेरी'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||३४|| १४ ||१९ || १(०) || ० ||४१.१७ |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Bangladesh}} | ९ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]|| [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]|| {{sort|4.1|सुपर ८}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||४५|| १२ ||३२|| ० || १ || २७.२७ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Ireland}} | ९ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.2|सुपर ८}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]) || ३१ || ८ || २० || ० || ३ || २८.५७ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|USA}} ||२ ||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] ||[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]||{{sort|4.2|सुपर ८}} ([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])||१०||३||६||१(१)||०||४०.०० |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Netherlands}} | ७ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]|| [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.2|सुपर १०}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]) || ३१|| ११ || १९ || ० || १ || ३६.६६ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Zimbabwe}} | ६ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|सुपर ८}} ([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || २६|| ११ || १४ || ० || १ || ४४.०० |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Scotland}} | ५ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.2|सुपर १२}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) || २६ || ८ || १६ || ० || २ || ३३.३३ |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Namibia|2021}} | ४ || [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.4|सुपर १२}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) ||१९ || ४ ||१४|| १(१) || ० || २६.३१ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Oman}} | ४ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १४ ||२ || १० || १(०) || १ || १५.३८ |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Nepal}} | ३ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १० || ३ || ७ || ० || ० || ३०.०० |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Hong Kong}} | २ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] || {{sort|5.3|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]) || ६ || १ || ५ || ० || ० || १६.६६ |- | style="text-align:left;" |{{Cr|United Arab Emirates}} | २ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १० || २ || ८ || ० || ० || २०.०० |- | style="text-align:left;" |{{Cr|Papua New Guinea}} | २ || [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]|| [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) || ७ || ० || ७ || ० || ० || ०.०० |- |style="text-align:left;" |{{Cr|CAN}} |२||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]||[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]||{{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])|| ७ || १ || ६ || ० || ० || १४.२८ |- |style="text-align:left;" |{{Cr|UGA}} |१||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२०२४]])|| ४ || १ || ३ || ० || ० || २५.०० |- |style="text-align:left;"|{{Cr|Kenya}} | १ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]) || २ || ० || २ || ० || ० || ०.०० |- |{{Cr|Italy}} |१ |[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] |[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] |{{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) |४ |१ |३ |० |० |२५.०० |- ! colspan="11" |{{smalldiv|1={{Updated|८ मार्च २०२६}}<br/> स्रोत:[http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy ईएसपीएन क्रिकइन्फो]}} |} ''नोंदी:'' * कंसातील संख्या बरोबरी झालेल्या सामन्यांमध्ये [[सुपर ओव्हर]] आणि [[बोल-आउट]]च्या विजयांची संख्या दर्शवते, तथापि निकालाची पर्वा न करता हा अर्धा विजय मानला जातो. विजयाच्या टक्केवारीत कोणतेही परिणाम वगळले जातात आणि बरोबरी (टायब्रेकरची पर्वा न करता) अर्धा विजय म्हणून गणली जाते. ==स्पर्धेनुसार संघ निकाल== ;सूची * {{bg|gold| '''वि''' }} — विजेते * {{bg|silver| '''उवि''' }} — उपविजेते * {{bg|#cc9966| '''उफे'''}} — उपांत्यफेरी * {{bg|#BBF3BB|फे२}} — २री फेरी (सुपर ८, सुपर १० आणि सुपर १२) * फे१ — १ली फेरी (गट फेरी) * पा — पात्र * × — पात्र परंतु माघार घेतली * ×× — पात्रतेसाठी अपात्र (निलंबित) {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:90%" |- !संघ !{{flagicon|RSA}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]<br/> <small>(१२)</small> !{{flagicon|ENG}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]<br/> <small>(१२)</small> !{{flagicon|WIN}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]<br/> <small>(१२)</small> !{{flagicon|SRI}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]<br/> <small>(१२)</small> !{{flagicon|BAN}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]<br/> <small>(१६)</small> !{{flagicon|IND}}<br/>[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]<br/> <small>(१६)</small> !{{flagicon|UAE}}<br/>{{flagicon|OMA}}<br/>[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]<br/> <small>(१६)</small> !{{flagicon|AUS}}<br/>[[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]]<br/> <small>(१६)</small> !{{flagicon|WIN}}<br/>{{flagicon|USA}}<br/>[[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]]<br/> <small>(२०)</small> !{{flagicon|IND}}<br/>{{flagicon|SRI}}<br/>[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]<br/> <small>(२०)</small> !{{flagicon|AUS}}<br/>{{flagicon|NZ}}<br/>[[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]]<br/> <small>(२०)</small> !{{flagicon|ENG}}<br/>{{flagicon|Ireland|cricket}}<br/>{{flagicon|SCO}}<br/>{{flagicon|Wales}}<br/>[[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]]<br/> <small>(२०)</small> !सहभाग |- | id=AFG"" align=left| {{cr|AFG|२०१३}} |—||—|| फे१ || फे१ || फे१ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#cc9966" | '''उफे'''|| फे१ || || ! ८ |- | id=AUS"" align=left| {{cr|AUS}} |bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || फे१ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || bgcolor=gold|'''वि'''|| style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || style="border: 3px solid red"| पा || ! १० |- | align=left| {{cr|Italy}} | — || —|| — || — || —|| — || — || — || — || फे१ || || ! १ |- | align=left| {{cr|BAN}} | फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || × || || ! ९ |- | align=left| {{cr|CAN}} | — || —|| — || — || —|| — || — || — || फे१ || फे१ || || ! २ |- | align=left| {{cr|ENG}} | style="background:#BBF3BB" | फे२ || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ ||bgcolor=gold|'''वि'''|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || bgcolor=gold|'''वि''' || style="background:#cc9966" | '''उफे'''|| bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || || style="border: 3px solid red"| पा ! १० |- | align=left| {{cr|HK}} |—||—||—||—|| फे१ || फे१ ||—|| — || — || — || || ! २ |- | align=left| {{cr|IND}} |bgcolor=gold|'''वि'''|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||style="border: 3px solid red; background:#cc9966"| '''उफे''' || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:gold" | '''वि'''|| style="border: 3px solid red; background:gold" | '''वि''' || || ! १० |- | align=left| {{cr|IRE}} |—|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || || style="border: 3px solid red"| पा ! ९ |- | align=left| {{cr|KEN}} | फे१ ||—||—||—||—||—||—||—|| — || — || || ! १ |- | align=left| {{cr|NAM}} |—||—||—||—||—||—|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || || ! ४ |- | align=left| {{cr|NEP}} |—||—||—||—|| फे१ ||—||—||—|| फे१ || फे१ || || ! ३ |- | align=left| {{cr|NED}} |—|| फे१ ||—||—|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || || ! ७ |- | align=left| {{cr|NZ}} |bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ ||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || bgcolor=silver|'''उवि'''|| bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || फे१ || bgcolor=silver|'''उवि'''|| style="border: 3px solid red" | पा || ! १० |- | align=left| {{cr|OMA}} |—||—||—||—||—|| फे१ || फे१ ||—|| फे१ || फे१ || || ! ४ |- | align=left| {{cr|PAK}} |bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor=gold|'''वि'''|| bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' ||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || bgcolor=silver|'''उवि''' || फे१ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || || ! १० |- | align=left| {{cr|PNG}} |—||—||—||—||—||—|| फे१ || — || फे१ || — || || ! २ |- | align=left| {{cr|SCO}} | फे१ || फे१ ||—||—||—|| फे१ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || || style="border: 3px solid red"|पा ! ७ |- | align=left| {{cr|SA}} | style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB" |फे२ ||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ ||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:silver" | '''उवि'''|| bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || || ! १० |- | align=left| {{cr|SL}} | bgcolor="#cc9966"| फे२ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' ||bgcolor=silver style|'''उवि'''||bgcolor=gold|'''वि'''|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || || ! १० |- | align=left| {{cr|UAE}} |—||—||—||—|| फे१ ||—||—|| फे१ || — || फे१ || || ! ३ |- | align=left| {{cr|UGA}} |—||—||—||—|| — ||—||—|| — || फे१ || — || || ! १ |- | align=left| {{cr|USA}} |—||—||—||—||—||—|| — || — || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || || ! २ |- | align=left| {{cr|WIN}} | फे१ ||bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ ||bgcolor=gold|'''वि'''|| bgcolor="#cc9966"| '''उफे''' ||bgcolor=gold|'''वि'''|| style="background:#BBF3BB"| फे२ || फे१ || style="border: 3px solid red; background:#BBF3BB"| फे२ || style="background:#BBF3BB"| फे२ || || ! १० |- | align=left| {{cr|ZIM}} | फे१ || × || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || ×× || style="background:#BBF3BB"| फे२ || — || style="background:#BBF3BB"| फे२ || || ! ७ |} ==संघांचे पदार्पण== पदार्पण करणारा संघ, प्रतिवर्ष वर्णक्रमानुसार. {| class="wikitable" width=55% sortable" style="text-align:" |- ! वर्ष ! पदार्पण करणारा संघ ! एकूण |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] | {{cr|AUS}}, {{cr|BAN}}, {{cr|ENG}}, {{cr|IND}}, {{cr|KEN}}, {{cr|NZ}}, {{cr|PAK}}, {{cr|SCO}}, {{cr|SA}}, {{cr|SL}}, {{cr|WIN}} आणि {{cr|ZIM}} | style="text-align:center;" |१२ |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]] | {{cr|IRE}} आणि {{cr|NED}} | style="text-align:center;" |२ |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]] | {{cr|AFG|२०१३}} | style="text-align:center;" |१ |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]] | कोणताही नाही | style="text-align:center;" |० |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] | {{cr|HK}}, {{cr|NEP}} आणि {{cr|UAE}} | style="text-align:center;" |३ |- | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] | {{cr|OMA}} | style="text-align:center;" |१ |- | [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]] | {{cr|NAM}} आणि {{cr|PNG}} | style="text-align:center;" |२ |- | [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]] | कोणताही | style="text-align:center;" |० |- | [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]] | {{cr|CAN}}, {{cr|USA}} आणि {{cr|UGA}} | style="text-align:center;" |३ |- | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] | {{cr|ITA}} | style="text-align:center;" | १ |- | [[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]] | TBD | style="text-align:center;" |TBD |- | [[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]] | TBD | style="text-align:center;" |TBD |- ! एकूण ! ! २५ |} ==स्पर्धा विक्रम== {{Main|आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक विक्रमांची यादी}}{{updated|९ मार्च २०२६}} {| class="wikitable" |- ! colspan="4" | टी२० विश्वचषक विक्रम |- ! colspan="4" | फलंदाजी |- |सर्वाधिक धावा | rowspan="2" |{{cricon|IND}} [[विराट कोहली]] |१,२९२ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक धावा|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165134/https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy|archive-date=२९ ऑक्टोबर २०२१|access-date=२९ ऑक्टोबर २०२१}}</ref> |- |[[फलंदाजी सरासरी (क्रिकेट)|सर्वाधिक सरासरी]] <small>(किमान २० डाव)</small> |५८.७२ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/highest_career_batting_average.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक सरासरी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सामन्यात सर्वाधिक धावा | {{cricon|New Zealand}} [[ब्रॅन्डन मॅककुलम]] v {{cr|BAN}} |१२३ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_innings.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सामन्यात सर्वाधिक धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ट स्ट्राईक रेट <small>(किमान ५०० चेंडू)</small> |{{Cricon|ENG|name=इंग्लंड}} [[जोस बटलर]] |१४४.१६ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref name="espncricinfo_highest_career_batting_strike-rate_892">{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-highest-career-strike-rate/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट स्ट्राईक रेट|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}</ref> |- |सर्वाधिक ५०+ धावा |{{cricon|India|name=भारत}} [[विराट कोहली]] |१५ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |<ref name="espncricinfo_most-fifties-career_89">{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-fifties-career/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक ५०+|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}</ref> |- | rowspan="2" |सर्वाधिक शतके |{{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]] |२ <small>([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> | rowspan="2" |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/list_hundreds.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक शतके|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- | rowspan="2" |{{cricon|West Indies}} [[ख्रिस गेल]] |२ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]])</small> |- |सर्वाधिक षटकार |६३ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]])</small> |<ref name="espncricinfo_most-sixes-career_89">{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-sixes-career/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक षटकार|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ट [[भागीदारी (क्रिकेट)|भागीदारी]] | {{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]] आणि [[फखर झमान]]<br> वि {{cr|SRI}} |१७६ <small>([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/fow/highest_partnerships_for_any_wicket.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट भागीदारी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |स्पर्धेत सर्वाधिक धावा |{{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]] |३८३ <small>([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_series.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - स्पर्धेत सर्वाधिक धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- ! colspan="4" | गोलंदाजी |- |सर्वाधिक बळी |{{cricon|BAN}} [[शाकिब अल हसन]] |५० <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक बळी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ट [[गोलंदाजी सरासरी]] <small>(किमान ४०० चेंडू)</small> |{{cricon|दक्षिण आफ्रिका}} [[ॲनरिक नॉर्त्ये]] |१२.६० <small>([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_bowling_average.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट गोलंदाजी सरासरी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ट [[स्ट्राइक रेट]] <small>(किमान ४०० चेंडू)</small> |{{cricon|SRI}} [[वनिंदु हसरंगा]] |११.७२ <small>([[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]–[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_strike_rate.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम – सर्वोत्कृष्ट स्ट्राइक रेट|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वोत्कृष्ट [[इकॉनॉमी रेट]] <small>(किमान ४०० चेंडू)</small> |{{cricon|भारत}} [[जसप्रीत बुमराह]] |५.६६ <small>([[२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_economy_rate.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट इकॉनॉमी रेट|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वोत्तम गोलंदाजी |{{cricon|SRI}} [[अजंता मेंडिस]] वि {{cr|ZIM}} |६/८ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_innings.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्तम गोलंदाजी | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |स्पर्धेत सर्वाधिक बळी |{{cricon|अफगाणिस्तान|variant=२०१३}} [[फझलहक फारूखी]] आणि {{cricon|भारत}} [[अर्शदीप सिंग]] |१७ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_series.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - स्पर्धेत सर्वाधिक बळी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- ! colspan="4" | क्षेत्ररक्षण |- |सर्वाधिक गडी बाद <small>([[यष्टीरक्षक]])</small> |{{cricon|SA}} [[क्विंटन डी कॉक]] |३९ <small>([[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/keeping/most_dismissals_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक गडी बाद|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वाधिक झेल <small>([[क्षेत्ररक्षण]])</small> |{{cricon|Australia}} [[डेव्हिड वॉर्नर]] |२५ <small>([[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]]–[[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/fielding/most_catches_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक झेल | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- ! colspan="4" | संघ |- |सर्वाधिक सांघिक धावसंख्या |{{cr|SRI}} (वि {{cr|KEN}}) |२६०/६ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_innings_totals.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक धावसंख्या |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- | rowspan="2" |सर्वात कमी धावसंख्या |{{cr|NED}} (वि {{cr|SRI}}) |३९ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]])</small> | rowspan="2" |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/lowest_innings_totals.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वात कमी धावसंख्या | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |{{cr|UGA}} (वि {{cr|WIN }}) |३९ <small>([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])</small> |- |सर्वाधिक विजय % <small>(किमान १० सामने)</small> |{{cr|IND }} |७३.३३% <small>(सामने ६१, विजय ४३)</small> <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक विजय टक्केवारी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वात मोठा विजय <small>(धावांनुसार)</small> |{{cr|SRI}} (वि {{cr|KEN}}) |१७२ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/largest_margins.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वात मोठा विजय|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |एका सामन्यात सर्वाधिक एकूण धावा |{{cr|IND}} v {{cr|ENG}} |४९९/१४ <small>([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_match_aggregates.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - एका सामन्यात सर्वाधिक एकूण धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |एका सामन्यात सर्वात कमी एकूण धावा |{{cr|NED}} v {{cr|SRI}} |७९-११ <small>([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]])</small> |<ref>{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/lowest_match_aggregates.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - एका सामन्यात सर्वात कमी एकूण धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}</ref> |- |सर्वाधिक सलग विजय |{{cr|IND }} आणि {{Cr|SA}} |८ - दोन्ही [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] मध्ये | |} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[http://cricket.yahoo.com/ आयसीसी संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} *[http://www.cricinfo.com/wt202010/content/series/412671.html ICC World Twenty20 2010] from [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] *[http://www.cricket-wc.com ICC World Twenty20] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} *[http://t20worldcupcricket.com T20 World Cup Website] {{२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा}} {{fb start}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटन स्पर्धा}} {{fb end}} [[वर्ग:२०-२० क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटन]] jd522y9osdlyoxlx5m9hxb3b7i6oneg 0 23450 2690404 2690290 2026-06-21T06:57:18Z QuillMaestro 161584 लेखाचा विस्तार - कालावधी व पारंपरिक गणना संबंधित माहिती जोडली 2690404 wikitext text/x-wiki [[हिंदू धर्म|हिंदू धर्मातील]] कालगणनेनुसार काळ हा चार युगांत विभागलेला आहे. त्यातील चौथा भाग म्हणजे '''कलि युग'''. ==नवीन युगाची कल्पनाच == वैश्विक संदर्भात काळ हा चक्राकार मानला गेलेला आहे. या चक्राकार काळाबद्दल दोन कल्पना मांडण्यात आल्या आहेत त्यापैकी एक म्हणजे महायुग कल्पना व दुसरी मन्वंतर कल्पना. पहिल्या महायुग कल्पनेत एका चक्राचा काळ हा ४,३२,००० मानवी वर्षे इतका आहे. दुसऱ्या कल्पनेत चौदा मन्वंतरे येतात. प्रत्येक दोन मन्वंतरांमध्ये मोठे मध्यंतर असते. प्रत्येक मन्वंतराच्या शेवटी विश्वाची पुनर्निर्मिती होते आणि त्यावर एक मनू (आदिपुरूष) अधिराज्य करतो. सध्या आपण चौदापैकी ८ व्या मन्वंतरात आहोत. प्रत्येक मन्वंतरात ७१ महायुगे येतात. प्रत्येक महायुग हे चार युगात (कालखंडात) विभागले जाते. सध्याची ही चार युगे म्हणजे [[सत्य युग|कृत]], [[त्रेता युग|त्रेता]], [[द्वापार युग|द्वापार]] आणि [[कलि युग|कली]]. या युगात अनुक्रमे ४८००, ३६००, २४०० आणि १२०० वर्षे येतात. मानवी वर्षात त्यांची संख्या काढताना त्यांना प्रत्येकी ३६० ने गुणावे लागते. यापैकी आपण सध्या चौथ्या म्हणजे कलीयुगात आहोत आणि याचा प्रारंभ [[इ.स.पू. ३१०२]] मध्ये झाला असे मानले जाते.<ref> {{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव = रोमिला | आडनाव = थापर | title = द पेंन्ग्विन हिस्ट्री ऑफ अर्लि इंडिया:फ्रॉम द ओरिजीन्स टू एडी १३०० | भाषा = इंग्रजी | प्रकाशक = पेंन्ग्विन | वर्ष = २००३ | दुवा = http://books.google.co.in/books?id=HqmyEbLScZ4C&dq=the%20penguin%20history%20of%20early%20india%20romila%20thapar&source=gbs_book_other_versions | संदर्भ = }} </ref> === कलियुग लक्षणे === नारद म्हणाले पृथ्वी सर्वोत्तम आहे, असे समजून मी येथे आलो. पृथ्वीवरील पुष्कर, प्रयाग, काशी, गोदावरी, हरिद्वार, कुरुक्षेत्र, श्रीरंगम, रामेश्वरम (सेतुबंध) इत्यादी अनेक तीर्थक्षेत्री मी संचार केला. परंतु मला कोठेही मनःशांती प्राप्ती झाली नाही. सध्या अधर्माला साहाय्य करणाऱ्या कलियुगाने सर्व पृथ्वी दुःखित झाली आहे. येथे आता सत्य, तप, पावित्र्य, दया, दान राहिलेले नाही. मनुष्यप्राणी केवळ उपजीविकेत व्यग्र आहेत. ते असत्य भाषण करणारे, आळशी, मंदबुद्धी, भाग्यहीन आणि उपद्रवग्रस्त झालेले आहेत. संत म्हणविणारे दांभिक आहेत, वरकरणी विरक्त दिसणारे संचय करीत आहेत. घराघरात स्त्रियांची सत्ता चालते. पत्‍नीचा भाऊ सल्लागार झाला आहे. लोक धनलोभाने कन्याविक्रय करू लागले आहेत आणि नवरा-बायकोमध्ये कलह होत आहे. महात्मा पुरुषांचे आश्रम, तीर्थक्षेत्रे, नद्या इत्यादींवर परधर्मीयांचा अधिकार आहे. येथे दुष्टांनी बरीचशी देवालये नष्ट केली आहेत. यावेळी इथे कोणी योगी नाही, सिद्धपुरुष नाही, ज्ञानी नाही की सत्कर्म करणारा नाही. सर्व पुण्य साधने यावेळी कलिरूपी वणव्याने भस्मसात करून टाकली आहेत. या कलियुगात बहुतेक देशवासी बाजारात अन्न विकू लागले आहेत. ब्राह्मण द्रव्य घेऊन वेद शिकवीत आहेत आणि स्त्रिया सदाचारहीन झाल्या आहेत. (२८-३६) == युगचक्रातील स्थान == हिंदू कालगणनेनुसार कालाचा प्रवाह चार युगांमध्ये विभागला जातो: सत्ययुग, त्रेतायुग, द्वापरयुग आणि कलियुग. या चार युगांच्या एकत्रित कालखंडाला ''चतुर्युग'' किंवा ''महायुग'' असे म्हटले जाते. पारंपरिक मान्यतेनुसार कलियुग हे या चतुर्युगातील चौथे आणि अंतिम युग मानले जाते. == हिंदू धर्मग्रंथांतील उल्लेख == == कालावधी व पारंपरिक गणना == काही धार्मिक परंपरांमधील गणनांनुसार इ.स. २०२४ मध्ये कलियुगातील सुमारे ५,५३२ वर्षे पूर्ण झाली असल्याचे मानले जाते.<ref>{{cite book |title=हिमालय तीर्थ |page=42}}</ref><ref>{{cite book |title=ज्योतिर्मय ज्योतिर्मठ |page=11}}</ref> == कलियुगाची वैशिष्ट्ये == == कलियुगाचा अंत आणि कल्कि अवतार == == हेही पहा == == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{विस्तार}} {{चार युगे}} {{हिंदू धर्म}} [[वर्ग:हिंदू कालमापन]] [[वर्ग:हिंदू पंचांग]] [[वर्ग:ज्योतिष]] 7257e78xfuokb44rkes5ms5y47ni58n 2690407 2690404 2026-06-21T07:16:44Z QuillMaestro 161584 संदर्भांची दुरुस्ती व प्रमाणीकरण 2690407 wikitext text/x-wiki [[हिंदू धर्म|हिंदू धर्मातील]] कालगणनेनुसार काळ हा चार युगांत विभागलेला आहे. त्यातील चौथा भाग म्हणजे '''कलि युग'''. ==नवीन युगाची कल्पनाच == वैश्विक संदर्भात काळ हा चक्राकार मानला गेलेला आहे. या चक्राकार काळाबद्दल दोन कल्पना मांडण्यात आल्या आहेत त्यापैकी एक म्हणजे महायुग कल्पना व दुसरी मन्वंतर कल्पना. पहिल्या महायुग कल्पनेत एका चक्राचा काळ हा ४,३२,००० मानवी वर्षे इतका आहे. दुसऱ्या कल्पनेत चौदा मन्वंतरे येतात. प्रत्येक दोन मन्वंतरांमध्ये मोठे मध्यंतर असते. प्रत्येक मन्वंतराच्या शेवटी विश्वाची पुनर्निर्मिती होते आणि त्यावर एक मनू (आदिपुरूष) अधिराज्य करतो. सध्या आपण चौदापैकी ८ व्या मन्वंतरात आहोत. प्रत्येक मन्वंतरात ७१ महायुगे येतात. प्रत्येक महायुग हे चार युगात (कालखंडात) विभागले जाते. सध्याची ही चार युगे म्हणजे [[सत्य युग|कृत]], [[त्रेता युग|त्रेता]], [[द्वापार युग|द्वापार]] आणि [[कलि युग|कली]]. या युगात अनुक्रमे ४८००, ३६००, २४०० आणि १२०० वर्षे येतात. मानवी वर्षात त्यांची संख्या काढताना त्यांना प्रत्येकी ३६० ने गुणावे लागते. यापैकी आपण सध्या चौथ्या म्हणजे कलीयुगात आहोत आणि याचा प्रारंभ [[इ.स.पू. ३१०२]] मध्ये झाला असे मानले जाते.<ref> {{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव = रोमिला | आडनाव = थापर | title = द पेंन्ग्विन हिस्ट्री ऑफ अर्लि इंडिया:फ्रॉम द ओरिजीन्स टू एडी १३०० | भाषा = इंग्रजी | प्रकाशक = पेंन्ग्विन | वर्ष = २००३ | दुवा = http://books.google.co.in/books?id=HqmyEbLScZ4C&dq=the%20penguin%20history%20of%20early%20india%20romila%20thapar&source=gbs_book_other_versions | संदर्भ = }} </ref> === कलियुग लक्षणे === नारद म्हणाले पृथ्वी सर्वोत्तम आहे, असे समजून मी येथे आलो. पृथ्वीवरील पुष्कर, प्रयाग, काशी, गोदावरी, हरिद्वार, कुरुक्षेत्र, श्रीरंगम, रामेश्वरम (सेतुबंध) इत्यादी अनेक तीर्थक्षेत्री मी संचार केला. परंतु मला कोठेही मनःशांती प्राप्ती झाली नाही. सध्या अधर्माला साहाय्य करणाऱ्या कलियुगाने सर्व पृथ्वी दुःखित झाली आहे. येथे आता सत्य, तप, पावित्र्य, दया, दान राहिलेले नाही. मनुष्यप्राणी केवळ उपजीविकेत व्यग्र आहेत. ते असत्य भाषण करणारे, आळशी, मंदबुद्धी, भाग्यहीन आणि उपद्रवग्रस्त झालेले आहेत. संत म्हणविणारे दांभिक आहेत, वरकरणी विरक्त दिसणारे संचय करीत आहेत. घराघरात स्त्रियांची सत्ता चालते. पत्‍नीचा भाऊ सल्लागार झाला आहे. लोक धनलोभाने कन्याविक्रय करू लागले आहेत आणि नवरा-बायकोमध्ये कलह होत आहे. महात्मा पुरुषांचे आश्रम, तीर्थक्षेत्रे, नद्या इत्यादींवर परधर्मीयांचा अधिकार आहे. येथे दुष्टांनी बरीचशी देवालये नष्ट केली आहेत. यावेळी इथे कोणी योगी नाही, सिद्धपुरुष नाही, ज्ञानी नाही की सत्कर्म करणारा नाही. सर्व पुण्य साधने यावेळी कलिरूपी वणव्याने भस्मसात करून टाकली आहेत. या कलियुगात बहुतेक देशवासी बाजारात अन्न विकू लागले आहेत. ब्राह्मण द्रव्य घेऊन वेद शिकवीत आहेत आणि स्त्रिया सदाचारहीन झाल्या आहेत. (२८-३६) == युगचक्रातील स्थान == हिंदू कालगणनेनुसार कालाचा प्रवाह चार युगांमध्ये विभागला जातो: सत्ययुग, त्रेतायुग, द्वापरयुग आणि कलियुग. या चार युगांच्या एकत्रित कालखंडाला ''चतुर्युग'' किंवा ''महायुग'' असे म्हटले जाते. पारंपरिक मान्यतेनुसार कलियुग हे या चतुर्युगातील चौथे आणि अंतिम युग मानले जाते. == हिंदू धर्मग्रंथांतील उल्लेख == == कालावधी व पारंपरिक गणना == काही धार्मिक परंपरांमधील गणनांनुसार इ.स. २०२४ मध्ये कलियुगातील सुमारे ५,५३२ वर्षे पूर्ण झाली असल्याचे मानले जाते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=हिमालय तीर्थ भ्रमण|last=चट्टोपाध्याय|first=षष्ठीपद|publisher=मित्र अँड घोष पब्लिशर्स प्रा. लि.|location=कोलकाता|pages=४२}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|title=ज्योतिर्मठ|last=नागर|first=जनार्दन राय|series=जगद्गुरु शंकराचार्य|pages=११}}</ref> == कलियुगाची वैशिष्ट्ये == == कलियुगाचा अंत आणि कल्कि अवतार == == हेही पहा == == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{विस्तार}} {{चार युगे}} {{हिंदू धर्म}} [[वर्ग:हिंदू कालमापन]] [[वर्ग:हिंदू पंचांग]] [[वर्ग:ज्योतिष]] goka2ejvapftpn7dcm5mrm7578o939k 0 31891 2690358 2664983 2026-06-21T03:41:42Z ~2026-24679-89 182431 /* हवामान */ 2690358 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = तालुका |स्थानिक_नाव = मुदखेड |इतर_नाव = |टोपणनाव = |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |अक्षांश = 19|अक्षांशमिनिटे = 10|अक्षांशसेकंद = 12 |रेखांश=77 |रेखांशमिनिटे= 31|रेखांशसेकंद= 11 |मुळ_नकाशा = <!-- only if default map not wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = <!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = |वर्षाव = |तापमान_वार्षिक = |तापमान_हिवाळा = |तापमान_उन्हाळा = |मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे_शहर = |मोठे_मेट्रो = |जवळचे_शहर = |प्रांत = |विभाग = |जिल्हा = नांदेड <!-- नावे --> |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_वर्ष = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = |साक्षरता_स्त्री = |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = |नेता_नाव_१ = |नेता_पद_२ = |नेता_नाव_२ = |संसदीय_मतदारसंघ = |विधानसभा_मतदारसंघ = भोकर |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तहसील]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ = मुदखेड |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = मुदखेड |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = +०२४६२ |पिन_कोड = |आरटीओ_कोड = MH26 |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> }} '''मुदखेड''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. ==तालुक्यातील गावे== #[[आमदुरा]] #[[अमरापूर (मुदखेड)]] #[[बारड (मुदखेड)]] #[[बसरी]] #[[बोरगावनांदरी]] #[[बोरगावसीता]] #[[चिकळा (मुदखेड)]] #[[चिकळातांडा]] #[[चिलपिंपरी]] #[[दरेगाव (मुदखेड)]] #[[दरेगाववाडी]] #[[देवापूर (मुदखेड)]] #[[धानज (मुदखेड)]] #[[डोणगाव (मुदखेड)]] #[[डोंगरगाव (मुदखेड)]] #[[गोपाळवाडी (मुदखेड)]] #[[हाजापूर (मुखदेड)]] #[[हिस्सापाथरड]] #[[इजळी]] #[[जावळामुऱ्हार]] #[[जावळापाठक]] #[[कमळज]] #[[खंबाळा (मुदखेड)]] #[[खुजडा (मुदखेड)]] #[[कोल्हा (मुदखेड)]] #[[माहटी (मुदखेड)]] #[[माळकौठा]] #[[मेंडका]] #[[मुगट]] #[[नागेळी]] #[[निवघा]] #[[पागरगाव]] #[[पारडी (मुदखेड)]] #[[पाथरवाडी]] #[[पाथरड (मुदखेड)]] #[[पिंपळकौठा]] #[[पिंपळकाउठा]] #[[राजवाडी (मुदखेड)]] #[[रोहीपिंपळगावतांडा]] #[[रोहीपिंपळगाव]] #[[सारेगाव]] #[[शंखतीर्थ]] #[[शेंबोळी]] #[[टाकळी (मुदखेड)]] #[[टरबुजापूर]] #[[तिरकसवाडी]] #[[वैजापूर (मुदखेड)]] #[[वाडीकमळी]] #[[वाडीमुक्ताजी]] #[[वाडीमुक्तापूर]] #[[वाडीनियमतुळापूर]] #[[वाई (मुदखेड)]] #[[वारदडा]] ==भौगोलिक स्थान== == हवामान == नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासचे तालुके== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} {{विस्तार}} {{नांदेड जिल्ह्यातील तालुके}} [[वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील तालुके]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]] [[वर्ग:नांदेड जिल्हा]] 9zf4ewdkis4xsahnqsonkbwufl305e0 0 44490 2690420 2655705 2026-06-21T10:53:54Z Actia Nicopolis 71203 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Tantiatope.jpg]] → [[File:JoarPersad.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Photo caption says image is of Joar Persad 2690420 wikitext text/x-wiki [[चित्र:1st_INC1885.jpg|इवलेसे|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]<nowiki/>चे पहिले अधिवेशन, इ.स. १८८५. काँग्रेस ही ब्रिटिश साम्राज्यातील पहिली आधुनिक राष्ट्रवादी चळवळ होती.]]{{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''भारतीय स्वातंत्र्य चळवळ''' ही ऐतिहासिक घटनांची एक मालिका होती, ज्याचा अंतिम उद्देश [[ब्रिटिश भारत|भारता]]<nowiki/>तील [[ब्रिटिश साम्राज्य|ब्रिटिश राजवट]] संपवणे हा होता. हा स्वातंत्र्यलढा १८५७ ते १९४७ या काळात चालला.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=0q7xH06NrFkC&printsec=frontcover&dq=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%AF+%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF+%E0%A4%B2%E0%A4%A2%E0%A4%BE&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=India's Struggle for Independence|last=Chandra|first=Bipan|last2=Mukherjee|first2=Mridula|last3=Mukherjee|first3=Aditya|last4=Panikkar|first4=K. N.|last5=Mahajan|first5=Sucheta|date=2016-08-09|publisher=Penguin UK|isbn=978-81-8475-183-3|language=en}}</ref> भारतीय स्वातंत्र्यासाठी पहिली राष्ट्रवादी क्रांतिकारी चळवळ [[बंगाल|बंगालमधून]] उदयास आली होती. प्रमुख राष्ट्रीय नेत्यांनी स्थापन केलेल्या [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने]] या चळवळीचा पाया भक्कम केला. हे नेते भारतीय लोकांच्या [[नागरी सेवा परीक्षा|नागरी सेवा परीक्षां]]<nowiki/>ना बसण्याच्या अधिकारासाठी तसेच अधिक आर्थिक अधिकार मिळवण्यासाठी प्रयत्नशील होते. २० व्या शतकाच्या पूर्वार्धात लाल बाल पाल, [[अरविंद घोष]] आणि व्हीओ चिदंबरम पिल्लई यांनी स्वराज्यासाठी अधिक मूलगामी दृष्टीकोन पाहिला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.aljazeera.com/opinions/2019/12/16/remembering-the-war-of-1971-in-east-pakistan|title=Remembering the war of 1971 in East Pakistan|last=Zakaria|first=Anam|website=www.aljazeera.com|language=en|access-date=2022-08-12}}</ref>[[चित्र:IndiaPolitical1893ConstablesHandAtlas.jpg|इवलेसे|[[ब्रिटिश भारत]]]] १९२०मधील स्वराज्य संघर्षाच्या शेवटच्या टप्प्यात भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने [[महात्मा गांधी]] यांच्या [[अहिंसा]] आणि [[मिठाचा सत्याग्रह|सविनय कायदेभंगाच्या]] धोरणाचा अवलंब केला. [[रवींद्रनाथ टागोर]], [[सुब्रमण्य भारती|सुब्रमण्यम भारती]] आणि [[बंकिमचंद्र चटोपाध्याय|बंकिमचंद्र चटोपाध्याय]] यांसारख्या अनेक विचारवंतांनी देशभक्तीची भावना जनमानसात पसरवली. तर [[सरोजिनी नायडू]], [[प्रीतिलता वड्डेदार]] आणि [[कस्तुरबा गांधी]] यांसारख्या महिला नेत्यांनी महिलांना स्वातंत्र्यलढ्यात सहभाग घेण्यासाठी प्रोत्साहन दिले. [[बाबासाहेब आंबेडकर|बाबासाहेब आंबेडकरांनी]] भारतीय समाजातील वंचित घटकांना मदत केली.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=kOa2DQAAQBAJ&q=Indian+Independence+Movement,+B.+R.+Ambedkar,+disadvantaged+sections+of+society&pg=PA58|title=Dalits' Struggle for Social Justice in Andhra Pradesh (1956-2008): From Relays to Vacuum Tubes|last=Jammanna|first=Akepogu|last2=Sudhakar|first2=Pasala|date=14 December 2016|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-4496-3|language=en}}</ref> तर काही नेत्यांनी सशस्त्र क्रांतीचा अवलंब केला. सशस्त्र क्रांती विशेषतः रौलेट कायद्यानंतर लोकप्रिय झाली. या कायद्याने लोकांना अनिश्चित काळासाठी [[तुरुंग|तुरुंगा]]<nowiki/>त डांबण्याची परवानगी ब्रिटिश सरकारला परवानगी दिली होती. या कायद्याविरोधात संपूर्ण भारतभर विशेषतः [[पंजाब प्रांत (ब्रिटिश भारत)|पंजाब प्रांता]]<nowiki/>त निषेध झाला. पंजाबमधील [[जालियनवाला बाग हत्याकांड|जालियनवाला बाग हत्याकांडाद्वारे]] ब्रिटिशांनी हे आंदोलन हिंसकपणे दडपले. [[भगतसिंग]], [[शिवराम हरी राजगुरू|शिवराम राजगुरू]], [[सुखदेव थापर]], [[चंद्रशेखर आझाद]] आणि [[सुभाषचंद्र बोस]] यांसारख्या क्रांतिकारकांनी काँग्रेसच्या निष्क्रियतेमुळे निराश होऊन हिंसक मार्गांचा अवलंब सुरू केला. [[सुभाषचंद्र बोस|बोस]] यांनी [[अक्ष राष्ट्रे|अक्षीय शक्तींशी]] स्वतःला प्रसिद्धी दिली आणि [[आझाद हिंद फौज|आझाद हिंद सेनेची]] स्थापना केली. यादरम्यान [[भगतसिंग]], [[शिवराम हरी राजगुरू|राजगुरू]], [[सुखदेव थापर|सुखदेव]] आणि [[चंद्रशेखर आझाद]] यांनी प्रमुख ब्रिटिश अधिकाऱ्यांची हत्या केली आणि सरकारी इमारतींवर बॉम्बस्फोट केले. [[चित्र:Mahatma-Gandhi,_studio,_1931.jpg|इवलेसे|[[महात्मा गांधी]] यांचे [[लंडन]]<nowiki/>मधील चित्र (१९३१)]] भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीमध्ये सतत वैचारिक उत्क्रांती होत होती. मूलतः वसाहतविरोधी असलेली ही चळवळ [[धर्मनिरपेक्षता]], [[लोकशाही]], [[प्रजासत्ताक]] आणि नागरी-स्वातंत्र्यवादी अशा विचारांच्या राजकीय संरचनेसह स्वतंत्र, आर्थिक विकासाच्या दृष्टींनी पूरक होती. १९३० नंतर या लढ्याने एक मजबूत [[समाजवाद|समाजवादी]] प्रवृत्ती स्वीकारली. स्वातंत्र्य आंदोलनामुळे शेवटी [[भारतीय स्वातंत्र्याचा कायदा १९४७|भारतीय स्वातंत्र्य कायदा, १९४७]] तयार होऊन भारतातील ब्रिटिश राजवट संपुष्टात आली आणि [[पाकिस्तान|पाकिस्तानची]] निर्मिती झाली. २६ जानेवारी १९५० रोजी [[भारताचे संविधान|भारतीय संविधान]] लागू होऊन [[भारत|भारतीय प्रजासत्ताक]]<nowiki/>ची स्थापना होईपर्यंत हा देश [[ब्रिटिश साम्राज्य|ब्रिटिश साम्राज्या]]<nowiki/>चाच एक भाग होता. १९५६ मध्ये [[पाकिस्तान]]<nowiki/>ने स्वतःचे [[संविधान]] स्वीकारले; तोपर्यंत तो ब्रिटिशांच्या अधिपत्याखाली होता. तर १९७१ मध्ये [[बांगलादेश|पूर्व पाकिस्तान]]<nowiki/>ने [[बांगलादेश]] म्हणून स्वतःचे स्वातंत्र्य घोषित केले. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Zakaria|first=Anam|url=https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/remembering-war-1971-east-pakistan-191216054546348.html|title=Remembering the war of 1971 in East Pakistan|work=अल जझीरा|access-date=2020-05-18}}</ref> == ऐतिहासिक पार्श्वभूमी == [[पोर्तुगीज]] खलाशी [[वास्को द गामा|वास्को- द- गामा]] हा इ.स.१४९८ साली समुद्रमार्गे [[कालिकत]] बंदरात आला.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=hx1hDwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=vasco+da+gama+in+india&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjbhuOBreHcAhXLWysKHb9sCQkQ6AEIKDAA#v=onepage&q=vasco%20da%20gama%20in%20india&f=false|title=Vasco da Gama: First European to Reach India by Sea|last=Landau|first=Jennifer|date=2016-07-15|publisher=The Rosen Publishing Group, Inc|isbn=9781499438062|language=en}}</ref> व्यापाराच्या विस्तारासाठी त्याच्या मागोमाग [[डच]], [[फ्रेंच]] यांनीही भारतीय उपखंडात प्रवेश केला. भारताच्या समृद्धीचे आणि संपन्नतेचे आकर्षण जगभरातील सर्वच साम्राज्यांना होते. सुरत येथे इ.स. १६१३ साली डचांचे पहिले व्यापारी केंद्र उभारले गेले. त्यांच्यानंतर भारतात प्रविष्ट झालेल्या [[ब्रिटिश]] व्यापारी वर्गाने फ्रेंच आणि पोर्तुगीज यांच्याशी संघर्ष केला. परकीय आक्रमक सत्तांनी भारताच्या निरनिराळ्या प्रदेशात आपले पाय रोवायला सुरुवात केली होती. मोगलांचे आक्रमण ही सुद्धा एक विशेष घटना भारताच्या इतिहासात नोंद घेण्याजोगी आहे. मोगलांची सत्ता १८ व्या शतकाच्या मध्यात संपुष्टात आली आणि ब्रिटिश राज्यकर्त्यांनी या संधीचा फायदा घेतला.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=fX2zMfWqIzMC&printsec=frontcover&dq=history+of+colonialism+in+india&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwib14C3q-HcAhXJR30KHaPsAp84ChDoAQg2MAM#v=onepage&q=history%20of%20colonialism%20in%20india&f=false|title=Indian Society and the Making of the British Empire|last=Bayly|first=C. A.|last2=Bayly|first2=Christopher Alan|date=1987|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521386500|language=en}}</ref> इ.स. १८५७ च्या उठावात भारतीयांचा पराभव करून ब्रिटिशांनी ईस्ट इंडिया कंपनीचे वर्चस्व भारतात प्रस्थापित केले होते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=jd0WDgAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=history+of+colonialism+in+india&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwib14C3q-HcAhXJR30KHaPsAp84ChDoAQhVMAg#v=onepage&q=history%20of%20colonialism%20in%20india&f=false|title=India and the British Empire|last=Peers|first=Douglas M.|last2=Gooptu|first2=Nandini|date=2017-02-09|publisher=Oxford University Press|isbn=9780192513526|language=en}}</ref> त्या जोरावर १८ व्या शतकातही ब्रिटिशांनी भारतावर आपले वर्चस्व अबाधित राखण्यासाठी प्रयत्न केले आणि त्यात ते यशस्वी झाले. [[File:Flag of the British East India Company (1801).svg|thumb|ईस्ट इंडिया कंपनीचा ध्वज]] ==१८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध== [[File:Indian Rebellion of 1857.jpg|thumb|१८५७चा उठाव]] ब्रिटिशांच्या व्यापारामुळे आणि वसाहतवादी धोरणामुळे त्यांची भारतावर स्थापन झालेली सत्ता मोडून काढण्यासाठी इ.स. १८५७ साली भारतीयांनी उठाव केला.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=ypg9DwAAQBAJ&pg=PT3&dq=1857+%E0%A4%95%E0%A5%80+%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%BF&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiTia_0seHcAhVWfSsKHXsRBMIQ6AEIYzAJ#v=onepage&q=1857%20%E0%A4%95%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%BF&f=false|title=1857 स्‍वतंत्रता का संग्राम - 1857 swatantrata ka mahasangram|last=Devsare|first=Dr Hari Krishna|date=2017-11-09|publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd|isbn=9789352786701|language=hi}}</ref> इंग्रजानी भारतीय नागरिकांवर लादलेल्या प्रक्षोभक कायद्यामुळे भारतातील प्रजेचा असंतोष वाढत होता. रावसाहेब पेशवे, [[तात्या टोपे]], [[मंगल पांडे]], झाशीची [[राणी लक्ष्मीबाई]] अशी काही विशेष नावे या उठावाशी संबंधित आहेत.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=IWg6DwAAQBAJ&pg=PA7&dq=1857+%E0%A4%95%E0%A5%80+%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%BF&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiTia_0seHcAhVWfSsKHXsRBMIQ6AEIRDAE#v=onepage&q=1857%20%E0%A4%95%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%BF&f=false|title=Monthly Current Affairs September-October 2017: Monthly Current Affairs September-October 2017|last=Group|first=SSGC|date=2017-10-18|language=hi}}</ref><ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=sdEvgngDNTIC&pg=PA46&dq=1857+%E0%A4%95%E0%A5%80+%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%BF&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiTia_0seHcAhVWfSsKHXsRBMIQ6AEIXDAI#v=onepage&q=1857%20%E0%A4%95%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%BF&f=false|title=Svatantratā saṅgrāma meṃ achūtoṃ kā yogadāna|last=D.C.Dinkar|date=2008|publisher=Gautam Book Center|isbn=9788187733720|language=hi}}</ref> हा उठाव अयशस्वी ठरला असला तरी यांच्या झुंजार पराक्रमाने भारतीय इतिहासात मोलाची भर घातलेली आहे. या लढ्याच्या अपयशाची परिणती म्हणून ब्रिटिश राणीचा अंमल भारतावर सुरू झाला.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=8o5LEAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&dq=%E0%A5%A7%E0%A5%AE%E0%A5%AB%E0%A5%AD+%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF+%E0%A4%89%E0%A4%A0%E0%A4%BE%E0%A4%B5&hl=en|title=1857 Ki Kranti Aur Neemuch: Bestseller Book by Dr. Surendra Shaktawat: 1857 Ki Kranti Aur Neemuch|last=Shaktawat|first=Dr Surendra|date=2021-10-10|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-93-87980-98-3|language=hi}}</ref> ==बंगालची फाळणी आणि वंगभंग चळवळ== इ.स. १९०५ साली [[लॉर्ड कर्झन]] याने [[बंगालची फाळणी]] केली.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=2kB8CAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=%E0%A4%AC%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%9A%E0%A5%80+%E0%A4%AB%E0%A4%BE%E0%A4%B3%E0%A4%A3%E0%A5%80&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Bengal Partition Stories: An Unclosed Chapter|last=Fraser|first=Bashabi|date=2021-10-05|publisher=Anthem Press|isbn=978-1-84331-357-1|language=en}}</ref> पूर्व बंगाल आणि [[आसाम]] हे प्रांत एकत्र केले आणि दुसरीकडे [[पश्चिम बंगाल]]ची स्वतंत्र रचना केली. त्याच्या या कृत्यामुळे भारतीय नागरिक संतप्त झाले.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=mr9uAAAAMAAJ&q=partition+of+bengal&dq=partition+of+bengal&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjR-o3o8uLcAhVJtY8KHYy2A9IQ6AEIMzAC|title=Partition of Bengal: Significant Signposts, 1905-1911|last=Ghosha|first=Nityapriẏa|date=2005|publisher=Sahitya Samsad|isbn=9788179550656|language=en}}</ref> [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांनी या घटनेचा तीव्र निषेध नोंदविला होता. या फाळणीच्या विरोधात भारतीयांनी १९०८ साली [[वंगभंग चळवळ]] सुरू केली.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=8L1wBgAAQBAJ&pg=PT55&dq=vang+bhang+movement&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiEgenC8-LcAhWMq48KHYqVCzYQ6AEIMjAC#v=onepage&q=vang%20bhang%20movement&f=false|title=Series-12 Indian National Movement & Constitutional Development|publisher=Pratiyogita Darpan|language=hi}}</ref> [[File:Anushilan samiti symbol.jpg|thumb|अनुशीलन समितीचे चिहन]] ==देशभक्तांची चळवळ== [[File:Lal Bal Pal.jpg|thumb|लाल-बाल-पाल]] *'''चळवळीच्या प्रेरणा देणारे नेतृत्व'''- देशातील युवकांना विशेषतः देशभक्तीचे महत्त्व पटवून देण्यासाठी अनेक व्यक्तीनी सामाजिक आणि राजकीय क्षेत्रात आपल्या कार्याचा ठसा उमटविला आणि आपल्या कार्यातून देशातील नागरिकांना आवाहन केले. [[स्वामी विवेकानंद]], [[योगी अरविंद]], [[रवींद्रनाथ टागोर]], [[भगिनी निवेदिता]], [[लाला लजपतराय]], सय्यद अहमद खान, [[बंकिमचंद्र चॅटर्जी]], [[दादाभाई नौरोजी]] यासारख्या अनेक व्यक्तींचे योगदान महत्त्वाचे ठरले आहे. लाल-बाल-पाल ही त्रयी म्हणजे लाला लजपतराय, बाळ गंगाधर टिळक आणि बिपीनचंद्र पाल यांनी या सर्व क्रांतीकार्याची धुरा पेलली.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=kICDDwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B2+%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2+%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B2%20%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%20%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2&f=false|title=BIPIN CHANDRA PAL: Famous Book by Mahesh Sharma: BIPIN CHANDRA PAL|last=Sharma|first=Mahesh|date=2021-01-01|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-93-86870-38-4|language=hi}}</ref> लोकमान्य टिळक यांना मंडाले येथे झालेली राजद्रोहाच्या आरोपासाठी जन्मठेप,<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=gBqRDwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=%E0%A4%B2%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%AF+%E0%A4%9F%E0%A4%BF%E0%A4%B3%E0%A4%95&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Lokmanya Tilak: The First National Leader|last=Pagdi|first=Gayatri|date=2019-05-25|publisher=Harper Collins|isbn=978-93-5302-696-7|language=en}}</ref> स्वातंत्र्यवीर सावरकर यांना झालेली अंदमानच्या काळ्या समुद्रावरील जन्मठेप या ऐतिहासिक घटना स्वातंत्र्यसंग्रामात महत्त्वाच्या ठरल्या आहेत.भगिनी निवेदिता यांच्या कल्पनेनुसार अवनींद्रनाथ ठाकूर यांनी क्रांतीकार्याला प्रेरक असे भारतमातेचे चित्र तयार केले. हे चित्र सर्वत्र प्रसारित करण्यात आले. [[File:Bharat Mata.jpg|thumb|अवनींद्रनाथ ठाकूर यांनी काढलेले भारतमातेचे चित्र]] *'''मिठाचा सत्याग्रह-''' ब्रिटिश सत्तेचा भारतावरील अंमल मोडून काढण्यासाठी भारतात पद्धतशीरपणे आणि नियोजनपूर्वक चळवळ आखली गेली. यांच्या धुरीणांनी समाजाला आवाहन केले आणि भारताचे नागरिक स्वतःच्या प्रेरणेने या स्वातंत्र्य चळवळीत सहभागी झाले हे याचे वैशिष्ट्य म्हणून सांगता येईल.[[महात्मा गांधी]] यांच्या नेतृत्वाने केला गेलेला दांडी येथील [[मिठाचा सत्याग्रह]] हा याचेच एक उदाहरण होय.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=OYRUDwAAQBAJ&pg=PT201&dq=%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%80+%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiekur83eHcAhXZXisKHeV4DNkQ6AEIKDAA#v=onepage&q=%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A5%80%20%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE&f=false|title=Raj se Swaraj|last=Pradhan|first=Ram Chandra|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=9789352664337|language=hi}}</ref> गांधीजी हे लंडन येथून ब्यारीस्टर शिक्षण संपादन करून परत भारतात आले. त्यांच्या अहिंसेच्या तत्त्वाला अनुसरून त्यांनी स्वातंत्र्य प्राप्तीसाठी लोकांना संघटित केले.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=RcpmDwAAQBAJ&pg=PT18&dq=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%AF+%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B2%E0%A4%A2%E0%A4%BE&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjU4anvhOPcAhUUXysKHVvvDZU4ChDoAQgqMAA#v=onepage&q=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%AF%20%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B2%E0%A4%A2%E0%A4%BE&f=false|title=Vastradware Swatantrayaprapti: Gandhipraneet Swadeshi Krantimadheel Aavahanachi Meemansa|last=Gonsalves|first=Peter|date=2018-07-30|publisher=SAGE Publishing India|isbn=9789352807840|language=mr}}</ref> मिठाचा सत्याग्रह किंवा ब्रिटिश राजवटीशी असहकार चळवळ या चळवळी त्यांच्या नेतृत्वाने झाल्या. स्वातंत्र्य प्राप्त करण्यात अशा चळवळींना थेट यश आले नसले तरी त्यामुळे देशातील नागरिकांत स्वातंत्र्याची जाणीव वाढविण्यात अशा चळवळींचे योगदान महत्त्वाचे ठरले. * '''स्वदेशी चळवळ'''- परदेशी मालावर भारतीयांनी बंदी घातली आणि स्वदेशी मालाचा पुरस्कार करण्याचे भारतीय नागरिकांना आवाहन केले. [[स्वातंत्र्यवीर सावरकर]] यांनी पुण्यात परदेशी कपड्यांची होळी केल्याची घटना इतिहासात महत्त्वाची मानली जाते. [[लोकमान्य टिळक]] यांनी स्वदेशीचे व्रत घेण्याचे लोकांना आवाहन केले. भारतीय उद्योगांना चालना देण्यासाठी विशेष प्रयत्न केले.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=1X4JAQAAIAAJ&q=%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%80+%E0%A4%9A%E0%A4%B3%E0%A4%B5%E0%A4%B3&dq=%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%80+%E0%A4%9A%E0%A4%B3%E0%A4%B5%E0%A4%B3&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwizyO-33uHcAhUYX30KHcp_BWgQ6AEINzAC|title=Tiḷaka vicāra|last=Keḷakara|first=Bhā Kr̥|date=1981|publisher=Śrīvidyā Prakāśana|language=mr}}</ref> याद्वारे ब्रिटिशांच्या जुलूमाला विरोध करण्याचे शिकस्तीचे प्रयत्न करून भारतीयांनी आपला असंतोष व्यक्त केला. या चळवळीने संपूर्ण भारतातील क्रांतीकार्याला जोर चढला.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=dxtBDwAAQBAJ&pg=PT43&dq=%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%80+%E0%A4%9A%E0%A4%B3%E0%A4%B5%E0%A4%B3&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwizyO-33uHcAhUYX30KHcp_BWgQ6AEIRTAE#v=onepage&q=%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%80%20%E0%A4%9A%E0%A4%B3%E0%A4%B5%E0%A4%B3&f=false|title=Bose Bandhu aani Bhartiya Swatantrya: Marmbandhatalya Aathvadi|last=Bose|first=Madhuri|date=2017-04-17|publisher=SAGE Publishing India|isbn=9789386042620|language=en}}</ref> स्वराज्य, स्वभाषा, स्वदेशी या सूत्रांनी भारतीय नागरिकांत प्रेरणा जागी ठेवण्याचे कार्य या चळवळींनी केले.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=0lZvBQAAQBAJ&pg=PA96&dq=%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%AF+%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B0+%E0%A4%B2%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%AF+%E0%A4%9F%E0%A4%BF%E0%A4%B3%E0%A4%95&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi9rMKt5eHcAhWBfn0KHfffCcwQ6AEINjAC#v=onepage&q=%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%AF%20%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B0%20%E0%A4%B2%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%20%E0%A4%9F%E0%A4%BF%E0%A4%B3%E0%A4%95&f=false|title=Lokmanya Bal Gangadhar Tilak|last=Yamini|first=Rachna Bhola|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=9789350484166|language=hi}}</ref> *'''असहकार चळवळ-''' ब्रिटिशांनी स्थापन केलेल्या सरकारी संस्था, न्यायालये यावर बहिष्कार घालणे,कर न भरणे,शैक्षणिक संस्थांवर बहिष्कार घालणे अशा विविध मार्गांचा अवलंब करून भारतीयांनी ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध आपला विरोध दर्शविला.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=dxtBDwAAQBAJ&pg=PT132&dq=%E0%A4%85%E0%A4%B8%E0%A4%B9%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0+%E0%A4%9A%E0%A4%B3%E0%A4%B5%E0%A4%B3&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi0nr-BrOLcAhWJWysKHe-7AUEQ6AEIPzAD#v=onepage&q=%E0%A4%85%E0%A4%B8%E0%A4%B9%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%20%E0%A4%9A%E0%A4%B3%E0%A4%B5%E0%A4%B3&f=false|title=Bose Bandhu aani Bhartiya Swatantrya: Marmbandhatalya Aathvadi|last=Bose|first=Madhuri|date=2017-04-17|publisher=SAGE Publishing India|isbn=9789386042620|language=en}}</ref> ==अन्य नोंद घेण्याजोगी क्रांतीकार्ये== [[File:Bhagat Singh Sukh Dev Raj Guru.jpg|thumb|भगतसिंग,सुखदेव,राजगुरू]] * डिसेंबर १९०९ मध्ये [[अनंत कान्हेरे]] यांनी जॅक्सनचा केलेला वध<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=0sv_R3B8aMwC&pg=PA60&dq=%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A4%82%E0%A4%A4+%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A5%87&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjkgIyHk9KAAxVBSWwGHXs6DOgQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A4%82%E0%A4%A4%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A5%87&f=false|title=Pachaas Krantikari|last=Patoriya|date=2008|publisher=Rajpal & Sons|isbn=978-81-7028-746-9|language=hi}}</ref> *१९२९ मध्ये [[भगतसिंग]],[[सुखदेव]] आणि [[राजगुरू]] यांनी इन्कलाब जिंदाबादच्या घोषणा देत केलेला बॉम्बहल्ला आणि या तिघांना मिळालेली फाशीची शिक्षा<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=y0ZsDwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=%E0%A4%AD%E0%A4%97%E0%A4%A4%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%97+%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbxJWKlNKAAxWlcmwGHXdJAOgQ6AF6BAgNEAI#v=onepage&q=%E0%A4%AD%E0%A4%97%E0%A4%A4%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%97%20%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80&f=false|title=Inquilab: Bestseller Book by Mrinalini Joshi: Inquilab|last=Joshi|first=Mrinalini|date=2021-01-19|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-93-86231-85-7|language=hi}}</ref> *[[आझाद हिंद सेना]]- नेताजी [[सुभाषचंद्र बोस]] यांनी काँग्रेस मधून बाहेर पडून फॉरवर्ड ब्लॉक नावाचा स्वतःचा पक्ष स्थापन केला आणि ब्रिटिशांशी लढण्यासाठी आझाद हिंद सेनेची स्थापना केली.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=wwdRDwAAQBAJ&pg=PT14&dq=%E0%A4%86%E0%A4%9D%E0%A4%BE%E0%A4%A6+%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%A6+%E0%A4%B8%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A4%BE&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiOkNWJhuPcAhUMM48KHQApAjEQ6AEIKDAA#v=onepage&q=%E0%A4%86%E0%A4%9D%E0%A4%BE%E0%A4%A6%20%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%A6%20%E0%A4%B8%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A4%BE&f=false|title=Azad Hind Fauz|last=Kumar|first=Dinkar|date=2014-01-01|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=9789384343064|language=hi}}</ref> ==महायुद्धे== [[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धा]]त ब्रिटिशांच्या प्रभावामुळे भारताने युद्धात सर्वतोपरी सहाय्य दिले होते [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धा]]च्या वेळीही ब्रिटिश भारताला त्यात ओढू पाहत होते. तथापि सुभाषचंद्र बोस आणि अन्य काही भारतीय नेते यांना ते मान्य नव्हते. ==भारताला स्वातंत्र्यप्राप्ती== [[File:The Great Indian National Flag.jpg|thumb|स्वतंत्र भारताचा राष्ट्रध्वज]] इ.स.१९४२ साली तत्कालीन [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] पक्षाच्या नेत्यांनी ब्रिटिशांकडे भारताच्या स्वातंत्र्याची जोरदार मागणी करायला सुरुवात केली. छोडो भारत असे या आंदोलनाचे नाव होते.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=IYgeAAAAMAAJ&q=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE+%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF+%E0%A4%9A%E0%A4%B3%E0%A4%B5%E0%A4%B3&dq=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE+%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF+%E0%A4%9A%E0%A4%B3%E0%A4%B5%E0%A4%B3&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi8prPOhePcAhXMdn0KHS_NCVwQ6AEIOjAC|title=Gāndhī-parva|last=Parvate|first=Trimbak Vishnu|date=1985|publisher=Mahārāshṭra Rājya Sāhitya Sãskr̥tī Maṇḍaḷa|language=mr}}</ref> यामध्ये संपूर्ण भारतातून मोठ्या प्रमाणावर उत्सफूरतपणे लोकांनी सहभाग नोंदविला.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=3DhLDwAAQBAJ&pg=PT387&dq=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%AF+%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B2%E0%A4%A2%E0%A4%BE&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiM-K3dg-PcAhUHvY8KHcH5Ao4Q6AEIMDAB#v=onepage&q=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%AF%20%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B2%E0%A4%A2%E0%A4%BE&f=false|title=BHARTIYA SWATANTRYA LADHYATIL STRIYA|last=MODY|first=NAWAZ B.|date=2008-05-01|publisher=Mehta Publishing House|isbn=9788177663600|language=mr}}</ref> भारतीयांचा संघर्ष ब्रिटिश सत्ता दडपून शकली नाही आणि क्रांतीकारकांच्या बलिदानातून भारताला स्वातंत्र्य मिळण्याची चिन्हे दिसू लागली. गव्हर्नर<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=_V8RAQAAIAAJ&q=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%AF+%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B2%E0%A4%A2%E0%A4%BE&dq=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%AF+%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B2%E0%A4%A2%E0%A4%BE&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjU4anvhOPcAhUUXysKHVvvDZU4ChDoAQgyMAE|title=Śāstrīya vicārapaddhati|last=Shah|first=Amritlal B.|date=1963|publisher=Samāja Prabodhana Saṃsthā|language=mr}}</ref> माउंटबॅटन यांनी जून १९४७ मध्ये भारत आणि [[पाकिस्तान]] अशी भारताची फाळणी जाहीर केली. भारतीय स्वातंत्र्य कायद्यानुसार १४ ऑगस्ट १९४७ला पाकिस्तान या नव्या स्वतंत्र राष्ट्राची निर्मिती झाली आणि लगेचच १५ ऑगस्ट १९४७ला भारताला स्वातंत्र्य आणि सार्वभौमत्व मिळाले. ==चित्रदालन== <gallery> File:JoarPersad.jpg|तात्या टोपे File:Rani of jhansi.jpg|झाशीशी राणी लक्ष्मीबाई File:Bal G. Tilak.jpg|बाळ गंगाधर टिळक File:Gandhi at Dandi, 5 April 1930.jpg|दांडीचा मिठाचा सत्याग्रह File:VD Savarkar.jpg|विनायक दामोदर सावरकर </gallery> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतीय स्वातंत्र्यलढा}} [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा]] rszdg25jgbwwil5t62fgaq5kayfdn1r 0 47056 2690372 2635422 2026-06-21T04:41:32Z Dhangar history 184421 2690372 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भूतपूर्व देश | राष्ट्र_अधिकृत_नाव_स्थानिकभाषेमध्ये = | राष्ट्र_अधिकृत_नाव_मराठीमध्ये = होळकर घराणे/<br />[[इंदूर संस्थान]] | सुरुवात_वर्ष = १७३१ | शेवट_वर्ष = १९४८ | मागील१ = | मागील_ध्वज१ = Flag of Indore State | पुढील१ = भारत | पुढील_ध्वज१ = Flag of India.svg | राष्ट्र_ध्वज = | राष्ट्र_चिन्ह = Holkar Maharaja of Indore.jpg | राष्ट्र_ध्वज_नाव = | राष्ट्र_चिन्ह_नाव = | जागतिक_स्थान_नकाशा = Indore Rajwada.jpg | नकाशावर्णन = [[इंदूर]] येथील होळकरांचा राजवाडा | ब्रीद_वाक्य = | राजधानी_शहर = [[इंदूर]], [[महेश्वर]] | सर्वात_मोठे_शहर = | शासन_प्रकार = [[संस्थान]] | राष्ट्रप्रमुख_नाव = पहिला राजा: [[मल्हारराव होळकर]] <br />अंतिम राजा: [[यशवंतराव होळकर]] | पंतप्रधान_नाव = | राष्ट्रीय_भाषा = [[मराठी]] | इतर_प्रमुख_भाषा = | राष्ट्रीय_चलन = | क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी = | लोकसंख्या_संख्या = | लोकसंख्या_घनता = }} '''होळकर घराणे''' हे [[भारत|भारतातील]], [[इंदूर संस्थान]]चे संस्थानिक होते. संस्थानिक बनण्याअगोदर [[इ.स.चे १८ वे शतक|१८ व्या शतकाच्या सुरुवातीला]] होळकर घराण्याचा कर्ता [[मल्हारराव होळकर|श्रीमंत सुभेदार महाराज मल्हार राव होळकर]] यांनी आपल्या पराक्रमाच्या जोरावर मराठा सेनेमध्ये महत्त्वाचे स्थान मिळवले व उत्तर भारतात वर्चस्व प्रस्थापित करण्यात मोठा वाटा उचलला. उत्तर भारतातील [[माळवा|माळवा प्रांतातील]] व्यवस्था चोख रहावी, यासाठी पेशव्यांनी होळकरांना खास अधिकार दिले व इंदूर येथे आपले बस्तान बसवण्यास प्रोत्साहित केले. होळकर हे मूळचे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] क्षत्रिय धनगर_कुरुबा समाजाचे होते. ==होळकर घराण्यातील महत्त्वाच्या व्यक्ती== * [[मल्हारराव होळकर|श्रीमंत सुभेदार महाराज मल्हार राव होळकर]] * पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर * श्रीमंत खंडेराव होळकर * श्रीमंत सुभेदार तुकोजी राजे होळकर * चक्रवर्ती सम्राट राजराजेश्वर महाराजा यशवंतराव होळकर. {{कॉमन्स वर्ग|Holkar|{{लेखनाव}}}} [[वर्ग:होळकर घराणे| ]] [[वर्ग:इंदूर संस्थान]] 48td850vpwbkh08vnuivu0wzjr7qzue 0 48145 2690396 2311139 2026-06-21T06:22:25Z ~2026-24679-89 182431 /* गायकवाड राज्यकर्ते */ 2690396 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} [[Image:Baroda flag.svg|thumb|right|[[बडोदा संस्थान]]चा ध्वज]] [[Image:Flag of the Maratha Empire.svg|thumb|right|[[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याचा]] ध्वज]] [[Image:Baroda Lvp.JPG|thumb|right|400px|[[लक्ष्मी विलास महाल]] हे गायकवाड घराण्याचे अधिकृत निवासस्थान होते]] '''गायकवाड घराणे''' [[वडोदरा|बडोदा]] येथील मराठा राजघराणे होते. [[मुळ गाव पुणे जिल्ह्यातील खेड तालूक्यातील दावडी-निमगाव.]] सिद्धराव पुत्र तिन एक कन्या. विजयराव, विश्वासराव, शंकरराव दुर्गा. दुर्गाबाई या शहाजीराजे यांचे बंधू शरीफराजे यांच्या पत्नी. विजयराव यांना पुत्र चार, एक कन्या. नंदाजी, तिमाजी, भिवजी, कोंडाजी, जयंती. जयंतीबाई या शिवरायांचे थोरले बंधू संभाजीराजे भोसले याच्या राणीसाहेब. विश्वासराव यांना यांना पाच पुत्र, एक कन्या. कृष्णाजी उर्फ रणबंकी, गेणोजी, सेकोजी, रांगोजी, दमाजीराव, सकवारबाई. सकवारबाई या छत्रपती शिवरायांच्या राणीसाहेब. == गायकवाड राज्यकर्ते == दमाजीराव गायकवाड पहिले पिलाजीराव गायकवाड (१७२१-१७३२) दमाजीराव गायकवाड दुसरे (१७३२-१७६८) गोविंदराव गायकवाड (१७६८-१७७१) सयाजीराव गायकवाड प्रथम (१७७१-१७८९) मानाजीराव गायकवाड (१७८९-१७९३) गोविंदराव गायकवाड (पुनर्स्थापित १७९३-१८००) आनंदराव गायकवाड (१८००-१८१८) सयाजीराव गायकवाड द्वितीय (१८१८-१८४७) गणपतराव गायकवाड (१८४७-१८५६) खंडेराव गायकवाड (१८५६-१८७०) मल्हारराव गायकवाड (१८७०-१८७५) [[महाराजा सयाजीराव गायकवाड|सयाजीराव गायकवाड तृतीय]] (१८७५-१९३९) * प्रतापसिंह गायकवाड (१९३९-१९५१) - १९४७मध्ये राज्य भारतात विलीन. फत्तेसिंहराव गायकवाड (१९५१-१९८८) - * शिवाजीराव गायकवाड मराठा सामाजाचे आहेत, त्यांना अभिनेता रजनीकांत म्हणतात. [[वर्ग:गायकवाड घराणे]] qfhrvu0csqcdylr9a4ju14anf578oot 2690397 2690396 2026-06-21T06:26:26Z ~2026-24679-89 182431 /* गायकवाड राज्यकर्ते */ 2690397 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} [[Image:Baroda flag.svg|thumb|right|[[बडोदा संस्थान]]चा ध्वज]] [[Image:Flag of the Maratha Empire.svg|thumb|right|[[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याचा]] ध्वज]] [[Image:Baroda Lvp.JPG|thumb|right|400px|[[लक्ष्मी विलास महाल]] हे गायकवाड घराण्याचे अधिकृत निवासस्थान होते]] '''गायकवाड घराणे''' [[वडोदरा|बडोदा]] येथील मराठा राजघराणे होते. [[मुळ गाव पुणे जिल्ह्यातील खेड तालूक्यातील दावडी-निमगाव.]] सिद्धराव पुत्र तिन एक कन्या. विजयराव, विश्वासराव, शंकरराव दुर्गा. दुर्गाबाई या शहाजीराजे यांचे बंधू शरीफराजे यांच्या पत्नी. विजयराव यांना पुत्र चार, एक कन्या. नंदाजी, तिमाजी, भिवजी, कोंडाजी, जयंती. जयंतीबाई या शिवरायांचे थोरले बंधू संभाजीराजे भोसले याच्या राणीसाहेब. विश्वासराव यांना यांना पाच पुत्र, एक कन्या. कृष्णाजी उर्फ रणबंकी, गेणोजी, सेकोजी, रांगोजी, दमाजीराव, सकवारबाई. सकवारबाई या छत्रपती शिवरायांच्या राणीसाहेब. == गायकवाड राज्यकर्ते == दमाजीराव गायकवाड, पहिले पिलाजीराव गायकवाड (१७२१-१७३२) दमाजीराव गायकवाड, दुसरे (१७३२-१७६८) गोविंदराव गायकवाड (१७६८-१७७१) सयाजीराव गायकवाड प्रथम (१७७१-१७८९) मानाजीराव गायकवाड (१७८९-१७९३) गोविंदराव गायकवाड (पुनर्स्थापित १७९३-१८००) आनंदराव गायकवाड (१८००-१८१८) सयाजीराव गायकवाड द्वितीय (१८१८-१८४७) गणपतराव गायकवाड (१८४७-१८५६) खंडेराव गायकवाड (१८५६-१८७०) मल्हारराव गायकवाड (१८७०-१८७५) [[महाराजा सयाजीराव गायकवाड|सयाजीराव गायकवाड तृतीय]] (१८७५-१९३९) * प्रतापसिंह गायकवाड (१९३९-१९५१) - १९४७मध्ये राज्य भारतात विलीन. फत्तेसिंहराव गायकवाड (१९५१-१९८८) - * शिवाजीराव गायकवाड मराठा सामाजाचे आहेत, त्यांना अभिनेता रजनीकांत म्हणतात. [[वर्ग:गायकवाड घराणे]] 72tekgbeuxy9lhbhqovqziqxbyv7yd6 2690398 2690397 2026-06-21T06:27:01Z ~2026-24679-89 182431 /* गायकवाड राज्यकर्ते */ 2690398 wikitext text/x-wiki {{इतिहासलेखन}} [[Image:Baroda flag.svg|thumb|right|[[बडोदा संस्थान]]चा ध्वज]] [[Image:Flag of the Maratha Empire.svg|thumb|right|[[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याचा]] ध्वज]] [[Image:Baroda Lvp.JPG|thumb|right|400px|[[लक्ष्मी विलास महाल]] हे गायकवाड घराण्याचे अधिकृत निवासस्थान होते]] '''गायकवाड घराणे''' [[वडोदरा|बडोदा]] येथील मराठा राजघराणे होते. [[मुळ गाव पुणे जिल्ह्यातील खेड तालूक्यातील दावडी-निमगाव.]] सिद्धराव पुत्र तिन एक कन्या. विजयराव, विश्वासराव, शंकरराव दुर्गा. दुर्गाबाई या शहाजीराजे यांचे बंधू शरीफराजे यांच्या पत्नी. विजयराव यांना पुत्र चार, एक कन्या. नंदाजी, तिमाजी, भिवजी, कोंडाजी, जयंती. जयंतीबाई या शिवरायांचे थोरले बंधू संभाजीराजे भोसले याच्या राणीसाहेब. विश्वासराव यांना यांना पाच पुत्र, एक कन्या. कृष्णाजी उर्फ रणबंकी, गेणोजी, सेकोजी, रांगोजी, दमाजीराव, सकवारबाई. सकवारबाई या छत्रपती शिवरायांच्या राणीसाहेब. == गायकवाड राज्यकर्ते == *दमाजीराव गायकवाड, पहिले *पिलाजीराव गायकवाड (१७२१-१७३२) *दमाजीराव गायकवाड, दुसरे (१७३२-१७६८) *गोविंदराव गायकवाड (१७६८-१७७१) *सयाजीराव गायकवाड प्रथम (१७७१-१७८९) *मानाजीराव गायकवाड (१७८९-१७९३) *गोविंदराव गायकवाड (पुनर्स्थापित १७९३-१८००) *आनंदराव गायकवाड (१८००-१८१८) *सयाजीराव गायकवाड द्वितीय (१८१८-१८४७) *गणपतराव गायकवाड (१८४७-१८५६) *खंडेराव गायकवाड (१८५६-१८७०) *मल्हारराव गायकवाड (१८७०-१८७५) [[महाराजा सयाजीराव गायकवाड|सयाजीराव गायकवाड तृतीय]] (१८७५-१९३९) * प्रतापसिंह गायकवाड (१९३९-१९५१) - १९४७मध्ये राज्य भारतात विलीन. फत्तेसिंहराव गायकवाड (१९५१-१९८८) - * शिवाजीराव गायकवाड मराठा सामाजाचे आहेत, त्यांना अभिनेता रजनीकांत म्हणतात. [[वर्ग:गायकवाड घराणे]] 9hw5klzadc76sb553eqw9fa2160cezb 0 50819 2690393 2670654 2026-06-21T06:15:22Z ~2026-24679-89 182431 /* उस्मानाबादचे खासदार[१][२] */ 2690393 wikitext text/x-wiki '''उस्मानाबाद(धाराशिव )लोकसभा मतदारसंघ''' ([[:en:Osmanabad_(Lok_Sabha_constituency)|Osmanabad Lok Sabha constituency]])हा [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] ४८ [[लोकसभा]] मतदारसंघांपैकी एक आहे. ह्या मतदारसंघामध्ये सध्या [[उस्मानाबाद जिल्हा|उस्मानाबाद जिल्ह्यामधील]] ४ व [[लातूर जिल्हा|लातूर]] आणि [[सोलापूर जिल्हा|सोलापूर]] जिल्ह्यांमधील प्रत्येकी एक असे एकूण ६ [[महाराष्ट्र विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ समाविष्ट केले गेले आहेत. ==विधानसभा मतदारसंघ== {| class="wikitable" |- | [[लातूर जिल्हा]] | *२३९ - [[औसा विधानसभा मतदारसंघ]] |- | [[उस्मानाबाद जिल्हा]] | *२४० - [[उमरगा विधानसभा मतदारसंघ]] *२४१ - [[तुळजापूर विधानसभा मतदारसंघ]] *२४२ - [[उस्मानाबाद विधानसभा मतदारसंघ]] *२४३ - [[परांडा विधानसभा मतदारसंघ]] |- | [[सोलापूर जिल्हा]] | *२४६ - [[बार्शी विधानसभा मतदारसंघ]] |} == उस्मानाबादचे खासदार<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.elections.in/maharashtra/parliamentary-constituencies/osmanabad.html|title=Osmanabad (Maharashtra) Lok Sabha Election Results 2019 -Osmanabad Parliamentary Constituency, Winning MP and Party Name|website=www.elections.in|access-date=2022-03-17|archive-date=2022-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308210333/https://www.elections.in/maharashtra/parliamentary-constituencies/osmanabad.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.elections.in/maharashtra/parliamentary-constituencies/|title=Maharashtra General (Lok Sabha) Election Results Update 2019, 2014, 2009 - List of Winning MPs {{!}} Parliamentary Constituencies|website=www.elections.in|access-date=2022-03-17|archive-date=2021-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019024112/https://www.elections.in/maharashtra/parliamentary-constituencies/|url-status=dead}}</ref> == {| class="wikitable" !लोकसभा !कालावधी !मतदारसंघ क्रमांक !मतदारसंघाचे नाव !प्रवर्ग !विजेता !लिंग !पक्ष !मते !दुसऱ्या क्रमांकावर !लिंग !पक्ष !मते |- |[[अठरावी लोकसभा|आठरावी]] |२०२४- |४० |उस्मानाबाद |खुला |[[ओमराजे निंबाळकर|ओमराजे पवनराजे निंबाळकर]] |पुरुष |[[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |         ५,९१,००० |अर्चना [[राणाजगजितसिंह पाटील]] |पुरुष |[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |       |- |[[सतरावी लोकसभा|सतरावी]] |२०१९-२०२४ |४० |उस्मानाबाद |खुला |[[ओमराजे निंबाळकर|ओमराजे पवनराजे निंबाळकर]] |पुरुष |[[शिवसेना]] |         ५,९१,६०५ |[[राणाजगजितसिंह पद्मसिंह पाटील]] |पुरुष |[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |       ४,६४,७४७ |- |[[सोळावी लोकसभा|सोळावी]] |२०१४-१९ |४० |उस्मानाबाद |खुला |[[रवींद्र विश्वनाथ गायकवाड]] |पुरुष |[[शिवसेना]] |         ६,०७,६९९ |[[पद्मसिंह बाजीराव पाटील]] |पुरुष |[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |         ३,७३,३७४ |- |[[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी]] |२००९-१४ |४० |उस्मानाबाद |खुला |[[पद्मसिंह बाजीराव पाटील]] |पुरुष |[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |         ४,०८,८४० |[[रवींद्र विश्वनाथ गायकवाड]] |पुरुष |[[शिवसेना]] |         ४,०२,०५३ |- |[[चौदावी लोकसभा|चौदावी]] |२००४-०९ |३६ |उस्मानाबाद |[[अनुसुचित जाती|अ.जा.]] |[[कल्पना रमेश नरहिरे]] |महिला |[[शिवसेना]] |         २,९४,४३६ |ढोबळे लक्ष्मण कोंडीबा |पुरुष |[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |         २,९२,७८७ |- |[[तेरावी लोकसभा|तेरावी]] |१९९९-२००४ |३६ |उस्मानाबाद |[[अनुसुचित जाती|अ.जा.]] |शिवाजी विठ्ठलराव कांबळे |पुरुष |[[शिवसेना]] |         २,५२,१३५ |देवकुळे कानिफनाथ |पुरुष |[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |         १,९३,०६२ |- |[[बारावी लोकसभा|बारावी]] |१९९८-९९ |३६ |उस्मानाबाद |[[अनुसुचित जाती|अ.जा.]] |अरविंद तुळशीराम कांबळे |पुरुष |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |         २,८०,५९२ |शिवाजी विठ्ठलराव कांबळे |पुरुष |[[शिवसेना]] |         २,३३,५७४ |- |[[अकरावी लोकसभा|अकरावी]] |१९९६-९८ |३६ |उस्मानाबाद |[[अनुसुचित जाती|अ.जा.]] |शिवाजी विठ्ठलराव कांबळे |पुरुष |[[शिवसेना]] |         १,९८,५२१ |अरविंद तुळशीराम कांबळे |पुरुष |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |         १,८२,६०२ |- |[[दहावी लोकसभा|दहावी]] |१९९१-९६ |३६ |उस्मानाबाद |[[अनुसुचित जाती|अ.जा.]] |अरविंद तुळशीराम कांबळे |पुरुष |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |         २,३६,६२७ |विमल नंदकिशोर मुंदडा (प.) |महिला |[[भारतीय जनता पक्ष]] |         १,५३,५७२ |- |[[नववी लोकसभा|नववी]] |१९८९-९१ |३६ |उस्मानाबाद |[[अनुसुचित जाती|अ.जा.]] |अरविंद तुळशीराम कांबळे |पुरुष |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |         २,५२,८४१ |घोडके कुंडलिकराव एकनाथ |पुरुष |[[शेतकरी कामगार पक्ष]] |         १,०२,७४९ |- |[[आठवी लोकसभा|आठवी]] |१९८४-८९ |३६ |उस्मानाबाद |[[अनुसुचित जाती|अ.जा.]] |अरविंद तुळशीराम कांबळे |पुरुष |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |         २,१०,७२७ |शृंगारे तुकाराम सदाशिव |पुरुष |भारतीय काँग्रेस (समाजवादी) |         १,५३,५९९ |- |[[सातवी लोकसभा|सातवी]] |१९८०-८४ |३६ |उस्मानाबाद |[[अनुसुचित जाती|अ.जा.]] |सावंत त्र्यंबक मारोतराव |पुरुष |भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस(इंदिरा) |         १,७२,४९३ |शृंगारे तुकाराम सदाशिव |पुरुष |भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस(उर्स) |            ७९,५१० |- |[[सहावी लोकसभा|सहावी]] |१९७७-८० |३६ |उस्मानाबाद |[[अनुसुचित जाती|अ.जा.]] |शृंगारे तुकाराम सदाशिव |पुरुष |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |         १,६२,९३४ |सरवदे कमलाकरराव रुक्माजी |पुरुष |भारतीय लोक दल |         १,०१,३९० |- |[[पाचवी लोकसभा|पाचवी]] |१९७१-७७ |३३ |उस्मानाबाद |खुला |तुळशीराम आबाजी पाटील |पुरुष |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |         १,७८,३९१ |बलभीमराव नरसिंगराव देशमुख |पुरुष |[[शेतकरी कामगार पक्ष]] |         १,२१,२४६ |- |[[चौथी लोकसभा|चौथी]] |१९६७-७१ |३३ |उस्मानाबाद |खुला |तुळशीराम आबाजी पाटील |पुरुष |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |         १,६२,१४६ |एच.एन. सोनुले |पुरुष |[[भारतीय रिपब्लिकन पक्ष]] |         १,३६,९५५ |- |[[तिसरी लोकसभा|तिसरी]] |१९६२-६७ |४० |उस्मानाबाद |खुला |तुळशीराम आबाजी पाटील |पुरुष |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |         १,१७,०६० |उद्धवराव साहेबराव पाटील |पुरुष |[[शेतकरी कामगार पक्ष]] |         १,०४,६८६ |- ! colspan="13" |मुंबई राज्य (१९५६-६०) |- |[[दुसरी लोकसभा|दुसरी]] |१९५७-६२<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.latestly.com/elections/loksabha-elections/1957/bombay/osmanabad/|title=🗳️ Osmanabad Lok Sabha Election 1957 LIVE Results & Latest News Updates {{!}} Current MP {{!}} Candidate List {{!}} General Election Results, Exit Polls, Leading Candidates & Parties|website=LatestLY|language=en|access-date=2022-03-17|archive-date=2023-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617093625/https://www.latestly.com/elections/loksabha-elections/1957/bombay/osmanabad/|url-status=dead}}</ref> | |उस्मानाबाद |खुला |व्यंकटराव श्रीनिवासराव नळदुर्गकर |पुरुष |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |९४,७७२ |उद्धवराव साहेबराव पाटील |पुरुष |[[शेतकरी कामगार पक्ष]] |८५,०८५ |- ! colspan="13" |हैदराबाद राज्य (१९४८-१९५६) |- |[[पहिली लोकसभा|पहिली]] |१९५२-५७<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiavotes.com/lok-sabha-details/1952/hyderabad/osmanabad/311/10/www.indiavotes.com/lok-sabha-details/1952/hyderabad/osmanabad/311/10/1|title=IndiaVotes PC: Osmanabad 1952|website=IndiaVotes|access-date=2022-03-17}}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | |उस्मानाबाद |खुला |राघवेंद्र श्रीनिवासराव दिवाण |पुरुष |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |१,०१,५७३ |नरसिंगराव बलभीमराव |पुरुष |[[शेतकरी कामगार पक्ष]] |९२,४७० |} ==निवडणूक निकाल<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://resultuniversity.com/election/osmanabad-lok-sabha|title=Osmanabad Lok Sabha Election Result - Parliamentary Constituency|website=resultuniversity.com|access-date=2022-03-18}}</ref>== === २०२४ लोकसभा निवडणुका === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४ लोकसभा निवडणुक]] : [[उस्मानाबाद लोकसभा मतदारसंघ|उस्मानाबाद लोकसभा मतदारसंघ निकाल]] ! colspan="2" | पक्ष ! उमेदवार ! प्राप्त मते ! % ! ±% |- | bgcolor=#00B2B2| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] | अर्चना रणजगजितसिंह पाटील | | | |- | bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] | [[ओमराजे निंबाळकर|ओमराजे पवनराजे निंबाळकर]] | | | |- | bgcolor=#22409A| | [[बहुजन समाज पक्ष]] | संजयकुमार भागवत वाघमारे | | | |- | bgcolor=#A67B5B| | [[राष्ट्रीय समाज दल (र)]] | आर्यनराजे किसनराव शिंदे | | | |- | bgcolor=#0000FF| | [[वंचित बहुजन आघाडी]] | भाऊसाहेब रावसाहेब आंधळकर | | | |- | bgcolor=#3DDC84| | [[देश जनहित पक्ष]] | नेताजी नागनाथ गोरे | | | |- | bgcolor=#81F781| | [[विश्व शक्ती पक्ष]] | नवनाथ विश्वनाथ दुधाळ | | | |- | bgcolor=#FF9966| | [[हिंदराष्ट्र संघ]] | नितेश शिवाजी पवार | | | |- | bgcolor=#4B3621| | [[आदर्श संग्राम पक्ष]] | ॲड. विश्वजीत विजयकुमार शिंदे | | | |- | bgcolor=#89CFF0| | [[सम्नाक जनता पक्ष]] | श्यामराव हरिभाऊ पवार | | | |- | bgcolor=#848482| | [[स्वराज्य शक्ती सेना]] | शेख नौशाद इक्बाल | | | |- | bgcolor=#0c6b4b| | [[ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन|अखिल भारतीय मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन]] | सिद्दीक इब्राहीम गोलाभाई बौडीवाले | | | |- | bgcolor=#F26F21| | [[समता पक्ष]] | ज्ञानेश्वर नागनाथराव कोळी | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | अर्जून दादा सलगर | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | उमाजी पांडुरंग गायकवाड | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | फुलचंद काका कांबळे | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | काकासाहेब संदीपान खोत | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | गोवर्धन सुबराव निंबाळकर | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | नवनाथ दशरथ उपलेकर | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | नितीन नागनाथ गायकवाड | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | ॲड. भाऊसाहेब अनिल बेलुरे | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | नितीन खंडू भोरे | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | मनोहर आनंदराव पाटील | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | योगीराज अनंत तांबे | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | राजकुमार साहेबराव पाटील | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | राम हनुमंत शेंगाडे | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | विलास भागवत घाडगे | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | शयानी नवनाथ जाधव | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | समीरसिंह रमेशचंद्र साळवी | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | सोमनाथ नानासाहेब कांबळे | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | हनुमंत लक्ष्मण बोंडकर | | | |- | bgcolor=#F8F8FF| | [[नोटा (मतदान)|नोटा]] | ‌− | | | |- | colspan="3" |बहुमत | | | |- | colspan="3"|झालेले मतदान | | | |- | | colspan="2" |प्राप्त/कायम |उलटफेर | | |} === लोकसभा निवडणूक २०१९<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.oneindia.com/osmanabad-lok-sabha-election-result-283/|title=Osmanabad MP (Lok Sabha) Election Results 2019 Live: Candidate List, Constituency Map, Winner & Runner Up - Oneindia|website=www.oneindia.com|language=en|access-date=2022-03-18|archive-date=2021-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211112162228/https://www.oneindia.com/osmanabad-lok-sabha-election-result-283/|url-status=dead}}</ref> === {{Election box begin | title=[[२०१९ लोकसभा निवडणुका]]}} {{Election box candidate with party link| |party = शिवसेना |candidate = ओमराजे पवनराजे निंबाळकर |votes =५,९६,६४० |percentage =४९.२% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष |candidate = राणाजगजितसिंह पद्मसिंह पाटील |votes =४,६९,०७४ |percentage =३८.९३% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = वंचित बहुजन आघाडी |candidate = अर्जुन (दादा) सलगर |votes =९८,५७९ |percentage =८.१८% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = नोटा |candidate = वरीलपैकी कोणीही नाही |votes =१०,०२४ |percentage =०.८३% |change = }} {{Election box majority| |votes =१,२७,५६६ |percentage = |change = }} {{Election box turnout| |votes =१२,०४,७३० |percentage =६३.७५% |change = }} {{Election box end}} === लोकसभा निवडणूक २०१४ === {{Election box begin | title=[[२०१४ लोकसभा निवडणुका]]}} {{Election box candidate with party link| |party = शिवसेना |candidate = [[रवींद्र विश्वनाथ गायकवाड|प्रा. रवींद्र विश्वनाथ गायकवाड]] |votes = ६,०७,६९९ |percentage = ३४.५४% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party =राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष |candidate =[[पद्मसिंह बाजीराव पाटील]] |votes = ३,७३,३७४ |percentage = २१.२२% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = बहुजन समाज पक्ष |candidate = पद्मशिल रामचंद्र ढाळे |votes = २८,३२२ |percentage = १.६१% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = अपक्ष |candidate = रोहन सुभाष देशमुख |votes = २६,८६८ |percentage = १.५३% |change = }} {{Election box majority| |votes = २,३४,३२५ |percentage = |change = }} {{Election box turnout| |votes = ११,१८,१५१ |percentage = ६३.५६% |change = }} {{Election box end}} === लोकसभा निवडणूक २००९ === {{Election box begin | title=[[२००९ लोकसभा निवडणुका]]}} {{Election box candidate with party link| |party =राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष |candidate =[[पद्मसिंह बाजीराव पाटील]] |votes = ४,०८,८४० |percentage = ४४.२२% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = शिवसेना |candidate = [[रवींद्र विश्वनाथ गायकवाड|प्रा. रवींद्र विश्वनाथ गायकवाड]] |votes = ४,०२,०५३ |percentage = ४३.४९% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = बहुजन समाज पक्ष |candidate = यशवंत दिवाकर नाकाडे |votes = २८,०४५ |percentage = ३.०३% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = अपक्ष |candidate = हरिदास माणिकराव पवार |votes = ९,४९६ |percentage = १.०३% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = अपक्ष |candidate = दादासाहेब शंकरराव जेटीथोर |votes = ८,५६७ |percentage = ०.५३% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = अपक्ष |candidate = श्रीमंत येवटे-पाटील |votes = ८,५१३ |percentage = ०.५३% |change = }} {{Election box majority| |votes = ६,७८७ |percentage = ०.७३% |change = }} {{Election box turnout| |votes = ९,२४,५४७ |percentage = ५७.४७% |change = }} {{Election box end}} === लोकसभा निवडणूक २००४ === {{Election box begin | title=[[२००४ लोकसभा निवडणुका]]}} {{Election box candidate with party link| |party = शिवसेना |candidate = [[कल्पना रमेश नरहिरे]] |votes =२,९४,४३६ |percentage = |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष |candidate = रढोबळे लक्ष्मण कोंडीबा |votes = २,९२,७८७ |percentage = |change = }} {{Election box majority| |votes = १,६४९ |percentage = |change = }} {{Election box turnout| |votes = ६,७३,९३३ |percentage = |change = }} {{Election box end}} === लोकसभा निवडणूक १९९९ === {{Election box begin | title=[[१९९९ लोकसभा निवडणुका]]}} {{Election box candidate with party link| |party = शिवसेना |candidate = शिवाजी विठ्ठलराव कांबळे |votes =२,५२,१३५ |percentage = ३९.८२% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष |candidate = देवकुळे कानिफनाथ |votes =१,९३,०६२ |percentage = ३०.४९% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस |candidate = अरविंद कांबळे |votes = १,६७,००५ |percentage = २६.३८% |change = }} {{Election box majority| |votes = ५९,०७३ |percentage = |change = }} {{Election box turnout| |votes = ६,३३,१८७ |percentage = ७१.२४% |change = }} {{Election box end}} === लोकसभा निवडणूक १९९८ === {{Election box begin | title=[[१९९८ लोकसभा निवडणुका]]}} {{Election box candidate with party link| |party =राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष |candidate = अरविंद तुळशीराम कांबळे |votes = २,८०,५९२ |percentage = ५२.८१% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = शिवसेना |candidate = शिवाजी विठ्ठलराव कांबळे |votes = २,३३,५७४ |percentage = ४३.९६% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = जनता दल |candidate = विद्यासागर भगवंतराव साखरे |votes = ७,१४६ |percentage = ०.६६% |change = }} {{Election box majority| |votes = ४७,०१८ |percentage = |change = }} {{Election box turnout| |votes = ५,३१,२८६ |percentage = ५८.९२% |change = }} {{Election box end}} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] *[[लातूर (लोकसभा मतदारसंघ)|लातूर लोकसभा मतदारसंघ]] *[[सोलापूर (लोकसभा मतदारसंघ)|सोलापूर लोकसभा मतदारसंघ]] *[[महाराष्ट्रामधील लोकसभा व विधानसभा मतदारसंघांची यादी]] *[[लोकसभा]] == बाह्य दुवे == [https://eci.gov.in/statistical-report/statistical-reports/ भारतीय निवडणुक आयुक्त निवडणुक निकाल संकेतस्थळ] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{महाराष्ट्रातील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:उस्मानाबाद लोकसभा मतदारसंघ| ]] [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील लोकसभा मतदारसंघ]] pmw4bnf6ueyfiwvpmh5ogwfghm8zwte 2690394 2690393 2026-06-21T06:19:42Z ~2026-24679-89 182431 /* २०२४ लोकसभा निवडणुका */ 2690394 wikitext text/x-wiki '''उस्मानाबाद(धाराशिव )लोकसभा मतदारसंघ''' ([[:en:Osmanabad_(Lok_Sabha_constituency)|Osmanabad Lok Sabha constituency]])हा [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] ४८ [[लोकसभा]] मतदारसंघांपैकी एक आहे. ह्या मतदारसंघामध्ये सध्या [[उस्मानाबाद जिल्हा|उस्मानाबाद जिल्ह्यामधील]] ४ व [[लातूर जिल्हा|लातूर]] आणि [[सोलापूर जिल्हा|सोलापूर]] जिल्ह्यांमधील प्रत्येकी एक असे एकूण ६ [[महाराष्ट्र विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ समाविष्ट केले गेले आहेत. ==विधानसभा मतदारसंघ== {| class="wikitable" |- | [[लातूर जिल्हा]] | *२३९ - [[औसा विधानसभा मतदारसंघ]] |- | [[उस्मानाबाद जिल्हा]] | *२४० - [[उमरगा विधानसभा मतदारसंघ]] *२४१ - [[तुळजापूर विधानसभा मतदारसंघ]] *२४२ - [[उस्मानाबाद विधानसभा मतदारसंघ]] *२४३ - [[परांडा विधानसभा मतदारसंघ]] |- | [[सोलापूर जिल्हा]] | *२४६ - [[बार्शी विधानसभा मतदारसंघ]] |} == उस्मानाबादचे खासदार<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.elections.in/maharashtra/parliamentary-constituencies/osmanabad.html|title=Osmanabad (Maharashtra) Lok Sabha Election Results 2019 -Osmanabad Parliamentary Constituency, Winning MP and Party Name|website=www.elections.in|access-date=2022-03-17|archive-date=2022-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308210333/https://www.elections.in/maharashtra/parliamentary-constituencies/osmanabad.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.elections.in/maharashtra/parliamentary-constituencies/|title=Maharashtra General (Lok Sabha) Election Results Update 2019, 2014, 2009 - List of Winning MPs {{!}} Parliamentary Constituencies|website=www.elections.in|access-date=2022-03-17|archive-date=2021-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019024112/https://www.elections.in/maharashtra/parliamentary-constituencies/|url-status=dead}}</ref> == {| class="wikitable" !लोकसभा !कालावधी !मतदारसंघ क्रमांक !मतदारसंघाचे नाव !प्रवर्ग !विजेता !लिंग !पक्ष !मते !दुसऱ्या क्रमांकावर !लिंग !पक्ष !मते |- |[[अठरावी लोकसभा|आठरावी]] |२०२४- |४० |उस्मानाबाद |खुला |[[ओमराजे निंबाळकर|ओमराजे पवनराजे निंबाळकर]] |पुरुष |[[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] |         ५,९१,००० |अर्चना [[राणाजगजितसिंह पाटील]] |पुरुष |[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |       |- |[[सतरावी लोकसभा|सतरावी]] |२०१९-२०२४ |४० |उस्मानाबाद |खुला |[[ओमराजे निंबाळकर|ओमराजे पवनराजे निंबाळकर]] |पुरुष |[[शिवसेना]] |         ५,९१,६०५ |[[राणाजगजितसिंह पद्मसिंह पाटील]] |पुरुष |[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |       ४,६४,७४७ |- |[[सोळावी लोकसभा|सोळावी]] |२०१४-१९ |४० |उस्मानाबाद |खुला |[[रवींद्र विश्वनाथ गायकवाड]] |पुरुष |[[शिवसेना]] |         ६,०७,६९९ |[[पद्मसिंह बाजीराव पाटील]] |पुरुष |[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |         ३,७३,३७४ |- |[[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी]] |२००९-१४ |४० |उस्मानाबाद |खुला |[[पद्मसिंह बाजीराव पाटील]] |पुरुष |[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |         ४,०८,८४० |[[रवींद्र विश्वनाथ गायकवाड]] |पुरुष |[[शिवसेना]] |         ४,०२,०५३ |- |[[चौदावी लोकसभा|चौदावी]] |२००४-०९ |३६ |उस्मानाबाद |[[अनुसुचित जाती|अ.जा.]] |[[कल्पना रमेश नरहिरे]] |महिला |[[शिवसेना]] |         २,९४,४३६ |ढोबळे लक्ष्मण कोंडीबा |पुरुष |[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |         २,९२,७८७ |- |[[तेरावी लोकसभा|तेरावी]] |१९९९-२००४ |३६ |उस्मानाबाद |[[अनुसुचित जाती|अ.जा.]] |शिवाजी विठ्ठलराव कांबळे |पुरुष |[[शिवसेना]] |         २,५२,१३५ |देवकुळे कानिफनाथ |पुरुष |[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |         १,९३,०६२ |- |[[बारावी लोकसभा|बारावी]] |१९९८-९९ |३६ |उस्मानाबाद |[[अनुसुचित जाती|अ.जा.]] |अरविंद तुळशीराम कांबळे |पुरुष |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |         २,८०,५९२ |शिवाजी विठ्ठलराव कांबळे |पुरुष |[[शिवसेना]] |         २,३३,५७४ |- |[[अकरावी लोकसभा|अकरावी]] |१९९६-९८ |३६ |उस्मानाबाद |[[अनुसुचित जाती|अ.जा.]] |शिवाजी विठ्ठलराव कांबळे |पुरुष |[[शिवसेना]] |         १,९८,५२१ |अरविंद तुळशीराम कांबळे |पुरुष |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |         १,८२,६०२ |- |[[दहावी लोकसभा|दहावी]] |१९९१-९६ |३६ |उस्मानाबाद |[[अनुसुचित जाती|अ.जा.]] |अरविंद तुळशीराम कांबळे |पुरुष |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |         २,३६,६२७ |विमल नंदकिशोर मुंदडा (प.) |महिला |[[भारतीय जनता पक्ष]] |         १,५३,५७२ |- |[[नववी लोकसभा|नववी]] |१९८९-९१ |३६ |उस्मानाबाद |[[अनुसुचित जाती|अ.जा.]] |अरविंद तुळशीराम कांबळे |पुरुष |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |         २,५२,८४१ |घोडके कुंडलिकराव एकनाथ |पुरुष |[[शेतकरी कामगार पक्ष]] |         १,०२,७४९ |- |[[आठवी लोकसभा|आठवी]] |१९८४-८९ |३६ |उस्मानाबाद |[[अनुसुचित जाती|अ.जा.]] |अरविंद तुळशीराम कांबळे |पुरुष |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |         २,१०,७२७ |शृंगारे तुकाराम सदाशिव |पुरुष |भारतीय काँग्रेस (समाजवादी) |         १,५३,५९९ |- |[[सातवी लोकसभा|सातवी]] |१९८०-८४ |३६ |उस्मानाबाद |[[अनुसुचित जाती|अ.जा.]] |सावंत त्र्यंबक मारोतराव |पुरुष |भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस(इंदिरा) |         १,७२,४९३ |शृंगारे तुकाराम सदाशिव |पुरुष |भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस(उर्स) |            ७९,५१० |- |[[सहावी लोकसभा|सहावी]] |१९७७-८० |३६ |उस्मानाबाद |[[अनुसुचित जाती|अ.जा.]] |शृंगारे तुकाराम सदाशिव |पुरुष |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |         १,६२,९३४ |सरवदे कमलाकरराव रुक्माजी |पुरुष |भारतीय लोक दल |         १,०१,३९० |- |[[पाचवी लोकसभा|पाचवी]] |१९७१-७७ |३३ |उस्मानाबाद |खुला |तुळशीराम आबाजी पाटील |पुरुष |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |         १,७८,३९१ |बलभीमराव नरसिंगराव देशमुख |पुरुष |[[शेतकरी कामगार पक्ष]] |         १,२१,२४६ |- |[[चौथी लोकसभा|चौथी]] |१९६७-७१ |३३ |उस्मानाबाद |खुला |तुळशीराम आबाजी पाटील |पुरुष |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |         १,६२,१४६ |एच.एन. सोनुले |पुरुष |[[भारतीय रिपब्लिकन पक्ष]] |         १,३६,९५५ |- |[[तिसरी लोकसभा|तिसरी]] |१९६२-६७ |४० |उस्मानाबाद |खुला |तुळशीराम आबाजी पाटील |पुरुष |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |         १,१७,०६० |उद्धवराव साहेबराव पाटील |पुरुष |[[शेतकरी कामगार पक्ष]] |         १,०४,६८६ |- ! colspan="13" |मुंबई राज्य (१९५६-६०) |- |[[दुसरी लोकसभा|दुसरी]] |१९५७-६२<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.latestly.com/elections/loksabha-elections/1957/bombay/osmanabad/|title=🗳️ Osmanabad Lok Sabha Election 1957 LIVE Results & Latest News Updates {{!}} Current MP {{!}} Candidate List {{!}} General Election Results, Exit Polls, Leading Candidates & Parties|website=LatestLY|language=en|access-date=2022-03-17|archive-date=2023-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617093625/https://www.latestly.com/elections/loksabha-elections/1957/bombay/osmanabad/|url-status=dead}}</ref> | |उस्मानाबाद |खुला |व्यंकटराव श्रीनिवासराव नळदुर्गकर |पुरुष |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |९४,७७२ |उद्धवराव साहेबराव पाटील |पुरुष |[[शेतकरी कामगार पक्ष]] |८५,०८५ |- ! colspan="13" |हैदराबाद राज्य (१९४८-१९५६) |- |[[पहिली लोकसभा|पहिली]] |१९५२-५७<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiavotes.com/lok-sabha-details/1952/hyderabad/osmanabad/311/10/www.indiavotes.com/lok-sabha-details/1952/hyderabad/osmanabad/311/10/1|title=IndiaVotes PC: Osmanabad 1952|website=IndiaVotes|access-date=2022-03-17}}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | |उस्मानाबाद |खुला |राघवेंद्र श्रीनिवासराव दिवाण |पुरुष |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |१,०१,५७३ |नरसिंगराव बलभीमराव |पुरुष |[[शेतकरी कामगार पक्ष]] |९२,४७० |} ==निवडणूक निकाल<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://resultuniversity.com/election/osmanabad-lok-sabha|title=Osmanabad Lok Sabha Election Result - Parliamentary Constituency|website=resultuniversity.com|access-date=2022-03-18}}</ref>== === २०२४ लोकसभा निवडणुका === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४ लोकसभा निवडणुक]] : [[उस्मानाबाद लोकसभा मतदारसंघ|उस्मानाबाद लोकसभा मतदारसंघ निकाल]] ! colspan="2" | पक्ष ! उमेदवार ! प्राप्त मते ! % ! ±% |- | bgcolor=#00B2B2| | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] | अर्चना रणजगजितसिंह पाटील | | | |- | bgcolor=#FD7D24| | [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] | [[ओमराजे निंबाळकर|ओमराजे भुपालसिंह निंबाळकर]] | | | |- | bgcolor=#22409A| | [[बहुजन समाज पक्ष]] | संजयकुमार भागवत वाघमारे | | | |- | bgcolor=#A67B5B| | [[राष्ट्रीय समाज दल (र)]] | आर्यनराजे किसनराव शिंदे | | | |- | bgcolor=#0000FF| | [[वंचित बहुजन आघाडी]] | भाऊसाहेब रावसाहेब आंधळकर | | | |- | bgcolor=#3DDC84| | [[देश जनहित पक्ष]] | नेताजी नागनाथ गोरे | | | |- | bgcolor=#81F781| | [[विश्व शक्ती पक्ष]] | नवनाथ विश्वनाथ दुधाळ | | | |- | bgcolor=#FF9966| | [[हिंदराष्ट्र संघ]] | नितेश शिवाजी पवार | | | |- | bgcolor=#4B3621| | [[आदर्श संग्राम पक्ष]] | ॲड. विश्वजीत विजयकुमार शिंदे | | | |- | bgcolor=#89CFF0| | [[सम्नाक जनता पक्ष]] | श्यामराव हरिभाऊ पवार | | | |- | bgcolor=#848482| | [[स्वराज्य शक्ती सेना]] | शेख नौशाद इक्बाल | | | |- | bgcolor=#0c6b4b| | [[ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन|अखिल भारतीय मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन]] | सिद्दीक इब्राहीम गोलाभाई बौडीवाले | | | |- | bgcolor=#F26F21| | [[समता पक्ष]] | ज्ञानेश्वर नागनाथराव कोळी | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | अर्जून दादा सलगर | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | उमाजी पांडुरंग गायकवाड | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | फुलचंद काका कांबळे | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | काकासाहेब संदीपान खोत | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | गोवर्धन सुबराव निंबाळकर | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | नवनाथ दशरथ उपलेकर | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | नितीन नागनाथ गायकवाड | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | ॲड. भाऊसाहेब अनिल बेलुरे | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | नितीन खंडू भोरे | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | मनोहर आनंदराव पाटील | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | योगीराज अनंत तांबे | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | राजकुमार साहेबराव पाटील | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | राम हनुमंत शेंगाडे | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | विलास भागवत घाडगे | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | शयानी नवनाथ जाधव | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | समीरसिंह रमेशचंद्र साळवी | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | सोमनाथ नानासाहेब कांबळे | | | |- | bgcolor=#A8C3BC| | [[अपक्ष]] | हनुमंत लक्ष्मण बोंडकर | | | |- | bgcolor=#F8F8FF| | [[नोटा (मतदान)|नोटा]] | ‌− | | | |- | colspan="3" |बहुमत | | | |- | colspan="3"|झालेले मतदान | | | |- | | colspan="2" |प्राप्त/कायम |उलटफेर | | |} === लोकसभा निवडणूक २०१९<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.oneindia.com/osmanabad-lok-sabha-election-result-283/|title=Osmanabad MP (Lok Sabha) Election Results 2019 Live: Candidate List, Constituency Map, Winner & Runner Up - Oneindia|website=www.oneindia.com|language=en|access-date=2022-03-18|archive-date=2021-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211112162228/https://www.oneindia.com/osmanabad-lok-sabha-election-result-283/|url-status=dead}}</ref> === {{Election box begin | title=[[२०१९ लोकसभा निवडणुका]]}} {{Election box candidate with party link| |party = शिवसेना |candidate = ओमराजे पवनराजे निंबाळकर |votes =५,९६,६४० |percentage =४९.२% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष |candidate = राणाजगजितसिंह पद्मसिंह पाटील |votes =४,६९,०७४ |percentage =३८.९३% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = वंचित बहुजन आघाडी |candidate = अर्जुन (दादा) सलगर |votes =९८,५७९ |percentage =८.१८% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = नोटा |candidate = वरीलपैकी कोणीही नाही |votes =१०,०२४ |percentage =०.८३% |change = }} {{Election box majority| |votes =१,२७,५६६ |percentage = |change = }} {{Election box turnout| |votes =१२,०४,७३० |percentage =६३.७५% |change = }} {{Election box end}} === लोकसभा निवडणूक २०१४ === {{Election box begin | title=[[२०१४ लोकसभा निवडणुका]]}} {{Election box candidate with party link| |party = शिवसेना |candidate = [[रवींद्र विश्वनाथ गायकवाड|प्रा. रवींद्र विश्वनाथ गायकवाड]] |votes = ६,०७,६९९ |percentage = ३४.५४% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party =राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष |candidate =[[पद्मसिंह बाजीराव पाटील]] |votes = ३,७३,३७४ |percentage = २१.२२% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = बहुजन समाज पक्ष |candidate = पद्मशिल रामचंद्र ढाळे |votes = २८,३२२ |percentage = १.६१% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = अपक्ष |candidate = रोहन सुभाष देशमुख |votes = २६,८६८ |percentage = १.५३% |change = }} {{Election box majority| |votes = २,३४,३२५ |percentage = |change = }} {{Election box turnout| |votes = ११,१८,१५१ |percentage = ६३.५६% |change = }} {{Election box end}} === लोकसभा निवडणूक २००९ === {{Election box begin | title=[[२००९ लोकसभा निवडणुका]]}} {{Election box candidate with party link| |party =राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष |candidate =[[पद्मसिंह बाजीराव पाटील]] |votes = ४,०८,८४० |percentage = ४४.२२% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = शिवसेना |candidate = [[रवींद्र विश्वनाथ गायकवाड|प्रा. रवींद्र विश्वनाथ गायकवाड]] |votes = ४,०२,०५३ |percentage = ४३.४९% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = बहुजन समाज पक्ष |candidate = यशवंत दिवाकर नाकाडे |votes = २८,०४५ |percentage = ३.०३% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = अपक्ष |candidate = हरिदास माणिकराव पवार |votes = ९,४९६ |percentage = १.०३% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = अपक्ष |candidate = दादासाहेब शंकरराव जेटीथोर |votes = ८,५६७ |percentage = ०.५३% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = अपक्ष |candidate = श्रीमंत येवटे-पाटील |votes = ८,५१३ |percentage = ०.५३% |change = }} {{Election box majority| |votes = ६,७८७ |percentage = ०.७३% |change = }} {{Election box turnout| |votes = ९,२४,५४७ |percentage = ५७.४७% |change = }} {{Election box end}} === लोकसभा निवडणूक २००४ === {{Election box begin | title=[[२००४ लोकसभा निवडणुका]]}} {{Election box candidate with party link| |party = शिवसेना |candidate = [[कल्पना रमेश नरहिरे]] |votes =२,९४,४३६ |percentage = |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष |candidate = रढोबळे लक्ष्मण कोंडीबा |votes = २,९२,७८७ |percentage = |change = }} {{Election box majority| |votes = १,६४९ |percentage = |change = }} {{Election box turnout| |votes = ६,७३,९३३ |percentage = |change = }} {{Election box end}} === लोकसभा निवडणूक १९९९ === {{Election box begin | title=[[१९९९ लोकसभा निवडणुका]]}} {{Election box candidate with party link| |party = शिवसेना |candidate = शिवाजी विठ्ठलराव कांबळे |votes =२,५२,१३५ |percentage = ३९.८२% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष |candidate = देवकुळे कानिफनाथ |votes =१,९३,०६२ |percentage = ३०.४९% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस |candidate = अरविंद कांबळे |votes = १,६७,००५ |percentage = २६.३८% |change = }} {{Election box majority| |votes = ५९,०७३ |percentage = |change = }} {{Election box turnout| |votes = ६,३३,१८७ |percentage = ७१.२४% |change = }} {{Election box end}} === लोकसभा निवडणूक १९९८ === {{Election box begin | title=[[१९९८ लोकसभा निवडणुका]]}} {{Election box candidate with party link| |party =राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष |candidate = अरविंद तुळशीराम कांबळे |votes = २,८०,५९२ |percentage = ५२.८१% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = शिवसेना |candidate = शिवाजी विठ्ठलराव कांबळे |votes = २,३३,५७४ |percentage = ४३.९६% |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = जनता दल |candidate = विद्यासागर भगवंतराव साखरे |votes = ७,१४६ |percentage = ०.६६% |change = }} {{Election box majority| |votes = ४७,०१८ |percentage = |change = }} {{Election box turnout| |votes = ५,३१,२८६ |percentage = ५८.९२% |change = }} {{Election box end}} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] *[[लातूर (लोकसभा मतदारसंघ)|लातूर लोकसभा मतदारसंघ]] *[[सोलापूर (लोकसभा मतदारसंघ)|सोलापूर लोकसभा मतदारसंघ]] *[[महाराष्ट्रामधील लोकसभा व विधानसभा मतदारसंघांची यादी]] *[[लोकसभा]] == बाह्य दुवे == [https://eci.gov.in/statistical-report/statistical-reports/ भारतीय निवडणुक आयुक्त निवडणुक निकाल संकेतस्थळ] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{महाराष्ट्रातील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:उस्मानाबाद लोकसभा मतदारसंघ| ]] [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील लोकसभा मतदारसंघ]] bqi7vwmqo4qml4pz2mef8gcfszd0wl2 0 57221 2690408 2674207 2026-06-21T07:17:13Z ~2026-24679-89 182431 /* जाधव आडनावाचा इतिहास */ 2690408 wikitext text/x-wiki '''जाधव''' हे आडनाव मुख्यतः [[दक्षिण भारत]] आणि [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]] आढळतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://books.google.com/books?redir_esc=y&id=SQIzAAAAIAAJ&focus=searchwithinvolume&q=Ahirs+Yadavs+Jadhavs|title=Population Geography: A Journal of the Association of Population Geographers of India, Volume 10, Issues 1-2|last=Association of Population Geographers of India|date=1988|publisher=The Association Original : the University of California|page=5|access-date=21 June 2017}}</ref>  भारतीय हिंदू नाव, संस्कृत यादवाचे ‘यदुचे’, ‘यदुचे वंशज’. यदु हे एक प्रख्यात हिंदू राजा होते, ज्याला कृष्णदेवतेचे पूर्वज मानले जात असे, याला कधीकधी यादव म्हणून ओळखले जाते. महाराष्ट्रात हे नाव मराठ्यांमध्येे आणि राजपुत बंजारा मध्ये मोठ्या प्रमाणात आढळते. == जाधव आडनावाचा इतिहास == महाराष्ट्रात आठव्या शतकापासून यादवांचे राज्य होते. हे यादव श्रीकृष्णाचा भाऊ बलराम यांचे वंशज होते. बलरामाच्या वंशातील दृढप्रहार हा या वंशाचा मूळ पुरुष होता. या वंशातील सेऊणचंद्र यादवाने महाराष्ट्रात साम्राज्य स्थापन केले.त्यामुळे उत्तर महाराष्ट्रामध्ये बलराम या व्यक्तिमत्त्वाला खूप मोठे आदरस्थान होते. बलरामाची प्रतिमा ही नेहमी खांद्यावर नांगर घेतलेली दाखवली जाते यावरूनच समजून येते की भारतातील शेतकऱ्यांमध्ये बलरामाला दैवताचे स्थान होते. उत्तर भारतामध्ये शेतकऱ्यांमध्ये बलराम हे नाव प्रचलित आहे. जाधव घराणे हे देवगिरीच्या यादवांच्या घरण्यातूनच निर्माण झाल्याच्या काही नोंदी आढळतात. साधारणतः १३ व्या शतकात कृष्णदेव महादेव रामदेवराय यांना खिलजीने पराभूत केलं. त्यानंतर कृष्णदेव गोविंददेव यांच्यापासून जाधव आडनाव लावण्यास सुरुवात झाली. छत्रपती शिवाजी महाराज यांचे आजोबा, जिजाऊंचे पिता, निजामशाहीतील मराठा वतनदार असणारे राजे लखुजीराव जाधव यांनी 12 वर्ष अजिंक्य राहिलेला देवगिरी किल्ला जिंकून जाधव घराण्याचे नाव खऱ्या अर्थाने उंचावले. जाधव हे आडनाव क्षत्रीय मराठ्यांचा वारसा सांगणारे असले तरी सद्य परिस्थितीत महाराष्ट्रातील इतर समाजात देखील जाधव आडनाव लावल्याचे पाहायला मिळते. जाधव आडनावचे उल्लेखनीय लोकः * [[भरत जाधव]] (जन्म १९७३), भारतीय नाट्य व चित्रपट निर्माते * [[भास्कर जाधव]], भारतीय राजकारणी * दिनकरराव भाऊ जाधव (सरकार) ( १९३०) महाराष्ट्रातील विधानसभेचे सदस्य, महाराष्ट्र विधानपरिषदेचे सदस्य, भारतीय राजकारणी, कोल्हापूर, भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस * चारुदत्त जाधव, अध्यक्ष, आंतरराष्ट्रीय ब्रेल बुद्धिबळ संघटना * [[धनाजी जाधव]] (१६५०–१७०८), [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याचा]] योद्धा * [[केदार जाधव]] (जन्म १९८५), भारतीय क्रिकेट खेळाडू * [[खाशाबा जाधव|खाशाबा दादासाहेब जाधव]] (१९२६ – १९८४), भारतीय ऑलिम्पिक कुस्तीगीर * [[कुलभूषण जाधव]] (जन्म १९७०), भारतीय नौदला अधिकारी आणि कथित गुप्तचर एजंट सध्या पाकिस्तानात कोठडीत आहेत. * [[लखुजी जाधव|१६]] व्या शतकातील [[सिंदखेड राजा|सिंदखेड राजाचे]] प्रमुख [[लखुजी जाधव|लखुजीराजे जाधव]] * लौकिक जाधव (जन्म १९८९), भारतीय संघ फुटबॉलर * अंबादास जाधव, (जन्म १९९०), महाराष्ट्रातील व्यावसायिक * मेरी क्लबवाला जाधव (१९०९ – -१९७५), भारतीय परोपकारी * [[नामदेव जाधव]] (जन्म १९२१), व्हिक्टोरिया क्रॉसचा भारतीय प्राप्तकर्ता * [[नरेंद्र जाधव]] (जन्म १९५३), भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ, नोकरशाही, लेखक आणि शिक्षणतज्ज्ञ * [[प्रतापराव गणपतराव जाधव]] (जन्म १९६०) भारतीय संसदेतील [[लोकसभा|लोकसभेचे सदस्य]] * [[प्रियदर्शन जाधव]] (जन्म १९८०), [[मराठी लोक|मराठी]] अभिनेता, चित्रपट दिग्दर्शक, चित्रपट निर्माता आणि पटकथा लेखक * [[रवी जाधव]], भारतीय चित्रपट निर्माते आणि चित्रपट दिग्दर्शक * संजय जाधव, भारतीय चित्रपट निर्माते आणि चित्रपट दिग्दर्शक * संजय हरिभाऊ जाधव (जन्म १९६७), भारतीय राजकारणी * [[सिद्धार्थ जाधव]] (जन्म १९८१ ), भारतीय अभिनेता आणि विनोदी कलाकार * स्नेहल जाधव (जन्म १९९०), [[मराठी लोक|महाराष्ट्रीयन]] क्रिकेट खेळाडू * उमेश. जी. जाधव (जन्म १९५९), खासदार * यामिनी जाधव, भारतीय राजकारणी == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:आडनावे]] [[वर्ग:मराठा समाज]] [[वर्ग:क्षत्रिय]] [[वर्ग:९६ कुळी]] 6q6zqvlmi74p6x6iwkr3rl4b19fo8k0 0 67504 2690416 2687535 2026-06-21T08:10:44Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2690416 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''ग्रिटविकेन''' ही {{देशध्वज|साउथ जॉर्जिया व साउथ सँडविच द्वीपसमूह}} ह्या [[युनायटेड किंग्डम]]च्या दक्षिण [[अटलांटिक महासागर]]ातील प्रांताची [[जगातील देशांच्या राजधानींची यादी|राजधानी]] आहे. हे ठिकाण प्रामुख्याने तेथील ऐतिहासिक [[देवमासा]] (व्हेल) शिकारीसाठी ओळखले जाते. येथील देवमासा शिकारीची सुरुवात १९०४ मध्ये [[नॉर्वे]]च्या व्हेल शिकारी कार्ल अँटोन लार्सन केली होती. एका वेळी हे केंद्र जगातील सर्वात मोठ्या देवमासा प्रक्रिया केंद्रांपैकी एक होते.<ref>{{cite web |url=https://sgisland.gs/index.php/Grytviken |title=Grytviken |publisher=South Georgia Heritage Trust |access-date=2026-06-04 }}{{मृत दुवा|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> एकविसाव्या शतकात ग्रिटविकेन हे पर्यटनाचे एक महत्त्वाचे केंद्र आहे. येथील जुने देवमासा शिकार केंद्र आता एका संग्रहालयात रूपांतरित करण्यात आले आहे. येथे या प्रदेशाचा औद्योगिक आणि मानवी इतिहास जतन केलेला आहे. याव्यतिरिक्त प्रसिद्ध अंटार्क्टिक शोधक [[अर्नेस्ट शॅकलटन]] यांची समाधी देखील येथेच आहे. <ref>{{cite book |author=Headland, R. K. |title=The Island of South Georgia |year=1984 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521252744}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{coord|54|16|53|S|36|30|28|W|type:settlement_scale:10000|display=title}} [[वर्ग:ग्रिटविकेन|*]] [[वर्ग:साउथ जॉर्जिया व साउथ सँडविच द्वीपसमूह]] [[वर्ग:देशानुसार राजधानीची शहरे]] 4kaea422caj3pzabuo9nvtcm8tplkht 0 68494 2690357 2625355 2026-06-21T03:41:13Z ~2026-24679-89 182431 /* भौगोलिक व्याप्ती */ 2690357 wikitext text/x-wiki {{हा लेख|नांदेड जिल्ह्यातील भोकर विधानसभा मतदारसंघ|भोकर (निःसंदिग्धीकरण)}} '''भोकर विधानसभा मतदारसंघ - ८५''' हा [[महाराष्ट्र विधानसभा|महाराष्ट्र राज्य विधानसभे]]<nowiki/>च्या [[महाराष्ट्र विधानसभेच्या मतदारसंघांची यादी|२८८ मतदारसंघांपैकी]] एक आहे. लोकसभा आणि विधानसभा मतदारसंघ परिसीमन आदेश, २००८ नुसार केलेल्या मतदारसंघांच्या रचनेनुसार भोकर मतदारसंघात [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्यातील]] अर्धापूर, मुदखेड आणि भोकर या तालुक्यांचा समावेश होतो. भोकर हा विधानसभा मतदारसंघ [[नांदेड लोकसभा मतदारसंघ|नांदेड लोकसभा मतदारसंघात]] मोडतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=भारत परिसीमन आयोग यांची अधिसूचना|लेखक=|विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20090219014012/http://ceo.maharashtra.gov.in/pdf/Notification_Marathi.pdf|विदा दिनांक=2009-02-19|दुवा=http://ceo.maharashtra.gov.in/pdf/Notification_Marathi.pdf|कृती=|प्रकाशक=मुख्य निवडणुक अधिकारी, महाराष्ट्र राज्य|दिनांक=|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ October २००९|url-status=live}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-assembly-constituencies-order-2008/|title=Delimitation of Parliamentary & Assembly Constituencies Order - 2008|url-status=live}}</ref> [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] पक्षाच्या [[श्रीजया अशोकराव चव्हाण| ॲड. श्रीजया चव्हाण]] हे भोकर विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mls.org.in/pdf2022/budget/%E0%A5%A7%E0%A5%AA%20%E0%A4%B5%E0%A5%80%20%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%20%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%AF%20%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%BE%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4%20%E0%A4%9C%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF.pdf|title=१४ वी महाराष्ट्र विधानसभा २०१९ सदस्यांचा संक्षिप्त जीवन परिचय|url-status=live}}</ref> ==भौगोलिक व्याप्ती== {|class="wikitable" |- !मतदारसंघ क्र. !व्याप्ती |- |८५<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|लेखक= |title= भारत परिसीमन आयोग यांची अधिसूचना|विदा संकेतस्थळ दुवा= https://web.archive.org/web/20090219014012/http://ceo.maharashtra.gov.in/pdf/Notification_Marathi.pdf|विदा दिनांक= 2009-02-19|दुवा= http://ceo.maharashtra.gov.in/pdf/Notification_Marathi.pdf|कृती= |प्रकाशक= मुख्य निवडणुक अधिकारी, महाराष्ट्र राज्य|दिनांक= |अ‍ॅक्सेसदिनांक= १२ October २००९|url-status= live}}</ref> |भोकर तहसील(संपूर्ण भाग), [[मुदखेड तालुका]] आणि अर्धापूर शहर व परीसर |} == आतापर्यंतचे आमदार == {| class="wikitable" !वर्ष !आमदार<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://eci.gov.in/statistical-report/statistical-reports/|title=STATISTICAL REPORTS OF GENERAL ELECTION TO STATE LEGISLATIVE ASSEMBLY (VIDHANSABHA)|url-status=live}}</ref> ! colspan="2" |पक्ष |- |[[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २०२४|२०२४]] | [[श्रीजया अशोकराव चव्हाण|ॲड.श्रीजया चव्हाण]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |[[भारतीय जनता पार्टी]] |- |[[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २०१९|२०१९]] | [[अशोकराव चव्हाण]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |rowspan="3" |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- |[[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २०१४|२०१४]] | सौ. अमिता अशोकराव चव्हाण | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |- |[[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २००९|२००९]] | [[अशोक शंकरराव चव्हाण]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |- |[[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २००४|२००४]] | श्रीनिवास बालाजी गोरठेकर | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | |[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |- |[[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९९९|१९९९]] | बापुसाहेब देशमुख-गोरठेकर | |[[अपक्ष]] |- |[[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९९५|१९९५]] | rowspan="2" | [[माधव भुजंगराव किन्हाळकर|डॉ.माधवराव किन्हाळकर]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |rowspan="2" |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- |[[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९९०|१९९०]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |} == निवडणूक निकाल == ===सार्वत्रिक निवडणूक २०२४=== {{Election box begin | title=[[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २०२४]]: भोकर}} {{Election box candidate with party link| |party = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस |candidate = तिरुपती बाबुराव कदम |votes = |percentage = ३५.५१ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = भारतीय जनता पक्ष |candidate = [[श्रीजया अशोकराव चव्हाण]] |votes = १,३३,१८३ |percentage = ५७.०७ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = जनता दल (धर्मनिरपेक्ष) |candidate = तिरुपती कदम |votes = |percentage = |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = जनहित लोकशाही पक्ष |candidate = नागनाथराव घिसेवाड |votes = |percentage = |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = वंचित बहुजन आघाडी |candidate = सुरेश टिकाराम राठोड |votes = ८८७२ |percentage = |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = राष्ट्रीय समाज पक्ष |candidate = साहेबराव बाबासाहेब गोरटकर |votes = |percentage = |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = नोटा |candidate = NOTA |votes = २८४ |percentage = |change = }} {{Election box majority| |votes = ५०,५५१ |percentage = |change = }} {{Election box turnout| |votes = |percentage = ७५.०१% |change = }} {{Election box end}} {{Pie chart|thumb=left|caption=राहुरी विधानसभा मतदारसंघ निकाल २०१९ |label1=[[श्रीजया चव्हाण]]-[[भाजपा]] |value1=57.07 |color1=Yellow |label2=[[तिरुपतीराव कदम]]-[[कॉंग्रेस]] |value2=35.51 |color2=Orange |label3=[[नागनाथ घिसेवाड]]-[[अपक्ष]] |value3=0.43 |color3=Pink |label4=[[साहेबराव गोरटकर]]-[[अपक्ष]] |value4=0.28 |color4=Brown ||label5=[[सुरेश टिकाराम जाधव]]-[[अपक्ष]] |value5=0.77 |color5=Blue |label6=[[तिरुपती कदम]]-[[जनता दल]] |value6=0.27 |color6=Green |label9=[[मतदान केले नाही]]-[[अपक्ष]] |value9=0.94 |color9=White }} ===सार्वत्रिक निवडणूक २०१९=== {{Election box begin | title=[[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २०१९]]: भोकर}} {{Election box candidate with party link| |party = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस |candidate = अशोकराव चव्हाण |votes = १,४०,५५९ |percentage = ६७.७८ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = भारतीय जनता पक्ष |candidate = श्रीनिवास बाबासाहेब गोरठेकर |votes = ४३,११४ |percentage = |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = वंचित बहुजन आघाडी |candidate = आयलवाड नामदेव नागनाथराव (डौरकर) |votes = १७,८१३ |percentage = ८.५९ |change = }} {{Election box majority| |votes = ९७,४४५ |percentage = |change = }} {{Election box turnout| |votes = |percentage = |change = }} {{Election box end}} ===सार्वत्रिक निवडणूक २०१४=== {{Election box begin | title=[[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २०१४]]: भोकर}} {{Election box candidate with party link| |party = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस |candidate = अमिता अशोकराव चव्हाण |votes = १,००,७८१ |percentage = |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = भारतीय जनता पक्ष |candidate = डॉ. माधवराव किन्हाळकर |votes = ५३,२२४ |percentage = |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = शिवसेना |candidate = बबनराव बारसे |votes = १२,७६० |percentage = |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = नोटा |candidate = |votes = |percentage = |change = }} {{Election box majority| |votes = |percentage = |change = }} {{Election box turnout| |votes = |percentage = |change = }} {{Election box end}} ===सार्वत्रिक निवडणूक २००९=== {|class="wikitable collapsible collapsed" ! colspan=3 width=600{{!}} [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुक २००९]] |- !colspan=3|भोकर |- |- !उमेदवार ![[पक्ष]] !मत |- |[[अशोक शंकरराव चव्हाण]] |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] |१२०८४९ |- |[[माधव भुजंगराव किन्हाळकर]] |[[अपक्ष]] |१३३४६ |- |भीमराव क्षीरसागर |[[शिवसेना]] |६४०५ |- |बापुराव गजभारे |[[बहुजन समाज पक्ष]] |६२७९ |- |बालाजी क्षीरसागर |[[अपक्ष]] |१४९० |- |किशनराव हलगुंडे |[[स्वतंत्र भारत पक्ष]] |१४३३ |- |जफर पठाण |[[अपक्ष]] |६०१ |- |विजयकुमार पाटील |[[अपक्ष]] |५३९ |- |विष्णु जाधव |[[अपक्ष]] |४२० |- |नारायण डोणगावकर |[[अपक्ष]] |३६२ |- |वरीलपैकी कोणीही नाही |NOTA |०७ |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{महाराष्ट्र विधानसभा}} == बाह्य दुवे == *{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://eci.nic.in/eci_main/electionanalysis/AE/S13/partycomp172.htm | प्रकाशक=[[भारतीय निवडणूक आयोग]] | भाषा=इंग्लिश | title=भारतीय निवडणूक आयोगाच्या संकेतस्थळावर {{लेखनाव}} निवडणुकांतील इ.स. १९७८ पासूनच्या निवडणुकांचे पक्षनिहाय मतदानाच्या टक्केवारीचे तुलनात्मक विश्लेषण | ॲक्सेसदिनांक=२१ जुलै २०१३}} {{विस्तार}} [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील विधानसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:नांदेड जिल्ह्यामधील विधानसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:नांदेड लोकसभा मतदारसंघ]] ljkrwlwcz65sc1s9bgeet6kixgtnuc5 10 81391 2690327 2686364 2026-06-20T18:11:53Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2690327 wikitext text/x-wiki <!--दाखवा-लपवा सुचना १ कोड चालू--> <div class="NavFrame" style="border-style: none; padding: 0px; font-size: 80%;"> <div class="NavFrame" style="border-style: none; text-align: left; border: #3232CD solid 0.5px; -moz-border-radius: 10px; padding: 2px; font-size: 95%;"> <div class="NavHead" style="{{Round corners}}; background: #f5faff; text-align: center; padding: 1px; font-size: 160%;"><font face="arial" color="#6B00A8" size="2"><b>*Welcome! Please,do click here to read following message in english</b></font></div> <div class="NavContent" style="background: #f5faff; display: none; font-size: 180%;"> <!-- सुचना खाली आहे Display area is below --> {| [[Image:Wiki.png|left|75px]] Hello {{PAGENAME}}, welcome to Marathi Wikipedia! Marathi wikipedia is free encyclopedia project in Marathi. Thank you for your interest. Marathi Wikipedia also supports '''[[विकिपीडिया:धूळपाटी/Support requirements of people using Marathi as Second Language|various needs]]''' of people using Marathi as Second Language. We hope you like the place and decide to stay. You will certainly enjoy editing here and being a Wikipedian! For more information about Wikipedia visit '''[[विकिपीडिया:सहाय्य पृष्ठ|Wikipedia Helpdesk]]'''. In case you need any help you can visit '''[[विकिपीडिया:मदतकेंद्र|Wikipedia Helpforum]]'''. Alternatively place <code>{&#123;helpme}}</code> on your talk page and someone will show up shortly to answer your questions. Please sign your name on talk pages using four tildes (~&#126;~~). Also consider becoming part of our discussion group on [http://groups.yahoo.com/group/mr-wiki Yahoo]/[http://labs.google.co.in/smschannels/subscribe/marathiwikipedians SMS Channel] to discuss issues related to Marathi wikipedia 'off-line.' By contributing to Marathi wikipedia, you help the enrichment of Marathi language, we welcome you once again! [[:mr:Category:Helpdesk|Helpdesk Marathi Wikipedia]]: [[सदस्य:Mahitgar|माहितगार]] १०:४८, १५ जुलै २०१० (UTC) |} </div></div></div><br /> <!-- दाखवा-लपवा सुचना कोड १ समाप्त Display area is above --> <div style="float:center;border-style:solid;border-color:#009999;background-color:#f5faff;border-width:2px;text-align:left;font-family: Trebuchet MS, sans-serif;padding:8px;" class="plainlinks"> {| [[चित्र:Wiki-help-fa.png|डावे|इवलेसे|[[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|स्वागत आणि साहाय्य चमू]]]] नमस्कार {{PAGENAME}}, आपण मराठी विकिपीडियामध्ये पाहिल्या पन्नास संपादनांचा टप्पा पार पाडल्याबद्दल आपले अभिनंदन! आम्ही आशा करतो की तुम्हाला हा मराठी विकिपीडियात संपादने करणे यापुढेही आवडेल आणि तुम्ही या प्रकल्पास [[विकिपीडिया:सहकार्य|साहाय्य]] कराल. तुम्ही येथील [[:वर्ग:सदस्यचौकट साचे|सदस्य]] होऊन येथे [[विकिपीडिया:सफर|वाचन]] आणि [[सहाय्य:संपादन|संपादन]] कराल अशी आम्हाला खात्री वाटते. <!--दाखवा-लपवा सुचना २ कोड चालू--> <div class="NavFrame" style="border-style: none; padding: 0px; font-size: 80%;"> <div class="NavFrame" style="border-style: none; text-align: left; border: #3232CD solid 0.5px; -moz-border-radius: 10px; padding: 2px; font-size: 95%;"> <div class="NavHead" style="{{Round corners}}; background: #f5faff; text-align: center; padding: 1px; font-size: 160%;"><font face="arial" color="#6B00A8" size="2"><b>नवीन संपादकांचे नेहमीचे प्रश्न </b></font></div> <div class="NavContent" style="background: #f5faff; display: none; font-size: 180%;"> <!-- सुचना खाली आहे Display area is below --> *[[विकिपीडिया:पाहिजे असलेली छायाचित्रे|चित्र कसे चढवावे]] *पानाचे नाव चुकले काय करावे ? *संदर्भ कसे द्यावेत *पानाचे </div></div></div><br /> <!-- दाखवा-लपवा सुचना कोड २ समाप्त Display area is above --> <!--दाखवा-लपवा सुचना ३ कोड चालू--> <div class="NavFrame" style="border-style: none; padding: 0px; font-size: 80%;"> <div class="NavFrame" style="border-style: none; text-align: left; border: #3232CD solid 0.5px; -moz-border-radius: 10px; padding: 2px; font-size: 95%;"> <div class="NavHead" style="{{Round corners}}; background: #f5faff; text-align: center; padding: 1px; font-size: 160%;"><font face="arial" color="#6B00A8" size="2"><b>*उपयोगी माहीती आणि सहाय्य पाने </b></font></div> <div class="NavContent" style="background: #f5faff; display: none; font-size: 180%;"> <!-- सुचना खाली आहे Display area is below --> *[[विकिपीडिया:कळफलक शॉर्टकट्स]] वापरून आणि [[विकिपीडिया:टाचण]] सोबत बाळगून तुमचा वेळ वाचवा. *[[विकिपीडिया:परिचय#परिचय|विकिपीडियात कसा असावा]] याबद्दल अधिक माहिती घ्या आणि विकिपीडियाची प्रगती पुढे कशी होईल याबद्दल [[विकिपीडिया:चावडी/प्रगती]] येथे आपले मत नोंदवा. *[[विकिपीडिया:नवीन सदस्यांकडून होणार्‍या सर्वसाधारण संपादन त्रुटी]], [[विकिपीडिया:हवे होते अपेक्षा, विकिपीडिया परीघ, आवाका आणि मर्यादा]] * नियमित संपादनाबद्दल काही शंका असतील तर [[विकिपीडिया साहाय्य:नेहमीचे प्रश्न|नेहमीचे प्रश्न]], [[सहाय्य:संपादन]], [[सहाय्य:प्रगत संपादन]] पाहा. विकिपीडियाबद्दल अधिक माहिती मिळवण्यासाठी '''[[विकिपीडिया:सहाय्य पृष्ठ|विकिपीडिया मदत मुख्यालयाला]]''' भेट द्या. तुम्हाला कधीही मदतीची गरज वाटली तर '''[[विकिपीडिया:मदतकेंद्र|विकिपीडियाच्या मदतकेंद्राशी]]''' संपर्क साधा. आपल्या चर्चापानावर <code>{&#123;helpme}}</code> असे लिहिल्यास आपल्याला मदत करण्यास इतर संपादक स्वत: तुमच्याशी संपर्क साधतील. किंवा कृपया चर्चापानावर चर्चा करताना चार <nowiki>~~~~</nowiki>वापरुन आपली सही करा. </div></div></div><br /> <!-- दाखवा-लपवा सुचना कोड ३ समाप्त Display area is above --> <inputbox> type=comment editintro=विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू/मेंटॉर कार्यक्रम ओळख preload=विकिपीडिया:साहाय्यचमूमेंटॉरकार्यक्रम/preload default=विशेष:Mypage buttonlabel=माझ्या सदस्य पानावर सहाय्य चमूतील विकि-मार्गदर्शकास पाठवा hidden=yes </inputbox> <inputbox> type=comment editintro=विकिपीडिया:धूळपाटी/सहाय्य preload=विकिपीडिया:धूळपाटी/preload default=विकिपीडिया:धूळपाटी buttonlabel=* पाहा आणि वापरा: विकिपीडिया:धूळपाटी hidden=yes </inputbox> मराठी भाषेतील मुक्त विश्वकोश निर्मितीत सहाय्य करून तुम्ही आपली मराठी भाषा समृद्ध करण्यास मदत करत आहात. आपले पुन्हा एकदा मन:पूर्वक स्वागत! - [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] |} {{#if:|तुमचा मराठी विकिपीडियावरील सदस्य क्रमांक '''{{{सदस्य क्रमांक}}}''' आहे.}} {{#if:|तुमचा मराठी विकिपीडियावरील सदस्य क्रमांक '''{{formatnum:{{{क्र.}}}}}''' आहे.}} <hr/> {{#if:|Your user no on Marathi Wikipedia is '''{{{सदस्य क्रमांक}}}'''.}} {{#if:|Your user no on Marathi Wikipedia is '''{{{क्र.}}}'''.}} </div></div></div></div> <inputbox> type=comment editintro=विकिपीडिया:धूळपाटी/सहाय्य preload=साचा:पुढील प्रतिसाद default=सदस्य_चर्चा:{{लेखनाव}} buttonlabel=*{{लेखनाव}} यांना उद्देशून पुढचा प्रतिसाद लिहिण्याकरिता किंवा चर्चा करण्याकरिता येथे टिचकी मारली तरी चालेल hidden=yes </inputbox> fg4dvz8u94fejwedsxz699anb0ia0z3 0 85679 2690340 2687552 2026-06-20T22:29:47Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2690340 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''अमाझुलु एफ.सी.''' हा दक्षिण अफ्रिकेतील एक [[फुटबॉल]] क्लब आहे. हा क्लब [[डर्बन]] शहरात स्थित आहे. या संघाचे टोपणनाव ''उसुथु'' (एक झुलु रणगर्जना) आहे. १९३२ मध्ये स्थापन झालेला हा क्लब आफ्रिकेतील सर्वात जुन्या फुटबॉल क्लबपैकी एक आहे. हा क्लब [[दक्षिण आफ्रिकी प्रीमियर लीग|दक्षिण आफ्रिकन प्रीमियर लीगमधील]] प्रमुख क्लब आहे आणि तो डर्बनमधील खेळाच्या संस्कृतीचे एक महत्त्वाचे केंद्र आहे.<ref>{{cite web |url=https://amazulufc.net/history/ |title=History of AmaZulu FC |publisher=AmaZulu FC Official Website |access-date=2026-06-04 }}{{मृत दुवा|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> अमाझुलु एफ.सी.चे घरचे सामने [[मोझेस मभिदा स्टेडियम]] किंवा [[किंग्स पार्क स्टेडियम]] येथे खेळले जातात. हा क्लब आफ्रिकन फुटबॉलमध्ये एक प्रतिष्ठेचा मानला जातो.<ref>{{cite web |url=https://www.psl.co.za/club/amazulu-fc |title=AmaZulu FC Profile |publisher=Premier Soccer League |access-date=2026-06-04}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेतील फुटबॉल क्लब]] [[वर्ग:डर्बन]] [[वर्ग:इ.स. १९३२ मधील निर्मिती]] flfb5twjbhktxmrupf61ygvrjiltqlm 0 95773 2690352 2203532 2026-06-21T03:09:54Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2690352 wikitext text/x-wiki [[File:JeroglificodeOcotelulco.jpg|thumb|ओकोतेलोल्कोचे चिन्हचित्र]] '''ओकोतेलोल्को''' (कधीकधी '''ओकोतेलुल्को''' असाही उच्चार केला जातो), हे कोलंबसपूर्व [[त्लाक्सकाला (नाहुआ राज्य)|त्लाक्सकाली]] संघराज्यातील चार स्वतंत्र [[अल्तेपेत्ल|अल्तेपेत्लांपैकी]] एक होते. ते जरी चार अल्तेपेत्लांत स्थापन झालेले दुसरे अलेपेत्ल असले तरी, [[मेक्सिकोवरील स्पॅनिश पादाक्रांति]]काळी [[तिसात्लान (अल्तेपेत्ल)|तिसात्लान]]सह बलवान मित्रसंघराज्यांपैकी एक होते. ओकोतेलोल्कोमध्ये मुख्य बाजारपेठ असल्यामुळे आर्थिक सत्ता ह्या अल्तेपेत्लच्या ताब्यात होती, तर तिसात्लानकडे लष्करी सत्ता होती, आणि त्लाक्सकाली सैन्यावर त्यांचा ताबा होता. जेव्हा स्पॅनिश लोक मेक्सिकोमध्ये आले तेव्हा ह्या अल्तेपेत्लवर [[माशिश्कात्सिन]] राज्य करित होता. एकामागोमाग घडलेल्या राजकीय घटनांनी ओकोतेलोल्कोने पादाक्रांतीच्या शेवटी तिसात्लानवर वर्चस्व मिळविले. ==संदर्भ== *हॅसिग, रॉस (२००१) [http://www.ejournal.unam.mx/cultura_nahuatl/ecnahuatl32/ECN03204.pdf#search=%22Xicotencatl%20%22 "Xicotencatl: rethinking an indigenous Mexican hero"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009062232/http://www.ejournal.unam.mx/cultura_nahuatl/ecnahuatl32/ECN03204.pdf#search=%22Xicotencatl%20%22 |date=2007-10-09 }}, Estudios de Cultura Nahuatl, UNAM (Estudios de Cultura Nahuatl). *Muñoz Camargo, Diego (1892 (1585)) [http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/44657226344423515031913/index.htm Historia de Tlaxcala] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924091407/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/44657226344423515031913/index.htm |date=2015-09-24 }}, published and annotated by Alfredo Chavero, Mexico. *Fargher, Lane F. (2007) [http://www.famsi.org/reports/06082/06082Fargher01.pdf In the Shadow of Popocatepetl: Archaeological Survey and Mapping at Tlaxcala, México.] FAMSI. {{त्लाक्सकाली}} [[वर्ग:मेक्सिकोमधील पुरातन उत्खनन स्थळे]] [[वर्ग:मेसोअमेरिकन स्थळे]] [[वर्ग:अस्तेक स्थळे]] tk0u1kpmqtdn36bicq2rcjx7yyxqcam 0 100725 2690422 1780668 2026-06-21T11:38:21Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2690422 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव = डग्लस अ‍ॅडम्स | चित्र = Douglas adams portrait cropped.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_title = | पूर्ण_नाव = डग्लस नोएल अ‍ॅडम्स | टोपण_नाव = | जन्म_दिनांक = [[मार्च ११|११ मार्च]], [[इ.स. १९५२]] | जन्म_स्थान = [[केंब्रिज]], [[इंग्लंड]] | मृत्यू_दिनांक = [[मे ११|११ मे]], [[इ.स. २००१]] | मृत्यू_स्थान = [[सांता बार्बरा]], [[कॅलिफोर्निया]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] | कार्यक्षेत्र = साहित्य | राष्ट्रीयत्व = [[ब्रिटन|ब्रिटिश]] | भाषा = [[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]] | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार = विज्ञान काल्पनिका, विनोदी साहित्य | विषय = | चळवळ = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = द हिचहायकर्स गाईड टू द गॅलक्सी | प्रभाव = | प्रभावित = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | स्वाक्षरी_चित्र = | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }} '''डग्लस नोएल अ‍ॅडम्स''' ([[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]]: ''Douglas Adams'') ([[मार्च ११|११ मार्च]], [[इ.स. १९५२]] - [[मे ११|११ मे]], [[इ.स. २००१]]) हा [[ग्रेट ब्रिटन|ब्रिटिश]] लेखक व नाटककार होता. त्याची 'द हिचहायकर्स गाईड टू द गॅलक्सी' ही विज्ञान काल्पनिका प्रसिद्ध आहे. [[इ.स. १९७८]] साली पहिल्यांदा ती [[बीबीसी|बीबीसीच्या]] रेडिओ कार्यक्रमाच्या स्वरूपात लोकांसमोर आली. नंतर ती पाच पुस्तकांच्या मालिकेच्या रूपात प्रसिद्ध झाली. डग्लसाच्या हयातीत या पुस्तकांच्या जवळपास दीड कोटी आवृत्त्या खपल्या, त्यावर एक दूरदर्शन मालिका निर्मिली गेली, अनेक रंगमंचीय प्रयोग, कॉमिकबुके, संगणक खेळ आणि [[इ.स. २००५]] साली एक चित्रपट बनवला गेला. अ‍ॅडम्साने डर्क जेंटली'ज होलिस्टिक डिटेक्टिव्ह एजन्सी([[इ.स. १९८७]]), द लॉंग डार्क टी-टाईम ऑफ द सोल ([[इ.स. १९८८]]) ही पुस्तके लिहिली आहेत. तसेच, द मीनिंग ऑफ लाईफ([[इ.स. १९८३]]), लास्ट चान्स टू सी([[इ.स. १९९०]]), दूरदर्शन मालिका 'डॉक्टर हू'चे तीन भाग यांसाठी सहलेखन केले. त्याच्या मृत्यूपश्चात त्याच्या उर्वरित लिखाणाचा संग्रह, द साल्मन ऑफ डाऊट या नावाने [[इ.स. २००२]] साली प्रकाशित झाला. == बाह्य दुवे == {{कॉमन्स वर्ग|Douglas Adams|{{लेखनाव}}}} * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://douglasadams.com/ | title = अधिकृत संकेतस्थळ | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2011-10-07 | archive-date = 2011-09-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110925005220/http://www.douglasadams.com/ | url-status = dead }} {{विस्तार}} {{DEFAULTSORT:अ‍ॅडम्स,डग्लस}} [[वर्ग:इंग्लिश लेखक]] [[वर्ग:इंग्लिश नाटककार]] [[वर्ग:ब्रिटिश व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००१ मधील मृत्यू]] car8fmjpk8uuv356iyx2yi314q1nnk1 0 103315 2690406 2437269 2026-06-21T07:14:33Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2690406 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} गांधी-इरविन करार' हा महात्मा गांधी आणि लंडनमधील दुसऱ्या गोलमेज परिषदेच्या आधी ५ मार्च १९३१ रोजी भारताचे तत्कालीन व्हाईसरॉय लॉर्ड इर्विन यांनी केलेला राजकीय करार होता.या आधी, व्हाईसरॉय लॉर्ड इरविन यांनी ऑक्टोबर १९२९ मध्ये ब्रिटिश भारतासाठी अनिश्चित भविष्यात 'वर्चस्व दर्जा' अशी अस्पष्ट ऑफर जाहीर केली आणि भविष्यातील घटनेवर चर्चा करण्यासाठी गोलमेज परिषद घेतली. लंडनमध्ये सप्टेंबर ते डिसेंबर १९३१ या कालावधीत दुसरी गोलमेज परिषद घेण्यात आली. "द टू महात्मा" - सरोजिनी नायडू यांनी गांधी आणि लॉर्ड इर्विन यांच्याविषयी सांगितले. एकूण आठ तास बैठक २४ तास चालल्या. गांधी इर्विन यांच्या प्रामाणिकपणाने प्रभावित झाले. "गांधी-इरविन करार"च्या अटी स्पष्टपणे गांधींनी युद्धासाठी किमान म्हणून नमूद केल्या त्यापेक्षा कमी पडल्या. खाली प्रस्तावित अटीः भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने मीठ मार्च बंद केला दुसऱ्या गोलमेज परिषदेत भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचा सहभाग भारत सरकारने जारी केलेल्या सर्व अध्यादेशांची मागे घेण्यात भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या कामांवर अंकुश लादणे हिंसाचार वगळता अनेक प्रकारच्या गुन्ह्यांसंबंधी सर्व खटल्या मागे घेणे मीठ मार्चमध्ये भाग घेतलेल्या कैद्यांची सुटका. मीठावरील कर काढून टाकणे, यामुळे भारतीयांना कायदेशीररित्या आणि त्यांच्या स्वतःच्या खाजगी वापरासाठी मीठ तयार करणे, व्यापार करणे आणि विक्री करणे शक्य झाले. ब्रिटिश राजवटीचा नाश हा ज्या पक्षाचा उद्देश होता तो पक्षाशी करार करण्याच्या कल्पनेने भारतातील आणि ब्रिटनमधील बऱ्याच ब्रिटिश अधिका-यांना संताप आला. विन्स्टन चर्चिल यांनी जाहीरपणे आपली घृणा व्यक्त केली ... "एकेकाळी आतील मंदिरातील वकील, आता देशद्रोही फकीर याच्या विचित्र आणि अपमानास्पद घटनेने, व्हायसरायच्या राजवाड्याच्या पायऱ्यांवर अर्ध-नग्न तोडगा काढला, तेथे समान अटींवर वाटाघाटी करण्यासाठी आणि पार्ली लावले. राजा सम्राटाचा प्रतिनिधी." प्रत्युत्तरादाखल, महाराजांच्या सरकारने सहमती दर्शविली: - सर्व अध्यादेश मागे घ्या आणि खटला संपवा हिंसाचाराच्या दोषींना वगळता सर्व राजकीय कैद्यांची सुटका करा मद्य आणि परदेशी कपड्यांच्या दुकानांवर शांतपणे पिकिंगला परवानगी द्या सत्याग्रहाची जप्त केलेली मालमत्ता पुनर्संचयित करा समुद्राच्या किनाऱ्याजवळील व्यक्तींकडून विनामूल्य मीठ गोळा करण्याची किंवा उत्पादनाची परवानगी द्या काँग्रेसवरील बंदी उठवा. व्हाईसरॉय, लॉर्ड इर्विन, यावेळी भारतीय राष्ट्रवादाला माहित असलेल्या सर्वात कठोर दडपशाहीचे दिग्दर्शन करीत होते, परंतु त्यांनी या भूमिकेचा आस्वाद घेतला नाही. ब्रिटिश संचालित भारतीय नागरी सेवा आणि व्यापारी समुदायाने आणखी कठोर उपायांना अनुकूलता दर्शविली. परंतु ब्रिटिश पंतप्रधान रॅम्से मॅकडोनाल्ड आणि भारतीय राज्याचे मुख्य सचिव विल्यम बेन हे व्हाईटहॉलमधील कामगार सरकारचे स्थान कमकुवत केल्याशिवाय ते सुरक्षित ठेवू शकले तर शांततेसाठी उत्सुक होते. त्यांना गोलमेज परिषदेचे यश मिळवायचे होते आणि हे माहित होते की गांधी आणि काँग्रेसच्या उपस्थितीशिवाय हे शरीर जास्त वजन धरू शकत नाही. जानेवारी १९२९ मध्ये गोलमेज परिषदेच्या शेवटच्या अधिवेशनात रॅम्से मॅकडोनाल्ड यांनी पुढच्या अधिवेशनात काँग्रेसचे प्रतिनिधित्व केले जाईल अशी आशा व्यक्त केली. व्हायसरॉयने हा इशारा घेतला आणि तातडीने गांधी आणि काँग्रेस कार्यकारी समितीच्या सर्व सदस्यांना बिनशर्त मुक्त करण्याचे आदेश दिले. या इशाराने गांधींनी व्हायसरायला भेटायला सहमती दर्शविली. व्हाईसरॉय लॉर्ड इरविन यांच्याशी करार करण्याचे गांधींचे हेतू त्यांच्या तंत्राच्या दृष्टीने चांगल्या प्रकारे समजू शकतात. सत्याग्रह चळवळीचे सामान्यत: "संघर्ष", "बंडखोर" आणि "हिंसाविना युद्ध" असे वर्णन केले गेले. तथापि, या शब्दांच्या सामान्य अर्थाने, ते चळवळीच्या नकारात्मक पैलूंवर, जसे की विरोध आणि संघर्ष यावर एक असंबद्ध जोर देतात असे दिसते. सत्याग्रहाचा हेतू मात्र, शत्रूंचा शारीरिक उन्मूलन किंवा नैतिक मोडतोड साध्य करण्यासाठी नव्हता परंतु त्याने स्वतःच्या हातांनी दुः ख सहन करून अशी मनोवैज्ञानिक प्रक्रिया सुरू केली ज्यायोगे मनाने आणि अंतःकरणाला भेटणे शक्य होईल. अशा संघर्षात, प्रतिस्पर्ध्याबरोबर तडजोड करणे पाखंडी मत किंवा देशद्रोह नाही तर एक नैसर्गिक आणि आवश्यक पाऊल होते. जर तडजोड अकाली होती आणि शत्रूला पश्चात्ताप झाला असेल तर सत्याग्रह अहिंसक लढाईत परत येण्यापासून काहीही प्रतिबंधित केले नाही. गांधी आणि व्हायसराय यांच्यात १३ वर्षातली ही दुसरी उच्चस्तरीय बैठक होती आणि भारत सरकार अधिनियम १९१९चा आधार असलेल्या मॉंटॅगू-चेल्म्सफोर्ड सुधारणांच्या संदर्भात ती वाचली जायची. ==करारातील प्रमुख कलमे== *राजकीय कैद्यांची सुटका व्हावी. त्यांच्यावरील दावे काढून टाकावेत. वटहुकूम परत घ्यावेत. *मिठावरील कर काही प्रमाणात रद्द व्हावा. गरिबांना [[मीठ]] तयार करण्यास परवानगी मिळावी. *परदेशी [[मद्य|दारू]] व माल विकणाऱ्या दुकांनांवर शांततामय निदर्शने करण्याचा हक्क असावा. *[[सविनय कायदेभंग चळवळ|कायदेभंग चळवळीत]] सरकारने ज्यांची मालमत्ता जप्त केली आहे, ती त्यांना परत करावी. *कायदेभंग चळवळ स्थगित व्हावी. *[[राष्ट्रसभा|राष्ट्रसभेने]] गोलमेज परिषदेत सहभाग घ्यावा. *बहिष्कार चळवळ मागे घ्यावी. ==परिणाम== [[जवाहरलाल नेहरू]] व [[सुभाषचंद्र बोस]] यांना करारातील कलमे आवडली नाहीत. त्यांच्या मते गांधींनी सरकारला फार सवलती दिल्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://indiaheritage.org/history/history_struggle_freedom.htm | title = हिस्ट्री ऑफ मॉडर्न इंडिया | भाषा = इंग्रजी | अ‍ॅक्सेसदिनांक = १३ डिसेंबर २०११ | अवतरण = द स्ट्रगल फॉर फ्रिडम | archive-date = 2012-02-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120204224546/http://www.indiaheritage.org/history/history_struggle_freedom.htm | url-status = dead }}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{भारतीय स्वातंत्र्यलढा}} [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा]] [[वर्ग:महात्मा गांधी]] [[वर्ग:इ.स. १९३१]] [[वर्ग:करार]] [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याच्या काळात झालेले करार व कायदे]] [[वर्ग:महात्मा गांधी यांच्या नावे असलेल्या गोष्टी]] lffxtqgrr0xh60wnnfl3zhkglira0ei 0 128224 2690402 2618203 2026-06-21T06:52:57Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2690402 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती | चौकट_रुंदी = | नाव = मृणाल गोरे | चित्र = | चित्र_आकारमान = | चित्रtitle = | चित्रशीर्षक_पर्याय = | जन्मनाव = मृणाल मोहिले | जन्म_दिनांक = [[२४ जून]], [[इ.स. १९२८]] | जन्म_स्थान = खेड, [[ब्रिटिश भारत]] | मृत्यू_दिनांक = [[१७ जुलै]], [[इ.स. २०१२]] | मृत्यू_स्थान = [[वसई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | मृत्यू_कारण = हृदयक्रिया बंद पडल्याने (heart attack) | कलेवर_सापडलेले_स्थान = | चिरविश्रांतिस्थान = | चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = | निवासस्थान = टोपीवाला बंगला, एस.व्ही.रोड, गोरेगाव | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | टोपणनावे = पाणीवाली बाई | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = भारतीय | शिक्षण = | प्रशिक्षणसंस्था = | पेशा = | कारकीर्द_काळ = [[इ.स. १९६६]] ते [[इ.स. २०१२]] | मालक = | प्रसिद्ध_कामे = | मूळ_गाव = | पगार = | निव्वळ_मालमत्ता = | उंची = | वजन = | ख्याती = | पदवी_हुद्दा = [[लोकसभा|लोकसभा सदस्य]] (इ.स. १९७७)<br />[[महाराष्ट्र विधानसभा|महाराष्ट्र विधानसभा सदस्य]] (इ.स. १९७२) | कार्यकाळ = | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = | राजकीय_पक्ष = [[जनता पार्टी]] | विरोधक = | संचालकमंडळ = | धर्म = हिंदू | जोडीदार = केशव गोरे | अपत्ये = अंजली वर्तक | वडील = | आई = | नातेवाईक = | पुरस्कार = | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | संकेतस्थळ = http://164.100.47.132/LssNew/biodata_1_12/2380.htm | तळटिपा = | संकीर्ण = }} '''मृणाल केशव गोरे''' (२४ जून, इ.स. १९२८; खेड, [[ब्रिटिश भारत]] - १७ जुलै, इ. स. २०१२; [[वसई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]) या [[भारत|भारतातील]] समाजवादी कार्यकर्त्या-राजकारणी होत्या. सामान्यजनांच्या आणि महिलांच्या समस्यांबद्दलच्या विविध चळवळींचे यांनी नेतृत्व केले{{संदर्भ हवा}}. या [[महाराष्ट्र विधानसभा|महाराष्ट्र विधानसभेत]] आमदार होत्या. तसेच [[सहावी लोकसभा|सहाव्या लोकसभेत]] या खासदार होत्या. मृणाल गोरे यांनी [[राष्ट्र सेवा दल]] संघटनेच्या माध्यमातून तरुणपणीच सामाजिक कार्याला सुरुवात केली. इ.स. १९७२ मध्ये मुंबईतील मालाड विधानसभा मतदारसंघातून त्या पहिल्यांदा महाराष्ट्र विधानसभेवर निवडून गेल्या. मुंबईच्या गोरेगाव उपनगरात त्या पाणीवाल्याबाई म्हणून प्रसिद्ध होत्या. पतीच्या मृत्यूनंतर त्यांनी ५ डिसेंबर १९५८ रोजी '''केशव गोरे स्मारक ट्रस्ट''' स्थापन केला. गोरेगावातील आरे रोडला या ट्रस्टची भव्य इमारत आहे. यांच्या नेत्रुत्वाखाली मुंबईत लाटणे मोर्चा निघाला होता. लाटणे मोर्चा-जीवनावश्यक वस्तूंची टंचाई आणि महागाई यांचा सर्वाधिक सामना करणाऱ्या स्त्रीयांनी 1972 मध्ये महाराष्ट्रात आपली संघटीत ताकद दाखवून दिली. समाजवादी नेत्या मृणाल गोरे यांच्या नेतृत्वाखाली मुंबईत महिलांनी लाटणे मोर्चा काढला. ऐन दिवाळीत तेल, तूप, साखर, रवा, मैदा या वस्तू मिळत नव्हत्या रॉकेल महाग झाले होते. त्यामुळे मृणाल गोरे यांच्या नेतृत्वाखाली महिलांनी एकत्र येऊन हातात लाटणे घेतले आणि मोर्चे काढले. या आंदोलनाला यश मिळाले आणि महिलांच्या सामूहिक शक्तीचा अविष्कार जनतेला समजला. == निधन == [[१७ जुलै]], [[इ.स. २०१२]] रोजी [[वसई]] येथे हृदयविकाराने त्यांचे निधन झाले<ref name="लोकमत">{{स्रोत बातमी | दुवा = http://onlinenews1.lokmat.com/staticpages/editions/2012-07-17/main/DetailedNews-All.php?nid=MainEdition-1-1-17-07-2012-b3a6c&ndate=2012-07-17&editionname=main | title = ज्येष्ठ समाजवादी नेत्या मृणाल गोरे यांचे निधन {{मृत दुवा}} | प्रकाशक = [[लोकमत (वृत्तपत्र)|लोकमत]] | दिनांक = १७ जुलै, इ.स. २०१२ | ॲक्सेसदिनांक = २२ जुलै, इ.स. २०१२ | भाषा = मराठी }}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.mrunali == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{विस्तार}} {{DEFAULTSORT:गोरे,मृणाल}} [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]] [[वर्ग:मराठी समाजसेविका]] [[वर्ग:इ.स. १९२८ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] b2vrqto74h0thdh0ceaiz0yajx80z7u 0 138947 2690305 2686260 2026-06-20T14:18:23Z Rokde303 183193 विश्वकोशीय शैलीनुसार मजकूर सुधारला; नाटके विभागात संदर्भांसह माहिती अद्ययावत केली. ‘सांगा, कसं जगायचं?’ हे ‘येस, आय एम गिल्टी’ या मूळ नाटकावर आधारित असल्याची माहिती संदर्भांसह जोडली. 2690305 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | नाव = सत्यजित खारकर | कार्यक्षेत्र = चित्रपट, लघुपट, नाटक, लेखन | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय लोक|भारतीय]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[इंग्रजी भाषा|इंग्रजी]] | कारकीर्द_काळ = [[इ.स. २००८]] पासून | प्रमुख_चित्रपट = [[कॉईन टॉस]] | शिक्षण = [[पीएच.डी.]] | प्रमुख_नाटके = ''[[सांगा, कसं जगायचं?]]'', ''[[येस, आय एम गिल्टी]]'' }} '''सत्यजित खारकर''' हे भारतीय लेखक, चित्रपट दिग्दर्शक, नाटककार आणि संशोधक आहेत. त्यांनी मराठी रंगभूमी, लघुपट, इंग्रजी चित्रपट आणि मराठी साहित्य या क्षेत्रांत काम केले आहे. त्यांच्या ''कॉईन टॉस'' या इंग्रजी चित्रपटाला २०१२ मध्ये राऊट 66 आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवात पुरस्कार मिळाला.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> == रंगभूमीची पार्श्वभूमी == खारकर यांचा चित्रपट आणि अभिनय क्षेत्रातील प्रवास रंगभूमीपासून सुरू झाला. औरंगाबाद येथे मराठी रंगभूमीवर काम केल्यानंतर त्यांनी शिकागो उपनगरातील सामुदायिक रंगभूमीवर इंग्रजी नाटकांमध्ये अभिनय केला. ''The Intelligent Design of Jenny Chow'' या नाटकात त्यांनी भूमिका केली होती.<ref name="daijiworld">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=161966|title=Aurangabad native lives his passion in Chicago|date=26 January 2013|work=Daijiworld / IANS|access-date=१७ मे २०२६}}</ref> २०१० मध्ये एल्जिन थिएटर कंपनीने सादर केलेल्या ''M*A*S*H'' या अमेरिकन दूरचित्रवाणी मालिकेच्या रंगमंचीय रूपांतरात त्यांनी सहायक दिग्दर्शक म्हणून काम केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.imdb.com/name/nm3339237/bio|title=Satya Kharkar – Biography|संकेतस्थळ=IMDb|access-date=१७ मे २०२६}}</ref> == चित्रपट == === कॉईन टॉस === ''कॉईन टॉस'' हा सत्यजित खारकर दिग्दर्शित इंग्रजी चित्रपट आहे. या चित्रपटात भारतीय आणि अमेरिकन कलाकारांनी भूमिका केल्या आहेत. सप्टेंबर २०१२ मध्ये या चित्रपटाचा प्रीमियर शिकागो परिसरातील वुडरिज येथील हॉलीवूड सिनेमाज् येथे झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.theindependentcritic.com/coin_toss|title="Coin Toss" an Audience Fave at Route 66 Film Fest|last=Propes|first=Richard|संकेतस्थळ=The Independent Critic|access-date=१७ मे २०२६}}</ref> या चित्रपटाचे ९ मार्च २०१३ रोजी लंडन येथील महाराष्ट्र मंडळ लंडनमध्ये विशेष प्रदर्शन झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.allinlondon.co.uk/whats-on/event-99968-coin-toss-award-winning-movie-screening|title=Coin Toss - Award winning movie screening|संकेतस्थळ=AllInLondon|access-date=१७ मे २०२६}}</ref><ref name=":0">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://m.maharashtratimes.com/-/amp_articleshow/26708671.cms|title=शिकागोत उलगडला रुपेरीपट|date=2 December 2013|work=Maharashtra Times}}</ref> २०१२ मध्ये अमेरिकेतील इलिनोइस राज्यातील स्प्रिंगफील्ड येथे झालेल्या राऊट 66 आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवात ''कॉईन टॉस''ला ‘ऑडियन्स फेव्हरिट डेब्यू फिल्म’ पुरस्कार मिळाला.<ref name=":1">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/aurangabad-marathwada-news/-/articleshow/17185806.cms|title='आयएफएफ'मध्ये 'कॉईन टॉस'ची धूम|last=कुलकर्णी|first=धनंजय|date=Nov 12, 2012|work=Maharashtra Times|access-date=30 December 2018}}</ref><ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://theindependentcritic.com/coin_toss|title="Coin Toss" an Audience Fave at Route 66 Film Fest|संकेतस्थळ=The Independent Critic}}</ref> == लघुपट आणि माहितीपट == === माय डॅड माय हिरो === २०११ मध्ये खारकर यांच्या ''माय डॅड माय हिरो'' या लघुपटास लॉस एंजेलस येथील लाईफ फिल्म फेस्टिव्हलमध्ये ऑडियन्स फेव्हरेट आणि सर्वोत्कृष्ट लघुपट असे दोन पुरस्कार मिळाले.<ref name=":3">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.wnd.com/2011/04/288741/|title=Drifters Story Captures Attention|work=WND|access-date=29 December 2018}}</ref> === आणि जगण्याचा अर्थ गवसला === खारकर यांनी बालश्री पुरस्कार विजेते ओंकार वैद्य यांच्यावर आधारित ''आणि जगण्याचा अर्थ गवसला'' हा माहितीपट तयार केला.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://maharashtratimes.indiatimes.com/lifestyle-news/relationships/-just-say-fight/articleshow/66905295.cms|title=...फक्त लढ म्हणा|work=Maharashtra Times|access-date=29 December 2018}}</ref> === पायथागोरसचे अद्भुत प्रकरण === २०१७ मध्ये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाच्या नाट्यशास्त्र विभागाने खारकर यांना अतिथी दिग्दर्शक आणि लेखक म्हणून आमंत्रित केले. या विभागाच्या विद्यार्थ्यांसोबत त्यांनी ''पायथागोरसचे अद्भुत प्रकरण'' हा विनोदी लघुपट तयार केला. === दिशा === २०१८ मध्ये खारकर यांनी शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांवर आधारित ''दिशा'' हा लघुपट दिग्दर्शित केला. या लघुपटात भारत गणेशपुरे यांनी प्रमुख भूमिका साकारली होती.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/aurangabad-marathwada-news/aurangabad/shortfilm-on-farmers-issue/articleshow/61073896.cms|title=शेतकऱ्यांची व्यथा ‘दिशा’तून मांडली|work=Maharashtra Times|access-date=29 December 2018}}</ref> == साहित्य == === करू का गुदगुल्या === ''करू का गुदगुल्या'' हा खारकर यांचा मराठी विनोदी कथासंग्रह आहे. हा कथासंग्रह २०१८ मध्ये स्नेहवर्धन प्रकाशन, पुणे यांनी प्रकाशित केला. या पुस्तकाची प्रस्तावना दिलीप प्रभावळकर यांनी लिहिली आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://epaperdivyamarathi.bhaskar.com/thumbnail/aurangabad/divya-city/243/06092018/0/1/|title=करू का गुदगुल्या खट्याळ अन खोडकर कथांची मालिकाच|last=सराफ|first=श्रीकांत|work=Divya Marathi|access-date=29 डिसेंबर २०१८}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://epaper.timesgroup.com/olive/apa/timesofindia/SharedView.Article.aspx?href=MTAUR%2F2018%2F02%2F04&id=Ar00804&sk=73A35972&viewMode=image|title=वास्तविक जगातले मार्मिक पुस्तक|last=देशपांडे|पहिले नाव=डॉ. यशवंत|दिनांक=4 फेब्रुवारी 2018|संकेतस्थळ=Maharashtra Times|ॲक्सेसदिनांक=29 डिसेंबर 2018}}</ref> या कथासंग्रहाला २०१८ मध्ये कै. सावित्रीबाई जोशी स्मृती प्रतिष्ठान पुरस्कार मिळाला.<ref name=":4">{{स्रोत बातमी|दुवा=http://epaperlokmat.in/Archive/epapernew.php?articleid=LOK_HABD_20190110_2_1&arted=Hello%20Aurangabad&width=81.6px|title=लेखक म्हणून मान्यता देणारा पुरस्कार|date=10 जानेवारी 2019|work=Lokmat|access-date=14 जानेवारी 2019}}</ref><ref name=":5">{{स्रोत बातमी|दुवा=http://124.30.219.86/EpaperData/Sakal/Aurangabad/2018/12/29/Aurangabad-Today/Sakal_Aurangabad_2018_12_29_Aurangabad-Today_TD_008/1220_2180_1906_3006.jpg|title=सावित्रीबाई जोशी पुरस्कार सत्यजित खारकर याना प्रदान|work=Sakal|archive-url=https://web.archive.org/web/20190731102329/http://124.30.219.86/EpaperData/Sakal/Aurangabad/2018/12/29/Aurangabad-Today/Sakal_Aurangabad_2018_12_29_Aurangabad-Today_TD_008/1220_2180_1906_3006.jpg|archive-date=2019-07-31|url-status=dead}}</ref> == नाटके == === सांगा, कसं जगायचं? === ''सांगा, कसं जगायचं?'' हे सत्यजित खारकर लिखित मराठी नाटक आहे. हे नाटक खारकर यांच्या मूळ ''येस, आय एम गिल्टी'' या नाटकावर आधारित आहे. भद्रकाली प्रॉडक्शन्स निर्मित या नाटकात स्पृहा जोशी आणि स्वानंदी टिकेकर यांनी प्रमुख भूमिका साकारल्या आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.saamana.com/marathi-drama-sanga-kasa-jagaycha-by-parag-khot/|title='सांगा, कसं जगायचं?' : विचार करायला लावणारं नाटक|last=खोत|first=पराग|work=सामना|access-date=2026-05-17}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://myrangabhoomi.com/natak/sanga-kasa-jagaaycha/|title=सांगा, कसं जगायचं? Marathi Natak Info & Upcoming Shows|date=2026-05-15|website=मायरंगभूमी|access-date=2026-05-16}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/marathi/sanga-kasa-jagaycha-marathi-play-preview.asp#|title=SANGA KASA JAGAYCHA Marathi Play/Drama|website=Mumbai Theatre Guide|access-date=2026-05-16}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/manoranjan/sanga-kasa-jagayacha-marathi-natak-review-spruha-joshi-swanandi-tikekar-ivf-legal-battle-amy-95-5903111/|title=नाट्यरंग: सांगा, कसं जगायचं?|date=2026-05-17|website=Loksatta|language=mr|access-date=2026-05-17}}</ref> === येस, आय एम गिल्टी === ''येस, आय एम गिल्टी'' हे खारकर लिखित नाटक आहे. या नाटकात वैद्यकीय आणि कायदेशीर प्रश्नांवर आधारित कथानक मांडले आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/deepak-kulkarni-madhurima-article-about-yes-i-am-guilty-play-126305571.html|title=कायद्याच्या उणिवांवर नेमकेपणाने बोट ठेवणारे नाटक|work=Divya Marathi}}</ref><ref name=":7">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/aurangabad-marathwada-news/aurangabad/drama-is-the-language-of-vibration/articleshow/72075629.cms|title=पहिल्या नाटकाला प्रतिसाद|work=Maharashtra Times}}</ref><ref name=":8">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://digitalimages.bhaskar.com/divyamarathi/epaperimages/02032020/1aurangabad%20pullout-pg3-0_1b133c39-1ac9-4062-a5c1-f155c065be7f-large.jpg|title=सहज मानवी भावनांना फुलवणारे "येस, आय एम गिल्टी"|date=2 March 2020|work=Divya Marathi|access-date=2 March 2020}}</ref> या पटकथेस २०२१ मध्ये झी टॉकीज कथायण चषक स्पर्धेत निवड मिळाली. या स्पर्धेत एक हजारांहून अधिक पटकथांमधून पाच पटकथा निवडण्यात आल्या होत्या.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.lokmattimes.com/aurangabad/yes-im-guilty-selected-for-kathayan-chashak/|title='Yes I'm Guilty' selected for Kathayan Chashak|date=8 December 2021|work=Lokmat Times|location=Aurangabad|access-date=१७ मे २०२६}}</ref> == शैक्षणिक संशोधन == खारकर यांनी सर्जनशीलता या विषयावर संशोधन केले आहे. त्यांनी एमजीएम विद्यापीठ, छत्रपती संभाजीनगर येथून पीएच.डी. प्राप्त केली.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.lokmattimes.com/aurangabad/satyajit-kharkar-gets-ph-d/|title=Satyajit Kharkar gets Ph.D.|work=Lokmat Times|date=15 July 2025|access-date=१७ मे २०२६}}</ref> त्यांचे सर्जनशीलता आणि चित्रपट-संबंधित सामाजिक विषयांवरील संशोधनलेख ''The International Journal of Indian Psychology'' या नियतकालिकात प्रकाशित झाले आहेत. === प्रकाशित संशोधनलेख === * ''Exploring the Role of Sensory Input in Creative Thinking'' (२०२३)<ref>{{स्रोत जर्नल|last1=Kharkar|first1=Satyajit|last2=Sabde|first2=Pratima|year=2023|title=Exploring the Role of Sensory Input in Creative Thinking|journal=International Journal of Indian Psychology|volume=11|issue=2|pages=849–856|doi=10.25215/1102.087|url=https://ijip.in/articles/exploring-the-role-of-sensory-input-in-creative-thinking/}}</ref> * ''The Paradox of Trauma: How Adversity can Foster Creative Thinking'' (२०२३)<ref>{{स्रोत जर्नल|last1=Kharkar|first1=Satyajit|last2=Sabde|first2=Pratima|year=2023|title=The Paradox of Trauma: How Adversity can Foster Creative Thinking|journal=International Journal of Indian Psychology|volume=11|issue=2|pages=884–891|doi=10.25215/1102.091|url=https://ijip.in/articles/the-paradox-of-trauma-how-adversity-can-foster-creative-thinking/}}</ref> * ''Using Cinema Theaters to Promote Road Safety Education: A Conceptual Proposal for India'' (२०२३)<ref>{{स्रोत जर्नल|last=Kharkar|first=Satyajit|year=2023|title=Using Cinema Theaters to Promote Road Safety Education: A Conceptual Proposal for India|journal=International Journal of Indian Psychology|volume=11|issue=3|url=https://ijip.in/articles/using-cinema-theaters-to-promote-road-safety-education-a-conceptual-proposal-for-india/}}</ref> == इतर कार्य == २०११ मध्ये बीएमएम अधिवेशनासाठी खारकर यांनी शिकागो येथील मराठी समुदायातील सदस्यांसोबत ''वेलकम टू शिकागो'' हा लघुपट तयार केला होता.<ref name=":0" /> २०१४ मध्ये शिकागो येथे झालेल्या कृती फेस्टिव्हलमध्ये त्यांची पॅनेल सदस्य म्हणून निवड झाली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://kritifestival.org/panelists/|title=Kriti Festival|दिनांक=September 25–28, 2014|संकेतस्थळ=Kriti Festival|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831044600/http://kritifestival.org/panelists/|archive-date=2018-08-31|url-status=dead}}</ref> भारत सरकारच्या स्वच्छ भारत मिशनपासून प्रेरणा घेऊन त्यांनी ''स्वच्छ भाई'' हा लघुपट दिग्दर्शित केला. या लघुपटाचे लेखन मयांक छाया यांनी केले होते.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/aurangabad-marathwada-news/aurangabad/aurangabad-times/articleshow/54742178.cms|title=लघुपटातून मांडली तरुणांनी ‘स्वच्छतागिरी’|date=Oct 8, 2016|work=Maharashtra Times|access-date=30 December 2018}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [https://www.imdb.com/name/nm3339237/ IMDb वर सत्यजित खारकर] [[वर्ग:चित्रपट दिग्दर्शक]] [[वर्ग:मराठी दिग्दर्शक]] [[वर्ग:मराठी लेखक]] 7kzvg4tayvvhgtj7e59modldfe3h6nx 2690307 2690305 2026-06-20T14:23:04Z Rokde303 183193 corrected marathi sentence grammatically 2690307 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | नाव = सत्यजित खारकर | कार्यक्षेत्र = चित्रपट, लघुपट, नाटक, लेखन | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय लोक|भारतीय]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]], [[इंग्रजी भाषा|इंग्रजी]] | कारकीर्द_काळ = [[इ.स. २००८]] पासून | प्रमुख_चित्रपट = [[कॉईन टॉस]] | शिक्षण = [[पीएच.डी.]] | प्रमुख_नाटके = ''[[सांगा, कसं जगायचं?]]'', ''[[येस, आय एम गिल्टी]]'' }} '''सत्यजित खारकर''' हे भारतीय लेखक, चित्रपट दिग्दर्शक, नाटककार आणि संशोधक आहेत. त्यांनी मराठी रंगभूमी, लघुपट, इंग्रजी चित्रपट आणि मराठी साहित्य या क्षेत्रांत काम केले आहे. त्यांच्या ''कॉईन टॉस'' या इंग्रजी चित्रपटाला २०१२ मध्ये राऊट 66 आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवात पुरस्कार मिळाला.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> == रंगभूमीची पार्श्वभूमी == खारकर यांचा चित्रपट आणि अभिनय क्षेत्रातील प्रवास रंगभूमीपासून सुरू झाला. औरंगाबाद येथे मराठी रंगभूमीवर काम केल्यानंतर त्यांनी शिकागो उपनगरातील सामुदायिक रंगभूमीवर इंग्रजी नाटकांमध्ये अभिनय केला. ''The Intelligent Design of Jenny Chow'' या नाटकात त्यांनी भूमिका केली होती.<ref name="daijiworld">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=161966|title=Aurangabad native lives his passion in Chicago|date=26 January 2013|work=Daijiworld / IANS|access-date=१७ मे २०२६}}</ref> २०१० मध्ये एल्जिन थिएटर कंपनीने सादर केलेल्या ''M*A*S*H'' या अमेरिकन दूरचित्रवाणी मालिकेच्या रंगमंचीय रूपांतरात त्यांनी सहायक दिग्दर्शक म्हणून काम केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.imdb.com/name/nm3339237/bio|title=Satya Kharkar – Biography|संकेतस्थळ=IMDb|access-date=१७ मे २०२६}}</ref> == चित्रपट == === कॉईन टॉस === ''कॉईन टॉस'' हा सत्यजित खारकर दिग्दर्शित इंग्रजी चित्रपट आहे. या चित्रपटात भारतीय आणि अमेरिकन कलाकारांनी भूमिका केल्या आहेत. सप्टेंबर २०१२ मध्ये या चित्रपटाचा प्रीमियर शिकागो परिसरातील वुडरिज येथील हॉलीवूड सिनेमाज् येथे झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.theindependentcritic.com/coin_toss|title="Coin Toss" an Audience Fave at Route 66 Film Fest|last=Propes|first=Richard|संकेतस्थळ=The Independent Critic|access-date=१७ मे २०२६}}</ref> या चित्रपटाचे ९ मार्च २०१३ रोजी लंडन येथील महाराष्ट्र मंडळ लंडनमध्ये विशेष प्रदर्शन झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.allinlondon.co.uk/whats-on/event-99968-coin-toss-award-winning-movie-screening|title=Coin Toss - Award winning movie screening|संकेतस्थळ=AllInLondon|access-date=१७ मे २०२६}}</ref><ref name=":0">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://m.maharashtratimes.com/-/amp_articleshow/26708671.cms|title=शिकागोत उलगडला रुपेरीपट|date=2 December 2013|work=Maharashtra Times}}</ref> २०१२ मध्ये अमेरिकेतील इलिनोइस राज्यातील स्प्रिंगफील्ड येथे झालेल्या राऊट 66 आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवात ''कॉईन टॉस''ला ‘ऑडियन्स फेव्हरिट डेब्यू फिल्म’ पुरस्कार मिळाला.<ref name=":1">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/aurangabad-marathwada-news/-/articleshow/17185806.cms|title='आयएफएफ'मध्ये 'कॉईन टॉस'ची धूम|last=कुलकर्णी|first=धनंजय|date=Nov 12, 2012|work=Maharashtra Times|access-date=30 December 2018}}</ref><ref name=":2">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://theindependentcritic.com/coin_toss|title="Coin Toss" an Audience Fave at Route 66 Film Fest|संकेतस्थळ=The Independent Critic}}</ref> == लघुपट आणि माहितीपट == === माय डॅड माय हिरो === २०११ मध्ये खारकर यांच्या ''माय डॅड माय हिरो'' या लघुपटास लॉस एंजेलस येथील लाईफ फिल्म फेस्टिव्हलमध्ये ऑडियन्स फेव्हरेट आणि सर्वोत्कृष्ट लघुपट असे दोन पुरस्कार मिळाले.<ref name=":3">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.wnd.com/2011/04/288741/|title=Drifters Story Captures Attention|work=WND|access-date=29 December 2018}}</ref> === आणि जगण्याचा अर्थ गवसला === खारकर यांनी बालश्री पुरस्कार विजेते ओंकार वैद्य यांच्यावर आधारित ''आणि जगण्याचा अर्थ गवसला'' हा माहितीपट तयार केला.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://maharashtratimes.indiatimes.com/lifestyle-news/relationships/-just-say-fight/articleshow/66905295.cms|title=...फक्त लढ म्हणा|work=Maharashtra Times|access-date=29 December 2018}}</ref> === पायथागोरसचे अद्भुत प्रकरण === २०१७ मध्ये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाच्या नाट्यशास्त्र विभागाने खारकर यांना अतिथी दिग्दर्शक आणि लेखक म्हणून आमंत्रित केले. या विभागाच्या विद्यार्थ्यांसोबत त्यांनी ''पायथागोरसचे अद्भुत प्रकरण'' हा विनोदी लघुपट तयार केला. === दिशा === २०१८ मध्ये खारकर यांनी शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांवर आधारित ''दिशा'' हा लघुपट दिग्दर्शित केला. या लघुपटात भारत गणेशपुरे यांनी प्रमुख भूमिका साकारली होती.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/aurangabad-marathwada-news/aurangabad/shortfilm-on-farmers-issue/articleshow/61073896.cms|title=शेतकऱ्यांची व्यथा ‘दिशा’तून मांडली|work=Maharashtra Times|access-date=29 December 2018}}</ref> == साहित्य == === करू का गुदगुल्या === ''करू का गुदगुल्या'' हा खारकर यांचा मराठी विनोदी कथासंग्रह आहे. हा कथासंग्रह २०१८ मध्ये स्नेहवर्धन प्रकाशन, पुणे यांनी प्रकाशित केला. या पुस्तकाची प्रस्तावना दिलीप प्रभावळकर यांनी लिहिली आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://epaperdivyamarathi.bhaskar.com/thumbnail/aurangabad/divya-city/243/06092018/0/1/|title=करू का गुदगुल्या खट्याळ अन खोडकर कथांची मालिकाच|last=सराफ|first=श्रीकांत|work=Divya Marathi|access-date=29 डिसेंबर २०१८}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://epaper.timesgroup.com/olive/apa/timesofindia/SharedView.Article.aspx?href=MTAUR%2F2018%2F02%2F04&id=Ar00804&sk=73A35972&viewMode=image|title=वास्तविक जगातले मार्मिक पुस्तक|last=देशपांडे|पहिले नाव=डॉ. यशवंत|दिनांक=4 फेब्रुवारी 2018|संकेतस्थळ=Maharashtra Times|ॲक्सेसदिनांक=29 डिसेंबर 2018}}</ref> या कथासंग्रहाला २०१८ मध्ये कै. सावित्रीबाई जोशी स्मृती प्रतिष्ठान पुरस्कार मिळाला.<ref name=":4">{{स्रोत बातमी|दुवा=http://epaperlokmat.in/Archive/epapernew.php?articleid=LOK_HABD_20190110_2_1&arted=Hello%20Aurangabad&width=81.6px|title=लेखक म्हणून मान्यता देणारा पुरस्कार|date=10 जानेवारी 2019|work=Lokmat|access-date=14 जानेवारी 2019}}</ref><ref name=":5">{{स्रोत बातमी|दुवा=http://124.30.219.86/EpaperData/Sakal/Aurangabad/2018/12/29/Aurangabad-Today/Sakal_Aurangabad_2018_12_29_Aurangabad-Today_TD_008/1220_2180_1906_3006.jpg|title=सावित्रीबाई जोशी पुरस्कार सत्यजित खारकर याना प्रदान|work=Sakal|archive-url=https://web.archive.org/web/20190731102329/http://124.30.219.86/EpaperData/Sakal/Aurangabad/2018/12/29/Aurangabad-Today/Sakal_Aurangabad_2018_12_29_Aurangabad-Today_TD_008/1220_2180_1906_3006.jpg|archive-date=2019-07-31|url-status=dead}}</ref> == नाटके == === सांगा, कसं जगायचं? === ''सांगा, कसं जगायचं?'' हे सत्यजित खारकर लिखित मराठी नाटक आहे. हे नाटक खारकर यांच्या मूळ ''येस, आय एम गिल्टी'' या नाटकावर आधारित आहे. भद्रकाली प्रॉडक्शन्स निर्मित या नाटकात स्पृहा जोशी आणि स्वानंदी टिकेकर यांनी प्रमुख भूमिका साकारल्या आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.saamana.com/marathi-drama-sanga-kasa-jagaycha-by-parag-khot/|title='सांगा, कसं जगायचं?' : विचार करायला लावणारं नाटक|last=खोत|first=पराग|work=सामना|access-date=2026-05-17}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://myrangabhoomi.com/natak/sanga-kasa-jagaaycha/|title=सांगा, कसं जगायचं? Marathi Natak Info & Upcoming Shows|date=2026-05-15|website=मायरंगभूमी|access-date=2026-05-16}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/marathi/sanga-kasa-jagaycha-marathi-play-preview.asp#|title=SANGA KASA JAGAYCHA Marathi Play/Drama|website=Mumbai Theatre Guide|access-date=2026-05-16}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/manoranjan/sanga-kasa-jagayacha-marathi-natak-review-spruha-joshi-swanandi-tikekar-ivf-legal-battle-amy-95-5903111/|title=नाट्यरंग: सांगा, कसं जगायचं?|date=2026-05-17|website=Loksatta|language=mr|access-date=2026-05-17}}</ref> === येस, आय एम गिल्टी === ''येस, आय एम गिल्टी'' हे खारकर लिखित नाटक आहे. या नाटकात वैद्यकीय आणि कायदेशीर प्रश्नांवर आधारित कथानक मांडले आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/deepak-kulkarni-madhurima-article-about-yes-i-am-guilty-play-126305571.html|title=कायद्याच्या उणिवांवर नेमकेपणाने बोट ठेवणारे नाटक|work=Divya Marathi}}</ref><ref name=":7">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/aurangabad-marathwada-news/aurangabad/drama-is-the-language-of-vibration/articleshow/72075629.cms|title=पहिल्या नाटकाला प्रतिसाद|work=Maharashtra Times}}</ref><ref name=":8">{{स्रोत बातमी|दुवा=https://digitalimages.bhaskar.com/divyamarathi/epaperimages/02032020/1aurangabad%20pullout-pg3-0_1b133c39-1ac9-4062-a5c1-f155c065be7f-large.jpg|title=सहज मानवी भावनांना फुलवणारे "येस, आय एम गिल्टी"|date=2 March 2020|work=Divya Marathi|access-date=2 March 2020}}</ref> ''येस, आय एम गिल्टी'' या पटकथेची २०२१ मध्ये झी टॉकीज कथायण चषक स्पर्धेसाठी निवड झाली. या स्पर्धेत एक हजारांहून अधिक पटकथांमधून पाच पटकथा निवडण्यात आल्या होत्या.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.lokmattimes.com/aurangabad/yes-im-guilty-selected-for-kathayan-chashak/|title='Yes I'm Guilty' selected for Kathayan Chashak|date=8 December 2021|work=Lokmat Times|location=Aurangabad|access-date=१७ मे २०२६}}</ref> == शैक्षणिक संशोधन == खारकर यांनी सर्जनशीलता या विषयावर संशोधन केले आहे. त्यांनी एमजीएम विद्यापीठ, छत्रपती संभाजीनगर येथून पीएच.डी. प्राप्त केली.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.lokmattimes.com/aurangabad/satyajit-kharkar-gets-ph-d/|title=Satyajit Kharkar gets Ph.D.|work=Lokmat Times|date=15 July 2025|access-date=१७ मे २०२६}}</ref> त्यांचे सर्जनशीलता आणि चित्रपट-संबंधित सामाजिक विषयांवरील संशोधनलेख ''The International Journal of Indian Psychology'' या नियतकालिकात प्रकाशित झाले आहेत. === प्रकाशित संशोधनलेख === * ''Exploring the Role of Sensory Input in Creative Thinking'' (२०२३)<ref>{{स्रोत जर्नल|last1=Kharkar|first1=Satyajit|last2=Sabde|first2=Pratima|year=2023|title=Exploring the Role of Sensory Input in Creative Thinking|journal=International Journal of Indian Psychology|volume=11|issue=2|pages=849–856|doi=10.25215/1102.087|url=https://ijip.in/articles/exploring-the-role-of-sensory-input-in-creative-thinking/}}</ref> * ''The Paradox of Trauma: How Adversity can Foster Creative Thinking'' (२०२३)<ref>{{स्रोत जर्नल|last1=Kharkar|first1=Satyajit|last2=Sabde|first2=Pratima|year=2023|title=The Paradox of Trauma: How Adversity can Foster Creative Thinking|journal=International Journal of Indian Psychology|volume=11|issue=2|pages=884–891|doi=10.25215/1102.091|url=https://ijip.in/articles/the-paradox-of-trauma-how-adversity-can-foster-creative-thinking/}}</ref> * ''Using Cinema Theaters to Promote Road Safety Education: A Conceptual Proposal for India'' (२०२३)<ref>{{स्रोत जर्नल|last=Kharkar|first=Satyajit|year=2023|title=Using Cinema Theaters to Promote Road Safety Education: A Conceptual Proposal for India|journal=International Journal of Indian Psychology|volume=11|issue=3|url=https://ijip.in/articles/using-cinema-theaters-to-promote-road-safety-education-a-conceptual-proposal-for-india/}}</ref> == इतर कार्य == २०११ मध्ये बीएमएम अधिवेशनासाठी खारकर यांनी शिकागो येथील मराठी समुदायातील सदस्यांसोबत ''वेलकम टू शिकागो'' हा लघुपट तयार केला होता.<ref name=":0" /> २०१४ मध्ये शिकागो येथे झालेल्या कृती फेस्टिव्हलमध्ये त्यांची पॅनेल सदस्य म्हणून निवड झाली होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://kritifestival.org/panelists/|title=Kriti Festival|दिनांक=September 25–28, 2014|संकेतस्थळ=Kriti Festival|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831044600/http://kritifestival.org/panelists/|archive-date=2018-08-31|url-status=dead}}</ref> भारत सरकारच्या स्वच्छ भारत मिशनपासून प्रेरणा घेऊन त्यांनी ''स्वच्छ भाई'' हा लघुपट दिग्दर्शित केला. या लघुपटाचे लेखन मयांक छाया यांनी केले होते.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/aurangabad-marathwada-news/aurangabad/aurangabad-times/articleshow/54742178.cms|title=लघुपटातून मांडली तरुणांनी ‘स्वच्छतागिरी’|date=Oct 8, 2016|work=Maharashtra Times|access-date=30 December 2018}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [https://www.imdb.com/name/nm3339237/ IMDb वर सत्यजित खारकर] [[वर्ग:चित्रपट दिग्दर्शक]] [[वर्ग:मराठी दिग्दर्शक]] [[वर्ग:मराठी लेखक]] oyi4cn6xlv4cfdjvh93vlw4nvr8uv1d 0 139919 2690403 2618207 2026-06-21T06:54:00Z ~2026-24679-89 182431 /* स्वातंत्र्यचळवळ */ 2690403 wikitext text/x-wiki युवा पिढीला राष्ट्रनिष्ठा, लोकशाही, जातिधर्मातीतता, समता. विज्ञानाभिमुखता इत्यादींची शिकवण देण्यासाठी काम करणारी राष्ट्र सेवा दल ही एक प्रमुख स्वयंसेवी संघटना आहे. हिची स्थापना [[साने गुरुजी]] यांनी केली. ===स्वातंत्र्यचळवळ=== <ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|title=राष्ट्र सेवा दल : २५ वर्षांची वाटचाल|last=थत्ते|first=यदुनाथ|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref>अखिल भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या नेतृत्वाखाली देशात स्वातंत्र्याची चळवळ चालू होती. या चळवळीच्या कामात शिस्त व व्यवस्थितपणा आणायला मदत करणे व लहान मुलामुलींना जाति-धर्मनिरपेक्ष राष्ट्रवादाचे धडे देणे, ही कामे करण्यासाठी युवक संघटना चालवण्याची अपरिहार्यता काँग्रेसच्या काही तरुण नेत्यांना वाटू लागली. या विचारातून [[ना.सु. हर्डीकर]] यांच्या नेतृत्वाखाली १९२३ साली ‘हिंदुस्थानी सेवा दला’ची स्थापना झाली. मासिक झेंडावंदन शिस्तबद्ध रीतीने आयोजित करण्याचे काम हे सेवा दल करू लागले. १९३२ च्या [[:en:Guruvayur_Satyagraha|सत्याग्रहाच्या]] कालखंडात ब्रिटिश सरकारने हे सेवा दल बेकायदा ठरवले. दुसरे जागतिक महायुद्ध सुरू झाल्यानंतर स्वातंत्र्याच्या चळवळीस जोर चढला; तथापि काही सांप्रदायिक विचारांच्या संघटनाही जोर करू लागल्या होत्या. त्यांचा मुकाबला करण्यासाठी [https://www.youtube.com/watch?v=gHNcQenWlbc वि. म. हर्डीकर], [[शिरूभाऊ लिमये]], [[ना.ग. गोरे]] आदींनी पुढाकार घेऊन ४ जून १९४१ रोजी पुणे येथे तरुणांचे एक शिबिर घेऊन जातिधर्मातीत राष्ट्रवाद जोपासण्यासाठी राष्ट्र सेवा दलाची पुनर्घटना केली. [[एस.एम. जोशी]] यांना दलप्रमुख नेमण्यात आले. संध्याकाळी मैदानावर मुलामुलींनी एकत्र जमायचे, चरखा चिन्ह मध्यभागी असलेल्या तिरंगी राष्ट्रीय झेंड्याला प्रणाम करायचा, कवायत, लेझीम, लाठी, सामुदायिक गाणी, मैदानी खेळ, अभ्यासवर्ग वगैरे कार्यक्रम घ्यायचे. वंदे मातरम् हे राष्ट्रगीत झाल्यावर शाखा विसर्जन होई. अशा शाखा पश्चिम महाराष्ट्रात गावोगाव सुरू झाल्या. पुढे ''छोडो भारत आंदोलनाला'' ९ ऑगस्ट १९४२ रोजी प्रारंभ झाला. सेवा दलाचे अनेक कार्यकर्ते भूमिगत चळवळीत उतरले. त्यामुळे सरकारने सेवा दलावर करडी नजर ठेवली. सेवा दलाच्या अनेक कार्यकर्त्यांचा छळ झाला. भूमिगत चळवळीत खेडोपाडी सेवा दलाच्या कार्यकर्त्यांचा संपर्क वाढल्याने राष्ट्र सेवा दलाचे काम महाराष्ट्रात फार मोठ्या भागात पसरले. पुढे सातारा येथे सेवा दल सैनिकांचा भव्य मेळावा झाला (१९४७). आझाद हिंद सेनेचे एक प्रमुख सेनानी कॅ. [[शाहनवाजखान]] हे त्या मेळाव्याचे प्रमुख पाहुणे होते. बारा हजार युवक-युवती त्यात सहभागी झाल्या होत्या. सेवा दलाच्या शक्तीचे हे प्रदर्शन पाहून काँग्रेसच्या काही नेत्यांना वाटले की तिचे नियंत्रण पूर्णतया महाराष्ट्र प्रदेश काँग्रेस कमिटीच्या हातात असले पाहिजे. सेवा दलाच्या प्रमुख कार्यकर्त्यांना वाटत होते, की काँग्रेसचे ध्येयधोरण आपल्याला मान्य असले, तरी संघटनेचे कार्य स्वायत्तपणाने चालले पाहिजे. सेवा दल कार्यकर्त्यांच्या १९४८ च्या बैठकीत चर्चा होऊन असा निर्णय घेण्यात आला की राष्ट्र सेवा दलाचे काँग्रेसशी संघटनात्मक संबंध असणार नाहीत. समाजवादी शीलाचे नागरिक तयार करणे आणि विधायक कार्यासाठी निष्ठावान, कार्यक्षम व समर्पणवृत्तीचे कार्यकर्ते उपलब्ध करून देणे, ही ध्येये सेवा दलाने स्वीकारली. ही स्वायत्तता सेवा दलाने पुढेही अबाधित ठेवली. ===स्वातंत्र्योतर=== १९६२मध्ये सेवा दलाने घटनादुरुस्ती करून सभासदनोंदणी व अंतर्गत निवडणूक यांचा अंगिकार केला. सेवा दलाचे कार्य १९६७पासून उत्तर प्रदेश, बिहार, मध्य प्रदेश, मणिपूर, जम्मू-काश्मीर इ. राज्यांतही सुरू झाले. राष्ट्र सेवा दलात स्त्री-पुरुषांच्या सहकार्यावर प्रथमपासून भर दिल्याने अनेक स्त्री कार्यकर्त्यांनी सेवा दल बांधणीत मोलाची कामगिरी बजावली. तसेच कलापथकांतही मुलींनी काम करण्याला सुरुवात झाली.<ref name=":0" /> सेवा दलातर्फे अधूनमधून शिबिरे, मेळावे अशा प्रकारचे कार्यक्रम होत राहिले. १९७३पासून समता मोर्चे, हुंडाबळी मोर्चे आदी कार्यक्रम हाती घेण्यात आले. अंधश्रद्धा निर्मूलनाचे काम करण्यासाठी १९८०मध्ये सेवा दलाने विज्ञानपथक सुरू केले. यापूर्वी *[[लीलाधर हेगडे]], *[[वसंत बापट]], *[[यदुनाथ थत्ते]], *[[सुधा वर्दे]], *[[बापू काळदाते]] हे वेळोवेळी सेवा दलाचे अध्यक्ष होते.<br /> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारतामधील समाजसेवी संघटना]] 5w1ue9jahn8gawf6m6zglow9rw1yag5 0 146248 2690341 2473931 2026-06-20T22:54:39Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2690341 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of Nawab.svg|thumb|अर्काटच्या राज्याचा ध्वज]] '''अर्काटचे राज्य'''(सुरुवात: इ.स.१६९० ते विलय: इ.स. १८०१) हे [[भारत|भारताच्या]] पूर्व किनाऱ्यावर चिंचोळ्या पट्टीत वसलेले, एक लहानसे मुस्लिम नवाब शासित राज्य होते. अर्काट याच नावाचे शहर या राज्याची राजधानी होती. अर्काट हे शहर [[कावेरी नदी|कावेरी]] आणि [[कृष्णा नदी|कृष्णा]] नद्यांच्या मुखाजवळ [[बंगालचा उपसागर|बंगालच्या उपसागराच्या]] किनारपट्टीत वसलेले होते. या राज्याच्या उत्तरेला गुंडलकम्मा ही नदी होती. दक्षिणेला [[तंजावर|तंजावरचे राज्य]] व त्रिचनापल्लीचे राज्य ही हिंदू राज्ये तर पश्चिमेला [[म्हैसूरचे राज्य|म्हैसूरच्या राज्यातील]] पर्वतरांगा होत्या. पॉंडिचेरी ही फ्रेंचांची वसाहत दक्षिण अर्काट जिल्ह्यात होती. == इतिहास == प्राचीन काळी राष्ट्रकूट, चालुक्य, चोल, पल्लव, यादव, नायक व अखेर, मराठे ह्यांचा अंमल ह्या मुलखावर होता.<ref name="कमल_गोखले">{{स्रोत पुस्तक | पहिलेनाव = कमल | आडनाव = गोखले | लेखक = कमल गोखले | title = अर्काटचे नबाब | प्रकरण = अर्काटचे नबाब | प्रकाशक = महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ | आवृत्ती = ऑनलाईन | दिनांक = | महिना = | वर्ष = | फॉरमॅट = | अन्य = | पृष्ठ = | पृष्ठे = | आयएसबीएन = | दुवा = http://www.marathivishwakosh.in/index.php?option=com_content&view=article&id=4290%3A2010-12-24-05-11-45&catid=1&Itemid=2 | अ‍ॅक्सेसदिनांक = ३० सप्टेंबर २०१३ | अवतरण = | archive-date = 2021-11-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211130032448/http://www.marathivishwakosh.in/index.php?option=com_content&view=article&id=4290%3A2010-12-24-05-11-45&catid=1&Itemid=2 | url-status = dead }}</ref> [[मुघल]] [[औरंगजेब]] ने [[छत्रपती राजारामराजे भोसले|राजाराम राजे वर]] स्वारी केली त्यावेळी राजाराम राजे [[जिंजी]]स गेले. त्याच्यावर औरंगजेबाने सैन्य पाठवून सुरुवातीला कर्नाटक प्रांत हस्तगत केला. त्यावेळेस छत्रपती संभाजीनगर हा मुघल साम्राज्याचा मुख्य सुभा होता. पण कर्नाटक प्रांत हस्तगत केल्यावर औरंगजेबाने कर्नाटकाचा एक स्वतंत्र छोटा सुभा केला. त्याची अर्काट ही राजधानी होती. त्यामुळे तेथील सुभेदारास अर्काटचे नवाब असे नाव पडले. == नवाब == दक्षिणेचा सुभेदार [[हैदराबाद संस्थान#निजाम उल मुल्क|निजाम उल मुल्कने]] दिल्लीविरूद्ध बंड करून हैदराबाद येथे स्वतंत्र राज्य स्थापन केले त्यावेळी कर्नाटकात शिरा, कडप्पा, सावनूर आणि अर्काट या नवाबशाह्या निर्माण झाल्या. या नवाबशाह्यांचे शासक स्वतःला नवाब म्हणवीत. == शासक नवाबांची यादी == === नवाब === {| class="wikitable sortable" |- ! width="10%"| अ.क्र. ! width="60%"| नवाबाचे नाव ! width="30%"| कार्यकाल |- | १ || [[झुल्फिकार अली खान]]<ref name="द प्रिन्स ऑफ अर्काट">{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://www.princeofarcot.org/nawabs.html | title=The Prince of Arcot | अनुवादीत title=द प्रिन्स ऑफ अर्काट | ॲक्सेसदिनांक=३० सप्टेंबर २०१३ | वेळ=२२:३२ वाजता | भाषा=इंग्रजी | archive-date=2017-08-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170810084544/http://www.princeofarcot.org/nawabs.html | url-status=dead }}</ref> || [[इ.स. १६९०|१६९०]] - [[इ.स. १७०३|१७०३]] |- | २|| [[दाऊद खान]]<ref name="द प्रिन्स ऑफ अर्काट"/> || [[इ.स. १७०३|१७०३]] - [[इ.स. १७१०|१७१०]] |- | ३|| [[पहिला महम्मद सादतउल्लाखान]]<ref name="द प्रिन्स ऑफ अर्काट"/> || [[इ.स. १७१०|१७१०]] - [[इ.स. १७३२|१७३२]] |- | ४|| [[अली दोस्त खान]]<ref name="द प्रिन्स ऑफ अर्काट"/> || [[इ.स. १७३२|१७३२]] - [[इ.स. १७४०|१७४०]] |- | ५|| [[सफदर अली खान]]<ref name="द प्रिन्स ऑफ अर्काट"/> || [[इ.स. १७४०|१७४०]] - [[इ.स. १७४२|१७४२]] |- | ६|| [[महम्मद सैय्यद]]<ref name="द प्रिन्स ऑफ अर्काट"/> || [[इ.स. १७४२|१७४२]] - [[इ.स. १७४४|१७४४]] |- | ७|| [[महम्मद अन्वरूद्दीन]]<ref name="द प्रिन्स ऑफ अर्काट"/> || [[इ.स. १७४४|१७४४]] - [[इ.स. १७४९|१७४९]] |- | ८|| [[महम्मद अली वल्लाजाह]]<ref name="द प्रिन्स ऑफ अर्काट"/> || [[इ.स. १७४९|१७४९]] - [[इ.स. १७९५|१७९५]] |- | ९|| [[गुलाम हुसैनी उम्दत उल उम्र]]<ref name="द प्रिन्स ऑफ अर्काट"/> || [[इ.स. १७९५|१७९५]] - [[इ.स. १८०१|१८०१]] |- | १०|| [[अझीम उद्दौला]]<ref name="द प्रिन्स ऑफ अर्काट"/> || [[इ.स. १८०१|१८०१]] - [[इ.स. १८१९|१८१९]] |- | ११|| [[आझम जाह]]<ref name="द प्रिन्स ऑफ अर्काट"/> || [[इ.स. १८२०|१८२०]] - [[इ.स. १८२५|१८२५]] |- | १२|| [[गुलाम महम्मद गौस खान]]<ref name="द प्रिन्स ऑफ अर्काट"/> || [[इ.स. १८२५|१८२५]] - [[इ.स. १८५५|१८५५]] |- |} == नवाब आणि त्यांचे वारस == [[File:Death of the Nabob of the Carnatic by Paul Philipoteaux.jpg|thumb|फ्रेंचांविरुद्ध लढत असताना नवाब [[अनवरुद्दीन मुहम्मद खान]]चा मृत्युक्षण (पॉल फिलिपॉटूने काढलेले चित्र)]] अर्काटचा पहिला नवाब झुलफिकारखान हा होय. औरंगजेबाची दक्षिणेची मोहीम चालू असताना त्याने झुलफिकारखानाला इ.स. १६८७ मध्ये दक्षिणेत पाठवले व इ.स. १६९२ साली त्याला कर्नाटकाचा नवाब करून दक्षिणेच्या सुभेदाराच्या हाताखाली नेमले. याच्याकडे कर्नाटकाचा कारभार इ.स. १७०३ सालापर्यंत होता. यानंतर दाऊदखान पन्नी याची कर्नाटकच्या कारभारावर नेमणूक झाली. त्याने इ.स. १७०८ सालापर्यंत कर्नाटकाचा कारभार केला. त्यानंतर त्याची दिल्लीचा मुख्य सेनापती म्हणून नेमणूक केल्याने त्याच्या जागी सादतउल्लाखान हा कर्नाटकचा नवाब होऊन आला. बहादूरशहाने मुघल नोकरशाहीतील अनुभवी नोकरशहा म्हणून [[महम्मद सादतउल्लाखान|सादतउल्लाखान]] याला इ.स. १७१० साली अर्काटच्या नवाबपदी नेमले. सादतउल्लाखानाला मुलगा नसल्याने त्याने त्याचा पुतण्या दोस्तअली याला स्वतःचा वारस म्हणून घोषित केले. इ.स. १७३२ साली सादतउल्लाखानाचा मृत्यू झाल्यानंतर दोस्तअली अर्काटचा नवाब झाला. दोस्तअलीने त्याच्या नवाबपदाच्या कार्यकाळात त्याच्या दोन जावयांनाही अर्काटच्या प्रशासनात आणि राजकारणात महत्त्वाच्या भूमिका दिल्या होत्या. त्याच्या जावयापैकी एक मुर्तझा अलीखान याची त्याने वेल्लोरच्या राज्यपालपदी<ref group="टीप">राज्यपाल - राजाच्या वतीने संबंधित प्रदेशाचे शासन पाहणारा/चालविणारा प्रमुख.</ref> नेमणूक केली तर दुसरा जावई चंदासाहेब याची अर्काटच्या दिवाणपदी त्याने नियुक्ती केली. दोस्तअलीनंतर त्याचा थोरला मुलगा सफदरअली अर्काटच्या नवाबपदी आला. मुर्तझा अलीखान याने काही दिवसातच सफदरअलीचा वध करून नवाबपद बळकावले. पण नंतर तो स्वतःच भिऊन वेल्लोरला पळून गेला तेव्हा सफदरअलीचा मुलगा दुसरा सादतउल्लाखान हा अर्काटचा नवाब झाला. हाही इ.स. १७४४ साली अर्काट येथे मारला गेला. अर्काटचे नवाब हे दक्षिणेच्या सुभेदाराचे मांडलिक आहेत तरीही कोणीही उठतो आणि अर्काटचा नवाब बनतो हे पाहून दक्षिणेचा सुभेदार निजामअली याने चिडून अर्काटवर स्वारी केली आणि तेथील कारभार अल्पवयीन नवाबाच्या वतीने पाहण्यासाठी महम्मद अन्वरूद्दीन याची नेमणूक केली. अल्पवयीन नवाबाचाही पुढे खून झाला त्यानंतर अन्वरूद्दीन स्वतंत्रपणे अर्काटटच्या राज्याचा कारभार पाहू लागला. == वारसाहक्काचा वाद == [[अन्वरूद्दीन]]च्या मृत्यूनंतर अर्काटच्या नवाबपदासाठी वाद निर्माण झाला. नवाबाच्या जागेसाठी दोघेजण आपला हक्क सांगू लागले. एक अन्वरुद्दीन याचा मुलगा [[महम्मद अली वल्लाजाह|महम्मद अली]] व दुसरा चंदासाहेब. अन्वरुद्दीनला माफुजखान नावाचा महम्मद अलीहून मोठा एक मुलगा होता. पण अंबूरच्या लढाईत तो कैद होऊन शत्रूच्या हाती पडला. पुढे जरी त्याची लवकरच सुटका झाली असली तरी तो महम्मद अलीविरुद्ध कधी गेला नाही. == अर्काटचे राज्य खालसा == इ.स. १८०१ साली अर्काटचा नवाब [[गुलाम हुसैनी उम्दत उल उम्र‎]] मरण पावला. त्यानंतर इंग्रज गव्हर्नर जनरलने जाहीर केले की, श्रीरंगपट्टण येथे जी कागदपत्रे सापडली आहेत त्यावरून इ.स. १७९५ साली दिवंगत झालेला नवाब [[महम्मद अली वल्लाजाह]]चा व त्याच्या नंतर गादीवर बसलेला त्याचा पुत्र गुलाम हुसैनी उम्दत उल उम्र‎ यांचा [[टिपू सुलतान]]शी गुप्‍त पत्रव्यवहार आढळून आला असल्यामुळे ते ब्रिटिश सरकारचे शत्रू ठरतात. टिपूशी कट केल्याच्या आरोपावरून इंग्रजांनी २७ जुलै, इ.स. १८०१ यादिवशी अर्काटचे राज्य खालसा केले. तथापि बरीच वाटाघाट झाल्यावर महम्मद अली वल्लाजाहचा नातू [[अझीम उद्दौला]] याच्याकडे नवाब ही नामधारी पदवी कायम ठेवण्यात आली. == राजकीय घडामोडी == अर्काटचा शासक या नात्याने नवाब सादतउल्लाखान याने कधीही दिल्लीच्या मुघल सत्तेला झिडकारले नाही व स्वतःचे अस्तित्त्व सिद्ध करण्याचा प्रयत्नही केला नाही मात्र मुघलाचा दक्षिणेतील सुभेदार निजाम उल मुल्कने [[मुघल साम्राज्य|मुघल सत्ता]] झुगारून हैदराबाद हे स्वतंत्र राज्य केल्यावर मुघलाच्या वतीने अर्काटचा शासक असलेला नवाब सादतउल्लाखान यानेही अर्काटचे स्वातंत्र्य जाहीर करून मुघल सत्ता आणि निजाम या दोघांशीही संबध तोडला. अर्काट राज्यात व त्याच्या शेजारी इंग्रज, फ्रेंच व डच वखारी स्थापन झालेल्या होत्या. अर्काटच्या नवाबांनी या युरोपियन व्यापाऱ्यांशी मैत्रीपूर्ण संबंध राखलेले होते. या युरोपियन व्यापाऱ्यांना राज्यात व्यापार करण्यासाठी अनेक प्रकारच्या सवलती त्यांनी दिलेल्या होत्या. या मोबदल्यात अर्काटच्या नवाबांना भरपूर प्रमाणात नफा मिळत असे. इ.स. १७३२ साली अर्काटचा दिवाण असलेला चंदासाहेब; जो नवाब दोस्तअलीचा जावई होता, त्याने त्रिचनापल्लीचा शासक निपुत्रिक मरण पावल्यामुळे त्रिचनापल्लीच्या किल्ल्याला वेढा दिला आणि फंदफितुरीने किल्ला ताब्यात घेतला. नवाबाने किल्ला ताब्यात आल्यावर तो अर्काटच्या राज्यास जोडला व त्रिचनापल्लीचे राज्यपालपद चंदासाहेबास दिले. त्रिचनापल्लीचा अर्काटच्या राज्यात समावेश झाल्यावर दोस्तअली स्वतःला कर्नाटकचा नवाब म्हणवून घेऊ लागला. त्याने चंदासाहेबाला शेजारी राज्यांशी युद्ध करण्यासाठी प्रोत्साहित केले. दोस्तअलीने चंदासाहेबाला शेजारील तंजावरच्या [[मराठा साम्राज्य|मराठा राज्यावर]] आक्रमण करण्यास सांगितले. तंजावरवर आक्रमण करण्यासाठी चंदासाहेबाने पॉंडेचेरी येथील फ्रेंच सैन्याची मदत घेतली. या आक्रमणात तो अयशस्वी झाला परंतु यामुळे वसाहतवाल्या फ्रेंच व्यापाऱ्यांचा भारतीय राज्यकर्त्यांच्या अंतर्गत राजकारणात प्रवेश झाला व इंग्रज आणि फ्रेंच व्यापाऱ्यांनी परस्परविरोधी गटांना सहकार्य करून स्वतःचा स्वार्थ साधला. अर्काटच्या नवाबाने बऱ्याच वर्षांपासून मराठ्यांना [[चौथाई व सरदेशमुखी]] दिलेली नव्हती. त्यातच चंदासाहेबाने तंजावरवर केलेल्या आक्रमणाने साताऱ्याचा छत्रपती शाहू संतप्त झाला. परिणामी शाहूने रघूजी भोसले आणि फतेहसिंह यांच्या नेतृत्वाखाली इ.स. १७४० च्या सुरुवातीला मराठी सेना अर्काटच्या स्वारीवर पाठविली. दिनांक २० मे, इ.स. १७४० रोजी दामलचेरू येथे नवाब दोस्तअली आणि मराठा सैन्यात लढाई झाली. या लढाईत दोस्तअली पराभूत होऊन मारला गेला. दोस्तअलीचा द्वितीय मुलगा हसनअलीही या लढाईत मारला गेला. दोस्तअलीचा मोठा मुलगा सफदरअली वेल्लोरहून वडिलांच्या मदतीला येत असताना वाटेतच त्याला मराठ्यांच्या विजयाची बातमी समजल्याने तो माघारी गेला व वेल्लोरच्या किल्ल्यात दडून बसला. त्याने त्याचे कुटुंब पॉंडेचेरी येथे फ्रेंचांच्या रक्षणाखाली पाठवून दिले. वेल्लोरच्या किल्ल्यातूनच चाळीस लाख रुपये खंडणी आणि नियमितपणे चौथाई व सरदेशमुखी मराठ्यांना देण्याचे सफदरअलीने मान्य करून मराठ्यांकडे शांततेची याचना केली. दोस्तअलीचा जावई चंदासाहेब ज्याला दोस्तअलीनेच त्रिचनापल्लीचे राज्यपालपद दिले होते त्यानेही राज्यपाल झाल्यावर अर्काटच्या नवाबाचे वर्चस्व झुगारून दिलेच पण मराठ्यांविरुद्धही शस्त्र उगारून कारवाया चालू केल्या होत्या परिणामी त्याच्याही कारवायांना आळा घालण्याचे मराठ्यांनी ठरविले. रघुजी भोसलेने दिनांक [[२६ मार्च]], [[इ.स. १७४१]] रोजी त्रिचनापल्लीवर आक्रमण करून चंदासाहेबाचा पराभव केला व त्याला कैद केले. त्रिचनापल्लीवर मराठ्यांचा ताबा निर्माण झाला पण चंदासाहेबाने त्याचे कुटुंब पॉंडिचेरी येथे फ्रेंचांच्या संरक्षणाखाली पाठवून दिल्याने मराठ्यांची निराशा झाली. रघुजी भोसलेने चंदासाहेबाचा पराभव केल्यानंतर मुरारराव घोरपडेची मराठ्यांच्या अधिपत्याखालील त्रिचनापल्लीचा राज्यपाल म्हणून नेमणूक केली. मुराररावासाठी काही लष्करही रघुजीने त्याच्याकडे ठेवले आणि कैदी चंदासाहेबाला घेऊन तो साताऱ्याला परत आला. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} == तळटीपा == {{संदर्भयादी|group="टीप"}} [[वर्ग:अर्काटचे राज्य]] [[वर्ग:कर्नाटकचा इतिहास]] [[वर्ग:इ.स. १६९० मधील निर्मिती]] [[वर्ग:इ.स. १८०१ मधील समाप्ती]] ljgd6hf8eaf0a6idwperkijhl9lus30 0 149785 2690411 2690257 2026-06-21T07:21:01Z ~2026-24679-89 182431 /* जीवन काळ */ 2690411 wikitext text/x-wiki {{वर्ग}} जैतपाळ म्हणजेच '''जैत्रपाल''' उर्फ ('''जैतुगी''') हा कवि [[मुकुंदराज|मुकुंदराजांकडून]] [[विवेकसिंधु]] हा ग्रंथ लिहवून घेण्यास कारणीभूत ठरलेला यादवकालीन राजा अथवा सेनापती होता. == जीवन काळ == * जन्म: ([[ई. स. ११९०]]-) **स्थळ: [[गदग]] होयसाळ आणि भिल्लम यांच्या युद्धात भिल्लमाचा पराभव झाला. * ह्याच युद्धात त्याचा पराक्रमी सेनापती जैत्रपाल अथवा जैतुगी ह्याचा वध झाला. होयसाळांच्या एका शिलालेखात '''होयसाळनृपती बल्लाळाने आपल्या खङगाला कामदेवाच्या रक्ताचे पाणी पाजले, भिल्लमाच्या मस्त्करूपी पाषाणावर धार लावली आणि जैतुगीच्या मुखकमलात ती बद्ध केली''' असे वर्णन आहे. == वास्तव्य == मुकुंदराजांचे वास्तव्य असलेला मुकुंदपर्वत, जैतपाळाची कथा जिच्याशी संबंधित आहे ती अश्वदरी (घोडदरी), चणे भरडण्याची शिक्षा अमलात आणली ते ठिकाण (चणेभरड), प्रचंड जाते, जैतपाळाची गढी आणि विशेष म्हणजे मुकुंदराजांची समाधी ही सर्व ठिकाणे आजतागायत अंबेजोगाईत आहेत. [[अंबेजोगाई]] गावाजवळून वाहणारी नदी बाण किंवा बाणगंगा या नावाने ओळखली जाते. * जेम्स बर्जेस याने, अंबेजोगाई ही कलचुरी घराण्याचा एक मांडलिक राजा जैत्रपाळ याची राजधानी होती, असे म्हटलेले आहे. हा राजा जैन असल्याविषयी इतिहासतज्ञांचा हवालाही त्याने दिला आहे. शं.गो. तुळपुळे यांनी अंबेजोगाई ही ''मनोहर'' नगरी होती, हे दाखवून देण्यासाठी सिंघण यादवाच्या काळातील एका शिलालेखाचा हवाला दिलेला आहे. या शिलालेखातील वर्णनात अंबेजोगाई नगरीच्या ऐश्वर्याच्या खुणा दिसतात. मुकुंदराजांनी केलेल्या ''मनोहर अंबानगरी''साठी तुळपुळे या माहितीचा उपयोग करतात. नगरी हे संबोधन सार्थ ठरावे, एवढी ही नगरी मोठी होती आणि संपन्नतेने मनोहर होती, असे ते म्हणतात. * प्रा. डोळके यांनी जैतपाळाची राजधानी [[खेडले]] येथे तळे, चणे भरडण्याची जागा, अश्वदरी, जैतपाळाची गढी, विशेषतः जैतपाळाची समाधी आणि त्याच्या घोड्याचीही समाधी आहे, असे म्हटलेले आहे. यापैकी शेवटच्या दोन समाध्या अंबेजोगाईत नाहीत किंवा आजवर आढळलेल्या नाहीत. ==विवेकसिंधु मधील ओवी== {{cquote|नृसिंहाचा बल्लाळु । तेयाचा कुमरु जैतपाळु ।<br /> तेणें करविला हा रोळु । ग्रंथरचनेचा ॥}} ==उल्लेख== === योगेश्वरी माहात्म्यातील जैतपाळ === {{विकिकरण}} "योगेश्वरी माहात्म्या"च्या बाविसाव्या अध्यायात जैतपाळाची कथा आलेली आहे ती अशी-- ''जैतपाळ हा जयंतीनगरीचा जैन राजा असून तो जैन धर्माचा प्रसारक होता. तो अभ्यासू असून जैन धर्मातील तत्त्वज्ञानाविषयीच्या वादविवादात त्याने अनेक राजांना पराभूत करून जैन धर्मात आणले होते. ज्या राजांनी अशा रितीने जैन धर्म अंगिकारला नाही त्यांना द्रव्याने, धाकाने जिंकून आपापल्या धर्मापासून भ्रष्ट करून जैतपाळाने त्यांना जैन धर्मात आणले. एवढे करूनही त्याचे समाधान न झाल्याने त्याने वेगवेगळ्या ठिकाणच्या वैदिक ब्राह्मणांना आमंत्रित करून आपल्याला सिद्धि प्राप्त होण्यासाठी काय करावे लागेल असा प्रश्न त्यांना विचारला. त्यावर उपस्थित ब्राह्मणांनी सिद्धिप्राप्तीसाठी हवन आणि साधुसेवा हे उपाय जैतपाळाला सुचविले. त्यानुसार जैतपाळाने पापनाशिनी व जयंती या दोन नद्यांच्या संगमाच्या जागी मोठा यज्ञ चालू केला. सातव्या दिवशी यज्ञाचा पूर्णाहुतीचा विधी पार पडला आणि एकाएकी अग्निकुंडातून एक छोटे तेजस्वी बालक प्रकट झाले आणि सिद्धिप्राप्तीसाठी तू साधूंची सेवा कर असे राजाला सांगून ते बालक अंतर्धान पावले. त्यानुसार जैतपाळाने साधू व ब्राह्मणांसाठी अन्नछत्र चालू केले. अन्नछत्रात आलेल्या ब्राह्मणांना जैतपाळाने यज्ञातील बालकाची हकिगत सांगितल्यावर ब्राह्मणांनी आम्ही येथे फक्त अन्नछत्राचा लाभ घेण्यासाठी आलो आहोत आम्हाला सिद्धि वगैरे काही येत नाहीत असे सांगितल्याने जैतपाळ ब्राह्मणांवर चिडला आणि त्याने सर्व ब्राह्मणांना बंदिवान करून चणे भरडण्याची शिक्षा दिली. ब्राह्मणांनी मग योगेश्वरीदेवीचा धावा केला. योगेश्वरीदेवीने मुकुंदराजाला तिथे आणले. मुकुंदराजाने आल्यावर ब्राह्मणांकडून आणि जैतपाळाकडूनही सर्व हकीगत समजावून घेतल्यावर सर्व बंदिवान ब्राह्मणांना मुक्त करण्यास सांगितले. ब्राह्मण मुक्त झाल्यावर मुकुंदराजांनी आपल्या हातातील दंड तिथल्या जात्यावर मारल्याबरोबर जाती आपोआप फिरु लागली. या प्रकाराने जैतपाळ चकित होऊन त्याने पश्चाताप व्यक्त केला आणि तो मुकुंदराजांना शरण गेला. जैतपाळाने मुकुंदराजांना क्षमेची याचना करून उपदेश करण्याविषयी विनंती केली. त्याप्रसंगी मुकुंदराजांनी जो उपदेश केला त्याचीच परिणती विवेकसिंधु ग्रंथात झाली.'' अशी योगेश्वरी माहात्म्यात कथा आलेली आहे. त्यातील दैवी किंवा योगसामर्थ्यावर आधारीत चमत्कारांवर भाष्य करण्याचे प्रयोजन नाही. पण या प्रसंगाशी संबंधित असल्याने मुकुंदराजांची जागा विचारात घेण्यासारखी आहे. === उद्धवसुताच्या रामदास चरित्रातील जैतपाळ === उद्धवसुताने लिहिलेला रामदास चरित्र हा ग्रंथ शके १६९६ (इ.स. १७७४)चा आहे. या ग्रंथाच्या ३९व्या अध्यायात मलयगंधर्वाची एक कथा आहे ती अशी-- ''उद्दाम आणि व्यसनी असलेला मलयगंधर्व एकदा जलक्रिडा करीत असताना नारद तिथे आला पण मलयगंधर्वाने त्याच्याकडे दुर्लक्ष केले. त्यामुळे नारदाने चिडून तू मृत्यूलोकी जन्म घेशील, असा मलयगंधर्वाला शाप दिला. शापामुळे भयभीत होऊन गंधर्वाने नारदाला शरण जाऊन त्याच्याकडे उःशापाची मागणी केली. त्यावर नारदाने त्याला उःशाप दिला की, तू अश्व म्हणून जन्म घेशील व तुला जोगाईचे अंबे येथील जैतपाळ राजाच्या घरी आश्रय मिळेल. तिथे तुला मुकुंदाचा हात लागेल आणि तू मुक्त होशील.'' यानंतर आलेली जैतपाळाची कथा अशी -- ''जैतपाळ राजाला ब्रह्मप्राप्तीची इच्छा झाल्याने त्याने अनेक साधुसंतांना प्रश्न विचारण्यास सुरुवात केली. साधुसंतांच्या उत्तराने जर त्याचे समाधान झाले नाही तर तो त्यांना तळे खोदण्याच्या कामाला लावीत असे. अनेक साधु या प्रकाराने त्रासले आणि त्यांनी श्रीगुरूंचा धावा केला. त्याचवेळी मुकुंदराजांनी अवतार घेऊन ते तिथे आले. मुकुंदराजांनी सर्व साधुसंतांची तिथून मुक्तता केली. तरीही तिथले तळे खोदण्याचे काम आपोआप चालू राहिले. कुदळी, खोरे, पाट्या आपोआप कामे करीत होत्या. हा प्रकार पाहून जैतपाळ राजा चकीत झाला व मुकुंदराजांना शरण जाऊन त्याने आपली ब्रह्मप्राप्तीची इच्छा त्यांना सांगितली. मुकुंदराजांनीही त्याला बोध देण्याचे ठरवून जैतपाळाला एक घोडा आणण्यास सांगितले. जैतपाळ राजाने लगेच एक उत्तम घोडा अश्वशाळेतून आणला (तो घोडा म्हणजेच मलयगंधर्व होय) मुकुंदराजांनी राजाला घोड्यावर बसण्याची आज्ञा केली. राजा घोड्यावर बसल्यावर मुकुंदराजांनी घोड्याच्या पाठीवर थापा मारल्या त्यामुळे जैतपाळालाही विशेष अवस्था प्राप्त झाली आणि अश्वजन्मातून मलयगंधर्वाचीही मुक्तता झाली. जैतपाळाला विशेष अवस्थेतून बाहेर आणल्यावर मुकुंदराजांनी जैतपाळाला उपदेशही केला. तो उपदेश म्हणजेच विवेकसिंधु.'' ==हे सुद्धा पहा== * [[विवेकसिंधु]] * [[नरसिंह बल्लाळ (दुसरा)]] sa43ndoos9q7myeera7ho7wxf4uyrbg 0 159199 2690395 2100106 2026-06-21T06:20:37Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2690395 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संसद सदस्य | नाव = प्रा. रवींद्र गायकवाड | लघुचित्र= | पद = [[संसद सदस्य]] | कार्यकाळ_आरंभ = [[१६ मे]], [[इ.स. २०१४]] | कार्यकाळ_समाप्ती = | राष्ट्रपती = [[प्रणव मुखर्जी]] | मागील = | पुढील = | जन्मदिनांक = [[इ.स. १९६०]] | जन्मस्थान = | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[शिवसेना]] | नाते = | पती = | civil partner = | अपत्ये = | निवास = | मतदारसंघ = [[उस्मानाबाद (लोकसभा मतदारसंघ)|उस्मानाबाद]] | व्यवसाय = | धर्म = | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''रवींद्र विश्वनाथ गायकवाड''' ([[इ.स. १९६०]] - ) [[शिवसेना|शिवसेनेतील]] राजकारणी आहेत. गायकवाड [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४ च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये]] [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राच्या]] [[उस्मानाबाद (लोकसभा मतदारसंघ)|उस्मानाबाद मतदारसंघातून]] निवडून गेले. {{१६व्या लोकसभेतील महाराष्ट्राचे खासदार}} {{DEFAULTSORT:गायकवाड, रवींद्र विश्वनाथ}} [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:उस्मानाबादचे खासदार]] [[वर्ग:इ.स. १९६० मधील जन्म]] n7vhpz1qiho8yk4c6dnvw9eq0zcv8wd 0 185434 2690301 2680389 2026-06-20T13:59:59Z ~2026-35994-41 184472 /* आडनावे */ 2690301 wikitext text/x-wiki {{विकिकरण}} '''हाटकर''' किंवा '''हटकर''' ही प्राचीन क्षत्रिय योद्धा जमात आहे. जी भारताच्या दख्खन प्रदेशात आढळते. त्यांची मूळ भाषा मराठी आहे. हटकर, विशेषतः मराठवाडा प्रदेशातील, हटकर क्षत्रिय आहेत आणि त्यांचा वंश योद्धा परंपरेशी संबंधित आहे. * हाटकर मुख्यतः महाराष्ट्र, कर्नाटक, मध्यप्रदेश मध्ये वास्तव्यास आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.dhangar.org/dhangar_gotra_list.php |title=संग्रहित प्रत |access-date=2015-09-23 |archive-date=2015-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151008045649/http://www.dhangar.org/dhangar_gotra_list.php |url-status=dead }}</ref> हाटकर शब्दाचा अर्थ: "हाट" म्हणजे "लढाई" किंवा "युद्ध" & "कर" म्हणजे "करणारा. * हाटकर = लढणारा किंवा योद्धा समाज. * विदर्भात आणि मराठवाड्यात हटकरांची संख्या खुप आहे. मराठवाड्यातील व विदर्भ भागात सधन व उच्चशिक्षित "हटकर पाटील" आहेत. == ईतिहास == * Captain Fitzgerald यांच्या मते उत्तर हिंदुस्थानातून १३ व्या आणि १४ व्या शतकात महाराष्ट्रात बारा कुळींचे लोक एकत्र आले आणि त्यांनी एक बारा-हट्टी गाव तयार केले. त्याला बाराहट्टीचा देश म्हणू लागले. सध्या या भागाला हिंगोली आणि आजूबाजूचा परिसर म्हणून ओळखले जाते आणि यावरूनच पुढे हटकर असे नाव पडले. * "१४ व्या शतकात जेव्हा निजाम दख्खनचा सुभेदार म्हणून आला होता, त्याच काळात हटकरसुद्धा आले होते", असे ते म्हणतात. सर्व हटकर जेव्हा कधी मोहिमेवर जातात तेव्हा हातात एक भाला आणि तलवार घेऊनच निघतात. त्यामुळे त्यांना "बर्गी किंवा बारगीर" सुद्धा म्हणले जाते. * अकबराने 'ऐन-ए-अकबरी' नामक ग्रंथात हटकरांचा उल्लेख केला आहे, तो असा - "हटकर हे स्वाभिमानी आहेत, ही राजपुतांची पराक्रमी आणि घमंडी प्रकारची जात आहे. त्यांनी बाशीम (सध्याचे वाशीम) येथे सशस्त्र सेना तयार केली आहे त्यांच्याकडे १००० घोडदळ आणि ५००० पायदळ सैन्य आहे. त्यांनी आजूबाजूचे राज्य आणि किल्ले कब्जात ठेवले आहेत. त्यांना धनगर पण म्हणतात, पण ते राजपूत आहेत." हटकर जमात मुळातच लढवय्ये होती. * ब्रिटिश काळात इसवी सन १८००-१८२० या काळात जमातीने नांदेड, परभणी व पैनगंगेच्या प्रदेशात धुमाकूळ घातला. हंसाजी नाईक हटकर हा त्यांचा नेता होता. त्यांनी नांदेड व वऱ्हाड मधील अनेक प्रमुख ठाणी आपल्या ताब्यात घेतली. त्यांचे ‘नोवा‘(जिल्हा नांदेड) हे प्रमुख ठाणे होते. या ठाण्याला इंग्रजांनी ८ जानेवारी १८१९ रोजी वेढा घातला. तेव्हा किल्ल्यात एक महिना संघर्ष चालू होता. हंसाजी नाईक यांनी एक महिना ब्रिटिशांविरुद्ध झुंज दिली. निजामाच्या राज्यात हटकरांचा दरारा होता. आणि ब्रिटिशांच्या काळात त्यांना सतत युद्धाला उभे राहणारे आणि बंड करण्यात कुख्यात आहेत, असेच समजले जाते. हटकरांमध्ये युद्धात छातीवर वार घेणे आणि शहीद होणे ही अभिमानाची गोष्ट समजली जाते. हटकरांमध्ये मिश्या कधी कापत नाहीत. मिश्या ठेवणाऱ्यांना मान दिला जातो. हटकर पुरुष हे शारीरिक दृष्ट्या धष्टपुष्ट, स्वतंत्र राहणारे, आणि स्वाभिमानी असतात. हटकरांना महाराष्ट्र सरकारने त्यांना भटकी जमात वर्ग-२ म्हणजे (NT-C) प्रवर्गात समाविष्ट केले आहे. महाराष्ट्रात आल्यावर यांचा मुख्य व्यवसाय शेती होता. पण मूळचेच शूर असल्यामुळे यातील काही सैन्यात भरती झाले आणि काहींनी गावातील प्रशासनात सहभाग घेतला.हटकर समाजात विट्टलराव नाईक, माधवराव नाईक यांनी निजाम विरोधात स्वातंत्र्य सैनिक म्हणून काम केले होते. हटकरांचा ध्वज: हटकरांचा स्वतःचा वेगळा ध्वज असतो, निजामाच्या काळात हटकरांची संख्या अधिक होती. त्यांच्या लष्करी पेशाला शोभेल असा झेंडा त्यांच्याकडे असे, झेंड्याचा वरील भाग हा पिवळा असून खालच्या बाजूला तो लालसर रंगाचा असे. समाजातील कुठल्याही सामाजिक कार्यात, किंवा युद्धाच्या वेळी हटकर स्वतःचा झेंडा घेऊनच निघतात. इतिहासात अशाच प्रकारचे झेंडे दोन साम्राज्यांचे आहेत. # दक्षिणेतील विजयनगरच्या साम्राज्यातील वडियार घराण्याचे म्हैसूरचे राज्य. त्यांचा झेंडा तंतोतंत असाच आहे. आणि # म्हणजे राजस्थान आणि पंजाब मधील भाटी राजपुतांच्या राज्याचे झेंडे. हे झेंडे रंगाने मिळते जुळते आहेत. * महाराष्ट्रात धनगर समाजाचे दोन मुख्य प्रवाह आहेत असे सांगितले जाते त्यापैकी एक म्हणजेच हटकर होय. आज हटकर समाज शैक्षणिक व सामाजिक दृष्ट्या पुढारलेला असून विविध राजकीय व प्रशासकीय व्यक्ती समाजाने दिलेले आहेत. हटकर समाजा मध्ये उच्च साक्षरता दर असून आर्थिक दृष्ट्या हा गट सधन आहे. ==प्रमुख वर्चस्व असलेले प्रदेश:== १. मराठवाडा (महाराष्ट्र): जिल्हे: लातूर, उस्मानाबाद, बीड, हिंगोली, परभणी, नांदेड किल्ले: औसा, उदगीर, नळदुर्ग, परळी, कंधार ह्या किल्ल्यांवर हटकर सरदार होते काही हाटकर पाळयेकरांनी छोटे भाग स्वतंत्रपणे प्रशासित केले होते. २. हैदराबाद कर्नाटका / कल्याण-कर्नाटका: जिल्हे: बीदर, गुलबर्गा (कलबुर्गी), यादगिरी, रायचूर बहमनी सुलतानत, निजाम आणि कल्याणी चालुक्यांच्या काळात महत्त्वाची भूमिका. ३. तेलंगणा व आंध्रप्रदेश: जिल्हे: निजामाबाद, आदिलाबाद येथेही हाटकर समाज आढळतो; काही ठिकाणी ते अजूनही मराठी, कन्नड आणि तेलुगू मिश्रित बोली बोलतात. == छ. शिवाजी महाराजांच्या काळातील हटकर सरदारांची नावे == # निम्बाजी पाटोळे # हिरोजी शेळके # दादाजी काकडे # बळवंतराव देवकाते # व्यंकोजी खांडेकर # अंगदोजी पांढरे # धनाजी शिंगाडा # भवाणराव देवकाते # बनाजी बिर्जे # येसाजी थोरात # संभाजी पांढरे # गोदाजी पांढरे # इन्द्राजी गोरड # नाईकजी पांढरे # ग्यानुजी होडगिर # तुका पोले #भगाजी करे #तानाजी राजे कोकरे #लाखोजी कोकरे == प्रसिद्ध घराणी == छत्रपती शिवाजी महाराजानंतर मराठे आणि औरंगजेब यांच्यात ज्या लढाया झाल्या त्यामधून प्रसिद्ध झालेली हटकर सरदारांची घराणी<ref>Ain-e-Akbari</ref><ref>Washim District Wikipedia</ref><ref>People Of India :Maharashtra-Volume 2</ref><ref>The Castes and tribes of H.E.H. the Nizam’s Dominions – Volume 1</ref><ref>The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious -Volume</ref> # देवकाते # बंडगर # शेंडगे # कोळेकर # होडगिर # गोफणे # वाघमोडे # काळे # धायगुडे # शिंदे # मासाळ # हजारे # मदने # खरात # शेळके # सलगर # पुणेकर # पाटोळे # खताळ # माने # फणसे # टकले # बारगळ # शिंगाडे # डांगे # काकडे # गाढवे # महानवर # बरगे # हाके # रूपनवर # गलांडे # भानुसे # सोलणकर किंवा सोनवलकर # बने # आगलावे # वाघे # वाघमारे # पांढरे # सदगर # लवटे # करे # कोकरे # वलकर किंवा वलेकर. # पौळ (पवार) # मस्के # शेम्बडे # देवकते # येळे # बुर्ले # ढाले # नरोटे == आडनावे == विदर्भ आणि मराठवाड्यातील:- थिटे(पाटील) नरवटे/नरुटे(पाटील), भांबेरे(पाटील), येळे(पाटील), भांडे, नप्ते, चोरमले, कन्नर, कुन्नर, नेवडे, जरारे, जेढर, शेळके, शिंदे, काळे, सोनुने, हाके, इतवारे, रामेकर, वाघमोडे, सोर, बादाड, बारे, संसारे, आवाड, नेमाने, माटे, डोने, ढाले, पाराधे, पारखे, बंडगर, घोडके, धरणे, कारंडे, बलांडेे, करे, कोकरे, कोळगिर, कोळेकर, गडदे, गावडे, गोरड, होडगिर, धुळगंडे, भोरगिर, नरवटे, कर्ले, जानकर, थोरात, धायगुडे, बलांडेे , देवकर, देशमुख, घुगरे, देवकाते, पडळकर, पाटील, पांढरे, पुणेकर, पोले, भिसे, मसरक, माने, मार्कंड, मार्कडे, मासाळ, मासुळे, मेमाणे, मोरे, लवटे, लोखंडे, मस्के, वडकुते, वलेकर, वलकर, वाघमारे, वाघमोडे, शिंगाडे, शिंदे, सरोदे, सरगर, सदगर, सलगर, सापनर, सुरनर, राऊतराय, सूळ, सोलणकर किंवा सोनवलकर, हंडे, हराळ, मारकड, हाके, होडबे,दडस(पुजारी ), हापगुंडे आहेत. * काही हटकरांना पाटील, राव, नाईक, देशमुख, राजे, मानकरी या उपाध्या आहेत. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील जाती]] [[वर्ग:मराठी आडनावे]] 3ug219a3r1b0e42w19opc8gnkpowflv 2690302 2690301 2026-06-20T14:01:20Z ~2026-35994-41 184472 /* प्रसिद्ध घराणी */ 2690302 wikitext text/x-wiki {{विकिकरण}} '''हाटकर''' किंवा '''हटकर''' ही प्राचीन क्षत्रिय योद्धा जमात आहे. जी भारताच्या दख्खन प्रदेशात आढळते. त्यांची मूळ भाषा मराठी आहे. हटकर, विशेषतः मराठवाडा प्रदेशातील, हटकर क्षत्रिय आहेत आणि त्यांचा वंश योद्धा परंपरेशी संबंधित आहे. * हाटकर मुख्यतः महाराष्ट्र, कर्नाटक, मध्यप्रदेश मध्ये वास्तव्यास आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.dhangar.org/dhangar_gotra_list.php |title=संग्रहित प्रत |access-date=2015-09-23 |archive-date=2015-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151008045649/http://www.dhangar.org/dhangar_gotra_list.php |url-status=dead }}</ref> हाटकर शब्दाचा अर्थ: "हाट" म्हणजे "लढाई" किंवा "युद्ध" & "कर" म्हणजे "करणारा. * हाटकर = लढणारा किंवा योद्धा समाज. * विदर्भात आणि मराठवाड्यात हटकरांची संख्या खुप आहे. मराठवाड्यातील व विदर्भ भागात सधन व उच्चशिक्षित "हटकर पाटील" आहेत. == ईतिहास == * Captain Fitzgerald यांच्या मते उत्तर हिंदुस्थानातून १३ व्या आणि १४ व्या शतकात महाराष्ट्रात बारा कुळींचे लोक एकत्र आले आणि त्यांनी एक बारा-हट्टी गाव तयार केले. त्याला बाराहट्टीचा देश म्हणू लागले. सध्या या भागाला हिंगोली आणि आजूबाजूचा परिसर म्हणून ओळखले जाते आणि यावरूनच पुढे हटकर असे नाव पडले. * "१४ व्या शतकात जेव्हा निजाम दख्खनचा सुभेदार म्हणून आला होता, त्याच काळात हटकरसुद्धा आले होते", असे ते म्हणतात. सर्व हटकर जेव्हा कधी मोहिमेवर जातात तेव्हा हातात एक भाला आणि तलवार घेऊनच निघतात. त्यामुळे त्यांना "बर्गी किंवा बारगीर" सुद्धा म्हणले जाते. * अकबराने 'ऐन-ए-अकबरी' नामक ग्रंथात हटकरांचा उल्लेख केला आहे, तो असा - "हटकर हे स्वाभिमानी आहेत, ही राजपुतांची पराक्रमी आणि घमंडी प्रकारची जात आहे. त्यांनी बाशीम (सध्याचे वाशीम) येथे सशस्त्र सेना तयार केली आहे त्यांच्याकडे १००० घोडदळ आणि ५००० पायदळ सैन्य आहे. त्यांनी आजूबाजूचे राज्य आणि किल्ले कब्जात ठेवले आहेत. त्यांना धनगर पण म्हणतात, पण ते राजपूत आहेत." हटकर जमात मुळातच लढवय्ये होती. * ब्रिटिश काळात इसवी सन १८००-१८२० या काळात जमातीने नांदेड, परभणी व पैनगंगेच्या प्रदेशात धुमाकूळ घातला. हंसाजी नाईक हटकर हा त्यांचा नेता होता. त्यांनी नांदेड व वऱ्हाड मधील अनेक प्रमुख ठाणी आपल्या ताब्यात घेतली. त्यांचे ‘नोवा‘(जिल्हा नांदेड) हे प्रमुख ठाणे होते. या ठाण्याला इंग्रजांनी ८ जानेवारी १८१९ रोजी वेढा घातला. तेव्हा किल्ल्यात एक महिना संघर्ष चालू होता. हंसाजी नाईक यांनी एक महिना ब्रिटिशांविरुद्ध झुंज दिली. निजामाच्या राज्यात हटकरांचा दरारा होता. आणि ब्रिटिशांच्या काळात त्यांना सतत युद्धाला उभे राहणारे आणि बंड करण्यात कुख्यात आहेत, असेच समजले जाते. हटकरांमध्ये युद्धात छातीवर वार घेणे आणि शहीद होणे ही अभिमानाची गोष्ट समजली जाते. हटकरांमध्ये मिश्या कधी कापत नाहीत. मिश्या ठेवणाऱ्यांना मान दिला जातो. हटकर पुरुष हे शारीरिक दृष्ट्या धष्टपुष्ट, स्वतंत्र राहणारे, आणि स्वाभिमानी असतात. हटकरांना महाराष्ट्र सरकारने त्यांना भटकी जमात वर्ग-२ म्हणजे (NT-C) प्रवर्गात समाविष्ट केले आहे. महाराष्ट्रात आल्यावर यांचा मुख्य व्यवसाय शेती होता. पण मूळचेच शूर असल्यामुळे यातील काही सैन्यात भरती झाले आणि काहींनी गावातील प्रशासनात सहभाग घेतला.हटकर समाजात विट्टलराव नाईक, माधवराव नाईक यांनी निजाम विरोधात स्वातंत्र्य सैनिक म्हणून काम केले होते. हटकरांचा ध्वज: हटकरांचा स्वतःचा वेगळा ध्वज असतो, निजामाच्या काळात हटकरांची संख्या अधिक होती. त्यांच्या लष्करी पेशाला शोभेल असा झेंडा त्यांच्याकडे असे, झेंड्याचा वरील भाग हा पिवळा असून खालच्या बाजूला तो लालसर रंगाचा असे. समाजातील कुठल्याही सामाजिक कार्यात, किंवा युद्धाच्या वेळी हटकर स्वतःचा झेंडा घेऊनच निघतात. इतिहासात अशाच प्रकारचे झेंडे दोन साम्राज्यांचे आहेत. # दक्षिणेतील विजयनगरच्या साम्राज्यातील वडियार घराण्याचे म्हैसूरचे राज्य. त्यांचा झेंडा तंतोतंत असाच आहे. आणि # म्हणजे राजस्थान आणि पंजाब मधील भाटी राजपुतांच्या राज्याचे झेंडे. हे झेंडे रंगाने मिळते जुळते आहेत. * महाराष्ट्रात धनगर समाजाचे दोन मुख्य प्रवाह आहेत असे सांगितले जाते त्यापैकी एक म्हणजेच हटकर होय. आज हटकर समाज शैक्षणिक व सामाजिक दृष्ट्या पुढारलेला असून विविध राजकीय व प्रशासकीय व्यक्ती समाजाने दिलेले आहेत. हटकर समाजा मध्ये उच्च साक्षरता दर असून आर्थिक दृष्ट्या हा गट सधन आहे. ==प्रमुख वर्चस्व असलेले प्रदेश:== १. मराठवाडा (महाराष्ट्र): जिल्हे: लातूर, उस्मानाबाद, बीड, हिंगोली, परभणी, नांदेड किल्ले: औसा, उदगीर, नळदुर्ग, परळी, कंधार ह्या किल्ल्यांवर हटकर सरदार होते काही हाटकर पाळयेकरांनी छोटे भाग स्वतंत्रपणे प्रशासित केले होते. २. हैदराबाद कर्नाटका / कल्याण-कर्नाटका: जिल्हे: बीदर, गुलबर्गा (कलबुर्गी), यादगिरी, रायचूर बहमनी सुलतानत, निजाम आणि कल्याणी चालुक्यांच्या काळात महत्त्वाची भूमिका. ३. तेलंगणा व आंध्रप्रदेश: जिल्हे: निजामाबाद, आदिलाबाद येथेही हाटकर समाज आढळतो; काही ठिकाणी ते अजूनही मराठी, कन्नड आणि तेलुगू मिश्रित बोली बोलतात. == छ. शिवाजी महाराजांच्या काळातील हटकर सरदारांची नावे == # निम्बाजी पाटोळे # हिरोजी शेळके # दादाजी काकडे # बळवंतराव देवकाते # व्यंकोजी खांडेकर # अंगदोजी पांढरे # धनाजी शिंगाडा # भवाणराव देवकाते # बनाजी बिर्जे # येसाजी थोरात # संभाजी पांढरे # गोदाजी पांढरे # इन्द्राजी गोरड # नाईकजी पांढरे # ग्यानुजी होडगिर # तुका पोले #भगाजी करे #तानाजी राजे कोकरे #लाखोजी कोकरे == प्रसिद्ध घराणी == छत्रपती शिवाजी महाराजानंतर मराठे आणि औरंगजेब यांच्यात ज्या लढाया झाल्या त्यामधून प्रसिद्ध झालेली हटकर सरदारांची घराणी<ref>Ain-e-Akbari</ref><ref>Washim District Wikipedia</ref><ref>People Of India :Maharashtra-Volume 2</ref><ref>The Castes and tribes of H.E.H. the Nizam’s Dominions – Volume 1</ref><ref>The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious -Volume</ref> # देवकाते # बंडगर # शेंडगे # कोळेकर # होडगिर # गोफणे # वाघमोडे # काळे # धायगुडे # शिंदे # मासाळ # हजारे # मदने # खरात # शेळके # सलगर # पुणेकर # पाटोळे # खताळ # माने # फणसे # बलांडेे # बारगळ # शिंगाडे # डांगे # काकडे # गाढवे # महानवर # बरगे # हाके # रूपनवर # गलांडे # भानुसे # सोलणकर किंवा सोनवलकर # बने # आगलावे # वाघे # वाघमारे # पांढरे # सदगर # लवटे # करे # कोकरे # वलकर किंवा वलेकर. # पौळ (पवार) # मस्के # शेम्बडे # देवकते # येळे # बुर्ले # ढाले # नरोटे == आडनावे == विदर्भ आणि मराठवाड्यातील:- थिटे(पाटील) नरवटे/नरुटे(पाटील), भांबेरे(पाटील), येळे(पाटील), भांडे, नप्ते, चोरमले, कन्नर, कुन्नर, नेवडे, जरारे, जेढर, शेळके, शिंदे, काळे, सोनुने, हाके, इतवारे, रामेकर, वाघमोडे, सोर, बादाड, बारे, संसारे, आवाड, नेमाने, माटे, डोने, ढाले, पाराधे, पारखे, बंडगर, घोडके, धरणे, कारंडे, बलांडेे, करे, कोकरे, कोळगिर, कोळेकर, गडदे, गावडे, गोरड, होडगिर, धुळगंडे, भोरगिर, नरवटे, कर्ले, जानकर, थोरात, धायगुडे, बलांडेे , देवकर, देशमुख, घुगरे, देवकाते, पडळकर, पाटील, पांढरे, पुणेकर, पोले, भिसे, मसरक, माने, मार्कंड, मार्कडे, मासाळ, मासुळे, मेमाणे, मोरे, लवटे, लोखंडे, मस्के, वडकुते, वलेकर, वलकर, वाघमारे, वाघमोडे, शिंगाडे, शिंदे, सरोदे, सरगर, सदगर, सलगर, सापनर, सुरनर, राऊतराय, सूळ, सोलणकर किंवा सोनवलकर, हंडे, हराळ, मारकड, हाके, होडबे,दडस(पुजारी ), हापगुंडे आहेत. * काही हटकरांना पाटील, राव, नाईक, देशमुख, राजे, मानकरी या उपाध्या आहेत. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील जाती]] [[वर्ग:मराठी आडनावे]] dztst2tjgvqbzcvvorbz8gemcqm2d1k 0 216128 2690421 2328338 2026-06-21T10:53:56Z Actia Nicopolis 71203 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Tantiatope.jpg]] → [[File:JoarPersad.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Photo caption says image is of Joar Persad 2690421 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट चळवळ चरित्र | नाव = रामचंद्र पांडुरंग येवलेकर | चित्र = JoarPersad.jpg | चित्र रुंदी = | चित्र शीर्षक = तात्या टोपे इ.स. १८५९ | टोपणनाव = तात्या टोपे | जन्मदिनांक = [[इ.स. १८१४|१८१४]] | जन्मस्थान = [[येवला]]([[नाशिक]]) | मृत्युदिनांक = [[एप्रिल १८]], [[इ.स. १८५९|१८५९]] | मृत्युस्थान = शिवपुरी,[[मध्य प्रदेश]] | चळवळ = [[१८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध]] | संघटना = | पत्रकारिता लेखन = | पुरस्कार = | स्मारके = | धर्म = [[हिंदू धर्म|हिंदू]] | प्रभाव = | प्रभावित = | वडील नाव = पांडुरंगराव टोपे | आई नाव = रखमाबाई | पती नाव = | पत्नी नाव = | अपत्ये = | स्वाक्षरी चित्र = | तळटिपा = }} '''रामचंद्र''' ऊर्फ '''रघुनाथ पांडुरंग येवलेकर (भट)''' ऊर्फ '''तात्या टोपे''' ( [[इ.स. १८१४|१८१४]] - [[१८ एप्रिल]], [[इ.स. १८५९|१८५९]]) हे [[१८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध|१८५७ च्या उठावामधील]] सेनानी होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.jagran.com/news/national-freedom-fighter-tatya-tope-death-anniversary-hero-of-1857-revolution-23387268.html |title=तात्या टोपे ने सबसे पहले लड़ी थी आजादी की जंग, ऐसे चटाई थी अंग्रेजों को धूल |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ=दैनिक जागरण |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ सप्टेंबर २०२३|विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक= }}</ref> <ref>National Archives of British India, 1859</ref> == जीवन == तात्या टोपे यांचा जन्म [[नाशिक जिल्हा|नाशिक जिल्ह्यातील]] [[येवला|येवल्यात]] झाला. पांडुरंग टोपे यांच्या आठ अपत्यांपैकी तात्या हे दुसरे अपत्य. त्यांचे मूळ नाव रघुनाथ. त्यांचे नाव रामचंद्र असेही ठेवण्यात आले होते. रघुनाथचे वडील [[पेशवे|पेशव्यांकडे]] दानाध्यक्षाचे काम पाहण्यासाठी ब्रह्मावर्तास येऊन राहिले. ते भट हे आडनाव लावीत. पर्यायाने रघुनाथाचे अर्थात तात्यांचे बालपण [[नानासाहेब पेशवे]] आणि [[राणी लक्ष्मीबाई]] यांच्याबरोबर गेले. पुढे बरीच वर्षे नानांच्या दरबारात तात्या कारकुनी कामांत गुंतलेले होते. [[इ.स. १८५७|१८५७]]च्या स्वातंत्र्यसमरात [[ग्वाल्हेर]]हून तात्यांनी आणलेल्या सैन्यावर मुख्य [[सेनापती]] म्हणून नानासाहेबांनी त्यांचीच निवड केली. त्या वेळी तात्यांच्या कर्तृत्वाचा कस लागला. [[कानपूर]]वर चढाई करण्यासाठी तात्या सज्ज झाले. [[इ.स. १८५७|१८५७]] मधील [[दिल्ली]], [[लखनौ]], [[जगदीशपूर]] व [[कानपूर]] या ठिकाणच्या उठावांचे सूत्रधार तात्या टोपे होते. त्यांचा धाडसी स्वभाव, गनिमी काव्याचे अवगत तंत्र, स्वदेशावरची श्रद्धा आणि स्वामिनिष्ठा यांच्या बळावर त्यांच्या तलवारीला धार आली होती. [[कानपूर]], [[लखनौ]], [[झाशी]] असे कूच करताना तात्यांचा पराक्रम पणाला लागला. कमकुवत सैन्य, नियोजनाची कमतरता, पैसा-रसद-तोफा या साधनांची कमतरता असताना त्यांना यशापयशाची चव चाखायला लागत होती, पण तात्यांची ध्येयासक्ती प्रचंड होती. [[नानासाहेब पेशवे]] यांचा अज्ञातवास, [[ग्वाल्हेर]]च्या लढाईत [[राणी लक्ष्मीबाई]]चा पराभव या पार्श्वभूमीवर एकच मराठी वाघ शत्रूला तोंड देत होता. शत्रूवर जरब बसवत, वेळोवेळी इंग्रजांच्या तावडीतून सुटून पुढचे ध्येय गाठण्याचा त्यांचा यत्न इंग्रजांना मेटाकुटीला आणत होता. तात्यांच्या या पराक्रमाची गाथा जगभर पसरली. काही युरोपियन इतिहासकारांनी तात्यांच्या शौर्याचा गौरव त्या काळी केला होता. तात्यांची एकाकी झुंज थकली, जिंकण्याची आशा लोपली. इंग्रजांपुढे वाकायचे नाही हा निश्चय मात्र कायम होता. तात्या शत्रूपासून बचाव करताना मानसिंग या मित्राच्या आश्रयाला गेले. तात्यांच्या पराक्रमाला थिटी पाडणारी घटना घडली, तात्यांचा मागमूस काढणारी इंग्रजी फौज मानसिंगापर्यंत पोहोचली. मानसिंगाची फितुरी नडली आणि तात्या इंग्रजांचे कैदी झाले. [[७ एप्रिल]], [[इ.स. १८५९|१८५९]] रोजी आरोपांना उत्तर देताना तात्यांच्या चेहेऱ्यावर भीती नव्हती, अपराधीपणा नव्हता, दुःख तर नव्हतेच, देशाभिमान अन्‌ हौतात्म्याचे समाधान मात्र होते. १८५७ च्या स्वातंत्र्ययुद्धातल्या होमकुंडात तात्यांची शेवटची आहुती पडली. [[१८ एप्रिल]], [[इ.स. १८५९|१८५९]] रोजी त्यांना [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेशातील]] [[शिवपुरी]] येथे फाशी देण्यात आले. या ठिकाणीच त्यांचा पुतळा उभारण्यात आलेला आहे. तसे तात्या टोपेंचे पुतळे मध्य प्रदेशात अनेक ठिकाणी आहेत. भोपाळला तात्या टोपे नगर (टी.टी. नगर) नावाची पेठ आहे, [[तात्या टोपे स्टेडियम]] आहे, शेजारी टोपेंचा भव्य पुतळाही आहे. {{साचा:भारतीय स्वातंत्र्यलढा}} ==References== {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:टोपे,तात्या}} [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]] [[वर्ग:मराठी व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १८१४ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १८५९ मधील मृत्यू]] ●#1857च्या लढ्यातील प्रमुख सेनानी lwwdfkvm4tp6zs675hngfwb7br5uh0w 3 228014 2690414 2682058 2026-06-21T07:52:40Z ~2026-36045-96 184485 2690414 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Padmakar gadage}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १२:२७, १८ एप्रिल २०१८ (IST) == ॲड.डॉ. पद्माकर एस. गडगे == नाव - ॲड.डॉ. पद्माकर एस. गडगे चरित्र ॲड.डॉ. पद्माकर एस. गडगे टोपणनाव - पीके शैक्षणिक पात्रता - पीएच.डी., एमबीए (एचआर), एम.लिब आणि एल.एससी (भारती विद्यापीठ, पुणे), एम.ए- इतिहास, एम.ए-राजकारणशास्त्र, एम.ए- इंग्रजी साहित्य, एम.कॉम (व्यवस्थापन), एल.एल.बी, बीएमएम (बॅचलर ऑफ मास मीडिया, एमसीजे- (मास कम्युनिकेशन जर्नलिझम), बी. एड, त्यांनी जर्नल्समध्ये पुस्तके, लेख आणि संशोधन पेपर्स प्रकाशित केले आहेत. त्यांना अनेक राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार मिळाले आहेत. अध्यक्ष - जीत फाउंडेशन सचिव - आई जीवदानी सामाजिक संस्था आजीवन सदस्यता - सायंटिफिक इंटरनॅशनल पब्लिशिंग हाऊस सदस्य - महाराष्ट्र राज्य ग्रंथपाल महासंघ प्रकाशित पुस्तके - सोशल मीडिया मार्केटिंग डिजिटल मार्केटिंग स्ट्रॅटेजी मार्केटिंग व्यवस्थापन संशोधन पद्धती ग्रंथालय व्यवस्थापन इतिहास मध्ययुगीन काळातील सुरुवातीचा काळ शिक्षक शिक्षण पुरस्कार - जीवनगौरव पुरस्कार तरुण संशोधक पुरस्कार आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार राष्ट्रीय गौरव पुरस्कार [[विशेष:योगदान/106.200.106.170|106.200.106.170]] ०१:५९, २५ जून २०२५ (IST) oiudvlapq0axd0afpkmso2g2mrrfvn5 11 228988 2690299 1940061 2026-06-20T13:12:14Z संतोष गोरे 135680 /* भ्रमणध्वनी दृश्य */ नवीन विभाग 2690299 wikitext text/x-wiki [[इंदिरा गांधी]] लेखात सदर साचा वापरल्यास Cause of death हा parameter इंग्रजीत येतो. यासाठी साच्यात बदल करावा लागेत काय ? [[User:प्रसाद साळवे|<font color="#3333ff"><font face="Cursive">'''प्रसाद साळवे '''</font></font>]] <small>([[User_talk:प्रसाद साळवे|<font color="#3333ff"><font face="Cursive">चर्चा</font></font>]])</small> २३:३६, १६ मे २०१८ (IST) ::{{साद|Tiven2240}} साच्यातील '''अधिकार नियंत्रण''' खालील भाग काढणे शक्य असल्यास पाहावे. {{साद|प्रसाद साळवे}} साच्यात काहीही बदल करण्यास आवश्यक नाही. पानावर महितीचौकोटात खाली जे पेन्सिल वाले चित्र आहे त्याला जर क्लिक केले तर आपण विकिडाटा संकेतस्थळावर जातील. तिथे आपण इंग्लिश मजकूर मराठीत रूपांतर/लिहू शकता. ते बदल या महितीचौकोटात आपोआप येईल. --[[सदस्य:Tiven2240|'''<span style="background color: black; color: orange">टाय</span><span style="color: blue">वीन</span>'''<span style="color: green">२२४०</span>]] '''[[विकिपीडिया:प्रचालक|(A)]]''' ^{[[सदस्य चर्चा:Tiven2240|<span style="color: maroon">माझ्याशी बोला</span>]]} ०७:२७, १७ मे २०१८ (IST) == भ्रमणध्वनी दृश्य == @[[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] आणि @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] नमस्कार, मागे एक चर्चा झाली होती की, मोबाईल वर ही चौकट सर्व रकाने दाखवत नाही. धर्माध्यक्ष यांनी विकिडाटा वर हा प्रश्न देखील मांडला होता. परंतु यावर तेथे उत्तर मिळाले नाही. मार्च २०२६ मध्ये एका जाणकार सदस्याने मराठी विकिपीडियावर {{t|Databox}} हा साचा निर्माण केला. याचे मराठीकरण म्हणून मी {{t|माहिती संचिका}} असे पुनर्निर्देशन केले. हा साचा भ्रमणध्वनी दृश्य तसेच डेस्कटॉप, या दोन्ही ठिकाणी व्यवस्थित चालल्याचे दिसत आहे. सबब 'माहिती संचिका' हा नवीन साचा वापरावा. योग्य वाटल्यास सांगकाम्या द्वारे जुन्या लेखांमधून हा जुना साचा काढून नवीन साचा जोडावा असे मला वाटले. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १८:४२, २० जून २०२६ (IST) f7tc9uggjjtyf7idm82y1qj7x8rt26v 2690300 2690299 2026-06-20T13:19:22Z संतोष गोरे 135680 /* भ्रमणध्वनी दृश्य */ Reply 2690300 wikitext text/x-wiki [[इंदिरा गांधी]] लेखात सदर साचा वापरल्यास Cause of death हा parameter इंग्रजीत येतो. यासाठी साच्यात बदल करावा लागेत काय ? [[User:प्रसाद साळवे|<font color="#3333ff"><font face="Cursive">'''प्रसाद साळवे '''</font></font>]] <small>([[User_talk:प्रसाद साळवे|<font color="#3333ff"><font face="Cursive">चर्चा</font></font>]])</small> २३:३६, १६ मे २०१८ (IST) ::{{साद|Tiven2240}} साच्यातील '''अधिकार नियंत्रण''' खालील भाग काढणे शक्य असल्यास पाहावे. {{साद|प्रसाद साळवे}} साच्यात काहीही बदल करण्यास आवश्यक नाही. पानावर महितीचौकोटात खाली जे पेन्सिल वाले चित्र आहे त्याला जर क्लिक केले तर आपण विकिडाटा संकेतस्थळावर जातील. तिथे आपण इंग्लिश मजकूर मराठीत रूपांतर/लिहू शकता. ते बदल या महितीचौकोटात आपोआप येईल. --[[सदस्य:Tiven2240|'''<span style="background color: black; color: orange">टाय</span><span style="color: blue">वीन</span>'''<span style="color: green">२२४०</span>]] '''[[विकिपीडिया:प्रचालक|(A)]]''' ^{[[सदस्य चर्चा:Tiven2240|<span style="color: maroon">माझ्याशी बोला</span>]]} ०७:२७, १७ मे २०१८ (IST) == भ्रमणध्वनी दृश्य == @[[सदस्य:Dharmadhyaksha|धर्माध्यक्ष]] आणि @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] नमस्कार, मागे एक चर्चा झाली होती की, मोबाईल वर ही चौकट सर्व रकाने दाखवत नाही. धर्माध्यक्ष यांनी विकिडाटा वर हा प्रश्न देखील मांडला होता. परंतु यावर तेथे उत्तर मिळाले नाही. मार्च २०२६ मध्ये एका जाणकार सदस्याने मराठी विकिपीडियावर {{t|Databox}} हा साचा निर्माण केला. याचे मराठीकरण म्हणून मी {{t|माहिती संचिका}} असे पुनर्निर्देशन केले. हा साचा भ्रमणध्वनी दृश्य तसेच डेस्कटॉप, या दोन्ही ठिकाणी व्यवस्थित चालल्याचे दिसत आहे. सबब 'माहिती संचिका' हा नवीन साचा वापरावा. योग्य वाटल्यास सांगकाम्या द्वारे जुन्या लेखांमधून हा जुना साचा काढून नवीन साचा जोडावा असे मला वाटले. [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १८:४२, २० जून २०२६ (IST) :जुनी चर्चा [[सदस्य_चर्चा:Dharmadhyaksha#माहितीचौकट_अभिनेता|माहितीचौकट_अभिनेता]] [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १८:४९, २० जून २०२६ (IST) 5f8ugpmg1iubfvlv6sbqeqaadvfry7u 0 232778 2690346 2548494 2026-06-21T01:13:20Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2690346 wikitext text/x-wiki '''इंडियन पोस्ट पेमेंट बँक'''ही [[भारत सरकार]]द्वारे चालविण्यात येणारी बँकिंग सेवा आहे. [[भारतीय टपाल सेवा|टपाल खात्यातर्फे]] ही सेवा चालवली जाते. याची सुरुवात १ सप्टेंबर २०१८ रोजी झाली. धन अंतरण (मनी ट्रांसफर), थेट लाभ हस्तांतरण, देयक भरणा, मायक्रो एटीएम आरटीजीएस आदी सुविधा या बँकेतर्फे देण्यात येणार आहे. याचे एक ॲ पही आहे. भारत देशातील सुमारे ६५० शाखा व ३२५० ॲक्सेस पॉइंट्स याचे माध्यमातून या बँकेचे कामकाज प्रथम चरणात सुरू होत आहे. या बँकेत खाते उघडण्यास 'इ-केवायसी' या प्रक्रियेचा अवलंब केल्या जऊ शकतो.याचे खात्यातील रकमेची महत्तम धारण क्षमता रु.१,००,०००/- इतकी आहे. ==अधिकृत संकेतस्थळ== * [https://www.ippbonline.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113947/https://ippbonline.com/ |date=2018-08-21 }} [[वर्ग:भारत सरकारद्वारे प्रायोजित योजना]] [[वर्ग:भारतीय टपाल सेवा]] jm2owycidkhpvstnaexc8lk02dn9fui 0 240437 2690392 2690054 2026-06-21T06:13:29Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2690392 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र | प्रकार = गाव, पर्यटन स्थळ | स्थानिक_नाव = खडीकोळवण | आकाशदेखावा_शीर्षक = खडीकोळवण गावात आपले स्वागत | राज्य_नाव = महाराष्ट्र | राज्य_जिल्हा = [[रत्नागिरी]] | राज्य_तालुका = [[संगमेश्वर]] | मुळ_नकाशा = India Maharashtra location map.svg | अक्षांश = 16.7578 | रेखांश = 73.6044 | नकाशा_शीर्षक = खडीकोळवण | क्षेत्रफळ_एकूण = 5.72 | क्षेत्रफळ_आकारमान = १७.३५ चौ.किमी | क्षेत्रफळ_क्रमांक = 5 | क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = 2.5 किमी² | उंची = ३७ | उंची_संदर्भ = ४१ मीटर | हवामान = दमट, उष्णकटिबंधीय | वर्षाव = ३८०० | तापमान_वार्षिक = 27 | तापमान_हिवाळा = 20 | तापमान_उन्हाळा = 35 | मुख्यालय = [[रत्नागिरी]] | मोठे_शहर = [[रत्नागिरी]] | मोठे_मेट्रो = [[देवरुख]] | जवळचे_शहर = [[साखरपा]] | प्रांत = कोकण | विभाग = [[संगमेश्वर]] | जिल्हा = [[रत्नागिरी]] | लोकसंख्या_एकूण = ३४४ | लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_घनता = 480 | लिंग_गुणोत्तर = १२०५ | पीक = भात, नाचणी | साक्षरता_पुरुष = ६३ | साक्षरता_स्त्री = ४७ | अधिकृत_भाषा = बाणकोटी, [[मराठी]] | नेता_पद_१ = [[खासदार]] | नेता_नाव_१ = [[विनायक राऊत]] | संसदीय_मतदारसंघ = [[रत्नागिरी लोकसभा मतदारसंघ]] | नेता_पद_२ = [[आमदार]] | नेता_नाव_२ = [[शेखर गोविंदराव निकम]] | विधानसभा_मतदारसंघ = [[चिपळूण विधानसभा मतदारसंघ]] | नेता_पद_३ = सरपंच | नेता_नाव_३ = संतोष घोलम | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = जिल्हा न्यायालय | न्यायक्षेत्र_नाव_१ = [[रत्नागिरी]] | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = तहसिल कार्यालय | न्यायक्षेत्र_नाव_२ = [[देवरुख]] | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = तलाठी | न्यायक्षेत्र_नाव_३ = [[देवरुख]] | न्यायक्षेत्र_शीर्षक_४ = पोलिस स्थानक | न्यायक्षेत्र_नाव_४ = [[साखरपा]] | कोरे_शीर्षक_१ = [[कोकण रेल्वे]] | कोरे_उत्तर_१ = [[संगमेश्वर]] | एसटीडी_कोड = 02354 | पिन_कोड = 415802 | आरटीओ_कोड = MH 08 | दालन = महाराष्ट्र, रत्नागिरी जिल्हा }} [[File:खडीकोळवण.jpg|thumb|खडीकोळवण]] '''खडीकोळवण''' हे गाव [[महाराष्ट्र]] राज्यातील दक्षिण [[कोकण]] भागातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यातील [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील छोटे गाव आहे.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण - लोकसंख्या आणि स्थान |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Ratnagiri/Sangameshwar/Khadi-Kolvan |work=Onefivenine |access-date=2025-06-13}}</ref> == भौगोलिक स्थान व नैसर्गिक वैशिष्ट्ये == === भौगोलिक स्थान व भूविवरण === '''खडीकोळवण''' हे [[गाव]] १६.७५७८° उत्तर अक्षांश आणि ७३.६०४४° पूर्व रेखांश या निर्देशांकांवर, भारताच्या [[उत्तर गोलार्ध]]ातील [[पश्चिम]] किनाऱ्यावर वसलेले आहे. [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील [[कोकण]] पट्ट्यात हे गाव येते. भारताच्या [[दक्षिण-पश्चिम]] भागात हे गाव स्थित आहे. गावाचे एकूण [[क्षेत्रफळ]] अंदाजे १७३४.९८ हेक्टर (सुमारे १७.३५ चौ. किमी) आहे. गावाची स्थापना सुमारे ३५० वर्षांपूर्वी झाल्याचे स्थानिक परंपरेनुसार मानले जाते. [[सह्याद्री]] पर्वतरांगा पर्वतरांगातील [[चांदोली अभयारण्य]]ाजवळून उद्भवणारी [[बाव नदी]] खडीकोळवण गावातून वाहते. त्यामुळे हे गाव [[बाव नदी]]च्या तटावर वसलेले आहे. [[खडीकोळवण]] हे महाराष्ट्रातील रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील संगमेश्वर तालुक्यातील एक गाव आहे. हे गाव कोकण प्रदेशात स्थित असून सह्याद्री पर्वतरांगांच्या परिसरात वसलेले आहे. गावाच्या पश्चिमेस बामणोली, दक्षिणेस निवदे, पूर्वेस ओझरे तर उत्तर व ईशान्येस उदगीर (ता. शाहुवाडी, जि. कोल्हापूर) ही गावे आहेत. गावाचा परिसर डोंगराळ, वनसमृद्ध आणि नैसर्गिक साधनसंपत्तीने समृद्ध मानला जातो. या प्रदेशाचा समावेश पश्चिम घाटाच्या पर्यावरणीय दृष्ट्या संवेदनशील क्षेत्रात होतो. परिसरात विविध प्रकारची वनसंपदा, जलस्रोत आणि जैवविविधता आढळते. == जवळची गावे == * [[बामणोली]] * [[ओझरे]] * [[निनावे]] * निवदे === हवामान === पावसाळ्यात येथे सरासरी ४०० ते ५०० सें.मी. पावसाचे प्रमाण असते आणि [[हवामान]] समशीतोष्ण राहते. पावसात [[बाव नदी]] धोक्याची पातळी गाठते. हिवाळ्यात हवामान थंड असून, सकाळच्या वेळेस अनेकदा [[धुके]] पडते. उन्हाळ्यात मात्र हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे [[भात]] आणि [[नाचणी]] (नागली) शेती केली जाते. === नैसर्गिक संपत्ती === '''खडीकोळवण''' हे गाव [[सह्याद्री]]च्या कडेकपारीत वसलेले असून, त्याचा बहुतांश भाग घनदाट [[जंगल]]ांनी व्यापलेला आहे. त्यामुळे येथे दुर्मिळ औषधी [[वनस्पती]], पाने, [[फळे]] व [[फुले]] आढळतात. गावाच्या परिसरातून [[बाव नदी]]चा उगम होत असल्यामुळे भूर्पुष्ठाखाली [[जल]]पातळी तुलनेने उंच आहे आणि पाण्याचा साठा मुबलक प्रमाणात उपलब्ध असतो. गावात कधीही पाण्याच्या दुष्काळाची समस्या निर्माण झालेली नाही.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील नद्यांची नैसर्गिक रचना बदलली! |url=https://agrowon.esakal.com/agriculture-latest-news/the-natural-structure-of-the-rivers-in-konkan-changed |website=Agrowon |publisher=Sakal Media Group |date=2023-06-15 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> गावात पारंपरिक [[जल]]स्रोत व [[जल]]व्यवस्थाचा मोठा वारसा आहे. यामध्ये: * '''"बावोचा गोवंड"''' – [[शेती]]साठी महत्त्वाचा [[पाणी]]मार्ग, जिथून [[रहाट]] व कोळबाच्या साहाय्याने [[पाणी]] काढले जात असे. * '''"बुडवणूकीची बाव"''' – महिलांसाठी खास रचना असलेली तिरकी [[विहीर]], जी रोपलावणीपूर्वी पाण्यासाठी उपयोगात आणली जात असे. * '''वहाळे''' – म्हणजे नैसर्गिक ओहोळ; जसे की लेवाडी, बुचाची, रागरे, [[केळी]]ची, झारीची वळव. हे ओहोळ [[शेती]] व पिण्याच्या पाण्यासाठी उपयुक्त ठरत. ही पारंपरिक जलव्यवस्था शाश्वत [[शेती]] व ग्रामजीवनाचा मुख्य आधार होती. तथापि, आज हळूहळू ही व्यवस्था विस्मृतीत जात आहे, व तिच्या संवर्धनची गरज प्रकर्षाने जाणवते. === विपुल वन संपत्ती === खडीकोळवण गावात विपुल [[जैवविविधता]] असून, येथे आढळणाऱ्या वनसंपत्तीचे अनेक प्रकार आहेत: * '''मोठे वृक्ष''' – [[आंबा]], [[फणस]], [[वड]], [[पिंपळ]], [[सागवान]], [[शिसव]], [[कळंब]], साधनेर, जांबा, सातीवन, भेला, ऐन, किंजल, चीर, पायर, आमन, हरड, करंबेला, म्होवट, कुंबया व [[बांबू]] इत्यादी. खडीकोळवण परिसरातील वनसंपदेमध्ये [[बांबू]] प्रजातींचाही समावेश होतो. [[कोकण]] प्रदेशातील मांगा [[बांबू]] (''Dendrocalamus stocksii'') हा आर्थिकदृष्ट्या महत्त्वाचा [[बांबू]] मानला जातो. रत्‍नागिरी जिल्ह्यात या प्रजातीवर ''Cyrtotrachelus'' वंशातील [[बांबू]] भुंग्याचा (Bamboo Weevil) प्रादुर्भाव नोंदविण्यात आला आहे. * उत्तर पश्चिम घाट व कोकण प्रदेशात आढळणाऱ्या काही स्थानिक वृक्षप्रजातींना ऐतिहासिक आणि आर्थिक महत्त्व आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील देरडे येथे सापडलेल्या प्राचीन लाकडी होडीच्या अभ्यासात Bridelia retusa (असन) या वृक्षाच्या लाकडाचा वापर होडी बांधणीसाठी झाल्याचे आढळून आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Marathe |first1=Ashok |last2=Shashikala |first2=S. |last3=Rao |first3=R. Vijendra |title=A unique example of a wooden boat of Bridelia retusa in ancient India entrapped in the Holocene sediments at Derde, Ratnagiri Coast, Maharashtra |journal=Current Science |volume=99 |issue=9 |pages=1271–1274 |year=2010 }}</ref> * '''पक्षी''' – [[मोर]], [[पोपट]], [[कबुतर]], कवडा, लाव्हा, [[धनेश]], सुतारपक्षी, [[घार]], रानकोंबडी, [[सुगरण]], किकेर्डी, [[चिमणी]] इत्यादी. या गावाच्या [[जंगल]]ात अजूनही अनेक दुर्मिळ [[वनस्पती]] व [[प्राणी]] आढळतात, ज्यांची नावेही स्थानिकांना अपरिचित आहेत.खडीकोळवण परिसर हा उत्तर पश्चिम घाट (Northern Western Ghats)खडीकोळवण परिसर हा कोकण व उत्तर पश्चिम घाट जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असून, या प्रदेशातील विविध अधिवासांमध्ये सूक्ष्मजीव, शैवाल आणि इतर जैविक घटकांची समृद्ध विविधता आढळते. २०२५ मधील एका संशोधनात कोकण प्रदेशातून सायनोबॅक्टेरियाच्या अनेक नवीन प्रजातींची नोंद करण्यात आली आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Pant |first1=Harsh |last2=Kumar |first2=Naresh |last3=Pal |first3=Sagarika |last4=Singh |first4=Prashant |title=Exploring cyanobacteria from diverse habitats of the Konkan region of India, unveiling novel species of the genera Desikacharya, Pseudoaliinostoc, and Chlorogloeopsis using a polyphasic approach |journal=Journal of Phycology |volume=61 |issue=1 |pages=194–217 |year=2025 |doi=10.1111/jpy.13542 }}</ref>. * खडीकोळवण व परिसरातील कोकण पट्ट्यात आंबा, काजू, भात आणि नाचणी ही प्रमुख पिके घेतली जातात. रत्‍नागिरी जिल्हा विशेषतः हापूस आंबा (Alphonso Mango) उत्पादनासाठी प्रसिद्ध असून, या पिकाच्या उत्पादनक्षमतेसाठी माती व पानांतील पोषणद्रव्यांचे संतुलन महत्त्वाचे मानले जाते. * '''बेटे (झुडुपे)''' – असोल, धावसड, निगड, कुडा, चितरंगा, [[बांबू]], वाकेरी, बगोली इत्यादी. * '''औषधी वनस्पती''' – सापधनी, वाकेरी, [[ओवी]], घनसरी, [[मुरुडशेंग]], देवनल, [[हळद]], [[तांबडा]], काजरा, [[निवडुंग]], पांगला, [[अडुळसा]] इत्यादी. * '''रानमेवा''' – [[आंबा]], [[फणस]], [[करवंद]], [[काजू]], [[जांभूळ]], आटके, [[तोरणे]], [[उंबर]], कण्हेरी, चिकण्या इत्यादी. * '''रानभाज्या''' – [[टाकळा]], कवला, [[कुर्डू]], [[भारंग]], थरंबरे, फोडशी, काटले, कुडा, [[अळू]], [[शेवरी]], घोरकण, चायनीज घोरकण, [[सुरण]], करंडा, रताळी, नागरी फळे, [[काकडी]], [[भोपळा]], पावटा, [[शेवगा]] पाला, [[चवळी]], रताळी पानं, [[पडवळ]], [[दोडका]], [[कारली]], [[वांगी]], [[मिरची]], [[भेंडी]], [[टोमॅटो]] इत्यादी. * '''कंदमुळे''' – कनग, टका, [[रताळे]], घोरकंद, लोकरी, भिरंबोले, [[सुरण]] इत्यादी. * '''मासे''' – [[मलाया]], पिचकी, वांग, रत्तू, डोकरू, गंडलास, चिगल्या * '''पाळीव प्राणी''' – [[गाय]], [[बैल]], [[म्हैस]], बकरा, [[शेळी]], [[कुत्रा]], [[मांजर]] * '''जंगली प्राणी''' – [[वाघ]], [[बिबट्या]], भेकरे, [[रानडुक्कर]], [[हरीण]], [[कोल्हा]], गवारेडा, [[सांबर]], [[साळिंदर]], [[पिसोरी]], [[माकड]], [[ससा]], [[घोरपड]], खवल्यामांजर इत्यादी. जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असून, या प्रदेशातील वनसंपदा, वृक्षवैविध्य आणि नैसर्गिक अधिवास जैवविविधतेच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण मानले जातात. उत्तर पश्चिम घाटातील जंगले ही संरक्षित क्षेत्रे, देवराया आणि खाजगी वनांच्या स्वरूपात विविध प्रकारे टिकून आहेत.<ref>{{Cite journal |last1=Shigwan |first1=B.K. |last2=Kulkarni |first2=A. |last3=Smrithy |first3=V. |last4=Datar |first4=M.N. |title=An overview of tree ecology and forest studies in the Northern Western Ghats of India |journal=iForest - Biogeosciences and Forestry |volume=17 |issue=4 |pages=213–223 |year=2024 }}</ref> === पश्चिम घाट इको-संवेदनशील क्षेत्रात समावेश === खडीकोळवण हे महाराष्ट्र राज्यातील [[रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यातील [[संगमेश्वर]] तालुक्यातील एक गाव असून त्याचा परिसर पश्चिम घाटाच्या जैवविविधता पट्ट्याचा भाग मानला जातो. [[भारत सरकार]]च्या पर्यावरण, वन आणि [[हवामान]] बदल मंत्रालयाने २०१४ साली प्रसिद्ध केलेल्या मसुदा अधिसूचनेनुसार खडीकोळवण गावाचा समावेश [[पश्चिम घाट]] इको-संवेदनशील क्षेत्र (Western Ghats Ecologically Sensitive Area – ESA) मध्ये करण्यात आला होता. या अधिसूचनेनुसार [[रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यातील [[संगमेश्वर]], [[चिपळूण]] आणि [[राजापूर]] तालुक्यांतील अनेक गावे इको-संवेदनशील क्षेत्रात समाविष्ट करण्यात आली होती.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats: ESA Draft Notification 2014 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2018/04/Draft-notification-WG-ESA-2014.pdf |publisher=Ministry of Environment, Forest and Climate Change |date=2014-03-10 |access-date=2025-06-24}}</ref> खडीकोळवण परिसर हा उत्तर पश्चिम घाट (Northern Western Ghats) जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असून, या प्रदेशात विविध प्रकारची [[वनस्पती]], वृक्षप्रजाती व [[वन्यजीव]] आढळतात. उत्तर पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्था जैवविविधतेच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण मानली जाते.<ref>{{Cite journal |last=Shigwan |first=Bhushan K. |title=An overview of tree ecology and forest studies in the Northern Western Ghats of India |journal=iForest |year=2024 }}</ref> या क्षेत्रात जैवविविधतेचे संवर्धन, जलस्रोतांचे संरक्षण आणि पर्यावरणीय संतुलन राखण्याच्या उद्देशाने खाणकाम, मोठे औद्योगिक प्रकल्प, [[थर्मल पॉवर]] प्रकल्प तसेच पर्यावरणावर परिणाम करणाऱ्या काही विकासकामांवर निर्बंध प्रस्तावित करण्यात आले होते. पर्यावरणपूरक शेती, शाश्वत विकास आणि जैवविविधता-अनुकूल पर्यटनाला प्रोत्साहन देण्यावर भर देण्यात आला आहे.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats Biodiversity and Land Use |url=https://www.ceeindia.org/eco-tales/konkan-biodiversity-landscape |website=CEE India – Eco Tales |publisher=Centre for Environment Education |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> या अधिसूचनेनंतर स्थानिक ग्रामस्थ, [[शेतकरी]] आणि लोकप्रतिनिधींनी [[शेती]], घरबांधणी आणि विकासकामांवरील संभाव्य निर्बंधांबाबत चिंता व्यक्त केली होती. दुसरीकडे, पर्यावरण अभ्यासकांनी पश्चिम घाटातील वनसंपदा, जैवविविधता आणि जलस्रोतांच्या संरक्षणासाठी अशा उपाययोजनांचे समर्थन केले आहे. पर्यावरण संरक्षण आणि स्थानिक विकास यामधील संतुलन राखण्यासाठी स्थानिक समुदायांचा सहभाग आणि सुसंवाद आवश्यक असल्याचे मत विविध अभ्यासकांनी व्यक्त केले आहे.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats ESA Opposition: Local Voices |url=https://www.downtoearth.org.in/news/western-ghats-esa-local-protests-50023 |website=Down To Earth |publisher=Centre for Science and Environment |date=2015-09-14 |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> === गंधकयुक्त गरम पाण्याचा झरा === २०१४ मध्ये खडीकोळवण गावात [[भू-वैज्ञानिक]] उत्खननादरम्यान सुमारे १००० मीटर खोलवर गंधकयुक्त गरम पाण्याचा झरा सापडला.<ref>{{Cite news |title=कोकणात पर्यटकांसाठी गंधकयुक्त गरम पाण्याचा पर्याय |url=https://www.esakal.com/kokan/kokan-hot-spring-tourism-option-trying-people-kokan-marathi-news-425308 |work=सकाळ |publisher=Sakal Media Group |date=2021-06-30 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> कोकण प्रदेशात भूगर्भीय हालचाली, भेगा आणि उष्णजल (hydrothermal) घटना यांचा परस्परसंबंध असल्याचे काही भूगर्भशास्त्रीय अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{Cite journal |last1=Thigale |first1=S. S. |last2=Umrikar |first2=Bhavana |title=Disastrous landslide episode of July 2005 in the Konkan plain of Maharashtra, India with special reference to tectonic control and hydrothermal anomaly |journal=Current Science |volume=92 |issue=3 |pages=383–385 |year=2007 }}</ref> या झऱ्यातील [[पाणी]] तापमानाने अधिक असल्यामुळे ते पिण्यायोग्य अथवा [[शेती]]साठी उपयुक्त नसले तरी स्थानिकांच्या मते, त्वचारोगांवर उपयुक्त असल्याचे अनुभवले गेले आहे. उत्खननादरम्यान पिवळ्या गंधकाचे हजारो टन साठेही या भागात आढळून आले. या घटनेमुळे गावातील [[भूजल]] पातळीतही सकारात्मक वाढ झाल्याचे स्थानिक निरीक्षण आहे.<ref>{{Cite news |title=खडीकोळवण : गरम पाण्याच्या झऱ्यामुळे पर्यटकांचा ओघ |url=https://www.lokmat.com/ratnagiri/borewell-hot-water-attraction-tourists-a703 |work=लोकमत |publisher=Lokmat Media Pvt. Ltd. |date=2023-12-18 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> हा झरा भविष्यात पर्यटन व वैद्यकीय (wellness tourism) दृष्टिकोनातून विकसित करण्यास उपयुक्त असा नैसर्गिक स्रोत मानला जातो. गंधकयुक्त गरम पाण्याचे झरे संपूर्ण भारतात दुर्मिळ आहेत, आणि त्यांचा वापर नैसर्गिक उपचार केंद्रांमध्ये केला जातो. त्यामुळे खडीकोळवणचा झरा भविष्यातील पर्यावरणपूरक आणि आरोग्यकेंद्रित पर्यटन विकासासाठी महत्त्वपूर्ण ठरू शकतो. == लोकसंख्या व सामाजिक जीवन == === लोकसंख्या व सामाजिक रचना === २०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, खडीकोळवण गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून, गावात ११८ घरे आहेत. साक्षरतेचा दर ६३.२४% इतका आहे.<ref>{{cite web |title=Khadi Kolvan Village |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |website=MapsOfIndia |publisher=Compare Infobase Limited |access-date=2025-07-27 |language=en }}</ref> गावात प्रामुख्याने [[कुणबी]] आणि [[बौद्ध]] समाजाचे लोक वास्तव्यास आहेत. गावात एकूण सहा वाड्या/वस्त्या आहेत. यापैकी काही भाग सध्या पर्यावरणीय दृष्टिकोनातून [[पश्चिम घाट]] इको-संवेदनशील क्षेत्रात समाविष्ट झाले आहेत.कोकण परिसर जैवविविधतेने समृद्ध असून येथील पारंपरिक जमिनीचा उपयोग पद्धती नैसर्गिक समतोल टिकवते, असे Centre for Environment Education च्या अहवालात नमूद आहे.<ref>{{Cite web |title=Western Ghats Biodiversity and Land Use |url=https://www.ceeindia.org/eco-tales/konkan-biodiversity-landscape |website=Centre for Environment Education |publisher=CEE India |access-date=2025-07-25 }}</ref> == लोकजीवन == === सामाजिक === * खडीकोळवण गावाचा [[इतिहास]] १६व्या शतकात सुरू होतो. [[सह्याद्री]]च्या कुशीत वसलेल्या या भागात कृषिप्रधान आणि अध्यात्मप्रधान जीवनशैली रुजली. गावात एका तपस्वी संताच्या माध्यमातून आध्यात्मिक चळवळीची सुरुवात झाली. त्यांनी भक्तीमार्ग, [[भजन]], [[कीर्तन]] आणि [[व्रत]] परंपरेची पायाभरणी केली. या परंपरेतून ‘प्रभू [[श्रीराम]]’ मंदिराची स्थापना झाली. यानंतर [[वारी]], [[महाशिवरात्र]], [[श्रावण]]मासातील [[ग्रंथ]]वाचन इ. उपक्रम नियमितपणे होऊ लागले.खडीकोळवण हे रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील संगमेश्वर तालुक्यातील गाव असून ते रत्‍नागिरी–सिंधुदुर्ग लोकसभा मतदारसंघाच्या कार्यक्षेत्रात येते. * [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटीश कालखंडात]] गावातील काही व्यक्तींनी ग्रामस्वराज्य आणि ग्रामीण [[न्याय]]व्यवस्थेचा पाया घातला. त्यांनी प्रशासनात [[शिस्त]], व्यायामप्रेमी वृत्ती आणि सामाजिक सहभाग वाढवून गावगाड्याचे सुयोग्य संचालन केले. [[पाटील]]पद आणि महालकरी जबाबदाऱ्यांमधून त्यांनी प्रभावी भूमिका पार पाडली. * १९व्या व २०व्या शतकात गावातील नागरिकांनी [[शेती]], [[वन]]व्यवसाय आणि ग्रामपंचायतीच्या विकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. [[लाकूड]], कडिपत्ता, [[करवंद]], [[वेत]] यांचे संकलन व विक्री करताना शेतकऱ्यांना योग्य दर मिळवून देण्यासाठी प्रयत्न झाले. [[पूल]], नळपाणी योजना, [[सार्वजनिक]] विहिरी या सुविधा निर्माण करण्यातही सहभाग होता. * गावाच्या सांस्कृतिक जीवनात [[नमन]], झांजगी, [[कीर्तन]], [[तमाशा]], [[अभंग]]गायन या पारंपरिक लोककलांचा समावेश आहे. स्त्रीवेशातील [[अभिनय]], झांजगीत सादरीकरण आणि लोककलांचे [[प्रशिक्षण]] ही परंपरा पिढ्यानपिढ्या चालत आली आहे. [[गोंधळ]], [[भजन]], [[सत्यनारायण पूजा]] अशा धार्मिक कार्यक्रमांत गावकऱ्यांचा सहभाग उल्लेखनीय आहे<ref>{{Cite book |last=Joshi |first=G. V. |title=कोकणातील लोकपरंपरा आणि सण-उत्सव |publisher=महाराष्ट्र राज्य साहित्य व संस्कृती मंडळ |location=मुंबई |year=2009 |language=mr }}</ref> * गावामध्ये पारंपरिक सर्पदंश उपचारपद्धती, रानऔषधी ज्ञान आणि मंत्रोपचार यांचा पिढ्यानपिढ्या चालत आलेला वारसा आहे. हे [[ज्ञान]] [[आजी]]-आजोबांकडून अरण्यातील अनुभवांच्या माध्यमातून हस्तांतरित झाले आहे. काही गावकऱ्यांनी या उपचारांनी अनेकांचे [[प्राण]] वाचवले आहेत.<ref>{{Cite book |last=Deshpande |first=M. V. |title=Folk Healing Traditions in Konkan |publisher=University of Pune |location=Pune |year=2011 |language=en }}</ref> * स्वातंत्र्योत्तर काळात गावातील युवकांनी [[भारतीय सैन्य]] दलात भरती होऊन देशसेवेसाठी योगदान दिले. त्यांनी १९७१ मधील [[भारत]]–[[पाकिस्तान]] युद्धात सहभाग घेऊन सेवा पदके मिळवली.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref> <ref>{{Cite web |title=1971 India–Pakistan War |url=https://www.britannica.com/event/1971-India-Pakistan-War |website=Encyclopaedia Britannica |publisher=Britannica, Inc. |access-date=2025-07-25 }}</ref> * ग्रामपंचायतीमार्फत [[शिक्षण]], [[आरोग्य]] व [[जल]]व्यवस्थापन क्षेत्रात विकासाचे प्रयत्न झाले. गावात [[सार्वजनिक]] [[शाळा]], [[पूल]] व [[रस्ते]] [[बांधकाम]] तसेच सांस्कृतिक मंडळांची स्थापना झाली. [[गणेशोत्सव]] मंडळ गावातील एकतेचे, सौहार्दाचे आणि सामाजिक समरसतेचे प्रतीक बनले आहे.<ref>खडीकोळवण ग्रामपंचायत कार्यालय अभिलेख (2023), संगमेश्वर तालुका, रत्नागिरी जिल्हा</ref> * आज गावाचा सामाजिक [[इतिहास]] हा सामुदायिक [[श्रम]], निःस्वार्थ सेवा, सांस्कृतिक वारसा आणि आध्यात्मिक प्रगल्भतेचा संगम मानला जातो. ही परंपरा आजही गावकऱ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरते. == सांस्कृतिक जीवनपद्धती == == सांस्कृतिक == * हे गाव कोकणातील समृद्ध [[लोकसंगीत]] आणि पारंपरिक कलांच्या जतनासाठी ओळखले जाते.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील पारंपरिक सण, लोककला आणि सांस्कृतिक उपक्रम |url=https://maharashtratimes.com/editorial/article/konkan-folk-culture-and-celebrations |website=महाराष्ट्र टाइम्स |publisher=The Times Group |date=2022-08-14 |access-date=2025-07-25 }}</ref> * येथे पारंपरिक [[नमन]], झांजगी, [[ताशा]] वादन, जाखडी [[नृत्य]], [[भजन]] आणि [[लावणी]] यांचा दीर्घ वारसा आहे. * गावात [[शिवजयंती]], [[बौद्ध]] [[पौर्णिमा]], [[आंबेडकर जयंती]] यासारख्या [[सण]]ांची साजरी करण्याची परंपरा आहे. गावातील महिलांचा विविध सामाजिक समारंभांमधील सक्रिय सहभाग सांस्कृतिक परंपरांचा घटक आहे. झांजगी व [[ताशा]] वादन यांना गावात विशेष महत्त्व आहे. वाड्यावाड्यांमध्ये स्वतंत्र वाजंत्री पथके असून, [[ताशा]] वादनातील विशिष्ट [[ताल]], [[काठी नृत्य]], आणि सामूहिक सादरीकरणातून पारंपरिक सांस्कृतिक दर्शन होते. * या [[कला]] धार्मिक [[उत्सव]], [[विवाह]] समारंभ, [[शिमगा]], [[गणेशोत्सव]], महालवस ([[पितृपक्ष]]) आणि [[दसरा]] अशा प्रसंगी विशेषत्वाने सादर केल्या जातात. 'कलगी/शक्तीवाले' परंपरा ही गावातील भक्तिपर उपासनेचा भाग असून, ती दशकानुदशके टिकून आहे. * गावात [[वारकरी]] संप्रदायाचा प्रभाव आहे. [[प्रवचन]], [[भजन]], [[ग्रंथ]]वाचन, [[वारी]], आणि [[कीर्तन]] यांची परंपरा आजही दृढ आहे. [[श्रावण]] महिन्यातील [[भजन]] सप्ताह, [[महाशिवरात्र]] उत्सव, [[अभंग]] [[गायन]], साप्ताहिक [[कीर्तन]] यांमुळे गावात आध्यात्मिक वातावरण निर्माण होते. [[ढोलकी]], [[झांज]] आणि तालवाद्यांच्या सहाय्याने [[नृत्य]] आणि गीते सादर केली जातात. * गावात [[सार्वजनिक गणेशोत्सव]]ाची सुरुवात १९९९ साली झाली. स्थानिक तरुणांनी पुढाकार घेऊन "गर्जना मित्र मंडळ" स्थापन केले.ही संस्था गावातील पहिली सार्वजनिक सांस्कृतिक संघटना ठरली. मंडळाच्या वतीने पहिला [[सार्वजनिक गणेशोत्सव]] साजरा करण्यात आला, जो तालुक्यातील पहिल्या काही सार्वजनिक गणेशोत्सवांपैकी एक होता. या उत्सवात [[सत्यनारायण पूजा]], [[अभिषेक]], [[आरती]], [[भजन]], [[अभंग]]वाणी, [[फुगडी]] आणि [[नृत्य]] सादरीकरण अशा विविध कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले. * मंडळाच्या माध्यमातून गावात सामाजिक ऐक्य, संस्कृती संवर्धन आणि युवकांचा सक्रिय सहभाग वाढवण्यासाठी अनेक उपक्रम राबवले गेले. हे मंडळ आजही गावातील एक महत्त्वाची सामाजिक-सांस्कृतिक [[संस्था]] म्हणून कार्यरत आहे. गावातील सांस्कृतिक जीवनात [[नमन]], जाखडी, [[भजन]], [[फुगडी]], [[पालखी]] [[नृत्य]] यांसारखे मनोरंजनपर कार्यक्रम महत्त्वाचे मानले जातात. गावात [[वारकरी संप्रदाय]] मंडळ, [[भजन]] मंडळ आणि विविध युवा मंडळे कार्यरत आहेत. == जीवनपद्धती == * '''घरे''' – खडीकोळवण गावात पावसाचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे येथे उतरत्या छपराची, जांभ्या दगडाची कौलारू घरे आढळतात. प्रारंभी येथे कुडाची, शेणमातीने सारवलेली घरे, शेतीपूरक वाडे, आणि ओढ्यांजवळील निवास आढळत होते. * '''[[व्यवसाय]]''' – गावातील मुख्य व्यवसाय [[शेती]] असून, पशुपालन आणि [[कुक्कुटपालन]] हे जोडधंदे म्हणून प्रचलित आहेत. * '''पिके''' – शेतीमध्ये [[भात]] हे मुख्य पीक आहे. त्यासोबत [[नाचणी]], [[वरी]], [[तीळ]] यांसारखी जोडपीके घेतली जातात. याशिवाय [[पाले]]भाज्याची लागवड देखील केली जाते. * '''[[आहार]]''' – [[तांदूळ]] हे प्रमुख पीक असल्यामुळे येथील आहारात [[भात]] आणि तांदळाची [[भाकरी]] प्रमुख आहे. याशिवाय [[डाळ]], [[भाजी]] आणि [[मांसाहारी]] पदार्थ यांचाही समावेश आहारात आढळतो. * '''[[पोशाख]]''' – गावातील पुरुष व मुले शर्ट व पँट परिधान करतात, तर स्त्रिया [[साडी]], [[चोळी]] आणि मुली [[पंजाबी]] ड्रेस परिधान करतात. * '''[[भाषा]]''' – येथील लोक प्रामुख्याने [[मराठी]] आणि [[कोकणी]]-संगमेश्वरी बोली[[भाषा]] बोलतात. * '''वाड्या/वस्त्या''' – गावात प्रमुख वाड्यांमध्ये वरची रिंगण घोलम वाडी, खालची घोलम वाडी, [[खाडेवाडी]], [[रामवाडी]], आणि [[बौद्ध]]वाडी यांचा समावेश होतो.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२). |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |website=Wikimedia Commons |publisher=जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण |date=2022 |access-date=2025-07-25 |language=mr |format=PDF }}</ref> * '''गावचे प्रशासन''' – प्रत्येक वाडीतील प्रमुख व्यक्ती धार्मिक विधींचे आयोजन, खाजगी कार्यक्रम (उदा. [[विवाह]], [[मंगलकार्य, [[अंत्यसंस्कार]]) व्यवस्थित पार पाडणे, आणि गावातील लहान-मोठ्या वादविवादांचे सामूहिक निर्णयाने निराकरण करण्याचे कार्य पार पाडतात. == शिक्षण व नागरी सुविधा == === जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक मराठी शाळा === खडीकोळवण येथील जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक मराठी शाळेची स्थापना १२ नोव्हेंबर १९४६ रोजी झाली. शाळेने गावातील प्राथमिक शिक्षणाच्या विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. २०२१ मध्ये शाळेच्या अमृत महोत्सवी वर्षानिमित्त ७५ वर्षांचा समारंभ शासन नियमांचे पालन करून साजरा करण्यात आला. या कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांनी स्वागतगीत, लेझीम आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम सादर केले. विविध सामाजिक संस्थांनी विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक साहित्याचे वाटप केले. कार्यक्रमादरम्यान शाळेच्या कार्यकिर्दीचा आढावा घेणारी एक स्मरणिका प्रकाशित करण्यात आली.<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण - शाळा - अमृत महोत्सव वर्ष - स्मरणिका |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf |publisher=जिल्हा परिषद पू. प्रा. शाळा खडीकोळवण |access-date=2025-06-24}}</ref> === उपक्रम, वैशिष्ट्ये आणि अडचणी === * कोविड लॉकडाऊन कालावधीत, शिक्षकांनी भिंतींवर शैक्षणिक भित्तीचित्रे रेखाटली. * स्मरणिकेत माजी विद्यार्थ्यांचे अनुभव, लेख आणि शाळेचा इतिहास समाविष्ट केला गेला. * शाळेच्या शिक्षकांचे योगदान व नेतृत्व उल्लेखनीय आहे. '''''अडचण''''' गावात माध्यमिक शिक्षणाची सोय नसल्यामुळे विद्यार्थ्यांना पुढील शिक्षणासाठी शेजारील गावांत जावे लागते, जे ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांसाठी अडथळा ठरतो. === नागरी सुविधा === खडीकोळवण गावात राष्ट्रीयीकृत '''[[बँक ऑफ इंडिया]]''' ची शाखा कार्यरत आहे. ही शाखा [[रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यातील [[रत्‍नागिरी]] शाखा असून, किसान, दुग्धव्यवसाय, [[विहीर]] खोदणे, शेळ्या–मेंढ्यांचे पालन, किराणा दुकान आणि विविध सेवा उद्योगांना [[कर्ज]] व वित्तपुरवठा करते.गावाजवळील बँक व्यवहार रत्‍नागिरी येथील Bank of India शाखेद्वारे पार पडतात, जिचा IFSC कोड BKID0001400 आहे<ref>{{Cite web |title=Bank of India Ratnagiri Branch IFSC Code BKID0001400|url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/ifsccode/bank-bank-of-india,state-maharashtra,district-ratnagiri,branch-ratnagiri,ifsccode-BKID0001400.cms |website=The Economic Times |publisher=Times Internet |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[ग्रामपंचायत]]''' खडीकोळवण ग्रामपंचायत ही महाराष्ट्र शासनाच्या ग्रामविकास व पंचायत राज विभागाच्या अधिपत्याखाली कार्यरत आहे.<ref>{{Cite web |url=https://rdd.maharashtra.gov.in/ |title=ग्राम विकास व पंचायत राज विभाग, महाराष्ट्र शासन |website=rdd.maharashtra.gov.in |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''तलाठी कार्यालय''' – खडीकोळवण व [[ओझरे]] गाव मिळून एक तलाठी कार्यालय आहे. तलाठी सजा हे कार्यालयाचे काम पाहतात. * '''टपाल कार्यालय''' – गावाचे टपाल कार्यालय [[ओझरे]] गावात आहे. * '''[[पोलीस]] ठाणे''' – खडीकोळवण गाव [[मुर्शी]] व [[साखरपा]] पोलीस दूरक्षेत्राअंतर्गत येतो. [[पोलीस पाटील]] गावपातळीवर काम पाहतात. * '''[[पंचायत समिती]]''' – खडीकोळवण गाव [[संगमेश्वर]] पंचायत समितीच्या कार्यक्षेत्रात येतो. कार्यालय [[देवरुख]] येथे आहे. * '''[[जिल्हा परिषद]]''' – हा गाव [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा परिषदच्या [[संगमेश्वर]] गटांतर्गत येतो. * '''विधानसभा मतदारसंघ''' – खडीकोळवण [[चिपळूण विधानसभा मतदारसंघ]] अंतर्गत येतो.<ref>{{Cite web |title=General Elections to State Legislative Assembly 2019 – Constituency Details |url=https://ceo.maharashtra.gov.in |publisher=Chief Electoral Officer, Maharashtra |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> === तंटामुक्त गाव अभियान === खडीकोळवण ग्रामपंचायत [[महात्मा गांधी तंटामुक्त गाव अभियान]] (Mahatma Gandhi Dispute-Free Village Mission) राबवते. महाराष्ट्र शासनाने १५ ऑगस्ट २००७ रोजी ही योजना सुरू केली; उद्देश गावांतील किरकोळ वाद स्थानिक पातळीवरच संवाद आणि सामोपचारातून सोडवणे, न्यायालयीन खर्च व वेळ वाचवणे, तसेच सामाजिक सलोखा वाढवणे हा आहे. == दळणवळण व परिवहन == '''खडीकोळवण''' गाव चारही बाजूंनी डोंगरांनी वेढलेले असून, येथे प्रवेशासाठी दोन प्रमुख मार्ग आहेत: * [[साखरपा]] – खडीकोळवण (कलकदरा मार्गे) * [[देवरुख]] – खडीकोळवण ([[बामणोली]] मार्गे) [[रत्‍नागिरी]]–[[कोल्हापूर]] महामार्गावर [[साखरपा]] हे महत्त्वाचे [[बाजारपेठ]] केंद्र आहे. प्रारंभी प्रतिदिन तीन वेळा [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]] सेवा [[साखरपा]]–खडीकोळवण मार्गावर चालवली जात होती. सध्या ही सेवा [[साखरपा]]–[[बामणोली]]–खडीकोळवण मार्गावर चालू आहे. [[कोकण रेल्वे]]वरील [[संगमेश्वर रोड]] स्थानक हे खडीकोळवणपासून सुमारे २३ किमी अंतरावर आहे. येथून [[देवरुख]] बसस्थानकापर्यंत पोहोचल्यावर, खडीकोळवण गावासाठी आणखी २३ किमी प्रवास करावा लागतो. या प्रवासास साधारणतः ४५ मिनिटे ते १ तास लागतो. [[साखरपा]] ते खडीकोळवण हे अंतर देखील सुमारे २३ किमी असून प्रवासाचा कालावधी ४५ मिनिटांच्या आसपास असतो. सन १९८५ मध्ये खडीकोळवण गावात थेट एस.टी. सेवा सुरू करण्यात आली, ज्यामुळे गावाच्या संपर्क सुविधेत लक्षणीय सुधारणा झाली.<ref name="transport">MSRTC स्थानिक सेवा अभिलेख (प्रादेशिक कार्यालय, रत्नागिरी)</ref> === एस.टी. मार्ग व परिवहन === खडीकोळवण गाव [[कोकण रेल्वे]] मार्गाशी थेट जोडलेले नसून, प्रवासासाठी जवळील रेल्वे स्थानके खालीलप्रमाणे आहेत: * '''[[संगमेश्वर रोड]] रेल्वे स्थानक''' – गावापासून सुमारे ३० किमी अंतरावर * '''[[रत्‍नागिरी]] रेल्वे स्थानक''' – सुमारे ४५ किमी अंतरावर गावापर्यंत पोहोचण्यासाठी सार्वजनिक परिवहन (एस.टी. बस) मार्ग खालीलप्रमाणे आहेत: * '''[[संगमेश्वर]] ⇌ [[देवरुख]]''' – सुमारे १४ किमी; प्रवास वेळ ~२० मिनिटे <ref>{{Cite web |title=Distance from Sangameshwar to Devrukh |url=https://www.rome2rio.com/s/Sangmeshwar/Devrukh |website=Rome2Rio |publisher=Rome2Rio Pty Ltd |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[रत्‍नागिरी]] ⇌ [[देवरुख]]''' – अंदाजे ३८ किमी; प्रवास वेळ ~४५ मिनिटे <ref>{{Cite web |title=Distance from Devrukh to Ratnagiri |url=https://www.rome2rio.com/s/Devrukh/Ratnagiri |website=Rome2Rio |publisher=Rome2Rio Pty Ltd |access-date=2025-07-25 |language=en }}</ref> * '''[[देवरुख]] ⇌ खडीकोळवण''' – खडीकोळवण गाव देवृखपासून अंदाजे १५ किमी अंतरावर असून संगमेश्वर तालुक्याच्या पश्चिम भागात वसलेले आहे.{{Cite web |title=Khadi Kolvan distance from Devrukh |url=https://www.nisargramyakonkan.com/khadi-kolvan-sangameshwar-ratnagiri-maharashtra-india/ |website=Nisar Gramyakonkan |publisher=Nisar Gramyakonkan Team |access-date=2025-07-25 |language=mr |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125120810/https://www.nisargramyakonkan.com/khadi-kolvan-sangameshwar-ratnagiri-maharashtra-india/ |url-status=dead }} * '''[[देवरुख]] ⇌ [[साखरपा]]''' – अंदाजे १६ किमी; प्रवास वेळ ~२२ मिनिटे<ref>{{Cite web |title=Distance from Devrukh to Sakharpa |url=https://www.distancesfrom.com/distance-from-Devrukh-to-Sakharpa/DistanceHistory/15530647.aspx |website=DistancesFrom.com |language=en |access-date=2025-07-25 }} खडीकोळवण गावाला पोहोचण्यासाठी महत्त्वाच्या मार्गांपैकी एक मार्ग देवृख जवळून जातो. Devrukh ते Sakharpa हे अंतर अंदाजे १६ किमी आहे, ज्यासाठी बस किंवा गाडीने सुमारे २५ मिनिटांचा प्रवास लागतो.{{Cite web |title=Distance from Devrukh to Sakharpa |url=https://www.distancesfrom.com/distance-from-Devrukh-to-Sakharpa/DistanceHistory/15530647.aspx |website=DistancesFrom.com |language=en |access-date=2025-07-25 }}</ref> ''गावासाठी प्रमुख आगार – [[देवरुख]] एस.टी. आगार असून येथून खडीकोळवणसाठी मर्यादित पण नियमित बस सेवा उपलब्ध आहे.'' === रस्ते विकास - चौपदरीकरण === [[खडीकोळवण]] गावातून पुढे [[मार्लेश्वर]] (तालुका [[संगमेश्वर]], जिल्हा रत्‍नागिरी) येथे जाणाऱ्या मुख्य जिल्हा रस्त्याचे चारपदरी रुंदीकरण काम प्रस्तावित असून त्यास जिल्हाधिकारी कार्यालय, [[रत्‍नागिरी]] यांची प्रशासकीय मान्यता प्राप्त आहे. [[जिल्हाधिकारी]] कार्यालयाच्या (सुसंयोजन समन्वय शाखा) दिनांक 19 डिसेंबर 2025 रोजीच्या अधिकृत पत्रानुसार, निवावे – [[ओझरे]] बुद्रुक – [[खडीकोळवण]] – [[बामणोली]] – निवे – [[मार्लेश्वर]] या मार्गाचे चौपदरीकरण करून आधुनिक रस्ते पायाभूत सुविधा विकसित करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. या प्रकल्पामुळे स्थानिक [[शेतकरी]], [[विद्यार्थी]] तसेच भाविक नागरिकांना मोठा लाभ होणार असून परिसरातील वाहतूक व्यवस्था सुलभ होईल. तसेच [[पर्यटन]]दृष्ट्या महत्त्वाच्या [[मार्लेश्वर]] मंदिरापर्यंत पोहोचणे अधिक सोयीचे होईल. जिल्हाधिकारी कार्यालयाने संबंधित अधिकाऱ्यांना योग्य ती कार्यवाही करून रस्त्याचे चौपदरीकरणाचे काम एकाच टप्प्यात पूर्ण करण्याचे निर्देश दिले आहेत.<ref> District Collector Office, Ratnagiri. "Nivave–Ozhare Budruk–Khadikolvan–Bamnoli–Nive–Marleshwar Road Four-Laning". Dated: 19 December 2025. Signed by Jivan Desai, Deputy Collector (Land Acquisition), District Collector Office, Ratnagiri. [https://archive.org/details/20260109_20260109_1419 Official archived PDF]. </ref> == धार्मिक व सांस्कृतिक वारसा == === प्रमुख देवस्थाने === गावात अनेक पारंपरिक आणि श्रद्धास्थानी देवस्थाने आहेत: - खडीकोळवण गावातील अनेक कुटुंबांची कुलदेवता [[काळाम्मादेवी उदगिरी]]<ref>{{Cite book |title=श्री काळाम्मा देवी यात्रा महोत्सव स्मरणिका २०२५ |editor= |publisher=श्री काळाम्मा देवी देवस्थान समिती |location=उदगिरी, ता. संगमेश्वर, जि. रत्नागिरी |year=2025 |language=mr }}</ref> आहे. * '''श्री देव गांगेश्वर मंदिर''' – ग्रामदैवत; येथे स्वयंभू [[शिवलिंग]] असून [[महाशिवरात्र]]ीला विशेष पूजन व उत्सव साजरे होतात. * '''अत्रल देवी मंदिर''' – गावाच्या वेशीवर वसलेले; नवसाला पावणारी स्थानिक देवी. * '''ठोंगळ देवी मंदिर''' – गावाच्या सीमारेषेवर; सीमासंरक्षणाचे प्रतीक मानले जाते. * '''श्रीराम मंदिर''' – गावाच्या मध्यवर्ती भागात वसलेले; धार्मिक सणांचे केंद्रस्थान. === धार्मिक उत्सव === खडीकोळवण गावात विविध [[सण]] व [[उत्सव]] पारंपरिक, धार्मिक व सामाजिक एकात्मतेचे प्रतीक म्हणून साजरे केले जातात: * [[रामनवमी]], [[हनुमान जयंती]], अत्रल देवी उत्सव, [[गोंधळ]], [[वटपौर्णिमा]], [[नागपंचमी]] * [[गोकुळाष्टमी]], [[नवरात्र]], [[दसरा]], [[दिवाळी]], [[तुळशी विवाह]] * [[गणेशोत्सव]] (गौर गणपती), [[शिमगा]], [[बैलपोळा]], [[मकर संक्रांत]] * [[महाशिवरात्र]], [[देव दिवाळी]], जागर इत्यादी या सणांदरम्यान गावातील विविध वाड्यांतर्फे एकत्र पूजन, गोंधळ, [[भजन]], पारंपरिक वादन-नृत्य अशा कार्यक्रमांचे आयोजन होते. या परंपरा गावातील धार्मिक श्रद्धा, सामाजिक ऐक्य आणि सांस्कृतिक वारसा यांचे संरक्षण करतात. गावात ग्रामदेवतेची पूजा, वार्षिक जत्रा आणि पारंपरिक उत्सव मोठ्या उत्साहात साजरे केले जातात. देवस्थान परिसरात विविध धार्मिक व सांस्कृतिक उपक्रम होतात<ref>{{Cite web |title=खडीकोळवण – ग्रामदेवता व उत्सव |url=https://example.org/devsthan-khadikolvan |website=कोकण संस्कृती वेब पोर्टल |publisher=Ratnagiri District Cultural Office |date=2023-03-10 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> === सण व उत्सव === खडीकोळवण गावात पारंपरिक पद्धतीने विविध सण आणि उत्सव साजरे केले जातात. हे उत्सव धार्मिक आस्था, सामाजिक एकत्रता आणि स्थानिक परंपरांचा भाग आहेत. * '''[[होळी]]''' – फाल्गुन महिन्याच्या शुद्ध पंचमीपासून एकादशीपर्यंत 'फाग' साजरा केला जातो. द्वादशीला 'जांगलं होळी' व पौर्णिमेला 'होम' विधी होतो. खडीकोळवणसारख्या कोकणातील गावांमध्ये पालखी नृत्याची पारंपरिक परंपरा आजही जपली गेली आहे. ग्रामदेवतेची पालखी गावात घराघरांत जाते, आणि संपूर्ण गावात उत्सवाचा माहोल निर्माण होतो.<ref>{{Cite web |title=कोकणातील अनोखी पालखी परंपरा; घराघरांत देवाचे आगमन |url=https://www.tv9marathi.com/festival/a-unique-tradition-of-palkhi-dancing-in-konkan-village-deity-goes-from-house-to-house-au128-885243.html |website=TV9 Marathi |publisher=TV9 नेटवर्क |date=2024-04-11 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''[[शिमगा]]''' – खडीकोळवण गावात आजही कोकणातील पारंपरिक गावगाडा व्यवस्थेत मानपान चालीरीतींचे पालन केले जाते, विशेषतः शेतीसंबंधी समारंभ व सामाजिक निर्णयप्रक्रियांमध्ये. फाल्गुन पौर्णिमेला गावदेवतांना रूपे लावून पालखी गावातील प्रत्येक घराच्या भेटीला जाते. या परंपरेत भक्ती, श्रद्धा आणि कलात्मकता यांचा संगम पाहायला मिळतो.<ref>{{Cite web |title=गावगाडा आणि मानपान चालीरीती |url=https://prahaar.in/2022/07/24/rice-planting-in-konkan/ |website=दैनिक प्रहार |publisher=Prahaar Media Group |date=2022-07-24 |access-date=2025-07-25 |language=mr }}</ref> * '''जागर''' – श्रावण शुद्ध त्रयोदशीला देवांना 'पोवते' (रक्षासूत्र) घालून जागरण केले जाते. यात धार्मिक गाणी, गोंधळ आणि लोकनाट्य स्वरूपाचे सादरीकरण होते. * '''[[देव दिवाळी]]''' – या दिवशी देवाच्या कळसावर सजावट केली जाते. तांदळाच्या पिठाचे दिवे प्रज्वलित केले जातात आणि पारंपरिक प्रार्थना केली जाते – "इडा पिडा टळो, बळीचं राज्य चांगभलं". * '''कौली जत्रा''' – पौष पौर्णिमेपूर्वीच्या शुक्रवारी गावदेवीकडून शेतीस प्रारंभ करण्याचा 'कौल' घेतला जातो. देवीला "राखण" दिली जाते आणि त्यानंतरच 'कवळ' तोडण्यास सुरुवात होते. * '''पालिक सोमवार''' – प्रत्येक मराठी महिन्याचा पहिला सोमवार गावदेवतांच्या नावाने पाळला जातो. या दिवशी कोणतीही शेतीकामे केली जात नाहीत, हा दिवस श्रद्धा व विश्रांतीसाठी राखीव असतो. === मिरगाची राखण – पारंपरिक शेतीरक्षण विधी === खडीकोळवण गावात मृग नक्षत्रात शेतीस प्रारंभ करताना ग्रामदेवतेला नैवेद्य अर्पण करून 'मिरगाची राखण' केली जाते. यामध्ये पाण्याचा अखंड प्रवाह सुरू झाल्यावर देवतेला पहिली राखण अर्पण केली जाते. शेतकरी देवाकडे गाऱ्हाणे घालून पिकांची रक्षा व्हावी अशी प्रार्थना करतो. राखण म्हणजे उभ्या पिकांची दिवसरात्र निगराणी ठेवण्याची पारंपरिक पद्धत होय. महिलाही बी पेरणीपूर्वी माती समतल करून दीपळ फोडतात. हा विधी शेती, श्रद्धा आणि ग्रामसंस्कृतीशी निगडित असून स्थानिक परंपरेत महत्त्वाचा मानला जातो. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == चित्रदालन == <gallery widths="250" heights="200"> File:खडीकोळवण देव गांगेश्वर ग्राम मंदीर.jpg File:गांगेश्वर समोर नतमस्तक नंदी.jpg File:ग्रामदेवता मंदिर गाभारा.jpg File:कुलाचार.jpg File:गांगेश्वर-शिव स्वयंभूःशिव लिंग.jpg File:स्वयंभु देव गांगेश्वर.jpg </gallery> == हे देखील पहा == * [[काळाम्मादेवी उदगिरी]] * [[संगमेश्वर]] * [[रत्‍नागिरी जिल्हा]] [[वर्ग:महाराष्ट्र]] [[वर्ग:कोकण]] [[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील गावे]] [[वर्ग:संगमेश्वर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:पश्चिम घाट]] tltk5iwrpcycal2nzcxpyu2hxmz1rsd 0 243703 2690418 2353639 2026-06-21T10:05:26Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2690418 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{माहितीचौकट शास्त्रज्ञ}} '''जियोव्हानी लिओन''' (Agrigento, 10 फेब्रुवारी 1967) <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://orcid.org/0000-0003-1479-9039|last=ORCID}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=56119288800|last=Leone|पहिले नाव=Giovanni|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.mendeley.com/profiles/giovanni-leone3/|title=संग्रहित प्रत|access-date=2019-06-16|archive-date=2019-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190616153352/https://www.mendeley.com/profiles/giovanni-leone3/|url-status=dead}}</ref> इटालियन भूगर्भशास्त्रज्ञ आणि ज्वालामुखीशास्त्रज्ञ आहे. त्यांचा मुख्य क्रियाकलाप सौर मंडल आणि ग्रह प्रणालीच्या ज्वालामुखीचा अभ्यास आहे. 2014 मध्ये त्यांनी अनेक आंतरराष्ट्रीय वर्तमानपत्रांचे लक्ष वेधले <ref>{{स्रोत बातमी|access-date=2018-10-20}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.ethz.ch/en/news-and-events/eth-news/news/2015/01/two-faces-of-mars.html|title=संग्रहित प्रत|access-date=2019-06-16|archive-date=2019-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190616153358/https://www.ethz.ch/en/news-and-events/eth-news/news/2015/01/two-faces-of-mars.html|url-status=dead}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=Wylie|first=Robin|work=Scientific American|access-date=2018-10-20|language=en}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=Meyer|first=Guido|date=2015-03-16|work=DIE WELT|access-date=2018-10-20}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|date=2015-08-06|work=sueddeutsche.de|access-date=2018-10-20|language=de|issn=0174-4917}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=Burks|first=Robin|date=2015-01-31|work=Tech Times|access-date=2018-10-20|language=en}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=K|first=Jayalakshmi|date=2015-01-31|work=International Business Times UK|access-date=2018-10-20|language=en}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=Wylie|first=Robin|work=Scientific American|access-date=2018-10-20|language=en}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=Clark|first=Stuart|date=2015-09-28|work=The Guardian|access-date=2018-10-21|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> मंगळवारी [[व्हॅलेस मरिनेरिस|वॅलेस मॅरिनेरिस]] प्रस्तावित केल्यानंतर त्यांनी लावा द्वारे आणि नाही पाणी करून. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Leone|first=Giovanni|date=2014-05-01|title=A network of lava tubes as the origin of Labyrinthus Noctis and Valles Marineris on Mars|journal=Journal of Volcanology and Geothermal Research|volume=277|pages=1–8|bibcode=2014JVGR..277....1L|doi=10.1016/j.jvolgeores.2014.01.011|issn=0377-0273}}</ref> त्याच वर्षी दक्षिण ध्रुवीय जायंट इंपॅक्ट (एसपीजीआय) द्वारा मार्टियन डायकोटॉमी तयार करण्यात आला, त्यानंतर उत्तर ध्रुवीय राक्षस प्रभावाची एक पर्यायी कल्पना म्हणून त्यांनी 3D संगणकाच्या सिम्युलेशनचे परिणाम मिळविले, <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Leone|first=Giovanni|last2=Tackley|first2=Paul J.|last3=Gerya|first3=Taras V.|last4=May|first4=Dave A.|last5=Zhu|first5=Guizhi|date=2014-12-26|title=Three-dimensional simulations of the southern polar giant impact hypothesis for the origin of the Martian dichotomy|journal=Geophysical Research Letters|volume=41|issue=24|pages=8736–8743|bibcode=2014GeoRL..41.8736L|doi=10.1002/2014gl062261|issn=0094-8276}}</ref> एसपीजीआयचे 2 डी मॉडेल होते 2006 पासून इतर लेखकांनी आधीच विकसित केले आहे। 2016 मध्ये त्याने 3D एसपीजीआय मॉडेलच्या अंदाजानुसार मंगलच्या दक्षिणेकडील गोलार्धातील 12 ज्वालामुखीय संरेखनाच्या शोधासह या परिकल्पना मान्य केली। <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Leone|first=Giovanni|date=2016-01-01|title=Alignments of volcanic features in the southern hemisphere of Mars produced by migrating mantle plumes|journal=Journal of Volcanology and Geothermal Research|volume=309|pages=78–95|bibcode=2016JVGR..309...78L|doi=10.1016/j.jvolgeores.2015.10.028|issn=0377-0273}}</ref> ज्वालामुखीपासून पसरलेल्या बहिर्वाह वाहिनी आणि फ्लुव्हीअल नेटवर्क्सचे त्यांचे निरीक्षण, नोआचियन युगापासून अनलर्टेड ऑलिव्हिनच्या उपस्थितीसह, उबदार आणि ओले मार्सच्या भूतकाळातील दृश्यांना आव्हान देत आहेत। == प्रारंभिक जीवन == त्यांचे वडील जिअसपेप एक पोलीस होते आणि त्यांची आई रोझेलिया गेंडोल्फो ही गृहिणी होती। ऍग्रीगेंटोमध्ये पहिल्या सहा वर्षांनी, जेव्हा त्याचे वडील स्थानिक प्रीफेट्टूरा येथे कार्यरत होते, तेव्हा त्यांचे कुटुंब [[सिचिल्या|सिसिलीतील]] [[पालेर्मो|पलर्मो]] शहरातील मूळ गावात स्थायिक झाले। लहान असताना त्याने विज्ञान साठी खूप रस दर्शविला। प्राथमिक शिक्षणाच्या काळात त्यांच्या ताऱ्यांमधून त्यांनी तारे आकर्षित केले आणि आकाशात पाहण्यात आलेली नक्षत्र पुस्तकात अभ्यास करण्यास सुरुवात केली। 15 वर्षांच्या वयात, त्यांच्या वडिलांनी त्यांना पोर्टेबल न्यूटन टेलिस्कोप (व्यास 11.4 सेमी आणि &nbsp; फोकल लांबीचा 90 सेमी) आणि त्याने आपल्या शाळेतील मित्र आणि ॲस्ट्रोफोटोोग्राफर कारमेलो झान्नेली यांच्यासह घर आणि मैडनी पर्वतांमधून दोन्ही आकाशाचे निरीक्षण केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.carmelozannelli.com/|last=Zannelli|पहिले नाव=Carmelo|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> 1986च्या उत्तरार्धात त्यांनी [[हॅले धूमकेतू|हल्लीच्या धूमकेतूचे]] निरीक्षण केले आणि मॅडोनी पर्वत (सेंट्रल सिसिली) मधील पियानो बटाग्लियाच्या पार्किंगच्या ठिकाणावरून त्यांच्या लहान न्यूटन टेलिस्कोपसह अनेक चित्रे घेतली। == कारकीर्द == 1986 पासून त्यांच्या लिसेसो सायन्टीनो डिप्लोमाचे वर्ष, त्यांनी सौर मंडळाच्या ग्रहांकडे लक्ष केंद्रित केले आणि आंतरिक सौर प्रणालीच्या खडकाळ ग्रहांकडे लक्ष दिले। या वेळी त्याने विचार केला की केवळ भौगोलिक शास्त्रांचा अभ्यास केल्यास त्याला ग्रहांच्या आंतरिक संरचना चांगल्या प्रकारे समजण्यास मदत होईल। म्हणून त्यांनी भूगर्भशास्त्रज्ञांच्या विशेषज्ञतासह पलेर्मो विद्यापीठात भूगर्भीय विज्ञान विषयातील मास्टर कोर्समध्ये नोंदणी करण्याचा निर्णय घेतला। भूगर्भीय विज्ञान विषयातील पदवी प्राप्त केल्यानंतर त्यांनी टीव्हीवर खगोलशास्त्र लोकप्रिय करण्याचा अनुभव घेतला। 1993 ते 1995 या काळात त्यांनी पेलर्मो, कॅनेल 21च्या स्थानिक टीव्हीवर "ए ऍस्ट्रोनॉमिया" आणि "नोव्हा" या दोन कार्यक्रमांचे सह-लेखन आणि प्रसारण केले। हे असे वर्ष आहेत ज्यात त्यांनी मंगळावर पाण्याच्या अस्तित्वाबद्दल प्रथम शंका उपस्थित केली। 1996 मध्ये त्यांनी प्रोफेसर लायनेल विल्सन यांच्या देखरेखीखाली लॅंकेस्टर विद्यापीठ (यूके) येथे त्यांचे पहिले पीएचडी सुरू केले। 1997 मध्ये निधीच्या अभावामुळे त्यांनी लॅंकेस्टर विद्यापीठात त्यांचे नोंदणी अर्धवट बदलले आणि पलर्मो येथे परतले आणि त्यांच्या कुटुंबाजवळ रहायचे आणि तेथे त्यांचे अभ्यास सुरू ठेवले। 2001 मध्ये त्यांना नासा एम्स रिसर्च सेंटरच्या सहकार्याने मंगलला स्पिरिट मिशनच्या प्रारंभिक अभ्यासामध्ये काम करण्यासाठी लेकस (इटली) विद्यापीठातील पेड रिसर्च पोजीशनची संधी मिळाली. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Leone|first=Giovanni|date=2002|title=STRATEGY FOR THE IN SITU SEARCH OF EVAPORITE AND CARBONATE DEPOSITS IN GUSEV CRATER WITHIN THE 2003 MERA LANDING ELLIPSE|url=https://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2002/pdf/1143.pdf|journal=Lunar and Planetary Science XXXIII|volume=|pages=|via=}}</ref> एक वर्षानंतर, नेहमीच कौटुंबिक गरजा पूर्ण करण्यासाठी ते पलेर्मोला परतले आणि त्याचवेळी त्यांच्या कुटुंबियांसह राहायचे व त्याचवेळी पीएचडी पूर्ण करण्यासाठी पीएचडी पूर्ण केले। 2007 मध्ये त्यांनी शेवटी पीएचडी घेतली आणि त्यानंतर एक वर्षानंतर पसादेना येथील नासा जेपीएलने आयओ विज्ञान विषयावरील चर्चासाठी गॅलिलियो मिशनशी संबंधित पीएचडी थीसिसची मुख्य थीम आमंत्रित केली. जगभरात पेड पोझिशनसाठी तीन वर्ष अयशस्वी झालेल्या शोधानंतर, त्याने ईएचएच ज्यूरिच येथे दुसऱ्या पीएचडी घेण्याचा निर्णय घेतला ज्यायोगे पृष्ठभागापासून कोरपर्यंतचे ज्ञान पूर्ण करण्यासाठी आणि कुटुंबास मदत करण्यासाठी चांगली कमाई होईल. पहिल्या पीएचडी आणि संशोधनाच्या स्थितीत मिळालेल्या मागील अनुभवामुळे बळकट, हे वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून त्याचे सर्वात उत्कृष्ट वर्ष आहेत। हे असे वर्षे आहेत ज्यात त्यांनी त्यांचे पर्यवेक्षक प्राध्यापक पॉल जेम्स टॅकले आणि सहयोगी प्राध्यापक तारस गेरीया यांचे सॉफ्टवेर मर्लेसवरील दक्षिणेकडील ध्रुवीय विशाल प्रभाव (एसपीजीआय) मध्ये मॉडेल बनवण्यासाठी वापरले। हा अनुभव, आय 3ELVIS आणि स्टॅगवाय थर्मोमेकेनिकल कोडची चाचणी म्हणून सुरू झाला, आजच्या दिवशी मार्स कसा पाहिला पाहिजे या संशोधनाची आश्चर्यकारक मालिका बनली। 2013 मध्ये त्यांनी मंगलवर पुढील ज्वालामुखींचा नामकरण केला; त्यानंतर नामांकीत कारकिर्दीसाठी कार्यकारी गटाने मंजूर केलेले नाव: ॲओनी मोन्स, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/15090}}</ref> एओनिया थोलस, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/15089}}</ref> इलेक्ट्रीस मॉन्स, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/15160}}</ref> एरिडानिया मॉन्स, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/15161}}</ref> सिरेनम मॉन्स, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/15162}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/15161}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/15162}}</ref> सिरेनम थोलस। <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/15163}}</ref> 2014 मध्ये त्यांनी मार्टियन डिकोटॉमीच्या 3 डी मॉडेलिंग कामाचे परिणाम आणि वॅल्श मरिनेरिसच्या त्यांच्या शिक्षणाच्या परिणामाचे परिणाम लाव्हाच्या कपाताने तयार केलेले ज्वालामुखीय चॅनेल म्हणून प्रकाशित केले। 2016 मध्ये त्यांनी मंगलच्या पृष्ठभागावरील 12 ज्वालामुखीय संरेखनांच्या शोधाद्वारे एसपीजीआय परिकल्पना मान्य केली। त्याच्या दुसऱ्या पीएचडी आणि बेकारी दोन वर्षे केल्यानंतर, प्राध्यापक Mauro Barbieri सुरुवातीपासून खगोलशास्त्र एक नवीन संस्था आणि ग्रह विज्ञान बांधले जेथे एक अनपेक्षित संधी चिली आले <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://inct.uda.cl/|last=|पहिले नाव=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190616155913/http://inct.uda.cl/|archive-date=2019-06-16|dead-url=|title=संग्रहित प्रत|access-date=2019-06-16|url-status=dead}}</ref> अटाकामा विद्यापीठात <ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.uda.cl/|title=संग्रहित प्रत|access-date=2019-06-16|archive-date=2017-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616214814/http://www.uda.cl/|url-status=dead}}</ref>। == सध्या == जियोव्हानी लिओन सध्या युनिव्हर्सिडाद डी अटाकामा <ref name=":0"/> मधील संचालक म्हणून खुर्ची आहेत। तसेच, ते खगोलशास्त्र आणि ग्रहीय विज्ञान यांच्यात आंतरशास्त्रीय संशोधनाच्या अनेक प्रकल्पांसह त्याच संस्थेमध्ये ग्रहीय भूगर्भशास्त्र आणि ज्वालामुखीविज्ञान मध्ये प्राध्यापक म्हणून कार्यरत आहेत। जर्नल ऑफ ज्वालाकोलॉजी आणि जियोथर्मल रिसर्चचे अतिथी संपादकही आहेत <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.journals.elsevier.com/journal-of-volcanology-and-geothermal-research/|title=Journal of Volcanology and Geothermal Research}}</ref> आणि "मंगलः ज्वालामुखीय विश्व" नावाच्या स्प्रिंगरच्या पुस्तकाचे संपादक आहेत। == ग्रंथसूची == <references /> [[वर्ग:इ.स. १९६७ मधील जन्म]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] f3ed2vc76ex6odltkn5so8ay2tenwwg 0 246099 2690388 2610777 2026-06-21T06:10:18Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2690388 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संसद सदस्य | नाव = ओमराजे निंबाळकर | लघुचित्र= | पद = [[संसद सदस्य|खासदार]] | कार्यकाळ_आरंभ = [[इ.स. २०१४]], २०१९ व २०२४ | कार्यकाळ_समाप्ती = | राष्ट्रपती = [[रामनाथ कोविंद]], [[द्रौपदी मुर्मू]] | मागील = प्रा.रविंद्र गायकवाड | पुढील = | जन्मदिनांक = | जन्मस्थान = | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[शिवसेना]], [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] | नाते = | पती = | पत्नी = संयोगिता | अपत्ये = | निवास = [[गोवर्धनवाडी]] | मतदारसंघ = धाराशिव | व्यवसाय = | धर्म =हिंदू | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''ओमप्रकाश भुपालसिंह निंबाळकर''' हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे उस्मानाबाद [[लोकसभा मतदारसंघ|मतदारसंघातून]] शिवसेना तर्फे [[१७वी लोकसभा|१७व्या लोकसभेवर]] निवडून गेले. यापूर्वी २००९ ते २०१४ मध्ये ते महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य होते. {{DEFAULTSORT:*}} [[वर्ग:चे खासदार]] [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]] 7xjvlcs1nl9xgyasrtpr8u8e7zjxwp8 2690389 2690388 2026-06-21T06:10:59Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2690389 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संसद सदस्य | नाव = ओमराजे निंबाळकर | लघुचित्र= | पद = [[संसद सदस्य|खासदार]] | कार्यकाळ_आरंभ = [[इ.स. २०१४]], २०१९ व २०२४ | कार्यकाळ_समाप्ती = | राष्ट्रपती = [[रामनाथ कोविंद]], [[द्रौपदी मुर्मू]] | मागील = प्रा.रविंद्र गायकवाड | पुढील = | जन्मदिनांक = | जन्मस्थान = गोवर्धन वाडी | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[शिवसेना]], [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] | नाते = | पती = | पत्नी = संयोगिता | अपत्ये = | निवास = [[गोवर्धनवाडी]] | मतदारसंघ = धाराशिव | व्यवसाय = | धर्म =हिंदू | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''ओमप्रकाश भुपालसिंह निंबाळकर''' हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे उस्मानाबाद [[लोकसभा मतदारसंघ|मतदारसंघातून]] शिवसेना तर्फे [[१७वी लोकसभा|१७व्या लोकसभेवर]] निवडून गेले. यापूर्वी २००९ ते २०१४ मध्ये ते महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य होते. {{DEFAULTSORT:*}} [[वर्ग:चे खासदार]] [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]] mkqopff9kfg77asdgukv3rvraci2y4z 2690390 2690389 2026-06-21T06:12:30Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2690390 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संसद सदस्य | नाव = ओमराजे निंबाळकर | लघुचित्र= | पद = [[संसद सदस्य|खासदार]] | कार्यकाळ_आरंभ = [[इ.स. २०१४]], २०१९ व २०२४ | कार्यकाळ_समाप्ती = | राष्ट्रपती = [[रामनाथ कोविंद]], [[द्रौपदी मुर्मू]] | मागील = प्रा.रविंद्र गायकवाड | पुढील = | जन्मदिनांक = | जन्मस्थान = गोवर्धन वाडी | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[शिवसेना]], [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] | नाते = | पती = | पत्नी = संयोगिता | अपत्ये = | निवास = [[गोवर्धनवाडी]] | मतदारसंघ = धाराशिव | व्यवसाय = | धर्म =हिंदू | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''ओमप्रकाश भुपालसिंह निंबाळकर''' हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे उस्मानाबाद [[उस्मानाबाद लोकसभा मतदारसंघ|धाराशिव मतदारसंघातून]] शिवसेना तर्फे [[१७वी लोकसभा|१७व्या लोकसभेवर]] निवडून गेले. यापूर्वी २००९ ते २०१४ मध्ये ते महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य होते. {{DEFAULTSORT:*}} [[वर्ग:चे खासदार]] [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]] 7jnc83imy2ckcizqg6xx0phsdcp7np4 2690391 2690390 2026-06-21T06:13:22Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2690391 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संसद सदस्य | नाव = ओमराजे निंबाळकर | लघुचित्र= | पद = [[संसद सदस्य|खासदार]] | कार्यकाळ_आरंभ = [[इ.स. २०१९]] व २०२४ | कार्यकाळ_समाप्ती = | राष्ट्रपती = [[रामनाथ कोविंद]], [[द्रौपदी मुर्मू]] | मागील = प्रा.रविंद्र गायकवाड | पुढील = | जन्मदिनांक = | जन्मस्थान = गोवर्धन वाडी | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[शिवसेना]], [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] | नाते = | पती = | पत्नी = संयोगिता | अपत्ये = | निवास = [[गोवर्धनवाडी]] | मतदारसंघ = धाराशिव | व्यवसाय = | धर्म =हिंदू | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''ओमप्रकाश भुपालसिंह निंबाळकर''' हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे उस्मानाबाद [[उस्मानाबाद लोकसभा मतदारसंघ|धाराशिव मतदारसंघातून]] शिवसेना तर्फे [[१७वी लोकसभा|१७व्या लोकसभेवर]] निवडून गेले. यापूर्वी २००९ ते २०१४ मध्ये ते महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य होते. {{DEFAULTSORT:*}} [[वर्ग:चे खासदार]] [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:भारतीय राजकारणी]] [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]] 4locapr3lg4c1w3pgu3itzeo5h80e3x 0 248194 2690303 2689836 2026-06-20T14:16:37Z प्रमिला पवार 184378 2690303 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{माहितीचौकट संसद सदस्य |नाव= शिवाजीराव भानुदास कर्डीले |पद= महाराष्ट्र विधानसभा सदस्य |जन्मदिनांक= १ जून १९५८ |जन्मस्थान=बुऱ्हाणनगर, तालुका, जिल्हा अहिल्यानगर |मृत्युदिनांक= १७ ऑक्टोबर २०२५ |मृत्युस्थान=अहिल्यानगर |पक्ष=[[भारतीय जनता पक्ष]] |पत्नी= |अपत्ये= अक्षय कर्डीले, सुवर्णा संदीप कोतकर, शितल [[संग्राम जगताप]] व ज्योती अमोल गाडे |निवास=[[अहिल्यानगर]] |मतदारसंघ=[[नगर - नेवासा (राहुरी) विधानसभा मतदारसंघ]] |पद2= महाराष्ट्र राज्याचे राज्यमंत्री |व्यवसाय=शेती, दूध व्यवसाय |धर्म=[[हिंदू]] |सही= Shivaji kardile sig.jpg |संकेतस्थळ= |तळटीपा=|तारीख= |वर्ष=|स्रोत= |शिक्षण=एस.एस.सी.|minister_from2=बंदरे व मत्स्यव्यवसाय विभाग|पद3=महाराष्ट्र राज्याचे राज्यमंत्री|चित्र=[[File:Shivaji Kardile.jpg|thumb|Shivajirao Bhanudas Kardile]]|कार्यकाळ1=२०२४ - २०२५}} शिवाजीराव भानूदास कर्डिले (जन्म: '''१ जून १९५८- १७ ऑक्टोबर २०२५''') हे महाराष्ट्रातील अहिल्यानगर (अहमदनगर) जिल्ह्यातील एक प्रमुख राजकीय नेते आणि '''भारतीय जनता पक्षाचे''' (BJP) राहुरी विधानसभा मतदारसंघाचे आमदार होते. स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांचा राजकीय प्रवास हा बुऱ्हाणनगर गावच्या सरपंचपदापासून आमदारकीपर्यंत झपाट्याने घडलेला होता. त्यांचा मूळ व्यवसाय दूध व्यवसाय असला तरी समाजातील कार्यामुळे त्यांनी लवकरच राजकारणात स्थान निर्माण करणारे शिवाजीराव कर्डिले हे '''१९९५-१९९९, १९९९-२००४, २००४-२००९, २००९-२०१४''' या कालखंडांदरम्यान महाराष्ट्र विधानसभेचे '''सहा वेळा आमदार''' राहिले आहेत. तसेच जुलै '''२००२''' ते जुलै '''२००४''' बंदरे व मत्स्यव्यवसाय खात्याचे '''राज्यमंत्री''' होते. '''जुलै २००४''' ते '''ऑक्टोबर २००४''' जलसंधारण, वने, महिला व बालविकास, भूकंप पुनर्वसन व मदत कार्य खात्याचे '''राज्यमंत्री''' व '''नगर जिल्ह्याचे पालकमंत्री''' म्हणून कार्यरत होते. '''२००८-०९''' मध्ये अहमदनगर (अहिल्यानगर) जिल्हा सहकारी बँकेचे चेअरमन व जिल्हास्तरीय दक्षता समितीचे सदस्य होते. == कारकिर्द: == == राजकीय प्रवासः == # १९८४-९५ बुऱ्हाणनगर ता. नगर सरपंच. # १९९० - बानेश्वर शैक्षणिक संस्था स्थापना. # १९९५ - नगर -नेवासा अपक्ष आमदार. # १९९९ - नगर - नेवासा अपक्ष आमदार. # २००३-०४ - राज्यमंत्री, मत्स्य व बंदरे विकास # २००४ - राष्ट्रवादी , नगर- नेवासा आमदार # २००७ - अहिल्यानगर जिल्हा बँक संचालक. # २००८-०९ - अहिल्यानगर जिल्हा बँक चेअरमन. # २००९ - नगर दक्षिण खासदार राष्ट्रवादी उमेदवारी पराभव. # २००९ - भाजप राहुरी- नगर- पाथर्डी आमदार. # २०१४ - भाजप राहुरी नगर पाथर्डी आमदार # २०१९  - भाजप राहुरी- नगर- पाथर्डी प्राजक्त तनपुरे यांच्याकडून पराभव. # २०२३ - चेअरमन अहिल्यानगर जिल्हा बँक. # २०२४ - भाजप राहुरी- नगर- पाथर्डी आमदार == मृत्यू : == '''१७ ऑक्टोबर २०२५''' रोजी शिवाजी भानुदास कर्डिले यांचे अल्पशा आजाराने निधन झाले. त्यांचे वय ६७ वर्षे होते. मोठ्या आजारातून ते नुकतेच बरे झाले होते. १७ ऑक्टोबर २०२५ रोजी पहाटे छातीत दुखू लागल्याने त्यांना अहिल्यानगरमधील खासगी रुग्णालयात दाखल केले होते. परंतु उपचारापूर्वीच त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. त्यांच्या पार्थिवावर त्यांच्या मूळ गावी, बुऱ्हाणनगर (ता. अहिल्यानगर) निवासस्थाना समोरील प्रांगणात '''शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार''' करण्यात आले. त्यांचे सुपुत्र अक्षय कर्डिले यांनी त्यांच्या पार्थिवास मुखाग्नी दिला. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} * <ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://nagarchaufer.com/farmer-died-due-to-electric-shock-here-in-jeur-shivaji-kardile-aggressive/|title=शेतकऱ्याचा शॉक लागून मृत्यू झाल्याने शिवाजी कर्डीले आक्रमक|url-status=dead|access-date=2024-07-11|archive-date=2024-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240711145655/https://nagarchaufer.com/farmer-died-due-to-electric-shock-here-in-jeur-shivaji-kardile-aggressive/}}</ref> *माय नेता<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://myneta.info/maharashtra2014/candidate.php?candidate_id=985|title=Kardile Shivaji Bhanudas(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- RAHURI(AHMEDNAGAR) - Affidavit Information of Candidate:|संकेतस्थळ=myneta.info|ॲक्सेसदिनांक=2019-10-16}}</ref> == बाह्य दुवे == {{DEFAULTSORT: कर्डीले, शिवाजी भानुदास}} [[वर्ग:महाराष्ट्राच्या १२ व्या विधानसभेचे सदस्य]] [[वर्ग:महाराष्ट्राच्या १३ व्या विधानसभेचे सदस्य]] [[वर्ग:राहुरीचे आमदार]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:इ.स. १९५८ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] p8mh3mr3w05i772kgrvix21mstn037l 0 248280 2690400 2621605 2026-06-21T06:49:23Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2690400 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संसद सदस्य |पद2|नाव=प्राजक्त तनपुरे |लघुचित्र= |पद= [[आमदार]] |कार्यकाळ_आरंभ=[[इ.स. २०१९]] |कार्यकाळ_समाप्ती= २०२४ |मागील= [[शिवाजी भानुदास कर्डिले]] |पुढील= [[शिवाजी भानुदास कर्डिले]] |जन्मदिनांक=[[१३ सप्टेंबर]] |जन्मस्थान=[[राहुरी] |मृत्युदिनांक=|मृत्युस्थान= |पक्ष= [[राष्ट्रवादी|NCP]], [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]], BJP |वडील=[[प्रसाद तनपुरे]] |अपत्ये=|निवास=[[राहुरी]], [[अहमदनगर]]|मतदारसंघ=[[राहुरी विधानसभा मतदारसंघ]]|व्यवसाय=राजकारण|धर्म=|सही=|संकेतस्थळ=|तळटीपा=|तारीख=|वर्ष=|स्रोत= }} '''प्राजक्त प्रसाद तनपुरे''' हे [[राष्ट्रवादी]] काँग्रेस पक्षातर्फे २०१९ च्या सार्वत्रिक निवडणुकीत [[शिवाजी भानुदास कर्डीले]] यांचा पराभव करून १,९७,३९२ मतांनी विजयी झाले.<ref>[https://www.timesnowmarathi.com/maharashtra-elections/rahuri-maharashtra-election-result-2019] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191024162642/https://www.timesnowmarathi.com/maharashtra-elections/rahuri-maharashtra-election-result-2019 |date=2019-10-24 }}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.loksatta.com/elections/rahuri-election-results-in-maharashtra/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025112348/https://www.loksatta.com/elections/rahuri-election-results-in-maharashtra/ |url-status=dead }}</ref> == कार्यकाल == * राहुरी विधानसभा मतदारसंघ: इ.स. २०१९ पासून ते २०२४ पर्यंत राहुरी-पाथर्डी मतदारसंघाचे ते आमदार होते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: तनपुरे, प्राजक्त}} [[वर्ग:राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:राहुरीचे आमदार]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:महाराष्ट्राच्या १४ व्या विधानसभेचे सदस्य]] bfz79v51q00w21ntvgdk837ci0br92t 0 253703 2690322 2689687 2026-06-20T16:20:09Z Aditya tamhankar 80177 2690322 wikitext text/x-wiki खालील यादी भारतीय क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. भारताने १३ जुलै १९७४ रोजी इंग्लंडविरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला. भारताने [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक|१९८३]] आणि [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]] हे दोन विश्वचषक जिंकले तर [[२००३ क्रिकेट विश्वचषक|२००३]] आणि [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक|२०२३]]च्या विश्वचषकात भारताला उपविजेतेपदावर समाधान मानावे लागले. १९९८ सालामध्ये सुरू झालेली चॅम्पियन्स ट्रॉफी भारताने [[२००२ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२००२]], [[२०१३ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२०१३]] आणि [[२०२५ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०२५]] साली जिंकली तर [[२०१७ आय.सी.सी चॅम्पियन्स ट्रॉफी|२०१७]]च्या स्पर्धेत भारत उपविजेता ठरला. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | भारताने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==भारताने देशानुसार खेळलेल्या प्रथम आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्याची तारीख== {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 400px;" |- ! संघ !! प्रथम आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना |- |align=left|{{cr|ENG}} || १३ जुलै १९७४ |- |align=left|[[पुर्व आफ्रिका क्रिकेट|पुर्व आफ्रिका]] || ११ जून १९७५ |- |align=left|{{cr|NZ}} || १४ जून १९७५ |- |align=left|{{cr|PAK}} || १ ऑक्टोबर १९७८ |- |align=left|{{cr|WIN}} || ९ जून १९७९ |- |align=left|{{cr|SL}} || १६ जून १९७९ |- |align=left|{{cr|AUS}} || ६ डिसेंबर १९८० |- |align=left|{{cr|ZIM}} || ११ जून १९८३ |- |align=left|{{cr|BAN}} || २७ ऑक्टोबर १९८८ |- |align=left|{{cr|RSA|1928}}<br>ब्रिटिश आधिपत्याखालील दक्षिण आफ्रिका || १० नोव्हेंबर १९९१ |- |align=left|{{cr|UAE}} || १३ एप्रिल १९९४ |- |align=left|{{cr|RSA}}<br>प्रजासत्ताक दक्षिण आफ्रिका || १८ फेब्रुवारी १९९५ |- |align=left|{{cr|KEN}} || १८ फेब्रुवारी १९९६ |- |align=left|{{cr|NED}} || १२ फेब्रुवारी २००३ |- |align=left|{{cr|NAM}} || २३ फेब्रुवारी २००३ |- |align=left|{{cr|BER}} || १९ मार्च २००७ |- |align=left|{{cr|IRE}} || २३ जून २००७ |- |align=left|{{cr|SCO}} || १६ ऑगस्ट २००७ |- |align=left|{{cr|HK}} || २५ जून २००८ |- |align=left|{{cr|AFG|२०१३}} || ५ जून २०१४ |- |align=left|{{cr|NEP}} || ४ सप्टेंबर २०२३ |} ==विरुद्ध संघांविरुद्धची कामगिरी== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center" !scope="col" |विरुद्ध देश !scope="col" |[[एकदिवसीय क्रिकेट|सामने]] !scope="col" |विजय !scope="col" |पराभव !scope="col" |टाय !scope="col" |अनिर्णित !scope="col" |विजय % !scope="col" |प्रथम !scope="col" |अलीकडील |- | style="text-align: center;" colspan="9" | '''[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|वि. संपूर्ण सदस्य देश]]''' |- style="background:#cfc;" !scope="row" style="text-align: left; background:#cfc;"|{{cr|AFG|२०१३}} | ७ || ६ || ० || १ || ० || ८५.७१ || २०१४ || २०२६ |- ! scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|AUS}} | १५५ || ५९ || ८६ || ० || १० || ३८.०६ || १९८० || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|BAN}} | ४२ || ३३ || ८ || ० || १ || ७८.५७ || १९८८ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|ENG}} | ११० || ६१ || ४४ || २ || ३ || ५५.४५ || १९७४ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|IRE}} | ३ || ३ || ० || ० || ० || १००.०० || २००७ || २०१५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NZL}} | १२३ || ६३ || ५२ || १ || ७ || ५१.२१ || १९७५ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|PAK}} | १३६ || ५८ || ७३ || ० || ५ || ४२.६४ || १९७८ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|RSA}} | ९७ || ४२ || ५२ || ० || ३ || ४३.२९ || १९९१ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|SL}} | १७१ || ९९ || ५९ || २ || ११ || ५७.८९ || १९७९ || २०२४ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|WIN}} | १४२ || ७२ || ६४ || २ || ४ || ५०.७० || १९७९ || २०२३ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|ZIM}} | ६६ || ५४ || १० || २ || ० || ८१.८१ || १९८३ || २०२२ |- | colspan="9" style="text-align: center;" | '''[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|वि. असोसिएट सदस्य देश]]''' |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|Bermuda}} | १ || १ || ० || ० || ० || १००.०० || २००७ || २००७ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|पूर्व आफ्रिका}} | १ || १ || ० || ० || ० || १००.०० || १९७५ || १९७५ |- !scope="row" style="text-align: left;" |{{cr|HKG}} | २ || २ || ० || ० || ० || १००.०० || २००८ || २०१८ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|KEN}} | १३ || ११ || २ || ० || ० || ८४.६२ || १९९६ || २००४ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NAM}} | १ || १ || ० || ० || ० || १००.०० || २००३ || २००३ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NEP}} | १ || १ || ० || ० || ० || १००.०० || २०२३ || २०२३ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NED}} | ३ || ३ || ० || ० || ० || १००.०० || २००३ || २०२३ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|SCO}} | १ || १ || ० || ० || ० || १००.०० || २००७ || २००७ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|UAE}} | ३ || ३ || ० || ० || ० || १००.०० || १९९४ || २०१५ |- |- class="sortbottom" !scope="row" style="text-align:center" |'''एकूण''' |'''१०७८'''||'''५७४'''||'''४५०'''||'''१०'''||'''४४'''||'''५३.२४'''||'''१९७४'''||'''२०२६''' |- |colspan=10|<small>''सदर आकडेवारी २० जून २०२६ रोजी [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] येथे झालेल्या {{cr-rt|IND}} वि. {{cr|AFG|२०१३}} सामन्यापर्यंत अद्ययावत आहे.''</small><ref>{{cite web|title=Records / India / One-Day Internationals / Result summary|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=2;id=6;type=team|publisher=ESPNcricinfo|access-date=1 August 2023}}</ref><ref>{{cite web|title= Records / One-Day Internationals / Team records / Results summary|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283878.html|publisher=ESPNcricinfo|access-date=1 August 2023}}</ref> {{navbar|India ODI cricket records by opponent|mini=1|nodiv=1}} |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64951.html १२] || १३ जुलै १९७४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} || rowspan=2 | |- | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64952.html १३] || १५-१६ जुलै १९७४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65035.html १९] || ७ जून १९७५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=3 | [[१९७५ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65040.html २४] || ११ जून १९७५ || {{cr|पूर्व आफ्रिका}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65044.html २८] || १४ जून १९७५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|NZ}} |- | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64156.html ३५] || २१ फेब्रुवारी १९७६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 | |- | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64157.html ३६] || २२ फेब्रुवारी १९७६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64165.html ५४] || १ ऑक्टोबर १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[अयुब नॅशनल स्टेडियम]], [[क्वेट्टा]] || {{cr|IND}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64166.html ५५] || १३ ऑक्टोबर १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]], [[सियालकोट]] || {{cr|PAK}} |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64167.html ५६] || ३ नोव्हेंबर १९७८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[झफर अली स्टेडियम]], [[पंजाब, पाकिस्तान|सरगोधा]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65050.html ६१] || ९ जून १९७९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|WIN}} || rowspan=3 | [[१९७९ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65054.html ६५] || १३ जून १९७९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65057.html ६८] || १६-१८ जून १९७९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65302.html ९७] || ६ डिसेंबर १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} || rowspan=10 | [[१९८०-८१ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65304.html ९९] || ९ डिसेंबर १९८० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65305.html १००] || १८ डिसेंबर १९८० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65306.html १०२] || २१ डिसेंबर १९८० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65307.html १०३] || २३ डिसेंबर १९८० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65308.html १०४] || ८ जानेवारी १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65309.html १०५] || १० जानेवारी १९८१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65310.html १०६] || ११ जानेवारी १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65312.html १०८] || १५ जानेवारी १९८१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65313.html १०९] || १८ जानेवारी १९८१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|NZ}} |- | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64177.html ११६] || १४ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} || rowspan=17 | |- | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64178.html ११७] || १५ फेब्रुवारी १९८१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64180.html १२५] || २५ नोव्हेंबर १९८१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार वल्लभभाई पटेल मैदान]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64181.html १३१] || २० डिसेंबर १९८१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी मैदान]], [[जालंदर]] || {{cr|IND}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64182.html १४३] || २७ जानेवारी १९८२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64972.html १५२] || २ जून १९८२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64973.html १५३] || ४ जून १९८२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64191.html १५६] || १२ सप्टेंबर १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी क्रीडा संकुल मैदान]], [[अमृतसर]] || {{cr|IND}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64192.html १५७] || १५ सप्टेंबर १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64193.html १५९] || २६ सप्टेंबर १९८२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64197.html १६२] || ३ डिसेंबर १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, गुजराणवाला|जिन्ना स्टेडियम]], [[गुजराणवाला]] || {{cr|PAK}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64198.html १६३] || १७ डिसेंबर १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[इब्न-ए-कासीम बाग स्टेडियम]], [[मुलतान]] || {{cr|PAK}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64199.html १६४] || ३१ डिसेंबर १९८२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|IND}} |- | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64200.html १७२] || २१ जानेवारी १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|PAK}} |- | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64205.html १८७] || ९ मार्च १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64209.html १९१] || २९ मार्च १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[अल्बियन स्पोर्ट्स कॉम्प्लेक्स]], [[गयाना]] || {{cr|IND}} |- | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64210.html १९२] || ७ एप्रिल १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[वेस्ट इंडीज|ग्रेनाडा]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65067.html २००] || ९-१० जून १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|IND}} || rowspan=8 | [[१९८३ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65071.html २०४] || ११ जून १९८३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65074.html २०७] || १३ जून १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65077.html २१०] || १५ जून १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65083.html २१६] || १८ जून १९८३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ENG}} [[नेविल मैदान]], [[केंट|टर्नब्रिज वेल्स]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65086.html २१९] || २० जून १९८३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, चेम्सफोर्ड|काउंटी मैदान]], [[इंग्लंड|चेम्सफोर्ड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65088.html २२१] || २२ जून १९८३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65090.html २२३] || २५ जून १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64215.html २२४] || १० सप्टेंबर १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} || rowspan=7 | |- | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64216.html २२५] || २ ऑक्टोबर १९८३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} |- | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64217.html २२६] || १३ ऑक्टोबर १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[शेर-ए-काश्मीर मैदान]], [[श्रीनगर]] || {{cr|WIN}} |- | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64218.html २२७] || ९ नोव्हेंबर १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[मोती बाग मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|WIN}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64219.html २२८] || १ डिसेंबर १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|WIN}} |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64220.html २२९] || ७ डिसेंबर १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|WIN}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64221.html २३०] || १७ डिसेंबर १९८३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65669.html २६०] || ८ एप्रिल १९८४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | [[१९८४ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65670.html २६१] || १३ एप्रिल १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64234.html २६७] || २८ सप्टेंबर १९८४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[जवाहरलाल नेहरू स्टेडियम|नेहरू स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|AUS}} || rowspan=12 | |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64235.html २६८] || १ ऑक्टोबर १९८४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विद्यापीठ मैदान, तिरुवनंतपुरम|विद्यापीठ मैदान]], [[तिरुवनंतपुरम]] || अनिर्णित |- | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64236.html २६९] || ३ ऑक्टोबर १९८४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || अनिर्णित |- | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64237.html २७०] || ५ ऑक्टोबर १९८४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|AUS}} |- | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64238.html २७१] || ६ ऑक्टोबर १९८४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|AUS}} |- | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64239.html २७२] || १२ ऑक्टोबर १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[अयुब नॅशनल स्टेडियम]], [[क्वेट्टा]] || {{cr|PAK}} |- | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64240.html २७३] || ३० ऑक्टोबर १९८४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, सियालकोट|जिन्ना स्टेडियम]] || अनिर्णित |- | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64246.html २७९] || ५ डिसेंबर १९८४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|ENG}} |- | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64248.html २८१] || २७ डिसेंबर १९८४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|ENG}} |- | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64251.html २९३] || २० जानेवारी १९८५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|ENG}} |- | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64252.html २९५] || २३ जानेवारी १९८५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64253.html २९८] || २७ जानेवारी १९८५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सेक्टर १६ स्टेडियम]], [[चंदिगढ]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65721.html ३०९] || २० फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९८५ विश्व क्रिकेट अजिंक्यपद स्पर्धा]] |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65724.html ३१२] || २६ फेब्रुवारी १९८५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65727.html ३१५] || ३ मार्च १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65728.html ३१६] || ५ मार्च १९८५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65731.html ३१९] || १० मार्च १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65732.html ३२१] || २२ मार्च १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | [[१९८५ चारदेशीय चषक]] |- style="background:#cfc;" | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65735.html ३२५] || २९ मार्च १९८५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64261.html ३३२] || २५ ऑगस्ट १९८५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | |- | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64262.html ३३३] || २१ सप्टेंबर १९८५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64263.html ३३४] || २२ सप्टेंबर १९८५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65737.html ३४०] || १७ नोव्हेंबर १९८५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} || rowspan=2 | [[१९८५ शारजा चषक]] |- style="background:#cfc;" | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65738.html ३४१] || २२ नोव्हेंबर १९८५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65392.html ३४८] || ११ जानेवारी १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|IND}} || rowspan=12 | [[१९८६ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65393.html ३४९] || १२ जानेवारी १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65395.html ३५१] || १६ जानेवारी १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65396.html ३५२] || १८ जानेवारी १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65398.html ३५४] || २१ जानेवारी १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65399.html ३५५] || २३ जानेवारी १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65400.html ३५६] || २५ जानेवारी १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65401.html ३५७] || २६ जानेवारी १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65404.html ३६०] || ३१ जानेवारी १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65405.html ३६१] || २ फेब्रुवारी १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[उत्तर टास्मानिया क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[टास्मानिया]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65406.html ३६२] || ५ फेब्रुवारी १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65407.html ३६३] || ९ फेब्रुवारी १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65812.html ३८१] || १० एप्रिल १९८६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९८६ ऑस्ट्रेलेशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65814.html ३८३] || १३ एप्रिल १९८६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65816.html ३८५] || १८ एप्रिल १९८६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64982.html ३८६] || २४ मे १९८६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | |- | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64983.html ३८७] || २६ मे १९८६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64285.html ३९०] || ७ सप्टेंबर १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} |- | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64286.html ३९१] || ९ सप्टेंबर १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[शेर-ए-काश्मीर मैदान]], [[श्रीनगर]] || {{cr|AUS}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64287.html ३९२] || २४ सप्टेंबर १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || अनिर्णित || rowspan=4 | |- | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64288.html ३९३] || २ ऑक्टोबर १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64289.html ३९४] || ५ ऑक्टोबर १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64290.html ३९५] || ७ ऑक्टोबर १९८६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65835.html ४०१] || २७ नोव्हेंबर १९८६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९८६ शारजा चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65837.html ४०३] || ३० नोव्हेंबर १९८६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65840.html ४०६] || ५ डिसेंबर १९८६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64296.html ४०७] || २४ डिसेंबर १९८६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|SL}} || rowspan=11 | |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64297.html ४१५] || ११ जानेवारी १९८७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64298.html ४१६] || १३ जानेवारी १९८७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64299.html ४१७] || १५ जानेवारी १९८७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[मोती बाग मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64300.html ४१९] || १७ जानेवारी १९८७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64301.html ४२६] || २७ जानेवारी १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|PAK}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64302.html ४३४] || १८ फेब्रुवारी १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|PAK}} |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64304.html ४३६] || २० मार्च १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64306.html ४३८] || २२ मार्च १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|PAK}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64307.html ४३९] || २४ मार्च १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|PAK}} |- | ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64308.html ४४०] || २६ मार्च १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65739.html ४४२] || २ एप्रिल १९८७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९८७ शारजा चषक]] |- style="background:#cfc;" | १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65741.html ४४४] || ५ एप्रिल १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65744.html ४४७] || १० एप्रिल १९८७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65093.html ४५३] || ९ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|AUS}} || rowspan=7 | [[१९८७ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65098.html ४५८] || १४ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc; | १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65101.html ४६१] || १७ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc; | १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65105.html ४६५] || २२ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc; | १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65109.html ४६९] || २६ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc; | १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65114.html ४७४] || ३१ ऑक्टोबर १९८७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc; | १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65116.html ४७६] || ५ नोव्हेंबर १९८७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} |- | १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64313.html ४८१] || ८ डिसेंबर १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|WIN}} || rowspan=8 | |- | १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64314.html ४८२] || २३ डिसेंबर १९८७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|WIN}} |- | १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64315.html ४८३] || २ जानेवारी १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64316.html ४८७] || ५ जानेवारी १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|WIN}} |- | १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64317.html ४८९] || ७ जानेवारी १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|WIN}} |- | १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64318.html ४९७] || १९ जानेवारी १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नाहर सिंग स्टेडियम]], [[फरिदाबाद]] || {{cr|WIN}} |- | १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64319.html ५००] || २२ जानेवारी १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|WIN}} |- | १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64320.html ५०२] || २५ जानेवारी १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[विद्यापीठ मैदान, तिरुवनंतपुरम|विद्यापीठ मैदान]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65745.html ५१२] || २५ मार्च १९८८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९८८ शारजा चषक]] |- style="background:#cfc;" | १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65746.html ५१३] || २७ मार्च १९८८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65749.html ५१७] || १ एप्रिल १९८८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65841.html ५२३] || १६ ऑक्टोबर १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९८८ शारजा चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65843.html ५२५] || १९ ऑक्टोबर १९८८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65844.html ५२६] || २१ ऑक्टोबर १९८८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65675.html ५२९] || २७ ऑक्टोबर १९८८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[एम.ए. अझीझ स्टेडियम]], [[चट्टग्राम|चितगाव]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[१९८८ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65676.html ५३०] || २९ ऑक्टोबर १९८८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65678.html ५३२] || ३१ ऑक्टोबर १९८८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65680.html ५३४] || ४ नोव्हेंबर १९८८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- | १४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64332.html ५३६] || १० डिसेंबर १९८८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[इंदिरा प्रियदर्शिनी स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | |- | १४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64333.html ५३८] || १२ डिसेंबर १९८८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | १४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64334.html ५४१] || १५ डिसेंबर १९८८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | १५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64335.html ५४३] || १७ डिसेंबर १९८८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[मोती बाग मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}} |- | १५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64338.html ५५६] || ७ मार्च १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- | १५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64340.html ५५८] || ९ मार्च १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- | १५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64342.html ५६०] || ११ मार्च १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- | १५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64344.html ५६२] || १८ मार्च १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[अँटिगा रिक्रिएशन मैदान]], [[अँटिगा]] || {{cr|WIN}} |- | १५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64345.html ५६३] || २१ मार्च १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[बाउर्डा]], [[गयाना]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65846.html ५६९] || १३ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|WIN}} || rowspan=4 | [[१९८९ शारजा चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | १५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65848.html ५७२] || १५ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65849.html ५७३] || १६ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65851.html ५७७] || २० ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65920.html ५८०] || २२ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[नेहरू चषक, १९८९]] |- style="background:#cfc;" | १६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65922.html ५८२] || २३ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65923.html ५८३] || २५ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65927.html ५८७] || २७ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65929.html ५८९] || २८ ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65931.html ५९१] || ३० ऑक्टोबर १९८९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|WIN}} |- | १६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64346.html ५९३] || १८ डिसेंबर १९८९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[जिन्ना स्टेडियम, गुजराणवाला|जिन्ना स्टेडियम]], [[गुजराणवाला]] || {{cr|PAK}} || rowspan=3 | |- | १६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64347.html ५९४] || २० डिसेंबर १९८९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || अनिर्णित |- | १६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64348.html ५९५] || २२ डिसेंबर १९८९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65933.html ६१२] || १ मार्च १९९० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[युनिव्हर्सिटी ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] || {{cr|NZ}} || rowspan=4 | [[१९९० न्यू झीलंड तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65934.html ६१३] || ३ मार्च १९९० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65936.html ६१६] || ६ मार्च १९९० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65937.html ६१८] || ८ मार्च १९९० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65817.html ६२३] || २५ एप्रिल १९९० || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|SL}} || rowspan=2 | [[१९९० ऑस्ट्रेलेशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | १७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65819.html ६२५] || २७ एप्रिल १९९० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- | १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64998.html ६३४] || १८ जुलै १९९० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | |- | १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64999.html ६३५] || २० जुलै १९९० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- | १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64361.html ६४४] || १ डिसेंबर १९९० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | १७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64362.html ६४६] || ५ डिसेंबर १९९० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|IND}} |- | १७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64363.html ६४८] || ८ डिसेंबर १९९० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, मडगाव|नेहरू स्टेडियम]], [[मडगाव]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65681.html ६५७] || २५ डिसेंबर १९९० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[सेक्टर १६ स्टेडियम]], [[चंदिगढ]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९९०-९१ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | १८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65682.html ६५८] || २८ डिसेंबर १९९० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65684.html ६६१] || ४ जानेवारी १९९१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65941.html ६८०] || १८ ऑक्टोबर १९९१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९१ विल्स चषक]] |- style="background:#cfc;" | १८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65942.html ६८१] || १९ ऑक्टोबर १९९१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65944.html ६८३] || २२ ऑक्टोबर १९९१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65945.html ६८४] || २३ ऑक्टोबर १९९१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65946.html ६८५] || २५ ऑक्टोबर १९९१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- | १८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64375.html ६८६] || १० नोव्हेंबर १९९१ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | |- | १८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64376.html ६८७] || १२ नोव्हेंबर १९९१ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}} |- | १९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64377.html ६८८] || १४ नोव्हेंबर १९९१ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|RSA|1928}} |- style="background:#cfc;" | १९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65479.html ६९२] || ६ डिसेंबर १९९१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || बरोबरीत || rowspan=10 | [[१९९१-९२ ऑस्ट्रेलिया तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | १९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65480.html ६९३] || ८ डिसेंबर १९९१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65481.html ६९४] || १० डिसेंबर १९९१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65483.html ६९६] || १४ डिसेंबर १९९१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65484.html ६९७] || १५ डिसेंबर १९९१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65487.html ७०२] || ११ जानेवारी १९९२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65489.html ७०५] || १४ जानेवारी १९९२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65490.html ७०७] || १६ जानेवारी १९९२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65491.html ७०९] || १८ जानेवारी १९९२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65492.html ७११] || २० जानेवारी १९९२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | २०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65119.html ७१५] || २२ फेब्रुवारी १९९२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} || rowspan=8 | [[१९९२ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65126.html ७२२] || २८ फेब्रुवारी १९९२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[रे मिशेल ओव्हल]], [[मॅके]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | २०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65129.html ७२५] || १ मार्च १९९२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65133.html ७२९] || ४ मार्च १९९२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65136.html ७३२] || ७ मार्च १९९२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65141.html ७३७] || १० मार्च १९९२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | २०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65144.html ७४०] || १२ मार्च १९९२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[युनिव्हर्सिटी ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | २०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65149.html ७४५] || १५ मार्च १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|RSA|1928}} |- | २०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64395.html ७६४] || २५ ऑक्टोबर १९९२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} || rowspan=20 | |- | २१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64399.html ७७०] || ७ डिसेंबर १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[सहारा पार्क न्यूलॅंड्स|न्यूलॅंड्स क्रिकेट मैदान]], [[केप टाउन]] || {{cr|RSA|1928}} |- | २११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64400.html ७७२] || ९ डिसेंबर १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA|1928}} |- | २१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64401.html ७७४] || ११ डिसेंबर १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}} |- | २१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64404.html ७७९] || १३ डिसेंबर १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA|1928}} |- | २१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64405.html ७८१] || १५ डिसेंबर १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[स्प्रिंगबॉक पार्क|मानगुआंग ओव्हल]], [[ब्लूमफॉंटेन]] || {{cr|RSA|1928}} |- | २१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64406.html ७८३] || १७ डिसेंबर १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|सहारा स्टेडियम किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA|1928}} |- | २१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64407.html ७८४] || १९ डिसेंबर १९९२ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|RSA|1928}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|IND}} |- | २१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64411.html ७९४] || १८ जानेवारी १९९३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|ENG}} |- | २१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64412.html ७९५] || २१ जानेवारी १९९३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सेक्टर १६ स्टेडियम]], [[चंदिगढ]] || {{cr|IND}} |- | २१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64413.html ८०९] || २६ फेब्रुवारी १९९३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|ENG}} |- | २२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64414.html ८११] || १ मार्च १९९३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|ENG}} |- | २२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64416.html ८१३] || ४ मार्च १९९३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}} |- | २२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64417.html ८१४] || ५ मार्च १९९३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}} |- | २२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64420.html ८१७] || १९ मार्च १९९३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[नाहर सिंग स्टेडियम]], [[फरिदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | २२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64423.html ८२०] || २२ मार्च १९९३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} |- | २२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64426.html ८२३] || २५ मार्च १९९३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|IND}} |- | २२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64433.html ८३३] || २५ जुलै १९९३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | २२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64434.html ८३४] || १२ ऑगस्ट १९९३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | २२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64435.html ८३५] || १४ ऑगस्ट १९९३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[डि सॉयसा मैदान]], [[मोराटुवा]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | २२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65961.html ८४६] || ७ नोव्हेंबर १९९३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[हिरो चषक, १९९३-९४]] |- style="background:#cfc;" | २३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65966.html ८५१] || १६ नोव्हेंबर १९९३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | २३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65967.html ८५२] || १८ नोव्हेंबर १९९३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || बरोबरीत |- style="background:#cfc;" | २३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65970.html ८५५] || २२ नोव्हेंबर १९९३ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65971.html ८५६] || २४ नोव्हेंबर १९९३ || {{cr|RSA|1928}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65973.html ८५८] || २७ नोव्हेंबर १९९३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | २३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64445.html ८७९] || १५ फेब्रुवारी १९९४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} || rowspan=7 | |- | २३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64447.html ८८१] || १८ फेब्रुवारी १९९४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | २३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64449.html ८८३] || २० फेब्रुवारी १९९४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी मैदान]], [[जालंदर]] || {{cr|SL}} |- | २३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64462.html ८९६] || २५ मार्च १९९४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|NZ}} |- | २३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64463.html ८९७] || २७ मार्च १९९४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- | २४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64464.html ८९८] || ३० मार्च १९९४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|IND}} |- | २४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64465.html ८९९] || २ एप्रिल १९९४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | २४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65826.html ९०४] || १३ एप्रिल १९९४ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[१९९४ ऑस्ट्रेलेशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | २४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65828.html ९०६] || १५ एप्रिल १९९४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | २४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65832.html ९१०] || १९ एप्रिल १९९४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65834.html ९१२] || २२ एप्रिल १९९४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | २४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65974.html ९२१] || ४ सप्टेंबर १९९४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित || rowspan=4 | [[१९९४ सिंगर विश्व मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65975.html ९२२] || ५ सप्टेंबर १९९४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | २४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65977.html ९२४] || ९ सप्टेंबर १९९४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65980.html ९२७] || १७ सप्टेंबर १९९४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | २५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64475.html ९३१] || १७ ऑक्टोबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नाहर सिंग स्टेडियम]], [[फरिदाबाद]] || {{cr|WIN}} || rowspan=2 | |- | २५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64476.html ९३३] || २० ऑक्टोबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65997.html ९३६] || २३ ऑक्टोबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[विल्स विश्व मालिका, १९९४-९५]] |- style="background:#cfc;" | २५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65999.html ९३९] || २८ ऑक्टोबर १९९४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66000.html ९४१] || ३० ऑक्टोबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | २५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66002.html ९४४] || ३ नोव्हेंबर १९९४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66003.html ९४७] || ५ नोव्हेंबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | २५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64480.html ९४९] || ७ नोव्हेंबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[इंदिरा प्रियदर्शिनी स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | |- | २५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64481.html ९५०] || ९ नोव्हेंबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | २५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64482.html ९५१] || ११ नोव्हेंबर १९९४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66019.html ९७६] || १६ फेब्रुवारी १९९५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|NZ}} || rowspan=3 | [[१९९५ बँक ऑफ न्यू झीलंड दशकपुर्ती मालिका]] |- style="background:#cfc;" | २६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66020.html ९७७] || १८ फेब्रुवारी १९९५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | २६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66022.html ९७९] || २२ फेब्रुवारी १९९५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|NZ}} [[कॅरिसब्रुक्स]], [[ड्युनेडिन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65685.html ९९३] || ५ एप्रिल १९९५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[१९९५ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | २६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65687.html ९९५] || ७ एप्रिल १९९५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | २६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65689.html ९९७] || ९ एप्रिल १९९५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65691.html ९९९] || १४ एप्रिल १९९५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- | २६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64502.html १०१५] || १५ नोव्हेंबर १९९५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 | |- | २६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64503.html १०१६] || १८ नोव्हेंबर १९९५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[गांधी क्रीडा संकुल मैदान]], [[अमृतसर]] || {{cr|IND}} |- | २६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64504.html १०१७] || २४ नोव्हेंबर १९९५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|IND}} |- | २७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64505.html १०१८] || २६ नोव्हेंबर १९९५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|NZ}} |- | २७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64506.html १०१९] || २९ नोव्हेंबर १९९५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65161.html १०५२] || १८ फेब्रुवारी १९९६ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} || rowspan=7 | [[१९९६ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65165.html १०५६] || २१ फेब्रुवारी १९९६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65174.html १०६५] || २७ फेब्रुवारी १९९६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[ऑस्ट्रेलिया]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65179.html १०७०] || २ मार्च १९९६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | २७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65184.html १०७५] || ६ मार्च १९९६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65187.html १०७८] || ९ मार्च १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65190.html १०८१] || १३ मार्च १९९६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | २७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66027.html १०८९] || ३ एप्रिल १९९६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SIN}} [[सिंगापूर क्रिकेट क्लब मैदान]], [[सिंगापूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | [[१९९५-९६ सिंगर चषक]] |- style="background:#cfc;" | २८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66028.html १०९१] || ५ एप्रिल १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SIN}} [[सिंगापूर क्रिकेट क्लब मैदान]], [[सिंगापूर]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | २८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65754.html १०९४] || १२ एप्रिल १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | [[१९९६ शारजाह चषक]] |- style="background:#cfc;" | २८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65756.html १०९७] || १४ एप्रिल १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | २८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65757.html १०९८] || १५ एप्रिल १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65759.html ११००] || १७ एप्रिल १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | २८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65760.html ११०१] || १९ एप्रिल १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|RSA}} |- | २८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65017.html ११०२] || २३-२४ मे १९९६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || अनिर्णित || rowspan=3 | |- | २८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65018.html ११०३] || २५ मे १९९६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | २८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65019.html ११०४] || २६-२७ मे १९९६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | २८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65982.html ११०६] || २८ ऑगस्ट १९९६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} || rowspan=3 | [[१९९६ सिंगर विश्वमालिका]] |- style="background:#cfc;" | २९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65984.html १११०] || १ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65986.html १११३] || ६ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66030.html १११५] || १६ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९६ भारत-पाकिस्तान मैत्री चषक]] |- style="background:#cfc;" | २९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66031.html १११६] || १७ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | २९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66032.html १११७] || १८ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66033.html १११८] || २१ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | २९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66034.html १११९] || २३ सप्टेंबर १९९६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | २९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66059.html ११२७] || १७ ऑक्टोबर १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|RSA}} || rowspan=4 | [[टायटन चषक, १९९६-९७]] |- style="background:#cfc;" | २९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66061.html ११२९] || २१ ऑक्टोबर १९९६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66062.html ११३०] || २३ ऑक्टोबर १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ३०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66064.html ११३२] || २९ ऑक्टोबर १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|RSA}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | ३०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66066.html ११३७] || ३ नोव्हेंबर १९९६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | [[टायटन चषक, १९९६-९७]] |- style="background:#cfc;" | ३०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66067.html ११३८] || ६ नोव्हेंबर १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | ३०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64533.html ११५१] || १४ डिसेंबर १९९६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=1 | |- style="background:#cfc;" | ३०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66068.html ११६७] || २३ जानेवारी १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[स्प्रिंगबॉक पार्क]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=8 | [[१९९६-९७ स्टँडर्ड बँक आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66070.html ११६९] || २७ जानेवारी १९९७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[बोलंड बँक पार्क]], [[पार्ल]] || बरोबरीत |- style="background:#cfc;" | ३०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66073.html ११७२] || २ फेब्रुवारी १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ३०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66074.html ११७३] || ४ फेब्रुवारी १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ३०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66075.html ११७४] || ७ फेब्रुवारी १९९७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|ZIM}} |- style="background:#cfc;" | ३०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66076.html ११७५] || ९ फेब्रुवारी १९९७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी, ग्वाटेंग|बेनोनी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66077.html ११७६] || १२ फेब्रुवारी १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|सहारा स्टेडियम किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ३११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66078.html ११७७] || १३ फेब्रुवारी १९९७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|सहारा स्टेडियम किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA}} |- | ३१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64537.html ११७८] || १५ फेब्रुवारी १९९७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=5 | |- | ३१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64552.html १२००] || २६ एप्रिल १९९७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- | ३१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64553.html १२०१] || २७ एप्रिल १९९७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | ३१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64554.html १२०२] || ३० एप्रिल १९९७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[अर्नोस वेल मैदान]], [[किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}} |- | ३१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64555.html १२०३] || ३ मे १९९७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ३१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66110.html १२०६] || १४ मे १९९७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[पेप्सी इंडिपेंडन्स चषक, १९९७]] |- style="background:#cfc;" | ३१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66111.html १२०७] || १७ मे १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ३१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66113.html १२०९] || २१ मे १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65694.html १२१८] || १८ जुलै १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} || rowspan=4 | [[१९९७ आषिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65695.html १२१९] || २० जुलै १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ३२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65697.html १२२१] || २४ जुलै १९९७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65698.html १२२२] || २६ जुलै १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ३२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64557.html १२२३] || १७ ऑगस्ट १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} || rowspan=4 | |- | ३२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64558.html १२२४] || २० ऑगस्ट १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ३२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64559.html १२२५] || २३ ऑगस्ट १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- | ३२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64560.html १२२६] || २४ ऑगस्ट १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ३२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66035.html १२२७] || १३ सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[१९९७ भारत-पाकिस्तान मैत्री चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66036.html १२२८] || १४ सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66037.html १२२९] || १७ सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ३३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66038.html १२३०] || १८ सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66039.html १२३१] || २० सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66040.html १२३२] || २१ सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}} |- | ३३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64561.html १२३३] || २८ सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नियाझ स्टेडियम]], [[हैदराबाद, पाकिस्तान]] || {{cr|PAK}} || rowspan=3 | |- | ३३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64562.html १२३४] || ३० सप्टेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|IND}} |- | ३३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64564.html १२३६] || २ ऑक्टोबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65873.html १२५९] || ११ डिसेंबर १९९७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|ENG}} || rowspan=3 | [[१९९७-९८ सिंगर अकाई चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ३३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65876.html १२६२] || १४ डिसेंबर १९९७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65878.html १२६४] || १६ डिसेंबर १९९७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|WIN}} |- | ३४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64567.html १२६७] || २२ डिसेंबर १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | |- | ३४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64568.html १२६८] || २५ डिसेंबर १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || अनिर्णित |- | ३४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64569.html १२६९] || २८ डिसेंबर १९९७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, मडगाव|फाटोर्डा स्टेडियम]], [[मडगाव]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ३४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66131.html १२७१] || १० जानेवारी १९९८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९७-९८ बांगलादेश स्वतंत्रता रौप्यमहोत्सव चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66132.html १२७३] || ११ जानेवारी १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66134.html १२७६] || १४ जानेवारी १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66135.html १२७७] || १६ जानेवारी १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66136.html १२७९] || १८ जानेवारी १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66137.html १३००] || १ एप्रिल १९९८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[पेप्सी त्रिकोणी मालिका, १९९७-९८]] |- style="background:#cfc;" | ३४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66139.html १३०५] || ५ एप्रिल १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66140.html १३०८] || ७ एप्रिल १९९८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66141.html १३११] || ९ एप्रिल १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66143.html १३१६] || १४ एप्रिल १९९८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65768.html १३१९] || १७ एप्रिल १९९८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९७-९८ कोका-कोला चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65770.html १३२२] || १७ एप्रिल १९९८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65771.html १३२३] || १७ एप्रिल १९९८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ३५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65773.html १३२५] || १७ एप्रिल १९९८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ३५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65774.html १३२७] || १७ एप्रिल १९९८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66144.html १३२८] || १४ मे १९९८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[कोका-कोला त्रिकोणी मालिका, १९९७-९८]] |- style="background:#cfc;" | ३५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66146.html १३३०] || २० मे १९९८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66148.html १३३५] || २५ मे १९९८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66149.html १३३६] || २८ मे १९९८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|KEN}} |- style="background:#cfc;" | ३६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66150.html १३३७] || ३१ मे १९९८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66151.html १३३८] || १९ जून १९९८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९८ निदाहास चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66153.html १३४०] || २३ जून १९९८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ३६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66154.html १३४१] || १ जुलै १९९८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ३६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66155.html १३४२] || १ जुलै १९९८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ३६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66157.html १३४४] || १ जुलै १९९८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66041.html १३४९] || १२ सप्टेंबर १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९८ भारत-पाकिस्तान मैत्री चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66042.html १३५०] || १३ सप्टेंबर १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66043.html १३५१] || १६ सप्टेंबर १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66044.html १३५२] || १९ सप्टेंबर १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66045.html १३५३] || २० सप्टेंबर १९९८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|PAK}} |- | ३७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64589.html १३५४] || २६ सप्टेंबर १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | |- | ३७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64590.html १३५४] || २७ सप्टेंबर १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IND}} |- | ३७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64591.html १३५४] || ३० सप्टेंबर १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- style="background:#cfc;" | ३७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66165.html १३६०] || २८ ऑक्टोबर १९९८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | [[१९९८ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ३७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66168.html १३६३] || ३१ ऑक्टोबर १९९८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ३७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65880.html १३६६] || ६ नोव्हेंबर १९९८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९७-९८ कोका-कोला चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ३७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65882.html १३६९] || ८ नोव्हेंबर १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65883.html १३७०] || ९ नोव्हेंबर १९९८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65885.html १३७३] || ११ नोव्हेंबर १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|ZIM}} |- style="background:#cfc;" | ३८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65886.html १३७४] || १३ नोव्हेंबर १९९८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- | ३८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64598.html १३७८] || ९ जानेवारी १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ओवेन डेलानी पार्क]], [[टाउपू]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 | |- | ३८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64599.html १३८१] || १२ जानेवारी १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|IND}} |- | ३८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64600.html १३८३] || १४ जानेवारी १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बेसिन रिझर्व]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- | ३८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64601.html १३८५] || १६ जानेवारी १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- | ३८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64602.html १३८७] || १९ जानेवारी १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ३८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66212.html १४१५] || २२ मार्च १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[पेप्सी चषक, १९९८-९९]] |- style="background:#cfc;" | ३८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66213.html १४१७] || २४ मार्च १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66215.html १४२६] || ३० मार्च १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66216.html १४२७] || १ एप्रिल १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/662127.html १४२८] || ४ एप्रिल १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65776.html १४३०] || ८ एप्रिल १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | [[१९९८-९९ कोका-कोला चषक]] |- style="background:#cfc;" | ३९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65777.html १४३१] || ९ एप्रिल १९९९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65778.html १४३२] || ११ एप्रिल १९९९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65780.html १४३५] || १३ एप्रिल १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/657781.html १४३७] || १६ एप्रिल १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ३९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65194.html १४४४] || १५ मे १९९९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ENG}} [[काउंटी मैदान, होव|काउंटी मैदान]], [[होव]] || {{cr|RSA}} || rowspan=3 | [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ३९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65200.html १४५०] || १९ मे १९९९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ENG}} [[ग्रेस रोड]], [[लेस्टर]] || {{cr|ZIM}} |- style="background:#cfc;" | ४०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65207.html १४५७] || २३ मे १९९९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|IND}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | ४०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65213.html १४६३] || २६ मे १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[टाँटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[१९९९ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ४०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65217.html १४६७] || २९-३० मे १९९९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65223.html १४७३] || ४ जून १९९९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65226.html १४७६] || ८ जून १९९९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65230.html १४८०] || १२ जून १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66226.html १४८६] || २३ ऑगस्ट १९९९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SL}} [[गाली आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[गाली, श्रीलंका|गाली]] || {{cr|AUS}} || rowspan=4 | [[१९९९ ऐवा चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66227.html १४८७] || २५ ऑगस्ट १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ४०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66229.html १४८९] || २८ ऑगस्ट १९९९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66230.html १४९०] || २९ ऑगस्ट १९९९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66233.html १४९३] || ४ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|SIN}} [[कलांग मैदान]], [[सिंगापूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[१९९९ सिंगापूर चॅलेंज]] |- style="background:#cfc;" | ४११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66234.html १४९४] || ५ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SIN}} [[कलांग मैदान]], [[सिंगापूर]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66235.html १४९५] || ७ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SIN}} [[कलांग मैदान]], [[सिंगापूर]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ४१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66236.html १४९६] || ८ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SIN}} [[कलांग मैदान]], [[सिंगापूर]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66046.html १४९७] || ११ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[१९९९ डीएमसी चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66047.html १४९८] || १२ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66048.html १४९९] || १४ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|CAN}} [[टोराँटो क्रिकेट, स्केटिंग आणि कर्लिंग मैदान]], [[टोराँटो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66242.html १५०४] || २६ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[१९९९ केन्या एलजी चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66244.html १५०६] || २९ सप्टेंबर १९९९ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66246.html १५०८] || १ ऑक्टोबर १९९९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66247.html १५०९] || ३ ऑक्टोबर १९९९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|RSA}} |- | ४२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64630.html १५२२] || ५ नोव्हेंबर १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 | |- | ४२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64631.html १५२३] || ८ नोव्हेंबर १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | ४२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64632.html १५२४] || ११ नोव्हेंबर १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}} |- | ४२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64633.html १५२५] || १४ नोव्हेंबर १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|NZ}} |- | ४२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64634.html १५२६] || १७ नोव्हेंबर १९९९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65588.html १५३७] || १० जानेवारी २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|PAK}} || rowspan=8 | [[कार्लटन आणि युनायटेड मालिका, १९९९-२०००]] |- style="background:#cfc;" | ४२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65589.html १५३९] || १२ जानेवारी २००० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65590.html १५४०] || १४ जानेवारी २००० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65593.html १५४३] || २१ जानेवारी २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ४३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65595.html १५४७] || २५ जानेवारी २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४३़१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65596.html १५४८] || २६ जानेवारी २००० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65597.html १५५०] || २८ जानेवारी २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ४३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65598.html १५५२] || ३० जानेवारी २००० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- | ४३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64657.html १५७२] || ९ मार्च २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | |- | ४३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64658.html १५७३] || १२ मार्च २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|IND}} |- | ४३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64659.html १५७४] || १५ मार्च २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[नाहर सिंग स्टेडियम]], [[फरिदाबाद]] || {{cr|RSA}} |- | ४३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64660.html १५७५] || १७ मार्च २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}} |- | ४३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64661.html १५७६] || १९ मार्च २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ४३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65782.html १५७७] || २२ मार्च २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|RSA}} || rowspan=4 | [[२००० कोका-कोला चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65783.html १५७८] || २३ मार्च २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65785.html १५८०] || २६ मार्च २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ४४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65786.html १५८१] || २७ मार्च २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ४४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65700.html १५९७] || ३०-३१ मे २००० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[२००० आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65701.html १५९८] || १ जून २००० || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ४४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65703.html १६००] || ३ जून २००० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ४४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66170.html १६३०] || ३ ऑक्टोबर २००० || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[२००० आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ४४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66173.html १६३३] || ७ ऑक्टोबर २००० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66178.html १६३८] || १३ ऑक्टोबर २००० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66179.html १६३९] || १५ ऑक्टोबर २००० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65894.html १६४०] || २० ऑक्टोबर २००० || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२००० शारजाह चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ४५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65896.html १६४४] || २२ ऑक्टोबर २००० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65898.html १६४८] || २६ ऑक्टोबर २००० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65899.html १६५०] || २७ ऑक्टोबर २००० || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ४५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65900.html १६५२] || २९ ऑक्टोबर २००० || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|SL}} |- | ४५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64680.html १६५६] || २ डिसेंबर २००० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} || rowspan=10 | |- | ४५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64681.html १६५७] || ५ डिसेंबर २००० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | ४५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64682.html १६५८] || ८ डिसेंबर २००० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[बरखातुल्लाह खान स्टेडियम]], [[जोधपूर]] || {{cr|ZIM}} |- | ४५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64683.html १६५९] || ११ डिसेंबर २००० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} |- | ४५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64684.html १६६०] || १४ डिसेंबर २००० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | ४६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64706.html १६९६] || २५ मार्च २००१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | ४६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64708.html १६९८] || २८ मार्च २००१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|AUS}} |- | ४६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64709.html १६९९] || ३१ मार्च २००१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, इंदूर|नेहरू स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | ४६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64710.html १७००] || ३ एप्रिल २००१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[इंदिरा प्रियदर्शिनी स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|AUS}} |- | ४६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64711.html १७०१] || ६ एप्रिल २००१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, मडगाव|फाटोर्डा स्टेडियम]], [[मडगाव]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66313.html १७२९] || २४ जून २००१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२००१ झिम्बाब्वे कोका-कोला चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66314.html १७३०] || २७ जून २००१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66315.html १७३१] || ३० जून २००१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66317.html १७३३] || ४ जुलै २००१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66318.html १७३४] || ७ जुलै २००१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ४७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66320.html १७३६] || २० जुलै २००१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|NZ}} || rowspan=7 | [[२००१ श्रीलंका कोका-कोला चषक]] |- style="background:#cfc;" | ४७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66321.html १७३७] || २२ जुलै २००१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ४७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66323.html १७३९] || २६ जुलै २००१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ४७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66324.html १७४०] || २८ जुलै २००१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66326.html १७४२] || १ ऑगस्ट २००१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66327.html १७४३] || २ ऑगस्ट २००१ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66328.html १७४४] || ५ ऑगस्ट २००१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ४७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66098.html १७५२] || ५ ऑक्टोबर २००१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} || rowspan=7 | [[२००१ स्टँडर्ड बँक तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ४७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66100.html १७५७] || १० ऑक्टोबर २००१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66101.html १७५८] || १२ ऑक्टोबर २००१ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[स्प्रिंगबॉक पार्क|मानगुआंग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66103.html १७६१] || १७ ऑक्टोबर २००१ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|KEN}} |- style="background:#cfc;" | ४८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66104.html १७६२] || १९ ऑक्टोबर २००१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ४८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66106.html १७६४] || २४ ऑक्टोबर २००१ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[बोलंड बँक पार्क]], [[पार्ल]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66107.html १७६६] || २६ ऑक्टोबर २००१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|सहारा स्टेडियम किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA}} |- | ४८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64736.html १७८८] || १९ जानेवारी २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} || rowspan=14 | |- | ४८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64738.html १७९२] || २२ जानेवारी २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|ENG}} |- | ४८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64741.html १७९५] || २५ जानेवारी २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- | ४८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64742.html १७९८] || २८ जानेवारी २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} |- | ४८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64743.html १८००] || ३१ जानेवारी २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|ENG}} |- | ४८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64744.html १८०३] || ३ फेब्रुवारी २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} |- | ४९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64753.html १८१४] || ७ मार्च २००२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[नाहर सिंग स्टेडियम]], [[फरिदाबाद]] || {{cr|ZIM}} |- | ४९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64754.html १८१५] || १० मार्च २००२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | ४९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64755.html १८१६] || १३ मार्च २००२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|ZIM}} |- | ४९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64756.html १८१७] || १६ मार्च २००२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | ४९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64757.html १८१८] || १९ मार्च २००२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} |- | ४९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64768.html १८३६] || २९ मार्च २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IND}} |- | ४९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64769.html १८३७] || १ जून २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- | ४९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64770.html १८३८] || २ जून २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66284.html १८४८] || २९ जून २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[नॅटवेस्ट मालिका, २००२]] |- style="background:#cfc;" | ४९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66285.html १८४९] || ३० जून २००२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66287.html १८५१] || ४ जुलै २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाईड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || अनिर्णित |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | ५०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66288.html १८५२] || ६ जुलै २००२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[एज्बास्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[नॅटवेस्ट मालिका, २००२]] |- style="background:#cfc;" | ५०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66290.html १८५४] || ९ जुलै २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ५०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66291.html १८५५] || ११ जुलै २००२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66292.html १८५६] || १३ जुलै २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66182.html १८७६] || १४ सप्टेंबर २००२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२००२ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ५०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66190.html १८८४] || २२ सप्टेंबर २००२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66192.html १८८६] || २५ सप्टेंबर २००२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66194.html १८८८] || २९ सप्टेंबर २००२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ५०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66195.html १८८९] || ३० सप्टेंबर २००२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित |- | ५१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64785.html १८९३] || ६ नोव्हेंबर २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|WIN}} || rowspan=14 | |- | ५११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64786.html १८९४] || ९ नोव्हेंबर २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|WIN}} |- | ५१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64787.html १८९५] || १२ नोव्हेंबर २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | ५१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64788.html १८९६] || १५ नोव्हेंबर २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | ५१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64789.html १८९७] || १८ नोव्हेंबर २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|WIN}} |- | ५१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64790.html १८९८] || २१ नोव्हेंबर २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[बरखातुल्लाह खान स्टेडियम]], [[जोधपूर]] || {{cr|IND}} |- | ५१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64792.html १९००] || २४ नोव्हेंबर २००२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[इंदिरा गांधी स्टेडियम]], [[विजयवाडा]] || {{cr|WIN}} |- | ५१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64813.html १९२६] || २६ डिसेंबर २००२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- | ५१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64814.html १९२७] || २९ डिसेंबर २००२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|NZ}} |- | ५१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64815.html १९२८] || १ जानेवारी २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZ}} |- | ५२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64816.html १९२९] || ४ जानेवारी २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[क्वीन्सटाउन इव्हेंट्स सेंटर]], [[क्वीन्सटाउन]] || {{cr|NZ}} |- | ५२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64817.html १९३०] || ८ जानेवारी २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|IND}} |- | ५२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64818.html १९३३] || ११ जानेवारी २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- | ५२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64819.html १९३५] || १४ जानेवारी २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ५२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65241.html १९४८] || १२ फेब्रुवारी २००३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|RSA}} [[बोलंड बँक पार्क]], [[पार्ल]] || {{cr|IND}} || rowspan=11 | [[२००३ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ५२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65244.html १९५१] || १५ फेब्रुवारी २००३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65250.html १९५७] || १९ फेब्रुवारी २००३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65257.html १९६४] || २३ फेब्रुवारी २००३ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|RSA}} [[सिटी ओव्हल]], [[पीटरमारित्झबर्ग]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65262.html १९६९] || २६ फेब्रुवारी २००३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65268.html १९७५] || १ मार्च २००३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65276.html १९८३] || ७ मार्च २००३ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केप टाउन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65278.html १९८५] || १० मार्च २००३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65281.html १९८८] || १४ मार्च २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65285.html १९९२] || २० मार्च २००३ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65286.html १९९३] || २३ मार्च २००३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66350.html २००१] || ११ एप्रिल २००३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२००३ टीव्हीएस चषक (बांगलादेश)]] |- style="background:#cfc;" | ५३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66350.html २००२] || १३ एप्रिल २००३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66350.html २००४] || १६ एप्रिल २००३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66350.html २००६] || १८ एप्रिल २००३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66350.html २००७] || २१ एप्रिल २००३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ५४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66364.html २०५१] || २३ ऑक्टोबर २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || अनिर्णित || rowspan=7 | [[टीव्हीएस चषक (भारत) २००३-०४]] |- style="background:#cfc;" | ५४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66365.html २०५२] || २६ ऑक्टोबर २००३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66367.html २०५४] || १ नोव्हेंबर २००३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66369.html २०५६] || ६ नोव्हेंबर २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ५४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66371.html २०६१] || १२ नोव्हेंबर २००३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66372.html २०६२] || १५ नोव्हेंबर २००३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[लाल बहादूर शास्त्री मैदान, हैदराबाद|लाल बहादूर शास्त्री मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66373.html २०६४] || १८ नोव्हेंबर २००३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65643.html २०७७] || ९ जानेवारी २००४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=10 | [[२००३-०४ व्हीबी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ५४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65645.html २०८०] || १४ जानेवारी २००४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65647.html २०८४] || १८ जानेवारी २००४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65648.html २०८५] || २० जानेवारी २००४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65649.html २०८६] || २२ जानेवारी २००४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65650.html २०८७] || २४ जानेवारी २००४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65653.html २०९३] || १ फेब्रुवारी २००४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65654.html २०९५] || ३ फेब्रुवारी २००४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65655.html २०९७] || ६ फेब्रुवारी २००४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ५५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65656.html २०९८] || ८ फेब्रुवारी २००४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ५५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64880.html २११२] || १३ मार्च २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | |- | ५५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64882.html २११४] || १६ मार्च २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|PAK}} |- | ५५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64883.html २११५] || १९ मार्च २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[अरबाब नियाझ स्टेडियम]], [[पेशावर]] || {{cr|PAK}} |- | ५६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64884.html २११६] || २१ मार्च २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|IND}} |- | ५६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64885.html २११७] || २४ मार्च २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65707.html २१४४] || १६ जुलै २००४ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[२००४ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65711.html २१४८] || १८ जुलै २००४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ५६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65712.html २१४९] || २१ जुलै २००४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65715.html २१५२] || २५ जुलै २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65716.html २१५३] || २७ जुलै २००४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65718.html २१५५] || १ ऑगस्ट २००४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ५६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66374.html २१५७] || २१ ऑगस्ट २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टलवीन]] || {{cr|PAK}} || rowspan=2 | [[२००४ व्हिडियोकॉन चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66375.html २१५९] || २३ ऑगस्ट २००४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|NED}} [[व्ही.आर.ए. क्रिकेट मैदान]], [[ॲमस्टलवीन]] || अनिर्णित |- | ५७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65032.html २१६४] || १ सप्टेंबर २००४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} || rowspan=3 | |- | ५७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65033.html २१६५] || ३ सप्टेंबर २००४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ५७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65034.html २१६७] || ५ सप्टेंबर २००४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66198.html २१७०] || ११ सप्टेंबर २००४ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | [[२००४ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ५७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66207.html २१७९] || १९ सप्टेंबर २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ५७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66384.html २१९२] || १३ नोव्हेंबर २००४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|PAK}} || [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २००४-०५#२००४-०५ बीसीसीआय प्लॅटिनम महोत्सवी सामना|२००४ बीसीसीआय प्लॅटिनम महोत्सवी सामना]] |- | ५७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64914.html २१९९] || २३ डिसेंबर २००४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[एम.ए. अझीझ स्टेडियम]], [[चट्टग्राम|चितगाव]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | |- | ५७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64916.html २२०१] || २६ डिसेंबर २००४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- | ५७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64917.html २२०२] || २७ डिसेंबर २००४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम (ढाका)|बंगबंधू नॅशनल स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- | ५७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64938.html २२३५] || २ एप्रिल २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|IND}} |- | ५८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64939.html २२३६] || ५ एप्रिल २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- | ५८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64940.html २२३७] || ९ एप्रिल २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|PAK}} |- | ५८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64941.html २२३८] || १२ एप्रिल २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|PAK}} |- | ५८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64942.html २२३९] || १५ एप्रिल २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|PAK}} |- | ५८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/64943.html २२४०] || १७ एप्रिल २००५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ५८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/214634.html २२६२] || ३० जुलै २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२००५ इंडियन ऑईल चषक]] |- style="background:#cfc;" | ५८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/214742.html २२६३] || ३१ जुलै २००५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/214921.html २२६५] || ३ ऑगस्ट २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ५८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/215286.html २२६७] || ७ ऑगस्ट २००५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/215449.html २२६८] || ९ ऑगस्ट २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ५९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/217116.html २२७३] || २६ ऑगस्ट २००५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 | [[२००५ व्हिडियोकॉन तिरंगी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ५९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/217481.html २२७४] || २९ ऑगस्ट २००५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/217811.html २२७८] || २ सप्टेंबर २००५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/217979.html २२८०] || ४ सप्टेंबर २००५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/218250.html २२८१] || ६ सप्टेंबर २००५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|NZ}} |- | ५९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/223018.html २२८६] || २५ ऑक्टोबर २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | |- | ५९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/223334.html २२८७] || २८ ऑक्टोबर २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | ५९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/223634.html २२९०] || ३१ ऑक्टोबर २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} |- | ५९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/223902.html २२९१] || ३ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, पुणे|नेहरू स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|IND}} |- | ५९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/224231.html २२९४] || ६ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|SL}} |- | ६०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/224556.html २२९५] || ९ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | ६०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225437.html २२९६] || १२ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}} || rowspan=16 | |- | ६०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225959.html २२९७] || १६ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|RSA}} |- | ६०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226315.html २२९८] || १९ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | ६०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226358.html २२९९] || २५ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|RSA}} |- | ६०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226359.html २३००] || २८ नोव्हेंबर २००५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | ६०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/235831.html २३२४] || ६ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[अरबाब नियाझ स्टेडियम]], [[पेशावर]] || {{cr|PAK}} |- | ६०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/236520.html २३२७] || ९ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|IND}} |- | ६०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/236809.html २३२९] || १३ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी मैदान]], [[लाहोर]] || {{cr|IND}} |- | ६०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/237222.html २३३१] || १६ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[मुलतान क्रिकेट मैदान]], [[मुलतान]] || {{cr|IND}} |- | ६१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/237571.html २३३३] || १९ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|IND}} |- | ६११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238188.html २३५७] || २८ मार्च २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | ६१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238189.html २३५८] || ३१ मार्च २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[नाहर सिंग स्टेडियम]], [[फरिदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | ६१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238190.html २३५९] || ३ एप्रिल २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, मडगाव|फाटोर्डा स्टेडियम]], [[मडगाव]] || {{cr|IND}} |- | ६१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238191.html २३६०] || ६ एप्रिल २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|IND}} |- | ६१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238193.html २३६१] || १२ एप्रिल २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[कीनान स्टेडियम]], [[जमशेदपूर]] || {{cr|ENG}} |- | ६१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238194.html २३६२] || १५ एप्रिल २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/244510.html २३६३] || १८ एप्रिल २००६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|PAK}} || rowspan=2 | [[२००५-०६ डीएलएफ चषक]] |- style="background:#cfc;" | ६१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/244511.html २३६४] || १९ एप्रिल २००६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|IND}} |- | ६१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/239915.html २३७७] || १८ मे २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | |- | ६२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/239916.html २३७९] || २० मे २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|WIN}} |- | ६२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/239917.html २३८०] || २३ मे २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|WIN}} |- | ६२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/239918.html २३८१] || २६ मे २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- | ६२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/239919.html २३८२] || २८ मे २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ६२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/256665.html २४०५] || १८-१९ ऑगस्ट २००६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित || [[२००६ युनिटेक चषक]] |- style="background:#cfc;" | ६२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/256607.html २४१४] || १४ सप्टेंबर २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|MAS}} [[किन्रर अकॅडेमी ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|WIN}} || rowspan=4 | [[२००६-०७ डीएलएफ चषक]] |- style="background:#cfc;" | ६२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/256608.html २४१६] || १६ सप्टेंबर २००६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|MAS}} [[किन्रर अकॅडेमी ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ६२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/256612.html २४१९] || २० सप्टेंबर २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|MAS}} [[किन्रर अकॅडेमी ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/256614.html २४२१] || २२ सप्टेंबर २००६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|MAS}} [[किन्रर अकॅडेमी ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249745.html २४२९] || १५ ऑक्टोबर २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[२००६ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ६३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249753.html २४३७] || २६ ऑक्टोबर २००६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | ६३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249756.html २४४०] || २९ ऑक्टोबर २००६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}} |- | ६३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249211.html २४४७] || २२ नोव्हेंबर २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=12 | |- | ६३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249212.html २४४९] || २६ नोव्हेंबर २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}} |- | ६३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249213.html २४५२] || २९ नोव्हेंबर २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}} |- | ६३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/249214.html २४५८] || ३ डिसेंबर २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}} |- | ६३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267706.html २४८०] || २१ जानेवारी २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | ६३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267707.html २४८५] || २४ जानेवारी २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ६३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267708.html २४८७] || २७ जानेवारी २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|WIN}} |- | ६३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267709.html २४९३] || ३१ जानेवारी २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}} |- | ६४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267710.html २५१४] || ८ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || अनिर्णित |- | ६४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267712.html २५२०] || ११ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|SL}} |- | ६४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267715.html २५२२] || १४ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, मडगाव|फाटोर्डा स्टेडियम]], [[मडगाव]] || {{cr|IND}} |- | ६४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/267713.html २५२५] || १७ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247464.html २५३८] || १७ मार्च २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|BAN}} || rowspan=3 | [[२००७ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ६४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247468.html २५४२] || १९ मार्च २००७ || {{cr|BER}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/247476.html २५५०] || २३ मार्च २००७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|SL}} |- | ६४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/282688.html २५८२] || १० मे २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | |- | ६४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/282689.html २५८३] || १२ मे २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293071.html २५९०] || २३ जून २००७ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[२००७ फ्युचर चषक]] |- style="background:#cfc;" | ६५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293076.html २५९२] || २६ जून २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ६५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293077.html २५९३] || २९ जून २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/293078.html २५९५] || १ जुलै २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[सिव्हिल सर्व्हिस क्रिकेट क्लब मैदान]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IND}} |- | ६५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/275789.html २६०८] || १६ ऑगस्ट २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[टिटवूड]], [[ग्लासगो]] || {{cr|IND}} || rowspan=20 | |- | ६५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258471.html २६११] || २१ ऑगस्ट २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | ६५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258472.html २६१३] || २४ ऑगस्ट २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|IND}} |- | ६५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258473.html २६१६] || २७ ऑगस्ट २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | ६५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258474.html २६१७] || ३० ऑगस्ट २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ६५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258475.html २६१८] || २ सप्टेंबर २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|IND}} |- | ६५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258476.html २६१९] || ५ सप्टेंबर २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- | ६६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/258477.html २६२०] || ८ सप्टेंबर २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ६६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297793.html २६२१] || २९ सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || अनिर्णित |- | ६६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297794.html २६२३] || २ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|AUS}} |- | ६६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297795.html २६२५] || ५ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|AUS}} |- | ६६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297796.html २६२७] || ८ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सेक्टर १६ स्टेडियम]], [[चंदिगढ]] || {{cr|IND}} |- | ६६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297797.html २६२९] || ११ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|AUS}} |- | ६६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297798.html २६३१] || १४ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|AUS}} |- | ६६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297799.html २६३२] || १७ ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | ६६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297801.html २६४३] || ५ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} |- | ६६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297802.html २६४४] || ८ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|PAK}} |- | ६७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297803.html २६४५] || ११ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} |- | ६७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297804.html २६४६] || १५ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}} |- | ६७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297805.html २६४७] || १८ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ६७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291359.html २६७०] || ३ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || अनिर्णित || rowspan=10 | [[२००७-०८ कॉमनवेल्थ बँक मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ६७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291360.html २६७२] || ५ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ६७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291362.html २६७५] || १० फेब्रुवारी २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291363.html २६७६] || १२ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ६७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291365.html २६८०] || १७ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291366.html २६८१] || १९ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291368.html २६८५] || २४ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ६८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291369.html २६८६] || २६ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291371.html २६८८] || २ मार्च २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291372.html २६८९] || ४ मार्च २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/345469.html २७०५] || १० जून २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[बांगलादेश त्रिकोणी मालिका, २००८]] |- style="background:#cfc;" | ६८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/345470.html २७०६] || १२ जून २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/345471.html २७०७] || १४ जून २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ६८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335349.html २७१६] || २५ जून २००८ || {{cr|HK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[२००८ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ६८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335351.html २७१७] || २६ जून २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335352.html २७२१] || २८ जून २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335355.html २७३०] || २ जुलै २००८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ६९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335356.html २७३२] || ३ जुलै २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/335358.html २७३५] || ६ जुलै २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|SL}} |- | ६९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/343732.html २७४२] || १८ ऑगस्ट २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}} || rowspan=9 | |- | ६९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/343733.html २७४५] || २० ऑगस्ट २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}} |- | ६९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/343734.html २७५०] || २४ ऑगस्ट २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ६९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366341.html २७५५] || २७ ऑगस्ट २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ६९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/343736.html २७५६] || २९ ऑगस्ट २००८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ६९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361043.html २७७४] || १४ नोव्हेंबर २००८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | ६९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361044.html २७७७] || १७ नोव्हेंबर २००८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | ६९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361045.html २७७८] || २० नोव्हेंबर २००८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} |- | ७०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361046.html २७८१] || २३ नोव्हेंबर २००८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | ७०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361047.html २७८३] || २६ नोव्हेंबर २००८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} || rowspan=15 | |- | ७०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386530.html २८०६] || २८ जानेवारी २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}} |- | ७०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386531.html २८१०] || ३१ जानेवारी २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ७०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386532.html २८१३] || ३ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ७०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386533.html २८१५] || ५ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ७०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386534.html २८१८] || ८ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ७०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366623.html २८२१] || ३ मार्च २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|IND}} |- | ७०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366626.html २८२२] || ६ मार्च २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || अनिर्णित |- | ७०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366627.html २८२३] || ८ मार्च २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|IND}} |- | ७१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366624.html २८२४] || ११ मार्च २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|IND}} |- | ७११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366625.html २८२५] || १४ मार्च २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- | ७१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/377313.html २८५२] || २६ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|IND}} |- | ७१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/377314.html २८५३] || २८ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|WIN}} |- | ७१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/377315.html २८५४] || ३ जुलै २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|IND}} |- | ७१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/377316.html २८५५] || ५ जुलै २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ७१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403382.html २८८६] || ११ सप्टेंबर २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[श्रीलंका त्रिकोणी मालिका, २००९]] |- style="background:#cfc;" | ७१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403381.html २८८७] || १२ सप्टेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ७१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403383.html २८८९] || १४ सप्टेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/415278.html २८९८] || २६ सप्टेंबर २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}} || rowspan=3 | [[२००९ आयसीसी चँपियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ७२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/415281.html २९०१] || २८ सप्टेंबर २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ७२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/415284.html २९०४] || ३० सप्टेंबर २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | ७२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416236.html २९१३] || २५ ऑक्टोबर २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|AUS}} || rowspan=11 | |- | ७२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416237.html २९१५] || २८ ऑक्टोबर २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | ७२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416238.html २९१८] || २१ ऑक्टोबर २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | ७२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416239.html २९१९] || २ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}} |- | ७२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416240.html २९२३] || ५ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|AUS}} |- | ७२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/416241.html २९२५] || ८ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|AUS}} |- | ७२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430886.html २९३२] || १५ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | ७२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430887.html २९३३] || १८ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[नागपूर]] || {{cr|SL}} |- | ७३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430888.html २९३४] || २१ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ७३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430889.html २९३५] || २४ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | ७३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430890.html २९३६] || २७ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ७३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/434259.html २९३८] || ५ जानेवारी २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[बांगलादेश त्रिकोणी मालिका, २०१०]] |- style="background:#cfc;" | ७३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/434260.html २९३९] || ७ जानेवारी २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/434262.html २९४१] || १० जानेवारी २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/434263.html २९४२] || ११ जानेवारी २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/434264.html २९४३] || १३ जानेवारी २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|SL}} |- | ७३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/441827.html २९६१] || २१ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | |- | ७३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/441828.html २९६२] || २४ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}} |- | ७४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/441829.html २९६३] || २७ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ७४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452146.html २९८१] || २८ मे २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=4 | [[झिम्बाब्वे त्रिकोणी मालिका, २०१०]] |- style="background:#cfc;" | ७४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452147.html २९८३] || ३० मे २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452149.html २९८६] || ३ जून २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- style="background:#cfc;" | ७४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452150.html २९८८] || ५ जून २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ७४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/455232.html २९९३] || १६ जून २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[२०१० आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ७४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/455234.html २९९६] || १९ जून २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/455236.html २९९९] || २२ जून २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ७४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/455237.html ३००१] || २४ जून २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456662.html ३०३०] || १० ऑगस्ट २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 | [[श्रीलंका त्रिकोणी मालिका, २०१०]] |- style="background:#cfc;" | ७५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456663.html ३०३२] || १६ ऑगस्ट २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456666.html ३०३८] || २२ ऑगस्ट २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ७५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456665.html ३०३९] || २५ ऑगस्ट २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456668.html ३०४०] || २८ ऑगस्ट २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}} |- | ७५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/464529.html ३०६०] || २० ऑक्टोबर २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} || rowspan=11 | |- | ७५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/467883.html ३०७०] || २८ नोव्हेंबर २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, गुवाहाटी|नेहरू स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} |- | ७५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/467884.html ३०७२] || १ डिसेंबर २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} |- | ७५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/467885.html ३०७४] || ४ डिसेंबर २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[बडोदा]] || {{cr|IND}} |- | ७५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/467886.html ३०७६] || ७ डिसेंबर २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | ७५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/467887.html ३०७७] || १० डिसेंबर २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- | ७६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463150.html ३०७९] || १२ जानेवारी २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA}} |- | ७६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463151.html ३०८०] || १५ जानेवारी २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | ७६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463152.html ३०८२] || १८ जानेवारी २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केपटाउन]] || {{cr|IND}} |- | ७६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463153.html ३०८४] || २१ जानेवारी २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}} |- | ७६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463154.html ३०८७] || २३ जानेवारी २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ७६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433558.html ३१००] || १९ फेब्रुवारी २०११ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ७६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433568.html ३११०] || २७ फेब्रुवारी २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || बरोबरीत |- style="background:#cfc;" | ७६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433578.html ३१२१] || ६ मार्च २०११ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433582.html ३१२४] || ९ मार्च २०११ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433586.html ३१२८] || १२ मार्च २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | ७७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433599.html ३१४१] || २० मार्च २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433601.html ३१४३] || २४ मार्च २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433605.html ३१४७] || ३० मार्च २०११ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/433606.html ३१४८] || २ एप्रिल २०११ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | ७७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/489221.html ३१५९] || ६ जून २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} || rowspan=20 | |- | ७७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/489222.html ३१६०] || ८ जून २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | ७७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/489223.html ३१६१] || ११ जून २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[अँटिगा]] || {{cr|IND}} |- | ७७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/489224.html ३१६२] || १३ जून २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[अँटिगा]] || {{cr|WIN}} |- | ७७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/489225.html ३१६३] || १६ जून २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|WIN}} |- | ७७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474477.html ३१८६] || ३ सप्टेंबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाईड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || अनिर्णित |- | ७८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474478.html ३१८७] || ६ सप्टेंबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}} |- | ७८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474479.html ३१८९] || ९ सप्टेंबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ७८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474480.html ३१९१] || ११ सप्टेंबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || बरोबरीत |- | ७८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474481.html ३१९५] || १६ सप्टेंबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}} |- | ७८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/521218.html ३१९९] || १४ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | ७८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/521219.html ३२०१] || १७ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | ७८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/521220.html ३२०५] || २० ऑक्टोबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | ७८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/521221.html ३२०७] || २३ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | ७८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/521222.html ३२१०] || २५ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | ७८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/536929.html ३२१७] || २९ नोव्हेंबर २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ७९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/536930.html ३२१९] || २ डिसेंबर २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- | ७९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/536931.html ३२२१] || ५ डिसेंबर २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|WIN}} |- | ७९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/536932.html ३२२३] || ८ डिसेंबर २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | ७९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/536933.html ३२२४] || ११ डिसेंबर २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518956.html ३२३१] || ५ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=7 | [[२०१२ कॉमनवेल्थ बँक त्रिकोणी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ७९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518957.html ३२३३] || ८ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518959.html ३२३७] || १२ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518960.html ३२३९] || १४ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || बरोबरीत |- style="background:#cfc;" | ७९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518962.html ३२४४] || १९ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ७९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518963.html ३२४६] || २१ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ८०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518965.html ३२५०] || २६ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- style="background:#cfc;" | ८०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518966.html ३२५१] || २८ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IND}} || rowspan=1 | [[२०१२ कॉमनवेल्थ बँक त्रिकोणी मालिका]] |- style="background:#cfc;" | ८०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/535795.html ३२५९] || १३ मार्च २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[२०१२ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ८०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/535797.html ३२६१] || १६ मार्च २०१२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | ८०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/535798.html ३२६३] || १८ मार्च २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}} |- | ८०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564781.html ३२९१] || २१ जुलै २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|IND}} || rowspan=13 | |- | ८०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564782.html ३२९२] || २४ जुलै २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंद राजपक्ष आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|SL}} |- | ८०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564783.html ३२९३] || २८ जुलै २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ८०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564784.html ३२९४] || ३१ जुलै २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ८०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564785.html ३२९५] || ४ ऑगस्ट २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|IND}} |- | ८१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589308.html ३३१४] || ३० डिसेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|PAK}} |- | ८११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589309.html ३३१५] || ३ जानेवारी २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|PAK}} |- | ८१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589310.html ३३१६] || ६ जानेवारी २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | ८१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565812.html ३३१८] || ११ जानेवारी २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|ENG}} |- | ८१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565813.html ३३२०] || १५ जानेवारी २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|IND}} |- | ८१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565814.html ३३२२] || १९ जानेवारी २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- | ८१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565815.html ३३२७] || २३ जानेवारी २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | ८१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565816.html ३३२९] || २७ जानेवारी २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/578614.html ३३६३] || ६ जून २०१३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०१३ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ८१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/578619.html ३३६८] || ११ जून २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/578623.html ३३७२] || १५ जून २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566947.html ३३७६] || २० जून २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/566948.html ३३७७] || २३ जून २०१३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/597924.html ३३८०] || ३० जून २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|WIN}} || rowspan=5 | [[वेस्ट इंडीज त्रिकोणी मालिका, २०१३|२०१३ सेलकॉन मोबाईल ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ८२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/597925.html ३३८२] || २ जुलै २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ८२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/597926.html ३३८३] || ५ जुलै २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/597928.html ३३८७] || ९ जुलै २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/597929.html ३३८८] || ११ जुलै २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | ८२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/643665.html ३३९५] || २४ जुलै २०१३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} || rowspan=22 | |- | ८२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/643667.html ३३९७] || २६ जुलै २०१३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ८३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/643669.html ३३९९] || २८ जुलै २०१३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ८३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/643675.html ३४०२] || १ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IND}} |- | ८३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/643677.html ३४०३] || ३ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|IND}} |- | ८३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647249.html ३४१९] || १३ ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|AUS}} |- | ८३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647251.html ३४२०] || १६ ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंह मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} |- | ८३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647253.html ३४२१] || १९ ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}} |- | ८३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647255.html ३४२२] || २३ ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || अनिर्णित |- | ८३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647259.html ३४२४] || ३० ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | ८३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647261.html ३४२८] || २ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | ८३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/676529.html ३४३६] || २१ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|IND}} |- | ८४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/676531.html ३४३७] || २४ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|WIN}} |- | ८४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/676533.html ३४३९] || २७ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} |- | ८४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/648651.html ३४४२] || ५ डिसेंबर २०१३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} |- | ८४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/648653.html ३४४३] || ८ डिसेंबर २०१३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA}} |- | ८४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/648655.html ३४४४] || ११ डिसेंबर २०१३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || अनिर्णित |- | ८४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667641.html ३४५६] || १९ जानेवारी २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|NZ}} |- | ८४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667643.html ३४५८] || २२ जानेवारी २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}} |- | ८४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667645.html ३४६२] || २५ जानेवारी २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || बरोबरीत |- | ८४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667647.html ३४६५] || २८ जानेवारी २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}} |- | ८४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667649.html ३४६७] || ३१ जानेवारी २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ८५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/710293.html ३४७४] || २६ फेब्रुवारी २०१४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[खान साहेब ओस्मानी मैदान|लक्ष्मी नारायण ठाकूर मैदान]], [[फतुल्ला]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[२०१४ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ८५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/710297.html ३४७६] || २८ फेब्रुवारी २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[खान साहेब ओस्मानी मैदान|लक्ष्मी नारायण ठाकूर मैदान]], [[फतुल्ला]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ८५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/710301.html ३४७९] || २ मार्च २०१४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | ८५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/710307.html ३४८३] || ५ मार्च २०१४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- | ८५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/744679.html ३४९७] || १५ जून २०१४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=15 | |- | ८५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/744681.html ३४९८] || १७ जून २०१४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- | ८५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/744683.html ३४९९] || १९ जून २०१४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || अनिर्णित |- | ८५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667723.html ३५१७] || २७ ऑगस्ट २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|IND}} |- | ८५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667725.html ३५२०] || ३० ऑगस्ट २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- | ८५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667727.html ३५२३] || २ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- | ८६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667729.html ३५२५] || ५ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- | ८६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/770121.html ३५३१] || ८ ऑक्टोबर २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|WIN}} |- | ८६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/770123.html ३५३३] || ११ ऑक्टोबर २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | ८६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/770127.html ३५३५] || १७ ऑक्टोबर २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|IND}} |- | ८६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/792289.html ३५३९] || २ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ८६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/792291.html ३५४०] || ६ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | ८६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/792293.html ३५४३] || ९ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | ८६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/792295.html ३५४४] || १३ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | ८६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/792297.html ३५४७] || १६ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754749.html ३५८२] || १८ जानेवारी २०१५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} || rowspan=4 | [[कार्लटन मिड त्रिकोणी मालिका, २०१५]] |- style="background:#cfc;" | ८७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754753.html ३५८६] || २० जानेवारी २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754757.html ३५९२] || २६ जानेवारी २०१५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित |- style="background:#cfc;" | ८७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754759.html ३५९५] || ३० जानेवारी २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ८७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656405.html ३६०२] || १५ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} || rowspan=8 | [[२०१५ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ८७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656423.html ३६१०] || २२ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656439.html ३६१८] || २८ फेब्रुवारी २०१५ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656453.html ३६२५] || ६ मार्च २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656465.html ३६३१] || १० मार्च २०१५ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656475.html ३६३६] || १४ मार्च २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656485.html ३६४१] || १९ मार्च २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656493.html ३६४५] || २६ मार्च २०१५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ८८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/870731.html ३६५८] || १८ जून २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} || rowspan=20 | |- | ८८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/870733.html ३६६०] || २१ जून २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- | ८८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/870735.html ३६६१] || २४ जून २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- | ८८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/885959.html ३६६२] || १० जुलै २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ८८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/885965.html ३६६५] || १२ जुलै २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ८८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/885967.html ३६६७] || १४ जुलै २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ८८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903593.html ३६८९] || ११ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|RSA}} |- | ८८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903595.html ३६९२] || १४ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | ८८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903597.html ३६९५] || १८ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|RSA}} |- | ८९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903599.html ३६९८] || २२ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- | ८९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903601.html ३७००] || २५ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|RSA}} |- | ८९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895807.html ३७२३] || १२ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} |- | ८९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895809.html ३७२४] || १५ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- | ८९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895811.html ३७२५] || १७ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ८९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895813.html ३७२६] || २० जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|AUS}} |- | ८९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895815.html ३७२७] || २३ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- | ८९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007649.html ३७४२] || ११ जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ८९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007651.html ३७४४] || १३ जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ८९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007653.html ३७४६] || १५ जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ९०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1030219.html ३७९६] || १६ ऑक्टोबर २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|IND}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | ९०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1030221.html ३७९७] || २० ऑक्टोबर २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|NZ}} || rowspan=7 | |- | ९०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1030223.html ३७९८] || २३ ऑक्टोबर २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | ९०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1030225.html ३७९९] || २६ ऑक्टोबर २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|NZ}} |- | ९०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1030227.html ३८००] || २९ ऑक्टोबर २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- | ९०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034819.html ३८१९] || १५ जानेवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} |- | ९०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034821.html ३८२१] || १९ जानेवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ९०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034823.html ३८२४] || २२ जानेवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ९०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1022353.html ३८७८] || ४ जून २०१७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०१७ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | ९०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1022361.html ३८८२] || ८ जून २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | ९१० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1022367.html ३८८६] || ११ जून २०१७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1022373.html ३८९१] || १५ जून २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९१२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1022375.html ३८९४] || १८ जून २०१७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|PAK}} |- | ९१३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098206.html ३८९५] || २३ जून २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || अनिर्णित || rowspan=30 | |- | ९१४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098207.html ३८९६] || २५ जून २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | ९१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098208.html ३८९८] || ३० जून २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[अँटिगा]] || {{cr|IND}} |- | ९१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098209.html ३९००] || २ जुलै २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[अँटिगा]] || {{cr|WIN}} |- | ९१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098210.html ३९०२] || ६ जुलै २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|IND}} |- | ९१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1109605.html ३९०५] || २० ऑगस्ट २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय मैदान]], [[डंबुला]] || {{cr|IND}} |- | ९१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1109606.html ३९०६] || २४ ऑगस्ट २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|IND}} |- | ९२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1109607.html ३९०७] || २७ ऑगस्ट २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|IND}} |- | ९२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1109608.html ३९०८] || ३१ ऑगस्ट २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ९२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1109609.html ३९०९] || ३ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ९२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119496.html ३९१०] || १७ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- | ९२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119497.html ३९१२] || २१ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | ९२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119498.html ३९१४] || २४ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | ९२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119499.html ३९१७] || २८ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|AUS}} |- | ९२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119500.html ३९१९] || १ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | ९२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120090.html ३९२८] || २२ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|NZ}} |- | ९२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120091.html ३९३१] || २५ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} |- | ९३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120092.html ३९३२] || २९ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|IND}} |- | ९३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122726.html ३९३९] || १० डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|SL}} |- | ९३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122727.html ३९४१] || १३ डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | ९३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122728.html ३९४२] || १७ डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- | ९३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122279.html ३९६९] || १ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- | ९३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122280.html ३९७०] || ४ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}} |- | ९३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122281.html ३९७१] || ७ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केपटाउन]] || {{cr|IND}} |- | ९३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122282.html ३९७३] || १० फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} |- | ९३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122283.html ३९७६] || १३ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|IND}} |- | ९३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122284.html ३९७८] || १६ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}} |- | ९४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119546.html ४०१४] || १२ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- | ९४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119547.html ४०१६] || १४ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | ९४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119548.html ४०१८] || १७ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ९४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153246.html ४०३९] || १८ सप्टेंबर २०१८ || {{cr|HK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[२०१८ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ९४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153247.html ४०४०] || १९ सप्टेंबर २०१८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153249.html ४०४२] || २१ सप्टेंबर २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153251.html ४०४४] || २३ सप्टेंबर २०१८ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153253.html ४०४६] || २५ सप्टेंबर २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || बरोबरीत |- style="background:#cfc;" | ९४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153255.html ४०४८] || २८ सप्टेंबर २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- | ९४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157754.html ४०५६] || २१ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[बर्सापारा क्रिकेट मैदान]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} || rowspan=18 | |- | ९५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157755.html ४०५९] || २४ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || बरोबरीत |- | ९५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157756.html ४०६२] || २७ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|WIN}} |- | ९५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157757.html ४०६३] || २९ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | ९५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157758.html ४०६४] || १ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|IND}} |- | ९५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144997.html ४०७७] || १२ जानेवारी २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ९५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144998.html ४०७८] || १५ जानेवारी २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- | ९५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144999.html ४०७९] || १८ जानेवारी २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- | ९५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153691.html ४०८२] || २३ जानेवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|IND}} |- | ९५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153692.html ४०८५] || २६ जानेवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{cr|IND}} |- | ९५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153693.html ४०८८] || २८ जानेवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{cr|IND}} |- | ९६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153694.html ४०९१] || ३१ जानेवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}} |- | ९६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153695.html ४०९२] || ३ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|IND}} |- | ९६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168242.html ४१०२] || २ मार्च २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | ९६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168243.html ४१०६] || ५ मार्च २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | ९६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168244.html ४१०९] || ८ मार्च २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|AUS}} |- | ९६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168245.html ४१११] || १० मार्च २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}} |- | ९६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168246.html ४११३] || १३ मार्च २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ९६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144490.html ४१५०] || ५ जून २०१९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | ९६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144496.html ४१५५] || ९ जून २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144504.html ४१६१] || १६ जून २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144510.html ४१६९] || २२ जून २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144516.html ४१७५] || २७ जून २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144520.html ४१७९] || ३० जून २०१९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | ९७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144522.html ४१८२] || २ जुलै २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144526.html ४१८७] || ६ जुलै २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले मैदान, लीड्स|हेडिंग्ले मैदान]], [[लीड्स]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144528.html ४१९०] || ९-१० जुलै २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|NZ}} |- | ९७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188624.html ४१९६] || ८ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || अनिर्णित || rowspan=25 | |- | ९७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188625.html ४१९७] || ११ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | ९७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188626.html ४१९९] || १४ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | ९७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187021.html ४२२१] || १५ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|WIN}} |- | ९८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187022.html ४२२२] || १८ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- | ९८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187023.html ४२२३] || २२ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ९८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187027.html ४२३१] || १४ जानेवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|AUS}} |- | ९८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187028.html ४२३२] || १७ जानेवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | ९८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187029.html ४२३३] || १९ जानेवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | ९८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187682.html ४२३५] || ५ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}} |- | ९८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187683.html ४२३९] || ८ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- | ९८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187684.html ४२४३] || ११ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{cr|NZ}} |- | ९८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223955.html ४२६५] || २७ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ९८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223956.html ४२६६] || २९ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ९९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223957.html ४२६७] || २ डिसेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|IND}} |- | ९९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243393.html ४२८१] || २३ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} |- | ९९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243394.html ४२८३] || २६ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|ENG}} |- | ९९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243395.html ४२८४] || २८ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} |- | ९९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262755.html ४३०७] || १८ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ९९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262756.html ४३०९] || २० जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ९९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262757.html ४३१२] || २३ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | ९९७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277082.html ४३४४] || १९ जानेवारी २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[बोलंड बँक पार्क]], [[दक्षिण आफ्रिका|पार्ल]] || {{cr|SA}} |- | ९९८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277083.html ४३४६] || २१ जानेवारी २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[बोलंड बँक पार्क]], [[दक्षिण आफ्रिका|पार्ल]] || {{cr|SA}} |- | ९९९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277084.html ४३४९] || २३ जानेवारी २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|SA}} |- | १००० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278676.html ४३५३] || ६ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १००१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278677.html ४३५५] || ९ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} || rowspan=32 | |- | १००२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278678.html ४३५६] || ११ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १००३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276907.html ४४२४] || १२ जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|IND}} |- | १००४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276908.html ४४२८] || १४ जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- | १००५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276909.html ४४३३] || १७ जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मॅंचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- | १००६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317900.html ४४३६] || २२ जुलै २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | १००७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317901.html ४४३८] || २४ जुलै २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | १००८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317902.html ४४३९] || २७ जुलै २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | १००९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1325549.html ४४५१] || १८ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | १०१० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1325550.html ४४५४] || २० ऑगस्ट २०२२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | १०११ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1325551.html ४४५७] || २२ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | १०१२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327509.html ४४७०] || ६ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[इकाना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, लखनौ|अटल बिहारी स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|SA}} |- | १०१३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327510.html ४४७१] || ९ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- | १०१४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327511.html ४४७२] || ११ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | १०१५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322278.html ४४८३] || २५ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} |- | १०१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322279.html ४४८७] || २७ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || अनिर्णित |- | १०१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322280.html ४४८९] || ३० नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || अनिर्णित |- | १०१८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1340845.html ४४९३] || ४ डिसेंबर २०२२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- | १०१९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1340846.html ४४९६] || ७ डिसेंबर २०२२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} |- | १०२० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1340847.html ४४९९] || १० डिसेंबर २०२२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- | १०२१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348643.html ४५०१] || १० जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} |- | १०२२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348644.html ४५०३] || १२ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १०२३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348645.html ४५०५] || १५ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|IND}} |- | १०२४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348646.html ४५०७] || १८ जानेवारी २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, हैदराबाद|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | १०२५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348647.html ४५०९] || २१ जानेवारी २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || {{cr|IND}} |- | १०२६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348648.html ४५११] || २४ जानेवारी २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | १०२७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348656.html ४५३८] || १७ मार्च २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | १०२८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348657.html ४५४१] || १९ मार्च २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|AUS}} |- | १०२९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348658.html ४५४५] || २२ मार्च २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|AUS}} |- | १०३० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381214.html ४६२२] || २७ जुलै २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]] || {{cr|IND}} |- | १०३१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381215.html ४६२३] || २९ जुलै २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाऊन]] || {{cr|WIN}} |- | १०३२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381216.html ४६२४] || १ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[त्रिनिदाद]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०३३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388394.html ४६३०] || २ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[पलेकेले]] || अनिर्णित || rowspan=6 | [[२०२३ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | १०३४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388398.html ४६३२] || ४ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|NEP}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[पलेकेले]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०३५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388406.html ४६३९] || १०-११ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०३६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388407.html ४६४१] || १२ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०३७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388410.html ४६४५] || १५ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|BAN}} |- style="background:#cfc;" | १०३८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388414.html ४६४९] || १७ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | १०३९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389388.html ४६५१] || २२ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन आयएस बिंद्रा स्टेडियम|इंदरजितसिंग बिंद्रा स्टेडियम]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | |- | १०४० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389389.html ४६५४] || २४ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | १०४१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389390.html ४६५७] || २७ सप्टेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | १०४२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384396.html ४६६२] || ८ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} || rowspan=11 | [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १०४३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384399.html ४६६६] || ११ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०४४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384404.html ४६६९] || १४ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०४५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384408.html ४६७४] || १९ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०४६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384412.html ४६७८] || २२ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान|हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०४७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384420.html ४६८६] || २९ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[इकाना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|भारतरत्न श्री अटल बिहारी वाजपेयी स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०४८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384424.html ४६९०] || २ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०४९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384428.html ४६९४] || ५ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०५० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384436.html ४७०२] || १२ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०५१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384437.html ४७०३] || १५ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०५२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384439.html ४७०५] || १९ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|AUS}} |- | १०५३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387600.html ४७१३] || १७ डिसेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | |- | १०५४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387601.html ४७१४] || १९ डिसेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|SA}} |- | १०५५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387602.html ४७१६] || २१ डिसेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[बोलँड पार्क]], [[दक्षिण आफ्रिका|पार्ल]] || {{cr|IND}} |- | १०५६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442990.html ४७५२] || २ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || टाय |- | १०५७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442991.html ४७५३] || ४ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | १०५८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442992.html ४७५४] || ७ ऑगस्ट २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | १०५९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439904.html ४८२५] || ६ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | १०६० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439905.html ४८२८] || ९ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | १०६१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439906.html ४८३३] || १२ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०६२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466415.html ४८४४] || २० फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०२५ आयसीसी चॅम्पियन्स चषक|२०२५ आय.सी.सी. चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] |- style="background:#cfc;" | १०६३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466418.html ४८४७] || २३ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०६४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466425.html ४८५१] || २ मार्च २०२५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०६५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466426.html ४८५२] || ४ मार्च २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १०६६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1466428.html ४८५७] || ९ मार्च २०२५ || {{cr|NZ}}|| {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- | १०६७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478904.html ४९११] || १९ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} || rowspan=29 | |- | १०६८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478905.html ४९१३] || २३ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|AUS}} |- | १०६९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478906.html ४९१५] || २५ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- | १०७० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479573.html ४९३४] || ३० नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम संकुल|झारखंड क्रिकेट असोसिएशन आंतरराष्ट्रीय संकुल स्टेडियम]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- | १०७१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479574.html ४९३५] || ३ डिसेंबर २०२५ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || {{cr|SA}} |- | १०७२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479575.html ४९३६] || ६ डिसेंबर २०२५ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम|आंध्र क्रिकेट असोसिएशन-विशाखापट्टणम जिल्हा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- | १०७३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490231.html ४९३७] || ११ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[बडोदा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[वडोदरा]] || {{cr|IND}} |- | १०७४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490232.html ४९३८] || १४ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[निरंजन शाह स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|NZ}} |- | १०७५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490233.html ४९३९] || १८ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर मैदान|राजमाता अहिल्याबाई होळकर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|NZ}} |- | १०७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527151.html ४९७७] || १४ जून २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान|हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|IND}} |- | १०७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527152.html ४९८०] || १७ जून २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[इकाना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|भारतरत्न श्री अटल बिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}} |- | १०७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527153.html ४९८१] || २० जून २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- | १०७९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496579.html] || १४ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || TBD |- | १०८० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496580.html] || १६ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || TBD |- | १०८१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496581.html] || १९ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || TBD |- | १०८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529227.html] || २७ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] || TBD |- | १०८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529228.html] || ३० सप्टेंबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || TBD |- | १०८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529229.html] || ३ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास]] || TBD |- | १०८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539437.html] || ४ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || TBD |- | १०८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539438.html] || ७ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || TBD |- | १०८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539439.html] || १० नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || TBD |- | १०८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539440.html] || १३ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || TBD |- | १०८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539441.html] || १५ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || TBD |- | १०९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529235.html] || १३ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || TBD |- | १०९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529236.html] || १६ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम (बंगळूर)|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || TBD |- | १०९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529237.html] || १९ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || TBD |- | १०९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529241.html] || ३ जानेवारी २०२७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || TBD |- | १०९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529242.html] || ६ जानेवारी २०२७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (हैदराबाद)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] || TBD |- | १०९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529243.html] || ९ जानेवारी २०२७ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || TBD |} ==हे ही पहा== * [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या कसोटी सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला कसोटी सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी]] {{देशानुसार एकदिवसीय सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:भारतीय क्रिकेट]] gnis2413tfugza82oetjyz4poxaazt0 0 261282 2690319 2472398 2026-06-20T16:06:46Z CommonsDelinker 685 मूळ स्रोतातून हे चित्र काढले गेल्यामुळे मराठी विकिपीडियावरुनही ते काढण्यात येत आहे. 2690319 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट कंपनी|नाव=डाबर इंडिया लिमिटेड|महसूल={{INRConvert|88.29|b}}२०१८ - २०१९19)<ref name="dabur2">{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/earnings/daburs-profit-falls-6-4-yoy-to-rs-371-49-crore-in-march-quarter/articleshow/69144949.cms |title=Dabur Q4 Results|publisher=Economic Times |date= |accessdate=17 February 2020}}</ref>|निव्वळ उत्पन्न={{INRConvert|14.46|b}} (2018-19) <ref name="dabur2"/>|तळटिपा=पोटकंपन्या <ref>{{cite web |url=http://www.dabur.com/Annual-Reports-2014-15 |title=Annual Report 2014-15 |publisher=Dabur.com |date= |accessdate=13 April 2017 |archive-date=2022-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205055601/https://www.dabur.com/Annual-Reports-2014-15 |url-status=dead }}</ref>|मुख्यालय देश=[[भारत]]|मुख्यालय शहर=डाबर कॉर्पोरेट ऑफिस, कौशांबी, साहिबाब, गाझियाबाद, [[उत्तर प्रदेश]]|कर्मचारी संख्या=७२४३ (२०१६ - २०१७)<ref name="dabur1">{{cite web |url=http://www.dabur.com/in/en-us/investor/financial-information/reports/annual-reports/2016-17 |title=Dabur North America, Dabur Chyawanprash, Chyawan Granules, Dabur USA |publisher=Dabur.com |date= |accessdate=28 July 2017 |archive-date=2020-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922173015/https://www.dabur.com/in/en-us/investor/financial-information/reports/annual-reports/2016-17 |url-status=dead }}</ref>|मालक बर्मन कुटुंब|उत्पादने=आरोग्यासाठीचे पूरकपदार्थ <br /> ओटीसी आणि आयुर्वेदिक औषधे <br /> वैयक्तिक उत्पादने <br />|लोगो=|महत्त्वाच्या व्यक्ती={{ubl| अमित बर्मन (अध्यक्ष) || मोहित मल्होत्रा ​​(मुख्य कार्यकारी अधिकारी)}}|सेवांतर्गत प्रदेश=जगभर|स्थापना=१८८४|उद्योगक्षेत्र=ग्राहकोपयोगी वस्तू|traded_as={{BSE|500096}}<br/>{{NSE|DABUR}}|प्रकार=सार्वजनिक|लोगो रुंदी=250px|पोटकंपनी={{unbulleted list |डाबर इंटरनेशनल लिमिटेड | डाबर नेपाळ प्रायव्हेट लिमिटेड | डाबर इजिप्त लिमिटेड | एशियन कन्झ्युमर केर प्रायव्हेट लिमिटेड | एशियन कन्झ्युमर केर पाकिस्तान प्रायव्हेट लिमिटेड | आफ्रिकन कंझ्युमर केर लिमिटेड | डाबर लंका प्रायव्हेट लिमिटेड | नेचरले एलएलसी | डेर्मोवाइवा स्कीन एसेन्शियल्स इंक लिमिटेड}}}} '''डाबर''' (दत्तार बर्मन या व्यक्तिनावापासून तयार झालेला शब्द) <ref>[https://www.dabur.com/in/en-us/about/leadership/our-founder Our founder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922012111/https://www.dabur.com/in/en-us/about/leadership/our-founder |date=2020-09-22 }}. Dabur.com. Retrieved on 23 December 2013.</ref><ref name="trustadvisory1">{{cite web|url=http://www.trustadvisory.info/allindia_2014.html|title=India's Most Trusted Brands|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150502221904/http://www.trustadvisory.info/allindia_2014.html|archivedate=2 May 2015|df=dmy}}</ref> ही भारतीय ग्राहकोपयोगी वस्तू बनवणारी कंपनी आहे. ही १८८४ मध्ये एस के. बर्मन यांनी स्थापन केली होती. ही कंपनी आयुर्वेदिक औषधे आणि नैसर्गिक ग्राहक उत्पादने तयार करते.<ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/dabur-india-ltd/infocompanyhistory/companyid-11796.cms|title=Dabur India History &#124; Dabur India Information - The Economic Times|website=economictimes.indiatimes.com}}</ref> ही भारतातील सर्वात मोठ्या प्रमाणात ग्राहक वस्तू तयार करणाऱ्या कंपन्यांपैकी एक आहे. == इतिहास == डॉ. एस. के. बर्मन कोलकाता येथे आयुर्वेदाचे अभ्यासक होते. १८८० च्या दशकाच्या मध्यात बर्मन यांनी कॉलरा, बद्धकोष्ठता आणि मलेरिया यासारख्या आजारांसाठी आयुर्वेदिक औषधे तयार केली. १८८४मध्ये त्यांनी आपल्या आयुर्वेदिक औषधांची निर्मिती करण्यासाठी डाबर इंडिया लिमिटेड सुरू केली. त्यांचा मुलगा सी.एल. बर्मन यांनी डाबरचे पहिले आर अँड डी (रिसर्च अँड डेव्हलपमेन्ट) युनिट स्थापन केले. सध्याचे अध्यक्ष डॉ. आनंद बर्मन आणि उपाध्यक्ष अमित बर्मन हे बर्मन कुटुंबातील पाचवी पिढी आहे. १९९८ मध्ये जेव्हा त्यांनी कंपनीचे व्यवस्थापन व्यावसायिकांना दिले, तेव्हा बर्मन हे व्यवस्थापनापासून मालकी हक्क वेगळे करणाऱ्या भारतातील पहिल्या व्यावसायिक कुटुंबांपैकी एक होते.<ref>{{cite web|url=http://www.forbesindia.com/article/my-learnings/how-daburs-burmans-segregated-family-and-business/34203/1|title=How Dabur's Burmans Segregated Family and Business {{!}} Forbes India|website=Forbes India|language=en-US|access-date=27 July 2017}}</ref> <gallery> File:Amla-Hair-Oil-Dabur-2.JPG|डाबर आमला हेअर ऑईल File:Hazmola container.jpg|डाबर हाजमोला गोळ्या File:Red-Tooth-Powder.JPG|डाबर दंत मंजन </gallery> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारतीय ब्रँड]] [[वर्ग:भारतातील औषध कंपन्या]] [[वर्ग:आयुर्वेदिक कंपन्या]] [[वर्ग:दंत मंजन कंपन्या]] [[वर्ग:भारताच्या खाद्य आणि पेय कंपन्या]] [[वर्ग:बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंजमध्ये सूचिबद्ध कंपन्या]] [[वर्ग:१८८४ मध्ये स्थापन झालेल्या फार्मास्युटिकल कंपन्या]] [[वर्ग:उत्तर प्रदेशामधील कंपन्या]] [[वर्ग:१८८४ मध्ये स्थापन झालेल्या कंपन्या]] 8yw4lp9z3xfb8j1quvyhftg9r2xajfu 0 278152 2690323 2665317 2026-06-20T17:13:14Z ~2026-35935-24 184475 /* */ 2690323 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''म्हारवंड''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= पाटण | जिल्हा = [[सातारा जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/११ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''म्हारवंड''' हे [[भारत|भारतातील]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[सातारा जिल्हा|सातारा जिल्ह्यातील]] [[पाटण तालुका|पाटण तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान ३० सेल्सियस तर रात्री तापमान ११ अंश सेल्सियस असते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळ्याचा मोसम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस असते. पावसाळ्यात चांगल्या प्रमाणात पाऊस पडतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २० अंश सेल्सियस असते. ==लोकजीवन व्यवसाय नाही== ==प्रेक्षणीय स्थळे धबधबा== ==नागरी सुविधा रोजगार नाही== ==जवळपासची गावे निवकने वनकुसवडे जळव तारले पाटण == ==संदर्भ जोगेश्वरी देवी व भैरवनाथ सोनजाई== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:पाटण तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे]] tj73syg8rwbfh7v3i8xz7qh7qusxgh8 2690329 2690323 2026-06-20T18:13:20Z संतोष गोरे 135680 2690329 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''म्हारवंड''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= पाटण | जिल्हा = [[सातारा जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/११ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''म्हारवंड''' हे [[भारत|भारतातील]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[सातारा जिल्हा|सातारा जिल्ह्यातील]] [[पाटण तालुका|पाटण तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान ३० सेल्सियस तर रात्री तापमान ११ अंश सेल्सियस असते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळ्याचा मोसम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस असते. पावसाळ्यात चांगल्या प्रमाणात पाऊस पडतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २० अंश सेल्सियस असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे धबधबा== ==नागरी सुविधा रोजगार नाही== ==जवळपासची गावे निवकने वनकुसवडे जळव तारले पाटण == ==संदर्भ जोगेश्वरी देवी व भैरवनाथ सोनजाई== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:पाटण तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे]] o331qp7holovqckknwi0ik39gh4di78 2690330 2690329 2026-06-20T18:13:36Z संतोष गोरे 135680 2690330 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''म्हारवंड''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= पाटण | जिल्हा = [[सातारा जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/११ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''म्हारवंड''' हे [[भारत|भारतातील]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[सातारा जिल्हा|सातारा जिल्ह्यातील]] [[पाटण तालुका|पाटण तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान ३० सेल्सियस तर रात्री तापमान ११ अंश सेल्सियस असते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळ्याचा मोसम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस असते. पावसाळ्यात चांगल्या प्रमाणात पाऊस पडतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २० अंश सेल्सियस असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे धबधबा== ==नागरी सुविधा रोजगार नाही== ==जवळपासची गावे निवकने वनकुसवडे जळव तारले पाटण == ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:पाटण तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे]] djvfxuestrvcgjlwnj0nmri02dd7sh5 2690331 2690330 2026-06-20T18:13:58Z संतोष गोरे 135680 2690331 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''म्हारवंड''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= पाटण | जिल्हा = [[सातारा जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/११ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''म्हारवंड''' हे [[भारत|भारतातील]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[सातारा जिल्हा|सातारा जिल्ह्यातील]] [[पाटण तालुका|पाटण तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान ३० सेल्सियस तर रात्री तापमान ११ अंश सेल्सियस असते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळ्याचा मोसम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस असते. पावसाळ्यात चांगल्या प्रमाणात पाऊस पडतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २० अंश सेल्सियस असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== धबधबा, जोगेश्वरी देवी व भैरवनाथ सोनजाई ==नागरी सुविधा रोजगार नाही== ==जवळपासची गावे निवकने वनकुसवडे जळव तारले पाटण == ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:पाटण तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे]] 6itm0z6fhlqh1oiol1cjfslqwyxoz0d 2690332 2690331 2026-06-20T18:14:07Z संतोष गोरे 135680 2690332 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''म्हारवंड''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= पाटण | जिल्हा = [[सातारा जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/११ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''म्हारवंड''' हे [[भारत|भारतातील]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[सातारा जिल्हा|सातारा जिल्ह्यातील]] [[पाटण तालुका|पाटण तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान ३० सेल्सियस तर रात्री तापमान ११ अंश सेल्सियस असते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळ्याचा मोसम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस असते. पावसाळ्यात चांगल्या प्रमाणात पाऊस पडतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २० अंश सेल्सियस असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== धबधबा, जोगेश्वरी देवी व भैरवनाथ सोनजाई ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे निवकने वनकुसवडे जळव तारले पाटण == ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:पाटण तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे]] mmhp7c4hira0rfkc0jur54liqto3dyj 2690333 2690332 2026-06-20T18:14:38Z संतोष गोरे 135680 2690333 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''म्हारवंड''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= पाटण | जिल्हा = [[सातारा जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/११ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''म्हारवंड''' हे [[भारत|भारतातील]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[सातारा जिल्हा|सातारा जिल्ह्यातील]] [[पाटण तालुका|पाटण तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान ३० सेल्सियस तर रात्री तापमान ११ अंश सेल्सियस असते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळ्याचा मोसम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस असते. पावसाळ्यात चांगल्या प्रमाणात पाऊस पडतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २० अंश सेल्सियस असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== धबधबा, जोगेश्वरी देवी व भैरवनाथ सोनजाई ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== निवकने, वनकुसवडे, जळव, तारले, पाटण ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:पाटण तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे]] 06lsbi3sy9pe652wiw4aexhytk289ro 0 291268 2690362 2661969 2026-06-21T03:54:35Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2690362 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''पाटणूर''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= अर्धापूर | जिल्हा = [[नांदेड जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''पाटणूर''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्यातील]] [[अर्धापूर|अर्धापूर तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९९० मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८६ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:अर्धापूर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे]] 9ntriaeq5oo9q8d6j34nhcox37n2ybb 0 291646 2690364 2665695 2026-06-21T03:56:17Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2690364 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''रामपूर (प.शहापूर)''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= देगलूर | जिल्हा = [[नांदेड जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''रामपूर (प.शहापूर)''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्यातील]] [[देगलूर|देगलूर तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८० टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:देगलूर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे]] 70mjytqt7q318qk2ryyu7hak7u4yx4p 0 291858 2690365 2663202 2026-06-21T03:56:40Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2690365 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''बामणी तांडा''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= हदगाव | जिल्हा = [[नांदेड जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''बामणी तांडा''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्यातील]] [[हदगाव|हदगाव तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९९० मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:हदगाव तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे]] qrvt6v3801mothi95rle3b2dcmylxm2 0 293064 2690345 2609582 2026-06-21T00:29:46Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2690345 wikitext text/x-wiki '''"आर्य: अ फिलॉसॉफिकल रिव्ह्यू"''' हे ६४ पानांचे इंग्रजी मासिक होते आणि ते १९१४ ते १९२१ दरम्यान भारतात प्रकाशित होत होते. [[मीरा अल्फासा]], पॉल रिचर्ड आणि [[अरविंद घोष|श्रीअरविंद]] त्याचे संस्थापक होते. पुढे पहिल्या महायुद्धामुळे मीरा अल्फासा, रिचर्डस यांना फ्रान्सला परत जावे लागले. त्यामुळे नंतर या मासिकाची संपूर्ण जबाबदारी श्रीअरविंद यांनी सांभाळली. मुळात हे मासिक काढण्याची संकल्पना पॉल रिचर्ड (मीरा अल्फासा यांचे पती) यांची होती. माझ्या कार्याची बौद्धिक बाजू असे यातील लेखनाचे वर्णन करता येईल, असे श्रीअरविंद यांनी म्हटले होते.<ref name=":1">{{जर्नल स्रोत|date=2025-01-23|title=Arya: A Philosophical Review|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Arya:_A_Philosophical_Review&oldid=1271238687|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> वेदान्त तत्त्वज्ञान (वैदिक वेदान्त) जगासमोर नव्या परिभाषेत मांडणे हा याचा एक हेतू होता.<ref name=":1" />{{माहितीचौकट नियतकालिक | नाव = आर्य | प्रकार = तत्त्वज्ञानात्मक मासिक | स्थापना = १९१४ | प्रकाशन बंद = १९२१ | पृष्ठसंख्या = ६४ | मालक = अरविंद घोष | संपादक = अरविंद घोष | सहसंपादक = मि.पॉल रिचईस | व्यवस्थापकीय संपादक = मिसेस मीरा अल्फान्सा | भाषा = इंग्रजी, फ्रेंच | राजकीय बांधिलकी = राष्ट्रीय | मुख्यालय = No.41 Rue Francois Martin, Pondicherry | खप = भारत, इंग्लंड, अमेरिका आणि फ्रान्स |देश=भारत|पहिल्या अंकाचा दिनांक=१५ ऑगस्ट १९१४}} == प्रारंभ आणि अखेर == दि. १५ ऑगस्ट १९१४ या दिवशी आर्य मासिकाचा पहिला अंक प्रकाशित झाला. सात वर्षांनंतर म्हणजे दि. १५ जानेवारी १९२१ रोजी याचा अखेरचा अंक प्रकाशित झाला. <ref name=":0">Life of Sri Aurobindo by A.B.Purani</ref> आपली सर्व ऊर्जा अध्यात्म-साधनेसाठी उपयोगात आणण्याची आवश्यकता श्रीअरविंद यांना जाणवली त्यामुळे त्यांनी हे मासिक बंद केले.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Evening Talks with Sri Aurobindo,|last=ए.बी.पुराणी|publisher=Sri Aurobindo Ashram Trust.|year=१९७०|location=पुडुचेरी}}</ref> == संस्थापक == इ.स. १९१४ मध्ये मिसेस [[मीरा अल्फासा]] (उत्तरायुष्यातील श्रीमाताजी) आणि त्यांचे पती मि.[[पॉल रिचईस]] यांच्या समवेत योगी [[अरविंद घोष|श्रीअरविंद]] यांनी आर्य या तत्त्वज्ञानात्मक मासिकाचे कार्य हाती घेतले. आर्यची इंग्रजी व फ्रेंच आवृत्ती एकाच वेळी प्रकाशित होत असे. == फ्रेंच आवृत्ती == श्रीअरविंद यांचे विचार, तत्त्वज्ञान फ्रान्समध्ये प्रसृत व्हावेत या हेतुने आर्य मासिकाची फ्रेंच आवृत्ती प्रकाशित होत असे. त्याचे नाव Revue de la Grande Synthèse असे होते.<ref name=":0" /> त्यामध्ये श्रीअरविंद यांनी लिहिलेल्या लेखांचे भाषांतर फ्रेंचमध्ये मीरा अल्फासा करत असत.<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=श्रीअरविंद क्रांतिकारक व योगी|last=प्रभाकर नूलकर|publisher=कर्मयोगी प्रकाशन|location=सोलापूर}}</ref> परंतु पहिले महायुद्ध सुरू झाले आणि ७ अंकांनंतर फ्रेंच आवृत्ती बंद करावी लागली.<ref name=":0" /> == लेखन == श्रीअरविंदांचे (अरविंद घोष) यांचे पुढे ग्रंथरूपाने प्रकाशित झालेले बहुतांशी सर्व साहित्य 'आर्य'मध्ये क्रमश: प्रकाशित होत असे. ते पुढीलप्रमाणे - * Synthesis of Yoga ([[योग समन्वय|योगसमन्वय]]), * Essays on the Gita ([[गीतेवरील निबंध (अनुवादित पुस्तक)|गीतेवरील निबंध]]), * Isha Upanishad ([[ईश उपनिषद (पुस्तक)|ईश-उपनिषदा]]<nowiki/>वरील भाष्य), * Life Divine ([[दिव्य जीवन (ग्रंथ)|दिव्य जीवन]]), * The foundation of Indian Culture ([[भारतीय संस्कृतीचा पाया (ग्रंथ)|भारतीय संस्कृतीचा पाया]]), * The secret of the Veda ([[वेद-रहस्य (पुस्तक)|वेदरहस्य]]) * The ideal of human Unity (मानवी एकतेचा आदर्श) सुमारे साडेसहा वर्षे म्हणजे इ.स. १९२१ पर्यंत हा अंक नियमितपणे प्रकाशित होत असे. मिसेस [[मीरा अल्फान्सा]] या फ्रान्सला परत गेल्यानंतर अंकाच्या ६४ पानांचे लिखाण करण्याची जबाबदारी श्रीअरविंद यांनी स्वीकारली होती. आर्य मासिकातील लेखन हे उच्च मनाच्या स्तरावरून झाले असल्याचे श्रीअरविंद यांनी नमूद केले आहे.<ref name=":0" /> == कार्यालय == No.41 Rue Francois Martin, Pondicherry येथे आर्य मासिकाचे कार्यालय होते. मासिकाच्या संपूर्ण काळात श्रीअरविंद येथेच वास्तव्यास होते.<ref name=":0" /> वर्गणीदारांच्या याद्या करणे, हिशोब सांभाळणे, आणि या मासिकाचे सर्वसाधारण प्रशासन सांभाळणे ही जबाबदारी मीरा पाहत असत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://wiki.auroville.org.in/wiki/Arya|title=Arya - Auroville Wiki|website=wiki.auroville.org.in|access-date=2025-06-26|archive-date=2025-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20250626185055/https://wiki.auroville.org.in/wiki/Arya|url-status=dead}}</ref> == उपलब्ध अंक == [https://incarnateword.in/journals-and-magazines/arya-1914-1921 आर्य मासिकाचे अंक] == पूरक वाचन == [https://wiki.auroville.org.in/w/images/6/6d/SABDA_-_Launching_of_the_Arya_%28Jun_2014%29.pdf आर्य मासिकाची कहाणी]{{मृत दुवा|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{श्रीअरविंद तत्त्वज्ञान व पूर्णयोग - संदर्भ साहित्य}} == संदर्भ == [[वर्ग:नियतकालिके]] [[वर्ग:अरविंद घोष यांचे साहित्य]] 1t0hzbgfh0jhf8iihlguxd6d42lis9r 0 293737 2690363 2667519 2026-06-21T03:55:10Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2690363 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''शेळगाव (छत्री)''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= नायगाव | जिल्हा = [[नांदेड जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''शेळगाव (छत्री)''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्यातील]] [[नायगाव|नायगाव तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८० टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:नायगाव तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे]] bswmluzexitt7jfsyobzcdbvmv2o26s 0 293894 2690361 2658996 2026-06-21T03:54:03Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2690361 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''चांदोळा तांडा''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= मुखेड | जिल्हा = [[नांदेड जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''चांदोळा तांडा''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्यातील]] [[मुखेड|मुखेड तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९९५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:मुखेड तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे]] 6xoc6eft89zxjt9ya28lmw7uezs44j8 0 294116 2690359 2659631 2026-06-21T03:53:28Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2690359 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''जवळा (पाठक)''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= मुदखेड | जिल्हा = [[नांदेड जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''जावळापाठक''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्यातील]] [[मुदखेड|मुदखेड तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:मुदखेड तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे]] o16chbt05uug23lz2sf5630gma26465 2690360 2690359 2026-06-21T03:53:45Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2690360 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''जवळा (पाठक)''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= मुदखेड | जिल्हा = [[नांदेड जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''जवळा (पाठक)''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्यातील]] [[मुदखेड|मुदखेड तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:मुदखेड तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे]] rqcowb4nqebzm9sjgm0f4abkaf7etkh 2 301932 2690373 2688806 2026-06-21T05:04:36Z Vishnu888 82059 हा सदस्य महाराष्ट्र 2690373 wikitext text/x-wiki '''मी अपंग आहे.२०२१ डावीकडे कारमध्ये पवित्रात्मा दिसला म्हणून ख्रिस्ती झालो.''' {{साचा:सदस्य महाराष्ट्र}} {{५०० संपादने}} {{UsersSpeak|म|मराठी|'''मराठी'''}}{{User mr}} [[वर्ग:सहाय्य शोधणारे विकिपीडियन्स]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील विकिपीडियन]] ldr1s6etpfuwbg2bqmh97o0rdp0kaus 0 301988 2690371 2689552 2026-06-21T04:23:16Z Vishnu888 82059 इंग्रजी भाषेत भाषांतर ,साचा 2690371 wikitext text/x-wiki {{भाषांतर}}{{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''पवित्र आत्मा''' ([[इंग्रजी]]: Holy Spirit किंवा Holy Ghost ; [[हिब्रू भाषा|हिब्रू]]: רוח הקודש ;''ruach ha-kodesh'' )ज्याला '''होली घोस्ट''' म्हणूनही ओळखले जाते, ही अब्राहमिक धर्मांमधील एक संकल्पना आहे. [[ज्यू धर्म|ज्यू धर्मात,]] पवित्र आत्म्याला देवाचा दैवी गुण किंवा शक्ती मानले जाते, जी जगात, विशेषतः भविष्यवाणी, निर्मिती आणि मार्गदर्शनाच्या कार्यांमध्ये प्रकट होते. निसेन ख्रिस्ती धर्मात, या संकल्पनेचा अर्थ विस्तारला आणि ती त्रैक्याच्या तिसऱ्या व्यक्तीचे प्रतिनिधित्व करते, जी देव पिता आणि देव पुत्र यांच्या समान आणि शाश्वत आहे. इस्लाममध्ये, पवित्र आत्मा दैवी कृतीचा एक दूत म्हणून कार्य करतो.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2026-05-08|title=Holy Spirit|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Holy_Spirit&oldid=1353110056|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> निसेन ख्रिश्चन धर्मात [[त्रैक्य|त्रैक्यदेवत्वातील]] ३ रा व्यक्ती आहे. [[इस्लाम धर्म|इस्लाममध्ये]], पवित्र आत्मा दैवी क्रिया किंवा संवादाचा एजंट म्हणून कार्य करतो. बहाई श्रद्धेमध्ये पवित्र आत्मा हा देव आणि मनुष्य आणि "देवाची कृपा आणि त्याच्या प्रकटीकरणातून निघणारे तेजस्वी किरण" यांच्यातील मध्यस्थ म्हणून पाहिले जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/abdul-baha/some-answered-questions/7#306500738|title=Some Answered Questions {{!}} Bahá’í Reference Library|website=www.bahai.org|access-date=2022-01-31}}</ref> == अब्राहमिक धर्म == === यहुदी धर्म === [[हिब्रू भाषा|हिब्रू भाषेतील]] ''ruach ha-kodesh'' ( [[हिब्रू भाषा|हिब्रू]] : רוח הקודש, "पवित्र आत्मा" देखील लिप्यंतरित ''ruacḥ ha-qodesh'' ) हिब्रू बायबल आणि यहुदी लिखाणांमध्ये YHWH (רוח יהוה)च्या आत्म्याचा संदर्भ देण्यासाठी वापरला जातो.<ref>{{JewishEncyclopedia|url=http://jewishencyclopedia.com/articles/7833-holy-spirit|title=Holy Spirit}}</ref> हिब्रू संज्ञा ''ruacḥ qodshəka'', " तुझा पवित्र आत्मा" (רוּחַ קָדְשְׁךָ), आणि ''ruacḥ qodshō'', "त्याचा पवित्र आत्मा" आहे. === ख्रिश्चन धर्म === बहुसंख्य ख्रिश्चनांसाठी, पवित्र आत्मा (किंवा '''Holy Ghost''', जुने इंग्रजी शब्द,''' gast, "spirit"''') ट्रिनिटीची तिसरी व्यक्ती आहे: पिता, पुत्र आणि पवित्र आत्मा म्हणून प्रकट झालेला "त्रिगुण देव"; प्रत्येक व्यक्ती देव आहे.[[नवीन करार|न्यू टेस्टामेंट]] कॅननमधील दोन चिन्हे ख्रिश्चन प्रतिमाशास्त्रातील पवित्र आत्म्याशी संबंधित आहेत: पंख असलेला कबूतर आणि आगीची जीभ. पवित्र आत्म्याचे प्रत्येक चित्रण [[गॉस्पेल]] कथनातील वेगवेगळ्या खात्यांमधून उद्भवले; [[जॉर्डन नदी|जॉर्डन नदीत]] येशूच्या बाप्तिस्म्याच्या वेळी पहिला होता जेथे पवित्र आत्मा [[कबूतर|कबूतराच्या]] रूपात उतरला असे म्हणले जाते कारण मत्तय,मार्क आणि ल्यूकमध्ये वर्णन केल्याप्रमाणे देव पित्याचा आवाज होता;दुसरी गोष्ट पेन्टेकॉस्टच्या दिवसापासून, वल्हांडणाच्या पन्नास दिवसांनंतर, जेथे पवित्र आत्म्याचा वंश प्रेषितांवर आणि येशू ख्रिस्ताच्या इतर अनुयायांवर आला, प्रेषितांच्या कृत्यांमध्ये वर्णन केल्याप्रमाणे, येशूने वचन दिल्याप्रमाणे अग्नीच्या जीभ म्हणून विदाई प्रवचन."देवाचा अनावरण केलेला एपिफेनी" असे म्हणतात, पवित्र आत्मा हा आहे जो येशूच्या अनुयायांना आध्यात्मिक भेटवस्तू देऊन सामर्थ्य देतो आणि सामर्थ्य जो येशू ख्रिस्ताची घोषणा करण्यास सक्षम करतो आणि विश्वासाची खात्री आणणारी शक्ती. ==== पवित्र आत्मा कोण आहे ? ==== ख्रिस्ती ईशपरिज्ञानानुसार परमेश्वर हा त्रेक्यस्वरूप आहे. म्हणजे परमेश्वर एकच असून त्यात तीन व्यक्तींचा समावेश आहे. पिता, पुत्र, आणि पवित्र आत्मा या त्या तीन व्यक्ती आहेत. पवित्र आत्मा त्रैक्यातील तिसरी व्यक्ती असून जे वैभव पिता व पुत्र यांच्याठाई आहे तेच ईश्वरी वैभव त्याच्याठायी आहे. येशूचा बाप्तिस्मा आणि पवित्र आत्मा त्यावेळी येशू गालीलातील नासरेथहून जेथे योहान होता त्या ठिकाणी आला. यार्देन नदीत योहानाने येशूचा बाप्तिस्मा केला.  येशू पाण्यातून वर येत असता त्याने आकाश उघडलेले पाहिले. आणि पवित्र आत्मा त्याच्यावर कबुतरासारखा आला. (मार्क १:९-१०)<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Marathi Bible: Easy-to-Read Version}}</ref> ==== आत्म्याचे फळ ==== ख्रिस्ती लोक "पवित्र आत्म्याच्या फळांवर" विश्वास ठेवतात. ख्रिस्ती धर्मात आत्म्याचे फळ म्हणजे पवित्र आत्म्याच्या कार्यामुळे निर्माण होणारे सद्गुणी गुणधर्म. गलतीकरांस पत्र ५:२२-२३ मध्ये नमूद केलेले: प्रीति, आनंद, शांति, सहनशीलता, दयाळूपणा, चांगुलपणा, विश्वास, सौम्यता व आत्मसंयमन.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Galatians%205%3A22-23%2C%E0%A4%97%E0%A4%B2%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%205%3A22-23&version=KJV;ERV-MR|title=Galatians 5:22-23 KJV,ERV-MR - But the fruit of the Spirit is love, - Bible Gateway|website=www.biblegateway.com|language=en|access-date=2026-06-16}}</ref> रोमन कॅथोलिक चर्चने या यादीत दानधर्म, नम्रता आणि पावित्र्य यांचा समावेश केला आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2024-11-29|title=पवित्र आत्मा|url=https://hi.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%86%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE&oldid=6314338|journal=विकिपीडिया|language=hi}}</ref> === इस्लाम === पवित्र आत्मा ( [[अरबी भाषा|अरबी]] : روح القدس ''रुह अल-कुदुस'', "पवित्रतेचा आत्मा")चा उल्लेख [[कुराण|कुराणात]] चार वेळा केला आहे,<ref>[http://searchtruth.com/search.php?keyword=%D8%B1%D9%88%D8%AD+%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D8%B3&translator=1&search=1&start=0 Qur'an search: روح القدس.] searchtruth.com.</ref> जिथे तो दैवी कृती किंवा संवादाचा एजंट म्हणून काम करतो. पवित्र आत्म्याचे [[मुसलमान|मुस्लिम]] व्याख्या सामान्यत: जुन्या आणि नवीन करारावर आधारित इतर व्याख्यांशी सुसंगत आहे. काही [[हादिथ|हदीसमधील]] कथनांच्या आधारे काही मुस्लिम देवदूत [[जिब्राइल|गॅब्रिएल]] (अरबी ''जिब्राईल'' ) हाच पवित्र आत्मा आहे असे मानतात..<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.islamawareness.net/Angels/fatwa_holyspirit.html|title=What Is Meant by the Holy Spirit in the Qur'an?|website=Islam Awareness|publisher=Sheikh Ahmad Kutty|access-date=November 14, 2018}}</ref> आत्मा (الروح ''अल-रुह'', "पवित्र" किंवा "उच्च" या विशेषणाशिवाय) इतर गोष्टींबरोबरच, देवाकडून आलेला सर्जनशील आत्मा म्हणून वर्णन केले जाते ज्याद्वारे देवाने आदामला जिवंत केले आणि ज्याने देवाचे दूत आणि संदेष्टे यांना विविध मार्गांनी प्रेरित केले, ज्यात [[येशू]] आणि अब्राहम . कुराणानुसार, "पवित्र त्र्यक्य" वर विश्वास निषिद्ध आहे आणि निंदनीय आहे असे मानले जाते. हाच प्रतिबंध ईश्वराच्या ( [[अल्ला|अल्लाह]] ) द्वैतत्त्वाच्या कोणत्याही कल्पनेला लागू होतो.<ref>Griffith, Sidney H. ''Holy Spirit'', [[Encyclopaedia of the Quran]].</ref><ref>[[Thomas Patrick Hughes]], ''A Dictionary of Islam'', p. 605.</ref> === झोरास्ट्रियन धर्म === [[पारशी धर्म|झोरोस्ट्रिनिझममध्ये]], पवित्र आत्मा, ज्याला स्पँता-मइन्यु देखील म्हणतात, स्पँता-मइन्यु ही परमेश्वर अहुर मज्दाची एक कार्यकारी शक्ती आहे, जो झोरोस्ट्रियन धर्माचा सर्वोच्च निर्माता देव आहे; पवित्र आत्म्याला विश्वातील सर्व चांगुलपणाचा स्रोत, मानवतेतील सर्व जीवनाचा उद्गम म्हणून पाहिले जाते आणि मानवतेसाठी धार्मिकता आणि देवासोबत संवाद साधण्यासाठी अंतिम मार्गदर्शक आहे. पवित्र आत्म्याला त्याच्या शाश्वत दुहेरी समकक्ष, अंग्रो-मइन्यू(अहरिमन), जो सर्व दुष्टतेचा उगम आहे आणि जो मानवतेला दिशाभूल करतो त्याच्या थेट विरोधात आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=ZPlmnX7AgMEC&pg=PA12|title=Textual Sources for the Study of Zoroastrianism|last=Mary Boyce|publisher=University of Chicago Press|year=1990|isbn=978-0-22606-930-2|page=12}}</ref> == संदर्भ यादि == {{संदर्भयादी|30em}} == हे पण पहा == [[देवाचे सात आत्मे]] [[वर्ग:धार्मिक संकल्पना]] [[वर्ग:देवाची नावे]] [[वर्ग:पवित्र आत्मा]] f4xf1ko9221s78fsmdj18paerlasfik 2690385 2690371 2026-06-21T06:08:09Z Vishnu888 82059 /* यहुदी धर्म */ यहोवाचा आत्मा 2690385 wikitext text/x-wiki {{भाषांतर}}{{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''पवित्र आत्मा''' ([[इंग्रजी]]: Holy Spirit किंवा Holy Ghost ; [[हिब्रू भाषा|हिब्रू]]: רוח הקודש ;''ruach ha-kodesh'' )ज्याला '''होली घोस्ट''' म्हणूनही ओळखले जाते, ही अब्राहमिक धर्मांमधील एक संकल्पना आहे. [[ज्यू धर्म|ज्यू धर्मात,]] पवित्र आत्म्याला देवाचा दैवी गुण किंवा शक्ती मानले जाते, जी जगात, विशेषतः भविष्यवाणी, निर्मिती आणि मार्गदर्शनाच्या कार्यांमध्ये प्रकट होते. निसेन ख्रिस्ती धर्मात, या संकल्पनेचा अर्थ विस्तारला आणि ती त्रैक्याच्या तिसऱ्या व्यक्तीचे प्रतिनिधित्व करते, जी देव पिता आणि देव पुत्र यांच्या समान आणि शाश्वत आहे. इस्लाममध्ये, पवित्र आत्मा दैवी कृतीचा एक दूत म्हणून कार्य करतो.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2026-05-08|title=Holy Spirit|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Holy_Spirit&oldid=1353110056|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> निसेन ख्रिश्चन धर्मात [[त्रैक्य|त्रैक्यदेवत्वातील]] ३ रा व्यक्ती आहे. [[इस्लाम धर्म|इस्लाममध्ये]], पवित्र आत्मा दैवी क्रिया किंवा संवादाचा एजंट म्हणून कार्य करतो. बहाई श्रद्धेमध्ये पवित्र आत्मा हा देव आणि मनुष्य आणि "देवाची कृपा आणि त्याच्या प्रकटीकरणातून निघणारे तेजस्वी किरण" यांच्यातील मध्यस्थ म्हणून पाहिले जाते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/abdul-baha/some-answered-questions/7#306500738|title=Some Answered Questions {{!}} Bahá’í Reference Library|website=www.bahai.org|access-date=2022-01-31}}</ref> == अब्राहमिक धर्म == === यहुदी धर्म === [[हिब्रू भाषा|हिब्रू भाषेतील]] ''ruach ha-kodesh'' ( [[हिब्रू भाषा|हिब्रू]] : רוח הקודש, "पवित्र आत्मा" देखील लिप्यंतरित ''ruacḥ ha-qodesh'' ) हिब्रू बायबल आणि यहुदी लिखाणांमध्ये Ruach Yahweh (YHWH) (רוח יהוה) यहोवाचा आत्मा च्या आत्म्याचा संदर्भ देण्यासाठी वापरला जातो.<ref>{{JewishEncyclopedia|url=http://jewishencyclopedia.com/articles/7833-holy-spirit|title=Holy Spirit}}</ref> हिब्रू संज्ञा ''ruacḥ qodshəka'', " तुझा पवित्र आत्मा" (רוּחַ קָדְשְׁךָ), आणि ''ruacḥ qodshō'', "त्याचा पवित्र आत्मा" आहे. ''रुआख''<nowiki/>' (ज्याचा अर्थ श्वास, वारा किंवा आत्मा असा होतो) === ख्रिश्चन धर्म === बहुसंख्य ख्रिश्चनांसाठी, पवित्र आत्मा (किंवा '''Holy Ghost''', जुने इंग्रजी शब्द,''' gast, "spirit"''') ट्रिनिटीची तिसरी व्यक्ती आहे: पिता, पुत्र आणि पवित्र आत्मा म्हणून प्रकट झालेला "त्रिगुण देव"; प्रत्येक व्यक्ती देव आहे.[[नवीन करार|न्यू टेस्टामेंट]] कॅननमधील दोन चिन्हे ख्रिश्चन प्रतिमाशास्त्रातील पवित्र आत्म्याशी संबंधित आहेत: पंख असलेला कबूतर आणि आगीची जीभ. पवित्र आत्म्याचे प्रत्येक चित्रण [[गॉस्पेल]] कथनातील वेगवेगळ्या खात्यांमधून उद्भवले; [[जॉर्डन नदी|जॉर्डन नदीत]] येशूच्या बाप्तिस्म्याच्या वेळी पहिला होता जेथे पवित्र आत्मा [[कबूतर|कबूतराच्या]] रूपात उतरला असे म्हणले जाते कारण मत्तय,मार्क आणि ल्यूकमध्ये वर्णन केल्याप्रमाणे देव पित्याचा आवाज होता;दुसरी गोष्ट पेन्टेकॉस्टच्या दिवसापासून, वल्हांडणाच्या पन्नास दिवसांनंतर, जेथे पवित्र आत्म्याचा वंश प्रेषितांवर आणि येशू ख्रिस्ताच्या इतर अनुयायांवर आला, प्रेषितांच्या कृत्यांमध्ये वर्णन केल्याप्रमाणे, येशूने वचन दिल्याप्रमाणे अग्नीच्या जीभ म्हणून विदाई प्रवचन."देवाचा अनावरण केलेला एपिफेनी" असे म्हणतात, पवित्र आत्मा हा आहे जो येशूच्या अनुयायांना आध्यात्मिक भेटवस्तू देऊन सामर्थ्य देतो आणि सामर्थ्य जो येशू ख्रिस्ताची घोषणा करण्यास सक्षम करतो आणि विश्वासाची खात्री आणणारी शक्ती. ==== पवित्र आत्मा कोण आहे ? ==== ख्रिस्ती ईशपरिज्ञानानुसार परमेश्वर हा त्रेक्यस्वरूप आहे. म्हणजे परमेश्वर एकच असून त्यात तीन व्यक्तींचा समावेश आहे. पिता, पुत्र, आणि पवित्र आत्मा या त्या तीन व्यक्ती आहेत. पवित्र आत्मा त्रैक्यातील तिसरी व्यक्ती असून जे वैभव पिता व पुत्र यांच्याठाई आहे तेच ईश्वरी वैभव त्याच्याठायी आहे. येशूचा बाप्तिस्मा आणि पवित्र आत्मा त्यावेळी येशू गालीलातील नासरेथहून जेथे योहान होता त्या ठिकाणी आला. यार्देन नदीत योहानाने येशूचा बाप्तिस्मा केला.  येशू पाण्यातून वर येत असता त्याने आकाश उघडलेले पाहिले. आणि पवित्र आत्मा त्याच्यावर कबुतरासारखा आला. (मार्क १:९-१०)<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Marathi Bible: Easy-to-Read Version}}</ref> ==== आत्म्याचे फळ ==== ख्रिस्ती लोक "पवित्र आत्म्याच्या फळांवर" विश्वास ठेवतात. ख्रिस्ती धर्मात आत्म्याचे फळ म्हणजे पवित्र आत्म्याच्या कार्यामुळे निर्माण होणारे सद्गुणी गुणधर्म. गलतीकरांस पत्र ५:२२-२३ मध्ये नमूद केलेले: प्रीति, आनंद, शांति, सहनशीलता, दयाळूपणा, चांगुलपणा, विश्वास, सौम्यता व आत्मसंयमन.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Galatians%205%3A22-23%2C%E0%A4%97%E0%A4%B2%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%205%3A22-23&version=KJV;ERV-MR|title=Galatians 5:22-23 KJV,ERV-MR - But the fruit of the Spirit is love, - Bible Gateway|website=www.biblegateway.com|language=en|access-date=2026-06-16}}</ref> रोमन कॅथोलिक चर्चने या यादीत दानधर्म, नम्रता आणि पावित्र्य यांचा समावेश केला आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2024-11-29|title=पवित्र आत्मा|url=https://hi.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%86%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE&oldid=6314338|journal=विकिपीडिया|language=hi}}</ref> === इस्लाम === पवित्र आत्मा ( [[अरबी भाषा|अरबी]] : روح القدس ''रुह अल-कुदुस'', "पवित्रतेचा आत्मा")चा उल्लेख [[कुराण|कुराणात]] चार वेळा केला आहे,<ref>[http://searchtruth.com/search.php?keyword=%D8%B1%D9%88%D8%AD+%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D8%B3&translator=1&search=1&start=0 Qur'an search: روح القدس.] searchtruth.com.</ref> जिथे तो दैवी कृती किंवा संवादाचा एजंट म्हणून काम करतो. पवित्र आत्म्याचे [[मुसलमान|मुस्लिम]] व्याख्या सामान्यत: जुन्या आणि नवीन करारावर आधारित इतर व्याख्यांशी सुसंगत आहे. काही [[हादिथ|हदीसमधील]] कथनांच्या आधारे काही मुस्लिम देवदूत [[जिब्राइल|गॅब्रिएल]] (अरबी ''जिब्राईल'' ) हाच पवित्र आत्मा आहे असे मानतात..<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.islamawareness.net/Angels/fatwa_holyspirit.html|title=What Is Meant by the Holy Spirit in the Qur'an?|website=Islam Awareness|publisher=Sheikh Ahmad Kutty|access-date=November 14, 2018}}</ref> आत्मा (الروح ''अल-रुह'', "पवित्र" किंवा "उच्च" या विशेषणाशिवाय) इतर गोष्टींबरोबरच, देवाकडून आलेला सर्जनशील आत्मा म्हणून वर्णन केले जाते ज्याद्वारे देवाने आदामला जिवंत केले आणि ज्याने देवाचे दूत आणि संदेष्टे यांना विविध मार्गांनी प्रेरित केले, ज्यात [[येशू]] आणि अब्राहम . कुराणानुसार, "पवित्र त्र्यक्य" वर विश्वास निषिद्ध आहे आणि निंदनीय आहे असे मानले जाते. हाच प्रतिबंध ईश्वराच्या ( [[अल्ला|अल्लाह]] ) द्वैतत्त्वाच्या कोणत्याही कल्पनेला लागू होतो.<ref>Griffith, Sidney H. ''Holy Spirit'', [[Encyclopaedia of the Quran]].</ref><ref>[[Thomas Patrick Hughes]], ''A Dictionary of Islam'', p. 605.</ref> === झोरास्ट्रियन धर्म === [[पारशी धर्म|झोरोस्ट्रिनिझममध्ये]], पवित्र आत्मा, ज्याला स्पँता-मइन्यु देखील म्हणतात, स्पँता-मइन्यु ही परमेश्वर अहुर मज्दाची एक कार्यकारी शक्ती आहे, जो झोरोस्ट्रियन धर्माचा सर्वोच्च निर्माता देव आहे; पवित्र आत्म्याला विश्वातील सर्व चांगुलपणाचा स्रोत, मानवतेतील सर्व जीवनाचा उद्गम म्हणून पाहिले जाते आणि मानवतेसाठी धार्मिकता आणि देवासोबत संवाद साधण्यासाठी अंतिम मार्गदर्शक आहे. पवित्र आत्म्याला त्याच्या शाश्वत दुहेरी समकक्ष, अंग्रो-मइन्यू(अहरिमन), जो सर्व दुष्टतेचा उगम आहे आणि जो मानवतेला दिशाभूल करतो त्याच्या थेट विरोधात आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=ZPlmnX7AgMEC&pg=PA12|title=Textual Sources for the Study of Zoroastrianism|last=Mary Boyce|publisher=University of Chicago Press|year=1990|isbn=978-0-22606-930-2|page=12}}</ref> == संदर्भ यादि == {{संदर्भयादी|30em}} == हे पण पहा == [[देवाचे सात आत्मे]] [[वर्ग:धार्मिक संकल्पना]] [[वर्ग:देवाची नावे]] [[वर्ग:पवित्र आत्मा]] 9ndyhk0j51f4aohssrgl7fk1um25g9w 0 315645 2690386 2646582 2026-06-21T06:08:26Z ~2026-24679-89 182431 /* राज्यसभा सदस्य */ 2690386 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय राजकीय पक्ष |पक्ष_नाव = शिवसेना<br>(उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) |colorcode = |पार्टी_लेखशीर्षक = SHS (UBT) |विभाजित = [[शिवसेना]] |पक्षाध्यक्ष = [[उद्धव बाळासाहेब ठाकरे]] |सचिव=[[अनिल देसाई]], [[विनायक राऊत]], मिलिंद नार्वेकर |लोकसभा_पक्षनेता = [[अरविंद सावंत]] |राज्यसभा_पक्षनेता=[[संजय राऊत]] |स्थापना = {{Start date and age|df=yes|p=y|2022|10|10}} (ECI च्या आदेशाने) |संस्थापक =[[उद्धव ठाकरे]] |split = [[शिवसेना]] |राजकीय_तत्त्वे = {{nowrap|महाराष्ट्रवाद,ज्वलंत हिंदुत्व, मराठी अस्मिता}}<ref>{{cite web|url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/uddhav-thackeray-defines-shiv-senas-secular-hindutva-challenges-bjp-to-protect-kashmiri-pandits-23230876|title=Uddhav Thackeray defines Shiv Sena's Secular Hindutva|date=9 June 2022 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/uddhav-thackeray-defines-shiv-senas-secular-hindutva-challenges-bjp-to-protect-kashmiri-pandits-23230876|title=Uddhav Thackeray defines Shiv Sena's Secular Hindutva|date=9 June 2022 }}</ref> {{nowrap|हिंदू राष्ट्रवाद}}<ref>{{cite web|url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/uddhav-thackeray-defines-shiv-senas-secular-hindutva-challenges-bjp-to-protect-kashmiri-pandits-23230876|title=Uddhav Thackeray defines Shiv Sena's Secular Hindutva|date=9 June 2022 }}</ref> |position = |eci = Registered | युती = [[महाविकास आघाडी]] {{!}} शिवयुती - [[महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना]] |लोकसभा_पक्षबळ = {{Composition bar|09|543|hex=#FF5E00}} |राज्यसभा_पक्षबळ = {{Composition bar|03|245|hex=#FF5E00}} | state_seats_name = [[आमदार]] |राज्यविधानसभा_पक्षबळ = {{Composition bar|19|288|hex=#FF5E00}} | state2_seats_name = [[Maharashtra Legislative Council]] |state2_seats = {{Composition bar|10|78|hex=#FF5E00}} | पक्ष_चिन्ह = SS(UBT) flag.png | पक्ष_चिन्ह२=IMG Shiv Sena Uddhav Balasaheb Thackeray.jpg }} '''शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)'''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.news18.com/news/politics/ec-allots-balasahebchi-shiv-sena-as-new-name-for-shinde-led-faction-mashaal-poll-symbol-for-uddhav-camp-6137785.html|title=Team Eknath Shinde Now 'Balasahebanchi Shiv Sena', 'Mashaal' Poll Symbol for Uddhav Camp}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://zeenews.india.com/india/ec-allots-mashaal-as-election-symbol-to-uddhav-thackeray-led-shiv-sena-faction-eknath-shinde-camp-asked-to-give-more-options-2520280.html/amp|title=Thackeray-led Sena gets 'mashaal' as election symbol; Shinde camp asked to give fresh list}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bhaskar.com/national/news/the-mace-mark-sought-was-not-found-shiv-sena-uddhav-balasaheb-thackeray-name-and-torch-mark-to-uddhav-faction-130422442.html|title=शिंदे-उद्धव गुटों को नए नाम अलॉट, निशान एक को: एकनाथ को गदा देने से EC का इनकार; ठाकरे को मशाल सिंबल मिला|date=10 October 2022}}</ref> हा महाराष्ट्रातील एक [[राजकीय पक्ष]] असून तो [[उद्धव ठाकरे|उद्धव बाळासाहेब ठाकरे]] यांच्या नेतृत्वाखाली २०२२ मध्ये निवडणूक आयोगामुळे स्थापन झालेला आहे. या पक्षाला [[भारतीय निवडणूक आयोग|निवडणूक आयोगाने]] मुख्य [[शिवसेना|शिवसेनेपासून]] वेगळे असे नवे [[प्रतीक|चिन्ह]] दिले होते, कारण इ.स. २०२२ च्या महाराष्ट्रातील राजकीय संकटाचा परिणाम म्हणून मुख्य [[शिवसेना|शिवसेनेत]] दुफळी निर्माण झाली होती, त्यामुळे तात्पुरता मुख्य '''शिवसेना''' पक्ष आणि '''धनुष्यबाण''' हे बोधचिन्ह गोठवून दोन गटांचे दोन स्वतंत्र पक्ष निर्माण करण्यात आले होते, पैकी दुसरा पक्ष [[बाळासाहेबांची शिवसेना]] हा होय. ==पक्षनेते== {| class="wikitable" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align: center; border-collapse: collapse; border: 2px #000000 solid; font-size: x-big" !अ. क्र. ! नाव ! छायाचित्र ! पदनाम |- ! १ | '''[[उद्धव ठाकरे]]''' |[[चित्र:The_Chief_Minister_of_Maharashtra,_Shri_Uddhav_Thackeray_calling_on_the_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi,_in_New_Delhi_on_February_21,_2020_(Uddhav_Thackeray)_(cropped).jpg|109x109अंश]] | '''शिवसेना पक्ष-प्रमुख'''<br /> [[महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांची यादी|महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री]] |- ! २ | '''[[अरविंद सावंत]]''' | | गटनेते, [[लोकसभा]] |- ! ३ | '''[[संजय राऊत]]''' |[[चित्र:Bappa_Lahiri,_Bappi_Lahiri,_Swapna_Patker,_Sanjay_Raut_(cropped).jpg|88x88अंश]] | गटनेते, [[राज्यसभा]] |- ! ४ | '''[[अजय चौधरी]]''' | | नेते, [[महाराष्ट्र विधानसभा]] |- ! ५ | '''[[आदित्य ठाकरे]]''' |[[चित्र:Shri Aaditya Thackeray - 2020 (cropped).jpg|128x128अंश]] | माजी कॅबिनेट मंत्री, [[महाराष्ट्र शासन|महाराष्ट्र सरकार]] तथा विधिमंडळ पक्षनेते |- ! ६ | '''[[भास्कर जाधव]]''' | | गटनेते, [[महाराष्ट्र विधानसभा]] |- | ७ | '''[[विनायक राऊत]]''' | | नेते, [[लोकसभा]] |- ! ८ | '''अंबादास दानवे''' | | मा.विरोधी पक्षनेते, [[महाराष्ट्र विधान परिषद]] |- |} ===राज्यसभा सदस्य=== {| class="wikitable" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border-collapse: collapse; border: 2px #000000 solid; font-size: x-big" ! अ. क्र. ! नाव ! नेमणुकीची तारीख ! सेवानिवृत्तीची तारीख |- ! १ | [[संजय राऊत]] | ०५ जुलै २०२२ | ०४ जुलै २०२८ |- ! २ | [[प्रियंका चतुर्वेदी]] | ०३ | |- |} ===लोकसभा खासदार=== सर्वांची निशाणी- '''मशाल''' # [[अरविंद सावंत]], गटनेते-लोकसभा # [[अनिल देसाई]], माजी राज्यसभा सदस्य # [[ओमराजे निंबाळकर]], [[धाराशिव]] # बंडू जाधव, [[परभणी लोकसभा मतदारसंघ|परभणी]] # नागेश शिंदे (आष्टीकर), [[हिंगोली]] # [[संजय दिना पाटील]] # संजय देशमुख, ([[यवतमाळ]]) # [[राजाभाऊ वाजे]], [[नाशिक]] # [[भाऊसाहेब वाकचौरे]], [[शिर्डी]] ==पक्ष-चिन्ह वाद == # शिवसेनेत फूट पडल्यानंतर निवडणूक आयोगाने तात्पुरत्या स्वरूपात उद्धव ठाकरे गटाला [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] हे नवीन नांव आणि निवडणूक चिन्ह म्हणून ''मशाल'' (Flaming torch) दिले होते, ज्यावर [[समता पक्ष]]च्या शीर्ष नेतृत्वाने आपले मूळ चिन्ह असल्याचा दावा केला आहे. # समता पक्षाचे राष्ट्रीय अध्यक्ष [[उदय मंडल]] यांनी मशाल चिन्हासाठी दिल्ली उच्च न्यायालयात याचिका दाखल केली होती, परंतु तिथे याचिका फेटाळली गेली. # तद्नंतर हे प्रकरण सर्वोच्च न्यायालयात गेले, परंतु धगधगती '''मशाल''' हे चिन्ह ठाकरेंनाच मिळाले. # एसंशिं गटाच्या धनुष्यबाण चिन्हाला सर्वोच्च न्यायालयात आव्हान दिले गेले असून, त्यावर लवकरच निर्णय अपेक्षित. ===विधानसभा आमदार (निशाणी-मशाल)=== # [[आदित्य ठाकरे]], विधिमंडळ पक्ष-नेते # [[भास्कर जाधव]], विधानसभा गटनेते # वरुण सरदेसाई # [[हारुण खान]], वर्सोवा # [[अजय चौधरी]] # दिलीपराव सोपल, [[बार्शी]] # [[कैलास घाटगे-पाटील]], धाराशिव # [[संजय पोतनीस]] # संजय देरकर, [[वणी]] (जि. यवतमाळ) # [[सुनिल राजाराम राऊत]] # [[सुनिल प्रभु]], [[प्रतोद]] # [[नितीन देशमुख]], मालेगांव जि. अकोला # डॉ. [[राहुल पाटील (राजकारणी)|राहुल पाटील]], परभणी # [[प्रवीण स्वामी]] (सर), [[उमरगा]] # महेश सावंत, माहिम # गजानन लवाटे, दर्यापूर (जि.अमरावती) # मनोज जामसूतकर # [[अनंत नर|अनंत (बाळा) नर]] # [[सिद्धार्थ खरात]] == शिवयुती - (शिवशक्ती) == २४ डिसेंबर २०२६ रोजी उद्धव ठाकरे राज ठाकरे यांनी वरळी येथील ब्लू सी हॉटेलमध्ये पत्रकार परिषद घेऊन महानगरपालिका निवडणूक २०२६ च्या पार्श्वभूमीवर [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] आणि [[महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना]] पक्षांची अधिकृत युती जाहीर केली. या युतीला कार्यकर्त्यांनी शिवयुती - शिवशक्ती असे नाव‌ दिले. === २०२५-नगरपालिका निवडणूका=== # [[किनवट]] नगरपालिका- नगराध्यक्ष ===२०२६ महानगरपालिका निवडणूका=== # [[परभणी महानगरपालिका]] # [[चंद्रपूर शहर महानगरपालिका]] # [[बृहन्मुंबई महानगरपालिका]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == [[वर्ग:इ.स. २०२२ मध्ये स्थापन झालेले राजकीय पक्ष]] [[वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष]] [[वर्ग:शिवसेना]] [[वर्ग:शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)|*]] ev4gor1oey20ggmxh46l0a274b1a0yk 2 324629 2690320 2647267 2026-06-20T16:07:09Z CommonsDelinker 685 मूळ स्रोतातून हे चित्र काढले गेल्यामुळे मराठी विकिपीडियावरुनही ते काढण्यात येत आहे. 2690320 wikitext text/x-wiki ==Context== __TOC__ __NOINDEX__ {{ambox | type = serious | image = [[Image:Icon apps query.svg|38px]] | style = width: 400px; color: red; font-weight: bold; font-style: italic | text = This is a automated generated list . It may contain articles that cannot be submitted for FNF writing competition. Users are responsible to create and submit articles that are in the scope of Feminism and Folklore. For more information about the scope kindly refer the [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३|project page]], }} ==Indian Folklore== Last updated on Wed, 08 Feb 2023 07:13:08 +0000. [https://petscan.wmflabs.org/?outlinks%5Fyes=&namespace%5Fconversion=keep&larger=&wpiu=any&output%5Fcompatability=catscan&referrer%5Fname=&common%5Fwiki%5Fother=&pagepile=&min%5Fredlink%5Fcount=1&show%5Fdisambiguation%5Fpages=both&negcats=&format=wiki&edits%5Bbots%5D=both&subpage%5Ffilter=either&manual%5Flist=&sortorder=ascending&labels%5Fno=&links%5Fto%5Fany=&ores%5Fprediction=any&links%5Fto%5Fno=%C2%AEexp%5Ffilter&doit=Do%20it%21&max%5Fsitelink%5Fcount=&search%5Fmax%5Fresults=500&page%5Fimage=any&labels%5Fyes=&after=&links%5Fto%5Fall=&add%5Fimage=on&source%5Fcombination=&search%5Ffilter=&regexp%5Ffilter=&wikidata%5Fsource%5Fsites=&langs%5Flabels%5Fyes=&sortby=none&show%5Fredirects=both&labels%5Fany=&ores%5Fprob%5Fto=&outlinks%5Fany=&common%5Fwiki=auto&language=en&before=&smaller=&depth=1&outlinks%5Fno=&manual%5Flist%5Fwiki=&wikidata%5Fitem=any&max%5Fage=&search%5Fquery=&since%5Frev0=&edits%5Banons%5D=both&search%5Fwiki=&wikidata%5Fprop%5Fitem%5Fuse=&minlinks=&sitelinks%5Fno=mrwiki&cb%5Flabels%5Fyes%5Fl=1&langs%5Flabels%5Fno=&combination=union&edits%5Bflagged%5D=both&output%5Flimit=&project=wikipedia&langs%5Flabels%5Fany=&categories=Indian%20folklore%0D%0AIndian%20folk%20music%0D%0AIndian%20folklorists&ores%5Ftype=any&templates%5Fyes=&sitelinks%5Fyes=&interface%5Flanguage=en&wikidata%5Flabel%5Flanguage=&ns%5B0%5D=1&referrer%5Furl=&templates%5Fno=&active%5Ftab=tab%5Foutput&cb%5Flabels%5Fany%5Fl=1&sparql=&min%5Fsitelink%5Fcount=&ores%5Fprob%5Ffrom=&sitelinks%5Fany=&show%5Fsoft%5Fredirects=both&cb%5Flabels%5Fno%5Fl=1&templates%5Fany=&maxlinks= Regenerate this table] or [https://petscan.wmflabs.org/?outlinks%5Fyes=&namespace%5Fconversion=keep&larger=&wpiu=any&output%5Fcompatability=catscan&referrer%5Fname=&common%5Fwiki%5Fother=&pagepile=&min%5Fredlink%5Fcount=1&show%5Fdisambiguation%5Fpages=both&negcats=&edits%5Bbots%5D=both&subpage%5Ffilter=either&manual%5Flist=&sortorder=ascending&labels%5Fno=&links%5Fto%5Fany=&ores%5Fprediction=any&links%5Fto%5Fno=%C2%AEexp%5Ffilter&max%5Fsitelink%5Fcount=&search%5Fmax%5Fresults=500&page%5Fimage=any&labels%5Fyes=&after=&links%5Fto%5Fall=&add%5Fimage=on&source%5Fcombination=&search%5Ffilter=&regexp%5Ffilter=&wikidata%5Fsource%5Fsites=&langs%5Flabels%5Fyes=&sortby=none&show%5Fredirects=both&labels%5Fany=&ores%5Fprob%5Fto=&outlinks%5Fany=&common%5Fwiki=auto&language=en&before=&smaller=&depth=1&outlinks%5Fno=&manual%5Flist%5Fwiki=&wikidata%5Fitem=any&max%5Fage=&search%5Fquery=&since%5Frev0=&edits%5Banons%5D=both&search%5Fwiki=&wikidata%5Fprop%5Fitem%5Fuse=&minlinks=&sitelinks%5Fno=mrwiki&cb%5Flabels%5Fyes%5Fl=1&langs%5Flabels%5Fno=&combination=union&edits%5Bflagged%5D=both&output%5Flimit=&project=wikipedia&langs%5Flabels%5Fany=&categories=Indian%20folklore%0D%0AIndian%20folk%20music%0D%0AIndian%20folklorists&ores%5Ftype=any&templates%5Fyes=&sitelinks%5Fyes=&interface%5Flanguage=en&wikidata%5Flabel%5Flanguage=&ns%5B0%5D=1&referrer%5Furl=&templates%5Fno=&active%5Ftab=tab%5Foutput&cb%5Flabels%5Fany%5Fl=1&sparql=&min%5Fsitelink%5Fcount=&ores%5Fprob%5Ffrom=&sitelinks%5Fany=&show%5Fsoft%5Fredirects=both&cb%5Flabels%5Fno%5Fl=1&templates%5Fany=&maxlinks= edit the query]. {| border=1 class='wikitable' !Title !! Page ID !! Namespace !! Size (bytes) !! Last change !! Wikidata !! image |- | [[:en:Jinn|Jinn]] || 13027 || 0 || 94180 || 20230208022019 || [[:d:Q3465|Q3465]] || [[File:Shah_Namah,_the_Persian_Epic_of_the_Kings_Wellcome_L0035191.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mucalinda|Mucalinda]] || 99570 || 0 || 4913 || 20221112182801 || [[:d:Q2569885|Q2569885]] || [[File:Pillar_with_Naga_Muchalinda_over_the_throne_of_the_Buddha._Pauni_(Bhandara_District)._Railing_pillar_from_Jagannath_Tekri._2nd-1st_century_BCE.jpg|120px|]] |- | [[:en:Hindu astrology|Hindu astrology]] || 186462 || 0 || 48670 || 20230207223707 || [[:d:Q740253|Q740253]] || |- | [[:en:Folklore of India|Folklore of India]] || 593634 || 0 || 21414 || 20230126004805 || [[:d:Q4118628|Q4118628]] || |- | [[:en:Chimta|Chimta]] || 620860 || 0 || 3354 || 20221124120114 || [[:d:Q354765|Q354765]] || [[File:Chimta_(5945190629).jpg|120px|]] |- | [[:en:Prince Sattva|Prince Sattva]] || 647682 || 0 || 3327 || 20220806103410 || [[:d:Q7244239|Q7244239]] || [[File:Mankiala_Stupa.JPG|120px|]] |- | [[:en:Karkadann|Karkadann]] || 874283 || 0 || 12079 || 20221215002439 || [[:d:Q1088083|Q1088083]] || [[File:Zakariya_ibn_Muhammad_Qazwini_-_A_Rhinoceros_-_Walters_W659112A_-_Full_Page.jpg|120px|]] |- | [[:en:Music of Bengal|Music of Bengal]] || 951080 || 0 || 21236 || 20221017215859 || [[:d:Q3349675|Q3349675]] || [[File:Bengali_dialects_political_map.svg|120px|]] |- | [[:en:Sorcerer's Apprentice (Shah book)|Sorcerer's Apprentice]] || 996395 || 0 || 3588 || 20230130183624 || [[:d:Q7563350|Q7563350]] || [[File:Sorcerers-apprentice-tahir-shah-paperback-cover.jpg|120px|]] |- | [[:en:Music of Assam|Music of Assam]] || 1049220 || 0 || 3662 || 20230201135737 || [[:d:Q6942006|Q6942006]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:Waris Shah|Waris Shah]] || 1058896 || 0 || 6620 || 20230202005610 || [[:d:Q3631344|Q3631344]] || [[File:Waris_Shah.png|120px|]] |- | [[:en:Monkey-man of Delhi|Monkey-man of Delhi]] || 1060280 || 0 || 7229 || 20221226105235 || [[:d:Q2981973|Q2981973]] || [[File:Monkey_Man.jpg|120px|]] |- | [[:en:Music of Punjab|Music of Punjab]] || 1191731 || 0 || 33142 || 20230203141542 || [[:d:Q6942249|Q6942249]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:Tana and Riri|Tana and Riri]] || 1211576 || 0 || 3836 || 20220716193510 || [[:d:Q7682184|Q7682184]] || [[File:Narendra_Modi_presents_Tana-Riri_and_Pandit_Omkarnath_Sangeet_Awards.jpg|120px|]] |- | [[:en:Music of Rajasthan|Music of Rajasthan]] || 1229716 || 0 || 2924 || 20230105151247 || [[:d:Q289505|Q289505]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bahuchara Mata|Bahuchara Mata]] || 1253436 || 0 || 10985 || 20230202111515 || [[:d:Q803672|Q803672]] || [[File:Bahuchara_Devi.jpg|120px|]] |- | [[:en:Music of Goa|Music of Goa]] || 1356974 || 0 || 21980 || 20221208110755 || [[:d:Q6942096|Q6942096]] || [[File:Music_books_from_Goa,_India._Konkani_language.jpg|120px|]] |- | [[:en:Music of Gujarat|Music of Gujarat]] || 1356998 || 0 || 2347 || 20211019170438 || [[:d:Q6942107|Q6942107]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:Music of Manipur|Music of Manipur]] || 1363731 || 0 || 1935 || 20211212145943 || [[:d:Q6942170|Q6942170]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mizo music|Mizo music]] || 1363758 || 0 || 16346 || 20220120153215 || [[:d:Q17073966|Q17073966]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:Music of Nagaland|Music of Nagaland]] || 1363788 || 0 || 8244 || 20230201182219 || [[:d:Q6942199|Q6942199]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:Music of Tamil Nadu|Music of Tamil Nadu]] || 1378712 || 0 || 8640 || 20221122082727 || [[:d:Q17070502|Q17070502]] || [[File:Tamil_distribution.png|120px|]] |- | [[:en:Music of Himachal Pradesh|Music of Himachal Pradesh]] || 1401379 || 0 || 3251 || 20230125141052 || [[:d:Q4306582|Q4306582]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:Music of Madhya Pradesh|Music of Madhya Pradesh]] || 1406144 || 0 || 3489 || 20200629235228 || [[:d:Q6942165|Q6942165]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:Music of Uttarakhand|Music of Uttarakhand]] || 1420803 || 0 || 9785 || 20221219132103 || [[:d:Q6942314|Q6942314]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:Music of Sikkim|Music of Sikkim]] || 1420832 || 0 || 2447 || 20220804113524 || [[:d:Q17011737|Q17011737]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:Music of West Bengal|Music of West Bengal]] || 1420889 || 0 || 28902 || 20221227083918 || [[:d:Q3328596|Q3328596]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:Music of Andhra Pradesh|Music of Andhra Pradesh]] || 1422227 || 0 || 5024 || 20221130094645 || [[:d:Q17012439|Q17012439]] || [[File:Lepakshi...jpg|120px|]] |- | [[:en:Music of Chhattisgarh|Music of Chhattisgarh]] || 1422260 || 0 || 16872 || 20221110123016 || [[:d:Q6942046|Q6942046]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:Music of Odisha|Music of Odisha]] || 1422295 || 0 || 132 || 20211015125524 || [[:d:Q6942230|Q6942230]] || |- | [[:en:Music of Maharashtra|Music of Maharashtra]] || 1422316 || 0 || 1121 || 20221019141218 || [[:d:Q16147514|Q16147514]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:Music of Meghalaya|Music of Meghalaya]] || 1422329 || 0 || 956 || 20221030030453 || [[:d:Q6942175|Q6942175]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:Music of Tripura|Music of Tripura]] || 1422345 || 0 || 1503 || 20221215161711 || [[:d:Q6942305|Q6942305]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:Music of Uttar Pradesh|Music of Uttar Pradesh]] || 1549485 || 0 || 921 || 20230116083310 || [[:d:Q16938004|Q16938004]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:Buru (legendary creature)|Buru]] || 1584646 || 0 || 2963 || 20211115202336 || [[:d:Q96374149|Q96374149]] || |- | [[:en:Veer Teja|Veer Teja]] || 1626378 || 0 || 4376 || 20221021073902 || [[:d:Q7918119|Q7918119]] || [[File:Kuwar_Sa.jpg|120px|]] |- | [[:en:List of Indian folk dances|List of Indian folk dances]] || 1626537 || 0 || 43753 || 20230125125554 || [[:d:Q17056077|Q17056077]] || |- | [[:en:Shigmo|Shigmo]] || 1689025 || 0 || 4740 || 20210330194147 || [[:d:Q25689308|Q25689308]] || [[File:A_boy_with_aarat.jpg|120px|]] |- | [[:en:Hasht-Bihisht (poem)|Hasht-Bihisht]] || 1746602 || 0 || 7130 || 20210325173816 || [[:d:Q5679089|Q5679089]] || [[File:Seven_pavilions.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mayabazar|Mayabazar]] || 1756354 || 0 || 77358 || 20230127213546 || [[:d:Q3418150|Q3418150]] || |- | [[:en:Heer Ranjha|Heer Ranjha]] || 1784687 || 0 || 15748 || 20230115064829 || [[:d:Q3631228|Q3631228]] || [[File:Marriage_procession_of_Heer_by_a_Lahori_artist.jpg|120px|]] |- | [[:en:Seven Wise Masters|Seven Wise Masters]] || 1830572 || 0 || 6724 || 20221111033311 || [[:d:Q1219497|Q1219497]] || [[File:Seven_Sages_Codex_Illustration_2.jpg|120px|]] |- | [[:en:Yakshini|Yakshini]] || 1875087 || 0 || 23565 || 20230207163256 || [[:d:Q3523909|Q3523909]] || [[File:Bhutesvara_Yakshis_Mathura_reliefs_2nd_century_CE_front.jpg|120px|]] |- | [[:en:Hitopadesha|Hitopadesha]] || 1896034 || 0 || 20329 || 20220922052807 || [[:d:Q606278|Q606278]] || |- | [[:en:Behula|Behula]] || 2028684 || 0 || 7687 || 20230124130230 || [[:d:Q3346399|Q3346399]] || [[File:Manasa_Mangal.jpg|120px|]] |- | [[:en:Guru Jambheshwar|Guru Jambheshwar]] || 2092736 || 0 || 5761 || 20230125113044 || [[:d:Q3160832|Q3160832]] || [[File:Jambheshwar_painting,_Jambheshwar_photo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Madurai Veeran|Madurai Veeran]] || 2099841 || 0 || 5231 || 20220930194412 || [[:d:Q6728840|Q6728840]] || [[File:SRI_MADURAI_VEERAN_TEMPLE,_SALEM_-_panoramio.jpg|120px|]] |- | [[:en:Music of the Andaman and Nicobar Islands|Music of the Andaman and Nicobar Islands]] || 2112031 || 0 || 1944 || 20210802005849 || [[:d:Q6942346|Q6942346]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:The Deer without a Heart|The Deer without a Heart]] || 2150521 || 0 || 6698 || 20220620103304 || [[:d:Q7729565|Q7729565]] || |- | [[:en:Music of Jharkhand|Music of Jharkhand]] || 2293290 || 0 || 1405 || 20220316155734 || [[:d:Q6942129|Q6942129]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:Velakali|Velakali]] || 2305135 || 0 || 7658 || 20221201124346 || [[:d:Q3595573|Q3595573]] || [[File:വേലകളി.jpg|120px|]] |- | [[:en:Thabal chongba|Thabal chongba]] || 2334810 || 0 || 3790 || 20221030184252 || [[:d:Q7708832|Q7708832]] || [[File:Thabal_Chongba_Imphal_image.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mangala Dosha|Mangala Dosha]] || 2393171 || 0 || 2760 || 20221215142322 || [[:d:Q12444605|Q12444605]] || |- | [[:en:Naranath Bhranthan|Naranath Bhranthan]] || 2437353 || 0 || 8300 || 20230203130400 || [[:d:Q6965339|Q6965339]] || [[File:Naranathu_bhanthan_statue_at_rayiram_kunnu.jpg|120px|]] |- | [[:en:Henny Penny|Henny Penny]] || 2494871 || 0 || 27346 || 20230130193355 || [[:d:Q66725313|Q66725313]] || |- | [[:en:Gogaji|Gogaji]] || 2549662 || 0 || 15837 || 20230120205005 || [[:d:Q3635344|Q3635344]] || [[File:Gogga.jpg|120px|]] |- | [[:en:Lion's share|Lion's share]] || 2561683 || 0 || 13121 || 20220525132759 || [[:d:Q616954|Q616954]] || |- | [[:en:Music of Arunachal Pradesh|Music of Arunachal Pradesh]] || 2591959 || 0 || 7454 || 20221122132650 || [[:d:Q6942005|Q6942005]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:The Twelve Dancing Princesses|The Twelve Dancing Princesses]] || 2899929 || 0 || 22587 || 20230118011734 || [[:d:Q878892|Q878892]] || [[File:Elenore_Abbott_-_The_Shoes_that_Were_Danced_to_Pieces_-_1920.jpg|120px|]] |- | [[:en:Naattupurapaattu|Naattupurapaattu]] || 3041826 || 0 || 1244 || 20220915033855 || [[:d:Q3334664|Q3334664]] || [[File:A_tamil_thappu.ogv|120px|]] |- | [[:en:Alghoza|Alghoza]] || 3119266 || 0 || 6151 || 20221207062955 || [[:d:Q568883|Q568883]] || [[File:Cultural_Music.jpg|120px|]] |- | [[:en:Tumbi|Tumbi]] || 3119284 || 0 || 3991 || 20230124113612 || [[:d:Q170060|Q170060]] || [[File:Toonba_and_algoza.JPG|120px|]] |- | [[:en:The Three Princes of Serendip|The Three Princes of Serendip]] || 3174307 || 0 || 14553 || 20221205194247 || [[:d:Q3563423|Q3563423]] || |- | [[:en:Pichal Peri|Pichal Peri]] || 3196322 || 0 || 3054 || 20220818155607 || [[:d:Q7190621|Q7190621]] || [[File:Imaginary_painting_of_Himalayan_foothills_of_1860.jpg|120px|]] |- | [[:en:Saang|Saang]] || 3208508 || 0 || 16008 || 20220505145942 || [[:d:Q1346068|Q1346068]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:Indian folk music|Indian folk music]] || 3245219 || 0 || 13326 || 20230121113108 || [[:d:Q6022257|Q6022257]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:Dollu Kunitha|Dollu Kunitha]] || 3635519 || 0 || 3358 || 20220916130350 || [[:d:Q4357997|Q4357997]] || |- | [[:en:Reinwardtia|Reinwardtia]] || 3636026 || 0 || 3149 || 20221211080552 || [[:d:Q9067863|Q9067863]] || [[File:Reinwardtia_indica,_blom_en_loof,_Manie_van_der_Schijff_BT,_a.jpg|120px|]] |- | [[:en:Oggu Katha|Oggu Katha]] || 3719620 || 0 || 8293 || 20220908061330 || [[:d:Q7080003|Q7080003]] || |- | [[:en:Santoshi Mata|Santoshi Mata]] || 3720270 || 0 || 16693 || 20230109174504 || [[:d:Q7420697|Q7420697]] || [[File:Santoshi_Mata.jpg|120px|]] |- | [[:en:A. K. Ramanujan|A. K. Ramanujan]] || 3806249 || 0 || 19438 || 20221124102106 || [[:d:Q3519662|Q3519662]] || [[File:A.K.RamanujanPic.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mirza Sahiban|Mirza Sahiban]] || 3840046 || 0 || 7715 || 20230205054804 || [[:d:Q3694676|Q3694676]] || [[File:Photograph_of_a_fresco_illustrating_Mirza_being_killed_by_Sahiba’s_brothers_(Mirza_Sahiban_folktale)_at_Palkiana_Sahib_near_Tarn_Taran,_taken_in_1971.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jodha Bai|Jodha Bai]] || 3886457 || 0 || 354 || 20230202093321 || [[:d:Q27429909|Q27429909]] || |- | [[:en:Karni Mata|Karni Mata]] || 3966410 || 0 || 88673 || 20230118021311 || [[:d:Q1106783|Q1106783]] || [[File:Shri_Karni_Mata_Deshnoke.png|120px|]] |- | [[:en:Sibi Jataka|Sibi Jataka]] || 3974066 || 0 || 3423 || 20220907135406 || [[:d:Q7507051|Q7507051]] || |- | [[:en:The Lion and the Mouse|The Lion and the Mouse]] || 4078994 || 0 || 19479 || 20221209093850 || [[:d:Q1195308|Q1195308]] || [[File:LibroA.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mariamma Chedathy|Mariamma Chedathy]] || 4129066 || 0 || 1101 || 20211109200352 || [[:d:Q6761803|Q6761803]] || [[File:Mariamma_Chedathy.JPG|120px|]] |- | [[:en:Shah Jo Risalo|Shah Jo Risalo]] || 4161658 || 0 || 9506 || 20230103130042 || [[:d:Q7461289|Q7461289]] || [[File:Shah_Jo_Risalo.jpg|120px|]] |- | [[:en:The Dog and Its Reflection|The Dog and Its Reflection]] || 4259184 || 0 || 16133 || 20221121160312 || [[:d:Q933784|Q933784]] || [[File:Dog_and_reflection_aberdeen.jpg|120px|]] |- | [[:en:Baba Balak Nath|Baba Balak Nath]] || 4445846 || 0 || 1654 || 20230130070415 || [[:d:Q4837273|Q4837273]] || [[File:Gufa-sidh-bawa-balak-nath-ji.jpg|120px|]] |- | [[:en:The Goose that Laid the Golden Eggs|The Goose that Laid the Golden Eggs]] || 4456711 || 0 || 10741 || 20221027204023 || [[:d:Q2718028|Q2718028]] || [[File:The_Goose_That_Laid_the_Golden_Eggs_-_Project_Gutenberg_etext_19994.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jugni|Jugni]] || 4553137 || 0 || 8020 || 20230131150407 || [[:d:Q6304912|Q6304912]] || |- | [[:en:Raja Sálbán|Raja Sálbán]] || 4666529 || 0 || 2612 || 20230120204224 || [[:d:Q61426|Q61426]] || |- | [[:en:Epic of Katamaraju|Epic of Katamaraju]] || 4674751 || 0 || 2838 || 20220710060511 || [[:d:Q5382476|Q5382476]] || |- | [[:en:Bhawaiya|Bhawaiya]] || 4689073 || 0 || 7838 || 20230112173919 || [[:d:Q3347022|Q3347022]] || [[File:BD_Dance.jpg|120px|]] |- | [[:en:Muniandi|Muniandi]] || 4705936 || 0 || 4280 || 20221225122955 || [[:d:Q6936079|Q6936079]] || [[File:Muniśwaran_603.JPG|120px|]] |- | [[:en:Thakurmar Jhuli|Thakurmar Jhuli]] || 4721646 || 0 || 8884 || 20220923175233 || [[:d:Q3350396|Q3350396]] || [[File:Jhuli.jpg|120px|]] |- | [[:en:Divyavadana|Divyavadana]] || 4742078 || 0 || 7005 || 20230119144018 || [[:d:Q745854|Q745854]] || |- | [[:en:Komal Kothari|Komal Kothari]] || 4949196 || 0 || 5546 || 20230202155553 || [[:d:Q2979375|Q2979375]] || |- | [[:en:Dinesh Chandra Sen|Dinesh Chandra Sen]] || 5112979 || 0 || 5518 || 20230103154902 || [[:d:Q5278071|Q5278071]] || [[File:Dinesh_Chandra_Sen.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sassui Punnhun|Sassui Punnhun]] || 5171318 || 0 || 9590 || 20230117215146 || [[:d:Q5285412|Q5285412]] || |- | [[:en:Sohni Mahiwal|Sohni Mahiwal]] || 5172655 || 0 || 10906 || 20230117061250 || [[:d:Q3631322|Q3631322]] || [[File:Sohni_Mahiwal.jpg|120px|]] |- | [[:en:Blind men and an elephant|Blind men and an elephant]] || 5289291 || 0 || 29792 || 20230204045037 || [[:d:Q1218005|Q1218005]] || [[File:Blind_men_and_elephant4.jpg|120px|]] |- | [[:en:Antaragni (band)|Antaragni]] || 5483690 || 0 || 4180 || 20220615081852 || [[:d:Q4770977|Q4770977]] || |- | [[:en:The King Who Would Be Stronger Than Fate|The King Who Would Be Stronger Than Fate]] || 5524837 || 0 || 3522 || 20210429130939 || [[:d:Q7744524|Q7744524]] || |- | [[:en:Mohan Upreti|Mohan Upreti]] || 5529381 || 0 || 8120 || 20220909124626 || [[:d:Q6893603|Q6893603]] || [[File:Mohan_Upreti.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bagurumba|Bagurumba]] || 5530037 || 0 || 6027 || 20221222134741 || [[:d:Q4842177|Q4842177]] || [[File:Bodo_dance.jpg|120px|]] |- | [[:en:Hadi Rani|Hadi Rani]] || 5541699 || 0 || 3159 || 20230127155223 || [[:d:Q5637843|Q5637843]] || |- | [[:en:Nautanki|Nautanki]] || 5663761 || 0 || 7581 || 20220619090551 || [[:d:Q1363943|Q1363943]] || [[File:DevendraSharma_SultanaDaku.jpg|120px|]] |- | [[:en:Punjabi Qisse|Punjabi Qisse]] || 5708941 || 0 || 7096 || 20230205055552 || [[:d:Q7260336|Q7260336]] || [[File:Punjabi_Shahmukhi_Qissay.jpg|120px|]] |- | [[:en:Diamond Cut Diamond (fairy tale)|Diamond Cut Diamond]] || 5847489 || 0 || 2322 || 20220105063430 || [[:d:Q5270771|Q5270771]] || |- | [[:en:Tutinama|Tutinama]] || 5866733 || 0 || 14368 || 20220816141138 || [[:d:Q2471376|Q2471376]] || [[File:Parrot_addressing_Khojasta_in_Tutinama_commisioned_by_Akbar,_c1556-1565.jpg|120px|]] |- | [[:en:The Heart of a Monkey|The Heart of a Monkey]] || 5957314 || 0 || 3765 || 20220626083054 || [[:d:Q7739198|Q7739198]] || |- | [[:en:Tushar Kanti Ghosh|Tushar Kanti Ghosh]] || 5959110 || 0 || 7211 || 20221113052414 || [[:d:Q7856750|Q7856750]] || [[File:TusharKantiGhosh.png|120px|]] |- | [[:en:Chembai Sangeetholsavam|Chembai Sangeetholsavam]] || 6294329 || 0 || 4015 || 20220823191935 || [[:d:Q5090329|Q5090329]] || [[File:Chembai_sangeetholsavam_Guruvayur_2019.jpg|120px|]] |- | [[:en:Oppari|Oppari]] || 6310630 || 0 || 3945 || 20220915035526 || [[:d:Q6543501|Q6543501]] || |- | [[:en:Jackal or Tiger?|Jackal or Tiger?]] || 6425615 || 0 || 3674 || 20210307195535 || [[:d:Q6116053|Q6116053]] || |- | [[:en:Jagadeka Veerudu Athiloka Sundari|Jagadeka Veerudu Athiloka Sundari]] || 6501479 || 0 || 17595 || 20230203044929 || [[:d:Q2817329|Q2817329]] || [[File:Jagadeka_Veerudu_Athiloka_Sundari.jpg|120px|]] |- | [[:en:The Jogi's Punishment|The Jogi's Punishment]] || 6518530 || 0 || 2019 || 20210312084857 || [[:d:Q7743350|Q7743350]] || |- | [[:en:What the Rose did to the Cypress|What the Rose did to the Cypress]] || 6519346 || 0 || 14213 || 20220702104324 || [[:d:Q7991634|Q7991634]] || |- | [[:en:The Water of Life (German fairy tale)|The Water of Life]] || 6727140 || 0 || 19999 || 20230107134124 || [[:d:Q870005|Q870005]] || [[File:The_fairy_tales_of_the_Brothers_Grimm_(1916)_(14596242367).jpg|120px|]] |- | [[:en:Miracle Chapati|Miracle Chapati]] || 6845876 || 0 || 3709 || 20220822061703 || [[:d:Q6872383|Q6872383]] || [[File:Chapati_jesus.jpg|120px|]] |- | [[:en:Śukasaptati|Śukasaptati]] || 6914131 || 0 || 14966 || 20220313040546 || [[:d:Q2050526|Q2050526]] || |- | [[:en:Kallana|Kallana]] || 6946866 || 0 || 5247 || 20230205032126 || [[:d:Q6353542|Q6353542]] || |- | [[:en:The Snake Prince|The Snake Prince]] || 7099771 || 0 || 4197 || 20220916140045 || [[:d:Q16238349|Q16238349]] || |- | [[:en:Nookalamma|Nookalamma]] || 7769603 || 0 || 3099 || 20220211040503 || [[:d:Q7049710|Q7049710]] || |- | [[:en:Natesa Sastri|Natesa Sastri]] || 7773421 || 0 || 10832 || 20230124195220 || [[:d:Q16210815|Q16210815]] || [[File:Natesa_Sastry_(cropped).jpg|120px|]] |- | [[:en:Sanedo|Sanedo]] || 7834009 || 0 || 1845 || 20210604142837 || [[:d:Q2774511|Q2774511]] || |- | [[:en:Noori Jam Tamachi|Noori Jam Tamachi]] || 8029024 || 0 || 3412 || 20221217191933 || [[:d:Q7049901|Q7049901]] || |- | [[:en:The Tale of the Four Dervishes|The Tale of the Four Dervishes]] || 8127921 || 0 || 4946 || 20220620030116 || [[:d:Q7767992|Q7767992]] || |- | [[:en:Santal music|Santal music]] || 8323475 || 0 || 5675 || 20211205011443 || [[:d:Q7420014|Q7420014]] || [[File:Tamak_and_Tumdak_01.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ranjitram Mehta|Ranjitram Mehta]] || 8354469 || 0 || 5916 || 20221221202306 || [[:d:Q7293186|Q7293186]] || [[File:Ranjitram_Mehta.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gurusaday Dutt|Gurusaday Dutt]] || 8358700 || 0 || 19576 || 20221222040300 || [[:d:Q15070174|Q15070174]] || [[File:Gurusaday_Dutt_photo.png|120px|]] |- | [[:en:Folklore Museum (Mysuru)|Folklore Museum]] || 8790509 || 0 || 4503 || 20210316130545 || [[:d:Q5464421|Q5464421]] || [[File:Jayalakshmi_Vilas_Mansion.JPG|120px|]] |- | [[:en:Gandaberunda|Gandaberunda]] || 9141383 || 0 || 8271 || 20221227110345 || [[:d:Q5520580|Q5520580]] || [[File:Ashtamukha_Gandaberunda_Narasimha.jpg|120px|]] |- | [[:en:Verrier Elwin|Verrier Elwin]] || 9364516 || 0 || 19375 || 20230108184053 || [[:d:Q3556093|Q3556093]] || [[File:Verrier_Elwin.jpg|120px|]] |- | [[:en:Golu Devata|Golu Devata]] || 9854211 || 0 || 8226 || 20230207150240 || [[:d:Q5580985|Q5580985]] || [[File:Golu_Devta_Hawalbagh_Almora.jpg|120px|]] |- | [[:en:Momal Rano|Momal Rano]] || 10164662 || 0 || 10768 || 20221217191948 || [[:d:Q6897021|Q6897021]] || |- | [[:en:Umar Marvi|Umar Marvi]] || 10165326 || 0 || 3721 || 20221217191938 || [[:d:Q7881133|Q7881133]] || |- | [[:en:Folk arts of Karnataka|Folk arts of Karnataka]] || 10177399 || 0 || 16438 || 20221124220216 || [[:d:Q5464446|Q5464446]] || [[File:Yakshaganads.jpg|120px|]] |- | [[:en:Lilan Chanesar|Lilan Chanesar]] || 10212500 || 0 || 7422 || 20221217191941 || [[:d:Q6547550|Q6547550]] || |- | [[:en:The Fisher-Girl and the Crab|The Fisher-Girl and the Crab]] || 10269864 || 0 || 7133 || 20230206215523 || [[:d:Q17052950|Q17052950]] || |- | [[:en:Laila Majnu (1976 film)|Laila Majnu]] || 10731314 || 0 || 6100 || 20230206011102 || [[:d:Q1139365|Q1139365]] || [[File:Laila_Majnu_1976.jpg|120px|]] |- | [[:en:Veeragase|Veeragase]] || 10960484 || 0 || 8601 || 20221112123837 || [[:d:Q7918149|Q7918149]] || [[File:LORD_VEERABHADRA.jpg|120px|]] |- | [[:en:Traditional dances of Himachal Pradesh|Traditional dances of Himachal Pradesh]] || 10981677 || 0 || 7989 || 20220528012821 || [[:d:Q4461768|Q4461768]] || |- | [[:en:Waris Shah: Ishq Daa Waaris| Ishq Daa Waaris]] || 11104554 || 0 || 5703 || 20221023052739 || [[:d:Q1614893|Q1614893]] || [[File:Waris_Shah-Ishq_Da_Waaris.jpg|120px|]] |- | [[:en:Vijaydan Detha|Vijaydan Detha]] || 11499923 || 0 || 13220 || 20230202141632 || [[:d:Q3558247|Q3558247]] || [[File:Vijaydandetha.jpg|120px|]] |- | [[:en:Karuppu Sami|Karuppu Sami]] || 11833998 || 0 || 4681 || 20230125081244 || [[:d:Q3524835|Q3524835]] || [[File:Karuppu_Sami.jpg|120px|]] |- | [[:en:Heer Raanjha|Heer Raanjha]] || 12218259 || 0 || 11036 || 20221230085733 || [[:d:Q12460628|Q12460628]] || [[File:Heerranjha.jpg|120px|]] |- | [[:en:Fireflies Festival of Sacred Music|Fireflies Festival of Sacred Music]] || 12626439 || 0 || 4390 || 20210421200917 || [[:d:Q5451815|Q5451815]] || |- | [[:en:Vadakkan Pattukal|Vadakkan Pattukal]] || 12809898 || 0 || 2883 || 20230112153232 || [[:d:Q13114506|Q13114506]] || |- | [[:en:Deknni|Deknni]] || 12822207 || 0 || 4254 || 20220523183050 || [[:d:Q5252826|Q5252826]] || |- | [[:en:Alha-Khand|Alha-Khand]] || 13490079 || 0 || 11005 || 20221113225307 || [[:d:Q12415282|Q12415282]] || [[File:Sonwamahal.jpg|120px|]] |- | [[:en:Devi Lal Samar|Devi Lal Samar]] || 13719021 || 0 || 2764 || 20230129191557 || [[:d:Q5266952|Q5266952]] || [[File:The_statue_of_Devi_Lal_Samar_at_the_entrance_of_Bharatiya_Lok_Kala_Mandal_(Indian_Public_Society_for_Arts)_in_Udaipur_City,_Rajasthan_State,_India.jpg|120px|]] |- | [[:en:Atla Tadde|Atla Tadde]] || 13949953 || 0 || 4527 || 20221012093321 || [[:d:Q4815948|Q4815948]] || |- | [[:en:Manasa|Manasa]] || 14062431 || 0 || 21729 || 20230106082603 || [[:d:Q1518806|Q1518806]] || [[File:Manasa_Devi.jpg|120px|]] |- | [[:en:Punjabi folklore|Punjabi folklore]] || 14332209 || 0 || 5045 || 20221214124656 || [[:d:Q7260352|Q7260352]] || |- | [[:en:Vachharadada|Vachharadada]] || 14333882 || 0 || 5751 || 20230104211911 || [[:d:Q7907992|Q7907992]] || [[File:Vachra_Dada.jpg|120px|]] |- | [[:en:Pandavani|Pandavani]] || 14448999 || 0 || 7265 || 20211212195726 || [[:d:Q7130527|Q7130527]] || [[File:Tijan_Bai_1.jpg|120px|]] |- | [[:en:Manohara|Manohara]] || 14469541 || 0 || 12726 || 20230129213535 || [[:d:Q4272937|Q4272937]] || |- | [[:en:The Fox and the Crow (Aesop)|The Fox and the Crow]] || 14660119 || 0 || 28193 || 20230203124721 || [[:d:Q963239|Q963239]] || [[File:Mintonbluefc2.jpg|120px|]] |- | [[:en:Nagamandala|Nagamandala]] || 14670375 || 0 || 14390 || 20221226134504 || [[:d:Q3595092|Q3595092]] || [[File:Nagamandala_poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:Chand Sadagar|Chand Sadagar]] || 14696130 || 0 || 9715 || 20220927052758 || [[:d:Q5070891|Q5070891]] || [[File:Merghar.jpg|120px|]] |- | [[:en:Damodar Gulati|Damodar Gulati]] || 15021237 || 0 || 4790 || 20221014190456 || [[:d:Q4154429|Q4154429]] || |- | [[:en:Vasavi Kanyaka Parameswari|Vasavi Kanyaka Parameswari]] || 15499433 || 0 || 6154 || 20221024024339 || [[:d:Q7916399|Q7916399]] || [[File:VasaviMata.JPG|120px|]] |- | [[:en:Jasma Odan|Jasma Odan]] || 15605618 || 0 || 3542 || 20220929125347 || [[:d:Q6161665|Q6161665]] || |- | [[:en:Simhasanam (1986 film)|Simhasanam]] || 16166305 || 0 || 8709 || 20230128125451 || [[:d:Q7517727|Q7517727]] || [[File:Simhasanam_poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:Goalpariya Lokogeet|Goalpariya Lokogeet]] || 16480247 || 0 || 2839 || 20211001150040 || [[:d:Q5575212|Q5575212]] || |- | [[:en:Khodiyar|Khodiyar]] || 16853958 || 0 || 7930 || 20230129021724 || [[:d:Q2730903|Q2730903]] || [[File:Khodiyarmataji.jpg|120px|]] |- | [[:en:Oladevi|Oladevi]] || 17476309 || 0 || 3811 || 20221123163501 || [[:d:Q7082920|Q7082920]] || [[File:Royal_Peacock_Barge_LACMA_M.82.154.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jholabibi|Jholabibi]] || 17534857 || 0 || 803 || 20200217193813 || [[:d:Q6191114|Q6191114]] || |- | [[:en:Chandbibi|Chandbibi]] || 17534988 || 0 || 1365 || 20220623052913 || [[:d:Q5070988|Q5070988]] || |- | [[:en:Bahadabibi|Bahadabibi]] || 17535009 || 0 || 430 || 20200217194220 || [[:d:Q4842220|Q4842220]] || |- | [[:en:Jhetunebibi|Jhetunebibi]] || 17535034 || 0 || 858 || 20200217193758 || [[:d:Q16895713|Q16895713]] || |- | [[:en:Asanbibi|Asanbibi]] || 17535050 || 0 || 1246 || 20220623052915 || [[:d:Q4803509|Q4803509]] || |- | [[:en:Aati kalenja|Aati kalenja]] || 17986423 || 0 || 6915 || 20220930152429 || [[:d:Q4662783|Q4662783]] || [[File:Aati_Kalenja_02.JPG|120px|]] |- | [[:en:Puran Bhagat|Puran Bhagat]] || 18438505 || 0 || 5515 || 20230120204510 || [[:d:Q7260817|Q7260817]] || [[File:Punjabi_Qissa_-_Puran_Bhagat_(Cover)_-_1.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mande Barung|Mande Barung]] || 18586408 || 0 || 1720 || 20200622121642 || [[:d:Q6747928|Q6747928]] || |- | [[:en:Beit|Beit]] || 18772728 || 0 || 2312 || 20220821035425 || [[:d:Q2581045|Q2581045]] || |- | [[:en:Chakravarthi Thirumagal|Chakravarthi Thirumagal]] || 18849372 || 0 || 5999 || 20230204072252 || [[:d:Q5068413|Q5068413]] || [[File:Chakravarthi_Thirumagal.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sindhi bhagat|Sindhi bhagat]] || 18861786 || 0 || 3532 || 20211227073538 || [[:d:Q7522201|Q7522201]] || |- | [[:en:Ghosts in Bengali culture|Ghosts in Bengali culture]] || 19509834 || 0 || 57797 || 20230202183431 || [[:d:Q5557411|Q5557411]] || [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|120px|]] |- | [[:en:The Tiger, the Brahmin and the Jackal|The Tiger]] || 20568847 || 0 || 7552 || 20220518072637 || [[:d:Q17029509|Q17029509]] || [[File:Tiger_and_boy.jpg|120px|]] |- | [[:en:Annai Velankanni|Annai Velankanni]] || 20681361 || 0 || 10813 || 20230101183113 || [[:d:Q4767795|Q4767795]] || [[File:Annai_Velankanni_poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:Dhamail|Dhamail]] || 20889309 || 0 || 2278 || 20220710153918 || [[:d:Q5268810|Q5268810]] || [[File:BD_Dance.jpg|120px|]] |- | [[:en:Duvidha|Duvidha]] || 20902945 || 0 || 4008 || 20220714054702 || [[:d:Q5317629|Q5317629]] || [[File:Duvidha-1973-Bollywood-film-poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:Khartal|Khartal]] || 21063510 || 0 || 4421 || 20221124185230 || [[:d:Q3193614|Q3193614]] || [[File:Khartal1.jpg|120px|]] |- | [[:en:Tokari geet|Tokari geet]] || 21117784 || 0 || 1121 || 20190722030700 || [[:d:Q7813494|Q7813494]] || |- | [[:en:Four harmonious animals|Four harmonious animals]] || 21650967 || 0 || 14207 || 20221226144511 || [[:d:Q5475682|Q5475682]] || |- | [[:en:Singhasan Battisi|Singhasan Battisi]] || 21742569 || 0 || 8986 || 20221108062716 || [[:d:Q7523490|Q7523490]] || |- | [[:en:The Cloud Door|The Cloud Door]] || 21829255 || 0 || 5978 || 20221017223337 || [[:d:Q7723492|Q7723492]] || [[File:The_Cloud_Door_title.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ki. Rajanarayanan|Ki. Rajanarayanan]] || 21904891 || 0 || 17329 || 20230123131848 || [[:d:Q6403553|Q6403553]] || [[File:Kirajanarayanan.jpg|120px|]] |- | [[:en:Pogeyan|Pogeyan]] || 22146620 || 0 || 166 || 20190729073558 || [[:d:Q7207579|Q7207579]] || |- | [[:en:Dhola Maru|Dhola Maru]] || 22676129 || 0 || 10859 || 20221104232252 || [[:d:Q5269701|Q5269701]] || |- | [[:en:Sirimanothsavam|Sirimanothsavam]] || 22716329 || 0 || 9092 || 20221106153815 || [[:d:Q16339891|Q16339891]] || [[File:Sirimanu.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mondei|Mondei]] || 23771656 || 0 || 1720 || 20220613183601 || [[:d:Q6898689|Q6898689]] || |- | [[:en:Vessantara Jātaka|Vessantara Jātaka]] || 24104839 || 0 || 22056 || 20220907133829 || [[:d:Q4929932|Q4929932]] || [[File:Thonburiwatsuwannaram2002c.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bala Nagamma (1942 film)|Bala Nagamma]] || 24272584 || 0 || 5875 || 20221010062454 || [[:d:Q4849693|Q4849693]] || [[File:Bala_Nagamma_1942.JPG|120px|]] |- | [[:en:Sati Savitri (1933 film)|Sati Savitri]] || 24320136 || 0 || 5664 || 20221011081037 || [[:d:Q7428361|Q7428361]] || [[File:Sati_Savithri_1933.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kayamkulam Kochunni|Kayamkulam Kochunni]] || 24615609 || 0 || 9838 || 20220912133827 || [[:d:Q6380437|Q6380437]] || |- | [[:en:Ponnar Shankar|Ponnar Shankar]] || 24638066 || 0 || 5328 || 20220922135429 || [[:d:Q7227907|Q7227907]] || |- | [[:en:Kadamattathu Kathanar|Kadamattathu Kathanar]] || 24686935 || 0 || 11112 || 20230119040712 || [[:d:Q6345063|Q6345063]] || [[File:Mar_Sabor_and_Mar_Proth_East_Syriac_Persian_Saints_of_the_Malabar_Church.jpg|120px|]] |- | [[:en:Karadi Tales|Karadi Tales]] || 24757521 || 0 || 11215 || 20230102171556 || [[:d:Q6367839|Q6367839]] || [[File:KTC_Hi_res_logo_180x79.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bharthari (king)|Bharthari]] || 24782517 || 0 || 8327 || 20221107125023 || [[:d:Q4901314|Q4901314]] || |- | [[:en:The milkmaid and her pail|The milkmaid and her pail]] || 25173796 || 0 || 16658 || 20220901183024 || [[:d:Q21426781|Q21426781]] || [[File:Greenaway_milkmaid.jpg|120px|]] |- | [[:en:Devathai|Devathai]] || 25349790 || 0 || 8657 || 20221130143559 || [[:d:Q5266605|Q5266605]] || [[File:Devathai_Nassar.JPG|120px|]] |- | [[:en:Ruhaniyat – The All India Sufi & Mystic Music Festival|Ruhaniyat – The All India Sufi & Mystic Music Festival]] || 25618046 || 0 || 4043 || 20210421215501 || [[:d:Q7378653|Q7378653]] || [[File:Dervish.JPG|120px|]] |- | [[:en:Hemanga Biswas|Hemanga Biswas]] || 25914557 || 0 || 6923 || 20230106151913 || [[:d:Q3349381|Q3349381]] || [[File:Hemango_Biswas_in_the_1980s.TIF|120px|]] |- | [[:en:Folklore of Assam|Folklore of Assam]] || 26062114 || 0 || 1655 || 20230124221642 || [[:d:Q5464584|Q5464584]] || [[File:Folklore_of_Assam.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jackal's horn|Jackal's horn]] || 26196010 || 0 || 3248 || 20220815143845 || [[:d:Q6116044|Q6116044]] || [[File:Jackal's_horn.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ram Dayal Munda|Ram Dayal Munda]] || 26461120 || 0 || 15073 || 20221017114230 || [[:d:Q7288457|Q7288457]] || [[File:RamDayalMundaportrait.jpeg|120px|]] |- | [[:en:Saat Bhai Champa|Saat Bhai Champa]] || 26633434 || 0 || 9648 || 20230123214555 || [[:d:Q7395712|Q7395712]] || |- | [[:en:Chholiya|Chholiya]] || 27380156 || 0 || 7479 || 20230131072404 || [[:d:Q5094924|Q5094924]] || [[File:Cholliyar.jpg|120px|]] |- | [[:en:The Lion, the Bear and the Fox|The Lion]] || 27508732 || 0 || 12165 || 20211203012402 || [[:d:Q53949607|Q53949607]] || |- | [[:en:The Brahmin and the Mongoose|The Brahmin and the Mongoose]] || 27584254 || 0 || 11889 || 20221116134358 || [[:d:Q7719799|Q7719799]] || [[File:Herpestes_edwardsii_at_Hyderaba.jpg|120px|]] |- | [[:en:The Ass in the Lion's Skin|The Ass in the Lion's Skin]] || 27655007 || 0 || 7280 || 20230201205113 || [[:d:Q3205098|Q3205098]] || |- | [[:en:The Fox and the Sick Lion|The Fox and the Sick Lion]] || 27681687 || 0 || 8106 || 20210622113929 || [[:d:Q3223953|Q3223953]] || [[File:Le_Lion_Malade_et_le_Renard.jpg|120px|]] |- | [[:en:The Mouse Turned into a Maid|The Mouse Turned into a Maid]] || 27693982 || 0 || 15235 || 20221009071917 || [[:d:Q285221|Q285221]] || [[File:A_cat_dressed_as_a_woman_tapping_the_head_of_an_octopus.jpg|120px|]] |- | [[:en:Madanakamaraja Katha|Madanakamaraja Katha]] || 27696236 || 0 || 4348 || 20221229214121 || [[:d:Q6726436|Q6726436]] || |- | [[:en:Baajaa Gaajaa|Baajaa Gaajaa]] || 27725543 || 0 || 2396 || 20220317122102 || [[:d:Q4837117|Q4837117]] || [[File:Baajaa_Gaajaa_Logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bharatiya Lok Kala Mandal|Bharatiya Lok Kala Mandal]] || 27755489 || 0 || 4606 || 20210409211426 || [[:d:Q4901233|Q4901233]] || |- | [[:en:The Bear and the Gardener|The Bear and the Gardener]] || 27955691 || 0 || 10694 || 20221130104702 || [[:d:Q54102217|Q54102217]] || |- | [[:en:Madurai Veeran (1956 film)|Madurai Veeran]] || 27957563 || 0 || 25274 || 20230206065707 || [[:d:Q12987120|Q12987120]] || [[File:Madurai_Veeran_(1956_film).jpg|120px|]] |- | [[:en:Jhulelal (Hinduism)|Jhulelal]] || 28147772 || 0 || 15379 || 20230105065820 || [[:d:Q2682683|Q2682683]] || [[File:Jhulelal.jpg|120px|]] |- | [[:en:Rajasthan Oriental Research Institute|Rajasthan Oriental Research Institute]] || 28210944 || 0 || 1928 || 20220715144314 || [[:d:Q7285833|Q7285833]] || |- | [[:en:Magh Mela|Magh Mela]] || 28240888 || 0 || 9140 || 20230204170229 || [[:d:Q85783115|Q85783115]] || [[File:Scenes_from_every_land,_second_series;_a_collection_of_250_illustrations_picturing_the_people,_natural_phenomena,_and_animal_life_in_all_parts_of_the_world._With_one_map_and_a_bibliography_of_(14580412870).jpg|120px|]] |- | [[:en:Sohni Mahiwal (1958 film)|Sohni Mahiwal]] || 28343264 || 0 || 3406 || 20230119030417 || [[:d:Q7554738|Q7554738]] || [[File:Sohni_Mahiwal_1958.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bhoota (ghost)|Bhoota]] || 28670628 || 0 || 17173 || 20230126065630 || [[:d:Q855123|Q855123]] || |- | [[:en:Pakkanar|Pakkanar]] || 28714868 || 0 || 2913 || 20221125114319 || [[:d:Q7126003|Q7126003]] || |- | [[:en:Thottam Pattu|Thottam Pattu]] || 29016405 || 0 || 1743 || 20220330110403 || [[:d:Q7796927|Q7796927]] || [[File:Kadavaankott_Maakkam_Tottam_28.jpg|120px|]] |- | [[:en:Undetharaya|Undetharaya]] || 29217043 || 0 || 1729 || 20200531080400 || [[:d:Q17070114|Q17070114]] || |- | [[:en:Pattole Palome|Pattole Palome]] || 29226026 || 0 || 4887 || 20220530112313 || [[:d:Q7148610|Q7148610]] || [[File:Kodagu in Karnataka (India).svg|120px|]] |- | [[:en:Bhagwandas Patel|Bhagwandas Patel]] || 29536084 || 0 || 1486 || 20220208195722 || [[:d:Q4900680|Q4900680]] || [[File:Bhagwandas_Patel.jpg|120px|]] |- | [[:en:Devayat Bodar|Devayat Bodar]] || 29743207 || 0 || 1829 || 20221117051814 || [[:d:Q2761251|Q2761251]] || [[File:Devat_Bodar_Idol_at_Junagadh.png|120px|]] |- | [[:en:Kesariya Balam|Kesariya Balam]] || 29773848 || 0 || 1538 || 20210709100939 || [[:d:Q17064653|Q17064653]] || |- | [[:en:Kaka Nayaka|Kaka Nayaka]] || 29784478 || 0 || 970 || 20211025174010 || [[:d:Q6349101|Q6349101]] || |- | [[:en:Aithihyamala|Aithihyamala]] || 30244516 || 0 || 7297 || 20221213153728 || [[:d:Q4699312|Q4699312]] || |- | [[:en:Nazar battu|Nazar battu]] || 30284718 || 0 || 6049 || 20221106034130 || [[:d:Q6983251|Q6983251]] || [[File:A_decorated_truck_in_India.jpg|120px|]] |- | [[:en:Chowtal|Chowtal]] || 30500680 || 0 || 2294 || 20230115221424 || [[:d:Q5105581|Q5105581]] || |- | [[:en:Rasiya|Rasiya]] || 30500816 || 0 || 17544 || 20221108163216 || [[:d:Q7295067|Q7295067]] || [[File:Pakistani_Qawwali_Harmonium.jpg|120px|]] |- | [[:en:The Cock, the Dog and the Fox|The Cock]] || 30504528 || 0 || 6694 || 20221217204545 || [[:d:Q54308763|Q54308763]] || [[File:Medici_Cock.JPG|120px|]] |- | [[:en:The Ass and the Pig|The Ass and the Pig]] || 30839139 || 0 || 7350 || 20211126123352 || [[:d:Q7714684|Q7714684]] || |- | [[:en:Jhumair|Jhumair]] || 31015536 || 0 || 4553 || 20221120045157 || [[:d:Q15839077|Q15839077]] || [[File:Tea_Tribe_Dance_of_Assam.jpg|120px|]] |- | [[:en:The Fox and the Cat (fable)|The Fox and the Cat]] || 31115592 || 0 || 15870 || 20221208120253 || [[:d:Q3221108|Q3221108]] || [[File:De_vulpe_et_cato.JPG|120px|]] |- | [[:en:Vinjamuri Seetha Devi|Vinjamuri Seetha Devi]] || 31364973 || 0 || 2788 || 20210919111352 || [[:d:Q7932587|Q7932587]] || [[File:V_Seetha_Devi.jpg|120px|]] |- | [[:en:Tamate|Tamate]] || 31414451 || 0 || 1266 || 20220115142027 || [[:d:Q104841614|Q104841614]] || |- | [[:en:Ashapura Mata|Ashapura Mata]] || 31807466 || 0 || 5843 || 20221029082446 || [[:d:Q4804575|Q4804575]] || [[File:Ashapura_Maa.jpg|120px|]] |- | [[:en:Harsidhhi|Harsidhhi]] || 31812279 || 0 || 8726 || 20230131191346 || [[:d:Q5673925|Q5673925]] || [[File:Harsiddhi_mataji_darshan..jpg|120px|]] |- | [[:en:Gotipua|Gotipua]] || 32060273 || 0 || 9303 || 20220725032452 || [[:d:Q5587904|Q5587904]] || [[File:Gotipua_dance_in_Raghurajpur_ei2-39.jpg|120px|]] |- | [[:en:Manimekhala|Manimekhala]] || 32142820 || 0 || 7532 || 20230202121414 || [[:d:Q4919394|Q4919394]] || [[File:Mekkala_and_Ramasura.png|120px|]] |- | [[:en:Masoba|Masoba]] || 32146856 || 0 || 3212 || 20220411063055 || [[:d:Q17069705|Q17069705]] || |- | [[:en:List of folktales of Chhattisgarh|List of folktales of Chhattisgarh]] || 32322480 || 0 || 3074 || 20221221153556 || [[:d:Q6620572|Q6620572]] || |- | [[:en:Ho Jamalo|Ho Jamalo]] || 32473960 || 0 || 1999 || 20221007092643 || [[:d:Q16920556|Q16920556]] || |- | [[:en:Kamrupi Lokgeet|Kamrupi Lokgeet]] || 32518366 || 0 || 2048 || 20201127162013 || [[:d:Q6359686|Q6359686]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:Dinesh Chandra Sinha|Dinesh Chandra Sinha]] || 32569958 || 0 || 3934 || 20220310133211 || [[:d:Q5278069|Q5278069]] || [[File:Dinesh_Chandra_Sinha.jpg|120px|]] |- | [[:en:Parinati|Parinati]] || 32745080 || 0 || 1335 || 20220801094230 || [[:d:Q7137126|Q7137126]] || |- | [[:en:Folk dance forms of Odisha|Folk dance forms of Odisha]] || 32776045 || 0 || 13469 || 20230113150759 || [[:d:Q15723771|Q15723771]] || |- | [[:en:Telugu folk literature|Telugu folk literature]] || 32838912 || 0 || 28671 || 20221023232348 || [[:d:Q7697889|Q7697889]] || |- | [[:en:Ichchadhari naag|Ichchadhari naag]] || 32900793 || 0 || 4705 || 20230128191934 || [[:d:Q5986063|Q5986063]] || |- | [[:en:Mirza Sahiban (1947 film)|Mirza Sahiban]] || 33216138 || 0 || 5674 || 20220701171604 || [[:d:Q6874912|Q6874912]] || |- | [[:en:Folk dances of Assam|Folk dances of Assam]] || 33502838 || 0 || 7846 || 20221110015154 || [[:d:Q16246580|Q16246580]] || [[File:Montage_of_Asamiya_Cultural_Symbols.png|120px|]] |- | [[:en:Hero Hitler in Love|Hero Hitler in Love]] || 33599475 || 0 || 5984 || 20221220060104 || [[:d:Q5742685|Q5742685]] || [[File:Hero_Hitler_in_Love_poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:Folk instruments of Punjab|Folk instruments of Punjab]] || 33822944 || 0 || 2183 || 20230124221309 || [[:d:Q5464462|Q5464462]] || |- | [[:en:Sindhi folklore|Sindhi folklore]] || 34071300 || 0 || 3248 || 20230111121954 || [[:d:Q105489274|Q105489274]] || |- | [[:en:Sindhi folk tales|Sindhi folk tales]] || 34077055 || 0 || 4063 || 20220814023540 || [[:d:Q7522209|Q7522209]] || |- | [[:en:Watayo Faqir|Watayo Faqir]] || 34077790 || 0 || 1857 || 20220926001721 || [[:d:Q7973031|Q7973031]] || [[File:Watayo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Moriro|Moriro]] || 34078551 || 0 || 4318 || 20210624174259 || [[:d:Q6912316|Q6912316]] || |- | [[:en:The Seven Queens of Sindh|The Seven Queens of Sindh]] || 34085365 || 0 || 5579 || 20221210101045 || [[:d:Q7763450|Q7763450]] || |- | [[:en:Sorath Rai Diyach|Sorath Rai Diyach]] || 34115665 || 0 || 4183 || 20221217192030 || [[:d:Q7563303|Q7563303]] || |- | [[:en:Mokhi and Matara|Mokhi and Matara]] || 34140451 || 0 || 5942 || 20221217191951 || [[:d:Q17068569|Q17068569]] || |- | [[:en:Jvarasura|Jvarasura]] || 34273316 || 0 || 4498 || 20221230220328 || [[:d:Q6319254|Q6319254]] || [[File:Jwarhareshwor_Statue_at_Gokarneshwor_Mahadev_Temple_Premises,_Gokarna,_Kathmandu.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kanjirottu Yakshi|Kanjirottu Yakshi]] || 34345432 || 0 || 6277 || 20220729085511 || [[:d:Q16277645|Q16277645]] || |- | [[:en:Chaiti|Chaiti]] || 34365781 || 0 || 2247 || 20210420170201 || [[:d:Q5068130|Q5068130]] || |- | [[:en:Sawani|Sawani]] || 34373583 || 0 || 1532 || 20210421220117 || [[:d:Q16965849|Q16965849]] || |- | [[:en:Komal Swaminathan|Komal Swaminathan]] || 34387481 || 0 || 6062 || 20221009172737 || [[:d:Q6428093|Q6428093]] || [[File:Komal_Swaminathan.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jakkamma|Jakkamma]] || 34453187 || 0 || 838 || 20210317143636 || [[:d:Q65089535|Q65089535]] || |- | [[:en:Mirza – The Untold Story|Mirza – The Untold Story]] || 34625385 || 0 || 5517 || 20220724213341 || [[:d:Q6874927|Q6874927]] || [[File:Mirza_Poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:Birinchi Kumar Barua|Birinchi Kumar Barua]] || 34693835 || 0 || 7253 || 20220410032528 || [[:d:Q4916340|Q4916340]] || |- | [[:en:Dhadd|Dhadd]] || 35023331 || 0 || 3739 || 20230124092830 || [[:d:Q5268673|Q5268673]] || [[File:Dhadd.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gagar|Gagar]] || 35031036 || 0 || 1573 || 20230124093534 || [[:d:Q5516807|Q5516807]] || [[File:Gagar.JPG|120px|]] |- | [[:en:Bugchu|Bugchu]] || 35032259 || 0 || 3547 || 20230124093149 || [[:d:Q4986147|Q4986147]] || [[File:Bugchu.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kato (instrument)|Kato]] || 35042336 || 0 || 2322 || 20230124092754 || [[:d:Q6377724|Q6377724]] || |- | [[:en:Sapp (instrument)|Sapp]] || 35075984 || 0 || 1981 || 20230124093656 || [[:d:Q7421024|Q7421024]] || |- | [[:en:Adikanda Mahanta|Adikanda Mahanta]] || 35144701 || 0 || 7404 || 20220820114355 || [[:d:Q4682768|Q4682768]] || |- | [[:en:Bardo Chham|Bardo Chham]] || 35159199 || 0 || 845 || 20211007143309 || [[:d:Q4860186|Q4860186]] || |- | [[:en:Dumhal|Dumhal]] || 35159452 || 0 || 1144 || 20220823183737 || [[:d:Q5313817|Q5313817]] || |- | [[:en:Chang Lo|Chang Lo]] || 35159632 || 0 || 795 || 20230206163412 || [[:d:Q5071642|Q5071642]] || |- | [[:en:Cheraw dance|Cheraw dance]] || 35159769 || 0 || 5096 || 20220725033324 || [[:d:Q27891487|Q27891487]] || [[File:Cheraw_jampui.jpg|120px|]] |- | [[:en:Dalkhai|Dalkhai]] || 35159845 || 0 || 1922 || 20230125181422 || [[:d:Q5211077|Q5211077]] || |- | [[:en:Yaosang|Yaosang]] || 35217012 || 0 || 5770 || 20221119071209 || [[:d:Q8049070|Q8049070]] || [[File:Kids_in_Traditional_Attire.jpg|120px|]] |- | [[:en:Heer Ranjha (1932 film)|Heer Ranjha]] || 35241492 || 0 || 3495 || 20221004001346 || [[:d:Q5698042|Q5698042]] || |- | [[:en:Heer (1955 film)|Heer]] || 35242265 || 0 || 3683 || 20220723185242 || [[:d:Q5698034|Q5698034]] || |- | [[:en:Heer Sial (1965 film)|Heer Sial]] || 35245976 || 0 || 2623 || 20221116055912 || [[:d:Q5698055|Q5698055]] || |- | [[:en:Heer Sial (1938 film)|Heer Sial]] || 35247265 || 0 || 3500 || 20221003215236 || [[:d:Q5698053|Q5698053]] || |- | [[:en:Rewben Mashangva|Rewben Mashangva]] || 35335595 || 0 || 5887 || 20221113102134 || [[:d:Q7319047|Q7319047]] || [[File:Rewben_Mashangva_at_Bangalore_Literature_Festival,_2016.jpg|120px|]] |- | [[:en:Rana Jashraj|Rana Jashraj]] || 35544048 || 0 || 2529 || 20221104174759 || [[:d:Q7290635|Q7290635]] || |- | [[:en:Jagga (film)|Jagga]] || 35565721 || 0 || 2720 || 20220826145902 || [[:d:Q6122525|Q6122525]] || |- | [[:en:Meri Jaan Hindustan|Meri Jaan Hindustan]] || 35832613 || 0 || 3071 || 20221123193419 || [[:d:Q6819153|Q6819153]] || [[File:Meri_Jaan_Hindustan_album_art.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sassi Punnu (1983 film)|Sassi Punnu]] || 35838890 || 0 || 3860 || 20220723193941 || [[:d:Q15983173|Q15983173]] || |- | [[:en:Rana Vachhraj|Rana Vachhraj]] || 35892551 || 0 || 1379 || 20211213061726 || [[:d:Q7290666|Q7290666]] || |- | [[:en:Folk music of Punjab|Folk music of Punjab]] || 35896872 || 0 || 10469 || 20230124221540 || [[:d:Q8564213|Q8564213]] || [[File:Two_wandering_jogis_from_Punjab,_1875.jpg|120px|]] |- | [[:en:Shirin Farhad Ki Toh Nikal Padi|Shirin Farhad Ki Toh Nikal Padi]] || 36029770 || 0 || 11194 || 20221114192339 || [[:d:Q7498599|Q7498599]] || [[File:SHIRIN_FARHAD_KI_TOH_NIKAL_PADI_poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:List of Panchatantra stories|List of Panchatantra stories]] || 36173536 || 0 || 20595 || 20220307023243 || [[:d:Q6593500|Q6593500]] || |- | [[:en:Ekbar Biday De Ma Ghure Ashi|Ekbar Biday De Ma Ghure Ashi]] || 36254867 || 0 || 7806 || 20221219142307 || [[:d:Q5350364|Q5350364]] || |- | [[:en:Harkor|Harkor]] || 36391287 || 0 || 1349 || 20220830040507 || [[:d:Q16999285|Q16999285]] || |- | [[:en:Rang Barse Bhige Chunar Wali|Rang Barse Bhige Chunar Wali]] || 36534845 || 0 || 4379 || 20221030100131 || [[:d:Q7292575|Q7292575]] || |- | [[:en:Sohni Mahiwal (1984 film)|Sohni Mahiwal]] || 36617100 || 0 || 4663 || 20220827050015 || [[:d:Q7554740|Q7554740]] || [[File:Sohni_Mahiwal_(1984).jpg|120px|]] |- | [[:en:Mim Kut|Mim Kut]] || 36665165 || 0 || 1784 || 20220711112805 || [[:d:Q6861908|Q6861908]] || |- | [[:en:Charudatta Aphale|Charudatta Aphale]] || 36665318 || 0 || 6401 || 20210922104049 || [[:d:Q5086971|Q5086971]] || |- | [[:en:Deer dance (folk dance)|Deer dance]] || 36714859 || 0 || 1688 || 20220425041513 || [[:d:Q5250856|Q5250856]] || [[File:Danza_del_venado.jpg|120px|]] |- | [[:en:Tetseo Sisters|Tetseo Sisters]] || 36891205 || 0 || 18274 || 20221224024027 || [[:d:Q2406804|Q2406804]] || [[File:Tetseo_Sisters.jpg|120px|]] |- | [[:en:List of Vetala Tales|List of Vetala Tales]] || 37012331 || 0 || 14206 || 20220321205720 || [[:d:Q6603479|Q6603479]] || |- | [[:en:P. R. Thippeswamy|P. R. Thippeswamy]] || 37015229 || 0 || 6540 || 20220520033242 || [[:d:Q17081193|Q17081193]] || |- | [[:en:Karnataka Folklore University|Karnataka Folklore University]] || 37067939 || 0 || 2996 || 20221106115358 || [[:d:Q6372848|Q6372848]] || |- | [[:en:Veer Hamirji – Somnath ni Sakhate|Veer Hamirji – Somnath ni Sakhate]] || 37092223 || 0 || 5909 || 20220715162802 || [[:d:Q7918103|Q7918103]] || [[File:Veer_Hamirji_-_Somnath_ni_Sakhate.jpg|120px|]] |- | [[:en:Burhi Aair Sadhu|Burhi Aair Sadhu]] || 37137343 || 0 || 9697 || 20220915151235 || [[:d:Q4998781|Q4998781]] || |- | [[:en:Myrmekes|Myrmekes]] || 37322845 || 0 || 2939 || 20221226105015 || [[:d:Q6948345|Q6948345]] || [[File:Three_dog-like_ants_attacking_a_tethered_camel,_man_in_a_tunic.jpg|120px|]] |- | [[:en:Chedipe|Chedipe]] || 37391584 || 0 || 4233 || 20220924211314 || [[:d:Q5089216|Q5089216]] || |- | [[:en:Uran Khatola|Uran Khatola]] || 37394711 || 0 || 2077 || 20201121171507 || [[:d:Q7899629|Q7899629]] || |- | [[:en:Om Banna|Om Banna]] || 37403053 || 0 || 5528 || 20220911025203 || [[:d:Q7089334|Q7089334]] || [[File:Om_Bana_sthan,_near_Chotila_village,_Pali,_Rajasthan.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ojapali|Ojapali]] || 37673052 || 0 || 6966 || 20230129143538 || [[:d:Q7081597|Q7081597]] || [[File:Manasa-popular.JPG|120px|]] |- | [[:en:Lal Paharir Deshe Ja|Lal Paharir Deshe Ja]] || 38048131 || 0 || 1580 || 20221109055854 || [[:d:Q6480085|Q6480085]] || |- | [[:en:Ram Gharib Chaube|Ram Gharib Chaube]] || 38155188 || 0 || 7073 || 20210713202157 || [[:d:Q7288467|Q7288467]] || |- | [[:en:Kamrupi dance|Kamrupi dance]] || 38336134 || 0 || 1679 || 20201207145337 || [[:d:Q6359693|Q6359693]] || |- | [[:en:Impalement of the Jains in Madurai|Impalement of the Jains in Madurai]] || 38514703 || 0 || 20619 || 20221010182404 || [[:d:Q6728836|Q6728836]] || |- | [[:en:Li (Folk song)|Li]] || 38694793 || 0 || 875 || 20221020191651 || [[:d:Q6538630|Q6538630]] || |- | [[:en:Birendra Nath Datta|Birendra Nath Datta]] || 38784082 || 0 || 7421 || 20220706141313 || [[:d:Q7188606|Q7188606]] || [[File:বীৰেন্দ্ৰনাথ_দত্ত.JPG|120px|]] |- | [[:en:Dhumpa sangita|Dhumpa sangita]] || 38838275 || 0 || 4815 || 20210421200251 || [[:d:Q17051846|Q17051846]] || |- | [[:en:Heer Ranjha (TV series)|Heer Ranjha]] || 38857613 || 0 || 3209 || 20220326041436 || [[:d:Q15983234|Q15983234]] || |- | [[:en:Puppy pregnancy syndrome|Puppy pregnancy syndrome]] || 38928070 || 0 || 4659 || 20230207125735 || [[:d:Q17084483|Q17084483]] || |- | [[:en:Ilanjithara Melam|Ilanjithara Melam]] || 39128255 || 0 || 5703 || 20210818051426 || [[:d:Q12016167|Q12016167]] || [[File:Peruvanam_KuttanMarar.JPG|120px|]] |- | [[:en:Sohni Mahiwal (1946 film)|Sohni Mahiwal]] || 39588104 || 0 || 3528 || 20220701173858 || [[:d:Q17081837|Q17081837]] || |- | [[:en:Deodhani dance|Deodhani dance]] || 39625322 || 0 || 3521 || 20220529004310 || [[:d:Q13423910|Q13423910]] || |- | [[:en:Maach|Maach]] || 39684225 || 0 || 6802 || 20211109020200 || [[:d:Q13560108|Q13560108]] || [[File:Maach_Performance.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bhangarh Fort|Bhangarh Fort]] || 40030277 || 0 || 9248 || 20221231160657 || [[:d:Q15061692|Q15061692]] || [[File:Bhangarh_Fort_-_Royal_Palace_Bhangarh_(July_2022)_-_img_16.jpg|120px|]] |- | [[:en:Chandiroor Divakaran|Chandiroor Divakaran]] || 40066601 || 0 || 4171 || 20220425025031 || [[:d:Q14673717|Q14673717]] || [[File:Chandiroor_Divakaran_New_DSW.JPG|120px|]] |- | [[:en:Tomb paintings of Sindh|Tomb paintings of Sindh]] || 40183606 || 0 || 1355 || 20210327001603 || [[:d:Q16978032|Q16978032]] || |- | [[:en:Nizami Bandhu|Nizami Bandhu]] || 40294221 || 0 || 5061 || 20230130151728 || [[:d:Q16200972|Q16200972]] || [[File:Nizami_Bandhu_with_Salman_Khan.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gangu Teli|Gangu Teli]] || 40320289 || 0 || 15480 || 20221109142321 || [[:d:Q17053360|Q17053360]] || |- | [[:en:Superstition in India|Superstition in India]] || 40529920 || 0 || 68089 || 20230107190526 || [[:d:Q16678259|Q16678259]] || |- | [[:en:Sati Savitri (1978 film)|Sati Savitri]] || 41185486 || 0 || 6035 || 20221204043931 || [[:d:Q16253959|Q16253959]] || [[File:Sati_Savitri_(1978).jpg|120px|]] |- | [[:en:K. K. N. Kurup|K. K. N. Kurup]] || 41214952 || 0 || 7303 || 20230105125815 || [[:d:Q16105145|Q16105145]] || [[File:K_K_N_Kurup.jpg|120px|]] |- | [[:en:Balan Nambiar|Balan Nambiar]] || 41255769 || 0 || 17463 || 20221011181351 || [[:d:Q17917661|Q17917661]] || [[File:Balan_nambiar's_sculpture_studio_in_2005.jpg|120px|]] |- | [[:en:King Kalābu|King Kalābu]] || 41470519 || 0 || 7102 || 20230128072807 || [[:d:Q17006982|Q17006982]] || |- | [[:en:Musafir Ram Bhardwaj|Musafir Ram Bhardwaj]] || 41889730 || 0 || 3093 || 20221122095257 || [[:d:Q16091550|Q16091550]] || |- | [[:en:Veer Lorik|Veer Lorik]] || 42018256 || 0 || 8755 || 20230106221357 || [[:d:Q17070219|Q17070219]] || |- | [[:en:Dant katha|Dant katha]] || 42245694 || 0 || 928 || 20220612180615 || [[:d:Q16930777|Q16930777]] || |- | [[:en:Rajasthan International Folk Festival|Rajasthan International Folk Festival]] || 42249271 || 0 || 6212 || 20210722164237 || [[:d:Q17085571|Q17085571]] || [[File:Jodhpur_RIFF.jpg|120px|]] |- | [[:en:Surojit Chatterjee|Surojit Chatterjee]] || 42870872 || 0 || 8741 || 20220914080846 || [[:d:Q17465797|Q17465797]] || [[File:Surojit_Chatterjee.jpg|120px|]] |- | [[:en:Chaar Bayt|Chaar Bayt]] || 43294183 || 0 || 2829 || 20220718092901 || [[:d:Q17454116|Q17454116]] || |- | [[:en:Ali Baba 40 Dongalu|Ali Baba 40 Dongalu]] || 43641350 || 0 || 7278 || 20221205041945 || [[:d:Q15690065|Q15690065]] || [[File:Ali_Baba_40_Dongalu.jpg|120px|]] |- | [[:en:Baghdad Gaja Donga|Baghdad Gaja Donga]] || 43642087 || 0 || 6324 || 20221205042323 || [[:d:Q13003868|Q13003868]] || [[File:Baghdad_Gaja_Donga.jpg|120px|]] |- | [[:en:Puran Bhagat (film)|Puran Bhagat]] || 43663946 || 0 || 6030 || 20220701172907 || [[:d:Q18345882|Q18345882]] || [[File:Kumar_puran_bhakt.jpg|120px|]] |- | [[:en:Char Dervesh|Char Dervesh]] || 43838384 || 0 || 6431 || 20220728043323 || [[:d:Q18111046|Q18111046]] || [[File:Char_Dervesh.jpg|120px|]] |- | [[:en:Tulisa, the Wood-Cutter's Daughter|Tulisa]] || 44402830 || 0 || 29187 || 20230129185802 || [[:d:Q19569732|Q19569732]] || |- | [[:en:Pisaasu|Pisaasu]] || 44408859 || 0 || 17603 || 20221103120233 || [[:d:Q18786675|Q18786675]] || [[File:Pisaasu.jpg|120px|]] |- | [[:en:List of folk dances of Odisha|List of folk dances of Odisha]] || 44472922 || 0 || 7332 || 20221001213636 || [[:d:Q19893195|Q19893195]] || [[File:Indian_tightrope_girl_performing_folk_art_Baunsa_Rani_(Crop_2).jpg|120px|]] |- | [[:en:Bipul Chettri|Bipul Chettri]] || 44506345 || 0 || 5284 || 20230104160656 || [[:d:Q18596652|Q18596652]] || [[File:Bipul_Chettri.jpg|120px|]] |- | [[:en:Narsinh Mehta (film)|Narsinh Mehta]] || 44740701 || 0 || 4019 || 20221126224942 || [[:d:Q19573231|Q19573231]] || [[File:Narshinh_Mehta_1932_the_first_Gujarati_film_poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:Maneknath|Maneknath]] || 44971747 || 0 || 4727 || 20210510054023 || [[:d:Q18745722|Q18745722]] || [[File:Manek_Buraj_Ahmedabad.jpg|120px|]] |- | [[:en:Poleramma|Poleramma]] || 45196864 || 0 || 4008 || 20230207135855 || [[:d:Q19895307|Q19895307]] || [[File:Poleramma-temple.jpg|120px|]] |- | [[:en:Krishn Kanhai|Krishn Kanhai]] || 45643194 || 0 || 9699 || 20220610190118 || [[:d:Q19560929|Q19560929]] || |- | [[:en:Arun Barun O Kiranmala|Arun Barun O Kiranmala]] || 46176271 || 0 || 2913 || 20220622200231 || [[:d:Q19882106|Q19882106]] || [[File:Arun_Barun_O_Kiranmala.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bahar-i Danish|Bahar-i Danish]] || 46356031 || 0 || 2548 || 20221026233826 || [[:d:Q19882209|Q19882209]] || |- | [[:en:The Frightened Hares|The Frightened Hares]] || 46454698 || 0 || 5978 || 20220604063212 || [[:d:Q17165058|Q17165058]] || [[File:Doré_-_Lievre_et_grenouilles.jpg|120px|]] |- | [[:en:Punyakoti|Punyakoti]] || 46872688 || 0 || 6991 || 20220623134419 || [[:d:Q20649501|Q20649501]] || [[File:Punyakotiposter2.jpg|120px|]] |- | [[:en:Folk-Tales of Bengal|Folk-Tales of Bengal]] || 46977606 || 0 || 2041 || 20230103213533 || [[:d:Q22908462|Q22908462]] || |- | [[:en:Muhammad Mansuruddin|Muhammad Mansuruddin]] || 46989857 || 0 || 14777 || 20230108154156 || [[:d:Q6932964|Q6932964]] || |- | [[:en:Khirer Putul|Khirer Putul]] || 47034533 || 0 || 7472 || 20221119160221 || [[:d:Q23307929|Q23307929]] || [[File:Khirer_Putul_cover_2.jpeg|120px|]] |- | [[:en:Devendra Satyarthi|Devendra Satyarthi]] || 47094356 || 0 || 7478 || 20221224224948 || [[:d:Q15124759|Q15124759]] || [[File:Devendra_Satyarthi.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gnana Soundari (Citadel film)|Gnana Soundari]] || 47101279 || 0 || 11764 || 20221203143730 || [[:d:Q20649336|Q20649336]] || [[File:Gnana_Soundari_Citadel.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kanavane Kankanda Deivam|Kanavane Kankanda Deivam]] || 47245382 || 0 || 16265 || 20230206053639 || [[:d:Q12976168|Q12976168]] || [[File:Kanavane_Kankanda_Deivam.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jakh Botera|Jakh Botera]] || 47351978 || 0 || 12902 || 20210924112733 || [[:d:Q20734756|Q20734756]] || [[File:Jakh_Botera_(Kutch_folk_deities)_temple_shrine_on_Kakadbhit_Hill,_Kutch,_Gujarat,_India.jpg|120px|]] |- | [[:en:Anwar Agewan|Anwar Agewan]] || 47413903 || 0 || 3968 || 20221015104244 || [[:d:Q2722240|Q2722240]] || |- | [[:en:Jayanti Naik|Jayanti Naik]] || 47596877 || 0 || 13323 || 20230121133236 || [[:d:Q21064533|Q21064533]] || [[File:Dr_Jayanti_Naik.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jayalakshmi Seethapura|Jayalakshmi Seethapura]] || 47661471 || 0 || 4044 || 20221130035850 || [[:d:Q21066238|Q21066238]] || [[File:Dr._Jayalakshmi_Seethapura.jpg|120px|]] |- | [[:en:Folk dances of Sourashtra|Folk dances of Sourashtra]] || 47667998 || 0 || 3092 || 20211220195610 || [[:d:Q24930335|Q24930335]] || |- | [[:en:Nanjaiah Honganuru|Nanjaiah Honganuru]] || 47677445 || 0 || 4285 || 20220109031535 || [[:d:Q21066309|Q21066309]] || [[File:Prof._M._Nanjaiah.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bhagyada balegara|Bhagyada balegara]] || 47753722 || 0 || 12566 || 20220830093831 || [[:d:Q25111529|Q25111529]] || |- | [[:en:Dinman Hardoul Singh|Dinman Hardoul Singh]] || 48414131 || 0 || 3103 || 20220426015544 || [[:d:Q22038926|Q22038926]] || [[File:OrchhahardaulJu.jpg|120px|]] |- | [[:en:Maa Shoolini|Maa Shoolini]] || 48469891 || 0 || 6862 || 20230131005410 || [[:d:Q24937085|Q24937085]] || [[File:Maashoolini.jpeg|120px|]] |- | [[:en:Mirzya (film)|Mirzya]] || 48585190 || 0 || 13736 || 20220927170537 || [[:d:Q21780587|Q21780587]] || [[File:Mirzya_poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jogi (Panjabi MC song)|Jogi]] || 48595218 || 0 || 3853 || 20230111123305 || [[:d:Q23306011|Q23306011]] || [[File:Jogi-y-Panjabi-mc.jpg|120px|]] |- | [[:en:Buddhar kalaikuzhu|Buddhar kalaikuzhu]] || 48595301 || 0 || 4309 || 20210516162937 || [[:d:Q24938723|Q24938723]] || |- | [[:en:Singhasan|Singhasan]] || 48716393 || 0 || 6303 || 20221204110926 || [[:d:Q11029822|Q11029822]] || [[File:Singhasan_(1986_Hindi_film).jpg|120px|]] |- | [[:en:Punaram Nishad|Punaram Nishad]] || 48719498 || 0 || 4368 || 20210326155006 || [[:d:Q23761388|Q23761388]] || |- | [[:en:Laltluangliana Khiangte|Laltluangliana Khiangte]] || 48755926 || 0 || 25312 || 20221230220701 || [[:d:Q22005818|Q22005818]] || [[File:The_President,_Dr._A.P.J._Abdul_Kalam_presenting_Padma_Shri_to_Prof._Laltluangliana_Khiangte,_reputed_scholar,_at_investiture_ceremony_in_New_Delhi_on_March_29,_2006.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kandhei Jatra|Kandhei Jatra]] || 48891638 || 0 || 2953 || 20220403213821 || [[:d:Q24943158|Q24943158]] || |- | [[:en:Aravalli (film)|Aravalli]] || 48949423 || 0 || 10860 || 20230204061258 || [[:d:Q21999848|Q21999848]] || [[File:Aravalli_film_poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:Pusnâ|Pusnâ]] || 49030995 || 0 || 2941 || 20211122161636 || [[:d:Q24943830|Q24943830]] || [[File:Hajong_Spring_festival_rice_cakes_called_Pi'thâ_(피트).jpg|120px|]] |- | [[:en:Sonam Tshering Lepcha|Sonam Tshering Lepcha]] || 49120788 || 0 || 6518 || 20221123070213 || [[:d:Q22278842|Q22278842]] || |- | [[:en:P. R. Thilagam|P. R. Thilagam]] || 49143830 || 0 || 6124 || 20221206181041 || [[:d:Q23683358|Q23683358]] || |- | [[:en:Pankajavalli (film)|Pankajavalli]] || 49195684 || 0 || 4254 || 20230127213835 || [[:d:Q23023679|Q23023679]] || [[File:Pankajavalli_poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:Saheb Ramrao Khandare|Saheb Ramrao Khandare]] || 49206541 || 0 || 4828 || 20220526042515 || [[:d:Q23415588|Q23415588]] || [[File:Saheb_Ramrao_Khandare.jpg|120px|]] |- | [[:en:G Bhargavan Pillai|G Bhargavan Pillai]] || 49491189 || 0 || 2465 || 20230121170301 || [[:d:Q24176187|Q24176187]] || [[File:Bhargavan_Pillai.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bulu Imam|Bulu Imam]] || 49555389 || 0 || 15320 || 20230103124942 || [[:d:Q23020569|Q23020569]] || [[File:Bulu_Imam.jpg|120px|]] |- | [[:en:Nandanar (1942 film)|Nandanar]] || 49973548 || 0 || 16728 || 20221129044812 || [[:d:Q12984874|Q12984874]] || [[File:Nandanar_1942_film.jpg|120px|]] |- | [[:en:Dulla Bhatti (film)|Dulla Bhatti]] || 50005794 || 0 || 1993 || 20221220090932 || [[:d:Q23762920|Q23762920]] || [[File:Dulla_Bhatti_-_Poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:1000 Thalaivangi Apoorva Chinthamani|1000 Thalaivangi Apoorva Chinthamani]] || 50039570 || 0 || 7750 || 20220811151218 || [[:d:Q24905209|Q24905209]] || [[File:1000_Thalaivangi_Apoorva_Chinthamani.jpg|120px|]] |- | [[:en:Goan Soup|Goan Soup]] || 50071536 || 0 || 1501 || 20200816111044 || [[:d:Q9694384|Q9694384]] || |- | [[:en:Darkhuang|Darkhuang]] || 50208065 || 0 || 4105 || 20210108162606 || [[:d:Q24950289|Q24950289]] || [[File:Zamluang.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bhathiji|Bhathiji]] || 50304382 || 0 || 6293 || 20220917134643 || [[:d:Q24950649|Q24950649]] || [[File:Bhathiji_Temple_at_Savli.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gandikota Rahasyam|Gandikota Rahasyam]] || 50562865 || 0 || 6249 || 20230124201037 || [[:d:Q24905544|Q24905544]] || [[File:Gandikota_Rahasyam.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mahanipata Jataka|Mahanipata Jataka]] || 50616227 || 0 || 17474 || 20220330090959 || [[:d:Q24211468|Q24211468]] || |- | [[:en:Waarrior Savitri|Waarrior Savitri]] || 50710507 || 0 || 6820 || 20220715165209 || [[:d:Q19899162|Q19899162]] || [[File:Poster_Of_Waarior_Savitri.jpg|120px|]] |- | [[:en:Riddles of Amir Khusrow|Riddles of Amir Khusrow]] || 51275533 || 0 || 3784 || 20220610165736 || [[:d:Q28455455|Q28455455]] || [[File:An_illustrated_manuscript_of_one_of_Amir_Khusrau's_poems_1.jpg|120px|]] |- | [[:en:Veeram (2016 film)|Veeram]] || 51375220 || 0 || 17738 || 20221223112355 || [[:d:Q27940690|Q27940690]] || [[File:Veeram_film_poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gnana Soundari (Gemini film)|Gnana Soundari]] || 51449540 || 0 || 6711 || 20230127213009 || [[:d:Q27116189|Q27116189]] || [[File:Gnana_Soundari_Gemini_poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:Alamikkali|Alamikkali]] || 51905826 || 0 || 4601 || 20200825074229 || [[:d:Q28403897|Q28403897]] || |- | [[:en:Malangi (bandit)|Malangi]] || 51982446 || 0 || 2700 || 20210630210409 || [[:d:Q27981535|Q27981535]] || |- | [[:en:Vikram Vedha|Vikram Vedha]] || 52300193 || 0 || 81819 || 20221120123651 || [[:d:Q27963176|Q27963176]] || [[File:Vikram_Vedha_poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mufti (film)|Mufti]] || 52859803 || 0 || 18641 || 20230127051150 || [[:d:Q28419656|Q28419656]] || [[File:Mufti_(film).jpg|120px|]] |- | [[:en:Mayabazar (1936 film)|Mayabazar]] || 52968493 || 0 || 4288 || 20221008053054 || [[:d:Q30598236|Q30598236]] || [[File:Mayabazar_1936.jpg|120px|]] |- | [[:en:Govind Kanhai|Govind Kanhai]] || 53232641 || 0 || 6100 || 20220720170136 || [[:d:Q28800415|Q28800415]] || |- | [[:en:Mirza Juuliet|Mirza Juuliet]] || 53402587 || 0 || 6697 || 20220721121948 || [[:d:Q29026553|Q29026553]] || [[File:Mirza_Juuliet_Official_Poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:Dohar (band)|Dohar]] || 53410335 || 0 || 6401 || 20220502113259 || [[:d:Q30600882|Q30600882]] || [[File:KALIKA.jpg|120px|]] |- | [[:en:Pavalakodi (1949 film)|Pavalakodi]] || 53671510 || 0 || 13449 || 20230127213857 || [[:d:Q30602682|Q30602682]] || [[File:Pavalakkodi1949.jpg|120px|]] |- | [[:en:Vayyari Bhama|Vayyari Bhama]] || 53744918 || 0 || 5389 || 20221115065707 || [[:d:Q29467838|Q29467838]] || [[File:Vayyari_Bhama.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mayavathi|Mayavathi]] || 53745299 || 0 || 6050 || 20230127213551 || [[:d:Q29467840|Q29467840]] || [[File:Mayavathi_poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:Stree Sahasam|Stree Sahasam]] || 53773130 || 0 || 6598 || 20230207191513 || [[:d:Q29467946|Q29467946]] || [[File:Stree_Sahasam.jpg|120px|]] |- | [[:en:Raksha Rekha|Raksha Rekha]] || 53801322 || 0 || 5639 || 20221208144510 || [[:d:Q30635150|Q30635150]] || [[File:Raksha_Rekha.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mayalamari|Mayalamari]] || 53810923 || 0 || 7037 || 20230102085531 || [[:d:Q12938272|Q12938272]] || [[File:Mayalamari.jpg|120px|]] |- | [[:en:Soudamini|Soudamini]] || 53831564 || 0 || 6153 || 20221126111215 || [[:d:Q30635742|Q30635742]] || [[File:Soudamini_(1951_film).jpg|120px|]] |- | [[:en:Qubad Kamran|Qubad Kamran]] || 53833239 || 0 || 1480 || 20220325175520 || [[:d:Q30693000|Q30693000]] || |- | [[:en:Tilottama (1951 film)|Tilottama]] || 53856178 || 0 || 9544 || 20221126111057 || [[:d:Q30605382|Q30605382]] || [[File:Tilottama_(1951_film).jpg|120px|]] |- | [[:en:Paramanandayya Sishyulu|Paramanandayya Sishyulu]] || 53858485 || 0 || 7194 || 20221128152339 || [[:d:Q30636220|Q30636220]] || [[File:Paramanandayya_Sishyulu.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mantra Dandam|Mantra Dandam]] || 53887043 || 0 || 5997 || 20221205143040 || [[:d:Q30636744|Q30636744]] || [[File:Mantra_Dandam.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mangayarkarasi|Mangayarkarasi]] || 54145879 || 0 || 6911 || 20230127213521 || [[:d:Q12986985|Q12986985]] || [[File:Mangayarkarasi_poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:Morgan House, Kalimpong|Morgan House]] || 54381754 || 0 || 11587 || 20221007074810 || [[:d:Q30627264|Q30627264]] || [[File:Morgan_House_Kalimpong_2.jpg|120px|]] |- | [[:en:Odiyan|Odiyan]] || 54470230 || 0 || 64877 || 20221010101113 || [[:d:Q39074511|Q39074511]] || [[File:Odiyan_film_poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gavari|Gavari]] || 54632646 || 0 || 25523 || 20221112212107 || [[:d:Q12423416|Q12423416]] || [[File:Gavari_Bhanjara_scene_with_gypsy_trader_being_blocked_by_Meena_bandits.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mahakapi Jataka|Mahakapi Jataka]] || 54967168 || 0 || 3411 || 20210307211729 || [[:d:Q48724739|Q48724739]] || [[File:Mahakapi_Jataka_in_Bharhut.jpg|120px|]] |- | [[:en:Hussain Haidry|Hussain Haidry]] || 55532732 || 0 || 8263 || 20221009081647 || [[:d:Q43177760|Q43177760]] || [[File:JCU1UsDE_400x400.jpg|120px|]] |- | [[:en:Uga Vala|Uga Vala]] || 55624707 || 0 || 6597 || 20210108192733 || [[:d:Q48727548|Q48727548]] || |- | [[:en:Ranakadevi|Ranakadevi]] || 55737311 || 0 || 8644 || 20230128022643 || [[:d:Q2770357|Q2770357]] || |- | [[:en:Kuttandan Punchayile|Kuttandan Punchayile]] || 55800810 || 0 || 941 || 20190103032631 || [[:d:Q48797778|Q48797778]] || |- | [[:en:Rajaputra Rahasyam|Rajaputra Rahasyam]] || 56227230 || 0 || 7663 || 20230110142449 || [[:d:Q48671485|Q48671485]] || [[File:Rajaputra_Rahasyam.jpg|120px|]] |- | [[:en:Simha Baludu|Simha Baludu]] || 56227732 || 0 || 5455 || 20230124204736 || [[:d:Q48671469|Q48671469]] || [[File:Simha_Baludu.jpg|120px|]] |- | [[:en:Stree (2018 film)|Stree]] || 56236185 || 0 || 37563 || 20221128151040 || [[:d:Q56274037|Q56274037]] || |- | [[:en:Aggi Veerudu|Aggi Veerudu]] || 56367262 || 0 || 4558 || 20230124200724 || [[:d:Q48671663|Q48671663]] || [[File:Aggi_Veerudu.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bhagya Chakramu|Bhagya Chakramu]] || 56411492 || 0 || 5582 || 20221208034841 || [[:d:Q12936354|Q12936354]] || [[File:Bhagya_Chakramu.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ishal|Ishal]] || 56447266 || 0 || 2960 || 20210828114852 || [[:d:Q55614654|Q55614654]] || |- | [[:en:List of Bhawaiya singers|List of Bhawaiya singers]] || 56574076 || 0 || 1551 || 20230115145546 || [[:d:Q48735035|Q48735035]] || |- | [[:en:Nimbooda|Nimbooda]] || 56731214 || 0 || 4104 || 20220922180617 || [[:d:Q51845540|Q51845540]] || |- | [[:en:Aana Marutha|Aana Marutha]] || 56835859 || 0 || 787 || 20210813031905 || [[:d:Q55603047|Q55603047]] || |- | [[:en:Banda Ramudu|Banda Ramudu]] || 56910024 || 0 || 6681 || 20221215185811 || [[:d:Q13003591|Q13003591]] || [[File:Banda_Ramudu.jpg|120px|]] |- | [[:en:Daroji Eramma|Daroji Eramma]] || 56936154 || 0 || 4946 || 20210919111359 || [[:d:Q50924797|Q50924797]] || [[File:Daroji_Eramma_photo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Raja Nandini|Raja Nandini]] || 56989904 || 0 || 6395 || 20221210060423 || [[:d:Q16344304|Q16344304]] || [[File:Raja_Nandini.jpg|120px|]] |- | [[:en:Waghya|Waghya]] || 57094027 || 0 || 7981 || 20221201081911 || [[:d:Q55637324|Q55637324]] || [[File:RaigadFort8.jpg|120px|]] |- | [[:en:Shirin Farhad (1931 film)|Shirin Farhad]] || 57107235 || 0 || 2501 || 20221114192251 || [[:d:Q55633075|Q55633075]] || [[File:Shirin_Farhad.jpg|120px|]] |- | [[:en:Aaravalli Sooravalli|Aaravalli Sooravalli]] || 57123478 || 0 || 3864 || 20230127212624 || [[:d:Q12974108|Q12974108]] || |- | [[:en:Sudhir Chakraborty|Sudhir Chakraborty]] || 57254091 || 0 || 14062 || 20230116103121 || [[:d:Q31321320|Q31321320]] || |- | [[:en:Manthiri Kumaran|Manthiri Kumaran]] || 57318786 || 0 || 3619 || 20230203113414 || [[:d:Q52598960|Q52598960]] || [[File:Manthiri_Kumaran.jpg|120px|]] |- | [[:en:Nale Ba|Nale Ba]] || 57483148 || 0 || 4532 || 20230130171819 || [[:d:Q63039279|Q63039279]] || |- | [[:en:Baba Mohan Rama|Baba Mohan Rama]] || 57617762 || 0 || 4156 || 20221111110429 || [[:d:Q55604643|Q55604643]] || [[File:Baba_Mohan_Ram_Ji.jpg|120px|]] |- | [[:en:Taradutt Gairola|Taradutt Gairola]] || 57778019 || 0 || 2359 || 20211007135031 || [[:d:Q55419025|Q55419025]] || |- | [[:en:Laila Majnu (2018 film)|Laila Majnu]] || 58089859 || 0 || 10792 || 20221127084136 || [[:d:Q56276778|Q56276778]] || [[File:Laila_Majnu_2018.jpg|120px|]] |- | [[:en:Saratchandra Mitra|Saratchandra Mitra]] || 58385102 || 0 || 5276 || 20221019160836 || [[:d:Q56446836|Q56446836]] || [[File:Saratchandra_Mitra.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kangilu|Kangilu]] || 58540074 || 0 || 1289 || 20220106211519 || [[:d:Q13158616|Q13158616]] || [[File:Kangeelu_Kunita.jpg|120px|]] |- | [[:en:Janani Jhumar|Janani Jhumar]] || 58857750 || 0 || 3130 || 20221123112952 || [[:d:Q60749913|Q60749913]] || |- | [[:en:Domkach|Domkach]] || 58857952 || 0 || 2561 || 20230129212217 || [[:d:Q60749916|Q60749916]] || |- | [[:en:Punjabi Virsa 2018|Punjabi Virsa 2018]] || 59223817 || 0 || 3776 || 20220522164418 || [[:d:Q60760325|Q60760325]] || |- | [[:en:Jaisalmer Folklore Museum|Jaisalmer Folklore Museum]] || 59560309 || 0 || 1439 || 20220522213729 || [[:d:Q60768108|Q60768108]] || |- | [[:en:Thanga Darlong|Thanga Darlong]] || 59804205 || 0 || 3047 || 20221023185652 || [[:d:Q61139691|Q61139691]] || |- | [[:en:Hasu Yajnik|Hasu Yajnik]] || 59920087 || 0 || 9620 || 20220817013419 || [[:d:Q2777120|Q2777120]] || [[File:Hasu_Yagnik.jpg|120px|]] |- | [[:en:Joravarsinh Jadav|Joravarsinh Jadav]] || 60290699 || 0 || 9556 || 20230118145911 || [[:d:Q62168674|Q62168674]] || [[File:Joravarsinh_jadav_photo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ithikkara Pakki|Ithikkara Pakki]] || 61218135 || 0 || 5653 || 20220910140624 || [[:d:Q18352490|Q18352490]] || |- | [[:en:Pritam Bhartwan|Pritam Bhartwan]] || 61407975 || 0 || 2838 || 20221009151725 || [[:d:Q66023200|Q66023200]] || [[File:PRITAM_BHARTWAN.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jesal Toral|Jesal Toral]] || 61511766 || 0 || 7306 || 20221105212608 || [[:d:Q66438366|Q66438366]] || [[File:Jesal-toral-indian-movie-poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:Weeping crucifix in Mumbai|Weeping crucifix in Mumbai]] || 61881278 || 0 || 10857 || 20230207023036 || [[:d:Q68675532|Q68675532]] || |- | [[:en:Bengali Kissa|Bengali Kissa]] || 62069166 || 0 || 5080 || 20230205055421 || [[:d:Q85746553|Q85746553]] || |- | [[:en:Khamba Thoibi Sheireng|Khamba Thoibi Sheireng]] || 62260450 || 0 || 18837 || 20230129233213 || [[:d:Q116158688|Q116158688]] || |- | [[:en:Bacha Nagma|Bacha Nagma]] || 62328253 || 0 || 12235 || 20221219170334 || [[:d:Q85744741|Q85744741]] || [[File:Bachanagma.jpg|120px|]] |- | [[:en:Meitei folklore|Meitei folklore]] || 62458168 || 0 || 1515 || 20230129125428 || [[:d:Q85784754|Q85784754]] || [[File:Khamba_and_Thoibi_(The_Torture_by_the_Elephant).jpg|120px|]] |- | [[:en:Phouoibi Shayon|Phouoibi Shayon]] || 62645679 || 0 || 3974 || 20230118025452 || [[:d:Q85793195|Q85793195]] || [[File:PHOUOIBI.jpeg|120px|]] |- | [[:en:Phou-oibi, the Rice Goddess|Phou-oibi]] || 62647022 || 0 || 5257 || 20230122195456 || [[:d:Q85793190|Q85793190]] || [[File:Phou-oibi,_the_Rice_Goddess.jpeg|120px|]] |- | [[:en:Henjunaha and Lairoulembi|Henjunaha and Lairoulembi]] || 62653007 || 0 || 16646 || 20230206093702 || [[:d:Q107394809|Q107394809]] || [[File:Henzunaha_Lairoulembi_and_Seven_Brothers.jpeg|120px|]] |- | [[:en:Chennu Nalike|Chennu Nalike]] || 63004139 || 0 || 2745 || 20210706050042 || [[:d:Q31829923|Q31829923]] || |- | [[:en:Heer Ranjha (1992 film)|Heer Ranjha]] || 63439301 || 0 || 3389 || 20220801094713 || [[:d:Q12460627|Q12460627]] || |- | [[:en:Chowk poorana|Chowk poorana]] || 63452279 || 0 || 26126 || 20220217045204 || [[:d:Q96374969|Q96374969]] || [[File:Chachi_atro_da_ghar_at_virasti_mela,_bathinda.jpg|120px|]] |- | [[:en:Pingalshi Brahmanand Gadhvi|Pingalshi Brahmanand Gadhvi]] || 63508433 || 0 || 2592 || 20221014132956 || [[:d:Q88959579|Q88959579]] || |- | [[:en:List of Bhojpuri singers|List of Bhojpuri singers]] || 63666673 || 0 || 2165 || 20230123011456 || [[:d:Q96387846|Q96387846]] || |- | [[:en:Manubhai Jodhani|Manubhai Jodhani]] || 63796411 || 0 || 7380 || 20230116182810 || [[:d:Q94609984|Q94609984]] || [[File:Manubhai_Jodhani.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bhojpuri music|Bhojpuri music]] || 63934348 || 0 || 4603 || 20221123021148 || [[:d:Q96373505|Q96373505]] || |- | [[:en:Sua (Folk music)|Sua]] || 64323599 || 0 || 2763 || 20230110104715 || [[:d:Q97356926|Q97356926]] || |- | [[:en:Biraha|Biraha]] || 64339372 || 0 || 5922 || 20220806155458 || [[:d:Q55593233|Q55593233]] || |- | [[:en:Lorikayan|Lorikayan]] || 64357407 || 0 || 5165 || 20220510215048 || [[:d:Q97355687|Q97355687]] || |- | [[:en:Dhol Sagar|Dhol Sagar]] || 64580121 || 0 || 3232 || 20220808110907 || [[:d:Q97516216|Q97516216]] || [[File:Catgut-of-Uttarakhand.jpg|120px|]] |- | [[:en:Dhol damau|Dhol damau]] || 64666439 || 0 || 2034 || 20210925145553 || [[:d:Q97861161|Q97861161]] || |- | [[:en:Kamla Srivastava|Kamla Srivastava]] || 64675789 || 0 || 4123 || 20210330163747 || [[:d:Q98489519|Q98489519]] || [[File:Kamla_Srivastava.jpg|120px|]] |- | [[:en:Rajula and Malushahi|Rajula and Malushahi]] || 64761942 || 0 || 4214 || 20210828121839 || [[:d:Q104845848|Q104845848]] || |- | [[:en:Hari & Sukhmani|Hari & Sukhmani]] || 64784080 || 0 || 8508 || 20220711145536 || [[:d:Q98167200|Q98167200]] || |- | [[:en:Jina and Etiben|Jina and Etiben]] || 65017780 || 0 || 3429 || 20220306053608 || [[:d:Q104850789|Q104850789]] || |- | [[:en:Sopfünuo|Sopfünuo]] || 65021618 || 0 || 3448 || 20221211005344 || [[:d:Q104850807|Q104850807]] || |- | [[:en:Chauharmal|Chauharmal]] || 65028472 || 0 || 7237 || 20220706185735 || [[:d:Q104850895|Q104850895]] || [[File:Chauharmal.jpg|120px|]] |- | [[:en:Shirin Farhad (1956 film)|Shirin Farhad]] || 65286461 || 0 || 7784 || 20230122115951 || [[:d:Q104856262|Q104856262]] || [[File:Shirin_Farhad_film.jpeg|120px|]] |- | [[:en:Harul|Harul]] || 65577704 || 0 || 1570 || 20220414022543 || [[:d:Q106199770|Q106199770]] || [[File:Jaunsari_Garhwali_Harul_dance.jpg|120px|]] |- | [[:en:Dholak ke Geet|Dholak ke Geet]] || 65701654 || 0 || 2360 || 20220713142900 || [[:d:Q104866640|Q104866640]] || [[File:Dholak_dhol_drum,_one_of_many_percussion_instruments_of_South_Asia.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kerala Folklore Academy|Kerala Folklore Academy]] || 65822180 || 0 || 9339 || 20220802091201 || [[:d:Q104902198|Q104902198]] || |- | [[:en:Ladishah|Ladishah]] || 65949767 || 0 || 8337 || 20221219170334 || [[:d:Q104875944|Q104875944]] || |- | [[:en:The Ebony Horse|The Ebony Horse]] || 66098601 || 0 || 45457 || 20230130213952 || [[:d:Q16653511|Q16653511]] || [[File:John-Dickson-Batten-Enchanted-Horse.JPG|120px|]] |- | [[:en:Kalladikodan hills|Kalladikodan hills]] || 66339878 || 0 || 2085 || 20211114022817 || [[:d:Q105063733|Q105063733]] || |- | [[:en:Michaelpatty Raja|Michaelpatty Raja]] || 66844116 || 0 || 6385 || 20221022175710 || [[:d:Q107242019|Q107242019]] || |- | [[:en:Bhanwari Devi (singer)|Bhanwari Devi]] || 66894779 || 0 || 8507 || 20220602211655 || [[:d:Q105671126|Q105671126]] || [[File:Bhanwari-devi-folk-singer.jpg|120px|]] |- | [[:en:Folk sects in Bengal|Folk sects in Bengal]] || 67234787 || 0 || 5095 || 20211218210655 || [[:d:Q106468677|Q106468677]] || |- | [[:en:Saranga Dariya|Saranga Dariya]] || 67348006 || 0 || 4951 || 20220113054800 || [[:d:Q106608881|Q106608881]] || |- | [[:en:Momai|Momai]] || 67529907 || 0 || 4915 || 20221205043918 || [[:d:Q106829254|Q106829254]] || [[File:Dashamaa.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kabir Café|Kabir Café]] || 67530482 || 0 || 5341 || 20220423070553 || [[:d:Q106829463|Q106829463]] || [[File:Kabir_Cafe_1.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ganinath|Ganinath]] || 67555746 || 0 || 7295 || 20220917134631 || [[:d:Q106684246|Q106684246]] || [[File:Sant-Ganinath.jpg|120px|]] |- | [[:en:Qutbi Brothers|Qutbi Brothers]] || 67611033 || 0 || 5148 || 20220718213041 || [[:d:Q106946193|Q106946193]] || [[File:Haji_Mhammad_Idris_(Qutbi_Brothers).jpg|120px|]] |- | [[:en:When Chai Met Toast|When Chai Met Toast]] || 67635117 || 0 || 10215 || 20230102200046 || [[:d:Q106981984|Q106981984]] || [[File:When_Chai_Met_Toast.jpg|120px|]] |- | [[:en:Folk practices in Punjab|Folk practices in Punjab]] || 68036033 || 0 || 22215 || 20230120204621 || [[:d:Q110291440|Q110291440]] || |- | [[:en:Himal and Nagaray|Himal and Nagaray]] || 68190835 || 0 || 12011 || 20230207083112 || [[:d:Q107619194|Q107619194]] || |- | [[:en:Bhanwar Singh Samaur|Bhanwar Singh Samaur]] || 68576453 || 0 || 11770 || 20230205155342 || [[:d:Q108301286|Q108301286]] || |- | [[:en:Prince Sobur|Prince Sobur]] || 68793224 || 0 || 30335 || 20220926225707 || [[:d:Q108899291|Q108899291]] || |- | [[:en:Yak dance|Yak dance]] || 69036429 || 0 || 2967 || 20211028115153 || [[:d:Q109254580|Q109254580]] || |- | [[:en:Shobhanasundari Mukhopadhyay|Shobhanasundari Mukhopadhyay]] || 69209704 || 0 || 11775 || 20230130174803 || [[:d:Q40528040|Q40528040]] || [[File:Shovona_Devi_Tagore.jpg|120px|]] |- | [[:en:The Boy with the Moon on his Forehead|The Boy with the Moon on his Forehead]] || 69305211 || 0 || 58548 || 20230123114515 || [[:d:Q109905831|Q109905831]] || [[File:Folk-tales_of_Bengal_360.jpg|120px|]] |- | [[:en:The Turtle Prince (folktale)|The Turtle Prince]] || 69694012 || 0 || 35705 || 20230205194119 || [[:d:Q110633844|Q110633844]] || |- | [[:en:C. R. Rajagopalan|C. R. Rajagopalan]] || 69961113 || 0 || 8895 || 20220601172828 || [[:d:Q110778089|Q110778089]] || |- | [[:en:Kathivanoor Veeran|Kathivanoor Veeran]] || 70024786 || 0 || 9025 || 20221222231740 || [[:d:Q16137384|Q16137384]] || [[File:Kathivanoor_Veeran_Theyyam_8.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kuttichathan Theyyam|Kuttichathan Theyyam]] || 70086168 || 0 || 6956 || 20220625094920 || [[:d:Q13111292|Q13111292]] || [[File:Kuttichathan_theyyam_Wayanad1.jpg|120px|]] |- | [[:en:Vasoorimala|Vasoorimala]] || 70103900 || 0 || 8413 || 20221027081315 || [[:d:Q31700303|Q31700303]] || [[File:Vasoorimala.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jhumar song|Jhumar song]] || 70282685 || 0 || 5130 || 20221214091819 || [[:d:Q111938157|Q111938157]] || |- | [[:en:Drishti bommai|Drishti bommai]] || 70284712 || 0 || 2915 || 20230128050206 || [[:d:Q112131843|Q112131843]] || [[File:Drishti_Bommai_stall_in_South_india.jpg|120px|]] |- | [[:en:Firkal dance|Firkal dance]] || 70530204 || 0 || 3560 || 20220916161627 || [[:d:Q111915738|Q111915738]] || [[File:Firkal_slowly_decaying_martial_dance_of_ChotaNagpur_of_Jharkhand_performed_at_Central_Park_Delhi_IMG_0934_11.jpg|120px|]] |- | [[:en:Biruduraju Ramaraju|Biruduraju Ramaraju]] || 70702239 || 0 || 7232 || 20230120052417 || [[:d:Q20561565|Q20561565]] || [[File:బిరుదురాజు_రామరాజు1.jpg|120px|]] |- | [[:en:Champavati|Champavati]] || 70747746 || 0 || 30590 || 20230205233546 || [[:d:Q112169205|Q112169205]] || |- | [[:en:The Story of Lalpila (Indian folktale)|The Story of Lalpila]] || 70864861 || 0 || 27045 || 20230108060556 || [[:d:Q112274526|Q112274526]] || |- | [[:en:The Son of Seven Mothers|The Son of Seven Mothers]] || 70940907 || 0 || 36166 || 20230109181350 || [[:d:Q112623474|Q112623474]] || [[File:Illustration_facing_page_120_of_Indian_Fairy_Tales_(1892).png|120px|]] |- | [[:en:Sahlesh|Sahlesh]] || 71004362 || 0 || 6271 || 20230206152759 || [[:d:Q112762636|Q112762636]] || |- | [[:en:Phouoibi|Phouoibi]] || 71026195 || 0 || 28426 || 20230130081108 || [[:d:Q107337237|Q107337237]] || [[File:The_tableau_of_Manipur_passes_through_the_Raj_path_during_the_61st_Republic_Day_Parade-2010,_in_New_Delhi_on_January_26,_2010.jpg|120px|]] |- | [[:en:Akongjamba|Akongjamba]] || 71026594 || 0 || 7028 || 20230201184749 || [[:d:Q107473295|Q107473295]] || [[File:AKONGCHAAMPA.jpg|120px|]] |- | [[:en:Khuman Khamba|Khuman Khamba]] || 71177941 || 0 || 35529 || 20221027085726 || [[:d:Q107527869|Q107527869]] || [[File:A_relief_sculpture_of_Khuman_Khamba_in_Bishnupur_district,_Manipur,_India.jpg|120px|]] |- | [[:en:M. V. Vishnu Namboothiri|M. V. Vishnu Namboothiri]] || 71439326 || 0 || 7006 || 20230105132628 || [[:d:Q12979675|Q12979675]] || [[File:Vishnu_namboothiri_m.v.JPG|120px|]] |- | [[:en:Princess Aubergine|Princess Aubergine]] || 71553727 || 0 || 31073 || 20230112201222 || [[:d:Q113678177|Q113678177]] || |- | [[:en:Kao (bull)|Kao]] || 71766873 || 0 || 10464 || 20230122195310 || [[:d:Q111916083|Q111916083]] || [[File:Khamba_and_Thoibi_(The_Capture_of_the_Wild_Bull).jpg|120px|]] |- | [[:en:Khambana Kao Phaba (painting)|Khambana Kao Phaba]] || 71767862 || 0 || 8066 || 20230122195653 || [[:d:Q111893745|Q111893745]] || [[File:Khambana_Kao_Phaba_(A_Meitei_canvas_painting_by_M_Betombi_Singh_and_Gopal_Sharma).jpeg|120px|]] |- | [[:en:Moirang Shayon|Moirang Shayon]] || 71992297 || 0 || 15485 || 20230206094453 || [[:d:Q107388345|Q107388345]] || [[File:KHAMBA_THOIBI_EPIC_-_THE_DANCE_BEFORE_THE_KING.jpg|120px|]] |- | [[:en:Khuyol Haoba and Yaithing Konu|Khuyol Haoba and Yaithing Konu]] || 72006670 || 0 || 21046 || 20230122195342 || [[:d:Q107473685|Q107473685]] || [[File:Meitei_and_Latin_transliterations_of_"Khuyol_Haoba"_and_"Yaithing_Konu".jpg|120px|]] |- | [[:en:Kadeng Thangjahanba and Tonu Laijinglembi|Kadeng Thangjahanba and Tonu Laijinglembi]] || 72013248 || 0 || 18660 || 20230122195306 || [[:d:Q115823614|Q115823614]] || [[File:Meitei_and_Latin_transliterations_of_"Kadeng_Thangjahanba"_and_"Tonu_Laijinglembi".jpg|120px|]] |- | [[:en:Ura Naha Khongjomba and Pidonnu|Ura Naha Khongjomba and Pidonnu]] || 72074208 || 0 || 14389 || 20230122195508 || [[:d:Q115821761|Q115821761]] || [[File:Meitei_and_Latin_transliterations_of_"Khongjomba"_and_"Pidongnu".jpg|120px|]] |- | [[:en:Wanglen Pungdingheiba and Sappa Chanu Silheibi|Wanglen Pungdingheiba and Sappa Chanu Silheibi]] || 72075725 || 0 || 16445 || 20230122195231 || [[:d:Q115822646|Q115822646]] || [[File:Meitei_and_Latin_transliterations_of_"Wanglen_Pungtinhanpa"_and_"Chakpa_Yainu_Phisaheipi",_the_Ancient_Meitei_names_of_"Wanglen_Pungdingheiba"_and_"Sappa_Chanu_Silheibi"_respectively.jpg|120px|]] |- | [[:en:Dahini - The Witch|Dahini - The Witch]] || 72327710 || 0 || 4824 || 20230110191935 || [[:d:Q115805282|Q115805282]] || |- | [[:en:Naga folklore|Naga folklore]] || 72352493 || 0 || 1796 || 20221127051619 || [[:d:Q115801438|Q115801438]] || |- | [[:en:Gautam Chand Sharma 'Vyathit'|Gautam Chand Sharma 'Vyathit']] || 72601936 || 0 || 12087 || 20230129221949 || [[:d:Q116032003|Q116032003]] || |- | [[:en:Khamba and Thoibi|Khamba and Thoibi]] || 72605742 || 0 || 77392 || 20230129233221 || [[:d:Q73903327|Q73903327]] || [[File:Khamba_and_Thoibi_(The_Capture_of_the_Wild_Bull).jpg|120px|]] |} == Indian Culture == == categories == Last updated on Wed, 08 Feb 2023 07:43:25 +0000. [https://petscan.wmflabs.org/?links%5Fto%5Fany=&labels%5Fno=&sitelinks%5Fany=&search%5Fwiki=&regexp%5Ffilter=&ores%5Fprob%5Fto=&templates%5Fno=&wpiu=any&search%5Fmax%5Fresults=500&search%5Fquery=&output%5Fcompatability=catscan&labels%5Fany=&sortby=none&namespace%5Fconversion=keep&after=&referrer%5Furl=&links%5Fto%5Fno=&min%5Fredlink%5Fcount=1&show%5Fredirects=both&sitelinks%5Fno=mrwiki&search%5Ffilter=&outlinks%5Fno=&format=wiki&common%5Fwiki%5Fother=&common%5Fwiki=auto&combination=union&templates%5Fany=&referrer%5Fname=&langs%5Flabels%5Fno=&ns%5B0%5D=1&output%5Flimit=&manual%5Flist=&langs%5Flabels%5Fany=&wikidata%5Fprop%5Fitem%5Fuse=&negcats=&before=&cb%5Flabels%5Fno%5Fl=1&language=en&links%5Fto%5Fall=&depth=1&wikidata%5Fitem=any&sparql=&edits%5Bbots%5D=both&interface%5Flanguage=en&doit=Do%20it%21&minlinks=&show%5Fdisambiguation%5Fpages=both&edits%5Bflagged%5D=both&smaller=&wikidata%5Fsource%5Fsites=&cb%5Flabels%5Fany%5Fl=1&edits%5Banons%5D=both&source%5Fcombination=&sortorder=ascending&active%5Ftab=tab%5Foutput&ores%5Fprediction=any&maxlinks=&show%5Fsoft%5Fredirects=both&categories=Indian%20culture&ores%5Ftype=any&project=wikipedia&min%5Fsitelink%5Fcount=&manual%5Flist%5Fwiki=&add%5Fimage=on&larger=&outlinks%5Fany=&max%5Fage=&page%5Fimage=any&langs%5Flabels%5Fyes=&sitelinks%5Fyes=&labels%5Fyes=&since%5Frev0=&templates%5Fyes=&wikidata%5Flabel%5Flanguage=&outlinks%5Fyes=&cb%5Flabels%5Fyes%5Fl=1&ores%5Fprob%5Ffrom=&subpage%5Ffilter=either&pagepile=&max%5Fsitelink%5Fcount= Regenerate this table] or [https://petscan.wmflabs.org/?links%5Fto%5Fany=&labels%5Fno=&sitelinks%5Fany=&search%5Fwiki=&regexp%5Ffilter=&ores%5Fprob%5Fto=&templates%5Fno=&wpiu=any&search%5Fmax%5Fresults=500&search%5Fquery=&output%5Fcompatability=catscan&labels%5Fany=&sortby=none&namespace%5Fconversion=keep&after=&referrer%5Furl=&links%5Fto%5Fno=&min%5Fredlink%5Fcount=1&show%5Fredirects=both&sitelinks%5Fno=mrwiki&search%5Ffilter=&outlinks%5Fno=&common%5Fwiki%5Fother=&common%5Fwiki=auto&combination=union&templates%5Fany=&referrer%5Fname=&langs%5Flabels%5Fno=&ns%5B0%5D=1&output%5Flimit=&manual%5Flist=&langs%5Flabels%5Fany=&wikidata%5Fprop%5Fitem%5Fuse=&negcats=&before=&cb%5Flabels%5Fno%5Fl=1&language=en&links%5Fto%5Fall=&depth=1&wikidata%5Fitem=any&sparql=&edits%5Bbots%5D=both&interface%5Flanguage=en&minlinks=&show%5Fdisambiguation%5Fpages=both&edits%5Bflagged%5D=both&smaller=&wikidata%5Fsource%5Fsites=&cb%5Flabels%5Fany%5Fl=1&edits%5Banons%5D=both&source%5Fcombination=&sortorder=ascending&active%5Ftab=tab%5Foutput&ores%5Fprediction=any&maxlinks=&show%5Fsoft%5Fredirects=both&categories=Indian%20culture&ores%5Ftype=any&project=wikipedia&min%5Fsitelink%5Fcount=&manual%5Flist%5Fwiki=&add%5Fimage=on&larger=&outlinks%5Fany=&max%5Fage=&page%5Fimage=any&langs%5Flabels%5Fyes=&sitelinks%5Fyes=&labels%5Fyes=&since%5Frev0=&templates%5Fyes=&wikidata%5Flabel%5Flanguage=&outlinks%5Fyes=&cb%5Flabels%5Fyes%5Fl=1&ores%5Fprob%5Ffrom=&subpage%5Ffilter=either&pagepile=&max%5Fsitelink%5Fcount= edit the query]. {| border=1 class='wikitable' !Title !! Page ID !! Namespace !! Size (bytes) !! Last change !! Wikidata !! image |- | [[:en:Buddhist philosophy|Buddhist philosophy]] || 4468 || 0 || 120770 || 20230201232406 || [[:d:Q1001079|Q1001079]] || [[File:Nalanda_university.jpg|120px|]] |- | [[:en:Classical element|Classical element]] || 6313 || 0 || 31389 || 20230129203958 || [[:d:Q188520|Q188520]] || [[File:The_Elements,_Chelsea_Porcelain_Manufactory_-_Indianapolis_Museum_of_Art_-_DSC00573.JPG|120px|]] |- | [[:en:Curry|Curry]] || 6597 || 0 || 33852 || 20230206225531 || [[:d:Q164606|Q164606]] || [[File:Indiandishes.jpg|120px|]] |- | [[:en:Fish and chips|Fish and chips]] || 46173 || 0 || 51854 || 20230205121417 || [[:d:Q203925|Q203925]] || [[File:Fish_and_chips_blackpool.jpg|120px|]] |- | [[:en:Hakka Chinese|Hakka Chinese]] || 52980 || 0 || 23344 || 20230202091316 || [[:d:Q33375|Q33375]] || [[File:Kejiahua.png|120px|]] |- | [[:en:Rose water|Rose water]] || 67064 || 0 || 13468 || 20230119172451 || [[:d:Q900450|Q900450]] || [[File:Golab_being_make_in_Meymand_-_Fars_21.jpg|120px|]] |- | [[:en:Pajamas|Pajamas]] || 153865 || 0 || 14966 || 20230206084620 || [[:d:Q193204|Q193204]] || [[File:Muslim_girl_india1844_(cropped).jpg|120px|]] |- | [[:en:Kalakshetra Foundation|Kalakshetra Foundation]] || 169936 || 0 || 11420 || 20230129051454 || [[:d:Q1431414|Q1431414]] || [[File:Kalakshetra_logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Loincloth|Loincloth]] || 172236 || 0 || 13995 || 20230121004343 || [[:d:Q1130359|Q1130359]] || [[File:Nezahualpiltzintli.jpg|120px|]] |- | [[:en:Airyanem Vaejah|Airyanem Vaejah]] || 173778 || 0 || 25178 || 20221229100121 || [[:d:Q409438|Q409438]] || [[File:Faravahar.svg|120px|]] |- | [[:en:Hindu astrology|Hindu astrology]] || 186462 || 0 || 48670 || 20230207223707 || [[:d:Q740253|Q740253]] || |- | [[:en:Hanno (elephant)|Hanno]] || 187117 || 0 || 5467 || 20220824073350 || [[:d:Q1479200|Q1479200]] || [[File:Hanno.raffael.jpg|120px|]] |- | [[:en:Muslin|Muslin]] || 200485 || 0 || 23917 || 20230104135243 || [[:d:Q725457|Q725457]] || [[File:Renaldis_muslin_woman.jpg|120px|]] |- | [[:en:Glutinous rice|Glutinous rice]] || 210015 || 0 || 61672 || 20230201062426 || [[:d:Q115443|Q115443]] || [[File:Chapssal_(glutinous_rice).jpg|120px|]] |- | [[:en:Mahseer|Mahseer]] || 223415 || 0 || 30692 || 20230207121526 || [[:d:Q13380731|Q13380731]] || [[File:Tor_tambroid_160811-61602_ffi.JPG|120px|]] |- | [[:en:Indian cuisine|Indian cuisine]] || 227809 || 0 || 165094 || 20230130041927 || [[:d:Q192087|Q192087]] || [[File:Indian_Spices.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ficus benghalensis|Ficus benghalensis]] || 228195 || 0 || 9283 || 20230208041204 || [[:d:Q1405636|Q1405636]] || [[File:Great_banyan_tree_kol.jpg|120px|]] |- | [[:en:Desi|Desi]] || 231570 || 0 || 11866 || 20230208073903 || [[:d:Q770873|Q770873]] || [[File:Location_of_Indian_Subcontinent.svg|120px|]] |- | [[:en:Execution by elephant|Execution by elephant]] || 239253 || 0 || 25984 || 20230129234433 || [[:d:Q213490|Q213490]] || [[File:Jamal_al-Din_Husayn_Inju_Shirazi_-_Two_Folios_from_the_Akbarnama_-_Walters_W684_-_Detail_A.jpg|120px|]] |- | [[:en:Tibetic languages|Tibetic languages]] || 243781 || 0 || 30852 || 20230131175119 || [[:d:Q1641150|Q1641150]] || [[File:Tibet_provinces.png|120px|]] |- | [[:en:Indian English|Indian English]] || 256135 || 0 || 69624 || 20230204202547 || [[:d:Q1348800|Q1348800]] || |- | [[:en:Vedic science|Vedic science]] || 307348 || 0 || 1000 || 20210730065739 || [[:d:Q7917992|Q7917992]] || |- | [[:en:Indian philosophy|Indian philosophy]] || 310169 || 0 || 54680 || 20230201232456 || [[:d:Q376022|Q376022]] || [[File:Yajnavalkya_and_Janaka.jpg|120px|]] |- | [[:en:Cattle in religion and mythology|Cattle in religion and mythology]] || 312864 || 0 || 64518 || 20230122134035 || [[:d:Q1178242|Q1178242]] || [[File:Cow_and_its_calf.jpg|120px|]] |- | [[:en:Media of India|Media of India]] || 330978 || 0 || 39978 || 20230120081740 || [[:d:Q259540|Q259540]] || |- | [[:en:Jāti|Jāti]] || 340328 || 0 || 9670 || 20221203194859 || [[:d:Q2915083|Q2915083]] || |- | [[:en:Vermicelli|Vermicelli]] || 349722 || 0 || 12759 || 20230111220920 || [[:d:Q20027|Q20027]] || [[File:Fideo_(coiled_vermicelli).JPG|120px|]] |- | [[:en:Mishra|Mishra]] || 396930 || 0 || 8214 || 20230126104453 || [[:d:Q1938820|Q1938820]] || |- | [[:en:Ranbaxy Laboratories|Ranbaxy Laboratories]] || 403334 || 0 || 21460 || 20221214113008 || [[:d:Q377214|Q377214]] || |- | [[:en:Naan|Naan]] || 429276 || 0 || 15368 || 20230207190550 || [[:d:Q689950|Q689950]] || [[File:Naan_shiva.jpg|120px|]] |- | [[:en:Udyan Pandit Award|Udyan Pandit Award]] || 430360 || 0 || 1829 || 20230120083021 || [[:d:Q7877387|Q7877387]] || |- | [[:en:Public holidays in India|Public holidays in India]] || 478451 || 0 || 28981 || 20230130163632 || [[:d:Q927083|Q927083]] || |- | [[:en:Thali|Thali]] || 480550 || 0 || 12199 || 20230129044347 || [[:d:Q1642148|Q1642148]] || [[File:Vegetarian_Curry.jpeg|120px|]] |- | [[:en:Mashed potato|Mashed potato]] || 482573 || 0 || 9956 || 20230112214825 || [[:d:Q322787|Q322787]] || [[File:Sous_vide_mashed_potatoes.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ganges river dolphin|Ganges river dolphin]] || 484881 || 0 || 21347 || 20230127152843 || [[:d:Q210872|Q210872]] || |- | [[:en:Miss India|Miss India]] || 508021 || 0 || 25184 || 20230128204711 || [[:d:Q16877219|Q16877219]] || |- | [[:en:Saraiki language|Saraiki language]] || 509685 || 0 || 46417 || 20230208011527 || [[:d:Q33902|Q33902]] || [[File:Saraiki.svg|120px|]] |- | [[:en:Baul|Baul]] || 519963 || 0 || 34945 || 20230122234532 || [[:d:Q811449|Q811449]] || [[File:Ektara.JPG|120px|]] |- | [[:en:Balti (food)|Balti]] || 530435 || 0 || 11947 || 20230124072028 || [[:d:Q1083840|Q1083840]] || [[File:Balti_gosht.jpg|120px|]] |- | [[:en:Cricket in India|Cricket in India]] || 537198 || 0 || 32449 || 20230207073023 || [[:d:Q5185016|Q5185016]] || [[File:Test_Match_Cricket_India_Vs._Pakistan.jpg|120px|]] |- | [[:en:Holy Saturday|Holy Saturday]] || 543758 || 0 || 22980 || 20230129125008 || [[:d:Q186206|Q186206]] || [[File:Cristo_yacente_Gregorio_Fernandez.jpg|120px|]] |- | [[:en:Andamanese languages|Andamanese languages]] || 547482 || 0 || 19754 || 20221125140014 || [[:d:Q32940|Q32940]] || [[File:Schematic_Map_of_Andamanese_Languages_&_Tribes.png|120px|]] |- | [[:en:Punjabi cuisine|Punjabi cuisine]] || 550752 || 0 || 32416 || 20230131001050 || [[:d:Q2090705|Q2090705]] || [[File:Indian_Spices.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mahout|Mahout]] || 554306 || 0 || 6949 || 20230128060047 || [[:d:Q589897|Q589897]] || [[File:An_elephant_keeper_riding_his_elephant_-_Tashrih_al-aqvam_(1825),_f.117v_-_BL_Add._27255.jpg|120px|]] |- | [[:en:National Film Archive of India|National Film Archive of India]] || 555358 || 0 || 7307 || 20221024092320 || [[:d:Q6972623|Q6972623]] || [[File:NationalFilmArchiveofIndiaLogo.png|120px|]] |- | [[:en:Gatka|Gatka]] || 574813 || 0 || 9370 || 20230118175142 || [[:d:Q2347452|Q2347452]] || [[File:GatkaSikhProcessionBedford.JPG|120px|]] |- | [[:en:Vibhag|Vibhag]] || 577536 || 0 || 4442 || 20201129014839 || [[:d:Q7924602|Q7924602]] || |- | [[:en:Matra (music)|Matra]] || 577539 || 0 || 1050 || 20221123081035 || [[:d:Q2867393|Q2867393]] || |- | [[:en:Korlai Portuguese Creole|Korlai Portuguese Creole]] || 591219 || 0 || 8182 || 20230115073129 || [[:d:Q3915520|Q3915520]] || |- | [[:en:Vishu|Vishu]] || 597705 || 0 || 15072 || 20230123020148 || [[:d:Q2587220|Q2587220]] || [[File:Vishu_Kani_foods.jpg|120px|]] |- | [[:en:Butter chicken|Butter chicken]] || 608980 || 0 || 10941 || 20230206160108 || [[:d:Q1322549|Q1322549]] || [[File:Chicken_makhani.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bombay Hindi|Bombay Hindi]] || 610056 || 0 || 18492 || 20220930092953 || [[:d:Q3543151|Q3543151]] || |- | [[:en:Cucumber sandwich|Cucumber sandwich]] || 666553 || 0 || 5598 || 20221220064409 || [[:d:Q872503|Q872503]] || [[File:Cucumber_sandwiches_(8768307255).jpg|120px|]] |- | [[:en:Outstanding Parliamentarian Award|Outstanding Parliamentarian Award]] || 674279 || 0 || 6596 || 20220927175425 || [[:d:Q7113047|Q7113047]] || |- | [[:en:Makki ki roti|Makki ki roti]] || 676595 || 0 || 7860 || 20230130001510 || [[:d:Q5408968|Q5408968]] || [[File:Makki_Di_Roti.JPG|120px|]] |- | [[:en:Fraser script|Fraser script]] || 708427 || 0 || 10389 || 20230203001332 || [[:d:Q1194621|Q1194621]] || [[File:Fraser_text.png|120px|]] |- | [[:en:A-Pucikwar language|A-Pucikwar language]] || 716797 || 0 || 6089 || 20230119113431 || [[:d:Q28466|Q28466]] || [[File:Schematic_Map_of_Andamanese_Languages_&_Tribes.png|120px|]] |- | [[:en:Kriya Yoga school|Kriya Yoga school]] || 734272 || 0 || 18205 || 20230131044201 || [[:d:Q180678|Q180678]] || [[File:Babaji-transparent.png|120px|]] |- | [[:en:Tandoori chicken|Tandoori chicken]] || 744008 || 0 || 19756 || 20230127112438 || [[:d:Q1057649|Q1057649]] || [[File:Tandoori_chicken_laccha_piyaz1_(36886283595).jpg|120px|]] |- | [[:en:Satguru|Satguru]] || 755049 || 0 || 8430 || 20220930174454 || [[:d:Q2726364|Q2726364]] || |- | [[:en:Names for India|Names for India]] || 764545 || 0 || 47878 || 20230128183432 || [[:d:Q3087336|Q3087336]] || [[File:India_78.40398E_20.74980N.jpg|120px|]] |- | [[:en:Television in India|Television in India]] || 812125 || 0 || 46726 || 20230116165804 || [[:d:Q7697026|Q7697026]] || |- | [[:en:Nehru jacket|Nehru jacket]] || 856451 || 0 || 5229 || 20221208154250 || [[:d:Q11339904|Q11339904]] || [[File:Yohji_Yamamoto_wool_suit_c_1990.jpg|120px|]] |- | [[:en:Godrej Group|Godrej Group]] || 867664 || 0 || 7601 || 20230204095535 || [[:d:Q3764225|Q3764225]] || [[File:Godrej_Logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Clothing in India|Clothing in India]] || 867790 || 0 || 64529 || 20230106133523 || [[:d:Q2690961|Q2690961]] || |- | [[:en:Times Internet|Times Internet]] || 874789 || 0 || 14781 || 20230111124215 || [[:d:Q6024198|Q6024198]] || [[File:TI_New_Logo.png|120px|]] |- | [[:en:BPL Group|BPL Group]] || 886573 || 0 || 11998 || 20220906215031 || [[:d:Q1130521|Q1130521]] || [[File:BPL_Logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Lungi|Lungi]] || 904466 || 0 || 9884 || 20230112093956 || [[:d:Q677458|Q677458]] || [[File:LungiBoypagne.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mundu|Mundu]] || 904624 || 0 || 5563 || 20220828200945 || [[:d:Q13156645|Q13156645]] || [[File:Malabar_Christians_of_19th_century.jpg|120px|]] |- | [[:en:Tiffin|Tiffin]] || 991622 || 0 || 4746 || 20220704111630 || [[:d:Q3053689|Q3053689]] || |- | [[:en:Charpai|Charpai]] || 1001110 || 0 || 4822 || 20230124162231 || [[:d:Q1067686|Q1067686]] || [[File:Cot-rope,traditional_-Tamil_Nadu52.JPG|120px|]] |- | [[:en:Majhi dialect|Majhi dialect]] || 1039409 || 0 || 6166 || 20230110153831 || [[:d:Q13139776|Q13139776]] || [[File:Punjabi_dialects.png|120px|]] |- | [[:en:Northern Indo-Aryan languages|Northern Indo-Aryan languages]] || 1051036 || 0 || 8623 || 20230130004410 || [[:d:Q946077|Q946077]] || [[File:Major_Indo-Aryan_languages.png|120px|]] |- | [[:en:Lota (vessel)|Lota]] || 1052194 || 0 || 8579 || 20221016174618 || [[:d:Q2514555|Q2514555]] || [[File:Kindi.jpg|120px|]] |- | [[:en:Monkey-man of Delhi|Monkey-man of Delhi]] || 1060280 || 0 || 7229 || 20221226105235 || [[:d:Q2981973|Q2981973]] || [[File:Monkey_Man.jpg|120px|]] |- | [[:en:Central Food Technological Research Institute|Central Food Technological Research Institute]] || 1062680 || 0 || 5169 || 20230131224526 || [[:d:Q3595299|Q3595299]] || [[File:CFTRI_Mysore,_2008.jpg|120px|]] |- | [[:en:Isvara Krishna|Isvara Krishna]] || 1104612 || 0 || 2779 || 20220311062351 || [[:d:Q6089542|Q6089542]] || |- | [[:en:Bindi (decoration)|Bindi]] || 1138406 || 0 || 24259 || 20230128161746 || [[:d:Q747901|Q747901]] || [[File:Kullu_Himachal_Pradesh_India_Woman.jpg|120px|]] |- | [[:en:Tsampa|Tsampa]] || 1152459 || 0 || 7430 || 20221109143842 || [[:d:Q1144889|Q1144889]] || [[File:Tsang.jpg|120px|]] |- | [[:en:Dhakai|Dhakai]] || 1154528 || 0 || 1241 || 20220807163222 || [[:d:Q5268765|Q5268765]] || |- | [[:en:Koodiyattam|Koodiyattam]] || 1154786 || 0 || 16038 || 20230130022700 || [[:d:Q1641463|Q1641463]] || [[File:Thoranayudham-_Madras1.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sindhology|Sindhology]] || 1157674 || 0 || 4581 || 20230122142222 || [[:d:Q9393074|Q9393074]] || [[File:Mohenjodaro_Sindh.jpeg|120px|]] |- | [[:en:Harauti language|Harauti language]] || 1158399 || 0 || 3340 || 20220427150108 || [[:d:Q33227|Q33227]] || |- | [[:en:Rabindra Sangeet|Rabindra Sangeet]] || 1158934 || 0 || 20022 || 20230122171549 || [[:d:Q3345491|Q3345491]] || [[File:Valmiki_Pratibha_Indira_Devi_&_Rabindranath_Tagore.jpg|120px|]] |- | [[:en:Pashmina (material)|Pashmina]] || 1161423 || 0 || 13735 || 20230114133309 || [[:d:Q1051839|Q1051839]] || [[File:Mandala_Chandar,_Kashmir_1840.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kantha|Kantha]] || 1167789 || 0 || 4687 || 20221206085334 || [[:d:Q6365402|Q6365402]] || [[File:Bengali_dialects_political_map.svg|120px|]] |- | [[:en:Music of Jammu and Kashmir|Music of Jammu and Kashmir]] || 1191700 || 0 || 8927 || 20220926063222 || [[:d:Q3328614|Q3328614]] || [[File:A_Lady_Playing_the_Tanpura,_ca._1735.jpg|120px|]] |- | [[:en:Maaveerar Naal|Maaveerar Naal]] || 1193567 || 0 || 19438 || 20230119200125 || [[:d:Q6721292|Q6721292]] || [[File:Gloriosa_superba_flower_Toti_14_01_2011.JPG|120px|]] |- | [[:en:Balabhadra|Balabhadra]] || 1198447 || 0 || 2282 || 20221231010748 || [[:d:Q26701417|Q26701417]] || [[File:Rama_Lakshmana.jpg|120px|]] |- | [[:en:Zari|Zari]] || 1240883 || 0 || 9388 || 20221118161237 || [[:d:Q8066766|Q8066766]] || [[File:'Sari'_from_Varanasi_(north-central_India),_silk_and_gold-wrapped_silk_yarn_with_supplementary_weft_brocade.jpg|120px|]] |- | [[:en:Namaste|Namaste]] || 1249586 || 0 || 22259 || 20230129065224 || [[:d:Q60653|Q60653]] || [[File:An_Oberoi_Hotel_employee_doing_Namaste,_New_Delhi.jpg|120px|]] |- | [[:en:Shahtoosh|Shahtoosh]] || 1287861 || 0 || 9892 || 20221220185324 || [[:d:Q1430311|Q1430311]] || [[File:ShahtooshShawl-USFWS-2.jpg|120px|]] |- | [[:en:Indo-Persian culture|Indo-Persian culture]] || 1291560 || 0 || 23363 || 20230129080131 || [[:d:Q10844808|Q10844808]] || [[File:Taj_Mahal_in_March_2004.jpg|120px|]] |- | [[:en:Purgi language|Purgi language]] || 1320823 || 0 || 2570 || 20221225140557 || [[:d:Q567905|Q567905]] || [[File:پرگی.svg|120px|]] |- | [[:en:Donyi-Polo|Donyi-Polo]] || 1352171 || 0 || 16586 || 20220608161421 || [[:d:Q4166501|Q4166501]] || [[File:Flag_of_Donyi-Polo.svg|120px|]] |- | [[:en:Indology|Indology]] || 1364785 || 0 || 30839 || 20230207003132 || [[:d:Q625510|Q625510]] || |- | [[:en:Nazrul Geeti|Nazrul Geeti]] || 1376387 || 0 || 8383 || 20221229070343 || [[:d:Q15410867|Q15410867]] || [[File:Nazrul_teaching_Nazrul_Sangeet.jpg|120px|]] |- | [[:en:Double ka meetha|Double ka meetha]] || 1392834 || 0 || 3070 || 20221222153035 || [[:d:Q966178|Q966178]] || [[File:Double_Ka_Meetha.JPG|120px|]] |- | [[:en:Kolam|Kolam]] || 1398246 || 0 || 13182 || 20230122104801 || [[:d:Q1779023|Q1779023]] || [[File:Traditional_kolam.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jai Hind|Jai Hind]] || 1411587 || 0 || 10947 || 20230205200630 || [[:d:Q6123375|Q6123375]] || |- | [[:en:Music of Andhra Pradesh|Music of Andhra Pradesh]] || 1422227 || 0 || 5024 || 20221130094645 || [[:d:Q17012439|Q17012439]] || [[File:Lepakshi...jpg|120px|]] |- | [[:en:Sehra (headdress)|Sehra]] || 1423809 || 0 || 3744 || 20230122201713 || [[:d:Q7446544|Q7446544]] || [[File:Sehragroom.jpg|120px|]] |- | [[:en:Arebhashe dialect|Arebhashe dialect]] || 1427398 || 0 || 30846 || 20230104140513 || [[:d:Q4788356|Q4788356]] || |- | [[:en:Din-i Ilahi|Din-i Ilahi]] || 1476496 || 0 || 17358 || 20230122201559 || [[:d:Q2347558|Q2347558]] || [[File:Emperor_Akbar.png|120px|]] |- | [[:en:Chillum (pipe)|Chillum]] || 1510023 || 0 || 5311 || 20230201164730 || [[:d:Q1778828|Q1778828]] || [[File:Manu_chillum_italian_chillum_chapora_goa.jpg|120px|]] |- | [[:en:Memoni language|Memoni language]] || 1512876 || 0 || 10684 || 20230125220819 || [[:d:Q4180871|Q4180871]] || [[File:Memoni.svg|120px|]] |- | [[:en:Vedic mythology|Vedic mythology]] || 1519143 || 0 || 225 || 20211031150105 || [[:d:Q2076739|Q2076739]] || |- | [[:en:Cultural festival (India)|Cultural festival]] || 1524246 || 0 || 3124 || 20220921034814 || [[:d:Q5192915|Q5192915]] || |- | [[:en:Sahaja|Sahaja]] || 1572179 || 0 || 17374 || 20230108083601 || [[:d:Q4409401|Q4409401]] || [[File:Sharaha_British_Museum.jpg|120px|]] |- | [[:en:Freedom of religion in India|Freedom of religion in India]] || 1583024 || 0 || 40523 || 20230120160347 || [[:d:Q5500770|Q5500770]] || |- | [[:en:National Gallery of Modern Art|National Gallery of Modern Art]] || 1583092 || 0 || 36085 || 20221105171554 || [[:d:Q1338832|Q1338832]] || [[File:Jaipur_House_Delhi.jpg|120px|]] |- | [[:en:Indo-Western clothing|Indo-Western clothing]] || 1591791 || 0 || 15354 || 20221031103148 || [[:d:Q927418|Q927418]] || |- | [[:en:Dupatta|Dupatta]] || 1606864 || 0 || 9077 || 20230130225946 || [[:d:Q911648|Q911648]] || [[File:At_The_Fair_(5823095519).jpg|120px|]] |- | [[:en:Seersucker|Seersucker]] || 1610163 || 0 || 18727 || 20220726102920 || [[:d:Q1185750|Q1185750]] || [[File:Seersucker-sample2.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bengali grammar|Bengali grammar]] || 1625862 || 0 || 68001 || 20230126070625 || [[:d:Q1092284|Q1092284]] || [[File:Royal_Peacock_Barge_LACMA_M.82.154.jpg|120px|]] |- | [[:en:List of Indian folk dances|List of Indian folk dances]] || 1626537 || 0 || 43753 || 20230125125554 || [[:d:Q17056077|Q17056077]] || |- | [[:en:Lathi khela|Lathi khela]] || 1627837 || 0 || 7230 || 20221111180017 || [[:d:Q16185706|Q16185706]] || [[File:Lathi_khela,_Ancient_Festival_-_Shamim_Tirmizi.jpg|120px|]] |- | [[:en:Lisu language|Lisu language]] || 1649627 || 0 || 15105 || 20230207052958 || [[:d:Q56480|Q56480]] || |- | [[:en:Vidyapati|Vidyapati]] || 1655059 || 0 || 22754 || 20230111164927 || [[:d:Q2429461|Q2429461]] || [[File:Statue_of_Maha_Kavi_Kokil_Vidyapati.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bhili language|Bhili language]] || 1674258 || 0 || 5957 || 20221212122544 || [[:d:Q33229|Q33229]] || [[File:A_partial_specimen_of_the_Bhili_Language.png|120px|]] |- | [[:en:Guru Kunchu Kurup|Guru Kunchu Kurup]] || 1678130 || 0 || 3789 || 20221103215934 || [[:d:Q5620381|Q5620381]] || |- | [[:en:Christianity in India|Christianity in India]] || 1683930 || 0 || 148017 || 20230125202739 || [[:d:Q530005|Q530005]] || [[File:Nasrani_cross.jpg|120px|]] |- | [[:en:Dilli Haat|Dilli Haat]] || 1687365 || 0 || 8294 || 20221011153034 || [[:d:Q3595641|Q3595641]] || [[File:Dilli_Haat.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bhil languages|Bhil languages]] || 1707233 || 0 || 5387 || 20221222135437 || [[:d:Q4901727|Q4901727]] || [[File:Bhili_map.png|120px|]] |- | [[:en:A. H. Wheeler|A. H. Wheeler]] || 1738280 || 0 || 8806 || 20210526191419 || [[:d:Q4657233|Q4657233]] || [[File:A.H._Wheeler_&_Co._-_Sawai_Madhopur_-_F7040_Wikipedia_Veethi.JPG|120px|]] |- | [[:en:Dhaba|Dhaba]] || 1748228 || 0 || 11361 || 20221128170848 || [[:d:Q2721569|Q2721569]] || [[File:Pranjal_Dhaba_-_National_Highway_76_-_Shivrajpur_-_Shankargarh_-_Allahabad_2014-07-04_5674.JPG|120px|]] |- | [[:en:Beer in India|Beer in India]] || 1749024 || 0 || 27018 || 20230113142710 || [[:d:Q4880004|Q4880004]] || |- | [[:en:Magh (Bengali calendar)|Magh]] || 1768271 || 0 || 2919 || 20230115060909 || [[:d:Q2723888|Q2723888]] || [[File:A_foggy_winter_morning.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kannada Sahitya Parishat|Kannada Sahitya Parishat]] || 1773183 || 0 || 8142 || 20221212082449 || [[:d:Q6363885|Q6363885]] || [[File:Kannada_Sahitya_Parishat.JPG|120px|]] |- | [[:en:Kannada Sahitya Sammelana|Kannada Sahitya Sammelana]] || 1773209 || 0 || 9737 || 20221031113357 || [[:d:Q2028331|Q2028331]] || [[File:The_logo_of_85th_kannada_sahitya_sammelan.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kharia people|Kharia people]] || 1778622 || 0 || 14049 || 20221122134251 || [[:d:Q6400662|Q6400662]] || [[File:Kharia_Tribal_ladies.jpg|120px|]] |- | [[:en:Indian pop|Indian pop]] || 1849942 || 0 || 18098 || 20221011090859 || [[:d:Q3535998|Q3535998]] || [[File:Euphoria_perform_at_the_Red_Bull_SoundClash_Concert_in_Dubai_in_November_2014.jpg|120px|]] |- | [[:en:Srabon|Srabon]] || 1863146 || 0 || 2033 || 20230115051954 || [[:d:Q7582378|Q7582378]] || [[File:Rain_in_rainy_season_in_Bangladesh.jpg|120px|]] |- | [[:en:Item number|Item number]] || 1881556 || 0 || 24448 || 20230206034429 || [[:d:Q996838|Q996838]] || [[File:12_Nathalia_Department_-_Flickr_-_rgvzoomin.jpg|120px|]] |- | [[:en:Centre for Cultural Resources and Training|Centre for Cultural Resources and Training]] || 1890399 || 0 || 1953 || 20200624222939 || [[:d:Q5062394|Q5062394]] || |- | [[:en:Ghat|Ghat]] || 1896258 || 0 || 16562 || 20230203183223 || [[:d:Q1010155|Q1010155]] || [[File:Varanasi_Munshi_Ghat3.jpg|120px|]] |- | [[:en:Biocon|Biocon]] || 1899802 || 0 || 30433 || 20221226164417 || [[:d:Q487694|Q487694]] || [[File:Biocon_Logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Eicher Motors|Eicher Motors]] || 1899895 || 0 || 6284 || 20230202060746 || [[:d:Q1301821|Q1301821]] || |- | [[:en:Topor (headgear)|Topor]] || 1937453 || 0 || 3327 || 20221025001847 || [[:d:Q7825075|Q7825075]] || [[File:Topor.jpg|120px|]] |- | [[:en:Greater India|Greater India]] || 1996872 || 0 || 117491 || 20230208044810 || [[:d:Q11014588|Q11014588]] || [[File:Indian_cultural_zone.svg|120px|]] |- | [[:en:Kurukh language|Kurukh language]] || 2002180 || 0 || 12685 || 20230114185840 || [[:d:Q33492|Q33492]] || |- | [[:en:Indian logic|Indian logic]] || 2015980 || 0 || 21909 || 20220811060421 || [[:d:Q1661527|Q1661527]] || |- | [[:en:Fashion Street|Fashion Street]] || 2016724 || 0 || 1669 || 20210116210609 || [[:d:Q5436756|Q5436756]] || [[File:Fs1.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sankethi dialect|Sankethi dialect]] || 2146898 || 0 || 31366 || 20221115155042 || [[:d:Q3030315|Q3030315]] || |- | [[:en:Gold Spot|Gold Spot]] || 2154931 || 0 || 4163 || 20220610231430 || [[:d:Q5578860|Q5578860]] || [[File:Gold_Spot_Drink.jpg|120px|]] |- | [[:en:Man-Eaters of Kumaon|Man-Eaters of Kumaon]] || 2163290 || 0 || 8029 || 20221222023913 || [[:d:Q6746102|Q6746102]] || [[File:Maneaters_of_Kumaon.jpg|120px|]] |- | [[:en:Nihari|Nihari]] || 2182219 || 0 || 6938 || 20230114175422 || [[:d:Q7034226|Q7034226]] || [[File:Nihari_at_Karim's,_Jama_Masjid,_Old_Delhi.png|120px|]] |- | [[:en:Bridge (exercise)|Bridge]] || 2184423 || 0 || 5079 || 20220912041554 || [[:d:Q995971|Q995971]] || [[File:Stretching_1200830.jpg|120px|]] |- | [[:en:Head bobble|Head bobble]] || 2191350 || 0 || 3681 || 20230130120241 || [[:d:Q16842409|Q16842409]] || |- | [[:en:Mewari language|Mewari language]] || 2195586 || 0 || 4761 || 20230111163926 || [[:d:Q2992857|Q2992857]] || [[File:میواڑی.svg|120px|]] |- | [[:en:Mood Indigo (festival)|Mood Indigo]] || 2198187 || 0 || 36231 || 20221227092851 || [[:d:Q6907083|Q6907083]] || |- | [[:en:Nag champa|Nag champa]] || 2200251 || 0 || 3834 || 20220127012150 || [[:d:Q899767|Q899767]] || [[File:Nag_Champa_brands.jpg|120px|]] |- | [[:en:Tamil–Kannada languages|Tamil–Kannada languages]] || 2232356 || 0 || 3582 || 20230128112812 || [[:d:Q6478506|Q6478506]] || |- | [[:en:Parading on donkey|Parading on donkey]] || 2232753 || 0 || 3877 || 20220620155249 || [[:d:Q7134164|Q7134164]] || [[File:AKG5806890.jpg|120px|]] |- | [[:en:Cinnamomum tamala|Cinnamomum tamala]] || 2248498 || 0 || 8108 || 20220628043905 || [[:d:Q1661611|Q1661611]] || [[File:Indian_bay_leaf_-_tejpatta_-_indisches_Lorbeerblatt.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kangri language|Kangri language]] || 2253485 || 0 || 11314 || 20230110195855 || [[:d:Q2331560|Q2331560]] || [[File:Kangri_language.png|120px|]] |- | [[:en:Puttee|Puttee]] || 2287197 || 0 || 8275 || 20230122220757 || [[:d:Q1525177|Q1525177]] || [[File:Puttees_from_American_Infantry_Chauchat.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ramco Systems|Ramco Systems]] || 2293343 || 0 || 3902 || 20221011084154 || [[:d:Q7289308|Q7289308]] || [[File:Ramco_Systems_Headquarters.jpg|120px|]] |- | [[:en:Vedanga|Vedanga]] || 2302349 || 0 || 10231 || 20220911192654 || [[:d:Q917680|Q917680]] || |- | [[:en:Durbar (court)|Durbar]] || 2307279 || 0 || 9875 || 20230203210331 || [[:d:Q127807|Q127807]] || [[File:Maratha_darbar.jpg|120px|]] |- | [[:en:Boroline|Boroline]] || 2316296 || 0 || 4780 || 20230105065046 || [[:d:Q4946230|Q4946230]] || [[File:Boroline_Antiseptic_Cream.jpg|120px|]] |- | [[:en:Martial race|Martial race]] || 2320944 || 0 || 30731 || 20230107011240 || [[:d:Q1627674|Q1627674]] || [[File:Officers_1st_Brahmins,_1922.jpg|120px|]] |- | [[:en:Hyderabadi biryani|Hyderabadi biryani]] || 2332114 || 0 || 9562 || 20230130072531 || [[:d:Q2445410|Q2445410]] || [[File:Hyderabadi_Chicken_Biryani.jpg|120px|]] |- | [[:en:Chicken tikka|Chicken tikka]] || 2332686 || 0 || 4400 || 20230121140256 || [[:d:Q2548408|Q2548408]] || [[File:Tandoorimumbai.jpg|120px|]] |- | [[:en:French Institute of Pondicherry|French Institute of Pondicherry]] || 2336031 || 0 || 13024 || 20230130025719 || [[:d:Q3030311|Q3030311]] || |- | [[:en:Braj Bhasha|Braj Bhasha]] || 2360872 || 0 || 10747 || 20230128004413 || [[:d:Q35243|Q35243]] || [[File:Brajbhasha_region.png|120px|]] |- | [[:en:Mangala Dosha|Mangala Dosha]] || 2393171 || 0 || 2760 || 20221215142322 || [[:d:Q12444605|Q12444605]] || |- | [[:en:Rickshaw art|Rickshaw art]] || 2407365 || 0 || 6189 || 20220909191634 || [[:d:Q7332003|Q7332003]] || [[File:Ricksha_3.jpg|120px|]] |- | [[:en:Indo-Pakistani Sign Language|Indo-Pakistani Sign Language]] || 2418846 || 0 || 28184 || 20230131011008 || [[:d:Q3306265|Q3306265]] || |- | [[:en:Permit room|Permit room]] || 2422673 || 0 || 266 || 20210420141918 || [[:d:Q7169349|Q7169349]] || |- | [[:en:Entertainment tax|Entertainment tax]] || 2427108 || 0 || 17460 || 20221203144720 || [[:d:Q5380491|Q5380491]] || [[File:Switzerland_Le_Chenit_revenue_20c_-_2.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gutob language|Gutob language]] || 2458084 || 0 || 3856 || 20220827125413 || [[:d:Q3347070|Q3347070]] || |- | [[:en:Sanskritisation|Sanskritisation]] || 2465081 || 0 || 21922 || 20230106144242 || [[:d:Q2296474|Q2296474]] || |- | [[:en:Our Films, Their Films|Our Films]] || 2501904 || 0 || 1446 || 20220323194842 || [[:d:Q3349767|Q3349767]] || |- | [[:en:Indo-Aryan migrations|Indo-Aryan migrations]] || 2510506 || 0 || 240397 || 20230205010104 || [[:d:Q269145|Q269145]] || [[File:Indo-European_migrations.gif|120px|]] |- | [[:en:Bandhani|Bandhani]] || 2536983 || 0 || 13270 || 20230129201531 || [[:d:Q806304|Q806304]] || [[File:Bandhani_print_open.JPG|120px|]] |- | [[:en:List of Indian flags|List of Indian flags]] || 2538901 || 0 || 53804 || 20230204103050 || [[:d:Q2723861|Q2723861]] || |- | [[:en:Melā|Melā]] || 2547717 || 0 || 6077 || 20221212024058 || [[:d:Q15262625|Q15262625]] || [[File:Kumbamella2001.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sri Raja-Lakshmi Foundation|Sri Raja-Lakshmi Foundation]] || 2553725 || 0 || 12136 || 20221111225144 || [[:d:Q7586198|Q7586198]] || [[File:RLF_logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Golconda|Golconda]] || 2557417 || 0 || 23812 || 20230205134106 || [[:d:Q4141623|Q4141623]] || [[File:Forte_di_golconda,_vedute_da_est_06.jpg|120px|]] |- | [[:en:Hero MotoCorp|Hero MotoCorp]] || 2606872 || 0 || 24877 || 20230113192555 || [[:d:Q1613763|Q1613763]] || [[File:Hero_MotoCorp.svg|120px|]] |- | [[:en:Indian feudalism|Indian feudalism]] || 2614846 || 0 || 11637 || 20230206043753 || [[:d:Q6022230|Q6022230]] || [[File:Maratha_darbar.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gajasura|Gajasura]] || 2632768 || 0 || 634 || 20230206130425 || [[:d:Q5517568|Q5517568]] || |- | [[:en:Elephants in Kerala culture|Elephants in Kerala culture]] || 2639465 || 0 || 19223 || 20220829124745 || [[:d:Q5359435|Q5359435]] || [[File:Wild_elephants,_Munnar.jpg|120px|]] |- | [[:en:National Aluminium Company|National Aluminium Company]] || 2640796 || 0 || 14475 || 20221207105626 || [[:d:Q3635746|Q3635746]] || |- | [[:en:Pardhi language|Pardhi language]] || 2642014 || 0 || 1252 || 20221219224732 || [[:d:Q7136554|Q7136554]] || |- | [[:en:Palampore|Palampore]] || 2674993 || 0 || 2618 || 20211203184503 || [[:d:Q3361366|Q3361366]] || [[File:Palempore_aux_paons_(3).jpg|120px|]] |- | [[:en:Water lantern|Water lantern]] || 2681139 || 0 || 4999 || 20230123141510 || [[:d:Q391339|Q391339]] || [[File:Albuquerque Bridge-Sasebo River, Sasebo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jangil|Jangil]] || 2681920 || 0 || 3231 || 20230117173728 || [[:d:Q4159864|Q4159864]] || [[File:Andamanese_comparative_distribution.png|120px|]] |- | [[:en:Kharia language|Kharia language]] || 2690149 || 0 || 6377 || 20230130075840 || [[:d:Q3915562|Q3915562]] || [[File:WIKITONGUES-_Nicolas_speaking_Sadri,_Kharia,_and_Sambalpuri.webm|120px|]] |- | [[:en:Egg bhurji|Egg bhurji]] || 2703551 || 0 || 2159 || 20230103025408 || [[:d:Q5347835|Q5347835]] || [[File:Eggbhurjee.JPG|120px|]] |- | [[:en:Diya (lamp)|Diya]] || 2758585 || 0 || 7515 || 20230128053546 || [[:d:Q1231792|Q1231792]] || [[File:Diwali_diyas.jpg|120px|]] |- | [[:en:Car language|Car language]] || 2781860 || 0 || 4875 || 20230204154203 || [[:d:Q35156|Q35156]] || |- | [[:en:Media bias in South Asia|Media bias in South Asia]] || 2784832 || 0 || 22055 || 20221208060611 || [[:d:Q6805584|Q6805584]] || |- | [[:en:Gladrags Manhunt and Megamodel Contest|Gladrags Manhunt and Megamodel Contest]] || 2800089 || 0 || 22712 || 20220802105235 || [[:d:Q5566307|Q5566307]] || [[File:Gladrags_manhunt2.jpg|120px|]] |- | [[:en:Rumāl|Rumāl]] || 2846129 || 0 || 2651 || 20221114100342 || [[:d:Q7379446|Q7379446]] || [[File:Chamba_Rumal_.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jodhpuri|Jodhpuri]] || 2872675 || 0 || 2639 || 20221003152129 || [[:d:Q6207848|Q6207848]] || [[File:Vladimir_Putin_meeting_with_Narendra_Modi_in_the_Kremlin.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ashtadiggajas|Ashtadiggajas]] || 2936324 || 0 || 8781 || 20221120115929 || [[:d:Q4810510|Q4810510]] || [[File:Model_of_court_in_Sri_Krishnadevaraya_asthanam.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bangalore Kannada|Bangalore Kannada]] || 2960547 || 0 || 3038 || 20221227091032 || [[:d:Q4855054|Q4855054]] || |- | [[:en:Mehmaan khana|Mehmaan khana]] || 3001016 || 0 || 5844 || 20230206171246 || [[:d:Q4334174|Q4334174]] || |- | [[:en:Customs and etiquette in Indian dining|Customs and etiquette in Indian dining]] || 3044044 || 0 || 8129 || 20230118085728 || [[:d:Q3595631|Q3595631]] || [[File:Indian_Spices.jpg|120px|]] |- | [[:en:Britannia Industries|Britannia Industries]] || 3044089 || 0 || 32549 || 20230123191402 || [[:d:Q4969284|Q4969284]] || [[File:Britannia_Industries_logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Toto language|Toto language]] || 3044443 || 0 || 15524 || 20220322075903 || [[:d:Q36709|Q36709]] || [[File:Shukla_Toto_T.svg|120px|]] |- | [[:en:Hero Cycles|Hero Cycles]] || 3044610 || 0 || 18053 || 20220321203908 || [[:d:Q11330445|Q11330445]] || |- | [[:en:Muhurat trading|Muhurat trading]] || 3050651 || 0 || 3445 || 20221024023348 || [[:d:Q6735005|Q6735005]] || |- | [[:en:Howdah|Howdah]] || 3066436 || 0 || 11720 || 20230128055844 || [[:d:Q1365989|Q1365989]] || [[File:Raja_of_Tranvancore's_elephants.jpg|120px|]] |- | [[:en:Madiya language|Madiya language]] || 3150161 || 0 || 2360 || 20220920160934 || [[:d:Q27602|Q27602]] || |- | [[:en:Mammoty|Mammoty]] || 3185281 || 0 || 892 || 20221102095845 || [[:d:Q6745889|Q6745889]] || [[File:மண்வெட்டி.JPG|120px|]] |- | [[:en:Gamit language|Gamit language]] || 3189397 || 0 || 1672 || 20221231144352 || [[:d:Q2731717|Q2731717]] || |- | [[:en:Pichal Peri|Pichal Peri]] || 3196322 || 0 || 3054 || 20220818155607 || [[:d:Q7190621|Q7190621]] || [[File:Imaginary_painting_of_Himalayan_foothills_of_1860.jpg|120px|]] |- | [[:en:List of Indian dishes|List of Indian dishes]] || 3216914 || 0 || 44799 || 20230115133220 || [[:d:Q3595154|Q3595154]] || |- | [[:en:Indian fast food|Indian fast food]] || 3222551 || 0 || 7622 || 20221221115502 || [[:d:Q6022229|Q6022229]] || [[File:Indian_Spices.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bebinca|Bebinca]] || 3223309 || 0 || 3839 || 20221224152541 || [[:d:Q3270102|Q3270102]] || [[File:Bebinca_com_gelado.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gujarati cuisine|Gujarati cuisine]] || 3223341 || 0 || 23077 || 20230111171300 || [[:d:Q2732159|Q2732159]] || [[File:Indian_Spices.jpg|120px|]] |- | [[:en:Puttu|Puttu]] || 3299775 || 0 || 10289 || 20230120190138 || [[:d:Q3520287|Q3520287]] || [[File:Puttu_(Rice_Flour_steamed_cake).jpg|120px|]] |- | [[:en:Appam|Appam]] || 3300286 || 0 || 12103 || 20230203195301 || [[:d:Q2548021|Q2548021]] || [[File:Appam_-_அப்பம்.jpg|120px|]] |- | [[:en:Groma language|Groma language]] || 3318677 || 0 || 1664 || 20230203084338 || [[:d:Q56551|Q56551]] || |- | [[:en:Magar language|Magar language]] || 3318842 || 0 || 11007 || 20230204120500 || [[:d:Q56550|Q56550]] || |- | [[:en:Majhwar language|Majhwar language]] || 3318869 || 0 || 1648 || 20221219185614 || [[:d:Q6737795|Q6737795]] || |- | [[:en:MRF (company)|MRF]] || 3345805 || 0 || 19017 || 20230203154631 || [[:d:Q1789944|Q1789944]] || [[File:Mrf-logo.png|120px|]] |- | [[:en:Tarpana|Tarpana]] || 3375342 || 0 || 7839 || 20230121051955 || [[:d:Q7686573|Q7686573]] || [[File:Tarpan_-_Jagannath_Ghat_-_Kolkata_2012-10-15_0622.JPG|120px|]] |- | [[:en:Indian martial arts|Indian martial arts]] || 3376850 || 0 || 74000 || 20230131144031 || [[:d:Q2575049|Q2575049]] || |- | [[:en:Mushaira|Mushaira]] || 3440482 || 0 || 8571 || 20221025173845 || [[:d:Q3635468|Q3635468]] || [[File:Ghalib_at_the_Last_Mushaira.jpg|120px|]] |- | [[:en:Indian rituals after death|Indian rituals after death]] || 3470803 || 0 || 16818 || 20230203173515 || [[:d:Q7917991|Q7917991]] || |- | [[:en:Kak clan|Kak clan]] || 3475868 || 0 || 662 || 20221225091715 || [[:d:Q6349086|Q6349086]] || |- | [[:en:Karnataka Rajyotsava|Karnataka Rajyotsava]] || 3503730 || 0 || 14618 || 20221221110601 || [[:d:Q3536961|Q3536961]] || [[File:Mahila_Dollu_Kunita.jpg|120px|]] |- | [[:en:Café Coffee Day|Café Coffee Day]] || 3517277 || 0 || 12163 || 20230123072310 || [[:d:Q5017235|Q5017235]] || [[File:Cafe_Coffee_Day_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Pakol|Pakol]] || 3560769 || 0 || 28505 || 20230202041332 || [[:d:Q1512190|Q1512190]] || [[File:Chitrali_Cap.JPG|120px|]] |- | [[:en:Inbuan wrestling|Inbuan wrestling]] || 3572841 || 0 || 2613 || 20220601103856 || [[:d:Q6014004|Q6014004]] || |- | [[:en:Thomas Holdich|Thomas Holdich]] || 3631985 || 0 || 7152 || 20221223045056 || [[:d:Q7790747|Q7790747]] || [[File:Thomas_Holdich.jpg|120px|]] |- | [[:en:Seekh kebab|Seekh kebab]] || 3675176 || 0 || 3032 || 20230207182750 || [[:d:Q55632802|Q55632802]] || [[File:Pakistani_Food_Beef_Kabobs.jpg|120px|]] |- | [[:en:Indo-Portuguese creoles|Indo-Portuguese creoles]] || 3692949 || 0 || 1796 || 20221203013615 || [[:d:Q6025550|Q6025550]] || |- | [[:en:Chaat masala|Chaat masala]] || 3832908 || 0 || 2582 || 20230129160602 || [[:d:Q1068141|Q1068141]] || [[File:Chaatmasala.jpg|120px|]] |- | [[:en:Chakna|Chakna]] || 3887348 || 0 || 1925 || 20220522081907 || [[:d:Q5068377|Q5068377]] || [[File:Chakna.jpg|120px|]] |- | [[:en:Fevicol|Fevicol]] || 3892834 || 0 || 6757 || 20230202124713 || [[:d:Q5446092|Q5446092]] || [[File:Fevicol_brand_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Phulkari|Phulkari]] || 3931818 || 0 || 43663 || 20221027120007 || [[:d:Q7188325|Q7188325]] || [[File:Contemporary_Phulkari_design.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jana Gana Mana (music video)|Jana Gana Mana]] || 3945455 || 0 || 5464 || 20220816200535 || [[:d:Q6150505|Q6150505]] || |- | [[:en:Sakharpuda|Sakharpuda]] || 3965513 || 0 || 1954 || 20210301104243 || [[:d:Q7402927|Q7402927]] || |- | [[:en:Indira Gandhi National Centre for the Arts|Indira Gandhi National Centre for the Arts]] || 4033612 || 0 || 11473 || 20230202151054 || [[:d:Q6024989|Q6024989]] || [[File:IGNCA,_New_Delhi,.jpg|120px|]] |- | [[:en:Shrimati|Shrimati]] || 4038017 || 0 || 872 || 20230130183148 || [[:d:Q12454704|Q12454704]] || |- | [[:en:Mudiyett|Mudiyett]] || 4040084 || 0 || 6073 || 20220724093117 || [[:d:Q1479611|Q1479611]] || [[File:Mudiyettu_at_Kezhoor_kavu_02-02-2013_2-04-33.JPG|120px|]] |- | [[:en:Paschimbanga Bangla Akademi|Paschimbanga Bangla Akademi]] || 4081166 || 0 || 21361 || 20221118130429 || [[:d:Q7141810|Q7141810]] || [[File:Bangla-Akademi-Nandan.jpg|120px|]] |- | [[:en:Temple elephant|Temple elephant]] || 4180483 || 0 || 2663 || 20221211122719 || [[:d:Q7698706|Q7698706]] || [[File:Mahout_washing_his_elephant._Temple_in_Kanchipuram,_Tamil_Nadu.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kaithi|Kaithi]] || 4194564 || 0 || 15858 || 20230202145234 || [[:d:Q1253814|Q1253814]] || [[File:Kaithi_noto.svg|120px|]] |- | [[:en:Aka-Bea language|Aka-Bea language]] || 4194980 || 0 || 6752 || 20230115074341 || [[:d:Q2356391|Q2356391]] || [[File:Schematic_Map_of_Andamanese_Languages_&_Tribes.png|120px|]] |- | [[:en:Indian vegetarian cuisine|Indian vegetarian cuisine]] || 4210398 || 0 || 3088 || 20221128153916 || [[:d:Q17067254|Q17067254]] || [[File:Vegetarian_Curry.jpeg|120px|]] |- | [[:en:Bengali vocabulary|Bengali vocabulary]] || 4257912 || 0 || 16967 || 20221207120151 || [[:d:Q4887698|Q4887698]] || [[File:Bengali_Vocabulary2.png|120px|]] |- | [[:en:Shami kebab|Shami kebab]] || 4267272 || 0 || 5155 || 20230122051836 || [[:d:Q7487537|Q7487537]] || [[File:4th_October_2012_Shami_Kebab.jpg|120px|]] |- | [[:en:HMT Limited|HMT Limited]] || 4271913 || 0 || 14892 || 20221128131355 || [[:d:Q356059|Q356059]] || |- | [[:en:TVS Motor Company|TVS Motor Company]] || 4272123 || 0 || 12845 || 20230128030559 || [[:d:Q3300084|Q3300084]] || |- | [[:en:Navya-Nyāya|Navya-Nyāya]] || 4286622 || 0 || 6345 || 20220503003308 || [[:d:Q3630544|Q3630544]] || |- | [[:en:Horn OK Please|Horn OK Please]] || 4318806 || 0 || 3179 || 20220825102445 || [[:d:Q5903947|Q5903947]] || [[File:Horn_OK_Please_Pune_(4823687230).jpg|120px|]] |- | [[:en:Kingfisher (beer)|Kingfisher]] || 4335749 || 0 || 6619 || 20221211190837 || [[:d:Q1572281|Q1572281]] || [[File:Kingfisher_beer_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Parasika Kingdom|Parasika Kingdom]] || 4341498 || 0 || 608 || 20190715214943 || [[:d:Q7135923|Q7135923]] || |- | [[:en:Quail as food|Quail as food]] || 4363108 || 0 || 4204 || 20221225100616 || [[:d:Q7268510|Q7268510]] || [[File:Quail_Saltimbocca_with_Polenta_Fritter_-_King_River_Cafe_(65050203).jpg|120px|]] |- | [[:en:Malla-yuddha|Malla-yuddha]] || 4416564 || 0 || 18276 || 20230129221404 || [[:d:Q6744011|Q6744011]] || [[File:Wrestlers_LACMA_M.88.133.2_(3_of_3).jpg|120px|]] |- | [[:en:Indian Century|Indian Century]] || 4426463 || 0 || 16074 || 20230121040856 || [[:d:Q8832799|Q8832799]] || [[File:Flag_of_India.svg|120px|]] |- | [[:en:Suzlon|Suzlon]] || 4434437 || 0 || 46251 || 20221217174252 || [[:d:Q1402563|Q1402563]] || |- | [[:en:Prostitution in India|Prostitution in India]] || 4442437 || 0 || 74665 || 20230201131023 || [[:d:Q7251040|Q7251040]] || [[File:Prostitution_in_Asia.PNG|120px|]] |- | [[:en:National Museum, New Delhi|National Museum]] || 4465722 || 0 || 63054 || 20221222113128 || [[:d:Q1356138|Q1356138]] || [[File:India_national_museum_01.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sethani ghat|Sethani ghat]] || 4519146 || 0 || 1717 || 20230103132613 || [[:d:Q7456646|Q7456646]] || [[File:Setani_ghat_hoshangabad.jpg|120px|]] |- | [[:en:Middle Indo-Aryan languages|Middle Indo-Aryan languages]] || 4521127 || 0 || 10859 || 20220810140818 || [[:d:Q3236316|Q3236316]] || |- | [[:en:Patiala salwar|Patiala salwar]] || 4553111 || 0 || 4099 || 20210811085932 || [[:d:Q7144918|Q7144918]] || [[File:Punjabi_Traditional_Fashion_-_Cultural_Night_-_Wiki_Conference_India_-_CGC_-_Mohali_2016-08-05_7348.JPG|120px|]] |- | [[:en:Nambardaar|Nambardaar]] || 4566380 || 0 || 2657 || 20220821041912 || [[:d:Q6961370|Q6961370]] || |- | [[:en:Khalat|Khalat]] || 4578844 || 0 || 2830 || 20221016203053 || [[:d:Q5732842|Q5732842]] || [[File:Prokudin-Gorskii-19.jpg|120px|]] |- | [[:en:Nakashi art|Nakashi art]] || 4617409 || 0 || 1310 || 20220124034525 || [[:d:Q6960317|Q6960317]] || |- | [[:en:Brand India|Brand India]] || 4635597 || 0 || 2584 || 20220519211544 || [[:d:Q4956493|Q4956493]] || |- | [[:en:Jamawar|Jamawar]] || 4647260 || 0 || 3574 || 20221101135047 || [[:d:Q6127763|Q6127763]] || [[File:Jamawar_Shawl.tif|120px|]] |- | [[:en:Indian Language School|Indian Language School]] || 4665623 || 0 || 3247 || 20210828091917 || [[:d:Q6020875|Q6020875]] || [[File:Indian_Language_School_main_entrance,_Nigeria.jpg|120px|]] |- | [[:en:Rana (title)|Rana]] || 4673295 || 0 || 6910 || 20221207105832 || [[:d:Q11997065|Q11997065]] || [[File:Pahlavi_Crown_of_Imperial_Iran_(heraldry).svg|120px|]] |- | [[:en:Motilal Banarsidass|Motilal Banarsidass]] || 4704776 || 0 || 8546 || 20221018152814 || [[:d:Q1165861|Q1165861]] || |- | [[:en:Kachori|Kachori]] || 4710008 || 0 || 5577 || 20230124180445 || [[:d:Q2726464|Q2726464]] || [[File:Kachori_the_favourite_north_Indian_breakfast.JPG|120px|]] |- | [[:en:Para (Bengali)|Para]] || 4746995 || 0 || 1119 || 20220927124356 || [[:d:Q7133638|Q7133638]] || |- | [[:en:Haathi Mere Saathi (1971 film)|Haathi Mere Saathi]] || 4762122 || 0 || 13738 || 20230109041856 || [[:d:Q5636575|Q5636575]] || [[File:Haathi_Mere_Saathi.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sindhi cuisine|Sindhi cuisine]] || 4763567 || 0 || 12027 || 20221226033453 || [[:d:Q3307500|Q3307500]] || [[File:Indian_Spices.jpg|120px|]] |- | [[:en:Nayaka dynasties|Nayaka dynasties]] || 4771747 || 0 || 5437 || 20230202122553 || [[:d:Q1530035|Q1530035]] || |- | [[:en:Kati roll|Kati roll]] || 4772308 || 0 || 7839 || 20221204173416 || [[:d:Q6377352|Q6377352]] || [[File:Kolkata_Rolls.jpg|120px|]] |- | [[:en:Taftan (bread)|Taftan]] || 4799986 || 0 || 1738 || 20230119142313 || [[:d:Q7675057|Q7675057]] || [[File:Taftan_nan_01.jpg|120px|]] |- | [[:en:Khara dupatta|Khara dupatta]] || 4825138 || 0 || 6264 || 20221101135047 || [[:d:Q6400506|Q6400506]] || |- | [[:en:Karakul (hat)|Karakul]] || 4883517 || 0 || 10737 || 20230124195203 || [[:d:Q1472366|Q1472366]] || [[File:Jinnah1945c.jpg|120px|]] |- | [[:en:Caste system in Kerala|Caste system in Kerala]] || 4965161 || 0 || 25862 || 20230117073818 || [[:d:Q5049642|Q5049642]] || |- | [[:en:Mufti (dress)|Mufti]] || 4970774 || 0 || 3904 || 20220816004604 || [[:d:Q10310064|Q10310064]] || |- | [[:en:Thukpa|Thukpa]] || 4980946 || 0 || 5161 || 20230127143335 || [[:d:Q607114|Q607114]] || [[File:Thukpa,_Tibetan_noodle_in_Osaka,_Japan.jpg|120px|]] |- | [[:en:Force Motors|Force Motors]] || 5065488 || 0 || 10653 || 20230125072141 || [[:d:Q1436646|Q1436646]] || [[File:Force_Motors_Logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Shalu (sari)|Shalu]] || 5091215 || 0 || 1847 || 20221127115808 || [[:d:Q7487330|Q7487330]] || [[File:Shraddha_Arya_wearing_a_Sari,_traditional_Indian_attire.jpg|120px|]] |- | [[:en:Lakshmi Machine Works|Lakshmi Machine Works]] || 5150194 || 0 || 4548 || 20220822184709 || [[:d:Q6479875|Q6479875]] || [[File:Lakshmi_Machine_Works.png|120px|]] |- | [[:en:Chicken lollipop|Chicken lollipop]] || 5215723 || 0 || 2675 || 20230122160933 || [[:d:Q2918182|Q2918182]] || [[File:Chicken_lollipop_in_Goa.jpg|120px|]] |- | [[:en:Anthology of Indian Classical Music – A Tribute to Alain Daniélou|Anthology of Indian Classical Music – A Tribute to Alain Daniélou]] || 5228995 || 0 || 5438 || 20221028023008 || [[:d:Q4771895|Q4771895]] || [[File:Anthology_of_Indian_Classical_Music_Cover_Art.jpg|120px|]] |- | [[:en:OnMobile|OnMobile]] || 5245546 || 0 || 10426 || 20220808213423 || [[:d:Q7090858|Q7090858]] || [[File:OnMobile-Logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Haldiram's|Haldiram's]] || 5284310 || 0 || 9668 || 20230205211632 || [[:d:Q17054442|Q17054442]] || [[File:Haldiram's_Logo_SVG.svg|120px|]] |- | [[:en:Nigambodh Ghat|Nigambodh Ghat]] || 5289073 || 0 || 2964 || 20211024183433 || [[:d:Q17012449|Q17012449]] || |- | [[:en:Blind men and an elephant|Blind men and an elephant]] || 5289291 || 0 || 29792 || 20230204045037 || [[:d:Q1218005|Q1218005]] || [[File:Blind_men_and_elephant4.jpg|120px|]] |- | [[:en:Indian elephant|Indian elephant]] || 5323507 || 0 || 27638 || 20230121113006 || [[:d:Q591305|Q591305]] || [[File:Elephas_maximus_(Bandipur).jpg|120px|]] |- | [[:en:Avadhanam|Avadhanam]] || 5332050 || 0 || 26358 || 20221225211244 || [[:d:Q4827403|Q4827403]] || |- | [[:en:Regional differences and dialects in Indian English|Regional differences and dialects in Indian English]] || 5334782 || 0 || 14401 || 20221203024018 || [[:d:Q7309208|Q7309208]] || |- | [[:en:Tanga (carriage)|Tanga]] || 5347767 || 0 || 2983 || 20220629012508 || [[:d:Q7682771|Q7682771]] || [[File:TangaJaora.jpg|120px|]] |- | [[:en:MacGregor Medal|MacGregor Medal]] || 5349593 || 0 || 18363 || 20220915202101 || [[:d:Q16949807|Q16949807]] || [[File:MacGregor_Medal.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sant Bhasha|Sant Bhasha]] || 5379611 || 0 || 4623 || 20230119003427 || [[:d:Q7419081|Q7419081]] || [[File:Painting_of_Guru_Arjan_being_fanned_with_a_book_before_him.jpg|120px|]] |- | [[:en:Field hockey in India|Field hockey in India]] || 5417697 || 0 || 24667 || 20230201073029 || [[:d:Q5447072|Q5447072]] || [[File:Chandigarh_hockey_stadium.JPG|120px|]] |- | [[:en:Kollam Pooram|Kollam Pooram]] || 5435100 || 0 || 2907 || 20221013060513 || [[:d:Q6427346|Q6427346]] || |- | [[:en:Bahing language|Bahing language]] || 5479510 || 0 || 3703 || 20230203121200 || [[:d:Q56442|Q56442]] || |- | [[:en:Kumbha|Kumbha]] || 5520123 || 0 || 3654 || 20230207135836 || [[:d:Q3200366|Q3200366]] || [[File:GangaTerracottaAhichchhatra.JPG|120px|]] |- | [[:en:Cheema (surname)|Cheema]] || 5544070 || 0 || 4344 || 20230127101232 || [[:d:Q5089301|Q5089301]] || |- | [[:en:Old Monk|Old Monk]] || 5545232 || 0 || 8958 || 20230106231716 || [[:d:Q762996|Q762996]] || [[File:Old_Monk_Label.jpg|120px|]] |- | [[:en:Caste system in Goa|Caste system in Goa]] || 5585463 || 0 || 13363 || 20230127141711 || [[:d:Q5049638|Q5049638]] || |- | [[:en:Shram Awards|Shram Awards]] || 5598864 || 0 || 1722 || 20221212013844 || [[:d:Q7503406|Q7503406]] || |- | [[:en:Hastin|Hastin]] || 5603847 || 0 || 2811 || 20220424162051 || [[:d:Q17067390|Q17067390]] || |- | [[:en:Theatre of India|Theatre of India]] || 5609113 || 0 || 42733 || 20230120221249 || [[:d:Q3632209|Q3632209]] || [[File:Kathakali_-Play_with_Kaurava.jpg|120px|]] |- | [[:en:Chhota haazri|Chhota haazri]] || 5615697 || 0 || 3654 || 20230206191332 || [[:d:Q5094956|Q5094956]] || |- | [[:en:Anti-Indian sentiment|Anti-Indian sentiment]] || 5620515 || 0 || 100961 || 20230206225936 || [[:d:Q3845748|Q3845748]] || |- | [[:en:Indomania|Indomania]] || 5620565 || 0 || 29920 || 20230125061937 || [[:d:Q6025768|Q6025768]] || |- | [[:en:Gaja|Gaja]] || 5682319 || 0 || 3934 || 20221203091902 || [[:d:Q5517522|Q5517522]] || [[File:Gajendra_moksham.jpg|120px|]] |- | [[:en:Purva Mimamsa Sutras|Purva Mimamsa Sutras]] || 5696216 || 0 || 5637 || 20220401014704 || [[:d:Q3410998|Q3410998]] || |- | [[:en:Samskrita Bharati|Samskrita Bharati]] || 5757513 || 0 || 12259 || 20230103113751 || [[:d:Q3635831|Q3635831]] || [[File:SamskritBharati_Nehal.jpg|120px|]] |- | [[:en:Indosphere|Indosphere]] || 5767854 || 0 || 12777 || 20221127173452 || [[:d:Q1037883|Q1037883]] || |- | [[:en:Panchal|Panchal]] || 5771919 || 0 || 1751 || 20230119125457 || [[:d:Q17064006|Q17064006]] || |- | [[:en:Oriental Research Institute & Manuscripts Library|Oriental Research Institute & Manuscripts Library]] || 5785194 || 0 || 3705 || 20220627203413 || [[:d:Q3356284|Q3356284]] || [[File:The_Oriental_Research_Institute_&_Manuscripts_Library_at_Thiruvananthapuram.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mindtree|Mindtree]] || 5814799 || 0 || 28109 || 20230123155224 || [[:d:Q3521079|Q3521079]] || |- | [[:en:Rabindra Puraskar|Rabindra Puraskar]] || 5882468 || 0 || 10817 || 20221226133027 || [[:d:Q7278760|Q7278760]] || |- | [[:en:Manipuri Pony|Manipuri Pony]] || 5882897 || 0 || 12886 || 20230121182430 || [[:d:Q6749849|Q6749849]] || [[File:Manipur_Pony.jpg|120px|]] |- | [[:en:Chorba|Chorba]] || 5940610 || 0 || 8630 || 20230124080551 || [[:d:Q948244|Q948244]] || [[File:Bean_soup_with_tomatoes_and_red_peppers.jpeg|120px|]] |- | [[:en:List of gotras|List of gotras]] || 5944092 || 0 || 6548 || 20230121110509 || [[:d:Q6621766|Q6621766]] || |- | [[:en:Nirma|Nirma]] || 5985437 || 0 || 6313 || 20230108062428 || [[:d:Q12435810|Q12435810]] || |- | [[:en:Siti Networks|Siti Networks]] || 5990036 || 0 || 3405 || 20221023111022 || [[:d:Q4166326|Q4166326]] || [[File:Siti_Networks_logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Lohia Machinery Limited|Lohia Machinery Limited]] || 6018245 || 0 || 7406 || 20221001120020 || [[:d:Q114554573|Q114554573]] || |- | [[:en:Tirhuta script|Tirhuta script]] || 6089321 || 0 || 20724 || 20230121111436 || [[:d:Q1765752|Q1765752]] || [[File:12th_century_Stone_Inscription_from_Simroungarh_in_Tirhuta_script.jpg|120px|]] |- | [[:en:Maa Aarki|Maa Aarki]] || 6123818 || 0 || 2665 || 20210407064638 || [[:d:Q6720932|Q6720932]] || [[File:Mashakti.jpg|120px|]] |- | [[:en:Rignai|Rignai]] || 6154514 || 0 || 4247 || 20230116041730 || [[:d:Q106554809|Q106554809]] || [[File:Tripuri_bride.jpg|120px|]] |- | [[:en:Torrent Pharmaceuticals|Torrent Pharmaceuticals]] || 6180737 || 0 || 8043 || 20221217180801 || [[:d:Q12430250|Q12430250]] || |- | [[:en:Torrent Cables|Torrent Cables]] || 6181464 || 0 || 3330 || 20221217180756 || [[:d:Q7827041|Q7827041]] || |- | [[:en:Punjabi culture|Punjabi culture]] || 6237447 || 0 || 23747 || 20230119234011 || [[:d:Q7260349|Q7260349]] || |- | [[:en:Indian French|Indian French]] || 6242059 || 0 || 148 || 20221106153410 || [[:d:Q17056078|Q17056078]] || |- | [[:en:Paya (food)|Paya]] || 6278708 || 0 || 4346 || 20221224234443 || [[:d:Q7530248|Q7530248]] || [[File:Paya_Curry.JPG|120px|]] |- | [[:en:Wadia Group|Wadia Group]] || 6280702 || 0 || 4641 || 20220928200202 || [[:d:Q7959272|Q7959272]] || [[File:Wadia_Group_logo.svg|120px|]] |- | [[:en:The Great Railway Bazaar|The Great Railway Bazaar]] || 6284170 || 0 || 5335 || 20221019220705 || [[:d:Q7737904|Q7737904]] || [[File:TheGreatRailwayBazaar.jpg|120px|]] |- | [[:en:Chinkara Motors|Chinkara Motors]] || 6301310 || 0 || 6163 || 20211116234616 || [[:d:Q5101089|Q5101089]] || [[File:Chinkara_Motors_Logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Premier (company)|Premier]] || 6301404 || 0 || 13945 || 20221217164159 || [[:d:Q268808|Q268808]] || [[File:Premier_Ltd.svg|120px|]] |- | [[:en:Maila Anchal|Maila Anchal]] || 6481556 || 0 || 4253 || 20210119152023 || [[:d:Q6735742|Q6735742]] || |- | [[:en:Yaga-shala|Yaga-shala]] || 6515296 || 0 || 976 || 20220929070905 || [[:d:Q8046668|Q8046668]] || |- | [[:en:Bharat Aluminium Company|Bharat Aluminium Company]] || 6582672 || 0 || 5144 || 20221128083310 || [[:d:Q4901098|Q4901098]] || [[File:BALCO_Logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Persistent Systems|Persistent Systems]] || 6673150 || 0 || 9928 || 20230202130811 || [[:d:Q7170401|Q7170401]] || [[File:Persistent_Systems.png|120px|]] |- | [[:en:West Zone Cultural Centre|West Zone Cultural Centre]] || 6686004 || 0 || 2647 || 20220330043345 || [[:d:Q7987051|Q7987051]] || |- | [[:en:Uttariya|Uttariya]] || 6717298 || 0 || 8905 || 20211214005552 || [[:d:Q7903410|Q7903410]] || [[File:In_Welcome_of_Buddha_-_ACCN_34-2542_-_Government_Museum_-_Mathura_2013-02-24_5941.JPG|120px|]] |- | [[:en:Miracle Chapati|Miracle Chapati]] || 6845876 || 0 || 3709 || 20220822061703 || [[:d:Q6872383|Q6872383]] || [[File:Chapati_jesus.jpg|120px|]] |- | [[:en:Parti Parikatha|Parti Parikatha]] || 6855726 || 0 || 1275 || 20170922012536 || [[:d:Q7140289|Q7140289]] || |- | [[:en:Sundarbans Tiger Project|Sundarbans Tiger Project]] || 6871527 || 0 || 3347 || 20220912072559 || [[:d:Q7639262|Q7639262]] || |- | [[:en:Salivanhana|Salivanhana]] || 6884973 || 0 || 657 || 20210714211858 || [[:d:Q7404863|Q7404863]] || |- | [[:en:War language|War language]] || 6886158 || 0 || 1810 || 20220410070555 || [[:d:Q56321|Q56321]] || |- | [[:en:Rashtrapati Award|Rashtrapati Award]] || 6933701 || 0 || 2278 || 20210426054559 || [[:d:Q7294993|Q7294993]] || [[File:Rashtrapati_Scout_(The_Bharat_Scouts_and_Guides).png|120px|]] |- | [[:en:Kallana|Kallana]] || 6946866 || 0 || 5247 || 20230205032126 || [[:d:Q6353542|Q6353542]] || |- | [[:en:Tigers in India|Tigers in India]] || 6948493 || 0 || 109912 || 20230129161513 || [[:d:Q113499640|Q113499640]] || [[File:Tiger_-_Panthera_tigris_-_T8_Ladli_-_04_(22499037535).jpg|120px|]] |- | [[:en:Mauryan art|Mauryan art]] || 7078364 || 0 || 22362 || 20221222053900 || [[:d:Q6793993|Q6793993]] || [[File:Sarnath_capital.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kashmiriyat|Kashmiriyat]] || 7107829 || 0 || 13350 || 20221210111803 || [[:d:Q4218239|Q4218239]] || [[File:Khrew.jpg|120px|]] |- | [[:en:Hamdard India|Hamdard India]] || 7117272 || 0 || 4292 || 20221225120644 || [[:d:Q5644379|Q5644379]] || [[File:Logo_hamdard.jpg|120px|]] |- | [[:en:Assamese literature|Assamese literature]] || 7134717 || 0 || 32323 || 20221206014902 || [[:d:Q2308254|Q2308254]] || [[File:Illustrated_Manuscript_of_Dakhinpat_Sattra(_Bhagawat)_(cropped).jpg|120px|]] |- | [[:en:Dasara elephants|Dasara elephants]] || 7241350 || 0 || 7435 || 20220109085647 || [[:d:Q5226515|Q5226515]] || [[File:Mysore_Dasara_procession.jpg|120px|]] |- | [[:en:Balarama (elephant)|Balarama]] || 7242056 || 0 || 5300 || 20220813120223 || [[:d:Q4850083|Q4850083]] || |- | [[:en:Drona (elephant)|Drona]] || 7242810 || 0 || 5317 || 20220813115239 || [[:d:Q17141714|Q17141714]] || |- | [[:en:Boro culture|Boro culture]] || 7246558 || 0 || 10313 || 20220625154204 || [[:d:Q4936714|Q4936714]] || [[File:Montage_of_Asamiya_Cultural_Symbols.png|120px|]] |- | [[:en:MDH (spice company)|MDH]] || 7353354 || 0 || 9081 || 20221109041355 || [[:d:Q6733451|Q6733451]] || [[File:MDH_spices_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Banana leaf|Banana leaf]] || 7467175 || 0 || 22476 || 20230128065959 || [[:d:Q3521309|Q3521309]] || [[File:Banana-leaf-1.JPG|120px|]] |- | [[:en:Tapori (word)|Tapori]] || 7469564 || 0 || 3158 || 20220321062254 || [[:d:Q7684732|Q7684732]] || |- | [[:en:Incense in India|Incense in India]] || 7494576 || 0 || 24174 || 20230128053934 || [[:d:Q7504123|Q7504123]] || [[File:Incense_sticks_in_bangalore.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kerala Lalithakala Akademi|Kerala Lalithakala Akademi]] || 7559039 || 0 || 2270 || 20230117061555 || [[:d:Q6393364|Q6393364]] || [[File:Kerala_Lalithakala_Academi_Durbar_Hall_Ground.JPG|120px|]] |- | [[:en:Akuri|Akuri]] || 7571293 || 0 || 2460 || 20230121001024 || [[:d:Q4701981|Q4701981]] || [[File:Dishoom,_King's_Cross,_London.jpg|120px|]] |- | [[:en:Aarohi|Aarohi]] || 7626288 || 0 || 8510 || 20220925144115 || [[:d:Q4661754|Q4661754]] || |- | [[:en:Yuvraj|Yuvraj]] || 7746429 || 0 || 1764 || 20221228220249 || [[:d:Q8062174|Q8062174]] || |- | [[:en:Chlormint|Chlormint]] || 7751578 || 0 || 840 || 20221103030626 || [[:d:Q5102984|Q5102984]] || |- | [[:en:Mukna|Mukna]] || 7787223 || 0 || 3197 || 20220717163947 || [[:d:Q4571027|Q4571027]] || |- | [[:en:Indian National Trust for Art and Cultural Heritage|Indian National Trust for Art and Cultural Heritage]] || 7921817 || 0 || 16784 || 20221127023309 || [[:d:Q6021090|Q6021090]] || [[File:Logo_of_Indian_National_Trust_for_Art_and_Cultural_Heritage,_INTACH.png|120px|]] |- | [[:en:Indian New Year's days|Indian New Year's days]] || 8091256 || 0 || 9870 || 20230121083008 || [[:d:Q6021105|Q6021105]] || |- | [[:en:Hyderabad-Karnataka Liberation Day|Hyderabad-Karnataka Liberation Day]] || 8106217 || 0 || 7471 || 20230207051836 || [[:d:Q113114857|Q113114857]] || |- | [[:en:Pramāṇa-samuccaya|Pramāṇa-samuccaya]] || 8113381 || 0 || 4769 || 20220925162427 || [[:d:Q3631099|Q3631099]] || |- | [[:en:Cafreal|Cafreal]] || 8159965 || 0 || 2167 || 20221216112728 || [[:d:Q5017201|Q5017201]] || [[File:Cafreal.jpg|120px|]] |- | [[:en:Northern Dravidian languages|Northern Dravidian languages]] || 8278808 || 0 || 1870 || 20230114185650 || [[:d:Q16110967|Q16110967]] || |- | [[:en:Tamak'|Tamak']] || 8323974 || 0 || 958 || 20210819081324 || [[:d:Q3514627|Q3514627]] || [[File:Traditional_Instruments_of_Odisha_-_Tamak_02.jpg|120px|]] |- | [[:en:Telugu theatre|Telugu theatre]] || 8328661 || 0 || 25516 || 20221026094044 || [[:d:Q7697888|Q7697888]] || [[File:Prasna.jpg|120px|]] |- | [[:en:Creamy layer|Creamy layer]] || 8345406 || 0 || 12273 || 20220801073831 || [[:d:Q86749845|Q86749845]] || |- | [[:en:Project of History of Indian Science, Philosophy and Culture|Project of History of Indian Science]] || 8361748 || 0 || 5734 || 20220303123346 || [[:d:Q7249415|Q7249415]] || |- | [[:en:Caste system among South Asian Muslims|Caste system among South Asian Muslims]] || 8397228 || 0 || 33959 || 20230204113938 || [[:d:Q4216921|Q4216921]] || |- | [[:en:Caste system among South Asian Christians|Caste system among South Asian Christians]] || 8397234 || 0 || 25992 || 20230126202139 || [[:d:Q4216920|Q4216920]] || |- | [[:en:Caste politics|Caste politics]] || 8397245 || 0 || 41808 || 20221226070956 || [[:d:Q17049395|Q17049395]] || |- | [[:en:Heritage Foods|Heritage Foods]] || 8427132 || 0 || 4880 || 20221231075943 || [[:d:Q5738817|Q5738817]] || [[File:HFL_New_Logo.png|120px|]] |- | [[:en:Nilavilakku|Nilavilakku]] || 8437798 || 0 || 3671 || 20210613113957 || [[:d:Q7036918|Q7036918]] || [[File:Lady_holding_vilakku.jpg|120px|]] |- | [[:en:Indigenous Aryanism|Indigenous Aryanism]] || 8451030 || 0 || 126393 || 20230205191919 || [[:d:Q639566|Q639566]] || [[File:Indo-European_migrations.gif|120px|]] |- | [[:en:Ronald Inden|Ronald Inden]] || 8629840 || 0 || 5566 || 20220702003032 || [[:d:Q7364960|Q7364960]] || |- | [[:en:Feminism in India|Feminism in India]] || 8685505 || 0 || 99474 || 20230202144358 || [[:d:Q5442842|Q5442842]] || [[File:Shaheen_Bagh_women_protesters_15_Jan_2020.jpg|120px|]] |- | [[:en:TVS Electronics|TVS Electronics]] || 8734433 || 0 || 2593 || 20230128030948 || [[:d:Q7672250|Q7672250]] || [[File:TVS-Electronics.png|120px|]] |- | [[:en:Chole bhature|Chole bhature]] || 8758243 || 0 || 5210 || 20230206120735 || [[:d:Q2451463|Q2451463]] || [[File:Chole_Bhature_on_the_street.jpg|120px|]] |- | [[:en:Oriental Research Institute Mysore|Oriental Research Institute Mysore]] || 8762236 || 0 || 7365 || 20220124034725 || [[:d:Q2030551|Q2030551]] || [[File:Oriental_Research_Institute,_Mysore_03.jpg|120px|]] |- | [[:en:Revathi Pattathanam|Revathi Pattathanam]] || 8771124 || 0 || 5023 || 20210421215208 || [[:d:Q7317740|Q7317740]] || |- | [[:en:List of educational institutions with Sanskrit mottos|List of educational institutions with Sanskrit mottos]] || 8786231 || 0 || 29987 || 20230118112450 || [[:d:Q6618078|Q6618078]] || |- | [[:en:Mahindra Group|Mahindra Group]] || 8786822 || 0 || 17577 || 20221231173925 || [[:d:Q6734045|Q6734045]] || |- | [[:en:Kharchi|Kharchi]] || 8807067 || 0 || 503 || 20210629191239 || [[:d:Q6400610|Q6400610]] || |- | [[:en:Jain Irrigation Systems|Jain Irrigation Systems]] || 8900498 || 0 || 15949 || 20230128234245 || [[:d:Q12982969|Q12982969]] || [[File:Main_entrance_Jain_Irrigation_corporate_campus.jpg|120px|]] |- | [[:en:Qutub Festival|Qutub Festival]] || 8918221 || 0 || 2321 || 20221011201249 || [[:d:Q7273024|Q7273024]] || [[File:Wadali_brothers.jpg|120px|]] |- | [[:en:Vaiśeṣika Sūtra|Vaiśeṣika Sūtra]] || 8929369 || 0 || 20664 || 20220503163224 || [[:d:Q3553317|Q3553317]] || |- | [[:en:Samkhya Pravachana Sutra|Samkhya Pravachana Sutra]] || 8929407 || 0 || 5858 || 20220511034332 || [[:d:Q1110088|Q1110088]] || |- | [[:en:Rice flour|Rice flour]] || 8953096 || 0 || 10617 || 20221201120312 || [[:d:Q1269205|Q1269205]] || [[File:Two_kinds_of_rice_flour.jpg|120px|]] |- | [[:en:Karaikal Carnival|Karaikal Carnival]] || 8956181 || 0 || 2470 || 20220822151338 || [[:d:Q6367977|Q6367977]] || |- | [[:en:Sterlite Technologies|Sterlite Technologies]] || 8999579 || 0 || 9738 || 20221217173527 || [[:d:Q7611502|Q7611502]] || [[File:Sterlite_Technologies_Limited.png|120px|]] |- | [[:en:Yahni|Yahni]] || 9022731 || 0 || 5744 || 20230103153935 || [[:d:Q6457441|Q6457441]] || [[File:Прилепска_јанија_-_лута_јавнија_(cropped).jpg|120px|]] |- | [[:en:Sarva Dharma Sama Bhava|Sarva Dharma Sama Bhava]] || 9085393 || 0 || 3403 || 20221216160015 || [[:d:Q7424752|Q7424752]] || |- | [[:en:Mahapurana (Jainism)|Mahapurana]] || 9105243 || 0 || 4718 || 20230113034503 || [[:d:Q6733173|Q6733173]] || [[File:Mahapuran.jpg|120px|]] |- | [[:en:Nippo Batteries|Nippo Batteries]] || 9108464 || 0 || 3290 || 20230118083214 || [[:d:Q7039602|Q7039602]] || [[File:Nippo_Batteries_logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sacred groves of India|Sacred groves of India]] || 9132829 || 0 || 28186 || 20230127010836 || [[:d:Q25586878|Q25586878]] || [[File:Ancient_monoliths_in_Mawphlang_sacred_grove.jpg|120px|]] |- | [[:en:Hanklyn-Janklin|Hanklyn-Janklin]] || 9184853 || 0 || 1122 || 20220604174721 || [[:d:Q5648550|Q5648550]] || |- | [[:en:Names of India in its official languages|Names of India in its official languages]] || 9193750 || 0 || 21115 || 20230125183040 || [[:d:Q3248913|Q3248913]] || |- | [[:en:Harivamsa Purana|Harivamsa Purana]] || 9205568 || 0 || 15794 || 20221205232854 || [[:d:Q23807856|Q23807856]] || |- | [[:en:Incident (festival)|Incident]] || 9224673 || 0 || 14056 || 20220610181024 || [[:d:Q17055916|Q17055916]] || |- | [[:en:Bayalaata|Bayalaata]] || 9227809 || 0 || 1760 || 20220705082425 || [[:d:Q4874262|Q4874262]] || |- | [[:en:Kalbelia|Kalbelia]] || 9244573 || 0 || 8103 || 20221229213516 || [[:d:Q6351763|Q6351763]] || [[File:Jogis,_snake_charmers,_Hindoos_of_low_caste,_Delhi_(NYPL_b13409080-1125444).jpg|120px|]] |- | [[:en:Official languages of Puducherry|Official languages of Puducherry]] || 9322567 || 0 || 8044 || 20230202104222 || [[:d:Q7079591|Q7079591]] || |- | [[:en:Kavu|Kavu]] || 9334910 || 0 || 26000 || 20230127010924 || [[:d:Q6379349|Q6379349]] || [[File:Kavu.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kala pani (taboo)|Kala pani]] || 9368161 || 0 || 15659 || 20230129232851 || [[:d:Q3192065|Q3192065]] || |- | [[:en:Gona Budda Reddy|Gona Budda Reddy]] || 9384638 || 0 || 3502 || 20220314105229 || [[:d:Q5581313|Q5581313]] || |- | [[:en:Qila Raipur Sports Festival|Qila Raipur Sports Festival]] || 9388522 || 0 || 21902 || 20221118172902 || [[:d:Q6406489|Q6406489]] || |- | [[:en:Sociolinguistics research in India|Sociolinguistics research in India]] || 9402926 || 0 || 7861 || 20200320155055 || [[:d:Q17090862|Q17090862]] || |- | [[:en:Gajavidala|Gajavidala]] || 9412413 || 0 || 904 || 20191223174513 || [[:d:Q3094422|Q3094422]] || [[File:Gajavidala1.jpg|120px|]] |- | [[:en:Arts of Assam|Arts of Assam]] || 9480316 || 0 || 4453 || 20230205124102 || [[:d:Q5450054|Q5450054]] || [[File:Kamakhya_temple_(47).jpg|120px|]] |- | [[:en:Hastividyarnava|Hastividyarnava]] || 9480352 || 0 || 2522 || 20221126113438 || [[:d:Q5680497|Q5680497]] || [[File:Art_hastividyarnava_2.jpg|120px|]] |- | [[:en:Indian Institute Library|Indian Institute Library]] || 9501407 || 0 || 3022 || 20220715093453 || [[:d:Q6020556|Q6020556]] || |- | [[:en:Kabsa|Kabsa]] || 9589941 || 0 || 4792 || 20230125153932 || [[:d:Q1720857|Q1720857]] || [[File:Kabsa.jpg|120px|]] |- | [[:en:Pakistan studies|Pakistan studies]] || 9594798 || 0 || 27714 || 20230206230147 || [[:d:Q7125797|Q7125797]] || [[File:Pakistan_2002_CIA_map.jpg|120px|]] |- | [[:en:Liril|Liril]] || 9634985 || 0 || 2239 || 20220203185837 || [[:d:Q6557648|Q6557648]] || |- | [[:en:Halbi language|Halbi language]] || 9642233 || 0 || 3633 || 20220503105000 || [[:d:Q3695692|Q3695692]] || [[File:Halbi_map.png|120px|]] |- | [[:en:Registrar of Newspapers|Registrar of Newspapers]] || 9646367 || 0 || 9837 || 20230107010838 || [[:d:Q7079409|Q7079409]] || [[File:RegistrarofNewspapersforIndiaLogo.png|120px|]] |- | [[:en:Kharia Thar language|Kharia Thar language]] || 9660415 || 0 || 918 || 20221220145555 || [[:d:Q6400661|Q6400661]] || |- | [[:en:All India Fine Arts and Crafts Society|All India Fine Arts and Crafts Society]] || 9667475 || 0 || 3070 || 20211120185840 || [[:d:Q4728944|Q4728944]] || [[File:Prime_Minister_Jawaharlal_Nehru_and_Lady_Mountbatten_at_the_All_India_Fine_Arts_and_Crafts_Society's_Annual_exhibition.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mal Paharia language|Mal Paharia language]] || 9672081 || 0 || 11814 || 20230131144856 || [[:d:Q6583595|Q6583595]] || |- | [[:en:Nahari language|Nahari language]] || 9673653 || 0 || 917 || 20221220145447 || [[:d:Q6583560|Q6583560]] || |- | [[:en:Aparokshanubhuti|Aparokshanubhuti]] || 9759394 || 0 || 1288 || 20220103062528 || [[:d:Q4779154|Q4779154]] || |- | [[:en:Indian Institute|Indian Institute]] || 9818776 || 0 || 7915 || 20220410081358 || [[:d:Q3152319|Q3152319]] || [[File:The_Indian_Institute_Oxford_(5649730817).jpg|120px|]] |- | [[:en:Pambaram|Pambaram]] || 9870294 || 0 || 3431 || 20230207105623 || [[:d:Q1089258|Q1089258]] || [[File:ନଟୁ.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gujari language|Gujari language]] || 9930552 || 0 || 13880 || 20230127074311 || [[:d:Q3241731|Q3241731]] || [[File:Gojari.png|120px|]] |- | [[:en:Batan (stone)|Batan]] || 10001657 || 0 || 4398 || 20221226075318 || [[:d:Q3826546|Q3826546]] || [[File:Ammi_kallu.JPG|120px|]] |- | [[:en:Usta art|Usta art]] || 10007736 || 0 || 2932 || 20210403144529 || [[:d:Q7902155|Q7902155]] || |- | [[:en:Prahlādacharita|Prahlādacharita]] || 10046700 || 0 || 658 || 20181229215006 || [[:d:Q7237727|Q7237727]] || |- | [[:en:India national cricket team selectors|India national cricket team selectors]] || 10069100 || 0 || 12016 || 20230207220436 || [[:d:Q6019665|Q6019665]] || |- | [[:en:Sringara|Sringara]] || 10108818 || 0 || 2090 || 20211011174529 || [[:d:Q7586431|Q7586431]] || [[File:Sringara3sm.jpg|120px|]] |- | [[:en:Tholu bommalata|Tholu bommalata]] || 10115779 || 0 || 7923 || 20220712145912 || [[:d:Q7460579|Q7460579]] || [[File:Hanuman_and_Ravana_in_Tholu_Bommalata,_the_shadow_puppet_tradition_of_Andhra_Pradesh,_India.JPG|120px|]] |- | [[:en:Folk arts of Karnataka|Folk arts of Karnataka]] || 10177399 || 0 || 16438 || 20221124220216 || [[:d:Q5464446|Q5464446]] || [[File:Yakshaganads.jpg|120px|]] |- | [[:en:HLL Lifecare|HLL Lifecare]] || 10180701 || 0 || 8923 || 20220416140604 || [[:d:Q5630211|Q5630211]] || [[File:HLL_logo.JPG|120px|]] |- | [[:en:Standing Baba|Standing Baba]] || 10431617 || 0 || 1750 || 20210704170328 || [[:d:Q7598479|Q7598479]] || |- | [[:en:Pravaras|Pravaras]] || 10503982 || 0 || 8770 || 20230120215547 || [[:d:Q17064473|Q17064473]] || |- | [[:en:Onida Electronics|Onida Electronics]] || 10645723 || 0 || 6569 || 20230203022818 || [[:d:Q7093892|Q7093892]] || [[File:Onida_Electronics.svg|120px|]] |- | [[:en:Panjika|Panjika]] || 10678266 || 0 || 12065 || 20220604172906 || [[:d:Q11722905|Q11722905]] || [[File:Royal_Peacock_Barge_LACMA_M.82.154.jpg|120px|]] |- | [[:en:Religious thinkers of India|Religious thinkers of India]] || 10754490 || 0 || 4093 || 20211215222004 || [[:d:Q7311401|Q7311401]] || |- | [[:en:Khattar Kaka'k Tarang|Khattar Kaka'k Tarang]] || 10793945 || 0 || 1398 || 20210424175329 || [[:d:Q6400964|Q6400964]] || |- | [[:en:Elephant polo|Elephant polo]] || 10813325 || 0 || 4856 || 20221021192330 || [[:d:Q593092|Q593092]] || [[File:Hattipolo.jpg|120px|]] |- | [[:en:SPIC MACAY|SPIC MACAY]] || 10867654 || 0 || 4221 || 20230104003145 || [[:d:Q7392561|Q7392561]] || [[File:SPIC_MACAY_logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Huyen langlon|Huyen langlon]] || 10911174 || 0 || 13168 || 20230112211851 || [[:d:Q3269682|Q3269682]] || [[File:Thang-ta,Manipur.jpg|120px|]] |- | [[:en:Raj Darbhanga|Raj Darbhanga]] || 10926884 || 0 || 39683 || 20230121232950 || [[:d:Q1723023|Q1723023]] || [[File:Darbhanga_royal_insignia.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kalasadan|Kalasadan]] || 10983922 || 0 || 567 || 20220923080250 || [[:d:Q6350733|Q6350733]] || |- | [[:en:Dwarkin|Dwarkin]] || 11048867 || 0 || 3549 || 20220318031834 || [[:d:Q5317958|Q5317958]] || |- | [[:en:Exide Industries|Exide Industries]] || 11086268 || 0 || 12071 || 20230124093327 || [[:d:Q5420252|Q5420252]] || |- | [[:en:Barhaspatya sutras|Barhaspatya sutras]] || 11202058 || 0 || 1790 || 20221201195012 || [[:d:Q808174|Q808174]] || |- | [[:en:Khubani-ka-Meetha|Khubani-ka-Meetha]] || 11215843 || 0 || 2448 || 20230111135719 || [[:d:Q7269638|Q7269638]] || [[File:Khobani_Ka_Meetha.JPG|120px|]] |- | [[:en:Hawkins Cookers|Hawkins Cookers]] || 11407331 || 0 || 7999 || 20220614021839 || [[:d:Q5685126|Q5685126]] || [[File:Hawkins_Cookers_Logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mekhela chador|Mekhela chador]] || 11409501 || 0 || 5748 || 20230207053348 || [[:d:Q6810567|Q6810567]] || [[File:DWIJEN_(43).jpg|120px|]] |- | [[:en:Lehenga|Lehenga]] || 11511204 || 0 || 4785 || 20230117004629 || [[:d:Q17050816|Q17050816]] || [[File:Anjana_Sukhani.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gamosa|Gamosa]] || 11520165 || 0 || 5004 || 20221215104731 || [[:d:Q1531220|Q1531220]] || [[File:Gamosa.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kota Doria|Kota Doria]] || 11605166 || 0 || 3278 || 20221101135045 || [[:d:Q6433794|Q6433794]] || [[File:Genuine_handloom_kota_doria_masterpiece.jpg|120px|]] |- | [[:en:Hyderabadi cuisine|Hyderabadi cuisine]] || 11659590 || 0 || 20025 || 20230116120803 || [[:d:Q5953998|Q5953998]] || [[File:Indian_Spices.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kumki (elephant)|Kumki]] || 11690104 || 0 || 2243 || 20210228183753 || [[:d:Q6443925|Q6443925]] || [[File:Gajendra_and_Durga_kumkies_AJT_Johnsingh_IMG_0398.JPG|120px|]] |- | [[:en:Ramlila|Ramlila]] || 11695023 || 0 || 35262 || 20221009140909 || [[:d:Q167067|Q167067]] || [[File:Ramnnagar_Varanasi_Ramlila.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jnatrdharmakathah|Jnatrdharmakathah]] || 11831070 || 0 || 1162 || 20190610052821 || [[:d:Q6203952|Q6203952]] || |- | [[:en:Maulana Abul Kalam Azad Institute of Asian Studies|Maulana Abul Kalam Azad Institute of Asian Studies]] || 11989491 || 0 || 9991 || 20220815103755 || [[:d:Q6792417|Q6792417]] || [[File:MAKAIAS_Logo_-_Kolkata_2015-05-07_0054_Transparent.png|120px|]] |- | [[:en:Arabi Malayalam|Arabi Malayalam]] || 12064902 || 0 || 7139 || 20230201174354 || [[:d:Q6754167|Q6754167]] || [[File:ArabiMalayalam_alphabet.png|120px|]] |- | [[:en:National Archives of India|National Archives of India]] || 12068685 || 0 || 10242 || 20230109013202 || [[:d:Q6970437|Q6970437]] || [[File:National_Archives_of_India_Emblem.jpg|120px|]] |- | [[:en:Adrsta|Adrsta]] || 12230740 || 0 || 100 || 20191119170943 || [[:d:Q4685816|Q4685816]] || |- | [[:en:Farshi Pajama|Farshi Pajama]] || 12268079 || 0 || 3346 || 20221101135047 || [[:d:Q5436408|Q5436408]] || [[File:Farshi.jpg|120px|]] |- | [[:en:Raza Library|Raza Library]] || 12547166 || 0 || 8924 || 20221211225449 || [[:d:Q3207001|Q3207001]] || [[File:Front_view_of_Rampur_Raza_Library.jpg|120px|]] |- | [[:en:Classical Languages of India|Classical Languages of India]] || 12567448 || 0 || 8755 || 20230207214447 || [[:d:Q116275530|Q116275530]] || [[File:Different_scripts_of_different_languages_of_India.svg|120px|]] |- | [[:en:Malto language|Malto language]] || 12577876 || 0 || 7810 || 20230130170401 || [[:d:Q33907|Q33907]] || |- | [[:en:Kullui|Kullui]] || 12577973 || 0 || 6083 || 20221127092033 || [[:d:Q6443148|Q6443148]] || [[File:Takrikullui.png|120px|]] |- | [[:en:Project Elephant|Project Elephant]] || 12609307 || 0 || 11017 || 20221012060504 || [[:d:Q3407117|Q3407117]] || |- | [[:en:J. K. Organisation|J. K. Organisation]] || 12610540 || 0 || 5019 || 20221229053411 || [[:d:Q6106200|Q6106200]] || |- | [[:en:Junoon (1992 film)|Junoon]] || 12669668 || 0 || 12381 || 20221128180121 || [[:d:Q6314286|Q6314286]] || [[File:Junoon_(1992)_poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:Vasanta Habba|Vasanta Habba]] || 12733898 || 0 || 5117 || 20210706094645 || [[:d:Q7916348|Q7916348]] || |- | [[:en:Dal makhani|Dal makhani]] || 12748992 || 0 || 3668 || 20230112165535 || [[:d:Q58610|Q58610]] || [[File:Punjabi_style_Dal_Makhani.jpg|120px|]] |- | [[:en:List of Kalaripayattu practitioners|List of Kalaripayattu practitioners]] || 12813563 || 0 || 10704 || 20220908133306 || [[:d:Q104901477|Q104901477]] || [[File:Vidyut_Jamwal_walks_for_Manish_Malhotra_&_Shaina_NC's_show_for_CPAA_22.jpg|120px|]] |- | [[:en:Nehru Cup|Nehru Cup]] || 12816229 || 0 || 23752 || 20230208020751 || [[:d:Q1530533|Q1530533]] || [[File:The_Minister_for_Civil_Aviation,_Shri_Praful_Patel_and_the_CMD,_ONGC,_Shri_R.S._Sharma,_launching_the_2nd_ONGC_Nehru_Cup,_in_New_Delhi_on_August_06,_2009.jpg|120px|]] |- | [[:en:Vihangamyoga|Vihangamyoga]] || 12896287 || 0 || 2625 || 20230108031255 || [[:d:Q4011592|Q4011592]] || [[File:A_vihangamyoga.jpg|120px|]] |- | [[:en:-ji|-ji]] || 12897516 || 0 || 10838 || 20220622081056 || [[:d:Q4545013|Q4545013]] || |- | [[:en:Bohag Bihu|Bohag Bihu]] || 12973174 || 0 || 7867 || 20230113002003 || [[:d:Q14866086|Q14866086]] || [[File:Bihu_dance_হুঁচৰি.jpg|120px|]] |- | [[:en:Broken rice|Broken rice]] || 13014638 || 0 || 8756 || 20220901210236 || [[:d:Q4892188|Q4892188]] || [[File:Broken_rice_brisée.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gai Jatra|Gai Jatra]] || 13016578 || 0 || 12114 || 20221114095201 || [[:d:Q40887536|Q40887536]] || [[File:Gaijatra_01.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ittar|Ittar]] || 13051414 || 0 || 13045 || 20230204014433 || [[:d:Q6094977|Q6094977]] || [[File:Camel_skin_Perfume_Bottles_from_Kannauj.jpg|120px|]] |- | [[:en:Culture of Darjeeling|Culture of Darjeeling]] || 13087910 || 0 || 14019 || 20230101043039 || [[:d:Q5193548|Q5193548]] || [[File:Darjeelingflags.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sheer khurma|Sheer khurma]] || 13089526 || 0 || 5571 || 20220810125421 || [[:d:Q3774143|Q3774143]] || [[File:Sheer_Khurma.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mughlai cuisine|Mughlai cuisine]] || 13107093 || 0 || 9893 || 20230111094757 || [[:d:Q3595853|Q3595853]] || [[File:Indian_Spices.jpg|120px|]] |- | [[:en:Borassus flabellifer|Borassus flabellifer]] || 13159812 || 0 || 16866 || 20230131115900 || [[:d:Q500857|Q500857]] || [[File:Cây_thốt_nốt.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sanjeevi|Sanjeevi]] || 13258544 || 0 || 1697 || 20200419153225 || [[:d:Q7418529|Q7418529]] || |- | [[:en:Bharatiya Jnanpith|Bharatiya Jnanpith]] || 13270924 || 0 || 3298 || 20220808233707 || [[:d:Q2020042|Q2020042]] || [[File:As_Director,_Bharatiya_Jnanpith_at_Murthy_Devi_Award_ceremony.jpg|120px|]] |- | [[:en:Maithili Karna Kayasthak Panjik Sarvekshan|Maithili Karna Kayasthak Panjik Sarvekshan]] || 13286041 || 0 || 4996 || 20200505025523 || [[:d:Q6737120|Q6737120]] || [[File:Panjik_Sarvekshan.jpg|120px|]] |- | [[:en:Panjis|Panjis]] || 13292342 || 0 || 3434 || 20230111135522 || [[:d:Q7131258|Q7131258]] || |- | [[:en:Balanak Bonihar O Pallavi|Balanak Bonihar O Pallavi]] || 13310936 || 0 || 4247 || 20221027094034 || [[:d:Q4849937|Q4849937]] || [[File:Balaanak_Bonihar_o_Pallavi.JPG|120px|]] |- | [[:en:Tapasa vai Ganga|Tapasa vai Ganga]] || 13323972 || 0 || 4448 || 20220724143104 || [[:d:Q7684465|Q7684465]] || [[File:Tapsa_vai_Ganga.JPG|120px|]] |- | [[:en:Dum pukht|Dum pukht]] || 13465021 || 0 || 3695 || 20230122232230 || [[:d:Q5313587|Q5313587]] || [[File:Asma_Khan_about_to_open_traditional_Calcutta-style_dum_biryani.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bakarkhani|Bakarkhani]] || 13489798 || 0 || 11473 || 20221201092705 || [[:d:Q4849020|Q4849020]] || [[File:Bakorkhani.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sun Direct|Sun Direct]] || 13502581 || 0 || 8768 || 20221014185901 || [[:d:Q3523702|Q3523702]] || [[File:SD-HD-Logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Sel roti|Sel roti]] || 13510767 || 0 || 7704 || 20230120133414 || [[:d:Q7447375|Q7447375]] || [[File:Sel_Roti.jpg|120px|]] |- | [[:en:Call signs in India|Call signs in India]] || 13539803 || 0 || 8330 || 20220926063146 || [[:d:Q4740559|Q4740559]] || |- | [[:en:Hyderabadi haleem|Hyderabadi haleem]] || 13582536 || 0 || 27191 || 20230112124628 || [[:d:Q15982556|Q15982556]] || [[File:Hyderabadi_Mutton_Haleem.jpg|120px|]] |- | [[:en:List of sports events in India|List of sports events in India]] || 13601898 || 0 || 4665 || 20221126014654 || [[:d:Q6640372|Q6640372]] || |- | [[:en:Onge language|Onge language]] || 13673534 || 0 || 11810 || 20221214040301 || [[:d:Q2475551|Q2475551]] || [[File:Schematic_Map_of_Andamanese_Languages_&_Tribes.png|120px|]] |- | [[:en:Churri|Churri]] || 13696184 || 0 || 1124 || 20220201015551 || [[:d:Q5118316|Q5118316]] || |- | [[:en:Swastik Rangoli Kalakar Group|Swastik Rangoli Kalakar Group]] || 13763441 || 0 || 2357 || 20210326034327 || [[:d:Q7653990|Q7653990]] || |- | [[:en:Olaf Caroe|Olaf Caroe]] || 13786289 || 0 || 13995 || 20220809195616 || [[:d:Q1540307|Q1540307]] || |- | [[:en:Cuisine of Uttar Pradesh|Cuisine of Uttar Pradesh]] || 13842148 || 0 || 4566 || 20230121204423 || [[:d:Q5192798|Q5192798]] || [[File:Indian_Spices.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ramineni Foundation Awards|Ramineni Foundation Awards]] || 13999827 || 0 || 9773 || 20210826062607 || [[:d:Q7289595|Q7289595]] || [[File:The_Vice_President,_Shri_M._Venkaiah_Naidu_presenting_the_‘Ramineni_Awards_2018’_to_Film_Director,_Shri_Nag_Ashwin_Reddy,_instituted_by_Dr._Ramineni_Foundation,_in_Mangalagiri,_Andhra_Pradesh.JPG|120px|]] |- | [[:en:Gajendra Moksha|Gajendra Moksha]] || 14016104 || 0 || 7322 || 20220906081929 || [[:d:Q17053234|Q17053234]] || [[File:Brooklyn_Museum_-_Vishnu_Saving_the_Elephant_(Gajendra_Moksha).jpg|120px|]] |- | [[:en:Langa voni|Langa voni]] || 14046894 || 0 || 5702 || 20220717152139 || [[:d:Q3520590|Q3520590]] || |- | [[:en:Ghagra choli|Ghagra choli]] || 14047340 || 0 || 14495 || 20230208032054 || [[:d:Q4260412|Q4260412]] || [[File:Marathi_dancing_girls.jpg|120px|]] |- | [[:en:Juang language|Juang language]] || 14061712 || 0 || 3662 || 20230201102033 || [[:d:Q33362|Q33362]] || |- | [[:en:Dhansak|Dhansak]] || 14070292 || 0 || 6244 || 20230112122530 || [[:d:Q2723965|Q2723965]] || [[File:Dhansak.JPG|120px|]] |- | [[:en:Sita Marhi Natyashala|Sita Marhi Natyashala]] || 14243489 || 0 || 766 || 20191019195049 || [[:d:Q7531581|Q7531581]] || |- | [[:en:Jain philosophy|Jain philosophy]] || 14298096 || 0 || 69233 || 20230201232625 || [[:d:Q3278424|Q3278424]] || |- | [[:en:The Steam House|The Steam House]] || 14300597 || 0 || 12329 || 20221217022734 || [[:d:Q628443|Q628443]] || [[File:'The_Steam_House'_by_Léon_Benett_018.jpg|120px|]] |- | [[:en:Rajma|Rajma]] || 14320469 || 0 || 5950 || 20221108145215 || [[:d:Q2723476|Q2723476]] || [[File:Rajma_Chawal_from_India(1).jpg|120px|]] |- | [[:en:Odia literature|Odia literature]] || 14452086 || 0 || 61776 || 20230205132134 || [[:d:Q15645609|Q15645609]] || |- | [[:en:National Games of India|National Games of India]] || 14555573 || 0 || 27066 || 20221218102626 || [[:d:Q16056693|Q16056693]] || [[File:National_Games_of_India.png|120px|]] |- | [[:en:Godfrey Phillips National Bravery Awards|Godfrey Phillips National Bravery Awards]] || 14570478 || 0 || 6575 || 20221221105552 || [[:d:Q5576526|Q5576526]] || [[File:Gpi_bravery.jpg|120px|]] |- | [[:en:Pangea Day|Pangea Day]] || 14587291 || 0 || 6180 || 20220604093820 || [[:d:Q3187006|Q3187006]] || |- | [[:en:Kuswar|Kuswar]] || 14588315 || 0 || 7147 || 20230130095644 || [[:d:Q17050765|Q17050765]] || [[File:Kuswar_in_Bombay.jpg|120px|]] |- | [[:en:Parkhi|Parkhi]] || 14656088 || 0 || 2224 || 20230111142524 || [[:d:Q16932023|Q16932023]] || |- | [[:en:Vārttikakāra|Vārttikakāra]] || 14800841 || 0 || 1903 || 20190718192441 || [[:d:Q7944898|Q7944898]] || |- | [[:en:Shisha (embroidery)|Shisha]] || 14835098 || 0 || 5766 || 20220421021128 || [[:d:Q7499063|Q7499063]] || [[File:Shisha_embroidery.png|120px|]] |- | [[:en:National Youth Day (India)|National Youth Day]] || 14938899 || 0 || 4360 || 20230203023954 || [[:d:Q2994227|Q2994227]] || [[File:Swami_Vivekananda_1896.jpg|120px|]] |- | [[:en:Brokskat|Brokskat]] || 14949655 || 0 || 5723 || 20230117062856 || [[:d:Q2925988|Q2925988]] || |- | [[:en:Saurath Sabha|Saurath Sabha]] || 15117363 || 0 || 6343 || 20221113064655 || [[:d:Q7427531|Q7427531]] || |- | [[:en:History of Mithila Region|History of Mithila Region]] || 15142495 || 0 || 15429 || 20221125050546 || [[:d:Q16933288|Q16933288]] || |- | [[:en:Japanese language education in India|Japanese language education in India]] || 15154670 || 0 || 16768 || 20220827051131 || [[:d:Q6158786|Q6158786]] || |- | [[:en:Bonda language|Bonda language]] || 15229390 || 0 || 8105 || 20220614200045 || [[:d:Q2567942|Q2567942]] || |- | [[:en:Persecution of Dalits|Persecution of Dalits]] || 15262976 || 0 || 10049 || 20220331161142 || [[:d:Q104841111|Q104841111]] || |- | [[:en:Great Andamanese languages|Great Andamanese languages]] || 15273785 || 0 || 18991 || 20230124220908 || [[:d:Q3515103|Q3515103]] || [[File:Andamanese_languages-map.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gtaʼ language|Gtaʼ language]] || 15290720 || 0 || 11346 || 20230203084317 || [[:d:Q3501920|Q3501920]] || |- | [[:en:Krishnan Medal|Krishnan Medal]] || 15329809 || 0 || 3898 || 20221031204627 || [[:d:Q6713096|Q6713096]] || |- | [[:en:CEAT (company)|CEAT]] || 15330567 || 0 || 9568 || 20221224164711 || [[:d:Q3648653|Q3648653]] || [[File:CEAT_Logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Wheel (detergent)|Wheel]] || 15394722 || 0 || 1392 || 20220213022904 || [[:d:Q7991998|Q7991998]] || |- | [[:en:Abhinaya|Abhinaya]] || 15411738 || 0 || 4635 || 20220820081556 || [[:d:Q4055241|Q4055241]] || |- | [[:en:Vasavi Kanyaka Parameswari|Vasavi Kanyaka Parameswari]] || 15499433 || 0 || 6154 || 20221024024339 || [[:d:Q7916399|Q7916399]] || [[File:VasaviMata.JPG|120px|]] |- | [[:en:Prevention of Insults to National Honour Act, 1971|Prevention of Insults to National Honour Act]] || 15602505 || 0 || 9148 || 20230120183222 || [[:d:Q7242376|Q7242376]] || [[File:Emblem_of_India.svg|120px|]] |- | [[:en:Ollari language|Ollari language]] || 15644666 || 0 || 3648 || 20220519091321 || [[:d:Q33906|Q33906]] || |- | [[:en:Defence Food Research Laboratory|Defence Food Research Laboratory]] || 15680535 || 0 || 5922 || 20220825234458 || [[:d:Q5251182|Q5251182]] || |- | [[:en:Panjiri|Panjiri]] || 15681429 || 0 || 11265 || 20230126063944 || [[:d:Q7131260|Q7131260]] || [[File:Panjeeri..JPG|120px|]] |- | [[:en:Mithqal|Mithqal]] || 15685558 || 0 || 4974 || 20220809224523 || [[:d:Q974625|Q974625]] || [[File:Dinar_of_Abd_al-Malik,_AH_75.jpg|120px|]] |- | [[:en:National Tiger Conservation Authority|National Tiger Conservation Authority]] || 15836360 || 0 || 12827 || 20221020142433 || [[:d:Q6978943|Q6978943]] || |- | [[:en:Tractors and Farm Equipment Limited|Tractors and Farm Equipment Limited]] || 16178268 || 0 || 5158 || 20221225185908 || [[:d:Q7669254|Q7669254]] || |- | [[:en:Iccha-shakti|Iccha-shakti]] || 16189822 || 0 || 2086 || 20221223001616 || [[:d:Q18125842|Q18125842]] || |- | [[:en:Bai Pirojbai Edulji Chenai Parsi Dharamshala|Bai Pirojbai Edulji Chenai Parsi Dharamshala]] || 16368623 || 0 || 1277 || 20220329041039 || [[:d:Q4843145|Q4843145]] || |- | [[:en:Mundari language|Mundari language]] || 16597770 || 0 || 15046 || 20230120063851 || [[:d:Q3327828|Q3327828]] || [[File:MundariLanguageScript.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gujia|Gujia]] || 16606395 || 0 || 3989 || 20230131011933 || [[:d:Q10997735|Q10997735]] || [[File:Gujhia.JPG|120px|]] |- | [[:en:Sanskriti Museums|Sanskriti Museums]] || 16706594 || 0 || 6237 || 20220330155325 || [[:d:Q7419019|Q7419019]] || [[File:Sanskriti_Museum.JPG|120px|]] |- | [[:en:Gaura Purnima|Gaura Purnima]] || 16717807 || 0 || 2937 || 20220820122122 || [[:d:Q4134234|Q4134234]] || [[File:Chaitanya-Mahabrabhu-at-Jagannath.jpg|120px|]] |- | [[:en:Tirunelveli Tamil|Tirunelveli Tamil]] || 16841860 || 0 || 6195 || 20221113093140 || [[:d:Q7809374|Q7809374]] || |- | [[:en:Sigri (stove)|Sigri]] || 16844749 || 0 || 1902 || 20210624051933 || [[:d:Q7513109|Q7513109]] || [[File:Sigri.jpg|120px|]] |- | [[:en:Chamling language|Chamling language]] || 16879697 || 0 || 6998 || 20230203115956 || [[:d:Q3436664|Q3436664]] || |- | [[:en:Nose chain|Nose chain]] || 16889622 || 0 || 2208 || 20221015133158 || [[:d:Q7061748|Q7061748]] || [[File:Bride_by_prakhar.jpg|120px|]] |- | [[:en:Aka-Kede language|Aka-Kede language]] || 16911443 || 0 || 5371 || 20230113093354 || [[:d:Q3436816|Q3436816]] || [[File:Schematic_Map_of_Andamanese_Languages_&_Tribes.png|120px|]] |- | [[:en:Aka-Kol language|Aka-Kol language]] || 16911546 || 0 || 4694 || 20230113093156 || [[:d:Q3436784|Q3436784]] || [[File:Schematic_Map_of_Andamanese_Languages_&_Tribes.png|120px|]] |- | [[:en:Oko-Juwoi language|Oko-Juwoi language]] || 16912075 || 0 || 5388 || 20230117105139 || [[:d:Q3436832|Q3436832]] || [[File:Schematic_Map_of_Andamanese_Languages_&_Tribes.png|120px|]] |- | [[:en:Aka-Bo language|Aka-Bo language]] || 16912113 || 0 || 11165 || 20220227181831 || [[:d:Q35361|Q35361]] || [[File:Schematic_Map_of_Andamanese_Languages_&_Tribes.png|120px|]] |- | [[:en:Aka-Cari language|Aka-Cari language]] || 16912137 || 0 || 8296 || 20230124102447 || [[:d:Q2670418|Q2670418]] || [[File:Schematic_Map_of_Andamanese_Languages_&_Tribes.png|120px|]] |- | [[:en:Aka-Jeru language|Aka-Jeru language]] || 16912241 || 0 || 14334 || 20230124214759 || [[:d:Q2919121|Q2919121]] || [[File:Schematic_Map_of_Andamanese_Languages_&_Tribes.png|120px|]] |- | [[:en:Aka-Kora language|Aka-Kora language]] || 16912291 || 0 || 7897 || 20210602090358 || [[:d:Q3433680|Q3433680]] || [[File:Schematic_Map_of_Andamanese_Languages_&_Tribes.png|120px|]] |- | [[:en:Jarawa language (Andaman Islands)|Jarawa language]] || 16915776 || 0 || 16334 || 20221214034846 || [[:d:Q2475526|Q2475526]] || [[File:Schematic_Map_of_Andamanese_Languages_&_Tribes.png|120px|]] |- | [[:en:Ngaben|Ngaben]] || 16966199 || 0 || 6770 || 20230130104934 || [[:d:Q7021848|Q7021848]] || [[File:BaliCremationTower.jpg|120px|]] |- | [[:en:Vasavi language|Vasavi language]] || 16974029 || 0 || 1695 || 20221219210537 || [[:d:Q765418|Q765418]] || |- | [[:en:Linguistic Survey of India|Linguistic Survey of India]] || 16981533 || 0 || 9218 || 20221123111148 || [[:d:Q6554024|Q6554024]] || [[File:George_A_Grierson_NPGx78693.jpg|120px|]] |- | [[:en:Āgamaḍambara|Āgamaḍambara]] || 17003919 || 0 || 1277 || 20221207212035 || [[:d:Q8079593|Q8079593]] || |- | [[:en:Anchal (name)|Anchal]] || 17034127 || 0 || 484 || 20220816234723 || [[:d:Q4752595|Q4752595]] || |- | [[:en:Gamucha|Gamucha]] || 17055496 || 0 || 8314 || 20230125133803 || [[:d:Q3350596|Q3350596]] || [[File:Two_gamchhas.jpg|120px|]] |- | [[:en:Indira Gandhi Award for National Integration|Indira Gandhi Award for National Integration]] || 17070949 || 0 || 5889 || 20230121194729 || [[:d:Q16848371|Q16848371]] || [[File:The_Prime_Minister,_Dr._Manmohan_Singh_giving_away_the_Indira_Gandhi_Award_for_National_Integration_to_the_Noted_Film_maker,_Shri_Shyam_Benegal_in_New_Delhi_on_October_31,_2004.jpg|120px|]] |- | [[:en:InPage|InPage]] || 17099271 || 0 || 4857 || 20221013085356 || [[:d:Q6008799|Q6008799]] || [[File:InPage3.05Splash.PNG|120px|]] |- | [[:en:Kewra|Kewra]] || 17124878 || 0 || 3813 || 20221105004304 || [[:d:Q16919086|Q16919086]] || [[File:Kewra.JPG|120px|]] |- | [[:en:Gharara|Gharara]] || 17203271 || 0 || 3561 || 20221105182305 || [[:d:Q5555695|Q5555695]] || [[File:Begum_Liaquat_Ali_Meets_President_of_MIT.jpg|120px|]] |- | [[:en:Diet in Hinduism|Diet in Hinduism]] || 17258587 || 0 || 35419 || 20230205175609 || [[:d:Q3563981|Q3563981]] || [[File:Maharashtrian_Thali.jpg|120px|]] |- | [[:en:Shri Subramanya Sabha|Shri Subramanya Sabha]] || 17320753 || 0 || 1233 || 20210421220543 || [[:d:Q7503871|Q7503871]] || |- | [[:en:Naga shawl|Naga shawl]] || 17437728 || 0 || 2799 || 20230115075858 || [[:d:Q6958303|Q6958303]] || |- | [[:en:Mung bean sprout|Mung bean sprout]] || 17455657 || 0 || 8379 || 20220829122714 || [[:d:Q7635866|Q7635866]] || [[File:Mung_bean_sprouts.jpg|120px|]] |- | [[:en:Taranga (clothing)|Taranga]] || 17657193 || 0 || 1293 || 20221101152222 || [[:d:Q7685428|Q7685428]] || |- | [[:en:Tiger attacks in the Sundarbans|Tiger attacks in the Sundarbans]] || 17674849 || 0 || 9718 || 20230206220256 || [[:d:Q7801516|Q7801516]] || [[File:Panthera_tigris_tigris.jpg|120px|]] |- | [[:en:Boban|Boban]] || 17855109 || 0 || 3978 || 20230128131242 || [[:d:Q21482499|Q21482499]] || |- | [[:en:Ghoonghat|Ghoonghat]] || 18073438 || 0 || 18146 || 20230117092015 || [[:d:Q5556923|Q5556923]] || [[File:Rajasthan_Girl_Traditional_Dress.jpg|120px|]] |- | [[:en:Satadushani|Satadushani]] || 18088449 || 0 || 1920 || 20230104074823 || [[:d:Q7425859|Q7425859]] || |- | [[:en:Shompen language|Shompen language]] || 18104622 || 0 || 10694 || 20210914153729 || [[:d:Q1039346|Q1039346]] || |- | [[:en:Royal Enfield (India)|Royal Enfield]] || 18187125 || 0 || 22806 || 20230202173801 || [[:d:Q2668720|Q2668720]] || |- | [[:en:Phadnavis|Phadnavis]] || 18284735 || 0 || 677 || 20210621120747 || [[:d:Q7179968|Q7179968]] || |- | [[:en:Indian Reform Association|Indian Reform Association]] || 18296952 || 0 || 4765 || 20220730085157 || [[:d:Q17056300|Q17056300]] || |- | [[:en:Indian tea culture|Indian tea culture]] || 18400490 || 0 || 20618 || 20230121122727 || [[:d:Q6022877|Q6022877]] || [[File:Cherry_Resort_inside_Temi_Tea_Garden,_Namchi,_Sikkim.jpg|120px|]] |- | [[:en:Escorts Limited|Escorts Limited]] || 18414089 || 0 || 9820 || 20230105105545 || [[:d:Q5397409|Q5397409]] || [[File:Escorts_Kubota_Limited.jpg|120px|]] |- | [[:en:Cultural depictions of elephants|Cultural depictions of elephants]] || 18451259 || 0 || 62856 || 20230108030600 || [[:d:Q5193337|Q5193337]] || [[File:Demetrius_I_of_Bactria.jpg|120px|]] |- | [[:en:Khedda|Khedda]] || 18825495 || 0 || 11509 || 20221204011542 || [[:d:Q6401183|Q6401183]] || [[File:Khedda.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mugom dialect|Mugom dialect]] || 18846946 || 0 || 3924 || 20230123183208 || [[:d:Q6932210|Q6932210]] || |- | [[:en:Bhateali|Bhateali]] || 18862524 || 0 || 3824 || 20230128140931 || [[:d:Q4901452|Q4901452]] || [[File:Bhatteali.png|120px|]] |- | [[:en:Wagdi|Wagdi]] || 18863135 || 0 || 2494 || 20230119083559 || [[:d:Q16878436|Q16878436]] || |- | [[:en:Andh language|Andh language]] || 18864075 || 0 || 951 || 20221219173131 || [[:d:Q4754314|Q4754314]] || |- | [[:en:Bhilori language|Bhilori language]] || 18864246 || 0 || 1071 || 20211213214841 || [[:d:Q4901734|Q4901734]] || |- | [[:en:Chaura language|Chaura language]] || 18870260 || 0 || 826 || 20211228164942 || [[:d:Q2605680|Q2605680]] || |- | [[:en:Rangas language|Rangas language]] || 18870721 || 0 || 1175 || 20211215061853 || [[:d:Q7292645|Q7292645]] || |- | [[:en:Agariya language|Agariya language]] || 18871494 || 0 || 1531 || 20221220165808 || [[:d:Q663586|Q663586]] || |- | [[:en:Aimol people|Aimol people]] || 18871592 || 0 || 1529 || 20230201142107 || [[:d:Q4697177|Q4697177]] || [[File:Meitei_transliteration_of_the_term_"Aimol".jpg|120px|]] |- | [[:en:List of Indian records in athletics|List of Indian records in athletics]] || 18912294 || 0 || 64621 || 20230205232237 || [[:d:Q6022781|Q6022781]] || |- | [[:en:Rafi Ahmed Kidwai Award|Rafi Ahmed Kidwai Award]] || 18933592 || 0 || 14006 || 20230116044153 || [[:d:Q7282620|Q7282620]] || |- | [[:en:Conception dreams|Conception dreams]] || 19085753 || 0 || 6489 || 20221203135028 || [[:d:Q5158420|Q5158420]] || [[File:MET_DP123358.jpg|120px|]] |- | [[:en:Haflong Hindi|Haflong Hindi]] || 19366193 || 0 || 2220 || 20230110092732 || [[:d:Q5638398|Q5638398]] || |- | [[:en:Sanna (dish)|Sanna]] || 19385209 || 0 || 4750 || 20221215084509 || [[:d:Q7418805|Q7418805]] || [[File:Sanna_(Commons).jpg|120px|]] |- | [[:en:Gurdwara Gobind Ghat|Gurdwara Gobind Ghat]] || 19402985 || 0 || 2167 || 20211208185115 || [[:d:Q5619954|Q5619954]] || |- | [[:en:Peter van der Veer|Peter van der Veer]] || 19455110 || 0 || 5981 || 20230112164416 || [[:d:Q822635|Q822635]] || |- | [[:en:Mithila culture|Mithila culture]] || 19466136 || 0 || 15059 || 20230117031952 || [[:d:Q5193600|Q5193600]] || |- | [[:en:Vazhenkada Kunchu Nair|Vazhenkada Kunchu Nair]] || 19468678 || 0 || 2323 || 20220906072827 || [[:d:Q7917613|Q7917613]] || |- | [[:en:Vasu Pisharody|Vasu Pisharody]] || 19469353 || 0 || 4960 || 20221201113656 || [[:d:Q12065922|Q12065922]] || [[File:Kalamandalam_Vasu_Pisharody.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sadanam Krishnankutty|Sadanam Krishnankutty]] || 19469603 || 0 || 4629 || 20221206194945 || [[:d:Q7397542|Q7397542]] || [[File:Sadanam_Krishnankutty.jpg|120px|]] |- | [[:en:Nelliyode Vasudevan Namboodiri|Nelliyode Vasudevan Namboodiri]] || 19469900 || 0 || 6216 || 20220716155313 || [[:d:Q6990204|Q6990204]] || [[File:Nelliyod_Vasudevan_nampoothiri.JPG|120px|]] |- | [[:en:Kottakkal Chandrasekharan|Kottakkal Chandrasekharan]] || 19470142 || 0 || 2928 || 20220911160927 || [[:d:Q6434268|Q6434268]] || [[File:Arjunan_-_Kathakali.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mankompu Sivasankara Pillai|Mankompu Sivasankara Pillai]] || 19471704 || 0 || 2307 || 20221024211521 || [[:d:Q6750547|Q6750547]] || |- | [[:en:Krishnankutty Poduval|Krishnankutty Poduval]] || 19472119 || 0 || 2632 || 20220624055424 || [[:d:Q6437582|Q6437582]] || |- | [[:en:Appukutty Poduval|Appukutty Poduval]] || 19472365 || 0 || 2399 || 20211103112109 || [[:d:Q4781786|Q4781786]] || |- | [[:en:Sadanam K. Harikumaran|Sadanam K. Harikumaran]] || 19476999 || 0 || 4376 || 20211024185011 || [[:d:Q7397541|Q7397541]] || |- | [[:en:Asian Paints Sharad Shamman|Asian Paints Sharad Shamman]] || 19480402 || 0 || 27912 || 20221011183839 || [[:d:Q4806721|Q4806721]] || [[File:Apaints.JPG|120px|]] |- | [[:en:Ghosts in Bengali culture|Ghosts in Bengali culture]] || 19509834 || 0 || 57797 || 20230202183431 || [[:d:Q5557411|Q5557411]] || [[File:Thakurmar_Jhuli_Dakkhinaranjan_Mitra_Majumder_1907.jpg|120px|]] |- | [[:en:Vazhenkada Vijayan|Vazhenkada Vijayan]] || 19546741 || 0 || 1567 || 20220905031815 || [[:d:Q1703559|Q1703559]] || |- | [[:en:Banaili|Banaili]] || 19633582 || 0 || 12358 || 20221209232455 || [[:d:Q4853787|Q4853787]] || [[File:E236.jpg|120px|]] |- | [[:en:Rumali roti|Rumali roti]] || 19707687 || 0 || 2997 || 20221116224644 || [[:d:Q3634426|Q3634426]] || [[File:Rumali_Roti_-_Kerala.jpg|120px|]] |- | [[:en:Cords Cable Industries Limited|Cords Cable Industries Limited]] || 19715859 || 0 || 4811 || 20210822152158 || [[:d:Q5170062|Q5170062]] || |- | [[:en:Kudamaloor Karunakaran Nair|Kudamaloor Karunakaran Nair]] || 19742031 || 0 || 2587 || 20221229231726 || [[:d:Q6441640|Q6441640]] || |- | [[:en:A Historical Atlas of South Asia|A Historical Atlas of South Asia]] || 19835067 || 0 || 2868 || 20210220033535 || [[:d:Q4657300|Q4657300]] || |- | [[:en:Sport in India|Sport in India]] || 19863025 || 0 || 258457 || 20230202084313 || [[:d:Q2666451|Q2666451]] || [[File:Mahendra_Singh_Dhoni_batting.JPG|120px|]] |- | [[:en:Mangifera indica|Mangifera indica]] || 19928178 || 0 || 11164 || 20230130061357 || [[:d:Q3919027|Q3919027]] || [[File:Mangoes_(Magnifera_indica)_from_India.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mohra (necklace)|Mohra]] || 20009690 || 0 || 622 || 20190714212028 || [[:d:Q6894314|Q6894314]] || |- | [[:en:Sal Mubarak|Sal Mubarak]] || 20014920 || 0 || 2621 || 20221026141100 || [[:d:Q7403296|Q7403296]] || |- | [[:en:Jakanachari Award|Jakanachari Award]] || 20036359 || 0 || 7289 || 20220823085815 || [[:d:Q11014275|Q11014275]] || |- | [[:en:Varnashilpi Venkatappa Award|Varnashilpi Venkatappa Award]] || 20040036 || 0 || 412 || 20210412080705 || [[:d:Q15722059|Q15722059]] || |- | [[:en:Atithi Devo Bhava|Atithi Devo Bhava]] || 20593065 || 0 || 4024 || 20221109180128 || [[:d:Q17014073|Q17014073]] || |- | [[:en:Irreligion in India|Irreligion in India]] || 20621536 || 0 || 63028 || 20230207074622 || [[:d:Q755027|Q755027]] || |- | [[:en:Baba (honorific)|Baba]] || 20888174 || 0 || 3100 || 20221201164956 || [[:d:Q4837249|Q4837249]] || |- | [[:en:Bengali name|Bengali name]] || 20907002 || 0 || 11859 || 20230125181214 || [[:d:Q4855477|Q4855477]] || [[File:Bengali_dialects_political_map.svg|120px|]] |- | [[:en:Malik clan (Kashmir)|Malik clan]] || 21003419 || 0 || 1222 || 20230128045441 || [[:d:Q6743627|Q6743627]] || |- | [[:en:Rajkumar Shyamanand Sinha|Rajkumar Shyamanand Sinha]] || 21076583 || 0 || 12539 || 20220914203459 || [[:d:Q7286297|Q7286297]] || |- | [[:en:Panch pallava|Panch pallava]] || 21131709 || 0 || 1600 || 20200517113954 || [[:d:Q17000074|Q17000074]] || |- | [[:en:Kindi (vessel)|Kindi]] || 21175540 || 0 || 1948 || 20210118203009 || [[:d:Q6410604|Q6410604]] || [[File:Kindi.jpg|120px|]] |- | [[:en:Indian omelette|Indian omelette]] || 21195239 || 0 || 2726 || 20221219030840 || [[:d:Q6022671|Q6022671]] || [[File:Masala_omelette.JPG|120px|]] |- | [[:en:Indianisation|Indianisation]] || 21205546 || 0 || 6765 || 20230107042106 || [[:d:Q6023983|Q6023983]] || |- | [[:en:Gobi paratha|Gobi paratha]] || 21222421 || 0 || 2122 || 20221211065548 || [[:d:Q5575466|Q5575466]] || [[File:Picture_of_tasty_Gobi_paratha.JPG|120px|]] |- | [[:en:Digaro languages|Digaro languages]] || 21319447 || 0 || 4828 || 20230109024630 || [[:d:Q56409|Q56409]] || |- | [[:en:Miju languages|Miju languages]] || 21319475 || 0 || 2956 || 20230109044249 || [[:d:Q6843504|Q6843504]] || |- | [[:en:Hrusish languages|Hrusish languages]] || 21319587 || 0 || 12197 || 20230116070117 || [[:d:Q1632501|Q1632501]] || |- | [[:en:Kho-Bwa languages|Kho-Bwa languages]] || 21319646 || 0 || 10071 || 20230206062741 || [[:d:Q6401917|Q6401917]] || |- | [[:en:Dhimalish languages|Dhimalish languages]] || 21321194 || 0 || 8740 || 20220706103301 || [[:d:Q1207648|Q1207648]] || |- | [[:en:Periyar and the eradication of caste|Periyar and the eradication of caste]] || 21321232 || 0 || 12519 || 20221229143651 || [[:d:Q7168981|Q7168981]] || [[File:PeriyarEVRStamp.jpg|120px|]] |- | [[:en:Boro–Garo languages|Boro–Garo languages]] || 21321258 || 0 || 9815 || 20221222134545 || [[:d:Q4090000|Q4090000]] || |- | [[:en:Jingpho–Luish languages|Jingpho–Luish languages]] || 21321415 || 0 || 4235 || 20220428031746 || [[:d:Q1515454|Q1515454]] || |- | [[:en:Ao languages|Ao languages]] || 21321564 || 0 || 4938 || 20220503121844 || [[:d:Q615474|Q615474]] || |- | [[:en:Angami–Pochuri languages|Angami–Pochuri languages]] || 21321708 || 0 || 2482 || 20221222135516 || [[:d:Q530460|Q530460]] || |- | [[:en:Tangkhulic languages|Tangkhulic languages]] || 21321914 || 0 || 5829 || 20221113101305 || [[:d:Q1516657|Q1516657]] || |- | [[:en:Zemeic languages|Zemeic languages]] || 21321949 || 0 || 2316 || 20220410073711 || [[:d:Q189291|Q189291]] || |- | [[:en:Koch languages|Koch languages]] || 21322355 || 0 || 956 || 20220612161130 || [[:d:Q6424775|Q6424775]] || |- | [[:en:Kuki-Chin languages|Kuki-Chin languages]] || 21323161 || 0 || 14022 || 20230126211758 || [[:d:Q832413|Q832413]] || |- | [[:en:Raji–Raute languages|Raji–Raute languages]] || 21330947 || 0 || 11776 || 20210915210955 || [[:d:Q7286250|Q7286250]] || |- | [[:en:Lolo-Burmese languages|Lolo-Burmese languages]] || 21335862 || 0 || 8663 || 20220601105008 || [[:d:Q1635712|Q1635712]] || [[File:Ethnolinguistic_groups_in_Yunnan_Province_(1971).jpg|120px|]] |- | [[:en:Munshiram Manoharlal|Munshiram Manoharlal]] || 21433241 || 0 || 9041 || 20230113043108 || [[:d:Q4044650|Q4044650]] || |- | [[:en:National Mission for Manuscripts|National Mission for Manuscripts]] || 21488758 || 0 || 8913 || 20220412114407 || [[:d:Q2331407|Q2331407]] || [[File:National_Mission_for_Manuscript.png|120px|]] |- | [[:en:MTV Youth Icon of the Year|MTV Youth Icon of the Year]] || 21559906 || 0 || 2851 || 20221020232551 || [[:d:Q13362758|Q13362758]] || |- | [[:en:Languages of Uttar Pradesh|Languages of Uttar Pradesh]] || 21562897 || 0 || 4647 || 20230107152657 || [[:d:Q6486906|Q6486906]] || [[File:Uttarpradesh-languages.GIF|120px|]] |- | [[:en:Spice Digital|Spice Digital]] || 21632184 || 0 || 8507 || 20221008195315 || [[:d:Q7576900|Q7576900]] || [[File:Spice_Digital_Logo.png|120px|]] |- | [[:en:Brajabuli|Brajabuli]] || 21641941 || 0 || 4392 || 20221228153427 || [[:d:Q4955986|Q4955986]] || |- | [[:en:Four harmonious animals|Four harmonious animals]] || 21650967 || 0 || 14207 || 20221226144511 || [[:d:Q5475682|Q5475682]] || |- | [[:en:Indian honorifics|Indian honorifics]] || 21670868 || 0 || 9683 || 20230117224950 || [[:d:Q16056348|Q16056348]] || [[File:Maratha_darbar.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mahatma Gandhi International School, Pasay|Mahatma Gandhi International School]] || 21713316 || 0 || 5655 || 20210827125752 || [[:d:Q6733503|Q6733503]] || [[File:Mahatma_Gandhi_International_School_(Pasay)_logo.gif|120px|]] |- | [[:en:Patra ni machhi|Patra ni machhi]] || 21729682 || 0 || 507 || 20221104235157 || [[:d:Q7145207|Q7145207]] || |- | [[:en:Catuṣkoṭi|Catuṣkoṭi]] || 21738956 || 0 || 34395 || 20230127034105 || [[:d:Q5054212|Q5054212]] || |- | [[:en:Haathi Chaap|Haathi Chaap]] || 21870547 || 0 || 4180 || 20230207010532 || [[:d:Q85765421|Q85765421]] || [[File:Haathi_Chaap_logo_screenshot.png|120px|]] |- | [[:en:Dish TV|Dish TV]] || 21891134 || 0 || 10118 || 20221106085500 || [[:d:Q3519770|Q3519770]] || |- | [[:en:South Indian Cultural Association, Hyderabad|South Indian Cultural Association]] || 21922184 || 0 || 2808 || 20210421220837 || [[:d:Q7567529|Q7567529]] || |- | [[:en:Hetucakra|Hetucakra]] || 21937059 || 0 || 5746 || 20210616171108 || [[:d:Q5748124|Q5748124]] || |- | [[:en:Doabi dialect|Doabi dialect]] || 21965792 || 0 || 11853 || 20230105214044 || [[:d:Q3305503|Q3305503]] || [[File:Punjabi_dialects.png|120px|]] |- | [[:en:Puadhi dialect|Puadhi dialect]] || 21965823 || 0 || 5704 || 20230123191348 || [[:d:Q7257223|Q7257223]] || [[File:WIKITONGUES-_Randeep_speaking_Powadhi_Punjabi.webm|120px|]] |- | [[:en:South Indian Cultural Association, Indore|South Indian Cultural Association]] || 22044768 || 0 || 1784 || 20220503093952 || [[:d:Q7567530|Q7567530]] || |- | [[:en:Alpana|Alpana]] || 22074284 || 0 || 13381 || 20221029152958 || [[:d:Q26766755|Q26766755]] || [[File:Alpona_by_people.jpg|120px|]] |- | [[:en:Dastarkhān|Dastarkhān]] || 22163492 || 0 || 4788 || 20230128134233 || [[:d:Q2378093|Q2378093]] || [[File:Dastorqon_for_Nooruz.jpg|120px|]] |- | [[:en:Talamana|Talamana]] || 22179838 || 0 || 1972 || 20200811132536 || [[:d:Q7678855|Q7678855]] || |- | [[:en:R. G. Chandramogan|R. G. Chandramogan]] || 22216383 || 0 || 2137 || 20221122212455 || [[:d:Q7273632|Q7273632]] || |- | [[:en:Limtex|Limtex]] || 22239745 || 0 || 3095 || 20220816122432 || [[:d:Q6549957|Q6549957]] || |- | [[:en:Boroic languages|Boroic languages]] || 22400611 || 0 || 2469 || 20221015191331 || [[:d:Q821525|Q821525]] || |- | [[:en:Har Ki Pauri|Har Ki Pauri]] || 22435449 || 0 || 6239 || 20230206165649 || [[:d:Q2721704|Q2721704]] || [[File:Evening_view_of_Har-ki-Pauri,_Haridwar.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jammu and Kashmir Academy of Art, Culture and Languages|Jammu and Kashmir Academy of Art]] || 22441664 || 0 || 6986 || 20221221120947 || [[:d:Q6148011|Q6148011]] || |- | [[:en:Sarson ka saag|Sarson ka saag]] || 22523796 || 0 || 11966 || 20230121001024 || [[:d:Q7424615|Q7424615]] || [[File:Saagroti.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sheermal|Sheermal]] || 22524368 || 0 || 3199 || 20230104092138 || [[:d:Q3634538|Q3634538]] || [[File:Sheermal_bread_made_in_Iran.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kaupinam|Kaupinam]] || 22738883 || 0 || 7046 || 20230109015747 || [[:d:Q6435088|Q6435088]] || [[File:India_wrestling_akhara_training.jpg|120px|]] |- | [[:en:Smith & Jones instant noodles|Smith & Jones instant noodles]] || 22766156 || 0 || 1867 || 20230118053558 || [[:d:Q60739831|Q60739831]] || |- | [[:en:Sonodyne|Sonodyne]] || 22773262 || 0 || 2593 || 20221226220100 || [[:d:Q7562153|Q7562153]] || [[File:Sonodyne-logo-square.jpg|120px|]] |- | [[:en:Rendezvous (festival)|Rendezvous]] || 22889813 || 0 || 9096 || 20220918130647 || [[:d:Q7312818|Q7312818]] || [[File:2ndpagepic.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kaimur Range|Kaimur Range]] || 23017187 || 0 || 8653 || 20221209080741 || [[:d:Q1721454|Q1721454]] || [[File:KohiraDamKaimurBihar.jpg|120px|]] |- | [[:en:Birhor language|Birhor language]] || 23018087 || 0 || 2389 || 20220718054312 || [[:d:Q3450469|Q3450469]] || |- | [[:en:Ice Hockey Association of India|Ice Hockey Association of India]] || 23156904 || 0 || 5410 || 20221123133226 || [[:d:Q1632893|Q1632893]] || [[File:Ice_Hockey_Association_of_India_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Chicken karahi|Chicken karahi]] || 23178917 || 0 || 2582 || 20230124233501 || [[:d:Q12417834|Q12417834]] || [[File:Punjabi_Chicken_Karahi.JPG|120px|]] |- | [[:en:Vishram Ghat|Vishram Ghat]] || 23210312 || 0 || 990 || 20220526234753 || [[:d:Q7936013|Q7936013]] || [[File:Edwin_Lord_Weeks_-_Along_the_Ghats,_Mathura.jpg|120px|]] |- | [[:en:Musti-yuddha|Musti-yuddha]] || 23251810 || 0 || 5805 || 20220810153014 || [[:d:Q3634791|Q3634791]] || |- | [[:en:Emblem of Kerala|Emblem of Kerala]] || 23351598 || 0 || 15065 || 20230111004709 || [[:d:Q7440566|Q7440566]] || [[File:Government_of_Kerala_Logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Devak|Devak]] || 23409691 || 0 || 944 || 20220610035415 || [[:d:Q5266435|Q5266435]] || [[File:Ficus_religiosa_Bo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Varma kalai|Varma kalai]] || 23637795 || 0 || 4378 || 20221025122616 || [[:d:Q983842|Q983842]] || |- | [[:en:Rajasthan Arabic and Persian Research Institute|Rajasthan Arabic and Persian Research Institute]] || 23643466 || 0 || 1699 || 20221019125821 || [[:d:Q7285819|Q7285819]] || |- | [[:en:Jaipur Kathak Kendra|Jaipur Kathak Kendra]] || 23643646 || 0 || 1137 || 20211205012317 || [[:d:Q6124128|Q6124128]] || |- | [[:en:Yeh Dil Maange More!|Yeh Dil Maange More!]] || 23743206 || 0 || 6458 || 20221001220140 || [[:d:Q8051183|Q8051183]] || |- | [[:en:Organic India|Organic India]] || 23756410 || 0 || 4724 || 20220426160813 || [[:d:Q7101807|Q7101807]] || |- | [[:en:Wada (house)|Wada]] || 23782814 || 0 || 16182 || 20230123213906 || [[:d:Q7958920|Q7958920]] || [[File:Vishrambaug_Wada_Pune.JPG|120px|]] |- | [[:en:National Institute of Nutrition, Hyderabad|National Institute of Nutrition]] || 23810211 || 0 || 22458 || 20221204064440 || [[:d:Q6973680|Q6973680]] || [[File:National_Institute_of_Nutrition,_Hyderabad.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gandhi (surname)|Gandhi]] || 23903312 || 0 || 4621 || 20230128105814 || [[:d:Q302736|Q302736]] || |- | [[:en:List of Indian records in swimming|List of Indian records in swimming]] || 23973213 || 0 || 56601 || 20230206005501 || [[:d:Q6574020|Q6574020]] || |- | [[:en:Anthapura|Anthapura]] || 23982631 || 0 || 969 || 20221211225250 || [[:d:Q4771464|Q4771464]] || |- | [[:en:Dr. B. C. Roy Award|Dr. B. C. Roy Award]] || 24074815 || 0 || 29885 || 20220930080541 || [[:d:Q5303973|Q5303973]] || |- | [[:en:Mela shikar|Mela shikar]] || 24140554 || 0 || 8997 || 20211208081308 || [[:d:Q13666790|Q13666790]] || [[File:Khedda.jpg|120px|]] |- | [[:en:Phandi|Phandi]] || 24149271 || 0 || 1562 || 20200130201411 || [[:d:Q7180429|Q7180429]] || |- | [[:en:Economic Times Awards|Economic Times Awards]] || 24150036 || 0 || 13582 || 20230123091020 || [[:d:Q5333422|Q5333422]] || |- | [[:en:Koonki|Koonki]] || 24151150 || 0 || 1791 || 20200219091347 || [[:d:Q6430680|Q6430680]] || |- | [[:en:Tata Salt|Tata Salt]] || 24173056 || 0 || 4548 || 20221221124431 || [[:d:Q7687826|Q7687826]] || |- | [[:en:Bhurta|Bhurta]] || 24333772 || 0 || 2213 || 20230112072116 || [[:d:Q4902207|Q4902207]] || [[File:Vorta_2.jpg|120px|]] |- | [[:en:Punjabi dialects and languages|Punjabi dialects and languages]] || 24401876 || 0 || 8451 || 20230208053929 || [[:d:Q2656685|Q2656685]] || |- | [[:en:Kalto language|Kalto language]] || 24496645 || 0 || 1244 || 20221214224729 || [[:d:Q33361|Q33361]] || |- | [[:en:Siva Prasad Barooah National Award|Siva Prasad Barooah National Award]] || 24709113 || 0 || 3864 || 20210701231036 || [[:d:Q7532277|Q7532277]] || |- | [[:en:Haldyn Glass|Haldyn Glass]] || 24759431 || 0 || 3651 || 20221103030335 || [[:d:Q5641327|Q5641327]] || |- | [[:en:Pilgrims Book House|Pilgrims Book House]] || 24857406 || 0 || 9029 || 20220703052057 || [[:d:Q7193981|Q7193981]] || [[File:Pilgrims_Book_House_company_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Muthukkuda|Muthukkuda]] || 24880827 || 0 || 704 || 20190714212516 || [[:d:Q16915574|Q16915574]] || |- | [[:en:Lehenga-style sari|Lehenga-style sari]] || 24897194 || 0 || 4063 || 20220704172548 || [[:d:Q6518766|Q6518766]] || [[File:Raima_Sen_still3.jpg|120px|]] |- | [[:en:Pind Sammelan|Pind Sammelan]] || 24982546 || 0 || 2472 || 20220227084619 || [[:d:Q7194988|Q7194988]] || |- | [[:en:Kundan|Kundan]] || 25068600 || 0 || 6875 || 20220806050843 || [[:d:Q6444285|Q6444285]] || [[File:British_Museum_The_Islamic_world_Necklace_Kundan_India_21022019_7703.jpg|120px|]] |- | [[:en:Tussar silk|Tussar silk]] || 25173571 || 0 || 7967 || 20220923014308 || [[:d:Q3542432|Q3542432]] || [[File:Tussore_Sarees_-_Phulia_2016-11-12_1891.JPG|120px|]] |- | [[:en:Sikki grass craft|Sikki grass craft]] || 25185103 || 0 || 1847 || 20220820193748 || [[:d:Q7513773|Q7513773]] || [[File:Sikki_grass_craft.jpg|120px|]] |- | [[:en:Havells|Havells]] || 25196763 || 0 || 6356 || 20230107234625 || [[:d:Q5683558|Q5683558]] || [[File:Havells_Logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Pencil suit|Pencil suit]] || 25208914 || 0 || 3233 || 20220822011745 || [[:d:Q17082627|Q17082627]] || |- | [[:en:Baradari (brotherhood)|Baradari]] || 25232376 || 0 || 2107 || 20230128002551 || [[:d:Q20987617|Q20987617]] || |- | [[:en:Hathi Parbat|Hathi Parbat]] || 25277210 || 0 || 3369 || 20220315094246 || [[:d:Q998772|Q998772]] || [[File:Hathi_Parbat_from_Gorson_Bugyal.jpg|120px|]] |- | [[:en:Eastern Indo-Aryan languages|Eastern Indo-Aryan languages]] || 25331775 || 0 || 7088 || 20230112113719 || [[:d:Q12593391|Q12593391]] || [[File:Indo-Aryan_language_map.svg|120px|]] |- | [[:en:VRL Group|VRL Group]] || 25386996 || 0 || 12442 || 20230201173716 || [[:d:Q7907495|Q7907495]] || |- | [[:en:Liberty Shoes|Liberty Shoes]] || 25393895 || 0 || 5432 || 20230116035832 || [[:d:Q6541947|Q6541947]] || [[File:Liberty_logo.gif|120px|]] |- | [[:en:Matki (earthen pot)|Matki]] || 25431078 || 0 || 2771 || 20221007140416 || [[:d:Q6787648|Q6787648]] || [[File:Pista_Matka_Kulfi.JPG|120px|]] |- | [[:en:Jaypee Group|Jaypee Group]] || 25480730 || 0 || 7992 || 20221225174754 || [[:d:Q6167947|Q6167947]] || [[File:Jaypee_Group_Logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Massacre Ghat|Massacre Ghat]] || 25493030 || 0 || 4920 || 20220419091926 || [[:d:Q15250609|Q15250609]] || [[File:Oskanpur-6.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bhagalpuri silk|Bhagalpuri silk]] || 25582582 || 0 || 1344 || 20221230194609 || [[:d:Q4900589|Q4900589]] || |- | [[:en:Naz Foundation (India) Trust|Naz Foundation (India) Trust]] || 25678472 || 0 || 11483 || 20221020032144 || [[:d:Q6983205|Q6983205]] || |- | [[:en:Public Distribution System (India)|Public Distribution System]] || 25753228 || 0 || 16881 || 20230119140555 || [[:d:Q60901|Q60901]] || [[File:The_Minister_of_Agriculture,_Consumer_Affairs_Food_and_Public_Distribution_Shri_Sharad_Pawar_meeting_All_India_Fair_Price_Shop_Dealer's_Federation_on_issues_relating_to_functioning_of_Fair_Price_Shops_in_New_Delhi_on_November_30.jpg|120px|]] |- | [[:en:Duruwa language|Duruwa language]] || 25766595 || 0 || 4223 || 20220624125631 || [[:d:Q56753|Q56753]] || |- | [[:en:Indocentrism|Indocentrism]] || 25834175 || 0 || 3248 || 20220512224553 || [[:d:Q6025659|Q6025659]] || |- | [[:en:Tikka (food)|Tikka]] || 26147972 || 0 || 8477 || 20220906002205 || [[:d:Q1880873|Q1880873]] || [[File:Paneertikkaindia.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jackal's horn|Jackal's horn]] || 26196010 || 0 || 3248 || 20220815143845 || [[:d:Q6116044|Q6116044]] || [[File:Jackal's_horn.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kaziranga Elephant Festival|Kaziranga Elephant Festival]] || 26280337 || 0 || 2171 || 20210311190942 || [[:d:Q1194190|Q1194190]] || [[File:Kaziranga_Elephant_Festival_2009.jpg|120px|]] |- | [[:en:Hindi Granth Karyalay|Hindi Granth Karyalay]] || 26333977 || 0 || 19760 || 20210712155355 || [[:d:Q5766011|Q5766011]] || [[File:HGK_logo.JPG|120px|]] |- | [[:en:Dum Aloo|Dum Aloo]] || 26383833 || 0 || 3601 || 20230203010507 || [[:d:Q3041144|Q3041144]] || [[File:Kashmiri_Dum_aloo.jpeg|120px|]] |- | [[:en:Thechikottukavu Ramachandran|Thechikottukavu Ramachandran]] || 26444857 || 0 || 6200 || 20230130195525 || [[:d:Q12070888|Q12070888]] || [[File:Thechikottukavu_Ramachandran.JPG|120px|]] |- | [[:en:Kalingattuparani|Kalingattuparani]] || 26651230 || 0 || 4663 || 20221123110833 || [[:d:Q6352892|Q6352892]] || |- | [[:en:Carrot pudding|Carrot pudding]] || 26831669 || 0 || 3839 || 20230129203520 || [[:d:Q5046715|Q5046715]] || [[File:Carrot_pudding_with_fruits.jpg|120px|]] |- | [[:en:Indian Council for Cultural Relations|Indian Council for Cultural Relations]] || 26906458 || 0 || 5500 || 20220527191012 || [[:d:Q6020082|Q6020082]] || |- | [[:en:United Writers' Association|United Writers' Association]] || 27047027 || 0 || 1062 || 20220901203921 || [[:d:Q7893661|Q7893661]] || |- | [[:en:Shyamal Sen Smriti Samman|Shyamal Sen Smriti Samman]] || 27073436 || 0 || 517 || 20210411220258 || [[:d:Q7505963|Q7505963]] || |- | [[:en:3i Infotech|3i Infotech]] || 27265822 || 0 || 4607 || 20230112050217 || [[:d:Q4636612|Q4636612]] || [[File:3I-infotech-logo-109-x-100.png|120px|]] |- | [[:en:Anthropological Survey of India|Anthropological Survey of India]] || 27383420 || 0 || 4723 || 20220923102616 || [[:d:Q4773899|Q4773899]] || [[File:Anthropological_Survey_of_India_logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Aalavattam|Aalavattam]] || 27465189 || 0 || 1651 || 20220424162608 || [[:d:Q4661369|Q4661369]] || [[File:Aalavattam.jpg|120px|]] |- | [[:en:The Truth About Tigers|The Truth About Tigers]] || 27562081 || 0 || 1746 || 20220910200604 || [[:d:Q7770641|Q7770641]] || |- | [[:en:Shamiana|Shamiana]] || 27570010 || 0 || 1527 || 20230116105659 || [[:d:Q7487539|Q7487539]] || [[File:Diwan-i-Khas,_Red_Fort,_Delhi_with_red_awnings_or_shamianas,_in_1817.jpg|120px|]] |- | [[:en:Rajasthan State Archives|Rajasthan State Archives]] || 27688364 || 0 || 1497 || 20210325140458 || [[:d:Q7285842|Q7285842]] || |- | [[:en:Bohni|Bohni]] || 27738007 || 0 || 6178 || 20201128083001 || [[:d:Q4938177|Q4938177]] || |- | [[:en:Bharatiya Lok Kala Mandal|Bharatiya Lok Kala Mandal]] || 27755489 || 0 || 4606 || 20210409211426 || [[:d:Q4901233|Q4901233]] || |- | [[:en:Razai|Razai]] || 27758612 || 0 || 4512 || 20211201183901 || [[:d:Q7299460|Q7299460]] || |- | [[:en:Pahar|Pahar]] || 27762948 || 0 || 5588 || 20221029082927 || [[:d:Q7124523|Q7124523]] || |- | [[:en:I Am She–Miss Universe India|I Am She–Miss Universe India]] || 27825687 || 0 || 10376 || 20220120153639 || [[:d:Q5975809|Q5975809]] || [[File:I_Am_She_–_logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Journal of Indian Philosophy|Journal of Indian Philosophy]] || 27885874 || 0 || 1545 || 20211205222939 || [[:d:Q6295325|Q6295325]] || |- | [[:en:Indian influence on Islamic science|Indian influence on Islamic science]] || 27936888 || 0 || 15682 || 20221118224743 || [[:d:Q108899267|Q108899267]] || |- | [[:en:Elephant Festival|Elephant Festival]] || 28033172 || 0 || 5960 || 20230204190506 || [[:d:Q5359316|Q5359316]] || |- | [[:en:Thermax|Thermax]] || 28054781 || 0 || 5346 || 20221226220525 || [[:d:Q7783088|Q7783088]] || [[File:Thermax_logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Izzat (honour)|Izzat]] || 28095619 || 0 || 10601 || 20221202120442 || [[:d:Q3634009|Q3634009]] || |- | [[:en:Balchão|Balchão]] || 28104713 || 0 || 3657 || 20221221172828 || [[:d:Q4850247|Q4850247]] || [[File:Balchao.jpg|120px|]] |- | [[:en:Fiama Di Wills|Fiama Di Wills]] || 28126621 || 0 || 1655 || 20230122193403 || [[:d:Q5446288|Q5446288]] || [[File:Fiama_Di_Wills_logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:National Institute of Kathak Dance|National Institute of Kathak Dance]] || 28131273 || 0 || 10173 || 20211212194507 || [[:d:Q6973669|Q6973669]] || |- | [[:en:India International Friendship Society|India International Friendship Society]] || 28156062 || 0 || 5171 || 20210608175058 || [[:d:Q6019354|Q6019354]] || |- | [[:en:Zandu Realty|Zandu Realty]] || 28167361 || 0 || 4160 || 20221104182547 || [[:d:Q8066083|Q8066083]] || |- | [[:en:Vajra-mushti|Vajra-mushti]] || 28168319 || 0 || 10281 || 20221227031952 || [[:d:Q7908937|Q7908937]] || |- | [[:en:Rajasthan Oriental Research Institute|Rajasthan Oriental Research Institute]] || 28210944 || 0 || 1928 || 20220715144314 || [[:d:Q7285833|Q7285833]] || |- | [[:en:Virasat (festival)|Virasat]] || 28294653 || 0 || 3949 || 20230105012718 || [[:d:Q7933653|Q7933653]] || |- | [[:en:Muppavarapu|Muppavarapu]] || 28388716 || 0 || 337 || 20201222063035 || [[:d:Q6937114|Q6937114]] || |- | [[:en:Rasam Pagri|Rasam Pagri]] || 28396181 || 0 || 4049 || 20221217150940 || [[:d:Q7294712|Q7294712]] || |- | [[:en:Terahvin|Terahvin]] || 28447173 || 0 || 2889 || 20221218135025 || [[:d:Q7694909|Q7694909]] || |- | [[:en:Hatbor Kendriya Natya Samaj|Hatbor Kendriya Natya Samaj]] || 28448133 || 0 || 1247 || 20220126113509 || [[:d:Q5680990|Q5680990]] || |- | [[:en:Uncle Hathi|Uncle Hathi]] || 28458936 || 0 || 1168 || 20211107040716 || [[:d:Q7882739|Q7882739]] || |- | [[:en:Heritage structures in Hyderabad, India|Heritage structures in Hyderabad]] || 28563342 || 0 || 19252 || 20230102032744 || [[:d:Q5739200|Q5739200]] || |- | [[:en:Attarwala|Attarwala]] || 28565464 || 0 || 2812 || 20220918091603 || [[:d:Q4818136|Q4818136]] || |- | [[:en:Khalasi|Khalasi]] || 28631966 || 0 || 6259 || 20221216062646 || [[:d:Q6399271|Q6399271]] || [[File:Traditional_carpenters_on_Uru.jpg|120px|]] |- | [[:en:Hyderabadi pickle|Hyderabadi pickle]] || 28633783 || 0 || 2543 || 20221026130359 || [[:d:Q5954002|Q5954002]] || [[File:Sindhri_Mango.JPG|120px|]] |- | [[:en:Behrupiya|Behrupiya]] || 28641874 || 0 || 6479 || 20210720130615 || [[:d:Q4881007|Q4881007]] || |- | [[:en:Kaviraj|Kaviraj]] || 28644756 || 0 || 4449 || 20220921114023 || [[:d:Q6379260|Q6379260]] || |- | [[:en:Kabiraj|Kabiraj]] || 28644765 || 0 || 2007 || 20220805201753 || [[:d:Q6344232|Q6344232]] || |- | [[:en:Jamoora|Jamoora]] || 28650448 || 0 || 3925 || 20210223190241 || [[:d:Q12428093|Q12428093]] || |- | [[:en:Classmate (stationery)|Classmate]] || 28652143 || 0 || 9809 || 20230102000657 || [[:d:Q5128448|Q5128448]] || |- | [[:en:Parmotrema perlatum|Parmotrema perlatum]] || 28661667 || 0 || 3393 || 20230119171404 || [[:d:Q6354381|Q6354381]] || [[File:Parmelia_caperata_—_Flora_Batava_—_Volume_v10.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bhoota (ghost)|Bhoota]] || 28670628 || 0 || 17173 || 20230126065630 || [[:d:Q855123|Q855123]] || |- | [[:en:Kulhar|Kulhar]] || 28695980 || 0 || 11608 || 20221220174714 || [[:d:Q6442950|Q6442950]] || [[File:Mishti_Doi.jpg|120px|]] |- | [[:en:Emblem of Goa|Emblem of Goa]] || 28850040 || 0 || 3905 || 20230128094140 || [[:d:Q7440561|Q7440561]] || [[File:Seal_of_Goa.png|120px|]] |- | [[:en:Micromax Informatics|Micromax Informatics]] || 28921060 || 0 || 25415 || 20230127151432 || [[:d:Q6839659|Q6839659]] || |- | [[:en:Kansai Nerolac Paints|Kansai Nerolac Paints]] || 28960576 || 0 || 14473 || 20221017194543 || [[:d:Q17063906|Q17063906]] || [[File:Kansai_Nerolac_Paints_logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Shalimar Paints|Shalimar Paints]] || 28966843 || 0 || 4143 || 20230205183544 || [[:d:Q7487216|Q7487216]] || [[File:Shalimar_Paints_New_Logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Vallée de Vin|Vallée de Vin]] || 28989053 || 0 || 3649 || 20220105044756 || [[:d:Q7912472|Q7912472]] || |- | [[:en:Lupin Limited|Lupin Limited]] || 29002656 || 0 || 21073 || 20230101113951 || [[:d:Q12988589|Q12988589]] || [[File:The_Lupin_Logo.svg|120px|]] |- | [[:en:VIP Industries|VIP Industries]] || 29003320 || 0 || 8353 || 20220929070337 || [[:d:Q7907050|Q7907050]] || [[File:Logo_vip_new.png|120px|]] |- | [[:en:Thottam Pattu|Thottam Pattu]] || 29016405 || 0 || 1743 || 20220330110403 || [[:d:Q7796927|Q7796927]] || [[File:Kadavaankott_Maakkam_Tottam_28.jpg|120px|]] |- | [[:en:NRB Bearing|NRB Bearing]] || 29029369 || 0 || 5753 || 20220716080846 || [[:d:Q17080279|Q17080279]] || |- | [[:en:KEC International|KEC International]] || 29038827 || 0 || 10163 || 20220826120636 || [[:d:Q6328340|Q6328340]] || [[File:KEC_International_logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Unichem Laboratories|Unichem Laboratories]] || 29041778 || 0 || 8208 || 20221113151919 || [[:d:Q7884723|Q7884723]] || |- | [[:en:Nilkamal Plastics|Nilkamal Plastics]] || 29067908 || 0 || 7898 || 20221104105337 || [[:d:Q7037115|Q7037115]] || [[File:Nilkamal_Plastics_logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Prathamastami|Prathamastami]] || 29126842 || 0 || 2687 || 20230122204509 || [[:d:Q5475545|Q5475545]] || [[File:Enduri_Pitha.JPG|120px|]] |- | [[:en:Shalwar kameez|Shalwar kameez]] || 29319170 || 0 || 66536 || 20221219162637 || [[:d:Q12456113|Q12456113]] || [[File:Schoolgirls_in_Shalwar_Kameez,_Abbotabad_Pakistan_-_UK_International_Development.jpg|120px|]] |- | [[:en:Central Indo-Aryan languages|Central Indo-Aryan languages]] || 29361885 || 0 || 7072 || 20230128005242 || [[:d:Q10979187|Q10979187]] || [[File:Hindi_Indoarisch.png|120px|]] |- | [[:en:Chokri language|Chokri language]] || 29380182 || 0 || 5065 || 20221223021150 || [[:d:Q5104247|Q5104247]] || |- | [[:en:Bibliography of India|Bibliography of India]] || 29384964 || 0 || 44804 || 20230206171855 || [[:d:Q4903358|Q4903358]] || [[File:India_roadway_map.svg|120px|]] |- | [[:en:Attar (caste)|Attar]] || 29438314 || 0 || 4223 || 20220923184307 || [[:d:Q4818117|Q4818117]] || |- | [[:en:Khandua|Khandua]] || 29495990 || 0 || 6374 || 20210708123553 || [[:d:Q6400259|Q6400259]] || |- | [[:en:Jhalar|Jhalar]] || 29522155 || 0 || 956 || 20210426061914 || [[:d:Q16938714|Q16938714]] || |- | [[:en:Shriram Bharatiya Kala Kendra|Shriram Bharatiya Kala Kendra]] || 29526381 || 0 || 12085 || 20220112124915 || [[:d:Q7504180|Q7504180]] || [[File:Shriram_Bharatiya_Kala_Kendra.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sylvania (brand)|Sylvania]] || 29539481 || 0 || 1187 || 20220322141908 || [[:d:Q55643401|Q55643401]] || |- | [[:en:Mashk|Mashk]] || 29557457 || 0 || 2730 || 20221228153958 || [[:d:Q12445757|Q12445757]] || |- | [[:en:Ahir clans|Ahir clans]] || 29560154 || 0 || 11472 || 20230129195539 || [[:d:Q4695130|Q4695130]] || |- | [[:en:Karnikotsava|Karnikotsava]] || 29594363 || 0 || 1110 || 20210421203921 || [[:d:Q6372957|Q6372957]] || |- | [[:en:Gorava|Gorava]] || 29594420 || 0 || 1379 || 20210421201447 || [[:d:Q5584531|Q5584531]] || |- | [[:en:Jeseri|Jeseri]] || 29619109 || 0 || 6474 || 20230124084747 || [[:d:Q11231325|Q11231325]] || |- | [[:en:Accession Day (Jammu and Kashmir)|Accession Day]] || 29684128 || 0 || 6464 || 20220824074405 || [[:d:Q4672508|Q4672508]] || |- | [[:en:Pati (title)|Pati]] || 29757852 || 0 || 5852 || 20230102183151 || [[:d:Q7144907|Q7144907]] || |- | [[:en:Jajmani system|Jajmani system]] || 29804511 || 0 || 10412 || 20221106103915 || [[:d:Q6124369|Q6124369]] || |- | [[:en:Kitty party|Kitty party]] || 29829216 || 0 || 1993 || 20221201112728 || [[:d:Q1701625|Q1701625]] || [[File:Kitty_party_130_(6092890015).jpg|120px|]] |- | [[:en:Finolex Cables|Finolex Cables]] || 29851207 || 0 || 3312 || 20220320150715 || [[:d:Q5450912|Q5450912]] || [[File:Finolexlogo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Man-Eater of Kumaon|Man-Eater of Kumaon]] || 29890656 || 0 || 3228 || 20230123172418 || [[:d:Q6746100|Q6746100]] || [[File:Man-Eater_of_Kumaon_FilmPoster.jpeg|120px|]] |- | [[:en:Sindhi cap|Sindhi cap]] || 29933731 || 0 || 5478 || 20230207111148 || [[:d:Q7522202|Q7522202]] || |- | [[:en:Lamakaan|Lamakaan]] || 30022806 || 0 || 4958 || 20220817185455 || [[:d:Q6480785|Q6480785]] || [[File:Lamakaan,_Banjara_Hills_Hyderabad,_Telangana_JEG5441.jpg|120px|]] |- | [[:en:Birla Tyres|Birla Tyres]] || 30105235 || 0 || 4452 || 20221110062506 || [[:d:Q4916542|Q4916542]] || [[File:Birla_tyres.jpg|120px|]] |- | [[:en:Zinda Tilismath|Zinda Tilismath]] || 30109442 || 0 || 2578 || 20211118052849 || [[:d:Q8072326|Q8072326]] || [[File:Zinda_Tilismath.jpg|120px|]] |- | [[:en:Everest Spices|Everest Spices]] || 30113708 || 0 || 3014 || 20221007111900 || [[:d:Q5416960|Q5416960]] || |- | [[:en:Jaipan Industries|Jaipan Industries]] || 30140832 || 0 || 4360 || 20210822152845 || [[:d:Q6124110|Q6124110]] || [[File:Jaipan_logo.gif|120px|]] |- | [[:en:CNN–News18 Indian of the Year|CNN–News18 Indian of the Year]] || 30174000 || 0 || 8685 || 20230121074425 || [[:d:Q5013123|Q5013123]] || |- | [[:en:Aziz Bagh|Aziz Bagh]] || 30191161 || 0 || 3423 || 20221013171722 || [[:d:Q4832647|Q4832647]] || |- | [[:en:Chashme Baddoor (slogan)|Chashme Baddoor]] || 30260001 || 0 || 3407 || 20211113055114 || [[:d:Q3635815|Q3635815]] || |- | [[:en:Nazar battu|Nazar battu]] || 30284718 || 0 || 6049 || 20221106034130 || [[:d:Q6983251|Q6983251]] || [[File:A_decorated_truck_in_India.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kaja Beedi|Kaja Beedi]] || 30322487 || 0 || 1413 || 20211024180633 || [[:d:Q6348821|Q6348821]] || |- | [[:en:Angithi|Angithi]] || 30337038 || 0 || 3201 || 20220625143527 || [[:d:Q4763304|Q4763304]] || |- | [[:en:Chaupal (public space)|Chaupal]] || 30395324 || 0 || 4531 || 20221213145508 || [[:d:Q5088348|Q5088348]] || |- | [[:en:Alta (dye)|Alta]] || 30414935 || 0 || 7424 || 20221215143316 || [[:d:Q4735947|Q4735947]] || [[File:Feet-in-alta.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sunita Kohli|Sunita Kohli]] || 30448098 || 0 || 13376 || 20221009175738 || [[:d:Q16257548|Q16257548]] || |- | [[:en:Kalari cheese|Kalari cheese]] || 30449312 || 0 || 8356 || 20221118010740 || [[:d:Q6350712|Q6350712]] || [[File:Famous_Kalaadi_of_Ramnagar.jpg|120px|]] |- | [[:en:NDTV Indian of the Year|NDTV Indian of the Year]] || 30485379 || 0 || 6716 || 20221205071158 || [[:d:Q6953326|Q6953326]] || |- | [[:en:Dhebra|Dhebra]] || 30508212 || 0 || 1170 || 20220826195951 || [[:d:Q5269476|Q5269476]] || [[File:Thepala.JPG|120px|]] |- | [[:en:Kerala School Kalolsavam|Kerala School Kalolsavam]] || 30529723 || 0 || 17321 || 20230112112226 || [[:d:Q6393406|Q6393406]] || |- | [[:en:JSW Cement|JSW Cement]] || 30557532 || 0 || 3060 || 20221011101152 || [[:d:Q6108969|Q6108969]] || [[File:JSW_Group_logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Chapli kebab|Chapli kebab]] || 30690637 || 0 || 8618 || 20230130233035 || [[:d:Q28169436|Q28169436]] || [[File:Chapli_Kebab.jpg|120px|]] |- | [[:en:Karbonn Mobiles|Karbonn Mobiles]] || 30722818 || 0 || 7503 || 20221118065610 || [[:d:Q6368978|Q6368978]] || [[File:KARBON_Manifacturing_plant_at_Tirupati.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sambalpuri drama|Sambalpuri drama]] || 30724332 || 0 || 4905 || 20210625232037 || [[:d:Q6433239|Q6433239]] || |- | [[:en:Thakor|Thakor]] || 30745216 || 0 || 4031 || 20230204093955 || [[:d:Q7709386|Q7709386]] || |- | [[:en:Surabhi (TV series)|Surabhi]] || 30750827 || 0 || 5609 || 20221003235640 || [[:d:Q7645289|Q7645289]] || |- | [[:en:India: Kingdom of the Tiger|India: Kingdom of the Tiger]] || 30811665 || 0 || 4311 || 20230203020908 || [[:d:Q6019220|Q6019220]] || |- | [[:en:Takpa language|Takpa language]] || 30871076 || 0 || 8295 || 20230109113849 || [[:d:Q3695189|Q3695189]] || [[File:Takpa(Tawang_Monpa).png|120px|]] |- | [[:en:Tandoor|Tandoor]] || 30875830 || 0 || 17229 || 20230121201939 || [[:d:Q379831|Q379831]] || [[File:Luxury_tandoor.png|120px|]] |- | [[:en:Buddhism amongst Tamils|Buddhism amongst Tamils]] || 30937689 || 0 || 17843 || 20230108064907 || [[:d:Q4984221|Q4984221]] || [[File:BodhidharmaYoshitoshi1887.jpg|120px|]] |- | [[:en:National Food Survey (India)|National Food Survey]] || 30993294 || 0 || 1580 || 20211010214948 || [[:d:Q6972723|Q6972723]] || |- | [[:en:Sayaji Rao Gaekwad Library|Sayaji Rao Gaekwad Library]] || 31066386 || 0 || 8206 || 20220218040742 || [[:d:Q7429088|Q7429088]] || [[File:Sayaji_Rao_Gaekwad_Library,_BHU.JPG|120px|]] |- | [[:en:Himalaya Wellness Company|Himalaya Wellness Company]] || 31176877 || 0 || 6927 || 20230126082422 || [[:d:Q7739717|Q7739717]] || [[File:The_Himalaya_Drug_Company_logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Sikh chola|Sikh chola]] || 31198919 || 0 || 4106 || 20230118222410 || [[:d:Q16909424|Q16909424]] || [[File:Preserved_Sikh_Chola.jpeg|120px|]] |- | [[:en:Mopin|Mopin]] || 31385497 || 0 || 4957 || 20220714045415 || [[:d:Q6908796|Q6908796]] || [[File:Mopin_festival_dance.JPG|120px|]] |- | [[:en:Gauna|Gauna]] || 31421823 || 0 || 3574 || 20230203194724 || [[:d:Q3758945|Q3758945]] || |- | [[:en:Vijñāna Bhairava Tantra|Vijñāna Bhairava Tantra]] || 31441183 || 0 || 12579 || 20220524014625 || [[:d:Q2005649|Q2005649]] || [[File:Museum_Volkenkunde_Leiden_stenen_beeld_10.jpg|120px|]] |- | [[:en:Udaan Trust|Udaan Trust]] || 31504671 || 0 || 4551 || 20221008092236 || [[:d:Q7876849|Q7876849]] || |- | [[:en:Bhartiya Kushti Patrika|Bhartiya Kushti Patrika]] || 31567554 || 0 || 4235 || 20221209012005 || [[:d:Q4901324|Q4901324]] || [[File:Bhartiya_Kushti_Logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Emcure Pharmaceuticals|Emcure Pharmaceuticals]] || 31597732 || 0 || 11024 || 20230207080313 || [[:d:Q17067368|Q17067368]] || |- | [[:en:Three Yogas|Three Yogas]] || 31813523 || 0 || 3594 || 20220524032945 || [[:d:Q7797936|Q7797936]] || |- | [[:en:Kolakolli|Kolakolli]] || 31912603 || 0 || 2601 || 20220312025322 || [[:d:Q6427012|Q6427012]] || |- | [[:en:Indian Volley League|Indian Volley League]] || 31920975 || 0 || 3778 || 20220923141846 || [[:d:Q6021841|Q6021841]] || |- | [[:en:Main Aur Mera Haathi|Main Aur Mera Haathi]] || 32013798 || 0 || 1983 || 20221125010500 || [[:d:Q6735917|Q6735917]] || [[File:Main_Aur_Mera_Haathi.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bwisagu|Bwisagu]] || 32028131 || 0 || 5834 || 20230125214434 || [[:d:Q5003688|Q5003688]] || [[File:Boro_bwisagu_dance.jpg|120px|]] |- | [[:en:Hāsya|Hāsya]] || 32209793 || 0 || 3000 || 20221126224053 || [[:d:Q5965059|Q5965059]] || |- | [[:en:Noon chai|Noon chai]] || 32223986 || 0 || 6487 || 20230206192650 || [[:d:Q170883|Q170883]] || [[File:The_Great_Kashmiri_Salt_tea.png|120px|]] |- | [[:en:Yak butter|Yak butter]] || 32294565 || 0 || 7505 || 20220821010035 || [[:d:Q200430|Q200430]] || [[File:Yak_butter_1000.jpg|120px|]] |- | [[:en:List of folktales of Chhattisgarh|List of folktales of Chhattisgarh]] || 32322480 || 0 || 3074 || 20221221153556 || [[:d:Q6620572|Q6620572]] || |- | [[:en:SAS Motors|SAS Motors]] || 32343664 || 0 || 4669 || 20221217022811 || [[:d:Q7388810|Q7388810]] || |- | [[:en:Kumki (film)|Kumki]] || 32377520 || 0 || 47762 || 20221207215848 || [[:d:Q6443927|Q6443927]] || [[File:Kumki_film.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kastaharni Ghat|Kastaharni Ghat]] || 32401164 || 0 || 2234 || 20210330074359 || [[:d:Q6374776|Q6374776]] || [[File:Gangariver_23220.jpg|120px|]] |- | [[:en:Raj Ratna|Raj Ratna]] || 32441511 || 0 || 4272 || 20221203073642 || [[:d:Q7285350|Q7285350]] || |- | [[:en:Raj Bhushan|Raj Bhushan]] || 32441512 || 0 || 2953 || 20211223212553 || [[:d:Q42417136|Q42417136]] || |- | [[:en:Borosil|Borosil]] || 32525783 || 0 || 4496 || 20221226220735 || [[:d:Q4946293|Q4946293]] || |- | [[:en:Purvottar maithili|Purvottar maithili]] || 32590803 || 0 || 1146 || 20190908014537 || [[:d:Q7261675|Q7261675]] || |- | [[:en:Intas Pharmaceuticals|Intas Pharmaceuticals]] || 32600735 || 0 || 12319 || 20230117230932 || [[:d:Q108782794|Q108782794]] || [[File:Intas_Biopharmacueticals.jpg|120px|]] |- | [[:en:Nawayathi dialect|Nawayathi dialect]] || 32615096 || 0 || 1068 || 20221216093341 || [[:d:Q16888615|Q16888615]] || |- | [[:en:Rajiv Gandhi National Sadbhavana Award|Rajiv Gandhi National Sadbhavana Award]] || 32635307 || 0 || 7762 || 20220606032936 || [[:d:Q16968222|Q16968222]] || |- | [[:en:Indian aesthetics|Indian aesthetics]] || 32642244 || 0 || 12096 || 20220713143309 || [[:d:Q2098268|Q2098268]] || |- | [[:en:Maharashtri Konkani|Maharashtri Konkani]] || 32646971 || 0 || 2226 || 20230114121505 || [[:d:Q6733387|Q6733387]] || [[File:Konkani_languages.png|120px|]] |- | [[:en:Naanam Moonam|Naanam Moonam]] || 32658223 || 0 || 1035 || 20211214082656 || [[:d:Q6956588|Q6956588]] || |- | [[:en:LGBT history in India|LGBT history in India]] || 32699064 || 0 || 40373 || 20230208024209 || [[:d:Q6457897|Q6457897]] || [[File:Homosexuality_in_Khajuraho_sculpture.jpg|120px|]] |- | [[:en:Upadhyay|Upadhyay]] || 32791388 || 0 || 3073 || 20221107045916 || [[:d:Q12416393|Q12416393]] || |- | [[:en:Parachute (brand)|Parachute]] || 32830497 || 0 || 2192 || 20230104181729 || [[:d:Q7133914|Q7133914]] || [[File:Parachute_logo.gif|120px|]] |- | [[:en:Telugu folk literature|Telugu folk literature]] || 32838912 || 0 || 28671 || 20221023232348 || [[:d:Q7697889|Q7697889]] || |- | [[:en:North Indian culture|North Indian culture]] || 32866391 || 0 || 15104 || 20230123064801 || [[:d:Q7055697|Q7055697]] || [[File:(A)_Valley_of_flowers,_Garhwal_Uttarakhand_India.jpg|120px|]] |- | [[:en:Paschim Banga Natya Akademi|Paschim Banga Natya Akademi]] || 32919074 || 0 || 5294 || 20210312212822 || [[:d:Q7141804|Q7141804]] || |- | [[:en:Chandravadana and Mohiyar|Chandravadana and Mohiyar]] || 33071838 || 0 || 1431 || 20211230224921 || [[:d:Q5071470|Q5071470]] || |- | [[:en:Bugun language|Bugun language]] || 33228388 || 0 || 2499 || 20230116062249 || [[:d:Q3514220|Q3514220]] || |- | [[:en:Puroik language|Puroik language]] || 33228408 || 0 || 20213 || 20230116062230 || [[:d:Q56408|Q56408]] || |- | [[:en:Sherdukpen language|Sherdukpen language]] || 33228434 || 0 || 2332 || 20230116060658 || [[:d:Q7494785|Q7494785]] || |- | [[:en:Lish language|Lish language]] || 33228451 || 0 || 1798 || 20220117210348 || [[:d:Q6558822|Q6558822]] || |- | [[:en:Thangmi language|Thangmi language]] || 33228736 || 0 || 26432 || 20230204120255 || [[:d:Q7710314|Q7710314]] || |- | [[:en:Dhimal language|Dhimal language]] || 33229002 || 0 || 10656 || 20230203121634 || [[:d:Q35229|Q35229]] || |- | [[:en:Hruso language|Hruso language]] || 33229042 || 0 || 4905 || 20230206063012 || [[:d:Q5923933|Q5923933]] || |- | [[:en:Miji languages|Miji languages]] || 33229108 || 0 || 7316 || 20230116084410 || [[:d:Q61965015|Q61965015]] || |- | [[:en:Digaro Mishmi language|Digaro Mishmi language]] || 33229280 || 0 || 5090 || 20221106005732 || [[:d:Q56400|Q56400]] || |- | [[:en:Zakhring language|Zakhring language]] || 33229702 || 0 || 4749 || 20230123171724 || [[:d:Q56996|Q56996]] || |- | [[:en:Sümi language|Sümi language]] || 33245405 || 0 || 6481 || 20230126151952 || [[:d:Q3478238|Q3478238]] || |- | [[:en:Rengma language|Rengma language]] || 33245440 || 0 || 2011 || 20221219224649 || [[:d:Q7313205|Q7313205]] || |- | [[:en:Ntenyi language|Ntenyi language]] || 33245490 || 0 || 1005 || 20221220151251 || [[:d:Q7067615|Q7067615]] || |- | [[:en:Savitri Brata|Savitri Brata]] || 33257061 || 0 || 4686 || 20221023003615 || [[:d:Q5476020|Q5476020]] || [[File:Savitiri_saves_Satyavan.jpg|120px|]] |- | [[:en:Avalanche UCMS|Avalanche UCMS]] || 33267624 || 0 || 2812 || 20221120005943 || [[:d:Q4827504|Q4827504]] || |- | [[:en:Lahuli–Spiti languages|Lahuli–Spiti languages]] || 33269762 || 0 || 1593 || 20221223225950 || [[:d:Q6473510|Q6473510]] || |- | [[:en:Teressa language|Teressa language]] || 33311370 || 0 || 1309 || 20211123014834 || [[:d:Q3518362|Q3518362]] || |- | [[:en:Southern Nicobarese language|Southern Nicobarese language]] || 33311452 || 0 || 2794 || 20211124022426 || [[:d:Q7570194|Q7570194]] || |- | [[:en:Konda language (Dravidian)|Konda language]] || 33320336 || 0 || 16194 || 20230102230251 || [[:d:Q35679|Q35679]] || |- | [[:en:Ululudhvani|Ululudhvani]] || 33332955 || 0 || 1255 || 20211003093233 || [[:d:Q7880808|Q7880808]] || |- | [[:en:Luish languages|Luish languages]] || 33357414 || 0 || 6073 || 20210824160424 || [[:d:Q55621439|Q55621439]] || |- | [[:en:Sopvoma language|Sopvoma language]] || 33436420 || 0 || 6956 || 20230110153047 || [[:d:Q7563215|Q7563215]] || [[File:"Mao"_written_in_Meitei_script.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kokuyo Camlin|Kokuyo Camlin]] || 33477658 || 0 || 5466 || 20221009093752 || [[:d:Q5026835|Q5026835]] || [[File:Camlin_Kokuyo_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Tribhovandas Bhimji Zaveri|Tribhovandas Bhimji Zaveri]] || 33512735 || 0 || 6126 || 20230122112617 || [[:d:Q7840409|Q7840409]] || [[File:Tbz_logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Crafts of India|Crafts of India]] || 33536457 || 0 || 21112 || 20221106110718 || [[:d:Q5180565|Q5180565]] || [[File:Woodblock_Printing_Craft_of_Bagh,_Madhya_Pradesh,_India.jpg|120px|]] |- | [[:en:Turi language|Turi language]] || 33560727 || 0 || 2333 || 20220828033601 || [[:d:Q7854914|Q7854914]] || |- | [[:en:Birjia language|Birjia language]] || 33561098 || 0 || 1347 || 20230201143445 || [[:d:Q3450686|Q3450686]] || |- | [[:en:Siangic languages|Siangic languages]] || 33636285 || 0 || 8096 || 20211227145759 || [[:d:Q7506818|Q7506818]] || |- | [[:en:Lion Capital of Ashoka|Lion Capital of Ashoka]] || 33652271 || 0 || 69844 || 20230206043059 || [[:d:Q3595955|Q3595955]] || [[File:Sarnath_capital.jpg|120px|]] |- | [[:en:Persian language in the Indian subcontinent|Persian language in the Indian subcontinent]] || 33653387 || 0 || 62139 || 20230202160243 || [[:d:Q3243463|Q3243463]] || [[File:India,_Mughal,_early_17th_century_-_An_Illuminated_Folio_from_the_Royal_Manuscript_of_the_Farhang-i_Jahangiri_(_-_2013.318.a_-_Cleveland_Museum_of_Art.jpg|120px|]] |- | [[:en:Snapdeal|Snapdeal]] || 33830027 || 0 || 27959 || 20230205030654 || [[:d:Q7547283|Q7547283]] || |- | [[:en:Mawchi language|Mawchi language]] || 33836626 || 0 || 1021 || 20210816185225 || [[:d:Q21403317|Q21403317]] || |- | [[:en:Pauri Bareli language|Pauri Bareli language]] || 33836696 || 0 || 1375 || 20211207230923 || [[:d:Q7155462|Q7155462]] || |- | [[:en:Bhilali language|Bhilali language]] || 33836777 || 0 || 1018 || 20221219201315 || [[:d:Q4901729|Q4901729]] || |- | [[:en:Simmtronics|Simmtronics]] || 33892798 || 0 || 6855 || 20220901201536 || [[:d:Q7518037|Q7518037]] || |- | [[:en:Small castes|Small castes]] || 33911880 || 0 || 2690 || 20220513184413 || [[:d:Q7543019|Q7543019]] || |- | [[:en:V-Guard Industries|V-Guard Industries]] || 33922750 || 0 || 5633 || 20220702061418 || [[:d:Q7905686|Q7905686]] || |- | [[:en:Choga (garment)|Choga]] || 33924730 || 0 || 627 || 20220112172710 || [[:d:Q25351449|Q25351449]] || |- | [[:en:Nuziveedu Seeds|Nuziveedu Seeds]] || 33942442 || 0 || 5204 || 20221208190455 || [[:d:Q7070699|Q7070699]] || [[File:Nuziveedu_Seeds_logo_2013.png|120px|]] |- | [[:en:Center for Art and Archaeology|Center for Art and Archaeology]] || 33991869 || 0 || 2656 || 20220823230553 || [[:d:Q5059507|Q5059507]] || |- | [[:en:Cinema of South India|Cinema of South India]] || 34025932 || 0 || 22469 || 20230126151802 || [[:d:Q7567541|Q7567541]] || [[File:India_film_clapperboard.svg|120px|]] |- | [[:en:IYogi|IYogi]] || 34036047 || 0 || 20992 || 20221024025321 || [[:d:Q1050649|Q1050649]] || |- | [[:en:Yepme|Yepme]] || 34054089 || 0 || 13456 || 20220911115721 || [[:d:Q8052517|Q8052517]] || |- | [[:en:Cyient|Cyient]] || 34057186 || 0 || 16445 || 20230117125839 || [[:d:Q6031376|Q6031376]] || |- | [[:en:Flare (Techno-Cultural Fest)|Flare]] || 34144353 || 0 || 2419 || 20210416154331 || [[:d:Q5457463|Q5457463]] || |- | [[:en:Prajñaptir upādāya|Prajñaptir upādāya]] || 34156106 || 0 || 1718 || 20230113081154 || [[:d:Q7238150|Q7238150]] || |- | [[:en:National Bioscience Award for Career Development|National Bioscience Award for Career Development]] || 34175371 || 0 || 19139 || 20230116173023 || [[:d:Q6970992|Q6970992]] || |- | [[:en:Murugappa Group|Murugappa Group]] || 34259823 || 0 || 14777 || 20230207085113 || [[:d:Q6939796|Q6939796]] || [[File:Murugappa_Group_Logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Vegetarian and non-vegetarian marks|Vegetarian and non-vegetarian marks]] || 34301725 || 0 || 216 || 20210423214930 || [[:d:Q7918353|Q7918353]] || |- | [[:en:National Award for Teachers (India)|National Award for Teachers]] || 34306850 || 0 || 3399 || 20230118221827 || [[:d:Q6970861|Q6970861]] || |- | [[:en:The Light of the East|The Light of the East]] || 34335603 || 0 || 2807 || 20220721161828 || [[:d:Q7747290|Q7747290]] || |- | [[:en:India Organic|India Organic]] || 34350806 || 0 || 4378 || 20220620084002 || [[:d:Q17055995|Q17055995]] || [[File:India_organic.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ramco Cements|Ramco Cements]] || 34521681 || 0 || 4647 || 20221226165635 || [[:d:Q6728472|Q6728472]] || |- | [[:en:Bharatendu Harishchandra Awards|Bharatendu Harishchandra Awards]] || 34566196 || 0 || 844 || 20211014085915 || [[:d:Q4901309|Q4901309]] || |- | [[:en:Bismillah ceremony|Bismillah ceremony]] || 34599792 || 0 || 2074 || 20230105050615 || [[:d:Q4918338|Q4918338]] || |- | [[:en:The Theological Method of Samkara|The Theological Method of Samkara]] || 34610257 || 0 || 4015 || 20220711135613 || [[:d:Q7768646|Q7768646]] || |- | [[:en:Parle Products|Parle Products]] || 34719080 || 0 || 10023 || 20230129151534 || [[:d:Q17081914|Q17081914]] || [[File:Parle_Products_logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Uncle Chipps|Uncle Chipps]] || 34826134 || 0 || 4749 || 20210921191115 || [[:d:Q7882713|Q7882713]] || [[File:Unclechipps_brand_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Sipani|Sipani]] || 34890089 || 0 || 15251 || 20220603073405 || [[:d:Q7525581|Q7525581]] || |- | [[:en:Kolarian|Kolarian]] || 34962746 || 0 || 1324 || 20221108082937 || [[:d:Q6427069|Q6427069]] || |- | [[:en:Binaca (Indian brand)|Binaca]] || 35053327 || 0 || 4291 || 20230205223240 || [[:d:Q4913816|Q4913816]] || |- | [[:en:Cibaca (brand)|Cibaca]] || 35053706 || 0 || 1539 || 20230205222945 || [[:d:Q5119210|Q5119210]] || |- | [[:en:Promise (brand)|Promise]] || 35053849 || 0 || 2572 || 20230129051759 || [[:d:Q7249766|Q7249766]] || |- | [[:en:Meswak|Meswak]] || 35053994 || 0 || 4201 || 20220715234118 || [[:d:Q6822185|Q6822185]] || |- | [[:en:Kalyan Jewellers|Kalyan Jewellers]] || 35080970 || 0 || 16356 || 20230122112447 || [[:d:Q6354854|Q6354854]] || [[File:Kalyan_Jewellers_logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Gramanya|Gramanya]] || 35105926 || 0 || 2234 || 20220328184058 || [[:d:Q5593604|Q5593604]] || |- | [[:en:Bangru language|Bangru language]] || 35144816 || 0 || 5824 || 20230116063851 || [[:d:Q56071779|Q56071779]] || |- | [[:en:Kheza language|Kheza language]] || 35191134 || 0 || 1880 || 20221219103658 || [[:d:Q6401519|Q6401519]] || |- | [[:en:Pochuri language|Pochuri language]] || 35191147 || 0 || 1527 || 20220410073952 || [[:d:Q7206342|Q7206342]] || |- | [[:en:Yaosang|Yaosang]] || 35217012 || 0 || 5770 || 20221119071209 || [[:d:Q8049070|Q8049070]] || [[File:Kids_in_Traditional_Attire.jpg|120px|]] |- | [[:en:Lyngngam language|Lyngngam language]] || 35222154 || 0 || 4310 || 20220327031326 || [[:d:Q12635902|Q12635902]] || |- | [[:en:Gobindobhog|Gobindobhog]] || 35222514 || 0 || 3368 || 20230110061914 || [[:d:Q5575522|Q5575522]] || [[File:Gobindobhog_rice.jpg|120px|]] |- | [[:en:Pathia|Pathia]] || 35235477 || 0 || 1287 || 20230112125111 || [[:d:Q7144776|Q7144776]] || |- | [[:en:PGP Glass|PGP Glass]] || 35238112 || 0 || 6105 || 20230117010334 || [[:d:Q7197696|Q7197696]] || |- | [[:en:Free Press of India|Free Press of India]] || 35241477 || 0 || 15703 || 20220105012818 || [[:d:Q17053114|Q17053114]] || |- | [[:en:American Institute of Indian Studies|American Institute of Indian Studies]] || 35241491 || 0 || 11788 || 20220826135340 || [[:d:Q4744147|Q4744147]] || [[File:AIIS_headquarters.jpg|120px|]] |- | [[:en:Tukpa language|Tukpa language]] || 35248283 || 0 || 1249 || 20230105172326 || [[:d:Q12953230|Q12953230]] || |- | [[:en:Chug language|Chug language]] || 35249555 || 0 || 2044 || 20220323083130 || [[:d:Q47683644|Q47683644]] || |- | [[:en:Sartang language|Sartang language]] || 35249572 || 0 || 2835 || 20220117210240 || [[:d:Q7424639|Q7424639]] || |- | [[:en:Ruga language|Ruga language]] || 35259545 || 0 || 912 || 20230115074516 || [[:d:Q7378127|Q7378127]] || |- | [[:en:Muria language|Muria language]] || 35270677 || 0 || 3688 || 20220920160931 || [[:d:Q6938499|Q6938499]] || |- | [[:en:Kachi Koli language|Kachi Koli language]] || 35271332 || 0 || 1391 || 20220817211147 || [[:d:Q12953646|Q12953646]] || [[File:KachiKoli.svg|120px|]] |- | [[:en:Food Safety and Standards Authority of India|Food Safety and Standards Authority of India]] || 35297731 || 0 || 16891 || 20230114051444 || [[:d:Q5465383|Q5465383]] || [[File:FSSAI_logo.png|120px|]] |- | [[:en:List of endangered languages in India|List of endangered languages in India]] || 35297837 || 0 || 29248 || 20230119091318 || [[:d:Q17165257|Q17165257]] || [[File:Dorothy_Pentreath.jpg|120px|]] |- | [[:en:Real Heroes Award|Real Heroes Award]] || 35309807 || 0 || 2119 || 20210421215112 || [[:d:Q7300939|Q7300939]] || |- | [[:en:Bible translations into the languages of India|Bible translations into the languages of India]] || 35328377 || 0 || 17664 || 20221113101426 || [[:d:Q4903242|Q4903242]] || |- | [[:en:SBI Youth for India|SBI Youth for India]] || 35354351 || 0 || 14738 || 20220225135110 || [[:d:Q7388956|Q7388956]] || [[File:Sbi-youth-for-india.png|120px|]] |- | [[:en:Tirhuta Panchang|Tirhuta Panchang]] || 35388362 || 0 || 6964 || 20220810011834 || [[:d:Q7809209|Q7809209]] || |- | [[:en:Rathwi Bareli language|Rathwi Bareli language]] || 35425386 || 0 || 2079 || 20221219205952 || [[:d:Q7295692|Q7295692]] || |- | [[:en:Palya Bareli language|Palya Bareli language]] || 35425507 || 0 || 716 || 20221219224942 || [[:d:Q7128872|Q7128872]] || |- | [[:en:World Sanskrit Conference|World Sanskrit Conference]] || 35464436 || 0 || 12733 || 20211218211222 || [[:d:Q8036131|Q8036131]] || |- | [[:en:Bauria language|Bauria language]] || 35477346 || 0 || 1377 || 20211211164113 || [[:d:Q4873579|Q4873579]] || |- | [[:en:Magari language|Magari language]] || 35477393 || 0 || 1011 || 20230130001329 || [[:d:Q6729706|Q6729706]] || |- | [[:en:Araimudi|Araimudi]] || 35524170 || 0 || 15553 || 20220126012133 || [[:d:Q17012958|Q17012958]] || [[File:Araimudi.jpg|120px|]] |- | [[:en:National Mathematics Year|National Mathematics Year]] || 35558875 || 0 || 3779 || 20220124131708 || [[:d:Q6974276|Q6974276]] || |- | [[:en:Jnana Yoga (book)|Jnana Yoga]] || 35573487 || 0 || 3238 || 20220715053214 || [[:d:Q6203929|Q6203929]] || [[File:Jnana_Yoga_Swami_Vivekananda.jpg|120px|]] |- | [[:en:Zee Khana Khazana Channel|Zee Khana Khazana Channel]] || 35610986 || 0 || 3302 || 20221023112128 || [[:d:Q8068410|Q8068410]] || |- | [[:en:Jumbo King|Jumbo King]] || 35643753 || 0 || 10143 || 20221223034138 || [[:d:Q6310895|Q6310895]] || |- | [[:en:Badminton in India|Badminton in India]] || 35716723 || 0 || 14958 || 20221220065025 || [[:d:Q4841054|Q4841054]] || [[File:Badminton_India.jpg|120px|]] |- | [[:en:Korfball in India|Korfball in India]] || 35716728 || 0 || 2665 || 20200701114700 || [[:d:Q6432199|Q6432199]] || [[File:Jump_korfball_zkv_alo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Floorball in India|Floorball in India]] || 35716731 || 0 || 1941 || 20210906215153 || [[:d:Q5460184|Q5460184]] || |- | [[:en:Bandy in India|Bandy in India]] || 35716732 || 0 || 2646 || 20220814033719 || [[:d:Q10425957|Q10425957]] || |- | [[:en:Throwball in India|Throwball in India]] || 35716738 || 0 || 1913 || 20221112224007 || [[:d:Q7798537|Q7798537]] || |- | [[:en:Sepak takraw in India|Sepak takraw in India]] || 35716774 || 0 || 3377 || 20210805145427 || [[:d:Q7451735|Q7451735]] || [[File:Rattan_sepak_tawraw_ball.png|120px|]] |- | [[:en:Winter sports in India|Winter sports in India]] || 35716775 || 0 || 2371 || 20230131233824 || [[:d:Q8026407|Q8026407]] || |- | [[:en:Dipankar|Dipankar]] || 35734592 || 0 || 1094 || 20210514024450 || [[:d:Q5279701|Q5279701]] || |- | [[:en:Maghaz|Maghaz]] || 35797351 || 0 || 2329 || 20221101135046 || [[:d:Q6729605|Q6729605]] || [[File:Magaj.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gajasurasamhara|Gajasurasamhara]] || 35798341 || 0 || 9792 || 20230121091741 || [[:d:Q12976075|Q12976075]] || [[File:Gajasamharamurti.JPG|120px|]] |- | [[:en:Chugha|Chugha]] || 36103600 || 0 || 774 || 20221022194715 || [[:d:Q5115960|Q5115960]] || [[File:Chugha.jpg|120px|]] |- | [[:en:Puneri Pagadi|Puneri Pagadi]] || 36116619 || 0 || 4863 || 20211024231857 || [[:d:Q7260130|Q7260130]] || [[File:Mahadev_Govind_Ranade.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kuthampully Saree|Kuthampully Saree]] || 36128092 || 0 || 2548 || 20221103152225 || [[:d:Q4280694|Q4280694]] || |- | [[:en:Non-vegetarian food in India|Non-vegetarian food in India]] || 36203782 || 0 || 30754 || 20230112133848 || [[:d:Q16873453|Q16873453]] || [[File:Vittal._Town_Kitchen.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mahindra Two Wheelers|Mahindra Two Wheelers]] || 36261533 || 0 || 5615 || 20221213083641 || [[:d:Q6734063|Q6734063]] || |- | [[:en:Upadeśasāhasrī|Upadeśasāhasrī]] || 36270139 || 0 || 14414 || 20221227234404 || [[:d:Q7898152|Q7898152]] || [[File:Raja_Ravi_Varma_-_Sankaracharya.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jharokha Darshan|Jharokha Darshan]] || 36352390 || 0 || 17973 || 20221107001321 || [[:d:Q6190979|Q6190979]] || [[File:25_Abu'l_Hasan._Emperor_Jahangir_At_The_Jharoka_Window_Of_The_Agra_Fort,_ca._1620,_Aga_Khan_Museum_(cropped).jpg|120px|]] |- | [[:en:Nancowry language|Nancowry language]] || 36365646 || 0 || 4441 || 20221221111301 || [[:d:Q6962504|Q6962504]] || |- | [[:en:Camorta language|Camorta language]] || 36365696 || 0 || 891 || 20221228032704 || [[:d:Q5026908|Q5026908]] || |- | [[:en:Katchal language|Katchal language]] || 36365753 || 0 || 1454 || 20221221124657 || [[:d:Q17064263|Q17064263]] || |- | [[:en:Sawai (title)|Sawai]] || 36369273 || 0 || 4035 || 20230116131927 || [[:d:Q7428542|Q7428542]] || |- | [[:en:Bowling in India|Bowling in India]] || 36378571 || 0 || 5115 || 20220830063649 || [[:d:Q4951249|Q4951249]] || [[File:Bowlerbowling.JPG|120px|]] |- | [[:en:Satya Paul|Satya Paul]] || 36383513 || 0 || 4701 || 20220906040720 || [[:d:Q7426878|Q7426878]] || |- | [[:en:Ancient Monuments Preservation Act 1904|Ancient Monuments Preservation Act 1904]] || 36546963 || 0 || 3088 || 20220504191133 || [[:d:Q4752880|Q4752880]] || |- | [[:en:Shree Govindajee Temple|Shree Govindajee Temple]] || 36549341 || 0 || 15284 || 20230205063511 || [[:d:Q7503489|Q7503489]] || |- | [[:en:Languages of Tripura|Languages of Tripura]] || 36707059 || 0 || 4511 || 20230121083558 || [[:d:Q6486899|Q6486899]] || |- | [[:en:Changalikodan|Changalikodan]] || 36719793 || 0 || 2291 || 20210328123140 || [[:d:Q5071712|Q5071712]] || [[File:Kazchakkula.JPG|120px|]] |- | [[:en:Hockey India League|Hockey India League]] || 36762353 || 0 || 24252 || 20230202103329 || [[:d:Q4380931|Q4380931]] || [[File:Coal_India_Hockey_India_League.png|120px|]] |- | [[:en:Embassy of India School Moscow|Embassy of India School Moscow]] || 36826220 || 0 || 5909 || 20230116164900 || [[:d:Q16974723|Q16974723]] || |- | [[:en:Kalakrithi|Kalakrithi]] || 36889542 || 0 || 3216 || 20220124044823 || [[:d:Q6350261|Q6350261]] || |- | [[:en:Spiti Bhoti|Spiti Bhoti]] || 36895538 || 0 || 833 || 20230104101713 || [[:d:Q22080879|Q22080879]] || |- | [[:en:List of traditional Indian theatre|List of traditional Indian theatre]] || 36934183 || 0 || 3899 || 20230130183017 || [[:d:Q6643866|Q6643866]] || |- | [[:en:Vinayaki|Vinayaki]] || 37022425 || 0 || 11285 || 20221213092027 || [[:d:Q256685|Q256685]] || [[File:Ganeshani_-_Black_Stone_-_Circa_10th_Century_CE_-_Bihar_-_ACCN_3919_-_Indian_Museum_-_Kolkata_2015-09-26_3894.JPG|120px|]] |- | [[:en:Amkette|Amkette]] || 37059519 || 0 || 15916 || 20220925041401 || [[:d:Q4747040|Q4747040]] || |- | [[:en:Glossary of Indian culture|Glossary of Indian culture]] || 37087772 || 0 || 19401 || 20230108114741 || [[:d:Q5571679|Q5571679]] || |- | [[:en:Miju language|Miju language]] || 37122557 || 0 || 6801 || 20230207080800 || [[:d:Q56332|Q56332]] || |- | [[:en:Video games in India|Video games in India]] || 37182302 || 0 || 36951 || 20230205101140 || [[:d:Q7927927|Q7927927]] || |- | [[:en:Indian red|Indian red]] || 37211403 || 0 || 6363 || 20221013200228 || [[:d:Q16831078|Q16831078]] || |- | [[:en:Eutopian Euphorians|Eutopian Euphorians]] || 37310866 || 0 || 2230 || 20220216174325 || [[:d:Q5414556|Q5414556]] || |- | [[:en:Masala chai|Masala chai]] || 37417540 || 0 || 20993 || 20230128072428 || [[:d:Q877661|Q877661]] || [[File:Masala_Chai.JPG|120px|]] |- | [[:en:Wow! Momo|Wow! Momo]] || 37475481 || 0 || 9772 || 20230113153417 || [[:d:Q8037446|Q8037446]] || |- | [[:en:Dumpra|Dumpra]] || 37491535 || 0 || 1933 || 20210706202401 || [[:d:Q5313980|Q5313980]] || [[File:Bundesarchiv_Bild_135-S-02-08-14,_Tibetexpedition,_Lepscha.jpg|120px|]] |- | [[:en:Dumdyam|Dumdyam]] || 37491536 || 0 || 1861 || 20201218111610 || [[:d:Q5313765|Q5313765]] || |- | [[:en:Kalidasa Akademi|Kalidasa Akademi]] || 37497207 || 0 || 1379 || 20220404002032 || [[:d:Q6352547|Q6352547]] || |- | [[:en:Sitar in Petersburg|Sitar in Petersburg]] || 37511349 || 0 || 2334 || 20210310152643 || [[:d:Q4421054|Q4421054]] || |- | [[:en:Bibliography of Varanasi|Bibliography of Varanasi]] || 37514789 || 0 || 9653 || 20221109211255 || [[:d:Q4903402|Q4903402]] || [[File:WikiprojectIndiacities_varanasi.png|120px|]] |- | [[:en:Milan (cultural festival)|Milan]] || 37531147 || 0 || 16557 || 20230113111812 || [[:d:Q28164170|Q28164170]] || |- | [[:en:Kutchi Memons in Bombay|Kutchi Memons in Bombay]] || 37539893 || 0 || 601 || 20201129142526 || [[:d:Q6448382|Q6448382]] || |- | [[:en:Luxor (pen company)|Luxor]] || 37541470 || 0 || 3758 || 20220823212001 || [[:d:Q6706420|Q6706420]] || |- | [[:en:Highway on My Plate|Highway on My Plate]] || 37552113 || 0 || 10434 || 20220618161105 || [[:d:Q5759954|Q5759954]] || |- | [[:en:Punyabhushan|Punyabhushan]] || 37592580 || 0 || 7106 || 20220820204010 || [[:d:Q12066600|Q12066600]] || |- | [[:en:Kent RO Systems|Kent RO Systems]] || 37659488 || 0 || 4692 || 20221205121013 || [[:d:Q17064535|Q17064535]] || [[File:KENT_Healthcare_Logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Su-Kam Power Systems|Su-Kam Power Systems]] || 37659685 || 0 || 24548 || 20230201150649 || [[:d:Q7630306|Q7630306]] || [[File:Su-kam_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Desi Obbattu|Desi Obbattu]] || 37687746 || 0 || 1030 || 20200531135729 || [[:d:Q5264201|Q5264201]] || |- | [[:en:Warangal Fort|Warangal Fort]] || 37722533 || 0 || 19019 || 20220811214144 || [[:d:Q7968796|Q7968796]] || [[File:Shiv_Linga_at_Warangal_Fort_Complex.jpg|120px|]] |- | [[:en:List of institutions with Sanskrit mottos|List of institutions with Sanskrit mottos]] || 37736758 || 0 || 27246 || 20230106152904 || [[:d:Q6624111|Q6624111]] || |- | [[:en:Prostitution in colonial India|Prostitution in colonial India]] || 37761203 || 0 || 21331 || 20230206142132 || [[:d:Q7251095|Q7251095]] || [[File:North_Gateway_-_Rear_Side_-_Stupa_1_-_Sanchi_Hill_2013-02-21_4480-4481.JPG|120px|]] |- | [[:en:List of miniature sheets from India Post|List of miniature sheets from India Post]] || 37858583 || 0 || 21427 || 20221119002810 || [[:d:Q6590355|Q6590355]] || [[File:1973_Miniature_sheet_(International_Philatelic_Exhibition).jpg|120px|]] |- | [[:en:NBC Bearings|NBC Bearings]] || 37936446 || 0 || 7061 || 20220911123745 || [[:d:Q6952772|Q6952772]] || [[File:NBC_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Dayan (witch)|Dayan]] || 37944837 || 0 || 9112 || 20230122205955 || [[:d:Q7728601|Q7728601]] || |- | [[:en:Fashion Design Council of India|Fashion Design Council of India]] || 37953327 || 0 || 11708 || 20221220092719 || [[:d:Q5436725|Q5436725]] || [[File:Logo_of_Fashion_Design_Council_of_India.jpg|120px|]] |- | [[:en:Joyalukkas|Joyalukkas]] || 38006156 || 0 || 343 || 20230128061311 || [[:d:Q6297357|Q6297357]] || |- | [[:en:V. Krishnamurthy (veterinarian)|V. Krishnamurthy]] || 38023158 || 0 || 5324 || 20220626162859 || [[:d:Q7906097|Q7906097]] || |- | [[:en:Sangai festival|Sangai festival]] || 38024696 || 0 || 5809 || 20221030182334 || [[:d:Q7417778|Q7417778]] || [[File:Sangai_Deer_Replica_in_Manipur.jpg|120px|]] |- | [[:en:Borlaug Award|Borlaug Award]] || 38025925 || 0 || 4661 || 20221002202235 || [[:d:Q4945735|Q4945735]] || [[File:Norman_Borlaug.jpg|120px|]] |- | [[:en:History of Indian influence on Southeast Asia|History of Indian influence on Southeast Asia]] || 38028031 || 0 || 117917 || 20230207001150 || [[:d:Q5864932|Q5864932]] || [[File:Indian_cultural_zone.svg|120px|]] |- | [[:en:List of Indian winners and nominees of the Academy Awards|List of Indian winners and nominees of the Academy Awards]] || 38069252 || 0 || 23626 || 20230126125054 || [[:d:Q6573943|Q6573943]] || [[File:Bhanu_Athaiya_(2).jpg|120px|]] |- | [[:en:Aksara|Aksara]] || 38080824 || 0 || 6963 || 20220919142034 || [[:d:Q4701743|Q4701743]] || |- | [[:en:Kumbakonam Degree Coffee|Kumbakonam Degree Coffee]] || 38134307 || 0 || 769 || 20201212175841 || [[:d:Q6443695|Q6443695]] || |- | [[:en:List of Indian records in Olympic weightlifting|List of Indian records in Olympic weightlifting]] || 38201157 || 0 || 27721 || 20221023075655 || [[:d:Q6022778|Q6022778]] || |- | [[:en:Banjara Needle Crafts|Banjara Needle Crafts]] || 38280146 || 0 || 1249 || 20221201112015 || [[:d:Q4855815|Q4855815]] || |- | [[:en:Sympulse|Sympulse]] || 38287794 || 0 || 16878 || 20220118160004 || [[:d:Q7661908|Q7661908]] || |- | [[:en:Ghari Detergent|Ghari Detergent]] || 38325350 || 0 || 2045 || 20220630062815 || [[:d:Q5555729|Q5555729]] || [[File:Ghari_Detergent_1_kg_Pack.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sidi language|Sidi language]] || 38350264 || 0 || 1553 || 20221015075201 || [[:d:Q7508824|Q7508824]] || |- | [[:en:Indrajala|Indrajala]] || 38383652 || 0 || 3805 || 20221207225424 || [[:d:Q17056471|Q17056471]] || |- | [[:en:Mankind Pharma|Mankind Pharma]] || 38426064 || 0 || 7912 || 20230127153533 || [[:d:Q6750540|Q6750540]] || [[File:Mankind_Serving_Life.png|120px|]] |- | [[:en:Silver Filigree of Karimnagar|Silver Filigree of Karimnagar]] || 38442677 || 0 || 2534 || 20211106150618 || [[:d:Q7516023|Q7516023]] || |- | [[:en:Nirmal furniture|Nirmal furniture]] || 38444363 || 0 || 1631 || 20221113075254 || [[:d:Q16917667|Q16917667]] || |- | [[:en:Paika akhada|Paika akhada]] || 38468942 || 0 || 7486 || 20221124191804 || [[:d:Q7124750|Q7124750]] || |- | [[:en:Vaagri Booli language|Vaagri Booli language]] || 38469030 || 0 || 1116 || 20221219210335 || [[:d:Q7907798|Q7907798]] || |- | [[:en:Arakanese language|Arakanese language]] || 38473323 || 0 || 19912 || 20230204132313 || [[:d:Q3450749|Q3450749]] || [[File:Rakhine_State_in_Myanmar.svg|120px|]] |- | [[:en:Rajesh Masala|Rajesh Masala]] || 38594909 || 0 || 4585 || 20221104184018 || [[:d:Q7286071|Q7286071]] || |- | [[:en:Cittabhumi|Cittabhumi]] || 38613012 || 0 || 4340 || 20211204002418 || [[:d:Q17007588|Q17007588]] || |- | [[:en:List of cultural, technical and sports festivals in IITs, NITs and IIITs|List of cultural]] || 38618153 || 0 || 13278 || 20221112092049 || [[:d:Q6614874|Q6614874]] || |- | [[:en:List of cultural festivals in Indian colleges|List of cultural festivals in Indian colleges]] || 38635962 || 0 || 38214 || 20230205102007 || [[:d:Q6614884|Q6614884]] || |- | [[:en:Andaman Creole Hindi|Andaman Creole Hindi]] || 38647298 || 0 || 967 || 20221219185320 || [[:d:Q7599417|Q7599417]] || |- | [[:en:Sabariya|Sabariya]] || 38664730 || 0 || 7211 || 20221006194856 || [[:d:Q7395910|Q7395910]] || |- | [[:en:Bibliography of Ganges|Bibliography of Ganges]] || 38686368 || 0 || 6103 || 20220715003313 || [[:d:Q17049825|Q17049825]] || [[File:India_relief_location_map_ganges_highlighted.jpg|120px|]] |- | [[:en:Changthang language|Changthang language]] || 38688753 || 0 || 1862 || 20221227162715 || [[:d:Q12952322|Q12952322]] || |- | [[:en:Kala Academy|Kala Academy]] || 38749265 || 0 || 4057 || 20221121072352 || [[:d:Q16851397|Q16851397]] || [[File:A_view_of_Kala_Academy,_Goa,_the_main_venue_for_the_inaugural_ceremony_of_the_35th_International_Film_Festival_of_India-2004,_(to_be_held_from_29th_November_to_9th_December,_2004).jpg|120px|]] |- | [[:en:Tagore Award|Tagore Award]] || 38751535 || 0 || 4732 || 20211109052524 || [[:d:Q7675309|Q7675309]] || |- | [[:en:Sunnundallu|Sunnundallu]] || 38753071 || 0 || 838 || 20221119131805 || [[:d:Q7640613|Q7640613]] || |- | [[:en:List of archives in India|List of archives in India]] || 38793829 || 0 || 6799 || 20220610094734 || [[:d:Q16056372|Q16056372]] || [[File:Archive_boxes_2.JPG|120px|]] |- | [[:en:Moods Condoms|Moods Condoms]] || 38804901 || 0 || 4753 || 20230111120026 || [[:d:Q17007536|Q17007536]] || [[File:Moods_Condoms_logo.JPG|120px|]] |- | [[:en:Bazigar language|Bazigar language]] || 38809213 || 0 || 5706 || 20220418115233 || [[:d:Q8829558|Q8829558]] || [[File:WIKITONGUES-_Jaswant_speaking_Bazigar.webm|120px|]] |- | [[:en:List of Vogue India cover models|List of Vogue India cover models]] || 38834365 || 0 || 13532 || 20230121150445 || [[:d:Q11723205|Q11723205]] || |- | [[:en:Cattle slaughter in India|Cattle slaughter in India]] || 38849149 || 0 || 165393 || 20221223050510 || [[:d:Q16241092|Q16241092]] || [[File:Black_bovine_with_string_around_its_neck_(Kerala,_2013).jpg|120px|]] |- | [[:en:Bhima Jewellers|Bhima Jewellers]] || 38856937 || 0 || 6213 || 20221223210342 || [[:d:Q17004889|Q17004889]] || [[File:Bhima-showroom-new.jpg|120px|]] |- | [[:en:Puppy pregnancy syndrome|Puppy pregnancy syndrome]] || 38928070 || 0 || 4659 || 20230207125735 || [[:d:Q17084483|Q17084483]] || |- | [[:en:Particularly vulnerable tribal group|Particularly vulnerable tribal group]] || 38988440 || 0 || 10735 || 20230112071445 || [[:d:Q17081992|Q17081992]] || [[File:Infograph_of_tribal_classification_(india).jpg|120px|]] |- | [[:en:East Zone Cultural Centre|East Zone Cultural Centre]] || 39021804 || 0 || 7851 || 20220601051026 || [[:d:Q16056300|Q16056300]] || [[File:Rabindranath_Tagore_in_1909.jpg|120px|]] |- | [[:en:Prag Cine Awards|Prag Cine Awards]] || 39023872 || 0 || 6844 || 20221124104724 || [[:d:Q16967614|Q16967614]] || |- | [[:en:Official Languages Commission|Official Languages Commission]] || 39037298 || 0 || 3140 || 20210702022943 || [[:d:Q17080636|Q17080636]] || [[File:Yarlagadda_Lakshmi_Prasad_at_2nd_world_telugu_writers'_conference_324.jpg|120px|]] |- | [[:en:Vaddanam|Vaddanam]] || 39040183 || 0 || 1171 || 20221213122041 || [[:d:Q16963460|Q16963460]] || [[File:A_bride_wearing_vaddanam.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kusum oil|Kusum oil]] || 39051105 || 0 || 4944 || 20220815142058 || [[:d:Q15149452|Q15149452]] || [[File:Schleic_oleos_081205-4293_stgd.JPG|120px|]] |- | [[:en:Bizhu|Bizhu]] || 39069330 || 0 || 6056 || 20220824100103 || [[:d:Q17049884|Q17049884]] || |- | [[:en:PC Jeweller|PC Jeweller]] || 39137817 || 0 || 5800 || 20230122112815 || [[:d:Q17082520|Q17082520]] || |- | [[:en:ShopClues|ShopClues]] || 39145670 || 0 || 13867 || 20221007120315 || [[:d:Q17080523|Q17080523]] || [[File:ShopClues_website_screenshot.png|120px|]] |- | [[:en:Osama bin Laden (elephant)|Osama bin Laden]] || 39219746 || 0 || 12087 || 20221203232622 || [[:d:Q16969065|Q16969065]] || |- | [[:en:Sayaji Ratna Award|Sayaji Ratna Award]] || 39271010 || 0 || 4019 || 20230206000532 || [[:d:Q17089040|Q17089040]] || [[File:Sayaji_Ratna_Award_Logo.png|120px|]] |- | [[:en:Bholu (mascot)|Bholu]] || 39359679 || 0 || 4737 || 20211207012647 || [[:d:Q17017981|Q17017981]] || [[File:Bholu_Indian_railways_mascot.jpg|120px|]] |- | [[:en:G. D. Birla Award for Scientific Research|G. D. Birla Award for Scientific Research]] || 39374069 || 0 || 8769 || 20221203100934 || [[:d:Q17053191|Q17053191]] || |- | [[:en:Anarkali Salwar Suit|Anarkali Salwar Suit]] || 39411253 || 0 || 2418 || 20220819181210 || [[:d:Q17070428|Q17070428]] || [[File:Priyanka_Chopra_walks_for_Manish_Malhotra_&_Shaina_NC's_show_for_CPAA_02.jpg|120px|]] |- | [[:en:FabFurnish|FabFurnish]] || 39455292 || 0 || 376 || 20210704080219 || [[:d:Q17052705|Q17052705]] || |- | [[:en:Darbar (title)|Darbar]] || 39582405 || 0 || 5400 || 20221019185855 || [[:d:Q17001541|Q17001541]] || |- | [[:en:Toned milk|Toned milk]] || 39644792 || 0 || 3141 || 20221121122801 || [[:d:Q17119327|Q17119327]] || |- | [[:en:Religious harmony in India|Religious harmony in India]] || 39646660 || 0 || 14273 || 20230129023842 || [[:d:Q17086925|Q17086925]] || |- | [[:en:Udyog Rattan Award|Udyog Rattan Award]] || 39781232 || 0 || 3288 || 20230125215025 || [[:d:Q16937796|Q16937796]] || |- | [[:en:Punjabi ghagra suit|Punjabi ghagra suit]] || 39783673 || 0 || 21555 || 20221114161712 || [[:d:Q17014688|Q17014688]] || [[File:Rangla_Punjab._Punjabi_Ghagra.JPG|120px|]] |- | [[:en:Celkon|Celkon]] || 39822653 || 0 || 3217 || 20220319204859 || [[:d:Q16858609|Q16858609]] || [[File:CELKON_Manifacturing_plant_at_Tirupati.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kashmir Martyrs' Day|Kashmir Martyrs' Day]] || 39961488 || 0 || 16570 || 20220726174127 || [[:d:Q16924330|Q16924330]] || [[File:Martyrs_Graveyard.JPG|120px|]] |- | [[:en:Hijra Farsi|Hijra Farsi]] || 39984890 || 0 || 10131 || 20221207131957 || [[:d:Q13992141|Q13992141]] || |- | [[:en:Bhangarh Fort|Bhangarh Fort]] || 40030277 || 0 || 9248 || 20221231160657 || [[:d:Q15061692|Q15061692]] || [[File:Bhangarh_Fort_-_Royal_Palace_Bhangarh_(July_2022)_-_img_16.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jha (surname)|Jha]] || 40091646 || 0 || 4973 || 20221116005902 || [[:d:Q16850200|Q16850200]] || |- | [[:en:Fashion in India|Fashion in India]] || 40091782 || 0 || 18325 || 20230116052947 || [[:d:Q17052749|Q17052749]] || |- | [[:en:Majjige huli|Majjige huli]] || 40149260 || 0 || 1437 || 20221104235954 || [[:d:Q16946787|Q16946787]] || |- | [[:en:Salwar|Salwar]] || 40181855 || 0 || 50443 || 20220430214907 || [[:d:Q17017061|Q17017061]] || |- | [[:en:Farali potatoes|Farali potatoes]] || 40189013 || 0 || 2458 || 20220914175650 || [[:d:Q16860992|Q16860992]] || |- | [[:en:McDowell's No.1|McDowell's No.1]] || 40207987 || 0 || 19546 || 20230107081925 || [[:d:Q16997481|Q16997481]] || [[File:McDowell's_No.1_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Krishna legends in Kathak|Krishna legends in Kathak]] || 40219074 || 0 || 5048 || 20200412114056 || [[:d:Q17060888|Q17060888]] || [[File:Sharmila_Sharma_et_Rajendra_Kumar_Gangani_2.jpg|120px|]] |- | [[:en:Godrej & Boyce|Godrej & Boyce]] || 40332522 || 0 || 6864 || 20220805095011 || [[:d:Q17053670|Q17053670]] || |- | [[:en:Cosco (India) Limited|Cosco (India) Limited]] || 40335081 || 0 || 4585 || 20221115181107 || [[:d:Q17050916|Q17050916]] || |- | [[:en:National Media Centre, New Delhi|National Media Centre]] || 40343921 || 0 || 4668 || 20220321132357 || [[:d:Q17078142|Q17078142]] || |- | [[:en:Paid news in India|Paid news in India]] || 40397037 || 0 || 27726 || 20221114140142 || [[:d:Q17081303|Q17081303]] || |- | [[:en:Mardani khel|Mardani khel]] || 40478838 || 0 || 6669 || 20221204182238 || [[:d:Q17072134|Q17072134]] || [[File:Baji_Prabhu_Deshpande_Statue_in_Panhala_Fort.jpg|120px|]] |- | [[:en:Superstition in India|Superstition in India]] || 40529920 || 0 || 68089 || 20230107190526 || [[:d:Q16678259|Q16678259]] || |- | [[:en:Singju|Singju]] || 40541509 || 0 || 5243 || 20230111071147 || [[:d:Q17090528|Q17090528]] || [[File:Yongchaak_Singju_with_Hawai_Maton.jpg|120px|]] |- | [[:en:Rutgers University Department of African, Middle Eastern, and South Asian Languages and Literatures|Rutgers University Department of African]] || 40543447 || 0 || 6547 || 20221211170706 || [[:d:Q16980480|Q16980480]] || |- | [[:en:Thooththukkudi macaroon|Thooththukkudi macaroon]] || 40549265 || 0 || 3371 || 20220913092859 || [[:d:Q17075451|Q17075451]] || [[File:Tuticorin_Macroons.jpg|120px|]] |- | [[:en:Nargesi (food)|Nargesi]] || 40574615 || 0 || 1384 || 20221026131056 || [[:d:Q5779811|Q5779811]] || [[File:Nargesi_omelette.jpg|120px|]] |- | [[:en:Nargesi kebab|Nargesi kebab]] || 40576477 || 0 || 1950 || 20230120012143 || [[:d:Q17037938|Q17037938]] || [[File:Nargisi_Koftas_in_Curry.jpg|120px|]] |- | [[:en:Delhi Photo Festival|Delhi Photo Festival]] || 40590744 || 0 || 6253 || 20221015103637 || [[:d:Q17051590|Q17051590]] || |- | [[:en:Panchratna Dal|Panchratna Dal]] || 40631533 || 0 || 2364 || 20220821065121 || [[:d:Q16948625|Q16948625]] || |- | [[:en:Zync Global|Zync Global]] || 40653064 || 0 || 3209 || 20221104184127 || [[:d:Q17091184|Q17091184]] || |- | [[:en:Heritage structures in Mumbai|Heritage structures in Mumbai]] || 40697226 || 0 || 4917 || 20230120114927 || [[:d:Q17054842|Q17054842]] || [[File:Chatrapati_Shivaji_Terminus_(Victoria_Terminus_Station).jpg|120px|]] |- | [[:en:Tolkappiyar award|Tolkappiyar award]] || 40767215 || 0 || 1474 || 20220625073351 || [[:d:Q16984037|Q16984037]] || |- | [[:en:Kural Peedam Award|Kural Peedam Award]] || 40767392 || 0 || 2242 || 20210417231619 || [[:d:Q17043912|Q17043912]] || |- | [[:en:Metro Brands|Metro Brands]] || 40776024 || 0 || 5690 || 20230121213038 || [[:d:Q16938284|Q16938284]] || [[File:Cafe_Mondegar.JPG|120px|]] |- | [[:en:Chelpark|Chelpark]] || 40783969 || 0 || 4922 || 20221205010231 || [[:d:Q16904783|Q16904783]] || |- | [[:en:Vateria indica oil|Vateria indica oil]] || 40798566 || 0 || 5054 || 20211202021454 || [[:d:Q15071717|Q15071717]] || |- | [[:en:Femina Miss India Bangalore|Femina Miss India Bangalore]] || 40878138 || 0 || 7707 || 20220907125501 || [[:d:Q16250380|Q16250380]] || |- | [[:en:Dastkar|Dastkar]] || 40886348 || 0 || 7450 || 20220105062537 || [[:d:Q17051402|Q17051402]] || [[File:Nature_Bazar_presents_Dastkar_Design_Fair_2015.png|120px|]] |- | [[:en:Bible translations into the languages of Northeast India|Bible translations into the languages of Northeast India]] || 40930448 || 0 || 4309 || 20221113101446 || [[:d:Q17005487|Q17005487]] || |- | [[:en:Kachumber|Kachumber]] || 40980278 || 0 || 1590 || 20220726185446 || [[:d:Q17061273|Q17061273]] || [[File:Kachumber_Salad.JPG|120px|]] |- | [[:en:Kashiyatra|Kashiyatra]] || 41033496 || 0 || 12032 || 20221103103342 || [[:d:Q17149367|Q17149367]] || |- | [[:en:Pampadi Rajan|Pampadi Rajan]] || 41057363 || 0 || 6028 || 20230106051421 || [[:d:Q15177302|Q15177302]] || [[File:Pampadi_Rajan.JPG|120px|]] |- | [[:en:2013 Chapramari Forest train accident|2013 Chapramari Forest train accident]] || 41081385 || 0 || 11673 || 20220912125025 || [[:d:Q18019894|Q18019894]] || |- | [[:en:Phulwara oil|Phulwara oil]] || 41105881 || 0 || 6841 || 20210817203629 || [[:d:Q15063570|Q15063570]] || [[File:Chiuri_Plant.JPG|120px|]] |- | [[:en:Hingot war|Hingot war]] || 41157511 || 0 || 2525 || 20230105074815 || [[:d:Q16948456|Q16948456]] || |- | [[:en:Pilu oil|Pilu oil]] || 41220165 || 0 || 4559 || 20210707213215 || [[:d:Q15060518|Q15060518]] || [[File:Grey_Hypocolius_in_Kutch_seen_in_Salvadora_persica_habitat.jpg|120px|]] |- | [[:en:Manasollasa|Manasollasa]] || 41238502 || 0 || 29370 || 20221212090840 || [[:d:Q1110851|Q1110851]] || |- | [[:en:Twenty-first Amendment of the Constitution of India|Twenty-first Amendment of the Constitution of India]] || 41277641 || 0 || 7163 || 20211205213945 || [[:d:Q17069734|Q17069734]] || [[File:Emblem_of_India.svg|120px|]] |- | [[:en:Seventy-first Amendment of the Constitution of India|Seventy-first Amendment of the Constitution of India]] || 41278647 || 0 || 7495 || 20220217130611 || [[:d:Q17075727|Q17075727]] || [[File:Emblem_of_India.svg|120px|]] |- | [[:en:Ninety-second Amendment of the Constitution of India|Ninety-second Amendment of the Constitution of India]] || 41280610 || 0 || 13372 || 20220714151614 || [[:d:Q16961960|Q16961960]] || [[File:Emblem_of_India.svg|120px|]] |- | [[:en:Eros Media World|Eros Media World]] || 41292704 || 0 || 10674 || 20230119230911 || [[:d:Q28172340|Q28172340]] || |- | [[:en:Bisk Farm|Bisk Farm]] || 41294320 || 0 || 10110 || 20230110172141 || [[:d:Q16241925|Q16241925]] || |- | [[:en:Rane group|Rane group]] || 41552606 || 0 || 5391 || 20220522063711 || [[:d:Q17075068|Q17075068]] || [[File:Rane_Group_Logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Luanchari|Luanchari]] || 41578039 || 0 || 1557 || 20201019213648 || [[:d:Q17070165|Q17070165]] || [[File:Kangra_Painting.jpg|120px|]] |- | [[:en:Quick Heal|Quick Heal]] || 41618526 || 0 || 6801 || 20221001062121 || [[:d:Q17092616|Q17092616]] || [[File:Quick-Heal-Logo.png|120px|]] |- | [[:en:Xolo (company)|Xolo]] || 41690790 || 0 || 10402 || 20220203224811 || [[:d:Q19899253|Q19899253]] || [[File:XOLO.jpg|120px|]] |- | [[:en:Basant (festival)|Basant]] || 41701205 || 0 || 10032 || 20230127055030 || [[:d:Q16056269|Q16056269]] || |- | [[:en:Sound and Picture Archives for Research on Women|Sound and Picture Archives for Research on Women]] || 41703563 || 0 || 2264 || 20220428003804 || [[:d:Q17012530|Q17012530]] || |- | [[:en:Thrissur in popular culture|Thrissur in popular culture]] || 41713303 || 0 || 3630 || 20210409100356 || [[:d:Q17122289|Q17122289]] || |- | [[:en:Patravali|Patravali]] || 41723691 || 0 || 6155 || 20230205211300 || [[:d:Q17052911|Q17052911]] || [[File:पत्रावली_-_Patravali_1.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gyurma|Gyurma]] || 41724015 || 0 || 1204 || 20220615185907 || [[:d:Q16899972|Q16899972]] || |- | [[:en:Milan Mela|Milan Mela]] || 41745713 || 0 || 3111 || 20221202045008 || [[:d:Q15720491|Q15720491]] || |- | [[:en:Gupti|Gupti]] || 41761457 || 0 || 3179 || 20211210191225 || [[:d:Q1555136|Q1555136]] || |- | [[:en:S.M. Naqvi Gold Medal|S.M. Naqvi Gold Medal]] || 41782611 || 0 || 1270 || 20200118142414 || [[:d:Q16977030|Q16977030]] || |- | [[:en:Rai (title)|Rai]] || 41790441 || 0 || 4736 || 20230206201246 || [[:d:Q16931518|Q16931518]] || |- | [[:en:Bodybuilding in India|Bodybuilding in India]] || 41808995 || 0 || 5482 || 20210620033341 || [[:d:Q17049317|Q17049317]] || |- | [[:en:Braj literature|Braj literature]] || 41834165 || 0 || 3470 || 20220823210351 || [[:d:Q15668641|Q15668641]] || |- | [[:en:Punjabi Tamba and Kurta|Punjabi Tamba and Kurta]] || 41885319 || 0 || 19560 || 20221013174121 || [[:d:Q17069519|Q17069519]] || [[File:Punjabi_boys_in_their_traditional_dress.jpg|120px|]] |- | [[:en:Grasim Mr. India|Grasim Mr. India]] || 41888885 || 0 || 9696 || 20221101114648 || [[:d:Q18128104|Q18128104]] || |- | [[:en:Miss India Worldwide India|Miss India Worldwide India]] || 41901312 || 0 || 8181 || 20220410092819 || [[:d:Q17143877|Q17143877]] || |- | [[:en:The Hindus: An Alternative History|The Hindus: An Alternative History]] || 41950707 || 0 || 12659 || 20221211042232 || [[:d:Q15813411|Q15813411]] || [[File:The_Hindus,_an_alternative_history.jpg|120px|]] |- | [[:en:Fastrack (fashion accessories)|Fastrack]] || 42111727 || 0 || 2301 || 20221011073547 || [[:d:Q28164179|Q28164179]] || [[File:Fastrack_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Lava International|Lava International]] || 42182097 || 0 || 7226 || 20230204112850 || [[:d:Q18127147|Q18127147]] || |- | [[:en:Ahiri language|Ahiri language]] || 42191611 || 0 || 785 || 20221127144702 || [[:d:Q104842006|Q104842006]] || |- | [[:en:Voodoo Cream Liqueur|Voodoo Cream Liqueur]] || 42202370 || 0 || 1630 || 20221104190354 || [[:d:Q16960692|Q16960692]] || |- | [[:en:Cadila Pharmaceuticals|Cadila Pharmaceuticals]] || 42294343 || 0 || 9068 || 20230102171631 || [[:d:Q18379736|Q18379736]] || [[File:Cadilla_Pharmaceuticals_HQ.jpg|120px|]] |- | [[:en:Cinema Theater Day|Cinema Theater Day]] || 42303323 || 0 || 1647 || 20200722124906 || [[:d:Q17017192|Q17017192]] || |- | [[:en:Sajibu Nongma Panba|Sajibu Nongma Panba]] || 42314148 || 0 || 6409 || 20220527040854 || [[:d:Q17088279|Q17088279]] || |- | [[:en:Punjabi clothing|Punjabi clothing]] || 42354800 || 0 || 52931 || 20230115085507 || [[:d:Q65089926|Q65089926]] || [[File:Street_scene_of_Lahore,_1890s_2.jpg|120px|]] |- | [[:en:Harvard Oriental Series|Harvard Oriental Series]] || 42489358 || 0 || 15049 || 20211121183946 || [[:d:Q16972832|Q16972832]] || |- | [[:en:Torque Pharmaceuticals|Torque Pharmaceuticals]] || 42562752 || 0 || 4944 || 20221104193602 || [[:d:Q17152266|Q17152266]] || |- | [[:en:Squash in India|Squash in India]] || 42671130 || 0 || 21085 || 20221105175659 || [[:d:Q17019243|Q17019243]] || [[File:Tough_return,_365.35.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kisna Diamond Jewellery|Kisna Diamond Jewellery]] || 42696048 || 0 || 3858 || 20221208110102 || [[:d:Q19892858|Q19892858]] || [[File:Kisna_Diamond_Jewellery.png|120px|]] |- | [[:en:Rajiv Gandhi National Quality Award|Rajiv Gandhi National Quality Award]] || 42710132 || 0 || 6126 || 20220626030622 || [[:d:Q16911967|Q16911967]] || |- | [[:en:Mullivaikkal Remembrance Day|Mullivaikkal Remembrance Day]] || 42787100 || 0 || 15873 || 20220812122926 || [[:d:Q16910686|Q16910686]] || |- | [[:en:The Indian Antiquary|The Indian Antiquary]] || 42896717 || 0 || 8861 || 20220806195849 || [[:d:Q17050772|Q17050772]] || [[File:Page_from_The_Indian_Antiquary.jpg|120px|]] |- | [[:en:Principled Distance|Principled Distance]] || 42900970 || 0 || 9358 || 20221113124318 || [[:d:Q17000687|Q17000687]] || [[File:Unity_in_Diversity.png|120px|]] |- | [[:en:Mister India World|Mister India World]] || 42951044 || 0 || 37897 || 20221207165630 || [[:d:Q18128228|Q18128228]] || |- | [[:en:India's Most Attractive Brands|India's Most Attractive Brands]] || 42952397 || 0 || 3816 || 20230201124356 || [[:d:Q18351323|Q18351323]] || |- | [[:en:Kakatiya Kala Thoranam|Kakatiya Kala Thoranam]] || 43008693 || 0 || 7237 || 20221216165126 || [[:d:Q17151930|Q17151930]] || [[File:Warangal_fort.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ngejot|Ngejot]] || 43009560 || 0 || 2222 || 20221011152656 || [[:d:Q17151270|Q17151270]] || |- | [[:en:Independent TV (India)|Independent TV]] || 43122285 || 0 || 7880 || 20220918134502 || [[:d:Q3194685|Q3194685]] || |- | [[:en:National Museum Institute of the History of Art, Conservation and Museology|National Museum Institute of the History of Art]] || 43141880 || 0 || 16331 || 20220623053530 || [[:d:Q18128575|Q18128575]] || [[File:Logo_of_National_Museum_Institute_of_the_History_of_Art,_Conservation_and_Museology.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bengal studies|Bengal studies]] || 43143352 || 0 || 3044 || 20221106222249 || [[:d:Q18110384|Q18110384]] || [[File:Royal_Peacock_Barge_LACMA_M.82.154.jpg|120px|]] |- | [[:en:Roar: Tigers of the Sundarbans|Roar: Tigers of the Sundarbans]] || 43165342 || 0 || 8858 || 20221107040837 || [[:d:Q18340501|Q18340501]] || [[File:Poster_2-_Roar.jpg|120px|]] |- | [[:en:Femina Miss India Delhi|Femina Miss India Delhi]] || 43179297 || 0 || 10627 || 20221112100402 || [[:d:Q17510409|Q17510409]] || |- | [[:en:Maha Kavi Moyinkutty Vaidyar Smarakam|Maha Kavi Moyinkutty Vaidyar Smarakam]] || 43182365 || 0 || 4986 || 20210922033547 || [[:d:Q18351570|Q18351570]] || [[File:Vaidyar.JPG|120px|]] |- | [[:en:National Association of the Deaf (India)|National Association of the Deaf]] || 43211796 || 0 || 1240 || 20220409211112 || [[:d:Q18128531|Q18128531]] || |- | [[:en:Institute of Food Security|Institute of Food Security]] || 43252961 || 0 || 8403 || 20230123151419 || [[:d:Q18126024|Q18126024]] || |- | [[:en:LGBT culture in Hyderabad|LGBT culture in Hyderabad]] || 43276962 || 0 || 14076 || 20221021204621 || [[:d:Q18127213|Q18127213]] || |- | [[:en:Bharat Sundari|Bharat Sundari]] || 43334700 || 0 || 4084 || 20220627062223 || [[:d:Q17509700|Q17509700]] || [[File:Bharat_Sundari.jpg|120px|]] |- | [[:en:AIDS Bhedbhav Virodhi Andolan|AIDS Bhedbhav Virodhi Andolan]] || 43340148 || 0 || 5459 || 20211126033505 || [[:d:Q18109442|Q18109442]] || |- | [[:en:Project 365|Project 365]] || 43390433 || 0 || 8838 || 20220924122508 || [[:d:Q18344833|Q18344833]] || |- | [[:en:Sangken|Sangken]] || 43398517 || 0 || 6865 || 20210714090951 || [[:d:Q18210946|Q18210946]] || |- | [[:en:Pheran|Pheran]] || 43432639 || 0 || 15201 || 20221230192557 || [[:d:Q17492591|Q17492591]] || [[File:Pheran.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mr. Gay India|Mr. Gay India]] || 43438796 || 0 || 8911 || 20221008092537 || [[:d:Q18128226|Q18128226]] || |- | [[:en:Triveni Ghat|Triveni Ghat]] || 43501690 || 0 || 3383 || 20220910192927 || [[:d:Q18354616|Q18354616]] || [[File:Triveni_Ghat_Krishna_Arjun_Rath.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ros omelette|Ros omelette]] || 43528349 || 0 || 2651 || 20221219170334 || [[:d:Q18164297|Q18164297]] || [[File:Ros_omelette.jpg|120px|]] |- | [[:en:Telugu Language Day|Telugu Language Day]] || 43576762 || 0 || 2067 || 20221127224725 || [[:d:Q17519799|Q17519799]] || |- | [[:en:Dal dhokli|Dal dhokli]] || 43621830 || 0 || 1998 || 20221227230040 || [[:d:Q17747125|Q17747125]] || [[File:Dalchaklya.JPG|120px|]] |- | [[:en:VKC Footwear|VKC Footwear]] || 43730954 || 0 || 1271 || 20221101030806 || [[:d:Q18357709|Q18357709]] || [[File:VKC_Group_Logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:ReNew Power|ReNew Power]] || 43737109 || 0 || 17260 || 20220728135517 || [[:d:Q18393680|Q18393680]] || [[File:Renew-Logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Thatha|Thatha]] || 43805972 || 0 || 1452 || 20201027212508 || [[:d:Q18389061|Q18389061]] || |- | [[:en:Rice Bucket Challenge|Rice Bucket Challenge]] || 43819798 || 0 || 6860 || 20220823210228 || [[:d:Q17659766|Q17659766]] || |- | [[:en:Book Bucket Challenge|Book Bucket Challenge]] || 44009527 || 0 || 3513 || 20220823210158 || [[:d:Q18210313|Q18210313]] || [[File:Cima-bookbucket-profile.jpg|120px|]] |- | [[:en:Miss Diva|Miss Diva]] || 44028816 || 0 || 28495 || 20230130163749 || [[:d:Q18345621|Q18345621]] || |- | [[:en:Elite Model Look India|Elite Model Look India]] || 44107766 || 0 || 8847 || 20220120153550 || [[:d:Q18353202|Q18353202]] || |- | [[:en:Karavaan|Karavaan]] || 44121103 || 0 || 13879 || 20210204203016 || [[:d:Q28164192|Q28164192]] || |- | [[:en:Worldfest India|Worldfest India]] || 44136790 || 0 || 6747 || 20221106142257 || [[:d:Q18712635|Q18712635]] || |- | [[:en:Kesar Da Dhaba|Kesar Da Dhaba]] || 44178456 || 0 || 3356 || 20230104150858 || [[:d:Q18387843|Q18387843]] || |- | [[:en:National Unity Day (India)|National Unity Day]] || 44217160 || 0 || 3979 || 20221224052040 || [[:d:Q18379938|Q18379938]] || [[File:Stamp_of_India_-_2016_-_Colnect_804349_-_National_Unity_Day_Salute_to_the_Unifier_of_India.jpeg|120px|]] |- | [[:en:Dvadasaha|Dvadasaha]] || 44243124 || 0 || 5347 || 20210505032515 || [[:d:Q18388811|Q18388811]] || |- | [[:en:Ganjapa|Ganjapa]] || 44335004 || 0 || 7905 || 20220522090724 || [[:d:Q19620781|Q19620781]] || [[File:Atharangi_Ganjapa.JPG|120px|]] |- | [[:en:Thiruthiyamalai|Thiruthiyamalai]] || 44346608 || 0 || 3738 || 20221211225509 || [[:d:Q19694772|Q19694772]] || |- | [[:en:Intex Technologies|Intex Technologies]] || 44406408 || 0 || 5505 || 20220929035822 || [[:d:Q18636315|Q18636315]] || [[File:Intex_Logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jammu dress|Jammu dress]] || 44507300 || 0 || 7948 || 20230103091745 || [[:d:Q19892137|Q19892137]] || |- | [[:en:Nettipattom|Nettipattom]] || 44533451 || 0 || 3172 || 20220628175348 || [[:d:Q13112982|Q13112982]] || [[File:നെറ്റിപ്പട്ടം-പ്രദർശനം.JPG|120px|]] |- | [[:en:List of India-related topics in the Philippines|List of India-related topics in the Philippines]] || 44542345 || 0 || 19772 || 20230117225046 || [[:d:Q19893204|Q19893204]] || [[File:India_Philippines_Locator.svg|120px|]] |- | [[:en:YU Televentures|YU Televentures]] || 44830127 || 0 || 9227 || 20221204184622 || [[:d:Q19899300|Q19899300]] || [[File:YU_Televentures_Logo.png|120px|]] |- | [[:en:Bagh print|Bagh print]] || 44830469 || 0 || 16450 || 20221116155648 || [[:d:Q19882205|Q19882205]] || [[File:Traditional_Bagh_hand_block_print_master_craftsman-artisan-artist_Mohammed_Bilal_Khatri,_Madhya_Pradesh,_India.jpg|120px|]] |- | [[:en:Eighth Schedule to the Constitution of India|Eighth Schedule to the Constitution of India]] || 44844704 || 0 || 7193 || 20230118102653 || [[:d:Q12414903|Q12414903]] || [[File:Different_scripts_of_different_languages_of_India.svg|120px|]] |- | [[:en:Shab deg|Shab deg]] || 44858363 || 0 || 823 || 20230129102249 || [[:d:Q19896348|Q19896348]] || |- | [[:en:Aawat pauni|Aawat pauni]] || 44907212 || 0 || 3162 || 20220825120852 || [[:d:Q19570727|Q19570727]] || [[File:Wheat.jpg|120px|]] |- | [[:en:VadFest|VadFest]] || 44931427 || 0 || 7427 || 20210405230518 || [[:d:Q19899282|Q19899282]] || [[File:VadFest_2015.png|120px|]] |- | [[:en:VASVIK Industrial Research Award|VASVIK Industrial Research Award]] || 44942272 || 0 || 30564 || 20221115120019 || [[:d:Q19899424|Q19899424]] || |- | [[:en:People's Linguistic Survey of India|People's Linguistic Survey of India]] || 44946091 || 0 || 5861 || 20221121181403 || [[:d:Q19895208|Q19895208]] || |- | [[:en:Om Prakash Bhasin Award|Om Prakash Bhasin Award]] || 45023593 || 0 || 14576 || 20230114100612 || [[:d:Q19894899|Q19894899]] || |- | [[:en:Wildcraft|Wildcraft]] || 45200439 || 0 || 6688 || 20230107051320 || [[:d:Q18919758|Q18919758]] || |- | [[:en:History of clothing in the Indian subcontinent|History of clothing in the Indian subcontinent]] || 45218629 || 0 || 29524 || 20230123111936 || [[:d:Q19891724|Q19891724]] || [[File:Gandhara_Buddha_(tnm).jpeg|120px|]] |- | [[:en:Dhana jiru|Dhana jiru]] || 45276268 || 0 || 1130 || 20220602144627 || [[:d:Q19571438|Q19571438]] || [[File:Dhana_jiru.jpg|120px|]] |- | [[:en:Rangri dialect (Malvi)|Rangri dialect]] || 45311164 || 0 || 4566 || 20230123132255 || [[:d:Q19899452|Q19899452]] || |- | [[:en:Funskool|Funskool]] || 45397595 || 0 || 9565 || 20220823184215 || [[:d:Q24906125|Q24906125]] || [[File:Funskool_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Hendua|Hendua]] || 45454789 || 0 || 2618 || 20220105055544 || [[:d:Q19572079|Q19572079]] || |- | [[:en:Abhimāna|Abhimāna]] || 45554065 || 0 || 8174 || 20210418113221 || [[:d:Q16142142|Q16142142]] || |- | [[:en:Hradyesh|Hradyesh]] || 45582167 || 0 || 2208 || 20221113141528 || [[:d:Q19891743|Q19891743]] || |- | [[:en:Biba Apparels|Biba Apparels]] || 45625204 || 0 || 7047 || 20221219070136 || [[:d:Q19882351|Q19882351]] || [[File:Logo_of_Biba_Apparels.png|120px|]] |- | [[:en:Bengali Portuguese Creole|Bengali Portuguese Creole]] || 45653877 || 0 || 1813 || 20221219000656 || [[:d:Q18463592|Q18463592]] || |- | [[:en:Kora Khai|Kora Khai]] || 45678927 || 0 || 1861 || 20211230163250 || [[:d:Q15723934|Q15723934]] || [[File:Kora_khai_Bhubaneswar_Odisha.jpg|120px|]] |- | [[:en:Haat bazaar|Haat bazaar]] || 45695148 || 0 || 4891 || 20221022094101 || [[:d:Q19605295|Q19605295]] || [[File:Surunga_haat6.JPG|120px|]] |- | [[:en:Orient Electric|Orient Electric]] || 46178283 || 0 || 4288 || 20220419135843 || [[:d:Q25303119|Q25303119]] || |- | [[:en:Culture of Coimbatore|Culture of Coimbatore]] || 46250566 || 0 || 16580 || 20230119210307 || [[:d:Q19891231|Q19891231]] || |- | [[:en:Lawyers' Day (Odisha)|Lawyers' Day]] || 46398341 || 0 || 1946 || 20230207191959 || [[:d:Q19826467|Q19826467]] || [[File:Celebration_of_Lawyers'_Day.JPG|120px|]] |- | [[:en:Paandi|Paandi]] || 46507852 || 0 || 4889 || 20221115131315 || [[:d:Q22808064|Q22808064]] || |- | [[:en:National Panchayati Raj Day|National Panchayati Raj Day]] || 46515843 || 0 || 3161 || 20221004153602 || [[:d:Q19894674|Q19894674]] || [[File:Muhamma_grama_panchayath.jpg|120px|]] |- | [[:en:TYKA Sports|TYKA Sports]] || 46567246 || 0 || 9239 || 20220823035037 || [[:d:Q19903747|Q19903747]] || |- | [[:en:Gujarati kadhi|Gujarati kadhi]] || 46571516 || 0 || 5257 || 20230112070317 || [[:d:Q19891641|Q19891641]] || [[File:Gujaratikadhi.jpg|120px|]] |- | [[:en:Chingri malai curry|Chingri malai curry]] || 46595257 || 0 || 3293 || 20221226132316 || [[:d:Q19895414|Q19895414]] || [[File:Grøntsager_og_tigerrejer_i_rød_karry_(4477230448).jpg|120px|]] |- | [[:en:Pillaiyar Suḻi|Pillaiyar Suḻi]] || 46596760 || 0 || 2688 || 20230130010531 || [[:d:Q16313610|Q16313610]] || [[File:Pillayar_Suli.svg|120px|]] |- | [[:en:Green mango chutney|Green mango chutney]] || 46634688 || 0 || 2867 || 20220406104753 || [[:d:Q19891623|Q19891623]] || [[File:Unripe_Mango_Chutney_-_Kolkata_2011-02-23_1714.JPG|120px|]] |- | [[:en:Mutton curry|Mutton curry]] || 46644005 || 0 || 16582 || 20221226102101 || [[:d:Q19894306|Q19894306]] || [[File:Bengali_Mutton_Curry.JPG|120px|]] |- | [[:en:Sridevi Nrithyalaya|Sridevi Nrithyalaya]] || 46680766 || 0 || 8613 || 20211220174144 || [[:d:Q24906312|Q24906312]] || |- | [[:en:Oyo Rooms|Oyo Rooms]] || 46680910 || 0 || 37917 || 20230204174213 || [[:d:Q24906315|Q24906315]] || [[File:Oyorooms-branding.svg|120px|]] |- | [[:en:Kaunhara ghat|Kaunhara ghat]] || 46704089 || 0 || 4776 || 20220408022229 || [[:d:Q23585001|Q23585001]] || |- | [[:en:The Oriental Insurance Company|The Oriental Insurance Company]] || 46714537 || 0 || 4280 || 20230114161847 || [[:d:Q20707811|Q20707811]] || [[File:The_Oriental_Insurance_Company_Logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Youth for Heritage Foundation|Youth for Heritage Foundation]] || 46756537 || 0 || 8090 || 20190524183709 || [[:d:Q21015749|Q21015749]] || [[File:Logo_-_Youth_for_Heritage_Foundation.png|120px|]] |- | [[:en:Punyakoti|Punyakoti]] || 46872688 || 0 || 6991 || 20220623134419 || [[:d:Q20649501|Q20649501]] || [[File:Punyakotiposter2.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bhendi fry|Bhendi fry]] || 46897626 || 0 || 1832 || 20221118145348 || [[:d:Q24906665|Q24906665]] || [[File:Bhindi_Masala.jpg|120px|]] |- | [[:en:Miss Earth India|Miss Earth India]] || 46920046 || 0 || 21287 || 20221130031610 || [[:d:Q20649002|Q20649002]] || |- | [[:en:Ginger garlic masala|Ginger garlic masala]] || 46960407 || 0 || 2219 || 20220626075614 || [[:d:Q24236084|Q24236084]] || [[File:Masala_in_a_grinding_stone.jpg|120px|]] |- | [[:en:List of Indian classical music festivals|List of Indian classical music festivals]] || 47010278 || 0 || 8781 || 20221015024656 || [[:d:Q21026760|Q21026760]] || [[File:Tansen_Samaroha.jpeg|120px|]] |- | [[:en:Yoga (philosophy)|Yoga]] || 47035547 || 0 || 52555 || 20230204013138 || [[:d:Q4026889|Q4026889]] || |- | [[:en:Khazana Jewellery|Khazana Jewellery]] || 47058272 || 0 || 2655 || 20230113101904 || [[:d:Q24907129|Q24907129]] || |- | [[:en:Godavari Maha Pushkaram|Godavari Maha Pushkaram]] || 47111802 || 0 || 12953 || 20220829215328 || [[:d:Q15699373|Q15699373]] || [[File:Sunset_at_Godavri.JPG|120px|]] |- | [[:en:Nykaa|Nykaa]] || 47137305 || 0 || 27241 || 20230123093450 || [[:d:Q22907412|Q22907412]] || |- | [[:en:Nata pratha|Nata pratha]] || 47139821 || 0 || 527 || 20220618164052 || [[:d:Q112648324|Q112648324]] || |- | [[:en:Improv Comedy Mumbai|Improv Comedy Mumbai]] || 47142219 || 0 || 1239 || 20220613060001 || [[:d:Q24907589|Q24907589]] || |- | [[:en:Ola leaf|Ola leaf]] || 47143965 || 0 || 2986 || 20201223061117 || [[:d:Q25043185|Q25043185]] || |- | [[:en:Beshas of Jagannath|Beshas of Jagannath]] || 47148746 || 0 || 6460 || 20220723080455 || [[:d:Q15724131|Q15724131]] || |- | [[:en:Ganga Pushkaram|Ganga Pushkaram]] || 47149668 || 0 || 2241 || 20220910200958 || [[:d:Q22908572|Q22908572]] || [[File:Harkipauri_panorama.jpg|120px|]] |- | [[:en:Solapuri chaddar|Solapuri chaddar]] || 47168136 || 0 || 4220 || 20221122050010 || [[:d:Q22908909|Q22908909]] || |- | [[:en:Busu Dima|Busu Dima]] || 47193755 || 0 || 1805 || 20221010065707 || [[:d:Q65588542|Q65588542]] || [[File:Busu_Dima_celebrated_at_Komorakata.jpg|120px|]] |- | [[:en:Pulimurugan|Pulimurugan]] || 47204859 || 0 || 110136 || 20230119125014 || [[:d:Q20814704|Q20814704]] || [[File:Pulimurugan_film_poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:Socio Economic and Caste Census 2011|Socio Economic and Caste Census 2011]] || 47234168 || 0 || 39845 || 20230117101241 || [[:d:Q20668899|Q20668899]] || |- | [[:en:Angarkha|Angarkha]] || 47239692 || 0 || 4740 || 20220911172349 || [[:d:Q21244845|Q21244845]] || [[File:Exhibit_in_Craft_Museum_New_Delhi-35.JPG|120px|]] |- | [[:en:Kurti top|Kurti top]] || 47316889 || 0 || 5524 || 20211202120520 || [[:d:Q20725649|Q20725649]] || |- | [[:en:Noor International Microfilm Center|Noor International Microfilm Center]] || 47389655 || 0 || 13006 || 20201208072602 || [[:d:Q12016235|Q12016235]] || |- | [[:en:Retopia (festival)|Retopia]] || 47452836 || 0 || 5831 || 20230129203001 || [[:d:Q25339483|Q25339483]] || |- | [[:en:Saraiki shalwar suits|Saraiki shalwar suits]] || 47562968 || 0 || 9698 || 20230116144658 || [[:d:Q24928715|Q24928715]] || |- | [[:en:Kesoram Industries Ltd.|Kesoram Industries Ltd.]] || 47600779 || 0 || 5915 || 20221104194704 || [[:d:Q24929757|Q24929757]] || |- | [[:en:McDowell's No.1 Celebration|McDowell's No.1 Celebration]] || 47721335 || 0 || 6323 || 20220301093812 || [[:d:Q22236239|Q22236239]] || [[File:McDowoll's_no1_celebration_Rum.JPG|120px|]] |- | [[:en:Odiyal|Odiyal]] || 47763408 || 0 || 3072 || 20220614182743 || [[:d:Q12979783|Q12979783]] || [[File:Boiled_palmyra_sprout.JPG|120px|]] |- | [[:en:Ganga Devi (painter)|Ganga Devi]] || 47763565 || 0 || 7072 || 20221210140013 || [[:d:Q20984424|Q20984424]] || |- | [[:en:Kaya Limited|Kaya Limited]] || 47767181 || 0 || 8233 || 20230118110114 || [[:d:Q23306016|Q23306016]] || [[File:Kaya_Clinic_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Thirayattam|Thirayattam]] || 47776538 || 0 || 1697 || 20210731132353 || [[:d:Q20957310|Q20957310]] || [[File:Thirayattam-_(Karumakan_Vallattu).JPG|120px|]] |- | [[:en:RRB Energy|RRB Energy]] || 47825960 || 0 || 5777 || 20220512215635 || [[:d:Q24931290|Q24931290]] || |- | [[:en:KCA President's Cup T20|KCA President's Cup T20]] || 47848223 || 0 || 6874 || 20220317091045 || [[:d:Q24931409|Q24931409]] || |- | [[:en:Parotta|Parotta]] || 47862925 || 0 || 4926 || 20230125164743 || [[:d:Q1897149|Q1897149]] || [[File:Malabar_Porotta.jpg|120px|]] |- | [[:en:Arunachal languages|Arunachal languages]] || 47918705 || 0 || 2882 || 20230103064515 || [[:d:Q21008802|Q21008802]] || |- | [[:en:TTK Prestige|TTK Prestige]] || 47962552 || 0 || 3555 || 20230205220702 || [[:d:Q22909498|Q22909498]] || |- | [[:en:Garshom Awards|Garshom Awards]] || 48121100 || 0 || 44863 || 20230116175157 || [[:d:Q22032233|Q22032233]] || [[File:Garshom_International_Awards.jpg|120px|]] |- | [[:en:Century Plyboards|Century Plyboards]] || 48135463 || 0 || 13529 || 20221112131201 || [[:d:Q24933524|Q24933524]] || [[File:Centuryply.png|120px|]] |- | [[:en:Indian Languages Festival|Indian Languages Festival]] || 48272737 || 0 || 28820 || 20220817185827 || [[:d:Q21190687|Q21190687]] || |- | [[:en:Arjuna (elephant)|Arjuna]] || 48323754 || 0 || 4695 || 20221129190516 || [[:d:Q22286521|Q22286521]] || [[File:Arjuna_Entering_The_Balle_Forest_For_Morning_Walk!.jpg|120px|]] |- | [[:en:Proto-Indo-Aryan language|Proto-Indo-Aryan language]] || 48338647 || 0 || 4597 || 20220425151838 || [[:d:Q23808344|Q23808344]] || [[File:Indo-European_migrations.gif|120px|]] |- | [[:en:Indian Memory Project|Indian Memory Project]] || 48412130 || 0 || 6885 || 20230121080311 || [[:d:Q24936472|Q24936472]] || |- | [[:en:Dabiri|Dabiri]] || 48438561 || 0 || 4043 || 20211204143447 || [[:d:Q24936779|Q24936779]] || |- | [[:en:LYF|LYF]] || 48477258 || 0 || 10869 || 20230120064414 || [[:d:Q24589909|Q24589909]] || [[File:LYF_Smartphone+_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Institute of Fashion Technology Kerala|Institute of Fashion Technology Kerala]] || 48574652 || 0 || 3716 || 20210606161631 || [[:d:Q22080837|Q22080837]] || [[File:Logo_of_Institute_of_Fashion_Technology_Kerala.jpg|120px|]] |- | [[:en:National Metallurgists' Day Awards|National Metallurgists' Day Awards]] || 48594458 || 0 || 4477 || 20221122234040 || [[:d:Q25212772|Q25212772]] || |- | [[:en:Pro Wrestling League|Pro Wrestling League]] || 48700329 || 0 || 3607 || 20221224040549 || [[:d:Q21715278|Q21715278]] || [[File:Pro_Wrestling_League_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Thattai (Indian food)|Thattai]] || 48702771 || 0 || 1527 || 20220626072916 || [[:d:Q21605556|Q21605556]] || [[File:Box_with_savories_and_sweets_on_a_plain_background.jpg|120px|]] |- | [[:en:Navy Day (India)|Navy Day]] || 48726858 || 0 || 12901 || 20221205153032 || [[:d:Q25550298|Q25550298]] || [[File:Homage_ceremony_at_Amar_Jawan_Jyoti_on_Navy_Day_2015_(02).JPG|120px|]] |- | [[:en:Glow & Lovely|Glow & Lovely]] || 48797724 || 0 || 14256 || 20230204194228 || [[:d:Q25203653|Q25203653]] || [[File:Fair_&_Lovely_(cosmetics).png|120px|]] |- | [[:en:Sangita|Sangita]] || 48875061 || 0 || 11301 || 20230127155842 || [[:d:Q37681995|Q37681995]] || |- | [[:en:Kandhei Jatra|Kandhei Jatra]] || 48891638 || 0 || 2953 || 20220403213821 || [[:d:Q24943158|Q24943158]] || |- | [[:en:Pathin|Pathin]] || 48915150 || 0 || 2509 || 20221101024133 || [[:d:Q24943243|Q24943243]] || |- | [[:en:Sadri (clothing)|Sadri]] || 49112211 || 0 || 3541 || 20210713112231 || [[:d:Q25302702|Q25302702]] || [[File:Nehru and Gandhi, All India Congress, Mumbai, July 6, 1946.jpg|120px|]] |- | [[:en:Nivia Sports|Nivia Sports]] || 49209200 || 0 || 24983 || 20230130133300 || [[:d:Q22662572|Q22662572]] || [[File:Nivia-sports-new.jpg|120px|]] |- | [[:en:Nizamabad black clay pottery|Nizamabad black clay pottery]] || 49219815 || 0 || 6515 || 20221030152753 || [[:d:Q23016348|Q23016348]] || [[File:Nizamabad_black_clay_pottery.png|120px|]] |- | [[:en:Mysore Agarbathi|Mysore Agarbathi]] || 49226941 || 0 || 4172 || 20220317092614 || [[:d:Q24945055|Q24945055]] || [[File:Incense_stick.JPG|120px|]] |- | [[:en:Bharat Parv|Bharat Parv]] || 49236006 || 0 || 1400 || 20210407171858 || [[:d:Q24910291|Q24910291]] || |- | [[:en:Kuthampally dhoties and set mundu|Kuthampally dhoties and set mundu]] || 49250681 || 0 || 2318 || 20211016093435 || [[:d:Q24945221|Q24945221]] || |- | [[:en:List of Indian states by wildlife population|List of Indian states by wildlife population]] || 49276011 || 0 || 6708 || 20230124103815 || [[:d:Q24945363|Q24945363]] || [[File:State_wise_Bengal_Tiger_Population_India,_2019.jpg|120px|]] |- | [[:en:Aikyatan|Aikyatan]] || 49320945 || 0 || 6560 || 20211023161717 || [[:d:Q24945586|Q24945586]] || |- | [[:en:Kannauj Perfume|Kannauj Perfume]] || 49324268 || 0 || 6449 || 20230206220753 || [[:d:Q24945614|Q24945614]] || [[File:Camel_skin_Perfume_Bottles_from_Kannauj.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ananku (Tamil)|Ananku]] || 49426364 || 0 || 1203 || 20211027214923 || [[:d:Q25204901|Q25204901]] || |- | [[:en:Go Heritage Run|Go Heritage Run]] || 49444769 || 0 || 4468 || 20210326111438 || [[:d:Q25304788|Q25304788]] || |- | [[:en:Punjab Tractors Ltd.|Punjab Tractors Ltd.]] || 49550857 || 0 || 10558 || 20230128163651 || [[:d:Q24946721|Q24946721]] || |- | [[:en:Kasidakari|Kasidakari]] || 49671404 || 0 || 4139 || 20220929135138 || [[:d:Q24947339|Q24947339]] || |- | [[:en:Bal kavita|Bal kavita]] || 49780403 || 0 || 294 || 20220828085418 || [[:d:Q24947942|Q24947942]] || |- | [[:en:Kashmir walnut wood carving|Kashmir walnut wood carving]] || 49833623 || 0 || 2957 || 20221026213200 || [[:d:Q22581947|Q22581947]] || [[File:Walnut_wood_carving.jpg|120px|]] |- | [[:en:Public Service Broadcasting Trust|Public Service Broadcasting Trust]] || 49838798 || 0 || 795 || 20210215104357 || [[:d:Q23808706|Q23808706]] || |- | [[:en:LGBT rights in Kerala|LGBT rights in Kerala]] || 49854885 || 0 || 26696 || 20230108101503 || [[:d:Q23808711|Q23808711]] || [[File:Kerala_in_India_(disputed_hatched).svg|120px|]] |- | [[:en:Indian Ethos in Management|Indian Ethos in Management]] || 49864584 || 0 || 12233 || 20230201170811 || [[:d:Q24948641|Q24948641]] || |- | [[:en:MOSDAC|MOSDAC]] || 49983220 || 0 || 3351 || 20200914194102 || [[:d:Q23777540|Q23777540]] || |- | [[:en:Vikram Solar|Vikram Solar]] || 50005066 || 0 || 29088 || 20230128102543 || [[:d:Q24949477|Q24949477]] || [[File:Vikram_Solar_logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Rupa Company|Rupa Company]] || 50057142 || 0 || 5161 || 20230204141259 || [[:d:Q25112254|Q25112254]] || |- | [[:en:Supratika|Supratika]] || 50081351 || 0 || 5180 || 20221216223501 || [[:d:Q24949827|Q24949827]] || |- | [[:en:Kasayapahuda|Kasayapahuda]] || 50083847 || 0 || 1814 || 20220607190814 || [[:d:Q24949838|Q24949838]] || [[File:Kasayapahud.JPG|120px|]] |- | [[:en:Jayciana|Jayciana]] || 50300633 || 0 || 20948 || 20211201152410 || [[:d:Q24950637|Q24950637]] || |- | [[:en:Haal Khata|Haal Khata]] || 50388013 || 0 || 3602 || 20220806120556 || [[:d:Q24951034|Q24951034]] || [[File:Halkhata.JPG|120px|]] |- | [[:en:Harana (elopement)|Harana]] || 50426081 || 0 || 631 || 20200906022224 || [[:d:Q25207315|Q25207315]] || |- | [[:en:Moirang Phee|Moirang Phee]] || 50451895 || 0 || 5561 || 20200407013856 || [[:d:Q24951774|Q24951774]] || |- | [[:en:Varikkasseri Mana|Varikkasseri Mana]] || 50509154 || 0 || 10605 || 20220623062607 || [[:d:Q24951921|Q24951921]] || [[File:Varikkasseri_Nalukettu.jpg|120px|]] |- | [[:en:Surgujia dialect|Surgujia dialect]] || 50544762 || 0 || 2722 || 20230106060605 || [[:d:Q24952038|Q24952038]] || |- | [[:en:Zee Zest|Zee Zest]] || 50547844 || 0 || 3926 || 20221022045533 || [[:d:Q24911953|Q24911953]] || [[File:Zee_Zest_logo.jpeg|120px|]] |- | [[:en:Multilingualism in India|Multilingualism in India]] || 50619831 || 0 || 7566 || 20230119091705 || [[:d:Q24952225|Q24952225]] || |- | [[:en:National Research Professor|National Research Professor]] || 50675023 || 0 || 575 || 20200902142753 || [[:d:Q24952410|Q24952410]] || |- | [[:en:Areca nut production in India|Areca nut production in India]] || 50682752 || 0 || 11721 || 20221230060632 || [[:d:Q24952426|Q24952426]] || [[File:Palm_I_IMG_2108.jpg|120px|]] |- | [[:en:Shakti Pumps|Shakti Pumps]] || 50692430 || 0 || 5599 || 20220809152133 || [[:d:Q24952449|Q24952449]] || [[File:Shakti_Pumps_Logo.png|120px|]] |- | [[:en:Fenugreek production in India|Fenugreek production in India]] || 50711242 || 0 || 10815 || 20210408230910 || [[:d:Q24952493|Q24952493]] || [[File:Aesthetic_bunch_of_fenugreek_greens.jpg|120px|]] |- | [[:en:Children's Museum, Siri Fort|Children's Museum]] || 50757985 || 0 || 8274 || 20220202174911 || [[:d:Q24807002|Q24807002]] || [[File:Replica_of_Shalabhanjika.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sangama (human rights group)|Sangama]] || 50925574 || 0 || 4405 || 20220323143234 || [[:d:Q25303331|Q25303331]] || |- | [[:en:MTR Foods|MTR Foods]] || 50934180 || 0 || 4174 || 20230109123527 || [[:d:Q28169242|Q28169242]] || [[File:MTR_Foods_Logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Milk Mantra|Milk Mantra]] || 50969528 || 0 || 16775 || 20220808190847 || [[:d:Q25245717|Q25245717]] || [[File:Milk_mantra_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Paneer makhani|Paneer makhani]] || 51146968 || 0 || 5576 || 20221109224706 || [[:d:Q28172393|Q28172393]] || [[File:Paneer_Makhani_India_August_2013.jpg|120px|]] |- | [[:en:Breast tax|Breast tax]] || 51162639 || 0 || 19877 || 20221004173446 || [[:d:Q13112403|Q13112403]] || |- | [[:en:DSK Group|DSK Group]] || 51189680 || 0 || 5380 || 20230207102759 || [[:d:Q28153795|Q28153795]] || [[File:DSK_Group_Logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:G-Files awards|G-Files awards]] || 51280768 || 0 || 7719 || 20210905143222 || [[:d:Q28169397|Q28169397]] || |- | [[:en:Trilok (Jainism)|Trilok]] || 51346966 || 0 || 2230 || 20191012220450 || [[:d:Q28169432|Q28169432]] || [[File:14_Rajaloka_or_Triloka,_17th_century.png|120px|]] |- | [[:en:Dipper (brand)|Dipper]] || 51424841 || 0 || 4745 || 20220613192925 || [[:d:Q28171714|Q28171714]] || |- | [[:en:Shrutakevalin|Shrutakevalin]] || 51439826 || 0 || 2469 || 20220208045418 || [[:d:Q12454740|Q12454740]] || |- | [[:en:Karbi script|Karbi script]] || 51458998 || 0 || 2295 || 20221011055204 || [[:d:Q28169876|Q28169876]] || |- | [[:en:Indo-Portuguese Creole of Bombay|Indo-Portuguese Creole of Bombay]] || 51467184 || 0 || 2028 || 20230102201412 || [[:d:Q18463598|Q18463598]] || |- | [[:en:Oswald Labs|Oswald Labs]] || 51483978 || 0 || 23766 || 20220607194706 || [[:d:Q27593967|Q27593967]] || |- | [[:en:Gangaur Ghat|Gangaur Ghat]] || 51517692 || 0 || 2086 || 20210127015845 || [[:d:Q28154058|Q28154058]] || |- | [[:en:Nyāyāvatāra|Nyāyāvatāra]] || 51776674 || 0 || 963 || 20201129124256 || [[:d:Q27688800|Q27688800]] || |- | [[:en:Kallumala Samaram|Kallumala Samaram]] || 51870634 || 0 || 4768 || 20211222074545 || [[:d:Q28170187|Q28170187]] || |- | [[:en:Navayuga Engineering Company Limited|Navayuga Engineering Company Limited]] || 51871592 || 0 || 4580 || 20220616170002 || [[:d:Q28170188|Q28170188]] || |- | [[:en:Kautuka|Kautuka]] || 52192888 || 0 || 8941 || 20221206173603 || [[:d:Q28171777|Q28171777]] || [[File:Kalava_Mauli_Wikipedia.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bombay potato|Bombay potato]] || 52196149 || 0 || 2920 || 20210417203301 || [[:d:Q28163585|Q28163585]] || [[File:Anjum's_Indian_Vegetarian_Feast_-_Bombay_Potatoes.jpg|120px|]] |- | [[:en:Indosolar|Indosolar]] || 52207190 || 0 || 5570 || 20211214141143 || [[:d:Q28171782|Q28171782]] || |- | [[:en:Matanga Lila|Matanga Lila]] || 52222018 || 0 || 4833 || 20211103115305 || [[:d:Q28171785|Q28171785]] || [[File:Cover_page_of_Elephant_lore_of_the_Hindus.jpg|120px|]] |- | [[:en:Tarka-Sangraha|Tarka-Sangraha]] || 52318693 || 0 || 5625 || 20220731102152 || [[:d:Q12431687|Q12431687]] || |- | [[:en:Majma-ul-Bahrain|Majma-ul-Bahrain]] || 52324347 || 0 || 13049 || 20230129221122 || [[:d:Q28173399|Q28173399]] || [[File:Majma-ul-Bahrain_page_Victoria_Memorial_view001.jpg|120px|]] |- | [[:en:Trunyan|Trunyan]] || 52339797 || 0 || 8187 || 20220708014157 || [[:d:Q4260571|Q4260571]] || [[File:Trunyan_200507.jpg|120px|]] |- | [[:en:Tattvachintamani|Tattvachintamani]] || 52346591 || 0 || 6259 || 20221123184810 || [[:d:Q28171836|Q28171836]] || |- | [[:en:National Dope Testing Laboratory|National Dope Testing Laboratory]] || 52362597 || 0 || 10372 || 20211122120240 || [[:d:Q28171848|Q28171848]] || |- | [[:en:Nyayakusumanjali|Nyayakusumanjali]] || 52372104 || 0 || 9535 || 20220609172645 || [[:d:Q28171859|Q28171859]] || [[File:Cover_page_of_Nyaya-kusumanjali.jpg|120px|]] |- | [[:en:Uttarapurana|Uttarapurana]] || 52450964 || 0 || 1385 || 20211228215238 || [[:d:Q12416172|Q12416172]] || [[File:Uttarapuran.jpg|120px|]] |- | [[:en:Riviera (festival)|Riviera]] || 52526553 || 0 || 12667 || 20221204222454 || [[:d:Q28171987|Q28171987]] || [[File:Vitrivieradp.png|120px|]] |- | [[:en:Hindustan Pencils|Hindustan Pencils]] || 52594903 || 0 || 4221 || 20230131172010 || [[:d:Q28173942|Q28173942]] || [[File:Natraj_pencil_container.jpg|120px|]] |- | [[:en:Skipper Limited|Skipper Limited]] || 52659637 || 0 || 20786 || 20221217020032 || [[:d:Q28172049|Q28172049]] || [[File:Skipper_Limited_logo.jpeg|120px|]] |- | [[:en:Hundi (cash collection box)|Hundi]] || 52663995 || 0 || 1232 || 20220318074054 || [[:d:Q28172056|Q28172056]] || |- | [[:en:Galdan Namchot|Galdan Namchot]] || 52677568 || 0 || 6059 || 20221114095356 || [[:d:Q28136810|Q28136810]] || [[File:Leh_Palace_in_night.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sukiyan|Sukiyan]] || 52753346 || 0 || 2451 || 20221222000345 || [[:d:Q28172095|Q28172095]] || |- | [[:en:India Pride Project|India Pride Project]] || 52781474 || 0 || 3079 || 20221028014132 || [[:d:Q28132055|Q28132055]] || |- | [[:en:Nadella|Nadella]] || 52789743 || 0 || 501 || 20220214085355 || [[:d:Q85787616|Q85787616]] || |- | [[:en:Malasar|Malasar]] || 52790036 || 0 || 908 || 20210307084941 || [[:d:Q28132736|Q28132736]] || |- | [[:en:Keema matar|Keema matar]] || 52809695 || 0 || 3237 || 20221106165825 || [[:d:Q28408000|Q28408000]] || [[File:Keema_Matar_(a_dish_from_India).jpg|120px|]] |- | [[:en:Golaghat Amateur Theatre Society|Golaghat Amateur Theatre Society]] || 52822727 || 0 || 5648 || 20201115203721 || [[:d:Q28180383|Q28180383]] || [[File:GATS_–_Golaghat_Amateur_Theatre_Society.png|120px|]] |- | [[:en:Institut français en Inde|Institut français en Inde]] || 52920699 || 0 || 5213 || 20230123110949 || [[:d:Q28422349|Q28422349]] || [[File:Logo_IF_Inde.png|120px|]] |- | [[:en:Hindu Mahajana Sangam|Hindu Mahajana Sangam]] || 52987790 || 0 || 23017 || 20220701013419 || [[:d:Q28803153|Q28803153]] || |- | [[:en:IFB Home Appliances|IFB Home Appliances]] || 52999964 || 0 || 4643 || 20221216050117 || [[:d:Q29025202|Q29025202]] || [[File:IFB.png|120px|]] |- | [[:en:Indian states by most spoken scheduled languages|Indian states by most spoken scheduled languages]] || 53019635 || 0 || 6639 || 20230116134650 || [[:d:Q29025229|Q29025229]] || |- | [[:en:Government Institute of Ceramic Technology|Government Institute of Ceramic Technology]] || 53064660 || 0 || 2507 || 20210319123109 || [[:d:Q28803191|Q28803191]] || |- | [[:en:Infosys Consulting|Infosys Consulting]] || 53081451 || 0 || 10951 || 20230122154502 || [[:d:Q38945045|Q38945045]] || |- | [[:en:Henna party|Henna party]] || 53245146 || 0 || 191 || 20200625170646 || [[:d:Q29025796|Q29025796]] || |- | [[:en:PhonePe|PhonePe]] || 53252008 || 0 || 42499 || 20230206113644 || [[:d:Q30324297|Q30324297]] || |- | [[:en:Berger Paints|Berger Paints]] || 53335337 || 0 || 12041 || 20221225145105 || [[:d:Q29026082|Q29026082]] || [[File:Berger.png|120px|]] |- | [[:en:List of Indian records in track cycling|List of Indian records in track cycling]] || 53430987 || 0 || 6919 || 20221204201947 || [[:d:Q29915253|Q29915253]] || |- | [[:en:List of Indian records in speed skating|List of Indian records in speed skating]] || 53465895 || 0 || 3414 || 20221027123658 || [[:d:Q30594406|Q30594406]] || |- | [[:en:Maithil cuisine|Maithil cuisine]] || 53580876 || 0 || 9924 || 20221023154307 || [[:d:Q29467332|Q29467332]] || [[File:Indian_Spices.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ambrai Ghat|Ambrai Ghat]] || 53626792 || 0 || 1753 || 20210320185138 || [[:d:Q29467437|Q29467437]] || |- | [[:en:Magahi culture|Magahi culture]] || 53644558 || 0 || 10637 || 20230129140514 || [[:d:Q29467490|Q29467490]] || [[File:Magadh_Map.png|120px|]] |- | [[:en:Kansat|Kansat]] || 53651868 || 0 || 1759 || 20210724222230 || [[:d:Q46568008|Q46568008]] || [[File:Kansat_(bengali_swerts).jpg|120px|]] |- | [[:en:Gandhi Mandela Awards|Gandhi Mandela Awards]] || 53666496 || 0 || 5674 || 20230122133647 || [[:d:Q85762629|Q85762629]] || |- | [[:en:Napham|Napham]] || 53876375 || 0 || 706 || 20201101041021 || [[:d:Q30715784|Q30715784]] || |- | [[:en:Pulse (confectionery)|Pulse]] || 53930234 || 0 || 3492 || 20220919125225 || [[:d:Q30606500|Q30606500]] || |- | [[:en:Indian cookbooks|Indian cookbooks]] || 53996884 || 0 || 23244 || 20230121111131 || [[:d:Q30314849|Q30314849]] || |- | [[:en:Rolta|Rolta]] || 54139936 || 0 || 4129 || 20210822153558 || [[:d:Q30641691|Q30641691]] || |- | [[:en:Gandhi Ghat|Gandhi Ghat]] || 54175455 || 0 || 6438 || 20220528102304 || [[:d:Q113297982|Q113297982]] || [[File:Gandhi_Ghat2.JPG|120px|]] |- | [[:en:Paytm Payments Bank|Paytm Payments Bank]] || 54237357 || 0 || 16343 || 20230202014358 || [[:d:Q74966703|Q74966703]] || |- | [[:en:Antariya|Antariya]] || 54260299 || 0 || 4817 || 20220608022851 || [[:d:Q30675089|Q30675089]] || |- | [[:en:Trio (soft drink)|Trio]] || 54295655 || 0 || 1865 || 20211009075157 || [[:d:Q30668356|Q30668356]] || |- | [[:en:List of people considered father or mother of a field in India|List of people considered father or mother of a field in India]] || 54336970 || 0 || 9404 || 20230130064104 || [[:d:Q30675548|Q30675548]] || |- | [[:en:Nombu kanji|Nombu kanji]] || 54362385 || 0 || 1493 || 20230127110412 || [[:d:Q30716316|Q30716316]] || |- | [[:en:Tradition of removing shoes in the home and houses of worship|Tradition of removing shoes in the home and houses of worship]] || 54376427 || 0 || 29964 || 20230111060306 || [[:d:Q25618002|Q25618002]] || [[File:Genkan-M9778.jpg|120px|]] |- | [[:en:Morgan House, Kalimpong|Morgan House]] || 54381754 || 0 || 11587 || 20221007074810 || [[:d:Q30627264|Q30627264]] || [[File:Morgan_House_Kalimpong_2.jpg|120px|]] |- | [[:en:Indian influences in early Philippine polities|Indian influences in early Philippine polities]] || 54410450 || 0 || 22840 || 20230205005441 || [[:d:Q48724328|Q48724328]] || |- | [[:en:Losoong Festival|Losoong Festival]] || 54447864 || 0 || 3957 || 20230122165351 || [[:d:Q39053771|Q39053771]] || [[File:Gumpa.jpg|120px|]] |- | [[:en:Modern Indian Language|Modern Indian Language]] || 54471843 || 0 || 1730 || 20220909123806 || [[:d:Q48724376|Q48724376]] || |- | [[:en:Kandana (song)|Kandana]] || 54519828 || 0 || 1317 || 20220927125148 || [[:d:Q15724811|Q15724811]] || [[File:Oral_history_of_Odisha_-_Bahuna_gita.webm|120px|]] |- | [[:en:Vadya|Vadya]] || 54846897 || 0 || 7371 || 20220617150039 || [[:d:Q37681691|Q37681691]] || [[File:Veena.png|120px|]] |- | [[:en:Nritya|Nritya]] || 54884022 || 0 || 10072 || 20220922154247 || [[:d:Q39088726|Q39088726]] || [[File:Classical_dances_of_India.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mithilalok Foundation|Mithilalok Foundation]] || 54892579 || 0 || 1899 || 20230126045550 || [[:d:Q39048799|Q39048799]] || |- | [[:en:Seven (brand)|Seven]] || 55051316 || 0 || 4691 || 20230117220344 || [[:d:Q39074453|Q39074453]] || |- | [[:en:Indane (LPG)|Indane]] || 55260198 || 0 || 6706 || 20230120183750 || [[:d:Q48725314|Q48725314]] || [[File:Indane_Logo.JPG|120px|]] |- | [[:en:Warraich|Warraich]] || 55485453 || 0 || 2865 || 20230203133020 || [[:d:Q7968774|Q7968774]] || |- | [[:en:Pekok|Pekok]] || 55664839 || 0 || 911 || 20221101024136 || [[:d:Q48727773|Q48727773]] || |- | [[:en:Haptik|Haptik]] || 55726033 || 0 || 36199 || 20230118002925 || [[:d:Q48728350|Q48728350]] || [[File:Haptik-logo.png|120px|]] |- | [[:en:Ten Medieval Commentators|Ten Medieval Commentators]] || 55776116 || 0 || 15882 || 20230204125444 || [[:d:Q12984048|Q12984048]] || |- | [[:en:Rajiv Smruthi Bhavan|Rajiv Smruthi Bhavan]] || 55829059 || 0 || 2384 || 20210318145754 || [[:d:Q46996799|Q46996799]] || [[File:Rajeev_Smrithi_Bhavan_on_Beach_Road.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kasundi|Kasundi]] || 55881462 || 0 || 17985 || 20220820174727 || [[:d:Q48730021|Q48730021]] || [[File:Fish_Cutlets.JPG|120px|]] |- | [[:en:Madras Record Office|Madras Record Office]] || 55893944 || 0 || 7613 || 20221026052922 || [[:d:Q46996809|Q46996809]] || |- | [[:en:Miss Transqueen India|Miss Transqueen India]] || 55921296 || 0 || 5854 || 20221112115414 || [[:d:Q48730492|Q48730492]] || |- | [[:en:Curd (India)|Curd]] || 55980391 || 0 || 9754 || 20230111175432 || [[:d:Q47469439|Q47469439]] || [[File:Curd_in_a_traditional_Manipuri_earthen_pot.JPG|120px|]] |- | [[:en:Shivlilamrut|Shivlilamrut]] || 55996296 || 0 || 2553 || 20211114194747 || [[:d:Q48731130|Q48731130]] || |- | [[:en:Ramavijaya|Ramavijaya]] || 55996319 || 0 || 2245 || 20210928084911 || [[:d:Q48731132|Q48731132]] || |- | [[:en:Harivijaya|Harivijaya]] || 55996336 || 0 || 1242 || 20200219145008 || [[:d:Q48731134|Q48731134]] || |- | [[:en:Ambika Udaya|Ambika Udaya]] || 55996347 || 0 || 497 || 20220417010815 || [[:d:Q48731137|Q48731137]] || |- | [[:en:Pandav Pratap|Pandav Pratap]] || 55996440 || 0 || 490 || 20200316092329 || [[:d:Q48731148|Q48731148]] || |- | [[:en:Dhaddi jatha|Dhaddi jatha]] || 56057855 || 0 || 1403 || 20220906092648 || [[:d:Q45761427|Q45761427]] || |- | [[:en:Zeta (company)|Zeta]] || 56137312 || 0 || 9808 || 20221209115215 || [[:d:Q48732185|Q48732185]] || [[File:Zeta_Services_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Indian relish|Indian relish]] || 56151155 || 0 || 1712 || 20221016095953 || [[:d:Q48732428|Q48732428]] || [[File:Indian_Spices.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sandige|Sandige]] || 56164475 || 0 || 2618 || 20210713175024 || [[:d:Q48732591|Q48732591]] || |- | [[:en:Hero Motors Company|Hero Motors Company]] || 56265687 || 0 || 9719 || 20221208160424 || [[:d:Q48733309|Q48733309]] || [[File:HMC_Logo_Final.svg|120px|]] |- | [[:en:Dashabatar Cards|Dashabatar Cards]] || 56393184 || 0 || 5381 || 20220413090429 || [[:d:Q47489646|Q47489646]] || |- | [[:en:Al Hachi|Al Hachi]] || 56394971 || 0 || 834 || 20221219170334 || [[:d:Q48734059|Q48734059]] || |- | [[:en:Orb Energy|Orb Energy]] || 56466153 || 0 || 7303 || 20220930081911 || [[:d:Q48734494|Q48734494]] || [[File:Logo_of_OrbEnergy.png|120px|]] |- | [[:en:Sports in Jammu and Kashmir|Sports in Jammu and Kashmir]] || 56493569 || 0 || 38485 || 20230116174155 || [[:d:Q55641865|Q55641865]] || [[File:Ski_race_player_performing_at_the_5th_National_Winter_Games_at_Gulmarg,_Jammu_&_Kashmir_on_February_22,_2008.jpg|120px|]] |- | [[:en:Khelo India Youth Games|Khelo India Youth Games]] || 56538051 || 0 || 13157 || 20230206150934 || [[:d:Q48734839|Q48734839]] || [[File:Khelo_India_Logo_English.png|120px|]] |- | [[:en:Masks of West Bengal|Masks of West Bengal]] || 56574387 || 0 || 12683 || 20220620145356 || [[:d:Q48735039|Q48735039]] || [[File:Performance of Chhau dance of Purulia.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ambulinga Ghat|Ambulinga Ghat]] || 56584381 || 0 || 1428 || 20210713144711 || [[:d:Q49001536|Q49001536]] || |- | [[:en:Living Travelz|Living Travelz]] || 56658358 || 0 || 4343 || 20221023111515 || [[:d:Q54829292|Q54829292]] || |- | [[:en:Blue Dart Express|Blue Dart Express]] || 56722438 || 0 || 8449 || 20230123175755 || [[:d:Q54621493|Q54621493]] || |- | [[:en:Dosmoche|Dosmoche]] || 56739569 || 0 || 6377 || 20230123004153 || [[:d:Q50360872|Q50360872]] || [[File:Cham_dance_during_Dosmoche_festival_in_Leh_Palace_DSCN5692_1.jpg|120px|]] |- | [[:en:Protected tribal belts and blocks in Assam|Protected tribal belts and blocks in Assam]] || 56775349 || 0 || 3214 || 20220528203207 || [[:d:Q55630675|Q55630675]] || |- | [[:en:Karadaiyan Nonbu|Karadaiyan Nonbu]] || 56845610 || 0 || 2199 || 20220806173910 || [[:d:Q55615682|Q55615682]] || |- | [[:en:Saraswati Ghat|Saraswati Ghat]] || 56862467 || 0 || 1925 || 20200723133317 || [[:d:Q55632576|Q55632576]] || |- | [[:en:Thiruvambadi Sivasundar|Thiruvambadi Sivasundar]] || 56877629 || 0 || 3311 || 20230202030354 || [[:d:Q50774420|Q50774420]] || [[File:ThiruvambadyShivasundar.JPG|120px|]] |- | [[:en:Champions of Change (award)|Champions of Change]] || 56919185 || 0 || 14225 || 20220610171258 || [[:d:Q65090760|Q65090760]] || [[File:Champions_of_Change_Logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:South Asia Institute (Germany)|South Asia Institute]] || 56935988 || 0 || 6264 || 20221210094003 || [[:d:Q1356800|Q1356800]] || [[File:Heidelberg_CATS_South_Asia_Institute.jpg|120px|]] |- | [[:en:Greater Siangic languages|Greater Siangic languages]] || 56967984 || 0 || 3126 || 20220516032043 || [[:d:Q52698851|Q52698851]] || |- | [[:en:Jio Payments Bank|Jio Payments Bank]] || 57038759 || 0 || 4048 || 20230117060127 || [[:d:Q51752119|Q51752119]] || |- | [[:en:Loka Kerala Sabha|Loka Kerala Sabha]] || 57047621 || 0 || 3215 || 20220128030456 || [[:d:Q55621165|Q55621165]] || |- | [[:en:6th World Punjabi Conference|6th World Punjabi Conference]] || 57057556 || 0 || 1660 || 20180408062431 || [[:d:Q55602864|Q55602864]] || [[File:Dr._Ravel_Singh_adressing_the_deligates_at_6th_World_Punjabi_Conference.jpg|120px|]] |- | [[:en:District Grand Lodge of Bengal|District Grand Lodge of Bengal]] || 57075161 || 0 || 8851 || 20230106020256 || [[:d:Q56063227|Q56063227]] || [[File:Seal_of_the_District_Grand_Lodge_of_Bengal.png|120px|]] |- | [[:en:Thepla|Thepla]] || 57077810 || 0 || 2985 || 20220109182642 || [[:d:Q15648182|Q15648182]] || [[File:Thepla_main.jpg|120px|]] |- | [[:en:Arts of West Bengal|Arts of West Bengal]] || 57230853 || 0 || 29421 || 20230202203327 || [[:d:Q55517153|Q55517153]] || [[File:Royal_Peacock_Barge_LACMA_M.82.154.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ekart|Ekart]] || 57252543 || 0 || 6712 || 20230107202703 || [[:d:Q55610628|Q55610628]] || [[File:E-kart-logo.png|120px|]] |- | [[:en:DTDC|DTDC]] || 57258359 || 0 || 6205 || 20230123204430 || [[:d:Q55608802|Q55608802]] || |- | [[:en:National Digital Repository for Museums of India|National Digital Repository for Museums of India]] || 57312386 || 0 || 16901 || 20230127124907 || [[:d:Q55648434|Q55648434]] || |- | [[:en:Godadi|Godadi]] || 57364273 || 0 || 2291 || 20210115143207 || [[:d:Q55612740|Q55612740]] || [[File:Godadi.jpg|120px|]] |- | [[:en:Guwahati Food Awards|Guwahati Food Awards]] || 57365707 || 0 || 7474 || 20220509090941 || [[:d:Q55613125|Q55613125]] || |- | [[:en:Camlin Fine Sciences|Camlin Fine Sciences]] || 57385471 || 0 || 12482 || 20221213160056 || [[:d:Q54621963|Q54621963]] || |- | [[:en:Hoichoi|Hoichoi]] || 57391006 || 0 || 48995 || 20230120054904 || [[:d:Q55613841|Q55613841]] || [[File:Hoichoi-720p-transperant.png|120px|]] |- | [[:en:Fafda|Fafda]] || 57415065 || 0 || 2319 || 20230121001024 || [[:d:Q14675879|Q14675879]] || |- | [[:en:Ravè unde|Ravè unde]] || 57424107 || 0 || 989 || 20220413120645 || [[:d:Q55631232|Q55631232]] || [[File:Rave_Unde.jpg|120px|]] |- | [[:en:Nale Ba|Nale Ba]] || 57483148 || 0 || 4532 || 20230130171819 || [[:d:Q63039279|Q63039279]] || |- | [[:en:Argon (clothing)|Argon]] || 57508647 || 0 || 3071 || 20220501203618 || [[:d:Q55604175|Q55604175]] || |- | [[:en:Delhivery|Delhivery]] || 57515446 || 0 || 13653 || 20230131133742 || [[:d:Q55609321|Q55609321]] || |- | [[:en:Gyan Dairy|Gyan Dairy]] || 57662128 || 0 || 5568 || 20220702160832 || [[:d:Q55613143|Q55613143]] || [[File:Gyan_dairy_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Wok Express|Wok Express]] || 57724453 || 0 || 3242 || 20230109081458 || [[:d:Q55642716|Q55642716]] || [[File:Wok_Express_Logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Waghoba|Waghoba]] || 57732270 || 0 || 16617 || 20220708034443 || [[:d:Q55637323|Q55637323]] || [[File:Waghoba_at_entrance_to_Hindu_temple_on_Pooh_to_Reckong_Peo_road,_Sutlej,_India.jpg|120px|]] |- | [[:en:Chandan Tiwari|Chandan Tiwari]] || 57847280 || 0 || 13916 || 20221029122310 || [[:d:Q55583818|Q55583818]] || [[File:Chandan_Tiwari_2.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mauryan polish|Mauryan polish]] || 57853385 || 0 || 25571 || 20230203033836 || [[:d:Q55622494|Q55622494]] || [[File:Sarnath_capital.jpg|120px|]] |- | [[:en:Pankajakasthuri Herbals|Pankajakasthuri Herbals]] || 57953765 || 0 || 6572 || 20220110092835 || [[:d:Q56063842|Q56063842]] || |- | [[:en:1-India Family Mart|1-India Family Mart]] || 58046921 || 0 || 8501 || 20220918083143 || [[:d:Q56275810|Q56275810]] || [[File:1-India_Family_Mart-logo.png|120px|]] |- | [[:en:Indian Army cap badges|Indian Army cap badges]] || 58075769 || 0 || 9918 || 20220829200423 || [[:d:Q56276434|Q56276434]] || |- | [[:en:Order of St. Thomas (award)|Order of St. Thomas]] || 58100949 || 0 || 10902 || 20210104094810 || [[:d:Q56277010|Q56277010]] || |- | [[:en:2016 in Indian television|2016 in Indian television]] || 58103476 || 0 || 972 || 20210220200148 || [[:d:Q56277063|Q56277063]] || |- | [[:en:2017 in Indian television|2017 in Indian television]] || 58231323 || 0 || 957 || 20200913143503 || [[:d:Q56280448|Q56280448]] || |- | [[:en:Kaadan|Kaadan]] || 58316642 || 0 || 19957 || 20221216170319 || [[:d:Q56452532|Q56452532]] || [[File:Kaadan_Poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:Idea Cellular|Idea Cellular]] || 58347664 || 0 || 13951 || 20230117195607 || [[:d:Q96381927|Q96381927]] || [[File:Idea_Cellular_Logo.svg|120px|]] |- | [[:en:National Legal Services Day|National Legal Services Day]] || 58387045 || 0 || 3668 || 20210515000302 || [[:d:Q58378895|Q58378895]] || |- | [[:en:2015 in Indian television|2015 in Indian television]] || 58424550 || 0 || 903 || 20230203103909 || [[:d:Q60539079|Q60539079]] || |- | [[:en:Uchchhishta|Uchchhishta]] || 58432750 || 0 || 18511 || 20220108152103 || [[:d:Q28803242|Q28803242]] || [[File:Typical_North_India_Food_Prepared_for_Rongmei_Naga.jpg|120px|]] |- | [[:en:Oiniwar dynasty|Oiniwar dynasty]] || 58474806 || 0 || 12085 || 20230201173149 || [[:d:Q58399542|Q58399542]] || |- | [[:en:Bagiya|Bagiya]] || 58490527 || 0 || 2346 || 20221130123347 || [[:d:Q60743922|Q60743922]] || [[File:Bagiya.jpg|120px|]] |- | [[:en:Phapar ko Roti|Phapar ko Roti]] || 58542145 || 0 || 1680 || 20221023231528 || [[:d:Q60785507|Q60785507]] || [[File:Phapar_Ko_Roti_Pendam_Sikkim_India.jpg|120px|]] |- | [[:en:Malabar Gold and Diamonds|Malabar Gold and Diamonds]] || 58780822 || 0 || 30297 || 20230207163851 || [[:d:Q60748883|Q60748883]] || [[File:Malabar_Gold_and_Diamonds_New_Logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mirza Zulqarnain|Mirza Zulqarnain]] || 58930898 || 0 || 8375 || 20221222165416 || [[:d:Q58174331|Q58174331]] || |- | [[:en:Glamanand Supermodel India|Glamanand Supermodel India]] || 58939140 || 0 || 23986 || 20230120073214 || [[:d:Q60751239|Q60751239]] || [[File:Glamanand_Supermodel_India_Logo.png|120px|]] |- | [[:en:International Himalayan Festival|International Himalayan Festival]] || 59030872 || 0 || 3417 || 20221114112519 || [[:d:Q60752926|Q60752926]] || |- | [[:en:Hapta Kangjeibung|Hapta Kangjeibung]] || 59041672 || 0 || 2162 || 20220823112716 || [[:d:Q60753165|Q60753165]] || |- | [[:en:Kashmiri handicrafts|Kashmiri handicrafts]] || 59087094 || 0 || 18849 || 20230105100526 || [[:d:Q60753872|Q60753872]] || [[File:Kmrwalnut.jpg|120px|]] |- | [[:en:ID Fresh Food|ID Fresh Food]] || 59109265 || 0 || 4902 || 20221014145849 || [[:d:Q60754374|Q60754374]] || |- | [[:en:2018 Deaf T20 World Cup|2018 Deaf T20 World Cup]] || 59327941 || 0 || 6822 || 20220630194335 || [[:d:Q60761574|Q60761574]] || |- | [[:en:Mizo culture|Mizo culture]] || 59344254 || 0 || 4174 || 20220227180155 || [[:d:Q60761994|Q60761994]] || |- | [[:en:Protocol on Visits to Religious Shrines 1974|Protocol on Visits to Religious Shrines 1974]] || 59353476 || 0 || 3502 || 20220329032430 || [[:d:Q59647500|Q59647500]] || |- | [[:en:Pro Volleyball League|Pro Volleyball League]] || 59448719 || 0 || 12146 || 20221231194123 || [[:d:Q60787154|Q60787154]] || |- | [[:en:Indian psychology|Indian psychology]] || 59528986 || 0 || 32428 || 20230121120409 || [[:d:Q60792608|Q60792608]] || |- | [[:en:Six Heretical Teachers|Six Heretical Teachers]] || 59556152 || 0 || 8720 || 20220625162213 || [[:d:Q10893256|Q10893256]] || [[File:Dazu_Six_Heretical_Teachers.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jaisalmer Folklore Museum|Jaisalmer Folklore Museum]] || 59560309 || 0 || 1439 || 20220522213729 || [[:d:Q60768108|Q60768108]] || |- | [[:en:Kalahandi Utsav|Kalahandi Utsav]] || 59573691 || 0 || 4237 || 20210627150803 || [[:d:Q60768387|Q60768387]] || [[File:Kalahandi_Utasav_2013.jpg|120px|]] |- | [[:en:Yoga as exercise|Yoga as exercise]] || 59580357 || 0 || 102149 || 20230203092935 || [[:d:Q65091595|Q65091595]] || [[File:Yoga4Love_Freedom_Gratitude.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bhoti Kinnauri|Bhoti Kinnauri]] || 59670768 || 0 || 1345 || 20221226221614 || [[:d:Q96373506|Q96373506]] || |- | [[:en:Maharam language|Maharam language]] || 59709997 || 0 || 1193 || 20201223200511 || [[:d:Q60788006|Q60788006]] || |- | [[:en:Limeroad|Limeroad]] || 59728934 || 0 || 8913 || 20220623115316 || [[:d:Q60774790|Q60774790]] || |- | [[:en:Leg cricket|Leg cricket]] || 59738704 || 0 || 9997 || 20230205170353 || [[:d:Q65091867|Q65091867]] || [[File:Leg_cricket.jpg|120px|]] |- | [[:en:Silambam Asia|Silambam Asia]] || 59771372 || 0 || 11162 || 20230110170505 || [[:d:Q62395195|Q62395195]] || |- | [[:en:World Silambam Association|World Silambam Association]] || 59771822 || 0 || 18866 || 20221125173129 || [[:d:Q62395768|Q62395768]] || |- | [[:en:Natya Chetana|Natya Chetana]] || 59808241 || 0 || 5026 || 20230114220432 || [[:d:Q61177998|Q61177998]] || |- | [[:en:Chengalloor Dakshayani|Chengalloor Dakshayani]] || 59870807 || 0 || 8044 || 20230112073531 || [[:d:Q61631461|Q61631461]] || |- | [[:en:National Photography Awards|National Photography Awards]] || 60017871 || 0 || 1362 || 20210622125013 || [[:d:Q65074751|Q65074751]] || |- | [[:en:Ustad Bismillah Khan Yuva Puraskar|Ustad Bismillah Khan Yuva Puraskar]] || 60040809 || 0 || 7743 || 20230128032501 || [[:d:Q65075629|Q65075629]] || |- | [[:en:Women Transforming India|Women Transforming India]] || 60185484 || 0 || 2342 || 20200420050323 || [[:d:Q62016606|Q62016606]] || |- | [[:en:Media coverage of 2019 India–Pakistan standoff|Media coverage of 2019 India–Pakistan standoff]] || 60212829 || 0 || 16102 || 20230126231003 || [[:d:Q65082238|Q65082238]] || |- | [[:en:Yajurvedi|Yajurvedi]] || 60250016 || 0 || 1274 || 20210126105910 || [[:d:Q65083408|Q65083408]] || |- | [[:en:Forest Essentials|Forest Essentials]] || 60292653 || 0 || 5023 || 20230111061553 || [[:d:Q65084754|Q65084754]] || [[File:Forest-Essentials-Logo-300x300px.png|120px|]] |- | [[:en:Shastar Vidya|Shastar Vidya]] || 60472584 || 0 || 4835 || 20230121102332 || [[:d:Q85800700|Q85800700]] || |- | [[:en:Olappamanna Mana|Olappamanna Mana]] || 60525600 || 0 || 10008 || 20220110010301 || [[:d:Q65058567|Q65058567]] || |- | [[:en:Tata Cliq|Tata Cliq]] || 60594490 || 0 || 6342 || 20221103152817 || [[:d:Q65065470|Q65065470]] || [[File:Tata_Cliq_logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Project Mausam|Project Mausam]] || 60648237 || 0 || 14856 || 20221223042625 || [[:d:Q84027826|Q84027826]] || [[File:Indian-Flag.png|120px|]] |- | [[:en:Blue Star (company)|Blue Star]] || 60657427 || 0 || 9032 || 20221120083214 || [[:d:Q85747894|Q85747894]] || |- | [[:en:Erachichor|Erachichor]] || 60665216 || 0 || 1459 || 20221023154351 || [[:d:Q65067382|Q65067382]] || |- | [[:en:Hindustan National Glass & Industries Limited|Hindustan National Glass & Industries Limited]] || 60751188 || 0 || 3746 || 20230129211514 || [[:d:Q65069725|Q65069725]] || |- | [[:en:Nevryo|Nevryo]] || 60796504 || 0 || 2417 || 20221020153828 || [[:d:Q65071308|Q65071308]] || |- | [[:en:Aloo Chop|Aloo Chop]] || 60897284 || 0 || 1831 || 20221225222422 || [[:d:Q65041957|Q65041957]] || [[File:Aloor_Chop.jpg|120px|]] |- | [[:en:Suicide of Payal Tadvi|Suicide of Payal Tadvi]] || 60910214 || 0 || 13571 || 20220905142338 || [[:d:Q65042300|Q65042300]] || |- | [[:en:Pray for Nesamani|Pray for Nesamani]] || 60917929 || 0 || 15069 || 20230206195216 || [[:d:Q65042541|Q65042541]] || [[File:Nesamani.png|120px|]] |- | [[:en:Poothamkali|Poothamkali]] || 61321818 || 0 || 2980 || 20210706202632 || [[:d:Q16135714|Q16135714]] || [[File:Pootham_2.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ultimate Table Tennis|Ultimate Table Tennis]] || 61397291 || 0 || 22932 || 20220821025407 || [[:d:Q74112227|Q74112227]] || [[File:Ultimate_Table_Tennis_logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Karmaveer Chakra Award|Karmaveer Chakra Award]] || 61400165 || 0 || 4276 || 20230130152233 || [[:d:Q82293647|Q82293647]] || |- | [[:en:List of Indian state songs|List of Indian state songs]] || 61555697 || 0 || 15239 || 20230118042656 || [[:d:Q85777771|Q85777771]] || |- | [[:en:Manjushree Technopack|Manjushree Technopack]] || 61583060 || 0 || 4771 || 20210604155726 || [[:d:Q85783652|Q85783652]] || |- | [[:en:Savita Oil Technologies Limited|Savita Oil Technologies Limited]] || 61608807 || 0 || 6556 || 20221104183246 || [[:d:Q85799848|Q85799848]] || [[File:Savita_Oil_Technologies_Limited.png|120px|]] |- | [[:en:PM Yoga Awards|PM Yoga Awards]] || 61647853 || 0 || 4129 || 20230112113624 || [[:d:Q85791644|Q85791644]] || |- | [[:en:Seniority (company)|Seniority]] || 61666741 || 0 || 9664 || 20230102171900 || [[:d:Q85847183|Q85847183]] || [[File:Seniority_Logo_New_2020.jpg|120px|]] |- | [[:en:Pati Parmeshwar and Majazi Khuda|Pati Parmeshwar and Majazi Khuda]] || 61748168 || 0 || 5025 || 20210318205411 || [[:d:Q7144902|Q7144902]] || [[File:Ring_ceremony,_Indian_Hindu_wedding.jpg|120px|]] |- | [[:en:List of Indian state flags|List of Indian state flags]] || 61761147 || 0 || 10459 || 20230207091959 || [[:d:Q85777769|Q85777769]] || |- | [[:en:Miss Divine Beauty|Miss Divine Beauty]] || 61790408 || 0 || 14750 || 20221225195803 || [[:d:Q85785858|Q85785858]] || [[File:Miss_Divine_Beauty_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Clothing of Hyderabad, India|Clothing of Hyderabad]] || 61791453 || 0 || 2376 || 20230129081603 || [[:d:Q85752996|Q85752996]] || |- | [[:en:Rongali|Rongali]] || 61848823 || 0 || 2233 || 20230125182346 || [[:d:Q85797826|Q85797826]] || |- | [[:en:List of International Days of Yoga|List of International Days of Yoga]] || 61857865 || 0 || 14142 || 20220908184841 || [[:d:Q85777808|Q85777808]] || [[File:Indian_Navy_personnel_perform_yoga_on_board_INS_Jalashwa_in_2015.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sarmaya Arts Foundation|Sarmaya Arts Foundation]] || 61858929 || 0 || 3881 || 20221129115147 || [[:d:Q85799742|Q85799742]] || [[File:Sarmaya_Arts_Foundation_Bhuri_Bai-Bhil.jpg|120px|]] |- | [[:en:Weeping crucifix in Mumbai|Weeping crucifix in Mumbai]] || 61881278 || 0 || 10857 || 20230207023036 || [[:d:Q68675532|Q68675532]] || |- | [[:en:Ullu|Ullu]] || 61927381 || 0 || 22813 || 20230208073948 || [[:d:Q85811774|Q85811774]] || [[File:Ullu_5.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bengali traditional games|Bengali traditional games]] || 62006413 || 0 || 15008 || 20230201012700 || [[:d:Q85782234|Q85782234]] || [[File:Rowing_on_Canal.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kediyu|Kediyu]] || 62015352 || 0 || 3435 || 20210128073626 || [[:d:Q85773844|Q85773844]] || [[File:India_(Gujarat),_man's_costume,_1970s-1980s_-_Bunka_Gakuen_Costume_Museum_-_DSC05310.JPG|120px|]] |- | [[:en:PTron|PTron]] || 62069383 || 0 || 8527 || 20221010125253 || [[:d:Q85791688|Q85791688]] || |- | [[:en:Shirui Lily Festival|Shirui Lily Festival]] || 62161127 || 0 || 2698 || 20191026064741 || [[:d:Q85800902|Q85800902]] || |- | [[:en:Origin of the Bhagavata Purana|Origin of the Bhagavata Purana]] || 62190482 || 0 || 35444 || 20220521203332 || [[:d:Q85851587|Q85851587]] || [[File:Git_govind_large.jpg|120px|]] |- | [[:en:Adimurai|Adimurai]] || 62190714 || 0 || 4569 || 20230117123014 || [[:d:Q12973353|Q12973353]] || [[File:അടി_തട.jpeg|120px|]] |- | [[:en:Roots Industries|Roots Industries]] || 62234346 || 0 || 2777 || 20211013035812 || [[:d:Q85797842|Q85797842]] || |- | [[:en:Chinna Thambi (elephant)|Chinna Thambi]] || 62257044 || 0 || 5231 || 20211110065411 || [[:d:Q85752101|Q85752101]] || |- | [[:en:Kerala beef fry|Kerala beef fry]] || 62406819 || 0 || 5564 || 20220808064756 || [[:d:Q85774104|Q85774104]] || [[File:ബീഫ്ഫ്രൈ.jpg|120px|]] |- | [[:en:Meitei folklore|Meitei folklore]] || 62458168 || 0 || 1515 || 20230129125428 || [[:d:Q85784754|Q85784754]] || [[File:Khamba_and_Thoibi_(The_Torture_by_the_Elephant).jpg|120px|]] |- | [[:en:Gangadhar National Award For Poetry|Gangadhar National Award For Poetry]] || 62647256 || 0 || 8975 || 20230202193553 || [[:d:Q81152424|Q81152424]] || |- | [[:en:Pickled carrot|Pickled carrot]] || 62959882 || 0 || 3953 || 20220812214337 || [[:d:Q96399316|Q96399316]] || [[File:Daikon-carrot_pickles_(4743661333).jpg|120px|]] |- | [[:en:Levista (coffee)|Levista]] || 63010861 || 0 || 1890 || 20221104194903 || [[:d:Q85776396|Q85776396]] || [[File:Levista(coffee)Logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Barahmasa|Barahmasa]] || 63086067 || 0 || 11942 || 20230103174409 || [[:d:Q105432028|Q105432028]] || [[File:The_Month_of_Ashadha_(June-July),_Folio_from_a_Barahmasa_(The_Twelve_Months)_LACMA_M.71.1.26.jpg|120px|]] |- | [[:en:PTC Punjabi Music Awards|PTC Punjabi Music Awards]] || 63089736 || 0 || 13163 || 20210412082727 || [[:d:Q85065827|Q85065827]] || |- | [[:en:Tiffin (book)|Tiffin]] || 63149712 || 0 || 3251 || 20220919222800 || [[:d:Q85809537|Q85809537]] || [[File:Tiffin_(book).jpg|120px|]] |- | [[:en:Nadella (surname)|Nadella]] || 63152516 || 0 || 1587 || 20221209215757 || [[:d:Q36984943|Q36984943]] || |- | [[:en:Khelo India University Games|Khelo India University Games]] || 63214722 || 0 || 21048 || 20221012151618 || [[:d:Q86518131|Q86518131]] || [[File:Khelo_India_Logo_English.png|120px|]] |- | [[:en:President's Tatrakshak Medal|President's Tatrakshak Medal]] || 63289393 || 0 || 3634 || 20221210000649 || [[:d:Q96400020|Q96400020]] || |- | [[:en:FirstCry|FirstCry]] || 63369124 || 0 || 4955 || 20230207190615 || [[:d:Q96377962|Q96377962]] || |- | [[:en:Bisu Parba|Bisu Parba]] || 63372822 || 0 || 7236 || 20230110172748 || [[:d:Q87730298|Q87730298]] || [[File:Bisu_Kani.jpg|120px|]] |- | [[:en:National Youth Icon Award|National Youth Icon Award]] || 63601963 || 0 || 10313 || 20220915073709 || [[:d:Q96395062|Q96395062]] || |- | [[:en:List of Indian state mottos|List of Indian state mottos]] || 63648177 || 0 || 7414 || 20221105144636 || [[:d:Q96388071|Q96388071]] || |- | [[:en:Mamidi Harikrishna|Mamidi Harikrishna]] || 63715180 || 0 || 10064 || 20220805162526 || [[:d:Q13006176|Q13006176]] || [[File:Harikrishnacropped.jpg|120px|]] |- | [[:en:Public holidays in Tamil Nadu|Public holidays in Tamil Nadu]] || 63719985 || 0 || 3478 || 20211003170358 || [[:d:Q96400412|Q96400412]] || |- | [[:en:Zalabiyeh|Zalabiyeh]] || 63747964 || 0 || 11624 || 20230203194920 || [[:d:Q96067581|Q96067581]] || [[File:Pitulici.jpg|120px|]] |- | [[:en:Max Group|Max Group]] || 63774319 || 0 || 7150 || 20221111111631 || [[:d:Q96392310|Q96392310]] || [[File:Max_Group_logo.svg|120px|]] |- | [[:en:Max Ventures and Industries|Max Ventures and Industries]] || 63775680 || 0 || 6125 || 20210925173113 || [[:d:Q96392319|Q96392319]] || [[File:Max_Ventures_and_Industries_logo.svg|120px|]] |- | [[:en:NAJ Cosfest|NAJ Cosfest]] || 63807560 || 0 || 2078 || 20230102194441 || [[:d:Q96394615|Q96394615]] || [[File:NAJ_Cosfest_2018.jpg|120px|]] |- | [[:en:Relaxo|Relaxo]] || 63911189 || 0 || 5866 || 20230123060151 || [[:d:Q96401486|Q96401486]] || |- | [[:en:National List for Intangible Cultural Heritage|National List for Intangible Cultural Heritage]] || 63937234 || 0 || 17279 || 20220910190949 || [[:d:Q96395006|Q96395006]] || |- | [[:en:Dairy in India|Dairy in India]] || 63972109 || 0 || 74261 || 20220623054405 || [[:d:Q96375893|Q96375893]] || [[File:Cow_and_its_calf.jpg|120px|]] |- | [[:en:Radio in India|Radio in India]] || 64011388 || 0 || 10035 || 20230108033518 || [[:d:Q96400958|Q96400958]] || |- | [[:en:Tarua|Tarua]] || 64020128 || 0 || 3681 || 20230102045318 || [[:d:Q96407845|Q96407845]] || [[File:Maithili_New_Year_or_Jur_Sital,_taruwa_thali_-_20200414.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mannat|Mannat]] || 64111187 || 0 || 5383 || 20220817144900 || [[:d:Q96391845|Q96391845]] || [[File:'Candle_Stalls'_on_the_road_to_'Mount_Mary_Church'_in_Bandra..JPG|120px|]] |- | [[:en:Miss India International|Miss India International]] || 64112652 || 0 || 7854 || 20230128204711 || [[:d:Q96393473|Q96393473]] || |- | [[:en:Oasis (festival)|Oasis]] || 64128747 || 0 || 4117 || 20230105191128 || [[:d:Q96397066|Q96397066]] || [[File:Perfomance_in_Audi_during_Oasis,_BITS_Pilani.jpg|120px|]] |- | [[:en:Queer Chennai Chronicles|Queer Chennai Chronicles]] || 64158177 || 0 || 7745 || 20221008092229 || [[:d:Q96400739|Q96400739]] || [[File:Queerchennaichronicles.png|120px|]] |- | [[:en:List of Indian state foundation days|List of Indian state foundation days]] || 64192693 || 0 || 21782 || 20230201163135 || [[:d:Q96388070|Q96388070]] || |- | [[:en:Stovekraft|Stovekraft]] || 64289688 || 0 || 5734 || 20221226222745 || [[:d:Q96406576|Q96406576]] || |- | [[:en:CARS24|CARS24]] || 64308581 || 0 || 11810 || 20230102142733 || [[:d:Q104844987|Q104844987]] || [[File:Cars24logo.png|120px|]] |- | [[:en:Nadoja Award|Nadoja Award]] || 64536902 || 0 || 12072 || 20220922055836 || [[:d:Q15719102|Q15719102]] || |- | [[:en:Pepperfry|Pepperfry]] || 64574813 || 0 || 8093 || 20230118123309 || [[:d:Q7166413|Q7166413]] || |- | [[:en:Dhol Sagar|Dhol Sagar]] || 64580121 || 0 || 3232 || 20220808110907 || [[:d:Q97516216|Q97516216]] || [[File:Catgut-of-Uttarakhand.jpg|120px|]] |- | [[:en:Dasakathia|Dasakathia]] || 64601209 || 0 || 5681 || 20220716133455 || [[:d:Q97585746|Q97585746]] || [[File:Dasakathia.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ram ki Paidi|Ram ki Paidi]] || 64642440 || 0 || 2192 || 20230107231952 || [[:d:Q97704153|Q97704153]] || [[File:Sarayu_River_night_view,_Ayodhya_001.jpg|120px|]] |- | [[:en:Karkidaka vavu|Karkidaka vavu]] || 64762747 || 0 || 1538 || 20210809015238 || [[:d:Q98113829|Q98113829]] || |- | [[:en:Skyroot Aerospace|Skyroot Aerospace]] || 64795373 || 0 || 24561 || 20230120183319 || [[:d:Q98525422|Q98525422]] || [[File:Skyroot_New_Logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sonalika Tractors|Sonalika Tractors]] || 64797377 || 0 || 16991 || 20221220181312 || [[:d:Q55499080|Q55499080]] || [[File:Sonalika_D1-47_RX_Tractor_With_Carriage_-_ISKCON_Campus_-_Mayapur_-_Nadia_20170815154905.jpg|120px|]] |- | [[:en:Rajputisation|Rajputisation]] || 64910447 || 0 || 37608 || 20221027140924 || [[:d:Q104848635|Q104848635]] || |- | [[:en:Chauharmal|Chauharmal]] || 65028472 || 0 || 7237 || 20220706185735 || [[:d:Q104850895|Q104850895]] || [[File:Chauharmal.jpg|120px|]] |- | [[:en:Web Ratna Awards|Web Ratna Awards]] || 65043037 || 0 || 2432 || 20220624095334 || [[:d:Q98556584|Q98556584]] || |- | [[:en:Swarnajayanti Fellowship|Swarnajayanti Fellowship]] || 65067722 || 0 || 3547 || 20211001154158 || [[:d:Q104852299|Q104852299]] || |- | [[:en:Karnataka Arebhashe Samskruthi mathu Sahitya Academy|Karnataka Arebhashe Samskruthi mathu Sahitya Academy]] || 65087244 || 0 || 7416 || 20221201032604 || [[:d:Q65401757|Q65401757]] || |- | [[:en:Madari Pasi|Madari Pasi]] || 65170624 || 0 || 3326 || 20221024083119 || [[:d:Q99363756|Q99363756]] || |- | [[:en:1991 Indian Challenge|1991 Indian Challenge]] || 65178764 || 0 || 4289 || 20220427104157 || [[:d:Q4041363|Q4041363]] || |- | [[:en:Ashokan Prakrit|Ashokan Prakrit]] || 65201660 || 0 || 8218 || 20221223090910 || [[:d:Q104854379|Q104854379]] || [[File:Brahmi_pillar_inscription_in_Sarnath.jpg|120px|]] |- | [[:en:Religious policy of the Mughals after Akbar|Religious policy of the Mughals after Akbar]] || 65402935 || 0 || 17257 || 20230122194644 || [[:d:Q104858623|Q104858623]] || [[File:AbulFazlPresentingAkbarnama.jpg|120px|]] |- | [[:en:List of highest-grossing South Indian films|List of highest-grossing South Indian films]] || 65415391 || 0 || 133906 || 20230208051607 || [[:d:Q105638942|Q105638942]] || |- | [[:en:India–Pakistan sports rivalries|India–Pakistan sports rivalries]] || 65432953 || 0 || 21294 || 20230207010343 || [[:d:Q99670788|Q99670788]] || [[File:Pakistan_India_Locator_2.png|120px|]] |- | [[:en:Pandit Deendayal Upadhyaya Institute of Archaeology|Pandit Deendayal Upadhyaya Institute of Archaeology]] || 65543361 || 0 || 3200 || 20220802121753 || [[:d:Q104862300|Q104862300]] || |- | [[:en:MyG|MyG]] || 65622644 || 0 || 2917 || 20221226222823 || [[:d:Q104864779|Q104864779]] || [[File:MyG_Company_Logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Smita Patil Memorial Award for Best Actress|Smita Patil Memorial Award for Best Actress]] || 65630917 || 0 || 11427 || 20220920061239 || [[:d:Q104864923|Q104864923]] || |- | [[:en:2010 Mirchpur caste violence|2010 Mirchpur caste violence]] || 65710133 || 0 || 16217 || 20230124023414 || [[:d:Q104866859|Q104866859]] || |- | [[:en:Sirr-i-Akbar|Sirr-i-Akbar]] || 65718557 || 0 || 7366 || 20230120234646 || [[:d:Q102079321|Q102079321]] || [[File:Dárá_Shikúh_with_three_sages_with_inscription.jpg|120px|]] |- | [[:en:Netaji Jayanti|Netaji Jayanti]] || 65724904 || 0 || 7690 || 20230123032358 || [[:d:Q104920297|Q104920297]] || [[File:Subhas_Chandra_Bose_NRB.jpg|120px|]] |- | [[:en:1992 Indian Masters|1992 Indian Masters]] || 65746010 || 0 || 2466 || 20211116203525 || [[:d:Q4041362|Q4041362]] || |- | [[:en:Birla Precision Technologies|Birla Precision Technologies]] || 65789287 || 0 || 3904 || 20221217024848 || [[:d:Q101515387|Q101515387]] || |- | [[:en:Tansukh cloth|Tansukh cloth]] || 65924816 || 0 || 4837 || 20210921043645 || [[:d:Q104873685|Q104873685]] || |- | [[:en:BRICS Games|BRICS Games]] || 65958476 || 0 || 2593 || 20220612064544 || [[:d:Q104876205|Q104876205]] || |- | [[:en:Khadim's|Khadim's]] || 65974608 || 0 || 5309 || 20221222080048 || [[:d:Q104876652|Q104876652]] || [[File:IMG_Khadim_Logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Navreh|Navreh]] || 66010197 || 0 || 4247 || 20221020153311 || [[:d:Q104601590|Q104601590]] || |- | [[:en:Aki Kiti|Aki Kiti]] || 66020339 || 0 || 5216 || 20220701130927 || [[:d:Q20755344|Q20755344]] || |- | [[:en:KRBL (company)|KRBL]] || 66033058 || 0 || 7646 || 20230205215433 || [[:d:Q107104606|Q107104606]] || [[File:KRBL_Limited_logo.png|120px|]] |- | [[:en:AgniKul Cosmos|AgniKul Cosmos]] || 66039097 || 0 || 11272 || 20230208030602 || [[:d:Q104879236|Q104879236]] || [[File:Reuniões_com_Autoridades_e_o_Astronauta_Russo_Oleg_Kotov_(51685110523).jpg|120px|]] |- | [[:en:Indian Premier Handball League|Indian Premier Handball League]] || 66073146 || 0 || 2984 || 20220813021825 || [[:d:Q104880178|Q104880178]] || [[File:Indian_Premier_Handball_League_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Pathani suit|Pathani suit]] || 66118868 || 0 || 5641 || 20221108224618 || [[:d:Q104881177|Q104881177]] || |- | [[:en:Kimkhwab|Kimkhwab]] || 66127424 || 0 || 4986 || 20211211174334 || [[:d:Q104881751|Q104881751]] || |- | [[:en:Adivasah|Adivasah]] || 66145561 || 0 || 3156 || 20220820205927 || [[:d:Q104882230|Q104882230]] || |- | [[:en:Poonam Khatri|Poonam Khatri]] || 66145631 || 0 || 8679 || 20221230104240 || [[:d:Q104317128|Q104317128]] || [[File:Poonam_Khatri.jpg|120px|]] |- | [[:en:Praveen Kumar (wushu)|Praveen Kumar]] || 66145825 || 0 || 4342 || 20230105071957 || [[:d:Q104882240|Q104882240]] || [[File:Parveen,_Indian_Wushu_athlete.jpg|120px|]] |- | [[:en:Aush jushpare|Aush jushpare]] || 66180146 || 0 || 7981 || 20221124222455 || [[:d:Q5955219|Q5955219]] || [[File:Aash_a_traditional_food_in_iran.JPG|120px|]] |- | [[:en:Telugu names|Telugu names]] || 66207095 || 0 || 4154 || 20221023141606 || [[:d:Q104882489|Q104882489]] || |- | [[:en:IndiaOne Air|IndiaOne Air]] || 66265962 || 0 || 6662 || 20230204073902 || [[:d:Q112957956|Q112957956]] || |- | [[:en:Khelo India Winter Games|Khelo India Winter Games]] || 66304237 || 0 || 12252 || 20230114070647 || [[:d:Q105044121|Q105044121]] || [[File:Khelo_India_Logo_English.png|120px|]] |- | [[:en:Adbee Markaz Kamraz|Adbee Markaz Kamraz]] || 66313303 || 0 || 12624 || 20221101135045 || [[:d:Q105044359|Q105044359]] || [[File:Adbee_Markaz_Kamraz_(AMK).jpg|120px|]] |- | [[:en:Katzeb|Katzeb]] || 66321613 || 0 || 4372 || 20221023211952 || [[:d:Q105044561|Q105044561]] || [[File:Portrait_of_Akbar_by_Manohar.jpg|120px|]] |- | [[:en:Paramekkavu Rajendran|Paramekkavu Rajendran]] || 66339544 || 0 || 4713 || 20221123093630 || [[:d:Q105063716|Q105063716]] || |- | [[:en:Thrikkadavoor Sivaraju|Thrikkadavoor Sivaraju]] || 66339770 || 0 || 3413 || 20230131092735 || [[:d:Q105063728|Q105063728]] || [[File:Chenganur-raju.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kongad Kuttisankaran|Kongad Kuttisankaran]] || 66349233 || 0 || 6632 || 20221213130556 || [[:d:Q105081986|Q105081986]] || [[File:Kuttisankaran_2017.jpg|120px|]] |- | [[:en:National Mission on Monuments and Antiquities|National Mission on Monuments and Antiquities]] || 66353555 || 0 || 8956 || 20210621214313 || [[:d:Q105095222|Q105095222]] || |- | [[:en:Mangalamkunnu Karnan|Mangalamkunnu Karnan]] || 66356873 || 0 || 7337 || 20221124023027 || [[:d:Q105082193|Q105082193]] || |- | [[:en:Chirakkal Kalidasan|Chirakkal Kalidasan]] || 66367918 || 0 || 6910 || 20230112073835 || [[:d:Q105085952|Q105085952]] || [[File:Chirakk_kalidas4.JPG|120px|]] |- | [[:en:Yumnam Sanathoi Devi|Yumnam Sanathoi Devi]] || 66368449 || 0 || 4332 || 20230130014314 || [[:d:Q104804777|Q104804777]] || [[File:The_President,_Shri_Pranab_Mukherjee_presenting_the_Arjuna_Award_for_the_year-2015_to_Ms._Y._Sanathoi_Devi_for_Wushu,_in_a_glittering_ceremony,_at_Rashtrapati_Bhavan,_in_New_Delhi_on_August_29,_2015.jpg|120px|]] |- | [[:en:Phool Patti ka Kaam|Phool Patti ka Kaam]] || 66410344 || 0 || 5229 || 20210625151535 || [[:d:Q105163346|Q105163346]] || |- | [[:en:Sarva-siddhanta Sangraha|Sarva-siddhanta Sangraha]] || 66412953 || 0 || 2988 || 20220212183522 || [[:d:Q105200261|Q105200261]] || |- | [[:en:Pratidhi|Pratidhi]] || 66433200 || 0 || 4049 || 20221226031824 || [[:d:Q105274258|Q105274258]] || |- | [[:en:Kanchuka|Kanchuka]] || 66442238 || 0 || 1693 || 20221226031713 || [[:d:Q105274868|Q105274868]] || |- | [[:en:Stanapatta|Stanapatta]] || 66443850 || 0 || 2950 || 20221226031514 || [[:d:Q105320058|Q105320058]] || [[File:Raja_Ravi_Varma,_Lady_Going_for_Pooja.jpg|120px|]] |- | [[:en:Poshak|Poshak]] || 66450487 || 0 || 13697 || 20230120124303 || [[:d:Q105320265|Q105320265]] || [[File:Styles_of_Sari.jpg|120px|]] |- | [[:en:Indira Gandhi Paryavaran Puraskar|Indira Gandhi Paryavaran Puraskar]] || 66452026 || 0 || 8412 || 20220524000814 || [[:d:Q6024999|Q6024999]] || |- | [[:en:Angvastra|Angvastra]] || 66464528 || 0 || 2360 || 20211230205750 || [[:d:Q105320903|Q105320903]] || [[File:MylaiTamizhSangam.jpg|120px|]] |- | [[:en:Indira Gandhi Boat Race|Indira Gandhi Boat Race]] || 66464772 || 0 || 3563 || 20211222033932 || [[:d:Q6024951|Q6024951]] || |- | [[:en:Vēṭṭi|Vēṭṭi]] || 66481748 || 0 || 2933 || 20221011190922 || [[:d:Q20551871|Q20551871]] || [[File:MylaiTamizhSangam.jpg|120px|]] |- | [[:en:Qaba|Qaba]] || 66537720 || 0 || 4972 || 20220704113448 || [[:d:Q105474084|Q105474084]] || [[File:Enthroned_person_wearing_a_Qaba_dress_xith_Tiraz_armbands,_Kashan,_late_12th_early_13th_century_CE.jpg|120px|]] |- | [[:en:Niwar (cotton tape)|Niwar]] || 66583867 || 0 || 18647 || 20230206014930 || [[:d:Q105556011|Q105556011]] || [[File:Niwar.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bagalbandi|Bagalbandi]] || 66626322 || 0 || 4646 || 20221226080621 || [[:d:Q105580687|Q105580687]] || [[File:National_dress,_Nepalese_(AM_2015.99.1-1).jpg|120px|]] |- | [[:en:Alkaluk|Alkaluk]] || 66629100 || 0 || 1874 || 20221226080518 || [[:d:Q105584725|Q105584725]] || [[File:8th_Bengal_Irregular_Cavalry_Officer_(1855).jpg|120px|]] |- | [[:en:Indian cinema and Switzerland|Indian cinema and Switzerland]] || 66667026 || 0 || 9745 || 20230102101148 || [[:d:Q105626475|Q105626475]] || |- | [[:en:Banana pith|Banana pith]] || 66669607 || 0 || 1673 || 20220201024558 || [[:d:Q105628585|Q105628585]] || [[File:Pith-of-banana-stem-after-separated-with-foliage.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sonam Lhosar|Sonam Lhosar]] || 66785022 || 0 || 4608 || 20230123194521 || [[:d:Q105742385|Q105742385]] || [[File:Tamang_Sonam_Lochhar_2018_DC_(39446275955)_(1)_cropped.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gyalpo Lhosar|Gyalpo Lhosar]] || 66792541 || 0 || 5612 || 20230122074707 || [[:d:Q19672090|Q19672090]] || [[File:Gyalpo_Lhosar_2146.jpg|120px|]] |- | [[:en:Tamu Lhosar|Tamu Lhosar]] || 66792726 || 0 || 4402 || 20230122042103 || [[:d:Q105742388|Q105742388]] || [[File:Ghatu_Dance.jpg|120px|]] |- | [[:en:SIX5SIX|SIX5SIX]] || 66804982 || 0 || 6383 || 20221027074102 || [[:d:Q105759539|Q105759539]] || [[File:Six5six_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Nivi (garment)|Nivi]] || 66822120 || 0 || 3199 || 20220112045156 || [[:d:Q105773060|Q105773060]] || |- | [[:en:Kottur Soman|Kottur Soman]] || 66829846 || 0 || 3069 || 20221031202632 || [[:d:Q105806094|Q105806094]] || [[File:Konni_elephent_soman.jpg|120px|]] |- | [[:en:Godrej Interio|Godrej Interio]] || 66854668 || 0 || 5862 || 20230118081217 || [[:d:Q105821445|Q105821445]] || |- | [[:en:Upper Backward Castes|Upper Backward Castes]] || 66861541 || 0 || 23832 || 20221229121658 || [[:d:Q105834579|Q105834579]] || |- | [[:en:Thiruvalluvar Award|Thiruvalluvar Award]] || 67089294 || 0 || 7445 || 20220116211622 || [[:d:Q106238762|Q106238762]] || |- | [[:en:Chattayum Mundum|Chattayum Mundum]] || 67114865 || 0 || 3002 || 20221020002351 || [[:d:Q106281661|Q106281661]] || [[File:Malabar_Christians_of_19th_century.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kashmir Premier League (India)|Kashmir Premier League]] || 67176888 || 0 || 7980 || 20220914075317 || [[:d:Q106105603|Q106105603]] || |- | [[:en:Bhoyari|Bhoyari]] || 67200633 || 0 || 1866 || 20221219223652 || [[:d:Q106398670|Q106398670]] || |- | [[:en:Gajashastra|Gajashastra]] || 67360766 || 0 || 1263 || 20211017180555 || [[:d:Q106616172|Q106616172]] || |- | [[:en:Indigo Paints|Indigo Paints]] || 67512174 || 0 || 8762 || 20221203144712 || [[:d:Q106797792|Q106797792]] || [[File:Indigo-logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gopalila|Gopalila]] || 67521239 || 0 || 2886 || 20220209183546 || [[:d:Q106817213|Q106817213]] || |- | [[:en:Pala (folk art)|Pala]] || 67532494 || 0 || 3592 || 20210919205514 || [[:d:Q106828991|Q106828991]] || |- | [[:en:West Bengal Film Journalists' Association Award for Best Actor in a Supporting Role|West Bengal Film Journalists' Association Award for Best Actor in a Supporting Role]] || 67596667 || 0 || 2884 || 20211107100043 || [[:d:Q106920109|Q106920109]] || |- | [[:en:4th WBFJA Award|4th WBFJA Award]] || 67598574 || 0 || 9127 || 20220618033733 || [[:d:Q106920458|Q106920458]] || |- | [[:en:Buisu|Buisu]] || 67668233 || 0 || 3289 || 20230122191128 || [[:d:Q107015910|Q107015910]] || |- | [[:en:Culture of Ladakh|Culture of Ladakh]] || 67691149 || 0 || 15133 || 20230113125932 || [[:d:Q107058286|Q107058286]] || [[File:Cham_dance_during_Dosmoche_festival_in_Leh_Palace_DSCN5692_1.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sherni (2021 film)|Sherni]] || 67705353 || 0 || 30272 || 20230102210540 || [[:d:Q107176275|Q107176275]] || [[File:Sherni_2021_poster.jpg|120px|]] |- | [[:en:Caste discrimination in the United States|Caste discrimination in the United States]] || 67800250 || 0 || 28358 || 20230101094651 || [[:d:Q107210913|Q107210913]] || |- | [[:en:Kasaragod saree|Kasaragod saree]] || 67800618 || 0 || 3894 || 20221007180117 || [[:d:Q107222663|Q107222663]] || [[File:Saree_of_Kasaragod.jpg|120px|]] |- | [[:en:Thalangara Thoppi|Thalangara Thoppi]] || 67801550 || 0 || 3192 || 20210530113037 || [[:d:Q107222578|Q107222578]] || |- | [[:en:Chendamangalam saree|Chendamangalam saree]] || 67803906 || 0 || 5808 || 20221101022923 || [[:d:Q107223253|Q107223253]] || |- | [[:en:Urrak|Urrak]] || 67896450 || 0 || 2533 || 20221109224550 || [[:d:Q107323694|Q107323694]] || |- | [[:en:Pan-Indian film|Pan-Indian film]] || 68007220 || 0 || 31673 || 20230201075948 || [[:d:Q107418888|Q107418888]] || |- | [[:en:India Fashion Awards|India Fashion Awards]] || 68049747 || 0 || 11759 || 20220927174138 || [[:d:Q107481395|Q107481395]] || |- | [[:en:Navi Group|Navi Group]] || 68129954 || 0 || 12906 || 20230131061045 || [[:d:Q111951709|Q111951709]] || [[File:Navi_New_Logo.png|120px|]] |- | [[:en:Bagru print|Bagru print]] || 68170493 || 0 || 2454 || 20220529030720 || [[:d:Q107598910|Q107598910]] || |- | [[:en:Rubaru Mister India|Rubaru Mister India]] || 68182028 || 0 || 18968 || 20230103172004 || [[:d:Q107610896|Q107610896]] || |- | [[:en:Tubada (coat)|Tubada]] || 68207264 || 0 || 1310 || 20221225072418 || [[:d:Q107639025|Q107639025]] || |- | [[:en:Kalinga Ratna Award|Kalinga Ratna Award]] || 68216276 || 0 || 915 || 20220803204833 || [[:d:Q107657075|Q107657075]] || |- | [[:en:Kashmiri red chilli|Kashmiri red chilli]] || 68327842 || 0 || 5918 || 20221216204511 || [[:d:Q108030809|Q108030809]] || [[File:Kashmiri_Green_Chilli.JPG|120px|]] |- | [[:en:Muslim Women Rights Day|Muslim Women Rights Day]] || 68369147 || 0 || 3326 || 20221123111959 || [[:d:Q108101493|Q108101493]] || |- | [[:en:Kene (Naga wrestling)|Kene]] || 68375499 || 0 || 6437 || 20221113110233 || [[:d:Q108113361|Q108113361]] || [[File:Kene_(Naga_wrestling).jpeg|120px|]] |- | [[:en:Alu Bharta|Alu Bharta]] || 68391177 || 0 || 3547 || 20230129200034 || [[:d:Q107804272|Q107804272]] || [[File:আলু_ভর্তা_-_alu_vorrta.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jayem Automotives|Jayem Automotives]] || 68469257 || 0 || 2733 || 20221104194216 || [[:d:Q108803448|Q108803448]] || |- | [[:en:Partition Horrors Remembrance Day|Partition Horrors Remembrance Day]] || 68476276 || 0 || 10160 || 20230103111517 || [[:d:Q108315106|Q108315106]] || [[File:Hindus_and_Sikh_on_train_to_India.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gogte Group|Gogte Group]] || 68491627 || 0 || 8727 || 20211119043453 || [[:d:Q108337110|Q108337110]] || |- | [[:en:P. N. Gadgil Jewellers|P. N. Gadgil Jewellers]] || 68508658 || 0 || 11727 || 20230102151229 || [[:d:Q108456739|Q108456739]] || |- | [[:en:National Incentive Award (KVS)|National Incentive Award]] || 68510913 || 0 || 3978 || 20210911171225 || [[:d:Q108502203|Q108502203]] || [[File:Prakash_Javadekar_with_the_recipients_of_the_KVS_National_Incentive_Awards_2016_and_the_Innovation_and_Experimentation_Awards_2016,_at_the_Kendriya_Vidyalaya_Sangathan_(KVS)_foundation_day_function,_in_New_Delhi_(6).jpg|120px|]] |- | [[:en:List of Indian Asia Pacific Screen Award winners and nominees|List of Indian Asia Pacific Screen Award winners and nominees]] || 68568461 || 0 || 24069 || 20221018070814 || [[:d:Q108486092|Q108486092]] || |- | [[:en:Jaipur Watch Company|Jaipur Watch Company]] || 68608098 || 0 || 8981 || 20230119031210 || [[:d:Q108542434|Q108542434]] || |- | [[:en:Nillaes|Nillaes]] || 68693322 || 0 || 4133 || 20220601050854 || [[:d:Q108685064|Q108685064]] || |- | [[:en:Havmor Ice Cream|Havmor Ice Cream]] || 68720259 || 0 || 8262 || 20220417205839 || [[:d:Q108739835|Q108739835]] || [[File:Havmor_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Maiyas Beverages and Foods|Maiyas Beverages and Foods]] || 68747646 || 0 || 4820 || 20221126180518 || [[:d:Q108770637|Q108770637]] || [[File:Maiyas_Beverages_and_Foods_Logo.png|120px|]] |- | [[:en:List of Indian podcasts|List of Indian podcasts]] || 68821543 || 0 || 10984 || 20230203230033 || [[:d:Q111949105|Q111949105]] || |- | [[:en:SBM Bank India|SBM Bank India]] || 68851432 || 0 || 19042 || 20221127205308 || [[:d:Q108898417|Q108898417]] || [[File:State_Bank_of_Mauritius_Logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Parsa's|Parsa's]] || 68885136 || 0 || 6955 || 20221107220215 || [[:d:Q111943719|Q111943719]] || [[File:Parsa_Sarah_City_Srinagar.jpg|120px|]] |- | [[:en:Editors Guild of India|Editors Guild of India]] || 69017374 || 0 || 19122 || 20230207140528 || [[:d:Q109236357|Q109236357]] || |- | [[:en:Benvanshi|Benvanshi]] || 69061599 || 0 || 1629 || 20211213015120 || [[:d:Q109354333|Q109354333]] || |- | [[:en:Deafness in India|Deafness in India]] || 69098397 || 0 || 9877 || 20230206154937 || [[:d:Q109297675|Q109297675]] || |- | [[:en:Sadanic languages|Sadanic languages]] || 69196023 || 0 || 4062 || 20221214082831 || [[:d:Q109546827|Q109546827]] || |- | [[:en:Nanda Devi Plutonium Mission|Nanda Devi Plutonium Mission]] || 69196045 || 0 || 7903 || 20220925033221 || [[:d:Q109535106|Q109535106]] || |- | [[:en:5th WBFJA Award|5th WBFJA Award]] || 69206620 || 0 || 11642 || 20220824183835 || [[:d:Q109535180|Q109535180]] || |- | [[:en:Jammu and Kashmir Black Day|Jammu and Kashmir Black Day]] || 69293694 || 0 || 4820 || 20220817133845 || [[:d:Q109875586|Q109875586]] || |- | [[:en:Yajnavalkya Ashram|Yajnavalkya Ashram]] || 69310034 || 0 || 9502 || 20220911070828 || [[:d:Q109918352|Q109918352]] || |- | [[:en:Gautam Ashram|Gautam Ashram]] || 69312870 || 0 || 5387 || 20230117013729 || [[:d:Q109918229|Q109918229]] || [[File:Rishi_Gautam_saptrishi_100.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sizzler (food)|Sizzler]] || 69406134 || 0 || 5348 || 20220625074341 || [[:d:Q110124132|Q110124132]] || |- | [[:en:Prime Volleyball League|Prime Volleyball League]] || 69656675 || 0 || 17075 || 20230202095452 || [[:d:Q110516884|Q110516884]] || [[File:Prime_Volleyball_League_official_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Tarpaya|Tarpaya]] || 69721405 || 0 || 2057 || 20221225013611 || [[:d:Q110517373|Q110517373]] || |- | [[:en:Vadhuya|Vadhuya]] || 69727992 || 0 || 2689 || 20221225012836 || [[:d:Q110555103|Q110555103]] || |- | [[:en:Angia (garment)|Angia]] || 69731771 || 0 || 4916 || 20221016150428 || [[:d:Q110692725|Q110692725]] || |- | [[:en:Keventers Milkshake|Keventers Milkshake]] || 69841740 || 0 || 10099 || 20220314233028 || [[:d:Q110654891|Q110654891]] || [[File:Keventers_Milkshake.png|120px|]] |- | [[:en:Subhash Chandra Bose Aapda Prabandhan Puraskar|Subhash Chandra Bose Aapda Prabandhan Puraskar]] || 69867733 || 0 || 7620 || 20220826180339 || [[:d:Q110682443|Q110682443]] || [[File:Emblem_of_India.svg|120px|]] |- | [[:en:Dukula|Dukula]] || 69889285 || 0 || 3682 || 20220903063938 || [[:d:Q110722894|Q110722894]] || |- | [[:en:Medical ethnobotany of India|Medical ethnobotany of India]] || 69939072 || 0 || 51469 || 20230101133839 || [[:d:Q110914011|Q110914011]] || [[File:Ethnobotany_of_India_V1.png|120px|]] |- | [[:en:GoBackModi|GoBackModi]] || 70016020 || 0 || 9500 || 20220824015936 || [[:d:Q111950060|Q111950060]] || |- | [[:en:Shastradipika|Shastradipika]] || 70017779 || 0 || 739 || 20221107094109 || [[:d:Q111181802|Q111181802]] || |- | [[:en:Krishna-Chaitanya, His Life and His Teachings|Krishna-Chaitanya]] || 70054171 || 0 || 13009 || 20221108012213 || [[:d:Q111181300|Q111181300]] || [[File:Krisna-CaitanyaEn.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sarva-Darsana-Sangraha|Sarva-Darsana-Sangraha]] || 70116813 || 0 || 6750 || 20221114152655 || [[:d:Q111165738|Q111165738]] || |- | [[:en:Kochhar|Kochhar]] || 70156254 || 0 || 2440 || 20220614055255 || [[:d:Q111914591|Q111914591]] || |- | [[:en:Bhasin (surname)|Bhasin]] || 70172933 || 0 || 3815 || 20220930200001 || [[:d:Q37068107|Q37068107]] || |- | [[:en:Galaxy Surfactants|Galaxy Surfactants]] || 70174827 || 0 || 9695 || 20220910142835 || [[:d:Q111949527|Q111949527]] || |- | [[:en:Drishti bommai|Drishti bommai]] || 70284712 || 0 || 2915 || 20230128050206 || [[:d:Q112131843|Q112131843]] || [[File:Drishti_Bommai_stall_in_South_india.jpg|120px|]] |- | [[:en:The Madras Sappers Museum and Archives|The Madras Sappers Museum and Archives]] || 70315468 || 0 || 2239 || 20230118012613 || [[:d:Q111914513|Q111914513]] || |- | [[:en:People of the Year|People of the Year]] || 70318773 || 0 || 14559 || 20220916051128 || [[:d:Q111803413|Q111803413]] || [[File:The_Minister_of_State_(Independent_Charge)_for_Information_&_Broadcasting,_Shri_Manish_Tewari_delivering_the_key_note_address,_at_the_launch_of_the_Limca_Book_of_Records_2013-Cinema_Special,_in_New_Delhi_on_April_10,_2013.jpg|120px|]] |- | [[:en:Tribal multiculturalism|Tribal multiculturalism]] || 70414149 || 0 || 5781 || 20220705005926 || [[:d:Q112939350|Q112939350]] || |- | [[:en:Tribal casteism|Tribal casteism]] || 70414487 || 0 || 6238 || 20220705005436 || [[:d:Q112169043|Q112169043]] || |- | [[:en:Sarhul|Sarhul]] || 70463961 || 0 || 8076 || 20221214035941 || [[:d:Q12455865|Q12455865]] || [[File:Holy_Prayer.jpg|120px|]] |- | [[:en:Pix Transmissions|Pix Transmissions]] || 70466359 || 0 || 7317 || 20220919095834 || [[:d:Q111947996|Q111947996]] || |- | [[:en:Jashn-e-Chiragah|Jashn-e-Chiragah]] || 70597197 || 0 || 974 || 20220422194948 || [[:d:Q111912124|Q111912124]] || |- | [[:en:Panakam|Panakam]] || 70740003 || 0 || 4597 || 20221204184055 || [[:d:Q115694830|Q115694830]] || [[File:Panagam_picture.JPG|120px|]] |- | [[:en:Goyang (fermented food)|Goyang]] || 70855725 || 0 || 2251 || 20230102234720 || [[:d:Q112261855|Q112261855]] || |- | [[:en:Barhath|Barhath]] || 70886884 || 0 || 5208 || 20220621180843 || [[:d:Q112150085|Q112150085]] || |- | [[:en:Kodava Sahitya Academy|Kodava Sahitya Academy]] || 70907743 || 0 || 4738 || 20230206021151 || [[:d:Q112567351|Q112567351]] || |- | [[:en:Ultimate Sports Quiz|Ultimate Sports Quiz]] || 71002309 || 0 || 6262 || 20230131132613 || [[:d:Q112811633|Q112811633]] || [[File:Ultimate_Sports_Quiz_Logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sahlesh|Sahlesh]] || 71004362 || 0 || 6271 || 20230206152759 || [[:d:Q112762636|Q112762636]] || |- | [[:en:Manipur State Museum|Manipur State Museum]] || 71008486 || 0 || 7816 || 20221001060033 || [[:d:Q110501212|Q110501212]] || [[File:Manipur-State-Museum.jpg|120px|]] |- | [[:en:Judeo-Urdu|Judeo-Urdu]] || 71168111 || 0 || 3246 || 20230129044931 || [[:d:Q112760813|Q112760813]] || |- | [[:en:Avaada Energy|Avaada Energy]] || 71199759 || 0 || 10519 || 20230207200410 || [[:d:Q113114820|Q113114820]] || |- | [[:en:Karmarong dialect|Karmarong dialect]] || 71207075 || 0 || 3880 || 20230123155926 || [[:d:Q113127464|Q113127464]] || |- | [[:en:Skore condoms|Skore condoms]] || 71245716 || 0 || 4189 || 20221214202436 || [[:d:Q113212795|Q113212795]] || |- | [[:en:List of Indian winners and nominees at the Cannes Film Festival|List of Indian winners and nominees at the Cannes Film Festival]] || 71252337 || 0 || 22062 || 20230111072841 || [[:d:Q113213912|Q113213912]] || [[File:Jury_Cannes_2009.jpg|120px|]] |- | [[:en:Deccani literature|Deccani literature]] || 71285809 || 0 || 6063 || 20221018234544 || [[:d:Q113318700|Q113318700]] || |- | [[:en:Ultimate Kho Kho|Ultimate Kho Kho]] || 71303574 || 0 || 13106 || 20230207210357 || [[:d:Q115821082|Q115821082]] || [[File:Ultimate_kho_kho_logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:MyGlamm|MyGlamm]] || 71329186 || 0 || 17320 || 20230205030809 || [[:d:Q113380449|Q113380449]] || |- | [[:en:Lodhi Art District|Lodhi Art District]] || 71344636 || 0 || 1584 || 20220724004007 || [[:d:Q113426962|Q113426962]] || |- | [[:en:Dalits in Bihar|Dalits in Bihar]] || 71371463 || 0 || 115276 || 20230207034119 || [[:d:Q113461787|Q113461787]] || [[File:Temple_of_Chauharmal.jpg|120px|]] |- | [[:en:Meitei Language Day|Meitei Language Day]] || 71390011 || 0 || 31283 || 20221114095331 || [[:d:Q113485231|Q113485231]] || [[File:Manipur_districts_blank.png|120px|]] |- | [[:en:Banauli Vidyapati Dih|Banauli Vidyapati Dih]] || 71435543 || 0 || 5386 || 20221229161325 || [[:d:Q113540760|Q113540760]] || [[File:Vidyapati_Dih,_Banauli,_Nepal.jpg|120px|]] |- | [[:en:Names of Puducherry in its official languages|Names of Puducherry in its official languages]] || 71492177 || 0 || 6867 || 20230202095152 || [[:d:Q113588390|Q113588390]] || |- | [[:en:Murder of Indra Meghwal|Murder of Indra Meghwal]] || 71534967 || 0 || 3891 || 20221204192010 || [[:d:Q113659342|Q113659342]] || |- | [[:en:International Rising With Kindness Youth Summit|International Rising With Kindness Youth Summit]] || 71546917 || 0 || 5638 || 20221222174922 || [[:d:Q113669329|Q113669329]] || |- | [[:en:Rashtriya Puraskar|Rashtriya Puraskar]] || 71555038 || 0 || 5838 || 20220827025638 || [[:d:Q113556479|Q113556479]] || [[File:Emblem_of_India.svg|120px|]] |- | [[:en:Kaifiyat|Kaifiyat]] || 71560800 || 0 || 5536 || 20230114024210 || [[:d:Q113757809|Q113757809]] || [[File:Rupenguntla_Kaifiyat_Page-1.jpg|120px|]] |- | [[:en:Directorate of Language Planning and Implementation|Directorate of Language Planning and Implementation]] || 71572909 || 0 || 20094 || 20221112175216 || [[:d:Q113715723|Q113715723]] || [[File:Kanglasa.svg|120px|]] |- | [[:en:Chengalloor Ranganathan|Chengalloor Ranganathan]] || 71575330 || 0 || 9349 || 20220903090642 || [[:d:Q113577986|Q113577986]] || |- | [[:en:Yug Charan|Yug Charan]] || 71650566 || 0 || 2709 || 20221001022319 || [[:d:Q113669145|Q113669145]] || |- | [[:en:Flags of Indian princely states|Flags of Indian princely states]] || 71672179 || 0 || 25914 || 20221118172739 || [[:d:Q114044347|Q114044347]] || |- | [[:en:Brahmanical System of Education|Brahmanical System of Education]] || 71708215 || 0 || 6811 || 20230120231819 || [[:d:Q114120026|Q114120026]] || |- | [[:en:Mount Manipur Memorial|Mount Manipur Memorial]] || 71743695 || 0 || 22049 || 20221008070600 || [[:d:Q114050665|Q114050665]] || [[File:Mount_Manipur_Memorial.jpeg|120px|]] |- | [[:en:List of Indian soups and stews|List of Indian soups and stews]] || 71759618 || 0 || 13101 || 20230105164604 || [[:d:Q114316010|Q114316010]] || [[File:Hyderabadi_marag.JPG|120px|]] |- | [[:en:Pinkvilla Style Icons Awards|Pinkvilla Style Icons Awards]] || 71777023 || 0 || 11991 || 20221119192540 || [[:d:Q114434670|Q114434670]] || |- | [[:en:Nagpuri culture|Nagpuri culture]] || 71832357 || 0 || 23630 || 20230130003559 || [[:d:Q114495854|Q114495854]] || |- | [[:en:Statue of Meidingu Nara Singh|Statue of Meidingu Nara Singh]] || 71840300 || 0 || 12203 || 20221206173050 || [[:d:Q114194219|Q114194219]] || [[File:Statue_of_Maharaja_Nara_Singh_in_front_of_the_Western_Entrance_to_the_Kangla_fort_in_Imphal.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kangla Sanathong|Kangla Sanathong]] || 71843325 || 0 || 16358 || 20230114084438 || [[:d:Q114243215|Q114243215]] || [[File:The_Kangla_Gate.JPG|120px|]] |- | [[:en:Hijagang|Hijagang]] || 71854729 || 0 || 9704 || 20230107212928 || [[:d:Q114065219|Q114065219]] || [[File:Front_view_of_two_"Hiyang_Hiren"_watercrafts_(boats_of_the_royalties)_in_the_middle_and_two_"Tanna_Hee"_watercrafts_(boats_of_the_commoners)_in_the_sideways,_kept_inside_the_"Hijagang"_(Boatyard)_in_the_Kangla_Fort_in_Imphal.jpg|120px|]] |- | [[:en:Pakhangba Temple, Kangla|Pakhangba Temple]] || 71855277 || 0 || 9519 || 20230204131433 || [[:d:Q107667796|Q107667796]] || [[File:Southeastern_view_of_the_Pakhangba_Temple_inside_the_Kangla_fort_in_Imphal.jpg|120px|]] |- | [[:en:Temple 360|Temple 360]] || 71855606 || 0 || 3677 || 20230107124655 || [[:d:Q114608060|Q114608060]] || [[File:Temple360.svg|120px|]] |- | [[:en:Manung Kangjeibung|Manung Kangjeibung]] || 71857955 || 0 || 16194 || 20221016065630 || [[:d:Q107668546|Q107668546]] || [[File:Manung_Kangjeibung_-_the_Polo_Ground_of_the_Meitei_royalties,_located_inside_the_Kangla_fort_in_Imphal.jpg|120px|]] |- | [[:en:Abhimanyu (elephant)|Abhimanyu]] || 71862617 || 0 || 2065 || 20230112073226 || [[:d:Q114607770|Q114607770]] || [[File:Abhimanyu_(2).jpg|120px|]] |- | [[:en:Kangla Nongpok Torban|Kangla Nongpok Torban]] || 71865348 || 0 || 11879 || 20230203183403 || [[:d:Q114658700|Q114658700]] || [[File:Kangla_Nongpok_Torban.jpg|120px|]] |- | [[:en:Lokmat Stylish Awards|Lokmat Stylish Awards]] || 71914499 || 0 || 7207 || 20221004125855 || [[:d:Q115518201|Q115518201]] || |- | [[:en:Pradhaan Air Express|Pradhaan Air Express]] || 71973337 || 0 || 4350 || 20230106092804 || [[:d:Q115517183|Q115517183]] || |- | [[:en:Cricket Centre|Cricket Centre]] || 71994141 || 0 || 6311 || 20230126153444 || [[:d:Q115809059|Q115809059]] || |- | [[:en:Bharat PetroResources|Bharat PetroResources]] || 72058651 || 0 || 6435 || 20221026100435 || [[:d:Q115811220|Q115811220]] || |- | [[:en:Firecrackers in India|Firecrackers in India]] || 72067699 || 0 || 8440 || 20221122214416 || [[:d:Q115816179|Q115816179]] || [[File:Crackers_vishu_5.jpg|120px|]] |- | [[:en:Federation of Indian Fantasy Sports|Federation of Indian Fantasy Sports]] || 72105777 || 0 || 11170 || 20221201153224 || [[:d:Q115819683|Q115819683]] || |- | [[:en:ONGC Petro-Additions|ONGC Petro-Additions]] || 72149567 || 0 || 4850 || 20230101155159 || [[:d:Q115805557|Q115805557]] || |- | [[:en:Kerala Awards|Kerala Awards]] || 72154454 || 0 || 3292 || 20230123110948 || [[:d:Q115803536|Q115803536]] || |- | [[:en:Fantasy sport in India|Fantasy sport in India]] || 72229871 || 0 || 5892 || 20230123163805 || [[:d:Q115806977|Q115806977]] || |- | [[:en:Central Reference Library|Central Reference Library]] || 72243295 || 0 || 2603 || 20230129203609 || [[:d:Q115203151|Q115203151]] || |- | [[:en:Ayurveda Day|Ayurveda Day]] || 72255444 || 0 || 5855 || 20221123052716 || [[:d:Q115214299|Q115214299]] || [[File:The_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi_at_an_event_to_dedicate_first_ever_All_India_Institute_of_Ayurveda_to_the_nation,_on_the_occasion_of_2nd_Ayurveda_Day,_in_New_Delhi_(4).jpg|120px|]] |- | [[:en:Vijay Merchant Trophy|Vijay Merchant Trophy]] || 72268868 || 0 || 2752 || 20230119111403 || [[:d:Q115802792|Q115802792]] || |- | [[:en:Vasudeva Sarvabhauma|Vasudeva Sarvabhauma]] || 72271528 || 0 || 4332 || 20230103075825 || [[:d:Q115248989|Q115248989]] || |- | [[:en:Yellow.ai|Yellow.ai]] || 72272864 || 0 || 14411 || 20221224172114 || [[:d:Q115821945|Q115821945]] || |- | [[:en:Pakshadhara Mishra|Pakshadhara Mishra]] || 72313103 || 0 || 2248 || 20230130005649 || [[:d:Q115327557|Q115327557]] || |- | [[:en:Arunachal Pradesh Statehood Day|Arunachal Pradesh Statehood Day]] || 72434875 || 0 || 1649 || 20230205225638 || [[:d:Q115801246|Q115801246]] || |- | [[:en:Madhya Pradesh Day|Madhya Pradesh Day]] || 72434984 || 0 || 4967 || 20221207165327 || [[:d:Q115624997|Q115624997]] || |- | [[:en:Indian Deaf cricket team|Indian Deaf cricket team]] || 72435755 || 0 || 1032 || 20230127030050 || [[:d:Q115800533|Q115800533]] || |- | [[:en:Witness (2022 film)|Witness]] || 72479568 || 0 || 3639 || 20230104171541 || [[:d:Q115880107|Q115880107]] || |- | [[:en:Mrs India Inc|Mrs India Inc]] || 72531119 || 0 || 11008 || 20230204182222 || [[:d:Q116678816|Q116678816]] || [[File:Mrs_India_Inc_Logo.png|120px|]] |- | [[:en:Youth Ki Awaaz|Youth Ki Awaaz]] || 72550565 || 0 || 3937 || 20230128125738 || [[:d:Q116205310|Q116205310]] || |- | [[:en:Tata Neu|Tata Neu]] || 72565596 || 0 || 12766 || 20230117050942 || [[:d:Q116148298|Q116148298]] || [[File:Tata_Neu_image.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ghumman (surname)|Ghumman]] || 72565924 || 0 || 1978 || 20230118071325 || [[:d:Q37162726|Q37162726]] || |- | [[:en:Klikk|Klikk]] || 72568977 || 0 || 11308 || 20230203104007 || [[:d:Q108392463|Q108392463]] || [[File:KLiKK_App_Official_Logo.png|120px|]] |- | [[:en:Pheran Day|Pheran Day]] || 72614374 || 0 || 3308 || 20230207120052 || [[:d:Q115937074|Q115937074]] || |- | [[:en:Vikrant Baliyan|Vikrant Baliyan]] || 72644722 || 0 || 5422 || 20230110070914 || [[:d:Q115960699|Q115960699]] || [[File:Vikram-baliyan.jpg|120px|]] |- | [[:en:Star Cement|Star Cement]] || 72663929 || 0 || 6066 || 20230130015124 || [[:d:Q116257467|Q116257467]] || |- | [[:en:Marjing Polo Statue|Marjing Polo Statue]] || 72712408 || 0 || 16974 || 20230118085921 || [[:d:Q116184454|Q116184454]] || |- | [[:en:List of Indian winners and nominees of the Golden Globe Awards|List of Indian winners and nominees of the Golden Globe Awards]] || 72720642 || 0 || 7706 || 20230207010714 || [[:d:Q116442808|Q116442808]] || |- | [[:en:Kangla Nongpok Thong|Kangla Nongpok Thong]] || 72739283 || 0 || 23654 || 20230203183413 || [[:d:Q116457402|Q116457402]] || |- | [[:en:Marjing Polo Complex|Marjing Polo Complex]] || 72747260 || 0 || 20446 || 20230118085640 || [[:d:Q116470971|Q116470971]] || |- | [[:en:Heingang Ching|Heingang Ching]] || 72762893 || 0 || 12291 || 20230129224412 || [[:d:Q116507996|Q116507996]] || |- | [[:en:Alankara Shastra|Alankara Shastra]] || 72773028 || 0 || 4701 || 20230117114129 || [[:d:Q116549261|Q116549261]] || |- | [[:en:Nongmaiching Ching|Nongmaiching Ching]] || 72773324 || 0 || 31056 || 20230130004320 || [[:d:Q107669169|Q107669169]] || |- | [[:en:Lainingthou Sanamahi Kiyong|Lainingthou Sanamahi Kiyong]] || 72791058 || 0 || 13343 || 20230205164925 || [[:d:Q70203257|Q70203257]] || [[File:ꯅꯣꯡꯃꯥꯏꯆꯤꯡ_ꯆꯤꯡꯒꯤ_ꯂꯥꯏꯅꯤꯡꯊꯧ_ꯁꯅꯥꯃꯍꯤ_ꯂꯥꯏꯁꯪ_(ꯁꯅꯥꯃꯍꯤ_ꯀꯤꯌꯣꯡ)ꯒꯤ_ꯑꯋꯥꯡ_ꯅꯣꯡꯆꯨꯞ_ꯊꯪꯕ_ꯃꯥꯏꯀꯩꯗꯒꯤ_ꯀꯥꯞꯄ_ꯃꯃꯤ.jpg|120px|]] |} ==Indian Festivals == Last updated on Wed, 08 Feb 2023 08:09:06 +0000. [https://petscan.wmflabs.org/?cb%5Flabels%5Fno%5Fl=1&search%5Fquery=&wikidata%5Flabel%5Flanguage=&search%5Fwiki=&negcats=&format=wiki&sitelinks%5Fyes=&since%5Frev0=&outlinks%5Fno=&manual%5Flist=&combination=union&show%5Fdisambiguation%5Fpages=both&before=&labels%5Fyes=&common%5Fwiki%5Fother=&output%5Fcompatability=catscan&ores%5Fprob%5Fto=&wikidata%5Fprop%5Fitem%5Fuse=&ores%5Fprob%5Ffrom=&edits%5Banons%5D=both&edits%5Bflagged%5D=both&referrer%5Fname=&doit=Do%20it%21&edits%5Bbots%5D=both&sparql=&regexp%5Ffilter=&after=&ores%5Ftype=any&manual%5Flist%5Fwiki=&labels%5Fno=&maxlinks=&interface%5Flanguage=en&wpiu=any&sitelinks%5Fany=&active%5Ftab=tab%5Foutput&larger=&namespace%5Fconversion=keep&search%5Fmax%5Fresults=500&referrer%5Furl=&wikidata%5Fsource%5Fsites=&max%5Fsitelink%5Fcount=&templates%5Fno=&search%5Ffilter=&langs%5Flabels%5Fno=&common%5Fwiki=auto&language=en&project=wikipedia&source%5Fcombination=&page%5Fimage=any&sortby=none&sortorder=ascending&max%5Fage=&outlinks%5Fyes=&links%5Fto%5Fany=&smaller=&links%5Fto%5Fall=&minlinks=&pagepile=&min%5Fredlink%5Fcount=1&templates%5Fyes=&cb%5Flabels%5Fyes%5Fl=1&ns%5B0%5D=1&sitelinks%5Fno=mrwiki&categories=Festivals%20in%20India%20by%20state%20or%20union%20territory&output%5Flimit=&labels%5Fany=&add%5Fimage=on&subpage%5Ffilter=either&depth=1&cb%5Flabels%5Fany%5Fl=1&min%5Fsitelink%5Fcount=&links%5Fto%5Fno=&show%5Fredirects=both&langs%5Flabels%5Fany=&outlinks%5Fany=&templates%5Fany=&ores%5Fprediction=any&langs%5Flabels%5Fyes=&wikidata%5Fitem=any&show%5Fsoft%5Fredirects=both Regenerate this table] or [https://petscan.wmflabs.org/?cb%5Flabels%5Fno%5Fl=1&search%5Fquery=&wikidata%5Flabel%5Flanguage=&search%5Fwiki=&negcats=&sitelinks%5Fyes=&since%5Frev0=&outlinks%5Fno=&manual%5Flist=&combination=union&show%5Fdisambiguation%5Fpages=both&before=&labels%5Fyes=&common%5Fwiki%5Fother=&output%5Fcompatability=catscan&ores%5Fprob%5Fto=&wikidata%5Fprop%5Fitem%5Fuse=&ores%5Fprob%5Ffrom=&edits%5Banons%5D=both&edits%5Bflagged%5D=both&referrer%5Fname=&edits%5Bbots%5D=both&sparql=&regexp%5Ffilter=&after=&ores%5Ftype=any&manual%5Flist%5Fwiki=&labels%5Fno=&maxlinks=&interface%5Flanguage=en&wpiu=any&sitelinks%5Fany=&active%5Ftab=tab%5Foutput&larger=&namespace%5Fconversion=keep&search%5Fmax%5Fresults=500&referrer%5Furl=&wikidata%5Fsource%5Fsites=&max%5Fsitelink%5Fcount=&templates%5Fno=&search%5Ffilter=&langs%5Flabels%5Fno=&common%5Fwiki=auto&language=en&project=wikipedia&source%5Fcombination=&page%5Fimage=any&sortby=none&sortorder=ascending&max%5Fage=&outlinks%5Fyes=&links%5Fto%5Fany=&smaller=&links%5Fto%5Fall=&minlinks=&pagepile=&min%5Fredlink%5Fcount=1&templates%5Fyes=&cb%5Flabels%5Fyes%5Fl=1&ns%5B0%5D=1&sitelinks%5Fno=mrwiki&categories=Festivals%20in%20India%20by%20state%20or%20union%20territory&output%5Flimit=&labels%5Fany=&add%5Fimage=on&subpage%5Ffilter=either&depth=1&cb%5Flabels%5Fany%5Fl=1&min%5Fsitelink%5Fcount=&links%5Fto%5Fno=&show%5Fredirects=both&langs%5Flabels%5Fany=&outlinks%5Fany=&templates%5Fany=&ores%5Fprediction=any&langs%5Flabels%5Fyes=&wikidata%5Fitem=any&show%5Fsoft%5Fredirects=both edit the query]. {| border=1 class='wikitable' !Title !! Page ID !! Namespace !! Size (bytes) !! Last change !! Wikidata !! image |- | [[:en:Mahamaham|Mahamaham]] || 186176 || 0 || 15871 || 20221211103655 || [[:d:Q21099719|Q21099719]] || [[File:Mahamaham4.jpg|120px|]] |- | [[:en:Vishu|Vishu]] || 597705 || 0 || 15072 || 20230123020148 || [[:d:Q2587220|Q2587220]] || [[File:Vishu_Kani_foods.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sati Pradha Mela|Sati Pradha Mela]] || 1186523 || 0 || 830 || 20210718073012 || [[:d:Q7426200|Q7426200]] || |- | [[:en:Mahamastakabhisheka|Mahamastakabhisheka]] || 1301151 || 0 || 8189 || 20220926223402 || [[:d:Q3632769|Q3632769]] || [[File:Shravanbelgola_Gomateshvara_head_and_torso.jpg|120px|]] |- | [[:en:Zatra|Zatra]] || 1343005 || 0 || 3882 || 20220501193833 || [[:d:Q8067147|Q8067147]] || [[File:Zatra.jpg|120px|]] |- | [[:en:Pushkar Fair|Pushkar Fair]] || 1382374 || 0 || 6672 || 20220829145952 || [[:d:Q7261803|Q7261803]] || [[File:(A)_Camel_Pushkar_fair.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bring Your Own Film Festival|Bring Your Own Film Festival]] || 1525193 || 0 || 3179 || 20210421194959 || [[:d:Q917382|Q917382]] || |- | [[:en:Shigmo|Shigmo]] || 1689025 || 0 || 4740 || 20210330194147 || [[:d:Q25689308|Q25689308]] || [[File:A_boy_with_aarat.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jagaddhatri|Jagaddhatri]] || 1696783 || 0 || 17956 || 20221220200820 || [[:d:Q3348908|Q3348908]] || [[File:2006-11-01_Jagaddhatripuja5_06_009.jpg|120px|]] |- | [[:en:Nanda Devi Raj Jat|Nanda Devi Raj Jat]] || 1815227 || 0 || 10880 || 20230117040255 || [[:d:Q6963130|Q6963130]] || [[File:Nanda_Devi_Raj_Jat.jpg|120px|]] |- | [[:en:Down Sterling|Down Sterling]] || 1833738 || 0 || 3413 || 20220928062013 || [[:d:Q5302859|Q5302859]] || |- | [[:en:Ayya Vaikunda Avataram|Ayya Vaikunda Avataram]] || 2127633 || 0 || 12157 || 20211024173159 || [[:d:Q2875049|Q2875049]] || [[File:Brownring-Lotus.png|120px|]] |- | [[:en:Kandali Festival|Kandali Festival]] || 3199113 || 0 || 3031 || 20230108052938 || [[:d:Q17063550|Q17063550]] || |- | [[:en:Srivari Brahmotsavam|Srivari Brahmotsavam]] || 3218963 || 0 || 12157 || 20220927152157 || [[:d:Q4955626|Q4955626]] || |- | [[:en:Bhumchu|Bhumchu]] || 3319097 || 0 || 6801 || 20230206084604 || [[:d:Q4902145|Q4902145]] || |- | [[:en:Karaga (festival)|Karaga]] || 3657909 || 0 || 8257 || 20230115135501 || [[:d:Q3192910|Q3192910]] || |- | [[:en:Festivals in Kolkata|Festivals in Kolkata]] || 4115598 || 0 || 12437 || 20221009064125 || [[:d:Q5445834|Q5445834]] || |- | [[:en:Urs festival, Ajmer|Urs festival]] || 4679872 || 0 || 2844 || 20220509165204 || [[:d:Q7901139|Q7901139]] || |- | [[:en:Kerala New Year (Kollam era)|Kerala New Year]] || 4738226 || 0 || 1374 || 20221022210950 || [[:d:Q6393377|Q6393377]] || |- | [[:en:Tendong Lho Rumfaat|Tendong Lho Rumfaat]] || 4967926 || 0 || 990 || 20191209210110 || [[:d:Q7699655|Q7699655]] || |- | [[:en:Aadi Perukku|Aadi Perukku]] || 5150004 || 0 || 8397 || 20230117092046 || [[:d:Q2824458|Q2824458]] || [[File:Aadi_18.jpg|120px|]] |- | [[:en:Moatsü|Moatsü]] || 5491201 || 0 || 4573 || 20221107065457 || [[:d:Q6886514|Q6886514]] || |- | [[:en:Bathow Puja|Bathow Puja]] || 5542578 || 0 || 1923 || 20220730095044 || [[:d:Q4869059|Q4869059]] || [[File:Bathow.jpg|120px|]] |- | [[:en:Pili Yesa|Pili Yesa]] || 5714019 || 0 || 6185 || 20221020031102 || [[:d:Q5935713|Q5935713]] || [[File:HuliveshaImage174.jpg|120px|]] |- | [[:en:Rathayatra of Mahesh|Rathayatra of Mahesh]] || 5816984 || 0 || 12355 || 20220702104722 || [[:d:Q7295597|Q7295597]] || [[File:Mahesh_Rath_Yatra.jpg|120px|]] |- | [[:en:List of festivals in West Bengal|List of festivals in West Bengal]] || 5893913 || 0 || 4079 || 20221120061838 || [[:d:Q6619505|Q6619505]] || |- | [[:en:Bonalu|Bonalu]] || 5994787 || 0 || 18217 || 20230115094348 || [[:d:Q1105149|Q1105149]] || [[File:Parikrama.jpg|120px|]] |- | [[:en:Goria Puja|Goria Puja]] || 6241078 || 0 || 1931 || 20210412175956 || [[:d:Q5586430|Q5586430]] || |- | [[:en:Kolar Theppothsava|Kolar Theppothsava]] || 7197648 || 0 || 1578 || 20191208144429 || [[:d:Q7782490|Q7782490]] || |- | [[:en:Dasara elephants|Dasara elephants]] || 7241350 || 0 || 7435 || 20220109085647 || [[:d:Q5226515|Q5226515]] || [[File:Mysore_Dasara_procession.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gowri Habba|Gowri Habba]] || 7481185 || 0 || 8121 || 20210909190844 || [[:d:Q5590128|Q5590128]] || |- | [[:en:Qutub Festival|Qutub Festival]] || 8918221 || 0 || 2321 || 20221011201249 || [[:d:Q7273024|Q7273024]] || [[File:Wadali_brothers.jpg|120px|]] |- | [[:en:International Mango Festival|International Mango Festival]] || 8918565 || 0 || 7328 || 20210420174637 || [[:d:Q2776600|Q2776600]] || [[File:Mangos_in_market.jpg|120px|]] |- | [[:en:Dakkebali|Dakkebali]] || 9226540 || 0 || 4075 || 20221218130219 || [[:d:Q5209966|Q5209966]] || |- | [[:en:Panchalinga Darshana|Panchalinga Darshana]] || 9228487 || 0 || 5039 || 20220910170136 || [[:d:Q7130262|Q7130262]] || |- | [[:en:Murung|Murung]] || 9853271 || 0 || 3894 || 20201205092336 || [[:d:Q6939822|Q6939822]] || |- | [[:en:Thimithi|Thimithi]] || 10825811 || 0 || 6689 || 20221015070756 || [[:d:Q7806757|Q7806757]] || [[File:Fire_walking_in_Udappu.jpg|120px|]] |- | [[:en:Lai Haraoba|Lai Haraoba]] || 11132859 || 0 || 6914 || 20230107173203 || [[:d:Q6473598|Q6473598]] || [[File:The_Symbol_of_Sanamahi.svg|120px|]] |- | [[:en:Pindikuthi Perunnal|Pindikuthi Perunnal]] || 11499095 || 0 || 7058 || 20221231063951 || [[:d:Q7195021|Q7195021]] || [[File:Pindi_Perunnal_2019_In_Kunnamkulam_03.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gamosa|Gamosa]] || 11520165 || 0 || 5004 || 20221215104731 || [[:d:Q1531220|Q1531220]] || [[File:Gamosa.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kodava Hockey Festival|Kodava Hockey Festival]] || 11702283 || 0 || 11391 || 20221012193921 || [[:d:Q6425238|Q6425238]] || |- | [[:en:Festivals of Odisha|Festivals of Odisha]] || 11804011 || 0 || 21582 || 20230130073415 || [[:d:Q4457169|Q4457169]] || |- | [[:en:Sri Narayana Jayanthi|Sri Narayana Jayanthi]] || 12305124 || 0 || 1868 || 20220613140454 || [[:d:Q7586172|Q7586172]] || [[File:Narayana_Guru.jpg|120px|]] |- | [[:en:Nabanna|Nabanna]] || 12403111 || 0 || 5855 || 20221009155644 || [[:d:Q3219687|Q3219687]] || [[File:Bengali_dialects_political_map.svg|120px|]] |- | [[:en:Bathukamma|Bathukamma]] || 12460595 || 0 || 15735 || 20230205195342 || [[:d:Q931282|Q931282]] || [[File:బతుకమ్మ.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bali Jatra|Bali Jatra]] || 12687361 || 0 || 8071 || 20230107223424 || [[:d:Q4850838|Q4850838]] || [[File:Balijatra_cuttack.JPG|120px|]] |- | [[:en:Vasanta Habba|Vasanta Habba]] || 12733898 || 0 || 5117 || 20210706094645 || [[:d:Q7916348|Q7916348]] || |- | [[:en:Jangura Habba|Jangura Habba]] || 12963666 || 0 || 430 || 20190803205601 || [[:d:Q6154131|Q6154131]] || |- | [[:en:Bohag Bihu|Bohag Bihu]] || 12973174 || 0 || 7867 || 20230113002003 || [[:d:Q14866086|Q14866086]] || [[File:Bihu_dance_হুঁচৰি.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bundeli Utsav|Bundeli Utsav]] || 13294685 || 0 || 6259 || 20221211135344 || [[:d:Q4997512|Q4997512]] || |- | [[:en:Atla Tadde|Atla Tadde]] || 13949953 || 0 || 4527 || 20221012093321 || [[:d:Q4815948|Q4815948]] || |- | [[:en:Madikeri Dasara|Madikeri Dasara]] || 14122825 || 0 || 8372 || 20221127184114 || [[:d:Q17061040|Q17061040]] || [[File:Dasara1.JPG|120px|]] |- | [[:en:Saka Sirhind|Saka Sirhind]] || 14890301 || 0 || 5572 || 20230205232904 || [[:d:Q65398453|Q65398453]] || [[File:Mehdiana_2.jpg|120px|]] |- | [[:en:Magh Bihu|Magh Bihu]] || 15296255 || 0 || 9608 || 20230203122553 || [[:d:Q6730379|Q6730379]] || |- | [[:en:Sammakka Saralamma Jatara|Sammakka Saralamma Jatara]] || 15863263 || 0 || 11063 || 20230117064950 || [[:d:Q3523584|Q3523584]] || [[File:Sammakka_gadde_at_sammakka_saarakka_jatara.jpg|120px|]] |- | [[:en:Rajim Kumbh|Rajim Kumbh]] || 15865222 || 0 || 8919 || 20200629152915 || [[:d:Q7286151|Q7286151]] || [[File:Rajim_Kumbh_1.jpg|120px|]] |- | [[:en:Panguni Uthiram|Panguni Uthiram]] || 16389810 || 0 || 6303 || 20230117092453 || [[:d:Q11023003|Q11023003]] || |- | [[:en:Lathmar Holi|Lathmar Holi]] || 16455067 || 0 || 4951 || 20220824201756 || [[:d:Q17007801|Q17007801]] || [[File:Barsana_Holi_Festival.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gaura Purnima|Gaura Purnima]] || 16717807 || 0 || 2937 || 20220820122122 || [[:d:Q4134234|Q4134234]] || [[File:Chaitanya-Mahabrabhu-at-Jagannath.jpg|120px|]] |- | [[:en:Vaikuntha Ekadashi|Vaikuntha Ekadashi]] || 17050382 || 0 || 11614 || 20221228130710 || [[:d:Q3531938|Q3531938]] || [[File:Sri_Vaikuntha_Ekadashi_ISKCON_Bangalore.jpg|120px|]] |- | [[:en:Baneshwar fair|Baneshwar fair]] || 17920856 || 0 || 4098 || 20221013173257 || [[:d:Q4854843|Q4854843]] || |- | [[:en:Tokhü Emong|Tokhü Emong]] || 18614995 || 0 || 8044 || 20221107065329 || [[:d:Q7813567|Q7813567]] || |- | [[:en:Ram Barat|Ram Barat]] || 18632682 || 0 || 3187 || 20220921032751 || [[:d:Q7288433|Q7288433]] || |- | [[:en:Taj Mahotsav|Taj Mahotsav]] || 18674292 || 0 || 2649 || 20220805115315 || [[:d:Q7676726|Q7676726]] || |- | [[:en:Phool Walon Ki Sair|Phool Walon Ki Sair]] || 19898668 || 0 || 12260 || 20220930073635 || [[:d:Q7187343|Q7187343]] || [[File:Panka_(fan)_over_the_Idol_of_Yogmaya_in_the_sanctum.JPG|120px|]] |- | [[:en:Patna Film Festival|Patna Film Festival]] || 20383334 || 0 || 6726 || 20210809023913 || [[:d:Q16962924|Q16962924]] || |- | [[:en:Bhadu (festival)|Bhadu]] || 20693676 || 0 || 4534 || 20210824053209 || [[:d:Q4900574|Q4900574]] || [[File:Royal_Peacock_Barge_LACMA_M.82.154.jpg|120px|]] |- | [[:en:Snana Yatra|Snana Yatra]] || 21278382 || 0 || 5047 || 20220307141147 || [[:d:Q2093315|Q2093315]] || [[File:God_&_Goddess_dressed_in_elephant.JPG|120px|]] |- | [[:en:Me-Dam-Me-Phi|Me-Dam-Me-Phi]] || 21820891 || 0 || 12955 || 20220429144735 || [[:d:Q6802890|Q6802890]] || |- | [[:en:Bangalore Karaga|Bangalore Karaga]] || 21843164 || 0 || 11674 || 20220414033729 || [[:d:Q4855058|Q4855058]] || |- | [[:en:Sirimanothsavam|Sirimanothsavam]] || 22716329 || 0 || 9092 || 20221106153815 || [[:d:Q16339891|Q16339891]] || [[File:Sirimanu.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kullu Dussehra|Kullu Dussehra]] || 23404804 || 0 || 4462 || 20221224085124 || [[:d:Q6443144|Q6443144]] || [[File:Kullu_Dussehra_-_main_procession.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mondei|Mondei]] || 23771656 || 0 || 1720 || 20220613183601 || [[:d:Q6898689|Q6898689]] || |- | [[:en:Zagor (festival)|Zagor]] || 23859732 || 0 || 959 || 20221025195528 || [[:d:Q8064413|Q8064413]] || |- | [[:en:Pongala|Pongala]] || 23926362 || 0 || 5661 || 20220208202444 || [[:d:Q7227788|Q7227788]] || [[File:Pongala.jpg|120px|]] |- | [[:en:Gajan (festival)|Gajan]] || 24281773 || 0 || 4467 || 20220411200510 || [[:d:Q5517546|Q5517546]] || [[File:Body_Pierced_Gajan_Sannyasi_with_Sword_-_Bainan_-_Howrah_2015-04-14_8044.JPG|120px|]] |- | [[:en:Jiuntia|Jiuntia]] || 24320465 || 0 || 2150 || 20220901032642 || [[:d:Q6203428|Q6203428]] || |- | [[:en:Kali Puja|Kali Puja]] || 24720893 || 0 || 9986 || 20230112211641 || [[:d:Q3349216|Q3349216]] || [[File:Goddess_Kali_By_Piyal_Kundu1.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kagyed|Kagyed]] || 25001594 || 0 || 1747 || 20220328043154 || [[:d:Q6346722|Q6346722]] || |- | [[:en:Maramfest|Maramfest]] || 25290532 || 0 || 3325 || 20220822064412 || [[:d:Q6754748|Q6754748]] || |- | [[:en:Kashmiri Hindu festivals|Kashmiri Hindu festivals]] || 25306245 || 0 || 15066 || 20220607055436 || [[:d:Q6374459|Q6374459]] || |- | [[:en:Satyanath|Satyanath]] || 25320246 || 0 || 2070 || 20200531120740 || [[:d:Q7426935|Q7426935]] || [[File:Namam1.gif|120px|]] |- | [[:en:Ambubachi Mela|Ambubachi Mela]] || 25543217 || 0 || 6384 || 20221212152106 || [[:d:Q195517|Q195517]] || [[File:Kamakhya_Guwahati.JPG|120px|]] |- | [[:en:Brahmaputra Beach Festival|Brahmaputra Beach Festival]] || 25570938 || 0 || 2577 || 20200125104726 || [[:d:Q4955582|Q4955582]] || |- | [[:en:Porag|Porag]] || 25625185 || 0 || 3454 || 20211213072101 || [[:d:Q7229931|Q7229931]] || |- | [[:en:Pousha Purnima|Pousha Purnima]] || 25665371 || 0 || 5310 || 20221224085318 || [[:d:Q7261906|Q7261906]] || |- | [[:en:Dhanu jatra|Dhanu jatra]] || 25667852 || 0 || 10792 || 20221226043935 || [[:d:Q3264778|Q3264778]] || [[File:Dhanu_jatra.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mattu Pongal|Mattu Pongal]] || 25676052 || 0 || 19436 || 20221031004624 || [[:d:Q6791889|Q6791889]] || |- | [[:en:Dehing Patkai Festival|Dehing Patkai Festival]] || 25777011 || 0 || 3546 || 20221019201539 || [[:d:Q1194351|Q1194351]] || |- | [[:en:Bharat Rang Mahotsav|Bharat Rang Mahotsav]] || 25815743 || 0 || 19653 || 20221114095344 || [[:d:Q4901151|Q4901151]] || [[File:20th_Bharat_Rang_Mahotsav_2019.png|120px|]] |- | [[:en:Dham|Dham]] || 25837774 || 0 || 3543 || 20220716102738 || [[:d:Q5268805|Q5268805]] || |- | [[:en:Danda Nata|Danda Nata]] || 26063323 || 0 || 10914 || 20221225112542 || [[:d:Q5215641|Q5215641]] || [[File:Danda_Nacha.jpg|120px|]] |- | [[:en:Khajuraho Dance Festival|Khajuraho Dance Festival]] || 26077102 || 0 || 3619 || 20220808012005 || [[:d:Q6399152|Q6399152]] || [[File:Shinjini_kathak_dance_indian_classical_khajuraho_festival.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mandi Shivaratri Fair|Mandi Shivaratri Fair]] || 26105897 || 0 || 14059 || 20221018202718 || [[:d:Q6748049|Q6748049]] || [[File:Ready_for_jaleb.jpg|120px|]] |- | [[:en:Rongker|Rongker]] || 26269085 || 0 || 6955 || 20220111013235 || [[:d:Q7365629|Q7365629]] || |- | [[:en:Kaziranga Elephant Festival|Kaziranga Elephant Festival]] || 26280337 || 0 || 2171 || 20210311190942 || [[:d:Q1194190|Q1194190]] || [[File:Kaziranga_Elephant_Festival_2009.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bhagoria Festival|Bhagoria Festival]] || 26499036 || 0 || 1559 || 20230118095339 || [[:d:Q4900656|Q4900656]] || [[File:Bhagoriya_festival.jpg|120px|]] |- | [[:en:Dusshera fair of Nimbahera|Dusshera fair of Nimbahera]] || 27896962 || 0 || 654 || 20221013173406 || [[:d:Q5316954|Q5316954]] || |- | [[:en:Elephant Festival|Elephant Festival]] || 28033172 || 0 || 5960 || 20230204190506 || [[:d:Q5359316|Q5359316]] || |- | [[:en:Bhimana Amavasya|Bhimana Amavasya]] || 28253767 || 0 || 3913 || 20221113080323 || [[:d:Q4901641|Q4901641]] || [[File:Bhima_fighting_with_Bakasura.jpg|120px|]] |- | [[:en:Virasat (festival)|Virasat]] || 28294653 || 0 || 3949 || 20230105012718 || [[:d:Q7933653|Q7933653]] || |- | [[:en:Prathamastami|Prathamastami]] || 29126842 || 0 || 2687 || 20230122204509 || [[:d:Q5475545|Q5475545]] || [[File:Enduri_Pitha.JPG|120px|]] |- | [[:en:Raja (festival)|Raja]] || 29321008 || 0 || 7785 || 20221201135619 || [[:d:Q20865624|Q20865624]] || [[File:Raja_Doli_khela_Odia_festival.jpg|120px|]] |- | [[:en:Samba Dashami|Samba Dashami]] || 29364252 || 0 || 3069 || 20230104124209 || [[:d:Q5476211|Q5476211]] || [[File:Samba_dashami.jpg|120px|]] |- | [[:en:Goa Sand Art Festival|Goa Sand Art Festival]] || 29527997 || 0 || 2413 || 20211125050332 || [[:d:Q5575101|Q5575101]] || |- | [[:en:Lanka Podi|Lanka Podi]] || 29541176 || 0 || 742 || 20220506133715 || [[:d:Q6487158|Q6487158]] || |- | [[:en:National Science Film Festival and Competition|National Science Film Festival and Competition]] || 29561864 || 0 || 5279 || 20220828191418 || [[:d:Q6978276|Q6978276]] || [[File:National_Science_Film_Festival_and_Competition_2019.jpg|120px|]] |- | [[:en:Festivals of Kalahandi|Festivals of Kalahandi]] || 29586189 || 0 || 5422 || 20220807212536 || [[:d:Q5445841|Q5445841]] || |- | [[:en:Balangir Lok Mahotsav|Balangir Lok Mahotsav]] || 29586439 || 0 || 1877 || 20200730203508 || [[:d:Q6432968|Q6432968]] || |- | [[:en:Mailara Jaatre|Mailara Jaatre]] || 29594282 || 0 || 1915 || 20210421210056 || [[:d:Q6735763|Q6735763]] || |- | [[:en:Kalasi Jatra|Kalasi Jatra]] || 29661847 || 0 || 1812 || 20191209210707 || [[:d:Q6350777|Q6350777]] || |- | [[:en:Boita Bandana|Boita Bandana]] || 29677733 || 0 || 12661 || 20221117062408 || [[:d:Q105663779|Q105663779]] || [[File:Miniature_boita_made_from_banana_stem.jpg|120px|]] |- | [[:en:Accession Day (Jammu and Kashmir)|Accession Day]] || 29684128 || 0 || 6464 || 20220824074405 || [[:d:Q4672508|Q4672508]] || |- | [[:en:Bara Shaheed Dargah|Bara Shaheed Dargah]] || 30088851 || 0 || 2510 || 20221122143930 || [[:d:Q4858052|Q4858052]] || [[File:Barashadid_darga-front_view.nellore.JPG|120px|]] |- | [[:en:Winter Festival at Mount Abu, Rajasthan|Winter Festival at Mount Abu]] || 30163928 || 0 || 1260 || 20221013173557 || [[:d:Q8026217|Q8026217]] || |- | [[:en:Lucknow Mahotsav|Lucknow Mahotsav]] || 30199440 || 0 || 3022 || 20221118125305 || [[:d:Q6697775|Q6697775]] || |- | [[:en:Kanakadasa Jayanthi|Kanakadasa Jayanthi]] || 30353826 || 0 || 82 || 20211130054845 || [[:d:Q6360386|Q6360386]] || |- | [[:en:Sulia Jatra|Sulia Jatra]] || 30443470 || 0 || 2977 || 20211007011651 || [[:d:Q5713991|Q5713991]] || |- | [[:en:Kerala School Kalolsavam|Kerala School Kalolsavam]] || 30529723 || 0 || 17321 || 20230112112226 || [[:d:Q6393406|Q6393406]] || |- | [[:en:Konark Dance Festival|Konark Dance Festival]] || 30530688 || 0 || 5842 || 20220822140213 || [[:d:Q6428828|Q6428828]] || [[File:Promotional_Poster_for_Konark_Festival_2018_by_Odisha_Tourism.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sindhu Darshan Festival|Sindhu Darshan Festival]] || 30554246 || 0 || 8111 || 20221226090728 || [[:d:Q7522234|Q7522234]] || |- | [[:en:Jahan-e-Khusrau|Jahan-e-Khusrau]] || 30801556 || 0 || 7472 || 20210324023302 || [[:d:Q17058490|Q17058490]] || |- | [[:en:Techxetra|Techxetra]] || 31070367 || 0 || 21616 || 20220820201442 || [[:d:Q7692696|Q7692696]] || [[File:Techxetra_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Mopin|Mopin]] || 31385497 || 0 || 4957 || 20220714045415 || [[:d:Q6908796|Q6908796]] || [[File:Mopin_festival_dance.JPG|120px|]] |- | [[:en:Sabrang Utsav|Sabrang Utsav]] || 31555970 || 0 || 1568 || 20210421215549 || [[:d:Q7396334|Q7396334]] || |- | [[:en:Theppotsavam|Theppotsavam]] || 31564303 || 0 || 2494 || 20230206155545 || [[:d:Q7782493|Q7782493]] || |- | [[:en:Nyokum|Nyokum]] || 31619838 || 0 || 5337 || 20210920215313 || [[:d:Q7071224|Q7071224]] || |- | [[:en:Bwisagu|Bwisagu]] || 32028131 || 0 || 5834 || 20230125214434 || [[:d:Q5003688|Q5003688]] || [[File:Boro_bwisagu_dance.jpg|120px|]] |- | [[:en:Koni-juj|Koni-juj]] || 32454276 || 0 || 1706 || 20210929095018 || [[:d:Q6429305|Q6429305]] || |- | [[:en:Sunburn Festival|Sunburn Festival]] || 32635290 || 0 || 18690 || 20230107104452 || [[:d:Q7638938|Q7638938]] || [[File:Sunburn_Festival,_Goa,_Trance_music_culture.jpg|120px|]] |- | [[:en:Erwadi Santhanakoodu Festival|Erwadi Santhanakoodu Festival]] || 33139004 || 0 || 6911 || 20220612135144 || [[:d:Q5396090|Q5396090]] || [[File:Erwadiflaghoisting.jpg|120px|]] |- | [[:en:Summer Festival in The Nilgiris|Summer Festival in The Nilgiris]] || 33258593 || 0 || 10475 || 20211116193631 || [[:d:Q7637316|Q7637316]] || [[File:Flower_show_ooty.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sadar (festival)|Sadar]] || 33271208 || 0 || 10457 || 20221122172715 || [[:d:Q7397569|Q7397569]] || [[File:Salandr_Nyayam_Chowdhary_Malliaha_Yadav.jpg|120px|]] |- | [[:en:Hornbill Festival|Hornbill Festival]] || 33426738 || 0 || 8902 || 20221129052248 || [[:d:Q17055323|Q17055323]] || [[File:HornbillFest2014logo.png|120px|]] |- | [[:en:Srijan|Srijan]] || 33663537 || 0 || 4150 || 20230208045043 || [[:d:Q7586372|Q7586372]] || [[File:Official_Logo_Srijan_2017.png|120px|]] |- | [[:en:Rottela Panduga|Rottela Panduga]] || 33970072 || 0 || 3078 || 20220821041553 || [[:d:Q7370637|Q7370637]] || [[File:Rottela_panduga.nellore.006.JPG|120px|]] |- | [[:en:Japan Habba|Japan Habba]] || 34487743 || 0 || 3852 || 20220430150447 || [[:d:Q6156636|Q6156636]] || |- | [[:en:Yanam Venkanna Babu Kalyāṇōtsavam|Yanam Venkanna Babu Kalyāṇōtsavam]] || 34651266 || 0 || 11285 || 20220811141828 || [[:d:Q8048253|Q8048253]] || |- | [[:en:Yanam Śrī Rājarājeśwara Kalyāṇōtsavam|Yanam Śrī Rājarājeśwara Kalyāṇōtsavam]] || 34652292 || 0 || 7542 || 20220725062157 || [[:d:Q8048256|Q8048256]] || |- | [[:en:Gaur Maria Dance|Gaur Maria Dance]] || 35159694 || 0 || 1244 || 20220119145401 || [[:d:Q5527724|Q5527724]] || [[File:Gaur_Maria_dance.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ali Ai Ligang|Ali Ai Ligang]] || 35194061 || 0 || 6463 || 20220618004605 || [[:d:Q4724588|Q4724588]] || [[File:Ali-ai-ligang.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bihar Day|Bihar Day]] || 35211977 || 0 || 4534 || 20220329115521 || [[:d:Q4907054|Q4907054]] || [[File:Bihar_Diwas.jpg|120px|]] |- | [[:en:Yaosang|Yaosang]] || 35217012 || 0 || 5770 || 20221119071209 || [[:d:Q8049070|Q8049070]] || [[File:Kids_in_Traditional_Attire.jpg|120px|]] |- | [[:en:Tirupati Ganga Jatara|Tirupati Ganga Jatara]] || 35860451 || 0 || 7498 || 20220607040052 || [[:d:Q7809386|Q7809386]] || |- | [[:en:Ramman (festival)|Ramman]] || 36510672 || 0 || 7833 || 20220830051206 || [[:d:Q7289735|Q7289735]] || [[File:Ramman,_religious_festival_and_ritual_theatre_of_the_Garhwal_Himalayas,_India.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mim Kut|Mim Kut]] || 36665165 || 0 || 1784 || 20220711112805 || [[:d:Q6861908|Q6861908]] || |- | [[:en:Chapchar Kut|Chapchar Kut]] || 36665189 || 0 || 6671 || 20220522231356 || [[:d:Q16978056|Q16978056]] || |- | [[:en:Pawl Kut|Pawl Kut]] || 36665200 || 0 || 2325 || 20210626022330 || [[:d:Q16919428|Q16919428]] || |- | [[:en:Peerla Panduga|Peerla Panduga]] || 36913175 || 0 || 2154 || 20220809074457 || [[:d:Q7160442|Q7160442]] || |- | [[:en:Dharamshala International Film Festival|Dharamshala International Film Festival]] || 37069528 || 0 || 9716 || 20221225142053 || [[:d:Q5269134|Q5269134]] || [[File:Dharamshala_International_Film_Festival_Logo.png|120px|]] |- | [[:en:International Kite Festival in Gujarat – Uttarayan|International Kite Festival in Gujarat – Uttarayan]] || 37410640 || 0 || 17997 || 20230112145156 || [[:d:Q3005611|Q3005611]] || [[File:MANJA_2667855f.jpg|120px|]] |- | [[:en:Chandani Padva|Chandani Padva]] || 37591702 || 0 || 1322 || 20211020161049 || [[:d:Q5070957|Q5070957]] || |- | [[:en:Tansen Samaroh|Tansen Samaroh]] || 37934236 || 0 || 6205 || 20210619143806 || [[:d:Q7683764|Q7683764]] || |- | [[:en:Sangai festival|Sangai festival]] || 38024696 || 0 || 5809 || 20221030182334 || [[:d:Q7417778|Q7417778]] || [[File:Sangai_Deer_Replica_in_Manipur.jpg|120px|]] |- | [[:en:Soorasamharam|Soorasamharam]] || 38314553 || 0 || 6167 || 20230117092338 || [[:d:Q7562732|Q7562732]] || [[File:Murugar_Statue.JPG|120px|]] |- | [[:en:Baresahariya Bhaona|Baresahariya Bhaona]] || 38637558 || 0 || 4268 || 20210409021813 || [[:d:Q13628754|Q13628754]] || [[File:Entrance_of_Barechahariya_Bhaona_Mahotsav.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bizhu|Bizhu]] || 39069330 || 0 || 6056 || 20220824100103 || [[:d:Q17049884|Q17049884]] || |- | [[:en:Ganga puja|Ganga puja]] || 39227323 || 0 || 6573 || 20230101132442 || [[:d:Q16873812|Q16873812]] || [[File:Morning_Aarti_of_the_Ganges_at_sunrise,_Varanasi.jpg|120px|]] |- | [[:en:Garia puja|Garia puja]] || 39227326 || 0 || 934 || 20221122083418 || [[:d:Q16860840|Q16860840]] || |- | [[:en:Kharchi puja|Kharchi puja]] || 39227328 || 0 || 4084 || 20221026002941 || [[:d:Q17064941|Q17064941]] || |- | [[:en:Ker puja|Ker puja]] || 39227330 || 0 || 2352 || 20220410163338 || [[:d:Q17064541|Q17064541]] || |- | [[:en:Gangamma Jatara|Gangamma Jatara]] || 39571599 || 0 || 1878 || 20230114021230 || [[:d:Q16999489|Q16999489]] || |- | [[:en:Harela|Harela]] || 39979931 || 0 || 6288 || 20220930072123 || [[:d:Q2777041|Q2777041]] || |- | [[:en:Rishi Panchami|Rishi Panchami]] || 40336534 || 0 || 2606 || 20220901164623 || [[:d:Q12416649|Q12416649]] || [[File:Rishi_Panchami.JPG|120px|]] |- | [[:en:Delhi Photo Festival|Delhi Photo Festival]] || 40590744 || 0 || 6253 || 20221015103637 || [[:d:Q17051590|Q17051590]] || |- | [[:en:Devaragutta Dasara festival|Devaragutta Dasara festival]] || 40781634 || 0 || 1271 || 20211121193230 || [[:d:Q16928366|Q16928366]] || |- | [[:en:Sama Chakeva|Sama Chakeva]] || 40946778 || 0 || 4353 || 20221102041947 || [[:d:Q17088373|Q17088373]] || [[File:Sama_chakeva.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sohrai|Sohrai]] || 41527038 || 0 || 7729 || 20221202061502 || [[:d:Q16886667|Q16886667]] || [[File:Sohray_khuntaw.jpg|120px|]] |- | [[:en:NUALS Arts and Literary Annual Meet|NUALS Arts and Literary Annual Meet]] || 41690689 || 0 || 4491 || 20221129120111 || [[:d:Q17080308|Q17080308]] || |- | [[:en:Kerala Adventure Carnival|Kerala Adventure Carnival]] || 42041375 || 0 || 1555 || 20201211210851 || [[:d:Q16999439|Q16999439]] || |- | [[:en:Sajibu Nongma Panba|Sajibu Nongma Panba]] || 42314148 || 0 || 6409 || 20220527040854 || [[:d:Q17088279|Q17088279]] || |- | [[:en:Rajgir Mahotsav|Rajgir Mahotsav]] || 42879639 || 0 || 5865 || 20220330150703 || [[:d:Q17085642|Q17085642]] || [[File:Rajgir_Mahotsav_logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:BOSM (festival)|BOSM]] || 43172309 || 0 || 7396 || 20220918164228 || [[:d:Q17332549|Q17332549]] || |- | [[:en:Bandna|Bandna]] || 43623881 || 0 || 6906 || 20221204185633 || [[:d:Q12441237|Q12441237]] || [[File:Badna_parab_by_Bagals.jpg|120px|]] |- | [[:en:National Children's Film Festival|National Children's Film Festival]] || 44347796 || 0 || 5035 || 20221205015341 || [[:d:Q18712459|Q18712459]] || [[File:Logo-NCFF.jpg|120px|]] |- | [[:en:List of fairs and festivals in Punjab, India|List of fairs and festivals in Punjab]] || 44621121 || 0 || 8408 || 20220926103943 || [[:d:Q19891451|Q19891451]] || [[File:Kothe-da-mela.jpg|120px|]] |- | [[:en:Chaiti Festival, Rayagada|Chaiti Festival]] || 44728980 || 0 || 3938 || 20191103131030 || [[:d:Q19571215|Q19571215]] || [[File:Chaiti-2014.jpg|120px|]] |- | [[:en:VadFest|VadFest]] || 44931427 || 0 || 7427 || 20210405230518 || [[:d:Q19899282|Q19899282]] || [[File:VadFest_2015.png|120px|]] |- | [[:en:Deepothsavam|Deepothsavam]] || 44934207 || 0 || 1018 || 20191209210649 || [[:d:Q19571406|Q19571406]] || |- | [[:en:Patna Sahib Mahotsav|Patna Sahib Mahotsav]] || 45597881 || 0 || 3819 || 20210617034715 || [[:d:Q19895159|Q19895159]] || [[File:Takht_Harmandir_Saheb_during_Prakash_Utsav.jpg|120px|]] |- | [[:en:Patliputra Natya Mahotsav|Patliputra Natya Mahotsav]] || 45605846 || 0 || 4054 || 20230123121247 || [[:d:Q19895155|Q19895155]] || [[File:Patliputra_Natya_Mahotsav_logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Rajasthan Film Festival|Rajasthan Film Festival]] || 46222064 || 0 || 13355 || 20221014151715 || [[:d:Q19757778|Q19757778]] || [[File:Rajasthan_Film_Festival.jpg|120px|]] |- | [[:en:Nara Narayan Mela|Nara Narayan Mela]] || 46383205 || 0 || 4475 || 20230206163440 || [[:d:Q19894485|Q19894485]] || [[File:Nara_Narayan_Temple_Pakhanjore.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bastar Dussehra|Bastar Dussehra]] || 46410494 || 0 || 2734 || 20221123121206 || [[:d:Q19882256|Q19882256]] || [[File:Bastar_Dusshera_Unexplored_Bastar.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bastar Lokotsav|Bastar Lokotsav]] || 46410587 || 0 || 2414 || 20230131174850 || [[:d:Q19882257|Q19882257]] || |- | [[:en:Madai Festival|Madai Festival]] || 46410831 || 0 || 2772 || 20201121100106 || [[:d:Q19893420|Q19893420]] || |- | [[:en:Poleramma Jatara venkatagiri|Poleramma Jatara venkatagiri]] || 46487556 || 0 || 1106 || 20211121194140 || [[:d:Q24906254|Q24906254]] || |- | [[:en:Bohuwa dance|Bohuwa dance]] || 46888743 || 0 || 3108 || 20220707171831 || [[:d:Q15776401|Q15776401]] || [[File:Bahuwa_naas.jpg|120px|]] |- | [[:en:Godavari Maha Pushkaram|Godavari Maha Pushkaram]] || 47111802 || 0 || 12953 || 20220829215328 || [[:d:Q15699373|Q15699373]] || [[File:Sunset_at_Godavri.JPG|120px|]] |- | [[:en:Krishna Pushkaralu|Krishna Pushkaralu]] || 47146666 || 0 || 2966 || 20220910200839 || [[:d:Q22906209|Q22906209]] || [[File:Dhyana_Buddha_Ghat.jpg|120px|]] |- | [[:en:Pranahita Pushkaralu|Pranahita Pushkaralu]] || 47150008 || 0 || 2291 || 20220910201341 || [[:d:Q22907886|Q22907886]] || |- | [[:en:Busu Dima|Busu Dima]] || 47193755 || 0 || 1805 || 20221010065707 || [[:d:Q65588542|Q65588542]] || [[File:Busu_Dima_celebrated_at_Komorakata.jpg|120px|]] |- | [[:en:Tungabhadra Pushkaralu|Tungabhadra Pushkaralu]] || 47210155 || 0 || 4056 || 20220910200938 || [[:d:Q15703133|Q15703133]] || [[File:Hampi2007_-_05.JPG|120px|]] |- | [[:en:Guptipara Rathayatra|Guptipara Rathayatra]] || 47279244 || 0 || 9158 || 20220701153332 || [[:d:Q24908283|Q24908283]] || [[File:Guptipara_Rath.jpg|120px|]] |- | [[:en:Karam festival|Karam festival]] || 47503006 || 0 || 13800 || 20221104141712 || [[:d:Q12418384|Q12418384]] || [[File:Karam_puja_in_jharkhand.jpg|120px|]] |- | [[:en:Jeevika Film Festival|Jeevika Film Festival]] || 47834012 || 0 || 1282 || 20190521134059 || [[:d:Q24904827|Q24904827]] || |- | [[:en:Torgya|Torgya]] || 47898200 || 0 || 4986 || 20220615050730 || [[:d:Q23689139|Q23689139]] || |- | [[:en:Ziro Festival of Music|Ziro Festival of Music]] || 48005704 || 0 || 5488 || 20221127062415 || [[:d:Q24909730|Q24909730]] || |- | [[:en:Karbi Youth Festival|Karbi Youth Festival]] || 48450064 || 0 || 4732 || 20221006074152 || [[:d:Q24936924|Q24936924]] || [[File:Karbi_Youth_Festival_Entry_Gate.jpg|120px|]] |- | [[:en:Metropolis Asia|Metropolis Asia]] || 48546023 || 0 || 7020 || 20220915033418 || [[:d:Q24938005|Q24938005]] || |- | [[:en:Manabasa Gurubara|Manabasa Gurubara]] || 48663365 || 0 || 3727 || 20221125084241 || [[:d:Q15725006|Q15725006]] || [[File:Manabasa_Gurubara_Mahalaxmi_puja.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kaafiya The Poetry Festival|Kaafiya The Poetry Festival]] || 49167522 || 0 || 2616 || 20210617040320 || [[:d:Q24907911|Q24907911]] || |- | [[:en:Jaipur International Film Festival|Jaipur International Film Festival]] || 49434594 || 0 || 3587 || 20221013173422 || [[:d:Q5860975|Q5860975]] || [[File:Jiff_logo.png|120px|]] |- | [[:en:Lui Ngai Ni|Lui Ngai Ni]] || 49457992 || 0 || 4407 || 20221114112951 || [[:d:Q24946222|Q24946222]] || |- | [[:en:Siffcy|Siffcy]] || 49589013 || 0 || 6861 || 20221209192152 || [[:d:Q24905105|Q24905105]] || |- | [[:en:World Cultural Festival|World Cultural Festival]] || 49772800 || 0 || 10027 || 20220420001648 || [[:d:Q24947807|Q24947807]] || [[File:Artists'_green_room_at_WCF.jpg|120px|]] |- | [[:en:Abeyaantrix|Abeyaantrix]] || 49849769 || 0 || 5368 || 20210911082943 || [[:d:Q24948566|Q24948566]] || [[File:Abeyaantrix.jpg|120px|]] |- | [[:en:Bihar Utsav|Bihar Utsav]] || 49894229 || 0 || 2908 || 20220825143023 || [[:d:Q24948797|Q24948797]] || |- | [[:en:Chitra Pournami (festival)|Chitra Pournami]] || 50257859 || 0 || 4539 || 20230205213801 || [[:d:Q31441022|Q31441022]] || [[File:Murugan_by_Raja_Ravi_Varma.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mungmung|Mungmung]] || 50538468 || 0 || 1160 || 20221107065805 || [[:d:Q24952016|Q24952016]] || |- | [[:en:Sekrenyi|Sekrenyi]] || 50621849 || 0 || 6115 || 20221107065143 || [[:d:Q24952229|Q24952229]] || [[File:Angami_1863b.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mahishadal Rathayatra|Mahishadal Rathayatra]] || 51019392 || 0 || 1760 || 20220906215456 || [[:d:Q28172356|Q28172356]] || [[File:Mahishadal_Rathayatra_2012.jpg|120px|]] |- | [[:en:Aoleang|Aoleang]] || 51057617 || 0 || 4535 || 20221107065925 || [[:d:Q28169266|Q28169266]] || |- | [[:en:Devendrar Jayanti|Devendrar Jayanti]] || 52454436 || 0 || 4250 || 20221006092444 || [[:d:Q28173694|Q28173694]] || |- | [[:en:Kolkata Christmas Festival|Kolkata Christmas Festival]] || 52477744 || 0 || 5620 || 20221210143931 || [[:d:Q28173741|Q28173741]] || |- | [[:en:Peddagattu jathara|Peddagattu jathara]] || 52643909 || 0 || 2588 || 20220215205959 || [[:d:Q28174036|Q28174036]] || |- | [[:en:Jashn-e-Rekhta|Jashn-e-Rekhta]] || 53139517 || 0 || 5980 || 20221205164303 || [[:d:Q29025587|Q29025587]] || [[File:Japinder_Narula_at_Jashn-e-Rekhta_2019.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kothakonda Jatara|Kothakonda Jatara]] || 53157111 || 0 || 2211 || 20220203060330 || [[:d:Q30591478|Q30591478]] || |- | [[:en:Carnival in Goa|Carnival in Goa]] || 53474627 || 0 || 7160 || 20221009093730 || [[:d:Q29026910|Q29026910]] || [[File:Goa_Carnaval.jpg|120px|]] |- | [[:en:Goa Arts and Literature Festival|Goa Arts and Literature Festival]] || 53499114 || 0 || 14040 || 20220514052222 || [[:d:Q30601521|Q30601521]] || [[File:Logo_of_the_Goa_Arts_and_Literature_Festival_(GALF).jpg|120px|]] |- | [[:en:Jairangam|Jairangam]] || 53564210 || 0 || 10176 || 20221013173506 || [[:d:Q29467290|Q29467290]] || [[File:Jairangam_1.jpg|120px|]] |- | [[:en:Namami Brahmaputra|Namami Brahmaputra]] || 53564277 || 0 || 3256 || 20190507173105 || [[:d:Q29113586|Q29113586]] || [[File:Namami_Brahmaputra_2.jpg|120px|]] |- | [[:en:Si-Donyi Festival|Si-Donyi Festival]] || 54359715 || 0 || 4032 || 20220204122819 || [[:d:Q30675857|Q30675857]] || |- | [[:en:Bangalore Ganesh Utsava|Bangalore Ganesh Utsava]] || 55024630 || 0 || 37365 || 20230208062233 || [[:d:Q37944641|Q37944641]] || |- | [[:en:Gaan-Ngai|Gaan-Ngai]] || 55026706 || 0 || 7427 || 20221104035456 || [[:d:Q38410682|Q38410682]] || [[File:GaanNgai_20140113_3_15.jpg|120px|]] |- | [[:en:Pham Kho Sowai|Pham Kho Sowai]] || 55162011 || 0 || 1014 || 20220105035540 || [[:d:Q48724897|Q48724897]] || |- | [[:en:Mage Parab|Mage Parab]] || 55493607 || 0 || 2453 || 20210627151854 || [[:d:Q48727055|Q48727055]] || |- | [[:en:Balotsav|Balotsav]] || 55759494 || 0 || 10368 || 20220222030853 || [[:d:Q42895112|Q42895112]] || [[File:Balotsav_2017_Logo.png|120px|]] |- | [[:en:Shakta Rash|Shakta Rash]] || 56109280 || 0 || 8528 || 20220116160015 || [[:d:Q46441681|Q46441681]] || [[File:ডুমুরেস্বরী_মাতা.jpg|120px|]] |- | [[:en:Chhattisgarh Rajyotsava|Chhattisgarh Rajyotsava]] || 56565804 || 0 || 3510 || 20230121092916 || [[:d:Q48735009|Q48735009]] || |- | [[:en:Dosmoche|Dosmoche]] || 56739569 || 0 || 6377 || 20230123004153 || [[:d:Q50360872|Q50360872]] || [[File:Cham_dance_during_Dosmoche_festival_in_Leh_Palace_DSCN5692_1.jpg|120px|]] |- | [[:en:Yanam Venkanna Babu Brahmōtsavam|Yanam Venkanna Babu Brahmōtsavam]] || 56869973 || 0 || 3719 || 20220221041904 || [[:d:Q55638039|Q55638039]] || |- | [[:en:Guwahati Theatre Festival|Guwahati Theatre Festival]] || 56910716 || 0 || 11075 || 20220915073709 || [[:d:Q55394307|Q55394307]] || |- | [[:en:IFFI Best Actor Award (Female)|IFFI Best Actor Award]] || 56916995 || 0 || 9036 || 20221211100052 || [[:d:Q52556024|Q52556024]] || |- | [[:en:IFFI Best Actor Award (Male)|IFFI Best Actor Award]] || 56917740 || 0 || 8585 || 20221211100028 || [[:d:Q55614171|Q55614171]] || |- | [[:en:Dehradun Literature Festival|Dehradun Literature Festival]] || 57556570 || 0 || 8588 || 20221019204035 || [[:d:Q55394507|Q55394507]] || |- | [[:en:São João Festival in Goa|São João Festival in Goa]] || 57758194 || 0 || 6113 || 20221014095937 || [[:d:Q25689338|Q25689338]] || [[File:Kopels,_the_decorative_crowns_made_for_the_Sao_Joao_festival_in_Goa.jpg|120px|]] |- | [[:en:BASCON Festival|BASCON Festival]] || 59398415 || 0 || 2027 || 20210319055537 || [[:d:Q65091446|Q65091446]] || [[File:Galo_Women_At_Basar.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kalahandi Utsav|Kalahandi Utsav]] || 59573691 || 0 || 4237 || 20210627150803 || [[:d:Q60768387|Q60768387]] || [[File:Kalahandi_Utasav_2013.jpg|120px|]] |- | [[:en:Chitra Vichitra Fair|Chitra Vichitra Fair]] || 60479829 || 0 || 4447 || 20230206171849 || [[:d:Q2747677|Q2747677]] || [[File:Visitor_to_Chitra_Vichitra_Fair.png|120px|]] |- | [[:en:Alagu Sevai|Alagu Sevai]] || 60803142 || 0 || 3138 || 20220820194107 || [[:d:Q31440909|Q31440909]] || [[File:Alagu_Veera_Kumarargal.jpg|120px|]] |- | [[:en:Neelamperoor Padayani|Neelamperoor Padayani]] || 61715487 || 0 || 3501 || 20210709032340 || [[:d:Q13112947|Q13112947]] || [[File:Valyannam1.jpg|120px|]] |- | [[:en:Rongali|Rongali]] || 61848823 || 0 || 2233 || 20230125182346 || [[:d:Q85797826|Q85797826]] || |- | [[:en:North East Festival, Delhi|North East Festival]] || 61946791 || 0 || 1849 || 20230122220519 || [[:d:Q85789556|Q85789556]] || |- | [[:en:Shirui Lily Festival|Shirui Lily Festival]] || 62161127 || 0 || 2698 || 20191026064741 || [[:d:Q85800902|Q85800902]] || |- | [[:en:Ningol Chakouba|Ningol Chakouba]] || 62518370 || 0 || 3224 || 20221119071559 || [[:d:Q85789184|Q85789184]] || [[File:Ningol_Chakouba_꯱.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mera Hou Chongba|Mera Hou Chongba]] || 62547692 || 0 || 1883 || 20220927154721 || [[:d:Q85784936|Q85784936]] || |- | [[:en:Mera Chaorel Houba|Mera Chaorel Houba]] || 62549254 || 0 || 1611 || 20220927154613 || [[:d:Q85784935|Q85784935]] || |- | [[:en:Sanamahi Ahong Khong Chingba|Sanamahi Ahong Khong Chingba]] || 62556805 || 0 || 2558 || 20220605035550 || [[:d:Q85799493|Q85799493]] || |- | [[:en:Kwaak Taanba|Kwaak Taanba]] || 62557662 || 0 || 1963 || 20230205235616 || [[:d:Q85775173|Q85775173]] || [[File:House-Crow444.jpg|120px|]] |- | [[:en:Fairs and Festivals in Manipur|Fairs and Festivals in Manipur]] || 62563834 || 0 || 1805 || 20221012013234 || [[:d:Q85760335|Q85760335]] || [[File:ꯍꯤꯍꯣꯟꯂꯤꯕꯤ_ꯃꯤꯇꯩ_ꯅꯤꯡꯉꯣꯜ_ꯅꯤꯡꯊꯤꯖꯕꯤ.jpg|120px|]] |- | [[:en:Kaanum Pongal|Kaanum Pongal]] || 62849043 || 0 || 4253 || 20220117095700 || [[:d:Q12976761|Q12976761]] || |- | [[:en:Gorakhpur Mahotsav|Gorakhpur Mahotsav]] || 62875511 || 0 || 16381 || 20221114212523 || [[:d:Q85764079|Q85764079]] || [[File:Gorakhpur_Mahotsav_Logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Public holidays in Tamil Nadu|Public holidays in Tamil Nadu]] || 63719985 || 0 || 3478 || 20211003170358 || [[:d:Q96400412|Q96400412]] || |- | [[:en:Uttarakhand Day|Uttarakhand Day]] || 64143718 || 0 || 16308 || 20230110195739 || [[:d:Q96413163|Q96413163]] || |- | [[:en:Serendipity Arts Festival|Serendipity Arts Festival]] || 64162941 || 0 || 5265 || 20221114095414 || [[:d:Q96405323|Q96405323]] || [[File:Serendipity_Arts_Festival_logo.jpg|120px|]] |- | [[:en:Oachirakali|Oachirakali]] || 65286577 || 0 || 1346 || 20220818200233 || [[:d:Q104856265|Q104856265]] || [[File:Oachirakali_2012.JPG|120px|]] |- | [[:en:Shamlaji fair|Shamlaji fair]] || 66004130 || 0 || 3884 || 20210805001223 || [[:d:Q103029382|Q103029382]] || |- | [[:en:Navreh|Navreh]] || 66010197 || 0 || 4247 || 20221020153311 || [[:d:Q104601590|Q104601590]] || |- | [[:en:Kwant fair|Kwant fair]] || 66011731 || 0 || 4004 || 20220410154338 || [[:d:Q84582648|Q84582648]] || [[File:Kavant_Fair_16.jpg|120px|]] |- | [[:en:Vautha fair|Vautha fair]] || 66018147 || 0 || 4396 || 20221021044924 || [[:d:Q103923691|Q103923691]] || [[File:Vautha_fair_gujarat.jpg|120px|]] |- | [[:en:Dangs Darbar|Dangs Darbar]] || 66019629 || 0 || 3376 || 20201228125207 || [[:d:Q103843007|Q103843007]] || |- | [[:en:Ambaji Fair|Ambaji Fair]] || 66028507 || 0 || 4599 || 20210110045306 || [[:d:Q103910468|Q103910468]] || [[File:Navratri_garba_at_Ambaji_temple.jpg|120px|]] |- | [[:en:Chul fair|Chul fair]] || 66041104 || 0 || 3512 || 20220622010148 || [[:d:Q104879297|Q104879297]] || |- | [[:en:Bhavnath fair|Bhavnath fair]] || 66046343 || 0 || 4630 || 20220228022950 || [[:d:Q102125036|Q102125036]] || [[File:Naga_Shadhu_With_Chalam.jpg|120px|]] |- | [[:en:Maghar Mahotsav|Maghar Mahotsav]] || 66346823 || 0 || 7249 || 20221114212523 || [[:d:Q105081885|Q105081885]] || |- | [[:en:Basti Mahotsav|Basti Mahotsav]] || 66347670 || 0 || 4571 || 20221114212523 || [[:d:Q105081919|Q105081919]] || |- | [[:en:List of festivals in Andhra Pradesh|List of festivals in Andhra Pradesh]] || 67513334 || 0 || 5825 || 20220307042750 || [[:d:Q106808912|Q106808912]] || |- | [[:en:Kashmir Literature Festival|Kashmir Literature Festival]] || 67529390 || 0 || 2896 || 20210504032905 || [[:d:Q106828931|Q106828931]] || |- | [[:en:Gustor Festival|Gustor Festival]] || 67645565 || 0 || 5332 || 20221218105444 || [[:d:Q106810895|Q106810895]] || [[File:Spituk_Gustor_Festival_10.jpg|120px|]] |- | [[:en:Wanshuwa Festival|Wanshuwa Festival]] || 68391978 || 0 || 3191 || 20220509232058 || [[:d:Q108131396|Q108131396]] || [[File:Wanshuwa_Festival.jpg|120px|]] |- | [[:en:Nishagandhi Dance Festival|Nishagandhi Dance Festival]] || 68834783 || 0 || 3872 || 20230118010358 || [[:d:Q108882060|Q108882060]] || [[File:Nishagandhi_Festival_2011_(5373336636).jpg|120px|]] |- | [[:en:Hiyang Tannaba|Hiyang Tannaba]] || 69237989 || 0 || 2595 || 20230107213343 || [[:d:Q107667757|Q107667757]] || [[File:ꯍꯤꯌꯥꯡ_ꯇꯥꯟꯅꯕ꯲.jpg|120px|]] |- | [[:en:Hiyang hiren|Hiyang hiren]] || 69238009 || 0 || 2292 || 20230108001242 || [[:d:Q107667756|Q107667756]] || [[File:The_tableau_of_Manipur_passes_through_the_Raj_path_during_the_61st_Republic_Day_Parade-2010,_in_New_Delhi_on_January_26,_2010.jpg|120px|]] |- | [[:en:Sogra Festival|Sogra Festival]] || 69294175 || 0 || 3688 || 20220509232103 || [[:d:Q109875413|Q109875413]] || |- | [[:en:Sarhul|Sarhul]] || 70463961 || 0 || 8076 || 20221214035941 || [[:d:Q12455865|Q12455865]] || [[File:Holy_Prayer.jpg|120px|]] |- | [[:en:Mayana Kollai|Mayana Kollai]] || 71070999 || 0 || 3446 || 20221023033231 || [[:d:Q19809645|Q19809645]] || [[File:Hindu_Goddess_Angala_parameswary.jpg|120px|]] |- | [[:en:Nawakhani|Nawakhani]] || 71475026 || 0 || 4991 || 20221126131807 || [[:d:Q113576165|Q113576165]] || |- | [[:en:Bundelkhand Literature Festival|Bundelkhand Literature Festival]] || 71628468 || 0 || 7898 || 20221021044041 || [[:d:Q113954313|Q113954313]] || [[File:BLF_logo.png|120px|]] |- | [[:en:IFFI Satyajit Ray Lifetime Achievement Award|IFFI Satyajit Ray Lifetime Achievement Award]] || 71786204 || 0 || 5886 || 20221210075346 || [[:d:Q114364399|Q114364399]] || |- | [[:en:IFFI Indian Film Personality of the Year Award|IFFI Indian Film Personality of the Year Award]] || 71792813 || 0 || 6116 || 20230115031659 || [[:d:Q114397485|Q114397485]] || |- | [[:en:Surjahi Puja|Surjahi Puja]] || 71955307 || 0 || 2981 || 20221214032641 || [[:d:Q115516436|Q115516436]] || |- | [[:en:Durga Puja in Kolkata|Durga Puja in Kolkata]] || 71956367 || 0 || 13259 || 20230119181124 || [[:d:Q16345168|Q16345168]] || [[File:বাগবাজার_সার্বজনীন_দুর্গোৎসব_২০১৮.jpg|120px|]] |- | [[:en:Ashadhi Puja|Ashadhi Puja]] || 71976800 || 0 || 2424 || 20221126131741 || [[:d:Q115152362|Q115152362]] || |- | [[:en:List of traditional Naga festivals|List of traditional Naga festivals]] || 72193387 || 0 || 2952 || 20221114113031 || [[:d:Q115767466|Q115767466]] || |- | [[:en:Narasimha Jayanti|Narasimha Jayanti]] || 72257567 || 0 || 10160 || 20230130003646 || [[:d:Q115819290|Q115819290]] || [[File:Indian_School,_late_18th_century_-_Narasimha,_the_fourth_avatar_of_Vishnu_-_RCIN_1005113.g_-_Royal_Collection.jpg|120px|]] |- | [[:en:IFFI ICFT UNESCO Gandhi Medal|IFFI ICFT UNESCO Gandhi Medal]] || 72372855 || 0 || 4869 || 20221208160423 || [[:d:Q115805313|Q115805313]] || |- | [[:en:IFFI Best Film Award|IFFI Best Film Award]] || 72373895 || 0 || 11786 || 20221211100142 || [[:d:Q115537636|Q115537636]] || |- | [[:en:IFFI Best Director Award|IFFI Best Director Award]] || 72428487 || 0 || 12341 || 20221211101906 || [[:d:Q115821041|Q115821041]] || |- | [[:en:Bono na|Bono na]] || 72445753 || 0 || 9080 || 20230129202517 || [[:d:Q115819102|Q115819102]] || [[File:Bono-na.jpg|120px|]] |- | [[:en:IFFI Special Jury Award and Special Mention|IFFI Special Jury Award and Special Mention]] || 72458979 || 0 || 18870 || 20230127104701 || [[:d:Q115862445|Q115862445]] || |} 3yllcwblbs1t0hewkvfmaig26ivs8ec 0 334176 2690348 2597573 2026-06-21T01:55:17Z सुरेश पाटील 184480 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 2690348 wikitext text/x-wiki {{बदल}} शालेय स्तरावर 'पर्यावरण' विषय अनिवार्य करण्यात आला आहे. परंतु, हा विषय केवळ वर्गामध्ये न शिकवता निसर्गाच्या सानिध्यात प्रत्यक्ष कृतीच्या आधारे या विषयाबद्दल मुलांच्या मनात जागृती व चेतना निर्माण करून, बालपणापासूनच असे आधारस्तंभ तयार करणे गरजेचे आहे, जेणेकरून भावी पिढी 'पर्यावरण संवेदनशील व सजग होईल. करीता याच उद्देशाने [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्र राज्यातील]] माध्यमिक व [[उच्च माध्यमिक शिक्षण|उच्च माध्यमिक]] शाळांमध्ये 'पर्यावरण सेवा योजना (Environmental Service Scheme (ESS)) राबविण्याचा निर्णय १४ जानेवारी, २०११ रोजी शासनाने घेतला आहे. या सर्व उपक्रमांमध्ये स्थानिक जनतेचा विद्यार्थ्याबरोबर सहभाग असेल. याद्वारे मुलांना निसर्गाच्या सान्निध्यात जाऊन पर्यावरणविषयक स्थानिक समस्यांवर उपाययोजना शोधण्याची क्षमता निर्माण करण्याबरोबरच, पर्यावरण संवर्धनाचे काम नियमितपणे सुरू राहील. == योजनेची उद्दिष्टे == # स्थानिक पर्यावरणाशी निगडीत समस्या, प्रत्यक्ष सहभाग व कृतीच्या आधारे समजून घेऊन त्यावर उपाययोजना करण्यास प्रोत्साहन देणे. # निसर्ग व मानव यांच्यातील नातेसंबंध समजून घेऊन ते जोपासण्याचे महत्व बालवयातच बिंबविणे. # पर्यावरणविषयक कृती, प्रतिनिधित्व व संवादकौशल्य याबाबी विकसित करणे, शाश्वत विकासासाठी आवश्यक आचार-विचारांचे आदान-प्रदान, जडणघडण करणे व त्याद्वारे पर्यावरण संवर्धनासाठी नेतृत्वगुण विकसित करणे. # स्थानिक पातळीवर नैसर्गिक संसाधनांच्या व्यवस्थापनाबाबत स्थानिक लोकांच्या सहभागाने प्रत्यक्ष कृती कार्यक्रम राबवविणे. ही उद्दिष्टे साध्य करण्यासाठी मुलांच्या शिक्षणासाठी परिणामकारक साधनांचा, नाविन्यपूर्ण पद्धतींचा वापर, प्रत्यक्ष कृतीतून व निसर्ग निरीक्षणातून अनुभव शिक्षण, पर्यावरण संरक्षण व संवर्धनसाठी उपक्रम राबविणे या सर्व गोष्टींचा अंतर्भाव करण्यात आला आहे. == सहभाग == * गावातील नागरिक * विद्यार्थी * अशासकीय संस्था * स्थानिक स्वराज्यसंस्था * ग्रामसभा * अन्य स्थानिक प्रशासन == उपक्रम == * झाडांच्या स्थानिक प्रजातींची लागवड करणे. * जल व मृद संधारणाची कामे करणे. * परिसरातील घनकचरा, सांडपाण्याचे व्यवस्थापन व योग्य पद्धतीने विल्हेवाट करणे. * सेंद्रिय शेती * गोबर गॅसचा वापर * अपारंपाकि उर्जास्त्रोत (सौर ऊर्जा, पवन ऊर्जा) * जैविक इंधन * वर्षाजल संचयन * पर्यावरण संवर्धन * वातावरणीय बदलांवर उपाय * पर्यावरणपूरक गाव/ शहर संकल्पना प्रत्यक्षात आणणे. == राज्यस्तरीय संनियंत्रण संस्था == योजनेच्या सुरुवातीस प्रथमतः ३ वर्षाच्या कालावधीसाठी केंद्रिय पर्यावरण व वन मंत्रालयामार्फत 'सेंटर ऑफ एक्सलन्स' म्हणून नियुक्त केलेले 'पर्यावरण शिक्षण केंद्र पुणे (Centre for Environment Education, a Centre of excellence designated by MOEFCC) राज्यस्तरीय संनियंत्रण संस्था म्हणून कार्यरत होती. ही संस्था राज्यस्तरावर पर्यावरण विभागाच्या वतीने योजनेची अंमलबजावणी करण्यास जबाबदार होती. ही संस्था राज्य शासनाच्या पर्यावरण विभागाच्या मान्यतेने शाळा तालुकास्तरीय व जिल्हास्तरीय अशासकीय संस्थाची निवड करते. तसेच योजने बाबतचा अहवाल दर ३ महिन्यांनी राज्य शासानला सादर करते. पर्यावरणविषयक उपक्रमांची निवड, प्रकल्प साहित्य बनविणे तसेच, योजनाप्रमुखांना (शाळेतील शिक्षक) प्रशिक्षण देणे, हे या संस्थेचे काम असेल, प्रायोजकांकडून निधीची व्यवस्था करण्याचे प्रयत्न देखील ही संस्था करेल. राज्यस्तरीय संनियंत्रण संस्थेत पर्यावरण विभागामार्फत एक संनियंत्रण अधिकारी कंत्राटी पद्धतीवर नेमण्यात येईल. तथापि, या संस्थने योजनेच्या अंमलबजावणीसाठी केलेल्या कामाचे मूल्यांकन करून, काम चांगले असल्यास, ती संस्था पुढील टप्प्यासाठी काम करु शकेल. योजनेबाबतची प्रगती समाधानकारक नसल्यास, शासन केंद्रस्थ संस्थेसाठी इच्छूकांकडून आवेदने मागवून निकषांप्रमाणे निवड करण्याची कार्यवाही करेल. === राज्य संनियंत्रण संस्थेची कार्ये === * राज्य संनियंत्रण संस्था राज्यस्तरावर योजनेच्या अंमलबजावणीसाठी संपूर्णतः जबाबदार असेल. * योजनेच्या निकषांनुसार आणि विहित प्रक्रियेनुसार शाळांची निवड करणे. * योजनाप्रमुख शिक्षक व जिल्हा समन्वयक यांना प्रशिक्षण देणे. * योजनेत सहभागी विद्यार्थी-शिक्षकांसाठी, स्थानिक पर्यावरणीय मुद्दे व कृतीकार्यक्रमांवर आधारित शैक्षणिक साधन सामाग्रीची निर्मिती करणे. * शाळांसाठी आवश्यक वेळापत्रके वेळोवेळी बनवून ती सहभागी शाळांपर्यंत पोहोचविणे. * योजनेतील सहभागी शाळांना निधींचे वितरण करणे. * योजनेसाठी आवश्यक माहिती संपर्क प्रणाली व इतर व्यवस्थ उभारणे आणि त्यासाठी संबंधितांना प्रशिक्षण देणे. * योजनेसाठी आवश्यक राज्यस्तरीय व जिल्हास्तरीय अधिकाऱ्यांची नेमणूकीसाठी विहित केलेली शैक्षणिक पात्रता व अनुभवाच्या निकषानुसार, कंत्राटी पद्धतीवर पर्यावरण विभागाच्या मान्यतेने नेमणूक करणे. * जिल्हयास्तरीय संस्थांची निवड करणे व त्यांच्यासाठी आवश्यक प्रशिक्षण देणे. * जिल्हा समन्वयक अधिकारी व जिल्हास्तरीय संस्थांच्या मार्फत दर महिन्याला शाळा भेट देऊन प्रगतीची माहिती घेणे. * योजनेतील शाळांना प्रत्येकी तीन महिन्यातून एकदा प्रत्यक्ष भेट देऊन कामाचा आढावा घेणे. * दर तीन महिन्यानी योजनेचा आढावा घेण्यासाठी आवश्यक प्रगती अहवाल पर्यावरण विभागास सादर करणे. * सदस्य सचिव या नात्याने आळावा समितीची पर्यावरण विभागाच्या वतीने बैठक आयोजित करणे. * योजना मार्गदर्शक समितीच्या वार्षिक आढावा बैठकीसाठी आवश्यक माहिती, चर्चेचे/ बैठकीचे मुद्दे पर्यावरण विभागाच्या सहमतीने तयार करणे. * वार्षिक खर्चाचे अंदाजपत्रक बनविणे व ते मान्यतेसाठी आणि पुढील कार्यवाहीसाठी विभागास सादर करणे. * या योजनेची व्याप्ती वाढविण्यासाठी तसेच स्थानिक पातळीवर अधिक संसाधनांची उपलब्धता व्हावी या उद्देशाने अशासकीय संस्था, व्यक्ती, उदयोग व्यापारी, इत्यादी क्षेत्रातून ज्ञान माहिती उपलब्ध करणे. * आर्थिक भागीदारीसाठी प्रयत्न राज्य संनियंत्रण संस्था करेल आणि तिचा या योजनेच्या वृद्धीसाठी उपयोग करेल. * निकषांची पूर्तता करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना योजनेअंतर्गत प्रशस्तीपत्रके देणे. * शाळा, राज्यस्तरीय संस्था व शासन यांच्या दरम्यान योजनेच्या आढाव्यासाठी व माहितीच्या आदान-प्रदानासाठी संगणकीय प्रणाली विकसित करणे. * या योजनेचे संकेतस्थळ विकसित करणे. * राज्य संनियंत्रण संस्था या योजनेच्या यशस्वी फलनिष्पत्तीसाठी शाळा, स्थानिक स्वराज्य संस्था, ग्रामसभा, स्थानिक प्रशासन व अशासकीय संस्था इत्यादींशी समन्वय करून शाळेद्वारे राबविण्यात येणाऱ्या प्रकल्पांमध्ये स्थानिकांचा जास्तीत जारत सहभाग वाढविण्याचा प्रयत्न करने. * या योजनेतर्गत उत्कृष्ट काम करणाऱ्या शाळांना उत्कृष्ट काम केल्याबद्दल प्रशस्तीपत्र व त्या शाळेतील मुख्याध्यापकांना योजना यशस्वीपणे व चांगल्याप्रकारे राबविल्याबद्दल सन्मानपत्र देण्यात येईल. * संपूर्ण राज्यातून निवडलेल्या शाळांची माहिती संबंधित जिल्हाधिकारी, जिल्हा परिषदेचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी, जिल्हा शिक्षण अधिकारी व तालुका गट शिक्षण अधिकारी यांना देईल व याबाबतचा समन्वय राखेल, याव्यतिरिक्त योजनेच्या उद्दिष्ट प्राप्तीसाठी व योजनेची व्याप्ती राज्यभर वाढविण्यासठी आवश्यक इतर प्रयत्न करने. == जिल्हास्तरीय अशासकीय संस्था == या योजनेच्या अंमलबजावणीसाठी, पर्यावरण क्षेत्रात कार्यरत जिल्हास्तरीय अशासकीय सेवाभावी संस्थांची निवड करण्यात येईल. === जिल्हास्तरीय अशासकीय संस्थांच्या निवडीसाठीचे निकष === * सदर संस्था ही मान्यताप्राप्त सहकारी संस्था, विश्वस्त संस्था तसेच, अशासकीय असावी. * या संस्थेचा पर्यावरण क्षेत्रात कमीत कमी ३ वर्षे काम केल्याचा अनुभव असणे आवश्यक राहील. * त्यात विशेषतः पर्यावरण संदर्भातील स्थानिक महत्वाच्या गोष्टी जसे नैसर्गिक संसाधनांचे व्यवस्थापन इ. संदर्भात सदर संस्थेने काम केले असले पाहिजे. * या संस्थेत कार्यरत अधिकारी व कर्मचारी हे अनुभवी व पर्यावरण विषयातील तज्ञ असावेत. * या संस्थेचा स्थानिक जनता, शासकीय कार्यालये, तज्ञ व्यक्ती व इतर अशासकीय संस्थांशी चांगला परिचय व समन्वय असणे आवश्यक आहे. * कार्यालयात मुलभूत सोयीसुविधा उपलब्ध असाव्यात. === जिल्हा समन्वयकाची कामे === * शाळेतील योजनाप्रमुखांसाठी प्रशिक्षण शिबीरे आयोजित करणे. * योजनेच्या आढाव्यासाठी शाळांना भेटी देणे. या योजनेअंतर्गत विविध उपक्रमांची आखणी करणे. * अंमलबजावणी करणे, त्यांचा आढावा घेणे. * शिबीरे आयोजित करणे या कामात योजनाप्रमुखांना मदत करणे. * शाळांना आवश्यक शिक्षण साहित्य व उपक्रमांबाबत आवश्यक माहिती पुरविणे. * स्थानिक परिस्थितीनुसार प्रकल्प विकसित करणे. * प्रकल्प राबविण्यासाठी मार्गदर्शन करणे, समन्वय ठेवणे. * शाळांचे अहवाल संकलित करणे व त्यानंतर चर्चा भेटींच्या अनुषंगाने स्वतःचा अहवाल तयार करणे. * या याजेनेचे जिल्हास्तरावर प्रतिनिधत्व करणे व इतर शाळांना या योजनेची माहिती देणे. * स्थानिक पातळीवर योजनेच्या अंमलबजावणीसाठी सहभाग वाढविण्याचा प्रयत्न करणे,. * सहभागी विद्यार्थ्यांना प्रशस्तीपत्र देणे. * या योजनेच्या संकेतस्थळावर स्थानिक समस्यांबाबत व उपक्रमांबाबत माहिती देणे व ती माहिती वेळोवेळी अद्यावत करणे. == योजनेची प्रशासकीय रचना == === शालेय स्तर === निवडलेल्या माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शाळांमध्ये या योजनेअंतर्गत उपक्रम राबविण्यासाठी उपलब्ध शिक्षकांमधून मुख्याध्यापक / प्राचार्य यांच्याद्वारे एका शिक्षकाची योजनाप्रमुख म्हणून नेमणूक केली जाईल. निवडलेल्या शालेय स्तरावरील योजनाप्रमुखाला प्रशिक्षणाला पाठविले जाईल. शाळांचे मुख्याध्यापक / प्राचार्य शाळास्तरावर या योजनेच्या दैनंदिन कामावर देखरेख व संनियंत्रण ठेवतील. या योजनेच्या शालेय स्तरावरील अंमलबजावणीची जबाबदारी मुख्याध्यापक / प्राचार्य यांची असेल. योजनाप्रमुख शिक्षक या योजनेच्या दैनंदिन कामासाठी जबाबदार असेल. तालुका स्तरावर नेमून दिलेली अशासकीय संस्था या योजनेच्या अंमलबजावणीवर लक्ष ठेवेल. तालुका शिक्षण अधिकारी व गट शिक्षण अधिकारी प्रत्यक्ष शाळेच्या संपर्कात राहून या योजनेच्या अंमलबजावणीवर लक्ष ठेवतील. योजनेची ध्येयपूर्तता होण्याच्या दृष्टीने सहाय्य व संनियंत्रण करतील. याबाबत शाळेच्या प्रगतीचा त्रेमासिक अहवाल जिल्हाशिक्षणाधिकारी जिल्हाधिकारी आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी, जिल्हा परिषद यांना पाठवतील. जिल्हा स्तरावर नेमून दिलेली अशासकीय संस्था, योजनेचा आढावा घेऊन सदर अहवाल राज्यस्तरीय अंमलबजावणी करणाऱ्या संनियंत्रण संस्थेमार्फत पर्यावरण विभागाला सादर करेल. जिल्हा शिक्षण अधिकारी, मुख्य कार्यकारी अधिकारी व जिल्हाधिकारी या योजनेचा आढावा घेऊन, शाळेने दिलेला अहवाल सचिव, पर्यावरण विभाग यांना सादर करतील. == शालेय स्तरावरील गटाची रचना == योजनेत निवडलेल्या ४ ते ५ शाळांचा जिल्हास्तरीय गट याप्रमाणे ५० शाळांचा एक राज्यस्तरीय गट तयार होईल. == संदर्भ == [https://envd.maharashtra.gov.in/Sitemap/envd/pdf/Website_GI/Environment%20Service%20Scheme(ESS)/Scheme%20details.pdf शालेय स्तरावर पर्यावरण सेवा योजना राबविण्याबाबत महाराष्ट्र शासनाचा शासन निर्णय दिनांक १४ जानेवारी, २०१४] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220616125217/https://envd.maharashtra.gov.in/Sitemap/envd/pdf/Website_GI/Environment%20Service%20Scheme(ESS)/Scheme%20details.pdf |date=2022-06-16 }} hsbv93wahbksyscaoz54wyu5mhdc7bs 0 346492 2690399 2626071 2026-06-21T06:47:54Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2690399 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय राजकीय पक्ष |पक्ष_नाव = राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार |पक्ष_चिन्ह = Indian Election Symbol Man Blowing Turha.png |पक्ष_लेखtitle = NC (SCP) |पक्षाध्यक्ष = [[शरद पवार]] |सचिव = |संसदीय पक्षाध्यक्ष = शरद पवार |लोकसभा_पक्षनेता = [[सुप्रिया सुळे]] |राज्यसभा_पक्षनेता = शरद पवार |स्थापना = [[८ फेब्रुवारी]], [[इ.स. २०२४|२०२४]] |मुख्यालय = |युती = [[महाविकास आघाडी]] (२०२४ - ) |लोकसभा_पक्षबळ = ८/५४५ |राज्यसभा_पक्षबळ = २/२४५ |विभाजित= [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] (२०२४) |विभाजन= |राजकीय_तत्त्वे = |प्रकाशने = |संकेतस्थळ = |तळटिपा = |संस्थापक=[[शरद पवार]] }} '''राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष (शरदचंद्र पवार)''' (संक्षिप्त.'''राशप-NSCP''') हा भारतातील राजकीय पक्ष आहे, ज्याचे अध्यक्ष [[शरद पवार]] आहेत. हा पक्ष गांधीवाद, समाजवाद आणि धर्मनिरपेक्षता या तत्त्वांवर आधारित आहे. त्याच्या कार्यक्षेत्रातील प्रमुख राज्ये महाराष्ट्र आणि केरळ आहेत. या पक्षाचे चिन्ह "''तुतारी फुंकणारा भोई''" आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|last=PTI|first=Shoumojit Banerjee &|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/sharad-pawar-unveils-symbol-of-his-ncp-group-at-raigad-fort/article67881611.ece|title=Sharad Pawar inaugurates new party symbol at Raigad fort|date=2024-02-24|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]ाचे विधानसभेतील प्रमुख [[अजित पवार]] हे पक्ष फोडून ३ जुलै २०२३ रोजी महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री बनले. ते शिवसेना (शिंदे गट) आणि भाजपसोबत युती सरकारमध्ये सामील झाले. भारताच्या निवडणूक आयोगाने शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी पक्षाच्या गटाला '''राष्ट्रवादी काँग्रेस पार्टी-शरदचंद्र पवार''' हे नांव दिले व चिन्ह म्हणून नवीन चिन्ह '''तुतारी''' वाजवणार भोई(माणूस) राज्यसभेच्या निवडणुकीनंतरच्या अपिलावर मान्य केले. या नवीन पक्षाची स्थापना ८ फेब्रुवारी २०२४ रोजी सर्वोच्च न्यायालयाच्या आदेशाने झाली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://theleaflet.in/ncp-split-a-chance-of-course-correction-for-eci/|title=NCP split: A chance of course correction for ECI? – The Leaflet|date=2023-10-29|website=theleaflet.in|language=en-US|access-date=2024-03-19}}</ref> == पक्षातील महत्त्वाच्या व्यक्ती == * [[शरद पवार]], राष्ट्रीय अध्यक्ष * [[जयंतराव पाटील]], विधीमंडळ नेते * [[सुप्रिया सुळे]], लोकसभेतील गटनेत्या * [[जितेंद्र आव्हाड]], गटनेते (विधानसभा) * [[शशिकांत शिंदे]], प्रदेशाध्यक्ष * [[सुर्यकांता पाटील]], माजी केंद्रीय मंत्री * [[अमोल कोल्हे]], खासदार * [[अमर काळे]], खासदार-वर्धा * [[अनिल देशमुख]], माजी गृहमंत्री * [[राजेश टोपे]], माजी वैद्यकीयमंत्री * [[प्राजक्त तनपुरे]], माजी मंत्री * [[माधव भुजंगराव किन्हाळकर]], माजी मंत्री * [[फौजीया खान]], राज्यसभा सदस्य * [[कमलकिशोर कदम]], माजी शिक्षणमंत्री ==२०२४ निवडणूकीमधील कामगिरी== * लोकसभा: १० पैकी ८ खासदार लोकसभेत निवडले. # [[सुप्रिया सुळे]] # डॉ. [[अमोल कोल्हे]] # अमर काळे, [[वर्धा]] # [[सुरेश म्हात्रे]] # [[बजरंग सोनवणे]] # [[भास्कर भगरे]] # [[निलेश लंके]] # [[धैर्यशील मोहिते]] * विधानसभा: महाराष्ट्र # [[जयंत पाटील]] # डॉ. [[जितेंद्र आव्हाड]] # [[संदीप क्षीरसागर]] # [[रोहित पवार]] # रोहित रावसाहेब पाटील # [[उत्तमराव जानकर]], # अभिजीत पाटील, माढा # नारायण पाटील, करमाळा # राजु खरे, मोहोळ # बापू पाठारे, वडगांव == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतीय राजकीय पक्ष}} [[वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील राजकीय पक्ष]] [[वर्ग:राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार|*]] [[वर्ग:राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|शरदचंद्र पवार]] rutvoiyatjbao59mdltyfymevxlgt94 2690401 2690399 2026-06-21T06:51:22Z ~2026-24679-89 182431 /* पक्षातील महत्त्वाच्या व्यक्ती */ 2690401 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय राजकीय पक्ष |पक्ष_नाव = राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार |पक्ष_चिन्ह = Indian Election Symbol Man Blowing Turha.png |पक्ष_लेखtitle = NC (SCP) |पक्षाध्यक्ष = [[शरद पवार]] |सचिव = |संसदीय पक्षाध्यक्ष = शरद पवार |लोकसभा_पक्षनेता = [[सुप्रिया सुळे]] |राज्यसभा_पक्षनेता = शरद पवार |स्थापना = [[८ फेब्रुवारी]], [[इ.स. २०२४|२०२४]] |मुख्यालय = |युती = [[महाविकास आघाडी]] (२०२४ - ) |लोकसभा_पक्षबळ = ८/५४५ |राज्यसभा_पक्षबळ = २/२४५ |विभाजित= [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] (२०२४) |विभाजन= |राजकीय_तत्त्वे = |प्रकाशने = |संकेतस्थळ = |तळटिपा = |संस्थापक=[[शरद पवार]] }} '''राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष (शरदचंद्र पवार)''' (संक्षिप्त.'''राशप-NSCP''') हा भारतातील राजकीय पक्ष आहे, ज्याचे अध्यक्ष [[शरद पवार]] आहेत. हा पक्ष गांधीवाद, समाजवाद आणि धर्मनिरपेक्षता या तत्त्वांवर आधारित आहे. त्याच्या कार्यक्षेत्रातील प्रमुख राज्ये महाराष्ट्र आणि केरळ आहेत. या पक्षाचे चिन्ह "''तुतारी फुंकणारा भोई''" आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|last=PTI|first=Shoumojit Banerjee &|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/sharad-pawar-unveils-symbol-of-his-ncp-group-at-raigad-fort/article67881611.ece|title=Sharad Pawar inaugurates new party symbol at Raigad fort|date=2024-02-24|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]ाचे विधानसभेतील प्रमुख [[अजित पवार]] हे पक्ष फोडून ३ जुलै २०२३ रोजी महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री बनले. ते शिवसेना (शिंदे गट) आणि भाजपसोबत युती सरकारमध्ये सामील झाले. भारताच्या निवडणूक आयोगाने शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी पक्षाच्या गटाला '''राष्ट्रवादी काँग्रेस पार्टी-शरदचंद्र पवार''' हे नांव दिले व चिन्ह म्हणून नवीन चिन्ह '''तुतारी''' वाजवणार भोई(माणूस) राज्यसभेच्या निवडणुकीनंतरच्या अपिलावर मान्य केले. या नवीन पक्षाची स्थापना ८ फेब्रुवारी २०२४ रोजी सर्वोच्च न्यायालयाच्या आदेशाने झाली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://theleaflet.in/ncp-split-a-chance-of-course-correction-for-eci/|title=NCP split: A chance of course correction for ECI? – The Leaflet|date=2023-10-29|website=theleaflet.in|language=en-US|access-date=2024-03-19}}</ref> == पक्षातील महत्त्वाच्या व्यक्ती == * [[शरद पवार]], राष्ट्रीय अध्यक्ष * [[जयंतराव पाटील]], विधीमंडळ नेते * [[सुप्रिया सुळे]], लोकसभेतील गटनेत्या * [[जितेंद्र आव्हाड]], गटनेते (विधानसभा) * [[शशिकांत शिंदे]], प्रदेशाध्यक्ष * [[सुर्यकांता पाटील]], माजी केंद्रीय मंत्री * [[अमोल कोल्हे]], खासदार * [[अमर काळे]], खासदार-वर्धा * [[अनिल देशमुख]], माजी गृहमंत्री * [[राजेश टोपे]], माजी वैद्यकीयमंत्री * [[माधव भुजंगराव किन्हाळकर]], माजी मंत्री * [[फौजीया खान]], राज्यसभा सदस्य * [[कमलकिशोर कदम]], माजी शिक्षणमंत्री * [[प्राजक्त तनपुरे]] ==२०२४ निवडणूकीमधील कामगिरी== * लोकसभा: १० पैकी ८ खासदार लोकसभेत निवडले. # [[सुप्रिया सुळे]] # डॉ. [[अमोल कोल्हे]] # अमर काळे, [[वर्धा]] # [[सुरेश म्हात्रे]] # [[बजरंग सोनवणे]] # [[भास्कर भगरे]] # [[निलेश लंके]] # [[धैर्यशील मोहिते]] * विधानसभा: महाराष्ट्र # [[जयंत पाटील]] # डॉ. [[जितेंद्र आव्हाड]] # [[संदीप क्षीरसागर]] # [[रोहित पवार]] # रोहित रावसाहेब पाटील # [[उत्तमराव जानकर]], # अभिजीत पाटील, माढा # नारायण पाटील, करमाळा # राजु खरे, मोहोळ # बापू पाठारे, वडगांव == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतीय राजकीय पक्ष}} [[वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील राजकीय पक्ष]] [[वर्ग:राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार|*]] [[वर्ग:राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|शरदचंद्र पवार]] lgq4ajpyyaf6ob5syajubfnuaqr4046 0 361920 2690417 2550542 2026-06-21T09:37:08Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2690417 wikitext text/x-wiki '''जनिना स्ट्रोका''' - (जन्म - १८ जुलै १९०९, [[पोलंड]], मृत्यू - १७ जुलै १९६४ [[पाँडिचेरी]]) पोलिश गूढवादी आणि चित्रकार, कवयित्री, पूर्णयोगाच्या साधिका म्हणून जनिना यांचा परिचय आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q98488168|title=Janina Stroka|website=www.wikidata.org|language=en|access-date=2025-03-03}}</ref> त्या [[श्री अरविंद आश्रम|श्रीअरविंद आश्रमा]]<nowiki/>च्या सदस्य होत्या.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.goodreads.com/book/show/3197800-a-captive-of-her-love|title=A captive of her love: letters and paintings of Janina Stroka|last=Stroka|first=Janina|date=1998|publisher=Sri Aurobindo Ashram|isbn=978-81-7058-520-6|edition=1. publ|location=Pondicherry}}</ref> == जीवन व कार्य == त्यांचे वडील जॅन स्ट्रोका अभियंता होते, तर आई जाडविगा क्रॅसुस्का शिक्षिका होती. झाकोपेनमधील माध्यमिक शाळेच्या परीक्षेनंतर जनिना यांनी क्राको विद्यापीठात प्रवेश घेतला आणि १९३३ मध्ये अध्यापनशास्त्र आणि मानसशास्त्रात एम.ए. पदवी प्राप्त केली. पुढील सहा वर्षांत त्यांनी शिक्षक प्रशिक्षण महाविद्यालयात शिक्षिका म्हणून काम केले. <ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://motherandsriaurobindo.in/disciples/janina/books/a-captive-of-her-love/|title=A Captive of Her Love - Book on Janina Stroka : Read online|website=The Mother & Sri Aurobindo : e-library|language=en|access-date=2025-03-03}}</ref> १९३९ मध्ये, जेव्हा [[नाझी पक्ष|नाझीं]]<nowiki/>नी [[पोलंडवर आक्रमण]] केले, तेव्हा बुद्धिजीवी वर्गाला देश सोडण्याचा सल्ला देण्यात आला. या निर्गमनात सामील झालेल्यांमध्ये जनिना यांचा देखील समावेश होता. तीस किंवा त्याहून अधिक लोकांच्या गटासह जनिना यांचा प्रवास सुरू झाला, पुढे दिवस जसे जसे जात होते तसतसे अतिकष्टामुळे अनेक सहप्रवासी मागे राहिले. जेव्हा ते टाट्रीमध्ये [[स्लोव्हाकिया]] सीमेजवळ आले तेव्हा जनिना यांच्या बरोबर फक्त एकच साथीदार उरला होता. तो सुद्धा डोंगरावर चढत असताना अचानक कोसळला. कालांतराने जनिना एकट्याच सीमा ओलांडून पार जाऊ शकल्या. <ref name=":0" /> जानेवारी १९४१ मध्ये इतर पोलिश निर्वासितांसह जनिना या स्लोव्हाकियाहून [[हंगेरी]] - नंतर [[युगोस्लाव्हिया]] आणि [[तुर्कस्तान|तुर्की]]<nowiki/>मार्गे [[पॅलेस्टाईन]]<nowiki/>ला गेल्या. निर्वासितांना [[जेरुसलेम]]<nowiki/>जवळील एका छावणीत आश्रय देण्यात आला. पण एक दिवस असा आला जेव्हा जनिनाला छावणीतील जीवनातील अत्याचार सहन झाला नाही आणि त्या ती वस्ती सोडून कामाच्या शोधात बाहेर पडल्या. शेवटी त्या राम अल्लाह येथे पोहोचल्या. तिथे अरब मुलींसाठी असलेल्या बोर्डिंग स्कूलमध्ये दाखल झाल्या. एक डच स्त्री तेथे मुख्याध्यापिका म्हणून कार्यरत होती. तिने जनिनाला आश्रय दिला. कालांतराने दोघींमध्ये मैत्री निर्माण झाली. जनिना तेथे अरब मुलींना शिकवणे, बागकाम करणे, मुख्याध्यापिकेस साहाय्य करणे इत्यादी कामे करू लागल्या. <ref name=":0" /> फेब्रुवारी १९४८ मध्ये जनिना पुन्हा पोलंडला गेल्या. तेथे त्यांनी एका शिक्षणसंस्थेत नऊ वर्षे काम केले. पुढे मतिमंद मुलांच्या शाळेची जबाबदारी त्यांच्यावर सोपविण्यात आली. १९५६ मध्ये त्या [[जर्मनी]]<nowiki/>ला गेल्या. == श्रीअरविंद शिकवणुकीचा परिचय == एकदा, जेरुसलेममध्ये, [[हेन्झ कॅपर्स]] नावाच्या एका जर्मन पाद्रीचे ([[हेन्झ कॅपर्स]], यांनी श्रीअरविंदांच्या निवडक साहित्याचे जर्मनमध्ये भाषांतर केले.) [[अरविंद घोष|श्रीअरविंद]] यांच्यावर व्याख्यान झाले. ते ऐकून जनिना यांच्या जीवनास कलाटणी मिळाली. श्रीअरविंद व [[मीरा अल्फासा|श्रीमाताजी]] यांच्या साहित्याच्या अभ्यासाला आणि योगाभ्यासाला त्यांनी सुरुवात केली. त्याच वेळी चित्रकला शिकण्यास सुरुवात केली. पॅलेस्टाईनमध्ये, त्यांनी जलरंगातील लँडस्केप्स रंगवायला सुरुवात केली.<ref name=":0" /> श्रीअरविंद आणि श्रीमाताजी यांना अभिप्रेत असलेल्या भविष्यकालीन कार्यात जनिना यांचा सहभाग होता, अशी ग्वाही श्रीमाताजी यांनी दिली होती. <ref>''Mother's Agenda, 11 August 1964 (translated from recorded conversations with Satprem in French)''</ref> १९५७ ते जीवनाच्या अखेरीपर्यंत म्हणजे १९६४ पर्यंत त्या आश्रमात राहत होत्या. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://motherandsriaurobindo.in/disciples/janina/books/a-captive-of-her-love/|title=A Captive of Her Love - Book on Janina Stroka : Read online|website=The Mother & Sri Aurobindo : e-library|language=en|access-date=2025-03-03}}</ref> श्रीमाताजी जेव्हा श्रीअरविंद यांच्या सिंथेसिस ऑफ योगचे फ्रेंच भाषेत भाषांतर करत असत त्या वर्गास उपस्थित राहण्याची परवानगी जनिना यांना मिळाली होती. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://wiki.auroville.org.in/wiki/Janina_Stroka|title=Janina Stroka - Auroville Wiki|website=wiki.auroville.org.in|access-date=2025-03-03|archive-date=2025-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20250419235643/https://wiki.auroville.org.in/wiki/Janina_Stroka|url-status=dead}}</ref> == चित्रकलेचा विकास == १७ डिसेंबर १९५७ मध्ये त्या [[पाँडिचेरी]] येथे आल्या. श्रीमाताजी यांनी त्यांना नर्सिंग विभागाच्या प्रमुख म्हणून नियुक्त केले. येथे फावल्या वेळात त्यांनी चित्रे काढायला सुरुवात केली. त्यांच्या आंतरिक जीवनाचे प्रतिबिंब त्या चित्रांमध्ये उमटलेले दिसत असे. त्यांनी चित्रकलेतील स्टीप्लिंग हे तंत्र आत्मसात केले. अध्यात्मजीवनातील वेगवेगळ्या संकल्पना घेऊन त्यावर त्यांनी चित्रे काढली. आत्म्याचे साहस, दिव्य लीला, निर्मितीची कहाणी अशा काही संकल्पना वानगीदाखल सांगता येतील. साडेसहा वर्षांच्या कालावधीत त्यांनी तीनशेहून अधिक पेंटिंग्ज केली. १९६१ पासून त्यांनी सिमेंटच्या आधारे काही शिल्पकामास सुरुवात केली. <ref name=":0" /> == प्रकाशित लेखन == [https://auro-ebooks.com/download/captive-of-her-love-by-janina-stroka-pdf/ अ कॅप्टिव ऑफ हर लव] (१९९८) - जनिना यांच्या पत्रांचा, पेंटिंग्जचा आणि कवितांचा समावेश या पुस्तकात आहे. == पूरक == * [https://motherandsriaurobindo.in/disciples/janina/paintings/ जनिना यांची पेंटिंग्ज] * [https://wiki.auroville.org.in/wiki/Pramila_Sen#:~:text=(Sunayana%20Panda:)%20%E2%80%9CPramila%20Devi%20(Pramila%20Sen)%20was%20born%20in%20the&text=There%20used%20to%20be%20a%20centre%20of%20the%20Sri%20Aurobindo%20Ashram%20in%20Chittagong जनिना यांच्या पूर्वायुष्याविषयी प्रमिला देवी यांनी सांगितलेल्या आठवणी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240814070345/https://wiki.auroville.org.in/wiki/Pramila_Sen#:~:text=(Sunayana%20Panda:)%20%E2%80%9CPramila%20Devi%20(Pramila%20Sen)%20was%20born%20in%20the&text=There%20used%20to%20be%20a%20centre%20of%20the%20Sri%20Aurobindo%20Ashram%20in%20Chittagong |date=2024-08-14 }} {{श्रीअरविंद व श्रीमाताजी यांचे कार्य}} == संदर्भ == [[वर्ग:चित्रकार]] [[वर्ग:इ.स. १९०९ मधील जन्म]] [[वर्ग:गूढवादी]] [[वर्ग:इ.स. १९६४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इंग्लिश कवयित्री]] 7erjo04f7ix198cpfbkv8kl1jyn3415 0 370356 2690387 2677309 2026-06-21T06:09:56Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2690387 wikitext text/x-wiki {{बदल}} '''सेनापती “क्रिस” गोपालकृष्णन''' हे एक भारतीय उद्योगपती आहेत आणि अ‍ॅक्सिलर व्हेंचर्सचे अध्यक्ष आहेत, जे एक स्टार्टअप एक्सेलेटर आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.axilor.com/investors/|title=Investors – Axilor Ventures:: Axilor Ventures is an Active Seed Fund|language=en-US|access-date=2021-06-13}}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ते [[इन्फोसिस|इन्फोसिसचे]] सह-संस्थापक आहेत, त्यांनी २००७ ते २०११ पर्यंत त्याचे सीईओ आणि व्यवस्थापकीय संचालक आणि २०११ ते २०१४ पर्यंत उपाध्यक्ष म्हणून काम केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.infosys.com/about/management-profiles/gopalakrishnan.html|title=Infosys - S. Gopalakrishnan: Co-founder {{!}} Management Profiles|website=infosys.com|access-date=2021-06-13}}</ref> जागतिक व्यवसाय आणि तंत्रज्ञान विचारसरणीचे नेते म्हणून ओळखले जाणारे, त्यांना संस्थात्मक गुंतवणूकदारांच्या आशियातील शीर्ष कार्यकारी अधिकाऱ्यांच्या पहिल्या क्रमवारीत सर्वोच्च सीईओ (आयटी सेवा श्रेणी) म्हणून निवडण्यात आले आणि २०११ मध्ये कॉर्पोरेट गव्हर्नन्स एशियाने दुसऱ्या आशियाई कॉर्पोरेट संचालक मान्यता पुरस्कारांच्या विजेत्यांपैकी एक म्हणून निवडले. २०१३-१४ साठी ते भारताच्या सर्वोच्च उद्योग चेंबर कॉन्फेडरेशन ऑफ इंडियन इंडस्ट्री (सीआयआय) चे अध्यक्ष म्हणून निवडले गेले आणि जानेवारी २०१४ मध्ये दावोस येथे झालेल्या वर्ल्ड इकनोमिक फोरम सह-अध्यक्षांपैकी एक म्हणून काम केले. जानेवारी २०११ मध्ये, [[भारत सरकार]] ने गोपालकृष्णन यांना देशातील तिसरा सर्वोच्च नागरिक सन्मान [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] प्रदान केला. क्रिस हे ओकिनावा इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स अँड टेक्नॉलॉजीच्या बोर्ड ऑफ गव्हर्नर्समध्ये काम करतात, ते कौन्सिल ऑफ [[भारतीय विज्ञान संस्था|इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्सचे]] अध्यक्ष आहेत आणि बंगळुरू येथील इंटरनॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ इन्फॉर्मेशन टेक्नॉलॉजीच्या बोर्ड ऑफ गव्हर्नर्सचे अध्यक्ष आहेत. ते कर्नाटक सरकारच्या व्हिजन ग्रुप ऑन इन्फॉर्मेशन टेक्नॉलॉजीचे अध्यक्ष, आरबीआयएच ([[भारतीय रिझर्व बँक|रिज़र्व बँक ऑफ इंडिया]] इनोव्हेशन हब) चे अध्यक्ष आणि सीआयआय सेंटर ऑफ एक्सलन्स इन इनोव्हेशन, एंटरप्रेन्योरशिप अँड स्टार्टअप्स (सीआयईएस) चे अध्यक्ष आहेत. ते श्री चित्रा तिरुनल इन्स्टिट्यूट फॉर मेडिकल सायन्सेस अँड टेक्नॉलॉजी, त्रिवेंद्रमचे अध्यक्ष देखील आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sctimst.ac.in/About%20SCTIMST/Governing%20Body|title=SCTIMST Governing Body}}</ref> क्रिस हे इतिहासा रिसर्च अँड डिजिटलचे अध्यक्ष आहेत जे भारतीय आयटी उद्योगाचा इतिहास <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://itihaasa.com/|title=itihaasa.com}}</ref> मायक्रोसाइट म्हणून प्रकाशित करतात तसेच भारतातील औद्योगिक आणि शैक्षणिक संशोधनावरील अहवाल देखील प्रकाशित करतात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://itihaasa.com/|title=Home {{!}} Itihaasa|website=itihaasa.com|access-date=2021-06-13}}</ref> ते ''अगेन्स्ट ऑल ऑड्स - द आयटी स्टोरी ऑफ इंडियाचे'' सह-लेखक आहेत. क्रिस मेंदू विज्ञान, वृद्धत्वाशी संबंधित विकारांवरील संशोधनाला प्रोत्साहन देण्यासाठी तसेच स्टार्ट-अप्स आणि स्टार्ट-अप इकोसिस्टममध्ये गुंतवणूक करतात. प्रतिक्षा ट्रस्ट हा त्यांचा कुटुंबाचा परोपकार आहे आणि प्रतिति ही त्यांची गुंतवणूक शाखा आहे. क्रिसने मद्रास येथील इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीमधून फिजिक्स एंड कंप्यूटर साइंस मास्टर्स डिग्री घेतली आहे. क्रिस हे [https://www.inae.in/wp-content/uploads/2021/12/Award-Booklet-2021.pdf इंडियन नॅशनल अकादमी ऑफ इंजिनिअर्स (INAE) चे फेलो] आणि इन्स्टिट्यूशन ऑफ इलेक्ट्रॉनिक्स अँड टेलिकम्युनिकेशन इंजिनिअर्स (IETE) चे मानद फेलो आहेत. ९ ऑक्टोबर २०२४ रोजी प्रकाशित झालेल्या फोर्ब्सच्या भारतातील १०० श्रीमंत उद्योजकांच्या यादीनुसार, सेनापती गोपालकृष्णन हे ४.३५ अब्ज डॉलर्सच्या एकूण संपत्तीसह ७३ व्या क्रमांकावर आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forbes.com/lists/india-billionaires/|title=India's 100 Richest|website=[[Forbes]]}}</ref> == सुरुवातीचे जीवन == गोपालकृष्णन यांचा जन्म ५ एप्रिल १९५५ रोजी केरळमधील [[तिरुवनंतपुरम|तिरुअनंतपुरम]] येथे झाला. त्यांनी सरकारी मॉडेल बॉईज हायर सेकेंडरी स्कूलमध्ये शिक्षण घेतले. त्यांनी १९७७ मध्ये भौतिकशास्त्रात एम.एससी. आणि १९७९ मध्ये संगणक विज्ञानात एम.टेक. पदवी प्राप्त केली, दोन्हीही [[भारतीय तंत्रज्ञान संस्था (चेन्नई)|आयआयटी मद्रास मधून]] . त्यांनी १९७९ मध्ये पटनी कंप्यूटर सिस्टम्स, मुंबई येथे सॉफ्टवेअर अभियंता म्हणून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली. * * कर्नाटक सरकारच्या आयटीवरील व्हिजन ग्रुपचे अध्यक्ष * कन्फेडरेशन ऑफ़ इंडियन इंडस्ट्रीज़ अध्यक्ष (२०१३-१४) * दावोस येथे झालेल्या वर्ल्ड इकनोमिक फोरम सह-अध्यक्ष (२०१४) * संयुक्त राष्ट्रांच्या ग्लोबल कॉम्पॅक्ट बोर्डाचे सदस्य (२०१२-१५) <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.infosys.com/newsroom/features/2012/kris-un-global-compact-board.html|title=Infosys - Kris Gopalakrishnan in the UN Global Compact Board|website=infosys.com|access-date=2021-06-13|archive-date=2021-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613061459/https://www.infosys.com/newsroom/features/2012/kris-un-global-compact-board.html|url-status=dead}}</ref> * भारताच्या गैर-वैयक्तिक डेटा प्रशासन समितीचे अध्यक्ष * रिझर्व्ह बँक इनोव्हेशन हबचे पहिले अध्यक्ष <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/news/fintech/kris-gopalakrishnan-appointed-first-chairperson-of-reserve-bank-innovation-hub/79261673|title=Kris Gopalakrishnan appointed first chairperson of Reserve Bank Innovation Hub - ET BFSI|last=ETBFSI.com|website=ETBFSI.com|language=en|access-date=2021-06-13}}</ref> * CII सेंटर ऑफ एक्सलन्स फॉर इनोव्हेशन, एंटरप्रेन्योरशिप अँड स्टार्ट-अप्सचे अध्यक्ष <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cii.in/startup-centre.aspx|title=CII Start up Centre|website=cii.in|access-date=2021-06-13}}</ref> आणि CII स्टार्ट-अप कौन्सिलचे माजी अध्यक्ष <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cii.in/PressreleasesDetail.aspx?enc=/q61PNgZtRqYhfP4GujvP9sU0QCQ9aWOpiIGTGX+Jg0=|title=CII|website=cii.in|access-date=2021-06-13}}</ref> == पुरस्कार आणि सन्मान == * २०११ मध्ये, [[भारत सरकार|भारत सरकारने]] त्यांना [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] देऊन सन्मानित केले जे भारतातील तिसरे सर्वोच्च नागरिक सन्मान आहे<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://pib.gov.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364|title=Press Information Bureau|website=pib.gov.in|access-date=2021-06-13}}</ref> * २०१९ मध्ये केरळ विद्यापीठाने मानद डॉक्टरेट प्रदान केली <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/ku-to-confer-honorary-doctorates-on-narlikar-kris-gopalakrishnan/article29185917.ece|title=KU to confer honorary doctorates on Narlikar, Kris Gopalakrishnan|date=2019-08-21|work=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2021-06-13}}</ref> * थिंकर्स ५० (२००९) <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.infosys.com/newsroom/features/2009/kris-gopalakrishnan-thinkers50.html|title=Infosys - Kris Gopalakrishnan recognized as a Global Business Thinker|website=infosys.com|access-date=2021-06-13|archive-date=2021-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613061458/https://www.infosys.com/newsroom/features/2009/kris-gopalakrishnan-thinkers50.html|url-status=dead}}</ref> == परोपकार == === भारतातील संशोधन आणि उद्योजकतेला पाठिंबा === अ‍ॅक्सिलर व्हेंचर्सच्या माध्यमातून, क्रिसने असंख्य स्टार्टअप्स आणि व्हेंचर फंड्समध्ये गुंतवणूक केली आहे. त्यांनी त्यांच्या संपत्तीचा काही भाग - फोर्ब्सच्या मते, ३० मे २०२३ पर्यंत, अंदाजे $२.९ अब्ज, आरोग्य संशोधन, विशेषतः मेंदू विज्ञान तसेच समाजावर थेट परिणाम करणाऱ्या तंत्रज्ञान-चालित नवोपक्रमांसाठी वापरला आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forbesindia.com/article/take-one-big-story-of-the-day/why-kris-gopalakrishnan-is-spending-hundreds-of-crores-to-study-the-human-brain/85249/1|title=Why Kris Gopalakrishnan is Spending Hundreds of Crores to Study the Human Brain}}</ref> क्रिस खालील क्षेत्रांमध्ये विविध सरकारी समित्या/संस्था आणि परोपकारी उपक्रमांमधील त्यांच्या नेतृत्वाच्या भूमिकांद्वारे अनेक भारत-केंद्रित उपक्रमांना पाठिंबा आणि मार्गदर्शन करत आहेत: === ब्रेन साइंस एंड कंप्यूटर साइंस === क्रिस यांनी [[बंगळूर|बंगळुरूमधील]] [[भारतीय विज्ञान संस्था|इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स]] येथे सेंटर फॉर ब्रेन रिसर्च विकसित करण्यासाठी ₹225 [[१,००,००,००० (संख्या)|कोटींचे]] योगदान दिले आहे. १०५ वर्षे जुन्या या संस्थेला एखाद्या व्यक्तीकडून मिळालेल्या सर्वात मोठ्या परोपकारी देणगीचे ते दाता आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Infosys-co-founder-gives-IISc-Rs-225-crore/articleshow/29621344.cms|title=Infosys co-founder gives IISc Rs 225 crore {{!}} India News - टाइम्स ऑफ इंडिया|date=Jan 31, 2014|website=The Times of India|language=en|access-date=2021-06-13}}</ref> त्यांनी आयआयएससी बेंगळुरू आणि [[भारतीय तंत्रज्ञान संस्था (चेन्नई)|इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी मद्रास]], [[चेन्नई]] येथे न्यूरोकॉम्प्युटिंग आणि डेटा सायन्समध्ये प्रतिष्ठित व्हिजिटिंग चेअर्स स्थापन करण्यासाठी अतिरिक्त कोटींचे योगदान दिले आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2015/jun/23/infosys-co-founder-sets-up-3-chairs-at-iisc-with-rs-10-crore-corpus-773232.html|title=Infosys Co-founder Sets Up 3 Chairs at IISc With Rs 10 Crore Corpus|date=23 June 2015|website=The New Indian Express|access-date=2021-06-13}}</ref> आयआयटी मद्रासमध्ये गोपालकृष्णन यांनी निधी दिलेला आणखी एक प्रकल्प म्हणजे "सुधा गोपालकृष्णन ब्रेन सेंटर", जो जगातील अशा प्रकारचा पहिला प्रकल्प असल्याचे त्यांचे म्हणणे आहे. हे केंद्र मेंदूचे सेल्युलर-स्तरीय प्रतिमा मॅपिंग करत आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forbesindia.com/article/take-one-big-story-of-the-day/why-kris-gopalakrishnan-is-spending-hundreds-of-crores-to-study-the-human-brain/85249/1|title=Why Kris Gopalakrishnan is Spending Hundreds of Crores to Study the Human Brain}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://acr.iitm.ac.in/iitm_in_news/iit-madras-launches-sudha-gopalakrishnan-brain-centre-to-map-human-brains-at-cellular-level/|title=Office of Alumni & Corporate Relations}}</ref> क्रिस हे भारताच्या ₹3,660 कोटींच्या सायबर-फिजिकल सिस्टम टेक्नॉलॉजीजवरील राष्ट्रीय मिशनच्या गव्हर्निंग बोर्डाचे अध्यक्ष आहेत, जे सीपीएस आणि संबंधित तंत्रज्ञानाशी संबंधित २५ केंद्रांच्या स्थापनेचे निरीक्षण करत आहे. === आरोग्यसेवा === क्रिसने श्रीनिवासपुरा एजिंग न्यूरो सेनेसेन्स अँड कॉग्निशन स्टडी <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehansindia.com/editors-desk/gene-mapping-project-can-transform-countrys-healthcare-604235|title=Gene-mapping project can transform country's healthcare|last=India|first=The Hans|date=2020-02-11|website=thehansindia.com|language=en|access-date=2021-06-13}}</ref> आणि जीनोमइंडिया, हा संपूर्ण भारतातील एक उपक्रम आहे जो भारतातील प्रतिनिधी लोकसंख्येतील १०,००० व्यक्तींच्या संपूर्ण जीनोम सिक्वेन्सिंगवर लक्ष केंद्रित करतो, याद्वारे भारतात वृद्धत्व संशोधनाला चालना दिली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.iisc.ac.in/events/genomeindia-initiative-launched-to-unlock-indias-dna/|title=Indian Institute of Science|language=en|access-date=2021-06-13}}</ref> ते कर्नाटकातील बंगळुरू येथील नॅशनल सेंटर फॉर बायोलॉजिकल सायन्सेस येथे स्टेम सेल्स वापरून मेंदू विकारांमध्ये शोध घेण्यासाठी एक्सीलरेटर प्रोग्रामला देखील पाठिंबा देत आहेत. ते भारतातील नाविन्यपूर्ण आरोग्यसेवा मॉडेल तयार करणारे एक ना-नफा संस्था असलेल्या स्वस्थ डिजिटल हेल्थ फाउंडेशनच्या मंडळावर आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.swasth.app/team|title=Swasth.app|website=Swasth.app|language=en|access-date=2021-06-13}}{{मृत दुवा|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == हेल्थ केयर == क्रिस यांनी गोपालकृष्णन - एनटीयू प्रेसिडेंशियल पोस्टडॉक्टरल फेलोशिपची स्थापना केली, जी इंडस्ट्री ४.० स्मार्ट सिटीजवर केंद्रित होती.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pm-narendra-modi-visits-ntu-in-singapore-interacts-with-students/articleshow/64414091.cms|title=PM Modi Singapore visit: PM Narendra Modi visits NTU in Singapore, interacts with students {{!}} India News - टाइम्स ऑफ इंडिया|date=Jun 1, 2018|website=The Times of India|language=en|access-date=2021-06-13}}</ref> ते भारतातील तरुण संशोधकांना आयआयएससी येथे प्रतीक्षा ट्रस्ट यंग इन्व्हेस्टिगेटर्स अवॉर्ड, आयसीटीएस येथे क्वांटिटेटिव्ह सिस्टम्स बायोलॉजीवरील हिवाळी शाळांसाठी प्रतीक्षा ट्रस्ट शिष्यवृत्ती आणि प्रवास अनुदान आणि आयआयटी मद्रास येथे यंग फॅकल्टी रिकग्निशन अवॉर्ड आणि ट्रॅव्हल ग्रँट्सद्वारे पाठिंबा देतो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.iisc.ac.in/events/lectures-by-pratiksha-trust-young-investigators/|title=Indian Institute of Science|language=en|access-date=2021-06-13}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.icts.res.in/program/qsb2019|title=ICTP - ICTS Winter School on Quantitative Systems Biology|date=|publisher=ICTS|access-date=2022-09-30}}</ref> क्रिसने ऑगस्ट २०१७ मध्ये आयआयटी मद्रास येथे गोपालकृष्णन-देशपांडे सेंटर फॉर इनोव्हेशन अँड एंटरप्रेन्योरशिपची स्थापना केली. या केंद्राच्या माध्यमातून जागतिक दर्जाच्या नवोपक्रम आणि उद्योजकतेद्वारे भारतीय शैक्षणिक संस्थांकडे असलेल्या वैज्ञानिक व तांत्रिक ज्ञानाच्या संपूर्ण क्षमतेचा उपयोग करून भारतीय समाजातील समस्या सोडवण्याचा उद्देश आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://gdc-iitm.org/pages/our-vision|title=GDC - Gopalakrishnan-Deshpande Centre for Innovation and Entrepreneurship|website=gdc-iitm.org|access-date=2021-06-13|archive-date=2021-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613061459/http://gdc-iitm.org/pages/our-vision|url-status=dead}}</ref> नांदी फाउंडेशन<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.naandi.org/board-of-directors/|title=Naandi|website=naandi.org|access-date=2021-06-13|archive-date=2021-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613061458/https://www.naandi.org/board-of-directors/|url-status=dead}}</ref> आणि सेंटर फॉर कलेक्टिव्ह डेव्हलपमेंट सारख्या कार्यक्रमांद्वारे क्रिस शेतकऱ्यांच्या उपजीविकेचे संगोपन करण्यास मदत करतात. त्यांनी अनेक मनोरंजक इतिहास प्रकल्पांना पाठिंबा दिला आहे जसे की itihaasa.com द्वारे ''हिस्ट्री ऑफ़ इंडियन आईटी'' आणि [[भारतीय तंत्रज्ञान संस्था (गांधीनगर)|आयआयटी गांधीनगर]] येथे ''हिस्ट्री ऑफ़ मैथेटिक्स इन इंडिया'' संशोधन प्रकल्प.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://sites.iitgn.ac.in/homi/|title=Home|website=sites.iitgn.ac.in|access-date=2021-06-13|archive-date=2021-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613061458/https://sites.iitgn.ac.in/homi/|url-status=dead}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:केरळमधील शास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:व्यापार व उद्योगातील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:Pages with unreviewed translations]] rzgr0mrc0012rlzqb86tseae5hq9nz9 2 370960 2690405 2616505 2026-06-21T07:06:09Z शंकरराव भाऊराव येवले 164655 देशभक्त शंकरराव येवले यांची माहिती. 2690405 wikitext text/x-wiki शंकरराव भाऊराव येवले (शं. भा. येवले) हे सोलापूर जिल्ह्यातील करमाळा तालुक्यातील एक स्वातंत्र्यसैनिक, ज्येष्ठ पत्रकार, लेखक, सामाजिक कार्यकर्ते होते. • परिचय - <nowiki>*</nowiki> पूर्ण नाव - शंकरराव भाऊराव येवले. <nowiki>*</nowiki> जन्म - १२ सप्टेंबर १९२७. (करमाळा, ब्रिटिश भारत.) <nowiki>*</nowiki> मृत्यू - २४ जून २०१२. (सोलापूर, महाराष्ट्र, भारत.) <nowiki>*</nowiki> राष्ट्रीयत्व - भारतीय. <nowiki>*</nowiki> धर्म - हिंदू. <nowiki>*</nowiki> शिक्षण - जुनी मॅट्रिक, लाइब्रेरियन ट्रेनिंग कोर्स. (एल. टी. सी.) <nowiki>*</nowiki> यासाठी ओळखले जातात - भारतीय स्वातंत्र्य चळवळ, पत्रकारिता, लेखन, समाजकार्य. • कौटुंबिक पार्श्वभूमी आणि सुरवातीचे जीवन - येवले कुटुंब हे मूळचे बीड जिह्यातील शिरूर कासार तालुक्यातील येवलवाडी या गावचे. शंकरराव येवले यांचे वडील भाऊराव येवले यांना ब्रिटीशकालीन सोलापूर जिल्हा लोकल बोर्डात रोड कारकून म्हणून नोकरी मिळाली आणि त्याअंतर्गत येत असलेल्या करमाळा नगरपालिकेत कारकून म्हणून त्यांची नियुक्ती झाली. तेव्हा हे कुटुंब नोकरी निमित्ताने १९०५ साली करमाळा या गावी स्थायिक झाले. पुढे भाऊराव यांचा विवाह महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे यांचे सहकारी असलेले केरू रावजी भोसले यांची कन्या आणि स्वातंत्र्यसैनिक व समाजवादी नेते भाई अ. के. भोसले यांची बहीण उषाबाई यांच्याशी झाला. भाऊराव आणि उषाबाई यांना ३ मुले व ३ मुली अशी एकूण ६ अपत्ये झाली. त्यातील सर्वात मोठे अपत्य शंकरराव हे होते. पुढे काही वर्षांनंतर भाऊराव यांचा आकस्मित मृत्यू झाला त्यामुळे कुटुंबाची आर्थिक स्थिती हालाखीची झाली आणि सर्व कुटुंबिक जबाबदारी युवा अवस्थेत असलेल्या शंकरराव यांच्या खांद्यावर येऊन पडली. त्यावेळी अनेक छोटीमोठी कामे करून शंकररावांनी आपल्या कुटुंबाला हातभार लावला. • शैक्षणिक माहिती - शंकरराव येवले यांचे सातवी पर्यंतचे शिक्षण करमाळा येथील ब्रिटीशकालीन नगरपालिकेच्या सेंट्रल स्कूल मुले नंबर १ येथे झाले आणि आठवी ते अकरावी (जुनी मॅट्रिक) पर्यंतचे शिक्षण सोलापूर येथे झाले. परंतू घरची आर्थिक स्थिती हालाखीची असल्यामुळे त्यांना पुढे शिक्षण घेता आले नाही. • स्वातंत्र्य चळवळीतील सहभाग - शंकरराव येवले यांनी विद्यार्थी दशेत असताना कोवळ्या वयात १९४२ सालच्या चलेजाव चळवळीतील सभा, मिरवणुकांमध्ये सक्रिय भाग घेतला. नंतर १९४६ ते १९४८ सालांदरम्यान हैद्राबाद तथा मराठवाडा मुक्ती संग्रामात देखील सक्रिय भाग घेतला. त्या २ वर्षांच्या काळात निजाम सरकारच्या जुलमी राजवटीविरुद्ध जनमत निर्माण करण्यासाठी भूमिगत राहून गुप्त वाड्मयाचा प्रसार करणाऱ्या स्वातंत्र्यसैनिकांपैकी ते एक होते. सप्टेंबर १९४८ मध्ये हैद्राबाद संस्थानात भारत सरकारचे सैन्य घुसल्याची बातमी येताच शंकरराव येवले यांनी पां. म. जगताप, सरदारसिंग परदेशी, गोकुळसिंग परदेशी, किसनराव खाडे, विठ्ठल आलाट या स्वातंत्र्यसैनिकांसोबत करमाळा गावच्या पूर्व दिशेला काही मैल अंतरावर असलेल्या हैद्राबाद संस्थानातील सीना नदी काठच्या बोरगाव, तांदुळवाडी, काटेवाडी, शेलगाव आदी परिसरात हिंडून तिरंगा ध्वज फडकवत भाषणांमधून जनतेला दिलासा दिला. तसेच त्या भागात निजाम सरकारच्या कागदपत्रांची मोठी होळी करून निजाम सरकार विरुद्ध घोषणा दिल्या. त्यावेळी तांदुळवाडीचा कुख्यात रझाकार शेख अमीर शेख अली याला पकडून त्याच्या मुसक्या बांधण्यात आल्या. • पत्रकारिता - शंकरराव येवले यांनी १९४५ साली 'चेतना' नावाचे एक हस्तलिखित त्रैमासिक लिहिले. नंतर ३१ जुलै १९४७ रोजी साप्ताहिक भारती या वृत्तपत्रात 'स्वागताला तयार रहा' हा शंकरराव येवलेंचा पहिला लेख छापून आला आणि याच दिवसापासून त्यांची पत्रकारिता सुरू झाली. साप्ताहिक भारती, साप्ताहिक संयुक्त महाराष्ट्र, दैनिक नवशक्ती, दैनिक नवाकाळ या वृत्तपत्रांचे पत्रकार म्हणून त्यांनी काम सुरू केले. त्याच दरम्यान १९४८ साली त्यांना करमाळा नगरपालिकेत कारकून (लिपिक) म्हणून नोकरी मिळाली. ही नोकरी करत-करत त्यांनी पत्रकारिता देखील सुरू ठेवली. पुढे १९४९ साली नगरपालिकेच्या 'ज्ञानेश्वर वाचन मंदिर' या ग्रंथालयाची स्थापना झाल्यानंतर त्याच्या ग्रंथपाल पदी शंकरराव येवलेंची नियुक्ती करण्यात आली. नंतर पालिकेने त्यांना ग्रंथपाल पदाचे प्रशिक्षण घेण्यासाठी काही महिने पुणे येथे पाठवले. प्रशिक्षण पूर्ण केल्यानंतर ते पुन्हा ग्रंथालयाच्या दैनंदिन कामकाजात रुजू झाले. पण या नोकरीमुळे त्यांना मुक्तपणे पत्रकारिता करताना अडचणी येऊ लागल्याने आणि पालिकेच्या पदाधिकाऱ्यांबरोबर वाद होऊ लागल्याने त्यांनी १९५४ साली आपल्या ग्रंथपाल पदाचा राजीनामा देऊन पूर्णवेळ पत्रकारिता सुरू केली. सन १९४७ ते सन १९६० या कालावधीत शंकरराव येवलेंनी साप्ताहिक भारती, चंद्रकांत निंबाळकरांचे साप्ताहिक संयुक्त महाराष्ट्र, एस. सदानंदांचे दैनिक नवशक्ती, कृष्णाजी खाडिलकरांचे दैनिक नवाकाळ, आचार्य अत्रेंचे दैनिक मराठा, लोकमान्य टिळकांनी स्थापन केलेले दैनिक केसरी या आघाडीच्या वृत्तपत्रांचे पत्रकार म्हणून काम केले. पुढे १९६१ साली पत्रमहर्षी रंगा वैद्य यांनी सोलापूर येथे दैनिक संचार हे वृत्तपत्र सुरू केल्यानंतर शंकरराव येवलेंनी या वृत्तपत्राचे पत्रकार म्हणून काम सुरू केले. त्याच्या जोडीला दैनिक तरुण भारत आणि दैनिक समाचार या वृत्तपत्रांचे पत्रकार म्हणून देखील त्यांनी काही वर्षे काम केले पण रंगा वैद्यांच्या दैनिक संचार या वृत्तपत्रात त्यांनी प्रदीर्घ काळ काम केले. त्यासोबत 'साप्ताहिक सल्ला' हे करमाळा तालुक्यातील पहिले वृत्तपत्र शंकरराव येवलेंनी सुरू केले. या वृत्तपत्राचा पहिला अंक २० ऑक्टोबर १९६९ रोजी प्रकाशित झाला. हे वृत्तपत्र सन १९६९ ते सन १९८० या कालावधीत आणि नंतर सन २००३ ते सन २००८ या कालावधीत नियमितपणे प्रकाशित व्हायचे. सन १९४५ ते सन २००८ या शंकरराव येवलेंच्या ६३ वर्षांच्या पत्रकारितेच्या प्रदीर्घ अशा कारकिर्दीत त्यांचे हजारो संशोधनात्मात लेख, टीकात्मक लेख, स्तंभ लेख व ललित लेखन विविध वृत्तपत्रांतून प्रसिद्ध झाले. स्थानिक पातळीवरील विषयांपासून ते राष्ट्रीय पातळीवरील विविध विषयांवर त्यांनी अभ्यासपूर्ण लेख लिहिले. ७०, ८०, ९० च्या दशकांत त्यांचे बरेचसे अग्रलेख हे उग्रलेख म्हणून प्रसिद्ध झाले. त्यामुळे त्यांना बऱ्याचदा कोर्टाच्या फेऱ्या देखील माराव्या लागल्या. पण शंकरराव येवलेंना त्यांच्या परखड आणि निर्भीड लेखणीमुळे व बातम्या प्रसिद्ध करण्याच्या खास शैलीमुळे सोलापूर जिल्ह्यात प्रचंड प्रसिद्धी मिळाली. कित्येक रंजल्या गांजल्या, गोरगरीब, निरक्षर लोकांना त्यांनी आपल्या पत्रकारितेतून न्याय मिळवून देण्याचे काम केले. सन १९८९ ते सन १९९२ या कालावधीत त्यांनी अखिल भारतीय मराठी पत्रकार संघाशी संलग्न असलेल्या सोलापूर जिल्हा पत्रकार संघाचे अध्यक्ष म्हणून कामकाज पाहिले. तसेच राज्य शासनाच्या पत्रकार अधिस्वीकृती समितीचे पुणे विभागीय सदस्य म्हणून देखील कामकाज पाहिले. • प्रकाशित पुस्तके - <nowiki>*</nowiki> शं. भा. येवले लिखित 'सोलापूर जिल्ह्यातील स्वातंत्र्यलढा' हे पुस्तक १९९४ साली प्रकाशित झाले. ऑगस्ट क्रांती सुवर्ण महोत्सव समितीमार्फत महाराष्ट्र शासनाने हे पुस्तक शासकीय खर्चातून प्रकाशित केले. या पुस्तकाचे प्रकाशन सोलापुरातील हुतात्मा स्मृति मंदिर येथे राज्याचे अर्थमंत्री सुशीलकुमार शिंदे यांच्या हस्ते आणि बारामतीचे माजी खासदार व राज्य शासनाच्या स्वातंत्र्यसैनिक उच्चाधिकार समितीचे सभापती तुळशीदास जाधव, सांगोल्याचे आमदार गणपतराव देशमुख, सोलापूरचे महापौर मनोहर सपाटे यांच्या प्रमुख उपस्थितीत झाले. <nowiki>*</nowiki> शं. भा. येवले लिखित 'जय अंबे कमलाभवानी' हे पुस्तक १९९५ साली प्रकाशित झाले. या पुस्तकाचे प्रकाशन करमाळ्यातील नगरपालिकेच्या ज्ञानेश्वर वाचन मंदिर येथे मराठी समीक्षक डॉ. गो. मा. पवार यांच्या अध्यक्षतेखाली आणि सोलापूर जिल्हा परिषदेचे अध्यक्ष प्रतापसिंह मोहिते-पाटील यांच्या हस्ते तसेच करमाळ्याचे आमदार दिगंबरराव बागल, माजी आमदार रावसाहेब पाटील, करमाळ्याचे नगराध्यक्ष गिरधरदास देवी, प्रा. राजेंद्र दास यांच्या प्रमुख उपस्थितीत झाले. दैनिक समाचारचे संपादक बाबुराव जक्कल यांनी शंकरराव येवलेंकडून करमाळा, 'काल, आज नि उद्या' या शीर्षकाखाली एकूण ६ लेख लिहून घेतले आणि ते १९६० साली त्यांच्या दैनिक समाचारमध्ये प्रसिद्ध केले. तेच लेख पुढे 'जय अंबे कमलाभवानी' या पुस्तक रूपाने प्रकाशित झाले. करमाळा भागाचा इतिहास, हैदराबादच्या निजामाचे सरदार आणि करमाळ्याचे संस्थानिक असलेल्या राजे रावरंभा निंबाळकर व त्यांच्या घराण्याची माहिती आणि तुळजाभवानीचे प्रतिरूप असलेल्या करमाळ्याच्या कमलाभवानी मंदिराची ऐतिहासिक माहिती या पुस्तकात देण्यात आली आहे. • औद्योगिक क्षेत्रातील योगदान - करमाळा तालुक्याचा औद्योगिक विकास व्हावा आणि बेरोजगार युवकांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध व्हाव्यात या हेतूने १९८५ साली शंकरराव येवले यांनी करमाळा शहराजवळील मौलालीच्या माळावर ना. बा. परदेशी, बाबूराव उळागड्डे, ठाकोरदास देवी या सहकाऱ्यांच्या मदतीने श्री कमलादेवी औद्योगिक सहकारी वाहसात ही संस्था उभी केली. • भूषवलेली पदे - <nowiki>*</nowiki> पहिले ग्रंथपाल - ज्ञानेश्वर वाचन मंदिर, करमाळा नगरपालिका. <nowiki>*</nowiki> संस्थापक/अध्यक्ष - सोलापूर जिल्हा भूमिगत स्वातंत्र्यसैनिक संघटना. <nowiki>*</nowiki> पुणे विभागीय सदस्य - पत्रकार अधिस्वीकृती समिती, महाराष्ट्र शासन. <nowiki>*</nowiki> कार्याध्यक्ष - पुणे विभागीय पत्रकार प्रबोधन शिबीर. <nowiki>*</nowiki> अध्यक्ष - सोलापूर जिल्हा पत्रकार संघ, सोलापूर. <nowiki>*</nowiki> ऑनररी मॅजिस्ट्रेट तथा विशेष कार्यकारी दंडाधिकारी - महाराष्ट्र शासन. (सोलापूर जिल्हा कार्यक्षेत्र) <nowiki>*</nowiki> उपाध्यक्ष - अखिल भारतीय शाहीर परिषद, सोलापूर शाखा. <nowiki>*</nowiki> अध्यक्ष - श्री जगदंबा कमलाभवानी देवी देवस्थान ट्रस्ट, श्रीदेवीचामाळ, करमाळा. <nowiki>*</nowiki> संस्थापक/व्हाईस चेअरमन - श्री कमलादेवी औद्योगिक सहकारी वसाहत, मौलालीचा माळ, करमाळा. <nowiki>*</nowiki> चेअरमन - श्री कमलादेवी औद्योगिक सहकारी वसाहत, मौलालीचा माळ, करमाळा. <nowiki>*</nowiki> शासनाच्या सोलापूर जिल्हा स्वातंत्र्यलढा इतिहास लेखन समिती, भ्रष्टाचार निर्मूलन समिती, शांतता व दक्षता समिती, अन्याय निवारण समिती या समित्यांचे सदस्य म्हणून देखील शंकरराव येवलेंनी कामकाज पाहिले. • पुरस्कार - शंकरराव येवलेंना शासनाकडून तसेच विविध सामाजिक संस्था, संघटनांकडून अनेक पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले. त्यापैकी काही पुरस्कार - <nowiki>*</nowiki> भारतीय स्वातंत्र्य संग्राम आणि पत्रकारिता क्षेत्रात केलेल्या उल्लेखनीय कामगिरीबद्दल करमाळा नगर परिषदेकडून देण्यात आलेला 'नगरभूषण' पुरस्कार. (सन १९७०) <nowiki>*</nowiki> बिहार सरकारच्या वृत्तपत्र स्वातंत्र्यावर घाला घालणाऱ्या नियोजित विधेयकाविरुद्ध सोलापूर येथे सत्याग्रह केल्याबद्दल सोलापूर जिल्हा पत्रकार संघाकडून देण्यात आलेले 'गौरव पत्र.' (सन १९८४) <nowiki>*</nowiki> पत्रकारितेच्या माध्यमातून केलेल्या प्रदीर्घ जनसेवेबद्दल आणि पत्रकारितेतील ४० वर्षांच्या यशस्वी कारकीर्दीबद्दल करमाळा नगर परिषदेकडून देण्यात आलेला 'आदर्श पत्रकार' पुरस्कार. (सन १९८७) <nowiki>*</nowiki> रोपळे, माढा येथील कै. पां. ना. तथा राजाभाऊ कुलकर्णी (रोपळेकर) प्रतिष्ठानकडून देण्यात आलेला 'आदर्श पत्रकार' पुरस्कार. (सन १९९४) <nowiki>*</nowiki> भारतीय स्वातंत्र्य संग्रामात केलेल्या कामगिरीच्या गौरवार्थ महाराष्ट्र शासनाकडून देण्यात आलेले 'सन्मान पत्र.' (सन १९९७) <nowiki>*</nowiki> भारतीय स्वातंत्र्य संग्रामात केलेल्या कामगिरीच्या गौरवार्थ नवी दिल्ली येथील अखिल भारतीय स्वातंत्र्य संग्राम सेनानी समितीकडून देण्यात आलेले 'गौरव पत्र.' (सन २००१) <nowiki>*</nowiki> सोलापूर येथील देशभक्त डॉ. कृ. भी. अंत्रोळीकर स्मृती न्यासकडून देण्यात आलेला 'गजनफरकार हुतात्मा ए. कुर्बान हुसेन उत्कृष्ट पत्रकार' पुरस्कार. (सन २००२) <nowiki>*</nowiki> भारतीय स्वातंत्र्य संग्राम, सोलापूर जिल्ह्यातील पत्रकारिता क्षेत्र आणि करमाळा तालुक्यातील सांस्कृतिक, सामाजिक, औद्योगिक क्षेत्रात दिलेल्या योगदानाबद्दल करमाळा तालुका पत्रकार संघाकडून देण्यात आलेले 'मानपत्र.' (सन २००२) <nowiki>*</nowiki> जामखेड (अहमदनगर) येथील मानव सेवा ट्रस्टकडून देण्यात आलेला 'आदर्श मानव' पुरस्कार. (सन २००६) <nowiki>*</nowiki> पत्रकारितेतील ६० वर्षांच्या यशस्वी कारकीर्दीबद्दल नवी दिल्ली येथील गांधी फोरम या केंद्रीय स्तरावरील संघटनेकडून देण्यात आलेला 'पत्रमहर्षी स्व. रंगा वैद्य' स्मृती पुरस्कार. (सन २००७) <nowiki>*</nowiki> भारतीय स्वातंत्र्य संग्रामात केलेल्या कामगिरीच्या गौरवार्थ अकलूज या आशिया खंडातील सर्वात मोठ्या ग्रामपंचायतीकडून आणि अकलूज येथील संग्रामसिंह मोहिते-पाटील मित्र मंडळाकडून संयुक्तपणे देण्यात आलेले 'सन्मानचिन्ह.' (सन २००९) <nowiki>*</nowiki> ग्रंथपाल दिन व डॉ. एस. आर. रंगनाथन यांच्या जयंतीदिनी करमाळा नगर परिषदेकडून देण्यात आलेला 'आदर्श समाजसेवक' पुरस्कार. (सन २०१०) <nowiki>*</nowiki> सोलापूर येथील लोकमंगल प्रतिष्ठान व सोलापूर श्रमिक पत्रकार संघ यांच्या संयुक्त विद्यमाने देण्यात आलेला 'लोकमंगल जीवन गौरव' पुरस्कार. (सन २०१२) • गौरवोद्गार - <nowiki>*</nowiki> "शंकरराव येवलेंमुळे आपले हात बळकट झाले आहेत."                   - पत्रमहर्षी रंगा वैद्य. (संस्थापक - दैनिक संचार) <nowiki>*</nowiki> शंकरराव येवले हे एक झपाटलेले स्वातंत्र्य प्रेमी, समाजनिष्ठ, व्रतस्थ पत्रकार आहेत. पत्रकारितेची उंची अशाच व्यक्तिमत्त्वामुळे वाढत असते. भल्या भल्या धेंडांवर त्यांनी आपल्या लेखणीतून जे हल्ले चढवले ते तर्कशुध्द आणि तत्त्वशुद्ध होते. सामाजिक दृष्ट्या जे शुद्ध आणि प्रशस्त आहे ते सांगताना त्यांनी कोणाही उच्चपदस्थाचा देखील मुलाहिजा ठेवला नाही. 'इष्ट असेल ते बोलणार, साध्य असेल ते करणार' या आगरकरी बाण्याचं प्रामाणिक आचरण करणाऱ्या पत्रकारांत मी शंकररावांची गणना निःशंकपणे करू शकतो.    - डॉ. निर्मलकुमार फडकुले. (संत साहित्याचे गाढे अभ्यासक) <nowiki>*</nowiki> समाजवादी पक्ष व राष्ट्र सेवा दल यांना शंकरराव येवलेंनी वेळोवेळी सहकार्य केले. अगदी अलीकडे नोव्हेंबर २००२ मध्ये निघालेल्या उस्मानाबाद ते पुणे सेवादल ज्योतीच्या स्वागताची तयारी करण्यासाठी करमाळा तालुक्यातील सालसे, वीट वगैरे गावी ते स्वतः गेले. सर्व व्यवस्था जातीने लक्ष घालून केली. अंधश्रद्धा निर्मूलनाची चळवळ असो की ग्रंथालयाची शंकरराव तिथे हमखास असणार. धडपडणाऱ्या तरुण कार्यकर्त्यांना विश्वासाने मान टेकवता यावी असे शंकररावांचे मजबूत खांदे सदैव आधार देत आले आहेत.                           - पन्नालाल सुराणा. (ज्येष्ठ समाजवादी नेते) <nowiki>*</nowiki> प्रखर इच्छाशक्ती असलेला मनुष्य परिस्थितीच्या रेट्यामुळे मागे पडत नाही. अडचणीतूनही तो मार्ग काढतोच. याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे शंकरराव येवले.                           - द. प्र. नाईकनवरे. (संस्थापक - नाईकनवरे डेव्हलपर्स प्रा. लि., पुणे)               • पत्नी व अपत्ये - शंकरराव येवलेंच्या पत्नी मीनाक्षी आणि अपत्ये विवेक, उदय, संजय, अभय ही आहेत. r1kos6klvtlbqfsl95s6snwhsmvssma 0 379817 2690349 2685793 2026-06-21T02:57:38Z संतोष गोरे 135680 /* पात्र */ 2690349 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट चित्रपट | नाव = देऊळ बंद २ | छायाचित्र = | चित्र रुंदी = | चित्र शीर्षक = | निर्मिती वर्ष = २०२६ | भाषा = मराठी | इतर भाषा = | देश = भारत | निर्मिती = वटवृक्ष एण्टरटेन्मेंट | दिग्दर्शन = प्रवीण तरडे | आधारित = | कथा = प्रवीण तरडे | पटकथा = प्रवीण तरडे | संवाद = | निवेदक = | संकलन = | छाया = | कला = | गीते = | संगीत = तन्मय भिडे आणि ऋतुराज साठे | ध्वनी = | पार्श्वगायन = श्रेया घोषाल, उर्मिला धनगर, आदर्श शिंदे, अवधूत गुप्ते, चंदन कांबळे आणि ऋतुराज साठे | नृत्यदिग्दर्शन = | वेशभूषा = | रंगभूषा = | साहस दृष्ये = | ॲनिमेशन = | विशेष दृक्परिणाम = | प्रमुख कलाकार = * मोहन जोशी, * महेश मांजरेकर, * प्रवीण तरडे, * स्नेहल तरडे, * प्रसाद ओक, * ओम भुतकर, * मंगेश देसाई | प्रदर्शन तारीख = २१ मे २०२६ | वितरक= | अवधी = १८२ मिनिटे | पुरस्कार = | निर्मिती_खर्च = | उत्पन्न = | संकेतस्थळ दुवा = | तळटिपा = | imdb_id = 41389703 | amg_id = }} '''देऊळ बंद २ : आता परीक्षा देवाची''' हा एक [[मराठी चित्रपट]] असून २१ मे २०२६ रोजी चित्रपटगृहात प्रदर्शित झाला. या चित्रपटाचे लेखन आणि दिग्दर्शन [[प्रवीण तरडे]] यांनी केले आहे. या चित्रपटात ज्येष्ठ अभिनेते [[मोहन जोशी]] हे स्वामी समर्थांच्या भूमिकेत तर स्नेहल तरडे या शेतकरी महिलेच्या भूमिकेत आहे. या चित्रपटाची निर्मिती कैलास वाणी, जयश्री वाणी, कैवल्य वाणी आणि जुईली वाणी-सूर्यावंशी यांनी वटवृक्ष एण्टरटेन्मेंट बॅनर खाली सांभाळली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.lokmat.com/filmy/marathi-cinema/deool-band-2-teaser-starring-mohan-joshi-mangesh-desai-snehal-tarde-pravin-tarde-a-a998/ |title=शेतकरी महिला घेणार स्वामींची परीक्षा, 'देऊळ बंद २'चा टीझर प्रदर्शित |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=दैनिक लोकमत |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://saamtv.esakal.com/entertainment/pravin-tarde-deool-band-2-marathi-movie-released-today-guruvar-swami-samarth-farmer-life-snehal-tarde-mohan-joshi-marathi-news-sm2000 |title=तर माझं देऊळ कायमचं बंद' देऊळ बंद सिनेमाचा अंगावर काटा आणणारा ट्रेलर रिलीज |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=साम टीव्ही |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> या चित्रपटाचा मुख्य हेतू शेतकऱ्यांच्या आत्महत्यांना आळा घालणे हा असून, या चित्रपटाची कमाई शेतकऱ्यांच्या मुला-मुलींच्या शिक्षणासाठी देण्यात येणार असल्याची घोषणा दिग्दर्शक प्रवीण तरडे यांनी केली. आत्महत्या केल्याने शेतकऱ्यांचे प्रश्न सुटणार नसून, वर्तमान परिस्थितीनुसार शेतीत आणि शेतकऱ्यांत बदल करण्याची गरज आहे, असा संदेश या चित्रपटाच्या माध्यमातून दिला गेला आहे. या चित्रपटात स्वामी समर्थ शेतकरी महिलेसोबत शेतात, दऱ्याखोऱ्यांमध्ये, एसटीने प्रवास करत तिचे समुपदेशन करताना दिसत आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://saamtv.esakal.com/entertainment/pravin-tarde-deool-band-2-marathi-movie-released-today-guruvar-swami-samarth-farmer-life-snehal-tarde-mohan-joshi-marathi-news-sm2000 |title= आता परीक्षा देवाची! प्रवीण तरडेंचा 'देऊळ बंद २' प्रदर्शित, पहिल्या दिवशीच हाऊसफुलची पाटी |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=साम टीव्ही |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == कथानक == तुकाराम (मंगेश देसाई) हा एक गरीब शेतकरी आहे, जो स्वामी समर्थांचा निस्सीम भक्त आहे. मात्र परिस्थितीमुळे तो हतबल होतो आणि हताश होऊन देवळाला कुलूप लावून निघून जातो. तुकारामची पत्नी संगीता (स्नेहल तरडे) ही अत्यंत खंबीर पण परिस्थितीमुळे नास्तिक बनलेली महिला आहे. आपल्या कुटुंबाला आणि शेतकऱ्यांना होणारा त्रास पाहून ती थेट देवाच्या (स्वामी समर्थांच्या) अस्तित्वावर प्रश्न उपस्थित करते. == पात्र == * [[मोहन जोशी]] - [[श्री स्वामी समर्थ]] (महाराजांच्या भूमिकेत) * स्नेहल तरडे - संगीता (महिला शेतकऱ्याच्या मुख्य भूमिकेत) * [[मंगेश देसाई]] - तुकाराम, (एक गरीब शेतकरी आणि संगीताचा नवरा) * [[प्रवीण तरडे]] - सदूशेठ * [[प्रसाद ओक]] - दत्तगुरु * [[महेश मांजरेकर]] - विशेष/पाहुणा कलाकार * [[ओम भुतकर]] - सद्गुरू शंकर महाराज * अतुल कुदळे - * रमेश परदेशी - पिट्याभाई * [[संस्कृती बालगुडे]] - * [[सविता मालपेकर]] - * देवेंद्र गायकवाड - * जगन्नाथ निवंगुणे - * सुनील अभ्यंकर - * मुकुंद वसुले - * अतुल कुडले - * अनिरुद्ध दिंडोरकर - * ऋषिकेश वांबुरकर - रफिक * अमित नगरकर - श्री कृष्ण (गेस्ट अपीयरेंस) ===प्रतिसाद=== या चित्रपटाला समीक्षकांकडून मोठ्या प्रमाणावर सकारात्मक प्रतिसाद मिळाला, विशेषतः स्नेहल तरडे आणि [[मोहन जोशी]] यांच्या अभिनयाचे कौतुक झाले. [[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] च्या मिहीर भणगे यांनी चित्रपटाला ५ पैकी ३ स्टार दिले, त्यांनी चित्रपटाचा अभिनय आणि श्रद्धा, नास्तिकता व शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांच्या मांडणीचे कौतुक केले आणि लिहिले की, "स्नेहल तरडे आणि मोहन जोशी यांच्या पात्रांमधील नास्तिक विरुद्ध देव यांच्यातील संघर्षाने प्रेक्षकांना चित्रपटातील काही सर्वोत्तम क्षण दिले आहेत."<ref>{{Cite web |title=Deool Band 2 Movie Review: This one's for the devotees of Swami Samarth |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-reviews/deool-band-2/amp_movie_review/131261733.cms |access-date= |website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> [[सकाळ (वृत्तपत्र) |सकाळ]] च्या संतोष भिंगार्डे यांनी चित्रपटाला ५ पैकी ३.५ स्टार दिले. त्यांनी तरडे यांचे दिग्दर्शन, लेखन आणि अभिनय तसेच दोन्ही मुख्य कलाकारांच्या अभिनयाचे कौतुक करत याला "भक्ती आणि श्रद्धेचा उत्तम संगम." असे म्हटले आहे.<ref>{{Cite web |last=Bhingarde |first=Santosh |date=2026-05-23 |title=Movie Review : देऊळ बंद 2 - भक्ती आणि श्रद्धेचा उत्तम संगम |url=https://www.esakal.com/premier/deool-band-2-marathi-movie-review-out-entertainment-news-kds07 |access-date=2026-05-23 |website=Marathi News Esakal |language=mr}}</ref> [[महाराष्ट्र टाइम्स]]च्या प्रसाद पवार यांनीही चित्रपटाला ५ पैकी ३.५ स्टार दिले आणि लिहिले की, "तरडे यांनी शेतकऱ्याशी संबंधित प्रत्येक पैलू अचूकपणे मांडला आहे."<ref>{{Cite web |title=देऊळ बंद २ |url=https://maharashtratimes.com/entertainment/movie-reviews/deool-band-2/moviereview/131256341.cms |access-date=2026-05-23 |website=Maharashtra Times |language=mr}}</ref> [[पुढारी]]च्या अनुपमा गुंडे यांनी चित्रपटाला ३ स्टार दिले आणि याचे वर्णन "श्रद्धाळू आणि नास्तिकांच्या वर्तुळात बळीराजाच्या सद्यस्थितीवर केलेले एक ज्वलंत आणि सडेतोड भाष्य, जे व्यवस्था आणि बळीराजाच्या डोळ्यांत अंजन घालणारे आहे," असे केले आहे.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Deool Band 2 review {{!}} शेतकऱ्यांच्या जीवनावर सडेतोड भाष्य 'देऊळबंद -२' |url=https://pudhari.news/soneri/deool-band-2-review-marathi-movie-farmer-life-social-commentary-ss88 |access-date= |website=Pudhari News |language=mr}}</ref> 'मुव्ही टॉकीज'च्या समीर अहिरे यांनी चित्रपटाला ५ पैकी २.५ स्टार दिले आणि लिहिले की, "जरी ते पारंपारिक अर्थाने दर्जेदार सिनेमा म्हणून पात्र ठरत नसले, तरी ते प्रेक्षकांना गुंतवून ठेवण्यात यशस्वी ठरते."<ref>{{Cite web |last=Ahire |first=Sameer |title=Deool Band 2 Review: Powerful Subject & Sloppy Execution, No Match For The Predecessor |url=https://www.movietalkies.com/reviews/deool-band-2-review-powerful-subject-sloppy-execution-11888414 |access-date=2026-06-01 |website=www.movietalkies.com |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मराठी चित्रपट]] it0lznjem7pe0c7e2plileubt34ufaw 2690350 2690349 2026-06-21T03:04:08Z संतोष गोरे 135680 2690350 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट चित्रपट | नाव = देऊळ बंद २ | छायाचित्र = | चित्र रुंदी = | चित्र शीर्षक = | निर्मिती वर्ष = २०२६ | भाषा = मराठी | इतर भाषा = | देश = भारत | निर्मिती = वटवृक्ष एण्टरटेन्मेंट | दिग्दर्शन = प्रवीण तरडे | आधारित = | कथा = प्रवीण तरडे | पटकथा = प्रवीण तरडे | संवाद = | निवेदक = | संकलन = | छाया = | कला = | गीते = | संगीत = तन्मय भिडे आणि ऋतुराज साठे | ध्वनी = | पार्श्वगायन = श्रेया घोषाल, उर्मिला धनगर, आदर्श शिंदे, अवधूत गुप्ते, चंदन कांबळे आणि ऋतुराज साठे | नृत्यदिग्दर्शन = | वेशभूषा = | रंगभूषा = | साहस दृष्ये = | ॲनिमेशन = | विशेष दृक्परिणाम = | प्रमुख कलाकार = * मोहन जोशी, * महेश मांजरेकर, * प्रवीण तरडे, * स्नेहल तरडे, * प्रसाद ओक, * ओम भुतकर, * मंगेश देसाई | प्रदर्शन तारीख = २१ मे २०२६ | वितरक= | अवधी = १८२ मिनिटे | पुरस्कार = | निर्मिती_खर्च = | उत्पन्न = | संकेतस्थळ दुवा = | तळटिपा = | imdb_id = 41389703 | amg_id = }} '''देऊळ बंद २ : आता परीक्षा देवाची''' हा एक [[मराठी चित्रपट]] असून २१ मे २०२६ रोजी चित्रपटगृहात प्रदर्शित झाला. या चित्रपटाचे लेखन आणि दिग्दर्शन [[प्रवीण तरडे]] यांनी केले आहे. या चित्रपटात ज्येष्ठ अभिनेते [[मोहन जोशी]] हे स्वामी समर्थांच्या भूमिकेत तर स्नेहल तरडे या शेतकरी महिलेच्या भूमिकेत आहे. या चित्रपटाची निर्मिती कैलास वाणी, जयश्री वाणी, कैवल्य वाणी आणि जुईली वाणी-सूर्यावंशी यांनी वटवृक्ष एण्टरटेन्मेंट बॅनर खाली सांभाळली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.lokmat.com/filmy/marathi-cinema/deool-band-2-teaser-starring-mohan-joshi-mangesh-desai-snehal-tarde-pravin-tarde-a-a998/ |title=शेतकरी महिला घेणार स्वामींची परीक्षा, 'देऊळ बंद २'चा टीझर प्रदर्शित |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=दैनिक लोकमत |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://saamtv.esakal.com/entertainment/pravin-tarde-deool-band-2-marathi-movie-released-today-guruvar-swami-samarth-farmer-life-snehal-tarde-mohan-joshi-marathi-news-sm2000 |title=तर माझं देऊळ कायमचं बंद' देऊळ बंद सिनेमाचा अंगावर काटा आणणारा ट्रेलर रिलीज |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=साम टीव्ही |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> या चित्रपटाचा मुख्य हेतू शेतकऱ्यांच्या आत्महत्यांना आळा घालणे हा असून, या चित्रपटाची कमाई शेतकऱ्यांच्या मुला-मुलींच्या शिक्षणासाठी देण्यात येणार असल्याची घोषणा दिग्दर्शक प्रवीण तरडे यांनी केली. आत्महत्या केल्याने शेतकऱ्यांचे प्रश्न सुटणार नसून, वर्तमान परिस्थितीनुसार शेतीत आणि शेतकऱ्यांत बदल करण्याची गरज आहे, असा संदेश या चित्रपटाच्या माध्यमातून दिला गेला आहे. या चित्रपटात स्वामी समर्थ शेतकरी महिलेसोबत शेतात, दऱ्याखोऱ्यांमध्ये, एसटीने प्रवास करत तिचे समुपदेशन करताना दिसत आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://saamtv.esakal.com/entertainment/pravin-tarde-deool-band-2-marathi-movie-released-today-guruvar-swami-samarth-farmer-life-snehal-tarde-mohan-joshi-marathi-news-sm2000 |title= आता परीक्षा देवाची! प्रवीण तरडेंचा 'देऊळ बंद २' प्रदर्शित, पहिल्या दिवशीच हाऊसफुलची पाटी |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=साम टीव्ही |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == कथानक == तुकाराम (मंगेश देसाई) हा एक गरीब शेतकरी आहे, जो स्वामी समर्थांचा निस्सीम भक्त आहे. मात्र परिस्थितीमुळे तो हतबल होतो आणि हताश होऊन देवळाला कुलूप लावून निघून जातो. तुकारामची पत्नी संगीता (स्नेहल तरडे) ही अत्यंत खंबीर पण परिस्थितीमुळे नास्तिक बनलेली महिला आहे. आपल्या कुटुंबाला आणि शेतकऱ्यांना होणारा त्रास पाहून ती थेट देवाच्या (स्वामी समर्थांच्या) अस्तित्वावर प्रश्न उपस्थित करते. == पात्र == * [[मोहन जोशी]] - [[श्री स्वामी समर्थ]] (महाराजांच्या भूमिकेत) * स्नेहल तरडे - संगीता (महिला शेतकऱ्याच्या मुख्य भूमिकेत) * [[मंगेश देसाई]] - तुकाराम, (एक गरीब शेतकरी आणि संगीताचा नवरा) * [[प्रवीण तरडे]] - सदूशेठ * [[प्रसाद ओक]] - दत्तगुरु * [[महेश मांजरेकर]] - विशेष/पाहुणा कलाकार * [[ओम भुतकर]] - सद्गुरू शंकर महाराज * अतुल कुदळे - * रमेश परदेशी - पिट्याभाई * [[संस्कृती बालगुडे]] - * [[सविता मालपेकर]] - * देवेंद्र गायकवाड - * जगन्नाथ निवंगुणे - * सुनील अभ्यंकर - * मुकुंद वसुले - * अतुल कुडले - * अनिरुद्ध दिंडोरकर - * ऋषिकेश वांबुरकर - रफिक * अमित नगरकर - श्री कृष्ण (गेस्ट अपीयरेंस) ==प्रतिसाद== या चित्रपटाला समीक्षकांकडून मोठ्या प्रमाणावर सकारात्मक प्रतिसाद मिळाला, विशेषतः स्नेहल तरडे आणि [[मोहन जोशी]] यांच्या अभिनयाचे कौतुक झाले. [[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] च्या मिहीर भणगे यांनी चित्रपटाला ५ पैकी ३ स्टार दिले, त्यांनी चित्रपटाचा अभिनय आणि श्रद्धा, नास्तिकता व शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांच्या मांडणीचे कौतुक केले आणि लिहिले की, "स्नेहल तरडे आणि मोहन जोशी यांच्या पात्रांमधील नास्तिक विरुद्ध देव यांच्यातील संघर्षाने प्रेक्षकांना चित्रपटातील काही सर्वोत्तम क्षण दिले आहेत."<ref>{{Cite web |title=Deool Band 2 Movie Review: This one's for the devotees of Swami Samarth |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-reviews/deool-band-2/amp_movie_review/131261733.cms |access-date= |website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> [[सकाळ (वृत्तपत्र) |सकाळ]] च्या संतोष भिंगार्डे यांनी चित्रपटाला ५ पैकी ३.५ स्टार दिले. त्यांनी तरडे यांचे दिग्दर्शन, लेखन आणि अभिनय तसेच दोन्ही मुख्य कलाकारांच्या अभिनयाचे कौतुक करत याला "भक्ती आणि श्रद्धेचा उत्तम संगम." असे म्हटले आहे.<ref>{{Cite web |last=Bhingarde |first=Santosh |date=2026-05-23 |title=Movie Review : देऊळ बंद 2 - भक्ती आणि श्रद्धेचा उत्तम संगम |url=https://www.esakal.com/premier/deool-band-2-marathi-movie-review-out-entertainment-news-kds07 |access-date=2026-05-23 |website=Marathi News Esakal |language=mr}}</ref> [[महाराष्ट्र टाइम्स]]च्या प्रसाद पवार यांनीही चित्रपटाला ५ पैकी ३.५ स्टार दिले आणि लिहिले की, "तरडे यांनी शेतकऱ्याशी संबंधित प्रत्येक पैलू अचूकपणे मांडला आहे."<ref>{{Cite web |title=देऊळ बंद २ |url=https://maharashtratimes.com/entertainment/movie-reviews/deool-band-2/moviereview/131256341.cms |access-date=2026-05-23 |website=Maharashtra Times |language=mr}}</ref> [[पुढारी]]च्या अनुपमा गुंडे यांनी चित्रपटाला ३ स्टार दिले आणि याचे वर्णन "श्रद्धाळू आणि नास्तिकांच्या वर्तुळात बळीराजाच्या सद्यस्थितीवर केलेले एक ज्वलंत आणि सडेतोड भाष्य, जे व्यवस्था आणि बळीराजाच्या डोळ्यांत अंजन घालणारे आहे," असे केले आहे.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Deool Band 2 review {{!}} शेतकऱ्यांच्या जीवनावर सडेतोड भाष्य 'देऊळबंद -२' |url=https://pudhari.news/soneri/deool-band-2-review-marathi-movie-farmer-life-social-commentary-ss88 |access-date= |website=Pudhari News |language=mr}}</ref> 'मुव्ही टॉकीज'च्या समीर अहिरे यांनी चित्रपटाला ५ पैकी २.५ स्टार दिले आणि लिहिले की, "जरी ते पारंपारिक अर्थाने दर्जेदार सिनेमा म्हणून पात्र ठरत नसले, तरी ते प्रेक्षकांना गुंतवून ठेवण्यात यशस्वी ठरते."<ref>{{Cite web |last=Ahire |first=Sameer |title=Deool Band 2 Review: Powerful Subject & Sloppy Execution, No Match For The Predecessor |url=https://www.movietalkies.com/reviews/deool-band-2-review-powerful-subject-sloppy-execution-11888414 |access-date=2026-06-01 |website=www.movietalkies.com |language=en}}</ref> == गल्ला == या चित्रपटाने चित्रपटगृहात प्रदर्शित होण्यापूर्वीच 'बुक माय शो' वर २५,००० हून अधिक ॲडव्हान्स तिकीट विक्रीचा टप्पा ओलांडला.<ref>{{Cite web |last=Seta |first=Fenil |last2=Hungama |first2=Bollywood |date=2026-05-20 |title=EXCLUSIVE: Marathi film Deool Band 2 set for a HUGE start; sells 25,000 + tickets; popular series has a UNIQUE connection with Drishyam franchise |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-marathi-film-deool-band-2-set-for-a-huge-start-sells-25000-tickets-popular-series-has-a-unique-connection-with-drishyam-franchise/ |access-date=2026-06-01 |website=Bollywood Hungama |language=en}}</ref> प्रदर्शनाच्या पहिल्या दिवशी, चित्रपटाने [[भारतीय बॉक्स ऑफिस]]वर १,१७५ शो मधून ₹२.९१ कोटींची कमाई केली, जी [[मराठी चलचित्रपट|मराठी चित्रपटाच्या इतिहासातील]] आठवी सर्वात मोठी ओपनिंग ठरली.<ref>{{Cite web |title=शुक्रवारऐवजी गुरुवारीच ब्रह्ममुहूर्तावर देऊळबंद 2 रिलीज, सकाळी साडेपाच वाजताही तिकीट बारीवर गर्दी, पहिल्याच दिवशी उत्तम कमाई |url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/box-office-collections/deool-band-2-box-office-collection-day-1-mohan-joshi-and-gashmir-mahajani-starar-film/articleshow/131255418.cms |access-date=2026-05-23 |website=Maharashtra Times |language=mr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kadam |first=Shruti Vilas |date=2026-05-22 |title=Deool Band 2 Collection: बॉक्स ऑफिसवर दुमदुमला स्वामी समर्थांचा जयघोष; 'देऊळ बंद २'ची पहिल्याच दिवशी जोरदार कमाई |url=https://saamtv.esakal.com/entertainment/deool-band-2-box-office-collection-details-pravin-tarde-movie-first-day-earning-more-then-2-crores-svk01 |access-date=2026-06-01 |website=Saam TV |language=mr}}</ref> ही दिग्दर्शक [[प्रवीण तरडे]] यांच्या कारकिर्दीतील सर्वोत्तम ओपनिंग ठरली असून, त्यांनी आपलाच मागील चित्रपट [[धर्मवीर]] (२०२२), ज्याने ₹२.०५ कोटी निव्वळ कमाई केली होती, मागे टाकले.<ref>{{Cite web |last=More |first=Shalmesh |date=2026-05-22 |title=Deool Band 2 Box Office Collection Day 1: Registers Marathi Cinema’s 6th Biggest Opening, Career-Best Start For Pravin Tarde |url=https://www.koimoi.com/box-office/deool-band-2-box-office-collection-day-1-registers-marathi-cinemas-6th-biggest-opening-career-best-start-for-pravin-tarde/ |access-date=2026-06-01 |website=Koimoi |language=en-US}}</ref> पहिल्या चार दिवसात, चित्रपटाने ₹१५.७५ कोटी निव्वळ कमाई केली, जी अंदाजे ₹१८.५८ कोटी ग्रॉस इतकी होते.<ref>{{Cite web |last=वेमूल |first=स्वाती |date=2026-05-25 |title=Deool Band 2: अवघ्या 4 दिवसांत 'देऊळ बंद 2'चा बजेट वसूल; आतापर्यंत किती कमावला नफा? |url=https://www.tv9marathi.com/entertainment/deool-band-2-box-office-collection-day-4-major-jump-on-weekends-pravin-tarde-snehal-tarde-mohan-joshi-swami-samarth-1675836.html |access-date=2026-06-01 |website=TV9 Marathi |language=mr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Deool Band 2 वर प्रेक्षकांच्या प्रेमाचा वर्षाव, तरी पाचव्या दिवशी कमाईत घट; प्रवीण तरडेंच्या सिनेमाचं बॉक्स ऑफिस कलेक्शन किती? |url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/box-office-collections/pravin-tarde-deool-band-2-box-office-collection-day-5/articleshow/131319769.cms |access-date=2026-06-01 |website=Maharashtra Times |language=mr}}</ref> रविवारी, [[पुणे]] शहरात ३६६ शोमध्ये ७९.८% तर [[मुंबई]]मध्ये ५४० शोमध्ये ७१.८% ऑक्युपन्सी नोंदवण्यात आली, पुण्यातील सकाळचे शो ७३% सह सुरू होऊन संध्याकाळपर्यंत ८७% पर्यंत पोहोचले होते.<ref>{{Cite web |date=2026-05-25 |title=Deool Band 2 Box Office Collections: Pravin Tarde's devotional drama records 2nd BIGGEST opening weekend, smashes Rs 18.50 crore in 3 days |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/deool-band-2-box-office-collections-pravin-tardes-devotional-drama-records-2nd-biggest-opening-weekend-smashes-rs-18-50-crore-in-3-days-1403279 |access-date=2026-06-01 |website=PINKVILLA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Marathi Deool Band 2 And Malayalam Drishyam 3 Score |url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=9781 |access-date=2026-05-25 |website=Box Office India}}</ref> यासह हा चित्रपट [[रितेश देशमुख]] यांचा [[राजा शिवाजी (चित्रपट)|राजा शिवाजी]] (२०२६) नंतर मराठी चित्रपटाचा दुसरा सर्वोत्तम ओपनिंग वीकेंड ठरला.<ref>{{Cite web |last=गुप्ता |first=मोनिका |date=2026-05-25 |title=बड़ी फिल्मों के बीच इस मराठी मूवी ने 4 दिन में ही वसूला बजट, बॉक्स ऑफिस पर बरसाए पैसे |url=https://www.abplive.com/entertainment/bollywood/deool-band-2-box-office-collection-day-4-mohan-joshi-recover-budget-3135230 |access-date=2026-06-01 |website=ABP News |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raut |first=Rahul |date=2026-05-25 |title=Box Office: Marathi Film ‘Deool Band 2’ Scores Big Weekend |url=https://varietyindia.com/box-office-marathi-film-deool-band-2-scores-big-weekend/ |access-date=2026-05-29 |website=Variety India |language=en-US}}</ref> पहिल्या आठवड्याच्या अखेरीस, चित्रपटाने ₹३०.२० कोटींची कमाई केली, जी राजा शिवाजी (₹५७.७० कोटी) नंतर मराठी चित्रपटसृष्टीतील दुसरी सर्वात मोठी पहिली आठवड्याची कमाई ठरली.<ref name=":1">{{Cite web |title=बॉक्स ऑफिसवर 'स्वामीं'चा डंका, 'देऊळ बंद २' ठरला 2026 मधील दुसरा सर्वाधिक कमाई करणारा सिनेमा |url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/box-office-collections/pravin-tarde-deool-band-2-box-office-collection-day-23/articleshow/131719035.cms |access-date=2026-06-14 |website=Maharashtra Times |language=mr}}</ref> अवघ्या सात दिवसांत, ''देऊळ बंद २'' ने [[धर्मवीर]] च्या एकूण आजीवन कमाईचा आकडा पार केला आणि हा तरडे यांचा आतापर्यंतचा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट ठरला.<ref>{{Cite web |last=Ahire |first=Sameer |title=Deool Band 2 Box Office: Pravin Tarde's Sequel Hits 20 Crore in 6 Days; Set To Become His Highest Grosser Today – |url=https://www.movietalkies.com/news/deool-band-2-day-6-box-office-11879010 |access-date=2026-06-01 |website=www.movietalkies.com |language=en}}</ref> दुसऱ्या शुक्रवारी, चित्रपटाने ₹३.५० कोटींची कमाई केली, ज्यामुळे भारतातील दोन आठवड्यांची एकूण ग्रॉस कमाई ₹३९ कोटी झाली.<ref>{{Cite web |date=2026-05-30 |title=Deool Band 2 Box Office Collections: Pravin Tarde's film collects Rs 3.50 crore on 2nd Friday, set for HUGE spike ahead |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/deool-band-2-box-office-collections-pravin-tardes-film-collects-rs-3-50-crore-on-2nd-friday-set-for-huge-spike-ahead-1403392 |access-date=2026-06-01 |website=PINKVILLA |language=en}}</ref> दहाव्या दिवशी, चित्रपटाने १,०७४ शोमधून ₹१.९७ कोटींची कमाई केली, ज्यामुळे भारतातील निव्वळ कमाई ₹३५.२७ कोटी आणि एकूण ग्रॉस कमाई ₹४१.४७ कोटी झाली.<ref>{{Cite web |date=2026-05-31 |title='देऊळ बंद २'च्या कलेक्शनमध्ये १० व्या दिवशी मोठी वाढ! मध्यरात्रीचा शो हाऊसफुल्ल, एकूण कलेक्शन ऐकून थक्क व्हाल... |url=https://www.loksatta.com/manoranjan/marathi-cinema/deool-band-2-pravin-tarde-movie-10-day-total-collection-crosses-40-crores-sva-00-5930719/ |access-date=2026-05-31 |website=Loksatta |language=mr}}</ref> तोपर्यंत हा चित्रपट [[कट्यार काळजात घुसली]] (२०१५), [[लय भारी]] (२०१४) आणि [[पावनखिंड]] (२०२२) च्या आजीवन कमाईला मागे टाकून भारतातील सहावा सर्वाधिक कमाई करणारा मराठी चित्रपट ठरला होता.<ref>{{Cite web |last=team |first=abp majha web |date=2026-05-30 |title='देऊळ बंद 2' चा बॉक्स ऑफिसवर धुमाकूळ; रितेश देशमुखच्या फिल्मला कमाईत मागं टाकलं; आत्तापर्यंतची |url=https://marathi.abplive.com/entertainment/deool-band-2-box-office-collection-ahed-of-riteish-deshmukhs-lai-bhari-film-total-earning-till-9th-day-1426033 |access-date=2026-06-01 |website=ABP Majha |language=mr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kulkarni |first=Apurva |date=2026-05-31 |title=देऊळ बंद 2 ने रितेश देशमुखच्या सिनेमाला टाकलं मागं, 10 व्या दिवशी कोट्यवधीची कमाई, मध्यरात्रीचे शो सुद्धा हाऊसफुल्ल |url=https://www.esakal.com/premier/deool-band-2-box-office-collection-day-10-beats-riteish-deshmukh-lai-bhaari-movie-amk08 |access-date=2026-06-01 |website=Sakal |language=mr}}</ref> अकरा दिवसांच्या अखेरीस, देशांतर्गत बॉक्स ऑफिसवर चित्रपटाची एकूण निव्वळ कमाई ₹४४.०५ कोटी आणि ग्रॉस कमाई ₹५१.९७ कोटी झाली होती.<ref>{{Cite web |date=2026-06-01 |title=ऐतिहासिक! 'देऊळ बंद २' सिनेमाने गाठला ५० कोटींचा टप्पा, अवघ्या ११ दिवसांत...; प्रवीण तरडेंनी स्वत: सांगितले कलेक्शनचे आकडे |url=https://www.loksatta.com/manoranjan/marathi-cinema/pravin-tarde-deool-band-2-movie-crossed-50-crore-in-just-11-days-know-the-total-collection-sva-00-5932764/ |access-date=2026-06-01 |website=Loksatta |language=mr}}</ref> त्याच्या दुसऱ्या वीकेंडची ₹१४.२५ कोटींची कमाई [[बाईपण भारी देवा]] (२०२३) ला मागे टाकून मराठी चित्रपटसृष्टीतील आतापर्यंतची सर्वात मोठी दुसरी वीकेंड कमाई ठरली, ज्याचा आधीचा विक्रम ₹१३.५० कोटींचा होता.<ref>{{Cite web |last=Ahire |first=Sameer |title=Deool Band 2 Creates History! Scores Biggest Second Weekend in Marathi Cinema, Surpassing Baipan Bhari Deva – |url=https://www.movietalkies.com/news/deool-band-2-record-breaking-second-weekend-11895525 |access-date=2026-06-01 |website=www.movietalkies.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raut |first=Rahul |date=2026-06-01 |title=Box Office Weekend Winners: ‘Deool Band 2’ Goes Bigger In 2nd Weekend, ‘Drishyam 3’ and ‘Karuppu’ Stay on Top, ‘Obsession’ Opens Strong in India |url=https://varietyindia.com/box-office-marathi-film-deool-band-2-scores-big-weekend/ |access-date=2026-06-01 |website=Variety India |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ahire |first=Sameer |title=Deool Band 2 Creates History! Scores Biggest Second Weekend in Marathi Cinema, Surpassing Baipan Bhari Deva – |url=https://www.movietalkies.com/news/deool-band-2-record-breaking-second-weekend-11895525 |access-date=2026-06-01 |website=Movie Talkies |language=en}}</ref> चित्रपटाने दुसऱ्या आठवड्यात ₹२२.४ कोटी आणि तिसऱ्या आठवड्यात ₹११.१५ कोटींची कमाई केली.<ref name=":1" /> तेविसाव्या दिवशी, ''देऊळ बंद २'' ने ₹१.२७ कोटींची कमाई केली. एकूण ₹६५.०२ कोटींच्या निव्वळ कमाईसह, चित्रपटाने ५५०% ROI (गुंतवणुकीवर परतावा) मिळवला असून, तो २०२६ मधील दुसरा सर्वाधिक नफा मिळवणारा मराठी चित्रपट ठरला आहे, ज्याच्या पुढे ५८३.७५% ROI सह [[क्रांतीज्योती विद्यालय मराठी माध्यम]] हा चित्रपट आहे.<ref name=":1" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मराठी चित्रपट]] gzb9q7vpqi3i05bwahtd18ep8h39z24 2690351 2690350 2026-06-21T03:07:40Z संतोष गोरे 135680 /* गल्ला */ 2690351 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट चित्रपट | नाव = देऊळ बंद २ | छायाचित्र = | चित्र रुंदी = | चित्र शीर्षक = | निर्मिती वर्ष = २०२६ | भाषा = मराठी | इतर भाषा = | देश = भारत | निर्मिती = वटवृक्ष एण्टरटेन्मेंट | दिग्दर्शन = प्रवीण तरडे | आधारित = | कथा = प्रवीण तरडे | पटकथा = प्रवीण तरडे | संवाद = | निवेदक = | संकलन = | छाया = | कला = | गीते = | संगीत = तन्मय भिडे आणि ऋतुराज साठे | ध्वनी = | पार्श्वगायन = श्रेया घोषाल, उर्मिला धनगर, आदर्श शिंदे, अवधूत गुप्ते, चंदन कांबळे आणि ऋतुराज साठे | नृत्यदिग्दर्शन = | वेशभूषा = | रंगभूषा = | साहस दृष्ये = | ॲनिमेशन = | विशेष दृक्परिणाम = | प्रमुख कलाकार = * मोहन जोशी, * महेश मांजरेकर, * प्रवीण तरडे, * स्नेहल तरडे, * प्रसाद ओक, * ओम भुतकर, * मंगेश देसाई | प्रदर्शन तारीख = २१ मे २०२६ | वितरक= | अवधी = १८२ मिनिटे | पुरस्कार = | निर्मिती_खर्च = | उत्पन्न = | संकेतस्थळ दुवा = | तळटिपा = | imdb_id = 41389703 | amg_id = }} '''देऊळ बंद २ : आता परीक्षा देवाची''' हा एक [[मराठी चित्रपट]] असून २१ मे २०२६ रोजी चित्रपटगृहात प्रदर्शित झाला. या चित्रपटाचे लेखन आणि दिग्दर्शन [[प्रवीण तरडे]] यांनी केले आहे. या चित्रपटात ज्येष्ठ अभिनेते [[मोहन जोशी]] हे स्वामी समर्थांच्या भूमिकेत तर स्नेहल तरडे या शेतकरी महिलेच्या भूमिकेत आहे. या चित्रपटाची निर्मिती कैलास वाणी, जयश्री वाणी, कैवल्य वाणी आणि जुईली वाणी-सूर्यावंशी यांनी वटवृक्ष एण्टरटेन्मेंट बॅनर खाली सांभाळली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.lokmat.com/filmy/marathi-cinema/deool-band-2-teaser-starring-mohan-joshi-mangesh-desai-snehal-tarde-pravin-tarde-a-a998/ |title=शेतकरी महिला घेणार स्वामींची परीक्षा, 'देऊळ बंद २'चा टीझर प्रदर्शित |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=दैनिक लोकमत |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://saamtv.esakal.com/entertainment/pravin-tarde-deool-band-2-marathi-movie-released-today-guruvar-swami-samarth-farmer-life-snehal-tarde-mohan-joshi-marathi-news-sm2000 |title=तर माझं देऊळ कायमचं बंद' देऊळ बंद सिनेमाचा अंगावर काटा आणणारा ट्रेलर रिलीज |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=साम टीव्ही |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> या चित्रपटाचा मुख्य हेतू शेतकऱ्यांच्या आत्महत्यांना आळा घालणे हा असून, या चित्रपटाची कमाई शेतकऱ्यांच्या मुला-मुलींच्या शिक्षणासाठी देण्यात येणार असल्याची घोषणा दिग्दर्शक प्रवीण तरडे यांनी केली. आत्महत्या केल्याने शेतकऱ्यांचे प्रश्न सुटणार नसून, वर्तमान परिस्थितीनुसार शेतीत आणि शेतकऱ्यांत बदल करण्याची गरज आहे, असा संदेश या चित्रपटाच्या माध्यमातून दिला गेला आहे. या चित्रपटात स्वामी समर्थ शेतकरी महिलेसोबत शेतात, दऱ्याखोऱ्यांमध्ये, एसटीने प्रवास करत तिचे समुपदेशन करताना दिसत आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://saamtv.esakal.com/entertainment/pravin-tarde-deool-band-2-marathi-movie-released-today-guruvar-swami-samarth-farmer-life-snehal-tarde-mohan-joshi-marathi-news-sm2000 |title= आता परीक्षा देवाची! प्रवीण तरडेंचा 'देऊळ बंद २' प्रदर्शित, पहिल्या दिवशीच हाऊसफुलची पाटी |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=साम टीव्ही |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == कथानक == तुकाराम (मंगेश देसाई) हा एक गरीब शेतकरी आहे, जो स्वामी समर्थांचा निस्सीम भक्त आहे. मात्र परिस्थितीमुळे तो हतबल होतो आणि हताश होऊन देवळाला कुलूप लावून निघून जातो. तुकारामची पत्नी संगीता (स्नेहल तरडे) ही अत्यंत खंबीर पण परिस्थितीमुळे नास्तिक बनलेली महिला आहे. आपल्या कुटुंबाला आणि शेतकऱ्यांना होणारा त्रास पाहून ती थेट देवाच्या (स्वामी समर्थांच्या) अस्तित्वावर प्रश्न उपस्थित करते. == पात्र == * [[मोहन जोशी]] - [[श्री स्वामी समर्थ]] (महाराजांच्या भूमिकेत) * स्नेहल तरडे - संगीता (महिला शेतकऱ्याच्या मुख्य भूमिकेत) * [[मंगेश देसाई]] - तुकाराम, (एक गरीब शेतकरी आणि संगीताचा नवरा) * [[प्रवीण तरडे]] - सदूशेठ * [[प्रसाद ओक]] - दत्तगुरु * [[महेश मांजरेकर]] - विशेष/पाहुणा कलाकार * [[ओम भुतकर]] - सद्गुरू शंकर महाराज * अतुल कुदळे - * रमेश परदेशी - पिट्याभाई * [[संस्कृती बालगुडे]] - * [[सविता मालपेकर]] - * देवेंद्र गायकवाड - * जगन्नाथ निवंगुणे - * सुनील अभ्यंकर - * मुकुंद वसुले - * अतुल कुडले - * अनिरुद्ध दिंडोरकर - * ऋषिकेश वांबुरकर - रफिक * अमित नगरकर - श्री कृष्ण (गेस्ट अपीयरेंस) ==प्रतिसाद== या चित्रपटाला समीक्षकांकडून मोठ्या प्रमाणावर सकारात्मक प्रतिसाद मिळाला, विशेषतः स्नेहल तरडे आणि [[मोहन जोशी]] यांच्या अभिनयाचे कौतुक झाले. [[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] च्या मिहीर भणगे यांनी चित्रपटाला ५ पैकी ३ स्टार दिले, त्यांनी चित्रपटाचा अभिनय आणि श्रद्धा, नास्तिकता व शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांच्या मांडणीचे कौतुक केले आणि लिहिले की, "स्नेहल तरडे आणि मोहन जोशी यांच्या पात्रांमधील नास्तिक विरुद्ध देव यांच्यातील संघर्षाने प्रेक्षकांना चित्रपटातील काही सर्वोत्तम क्षण दिले आहेत."<ref>{{Cite web |title=Deool Band 2 Movie Review: This one's for the devotees of Swami Samarth |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-reviews/deool-band-2/amp_movie_review/131261733.cms |access-date= |website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> [[सकाळ (वृत्तपत्र) |सकाळ]] च्या संतोष भिंगार्डे यांनी चित्रपटाला ५ पैकी ३.५ स्टार दिले. त्यांनी तरडे यांचे दिग्दर्शन, लेखन आणि अभिनय तसेच दोन्ही मुख्य कलाकारांच्या अभिनयाचे कौतुक करत याला "भक्ती आणि श्रद्धेचा उत्तम संगम." असे म्हटले आहे.<ref>{{Cite web |last=Bhingarde |first=Santosh |date=2026-05-23 |title=Movie Review : देऊळ बंद 2 - भक्ती आणि श्रद्धेचा उत्तम संगम |url=https://www.esakal.com/premier/deool-band-2-marathi-movie-review-out-entertainment-news-kds07 |access-date=2026-05-23 |website=Marathi News Esakal |language=mr}}</ref> [[महाराष्ट्र टाइम्स]]च्या प्रसाद पवार यांनीही चित्रपटाला ५ पैकी ३.५ स्टार दिले आणि लिहिले की, "तरडे यांनी शेतकऱ्याशी संबंधित प्रत्येक पैलू अचूकपणे मांडला आहे."<ref>{{Cite web |title=देऊळ बंद २ |url=https://maharashtratimes.com/entertainment/movie-reviews/deool-band-2/moviereview/131256341.cms |access-date=2026-05-23 |website=Maharashtra Times |language=mr}}</ref> [[पुढारी]]च्या अनुपमा गुंडे यांनी चित्रपटाला ३ स्टार दिले आणि याचे वर्णन "श्रद्धाळू आणि नास्तिकांच्या वर्तुळात बळीराजाच्या सद्यस्थितीवर केलेले एक ज्वलंत आणि सडेतोड भाष्य, जे व्यवस्था आणि बळीराजाच्या डोळ्यांत अंजन घालणारे आहे," असे केले आहे.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Deool Band 2 review {{!}} शेतकऱ्यांच्या जीवनावर सडेतोड भाष्य 'देऊळबंद -२' |url=https://pudhari.news/soneri/deool-band-2-review-marathi-movie-farmer-life-social-commentary-ss88 |access-date= |website=Pudhari News |language=mr}}</ref> 'मुव्ही टॉकीज'च्या समीर अहिरे यांनी चित्रपटाला ५ पैकी २.५ स्टार दिले आणि लिहिले की, "जरी ते पारंपारिक अर्थाने दर्जेदार सिनेमा म्हणून पात्र ठरत नसले, तरी ते प्रेक्षकांना गुंतवून ठेवण्यात यशस्वी ठरते."<ref>{{Cite web |last=Ahire |first=Sameer |title=Deool Band 2 Review: Powerful Subject & Sloppy Execution, No Match For The Predecessor |url=https://www.movietalkies.com/reviews/deool-band-2-review-powerful-subject-sloppy-execution-11888414 |access-date=2026-06-01 |website=www.movietalkies.com |language=en}}</ref> == गल्ला == या चित्रपटाने चित्रपटगृहात प्रदर्शित होण्यापूर्वीच 'बुक माय शो' वर २५,००० हून अधिक ॲडव्हान्स तिकीट विक्रीचा टप्पा ओलांडला.<ref>{{Cite web |last=Seta |first=Fenil |last2=Hungama |first2=Bollywood |date=2026-05-20 |title=EXCLUSIVE: Marathi film Deool Band 2 set for a HUGE start; sells 25,000 + tickets; popular series has a UNIQUE connection with Drishyam franchise |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-marathi-film-deool-band-2-set-for-a-huge-start-sells-25000-tickets-popular-series-has-a-unique-connection-with-drishyam-franchise/ |access-date=2026-06-01 |website=Bollywood Hungama |language=en}}</ref> प्रदर्शनाच्या पहिल्या दिवशी, चित्रपटाने [[सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या भारतीय चित्रपटांची यादी|भारतीय बॉक्स ऑफिस]]वर १,१७५ शो मधून ₹२.९१ कोटींची कमाई केली, जी [[मराठी चलचित्रपट|मराठी चित्रपटाच्या इतिहासातील]] आठवी सर्वात मोठी ओपनिंग ठरली.<ref>{{Cite web |title=शुक्रवारऐवजी गुरुवारीच ब्रह्ममुहूर्तावर देऊळबंद 2 रिलीज, सकाळी साडेपाच वाजताही तिकीट बारीवर गर्दी, पहिल्याच दिवशी उत्तम कमाई |url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/box-office-collections/deool-band-2-box-office-collection-day-1-mohan-joshi-and-gashmir-mahajani-starar-film/articleshow/131255418.cms |access-date=2026-05-23 |website=Maharashtra Times |language=mr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kadam |first=Shruti Vilas |date=2026-05-22 |title=Deool Band 2 Collection: बॉक्स ऑफिसवर दुमदुमला स्वामी समर्थांचा जयघोष; 'देऊळ बंद २'ची पहिल्याच दिवशी जोरदार कमाई |url=https://saamtv.esakal.com/entertainment/deool-band-2-box-office-collection-details-pravin-tarde-movie-first-day-earning-more-then-2-crores-svk01 |access-date=2026-06-01 |website=Saam TV |language=mr}}</ref> ही दिग्दर्शक [[प्रवीण तरडे]] यांच्या कारकिर्दीतील सर्वोत्तम ओपनिंग ठरली असून, त्यांनी आपलाच मागील चित्रपट [[धर्मवीर (चित्रपट)|धर्मवीर]] (२०२२), ज्याने ₹२.०५ कोटी निव्वळ कमाई केली होती, मागे टाकले.<ref>{{Cite web |last=More |first=Shalmesh |date=2026-05-22 |title=Deool Band 2 Box Office Collection Day 1: Registers Marathi Cinema’s 6th Biggest Opening, Career-Best Start For Pravin Tarde |url=https://www.koimoi.com/box-office/deool-band-2-box-office-collection-day-1-registers-marathi-cinemas-6th-biggest-opening-career-best-start-for-pravin-tarde/ |access-date=2026-06-01 |website=Koimoi |language=en-US}}</ref> पहिल्या चार दिवसात, चित्रपटाने ₹१५.७५ कोटी निव्वळ कमाई केली, जी अंदाजे ₹१८.५८ कोटी ग्रॉस इतकी होते.<ref>{{Cite web |last=वेमूल |first=स्वाती |date=2026-05-25 |title=Deool Band 2: अवघ्या 4 दिवसांत 'देऊळ बंद 2'चा बजेट वसूल; आतापर्यंत किती कमावला नफा? |url=https://www.tv9marathi.com/entertainment/deool-band-2-box-office-collection-day-4-major-jump-on-weekends-pravin-tarde-snehal-tarde-mohan-joshi-swami-samarth-1675836.html |access-date=2026-06-01 |website=TV9 Marathi |language=mr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Deool Band 2 वर प्रेक्षकांच्या प्रेमाचा वर्षाव, तरी पाचव्या दिवशी कमाईत घट; प्रवीण तरडेंच्या सिनेमाचं बॉक्स ऑफिस कलेक्शन किती? |url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/box-office-collections/pravin-tarde-deool-band-2-box-office-collection-day-5/articleshow/131319769.cms |access-date=2026-06-01 |website=Maharashtra Times |language=mr}}</ref> रविवारी, [[पुणे]] शहरात ३६६ शोमध्ये ७९.८% तर [[मुंबई]]मध्ये ५४० शोमध्ये ७१.८% ऑक्युपन्सी नोंदवण्यात आली, पुण्यातील सकाळचे शो ७३% सह सुरू होऊन संध्याकाळपर्यंत ८७% पर्यंत पोहोचले होते.<ref>{{Cite web |date=2026-05-25 |title=Deool Band 2 Box Office Collections: Pravin Tarde's devotional drama records 2nd BIGGEST opening weekend, smashes Rs 18.50 crore in 3 days |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/deool-band-2-box-office-collections-pravin-tardes-devotional-drama-records-2nd-biggest-opening-weekend-smashes-rs-18-50-crore-in-3-days-1403279 |access-date=2026-06-01 |website=PINKVILLA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Marathi Deool Band 2 And Malayalam Drishyam 3 Score |url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=9781 |access-date=2026-05-25 |website=Box Office India}}</ref> यासह हा चित्रपट [[रितेश देशमुख]] यांचा [[राजा शिवाजी (चित्रपट)|राजा शिवाजी]] (२०२६) नंतर मराठी चित्रपटाचा दुसरा सर्वोत्तम ओपनिंग वीकेंड ठरला.<ref>{{Cite web |last=गुप्ता |first=मोनिका |date=2026-05-25 |title=बड़ी फिल्मों के बीच इस मराठी मूवी ने 4 दिन में ही वसूला बजट, बॉक्स ऑफिस पर बरसाए पैसे |url=https://www.abplive.com/entertainment/bollywood/deool-band-2-box-office-collection-day-4-mohan-joshi-recover-budget-3135230 |access-date=2026-06-01 |website=ABP News |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raut |first=Rahul |date=2026-05-25 |title=Box Office: Marathi Film ‘Deool Band 2’ Scores Big Weekend |url=https://varietyindia.com/box-office-marathi-film-deool-band-2-scores-big-weekend/ |access-date=2026-05-29 |website=Variety India |language=en-US}}</ref> पहिल्या आठवड्याच्या अखेरीस, चित्रपटाने ₹३०.२० कोटींची कमाई केली, जी राजा शिवाजी (₹५७.७० कोटी) नंतर मराठी चित्रपटसृष्टीतील दुसरी सर्वात मोठी पहिली आठवड्याची कमाई ठरली.<ref name=":1">{{Cite web |title=बॉक्स ऑफिसवर 'स्वामीं'चा डंका, 'देऊळ बंद २' ठरला 2026 मधील दुसरा सर्वाधिक कमाई करणारा सिनेमा |url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/box-office-collections/pravin-tarde-deool-band-2-box-office-collection-day-23/articleshow/131719035.cms |access-date=2026-06-14 |website=Maharashtra Times |language=mr}}</ref> अवघ्या सात दिवसांत, ''देऊळ बंद २'' ने धर्मवीर च्या एकूण आजीवन कमाईचा आकडा पार केला आणि हा तरडे यांचा आतापर्यंतचा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट ठरला.<ref>{{Cite web |last=Ahire |first=Sameer |title=Deool Band 2 Box Office: Pravin Tarde's Sequel Hits 20 Crore in 6 Days; Set To Become His Highest Grosser Today – |url=https://www.movietalkies.com/news/deool-band-2-day-6-box-office-11879010 |access-date=2026-06-01 |website=www.movietalkies.com |language=en}}</ref> दुसऱ्या शुक्रवारी, चित्रपटाने ₹३.५० कोटींची कमाई केली, ज्यामुळे भारतातील दोन आठवड्यांची एकूण ग्रॉस कमाई ₹३९ कोटी झाली.<ref>{{Cite web |date=2026-05-30 |title=Deool Band 2 Box Office Collections: Pravin Tarde's film collects Rs 3.50 crore on 2nd Friday, set for HUGE spike ahead |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/deool-band-2-box-office-collections-pravin-tardes-film-collects-rs-3-50-crore-on-2nd-friday-set-for-huge-spike-ahead-1403392 |access-date=2026-06-01 |website=PINKVILLA |language=en}}</ref> दहाव्या दिवशी, चित्रपटाने १,०७४ शोमधून ₹१.९७ कोटींची कमाई केली, ज्यामुळे भारतातील निव्वळ कमाई ₹३५.२७ कोटी आणि एकूण ग्रॉस कमाई ₹४१.४७ कोटी झाली.<ref>{{Cite web |date=2026-05-31 |title='देऊळ बंद २'च्या कलेक्शनमध्ये १० व्या दिवशी मोठी वाढ! मध्यरात्रीचा शो हाऊसफुल्ल, एकूण कलेक्शन ऐकून थक्क व्हाल... |url=https://www.loksatta.com/manoranjan/marathi-cinema/deool-band-2-pravin-tarde-movie-10-day-total-collection-crosses-40-crores-sva-00-5930719/ |access-date=2026-05-31 |website=Loksatta |language=mr}}</ref> तोपर्यंत हा चित्रपट [[कट्यार काळजात घुसली]] (२०१५), [[लय भारी]] (२०१४) आणि [[पावनखिंड]] (२०२२) च्या आजीवन कमाईला मागे टाकून भारतातील सहावा सर्वाधिक कमाई करणारा मराठी चित्रपट ठरला होता.<ref>{{Cite web |last=team |first=abp majha web |date=2026-05-30 |title='देऊळ बंद 2' चा बॉक्स ऑफिसवर धुमाकूळ; रितेश देशमुखच्या फिल्मला कमाईत मागं टाकलं; आत्तापर्यंतची |url=https://marathi.abplive.com/entertainment/deool-band-2-box-office-collection-ahed-of-riteish-deshmukhs-lai-bhari-film-total-earning-till-9th-day-1426033 |access-date=2026-06-01 |website=ABP Majha |language=mr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kulkarni |first=Apurva |date=2026-05-31 |title=देऊळ बंद 2 ने रितेश देशमुखच्या सिनेमाला टाकलं मागं, 10 व्या दिवशी कोट्यवधीची कमाई, मध्यरात्रीचे शो सुद्धा हाऊसफुल्ल |url=https://www.esakal.com/premier/deool-band-2-box-office-collection-day-10-beats-riteish-deshmukh-lai-bhaari-movie-amk08 |access-date=2026-06-01 |website=Sakal |language=mr}}</ref> अकरा दिवसांच्या अखेरीस, देशांतर्गत बॉक्स ऑफिसवर चित्रपटाची एकूण निव्वळ कमाई ₹४४.०५ कोटी आणि ग्रॉस कमाई ₹५१.९७ कोटी झाली होती.<ref>{{Cite web |date=2026-06-01 |title=ऐतिहासिक! 'देऊळ बंद २' सिनेमाने गाठला ५० कोटींचा टप्पा, अवघ्या ११ दिवसांत...; प्रवीण तरडेंनी स्वत: सांगितले कलेक्शनचे आकडे |url=https://www.loksatta.com/manoranjan/marathi-cinema/pravin-tarde-deool-band-2-movie-crossed-50-crore-in-just-11-days-know-the-total-collection-sva-00-5932764/ |access-date=2026-06-01 |website=Loksatta |language=mr}}</ref> त्याच्या दुसऱ्या वीकेंडची ₹१४.२५ कोटींची कमाई [[बाईपण भारी देवा]] (२०२३) ला मागे टाकून मराठी चित्रपटसृष्टीतील आतापर्यंतची सर्वात मोठी दुसरी वीकेंड कमाई ठरली, ज्याचा आधीचा विक्रम ₹१३.५० कोटींचा होता.<ref>{{Cite web |last=Ahire |first=Sameer |title=Deool Band 2 Creates History! Scores Biggest Second Weekend in Marathi Cinema, Surpassing Baipan Bhari Deva – |url=https://www.movietalkies.com/news/deool-band-2-record-breaking-second-weekend-11895525 |access-date=2026-06-01 |website=www.movietalkies.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raut |first=Rahul |date=2026-06-01 |title=Box Office Weekend Winners: ‘Deool Band 2’ Goes Bigger In 2nd Weekend, ‘Drishyam 3’ and ‘Karuppu’ Stay on Top, ‘Obsession’ Opens Strong in India |url=https://varietyindia.com/box-office-marathi-film-deool-band-2-scores-big-weekend/ |access-date=2026-06-01 |website=Variety India |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ahire |first=Sameer |title=Deool Band 2 Creates History! Scores Biggest Second Weekend in Marathi Cinema, Surpassing Baipan Bhari Deva – |url=https://www.movietalkies.com/news/deool-band-2-record-breaking-second-weekend-11895525 |access-date=2026-06-01 |website=Movie Talkies |language=en}}</ref> चित्रपटाने दुसऱ्या आठवड्यात ₹२२.४ कोटी आणि तिसऱ्या आठवड्यात ₹११.१५ कोटींची कमाई केली.<ref name=":1" /> तेविसाव्या दिवशी, ''देऊळ बंद २'' ने ₹१.२७ कोटींची कमाई केली. एकूण ₹६५.०२ कोटींच्या निव्वळ कमाईसह, चित्रपटाने ५५०% ROI (गुंतवणुकीवर परतावा) मिळवला असून, तो २०२६ मधील दुसरा सर्वाधिक नफा मिळवणारा मराठी चित्रपट ठरला आहे, ज्याच्या पुढे ५८३.७५% ROI सह [[क्रांतिज्योती विद्यालय मराठी माध्यम (चित्रपट) |क्रांतीज्योती विद्यालय मराठी माध्यम]] हा चित्रपट आहे.<ref name=":1" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मराठी चित्रपट]] np4u2k3y48xklnpceu677xawso4cia1 2690353 2690351 2026-06-21T03:20:05Z संतोष गोरे 135680 2690353 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट चित्रपट | नाव = देऊळ बंद २ | छायाचित्र = | चित्र रुंदी = | चित्र शीर्षक = | निर्मिती वर्ष = २०२६ | भाषा = मराठी | इतर भाषा = | देश = भारत | निर्मिती = वटवृक्ष एण्टरटेन्मेंट | दिग्दर्शन = प्रवीण तरडे | आधारित = | कथा = प्रवीण तरडे | पटकथा = प्रवीण तरडे | संवाद = | निवेदक = | संकलन = | छाया = | कला = | गीते = | संगीत = तन्मय भिडे आणि ऋतुराज साठे | ध्वनी = | पार्श्वगायन = श्रेया घोषाल, उर्मिला धनगर, आदर्श शिंदे, अवधूत गुप्ते, चंदन कांबळे आणि ऋतुराज साठे | नृत्यदिग्दर्शन = | वेशभूषा = | रंगभूषा = | साहस दृष्ये = | ॲनिमेशन = | विशेष दृक्परिणाम = | प्रमुख कलाकार = * मोहन जोशी, * महेश मांजरेकर, * प्रवीण तरडे, * स्नेहल तरडे, * प्रसाद ओक, * ओम भुतकर, * मंगेश देसाई | प्रदर्शन तारीख = २१ मे २०२६ | वितरक= | अवधी = १८२ मिनिटे | पुरस्कार = | निर्मिती_खर्च = | उत्पन्न = | संकेतस्थळ दुवा = | तळटिपा = | imdb_id = 41389703 | amg_id = }} '''देऊळ बंद २ : आता परीक्षा देवाची''' हा एक [[मराठी चित्रपट]] असून २१ मे २०२६ रोजी चित्रपटगृहात प्रदर्शित झाला. या चित्रपटाचे लेखन आणि दिग्दर्शन [[प्रवीण तरडे]] यांनी केले आहे. या चित्रपटात ज्येष्ठ अभिनेते [[मोहन जोशी]] हे स्वामी समर्थांच्या भूमिकेत तर स्नेहल तरडे या शेतकरी महिलेच्या भूमिकेत आहे. या चित्रपटाची निर्मिती कैलास वाणी, जयश्री वाणी, कैवल्य वाणी आणि जुईली वाणी-सूर्यावंशी यांनी वटवृक्ष एण्टरटेन्मेंट बॅनर खाली सांभाळली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.lokmat.com/filmy/marathi-cinema/deool-band-2-teaser-starring-mohan-joshi-mangesh-desai-snehal-tarde-pravin-tarde-a-a998/ |title=शेतकरी महिला घेणार स्वामींची परीक्षा, 'देऊळ बंद २'चा टीझर प्रदर्शित |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=दैनिक लोकमत |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://saamtv.esakal.com/entertainment/pravin-tarde-deool-band-2-marathi-movie-released-today-guruvar-swami-samarth-farmer-life-snehal-tarde-mohan-joshi-marathi-news-sm2000 |title=तर माझं देऊळ कायमचं बंद' देऊळ बंद सिनेमाचा अंगावर काटा आणणारा ट्रेलर रिलीज |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=साम टीव्ही |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> या चित्रपटाचा मुख्य हेतू शेतकऱ्यांच्या आत्महत्यांना आळा घालणे हा असून, या चित्रपटाची कमाई शेतकऱ्यांच्या मुला-मुलींच्या शिक्षणासाठी देण्यात येणार असल्याची घोषणा दिग्दर्शक प्रवीण तरडे यांनी केली. आत्महत्या केल्याने शेतकऱ्यांचे प्रश्न सुटणार नसून, वर्तमान परिस्थितीनुसार शेतीत आणि शेतकऱ्यांत बदल करण्याची गरज आहे, असा संदेश या चित्रपटाच्या माध्यमातून दिला गेला आहे. या चित्रपटात स्वामी समर्थ शेतकरी महिलेसोबत शेतात, दऱ्याखोऱ्यांमध्ये, एसटीने प्रवास करत तिचे समुपदेशन करताना दिसत आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://saamtv.esakal.com/entertainment/pravin-tarde-deool-band-2-marathi-movie-released-today-guruvar-swami-samarth-farmer-life-snehal-tarde-mohan-joshi-marathi-news-sm2000 |title= आता परीक्षा देवाची! प्रवीण तरडेंचा 'देऊळ बंद २' प्रदर्शित, पहिल्या दिवशीच हाऊसफुलची पाटी |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=साम टीव्ही |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == कथानक == तुकाराम (मंगेश देसाई) हा एक गरीब शेतकरी आहे, जो स्वामी समर्थांचा निस्सीम भक्त आहे. मात्र परिस्थितीमुळे तो हतबल होतो आणि हताश होऊन देवळाला कुलूप लावून निघून जातो. तुकारामची पत्नी संगीता (स्नेहल तरडे) ही अत्यंत खंबीर पण परिस्थितीमुळे नास्तिक बनलेली महिला आहे. आपल्या कुटुंबाला आणि शेतकऱ्यांना होणारा त्रास पाहून ती थेट देवाच्या (स्वामी समर्थांच्या) अस्तित्वावर प्रश्न उपस्थित करते. == पात्र == * [[मोहन जोशी]] - [[श्री स्वामी समर्थ]] (महाराजांच्या भूमिकेत) * स्नेहल तरडे - संगीता (महिला शेतकऱ्याच्या मुख्य भूमिकेत) * [[मंगेश देसाई]] - तुकाराम, (एक गरीब शेतकरी आणि संगीताचा नवरा) * [[प्रवीण तरडे]] - सदूशेठ * [[प्रसाद ओक]] - दत्तगुरु * [[महेश मांजरेकर]] - विशेष/पाहुणा कलाकार * [[ओम भुतकर]] - सद्गुरू शंकर महाराज * अतुल कुदळे - * रमेश परदेशी - पिट्याभाई * [[संस्कृती बालगुडे]] - * [[सविता मालपेकर]] - * देवेंद्र गायकवाड - * जगन्नाथ निवंगुणे - * सुनील अभ्यंकर - * मुकुंद वसुले - * अतुल कुडले - * अनिरुद्ध दिंडोरकर - * ऋषिकेश वांबुरकर - रफिक * अमित नगरकर - श्री कृष्ण (गेस्ट अपीयरेंस) == प्रदर्शन == हा चित्रपट २१ मे रोजी सर्वत्र प्रदर्शित झाला. इतर बहुतांश चित्रपटांप्रमाणे शुक्रवार ऐवजी गुरुवारी ब्रह्ममुहूर्तावर सकाळी ५:३० वाजता प्रसारित होऊन देखील अग्रिम आरक्षणाद्वारे हाऊसफुल्ल झाला.<ref>{{Cite web |last=Naik |first=Payal |date=2026-04-03 |title=प्रतीक्षा संपली! यंदा स्वामी शुक्रवारी नाही गुरुवारीच येणार .. प्रविण तरडेंच्या 'देऊळ बंद २'ची रिलीज डेट समोर; कोण साकारणार मुख्य भूमिका? |url=https://www.esakal.com/premier/deool-band-2-movie-release-date-announced-pravin-tarde-cast-members-psn14 |access-date=2026-06-01 |website=Marathi News Esakal |language=mr}}</ref><ref>{{Cite news |date=2026-04-03 |title=10 वर्षांनी पुन्हा 'देऊळ बंद', आता देवाची परीक्षा! Deool Band 2 ची तारीख लक्षात ठेवा |url=https://news18marathi.com/photogallery/entertainment/marathi-film-deool-band-2-released-on-21st-may-2025-now-exam-of-god-what-is-story-1658272.html |archive-url=http://web.archive.org/web/20260404021845/https://news18marathi.com/photogallery/entertainment/marathi-film-deool-band-2-released-on-21st-may-2025-now-exam-of-god-what-is-story-1658272.html |archive-date=2026-04-04 |access-date=2026-06-01 |language=mr}}</ref> ==प्रतिसाद== या चित्रपटाला समीक्षकांकडून मोठ्या प्रमाणावर सकारात्मक प्रतिसाद मिळाला, विशेषतः स्नेहल तरडे आणि [[मोहन जोशी]] यांच्या अभिनयाचे कौतुक झाले. [[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] च्या मिहीर भणगे यांनी चित्रपटाला ५ पैकी ३ स्टार दिले, त्यांनी चित्रपटाचा अभिनय आणि श्रद्धा, नास्तिकता व शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांच्या मांडणीचे कौतुक केले आणि लिहिले की, "स्नेहल तरडे आणि मोहन जोशी यांच्या पात्रांमधील नास्तिक विरुद्ध देव यांच्यातील संघर्षाने प्रेक्षकांना चित्रपटातील काही सर्वोत्तम क्षण दिले आहेत."<ref>{{Cite web |title=Deool Band 2 Movie Review: This one's for the devotees of Swami Samarth |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-reviews/deool-band-2/amp_movie_review/131261733.cms |access-date= |website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> [[सकाळ (वृत्तपत्र) |सकाळ]] च्या संतोष भिंगार्डे यांनी चित्रपटाला ५ पैकी ३.५ स्टार दिले. त्यांनी तरडे यांचे दिग्दर्शन, लेखन आणि अभिनय तसेच दोन्ही मुख्य कलाकारांच्या अभिनयाचे कौतुक करत याला "भक्ती आणि श्रद्धेचा उत्तम संगम." असे म्हटले आहे.<ref>{{Cite web |last=Bhingarde |first=Santosh |date=2026-05-23 |title=Movie Review : देऊळ बंद 2 - भक्ती आणि श्रद्धेचा उत्तम संगम |url=https://www.esakal.com/premier/deool-band-2-marathi-movie-review-out-entertainment-news-kds07 |access-date=2026-05-23 |website=Marathi News Esakal |language=mr}}</ref> [[महाराष्ट्र टाइम्स]]च्या प्रसाद पवार यांनीही चित्रपटाला ५ पैकी ३.५ स्टार दिले आणि लिहिले की, "तरडे यांनी शेतकऱ्याशी संबंधित प्रत्येक पैलू अचूकपणे मांडला आहे."<ref>{{Cite web |title=देऊळ बंद २ |url=https://maharashtratimes.com/entertainment/movie-reviews/deool-band-2/moviereview/131256341.cms |access-date=2026-05-23 |website=Maharashtra Times |language=mr}}</ref> [[पुढारी]]च्या अनुपमा गुंडे यांनी चित्रपटाला ३ स्टार दिले आणि याचे वर्णन "श्रद्धाळू आणि नास्तिकांच्या वर्तुळात बळीराजाच्या सद्यस्थितीवर केलेले एक ज्वलंत आणि सडेतोड भाष्य, जे व्यवस्था आणि बळीराजाच्या डोळ्यांत अंजन घालणारे आहे," असे केले आहे.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Deool Band 2 review {{!}} शेतकऱ्यांच्या जीवनावर सडेतोड भाष्य 'देऊळबंद -२' |url=https://pudhari.news/soneri/deool-band-2-review-marathi-movie-farmer-life-social-commentary-ss88 |access-date= |website=Pudhari News |language=mr}}</ref> 'मुव्ही टॉकीज'च्या समीर अहिरे यांनी चित्रपटाला ५ पैकी २.५ स्टार दिले आणि लिहिले की, "जरी ते पारंपारिक अर्थाने दर्जेदार सिनेमा म्हणून पात्र ठरत नसले, तरी ते प्रेक्षकांना गुंतवून ठेवण्यात यशस्वी ठरते."<ref>{{Cite web |last=Ahire |first=Sameer |title=Deool Band 2 Review: Powerful Subject & Sloppy Execution, No Match For The Predecessor |url=https://www.movietalkies.com/reviews/deool-band-2-review-powerful-subject-sloppy-execution-11888414 |access-date=2026-06-01 |website=www.movietalkies.com |language=en}}</ref> == गल्ला == या चित्रपटाने चित्रपटगृहात प्रदर्शित होण्यापूर्वीच 'बुक माय शो' वर २५,००० हून अधिक ॲडव्हान्स तिकीट विक्रीचा टप्पा ओलांडला.<ref>{{Cite web |last=Seta |first=Fenil |last2=Hungama |first2=Bollywood |date=2026-05-20 |title=EXCLUSIVE: Marathi film Deool Band 2 set for a HUGE start; sells 25,000 + tickets; popular series has a UNIQUE connection with Drishyam franchise |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-marathi-film-deool-band-2-set-for-a-huge-start-sells-25000-tickets-popular-series-has-a-unique-connection-with-drishyam-franchise/ |access-date=2026-06-01 |website=Bollywood Hungama |language=en}}</ref> प्रदर्शनाच्या पहिल्या दिवशी, चित्रपटाने [[सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या भारतीय चित्रपटांची यादी|भारतीय बॉक्स ऑफिस]]वर १,१७५ शो मधून ₹२.९१ कोटींची कमाई केली, जी [[मराठी चलचित्रपट|मराठी चित्रपटाच्या इतिहासातील]] आठवी सर्वात मोठी ओपनिंग ठरली.<ref>{{Cite web |title=शुक्रवारऐवजी गुरुवारीच ब्रह्ममुहूर्तावर देऊळबंद 2 रिलीज, सकाळी साडेपाच वाजताही तिकीट बारीवर गर्दी, पहिल्याच दिवशी उत्तम कमाई |url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/box-office-collections/deool-band-2-box-office-collection-day-1-mohan-joshi-and-gashmir-mahajani-starar-film/articleshow/131255418.cms |access-date=2026-05-23 |website=Maharashtra Times |language=mr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kadam |first=Shruti Vilas |date=2026-05-22 |title=Deool Band 2 Collection: बॉक्स ऑफिसवर दुमदुमला स्वामी समर्थांचा जयघोष; 'देऊळ बंद २'ची पहिल्याच दिवशी जोरदार कमाई |url=https://saamtv.esakal.com/entertainment/deool-band-2-box-office-collection-details-pravin-tarde-movie-first-day-earning-more-then-2-crores-svk01 |access-date=2026-06-01 |website=Saam TV |language=mr}}</ref> ही दिग्दर्शक [[प्रवीण तरडे]] यांच्या कारकिर्दीतील सर्वोत्तम ओपनिंग ठरली असून, त्यांनी आपलाच मागील चित्रपट [[धर्मवीर (चित्रपट)|धर्मवीर]] (२०२२), ज्याने ₹२.०५ कोटी निव्वळ कमाई केली होती, मागे टाकले.<ref>{{Cite web |last=More |first=Shalmesh |date=2026-05-22 |title=Deool Band 2 Box Office Collection Day 1: Registers Marathi Cinema’s 6th Biggest Opening, Career-Best Start For Pravin Tarde |url=https://www.koimoi.com/box-office/deool-band-2-box-office-collection-day-1-registers-marathi-cinemas-6th-biggest-opening-career-best-start-for-pravin-tarde/ |access-date=2026-06-01 |website=Koimoi |language=en-US}}</ref> पहिल्या चार दिवसात, चित्रपटाने ₹१५.७५ कोटी निव्वळ कमाई केली, जी अंदाजे ₹१८.५८ कोटी ग्रॉस इतकी होते.<ref>{{Cite web |last=वेमूल |first=स्वाती |date=2026-05-25 |title=Deool Band 2: अवघ्या 4 दिवसांत 'देऊळ बंद 2'चा बजेट वसूल; आतापर्यंत किती कमावला नफा? |url=https://www.tv9marathi.com/entertainment/deool-band-2-box-office-collection-day-4-major-jump-on-weekends-pravin-tarde-snehal-tarde-mohan-joshi-swami-samarth-1675836.html |access-date=2026-06-01 |website=TV9 Marathi |language=mr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Deool Band 2 वर प्रेक्षकांच्या प्रेमाचा वर्षाव, तरी पाचव्या दिवशी कमाईत घट; प्रवीण तरडेंच्या सिनेमाचं बॉक्स ऑफिस कलेक्शन किती? |url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/box-office-collections/pravin-tarde-deool-band-2-box-office-collection-day-5/articleshow/131319769.cms |access-date=2026-06-01 |website=Maharashtra Times |language=mr}}</ref> रविवारी, [[पुणे]] शहरात ३६६ शोमध्ये ७९.८% तर [[मुंबई]]मध्ये ५४० शोमध्ये ७१.८% ऑक्युपन्सी नोंदवण्यात आली, पुण्यातील सकाळचे शो ७३% सह सुरू होऊन संध्याकाळपर्यंत ८७% पर्यंत पोहोचले होते.<ref>{{Cite web |date=2026-05-25 |title=Deool Band 2 Box Office Collections: Pravin Tarde's devotional drama records 2nd BIGGEST opening weekend, smashes Rs 18.50 crore in 3 days |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/deool-band-2-box-office-collections-pravin-tardes-devotional-drama-records-2nd-biggest-opening-weekend-smashes-rs-18-50-crore-in-3-days-1403279 |access-date=2026-06-01 |website=PINKVILLA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Marathi Deool Band 2 And Malayalam Drishyam 3 Score |url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=9781 |access-date=2026-05-25 |website=Box Office India}}</ref> यासह हा चित्रपट [[रितेश देशमुख]] यांचा [[राजा शिवाजी (चित्रपट)|राजा शिवाजी]] (२०२६) नंतर मराठी चित्रपटाचा दुसरा सर्वोत्तम ओपनिंग वीकेंड ठरला.<ref>{{Cite web |last=गुप्ता |first=मोनिका |date=2026-05-25 |title=बड़ी फिल्मों के बीच इस मराठी मूवी ने 4 दिन में ही वसूला बजट, बॉक्स ऑफिस पर बरसाए पैसे |url=https://www.abplive.com/entertainment/bollywood/deool-band-2-box-office-collection-day-4-mohan-joshi-recover-budget-3135230 |access-date=2026-06-01 |website=ABP News |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raut |first=Rahul |date=2026-05-25 |title=Box Office: Marathi Film ‘Deool Band 2’ Scores Big Weekend |url=https://varietyindia.com/box-office-marathi-film-deool-band-2-scores-big-weekend/ |access-date=2026-05-29 |website=Variety India |language=en-US}}</ref> पहिल्या आठवड्याच्या अखेरीस, चित्रपटाने ₹३०.२० कोटींची कमाई केली, जी राजा शिवाजी (₹५७.७० कोटी) नंतर मराठी चित्रपटसृष्टीतील दुसरी सर्वात मोठी पहिली आठवड्याची कमाई ठरली.<ref name=":1">{{Cite web |title=बॉक्स ऑफिसवर 'स्वामीं'चा डंका, 'देऊळ बंद २' ठरला 2026 मधील दुसरा सर्वाधिक कमाई करणारा सिनेमा |url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/box-office-collections/pravin-tarde-deool-band-2-box-office-collection-day-23/articleshow/131719035.cms |access-date=2026-06-14 |website=Maharashtra Times |language=mr}}</ref> अवघ्या सात दिवसांत, ''देऊळ बंद २'' ने धर्मवीर च्या एकूण आजीवन कमाईचा आकडा पार केला आणि हा तरडे यांचा आतापर्यंतचा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट ठरला.<ref>{{Cite web |last=Ahire |first=Sameer |title=Deool Band 2 Box Office: Pravin Tarde's Sequel Hits 20 Crore in 6 Days; Set To Become His Highest Grosser Today – |url=https://www.movietalkies.com/news/deool-band-2-day-6-box-office-11879010 |access-date=2026-06-01 |website=www.movietalkies.com |language=en}}</ref> दुसऱ्या शुक्रवारी, चित्रपटाने ₹३.५० कोटींची कमाई केली, ज्यामुळे भारतातील दोन आठवड्यांची एकूण ग्रॉस कमाई ₹३९ कोटी झाली.<ref>{{Cite web |date=2026-05-30 |title=Deool Band 2 Box Office Collections: Pravin Tarde's film collects Rs 3.50 crore on 2nd Friday, set for HUGE spike ahead |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/deool-band-2-box-office-collections-pravin-tardes-film-collects-rs-3-50-crore-on-2nd-friday-set-for-huge-spike-ahead-1403392 |access-date=2026-06-01 |website=PINKVILLA |language=en}}</ref> दहाव्या दिवशी, चित्रपटाने १,०७४ शोमधून ₹१.९७ कोटींची कमाई केली, ज्यामुळे भारतातील निव्वळ कमाई ₹३५.२७ कोटी आणि एकूण ग्रॉस कमाई ₹४१.४७ कोटी झाली.<ref>{{Cite web |date=2026-05-31 |title='देऊळ बंद २'च्या कलेक्शनमध्ये १० व्या दिवशी मोठी वाढ! मध्यरात्रीचा शो हाऊसफुल्ल, एकूण कलेक्शन ऐकून थक्क व्हाल... |url=https://www.loksatta.com/manoranjan/marathi-cinema/deool-band-2-pravin-tarde-movie-10-day-total-collection-crosses-40-crores-sva-00-5930719/ |access-date=2026-05-31 |website=Loksatta |language=mr}}</ref> तोपर्यंत हा चित्रपट [[कट्यार काळजात घुसली]] (२०१५), [[लय भारी]] (२०१४) आणि [[पावनखिंड]] (२०२२) च्या आजीवन कमाईला मागे टाकून भारतातील सहावा सर्वाधिक कमाई करणारा मराठी चित्रपट ठरला होता.<ref>{{Cite web |last=team |first=abp majha web |date=2026-05-30 |title='देऊळ बंद 2' चा बॉक्स ऑफिसवर धुमाकूळ; रितेश देशमुखच्या फिल्मला कमाईत मागं टाकलं; आत्तापर्यंतची |url=https://marathi.abplive.com/entertainment/deool-band-2-box-office-collection-ahed-of-riteish-deshmukhs-lai-bhari-film-total-earning-till-9th-day-1426033 |access-date=2026-06-01 |website=ABP Majha |language=mr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kulkarni |first=Apurva |date=2026-05-31 |title=देऊळ बंद 2 ने रितेश देशमुखच्या सिनेमाला टाकलं मागं, 10 व्या दिवशी कोट्यवधीची कमाई, मध्यरात्रीचे शो सुद्धा हाऊसफुल्ल |url=https://www.esakal.com/premier/deool-band-2-box-office-collection-day-10-beats-riteish-deshmukh-lai-bhaari-movie-amk08 |access-date=2026-06-01 |website=Sakal |language=mr}}</ref> अकरा दिवसांच्या अखेरीस, देशांतर्गत बॉक्स ऑफिसवर चित्रपटाची एकूण निव्वळ कमाई ₹४४.०५ कोटी आणि ग्रॉस कमाई ₹५१.९७ कोटी झाली होती.<ref>{{Cite web |date=2026-06-01 |title=ऐतिहासिक! 'देऊळ बंद २' सिनेमाने गाठला ५० कोटींचा टप्पा, अवघ्या ११ दिवसांत...; प्रवीण तरडेंनी स्वत: सांगितले कलेक्शनचे आकडे |url=https://www.loksatta.com/manoranjan/marathi-cinema/pravin-tarde-deool-band-2-movie-crossed-50-crore-in-just-11-days-know-the-total-collection-sva-00-5932764/ |access-date=2026-06-01 |website=Loksatta |language=mr}}</ref> त्याच्या दुसऱ्या वीकेंडची ₹१४.२५ कोटींची कमाई [[बाईपण भारी देवा]] (२०२३) ला मागे टाकून मराठी चित्रपटसृष्टीतील आतापर्यंतची सर्वात मोठी दुसरी वीकेंड कमाई ठरली, ज्याचा आधीचा विक्रम ₹१३.५० कोटींचा होता.<ref>{{Cite web |last=Ahire |first=Sameer |title=Deool Band 2 Creates History! Scores Biggest Second Weekend in Marathi Cinema, Surpassing Baipan Bhari Deva – |url=https://www.movietalkies.com/news/deool-band-2-record-breaking-second-weekend-11895525 |access-date=2026-06-01 |website=www.movietalkies.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raut |first=Rahul |date=2026-06-01 |title=Box Office Weekend Winners: ‘Deool Band 2’ Goes Bigger In 2nd Weekend, ‘Drishyam 3’ and ‘Karuppu’ Stay on Top, ‘Obsession’ Opens Strong in India |url=https://varietyindia.com/box-office-marathi-film-deool-band-2-scores-big-weekend/ |access-date=2026-06-01 |website=Variety India |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ahire |first=Sameer |title=Deool Band 2 Creates History! Scores Biggest Second Weekend in Marathi Cinema, Surpassing Baipan Bhari Deva – |url=https://www.movietalkies.com/news/deool-band-2-record-breaking-second-weekend-11895525 |access-date=2026-06-01 |website=Movie Talkies |language=en}}</ref> चित्रपटाने दुसऱ्या आठवड्यात ₹२२.४ कोटी आणि तिसऱ्या आठवड्यात ₹११.१५ कोटींची कमाई केली.<ref name=":1" /> तेविसाव्या दिवशी, ''देऊळ बंद २'' ने ₹१.२७ कोटींची कमाई केली. एकूण ₹६५.०२ कोटींच्या निव्वळ कमाईसह, चित्रपटाने ५५०% ROI (गुंतवणुकीवर परतावा) मिळवला असून, तो २०२६ मधील दुसरा सर्वाधिक नफा मिळवणारा मराठी चित्रपट ठरला आहे, ज्याच्या पुढे ५८३.७५% ROI सह [[क्रांतिज्योती विद्यालय मराठी माध्यम (चित्रपट) |क्रांतीज्योती विद्यालय मराठी माध्यम]] हा चित्रपट आहे.<ref name=":1" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मराठी चित्रपट]] dah2apxj349bfr2yywcg3a4yc9mdvwr 2690354 2690353 2026-06-21T03:23:28Z संतोष गोरे 135680 /* प्रदर्शन */ 2690354 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट चित्रपट | नाव = देऊळ बंद २ | छायाचित्र = | चित्र रुंदी = | चित्र शीर्षक = | निर्मिती वर्ष = २०२६ | भाषा = मराठी | इतर भाषा = | देश = भारत | निर्मिती = वटवृक्ष एण्टरटेन्मेंट | दिग्दर्शन = प्रवीण तरडे | आधारित = | कथा = प्रवीण तरडे | पटकथा = प्रवीण तरडे | संवाद = | निवेदक = | संकलन = | छाया = | कला = | गीते = | संगीत = तन्मय भिडे आणि ऋतुराज साठे | ध्वनी = | पार्श्वगायन = श्रेया घोषाल, उर्मिला धनगर, आदर्श शिंदे, अवधूत गुप्ते, चंदन कांबळे आणि ऋतुराज साठे | नृत्यदिग्दर्शन = | वेशभूषा = | रंगभूषा = | साहस दृष्ये = | ॲनिमेशन = | विशेष दृक्परिणाम = | प्रमुख कलाकार = * मोहन जोशी, * महेश मांजरेकर, * प्रवीण तरडे, * स्नेहल तरडे, * प्रसाद ओक, * ओम भुतकर, * मंगेश देसाई | प्रदर्शन तारीख = २१ मे २०२६ | वितरक= | अवधी = १८२ मिनिटे | पुरस्कार = | निर्मिती_खर्च = | उत्पन्न = | संकेतस्थळ दुवा = | तळटिपा = | imdb_id = 41389703 | amg_id = }} '''देऊळ बंद २ : आता परीक्षा देवाची''' हा एक [[मराठी चित्रपट]] असून २१ मे २०२६ रोजी चित्रपटगृहात प्रदर्शित झाला. या चित्रपटाचे लेखन आणि दिग्दर्शन [[प्रवीण तरडे]] यांनी केले आहे. या चित्रपटात ज्येष्ठ अभिनेते [[मोहन जोशी]] हे स्वामी समर्थांच्या भूमिकेत तर स्नेहल तरडे या शेतकरी महिलेच्या भूमिकेत आहे. या चित्रपटाची निर्मिती कैलास वाणी, जयश्री वाणी, कैवल्य वाणी आणि जुईली वाणी-सूर्यावंशी यांनी वटवृक्ष एण्टरटेन्मेंट बॅनर खाली सांभाळली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.lokmat.com/filmy/marathi-cinema/deool-band-2-teaser-starring-mohan-joshi-mangesh-desai-snehal-tarde-pravin-tarde-a-a998/ |title=शेतकरी महिला घेणार स्वामींची परीक्षा, 'देऊळ बंद २'चा टीझर प्रदर्शित |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=दैनिक लोकमत |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://saamtv.esakal.com/entertainment/pravin-tarde-deool-band-2-marathi-movie-released-today-guruvar-swami-samarth-farmer-life-snehal-tarde-mohan-joshi-marathi-news-sm2000 |title=तर माझं देऊळ कायमचं बंद' देऊळ बंद सिनेमाचा अंगावर काटा आणणारा ट्रेलर रिलीज |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=साम टीव्ही |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> या चित्रपटाचा मुख्य हेतू शेतकऱ्यांच्या आत्महत्यांना आळा घालणे हा असून, या चित्रपटाची कमाई शेतकऱ्यांच्या मुला-मुलींच्या शिक्षणासाठी देण्यात येणार असल्याची घोषणा दिग्दर्शक प्रवीण तरडे यांनी केली. आत्महत्या केल्याने शेतकऱ्यांचे प्रश्न सुटणार नसून, वर्तमान परिस्थितीनुसार शेतीत आणि शेतकऱ्यांत बदल करण्याची गरज आहे, असा संदेश या चित्रपटाच्या माध्यमातून दिला गेला आहे. या चित्रपटात स्वामी समर्थ शेतकरी महिलेसोबत शेतात, दऱ्याखोऱ्यांमध्ये, एसटीने प्रवास करत तिचे समुपदेशन करताना दिसत आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://saamtv.esakal.com/entertainment/pravin-tarde-deool-band-2-marathi-movie-released-today-guruvar-swami-samarth-farmer-life-snehal-tarde-mohan-joshi-marathi-news-sm2000 |title= आता परीक्षा देवाची! प्रवीण तरडेंचा 'देऊळ बंद २' प्रदर्शित, पहिल्या दिवशीच हाऊसफुलची पाटी |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=साम टीव्ही |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == कथानक == तुकाराम (मंगेश देसाई) हा एक गरीब शेतकरी आहे, जो स्वामी समर्थांचा निस्सीम भक्त आहे. मात्र परिस्थितीमुळे तो हतबल होतो आणि हताश होऊन देवळाला कुलूप लावून निघून जातो. तुकारामची पत्नी संगीता (स्नेहल तरडे) ही अत्यंत खंबीर पण परिस्थितीमुळे नास्तिक बनलेली महिला आहे. आपल्या कुटुंबाला आणि शेतकऱ्यांना होणारा त्रास पाहून ती थेट देवाच्या (स्वामी समर्थांच्या) अस्तित्वावर प्रश्न उपस्थित करते. == पात्र == * [[मोहन जोशी]] - [[श्री स्वामी समर्थ]] (महाराजांच्या भूमिकेत) * स्नेहल तरडे - संगीता (महिला शेतकऱ्याच्या मुख्य भूमिकेत) * [[मंगेश देसाई]] - तुकाराम, (एक गरीब शेतकरी आणि संगीताचा नवरा) * [[प्रवीण तरडे]] - सदूशेठ * [[प्रसाद ओक]] - दत्तगुरु * [[महेश मांजरेकर]] - विशेष/पाहुणा कलाकार * [[ओम भुतकर]] - सद्गुरू शंकर महाराज * अतुल कुदळे - * रमेश परदेशी - पिट्याभाई * [[संस्कृती बालगुडे]] - * [[सविता मालपेकर]] - * देवेंद्र गायकवाड - * जगन्नाथ निवंगुणे - * सुनील अभ्यंकर - * मुकुंद वसुले - * अतुल कुडले - * अनिरुद्ध दिंडोरकर - * ऋषिकेश वांबुरकर - रफिक * अमित नगरकर - श्री कृष्ण (गेस्ट अपीयरेंस) == प्रदर्शन == हा चित्रपट २१ मे रोजी सर्वत्र प्रदर्शित झाला. या चित्रपटाचे गुरुवारी ब्रह्ममुहूर्तावर सकाळी ५:३० वाजता प्रदर्शन करण्यात आले. सकाळची वेळ असून देखील अग्रिम आरक्षणाद्वारे चित्रपट हाऊसफुल्ल झाला.<ref>{{Cite web |last=Naik |first=Payal |date=2026-04-03 |title=प्रतीक्षा संपली! यंदा स्वामी शुक्रवारी नाही गुरुवारीच येणार .. प्रविण तरडेंच्या 'देऊळ बंद २'ची रिलीज डेट समोर; कोण साकारणार मुख्य भूमिका? |url=https://www.esakal.com/premier/deool-band-2-movie-release-date-announced-pravin-tarde-cast-members-psn14 |access-date=2026-06-01 |website=Marathi News Esakal |language=mr}}</ref><ref>{{Cite news |date=2026-04-03 |title=10 वर्षांनी पुन्हा 'देऊळ बंद', आता देवाची परीक्षा! Deool Band 2 ची तारीख लक्षात ठेवा |url=https://news18marathi.com/photogallery/entertainment/marathi-film-deool-band-2-released-on-21st-may-2025-now-exam-of-god-what-is-story-1658272.html |archive-url=http://web.archive.org/web/20260404021845/https://news18marathi.com/photogallery/entertainment/marathi-film-deool-band-2-released-on-21st-may-2025-now-exam-of-god-what-is-story-1658272.html |archive-date=2026-04-04 |access-date=2026-06-01 |language=mr}}</ref> ==प्रतिसाद== या चित्रपटाला समीक्षकांकडून मोठ्या प्रमाणावर सकारात्मक प्रतिसाद मिळाला, विशेषतः स्नेहल तरडे आणि [[मोहन जोशी]] यांच्या अभिनयाचे कौतुक झाले. [[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] च्या मिहीर भणगे यांनी चित्रपटाला ५ पैकी ३ स्टार दिले, त्यांनी चित्रपटाचा अभिनय आणि श्रद्धा, नास्तिकता व शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांच्या मांडणीचे कौतुक केले आणि लिहिले की, "स्नेहल तरडे आणि मोहन जोशी यांच्या पात्रांमधील नास्तिक विरुद्ध देव यांच्यातील संघर्षाने प्रेक्षकांना चित्रपटातील काही सर्वोत्तम क्षण दिले आहेत."<ref>{{Cite web |title=Deool Band 2 Movie Review: This one's for the devotees of Swami Samarth |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-reviews/deool-band-2/amp_movie_review/131261733.cms |access-date= |website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> [[सकाळ (वृत्तपत्र) |सकाळ]] च्या संतोष भिंगार्डे यांनी चित्रपटाला ५ पैकी ३.५ स्टार दिले. त्यांनी तरडे यांचे दिग्दर्शन, लेखन आणि अभिनय तसेच दोन्ही मुख्य कलाकारांच्या अभिनयाचे कौतुक करत याला "भक्ती आणि श्रद्धेचा उत्तम संगम." असे म्हटले आहे.<ref>{{Cite web |last=Bhingarde |first=Santosh |date=2026-05-23 |title=Movie Review : देऊळ बंद 2 - भक्ती आणि श्रद्धेचा उत्तम संगम |url=https://www.esakal.com/premier/deool-band-2-marathi-movie-review-out-entertainment-news-kds07 |access-date=2026-05-23 |website=Marathi News Esakal |language=mr}}</ref> [[महाराष्ट्र टाइम्स]]च्या प्रसाद पवार यांनीही चित्रपटाला ५ पैकी ३.५ स्टार दिले आणि लिहिले की, "तरडे यांनी शेतकऱ्याशी संबंधित प्रत्येक पैलू अचूकपणे मांडला आहे."<ref>{{Cite web |title=देऊळ बंद २ |url=https://maharashtratimes.com/entertainment/movie-reviews/deool-band-2/moviereview/131256341.cms |access-date=2026-05-23 |website=Maharashtra Times |language=mr}}</ref> [[पुढारी]]च्या अनुपमा गुंडे यांनी चित्रपटाला ३ स्टार दिले आणि याचे वर्णन "श्रद्धाळू आणि नास्तिकांच्या वर्तुळात बळीराजाच्या सद्यस्थितीवर केलेले एक ज्वलंत आणि सडेतोड भाष्य, जे व्यवस्था आणि बळीराजाच्या डोळ्यांत अंजन घालणारे आहे," असे केले आहे.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Deool Band 2 review {{!}} शेतकऱ्यांच्या जीवनावर सडेतोड भाष्य 'देऊळबंद -२' |url=https://pudhari.news/soneri/deool-band-2-review-marathi-movie-farmer-life-social-commentary-ss88 |access-date= |website=Pudhari News |language=mr}}</ref> 'मुव्ही टॉकीज'च्या समीर अहिरे यांनी चित्रपटाला ५ पैकी २.५ स्टार दिले आणि लिहिले की, "जरी ते पारंपारिक अर्थाने दर्जेदार सिनेमा म्हणून पात्र ठरत नसले, तरी ते प्रेक्षकांना गुंतवून ठेवण्यात यशस्वी ठरते."<ref>{{Cite web |last=Ahire |first=Sameer |title=Deool Band 2 Review: Powerful Subject & Sloppy Execution, No Match For The Predecessor |url=https://www.movietalkies.com/reviews/deool-band-2-review-powerful-subject-sloppy-execution-11888414 |access-date=2026-06-01 |website=www.movietalkies.com |language=en}}</ref> == गल्ला == या चित्रपटाने चित्रपटगृहात प्रदर्शित होण्यापूर्वीच 'बुक माय शो' वर २५,००० हून अधिक ॲडव्हान्स तिकीट विक्रीचा टप्पा ओलांडला.<ref>{{Cite web |last=Seta |first=Fenil |last2=Hungama |first2=Bollywood |date=2026-05-20 |title=EXCLUSIVE: Marathi film Deool Band 2 set for a HUGE start; sells 25,000 + tickets; popular series has a UNIQUE connection with Drishyam franchise |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-marathi-film-deool-band-2-set-for-a-huge-start-sells-25000-tickets-popular-series-has-a-unique-connection-with-drishyam-franchise/ |access-date=2026-06-01 |website=Bollywood Hungama |language=en}}</ref> प्रदर्शनाच्या पहिल्या दिवशी, चित्रपटाने [[सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या भारतीय चित्रपटांची यादी|भारतीय बॉक्स ऑफिस]]वर १,१७५ शो मधून ₹२.९१ कोटींची कमाई केली, जी [[मराठी चलचित्रपट|मराठी चित्रपटाच्या इतिहासातील]] आठवी सर्वात मोठी ओपनिंग ठरली.<ref>{{Cite web |title=शुक्रवारऐवजी गुरुवारीच ब्रह्ममुहूर्तावर देऊळबंद 2 रिलीज, सकाळी साडेपाच वाजताही तिकीट बारीवर गर्दी, पहिल्याच दिवशी उत्तम कमाई |url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/box-office-collections/deool-band-2-box-office-collection-day-1-mohan-joshi-and-gashmir-mahajani-starar-film/articleshow/131255418.cms |access-date=2026-05-23 |website=Maharashtra Times |language=mr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kadam |first=Shruti Vilas |date=2026-05-22 |title=Deool Band 2 Collection: बॉक्स ऑफिसवर दुमदुमला स्वामी समर्थांचा जयघोष; 'देऊळ बंद २'ची पहिल्याच दिवशी जोरदार कमाई |url=https://saamtv.esakal.com/entertainment/deool-band-2-box-office-collection-details-pravin-tarde-movie-first-day-earning-more-then-2-crores-svk01 |access-date=2026-06-01 |website=Saam TV |language=mr}}</ref> ही दिग्दर्शक [[प्रवीण तरडे]] यांच्या कारकिर्दीतील सर्वोत्तम ओपनिंग ठरली असून, त्यांनी आपलाच मागील चित्रपट [[धर्मवीर (चित्रपट)|धर्मवीर]] (२०२२), ज्याने ₹२.०५ कोटी निव्वळ कमाई केली होती, मागे टाकले.<ref>{{Cite web |last=More |first=Shalmesh |date=2026-05-22 |title=Deool Band 2 Box Office Collection Day 1: Registers Marathi Cinema’s 6th Biggest Opening, Career-Best Start For Pravin Tarde |url=https://www.koimoi.com/box-office/deool-band-2-box-office-collection-day-1-registers-marathi-cinemas-6th-biggest-opening-career-best-start-for-pravin-tarde/ |access-date=2026-06-01 |website=Koimoi |language=en-US}}</ref> पहिल्या चार दिवसात, चित्रपटाने ₹१५.७५ कोटी निव्वळ कमाई केली, जी अंदाजे ₹१८.५८ कोटी ग्रॉस इतकी होते.<ref>{{Cite web |last=वेमूल |first=स्वाती |date=2026-05-25 |title=Deool Band 2: अवघ्या 4 दिवसांत 'देऊळ बंद 2'चा बजेट वसूल; आतापर्यंत किती कमावला नफा? |url=https://www.tv9marathi.com/entertainment/deool-band-2-box-office-collection-day-4-major-jump-on-weekends-pravin-tarde-snehal-tarde-mohan-joshi-swami-samarth-1675836.html |access-date=2026-06-01 |website=TV9 Marathi |language=mr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Deool Band 2 वर प्रेक्षकांच्या प्रेमाचा वर्षाव, तरी पाचव्या दिवशी कमाईत घट; प्रवीण तरडेंच्या सिनेमाचं बॉक्स ऑफिस कलेक्शन किती? |url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/box-office-collections/pravin-tarde-deool-band-2-box-office-collection-day-5/articleshow/131319769.cms |access-date=2026-06-01 |website=Maharashtra Times |language=mr}}</ref> रविवारी, [[पुणे]] शहरात ३६६ शोमध्ये ७९.८% तर [[मुंबई]]मध्ये ५४० शोमध्ये ७१.८% ऑक्युपन्सी नोंदवण्यात आली, पुण्यातील सकाळचे शो ७३% सह सुरू होऊन संध्याकाळपर्यंत ८७% पर्यंत पोहोचले होते.<ref>{{Cite web |date=2026-05-25 |title=Deool Band 2 Box Office Collections: Pravin Tarde's devotional drama records 2nd BIGGEST opening weekend, smashes Rs 18.50 crore in 3 days |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/deool-band-2-box-office-collections-pravin-tardes-devotional-drama-records-2nd-biggest-opening-weekend-smashes-rs-18-50-crore-in-3-days-1403279 |access-date=2026-06-01 |website=PINKVILLA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Marathi Deool Band 2 And Malayalam Drishyam 3 Score |url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=9781 |access-date=2026-05-25 |website=Box Office India}}</ref> यासह हा चित्रपट [[रितेश देशमुख]] यांचा [[राजा शिवाजी (चित्रपट)|राजा शिवाजी]] (२०२६) नंतर मराठी चित्रपटाचा दुसरा सर्वोत्तम ओपनिंग वीकेंड ठरला.<ref>{{Cite web |last=गुप्ता |first=मोनिका |date=2026-05-25 |title=बड़ी फिल्मों के बीच इस मराठी मूवी ने 4 दिन में ही वसूला बजट, बॉक्स ऑफिस पर बरसाए पैसे |url=https://www.abplive.com/entertainment/bollywood/deool-band-2-box-office-collection-day-4-mohan-joshi-recover-budget-3135230 |access-date=2026-06-01 |website=ABP News |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raut |first=Rahul |date=2026-05-25 |title=Box Office: Marathi Film ‘Deool Band 2’ Scores Big Weekend |url=https://varietyindia.com/box-office-marathi-film-deool-band-2-scores-big-weekend/ |access-date=2026-05-29 |website=Variety India |language=en-US}}</ref> पहिल्या आठवड्याच्या अखेरीस, चित्रपटाने ₹३०.२० कोटींची कमाई केली, जी राजा शिवाजी (₹५७.७० कोटी) नंतर मराठी चित्रपटसृष्टीतील दुसरी सर्वात मोठी पहिली आठवड्याची कमाई ठरली.<ref name=":1">{{Cite web |title=बॉक्स ऑफिसवर 'स्वामीं'चा डंका, 'देऊळ बंद २' ठरला 2026 मधील दुसरा सर्वाधिक कमाई करणारा सिनेमा |url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/box-office-collections/pravin-tarde-deool-band-2-box-office-collection-day-23/articleshow/131719035.cms |access-date=2026-06-14 |website=Maharashtra Times |language=mr}}</ref> अवघ्या सात दिवसांत, ''देऊळ बंद २'' ने धर्मवीर च्या एकूण आजीवन कमाईचा आकडा पार केला आणि हा तरडे यांचा आतापर्यंतचा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट ठरला.<ref>{{Cite web |last=Ahire |first=Sameer |title=Deool Band 2 Box Office: Pravin Tarde's Sequel Hits 20 Crore in 6 Days; Set To Become His Highest Grosser Today – |url=https://www.movietalkies.com/news/deool-band-2-day-6-box-office-11879010 |access-date=2026-06-01 |website=www.movietalkies.com |language=en}}</ref> दुसऱ्या शुक्रवारी, चित्रपटाने ₹३.५० कोटींची कमाई केली, ज्यामुळे भारतातील दोन आठवड्यांची एकूण ग्रॉस कमाई ₹३९ कोटी झाली.<ref>{{Cite web |date=2026-05-30 |title=Deool Band 2 Box Office Collections: Pravin Tarde's film collects Rs 3.50 crore on 2nd Friday, set for HUGE spike ahead |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/deool-band-2-box-office-collections-pravin-tardes-film-collects-rs-3-50-crore-on-2nd-friday-set-for-huge-spike-ahead-1403392 |access-date=2026-06-01 |website=PINKVILLA |language=en}}</ref> दहाव्या दिवशी, चित्रपटाने १,०७४ शोमधून ₹१.९७ कोटींची कमाई केली, ज्यामुळे भारतातील निव्वळ कमाई ₹३५.२७ कोटी आणि एकूण ग्रॉस कमाई ₹४१.४७ कोटी झाली.<ref>{{Cite web |date=2026-05-31 |title='देऊळ बंद २'च्या कलेक्शनमध्ये १० व्या दिवशी मोठी वाढ! मध्यरात्रीचा शो हाऊसफुल्ल, एकूण कलेक्शन ऐकून थक्क व्हाल... |url=https://www.loksatta.com/manoranjan/marathi-cinema/deool-band-2-pravin-tarde-movie-10-day-total-collection-crosses-40-crores-sva-00-5930719/ |access-date=2026-05-31 |website=Loksatta |language=mr}}</ref> तोपर्यंत हा चित्रपट [[कट्यार काळजात घुसली]] (२०१५), [[लय भारी]] (२०१४) आणि [[पावनखिंड]] (२०२२) च्या आजीवन कमाईला मागे टाकून भारतातील सहावा सर्वाधिक कमाई करणारा मराठी चित्रपट ठरला होता.<ref>{{Cite web |last=team |first=abp majha web |date=2026-05-30 |title='देऊळ बंद 2' चा बॉक्स ऑफिसवर धुमाकूळ; रितेश देशमुखच्या फिल्मला कमाईत मागं टाकलं; आत्तापर्यंतची |url=https://marathi.abplive.com/entertainment/deool-band-2-box-office-collection-ahed-of-riteish-deshmukhs-lai-bhari-film-total-earning-till-9th-day-1426033 |access-date=2026-06-01 |website=ABP Majha |language=mr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kulkarni |first=Apurva |date=2026-05-31 |title=देऊळ बंद 2 ने रितेश देशमुखच्या सिनेमाला टाकलं मागं, 10 व्या दिवशी कोट्यवधीची कमाई, मध्यरात्रीचे शो सुद्धा हाऊसफुल्ल |url=https://www.esakal.com/premier/deool-band-2-box-office-collection-day-10-beats-riteish-deshmukh-lai-bhaari-movie-amk08 |access-date=2026-06-01 |website=Sakal |language=mr}}</ref> अकरा दिवसांच्या अखेरीस, देशांतर्गत बॉक्स ऑफिसवर चित्रपटाची एकूण निव्वळ कमाई ₹४४.०५ कोटी आणि ग्रॉस कमाई ₹५१.९७ कोटी झाली होती.<ref>{{Cite web |date=2026-06-01 |title=ऐतिहासिक! 'देऊळ बंद २' सिनेमाने गाठला ५० कोटींचा टप्पा, अवघ्या ११ दिवसांत...; प्रवीण तरडेंनी स्वत: सांगितले कलेक्शनचे आकडे |url=https://www.loksatta.com/manoranjan/marathi-cinema/pravin-tarde-deool-band-2-movie-crossed-50-crore-in-just-11-days-know-the-total-collection-sva-00-5932764/ |access-date=2026-06-01 |website=Loksatta |language=mr}}</ref> त्याच्या दुसऱ्या वीकेंडची ₹१४.२५ कोटींची कमाई [[बाईपण भारी देवा]] (२०२३) ला मागे टाकून मराठी चित्रपटसृष्टीतील आतापर्यंतची सर्वात मोठी दुसरी वीकेंड कमाई ठरली, ज्याचा आधीचा विक्रम ₹१३.५० कोटींचा होता.<ref>{{Cite web |last=Ahire |first=Sameer |title=Deool Band 2 Creates History! Scores Biggest Second Weekend in Marathi Cinema, Surpassing Baipan Bhari Deva – |url=https://www.movietalkies.com/news/deool-band-2-record-breaking-second-weekend-11895525 |access-date=2026-06-01 |website=www.movietalkies.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raut |first=Rahul |date=2026-06-01 |title=Box Office Weekend Winners: ‘Deool Band 2’ Goes Bigger In 2nd Weekend, ‘Drishyam 3’ and ‘Karuppu’ Stay on Top, ‘Obsession’ Opens Strong in India |url=https://varietyindia.com/box-office-marathi-film-deool-band-2-scores-big-weekend/ |access-date=2026-06-01 |website=Variety India |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ahire |first=Sameer |title=Deool Band 2 Creates History! Scores Biggest Second Weekend in Marathi Cinema, Surpassing Baipan Bhari Deva – |url=https://www.movietalkies.com/news/deool-band-2-record-breaking-second-weekend-11895525 |access-date=2026-06-01 |website=Movie Talkies |language=en}}</ref> चित्रपटाने दुसऱ्या आठवड्यात ₹२२.४ कोटी आणि तिसऱ्या आठवड्यात ₹११.१५ कोटींची कमाई केली.<ref name=":1" /> तेविसाव्या दिवशी, ''देऊळ बंद २'' ने ₹१.२७ कोटींची कमाई केली. एकूण ₹६५.०२ कोटींच्या निव्वळ कमाईसह, चित्रपटाने ५५०% ROI (गुंतवणुकीवर परतावा) मिळवला असून, तो २०२६ मधील दुसरा सर्वाधिक नफा मिळवणारा मराठी चित्रपट ठरला आहे, ज्याच्या पुढे ५८३.७५% ROI सह [[क्रांतिज्योती विद्यालय मराठी माध्यम (चित्रपट) |क्रांतीज्योती विद्यालय मराठी माध्यम]] हा चित्रपट आहे.<ref name=":1" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मराठी चित्रपट]] m7g8owgsfw4xxlcoxnny8hem69ofolq 2690355 2690354 2026-06-21T03:25:49Z संतोष गोरे 135680 2690355 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट चित्रपट | नाव = देऊळ बंद २ | छायाचित्र = | चित्र रुंदी = | चित्र शीर्षक = | निर्मिती वर्ष = २०२६ | भाषा = मराठी | इतर भाषा = | देश = भारत | निर्मिती = वटवृक्ष एण्टरटेन्मेंट | दिग्दर्शन = प्रवीण तरडे | आधारित = | कथा = प्रवीण तरडे | पटकथा = प्रवीण तरडे | संवाद = | निवेदक = | संकलन = | छाया = | कला = | गीते = | संगीत = तन्मय भिडे आणि ऋतुराज साठे | ध्वनी = | पार्श्वगायन = श्रेया घोषाल, उर्मिला धनगर, आदर्श शिंदे, अवधूत गुप्ते, चंदन कांबळे आणि ऋतुराज साठे | नृत्यदिग्दर्शन = | वेशभूषा = | रंगभूषा = | साहस दृष्ये = | ॲनिमेशन = | विशेष दृक्परिणाम = | प्रमुख कलाकार = * मोहन जोशी, * महेश मांजरेकर, * प्रवीण तरडे, * स्नेहल तरडे, * प्रसाद ओक, * ओम भुतकर, * मंगेश देसाई | प्रदर्शन तारीख = २१ मे २०२६ | वितरक= | अवधी = १८२ मिनिटे | पुरस्कार = | निर्मिती_खर्च = | उत्पन्न = | संकेतस्थळ दुवा = | तळटिपा = | imdb_id = 41389703 | amg_id = }} '''देऊळ बंद २ : आता परीक्षा देवाची''' हा एक [[मराठी चित्रपट]] असून २१ मे २०२६ रोजी चित्रपटगृहात प्रदर्शित झाला. या चित्रपटाचे लेखन आणि दिग्दर्शन [[प्रवीण तरडे]] यांनी केले आहे. या चित्रपटात ज्येष्ठ अभिनेते [[मोहन जोशी]] हे स्वामी समर्थांच्या भूमिकेत तर स्नेहल तरडे या शेतकरी महिलेच्या भूमिकेत आहे. या चित्रपटाची निर्मिती कैलास वाणी, जयश्री वाणी, कैवल्य वाणी आणि जुईली वाणी-सूर्यावंशी यांनी वटवृक्ष एण्टरटेन्मेंट बॅनर खाली सांभाळली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.lokmat.com/filmy/marathi-cinema/deool-band-2-teaser-starring-mohan-joshi-mangesh-desai-snehal-tarde-pravin-tarde-a-a998/ |title=शेतकरी महिला घेणार स्वामींची परीक्षा, 'देऊळ बंद २'चा टीझर प्रदर्शित |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=दैनिक लोकमत |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://saamtv.esakal.com/entertainment/pravin-tarde-deool-band-2-marathi-movie-released-today-guruvar-swami-samarth-farmer-life-snehal-tarde-mohan-joshi-marathi-news-sm2000 |title=तर माझं देऊळ कायमचं बंद' देऊळ बंद सिनेमाचा अंगावर काटा आणणारा ट्रेलर रिलीज |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=साम टीव्ही |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> या चित्रपटाचा मुख्य हेतू शेतकऱ्यांच्या आत्महत्यांना आळा घालणे हा असून, या चित्रपटाची कमाई शेतकऱ्यांच्या मुला-मुलींच्या शिक्षणासाठी देण्यात येणार असल्याची घोषणा दिग्दर्शक प्रवीण तरडे यांनी केली. आत्महत्या केल्याने शेतकऱ्यांचे प्रश्न सुटणार नसून, वर्तमान परिस्थितीनुसार शेतीत आणि शेतकऱ्यांत बदल करण्याची गरज आहे, असा संदेश या चित्रपटाच्या माध्यमातून दिला गेला आहे. या चित्रपटात स्वामी समर्थ शेतकरी महिलेसोबत शेतात, दऱ्याखोऱ्यांमध्ये, एसटीने प्रवास करत तिचे समुपदेशन करताना दिसत आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://saamtv.esakal.com/entertainment/pravin-tarde-deool-band-2-marathi-movie-released-today-guruvar-swami-samarth-farmer-life-snehal-tarde-mohan-joshi-marathi-news-sm2000 |title= आता परीक्षा देवाची! प्रवीण तरडेंचा 'देऊळ बंद २' प्रदर्शित, पहिल्या दिवशीच हाऊसफुलची पाटी |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=साम टीव्ही |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> == कथानक == तुकाराम (मंगेश देसाई) हा एक गरीब शेतकरी आहे, जो स्वामी समर्थांचा निस्सीम भक्त आहे. मात्र परिस्थितीमुळे तो हतबल होतो आणि हताश होऊन देवळाला कुलूप लावून निघून जातो. तुकारामची पत्नी संगीता (स्नेहल तरडे) ही अत्यंत खंबीर पण परिस्थितीमुळे नास्तिक बनलेली महिला आहे. आपल्या कुटुंबाला आणि शेतकऱ्यांना होणारा त्रास पाहून ती थेट देवाच्या (स्वामी समर्थांच्या) अस्तित्वावर प्रश्न उपस्थित करते. == पात्र == * [[मोहन जोशी]] - [[श्री स्वामी समर्थ]] (महाराजांच्या भूमिकेत) * स्नेहल तरडे - संगीता (महिला शेतकऱ्याच्या मुख्य भूमिकेत) * [[मंगेश देसाई]] - तुकाराम, (एक गरीब शेतकरी आणि संगीताचा नवरा) * [[प्रवीण तरडे]] - सदूशेठ * [[प्रसाद ओक]] - दत्तगुरु * [[महेश मांजरेकर]] - विशेष/पाहुणा कलाकार * [[ओम भुतकर]] - सद्गुरू शंकर महाराज * अतुल कुदळे - * रमेश परदेशी - पिट्याभाई * [[संस्कृती बालगुडे]] - * [[सविता मालपेकर]] - * देवेंद्र गायकवाड - * जगन्नाथ निवंगुणे - * सुनील अभ्यंकर - * मुकुंद वसुले - * अतुल कुडले - * अनिरुद्ध दिंडोरकर - * ऋषिकेश वांबुरकर - रफिक * अमित नगरकर - श्री कृष्ण (गेस्ट अपीयरेंस) == प्रदर्शन == हा चित्रपट २१ मे रोजी सर्वत्र प्रदर्शित झाला. या चित्रपटाचे गुरुवारी ब्रह्ममुहूर्तावर सकाळी ५:३० वाजता प्रदर्शन करण्यात आले. सकाळची वेळ असून देखील अग्रिम आरक्षणाद्वारे चित्रपट हाऊसफुल्ल झाला.<ref>{{Cite web |last=Naik |first=Payal |date=2026-04-03 |title=प्रतीक्षा संपली! यंदा स्वामी शुक्रवारी नाही गुरुवारीच येणार .. प्रविण तरडेंच्या 'देऊळ बंद २'ची रिलीज डेट समोर; कोण साकारणार मुख्य भूमिका? |url=https://www.esakal.com/premier/deool-band-2-movie-release-date-announced-pravin-tarde-cast-members-psn14 |access-date=2026-06-01 |website=Marathi News Esakal |language=mr}}</ref><ref>{{Cite news |date=2026-04-03 |title=10 वर्षांनी पुन्हा 'देऊळ बंद', आता देवाची परीक्षा! Deool Band 2 ची तारीख लक्षात ठेवा |url=https://news18marathi.com/photogallery/entertainment/marathi-film-deool-band-2-released-on-21st-may-2025-now-exam-of-god-what-is-story-1658272.html |archive-url=http://web.archive.org/web/20260404021845/https://news18marathi.com/photogallery/entertainment/marathi-film-deool-band-2-released-on-21st-may-2025-now-exam-of-god-what-is-story-1658272.html |archive-date=2026-04-04 |access-date=2026-06-01 |language=mr}}</ref> ==प्रतिसाद== या चित्रपटाला समीक्षकांकडून मोठ्या प्रमाणावर सकारात्मक प्रतिसाद मिळाला, विशेषतः स्नेहल तरडे आणि [[मोहन जोशी]] यांच्या अभिनयाचे कौतुक झाले. [[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] च्या मिहीर भणगे यांनी चित्रपटाला ५ पैकी ३ स्टार दिले, त्यांनी चित्रपटाचा अभिनय आणि श्रद्धा, नास्तिकता व शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांच्या मांडणीचे कौतुक केले आणि लिहिले की, "स्नेहल तरडे आणि मोहन जोशी यांच्या पात्रांमधील नास्तिक विरुद्ध देव यांच्यातील संघर्षाने प्रेक्षकांना चित्रपटातील काही सर्वोत्तम क्षण दिले आहेत."<ref>{{Cite web |title=Deool Band 2 Movie Review: This one's for the devotees of Swami Samarth |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-reviews/deool-band-2/amp_movie_review/131261733.cms |access-date= |website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> [[सकाळ (वृत्तपत्र) |सकाळ]] च्या संतोष भिंगार्डे यांनी चित्रपटाला ५ पैकी ३.५ स्टार दिले. त्यांनी तरडे यांचे दिग्दर्शन, लेखन आणि अभिनय तसेच दोन्ही मुख्य कलाकारांच्या अभिनयाचे कौतुक करत याला "भक्ती आणि श्रद्धेचा उत्तम संगम." असे म्हटले आहे.<ref>{{Cite web |last=Bhingarde |first=Santosh |date=2026-05-23 |title=Movie Review : देऊळ बंद 2 - भक्ती आणि श्रद्धेचा उत्तम संगम |url=https://www.esakal.com/premier/deool-band-2-marathi-movie-review-out-entertainment-news-kds07 |access-date=2026-05-23 |website=Marathi News Esakal |language=mr}}</ref> [[महाराष्ट्र टाइम्स]]च्या प्रसाद पवार यांनीही चित्रपटाला ५ पैकी ३.५ स्टार दिले आणि लिहिले की, "तरडे यांनी शेतकऱ्याशी संबंधित प्रत्येक पैलू अचूकपणे मांडला आहे."<ref>{{Cite web |title=देऊळ बंद २ |url=https://maharashtratimes.com/entertainment/movie-reviews/deool-band-2/moviereview/131256341.cms |access-date=2026-05-23 |website=Maharashtra Times |language=mr}}</ref> [[पुढारी]]च्या अनुपमा गुंडे यांनी चित्रपटाला ३ स्टार दिले आणि याचे वर्णन "श्रद्धाळू आणि नास्तिकांच्या वर्तुळात बळीराजाच्या सद्यस्थितीवर केलेले एक ज्वलंत आणि सडेतोड भाष्य, जे व्यवस्था आणि बळीराजाच्या डोळ्यांत अंजन घालणारे आहे," असे केले आहे.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Deool Band 2 review {{!}} शेतकऱ्यांच्या जीवनावर सडेतोड भाष्य 'देऊळबंद -२' |url=https://pudhari.news/soneri/deool-band-2-review-marathi-movie-farmer-life-social-commentary-ss88 |access-date= |website=Pudhari News |language=mr}}</ref> 'मुव्ही टॉकीज'च्या समीर अहिरे यांनी चित्रपटाला ५ पैकी २.५ स्टार दिले आणि लिहिले की, "जरी ते पारंपारिक अर्थाने दर्जेदार सिनेमा म्हणून पात्र ठरत नसले, तरी ते प्रेक्षकांना गुंतवून ठेवण्यात यशस्वी ठरते."<ref>{{Cite web |last=Ahire |first=Sameer |title=Deool Band 2 Review: Powerful Subject & Sloppy Execution, No Match For The Predecessor |url=https://www.movietalkies.com/reviews/deool-band-2-review-powerful-subject-sloppy-execution-11888414 |access-date=2026-06-01 |website=www.movietalkies.com |language=en}}</ref> == गल्ला == या चित्रपटाने चित्रपटगृहात प्रदर्शित होण्यापूर्वीच 'बुक माय शो' वर २५,००० हून अधिक अग्रिम आरक्षण (ॲडव्हान्स बुकिंग) तिकीट विक्रीचा टप्पा ओलांडला.<ref>{{Cite web |last=Seta |first=Fenil |last2=Hungama |first2=Bollywood |date=2026-05-20 |title=EXCLUSIVE: Marathi film Deool Band 2 set for a HUGE start; sells 25,000 + tickets; popular series has a UNIQUE connection with Drishyam franchise |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-marathi-film-deool-band-2-set-for-a-huge-start-sells-25000-tickets-popular-series-has-a-unique-connection-with-drishyam-franchise/ |access-date=2026-06-01 |website=Bollywood Hungama |language=en}}</ref> प्रदर्शनाच्या पहिल्या दिवशी, चित्रपटाने [[सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या भारतीय चित्रपटांची यादी|भारतीय बॉक्स ऑफिस]]वर १,१७५ शो मधून ₹२.९१ कोटींची कमाई केली, जी [[मराठी चलचित्रपट|मराठी चित्रपटाच्या इतिहासातील]] आठवी सर्वात मोठी ओपनिंग ठरली.<ref>{{Cite web |title=शुक्रवारऐवजी गुरुवारीच ब्रह्ममुहूर्तावर देऊळबंद 2 रिलीज, सकाळी साडेपाच वाजताही तिकीट बारीवर गर्दी, पहिल्याच दिवशी उत्तम कमाई |url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/box-office-collections/deool-band-2-box-office-collection-day-1-mohan-joshi-and-gashmir-mahajani-starar-film/articleshow/131255418.cms |access-date=2026-05-23 |website=Maharashtra Times |language=mr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kadam |first=Shruti Vilas |date=2026-05-22 |title=Deool Band 2 Collection: बॉक्स ऑफिसवर दुमदुमला स्वामी समर्थांचा जयघोष; 'देऊळ बंद २'ची पहिल्याच दिवशी जोरदार कमाई |url=https://saamtv.esakal.com/entertainment/deool-band-2-box-office-collection-details-pravin-tarde-movie-first-day-earning-more-then-2-crores-svk01 |access-date=2026-06-01 |website=Saam TV |language=mr}}</ref> ही दिग्दर्शक [[प्रवीण तरडे]] यांच्या कारकिर्दीतील सर्वोत्तम ओपनिंग ठरली असून, त्यांनी आपलाच मागील चित्रपट [[धर्मवीर (चित्रपट)|धर्मवीर]] (२०२२), ज्याने ₹२.०५ कोटी निव्वळ कमाई केली होती, मागे टाकले.<ref>{{Cite web |last=More |first=Shalmesh |date=2026-05-22 |title=Deool Band 2 Box Office Collection Day 1: Registers Marathi Cinema’s 6th Biggest Opening, Career-Best Start For Pravin Tarde |url=https://www.koimoi.com/box-office/deool-band-2-box-office-collection-day-1-registers-marathi-cinemas-6th-biggest-opening-career-best-start-for-pravin-tarde/ |access-date=2026-06-01 |website=Koimoi |language=en-US}}</ref> पहिल्या चार दिवसात, चित्रपटाने ₹१५.७५ कोटी निव्वळ कमाई केली, जी अंदाजे ₹१८.५८ कोटी ग्रॉस इतकी होते.<ref>{{Cite web |last=वेमूल |first=स्वाती |date=2026-05-25 |title=Deool Band 2: अवघ्या 4 दिवसांत 'देऊळ बंद 2'चा बजेट वसूल; आतापर्यंत किती कमावला नफा? |url=https://www.tv9marathi.com/entertainment/deool-band-2-box-office-collection-day-4-major-jump-on-weekends-pravin-tarde-snehal-tarde-mohan-joshi-swami-samarth-1675836.html |access-date=2026-06-01 |website=TV9 Marathi |language=mr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Deool Band 2 वर प्रेक्षकांच्या प्रेमाचा वर्षाव, तरी पाचव्या दिवशी कमाईत घट; प्रवीण तरडेंच्या सिनेमाचं बॉक्स ऑफिस कलेक्शन किती? |url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/box-office-collections/pravin-tarde-deool-band-2-box-office-collection-day-5/articleshow/131319769.cms |access-date=2026-06-01 |website=Maharashtra Times |language=mr}}</ref> रविवारी, [[पुणे]] शहरात ३६६ शोमध्ये ७९.८% तर [[मुंबई]]मध्ये ५४० शोमध्ये ७१.८% ऑक्युपन्सी नोंदवण्यात आली, पुण्यातील सकाळचे शो ७३% सह सुरू होऊन संध्याकाळपर्यंत ८७% पर्यंत पोहोचले होते.<ref>{{Cite web |date=2026-05-25 |title=Deool Band 2 Box Office Collections: Pravin Tarde's devotional drama records 2nd BIGGEST opening weekend, smashes Rs 18.50 crore in 3 days |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/deool-band-2-box-office-collections-pravin-tardes-devotional-drama-records-2nd-biggest-opening-weekend-smashes-rs-18-50-crore-in-3-days-1403279 |access-date=2026-06-01 |website=PINKVILLA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Marathi Deool Band 2 And Malayalam Drishyam 3 Score |url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=9781 |access-date=2026-05-25 |website=Box Office India}}</ref> यासह हा चित्रपट [[रितेश देशमुख]] यांचा [[राजा शिवाजी (चित्रपट)|राजा शिवाजी]] (२०२६) नंतर मराठी चित्रपटाचा दुसरा सर्वोत्तम ओपनिंग वीकेंड ठरला.<ref>{{Cite web |last=गुप्ता |first=मोनिका |date=2026-05-25 |title=बड़ी फिल्मों के बीच इस मराठी मूवी ने 4 दिन में ही वसूला बजट, बॉक्स ऑफिस पर बरसाए पैसे |url=https://www.abplive.com/entertainment/bollywood/deool-band-2-box-office-collection-day-4-mohan-joshi-recover-budget-3135230 |access-date=2026-06-01 |website=ABP News |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raut |first=Rahul |date=2026-05-25 |title=Box Office: Marathi Film ‘Deool Band 2’ Scores Big Weekend |url=https://varietyindia.com/box-office-marathi-film-deool-band-2-scores-big-weekend/ |access-date=2026-05-29 |website=Variety India |language=en-US}}</ref> पहिल्या आठवड्याच्या अखेरीस, चित्रपटाने ₹३०.२० कोटींची कमाई केली, जी राजा शिवाजी (₹५७.७० कोटी) नंतर मराठी चित्रपटसृष्टीतील दुसरी सर्वात मोठी पहिली आठवड्याची कमाई ठरली.<ref name=":1">{{Cite web |title=बॉक्स ऑफिसवर 'स्वामीं'चा डंका, 'देऊळ बंद २' ठरला 2026 मधील दुसरा सर्वाधिक कमाई करणारा सिनेमा |url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/box-office-collections/pravin-tarde-deool-band-2-box-office-collection-day-23/articleshow/131719035.cms |access-date=2026-06-14 |website=Maharashtra Times |language=mr}}</ref> अवघ्या सात दिवसांत, ''देऊळ बंद २'' ने धर्मवीर च्या एकूण आजीवन कमाईचा आकडा पार केला आणि हा तरडे यांचा आतापर्यंतचा सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट ठरला.<ref>{{Cite web |last=Ahire |first=Sameer |title=Deool Band 2 Box Office: Pravin Tarde's Sequel Hits 20 Crore in 6 Days; Set To Become His Highest Grosser Today – |url=https://www.movietalkies.com/news/deool-band-2-day-6-box-office-11879010 |access-date=2026-06-01 |website=www.movietalkies.com |language=en}}</ref> दुसऱ्या शुक्रवारी, चित्रपटाने ₹३.५० कोटींची कमाई केली, ज्यामुळे भारतातील दोन आठवड्यांची एकूण ग्रॉस कमाई ₹३९ कोटी झाली.<ref>{{Cite web |date=2026-05-30 |title=Deool Band 2 Box Office Collections: Pravin Tarde's film collects Rs 3.50 crore on 2nd Friday, set for HUGE spike ahead |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/deool-band-2-box-office-collections-pravin-tardes-film-collects-rs-3-50-crore-on-2nd-friday-set-for-huge-spike-ahead-1403392 |access-date=2026-06-01 |website=PINKVILLA |language=en}}</ref> दहाव्या दिवशी, चित्रपटाने १,०७४ शोमधून ₹१.९७ कोटींची कमाई केली, ज्यामुळे भारतातील निव्वळ कमाई ₹३५.२७ कोटी आणि एकूण ग्रॉस कमाई ₹४१.४७ कोटी झाली.<ref>{{Cite web |date=2026-05-31 |title='देऊळ बंद २'च्या कलेक्शनमध्ये १० व्या दिवशी मोठी वाढ! मध्यरात्रीचा शो हाऊसफुल्ल, एकूण कलेक्शन ऐकून थक्क व्हाल... |url=https://www.loksatta.com/manoranjan/marathi-cinema/deool-band-2-pravin-tarde-movie-10-day-total-collection-crosses-40-crores-sva-00-5930719/ |access-date=2026-05-31 |website=Loksatta |language=mr}}</ref> तोपर्यंत हा चित्रपट [[कट्यार काळजात घुसली]] (२०१५), [[लय भारी]] (२०१४) आणि [[पावनखिंड]] (२०२२) च्या आजीवन कमाईला मागे टाकून भारतातील सहावा सर्वाधिक कमाई करणारा मराठी चित्रपट ठरला होता.<ref>{{Cite web |last=team |first=abp majha web |date=2026-05-30 |title='देऊळ बंद 2' चा बॉक्स ऑफिसवर धुमाकूळ; रितेश देशमुखच्या फिल्मला कमाईत मागं टाकलं; आत्तापर्यंतची |url=https://marathi.abplive.com/entertainment/deool-band-2-box-office-collection-ahed-of-riteish-deshmukhs-lai-bhari-film-total-earning-till-9th-day-1426033 |access-date=2026-06-01 |website=ABP Majha |language=mr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kulkarni |first=Apurva |date=2026-05-31 |title=देऊळ बंद 2 ने रितेश देशमुखच्या सिनेमाला टाकलं मागं, 10 व्या दिवशी कोट्यवधीची कमाई, मध्यरात्रीचे शो सुद्धा हाऊसफुल्ल |url=https://www.esakal.com/premier/deool-band-2-box-office-collection-day-10-beats-riteish-deshmukh-lai-bhaari-movie-amk08 |access-date=2026-06-01 |website=Sakal |language=mr}}</ref> अकरा दिवसांच्या अखेरीस, देशांतर्गत बॉक्स ऑफिसवर चित्रपटाची एकूण निव्वळ कमाई ₹४४.०५ कोटी आणि ग्रॉस कमाई ₹५१.९७ कोटी झाली होती.<ref>{{Cite web |date=2026-06-01 |title=ऐतिहासिक! 'देऊळ बंद २' सिनेमाने गाठला ५० कोटींचा टप्पा, अवघ्या ११ दिवसांत...; प्रवीण तरडेंनी स्वत: सांगितले कलेक्शनचे आकडे |url=https://www.loksatta.com/manoranjan/marathi-cinema/pravin-tarde-deool-band-2-movie-crossed-50-crore-in-just-11-days-know-the-total-collection-sva-00-5932764/ |access-date=2026-06-01 |website=Loksatta |language=mr}}</ref> त्याच्या दुसऱ्या वीकेंडची ₹१४.२५ कोटींची कमाई [[बाईपण भारी देवा]] (२०२३) ला मागे टाकून मराठी चित्रपटसृष्टीतील आतापर्यंतची सर्वात मोठी दुसरी वीकेंड कमाई ठरली, ज्याचा आधीचा विक्रम ₹१३.५० कोटींचा होता.<ref>{{Cite web |last=Ahire |first=Sameer |title=Deool Band 2 Creates History! Scores Biggest Second Weekend in Marathi Cinema, Surpassing Baipan Bhari Deva – |url=https://www.movietalkies.com/news/deool-band-2-record-breaking-second-weekend-11895525 |access-date=2026-06-01 |website=www.movietalkies.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Raut |first=Rahul |date=2026-06-01 |title=Box Office Weekend Winners: ‘Deool Band 2’ Goes Bigger In 2nd Weekend, ‘Drishyam 3’ and ‘Karuppu’ Stay on Top, ‘Obsession’ Opens Strong in India |url=https://varietyindia.com/box-office-marathi-film-deool-band-2-scores-big-weekend/ |access-date=2026-06-01 |website=Variety India |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ahire |first=Sameer |title=Deool Band 2 Creates History! Scores Biggest Second Weekend in Marathi Cinema, Surpassing Baipan Bhari Deva – |url=https://www.movietalkies.com/news/deool-band-2-record-breaking-second-weekend-11895525 |access-date=2026-06-01 |website=Movie Talkies |language=en}}</ref> चित्रपटाने दुसऱ्या आठवड्यात ₹२२.४ कोटी आणि तिसऱ्या आठवड्यात ₹११.१५ कोटींची कमाई केली.<ref name=":1" /> तेविसाव्या दिवशी, ''देऊळ बंद २'' ने ₹१.२७ कोटींची कमाई केली. एकूण ₹६५.०२ कोटींच्या निव्वळ कमाईसह, चित्रपटाने ५५०% ROI (गुंतवणुकीवर परतावा) मिळवला असून, तो २०२६ मधील दुसरा सर्वाधिक नफा मिळवणारा मराठी चित्रपट ठरला आहे, ज्याच्या पुढे ५८३.७५% ROI सह [[क्रांतिज्योती विद्यालय मराठी माध्यम (चित्रपट) |क्रांतीज्योती विद्यालय मराठी माध्यम]] हा चित्रपट आहे.<ref name=":1" /> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मराठी चित्रपट]] cfdt4vfrmkqjm77zsg8nhecxlwy4okf 0 380334 2690419 2687938 2026-06-21T10:34:10Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2690419 wikitext text/x-wiki {{मट्रा}} {{माहितीचौकट व्यक्ती|caption=|जन्म_दिनांक={{Birth date and age|1972|09|25}}|शिक्षण=[[पेनसिल्व्हेनिया विद्यापीठ]], [[येल विद्यापीठ]]|नाव=जॉश टायरांगेल|धर्म=ज्यू धर्म|जोडीदार=सारा फाइनबर्ग|अपत्ये=२}} '''जॉश टायरांगेल''' हा एक अमेरिकन पत्रकार आहे. तो पूर्वी [[टाइम (नियतकालिक)|टाईम]] मासिकाचे उप-व्यवस्थापकीय संपादक आणि ब्लूमबर्ग बिझनेसवीकचा संपादक होता. जून २०१९ मध्ये, व्हाइस न्यूज टुनाइट रद्द झाल्यानंतर जॉश टायरांगेल याने नेटवर्क सोडले.<ref name="THR" /> == बालपण आणि शिक्षण == जॉश टायरांगेलचा जन्म २५ सप्टेंबर १९७२ रोजी झाला. तो [[बाल्टिमोर|बाल्टिमोरमध्ये]] वाढला.<ref name="Pstaff" /> त्याला एक बहीण आहे.<ref name="Pstaff" /><ref name="Johnson" /> त्याने १९९० मध्ये बाल्टिमोरच्या पार्क स्कूलमधून हायस्कूलचे शिक्षण पूर्ण केले. तिथे तो फुटबॉल (सॉकर) संघात खेळत होता. विद्यार्थी सरकारमध्ये सक्रिय होता. त्याच्या वरिष्ठ वर्षाच्या प्रकल्पासाठी, त्याने [[बाल्टिमोर ओरियोल्स|बाल्टिमोर ओरिओल्सला]] फोन केला आणि ग्राउंड क्रूचा सदस्य म्हणून यशस्वीरित्या पद मिळवले, जिथे त्याने सहा महिने काम केले.<ref name="Crains" /> पार्क स्कूलमधून पदवी घेतल्यानंतर, जॉश टायरांगेल याने [[युनिव्हर्सिटी ऑफ पेनसिल्व्हेनिया|पेनसिल्व्हेनिया विद्यापीठात]] शिक्षण घेतले. जिथे त्याने [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] आणि अमेरिकन इतिहास या विषयांमध्ये पदवी मिळवली. 'द डेली पेनसिल्व्हेनियन'साठी काम केले.<ref name="Pstaff">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.politico.com/story/2018/09/25/playbook-birthday-josh-tyrangiel-838522|title=BIRTHDAY OF THE DAY: Josh Tyrangiel, SVP of news at Vice Media|last=Politico Staff|date=September 25, 2018|website=POLITICO|access-date=February 4, 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFPolitico_Staff2018">Politico Staff (September 25, 2018). [https://www.politico.com/story/2018/09/25/playbook-birthday-josh-tyrangiel-838522 "BIRTHDAY OF THE DAY: Josh Tyrangiel, SVP of news at Vice Media"]. ''POLITICO''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">February 4,</span> 2019</span>.</cite></ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.washingtonpost.com/people/josh-tyrangiel/|title=Josh Tyrangiel - The Washington Post|website=Josh Tyrangiel|language=en|access-date=2026-02-25}}</ref> त्याने येल विद्यापीठातून अमेरिकन स्टडीजमध्ये पदव्युत्तर पदवी मिळवली. == कारकिर्द == कॉलेजच्या शिक्षणानंतर, जॉश टायरांगेल याने 'वाइब' आणि 'रोलिंग स्टोन' मासिकांमध्ये काम केले आणि [[एमटीव्ही|एमटीव्हीमध्ये]] बातम्या तयार करण्याचे काम केले.<ref name="Crains">{{जर्नल स्रोत|last=Ipsen|first=Erik|date=October 12, 2012|title=Josh Tyrangiel, 39|url=http://mycrains.crainsnewyork.com/40under40/profiles/2012/josh-tyrangiel|journal=Crain's New York Business|access-date=January 13, 2015}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFIpsen2012">Ipsen, Erik (October 12, 2012). [http://mycrains.crainsnewyork.com/40under40/profiles/2012/josh-tyrangiel "Josh Tyrangiel, 39"]. ''Crain's New York Business''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">January 13,</span> 2015</span>.</cite></ref> १९९९ मध्ये, तो टाईम मध्ये कर्मचारी लेखक आणि संगीत समीक्षक म्हणून रुजू झाला.<ref>No byline (August 12, 2007) [http://journalists.org/2007conference/archives/000756.php Speaker Biographies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080213190334/http://journalists.org/2007conference/archives/000756.php}} Journalists.com. Retrieved January 31, 2008</ref> त्याने मासिकाचे लंडन प्रतिनिधी आणि राष्ट्रीय संपादक म्हणूनही काम केले. २००६ मध्ये, जॉश टायरांगेल याला टाईम.कॉम वर उप-व्यवस्थापकीय संपादक म्हणून पदोन्नती मिळाली, तसेच टाईम च्या [[टाइम पर्सन ऑफ द इयर|'पर्सन ऑफ द इयर']] फ्रँचायझीची देखरेख करण्याची जबाबदारीही त्यांच्यावर सोपवण्यात आली.<ref name="Observer">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://observer.com/2006/09/josh-tyrangiel-is-named-editor-of-timecom/|title=Josh Tyrangiel is Named Editor of Time.com|last=Observer Staff|date=September 14, 2006|website=Observer|access-date=February 4, 2019}}</ref> पत्रकारितेच्या वर्तुळात, जॉश टायरांगेलला त्यावेळच्या मासिकाचा संपादक असलेला रिचर्ड स्टेंगल याचा उत्तराधिकारी मानला जात होता.<ref name="Johnson">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.recode.net/2016/10/31/13411286/josh-tyrangiel-vice-news-tonight-recode-media-podcast-transcript|title=Full transcript: Vice News boss Josh Tyrangiel on Recode Media|last=Johnson|first=Eric|date=October 31, 2016|website=Recode|access-date=February 4, 2019|archive-date=2019-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424062227/https://www.recode.net/2016/10/31/13411286/josh-tyrangiel-vice-news-tonight-recode-media-podcast-transcript|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFJohnson2016">Johnson, Eric (October 31, 2016). [https://www.recode.net/2016/10/31/13411286/josh-tyrangiel-vice-news-tonight-recode-media-podcast-transcript "Full transcript: Vice News boss Josh Tyrangiel on Recode Media"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190424062227/https://www.recode.net/2016/10/31/13411286/josh-tyrangiel-vice-news-tonight-recode-media-podcast-transcript |date=2019-04-24 }}. ''Recode''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">February 4,</span> 2019</span>.</cite></ref> जॉश टायरांगेल म्हणतो की त्याला ती नोकरी हवी होती, परंतु त्याच्या लक्षात आले की त्या पदासाठी स्पर्धा आहे आणि कंपनीला नवीन दिशेने नेण्याच्या त्याच्या कल्पनांना कंपनी विरोध करू शकते.<ref name="Johnson" /> नॉर्मन पर्लस्टाईन, जो टाईम इंकमध्ये मुख्य संपादक होता आणि त्यावेळी ब्लूमबर्ग एलपीमध्ये मुख्य सामग्री अधिकारी म्हणून काम करत होता. त्याला नाश्त्यासाठी आमंत्रित केले आणि ब्लूमबर्ग एलपीने "एक डॉलर अधिक कर्ज" देऊन अधिग्रहण केल्यानंतर अडचणीत असलेल्या [[ब्लूमबर्ग बिझनेसवीक|बिझनेसवीकमध्ये]] जाण्याचा सल्ला दिला.<ref name="Johnson" /> जॉश टायरांगेलने ब्लूमबर्गसमोर कंपनीसाठी आपल्या कल्पना सादर केल्या आणि नोव्हेंबर २००९ मध्ये, जॉश टायरांगेलला मासिकाचा संपादक म्हणून नियुक्त करण्यात आले. एप्रिल २०१० मध्ये, जॉश टायरांगेलने बिझनेसवीकचे [[ब्लूमबर्ग बिझनेसवीक|ब्लूमबर्ग बिझनेसवीकमध्ये]] रीब्रँडिंग करण्याचे काम पाहिले आणि मासिकाच्या संपादकीय दृष्टिकोनाचे नेतृत्व केले.<ref>Klenert, Josh (April 26, 2010), [http://www.spd.org/2010/04/bloomberg-businessweek-redesig.php "Bloomberg Businessweek Redesign"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110310035607/http://www.spd.org/2010/04/bloomberg-businessweek-redesig.php}}. ''The Society of Publication Designers''. Retrieved November 22, 2014</ref> जॉश टायरांगेलच्या संपादनाखाली, ब्लूमबर्ग बिझनेसवीकने अनेक मासिक पुरस्कार जिंकले, ज्यात २०१२ मध्ये सामान्य रुचीच्या मासिकांमधील सर्वसाधारण उत्कृष्टतेसाठी राष्ट्रीय मासिक पुरस्काराचा समावेश आहे.<ref>Pompeo, Joe (May 4, 2012), [http://www.capitalnewyork.com/article/media/2012/05/5834908/often-stodgy-national-magazine-awards-best-disruptor-decorum-goes-luck "At the often stodgy National Magazine Awards, best disruptor of decorum goes to a ‘lucky’ guy from Dallas"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141228230907/http://www.capitalnewyork.com/article/media/2012/05/5834908/often-stodgy-national-magazine-awards-best-disruptor-decorum-goes-luck}}. ''[[Capital New York]]''. Retrieved November 21, 2014</ref> ब्लूमबर्ग बिझनेसवीकमधील त्याच्या कार्यासाठी टायरांगेलला वैयक्तिक सन्मानही मिळाले आहेत. नोव्हेंबर २०१३ मध्ये, ब्लूमबर्ग टेलिव्हिजनसाठी टेलिव्हिजन सामग्री तयार करण्यात मदत करण्यासाठी जॉश टायरांगेलला बोलावण्यात आले. ऑगस्ट २०१४ मध्ये, ब्लूमबर्गच्या मीडिया प्लॅटफॉर्मवरील सर्व सामग्रीची देखरेख करण्यासाठी टायरांगेलला पदोन्नती देण्यात आली. ऑक्टोबर २०१५ मध्ये, टायरांगेलने ब्लूमबर्ग बिझनेसवीकच्या संपादकपदाचा राजीनामा दिला.<ref name="somaiya">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nytimes.com/2015/10/02/business/media/josh-tyrangiel-leaving-as-editor-of-bloomberg-businessweek.html?ref=media|title=Josh Tyrangiel Leaving as Editor of Bloomberg Businessweek|last=Somaiya, Ravi|date=October 1, 2015|website=The New York Times|access-date=October 3, 2015}}</ref> {{Quote box | salign = right | width = 310px | align = right | quote = 'वाईस' मधील लोकांना तुम्ही तिथे येण्यापूर्वी काय केले होते, याच्याशी काहीही देणेघेणे नसते. ते तुमच्याबद्दलची माहिती विकिपीडियावर शोधत बसत नाहीत. त्यांना फक्त हे जाणून घ्यायचे असते की तुम्ही आज त्यांच्यासाठी काय करू शकता, आणि यामुळे तुमची कार्यशैली खरोखरच ताजी आणि नाविन्यपूर्ण राहते.<ref name="Frey">{{cite web |last1=Fret |first1=Angelica |title='If You Don't Shove the Audience, They'll Fall Asleep' |url=https://thebridgebk.com/if-you-dont-shove-the-audience-theyll-fall-asleep/ |website=The Bridge |access-date=4 February 2019 |date=20 September 2018}}</ref> | source = 'द ब्रिज' सोबतची मुलाखत }} २०१५ मध्ये, त्याने वाइसमध्ये सामील होण्यासाठी वाटाघाटी सुरू केल्या,<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nytimes.com/2015/10/03/business/media/josh-tyrangiel-may-be-headed-to-vice.html?ref=media|title=Josh Tyrangiel May Be Headed to Vice|last=Somaiya, Ravi|date=October 2, 2015|website=The New York Times|access-date=October 3, 2015}}</ref> कार्यक्रमाचे प्रमुख शेन स्मिथ याची भेट घेतली.<ref name="Johnson" /> बातम्यांचे वरिष्ठ उपाध्यक्ष म्हणून,<ref name="Pstaff" /> त्याने कंपनीचा डिजिटल न्यूज डेस्क चालवला.<ref name="natalie">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/vice-media-reorganize-lay-10-percent-staff-1181785|title=Vice Media to Reorganize, Lay Off 10 Percent of Staff (Exclusive)|last=Natalie|first=Jarvey|date=February 1, 2019|website=The Hollywood Reporter|access-date=February 4, 2019}}</ref> ऑक्टोबर २०१६ मध्ये त्याने व्हाइस न्यूज टुनाईट सुरू करण्याचे नेतृत्व केले <ref name="Johnson" /> एप्रिल २०१९ मध्ये, टायरांगेलचा 'द हॉलीवूड रिपोर्टर'च्या 'न्यू यॉर्कमधील माध्यमांतील ३५ सर्वात शक्तिशाली व्यक्ती' या नवव्या वार्षिक यादीत समावेश करण्यात आला आणि त्याच्या मुलाखतीत त्याने सांगितले की तो अशा नवीन प्रकल्पांवर काम करत आहे जे व्हाइसच्या सामर्थ्याला पूरक ठरतील. <ref name="Barr">{{जर्नल स्रोत|last=Barr|first=Jeremy|last2=Eriq|first2=Gardner|last3=Marisa|first3=Guthrie|last4=Natalie|first4=Jarvey|last5=Michael|first5=OConnell|last6=Bryn Elise|first6=Sandberg|date=April 11, 2019|title=The 35 Most Powerful People in New York Media 2019|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/35-powerful-people-new-york-media-2019-1200513|journal=Hollywood Reporter|publisher=Prometheus Global Media LLC|volume=425|issue=13|access-date=14 August 2019}}</ref> तथापि, जून २०१९ मध्ये, टायरांगेल आणि व्हाइस न्यूजच्या सीईओ, नॅन्सी डुबूक, या दोघांनीही उन्हाळ्याच्या अखेरीस तो व्हाइस सोडणार असल्याची घोषणा करणारी निवेदने प्रसिद्ध केली. <ref name="THR">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/hbo-cancels-vice-news-tonight-josh-tyrangiel-depart-1217028|title=Josh Tyrangiel to Depart|last=Natalie Jarvey|date=June 10, 2019|website=THR|access-date=June 10, 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFNatalie_Jarvey2019">Natalie Jarvey (June 10, 2019). [https://www.hollywoodreporter.com/news/hbo-cancels-vice-news-tonight-josh-tyrangiel-depart-1217028 "Josh Tyrangiel to Depart"]. ''THR''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">June 10,</span> 2019</span>.</cite></ref> जॉश टायरांगेल २०२५ मध्ये द अटलांटिकमध्ये स्टाफ रायटर म्हणून रुजू झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.theatlantic.com/author/josh-tyrangiel/|title=Josh Tyrangiel, The Atlantic|date=2026-02-10|website=The Atlantic|language=en|access-date=2026-02-25}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == जॉश टायरांगेल न्यू यॉर्क शहरातील ईस्ट व्हिलेजमध्ये त्याची जोडीदार, सारा फेनबर्ग आणि त्याच्या दोन मुलांसोबत राहतो. त्याचे पूर्वी एक लग्न झाले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.listennotes.com/es/podcasts/bustle-our-daily/nyc-transit-president-sarah-ONw4v3-aS8A/|title=NYC Transit President Sarah Feinberg On Starting A New Job Amid A Pandemic|date=2020-05-05|website=Listen Notes|language=es|access-date=2026-02-25}}{{मृत दुवा|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> जॉश टायरांगेल ज्यू धर्माचा उपासक आहे. त्याचे आजोबा, जुडा नाडिच, [[होलोकॉस्ट]] दरम्यान [[ड्वाइट डी. आयझेनहॉवर|ड्वाइट आयझेनहॉवरचे]] ज्यू प्रकरणांवरील पहिले सल्लागार होते.<ref name="Leon">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://forward.com/schmooze/218381/josh-tyrangiel-honored-by-jcrc/|title=Josh Tyrangiel Honored by JCRC|last=Leon|first=Masha|date=April 9, 2015|website=The Forward|access-date=14 August 2019}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे ==   * {{Twitter|Tyrangiel}} * {{आय.एम.डी.बी. नाव|nm4619501}} [[वर्ग:इ.स. १९७२ मधील जन्म]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] 66osx4v3ehwcrshysxzy1fdsq41gx86 0 380357 2690383 2688193 2026-06-21T05:29:50Z TheonlyPuneriintown 157039 /* पारंपरिक स्वातंत्र्यवाद */ शुद्धलेखन 2690383 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} {{बदल}} '''मरे न्यूटन रोथबार्ड''' ({{IPAc-en|US|ˈ|r|ɔː|θ|b|ɑːr|d}}; [[२ मार्च]], [[इ.स. १९२६|१९२६]] - [[७ जानेवारी]], [[इ.स. १९९५|१९९५]]) एक [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन मतवादाचे]] अमेरिकन [[अर्थतज्ज्ञ]],<ref name="nytimes">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1995/01/11/obituaries/murray-n-rothbard-economist-and-free-market-exponent-68.html|title=Obituary: Murray N. Rothbard, Economist And Free-Market Exponent, 68|last=Stout|first=David|date=January 11, 1995|work=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905034710/https://www.nytimes.com/1995/01/11/obituaries/murray-n-rothbard-economist-and-free-market-exponent-68.html|archive-date=September 5, 2019|access-date=July 3, 2025}}</ref><ref>{{cite book|title=Biographical Dictionary of American Economists|last=Lewis|first=David Charles|publisher=Thoemmes|year=2006|isbn=978-1-84371112-4|editor=Ross Emmett|chapter=Rothbard, Murray Newton (1926–1995)}}</ref><ref>{{cite book|title=Biographical Dictionary of American Economists|last=Lewis|first=David Charles|publisher=Thoemmes|year=2006|isbn=978-1-84371112-4|editor=Ross Emmett|chapter=Rothbard, Murray Newton (1926–1995)}}</ref><ref name=":12">[[Ronald Hamowy]], ed., 2008, ''[https://books.google.com/books?isbn=1412965802 The Encyclopedia of Libertarianism]'', [[Cato Institute]], Sage, {{ISBN|1-41296580-2}}, p. 62: "a leading economist of the Austrian school"; pp. 11, 365, 458: "Austrian economist".</ref> [[आर्थिक इतिहासकार]],<ref>{{cite journal|last1=Bessner|first1=Daniel|date=December 8, 2014|title=Murray Rothbard, Political Strategy, and the Making of Modern libertarianism|journal=Intellectual History Review|volume=24|issue=4|pages=441–56|doi=10.1080/17496977.2014.970371|s2cid=143391240}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Matthews|first1=Peter Hans|last2=Ortmann|first2=Andreas|date=July 2002|title=An Austrian (Mis)Reads Adam Smith: A Critique of Rothbard as Intellectual Historian|journal=Review of Political Economy|volume=14|issue=3|pages=379–92|citeseerx=10.1.1.535.510|doi=10.1080/09538250220147895|s2cid=39872371}}</ref> [[राजकीय सिद्धांतकार]],<ref name="Enemy">{{cite book|title=An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard|last=Raimondo|first=Justin|publisher=Prometheus Books|year=2000|isbn=978-1-61592-239-0|location=Amherst, [[New York (state)|NY]]|author-link=Justin Raimondo}}</ref> आणि कार्यकर्ता होते. रोथबार्ड २०व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या अमेरिकेच्या स्वातंत्र्यवादी चळवळामध्ये एक अतिशय महत्वाचे माणूस होते, विशेषतः त्यातील [[दक्षिणपंथी राजकारण|दक्षिणपंथी]] भाग, आणि [[अराजक भांडवलशाही|अराजक भांडवलशाहीचे]] संस्थापक व सिद्धांतवादी होते.<ref name="Hamowy">{{cite book|title=The Encyclopedia of Libertarianism|last=Doherty|first=Brian|publisher=Sage Publications|year=2008|isbn=978-1-4129-6580-4|editor-last=Hamowy|editor-first=Ronald|editor-link=Ronald Hamowy|location=Thousand Oaks, CA|pages=10, 441–43|chapter=Rothbard, Murray (1926–1995)|author-link=Brian Doherty (journalist)}}</ref><ref name="Hamowy2">{{cite book|title=The Encyclopedia of Libertarianism|last=Doherty|first=Brian|publisher=Sage Publications|year=2008|isbn=978-1-4129-6580-4|editor-last=Hamowy|editor-first=Ronald|editor-link=Ronald Hamowy|location=Thousand Oaks, CA|pages=10, 441–43|chapter=Rothbard, Murray (1926–1995)|author-link=Brian Doherty (journalist)}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Politics of Postanarchism|last=Newman|first=Saul|date=2010|publisher=Edinburgh University Press|isbn=978-0-7486-3495-8|page=43|doi=10.3366/edinburgh/9780748634958.001.0001}}</ref> त्यांनी राजकीय सिद्धांतावर, इतिहासावर, अर्थशास्त्रावर, अशा इतर विशेषांवर वीसपेक्षा अधिक पुस्तके लिहिले.<ref name="Hamowy3">{{cite book|title=The Encyclopedia of Libertarianism|last=Doherty|first=Brian|publisher=Sage Publications|year=2008|isbn=978-1-4129-6580-4|editor-last=Hamowy|editor-first=Ronald|editor-link=Ronald Hamowy|location=Thousand Oaks, CA|pages=10, 441–43|chapter=Rothbard, Murray (1926–1995)|author-link=Brian Doherty (journalist)}}</ref> रोथबार्ड यांनी असा युक्तिवाद केला की "कॉर्पोरेट राज्याच्या मक्तेदारी प्रणाली" <ref>Rothbard, Murray. [http://archive.lewrockwell.com/rothbard/rothbard40.html "The Great Society: A Libertarian Critique" ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150618045339/http://archive.lewrockwell.com/rothbard/rothbard40.html}}, Lew Rockwell.</ref> द्वारे पुरविल्या जाणाऱ्या सर्व सेवा खाजगी कंपन्यांद्वारे अधिक कार्यक्षमतेने पुरविल्या जाऊ शकतात आणि लिहिले की [[राज्य]] "पद्धतशीर आणि मोठ्या प्रमाणावर केलेली लूटमार" आहे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=The Logic of Action Two: Applications and Criticism from the Austrian School|last=Rothbard|first=Murray|publisher=Edward Elgar|year=1997|isbn=978-1858985701|location=Cheltenham, UK|page=67|chapter=The Myth of Neutral Taxation}} First published in ''The Cato Journal'', Fall 1981.</ref> <ref name="Hans-Hermann Hoppe">{{स्रोत पुस्तक|title=The Ethics of Liberty|last=Hoppe|first=Hans-Hermann|publisher=[[Ludwig von Mises Institute]]|year=1998|chapter=Introduction|author-link=Hans-Hermann Hoppe|access-date=September 13, 2014|chapter-url=https://mises.org/rothbard/ethics/hoppeintro.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914001855/https://mises.org/rothbard/ethics/hoppeintro.asp|archive-date=September 14, 2014}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=The Ethics of Liberty|last=Rothbard|first=Murray|publisher=[[New York University Press]]|year=2002|isbn=978-0814775066|location=New York|pages=167–68|chapter=The Nature of the State|access-date=September 13, 2014|orig-year=1982|chapter-url=https://mises.org/rothbard/ethics/twentytwo.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914001703/https://mises.org/rothbard/ethics/twentytwo.asp|archive-date=September 14, 2014}}</ref> त्यांनी आंशिक राखीव बँकिंगला फसवणुकीचा एक प्रकार म्हटले आणि मध्यवर्ती बँकिंगला विरोध केला. <ref name="Mystery">{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/document/614/Mystery-of-Banking-The|title=The Mystery of Banking|last=Rothbard|first=Murray|publisher=[[Ludwig von Mises Institute]]|year=2008|isbn=978-1933550282|edition=2nd|location=Auburn, AL|pages=111–13|access-date=September 13, 2014|orig-year=1983|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914003927/https://mises.org/document/614/Mystery-of-Banking-The|archive-date=September 14, 2014}}</ref> त्यांनी इतर राष्ट्रांच्या कारभारात सर्व लष्करी, राजकीय आणि आर्थिक हस्तक्षेपाला स्पष्टपणे विरोध केला. <ref name="Casey">{{स्रोत पुस्तक|title=Murray Rothbard|last=Casey|first=Gerard|publisher=Continuum|year=2010|isbn=978-1441142092|editor-last=Meadowcroft|editor-first=John|series=Major Conservative and Libertarian Thinkers|volume=15|location=London|pages=4–5, 129|author-link=Gerard Casey (philosopher)}}</ref> <ref>Klausner, Manuel S. (Feb. 1973). [https://web.archive.org/web/20210913075343/https://reason.com/1973/02/01/the-new-isolationism/ "The New Isolationism."] An Interview with Murray Rothbard and [[Leonard Liggio]]. ''[[Reason (magazine)|Reason]]''. [https://reason.com/issue/february-1973/ Full issue.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210913075646/https://reason.com/issue/february-1973/}} </ref> रोथबार्ड यांनी मुख्य प्रवाहातील आर्थिक पद्धती नाकारल्या आणि त्यांच्याऐवजी लुडविग वॉन मिसेस यांच्या कृतीशास्त्राचा स्वीकार केला. त्यांच्या लेखन आणि स्वातंत्र्यवादी कार्यकर्तेसोबतच, त्यांनी १९६६ पासून ब्रुकलिन तंत्रनिकेतन संस्थेमध्ये अर्धवेळ अर्थशास्त्र शिकवले आणि १९८६ नंतर नेवाडा विद्यापीठ, लास वेगास येथे एका प्रतिष्ठित पदावर शिकवले. <ref name="Enemy">{{स्रोत पुस्तक|title=An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard|last=Raimondo|first=Justin|publisher=Prometheus Books|year=2000|isbn=978-1-61592-239-0|location=Amherst, [[New York (state)|NY]]|author-link=Justin Raimondo}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRaimondo2000">[[Justin Raimondo|Raimondo, Justin]] (2000). ''An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard''. Amherst, [[न्यू यॉर्क (राज्य)|NY]]: Prometheus Books. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61592-239-0|<bdi>978-1-61592-239-0</bdi>]].</cite></ref> <ref name=":10">{{स्रोत पुस्तक|title=American Conservatism: An Encyclopedia|publisher=ISI Books|year=2006|isbn=978-1-932236-43-9|editor-last=Frohnen|editor-first=Bruce|location=Wilmington, [[Delaware|DE]]|page=750|chapter=Rothbard, Murray (1926–95)|quote=Only after several decades of teaching at the Polytechnic Institute of New York did Rothbard obtain an endowed chair, and like that of Mises at NYU, his own at the University of Nevada at Las Vegas was established by an admiring benefactor.|editor-last2=Beer|editor-first2=Jeremy|editor-last3=Nelson|editor-first3=Jeffrey O.}}</ref> तेल अब्जाधीश चार्ल्स कोच यांच्यासोबत भागीदारी करून, रोथबार्ड हे १९७० च्या दशकात केटो संस्था आणि स्वातंत्र्यवादी अभ्यासांचे केंद्राचे संस्थापक होते. <ref name="Hamowy">{{स्रोत पुस्तक|title=The Encyclopedia of Libertarianism|last=Doherty|first=Brian|publisher=Sage Publications|year=2008|isbn=978-1-4129-6580-4|editor-last=Hamowy|editor-first=Ronald|editor-link=Ronald Hamowy|location=Thousand Oaks, CA|pages=10, 441–43|chapter=Rothbard, Murray (1926–1995)|author-link=Brian Doherty (journalist)}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFDoherty2008">[[Brian Doherty (journalist)|Doherty, Brian]] (2008). "Rothbard, Murray (1926–1995)". In [[Ronald Hamowy|Hamowy, Ronald]] (ed.). ''The Encyclopedia of Libertarianism''. Thousand Oaks, CA: Sage Publications. pp.&nbsp;10, <span class="nowrap">441–</span>43. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4129-6580-4|<bdi>978-1-4129-6580-4</bdi>]].</cite></ref> त्यांनी केटो आणि कोच यांच्याशी संबंध तोडले आणि १९८२ मध्ये ल्यू रॉकवेल आणि बर्टन ब्लूमर्ट यांच्यासोबत [[अलाबामा|अलाबामामध्ये]] मिसेस संस्थेची स्थापना केली. {{Sfn|Hawley|2016|page=128-129, 164}} <ref name=":18">{{स्रोत पुस्तक|title=Marginal Revolutionaries: How Austrian economists fought the war of ideas|last=Wasserman|first=Janek|date=2019|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-24917-0|location=New Haven|pages=257}}</ref> जरी ते दक्षिणपंथी स्वातंत्र्यवादी होते, तरी रोथबार्ड [[मिल्टन फ्रीडमन]], [[आयन रँड]] आणि [[ॲडम स्मिथ]] यांचे टीकाकार होते. रोथबार्ड यांनी समतावाद आणि नागरी अधिकार चळवळीला विरोध केला आणि कल्याणकारी राज्याच्या वाढीसाठी महिलांचे मतदान आणि सक्रियतेला जबाबदार धरले. <ref name=":11">{{जर्नल स्रोत|last=Jensen|first=Jacob|date=April 2022|title=Repurposing Mises: Murray Rothbard and the Birth of Anarchocapitalism|url=https://muse.jhu.edu/article/855169|journal=Journal of the History of Ideas|language=en|volume=83|issue=2|pages=315–32|doi=10.1353/jhi.2022.0015|issn=1086-3222|pmid=35603616|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712160927/https://muse.jhu.edu/article/855169|archive-date=July 12, 2022|access-date=April 17, 2023}}</ref> <ref name=":8" /> <ref name=":5">O'Malley, Michael (2012). ''Face Value: The Entwined Histories of Money and Race in America.'' Chicago, Illinois: University of Chicago Press. पृ. २०५–०७</ref> त्यांनी [[ऐतिहासिक सुधारणावाद|ऐतिहासिक सुधारणावादाला]] प्रोत्साहन दिले आणि होलोकॉस्ट नाकारणाऱ्या हॅरी एल्मर बार्न्सांशी मैत्री केली. <ref name=":16">{{ज्ञानकोश स्रोत}} </ref> <ref name=":7">{{जर्नल स्रोत|last=Jackson|first=John P. Jr|year=2021|title=The Pre-History of American Holocaust Denial|url=https://muse.jhu.edu/article/804147|journal=American Jewish History|volume=105|issue=1|pages=25–48|doi=10.1353/ajh.2021.0002|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20210904004649/https://muse.jhu.edu/article/804147|archive-date=September 4, 2021|access-date=October 23, 2022}}</ref> <ref name=":17">[[Kevin D. Williamson|Williamson, Kevin D]]. (January 23, 2012). [http://www.nationalreview.com/nrd/articles/293707/courting-cranks/page/0/3?cb=1 "Courting the Cranks."]''[[National Review]]'', January 2013 ed., p. 4 {{Subscription required}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171020023729/http://www.nationalreview.com/nrd/articles/293707/courting-cranks/page/0/3?cb=1}} </ref> त्यांच्या कारकिर्दीच्या उत्तरार्धात, रोथबार्ड यांनी पारंपरिक पुराणमतवादासोबत (ज्याला ते पारंपरिक स्वातंत्र्यवाद म्हणत होते) स्वातंत्र्यवादी युतीचे समर्थन केले, दक्षिणपंथी लोकवादाला पसंती दिली आणि डेव्हिड ड्यूक व [[जोसेफ मॅककार्थी|जोसेफ मॅकार्थी]] यांना राजकीय रणनीतीसाठी आदर्श म्हणून वर्णन केले. <ref name="Paul Newsletters">{{जर्नल स्रोत|last=Sanchez|first=Julian|last2=Weigel|first2=David|date=January 16, 2008|title=Who Wrote Ron Paul's Newsletters?|url=http://reason.com/archives/2008/01/16/who-wrote-ron-pauls-newsletter/singlepage|journal=[[Reason (magazine)|Reason]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002130521/http://reason.com/archives/2008/01/16/who-wrote-ron-pauls-newsletter/singlepage|archive-date=October 2, 2013|access-date=August 14, 2013}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=The Individualists: Radicals, Reactionaries, and the Struggle for the Soul of Libertarianism|last=Zwolinski|first=Matt|last2=Tomasi|first2=John|publisher=Princeton University Press|year=2023|isbn=978-0-691-15554-8|location=United Kingdom|page=244}}</ref> <ref name=":8">{{स्रोत पुस्तक|title=Right-wing critics of American conservatism|last=Hawley|first=George|date=2016|publisher=University Press of Kansas|isbn=978-0-7006-2193-4|location=Lawrence|pages=159–167}}</ref> <ref name=":15">{{स्रोत पुस्तक|title=Routledge handbook of anarchy and anarchist thought|last=Massimino|first=Cory|date=2021|publisher=Routledge, Taylor & Francis group|isbn=978-1-138-73758-7|editor-last=Chartier|editor-first=Gary|series=Routledge handbooks|location=London|chapter=Two cheers for Rothbardianism|editor-last2=Van Schoelandt|editor-first2=Chad}}</ref> २०१० च्या दशकात, अति-दक्षिणावर प्रभाव म्हणून ते पुन्हा चर्चेत आले. <ref name=":11" /> <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Slobodian|first=Quinn|author-link=Quinn Slobodian|date=November 2019|title=Anti-'68ers and the Racist-Libertarian Alliance: How a Schism among Austrian School Neoliberals Helped Spawn the Alt Right|journal=Cultural Politics|volume=15|issue=3|pages=372–86|doi=10.1215/17432197-7725521}}</ref> <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Cooper|first=Melinda|date=November 2021|title=The Alt-Right: Neoliberalism, Libertarianism and the Fascist Temptation|journal=[[Theory, Culture & Society]]|volume=38|issue=6|pages=29–50|doi=10.1177/0263276421999446}}</ref> == जीवन आणि कार्य == === शिक्षण === रोथबार्ड यांचे पालक डेव्हिड आणि रे रोथबार्ड हे अनुक्रमे पोलंड आणि रूसमधून अमेरिकेत आलेले [[ज्यू लोक|यहूदी]] स्थलांतरित होते. डेव्हिड एक रसायनशास्त्रज्ञ होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/etexts/hhhonmnr.asp|title=Murray N. Rothbard: Economics, Science, and Liberty|last=Hoppe|first=Hans-Hermann|year=1999|publisher=The Ludwig von Mises Institute|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141102050422/https://mises.org/etexts/hhhonmnr.asp|archive-date=November 2, 2014|access-date=September 13, 2014}} Reprinted from ''15 Great Austrian Economists'', edited by Randall G. Holcombe.</ref> रोथबार्ड न्यू यॉर्क शहरातील एका खाजगी शाळा, बर्च वॅथेन लेनोक्स शाळेमध्ये शिकले. <ref name="Raimondo2000-34">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=YBsyVMg5HToC&pg=PA34|title=An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard|last=Raimondo|first=Justin|publisher=Prometheus Books, Publishers|year=2000|isbn=978-1-61592-239-0|page=34|access-date=June 28, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016074108/https://books.google.com/books?id=YBsyVMg5HToC&pg=PA34|archive-date=October 16, 2019}}</ref> रोथबार्ड यांनी नंतर सांगितले की, [[द ब्राँक्स|ब्राँक्समध्ये]] त्यांनी शिक्षण घेतलेल्या "अधःपतन करणाऱ्या आणि समतावादी सार्वजनिक शिक्षण प्रणाली" पेक्षा त्यांना बर्च वॅथेन खूप जास्त आवडत होते. <ref name="OldRight">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lewrockwell.com/1970/01/murray-n-rothbard/life-in-the-old-right/|title=Life in the Old Right|last=Rothbard|first=Murray|publisher=Lew Rockwell|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170906090636/https://archive.lewrockwell.com/rothbard/rothbard45.html|archive-date=September 6, 2017|access-date=March 16, 2015}}</ref> रोथबार्ड यांनी लिहिले की ते "[[दक्षिणपंथी राजकारण|दक्षिणपंथी]] " (" जुन्या दक्षिणपंथाचे " अनुयायी) म्हणून वाढले, त्यांचे मित्र आणि शेजारी " [[साम्यवाद|साम्यवादी]] किंवा त्यांचे समर्थक" होते. ते तरुणपणी न्यू यॉर्क युवा रिपब्लिकन क्लबचे सदस्य होते. <ref name="auto">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://nyyrc.com/history/|title=History|website=NYYRC|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012210513/https://nyyrc.com/history/|archive-date=October 12, 2019|access-date=October 15, 2019}}</ref> रोथबार्ड यांनी आपल्या वडिलांचे वर्णन एक [[व्‍यक्तिवाद|व्यक्तिवादी]] म्हणून केले आहे, ज्यांनी किमान सरकार, [[मुक्त बाजार]], [[खाजगी मालमत्ता]] आणि "स्वतःच्या गुणवत्तेवर प्रगती करण्याचा दृढनिश्चय स्वीकारला होता... सर्व [[समाजवाद]] मला अमानुषपणे जबरदस्तीचा आणि घृणास्पद वाटला." <ref name="OldRight">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lewrockwell.com/1970/01/murray-n-rothbard/life-in-the-old-right/|title=Life in the Old Right|last=Rothbard|first=Murray|publisher=Lew Rockwell|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170906090636/https://archive.lewrockwell.com/rothbard/rothbard45.html|archive-date=September 6, 2017|access-date=March 16, 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRothbard">Rothbard, Murray. [https://www.lewrockwell.com/1970/01/murray-n-rothbard/life-in-the-old-right/ "Life in the Old Right"]. Lew Rockwell. [https://web.archive.org/web/20170906090636/https://archive.lewrockwell.com/rothbard/rothbard45.html Archived] from the original on September 6, 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">March 16,</span> 2015</span>.</cite></ref> १९५२ मध्ये, त्यांचे वडील न्यू जर्सीमधील टाइड वॉटर तेल शुद्धीकरण कारखान्यामध्ये, ज्याचे ते व्यवस्थापन करत होते, कामगार संपादरम्यान अडकले, ज्यामुळे संघटित कामगारांबद्दलची त्यांची नापसंती सिद्ध झाली. <ref name=":13">{{स्रोत पुस्तक|title=Radicals for capitalism : a freewheeling history of the modern American libertarian movement|last=Doherty|first=Brian|date=2007|publisher=PublicAffairs|isbn=978-1-58648-350-0|location=New York|oclc=76141517}}</ref> रोथबार्ड यांनी [[कोलंबिया विद्यापीठ|कोलंबिया विद्यापीठात]] शिक्षण घेतले, जिथे त्यांनी १९४५ मध्ये गणितात कला स्नातक (BA) पदवी आणि १९५६ मध्ये अर्थशास्त्रात विद्यावाचस्पती मिळवली. त्यांचा पहिला राजकीय सक्रिय सहभाग १९४८ मध्ये, वंशभेदवादी दक्षिण कॅरोलिनाचे स्ट्रोम थर्मंड यांच्या अध्यक्षीय प्रचार मोहिमेच्या वतीने झाला. ''दी अमेरिकन कंझर्व्हेटिव्हनुसार'', १९४८ च्या अध्यक्षीय निवडणुकीत, रोथबार्ड यांनी, "कोलंबियातील एक यहूदी विद्यार्थी म्हणून, 'स्ट्रोम थर्मंडांसाठी विद्यार्थी' नावाची शाखा स्थापन करून आपल्या सहकाऱ्यांना धक्का दिला होता, कारण त्यांचा राज्यांच्या अधिकारांवर इतका ठाम विश्वास होता". <ref>{{Cite magazine|last=McCarthy|first=Daniel|date=March 12, 2007|title=Enemies of the State|url=http://www.amconmag.com/article/2007/mar/12/00027/|magazine=[[The American Conservative]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605015227/http://www.amconmag.com/article/2007/mar/12/00027/|archive-date=June 5, 2011|access-date=August 13, 2013}}</ref> त्यांची विद्यावाचस्पती मिळण्यास झालेला विलंब हा अंशतः त्यांचे मार्गदर्शक जोसेफ डॉर्फमन यांच्याशी झालेल्या मतभेदांमुळे आणि अंशतः आर्थर बर्न्स यांनी त्यांचा प्रबंध नाकारल्यामुळे होता. बर्न्स हे रोथबार्ड कुटुंबाचे जुने मित्र आणि [[मॅनहॅटन|मॅनहॅटनमधील]] त्यांच्या फ्लॅट वास्तूच्या शेजारी होते. बर्न्स यांनी [[ड्वाइट डी. आयझेनहॉवर|राष्ट्राध्यक्ष आयझेनहॉवर]] यांच्या आर्थिक सल्लागार परिषदेचे प्रमुख म्हणून काम पाहण्यास कोलंबिया विद्यापीठाच्या प्राध्यापक पदावरून रजा घेतल्यानंतरच रोथबार्ड यांचा प्रबंध स्वीकारण्यात आला आणि त्यांना डॉक्टरेट मिळाली. <ref name="Enemy">{{स्रोत पुस्तक|title=An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard|last=Raimondo|first=Justin|publisher=Prometheus Books|year=2000|isbn=978-1-61592-239-0|location=Amherst, [[New York (state)|NY]]|author-link=Justin Raimondo}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRaimondo2000">[[Justin Raimondo|Raimondo, Justin]] (2000). ''An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard''. Amherst, [[न्यू यॉर्क (राज्य)|NY]]: Prometheus Books. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61592-239-0|<bdi>978-1-61592-239-0</bdi>]].</cite></ref>:४३-४४<ref name="French">French, Doug (December 27, 2010) [https://mises.org/daily/4919/Burns-Diary-Exposes-the-Myth-of-Fed-Independence Burns Diary Exposes the Myth of Fed Independence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140914010342/https://mises.org/daily/4919/Burns-Diary-Exposes-the-Myth-of-Fed-Independence}}, [[Ludwig von Mises Institute]] </ref> रोथबार्ड यांनी नंतर सांगितले की त्यांचे सर्व सहकारी विद्यार्थी कट्टर [[वामपंथी राजकारण|वामपंथी]] होते आणि त्यावेळी कोलंबियामध्ये असलेल्या केवळ दोन रिपब्लिकनपैकी ते एक होते. <ref name="Enemy" /> : ४  === लग्न, व्होल्कर निधी आणि शिक्षणक्षेत्र === १९४० च्या दशकात, रोथबार्ड यांनी आर्थिक शिक्षतेसाठी संस्था या विचारपीठात लिओनार्ड रीड यांच्यासाठी लेखांची छाननी केली, फ्रँक चोडोरोव्ह यांच्याशी ओळख झाली आणि अल्बर्ट जे नॉक, गॅरेट गॅरेट, इसाबेल पॅटरसन, हे. लू. मेंकेन आणि ऑस्ट्रियन संप्रदायाचे अर्थतज्ज्ञ लुडविग फॉन मिसेस यांच्या स्वातंत्र्यवादी विचारांच्या कार्यांचे विस्तृत वाचन केले. <ref name="Enemy">{{स्रोत पुस्तक|title=An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard|last=Raimondo|first=Justin|publisher=Prometheus Books|year=2000|isbn=978-1-61592-239-0|location=Amherst, [[New York (state)|NY]]|author-link=Justin Raimondo}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRaimondo2000">[[Justin Raimondo|Raimondo, Justin]] (2000). ''An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard''. Amherst, [[न्यू यॉर्क (राज्य)|NY]]: Prometheus Books. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61592-239-0|<bdi>978-1-61592-239-0</bdi>]].</cite></ref> : ४६ <ref name=":13">{{स्रोत पुस्तक|title=Radicals for capitalism : a freewheeling history of the modern American libertarian movement|last=Doherty|first=Brian|date=2007|publisher=PublicAffairs|isbn=978-1-58648-350-0|location=New York|oclc=76141517}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFDoherty2007">Doherty, Brian (2007). ''Radicals for capitalism : a freewheeling history of the modern American libertarian movement''. New York: PublicAffairs. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-58648-350-0|<bdi>978-1-58648-350-0</bdi>]]. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/76141517 76141517].</cite></ref> १९४९ मध्ये मिसेस यांचे ''मानवी कृती (ह्युमन ॲक्शन)'' हे पुस्तक वाचून रोथबार्ड अतिशय प्रभावित झाले .<ref name=":18">{{स्रोत पुस्तक|title=Marginal Revolutionaries: How Austrian economists fought the war of ideas|last=Wasserman|first=Janek|date=2019|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-24917-0|location=New Haven|pages=257}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWasserman2019">Wasserman, Janek (2019). ''Marginal Revolutionaries: How Austrian economists fought the war of ideas''. New Haven: Yale University Press. p.&nbsp;257. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-300-24917-0|<bdi>978-0-300-24917-0</bdi>]].</cite></ref> १९५० च्या दशकात, जेव्हा मिसेस न्यू यॉर्क विद्यापीठाच्या स्टर्न व्यापारी शाळेच्या वॉल स्ट्रीट विभागात शिकवत होते, तेव्हा रोथबार्ड त्यांच्या अनौपचारिक परिसंवादाला उपस्थित राहिले. <ref name=":14" /> रोथबार्ड यांना स्वातंत्र्यवादी चळवळीला प्रोत्साहन द्यायचे होते; १९५० च्या दशकाच्या मध्यापर्यंत, त्यांनी न्यू यॉर्क शहरात 'बास्तिया मंडळ' नावाचा एक स्वातंत्र्यवादी आणि अराजकतावादी सामाजिक गट स्थापन करण्यास मदत केली. <ref name=":12" /> <ref name=":13" /> १९५० च्या दशकात ते माँट पेलरीन समाजातही सामील झाले. <ref name=":14">{{स्रोत पुस्तक|title=Crack-up capitalism: market radicals and the dream of a world without democracy|last=Slobodian|first=Quinn|date=2023|publisher=Metropolitan Books, Henry Holt and Co.|isbn=978-1-250-75390-8|edition=1st|location=New York}}</ref> रोथबार्ड यांनी विल्यम व्होल्कर निधीचे लक्ष वेधून घेतले, जो गट १९५० च्या दशकात आणि १९६० च्या दशकाच्या सुरुवातीला दक्षिणपंथी प्रोत्साहनला देण्यास आर्थिक पाठबळ त्यांनी दिले. <ref>David Gordon, 2010, ed., [https://mises.org/document/5777/Strictly-Confidential-The-Private-Volker-Fund-Memos-of-Murray-N-RothbardStrictly Confidential: The Private Volker Fund Memos of Murray N. Rothbard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140914002006/https://mises.org/document/5777/Strictly-Confidential-The-Private-Volker-Fund-Memos-of-Murray-N-Rothbard}} Quote from Rothbard: "The Volker Fund concept was to find and grant research funds to hosts of libertarian and right-wing scholars and to draw these scholars together via seminars, conferences, etc."</ref> व्होल्कर निधीने रोथबार्ड यांना ''मानवी कृती'' हे पुस्तक अशा स्वरूपात समजावून सांगण्यास पैसे दिले, जेणेकरून महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांना मिसेसच्या विचारांची ओळख करून देता येईल; त्यांनी पैसा आणि पत यावर लिहिलेल्या एका नमुना प्रकरणाला मिसेसची मान्यता मिळाली. दहा वर्षे, व्होल्कर निधीने त्यांना "वरिष्ठ विश्लेषक" म्हणून मानधन दिले. <ref name="Enemy">{{स्रोत पुस्तक|title=An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard|last=Raimondo|first=Justin|publisher=Prometheus Books|year=2000|isbn=978-1-61592-239-0|location=Amherst, [[New York (state)|NY]]|author-link=Justin Raimondo}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRaimondo2000">[[Justin Raimondo|Raimondo, Justin]] (2000). ''An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard''. Amherst, [[न्यू यॉर्क (राज्य)|NY]]: Prometheus Books. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61592-239-0|<bdi>978-1-61592-239-0</bdi>]].</cite></ref>  रोथबार्ड यांनी आपले काम पुढे चालू ठेवताना, प्रकल्पाचा विस्तार केला. याचा परिणाम १९६२ मध्ये प्रकाशित झालेले ''माणूस, अर्थव्यवस्था, व राज्य(मॅन, इकॉनोमी, अँड स्टेट)'' या त्यांच्या पुस्तकात. त्यांच्या प्रकाशनानंतर, मिसेसने रोथबार्ड यांच्या कार्याची भरभरून प्रशंसा केली. <ref name="Essential">{{स्रोत पुस्तक|url=https://cdn.mises.org/The%20Essential%20Rothbard_4.pdf|title=The Essential Rothbard|last=Gordon|first=David|publisher=[[Ludwig von Mises Institute]]|year=2007|isbn=978-1-933550-10-7|location=Auburn, Alabama|oclc=123960448|author-link=David Gordon (philosopher)|access-date=July 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522113238/https://cdn.mises.org/The%20Essential%20Rothbard_4.pdf|archive-date=May 22, 2021}}</ref> राज्याच्या अस्तित्वाचे प्राथमिक समर्थन सुरक्षेला मानणाऱ्या मिसेसच्या विपरीत, रोथबार्ड यांनी १९५० च्या दशकात लष्कर, पोलीस आणि न्यायपालिकेसाठीही खाजगी बाजारपेठेचा युक्तिवाद करण्याची सुरुवात केली. <ref name=":11">{{जर्नल स्रोत|last=Jensen|first=Jacob|date=April 2022|title=Repurposing Mises: Murray Rothbard and the Birth of Anarchocapitalism|url=https://muse.jhu.edu/article/855169|journal=Journal of the History of Ideas|language=en|volume=83|issue=2|pages=315–32|doi=10.1353/jhi.2022.0015|issn=1086-3222|pmid=35603616|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712160927/https://muse.jhu.edu/article/855169|archive-date=July 12, 2022|access-date=April 17, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFJensen2022">Jensen, Jacob (April 2022). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://muse.jhu.edu/article/855169 "Repurposing Mises: Murray Rothbard and the Birth of Anarchocapitalism"]</span>. ''Journal of the History of Ideas''. '''83''' (2): <span class="nowrap">315–</span>32. [[डिजीटल ऑब्जेक्ट आयडेंटीफायर|doi]]:[[doi:10.1353/jhi.2022.0015|10.1353/jhi.2022.0015]]. [[आयएसएसएन|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/1086-3222 1086-3222]. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35603616 35603616]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:248985277 248985277]. [https://web.archive.org/web/20220712160927/https://muse.jhu.edu/article/855169 Archived] from the original on July 12, 2022<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">April 17,</span> 2023</span>.</cite></ref> रोथबार्ड यांच्या १९६३ च्या ''अमेरिकेची महामन्दी(अमेरिकास ग्रेट डिप्रेशन)'' या पुस्तकात महामंदीसाठी सरकारी धोरणांमधील अपयशाला जबाबदार धरले आणि [[भांडवलशाही]] अस्थिर असते या व्यापक मताला आव्हान दिले. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Encyclopedia of Philosophy and the Social Sciences|last=Kaldis|first=Byron|publisher=[[Sage Publications]]|year=2013|isbn=978-1506332611|location=United States|page=44}}</ref> [[चित्र:Murray_Rothbard.jpg|डावे|इवलेसे|१९५० च्या दशकात रोथबार्ड]] १९५३ मध्ये, रोथबार्ड यांनी न्यू यॉर्क शहरात जोआन बीट्रिस शुमाकर (१९२८-१९९९) <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/library/joann-beatrice-schumacher-rothbard-1928-1999|title=JoAnn Beatrice Schumacher Rothbard (1928–1999)|date=October 30, 1999|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804030902/https://mises.org/library/joann-beatrice-schumacher-rothbard-1928-1999|archive-date=August 4, 2020|access-date=July 20, 2020}}</ref> यांच्याशी लग्न केले, ज्यांना ते जोई म्हणत होते. <ref name="Essential">{{स्रोत पुस्तक|url=https://cdn.mises.org/The%20Essential%20Rothbard_4.pdf|title=The Essential Rothbard|last=Gordon|first=David|publisher=[[Ludwig von Mises Institute]]|year=2007|isbn=978-1-933550-10-7|location=Auburn, Alabama|oclc=123960448|author-link=David Gordon (philosopher)|access-date=July 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522113238/https://cdn.mises.org/The%20Essential%20Rothbard_4.pdf|archive-date=May 22, 2021}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGordon2007">[[David Gordon (philosopher)|Gordon, David]] (2007). [https://cdn.mises.org/The%20Essential%20Rothbard_4.pdf ''The Essential Rothbard''] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Auburn, Alabama: [[Ludwig von Mises Institute]]. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-933550-10-7|<bdi>978-1-933550-10-7</bdi>]]. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/123960448 123960448]. [https://web.archive.org/web/20210522113238/https://cdn.mises.org/The%20Essential%20Rothbard_4.pdf Archived] <span class="cs1-format">(PDF)</span> from the original on May 22, 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">July 7,</span> 2021</span>.</cite></ref>  जोआन एक इतिहासकार, रोथबार्ड यांचे वैयक्तिक संपादक, जवळचे सल्लागार तसेच त्यांच्या रोथबार्ड बैठकांची यजमान होती. त्यांचे वैवाहिक जीवन प्रेमळ होते आणि रोथबार्ड जोआनला अनेकदा आपल्या जीवनाचा आणि कर्तृत्वाचा "अपरिहार्य आधारस्तंभ" म्हणत होते. तिच्या मते, व्होल्कर निधीच्या आश्रयामुळे रोथबार्ड यांना त्यांच्या लग्नाच्या पहिल्या १५ वर्षांत एक स्वतंत्र सिद्धांतकार आणि तज्ज्ञ म्हणून घरून काम करणे शक्य झाले. <ref>Scott Sublett, "Libertarians' Storied Guru", ''Washington Times'', July 30, 1987 </ref> १९६२ मध्ये व्होल्कर निधी कोसळला, ज्यामुळे रोथबार्ड यांना न्यू यॉर्कमधील विविध शैक्षणिक संस्थांमध्ये नोकरी शोधावी लागली. १९६६ मध्ये वयाच्या ४० व्या वर्षी त्यांना ब्रुकलिन तंत्रनिकेतन संस्थेमध्ये अभियांत्रिकी विद्यार्थ्यांना अर्थशास्त्र शिकवण्याची अर्धवेळ नोकरी मिळाली. त्या संस्थेत अर्थशास्त्र विभाग किंवा अर्थशास्त्रातील पदवी अभ्यासक्रम नव्हते आणि रोथबार्ड यांनी तेथील सामाजिक विज्ञान विभागाला "[[मार्क्सवाद|मार्क्सवादी]]" म्हणून हिणवले. त्यांचे चरित्रकार, जस्टिन रायमोंडो {{Sfn|Hawley|2016}} लिहितात की, रोथबार्ड यांना ब्रुकलिन तंत्रिकेतनात शिकवणे आवडले कारण आठवड्यातून फक्त दोन दिवस काम केल्यामुळे त्यांना स्वातंत्र्यवादी राजकारणातील घडामोडींमध्ये योगदान देण्याचे स्वातंत्र्य मिळाले. <ref name="Enemy">{{स्रोत पुस्तक|title=An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard|last=Raimondo|first=Justin|publisher=Prometheus Books|year=2000|isbn=978-1-61592-239-0|location=Amherst, [[New York (state)|NY]]|author-link=Justin Raimondo}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRaimondo2000">[[Justin Raimondo|Raimondo, Justin]] (2000). ''An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard''. Amherst, [[न्यू यॉर्क (राज्य)|NY]]: Prometheus Books. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61592-239-0|<bdi>978-1-61592-239-0</bdi>]].</cite></ref> रोथबार्ड यांनी १९८६ पर्यंत या भूमिकेत काम केले. <ref name="nytimes">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nytimes.com/1995/01/11/obituaries/murray-n-rothbard-economist-and-free-market-exponent-68.html|title=Obituary: Murray N. Rothbard, Economist And Free-Market Exponent, 68|last=Stout|first=David|date=January 11, 1995|website=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905034710/https://www.nytimes.com/1995/01/11/obituaries/murray-n-rothbard-economist-and-free-market-exponent-68.html|archive-date=September 5, 2019|access-date=July 3, 2025}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStout1995">Stout, David (January 11, 1995). [https://web.archive.org/web/20190905034710/https://www.nytimes.com/1995/01/11/obituaries/murray-n-rothbard-economist-and-free-market-exponent-68.html "Obituary: Murray N. Rothbard, Economist And Free-Market Exponent, 68"]. ''[[न्यू यॉर्क टाइम्स|The New York Times]]''. Archived from [https://www.nytimes.com/1995/01/11/obituaries/murray-n-rothbard-economist-and-free-market-exponent-68.html the original] on September 5, 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">July 3,</span> 2025</span>.</cite></ref> <ref name="Klein">Peter G. Klein, ed., F.A. Hayek, ''The Fortunes of Liberalism: Essays on Austrian Economics and the Ideal of Freedom'', [[University of Chicago Press]], 2012, [https://books.google.com/books?id=hrS-xhUGKHIC&pg=PA54 p. 54] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230503213142/https://books.google.com/books?id=hrS-xhUGKHIC&pg=PA54}}, {{ISBN|0-22632116-9}} </ref> तेव्हा ६० वर्षी असलेले रोथबार्ड यांनी ब्रुकलिन तंत्रिकेतन संस्था सोडून नेवाडा विद्यापीठ, लास वेगास (UNLV) येथील ली व्यापार शाळेमध्ये प्रवेश घेतला, जिथे त्यांनी एस. जे. हॉल प्रतिष्ठित अर्थव्यवस्थेचे प्राध्यापक हे पद भूषवले, जे एका स्वातंत्र्यवादी उद्योगपतीनेही दान केलेले पद होते. <ref>Rockwell, Llewellyn H. (May 31, 2007). [https://mises.org/daily/2584/ "Three National Treasures."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140914010718/https://mises.org/daily/2584/}} Mises.org</ref> <ref name=":10">{{स्रोत पुस्तक|title=American Conservatism: An Encyclopedia|publisher=ISI Books|year=2006|isbn=978-1-932236-43-9|editor-last=Frohnen|editor-first=Bruce|location=Wilmington, [[Delaware|DE]]|page=750|chapter=Rothbard, Murray (1926–95)|quote=Only after several decades of teaching at the Polytechnic Institute of New York did Rothbard obtain an endowed chair, and like that of Mises at NYU, his own at the University of Nevada at Las Vegas was established by an admiring benefactor.|editor-last2=Beer|editor-first2=Jeremy|editor-last3=Nelson|editor-first3=Jeffrey O.}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFrohnenBeerNelson2006">Frohnen, Bruce; Beer, Jeremy; Nelson, Jeffrey O., eds. (2006). "Rothbard, Murray (1926–95)". ''American Conservatism: An Encyclopedia''. Wilmington, [[डेलावेर|DE]]: ISI Books. p.&nbsp;750. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-932236-43-9|<bdi>978-1-932236-43-9</bdi>]]. <q>Only after several decades of teaching at the Polytechnic Institute of New York did Rothbard obtain an endowed chair, and like that of Mises at NYU, his own at the University of Nevada at Las Vegas was established by an admiring benefactor.</q></cite></ref> रोथबार्ड यांचे मित्र, विद्यार्थी आणि सहकारी मिसेसी अर्थशास्त्रज्ञ हान्स-हेर्मन हॉप यांच्या मते, रोथबार्डने शिक्षणक्षेत्रात "सीमान्त जीवन" जगले, पण ते त्यांच्या लेखनातून मोठ्या संख्येने "विद्यार्थी आणि शिष्य" आकर्षित करू शकले, ज्यामुळे ते "समकालीन स्वातंत्र्यवादी चळवळीचे निर्माते आणि प्रमुख प्रवर्तकांपैकी एक" बनले. <ref name=":9">Hoppe, Hans-Hermann (1999). [https://mises.org/etexts/HHHonMNR.pdf "Murray N. Rothbard: Economics, Science, and Liberty."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224060422/http://mises.org/etexts/hhhonmnr.pdf}} Mises.org</ref> स्वातंत्र्यवादी अर्थशास्त्रज्ञ जेफ्री हर्बेनर, जे रोथबार्डला आपला मित्र आणि "बौद्धिक मार्गदर्शक" म्हणत, त्यांनी एका श्रद्धांजलीपर लेखात म्हटले आहे की रोथबार्डला मुख्य प्रवाहातील शिक्षणक्षेत्रातून "केवळ बहिष्कार" मिळाला. <ref>Herbener, J. (1995). L. Rockwell (ed.), [http://library.freecapitalists.org/books/Murray%20N%20Rothbard/memoriam.pdf ''Murray Rothbard, In Memoriam''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141220074229/http://library.freecapitalists.org/books/Murray%20N%20Rothbard/memoriam.pdf}}. Auburn, AL.: [[Ludwig von Mises Institute]]. पृ. ८७</ref> रोथबार्ड यांनी १९८६ पासून त्यांच्या मृत्यूपर्यंत UNLV मधील आपले पद सांभाळले. <ref name="nytimes">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nytimes.com/1995/01/11/obituaries/murray-n-rothbard-economist-and-free-market-exponent-68.html|title=Obituary: Murray N. Rothbard, Economist And Free-Market Exponent, 68|last=Stout|first=David|date=January 11, 1995|website=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905034710/https://www.nytimes.com/1995/01/11/obituaries/murray-n-rothbard-economist-and-free-market-exponent-68.html|archive-date=September 5, 2019|access-date=July 3, 2025}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStout1995">Stout, David (January 11, 1995). [https://web.archive.org/web/20190905034710/https://www.nytimes.com/1995/01/11/obituaries/murray-n-rothbard-economist-and-free-market-exponent-68.html "Obituary: Murray N. Rothbard, Economist And Free-Market Exponent, 68"]. ''[[न्यू यॉर्क टाइम्स|The New York Times]]''. Archived from [https://www.nytimes.com/1995/01/11/obituaries/murray-n-rothbard-economist-and-free-market-exponent-68.html the original] on September 5, 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">July 3,</span> 2025</span>.</cite></ref> === जुना दक्षिणपंथ === आपल्या आयुष्यात, रोथबार्ड यांनी जुन्या दक्षिणपंथी आणि स्वातंत्र्यवादी तत्त्वांचा प्रचार करण्यास अनेक वेगवेगळ्या राजकीय चळवळींमध्ये सहभाग घेतले. जॉर्ज हॉली लिहितात की, "दुर्दैवाने रोथबार्ड यांच्यासाठी, ज्यावेळी ते एक बुद्धिजीवी म्हणून परिपक्व होत होते, त्याच वेळी जुना दक्षिणपंथ एक बौद्धिक आणि राजकीय शक्ती म्हणून संपुष्टात येत होती", आणि धाकटे विल्यम फ्रॅं. बकले यांच्यासारख्या कट्टर साम्यवादविरोधी पुराणमतवादी चळवळीने जुन्या दक्षिणपंथी अलगतावादाची जागा घेतली. <ref name=":8">{{स्रोत पुस्तक|title=Right-wing critics of American conservatism|last=Hawley|first=George|date=2016|publisher=University Press of Kansas|isbn=978-0-7006-2193-4|location=Lawrence|pages=159–167}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHawley2016">Hawley, George (2016). ''Right-wing critics of American conservatism''. Lawrence: University Press of Kansas. pp.&nbsp;<span class="nowrap">159–</span>167. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-7006-2193-4|<bdi>978-0-7006-2193-4</bdi>]].</cite></ref> रोथबार्ड हे सिनेटर [[जोसेफ मॅककार्थी|जोसेफ मॅकार्थी]] यांचे प्रशंसक होते — मॅकार्थींच्या [[शीत युद्ध|शीतयुद्धाच्या]] विचारांसाठी नव्हे, तर त्यांच्या लोकलुब्धतेसाठी, ज्याचे श्रेय रोथबार्ड यांनी "कॉर्पोरेट उदारमतवाद" असे संबोधलेल्या प्रस्थापित एकमताला विस्कळीत करण्याचे दिले. <ref name=":8">{{स्रोत पुस्तक|title=Right-wing critics of American conservatism|last=Hawley|first=George|date=2016|publisher=University Press of Kansas|isbn=978-0-7006-2193-4|location=Lawrence|pages=159–167}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHawley2016">Hawley, George (2016). ''Right-wing critics of American conservatism''. Lawrence: University Press of Kansas. pp.&nbsp;<span class="nowrap">159–</span>167. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-7006-2193-4|<bdi>978-0-7006-2193-4</bdi>]].</cite></ref> रोथबार्ड यांनी बकले यांच्या ''नॅशनल रिव्ह्यूमध्ये'' अनेक लेख लिहिले, पण त्यांनी पुराणमतवादी चळवळीवर सैन्यवादामुळे टीका केल्यामुळे बकले आणि मासिकाशी त्यांचे संबंध बिघडले. <ref name=":8" /> विशेषतः, अशा सैन्यवादामुळे राज्याच्या सत्तेचे समर्थन आणि विस्तार कसा होऊ शकतो याला रोथबार्ड यांचा विरोध होता. <ref name=":11">{{जर्नल स्रोत|last=Jensen|first=Jacob|date=April 2022|title=Repurposing Mises: Murray Rothbard and the Birth of Anarchocapitalism|url=https://muse.jhu.edu/article/855169|journal=Journal of the History of Ideas|language=en|volume=83|issue=2|pages=315–32|doi=10.1353/jhi.2022.0015|issn=1086-3222|pmid=35603616|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712160927/https://muse.jhu.edu/article/855169|archive-date=July 12, 2022|access-date=April 17, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFJensen2022">Jensen, Jacob (April 2022). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://muse.jhu.edu/article/855169 "Repurposing Mises: Murray Rothbard and the Birth of Anarchocapitalism"]</span>. ''Journal of the History of Ideas''. '''83''' (2): <span class="nowrap">315–</span>32. [[डिजीटल ऑब्जेक्ट आयडेंटीफायर|doi]]:[[doi:10.1353/jhi.2022.0015|10.1353/jhi.2022.0015]]. [[आयएसएसएन|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/1086-3222 1086-3222]. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35603616 35603616]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:248985277 248985277]. [https://web.archive.org/web/20220712160927/https://muse.jhu.edu/article/855169 Archived] from the original on July 12, 2022<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">April 17,</span> 2023</span>.</cite></ref> रोथबार्ड यांनी १९५९ मध्ये होलोकॉस्ट नाकारणाऱ्या हॅरी एल्मर बार्न्सांशी मैत्री केली <ref name=":7">{{जर्नल स्रोत|last=Jackson|first=John P. Jr|year=2021|title=The Pre-History of American Holocaust Denial|url=https://muse.jhu.edu/article/804147|journal=American Jewish History|volume=105|issue=1|pages=25–48|doi=10.1353/ajh.2021.0002|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20210904004649/https://muse.jhu.edu/article/804147|archive-date=September 4, 2021|access-date=October 23, 2022}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFJackson2021">Jackson, John P. Jr (2021). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://muse.jhu.edu/article/804147 "The Pre-History of American Holocaust Denial"]</span>. ''American Jewish History''. '''105''' (1): <span class="nowrap">25–</span>48. [[डिजीटल ऑब्जेक्ट आयडेंटीफायर|doi]]:[[doi:10.1353/ajh.2021.0002|10.1353/ajh.2021.0002]]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:239763082 239763082]. [https://web.archive.org/web/20210904004649/https://muse.jhu.edu/article/804147 Archived] from the original on September 4, 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">October 23,</span> 2022</span>.</cite></ref> रॉबर्ट लेफेवरच्या ''रॅम्पार्ट जर्नल ऑफ इंडिव्हिज्युअलिस्ट थॉटच्या'' १९६६ च्या एका अंकात, जो [[ऐतिहासिक सुधारणावाद|ऐतिहासिक सुधारणावादाला]] समर्पित होता, रोथबार्ड यांनी असा युक्तिवाद केला की पहिले महायुद्ध, दुसरे महायुद्ध आणि शीतयुद्ध सुरू करण्यास पाश्चात्य लोकशाही देश जबाबदार होते. <ref name=":7" /> रोथबार्ड यांनी १९६८ मध्ये बार्न्सांच्या मृत्यूपूर्वी आणि नंतर त्यांच्या जर्नलमध्ये बार्न्सांचे लेखन प्रकाशित केले, ज्यात केटो संस्थेच्या जर्नलमध्ये मरणोत्तर प्रकाशित केलेल्या लेखनही आहेत. <ref name=":7" /> === आयन रँड यांच्याशी संघर्ष === [[चित्र:Ayn_Rand_(1943_Talbot_portrait).jpg|इवलेसे|[[आयन रँड]], वस्तुवादाच्या संस्थापिका.]] १९५४ मध्ये, रोथबार्ड, मिसेसच्या परिसंवादामधील इतर अनेक उपस्थितांसोबत, वस्तुवादाच्या संस्थापिका कादंबरीकार [[आयन रँड]] यांच्या मंडळात सामील झाले. लवकरच ते तिच्यापासून वेगळे झाले, आणि इतर गोष्टींबरोबरच त्यांनी लिहिले की, तिच्या कल्पना तिने दावा केल्याप्रमाणे इतके मूळ नव्हत्या, तर [[ॲरिस्टॉटल]], [[थॉमस अ‍ॅक्विनास|थॉमस ॲक्विनास]] आणि हर्बर्ट स्पेन्सर यांच्या कल्पनांसारख्या होत्या. <ref name="Enemy">{{स्रोत पुस्तक|title=An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard|last=Raimondo|first=Justin|publisher=Prometheus Books|year=2000|isbn=978-1-61592-239-0|location=Amherst, [[New York (state)|NY]]|author-link=Justin Raimondo}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRaimondo2000">[[Justin Raimondo|Raimondo, Justin]] (2000). ''An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard''. Amherst, [[न्यू यॉर्क (राज्य)|NY]]: Prometheus Books. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61592-239-0|<bdi>978-1-61592-239-0</bdi>]].</cite></ref> १९५८ मध्ये, रँडची कादंबरी ''ॲटलसनी खांदे उडवले(ॲटलास श्रग्ड)'' प्रकाशित झाल्यानंतर, रोथबार्डने तिला एक "चाहत्याचे पत्र" लिहिले, ज्यात त्यांनी त्या पुस्तकाला "एक अथांग खजिना" आणि "केवळ आतापर्यंत लिहिलेली सर्वश्रेष्ठ कादंबरीच नव्हे, तर काल्पनिक किंवा वैचारिक, आतापर्यंत लिहिलेल्या सर्वश्रेष्ठ पुस्तकांपैकी एक" म्हटले. त्यांनी असेही लिहिले: "तुम्ही [रॅंड] मला नैसर्गिक अधिकार आणि नैसर्गिक कायद्याच्या तत्त्वज्ञानाच्या संपूर्ण क्षेत्राची ओळख करून दिली," ज्यामुळे त्यांना "नैसर्गिक अधिकारांची गौरवशाली परंपरा" शिकण्याची प्रेरणा मिळाली. <ref name="Enemy" /> : १२१, १३२–३४ <ref name="Burns">{{स्रोत पुस्तक|title=Goddess of the Market: Ayn Rand and the American Right|title-link=Goddess of the Market|last=Burns|first=Jennifer|publisher=Oxford Univ. Press|year=2009|isbn=978-0-19-532487-7|author-link=Jennifer Burns (historian)}}</ref> : १४५, १८२ <ref>[https://mises.org/journals/jls/21_4/21_4_3.pdf "Mises and Rothbard Letters to Ayn Rand"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140711225127/http://mises.org/journals/jls/21_4/21_4_3.pdf}}, ''[[Journal of Libertarian Studies]]'', Volume 21, No. 4 (Winter 2007): 11–16.</ref> रोथबार्ड काही महिन्यांसाठी रँडच्या मंडळात पुन्हा सामील झाला पण लवकरच विविध मतभेदांमुळे, ज्यात [[अराजकता|अराजकतावादाच्या]] त्यांच्या व्याख्येचा बचाव करणेही होते, ते रँडशी पुन्हा संबंधी तुटले. === स्वातंत्र्यवाद आणि केटो संस्था === [[चित्र:Rothbard_'70s.jpg|डावे|इवलेसे|१९७० च्या दशकात रोथबार्ड]] १९६९ ते १९८४ पर्यंत, रोथबार्डने ''द लिबर्टेरियन फोरमचे'' संपादन केले, सुरुवातीला हेस यांच्यासोबतच (जरी हेस यांचा सहभाग १९७१ मध्ये संपला). <ref>{{स्रोत बातमी|last=Riggenbach|first=Jeff|url=https://mises.org/daily/4330|title=Karl Hess and the Death of Politics|date=May 13, 2010|work=Mises Institute|publisher=Ludwig von Mises Institute|access-date=August 13, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021020555/http://mises.org/daily/4330|archive-date=October 21, 2013|url-status=live}}</ref> कमी वाचकसंख्या असूनही, या नियतकालिकाने ''नॅशनल रिव्ह्यूशी'' संबंधित पुराणमतवाद्यांना देशभर चर्चेत गुंतवले. रोथबार्ड यांनी [[रॉनल्ड रेगन|रोनाल्ड रेगन]] यांची १९८० ची अध्यक्षीय निवडणूक ही स्वातंत्र्यवादी तत्त्वांचा विजय होता हे मत नाकारले आणि ''लिबर्टेरियन फोरममधील'' लेखांच्या मालिकेतून रेगन यांच्या आर्थिक कार्यक्रमावर आक्रमण चढवला. १९८२ मध्ये, रोथबार्डने रेगन यांच्या खर्चात कपात करण्याच्या दाव्यांना "फसवणूक" आणि "ढोंग" म्हटले आणि रेगन समर्थकांवर त्यांच्या धोरणांमुळे महागाई आणि बेरोजगारी यशस्वीरित्या कमी झाल्याचा खोटा आभास निर्माण करण्यास आर्थिक आकडेवारीमध्ये फेरफार केल्याचा आरोप केला. <ref>Ronald Lora, William Henry Longton, editors, ''The Conservative Press in Twentieth-Century America'', Chapter "The Libertarian Forum", Greenwood Publishing Group, 1999, [https://books.google.com/books?id=Ioakmq8yxA4C&dq=Murray+Rothbard+nonintervention+foreign+policy&pg=PA372 p. 372] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160510233147/https://books.google.com/books?id=Ioakmq8yxA4C&pg=PA372&dq=Murray+Rothbard+nonintervention+foreign+policy&hl=en&sa=X&ei=0HT4UbrPAsKCyAHn44HIAg&ved=0CGQQ6AEwCQ}}, {{ISBN|0313213909}},</ref> १९८७ मध्ये त्यांनी "रेगनॉमिक्सच्या मिथकांवर" देखील टीका केली <ref name="mises3">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/library/myths-reaganomics|title=The Myths of Reaganomics &#124; Mises Institute|date=June 9, 2004|website=mises.org|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020062853/https://mises.org/library/myths-reaganomics|archive-date=October 20, 2017|access-date=August 28, 2017}}</ref> रोथबार्ड यांनी वामपंथी स्वातंत्र्यवाद्यांच्या "उन्मादी शून्यवाद" वर टीका केली, पण त्याचबरोबरही राज्यव्यवस्था उलथवून टाकण्यास केवळ शिक्षणावर अवलंबून राहण्यात समाधान मानणाऱ्या दक्षिणपंथी स्वातंत्र्यवाद्यांवरही टीका केली; त्यांचा विश्वास होता की स्वातंत्र्यवाद्यांनी स्वातंत्र्य मिळवण्यास त्यांच्यासाठी उपलब्ध असलेल्या कोणत्याही नैतिक युक्तीचा अवलंब केला पाहिजे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=The Conservative Press in Twentieth-Century America|last=Perry|first=Marvin|publisher=Greenwood Publishing Group|year=1999|isbn=978-0-313-21390-8|editor-last=Lora|editor-first=Ronald|location=Westport, Connecticut|page=369|chapter=Libertarian Forum 1969–1986|oclc=40481045|editor-last2=Henry|editor-first2=William Longton}}</ref> रँडॉल्फ बॉर्न यांची "युद्ध हे राज्याचे आरोग्य आहे" ही कल्पना आत्मसात करून, रोथबार्ड यांनी आपल्या आयुष्यात सर्व युद्धांना विरोध केला आणि युद्धविरोधी चळवळीतही भाग घेतला. <ref name="Gordon">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/about/3249|title=Biography of Murray N. Rothbard (1926–1995)|last=Gordon|first=David|authorlink=David Gordon (philosopher)|date=February 26, 2007|publisher=[[Ludwig von Mises Institute]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120202054227/http://mises.org/about/3249|archive-date=February 2, 2012|access-date=August 13, 2013}}</ref> १९७० आणि १९८० च्या दशकात, रोथबार्ड स्वातंत्र्यवादी पक्षामध्ये सक्रिय होते. ते पक्षाच्या अंतर्गत राजकारणात वारंवार सामील होते. रोथबार्ड यांनी १९७६ मध्ये स्वातंत्र्यवादी अभ्यासाच्या केंद्रामध्ये आणि १९७७ मध्ये ''जर्नल ऑफ लिबर्टेरियन स्टडीजची'' स्थापना केली. ते १९७७ मध्ये केटो संस्थेच्या संस्थापकांपैकी एक होते (ज्यांना चार्ल्स कोच यांनी दिलेला निधी स्वातंत्र्यवादासाठी एक मोठा आर्थिक ओघ होता) {{Sfn|Hawley|2016}} आणि "जॉन ट्रेंचर्ड आणि थॉमस गॉर्डन यांच्या ब्रिटिश वृत्तपत्रीय निबंधांच्या ''केटोचे पत्र'' या शक्तिशाली मालिकेच्या नावावरून या स्वातंत्र्यवादी विचार मंचेला नाव देण्याची कल्पना त्यांनी मांडली, ज्याचा अमेरिकेच्या संस्थापक पित्यांवर क्रांती घडवून आणण्यात निर्णायक प्रभाव होता". <ref name="Burris">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://archive.lewrockwell.com/lrc-blog/kochs-v-soros-a-partial-backstory/|title=Kochs v. Soros: A Partial Backstory|last=Burris|first=Charles|date=February 4, 2011|publisher=[[LewRockwell.com]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314082157/http://archive.lewrockwell.com/lrc-blog/kochs-v-soros-a-partial-backstory/|archive-date=March 14, 2022|access-date=August 14, 2013}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.cato.org/pubs/papers/25th_annual_report.pdf|title=25 years at the Cato Institute: The 2001 Annual Report|pages=11–12|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070508204943/http://www.cato.org/pubs/papers/25th_annual_report.pdf|archive-date=May 8, 2007|access-date=August 18, 2013}}</ref> === मिसेस संस्था === १९८२ मध्ये, केटो संस्थेशी संबंध बिघडल्यानंतर, रोथबार्डने (ल्यू रॉकवेल आणि बर्टन ब्लूमर्ट यांच्यासोबत) ऑबर्न, अलाबामा येथे लुडविग फॉन मिसेस संस्थेची सह-स्थापना केली <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/wire/story-mises-institute|title=The Story of the Mises Institute|date=September 19, 2018|publisher=Ludwig von Mises Institute|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200823180918/https://mises.org/wire/story-mises-institute|archive-date=August 23, 2020|access-date=February 8, 2022}}</ref> आणि १९९५ पर्यंत ते शैक्षणिक घडामोडींचे उपाध्यक्ष होते. <ref name="nytimes">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nytimes.com/1995/01/11/obituaries/murray-n-rothbard-economist-and-free-market-exponent-68.html|title=Obituary: Murray N. Rothbard, Economist And Free-Market Exponent, 68|last=Stout|first=David|date=January 11, 1995|website=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905034710/https://www.nytimes.com/1995/01/11/obituaries/murray-n-rothbard-economist-and-free-market-exponent-68.html|archive-date=September 5, 2019|access-date=July 3, 2025}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStout1995">Stout, David (January 11, 1995). [https://web.archive.org/web/20190905034710/https://www.nytimes.com/1995/01/11/obituaries/murray-n-rothbard-economist-and-free-market-exponent-68.html "Obituary: Murray N. Rothbard, Economist And Free-Market Exponent, 68"]. ''[[न्यू यॉर्क टाइम्स|The New York Times]]''. Archived from [https://www.nytimes.com/1995/01/11/obituaries/murray-n-rothbard-economist-and-free-market-exponent-68.html the original] on September 5, 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">July 3,</span> 2025</span>.</cite></ref> रोथबार्ड यांनी १९८७ मध्ये संस्थेचे ''ऑस्ट्रियन अर्थव्यवस्थेची समीक्षा(रिव्ह्यू ऑफ ऑस्ट्रियन इकॉनॉमिक्स)'' हे एक विषम अर्थशास्त्रीय <ref>Lee, Frederic S., and Cronin, Bruce C. (2010). [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1536-7150.2010.00751.x/pdf "Research Quality Rankings of Heterodox Economic Journals in a Contested Discipline."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180311153929/http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1536-7150.2010.00751.x/pdf}} ''American Journal of Economics and Sociology''. 69(5): 1428</ref> नियतकालिक देखील सुरू केले, ज्याचे नाव नंतर ''ऑस्ट्रियन अर्थव्यवस्थेची त्रैमासिक जर्नल(क्वार्टर्ली जर्नल ऑफ ऑस्ट्रियन इकॉनॉमिक्स)'' असे बदलले. <ref name="Gordon">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/about/3249|title=Biography of Murray N. Rothbard (1926–1995)|last=Gordon|first=David|authorlink=David Gordon (philosopher)|date=February 26, 2007|publisher=[[Ludwig von Mises Institute]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120202054227/http://mises.org/about/3249|archive-date=February 2, 2012|access-date=August 13, 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGordon2007">[[David Gordon (philosopher)|Gordon, David]] (February 26, 2007). [https://mises.org/about/3249 "Biography of Murray N. Rothbard (1926–1995)"]. [[Ludwig von Mises Institute]]. [https://web.archive.org/web/20120202054227/http://mises.org/about/3249 Archived] from the original on February 2, 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">August 13,</span> 2013</span>.</cite></ref> वेबसाइटनुसार, रोथबार्ड यांनी "मिसेस संस्था आणि '<nowiki/>''द रोथबार्ड-रॉकवेल रिपोर्ट''' या प्रकाशनाच्या संगोपनासाठी ल्यू रॉकवेल (नंतर त्यांचे जुने मित्र ब्लूमर्ट सामील झाले) यांच्यासोबत जवळून काम केले; जे रोथबार्डच्या १९९५ मधील मृत्यूनंतर ''LewRockwell.com'' या वेबसाइटमध्ये विकसित झाले". <ref name="Burris">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://archive.lewrockwell.com/lrc-blog/kochs-v-soros-a-partial-backstory/|title=Kochs v. Soros: A Partial Backstory|last=Burris|first=Charles|date=February 4, 2011|publisher=[[LewRockwell.com]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314082157/http://archive.lewrockwell.com/lrc-blog/kochs-v-soros-a-partial-backstory/|archive-date=March 14, 2022|access-date=August 14, 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBurris2011">Burris, Charles (February 4, 2011). [http://archive.lewrockwell.com/lrc-blog/kochs-v-soros-a-partial-backstory/ "Kochs v. Soros: A Partial Backstory"]. [[LewRockwell.com]]. [https://web.archive.org/web/20220314082157/http://archive.lewrockwell.com/lrc-blog/kochs-v-soros-a-partial-backstory/ Archived] from the original on March 14, 2022<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">August 14,</span> 2013</span>.</cite></ref> === पारंपरिक स्वातंत्र्यवाद === [[चित्र:Lewrockwell.jpg|इवलेसे|222x222अंश|ल्यू रॉकवेल]] १९८९ मध्ये, रोथबार्ड यांनी स्वातंत्र्यवादी पक्ष सोडली आणि [[शीत युद्ध|शीतयुद्धोत्तर]] हस्तक्षेप-विरोधी दक्षिणपंथींशी संबंध जोडण्यास सुरुवात केली. त्यांनी स्वतःला पारंपरिक स्वातंत्र्यवादी(paleolibertarian) म्हटले, जी मुख्य प्रवाहातील स्वातंत्र्यवादाच्या सांस्कृतिक उदारमतवादाविरुद्ध एक पुराणमतवादी प्रतिक्रिया होती. <ref name="Paul Newsletters">{{जर्नल स्रोत|last=Sanchez|first=Julian|last2=Weigel|first2=David|date=January 16, 2008|title=Who Wrote Ron Paul's Newsletters?|url=http://reason.com/archives/2008/01/16/who-wrote-ron-pauls-newsletter/singlepage|journal=[[Reason (magazine)|Reason]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002130521/http://reason.com/archives/2008/01/16/who-wrote-ron-pauls-newsletter/singlepage|archive-date=October 2, 2013|access-date=August 14, 2013}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSanchezWeigel2008">Sanchez, Julian; Weigel, David (January 16, 2008). [http://reason.com/archives/2008/01/16/who-wrote-ron-pauls-newsletter/singlepage "Who Wrote Ron Paul's Newsletters?"]. ''[[Reason (magazine)|Reason]]''. [https://web.archive.org/web/20131002130521/http://reason.com/archives/2008/01/16/who-wrote-ron-pauls-newsletter/singlepage Archived] from the original on October 2, 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">August 14,</span> 2013</span>.</cite></ref> <ref>Rothbard, Murray (November 1994). [http://archive.lewrockwell.com/rothbard/ir/Ch16.html "Big Government Libertarianism"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170131223653/http://archive.lewrockwell.com/rothbard/ir/Ch16.html}}, LewRockwell.com</ref> पारंपरिक स्वातंत्र्यवादाने सांस्कृतिक पुराणमतवाद आणि स्वातंत्र्यवादी अर्थशास्त्र यांच्या संश्लेषणाद्वारे असंतुष्ट कामगार-वर्गातील श्वेतवर्णी लोकांना आकर्षित करण्याचा प्रयत्न केला. रीझननुसार, रोथबार्ड यांनी दक्षिणपंथी लोकवादाचे समर्थन केले, कारण मुख्य प्रवाहातील विचारवंत स्वातंत्रवादी दृष्टिकोन स्वीकारत नसल्यामुळे ते निराश झाले होते. त्यांनी सुचवले की, माजी कू क्लक्स क्लॅन ग्रँड विझार्ड डेव्हिड ड्यूक व विस्कॉन्सिनचे सिनेटर [[जोसेफ मॅककार्थी|जोसेफ मॅकार्थी]], <ref name=":4">{{स्रोत बातमी|last=Rothbard|first=Murray|url=https://mises.org/library/strategy-right|title=A Strategy for the Right|date=2010|work=Mises Institute|publisher=[[mises.org]]|access-date=September 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030205243/https://mises.org/library/strategy-right|archive-date=October 30, 2020|url-status=live}}</ref> हे "आउटरीच टू द रेडनेक्स" (ग्रामीण भागातील लोकांपर्यंत पोहोचणे) या प्रयत्नासाठी आदर्श होते, ज्याचा उपयोग एक व्यापक स्वातंत्र्यवादी/पारंपरिक पुराणमतवादी युती करू शकली असती. एकत्र काम करून, ही युती "कॉर्पोरेट उदारमतवादी" मोठे उद्योग आणि माध्यम क्षेत्रातील उच्चभ्रूंच्या "अपवित्र युतीचा" पर्दाफाश करेल, ज्यांनी मोठ्या सरकारच्या माध्यमातून एका परजीवी निम्नवर्गाला विशेषाधिकार दिले आहेत आणि त्याला वाढण्यास कारणीभूत ठरले आहेत. रोथबार्ड यांनी या "निम्नवर्गा" वर "अमेरिकेतील बहुसंख्य मध्यम आणि कामगार वर्गाला लुटण्याचा आणि त्यांचे शोषण करण्याचा" आरोप केला. <ref name="Paul Newsletters" /> ड्यूकच्या राजकीय कार्यक्रमाबद्दल, रोथबार्ड यांनी प्रतिपादन केले की त्यात "असे काहीही नाही" जे "पारंपरिक पुराणमतवादी किंवा पारंपरिक स्वातंत्र्यवादी स्वीकारू शकत नाहीत; कमी कर, नोकरशाही मोडून काढणे, कल्याणकारी व्यवस्थेत कपात करणे, सकारात्मक कृती आणि वांशिक आरक्षणांवर आक्रमण करणे, श्वेतवर्णींसह सर्व अमेरकेच्या लोकांसाठी समान हक्कांची मागणी करणे". <ref name="lewrockwell">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://archive.lewrockwell.com/rothbard/ir/Ch5.html|title=Right-wing Populism|last=Rothbard|first=Murray|date=January 1992|publisher=[[LewRockwell.com]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160524131828/http://archive.lewrockwell.com/rothbard/ir/Ch5.html|archive-date=May 24, 2016|access-date=August 14, 2013}} Originally published in the January 1992 Rothbard-Rockwell Report.</ref> त्यांनी चार्ल्स मरे यांच्या वादग्रस्त पुस्तक ''<nowiki/>'द बेल कर्व्ह''' मधील "वंशवादी विज्ञानाची" प्रशंसा देखील केली. {{Sfn|Hawley|2016}} === वैयक्तिक जीवन === [[चित्र:Murray&Joey.jpg|डावे|इवलेसे|रोथबार्ड त्यांच्या बायको जोईसोबत]] जोई रोथबार्ड यांनी एका श्रद्धांजलीपर लेखात म्हटले आहे की, त्यांच्या नौऱ्याचा स्वभाव आनंदी आणि उत्साही होता आणि रात्री उशिरापर्यंत जागे राहणारे रोथबार्ड, "१२ वाजेच्या आधी न उठता ४० वर्षे आपला उदरनिर्वाह करू शकले. हे त्यांच्यासाठी महत्त्वाचे होते." त्यांनी सांगितले की रोथबार्ड प्रत्येक दिवशी सुरुवात त्यांचे सहकारी ल्यू रॉकवेल यांच्याशी फोनवर बोलून करत होते: "ते एकमेकांची विचारपूस करत असताना त्यांच्या हसण्याच्या लखलखाटाने घर किंवा फ्लॅट हादरून जात असे. मरेला वाटायचे की दिवसाची सुरुवात करण्याचा हा सर्वोत्तम मार्ग आहे". <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=http://library.freecapitalists.org/books/Murray%20N%20Rothbard/memoriam.pdf|title=Murray Rothbard, In Memoriam|last=Rothbard|first=JoAnn|publisher=von Mises Institute|location=Auburn, AL|pages=vii–ix|access-date=December 16, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220074229/http://library.freecapitalists.org/books/Murray%20N%20Rothbard/memoriam.pdf|archive-date=December 20, 2014}}</ref> रोथबार्ड अधार्मिक आणि देवाच्या बाबतीत अज्ञेयवादी होते, <ref>Sciabarra, Chris (2000). ''Total Freedom: Toward a Dialectical Libertarianism'', Penn State Press, 2000. p. 358, {{ISBN|0-27102049-0}}</ref> <ref>Vance, Laurence M (March 15, 2011). "Is Libertarianism Compatible with Religion?" Lew Rockwell. </ref> त्यांनी स्वतःचे वर्णन "अज्ञेयवादी आणि सुधारणावादी यहूदी यांचे मिश्रण" असे केले. <ref name="Raimondo2000-67">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=YBsyVMg5HToC&pg=PA67|title=An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard|last=Raimondo|first=Justin|publisher=Prometheus Books|year=2000|isbn=978-1-61592-239-0|page=67|access-date=June 28, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016074204/https://books.google.com/books?id=YBsyVMg5HToC&pg=PA67|archive-date=October 16, 2019}}</ref> स्वतःला अज्ञेयवादी आणि [[नास्तिकता|नास्तिक]] म्हणून ओळखत असूनही, ते "धर्माबद्दलच्या वामपंथी स्वातंत्र्यवादी शत्रुत्वावर" टीका करत होते. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=An Enemy of the State: the Life of Murray N. Rothbard|last=Raimondo|first=Justin|publisher=Prometheus Books|year=2000|isbn=978-1-57392809-0|page=326|quote=In the same letter, he reiterates his atheism: "On the religion question, we paleolibertarians are not theocrats," he writes. "Obviously, I could not be myself, both as a libertarian and as an atheist." However, he continued, "the left-libertarian hostility to religion, based as it is on ignorance and the bitterness of "aging adolescent rebels against bourgeois America", is "monstrous."}}</ref> रोथबार्ड यांच्या उत्तरार्धात, त्यांच्या अनेक मित्रांना वाटत होते की ते [[कॅथलिक चर्च|कॅथलिक धर्म]] स्वीकारतील, पण त्यांनी तसे कधीच केले नाही. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Murray Rothbard|last=Casey|first=Gerard|publisher=Continuum|year=2010|isbn=978-1-4411-4209-2|editor-last=Meadowcroft|editor-first=John|series=Major Conservative and Libertarian Thinkers|volume=15|location=London|page=15|author-link=Gerard Casey (philosopher)}}</ref> === मृत्यू === ७ जानेवारी १९९५ रोजी, मॅनहॅटनमधील सेंट ल्यूक्स-रुझवेल्ट हॉस्पिटल सेंटरमध्ये, वयाच्या ६८ व्या वर्षी [[हृदयाघात|हृदयविकाराच्या झटक्याने]] रोथबार्ड यांचे निधन झाले. <ref name="nytimes">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nytimes.com/1995/01/11/obituaries/murray-n-rothbard-economist-and-free-market-exponent-68.html|title=Obituary: Murray N. Rothbard, Economist And Free-Market Exponent, 68|last=Stout|first=David|date=January 11, 1995|website=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905034710/https://www.nytimes.com/1995/01/11/obituaries/murray-n-rothbard-economist-and-free-market-exponent-68.html|archive-date=September 5, 2019|access-date=July 3, 2025}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStout1995">Stout, David (January 11, 1995). [https://web.archive.org/web/20190905034710/https://www.nytimes.com/1995/01/11/obituaries/murray-n-rothbard-economist-and-free-market-exponent-68.html "Obituary: Murray N. Rothbard, Economist And Free-Market Exponent, 68"]. ''[[न्यू यॉर्क टाइम्स|The New York Times]]''. Archived from [https://www.nytimes.com/1995/01/11/obituaries/murray-n-rothbard-economist-and-free-market-exponent-68.html the original] on September 5, 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">July 3,</span> 2025</span>.</cite></ref> ''[[न्यू यॉर्क टाइम्स|न्यू यॉर्क टाइम्सच्या]]'' मृत्युलेखामध्ये रोथबार्ड यांना "एक अर्थशास्त्रज्ञ आणि सामाजिक तत्त्वज्ञ, ज्यांनी सरकारी हस्तक्षेपाविरुद्ध वैयक्तिक स्वातंत्र्याचा जोरदार बचाव केला" असे म्हटले आहे. <ref name="nytimes" /> मिसेस संस्थेचे अध्यक्ष ल्यू रॉकवेल यांनी ''न्यू यॉर्क टाइम्सला'' सांगितले की रोथबार्ड हे "दक्षिणपंथी अराजकवादाचे संस्थापक" होते. <ref name="nytimes" /> धाकटे विल्यम फ्रॅं. बकले यांनी ''नॅशनल रिव्ह्यूमध्ये'' एक टीकात्मक मृत्युलेख लिहिला, ज्यात त्यांनी रोथबार्ड यांच्या "सदोष निर्णयक्षमतेवर" आणि [[शीत युद्ध|शीतयुद्धावरील]] मतांवर टीका केली. <ref name="Casey">{{स्रोत पुस्तक|title=Murray Rothbard|last=Casey|first=Gerard|publisher=Continuum|year=2010|isbn=978-1441142092|editor-last=Meadowcroft|editor-first=John|series=Major Conservative and Libertarian Thinkers|volume=15|location=London|pages=4–5, 129|author-link=Gerard Casey (philosopher)}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCasey2010">[[Gerard Casey (philosopher)|Casey, Gerard]] (2010). Meadowcroft, John (ed.). ''Murray Rothbard''. Major Conservative and Libertarian Thinkers. Vol.&nbsp;15. London: Continuum. pp.&nbsp;<span class="nowrap">4–</span>5, 129. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1441142092|<bdi>978-1441142092</bdi>]].</cite></ref> : मिसेस संस्थेमधील हॉप, रॉकवेल आणि रोथबार्ड यांच्या इतर सहकाऱ्यांनी वेगळे मत मांडले आणि असा युक्तिवाद केला की ते इतिहासातील सर्वात महत्त्वाच्या तत्त्वज्ञांपैकी एक होते. <ref name="Murray N. Rothbard, In Memoriam">''[http://library.freecapitalists.org/books/Murray%20N%20Rothbard/memoriam.pdf Murray N. Rothbard, In Memoriam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141220074229/http://library.freecapitalists.org/books/Murray%20N%20Rothbard/memoriam.pdf}}'', Preface by JoAnn Rothbard, edited by Llewellyn H. Rockwell, Jr, published by Ludwig von Mises Institute, 1995.</ref> == मते == === ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्र === रोथबार्ड हे त्यांचे गुरू लुडविग फॉन मिसेस यांच्या ऑस्ट्रियन संप्रदायाचे समर्थक आणि अभ्यासक होते. मिसेसप्रमाणेच, रोथबार्ड यांनी अर्थशास्त्रात वैज्ञानिक पद्धतीचा वापर नाकारला आणि अर्थमिती, अनुभवजन्य व सांख्यिकीय विश्लेषण आणि मुख्य प्रवाहातील सामाजिक विज्ञानाची इतर साधने या क्षेत्राबाहेरची आहेत असे मानले (आर्थिक इतिहास ती साधने वापरू शकतो, पण प्रत्यक्ष अर्थशास्त्र नाही). <ref name="mises.org">Rothbard, Murray (1976). [https://mises.org/rothbard/praxeology.pdf ''Praxeology: The Methodology of Austrian Economics''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140731160019/http://mises.org/rothbard/praxeology.pdf}}. Mises.org</ref> त्याऐवजी त्यांनी मिसेस यांची पूर्णपणे ''पूर्व-अनुभवी'' पद्धती असलेल्या कृतीशास्त्र स्वीकार केला. कृतीशास्त्र आर्थिक नियमांना भूमितीय किंवा गणितीय स्वयंसिद्धांसारखे मानते: जे निश्चित, अपरिवर्तनीय, वस्तुनिष्ठ आणि तार्किक विचाराने ओळखता येण्यासारखे असतात. <ref name="mises.org" /> <sup class="noprint Inline-Template noprint Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs a reference to an independent source. (March 2023)">स्वतंत्र स्रोताची आवश्यकता आहे</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> मिसेसी अर्थशास्त्रज्ञ हान्स-हेर्मन हॉप यांच्या मते, वैज्ञानिक पद्धत आणि [[अनुभववाद|अनुभववादाचा]] त्याग करणे हे मिसेसी दृष्टिकोनाला "इतर सर्व सध्याच्या आर्थिक संप्रदायांपासून" वेगळे करते, ज्या मिसेसी दृष्टिकोनाला "अंधश्रद्धाळू आणि अशास्त्रीय" म्हणून नाकारतात. चॅपमन विद्यापीठ आणि अर्थिक अभ्यासाठी संस्थेचे मार्क स्काउसेन, जे मुख्य प्रवाहातील अर्थशास्त्राचे टीकाकार आहेत, <ref name="mises">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/media/2938/Where-Modern-Economics-Went-Wrong|title=Where Modern Economics Went Wrong|website=mises.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140916033639/http://mises.org/media/2938/Where-Modern-Economics-Went-Wrong|archive-date=September 16, 2014|access-date=August 28, 2017}}</ref> रोथबार्ड यांची प्रतिभावान, त्यांची लेखनशैली प्रभावी, त्यांचे आर्थिक युक्तिवाद बारिक आणि तार्किकदृष्ट्या कठोर आणि त्यांची मिसेसियन कार्यपद्धती योग्य असल्याचे कौतुक करतात. <ref name=":3">Mark Skousen. ''[https://books.google.com/books?id=6sisXMv_AecC&pg=PA390 The Making of Modern Economics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160527151449/https://books.google.com/books?id=6sisXMv_AecC&lpg=PP1&pg=PA390}}'' (M.E. Sharpe, 2009, p. 390). Skousen writes that Rothbard "refused to write for the academic journals."</ref> पण स्काउसेन हे मान्यही करतात की रोथबार्ड हे मुख्य प्रवाहातील अर्थशास्त्राच्या "शाखेच्या बाहेर" होते आणि त्यांच्या वैचारिक मंडळाबाहेर त्यांच्या कार्याकडे दुर्लक्ष झाले. रोथबार्ड यांनी ऑस्ट्रियन व्यवसाय चक्र सिद्धांतावर विस्तृतपणे लिहिले आणि या दृष्टिकोनाचा भाग म्हणून, त्यांनी मध्यवर्ती बँकिंग, वैध चलन आणि आंशिक-राखीव बँकिंगला तीव्र विरोध केला, तसेच [[सुवर्ण विनिमय परिमाण|सुवर्ण मानक]] आणि बँकांसाठी १००% राखीव निधीच्या आवश्यकतेचे समर्थन केले. <ref name="Mystery">{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/document/614/Mystery-of-Banking-The|title=The Mystery of Banking|last=Rothbard|first=Murray|publisher=[[Ludwig von Mises Institute]]|year=2008|isbn=978-1933550282|edition=2nd|location=Auburn, AL|pages=111–13|access-date=September 13, 2014|orig-year=1983|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914003927/https://mises.org/document/614/Mystery-of-Banking-The|archive-date=September 14, 2014}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRothbard2008">Rothbard, Murray (2008) [1983]. [https://mises.org/document/614/Mystery-of-Banking-The ''The Mystery of Banking''] (2nd&nbsp;ed.). Auburn, AL: [[Ludwig von Mises Institute]]. pp.&nbsp;<span class="nowrap">111–</span>13. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1933550282|<bdi>978-1933550282</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20140914003927/https://mises.org/document/614/Mystery-of-Banking-The Archived] from the original on September 14, 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 13,</span> 2014</span>.</cite></ref> : ८९-९४, ९६-९७ <ref name="Gordon">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/about/3249|title=Biography of Murray N. Rothbard (1926–1995)|last=Gordon|first=David|authorlink=David Gordon (philosopher)|date=February 26, 2007|publisher=[[Ludwig von Mises Institute]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120202054227/http://mises.org/about/3249|archive-date=February 2, 2012|access-date=August 13, 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGordon2007">[[David Gordon (philosopher)|Gordon, David]] (February 26, 2007). [https://mises.org/about/3249 "Biography of Murray N. Rothbard (1926–1995)"]. [[Ludwig von Mises Institute]]. [https://web.archive.org/web/20120202054227/http://mises.org/about/3249 Archived] from the original on February 2, 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">August 13,</span> 2013</span>.</cite></ref> <ref name="golddollar">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/daily/1829|title=The Case for a 100 Percent Gold Dollar|last=Rothbard|first=Murray|year=1991|publisher=Ludwig von Mises Institute|orig-year=1962|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801065845/http://mises.org/daily/1829|archive-date=August 1, 2013|access-date=August 13, 2013}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://archive.lewrockwell.com/north/north769.html|title=What Is Money? Part 5: Fractional Reserve Banking|last=North|first=Gary|authorlink=Gary North (economist)|date=October 10, 2009|publisher=LewRockwell.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313211006/http://archive.lewrockwell.com/north/north769.html|archive-date=March 13, 2014|access-date=August 13, 2013}}</ref> === नैतिकता === [[चित्र:Ludwig_von_Mises.jpg|इवलेसे|लुडविग फॉन मिसेस]] जरी रोथबार्ड यांनी त्यांच्या सामाजिक सिद्धांतासाठी आणि अर्थशास्त्रासाठी लुडविग फॉन मिसेसची निगमनात्मक पद्धत स्वीकारली असली तरी, <ref>Grimm, Curtis M.; Hunn, Lee; Smith, Ken G. ''Strategy as Action: Competitive Dynamics and Competitive Advantage''. New York: Oxford University Press. 2006. p. 43 {{ISBN?}}</ref> नीतीशास्त्राच्या प्रश्नावर ते मिसेसपेक्षा वेगळे होते. विशेषतः, त्यांनी मिसेसचा हा विश्वास नाकारला की नैतिक मूल्ये व्यक्तिनिष्ठ राहतात आणि तत्त्व-आधारित, [[नैसर्गिक कायदा|नैसर्गिक कायद्याच्या]] तर्काच्या बाजूने उपयुक्ततावादाला विरोध केला. आपल्या मुक्त-बाजारपेठी विचारांच्या समर्थनार्थ, मिसेसने उपयुक्ततावादी आर्थिक युक्तिवादांचा वापर करून असा दावा केला की हस्तक्षेपवादी धोरणांमुळे समाजाची स्थिती बिघडते. रोथबार्ड यांनी प्रतिवाद केला की हस्तक्षेपवादी धोरणांमुळे, काही सरकारी कर्मचारी आणि सामाजिक कार्यक्रमांच्या लाभार्थ्यांसह, काही लोकांना प्रत्यक्षात फायदा होतो. म्हणून, मिसेसच्या विपरीत, रोथबार्ड यांनी मुक्त बाजारपेठेसाठी वस्तुनिष्ठ, नैसर्गिक-कायद्याच्या आधाराचा युक्तिवाद केला. <ref name="Essential">{{स्रोत पुस्तक|url=https://cdn.mises.org/The%20Essential%20Rothbard_4.pdf|title=The Essential Rothbard|last=Gordon|first=David|publisher=[[Ludwig von Mises Institute]]|year=2007|isbn=978-1-933550-10-7|location=Auburn, Alabama|oclc=123960448|author-link=David Gordon (philosopher)|access-date=July 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522113238/https://cdn.mises.org/The%20Essential%20Rothbard_4.pdf|archive-date=May 22, 2021}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGordon2007">[[David Gordon (philosopher)|Gordon, David]] (2007). [https://cdn.mises.org/The%20Essential%20Rothbard_4.pdf ''The Essential Rothbard''] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Auburn, Alabama: [[Ludwig von Mises Institute]]. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-933550-10-7|<bdi>978-1-933550-10-7</bdi>]]. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/123960448 123960448]. [https://web.archive.org/web/20210522113238/https://cdn.mises.org/The%20Essential%20Rothbard_4.pdf Archived] <span class="cs1-format">(PDF)</span> from the original on May 22, 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">July 7,</span> 2021</span>.</cite></ref> त्यांनी या तत्त्वाला " स्व-मालकी " म्हटले, ही कल्पना [[जॉन लॉक|जॉन लॉकच्या]] लेखनावर ढोबळपणे आधारित केली आणि तसेच अभिजात उदारमतवाद आणि जुन्या दक्षिणपंथी साम्राज्यविरोधातून संकल्पना घेतल्या. <ref name="Enemy">{{स्रोत पुस्तक|title=An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard|last=Raimondo|first=Justin|publisher=Prometheus Books|year=2000|isbn=978-1-61592-239-0|location=Amherst, [[New York (state)|NY]]|author-link=Justin Raimondo}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRaimondo2000">[[Justin Raimondo|Raimondo, Justin]] (2000). ''An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard''. Amherst, [[न्यू यॉर्क (राज्य)|NY]]: Prometheus Books. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61592-239-0|<bdi>978-1-61592-239-0</bdi>]].</cite></ref> : १३४  रोथबार्ड यांनी मूळ विनियोगासाठी मालमत्तेचा श्रम सिद्धांत स्वीकारला <ref>Dominiak, Łukasz. (2017). "Libertarianism and Original Appropriation". Historia i Polityka22: 43‒56. </ref> <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Dominiak|first=Łukasz|year=2023|title=Mixing Labor, Taking Possession, and Libertarianism: Response to Walter Block|url=https://repozytorium.umk.pl/server/api/core/bitstreams/ca04b8ba-40df-4c1f-8b46-1acc0f84213b/content|journal=Studia z Historii Filozofii|volume=14|issue=3|pages=169–195|doi=10.12775/szhf.2023.026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251121112652/https://repozytorium.umk.pl/server/api/core/bitstreams/ca04b8ba-40df-4c1f-8b46-1acc0f84213b/content|archive-date=21 November 2025}}</ref> परंतु लॉकची अट नाकारली, असा युक्तिवाद करत की जर एखादी व्यक्ती मालकी नसलेल्या जमिनीमध्ये आपले श्रम मिसळते, तर ती व्यक्ती कायमची योग्य मालक बनते आणि त्या वेळेनंतर, ती खाजगी मालमत्ता बनते जी केवळ व्यापार किंवा देणगीद्वारे हस्तांतरित होऊ शकते. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Kyriazi|first=Harold|year=2004|title=31 Reckoning with Rothbard|journal=American Journal of Economics and Sociology|volume=63|issue=2|pages=451–84|doi=10.1111/j.1536-7150.2004.00298.x}}</ref> रोथबार्ड समतावादाचे प्रखर टीकाकार होते. रोथबार्डच्या १९७४ च्या ''नैसर्गाविरुद्ध बंड हे समतावाद आणि इतर लेख(इगॅलिटेरियनिझम ॲज अ रिव्होल्ट अगेन्स्ट नेचर अँड अदर एसेज)'' या पुस्तकातील शीर्षक निबंधात म्हटले आहे: "समानता ही नैसर्गिक व्यवस्थेत नाही, आणि प्रत्येकाला प्रत्येक बाबतीत (कायद्यासमोर वगळता) समान बनवण्याच्या मोहिमेचे निश्चितपणे विनाशकारी परिणाम होतील." <ref>George C. Leef, [http://www.fee.org/the_freeman/detail/egalitarianism-as-a-revolt-against-nature-and-other-essays-by-murray-rothbard-edited-by-david-gordon#axzz2i8c6D5oO "Book Review of ''Egalitarianism as a Revolt Against Nature and Other Essays'' by Murray Rothbard", edited by David Gordon (2000 ed.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019180503/http://www.fee.org/the_freeman/detail/egalitarianism-as-a-revolt-against-nature-and-other-essays-by-murray-rothbard-edited-by-david-gordon#axzz2i8c6D5oO}}, ''[[The Freeman (publication)|The Freeman]]'', July 2001.</ref> त्यात रोथबार्डने लिहिले: "समतावादी वामपंथाच्या केंद्रस्थानी हा विचित्र विश्वास आहे की वास्तवाला कोणतीही रचना नाही; की संपूर्ण जग एक कोरी पाटी आहे जी केवळ मानवी इच्छेच्या वापराने कोणत्याही क्षणी कोणत्याही इच्छित दिशेने बदलली जाऊ शकते." <ref>Rothbard, Murray (2003). [http://archive.lewrockwell.com/rothbard/rothbard31.html "Egalitarianism as a Revolt Against Nature and Other Essays"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150618045321/http://archive.lewrockwell.com/rothbard/rothbard31.html}}, essay published in full at [[Lewrockwell.com]]. See also Rothbard's essay [https://mises.org/daily/3007 "The Struggle Over Egalitarianism Continues"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140914021835/https://mises.org/daily/3007}}, the 1991 introduction to republication of ''Freedom, Inequality, Primitivism, and the Division of Labor'', [[Ludwig Von Mises Institute]], 2008. </ref> [[नोआम चॉम्स्की|नोम चॉम्स्कींनी]] रोथबार्ड यांच्या आदर्श समाजावर टीका करताना म्हटले की, "हे एक असे द्वेषपूर्ण जग आहे की, कोणत्याही माणसाला त्यात राहण्याची इच्छा होणार नाही... सगळ्यात पहिले, ते एका क्षणासाठीही काम करू शकणार नाही—आणि जरी ते करू शकले असते, तरी तुम्हाला फक्त तिथून बाहेर पडावेसे वाटेल, किंवा आत्महत्या करावीशी वाटेल किंवा असेच काहीतरी." <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=TykKulVqY9UC|title=Understanding Power: The Indispensable Chomsky|last=Schoeffel|first=John|last2=Chomsky|first2=Noam|date=2011|publisher=ReadHowYouWant.com|isbn=978-1-4587-8817-7|language=en|access-date=October 31, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806062507/https://books.google.com/books?id=TykKulVqY9UC|archive-date=August 6, 2020}}</ref> तत्त्वज्ञ जेम्स वे. चाइल्ड यांनी तर रोथबार्ड आणि तशा इतर स्वातंत्र्यवादी फसवणुकीचा निकष टिकवू शकतात की नाही यावरही प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Child|first=James W|date=July 1994|title=Can libertarianism sustain a fraud standard?|url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/293652?journalCode=et|journal=Ethics|volume=104|issue=4|pages=722–738|doi=10.1086/293652|url-access=subscription}}</ref> <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Ferguson|first=Benjamin|date=July 2018|title=Can Libertarians Get Away with Fraud?|journal=Economics and Philosophy|volume=34|issue=2|pages=165–184|doi=10.1017/S0266267117000311|doi-access=free}}</ref> === अराजक-भांडवलशाही === अराजक-भांडवलवाद्यांच्या मते, विविध सिद्धांतकारांनी अराजक-भांडवलशाहीसारखे कायदेशीर तत्त्वज्ञान मांडले आहे; तथापि, १९७१ मध्ये "अराजक-भांडवलशाही" आणि "अराजक-भांडवलवाद" या संज्ञा रोथबार्ड यांनी तयार केल्याचे श्रेय दिले जाते (जरी "अराजक-भांडवलशाही" हा शब्द कार्ल हेस यांच्या 1969 च्या ''राजनीतिचा मृत्यु (द डेथ ऑफ पॉलिटिक्स)'' या निबंधात सर्वात आधी आढळला होता)''.'' <ref name="HessDoP">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://fare.tunes.org/books/Hess/dop.html|title=The Death of Politics|last=Hess|first=Karl|date=2003|website=Faré's Home Page|publisher=Playboy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190802164945/http://fare.tunes.org/books/Hess/dop.html|archive-date=August 2, 2019|access-date=9 October 2023|quote=Laissez-faire capitalism, or '''anarchocapitalism''' [sic], is simply the economic form of the libertarian ethic. Laissez-faire capitalism encompasses the notion that men should exchange goods and services, without regulation, solely on the basis of value for value. It recognizes charity and communal enterprises as voluntary versions of this same ethic. Such a system would be straight barter, except for the widely felt need for a division of labor in which men, voluntarily, accept value tokens such as cash and credit. Economically, this system is anarchy, and proudly so.}}</ref> <ref name="Johnson2015">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://c4ss.org/content/39997|title=Karl Hess on Anarcho-Capitalism|last=Johnson|first=Charles|date=28 August 2015|website=Center for a Stateless Society|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004131548/https://c4ss.org/content/39997|archive-date=October 4, 2023|access-date=9 October 2023|quote=In fact, the earliest documented, printed use of the word "anarcho-capitalism" that I can find [...] actually comes neither from Wollstein nor from Rothbard, but from Karl Hess's manifesto "The Death of Politics," which was published in ''Playboy'' in March, 1969.]}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The material near this tag may rely on a self-published source. (November 2023)">स्वयं-प्रकाशित स्रोत?</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> <ref name="Leeson">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=_pQ4DwAAQBAJ&pg=PA180|title=Hayek: A Collaborative Biography, Part IX: The Divine Right of the 'Free' Market|last=Leeson|first=Robert|publisher=Springer|year=2017|isbn=978-3-319-60708-5|page=180|quote=To the original 'anarchocapitalist' (Rothbard coined the term) [...].|access-date=November 27, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425065230/https://books.google.com/books?id=_pQ4DwAAQBAJ&pg=PA180|archive-date=April 25, 2023}}</ref> <ref name="Flood2010">Flood, Anthony (2010). [http://anthonyflood.com/rothbardknowyourrights.htm Untitled preface to Rothbard's "Know Your Rights"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811135031/http://anthonyflood.com/rothbardknowyourrights.htm}}, originally published in ''WIN: Peace and Freedom through Nonviolent Action'', Volume 7, No. 4, 1 March 1971, 6–10. Flood's quote: "Rothbard's neologism, 'anarchocapitalism,' probably makes its first appearance in print here."</ref> त्याने ऑस्ट्रियन संप्रदाय, अभिजात उदारमतवाद आणि १९व्या शतकातील अमेरिकेच्या व्यक्तिवादी अराजकतावादी यांच्या घटकांचे संश्लेषण करून अराजकतावादाचे एक दक्षिणपंथी स्वरूप तयार केले. <ref>''Blackwell Encyclopaedia of Political Thought'', 1987, {{ISBN|978-0-631-17944-3}}, p. 290; quote: "A student and disciple of the Austrian economist Ludwig von Mises, Rothbard combined the laissez-faire economics of his teacher with the absolutist views of human rights and rejection of the state he had absorbed from studying the individualist American anarchists of the 19th century such as Lysander Spooner and Benjamin Tucker."</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Hayek: A Collaborative Biography, Part IX: The Divine Right of the 'Free' Market|last=Robert Leeson|publisher=Springer|year=2017|isbn=978-3-319-60708-5|page=180|quote=To the original 'anarchocapitalist' (Rothbard coined the term) [...].}}</ref> <ref name=":11">{{जर्नल स्रोत|last=Jensen|first=Jacob|date=April 2022|title=Repurposing Mises: Murray Rothbard and the Birth of Anarchocapitalism|url=https://muse.jhu.edu/article/855169|journal=Journal of the History of Ideas|language=en|volume=83|issue=2|pages=315–32|doi=10.1353/jhi.2022.0015|issn=1086-3222|pmid=35603616|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712160927/https://muse.jhu.edu/article/855169|archive-date=July 12, 2022|access-date=April 17, 2023}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFJensen2022">Jensen, Jacob (April 2022). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://muse.jhu.edu/article/855169 "Repurposing Mises: Murray Rothbard and the Birth of Anarchocapitalism"]</span>. ''Journal of the History of Ideas''. '''83''' (2): <span class="nowrap">315–</span>32. [[डिजीटल ऑब्जेक्ट आयडेंटीफायर|doi]]:[[doi:10.1353/jhi.2022.0015|10.1353/jhi.2022.0015]]. [[आयएसएसएन|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/1086-3222 1086-3222]. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35603616 35603616]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:248985277 248985277]. [https://web.archive.org/web/20220712160927/https://muse.jhu.edu/article/855169 Archived] from the original on July 12, 2022<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">April 17,</span> 2023</span>.</cite></ref> त्यांचे शिष्य हान्स-हेर्मन हॉप यांच्या मते, "रोथबार्ड यांच्याशिवाय उल्लेख करण्यासारखी कोणतीही अराजक-भांडवलशाही चळवळ अस्तित्वात नसती". <ref name="H-H Hoppe">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://archive.lewrockwell.com/hoppe/hoppe5.html|title=Anarcho-Capitalism: An Annotated Bibliography|last=Hoppe|first=Hans-Hermann|authorlink=Hans-Hermann Hoppe|date=December 31, 2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140111070712/http://archive.lewrockwell.com/hoppe/hoppe5.html|archive-date=January 11, 2014|access-date=June 2, 2013}}</ref> ल्यू रॉकवेल यांनी एका श्रद्धांजलीपर लेखात रोथबार्ड यांना, त्यांनी वर्णन केलेल्या "स्वातंत्र्यवादी अराजकतावाद" च्या सर्व विविध प्रवाहांचा "विवेक" म्हटले आहे आणि सांगितले की त्यांचे समर्थक अनेकदा त्यांच्या उदाहरणाने वैयक्तिकरित्या प्रेरित झाले होते. <ref>Rockwell, Llewellyn (1995). [http://library.freecapitalists.org/books/Murray%20N%20Rothbard/memoriam.pdf "Murray N. Rothbard: In Memoriam."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141220074229/http://library.freecapitalists.org/books/Murray%20N%20Rothbard/memoriam.pdf}} p. 117</ref> १९४० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात पदव्युत्तर शिक्षण घेत असताना, रोथबार्ड यांनी विचार केला की स्वातंत्र्यवादी आणि ''अनिर्बंध'' तत्त्वांचे कठोर पालन करण्यास राज्याचे पूर्णपणे उच्चाटन करणे आवश्यक आहे तरी का. त्यांनी अर्थव्यव्सस्थेच्या अभ्यासासाठी संस्थेचे संस्थापक बाल्डी हार्पर यांना भेट दिली, <ref name="The Encyclopedia of Libertarianism by Hamowy">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&q=libertarian+encyclopedia|title=The Encyclopedia of Libertarianism|date=2008|publisher=Sage|isbn=978-1-4129-6580-4|editor-last=[[Ronald Hamowy]]|location=Thousand Oaks, CA|page=623|access-date=November 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415022033/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&q=libertarian+encyclopedia|archive-date=April 15, 2021}}{{स्रोत बातमी|last=Rothbard|first=Murray N.|title=Floyd Arthur 'Baldy' Harper, RIP|date=August 17, 2007|work=Mises Daily}}</ref> ज्यांना कोणत्याही सरकारच्या गरजेबद्दल शंका होती. रोथबार्ड म्हणाले की या काळात, ते लायसँडर स्पूनर आणि बेंजामिन टक्कर यांसारख्या १९ व्या शतकातील अमेरिकेच्या व्यक्तिवादी अराजकतावाद्यांनी आणि बेल्जियन अर्थशास्त्रज्ञ गुस्ताव्ह द मोलिनारी यांनी प्रभावित झाले होते, ज्यांनी अशी प्रणाली कशी कार्य करू शकते याबद्दल लिहिले होते. <ref name="Essential">{{स्रोत पुस्तक|url=https://cdn.mises.org/The%20Essential%20Rothbard_4.pdf|title=The Essential Rothbard|last=Gordon|first=David|publisher=[[Ludwig von Mises Institute]]|year=2007|isbn=978-1-933550-10-7|location=Auburn, Alabama|oclc=123960448|author-link=David Gordon (philosopher)|access-date=July 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522113238/https://cdn.mises.org/The%20Essential%20Rothbard_4.pdf|archive-date=May 22, 2021}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGordon2007">[[David Gordon (philosopher)|Gordon, David]] (2007). [https://cdn.mises.org/The%20Essential%20Rothbard_4.pdf ''The Essential Rothbard''] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Auburn, Alabama: [[Ludwig von Mises Institute]]. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-933550-10-7|<bdi>978-1-933550-10-7</bdi>]]. [[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/123960448 123960448]. [https://web.archive.org/web/20210522113238/https://cdn.mises.org/The%20Essential%20Rothbard_4.pdf Archived] <span class="cs1-format">(PDF)</span> from the original on May 22, 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">July 7,</span> 2021</span>.</cite></ref> अशाप्रकारे, त्यांनी "मिसेसच्या अनिर्बंध अर्थशास्त्राला व्यक्तिवादी अराजकतावाद्यांच्या मानवाधिकारांच्या निरंकुश विचारांशी आणि राज्याच्या नकाराशी जोडले." <ref name="Miller">{{स्रोत पुस्तक|title=Blackwell Encyclopaedia of Political Thought|publisher=[[Blackwell Publishing]]|year=1991|isbn=978-0-631-17944-3|editor-last=Miller|editor-first=David|editor-link=David Miller (political theorist)|page=290}}</ref> एडवर्ड स्ट्रिंगहॅमच्या मते: "१९४० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात, मरे रोथबार्ड यांनी ठरवले की खाजगी-मालमत्ता अराजकतावाद हा मुक्त-बाजारपेठ विचारांचा तार्किक निष्कर्ष आहे [...]." <ref name="Stringham2007">{{स्रोत पुस्तक|title=Anarchy and the Law: The Political Economy of Choice|last=Stringham|first=Edward Peter|publisher=Transaction Publishers|year=2007|location=New Brunswick, NJ|page=3|chapter=Chapter 1: Introduction|chapter-url=https://deliverypdf.ssrn.com/delivery.php?ID=241124005024104084119023003122010066007003009040033092067067101077117023028084030102114017055054029044016124100023087125120022008000007082048031117095082018065072020041095026023125102088018095067108021106075117108123010108108003084003077099006003082&EXT=pdf&INDEX=TRUE}}{{मृत दुवा}} </ref> === वंश, लिंग आणि नागरी अधिकार === जॉर्ज मेसन विद्यापीठातील इतिहासाचे सहयोगी प्राध्यापक मायकल ओ'मॅली, रोथबार्ड यांचा नागरी हक्क चळवळ आणि [[महिलांचा मताधिकार|महिला मताधिकार]] चळवळीबद्दलचा सूर "तिरस्कारपूर्ण आणि शत्रुत्वपूर्ण" असल्याचे वर्णन करतात. रोथबार्ड यांनी महिला हक्क कार्यकर्त्यांवर टीका केली, आणि कल्याणकारी राज्याच्या वाढीचे श्रेय राजकीयदृष्ट्या सक्रिय अविवाहित स्त्रियांना दिले, "ज्यांच्या दुसऱ्यांच्या कामात ढवळाढवळ करण्याच्या प्रवृत्ती घर आणि कुटुंबाच्या जबाबदाऱ्यांनी बांधलेल्या नव्हत्या". <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/library/book/progressive-era|title=The Progressive Era|last=Rothbard|first=Murray|publisher=[[Ludwig von Mises Institute]]|year=2017|isbn=978-1610166744|location=Auburn, AL|pages=332|access-date=August 19, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023131723/https://cdn.mises.org/The%20Progressive%20Era_0.pdf|archive-date=October 23, 2020}}</ref> रोथबार्ड यांनी असा युक्तिवाद केला की पुरोगमी युगातील आणि त्यानंतरच्या विविध प्रकारच्या पुरोगामित्वाला, ज्यांना ते अमेरिकेवर एक हानिकारक प्रभाव मानत होते, त्यांचे नेतृत्व यांकी प्रोटेस्टंट (सहा [[न्यू इंग्लंड]] राज्ये आणि अपस्टेट न्यू यॉर्कमधील इंग्रजी वंशाचे [[प्रोटेस्टंट पंथ|प्रोटेस्टंट]] लोक), यहूदी स्त्रिया आणि "समलिंगी अविवाहित स्त्रिया" यांच्या युतीने केले होते. <ref>Murray N. Rothbard (August 11, 2006). [https://mises.org/daily/2225 "Origins of the Welfare State in America"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141011063900/http://mises.org/daily/2225}}. ''mises.org''.</ref> रोथबार्ड यांनी, [[स्त्रीवाद|स्त्रीवादाच्याच]] विषयावर लिहिताना म्हटले की, "अनेक अमेरिकेचे पुरुष मातृसत्ताक समाजात राहतात, जिथे पहिले 'मॉमइझम' (आईवरील अति आधार, 'आईवाद'), नंतर महिला शिक्षिका आणि त्यानंतर त्यांच्या बायकोंचे वर्चस्व असते", आणि स्त्रिया फायद्यात होत्या कारण त्यांना त्यांच्या नौऱ्यांचा पाठिंबा होता. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.rothbard.it/articles/women-liberation.pdf|title=The Great Women's Liberation Issue: Setting It Straight|last=Rothbard|first=Murray Newton|date=May 1970|publisher=Individualist}}</ref> रोथबार्ड यांचा स्त्रीवादाबद्दलचा नकारात्मक दृष्टिकोन १९९१ च्या 'महान थॉमस आणि हिल कार्यक्रम: भयानक विभागाला थांबवणे'''(द ग्रेट थॉमस अँड हिल शो: स्टॉपिंग द मॉन्स्ट्रस रेजिमेंट)'' या लेखातही आढळतो, जिथे त्यांनी लिहिले, "माझ्या नास्तिक स्वातंत्र्यवादी मित्रांना दुखावण्याचा धोका पत्करूनही, मला वाटते की हे दररोज अजून स्पष्ट होत आहे की पुराणमतवादी बरोबर आहेत: की प्रत्येक समाजात कोणता ना कोणता धर्म प्रभावी ठरणार आहे. आणि जर, उदा., ख्रिस्ती धर्माचा तिरस्कार करून त्याला बाहेर फेकले गेले, तर धर्माचे कोणतेतरी भयानक स्वरूप त्याची जागा घेणार आहे: मग तो साम्यवाद असो, न्यू एज गूढवाद असो, स्त्रीवाद असो किंवा वामपंथी शुद्धतावाद असो. मानवी स्वभावाच्या या मूलभूत सत्याला टाळण्यात काही अर्थ नाही." <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://archive.lewrockwell.com/rothbard/ir/Ch69.html|title=THE GREAT THOMAS & HILL SHOW: STOPPING THE MONSTROUS REGIMENT|last=Rothbard|first=Murray Newton|date=December 1991|website=archive.lewrockwell.com}}</ref> रोथबार्ड यांनी "संपूर्ण 'नागरी हक्क' रचना" काढून टाकण्याची मागणी केली, जी त्यांच्या मते "प्रत्येक अमेरिकेच्या नागरिकाच्या मालमत्तेच्या हक्कांना पायदळी तुडवते." त्यांनी १९६४ चा नागरी हक्क कायदा, ज्यात रोजगारातील भेदभावासंबंधीच्या शीर्षक ७ चा होता, रद्द करण्याच्या बाजूने सातत्याने मत मांडले, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://archive.lewrockwell.com/rothbard/ir/Ch69.html|title=The Great Thomas & Hill Show: Stopping the Monstrous Regiment|website=archive.lewrockwell.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418134336/https://archive.lewrockwell.com/rothbard/ir/Ch69.html|archive-date=April 18, 2017|access-date=July 31, 2016}}</ref> आणि शाळांचे राज्य-अनिवार्य एकीकरण स्वातंत्र्यवादी तत्त्वांचे उल्लंघन करते या कारणास्तव ''ब्राउन विरुद्ध शिक्षण मंडळ'' हा निर्णय रद्द करण्याची मागणी केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lewrockwell.com/2015/11/lew-rockwell/open-borders-assault-private-property/|title=Open Borders Are an Assault on Private Property – LewRockwell LewRockwell.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604161028/https://www.lewrockwell.com/2015/11/lew-rockwell/open-borders-assault-private-property/|archive-date=June 4, 2016|access-date=July 31, 2016}}</ref> "दक्षिणपंथी लोकवाद" नावाच्या एका निबंधात, रोथबार्ड यांनी "मध्यम आणि कामगार वर्गापर्यंत पोहोचण्यासाठी" काही उपाययोजना प्रस्तावित केल्या, ज्यात पोलिसांना "रस्त्यावरील गुन्हेगारांवर" कठोर कारवाई करण्याचे आवाहन करणे होते. त्यांनी लिहिले की "पोलिसांना मोकळे सोडले पाहिजे" आणि "त्यांना तात्काळ शिक्षा देण्याची परवानगी दिली पाहिजे, अर्थातच चूक झाल्यास ते जबाबदार असतील". त्यांनी पोलिसांना "रस्त्यांवरील भिकारी आणि भटके लोक हटवावेत" याचेही समर्थन केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://archive.lewrockwell.com/rothbard/ir/Ch5.html|title=Right-Wing Populism|website=archive.lewrockwell.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160524131828/http://archive.lewrockwell.com/rothbard/ir/Ch5.html|archive-date=May 24, 2016|access-date=July 31, 2016}}</ref> <ref name=":15">{{स्रोत पुस्तक|title=Routledge handbook of anarchy and anarchist thought|last=Massimino|first=Cory|date=2021|publisher=Routledge, Taylor & Francis group|isbn=978-1-138-73758-7|editor-last=Chartier|editor-first=Gary|series=Routledge handbooks|location=London|chapter=Two cheers for Rothbardianism|editor-last2=Van Schoelandt|editor-first2=Chad}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMassimino2021">Massimino, Cory (2021). "Two cheers for Rothbardianism". In Chartier, Gary; Van Schoelandt, Chad (eds.). ''Routledge handbook of anarchy and anarchist thought''. Routledge handbooks. London: Routledge, Taylor & Francis group. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-138-73758-7|<bdi>978-1-138-73758-7</bdi>]].</cite></ref> रोथबार्ड यांची नागरी हक्क चळवळीतील अनेक नेत्यांबद्दल तीव्र मते होती. त्यांच्या मते कृष्णवर्णीय फुटीरतावादी [[माल्कम एक्स]] हे एक "महान कृष्णवर्णीय नेते" होते आणि एकीकरणवादी [[मार्टिन ल्यूथर किंग|मार्टिन ल्यूथर किंग ज्युनियर]] यांना श्वेतवर्णीय लोकांना पसंत होते कारण ते "विकसित होत असलेल्या निग्रो क्रांतीवरील प्रमुख प्रतिबंधक शक्ती होते". <ref name="Enemy">{{स्रोत पुस्तक|title=An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard|last=Raimondo|first=Justin|publisher=Prometheus Books|year=2000|isbn=978-1-61592-239-0|location=Amherst, [[New York (state)|NY]]|author-link=Justin Raimondo}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRaimondo2000">[[Justin Raimondo|Raimondo, Justin]] (2000). ''An Enemy of the State: The Life of Murray N. Rothbard''. Amherst, [[न्यू यॉर्क (राज्य)|NY]]: Prometheus Books. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-61592-239-0|<bdi>978-1-61592-239-0</bdi>]].</cite></ref> जेकब जेन्सेन लिहितात की, १९६० च्या दशकातील रोथबार्ड यांची भाष्ये, ज्यात विभक्त समुदायांमध्ये "ब्लॅक पॉवर" आणि "व्हाइट पॉवर" या दोन्हींना मान्यता दिली होती, ती वांशिक विलगीकरणाला पाठिंबा देण्यासारखीच होती. {{Sfn|Jensen|2022}} १९९३ मध्ये, रोथबार्ड यांनी "विभक्त कृष्णवर्णीय राष्ट्रा"ची संकल्पना नाकारली आणि विचारले, "कोणाला असे वाटते का की... नवीन आफ्रिका अमेरिकेकडून कोणत्याही मोठ्या "परकीय मदती"शिवाय स्वतःच्या बळावर पुढे जाण्यास समाधानी असेल?" <ref>Rothbard, Murray N. (February 1993). [http://archive.lewrockwell.com/1970/01/murray-n-rothbard/their-malcolm-and-mine/ "Their Malcolm ... and Mine."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220330013408/http://archive.lewrockwell.com/1970/01/murray-n-rothbard/their-malcolm-and-mine/}} LewRockwell.com</ref> रोथबार्ड यांनी असेही सुचवले की मार्टिन ल्यूथर किंग ज्युनियर यांना असलेला विरोध, ज्यांना त्यांनी "सक्तीचे एकीकरणवादी" म्हणून हिणवले होते, तो त्यांच्या " पारंपरिक स्वातंत्र्यवादी " राजकीय चळवळीच्या सदस्यांसाठी एक कसोटी असायला हवा. <ref>Rothbard, Murray (November 1994). [http://archive.lewrockwell.com/rothbard/ir/Ch16.html "Big-Government Libertarians."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170131223653/http://archive.lewrockwell.com/rothbard/ir/Ch16.html}} ''LewRockwell.com''</ref> === युद्धाबद्दलची मते === रँडॉल्फ बॉर्नप्रमाणे, रोथबार्ड यांचा असा विश्वास होता की "युद्ध हे राज्याचे आरोग्य आहे". डेव्हिड गॉर्डन यांच्या मते, रोथबार्ड यांच्या आक्रमक परराष्ट्र धोरणाला विरोध करण्याचे हेच कारण होते. <ref name="Gordon">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/about/3249|title=Biography of Murray N. Rothbard (1926–1995)|last=Gordon|first=David|authorlink=David Gordon (philosopher)|date=February 26, 2007|publisher=[[Ludwig von Mises Institute]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120202054227/http://mises.org/about/3249|archive-date=February 2, 2012|access-date=August 13, 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGordon2007">[[David Gordon (philosopher)|Gordon, David]] (February 26, 2007). [https://mises.org/about/3249 "Biography of Murray N. Rothbard (1926–1995)"]. [[Ludwig von Mises Institute]]. [https://web.archive.org/web/20120202054227/http://mises.org/about/3249 Archived] from the original on February 2, 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">August 13,</span> 2013</span>.</cite></ref> रोथबार्ड यांचा असा विश्वास होता की नवीन युद्धे थांबवणे आवश्यक आहे आणि सरकारने नागरिकांना पूर्वीच्या युद्धांमध्ये कसे ओढले हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे. "युद्ध, शांती, व राज्य" आणि "राज्याचे शरीरशास्त्र" या दोन निबंधांनी या विचारांचा विस्तार केला. रोथबार्ड यांनी विल्फ्रेदो पारेतो, गाएतानो मोस्का आणि रॉबर्ट मिशेल्स यांच्या विचारांचा उपयोग करून राज्य कर्मचारी, उद्दिष्ट्ये आणि विचारधारेचे साचा तयार केले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://antiwar.com/stromberg/?articleid=4296|title=Murray Rothbard on States, War, and Peace: Part I|last=Stromberg|first=Joseph R.|date=January 10, 2005|publisher=[[Antiwar.com]]|orig-year=first published June 12, 2000|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823091728/http://antiwar.com/stromberg/?articleid=4296|archive-date=August 23, 2011|access-date=May 1, 2009}} Also see [http://www.antiwar.com/stromberg/?articleid=4420 Part II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417215914/http://antiwar.com/stromberg/?articleid=4420}}, originally published June 20, 2000.</ref> <ref>See both essays: Rothbard, Murray. [http://www.lewrockwell.com/rothbard/rothbard26.html "War, Peace, and the State"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515223625/http://www.lewrockwell.com/rothbard/rothbard26.html}}, first published 1963; [http://www.lewrockwell.com/rothbard/rothbard62.html "Anatomy of the State"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120908063653/http://www.lewrockwell.com/rothbard/rothbard62.html}}, first published 1974.</ref> <sup class="noprint Inline-Template noprint Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs a reference to an independent source. (March 2023)">स्वतंत्र स्रोताची आवश्यकता आहे</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFATULTSORT:रॉथबार्ट, मरे}} [[वर्ग:अमेरिकन अर्थतज्ज्ञ]] [[वर्ग:इ.स. १९९५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १९२६ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 6lmi6myxbx4xxf5sjua0aet3ca8e7ej 0 380376 2690342 2688317 2026-06-20T23:46:09Z TheonlyPuneriintown 157039 शुद्धलेखन 2690342 wikitext text/x-wiki {{मट्रा}} '''ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद''' ही एक आर्थिक मतवाद आहे जी पद्धतशीर व्यक्तिवादाचे कठोर पालन करण्याचे समर्थन करते, ही संकल्पना सांगते की सामाजिक घटना प्रामुख्याने व्यक्तींच्या प्रेरणा आणि कृती तसेच त्यांच्या स्वार्थातून घडतात. ऑस्ट्रियन-संप्रदायाच्या सिद्धांतकारांचे मत आहे की आर्थिक सिद्धांत प्रामुख्याने सांख्यिकीय विश्लेषणातून न घेता, केवळ मानवी कृतीच्या मूलभूत स्वयंसिद्धांतांमधून, ज्याला कृतीशास्त्र म्हणून ओळखले जाते, त्यातून घेतला पाहिजे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://cdn.mises.org/principles_of_economics.pdf|title=Principles of Economics|last=Menger|first=Carl|publisher=Ludwig von Mises Institute|year=2007|location=Auburn, Alabama|language=en-us|translator-last=Dingwall|translator-first=James|translator-last2=Hoselitz|translator-first2=Bert F.}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2015/entries/methodological-individualism/|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|last=Heath|first=Joseph|date=1 May 2018|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|access-date=1 May 2018|via=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref> <ref name="Mises_Action">Ludwig von Mises. [[Human Action]], p. 11, "Purposeful Action and Animal Reaction". Referenced 2011-11-23. </ref> <ref>{{Citation|accessdate=2026-05-24}}</ref> ऑस्ट्रियन मतवादाचा उगम १८७१ मध्ये झाला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.econlib.org/library/Enc/AustrianSchoolofEconomics.html#:~:text=By%20Peter%20J.,Boettke&text=The%20Austrian%20school%20of,marginalist%20revolution%20in%20economic%20analysis.|title=Austrian School of Economics|website=Econlib|language=en-US|access-date=2024-12-19}}</ref> [[व्हियेना|व्हिएन्नामध्ये]] कार्ल मेंगर, एउगेन फॉन बोम-बावेर्क, फ्रेडरिक फॉन वीजर आणि इतर लोकांच्या कार्यासह त्याचे उगम झाले. <ref>Joseph A. Schumpeter, History of economic analysis, Oxford University Press 1996, {{ISBN|978-0195105599}}.</ref> ते शास्त्रीय मतवादाच्या विरोधात होते, हा वाद ''<nowiki/>'मेथोडनस्ट्राइट''' किंवा 'पद्धतीचा वाद' म्हणून ओळखला जातो. या परंपरेत काम करणारे सध्याचे अर्थशास्त्रज्ञ अनेक देशांमध्ये आहेत, पण त्यांच्या कार्याला अजूनही ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्र म्हणून संबोधले जाते. ऑस्ट्रियन मतवादाच्या सुरुवातीच्या वर्षांतील सैद्धांतिक योगदानांमध्ये मूल्याचा व्यक्तिनिष्ठ सिद्धांत, किंमत सिद्धांतातील सीमांतवाद आणि आर्थिक गणना समस्येची मांडणी यात आहे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/hayekcoordinatio0000unse|title=Hayek, Co-ordination and Evolution: His Legacy in Philosophy, Politics, Economics and the History of Ideas|last=Birner|first=Jack|last2=van Zijp|first2=Rudy|publisher=[[Routledge]]|year=1994|isbn=978-0-415-09397-2|location=London, New York|page=[https://archive.org/details/hayekcoordinatio0000unse/page/94 94]}}</ref> == इतिहास == [[चित्र:Jean-baptiste_Say.jpg|डावे|इवलेसे|जां-बातिस्त से . फ्रांसी उदारमतवादी राजकीय अर्थशास्त्राची मतवाद ही ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्राच्या मतवादाची बौद्धिक पूर्वज आहे.]] === पूर्वसूचक === सलामांका मतवाद (१६ व्या शतकातील स्पेन) आणि फ्रांसी उदारमतवादी शाळा (१९ व्या शतकातील फ्रांस) यांना अनेकदा ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवादाचे सुरुवातीचे पूर्वसूचक मानले जाते, कारण त्यांनी मूल्याच्या व्यक्तिनिष्ठ सिद्धांतामध्ये योगदान दिले आणि [[मुक्त बाजार|मुक्त-बाजारपेठ]] तत्त्वांचे समर्थन केले. सलामांका विद्यापीठातील फ्रान्सिस्को दे वितोरिया आणि लुइस दे मोलिना यांसारख्या विद्वानांनी असा युक्तिवाद केला की वस्तूंचे मूल्य आंतरिक घटकांऐवजी वैयक्तिक पसंतींद्वारे निर्धारित केले जाते. त्यांनी किंमती निश्चित करण्यात [[मागणी व पुरवठा|पुरवठा आणि मागणीची]] भूमिका आणि सुदृढ पैशाचे महत्त्व यावरही भर दिला, ज्यामुळे आधुनिक आर्थिक संकल्पनांचा पाया घातला गेला, ज्यांना ऑस्ट्रियन मतवादाने नंतर परिष्कृत आणि विस्तारित केले. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://cdn.mises.org/The%20School%20of%20Salamanca_3.pdf|title=The School of Salamanca|last=Grice-Hutchinson|first=Marjorie|publisher=Oxford at the Clarendon Press|year=1952}}</ref> <ref>{{Citation|title=School of Salamanca|accessdate=2026-04-17}}</ref> === पहिली लाट === [[चित्र:Carl_Menger.jpg|डावे|इवलेसे|कार्ल मेंगर]] या मतवादाचा उगम [[ऑस्ट्रिया-हंगेरी|ऑस्ट्रिया-हंगेरीमधील]] [[व्हियेना|व्हिएन्ना]] येथे झाला. कार्ल मेंगर यांचे १८७१ मधील ''अर्थशास्त्राचे सिद्धांत(प्रिन्सिपल्स ऑफ इकॉनॉमिक्स)'' हे पुस्तक सामान्यतः ऑस्ट्रियन मतवादाचा पाया मानले जाते. हे पुस्तक सीमांत उपयोगितेचा सिद्धांत मांडणाऱ्या पहिल्या आधुनिक पुस्तकांपैकी होते. ऑस्ट्रियन मतवाद ही १८७० च्या दशकातील सीमांतवादी क्रांतीच्या तीन संस्थापक प्रवाहांपैकी एक होती, आणि अर्थशास्त्रामध्ये व्यक्तिनिष्ठ दृष्टिकोनाचा परिचय करून देणे हे तिचे प्रमुख योगदान होते. <ref name="keizer">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=CJ5sFtfZy8AC&q=subjectivist|title=Austrian Economics in Debate|last=Keizer|first=Willem|publisher=Routledge|year=1997|isbn=978-0-415-14054-6|location=New York|pages=1}}</ref> [[जॉन स्टुअर्ट मिल]] यांनी यापूर्वीही त्यांच्या १८४८ च्या ''राजकीय अर्थशास्त्राचे सिद्धांत(प्रिन्सिपल्स ऑफ पॉलिटिकल इकॉनॉमी)'' या पुस्तकात असाच विचार मांडला होता, <ref>Ahiakpor, J. C. W. (2003): ''Classical Macroeconomics. Some Modern Variations and Distortions'', Routledge, पृ. २१.</ref> त्यांनी असे निरीक्षण नोंदवले की, खरेदीदारासाठी एखाद्या गोष्टीची उपयुक्तता हीच प्रभावीपणे ती सर्वोच्च किंमत ठरवते जी कोणीही त्या गोष्टीसाठी तर्कसंगतपणे देईल. बाजारातील किंमत उपयुक्ततेच्या या पातळीच्या खाली येऊ शकते, पण ती त्यापेक्षा जास्त वाढू शकत नाही; अजून काही खरेदीदार त्यांच्या गरजा पूर्ण करण्यास त्या गोष्टीच्या योग्य मूल्यापेक्षा जास्त पैसे देत असतील. <ref>Mill, J. S. (1848). ''Principles of Political Economy.'' </ref> जरी सीमांतवाद सर्वसाधारणपणे प्रभावशाली होता, तरी मेंगरच्या कार्याभोवती एक अधिक विशिष्ट मतवाद एकत्र येऊ लागली, जी "मानसशास्त्रीय मतवाद", "व्हिएन्ना मतवाद" किंवा "ऑस्ट्रियन मतवाद" म्हणून ओळखली जाऊ लागली. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Kirzner|first=Israel M.|year=1987|title=Austrian School of Economics|journal=[[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]]|volume=1|pages=145–151}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=History of economic analysis|last=Schumpeter|first=Joseph A.|last2=Schumpeter|first2=Elizabeth Boody|date=1994|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-510559-9|location=New York}}</ref> मेंगरच्या आर्थिक सिद्धांतातील योगदानानंतर लगेचच एउगेन फॉन बोम-बावेर्क आणि फ्रेडरिक फॉन वीजर यांचे योगदान आले. हे तीन अर्थशास्त्रज्ञ ऑस्ट्रियन मतवादाची "पहिली लाट" म्हणून ओळखले जाऊ लागले. बोम-बावेर्क यांनी १८८० आणि १८९० च्या दशकात [[कार्ल मार्क्स|कार्ल मार्क्सवर]] विस्तृत टीका लिहिल्या आणि १९ व्या शतकाच्या उत्तरार्धातील मेथोडनस्ट्राइट(Methodenstreit) ऑस्ट्रियन लोकांच्या सहभागाचा ते एक भाग होते, ज्या दरम्यान त्यांनी ऐतिहासिक पंथाच्या [[गेओर्ग विल्हेल्म फ्रीडरीश हेगल|हेगेली]] सिद्धांतांवर आक्रमण केला. <ref name=":8">{{स्रोत पुस्तक|title=Economic theory in retrospect|last=Blaug|first=Mark|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-57153-1|edition=5th|location=Cambridge ; New York}}</ref> === २० व्या शतकाच्या सुरुवातीला === फ्रँक अल्बर्ट फेटर (१८६३-१९४९) हे ऑस्ट्रियन मतवादाच्या क्षेत्रातील एक नेते होते. त्यांनी १८९४ मध्ये हॅले विद्यापीठातून विद्यावाचस्पती मिळवली आणि १९०१ मध्ये [[कॉर्नेल विद्यापीठ|कॉर्नेल]] विद्यापीठात राजकीय अर्थशास्त्र आणि वित्त या विषयांचे प्राध्यापक झाले <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=A history of economic theory & method|last=Ekelund|first=Robert B.|last2=Hébert|first2=Robert F.|date=2014|publisher=Waveland Press|isbn=978-1-4786-0638-3|edition=6th|location=Long Grove, Ill}}</ref> १९२० च्या दशकात व्हिएन्ना विद्यापीठात अनेक महत्त्वाच्या ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांनी शिक्षण घेतले आणि नंतर लुडविग फॉन मिसेस यांनी आयोजित केलेल्या खाजगी परिसंवादांमध्ये भाग घेतला. यामध्ये गॉटफ्रीड हॅबरलर, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/page/1452/Biography-of-Gottfried-Haberler-19011995|title=Biography of Gottfried Haberler (1901–1995)|last=Salerno|first=Joseph T.|date=1 August 2007|website=Mises Institute|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914003239/https://mises.org/page/1452/Biography-of-Gottfried-Haberler-19011995|archive-date=2014-09-14}}</ref> फ्रेडरिक हायेक, फ्रिट्झ माखलुप, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/page/1457/Biography-of-Fritz-Machlup-19021983|title=Biography of Fritz Machlup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130705121450/http://mises.org/page/1457/Biography-of-Fritz-Machlup-19021983|archive-date=5 July 2013|access-date=16 June 2013}}</ref> कार्ल मेंगर (कार्ल मेंगरचे पुत्र), <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.iit.edu/csl/am/about/menger/about.shtml|title=About Karl Menger – Department of Applied Mathematics – IIT College of Science – Illinois Institute of Technology|website=www.iit.edu|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029202644/http://www.iit.edu/csl/am/about/menger/about.shtml|archive-date=29 October 2013|access-date=1 May 2018}}</ref> ऑस्कर मॉर्गेनस्टर्न, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://library.duke.edu/rubenstein/findingaids/morgenst/|title=Guide to the Oskar Morgenstern Papers, 1866–1992 and undated|website=Rubenstein Library|publisher=Duke University|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017075648/http://library.duke.edu/rubenstein/findingaids/morgenst/|archive-date=2012-10-17}}</ref> पॉल रोझेनस्टाईन-रोडान, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://archives.lse.ac.uk/Record.aspx?src=CalmView.Catalog&id=COLL+MISC+0324|title=Rodan; Paul Rosenstein (1902–1985); political economist|publisher=Archive at London School of Economics|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811180137/http://archives.lse.ac.uk/Record.aspx?src=CalmView.Catalog&id=COLL+MISC+0324|archive-date=2011-08-11}}</ref> अब्राहम वाल्ड, <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Morgenstern|first=Oskar|date=October 1951|title=Abraham Wald, 1902–1950|journal=Econometrica|publisher=The Econometric Society|volume=19|pages=361–367|doi=10.2307/1907462|jstor=1907462}}</ref> आणि मायकेल ॲं. हेलपेरिन, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/library/studies-economic-nationalism|title=Studies in Economic Nationalism|date=18 August 2014}}</ref> आणि समाजशास्त्रज्ञ आल्फ्रेड शुट्झ हे सगळे ते. <ref><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles>{{multiref|{{cite journal |author-link=Peter Kurrild-Klitgaard |last=Kurrild-Klitgaard |first=Peter |title=The Viennese Connection: Alfred Schutz and the Austrian School |journal=Quarterly Journal of Austrian Economics |volume=6 |issue=2 |date=Summer 2003 |pages=35–67 |doi=10.1007/s12113-003-1018-y |s2cid=154202208 |url=http://mises.org/journals/qjae/pdf/qjae6_2_2.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://mises.org/journals/qjae/pdf/qjae6_2_2.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live |access-date=2022-08-19}}|{{cite journal |author-link=Peter Kurrild-Klitgaard |last=Kurrild-Klitgaard |first=Peter |doi=10.1023/A:1011199831428 |title=On Rationality, Ideal Types and Economics: Alfred Schütz and the Austrian School |journal=The Review of Austrian Economics |volume=14 |pages=119–143 |date=2001|issue=2/3 |s2cid=33060092 }}}} </ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=The Penguin history of economics|last=Backhouse|first=Roger|date=2002|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-026042-7|location=London New York Victoria, Australia}}</ref> === २० व्या शतकाच्या उत्तरार्धात === [[चित्र:Campus_of_Mises_Institute.jpg|डावे|इवलेसे|मिसेस संस्थेचा परिसर, ऑबर्न, अलाबामा, अमेरिका]] १९३० च्या दशकाच्या मध्यापर्यंत, बहुतेक अर्थशास्त्रज्ञांनी सुरुवातीच्या ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांचे महत्त्वपूर्ण योगदान मानलेल्या गोष्टी स्वीकारल्या होत्या. <ref name="Boettke and Leeson">{{स्रोत पुस्तक|title=A Companion to the History of Economic Thought|last=Boettke|first=Peter J.|last2=Leeson|first2=Peter T.|publisher=Blackwell Publishing|year=2003|isbn=978-0-631-22573-7|editor-last=Samuels|editor-first=Warren|editor-link=Warren Samuels|pages=446–452|chapter=28A: The Austrian School of Economics 1950–2000|author-link2=Peter T. Leeson|editor-last2=Biddle|editor-first2=Jeff E.|editor-last3=Davis|editor-first3=John B.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=3H8gBQv5MysC&pg=PA445}}</ref> फ्रिट्झ माखलुपने हायेकचे वाक्य उद्धृत केले की "एखाद्या मतवादाचे सर्वात मोठे यश हे आहे की ती नसतेही, कारण तिची मूलभूत शिकवण सर्वमान्य विचारांचा भाग बनलेली असते". <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/daily/1700/Ludwig-von-Mises-A-Scholar-Who-Would-Not-Compromise|title=Ludwig von Mises: A Scholar Who Would Not Compromise|date=15 December 2004|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914002324/https://mises.org/daily/1700/Ludwig-von-Mises-A-Scholar-Who-Would-Not-Compromise|archive-date=2014-09-14|access-date=2014-09-13}} Homage to Mises by Fritz Machlup 1981.</ref> <ref name=":7">{{स्रोत पुस्तक|title=Marginal revolutionaries: how Austrian economists fought the war of ideas|last=Wasserman|first=Janek|date=2019|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-22822-9|location=New Haven}}</ref> २० व्या शतकाच्या मध्याच्या सुमारास, गणितीय प्रतिरूपण आणि सांख्यिकीय पद्धतींना पआवडणाऱ्या मुख्य प्रवाहातील अर्थशास्त्रज्ञांनी ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्राला मोठ्या प्रमाणात बाजूला सारले. <ref name="Backhouse">{{जर्नल स्रोत|last=Backhouse|first=Roger E|date=January 2000|title=Austrian economics and the mainstream: View from the boundary|url=https://mises.org/library/austrian-economics-and-mainstream-view-boundary|journal=The Quarterly Journal of Austrian Economics|volume=3|issue=2|pages=31–43|doi=10.1007/s12113-000-1002-8|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20170210110045/https://mises.org/library/austrian-economics-and-mainstream-view-boundary|archive-date=2017-02-10|access-date=2017-01-24|quote="Hayek did not fall out of favor because he was not Keynesian (neither are Friedman or Lucas) but because he was perceived to be doing neither rigorous theory nor empirical work"}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Modern macroeconomics: its origins, development and current state|last=Snowdon|first=Brian|last2=Vane|first2=Howard R.|date=2006|publisher=Elgar|isbn=978-1-84542-208-0|edition=Paperback ed., reprinted|location=Cheltenham}}</ref> मिसेस यांचे विद्यार्थी इस्राएल किर्झनर म्हणाले की, १९५४ मध्ये, जेव्हा किर्झनर विद्यावर्च करत होते, तेव्हा अशी कोणतीही स्वतंत्र ऑस्ट्रियन मतवाद नव्हतीच. कोणत्या पदव्युत्तर शिक्षण संस्थेत जावे याचा निर्णय घेत असताना, मिसेस यांनी त्यांना जॉन्स हॉपकिन्स येथील जायसाठी स्वीकारण्याचा सल्ला दिला होता, कारण ते एक प्रतिष्ठित विद्यापीठ होते आणि फ्रिट्झ माखलुप तिथे शिकवत होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/journals/aen/aen17_1_1.asp|title=Interview of Israel Kirzner|last=Kirzner|first=Israel|publisher=Ludwig von Mises Institute|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909160322/http://mises.org/journals/aen/aen17_1_1.asp|archive-date=9 September 2013|access-date=17 June 2013}}</ref> १९४० च्या दशकानंतर, ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्राला दोन आर्थिक मतवादांमध्ये विभागले जाऊ शकते आणि २० व्या शतकाच्या उत्तरार्धात या मतवादात काही प्रमाणात फूट पडली. मिसेस यांच्यासारख्या ऑस्ट्रियन लोकांचा एक गट नव-शास्त्रीय पद्धतीला अपरिवर्तनीयपणे सदोष मानतो; फ्रेडरिक हायेक यांच्यासारखा दुसरा गट नव-अभिजात पद्धतीचा मोठा भाग स्वीकारतो आणि अर्थव्यवस्थेतील सरकारी हस्तक्षेपाला अधिक स्वीकारार्ह मानतो. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/journals/qjae/pdf/qjae7_1_3.pdf|title=The Hayek and Mises Controversy: Bridging Differences – Odd J. Stalebrink|last=Kanopiadmin|date=30 July 2014|website=mises.org|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114044020/http://mises.org/journals/qjae/pdf/qjae7_1_3.pdf|archive-date=14 November 2012|access-date=1 May 2018}}</ref> <ref name=":7">{{स्रोत पुस्तक|title=Marginal revolutionaries: how Austrian economists fought the war of ideas|last=Wasserman|first=Janek|date=2019|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-22822-9|location=New Haven}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWasserman2019">Wasserman, Janek (2019). ''Marginal revolutionaries: how Austrian economists fought the war of ideas''. New Haven: Yale University Press. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-300-22822-9|<bdi>978-0-300-22822-9</bdi>]].</cite></ref> हेन्री हाझलिट यांनी १९३० ते १९८० च्या दशकापर्यंत अनेक प्रकाशनांसाठी अर्थशास्त्रावरील स्तंभ आणि संपादकीय लिहिले आणि ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्राच्या विषयावर अनेक पुस्तके लिहिली. हाझलिट यांच्या विचारांवर मिसेस यांचा चांगला प्रभाव होता. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.thefreemanonline.org/featured/remembering-henry-hazlitt/|title=Remembering Henry Hazlitt|publisher=[[The Freeman (magazine)|The Freeman]]|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130113132434/http://www.thefreemanonline.org/featured/remembering-henry-hazlitt/|archive-date=2013-01-13|access-date=2013-03-11}}</ref> त्यांच्या ''एका धड्यात अर्थशास्त्र(इकॉनॉमिक्स इन वन लेसन)'' (१९४६) या पुस्तकाच्या दहा लाखांहून अधिक प्रती विकल्या गेल्या आणि ते [[जॉन मेनार्ड केन्स]] यांच्या ''सामान्य सिद्धांट(जनरल थिअरी)'' या ग्रंथावरील ओळी-ओळीने केलेल्या टीकेसाठी, ''नव्या अर्थशास्त्राचे चूक(द फेल्युअर ऑफ द "न्यू इकॉनॉमिक्स)'' (१९५९) साठी देखील ओळखले जातात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/about/3233|title=Biography of Henry Hazlitt|publisher=Ludwig von Mises Institute|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120128182613/https://www.mises.org/about/3233|archive-date=2012-01-28|access-date=2013-03-11}}</ref> === आजच्या ऑस्ट्रियन लोकांमध्ये विभागणी === अर्थशास्त्रज्ञ लेलँड येगर यांनी २० व्या शतकाच्या उत्तरार्धातील मतभेदांवर चर्चा केली आणि [[मरे रॉथबार्ड]], हान्स-हेर्मन हॉप, जोसेफ सालेर्नो आणि इतरांनी लिहिलेल्या एका चर्चेचा संदर्भ दिला, ज्यात त्यांनी हायेकवर टीका केली होती. येगर म्हणाले: "[आर्थिक गणनेतील ज्ञानाच्या भूमिकेवर] मिसेस आणि हायेक यांच्यात फूट पाडण्याचा प्रयत्न करणे, विशेषतः हायेकचा अपमान करून, या दोन महान पुरुषांशी अन्याय करणे आणि आर्थिक विचारांच्या इतिहासाशी विश्वासघात करणे आहे". त्यांनी पुढे या मतभेदांना आर्थिक विश्लेषणासाठी आणि पूर्व युरोपीय साम्यवादाच्या पतनाच्या ऐतिहासिक समजासाठी विध्वंसक मानले. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Is the Market a Test of Truth and Beauty?: Essays in Political Economy|last=Yeager|first=Leland|publisher=Ludwig von Mises Institute|year=2011|pages=93 ff|author-link=Leland B. Yeager}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.emerald.com/books/book/15022/Research-in-the-History-of-Economic-Thought-and|title=Research in the History of Economic Thought and Methodology|date=2016-07-29|publisher=Emerald Group Publishing Limited|isbn=978-1-78560-960-2|language=en|chapter=The History of a Tradition: Austrian Economics from 1871 to 2016|doi=10.1108/S0743-4154201634A}}</ref> लुडविग फॉन मिसेस संस्थेने १९९९ मध्ये प्रकाशित केलेल्या एका पुस्तकात, <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/books/15great.pdf|title=15 Great Austrian Economists – Murray Rothbard|last=Hoppe|first=Hans-Hermann|publisher=Ludwig von Mises Institute|year=1999|location=Alabama|pages=223 ff|archive-url=https://web.archive.org/web/20141007115806/http://mises.org/books/15great.pdf|archive-date=2014-10-07}}</ref> हॉप यांनी प्रतिपादन केले की रोथबार्ड हे "ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रातील मुख्य प्रवाहाचे" नेते होते आणि त्यांनी रॉथबार्ड यांची तुलना नोबेल पारितोषिक विजेते फ्रेडरिक हायेक यांच्याशी केली, ज्यांना त्यांनी एक [[अनुभववाद|ब्रिटिश अनुभववादी]] आणि मिसेस व रॉथबार्ड यांच्या विचारांचे विरोधक म्हणून ओळखले. हॉप यांनी मान्य केले की हायेक हे शिक्षणक्षेत्रातील सर्वात प्रमुख ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ होते, पण त्यांनी असेही म्हटले की हायेक हे ऑस्ट्रियन परंपरेचे विरोधक होते, जी कार्ल मेंगर आणि बोम-बावेर्क यांच्यापासून मिसेसमार्गे रॉथबार्डपर्यंत पोहोचली होती. ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ वॉल्टर ब्लॉक म्हणतात की ऑस्ट्रियन मतवादाला आर्थिक सिद्धांत आणि राजकीय सिद्धांत या दोन श्रेणींद्वारे आर्थिक विचारांच्या इतर मतवादांपासून वेगळे केले जाऊ शकते. ब्लॉक यांच्या मते, हायेक यांना ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ मानले जाऊ शकते, पण राजकीय सिद्धांतावरील त्यांचे विचार स्वातंत्र्यवादी राजकीय सिद्धांताशी जुळत नाहीत, ज्याला ब्लॉक ऑस्ट्रियन मतवादाचा अविभाज्य भाग मानतात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=LiX7dzyHkK4|title=Dr. Walter Block: Austrian vs Chicago Schools|publisher=Mises Canada: Rothbard School 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518134054/https://www.youtube.com/watch?v=LiX7dzyHkK4|archive-date=18 May 2015|access-date=3 December 2014}}</ref> हॉप आणि ब्लॉक यांनी हायेकवर केलेली टीका ऑस्ट्रियन मतवादाचे संस्थापक कार्ल मेंगर यांनाही लागू होते. हॉप यावर जोर देतात की, त्यांच्या मते इंग्रजी अनुभवजन्य परंपरेतील हायेक, ऑस्ट्रियन मतवादाच्या तथाकथित बुद्धिवादी परंपरेचे विरोधक आहेत; मेंगर यांनी हायेक यांच्याप्रमाणेच आपल्या कार्यांमध्ये बुद्धिवादावर जोरदार टीका केली. <ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/system/tdf/Investigations%20into%20the%20Method%20of%20the%20Social%20Sciences_5.pdf?file=1&type=document|title=Investigations into the Methods of the Social Sciences|last=Menger|first=Carl|pages=173–175|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211155554/https://mises.org/system/tdf/Investigations%20into%20the%20Method%20of%20the%20Social%20Sciences_5.pdf?file=1&type=document|archive-date=2017-02-11}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://econfaculty.gmu.edu/bcaplan/whyaust.htm|title=Why I Am Not an Austrian Economist|website=econfaculty.gmu.edu|access-date=2026-04-19}}</ref> मेंगर यांनी या कल्पनेवर जोर दिला की अशा अनेक संस्था आहेत ज्या मुद्दाम तयार केल्या गेल्या नाहीत, त्यांच्याकडे एक प्रकारची "श्रेष्ठ बुद्धिमत्ता" आहे आणि त्या समाजासाठी महत्त्वाची कार्ये पार पाडतात. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/system/tdf/Investigations%20into%20the%20Method%20of%20the%20Social%20Sciences_5.pdf?file=1&type=document|title=Investigations into the Methods of the Social Sciences|last=Menger|first=Carl|pages=146–147|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211155554/https://mises.org/system/tdf/Investigations%20into%20the%20Method%20of%20the%20Social%20Sciences_5.pdf?file=1&type=document|archive-date=2017-02-11}}</ref> <ref name=":0" /> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/system/tdf/Investigations%20into%20the%20Method%20of%20the%20Social%20Sciences_5.pdf?file=1&type=document|title=Investigations into the Methods of the Social Sciences|last=Menger|first=Carl|pages=91|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211155554/https://mises.org/system/tdf/Investigations%20into%20the%20Method%20of%20the%20Social%20Sciences_5.pdf?file=1&type=document|archive-date=2017-02-11}}</ref> या भूमिकांना आधार देण्यास त्यांनी एडमंड बर्क आणि इंग्रजी परंपरेबद्दलही सांगितले. <ref name=":0" /> === प्रभाव === "पहिल्या लाटेतील" ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांनी विकसित केलेले अनेक सिद्धांत बऱ्याच काळापूर्वी मुख्य प्रवाहातील अर्थशास्त्रात सामावून घेतले गेले आहेत. <ref>It has also influenced related disciplines such as Law and Economics, see. K. Grechenig, M. Litschka, "Law by Human Intent or Evolution? Some Remarks on the Austrian School of Economics' Role in the Development of Law and Economics", ''European Journal of Law and Economics'' 2010, vol. 29, no. 1, पृ. ५७–७९.</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Economic thought: a brief history|last=Kurz|first=Heinz D.|date=2017|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-17259-2|edition=|location=New York|translator-last=Riemer|translator-first=Jeremiah M.}}</ref> यामध्ये कार्ल मेंगरचे सीमांत उपयोगितेवरील सिद्धांत, फ्रेडरिक फॉन वीजरचे संधी खर्चावरील सिद्धांत आणि एउगेन फॉन बोम-बावेर्कचे काल-प्राधान्यावरील सिद्धांत, तसेच मेंगर आणि बोम-बावेर्क यांनी मार्क्सवादी अर्थशास्त्रावर केलेल्या टीका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/library/austrian-schools-critique-marxism|title=The Austrian School's Critique of Marxism|last=kanopiadmin|date=2011-03-14|website=Mises Institute|language=en|access-date=2019-02-02}}</ref> [[फेडरल रिझर्व सिस्टम|अमेरिकेचे फेडरल रिझर्व्हचे]] माजी अध्यक्ष ॲलन ग्रीनस्पॅन म्हणाले की, ऑस्ट्रियन मतवादाच्या संस्थापकांनी "त्यांच्यापैकी बहुतेकांच्या कार्यकाळापासून खूप दूरच्या भविष्याचा वेध घेतला आणि या देशातील बहुतेक मुख्य प्रवाहातील अर्थशास्त्रज्ञांच्या मतवादावर त्यांचा खोल आणि, माझ्या मते, कदाचित अपरिवर्तनीय परिणाम झाला आहे". <ref>Greenspan, Alan. "Hearings before the U.S. House of Representatives' Committee on Financial Services". U.S. House of Representatives' Committee on Financial Services. Washington, D.C.. 25 July 2000. </ref> १९८७ मध्ये, नोबेल पारितोषिक विजेते जेम्स मॅ. बुकानन यांनी एक मुलाखतकाराला सांगितले: "मला ऑस्ट्रियन म्हटले जाण्यावर माझा कोणताही आक्षेप नाही. हायेक आणि मिसेस मला ऑस्ट्रियन मानू शकतील, पण निश्चितपाणेच इतरांपैकी काही जण मानणार नाहीत". <ref>{{जर्नल स्रोत|date=Fall 1987|title=An Interview with Laureate James Buchanan|url=https://mises.org/journals/aen/aen9_1_1.asp|journal=Austrian Economics Newsletter|volume=9|issue=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914022018/https://mises.org/journals/aen/aen9_1_1.asp|archive-date=2014-09-14|access-date=2022-08-19}}</ref> == सिद्धांत == ऑस्ट्रियन मतवादानुसार, वैयक्तिक ज्ञान, वेळ, अपेक्षा आणि इतर व्यक्तिनिष्ठ घटकांसह व्यक्तींच्या व्यक्तिनिष्ठ निवडींमुळे सर्व आर्थिक घटना घडतात. ऑस्ट्रियन मतवादी वैयक्तिक निवडीच्या सामाजिक परिणामांचे परीक्षण करून अर्थव्यवस्था समजून घेण्याचा प्रयत्न करतात, या दृष्टिकोनाला पद्धतशीर व्यक्तिवाद म्हणतात. हा दृष्टिकोन आर्थिक विचारांच्या इतर मतवादांपेक्षा भिन्न आहे, ज्यांनी व्यक्तींऐवजी एकत्रित चल, समतोल विश्लेषण आणि सामाजिक गटांवर लक्ष दिले आहे. <ref name="White Methodology">{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/mofase.asp|title=The Methodology of the Austrian School Economists|last=White|first=Lawrence H.|publisher=Ludwig von Mises Institute|year=2003|edition=revised|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223214514/https://mises.org/mofase.asp|archive-date=2014-02-23}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=How economics forgot history: the problem of historical specificity in social science|last=Hodgson|first=Geoffrey M.|date=2006|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-25717-6|edition=Digit. Print|series=Economics as social theory|location=London}}</ref> [[चित्र:Ludwig_von_Mises.jpg|डावे|इवलेसे|लुडविग फॉन मिसेस]] २० व्या आणि २१ व्या शतकात, सुरुवातीच्या ऑस्ट्रियन मतवादाशी पद्धतशीर संबंध असलेल्या अर्थशास्त्रज्ञांनी अनेक विविध दृष्टिकोन आणि सैद्धांतिक दिशा विकसित केल्या. लुडविग फॉन मिसेस यांनी त्यांच्या व्यक्तिनिष्ठ दृष्टिकोनाची आवृत्ती, ज्याला त्यांनी "कृतीशास्त्रा" म्हटले, ती १९४९ मध्ये ''मानवी कृती(ह्युमन ॲक्शन)'' या नावाने प्रकाशित झालेल्या पुस्तकात मांडली. <ref name="Ludwigvon">Ludwig von Mises, Nationalökonomie (Geneva, Switzerland: Union, 1940); Human Action (Auburn, Alabama: Ludwig von Mises Institute, [1949] 1998). </ref> : ३ <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=A brief history of economic thought|last=Roncaglia|first=Alessandro|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-316-62736-5|location=Cambridge}}</ref> त्यात, मिसेस यांनी असे प्रतिपादन केले की, कृतीशास्त्राचा उपयोग पूर्वसिद्ध सैद्धांतिक आर्थिक सत्ये काढण्यास केला जाऊ शकतो आणि निगमनात्मक आर्थिक विचार प्रयोगांमधून असे निष्कर्ष निघू शकतात जे मूळ गृहितकांमधून अखंडनीयपणे निष्पन्न होतात. त्यांनी लिहिले की अनुभवजन्य निरीक्षण किंवा सांख्यिकीय विश्लेषणातून निष्कर्ष काढता येत नाहीत आणि आर्थिक प्रतिरूपकांमध्ये संभाव्यतांच्या वापराला विरोध केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/books/ufofes/|title=The Ultimate Foundation of Economic Science by Ludwig von Mises|date=20 July 1962|publisher=Mises.org|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121029234432/http://www.mises.org/books/ufofes/|archive-date=2012-10-29|access-date=2012-08-13}}</ref> मिसेस यांच्या काळापासून, काही ऑस्ट्रियन विचारवंतांनी त्यांचा कृतीशास्त्रिक दृष्टिकोन स्वीकारला आहे तर इतरांनी पर्यायी पद्धती अवलंबल्या आहेत. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Caldwell|first=Bruce J.|year=1984|title=Praxeology and its Critics: an Appraisal|url=http://public.econ.duke.edu/~bjc18/docs/Praxeology%20and%20Its%20Critics.pdf|journal=History of Political Economy|volume=16|issue=3|pages=363–379|doi=10.1215/00182702-16-3-363}}</ref> उदा., फ्रिट्झ माखलुप, फ्रेडरिक हायेक आणि इतरांनी मिसेस यांचा अर्थशास्त्राकडे पाहण्याचा प्रबळ पूर्वसिद्ध दृष्टिकोन स्वीकारला नाही. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Langlois|first=Richard N.|date=1985|title=From the Knowledge of Economics to the Economics of Knowledge: Fritz Machlup on Methodology and on the "Knowledge Society"|url=http://web.uconn.edu/ciom/Machlup%20Knowledge%20(1985).pdf|journal=Research in the History of Economic Thought and Methodology|volume=3|pages=225–235|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005013809/http://web.uconn.edu/ciom/Machlup%20Knowledge%20(1985).pdf|archive-date=2013-10-05|access-date=2012-12-06}}</ref> लुडविग लाखमन, एक कट्टर व्यक्तिनिष्ठतावादी, यांनी देखील [[मॅक्स वेबर|मॅक्स वेबरने]] मांडलेल्या ' ''वर्स्टेहेंडे मेथोड'' ' ("अर्थबोधक पद्धत") च्या बाजूने मिसेसच्या कृतीशास्त्राच्या मांडणीला मोठ्या प्रमाणात नाकारले. <ref name="White Methodology">{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/mofase.asp|title=The Methodology of the Austrian School Economists|last=White|first=Lawrence H.|publisher=Ludwig von Mises Institute|year=2003|edition=revised|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223214514/https://mises.org/mofase.asp|archive-date=2014-02-23}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWhite2003">White, Lawrence H. (2003). [https://mises.org/mofase.asp ''The Methodology of the Austrian School Economists''] (revised&nbsp;ed.). Ludwig von Mises Institute. [https://web.archive.org/web/20140223214514/https://mises.org/mofase.asp Archived] from the original on 2014-02-23.</cite></ref> <ref name="Ludwig">{{स्रोत पुस्तक|url=http://library.freecapitalists.org/books/Ludwig%20M%20Lachmann/Macro-economic%20thinking%20and%20the%20Market%20Economy.pdf|title=Macroeconomic Thinking and the Market Economy|last=Lachmann|first=Ludwig|publisher=Institute of Economic Affairs|year=1973|access-date=2014-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216191641/http://library.freecapitalists.org/books/Ludwig%20M%20Lachmann/Macro-economic%20thinking%20and%20the%20Market%20Economy.pdf|archive-date=2014-12-16}}</ref> === मूलभूत तत्त्वे === १९८१ वर्षी, फ्रिट्झ माखलुप यांनी ऑस्ट्रियन आर्थिक विचारांची ठराविक मते म्हणून जे मानले त्याचा सारांश मांडला: <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=The economics of Ludwig von Mises: toward a critical reappraisal ; [Symposium on the Economics of Ludwig von Mises, Atlanta, 1974]|last=Fritz|first=Machlup|date=1976|publisher=Sheed and Ward|isbn=978-0-8362-0651-7|editor-last=Moss|editor-first=Laurence S.|series=Studies in economic history|location=Kansas City|chapter=Homage to Mises}}</ref> * '''पद्धतिक व्यक्तिवाद''' : आर्थिक घटनांचे स्पष्टीकरण व्यक्तींच्या कृती (किंवा निष्क्रियता) पर्यंत मागोवा घेऊनच दिले पाहिजे; गट किंवा समूह केवळ त्यांच्या वैयक्तिक सदस्यांमार्फतच कार्य करतात. गट विचार करत नाहीत; माणसे विचार करतात. <ref name=":5">{{स्रोत पुस्तक|title=Austrian economics in America: the migration of a tradition|last=Vaughn|first=Karen Iversen|date=1998|publisher=Cambridge Univ. Press|isbn=978-0-521-63765-7|edition=Repr. d. Ausg. von 1994|series=Historical perspectives on modern economics|location=Cambridge}}</ref> * '''पद्धतिक व्यक्तिनिष्ठता''' : व्यक्ती बाह्य घडामोडी आणि त्यांच्या कृतींच्या परिणामांविषयीच्या स्वतःच्या ज्ञानावर, विश्वासांवर आणि अपेक्षांवर आधारित निर्णय घेतात. <ref name=":6">{{स्रोत पुस्तक|title=Hayek's challenge: intellectual biography of F.A. Hayek|last=Caldwell|first=Bruce|date=2008|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-09193-8|edition=Nachdr.|location=Chicago}}</ref> * '''आवड आणि पसंती''' : वस्तू आणि सेवांचे व्यक्तिनिष्ठ मूल्यमापन त्यांची मागणी निश्चित करते, ज्याच्यामुळे त्यांच्या किमतींवर ग्राहकांचा प्रभाव पडतो. * '''संधी खर्च''' : ज्या पर्यायी संधी सोडून द्याव्या लागतात, त्यांचा खर्च; जेव्हा उत्पादक सेवा एका उद्देशासाठी वापरल्या जातात, तेव्हा त्यांचे सर्व पर्यायी उपयोग सोडून द्यावे लागतात. * '''सीमांतवाद''' : सर्व आर्थिक रचनांमध्ये, एकूण बेरजेत जोडलेल्या किंवा वजा केलेल्या शेवटच्या घटकाच्या महत्त्वावरून मूल्ये, खर्च, महसूल, उत्पादकता इत्यादी निश्चित केले जातात. * '''उत्पादन आणि उपभोगाची काल संरचना''' : बचतीचे निर्णय हे नजीकच्या, दूरच्या किंवा अनिश्चित भविष्यातील उपभोगासंबंधीच्या "काल-प्राधान्य"मधून दिसून येतात आणि अधिक वेळ घेणाऱ्या उत्पादन प्रक्रिया हाती घेतल्यास जास्त उत्पादन मिळण्याची अपेक्षा असल्यामुळे गुंतवणूक केली जाते. माखलुप यांनी ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्राच्या विशेषतः मिसेस संप्रदायाशी संबंधित असलेली आणखी दोन तत्त्वे देखील ओळखली: * '''ग्राहक सार्वभौमत्व''' : वस्तू आणि सेवांच्या प्रभावी मागणीवर आणि मुक्त बाजारपेठांमध्ये परिणामी निर्माण होणाऱ्या किमतींद्वारे, उत्पादक आणि गुंतवणूकदारांच्या उत्पादन योजनांवर ग्राहकांचा असलेला प्रभाव, ही केवळ एक वस्तुस्थिती नसून एक महत्त्वाचे उद्दिष्ट देखील आहे, जे केवळ बाजारपेठांमध्ये सरकारी हस्तक्षेप पूर्णपणे टाळून आणि उत्पादने व सेवांचे प्रमाण, गुणवत्ता आणि किमती यांसंबंधी स्वतःच्या निर्णयानुसार निर्णय घेण्याच्या विक्रेते आणि खरेदीदारांच्या स्वातंत्र्यावरील निर्बंध टाळूनच साध्य करता येते. <ref name=":5">{{स्रोत पुस्तक|title=Austrian economics in America: the migration of a tradition|last=Vaughn|first=Karen Iversen|date=1998|publisher=Cambridge Univ. Press|isbn=978-0-521-63765-7|edition=Repr. d. Ausg. von 1994|series=Historical perspectives on modern economics|location=Cambridge}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFVaughn1998">Vaughn, Karen Iversen (1998). ''Austrian economics in America: the migration of a tradition''. Historical perspectives on modern economics (Repr. d. Ausg. von 1994&nbsp;ed.). Cambridge: Cambridge Univ. Press. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-521-63765-7|<bdi>978-0-521-63765-7</bdi>]].</cite></ref> * '''[[व्‍यक्तिवाद|राजकीय व्यक्तिवाद]]''' : जेव्हा व्यक्तींना पूर्ण आर्थिक स्वातंत्र्य दिले जाईल, तेव्हाच राजकीय आणि नैतिक स्वातंत्र्य सुरक्षित करणे शक्य होईल. आर्थिक स्वातंत्र्यावरील निर्बंधांमुळे, लवकर किंवा उशिरा, राज्याच्या सक्तीच्या कारवायांचा राजकीय क्षेत्रात विस्तार होतो, ज्यामुळे १९व्या शतकात भांडवलशाही समाजांनी मिळवलेल्या मूलभूत वैयक्तिक स्वातंत्र्याला सुरुंग लागतो आणि अखेरीस ते नष्ट होते. <ref name=":6">{{स्रोत पुस्तक|title=Hayek's challenge: intellectual biography of F.A. Hayek|last=Caldwell|first=Bruce|date=2008|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-09193-8|edition=Nachdr.|location=Chicago}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCaldwell2008">Caldwell, Bruce (2008). ''Hayek's challenge: intellectual biography of F.A. Hayek'' (Nachdr.&nbsp;ed.). Chicago: University of Chicago Press. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-226-09193-8|<bdi>978-0-226-09193-8</bdi>]].</cite></ref> == आर्थिक विचारांमधील योगदान == === संधी खर्च === [[चित्र:1wieser.jpg|इवलेसे|फ्रेडरिक फॉन वीजर]] संधी खर्चाचा सिद्धांत सर्वात पहिले १९व्या शतकाच्या उत्तरार्धात ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ फ्रेडरिक फॉन वीजर यांनी स्पष्टपणे मांडला. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Subjectivism, intelligibility and economic understanding: essays in honor of Ludwig M. Lachmann on his eightieth birthday|last=Kirzner|first=Israel M.|last2=Lachman|first2=Ludwig M.|publisher=Macmillan|year=1986|isbn=978-0-333-41788-1|edition=Illustrated}}</ref> संधी खर्च म्हणजे कोणत्याही कृतीचा असा खर्च, जो सोडून दिलेल्या (म्हणजे न निवडलेल्या) दुसऱ्या सर्वोत्तम पर्यायाच्या मूल्याच्या संदर्भात मोजला जातो. अनेक परस्पर-अनन्य पर्यायांमधून निवड करणाऱ्या एखाद्या व्यक्तीसाठी किंवा गटासाठी असलेल्या दुसऱ्या सर्वोत्तम निवडीशी संबंधित हा एक त्यागाचा प्रकार आहे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Economic theory in retrospect|last=Blaug|first=Mark|date=2006|publisher=Cambridge Univ. Press|isbn=978-0-521-57701-4|edition=5. ed., reprint|location=Cambridge}}</ref> भविष्याबद्दलच्या अपेक्षांना देखील दुर्मिळतेचा एक प्रकार मानले जाऊ शकते; जेव्हा वेळेच्या पसंतीनुसार त्याचे परिमाण ठरवले जाते, तेव्हा वर्तमान विरुद्ध भविष्यातील गुंतवणुकीच्या पसंतीच्या संदर्भात संधी खर्चाचे देखील मूल्यमापन केले पाहिजे. संधी खर्च ही मुख्य प्रवाहातील [[अर्थशास्त्र|अर्थशास्त्रातील]] एक प्रमुख संकल्पना आहे आणि तिचे वर्णन " [[टंचाई (अर्थशास्त्र)|दुर्मिळता]] आणि निवड यांच्यातील मूलभूत संबंध" व्यक्त करणारी म्हणून केले गेले आहे. <ref>{{ज्ञानकोश स्रोत|url=James M. Buchanan}}</ref> संसाधनांचा कार्यक्षमतेने वापर केला जाईल हे सुनिश्चित करण्यात संधी खर्चाची संकल्पना अतिशय महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.economist.com/research/Economics/alphabetic.cfm?letter=O#opportunitycost|title=Opportunity Cost|work=Economics A–Z|publisher=The Economist|access-date=2010-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20101009122334/http://www.economist.com/research/Economics/alphabetic.cfm?letter=O|archive-date=9 October 2010|url-status=live}}</ref> === भांडवल आणि व्याज === [[चित्र:1Bawerk.png|इवलेसे|एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] भांडवल आणि व्याजाचा ऑस्ट्रियन सिद्धांत सर्वात पहिले एउगेन फॉन बोम-बावेर्क यांनी विकसित केला. त्यांनी असे प्रतिपादन केले की व्याजदर आणि नफा हे अंतिम वस्तूंच्या बाजारातील [[मागणी व पुरवठा|पुरवठा आणि मागणी]] तसेच काल-प्राधान्याद्वारे निर्धारित केले जातात. <ref name=":8">{{स्रोत पुस्तक|title=Economic theory in retrospect|last=Blaug|first=Mark|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-57153-1|edition=5th|location=Cambridge ; New York}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBlaug1997">Blaug, Mark (1997). ''Economic theory in retrospect'' (5th&nbsp;ed.). Cambridge ; New York: Cambridge University Press. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-521-57153-1|<bdi>978-0-521-57153-1</bdi>]].</cite></ref> बोम-बावेर्क यांचा सिद्धांत भांडवल-केंद्रिततेला उत्पादन प्रक्रियेच्या अप्रत्यक्षपणेच्या प्रमाणाशी जोडतो. त्यांनी असा युक्तिवादही केला की सीमांत उपयोगितेच्या नियमातून खर्चाचा अभिजात नियम अनिवार्यपणे सूचित होतो. तथापि, नंतरच्या ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांनी जसे की लुडविग फॉन मिसेस, <ref>मिसेस (१९४९)</ref> इस्राएल किर्झनर, लुडविग लाखमन, <ref>Lachmann (1976) </ref> आणि खेसुस हुएर्ता दे सोतो <ref>Huerta De Soto (2006) </ref> यांनी व्याजदरांसाठी उत्पादकतेचे स्पष्टीकरण नाकारले आणि उत्पादनाचा सरासरी कालावधी हा अभिजात आर्थिक विचारांचा अवशेष मानला. <ref name=":9">{{स्रोत पुस्तक|title=An outline of the history of economic thought|last=Screpanti|first=Ernesto|last2=Zamagni|first2=Stefano|last3=Field|first3=David|last4=Kirby|first4=Lynn|date=2005|publisher=Oxford university press|isbn=978-0-19-927914-2|edition=2e ed. revised and expanded|location=Oxford (GB)}}</ref> === महागाई === मिसेसच्या व्याख्येनुसार, महागाई म्हणजे पैशाच्या पुरवठ्यात होणारी वाढ: <ref name=":10">{{स्रोत पुस्तक|title=The clash of economic ideas: the great policy debates and experiments of the last hundred years|last=White|first=Lawrence H.|date=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-01242-4|location=New York}}</ref> सैद्धांतिक तपासणीत महागाईसाठी एकच अर्थ आहे जो विवेकपणे दिले जाऊ शकतो; चलनाच्या प्रमाणात वाढ(व्यापक अर्थात, ज्यात विश्वासू माध्यमही जोडले जातील), ज्याला एका संबंधित चलनाच्या(परत त्याच व्यापक अर्थाने) सरभर केलेली गर्जेची वाढ नाही आहे, तर वस्तुविनिमय मूल्य कमी होते.<ref name="TheTheory">The Theory of Money and Credit, Mises (1912, [1981], p. 272)</ref> हायक यांनी दावा केला की महागाईला चालना देण्यास पैशाच्या पुरवठ्यात वाढ आणि परिणामी वस्तू आणि सेवांच्या किमतींमध्ये होणारी वाढ यामधील अंतराचा फायदा घेतला जातो: <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Time and money: the macroeconomics of capital structure|last=Garrison|first=Roger Wayne|date=2006|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-77122-1|edition=transferred to digital printing|series=Foundations of the market economy|location=London}}</ref> आणि कारण कोणतेही महागाई, आधी कितीही मर्यादित असो, बेरोजगारी कमी करण्यास रोजगाराला चालना देऊ शकते जेव्हा ते महागाई जास्ती होत जाते, त्याला बेरोजगारी कमी करण्यास वापरले गेले आहे, ते कायमसाठी करत राहणार तोपर्यंत ते वाढत राहील. "मर्यादित" स्थिर महागाई काही मदत करु शकत नाही - त्याने फक्त साधी महागाई होईल. स्थिर महागाईचा अर्थपूर्ण परिणाम दिसून येत नाही, जे प्रोत्साहन होत असायचे ते संपून जाते आणि शेवटपणे फक्त विलंबित रूपांतरांचे एक अनुशेष राहतो, हा निर्णायक युक्तिवाद आहे मानक अर्थशास्त्राच्या पाठ्यपुस्तकातीलही फायदेशीर म्हणून दाखवले "मर्यादित" महागाईविरुद्ध.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zZu3AAAAIAAJ&q=%22only+while+it+accelerates%22|title=1980s Unemployment and the Unions: Essays on the Impotent Price Structure of Britain and Monopoly in the Labour Market|last=Hayek|first=Friedrich August|date=1984|publisher=[[Institute of Economic Affairs]]|isbn=9780255361736}}</ref> प्रमुख ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांनी देखील पारिभाषिक गोंधळाची नोंद घेतली आहे: ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ चलनवाढीला पैशाच्या पुरवठ्यात वाढ म्हणतात, तर बहुतेक अर्थशास्त्रज्ञ आणि साधे लोक त्याला वाढत्या किमती म्हणतात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cnbc.com/2012/11/29/krugman-isnt-quite-right-about-austrian-economics.html|title=Krugman Isn't (Quite) Right About Austrian Economics|last=Carney|first=John|date=2012-11-29|website=CNBC|language=en|access-date=2026-04-20}}</ref> === आर्थिक गणना समस्या === [[चित्र:Friedrich_Hayek_portrait.jpg|इवलेसे|फ्रायडरिक हायेक]] [[चित्र:Israel_Kirzner.jpg|उजवे|इवलेसे|इस्राएल किर्झनर]] आर्थिक गणना समस्या ही नियोजित अर्थव्यवस्थांवरील एक टीका आहे, जी सर्वप्रथम लुडविग फॉन मिसेस यांनी त्यांच्या १९२० च्या समाजवादी कॉमनवेल्थमध्ये आर्थिक गणना(इकोनॉमिक कॅल्क्युलेशन इन द सोशलिस्ट कॉमनवेल्थ) या निबंधात मांडली. त्यानंतर मिसेस यांनी त्यांच्या या कल्पनेवर त्यांचे विद्यार्थी फ्रायडरिक हायेक यांच्याशी चर्चा केली, ज्यांनी ''भूदासत्वाचा रस्ता(द रोड टू सर्फडम)'' यासह विविध कामांमध्ये तिचा विस्तार केला. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Rivalry and central planning: the socialist calculation debate reconsidered|last=Lavoie|first=Don|last2=Boettke|first2=Peter J.|last3=Storr|first3=Virgil Henry|date=2015|publisher=Mercatus Center, George Mason University|isbn=978-1-942951-12-4|series=Advanced studies in political economy|location=Arlington, Virginia}}</ref> <ref name=":9">{{स्रोत पुस्तक|title=An outline of the history of economic thought|last=Screpanti|first=Ernesto|last2=Zamagni|first2=Stefano|last3=Field|first3=David|last4=Kirby|first4=Lynn|date=2005|publisher=Oxford university press|isbn=978-0-19-927914-2|edition=2e ed. revised and expanded|location=Oxford (GB)}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFScrepantiZamagniFieldKirby2005">Screpanti, Ernesto; Zamagni, Stefano; Field, David; Kirby, Lynn (2005). ''An outline of the history of economic thought'' (2e ed. revised and expanded&nbsp;ed.). Oxford (GB): Oxford university press. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-19-927914-2|<bdi>978-0-19-927914-2</bdi>]].</cite></ref> गणना समस्या असे म्हणते की किमतीच्या संकेतांशिवाय, [[उत्पादनसाधन|उत्पादनाचे घटक]] शक्य तितक्या कार्यक्षम मार्गाने वाटले जाऊ शकत नाहीत, ज्यामुळे नियोजित अर्थव्यवस्था अकार्यक्षम ठरतात. [[मॅक्स वेबर]] त्यांच्या अर्थव्यवस्था आणि समाज(विर्टशाफ्ट उंड गेसेलशाफ्ट) (मरणोत्तर १९२१ मध्ये प्रकाशित) या महान पुस्तकात अशाच निष्कर्षावर पोहोचले, ज्यात त्यांनी एका जटिल आर्थिक प्रणालीच्या केंद्रीकृत नियोजनाच्या अशक्यतेवर चर्चा केली आहे. <ref name=":3">F. A. Hayek (1935), "The Nature and History of the Problem" and "The Present State of the Debate," om in F. A. Hayek, ed. ''Collectivist Economic Planning'', pp. 1–40, 201–243. </ref> ऑस्ट्रियन सिद्धांत बाजारपेठेच्या संघटन शक्तीवर भर देतो. हायेक यांनी असे प्रतिपादन केले की बाजारभाव अशा माहितीचे प्रतिबिंब असतात, जी संपूर्णपणे कोणत्याही एका व्यक्तीला महिती नसते आणि जी अर्थव्यवस्थेतील संसाधनांचे वाटप निश्चित करते. समाजवादी प्रणालींमध्ये वैयक्तिक प्रोत्साहन आणि किंमत निश्चिती प्रक्रियेचा अभाव असल्यामुळे, ज्याद्वारे व्यक्ती त्यांच्या वैयक्तिक माहितीवर आधारित कृती करतात, हायेक यांनी असा युक्तिवाद केला की समाजवादी आर्थिक नियोजकांकडे चांगले निर्णय घेण्यास आवश्यक असलेल्या सर्व ज्ञान नसतो. जे या टीकेशी सहमत आहेत ते याकडे समाजवादाचे खंडन म्हणून पाहतात, जे दर्शवते की समाजवाद हा आर्थिक संघटनेचा एक व्यवहार्य किंवा शाश्वत प्रकार नाही. हा वाद १९२० आणि १९३० च्या दशकात प्रकर्षाने समोर आला आणि आर्थिक विचारांच्या इतिहासकारांमध्ये वादाचा तो विशिष्ट काळ 'समाजवादी गणना वाद' म्हणून ओळखला जाऊ लागला. <ref name="School">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://cepa.newschool.edu/het/essays/paretian/social.htm|title=The socialist calculation debate|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090218142504/http://cepa.newschool.edu/het/essays/paretian/social.htm|archive-date=February 18, 2009|access-date=May 20, 2020}}</ref> मिसेस असे म्हणाले की समाजवादी अर्थव्यवस्थांमधील किंमत प्रणाली अनिवार्यपणे सदोष होत्या कारण जर सरकार उत्पादनाच्या साधनांचे मालक असेल, तर [[भांडवल|भांडवली वस्तूंसाठी]] किंमती मिळवता येत नाहीत कारण समाजवादी प्रणालीमध्ये त्या केवळ वस्तूंचे अंतर्गत हस्तांतरण असतात आणि अंतिम वस्तूंप्रमाणे "विनिमयाच्या वस्तू" नसतात. म्हणून, त्यांना किंमत दिली जात नव्हती आणि त्याच्यामुळे ही प्रणाली अनिवार्यपणे अकार्यक्षम असेल कारण केंद्रीय नियोजकांना उपलब्ध संसाधनांचे कार्यक्षमतेने वाटप कसे करावे हे कळणार नाही. <ref name="School">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://cepa.newschool.edu/het/essays/paretian/social.htm|title=The socialist calculation debate|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090218142504/http://cepa.newschool.edu/het/essays/paretian/social.htm|archive-date=February 18, 2009|access-date=May 20, 2020}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20090218142504/http://cepa.newschool.edu/het/essays/paretian/social.htm "The socialist calculation debate"]. Archived from [http://cepa.newschool.edu/het/essays/paretian/social.htm the original] on February 18, 2009<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">May 20,</span> 2020</span>.</cite></ref> याच्यामुळे त्यांनी लिहिले की "समाजवादी राष्ट्रकुलात तर्कसंगत आर्थिक क्रियाकलाप अशक्य आहे". <ref name="Mises">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/humanaction/chap2sec4.asp|title=The Principle of Methodological Individualism|last=von Mises|first=Ludwig|website=Human Action|publisher=Ludwig von Mises Institute|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090422004804/https://mises.org/humanaction/chap2sec4.asp|archive-date=22 April 2009|access-date=2009-04-24}}</ref> === व्यवसाय चक्रे === व्यवसाय चक्राचा ऑस्ट्रियन सिद्धांत (ABCT) आर्थिक चढोतारांचे कारण म्हणून बँकांच्या पतपुरवठ्यावर लक्ष ठेवतो. <ref name="ReferenceA">[[Murray Rothbard]], ''[[America's Great Depression]].'' </ref> जरी नंतर हायेक आणि इतरांनी याचा विस्तार केला असला तरी, हा सिद्धांत पहिले मिसेस यांनी मांडला होता, ज्यांनी असेही प्रतिपादन केले की आंशिक राखीच बँका मुद्दाम कमी व्याजदराने पतपुरवठा करतात, ज्याच्यामुळे व्यवसाय तुलनेने अप्रत्यक्ष उत्पादन प्रक्रियांमध्ये गुंतवणूक करतात. या मुद्दाम "तेजी"मुळे संसाधनांचे गैर-वाटप होते, ज्याला त्यांनी "गैरगुंतवणूक" म्हटले, आणि याचा अंत शेवटपणे "मंदी"मध्ये होतो. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Time and money: the macroeconomics of capital structure|last=Garrison|first=Roger Wayne|date=2001|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-07982-2|edition=1. publ|series=Foundations of the market economy|location=London}}</ref> मिसेस यांनी असा अंदाज लावला की बँकिंग प्रणालीमध्ये सरकारद्वारे पैसा आणि पतपुरवठ्यामध्ये होणाऱ्या फेरफारामुळे बचत आणि गुंतवणूक असंतुलित होते, अणि त्यामुळे चुकीच्या दिशेने गुंतवणूक प्रकल्प राबवले जातात जे शेवटी टिकू शकत नाहीत, आणि अशा वेळी अर्थव्यवस्थेला सुधारणात्मक मंदीच्या काळातून स्वतःला पुन्हा एकदा संतुलित करावे लागते. <ref name=":10">{{स्रोत पुस्तक|title=The clash of economic ideas: the great policy debates and experiments of the last hundred years|last=White|first=Lawrence H.|date=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-01242-4|location=New York}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWhite2012">White, Lawrence H. (2012). ''The clash of economic ideas: the great policy debates and experiments of the last hundred years''. New York: Cambridge University Press. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-107-01242-4|<bdi>978-1-107-01242-4</bdi>]].</cite></ref> ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ फ्रिट्झ माखलुप यांनी ऑस्ट्रियन दृष्टिकोनाचा सारांश मांडताना म्हटले की, "चलनाचे घटक चक्राला कारणीभूत चालवतात, पण खऱ्या घटनांमुळे चक्र आहे." <ref name=":2">{{जर्नल स्रोत|last=Hughes|first=Arthur Middleton|date=March 1997|title=The recession of 1990: An Austrian explanation|journal=The Review of Austrian Economics|language=en|volume=10|issue=1|pages=107–123|doi=10.1007/BF02538145|issn=0889-3047}}</ref> ==== मध्यवर्ती बँका ==== लुडविग फॉन मिसेस यांच्या मते, मध्यवर्ती बँका व्यावसायिक बँकांना कृत्रिमरित्या कमी व्याजदराने कर्ज द्यायची शक्यता तयार करतात, ज्याच्यामुळे बँक पतपुरवठ्याचा अस्थिर विस्तार होतो आणि त्यानंतरच्या कोणत्याही आकुंचनाला अडथळा येतो. त्यांनी विश्वस्त माध्यमांमधील वाढ रोखण्यासाठी चलनविषयक सुधारणा म्हणून [[सुवर्ण विनिमय परिमाण|सुवर्ण मानकाचा]] युक्तिवाद केला. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Bank deregulation and monetary order|last=Selgin|first=George|date=1996|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-14056-0|series=International studies in money and banking|location=London New York}}</ref> फ्रायडरिक हायेक यांनी वेगळा दृष्टिकोन स्वीकारला, त्यांनी सोन्यावर लक्ष न देऊन मजबूत मध्यवर्ती बँकिंगद्वारे बँकिंग क्षेत्राच्या नियमनावर लक्ष केंद्रित केले. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=White|first=Lawrence H.|year=1999|title=Why Didn't Hayek Favor Laissez Faire in Banking?|url=http://cameroneconomics.com/white-hayek-hope.pdf|journal=History of Political Economy|volume=31|issue=4|pages=753–769|doi=10.1215/00182702-31-4-753|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20130412141059/http://cameroneconomics.com/white-hayek-hope.pdf|archive-date=12 April 2013|access-date=11 April 2013}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Laissez-faire banking|last=Dowd|first=Kevin|date=1993|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-77563-7|series=Foundations of the market economy series|location=London New York}}</ref> == संदर्भ == '''तळटीप'''{{Notelist}}'''संदर्भ'''<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{संदर्भयादी}} [[वर्ग:अर्थशास्त्रीय संकल्पना]] hwb3ozwvuxaeojbreni29pwpxptvdtl 2690379 2690342 2026-06-21T05:23:18Z TheonlyPuneriintown 157039 दुवा जोडल्या 2690379 wikitext text/x-wiki {{मट्रा}} '''ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद''' ही एक आर्थिक मतवाद आहे जी पद्धतशीर व्यक्तिवादाचे कठोर पालन करण्याचे समर्थन करते, ही संकल्पना सांगते की सामाजिक घटना प्रामुख्याने व्यक्तींच्या प्रेरणा आणि कृती तसेच त्यांच्या स्वार्थातून घडतात. ऑस्ट्रियन-संप्रदायाच्या सिद्धांतकारांचे मत आहे की आर्थिक सिद्धांत प्रामुख्याने सांख्यिकीय विश्लेषणातून न घेता, केवळ मानवी कृतीच्या मूलभूत स्वयंसिद्धांतांमधून, ज्याला कृतीशास्त्र म्हणून ओळखले जाते, त्यातून घेतला पाहिजे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://cdn.mises.org/principles_of_economics.pdf|title=Principles of Economics|last=Menger|first=Carl|publisher=Ludwig von Mises Institute|year=2007|location=Auburn, Alabama|language=en-us|translator-last=Dingwall|translator-first=James|translator-last2=Hoselitz|translator-first2=Bert F.}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2015/entries/methodological-individualism/|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|last=Heath|first=Joseph|date=1 May 2018|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|access-date=1 May 2018|via=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref> <ref name="Mises_Action">Ludwig von Mises. [[Human Action]], p. 11, "Purposeful Action and Animal Reaction". Referenced 2011-11-23. </ref> <ref>{{Citation|accessdate=2026-05-24}}</ref> ऑस्ट्रियन मतवादाचा उगम १८७१ मध्ये झाला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.econlib.org/library/Enc/AustrianSchoolofEconomics.html#:~:text=By%20Peter%20J.,Boettke&text=The%20Austrian%20school%20of,marginalist%20revolution%20in%20economic%20analysis.|title=Austrian School of Economics|website=Econlib|language=en-US|access-date=2024-12-19}}</ref> [[व्हियेना|व्हिएन्नामध्ये]] कार्ल मेंगर, [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]], फ्रेडरिक फॉन वीजर आणि इतर लोकांच्या कार्यासह त्याचे उगम झाले. <ref>Joseph A. Schumpeter, History of economic analysis, Oxford University Press 1996, {{ISBN|978-0195105599}}.</ref> ते शास्त्रीय मतवादाच्या विरोधात होते, हा वाद ''<nowiki/>'मेथोडनस्ट्राइट''' किंवा 'पद्धतीचा वाद' म्हणून ओळखला जातो. या परंपरेत काम करणारे सध्याचे अर्थशास्त्रज्ञ अनेक देशांमध्ये आहेत, पण त्यांच्या कार्याला अजूनही ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्र म्हणून संबोधले जाते. ऑस्ट्रियन मतवादाच्या सुरुवातीच्या वर्षांतील सैद्धांतिक योगदानांमध्ये मूल्याचा व्यक्तिनिष्ठ सिद्धांत, किंमत सिद्धांतातील सीमांतवाद आणि आर्थिक गणना समस्येची मांडणी यात आहे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/hayekcoordinatio0000unse|title=Hayek, Co-ordination and Evolution: His Legacy in Philosophy, Politics, Economics and the History of Ideas|last=Birner|first=Jack|last2=van Zijp|first2=Rudy|publisher=[[Routledge]]|year=1994|isbn=978-0-415-09397-2|location=London, New York|page=[https://archive.org/details/hayekcoordinatio0000unse/page/94 94]}}</ref> == इतिहास == [[चित्र:Jean-baptiste_Say.jpg|डावे|इवलेसे|जां-बातिस्त से . फ्रांसी उदारमतवादी राजकीय अर्थशास्त्राची मतवाद ही ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्राच्या मतवादाची बौद्धिक पूर्वज आहे.]] === पूर्वसूचक === सलामांका मतवाद (१६ व्या शतकातील स्पेन) आणि फ्रांसी उदारमतवादी शाळा (१९ व्या शतकातील फ्रांस) यांना अनेकदा ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवादाचे सुरुवातीचे पूर्वसूचक मानले जाते, कारण त्यांनी मूल्याच्या व्यक्तिनिष्ठ सिद्धांतामध्ये योगदान दिले आणि [[मुक्त बाजार|मुक्त-बाजारपेठ]] तत्त्वांचे समर्थन केले. सलामांका विद्यापीठातील फ्रान्सिस्को दे वितोरिया आणि लुइस दे मोलिना यांसारख्या विद्वानांनी असा युक्तिवाद केला की वस्तूंचे मूल्य आंतरिक घटकांऐवजी वैयक्तिक पसंतींद्वारे निर्धारित केले जाते. त्यांनी किंमती निश्चित करण्यात [[मागणी व पुरवठा|पुरवठा आणि मागणीची]] भूमिका आणि सुदृढ पैशाचे महत्त्व यावरही भर दिला, ज्यामुळे आधुनिक आर्थिक संकल्पनांचा पाया घातला गेला, ज्यांना ऑस्ट्रियन मतवादाने नंतर परिष्कृत आणि विस्तारित केले. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://cdn.mises.org/The%20School%20of%20Salamanca_3.pdf|title=The School of Salamanca|last=Grice-Hutchinson|first=Marjorie|publisher=Oxford at the Clarendon Press|year=1952}}</ref> <ref>{{Citation|title=School of Salamanca|accessdate=2026-04-17}}</ref> === पहिली लाट === [[चित्र:Carl_Menger.jpg|डावे|इवलेसे|कार्ल मेंगर]] या मतवादाचा उगम [[ऑस्ट्रिया-हंगेरी|ऑस्ट्रिया-हंगेरीमधील]] [[व्हियेना|व्हिएन्ना]] येथे झाला. कार्ल मेंगर यांचे १८७१ मधील ''अर्थशास्त्राचे सिद्धांत(प्रिन्सिपल्स ऑफ इकॉनॉमिक्स)'' हे पुस्तक सामान्यतः ऑस्ट्रियन मतवादाचा पाया मानले जाते. हे पुस्तक सीमांत उपयोगितेचा सिद्धांत मांडणाऱ्या पहिल्या आधुनिक पुस्तकांपैकी होते. ऑस्ट्रियन मतवाद ही १८७० च्या दशकातील सीमांतवादी क्रांतीच्या तीन संस्थापक प्रवाहांपैकी एक होती, आणि अर्थशास्त्रामध्ये व्यक्तिनिष्ठ दृष्टिकोनाचा परिचय करून देणे हे तिचे प्रमुख योगदान होते. <ref name="keizer">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=CJ5sFtfZy8AC&q=subjectivist|title=Austrian Economics in Debate|last=Keizer|first=Willem|publisher=Routledge|year=1997|isbn=978-0-415-14054-6|location=New York|pages=1}}</ref> [[जॉन स्टुअर्ट मिल]] यांनी यापूर्वीही त्यांच्या १८४८ च्या ''राजकीय अर्थशास्त्राचे सिद्धांत(प्रिन्सिपल्स ऑफ पॉलिटिकल इकॉनॉमी)'' या पुस्तकात असाच विचार मांडला होता, <ref>Ahiakpor, J. C. W. (2003): ''Classical Macroeconomics. Some Modern Variations and Distortions'', Routledge, पृ. २१.</ref> त्यांनी असे निरीक्षण नोंदवले की, खरेदीदारासाठी एखाद्या गोष्टीची उपयुक्तता हीच प्रभावीपणे ती सर्वोच्च किंमत ठरवते जी कोणीही त्या गोष्टीसाठी तर्कसंगतपणे देईल. बाजारातील किंमत उपयुक्ततेच्या या पातळीच्या खाली येऊ शकते, पण ती त्यापेक्षा जास्त वाढू शकत नाही; अजून काही खरेदीदार त्यांच्या गरजा पूर्ण करण्यास त्या गोष्टीच्या योग्य मूल्यापेक्षा जास्त पैसे देत असतील. <ref>Mill, J. S. (1848). ''Principles of Political Economy.'' </ref> जरी सीमांतवाद सर्वसाधारणपणे प्रभावशाली होता, तरी मेंगरच्या कार्याभोवती एक अधिक विशिष्ट मतवाद एकत्र येऊ लागली, जी "मानसशास्त्रीय मतवाद", "व्हिएन्ना मतवाद" किंवा "ऑस्ट्रियन मतवाद" म्हणून ओळखली जाऊ लागली. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Kirzner|first=Israel M.|year=1987|title=Austrian School of Economics|journal=[[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]]|volume=1|pages=145–151}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=History of economic analysis|last=Schumpeter|first=Joseph A.|last2=Schumpeter|first2=Elizabeth Boody|date=1994|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-510559-9|location=New York}}</ref> मेंगरच्या आर्थिक सिद्धांतातील योगदानानंतर लगेचच [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] आणि फ्रेडरिक फॉन वीजर यांचे योगदान आले. हे तीन अर्थशास्त्रज्ञ ऑस्ट्रियन मतवादाची "पहिली लाट" म्हणून ओळखले जाऊ लागले. बोम-बावेर्क यांनी १८८० आणि १८९० च्या दशकात [[कार्ल मार्क्स|कार्ल मार्क्सवर]] विस्तृत टीका लिहिल्या आणि १९ व्या शतकाच्या उत्तरार्धातील मेथोडनस्ट्राइट(Methodenstreit) ऑस्ट्रियन लोकांच्या सहभागाचा ते एक भाग होते, ज्या दरम्यान त्यांनी ऐतिहासिक पंथाच्या [[गेओर्ग विल्हेल्म फ्रीडरीश हेगल|हेगेली]] सिद्धांतांवर आक्रमण केला. <ref name=":8">{{स्रोत पुस्तक|title=Economic theory in retrospect|last=Blaug|first=Mark|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-57153-1|edition=5th|location=Cambridge ; New York}}</ref> === २० व्या शतकाच्या सुरुवातीला === फ्रँक अल्बर्ट फेटर (१८६३-१९४९) हे ऑस्ट्रियन मतवादाच्या क्षेत्रातील एक नेते होते. त्यांनी १८९४ मध्ये हॅले विद्यापीठातून विद्यावाचस्पती मिळवली आणि १९०१ मध्ये [[कॉर्नेल विद्यापीठ|कॉर्नेल]] विद्यापीठात राजकीय अर्थशास्त्र आणि वित्त या विषयांचे प्राध्यापक झाले <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=A history of economic theory & method|last=Ekelund|first=Robert B.|last2=Hébert|first2=Robert F.|date=2014|publisher=Waveland Press|isbn=978-1-4786-0638-3|edition=6th|location=Long Grove, Ill}}</ref> १९२० च्या दशकात व्हिएन्ना विद्यापीठात अनेक महत्त्वाच्या ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांनी शिक्षण घेतले आणि नंतर लुडविग फॉन मिसेस यांनी आयोजित केलेल्या खाजगी परिसंवादांमध्ये भाग घेतला. यामध्ये गॉटफ्रीड हॅबरलर, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/page/1452/Biography-of-Gottfried-Haberler-19011995|title=Biography of Gottfried Haberler (1901–1995)|last=Salerno|first=Joseph T.|date=1 August 2007|website=Mises Institute|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914003239/https://mises.org/page/1452/Biography-of-Gottfried-Haberler-19011995|archive-date=2014-09-14}}</ref> फ्रेडरिक हायेक, फ्रिट्झ माखलुप, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/page/1457/Biography-of-Fritz-Machlup-19021983|title=Biography of Fritz Machlup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130705121450/http://mises.org/page/1457/Biography-of-Fritz-Machlup-19021983|archive-date=5 July 2013|access-date=16 June 2013}}</ref> कार्ल मेंगर (कार्ल मेंगरचे पुत्र), <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.iit.edu/csl/am/about/menger/about.shtml|title=About Karl Menger – Department of Applied Mathematics – IIT College of Science – Illinois Institute of Technology|website=www.iit.edu|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029202644/http://www.iit.edu/csl/am/about/menger/about.shtml|archive-date=29 October 2013|access-date=1 May 2018}}</ref> ऑस्कर मॉर्गेनस्टर्न, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://library.duke.edu/rubenstein/findingaids/morgenst/|title=Guide to the Oskar Morgenstern Papers, 1866–1992 and undated|website=Rubenstein Library|publisher=Duke University|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017075648/http://library.duke.edu/rubenstein/findingaids/morgenst/|archive-date=2012-10-17}}</ref> पॉल रोझेनस्टाईन-रोडान, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://archives.lse.ac.uk/Record.aspx?src=CalmView.Catalog&id=COLL+MISC+0324|title=Rodan; Paul Rosenstein (1902–1985); political economist|publisher=Archive at London School of Economics|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811180137/http://archives.lse.ac.uk/Record.aspx?src=CalmView.Catalog&id=COLL+MISC+0324|archive-date=2011-08-11}}</ref> अब्राहम वाल्ड, <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Morgenstern|first=Oskar|date=October 1951|title=Abraham Wald, 1902–1950|journal=Econometrica|publisher=The Econometric Society|volume=19|pages=361–367|doi=10.2307/1907462|jstor=1907462}}</ref> आणि मायकेल ॲं. हेलपेरिन, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/library/studies-economic-nationalism|title=Studies in Economic Nationalism|date=18 August 2014}}</ref> आणि समाजशास्त्रज्ञ आल्फ्रेड शुट्झ हे सगळे ते. <ref><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles>{{multiref|{{cite journal |author-link=Peter Kurrild-Klitgaard |last=Kurrild-Klitgaard |first=Peter |title=The Viennese Connection: Alfred Schutz and the Austrian School |journal=Quarterly Journal of Austrian Economics |volume=6 |issue=2 |date=Summer 2003 |pages=35–67 |doi=10.1007/s12113-003-1018-y |s2cid=154202208 |url=http://mises.org/journals/qjae/pdf/qjae6_2_2.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://mises.org/journals/qjae/pdf/qjae6_2_2.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live |access-date=2022-08-19}}|{{cite journal |author-link=Peter Kurrild-Klitgaard |last=Kurrild-Klitgaard |first=Peter |doi=10.1023/A:1011199831428 |title=On Rationality, Ideal Types and Economics: Alfred Schütz and the Austrian School |journal=The Review of Austrian Economics |volume=14 |pages=119–143 |date=2001|issue=2/3 |s2cid=33060092 }}}} </ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=The Penguin history of economics|last=Backhouse|first=Roger|date=2002|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-026042-7|location=London New York Victoria, Australia}}</ref> === २० व्या शतकाच्या उत्तरार्धात === [[चित्र:Campus_of_Mises_Institute.jpg|डावे|इवलेसे|मिसेस संस्थेचा परिसर, ऑबर्न, अलाबामा, अमेरिका]] १९३० च्या दशकाच्या मध्यापर्यंत, बहुतेक अर्थशास्त्रज्ञांनी सुरुवातीच्या ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांचे महत्त्वपूर्ण योगदान मानलेल्या गोष्टी स्वीकारल्या होत्या. <ref name="Boettke and Leeson">{{स्रोत पुस्तक|title=A Companion to the History of Economic Thought|last=Boettke|first=Peter J.|last2=Leeson|first2=Peter T.|publisher=Blackwell Publishing|year=2003|isbn=978-0-631-22573-7|editor-last=Samuels|editor-first=Warren|editor-link=Warren Samuels|pages=446–452|chapter=28A: The Austrian School of Economics 1950–2000|author-link2=Peter T. Leeson|editor-last2=Biddle|editor-first2=Jeff E.|editor-last3=Davis|editor-first3=John B.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=3H8gBQv5MysC&pg=PA445}}</ref> फ्रिट्झ माखलुपने हायेकचे वाक्य उद्धृत केले की "एखाद्या मतवादाचे सर्वात मोठे यश हे आहे की ती नसतेही, कारण तिची मूलभूत शिकवण सर्वमान्य विचारांचा भाग बनलेली असते". <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/daily/1700/Ludwig-von-Mises-A-Scholar-Who-Would-Not-Compromise|title=Ludwig von Mises: A Scholar Who Would Not Compromise|date=15 December 2004|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914002324/https://mises.org/daily/1700/Ludwig-von-Mises-A-Scholar-Who-Would-Not-Compromise|archive-date=2014-09-14|access-date=2014-09-13}} Homage to Mises by Fritz Machlup 1981.</ref> <ref name=":7">{{स्रोत पुस्तक|title=Marginal revolutionaries: how Austrian economists fought the war of ideas|last=Wasserman|first=Janek|date=2019|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-22822-9|location=New Haven}}</ref> २० व्या शतकाच्या मध्याच्या सुमारास, गणितीय प्रतिरूपण आणि सांख्यिकीय पद्धतींना पआवडणाऱ्या मुख्य प्रवाहातील अर्थशास्त्रज्ञांनी ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्राला मोठ्या प्रमाणात बाजूला सारले. <ref name="Backhouse">{{जर्नल स्रोत|last=Backhouse|first=Roger E|date=January 2000|title=Austrian economics and the mainstream: View from the boundary|url=https://mises.org/library/austrian-economics-and-mainstream-view-boundary|journal=The Quarterly Journal of Austrian Economics|volume=3|issue=2|pages=31–43|doi=10.1007/s12113-000-1002-8|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20170210110045/https://mises.org/library/austrian-economics-and-mainstream-view-boundary|archive-date=2017-02-10|access-date=2017-01-24|quote="Hayek did not fall out of favor because he was not Keynesian (neither are Friedman or Lucas) but because he was perceived to be doing neither rigorous theory nor empirical work"}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Modern macroeconomics: its origins, development and current state|last=Snowdon|first=Brian|last2=Vane|first2=Howard R.|date=2006|publisher=Elgar|isbn=978-1-84542-208-0|edition=Paperback ed., reprinted|location=Cheltenham}}</ref> मिसेस यांचे विद्यार्थी इस्राएल किर्झनर म्हणाले की, १९५४ मध्ये, जेव्हा किर्झनर विद्यावर्च करत होते, तेव्हा अशी कोणतीही स्वतंत्र ऑस्ट्रियन मतवाद नव्हतीच. कोणत्या पदव्युत्तर शिक्षण संस्थेत जावे याचा निर्णय घेत असताना, मिसेस यांनी त्यांना जॉन्स हॉपकिन्स येथील जायसाठी स्वीकारण्याचा सल्ला दिला होता, कारण ते एक प्रतिष्ठित विद्यापीठ होते आणि फ्रिट्झ माखलुप तिथे शिकवत होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/journals/aen/aen17_1_1.asp|title=Interview of Israel Kirzner|last=Kirzner|first=Israel|publisher=Ludwig von Mises Institute|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909160322/http://mises.org/journals/aen/aen17_1_1.asp|archive-date=9 September 2013|access-date=17 June 2013}}</ref> १९४० च्या दशकानंतर, ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्राला दोन आर्थिक मतवादांमध्ये विभागले जाऊ शकते आणि २० व्या शतकाच्या उत्तरार्धात या मतवादात काही प्रमाणात फूट पडली. मिसेस यांच्यासारख्या ऑस्ट्रियन लोकांचा एक गट नव-शास्त्रीय पद्धतीला अपरिवर्तनीयपणे सदोष मानतो; फ्रेडरिक हायेक यांच्यासारखा दुसरा गट नव-अभिजात पद्धतीचा मोठा भाग स्वीकारतो आणि अर्थव्यवस्थेतील सरकारी हस्तक्षेपाला अधिक स्वीकारार्ह मानतो. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/journals/qjae/pdf/qjae7_1_3.pdf|title=The Hayek and Mises Controversy: Bridging Differences – Odd J. Stalebrink|last=Kanopiadmin|date=30 July 2014|website=mises.org|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114044020/http://mises.org/journals/qjae/pdf/qjae7_1_3.pdf|archive-date=14 November 2012|access-date=1 May 2018}}</ref> <ref name=":7">{{स्रोत पुस्तक|title=Marginal revolutionaries: how Austrian economists fought the war of ideas|last=Wasserman|first=Janek|date=2019|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-22822-9|location=New Haven}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWasserman2019">Wasserman, Janek (2019). ''Marginal revolutionaries: how Austrian economists fought the war of ideas''. New Haven: Yale University Press. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-300-22822-9|<bdi>978-0-300-22822-9</bdi>]].</cite></ref> हेन्री हाझलिट यांनी १९३० ते १९८० च्या दशकापर्यंत अनेक प्रकाशनांसाठी अर्थशास्त्रावरील स्तंभ आणि संपादकीय लिहिले आणि ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्राच्या विषयावर अनेक पुस्तके लिहिली. हाझलिट यांच्या विचारांवर मिसेस यांचा चांगला प्रभाव होता. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.thefreemanonline.org/featured/remembering-henry-hazlitt/|title=Remembering Henry Hazlitt|publisher=[[The Freeman (magazine)|The Freeman]]|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130113132434/http://www.thefreemanonline.org/featured/remembering-henry-hazlitt/|archive-date=2013-01-13|access-date=2013-03-11}}</ref> त्यांच्या ''एका धड्यात अर्थशास्त्र(इकॉनॉमिक्स इन वन लेसन)'' (१९४६) या पुस्तकाच्या दहा लाखांहून अधिक प्रती विकल्या गेल्या आणि ते [[जॉन मेनार्ड केन्स]] यांच्या ''सामान्य सिद्धांट(जनरल थिअरी)'' या ग्रंथावरील ओळी-ओळीने केलेल्या टीकेसाठी, ''नव्या अर्थशास्त्राचे चूक(द फेल्युअर ऑफ द "न्यू इकॉनॉमिक्स)'' (१९५९) साठी देखील ओळखले जातात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/about/3233|title=Biography of Henry Hazlitt|publisher=Ludwig von Mises Institute|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120128182613/https://www.mises.org/about/3233|archive-date=2012-01-28|access-date=2013-03-11}}</ref> === आजच्या ऑस्ट्रियन लोकांमध्ये विभागणी === अर्थशास्त्रज्ञ लेलँड येगर यांनी २० व्या शतकाच्या उत्तरार्धातील मतभेदांवर चर्चा केली आणि [[मरे रॉथबार्ड]], हान्स-हेर्मन हॉप, जोसेफ सालेर्नो आणि इतरांनी लिहिलेल्या एका चर्चेचा संदर्भ दिला, ज्यात त्यांनी हायेकवर टीका केली होती. येगर म्हणाले: "[आर्थिक गणनेतील ज्ञानाच्या भूमिकेवर] मिसेस आणि हायेक यांच्यात फूट पाडण्याचा प्रयत्न करणे, विशेषतः हायेकचा अपमान करून, या दोन महान पुरुषांशी अन्याय करणे आणि आर्थिक विचारांच्या इतिहासाशी विश्वासघात करणे आहे". त्यांनी पुढे या मतभेदांना आर्थिक विश्लेषणासाठी आणि पूर्व युरोपीय साम्यवादाच्या पतनाच्या ऐतिहासिक समजासाठी विध्वंसक मानले. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Is the Market a Test of Truth and Beauty?: Essays in Political Economy|last=Yeager|first=Leland|publisher=Ludwig von Mises Institute|year=2011|pages=93 ff|author-link=Leland B. Yeager}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.emerald.com/books/book/15022/Research-in-the-History-of-Economic-Thought-and|title=Research in the History of Economic Thought and Methodology|date=2016-07-29|publisher=Emerald Group Publishing Limited|isbn=978-1-78560-960-2|language=en|chapter=The History of a Tradition: Austrian Economics from 1871 to 2016|doi=10.1108/S0743-4154201634A}}</ref> लुडविग फॉन मिसेस संस्थेने १९९९ मध्ये प्रकाशित केलेल्या एका पुस्तकात, <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/books/15great.pdf|title=15 Great Austrian Economists – Murray Rothbard|last=Hoppe|first=Hans-Hermann|publisher=Ludwig von Mises Institute|year=1999|location=Alabama|pages=223 ff|archive-url=https://web.archive.org/web/20141007115806/http://mises.org/books/15great.pdf|archive-date=2014-10-07}}</ref> हॉप यांनी प्रतिपादन केले की रोथबार्ड हे "ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रातील मुख्य प्रवाहाचे" नेते होते आणि त्यांनी रॉथबार्ड यांची तुलना नोबेल पारितोषिक विजेते फ्रेडरिक हायेक यांच्याशी केली, ज्यांना त्यांनी एक [[अनुभववाद|ब्रिटिश अनुभववादी]] आणि मिसेस व रॉथबार्ड यांच्या विचारांचे विरोधक म्हणून ओळखले. हॉप यांनी मान्य केले की हायेक हे शिक्षणक्षेत्रातील सर्वात प्रमुख ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ होते, पण त्यांनी असेही म्हटले की हायेक हे ऑस्ट्रियन परंपरेचे विरोधक होते, जी कार्ल मेंगर आणि [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क|बोम-बावेर्क]] यांच्यापासून मिसेसमार्गे रॉथबार्डपर्यंत पोहोचली होती. ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ वॉल्टर ब्लॉक म्हणतात की ऑस्ट्रियन मतवादाला आर्थिक सिद्धांत आणि राजकीय सिद्धांत या दोन श्रेणींद्वारे आर्थिक विचारांच्या इतर मतवादांपासून वेगळे केले जाऊ शकते. ब्लॉक यांच्या मते, हायेक यांना ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ मानले जाऊ शकते, पण राजकीय सिद्धांतावरील त्यांचे विचार स्वातंत्र्यवादी राजकीय सिद्धांताशी जुळत नाहीत, ज्याला ब्लॉक ऑस्ट्रियन मतवादाचा अविभाज्य भाग मानतात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=LiX7dzyHkK4|title=Dr. Walter Block: Austrian vs Chicago Schools|publisher=Mises Canada: Rothbard School 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518134054/https://www.youtube.com/watch?v=LiX7dzyHkK4|archive-date=18 May 2015|access-date=3 December 2014}}</ref> हॉप आणि ब्लॉक यांनी हायेकवर केलेली टीका ऑस्ट्रियन मतवादाचे संस्थापक कार्ल मेंगर यांनाही लागू होते. हॉप यावर जोर देतात की, त्यांच्या मते इंग्रजी अनुभवजन्य परंपरेतील हायेक, ऑस्ट्रियन मतवादाच्या तथाकथित बुद्धिवादी परंपरेचे विरोधक आहेत; मेंगर यांनी हायेक यांच्याप्रमाणेच आपल्या कार्यांमध्ये बुद्धिवादावर जोरदार टीका केली. <ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/system/tdf/Investigations%20into%20the%20Method%20of%20the%20Social%20Sciences_5.pdf?file=1&type=document|title=Investigations into the Methods of the Social Sciences|last=Menger|first=Carl|pages=173–175|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211155554/https://mises.org/system/tdf/Investigations%20into%20the%20Method%20of%20the%20Social%20Sciences_5.pdf?file=1&type=document|archive-date=2017-02-11}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://econfaculty.gmu.edu/bcaplan/whyaust.htm|title=Why I Am Not an Austrian Economist|website=econfaculty.gmu.edu|access-date=2026-04-19}}</ref> मेंगर यांनी या कल्पनेवर जोर दिला की अशा अनेक संस्था आहेत ज्या मुद्दाम तयार केल्या गेल्या नाहीत, त्यांच्याकडे एक प्रकारची "श्रेष्ठ बुद्धिमत्ता" आहे आणि त्या समाजासाठी महत्त्वाची कार्ये पार पाडतात. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/system/tdf/Investigations%20into%20the%20Method%20of%20the%20Social%20Sciences_5.pdf?file=1&type=document|title=Investigations into the Methods of the Social Sciences|last=Menger|first=Carl|pages=146–147|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211155554/https://mises.org/system/tdf/Investigations%20into%20the%20Method%20of%20the%20Social%20Sciences_5.pdf?file=1&type=document|archive-date=2017-02-11}}</ref> <ref name=":0" /> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/system/tdf/Investigations%20into%20the%20Method%20of%20the%20Social%20Sciences_5.pdf?file=1&type=document|title=Investigations into the Methods of the Social Sciences|last=Menger|first=Carl|pages=91|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211155554/https://mises.org/system/tdf/Investigations%20into%20the%20Method%20of%20the%20Social%20Sciences_5.pdf?file=1&type=document|archive-date=2017-02-11}}</ref> या भूमिकांना आधार देण्यास त्यांनी एडमंड बर्क आणि इंग्रजी परंपरेबद्दलही सांगितले. <ref name=":0" /> === प्रभाव === "पहिल्या लाटेतील" ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांनी विकसित केलेले अनेक सिद्धांत बऱ्याच काळापूर्वी मुख्य प्रवाहातील अर्थशास्त्रात सामावून घेतले गेले आहेत. <ref>It has also influenced related disciplines such as Law and Economics, see. K. Grechenig, M. Litschka, "Law by Human Intent or Evolution? Some Remarks on the Austrian School of Economics' Role in the Development of Law and Economics", ''European Journal of Law and Economics'' 2010, vol. 29, no. 1, पृ. ५७–७९.</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Economic thought: a brief history|last=Kurz|first=Heinz D.|date=2017|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-17259-2|edition=|location=New York|translator-last=Riemer|translator-first=Jeremiah M.}}</ref> यामध्ये कार्ल मेंगरचे सीमांत उपयोगितेवरील सिद्धांत, फ्रेडरिक फॉन वीजरचे संधी खर्चावरील सिद्धांत आणि एउगेन फॉन बोम-बावेर्कचे काल-प्राधान्यावरील सिद्धांत, तसेच मेंगर आणि बोम-बावेर्क यांनी मार्क्सवादी अर्थशास्त्रावर केलेल्या टीका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/library/austrian-schools-critique-marxism|title=The Austrian School's Critique of Marxism|last=kanopiadmin|date=2011-03-14|website=Mises Institute|language=en|access-date=2019-02-02}}</ref> [[फेडरल रिझर्व सिस्टम|अमेरिकेचे फेडरल रिझर्व्हचे]] माजी अध्यक्ष ॲलन ग्रीनस्पॅन म्हणाले की, ऑस्ट्रियन मतवादाच्या संस्थापकांनी "त्यांच्यापैकी बहुतेकांच्या कार्यकाळापासून खूप दूरच्या भविष्याचा वेध घेतला आणि या देशातील बहुतेक मुख्य प्रवाहातील अर्थशास्त्रज्ञांच्या मतवादावर त्यांचा खोल आणि, माझ्या मते, कदाचित अपरिवर्तनीय परिणाम झाला आहे". <ref>Greenspan, Alan. "Hearings before the U.S. House of Representatives' Committee on Financial Services". U.S. House of Representatives' Committee on Financial Services. Washington, D.C.. 25 July 2000. </ref> १९८७ मध्ये, नोबेल पारितोषिक विजेते जेम्स मॅ. बुकानन यांनी एक मुलाखतकाराला सांगितले: "मला ऑस्ट्रियन म्हटले जाण्यावर माझा कोणताही आक्षेप नाही. हायेक आणि मिसेस मला ऑस्ट्रियन मानू शकतील, पण निश्चितपाणेच इतरांपैकी काही जण मानणार नाहीत". <ref>{{जर्नल स्रोत|date=Fall 1987|title=An Interview with Laureate James Buchanan|url=https://mises.org/journals/aen/aen9_1_1.asp|journal=Austrian Economics Newsletter|volume=9|issue=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914022018/https://mises.org/journals/aen/aen9_1_1.asp|archive-date=2014-09-14|access-date=2022-08-19}}</ref> == सिद्धांत == ऑस्ट्रियन मतवादानुसार, वैयक्तिक ज्ञान, वेळ, अपेक्षा आणि इतर व्यक्तिनिष्ठ घटकांसह व्यक्तींच्या व्यक्तिनिष्ठ निवडींमुळे सर्व आर्थिक घटना घडतात. ऑस्ट्रियन मतवादी वैयक्तिक निवडीच्या सामाजिक परिणामांचे परीक्षण करून अर्थव्यवस्था समजून घेण्याचा प्रयत्न करतात, या दृष्टिकोनाला पद्धतशीर व्यक्तिवाद म्हणतात. हा दृष्टिकोन आर्थिक विचारांच्या इतर मतवादांपेक्षा भिन्न आहे, ज्यांनी व्यक्तींऐवजी एकत्रित चल, समतोल विश्लेषण आणि सामाजिक गटांवर लक्ष दिले आहे. <ref name="White Methodology">{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/mofase.asp|title=The Methodology of the Austrian School Economists|last=White|first=Lawrence H.|publisher=Ludwig von Mises Institute|year=2003|edition=revised|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223214514/https://mises.org/mofase.asp|archive-date=2014-02-23}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=How economics forgot history: the problem of historical specificity in social science|last=Hodgson|first=Geoffrey M.|date=2006|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-25717-6|edition=Digit. Print|series=Economics as social theory|location=London}}</ref> [[चित्र:Ludwig_von_Mises.jpg|डावे|इवलेसे|लुडविग फॉन मिसेस]] २० व्या आणि २१ व्या शतकात, सुरुवातीच्या ऑस्ट्रियन मतवादाशी पद्धतशीर संबंध असलेल्या अर्थशास्त्रज्ञांनी अनेक विविध दृष्टिकोन आणि सैद्धांतिक दिशा विकसित केल्या. लुडविग फॉन मिसेस यांनी त्यांच्या व्यक्तिनिष्ठ दृष्टिकोनाची आवृत्ती, ज्याला त्यांनी "कृतीशास्त्रा" म्हटले, ती १९४९ मध्ये ''मानवी कृती(ह्युमन ॲक्शन)'' या नावाने प्रकाशित झालेल्या पुस्तकात मांडली. <ref name="Ludwigvon">Ludwig von Mises, Nationalökonomie (Geneva, Switzerland: Union, 1940); Human Action (Auburn, Alabama: Ludwig von Mises Institute, [1949] 1998). </ref> : ३ <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=A brief history of economic thought|last=Roncaglia|first=Alessandro|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-316-62736-5|location=Cambridge}}</ref> त्यात, मिसेस यांनी असे प्रतिपादन केले की, कृतीशास्त्राचा उपयोग पूर्वसिद्ध सैद्धांतिक आर्थिक सत्ये काढण्यास केला जाऊ शकतो आणि निगमनात्मक आर्थिक विचार प्रयोगांमधून असे निष्कर्ष निघू शकतात जे मूळ गृहितकांमधून अखंडनीयपणे निष्पन्न होतात. त्यांनी लिहिले की अनुभवजन्य निरीक्षण किंवा सांख्यिकीय विश्लेषणातून निष्कर्ष काढता येत नाहीत आणि आर्थिक प्रतिरूपकांमध्ये संभाव्यतांच्या वापराला विरोध केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/books/ufofes/|title=The Ultimate Foundation of Economic Science by Ludwig von Mises|date=20 July 1962|publisher=Mises.org|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121029234432/http://www.mises.org/books/ufofes/|archive-date=2012-10-29|access-date=2012-08-13}}</ref> मिसेस यांच्या काळापासून, काही ऑस्ट्रियन विचारवंतांनी त्यांचा कृतीशास्त्रिक दृष्टिकोन स्वीकारला आहे तर इतरांनी पर्यायी पद्धती अवलंबल्या आहेत. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Caldwell|first=Bruce J.|year=1984|title=Praxeology and its Critics: an Appraisal|url=http://public.econ.duke.edu/~bjc18/docs/Praxeology%20and%20Its%20Critics.pdf|journal=History of Political Economy|volume=16|issue=3|pages=363–379|doi=10.1215/00182702-16-3-363}}</ref> उदा., फ्रिट्झ माखलुप, फ्रेडरिक हायेक आणि इतरांनी मिसेस यांचा अर्थशास्त्राकडे पाहण्याचा प्रबळ पूर्वसिद्ध दृष्टिकोन स्वीकारला नाही. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Langlois|first=Richard N.|date=1985|title=From the Knowledge of Economics to the Economics of Knowledge: Fritz Machlup on Methodology and on the "Knowledge Society"|url=http://web.uconn.edu/ciom/Machlup%20Knowledge%20(1985).pdf|journal=Research in the History of Economic Thought and Methodology|volume=3|pages=225–235|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005013809/http://web.uconn.edu/ciom/Machlup%20Knowledge%20(1985).pdf|archive-date=2013-10-05|access-date=2012-12-06}}</ref> लुडविग लाखमन, एक कट्टर व्यक्तिनिष्ठतावादी, यांनी देखील [[मॅक्स वेबर|मॅक्स वेबरने]] मांडलेल्या ' ''वर्स्टेहेंडे मेथोड'' ' ("अर्थबोधक पद्धत") च्या बाजूने मिसेसच्या कृतीशास्त्राच्या मांडणीला मोठ्या प्रमाणात नाकारले. <ref name="White Methodology">{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/mofase.asp|title=The Methodology of the Austrian School Economists|last=White|first=Lawrence H.|publisher=Ludwig von Mises Institute|year=2003|edition=revised|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223214514/https://mises.org/mofase.asp|archive-date=2014-02-23}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWhite2003">White, Lawrence H. (2003). [https://mises.org/mofase.asp ''The Methodology of the Austrian School Economists''] (revised&nbsp;ed.). Ludwig von Mises Institute. [https://web.archive.org/web/20140223214514/https://mises.org/mofase.asp Archived] from the original on 2014-02-23.</cite></ref> <ref name="Ludwig">{{स्रोत पुस्तक|url=http://library.freecapitalists.org/books/Ludwig%20M%20Lachmann/Macro-economic%20thinking%20and%20the%20Market%20Economy.pdf|title=Macroeconomic Thinking and the Market Economy|last=Lachmann|first=Ludwig|publisher=Institute of Economic Affairs|year=1973|access-date=2014-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216191641/http://library.freecapitalists.org/books/Ludwig%20M%20Lachmann/Macro-economic%20thinking%20and%20the%20Market%20Economy.pdf|archive-date=2014-12-16}}</ref> === मूलभूत तत्त्वे === १९८१ वर्षी, फ्रिट्झ माखलुप यांनी ऑस्ट्रियन आर्थिक विचारांची ठराविक मते म्हणून जे मानले त्याचा सारांश मांडला: <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=The economics of Ludwig von Mises: toward a critical reappraisal ; [Symposium on the Economics of Ludwig von Mises, Atlanta, 1974]|last=Fritz|first=Machlup|date=1976|publisher=Sheed and Ward|isbn=978-0-8362-0651-7|editor-last=Moss|editor-first=Laurence S.|series=Studies in economic history|location=Kansas City|chapter=Homage to Mises}}</ref> * '''पद्धतिक व्यक्तिवाद''' : आर्थिक घटनांचे स्पष्टीकरण व्यक्तींच्या कृती (किंवा निष्क्रियता) पर्यंत मागोवा घेऊनच दिले पाहिजे; गट किंवा समूह केवळ त्यांच्या वैयक्तिक सदस्यांमार्फतच कार्य करतात. गट विचार करत नाहीत; माणसे विचार करतात. <ref name=":5">{{स्रोत पुस्तक|title=Austrian economics in America: the migration of a tradition|last=Vaughn|first=Karen Iversen|date=1998|publisher=Cambridge Univ. Press|isbn=978-0-521-63765-7|edition=Repr. d. Ausg. von 1994|series=Historical perspectives on modern economics|location=Cambridge}}</ref> * '''पद्धतिक व्यक्तिनिष्ठता''' : व्यक्ती बाह्य घडामोडी आणि त्यांच्या कृतींच्या परिणामांविषयीच्या स्वतःच्या ज्ञानावर, विश्वासांवर आणि अपेक्षांवर आधारित निर्णय घेतात. <ref name=":6">{{स्रोत पुस्तक|title=Hayek's challenge: intellectual biography of F.A. Hayek|last=Caldwell|first=Bruce|date=2008|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-09193-8|edition=Nachdr.|location=Chicago}}</ref> * '''आवड आणि पसंती''' : वस्तू आणि सेवांचे व्यक्तिनिष्ठ मूल्यमापन त्यांची मागणी निश्चित करते, ज्याच्यामुळे त्यांच्या किमतींवर ग्राहकांचा प्रभाव पडतो. * '''संधी खर्च''' : ज्या पर्यायी संधी सोडून द्याव्या लागतात, त्यांचा खर्च; जेव्हा उत्पादक सेवा एका उद्देशासाठी वापरल्या जातात, तेव्हा त्यांचे सर्व पर्यायी उपयोग सोडून द्यावे लागतात. * '''सीमांतवाद''' : सर्व आर्थिक रचनांमध्ये, एकूण बेरजेत जोडलेल्या किंवा वजा केलेल्या शेवटच्या घटकाच्या महत्त्वावरून मूल्ये, खर्च, महसूल, उत्पादकता इत्यादी निश्चित केले जातात. * '''उत्पादन आणि उपभोगाची काल संरचना''' : बचतीचे निर्णय हे नजीकच्या, दूरच्या किंवा अनिश्चित भविष्यातील उपभोगासंबंधीच्या "काल-प्राधान्य"मधून दिसून येतात आणि अधिक वेळ घेणाऱ्या उत्पादन प्रक्रिया हाती घेतल्यास जास्त उत्पादन मिळण्याची अपेक्षा असल्यामुळे गुंतवणूक केली जाते. माखलुप यांनी ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्राच्या विशेषतः मिसेस संप्रदायाशी संबंधित असलेली आणखी दोन तत्त्वे देखील ओळखली: * '''ग्राहक सार्वभौमत्व''' : वस्तू आणि सेवांच्या प्रभावी मागणीवर आणि मुक्त बाजारपेठांमध्ये परिणामी निर्माण होणाऱ्या किमतींद्वारे, उत्पादक आणि गुंतवणूकदारांच्या उत्पादन योजनांवर ग्राहकांचा असलेला प्रभाव, ही केवळ एक वस्तुस्थिती नसून एक महत्त्वाचे उद्दिष्ट देखील आहे, जे केवळ बाजारपेठांमध्ये सरकारी हस्तक्षेप पूर्णपणे टाळून आणि उत्पादने व सेवांचे प्रमाण, गुणवत्ता आणि किमती यांसंबंधी स्वतःच्या निर्णयानुसार निर्णय घेण्याच्या विक्रेते आणि खरेदीदारांच्या स्वातंत्र्यावरील निर्बंध टाळूनच साध्य करता येते. <ref name=":5">{{स्रोत पुस्तक|title=Austrian economics in America: the migration of a tradition|last=Vaughn|first=Karen Iversen|date=1998|publisher=Cambridge Univ. Press|isbn=978-0-521-63765-7|edition=Repr. d. Ausg. von 1994|series=Historical perspectives on modern economics|location=Cambridge}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFVaughn1998">Vaughn, Karen Iversen (1998). ''Austrian economics in America: the migration of a tradition''. Historical perspectives on modern economics (Repr. d. Ausg. von 1994&nbsp;ed.). Cambridge: Cambridge Univ. Press. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-521-63765-7|<bdi>978-0-521-63765-7</bdi>]].</cite></ref> * '''[[व्‍यक्तिवाद|राजकीय व्यक्तिवाद]]''' : जेव्हा व्यक्तींना पूर्ण आर्थिक स्वातंत्र्य दिले जाईल, तेव्हाच राजकीय आणि नैतिक स्वातंत्र्य सुरक्षित करणे शक्य होईल. आर्थिक स्वातंत्र्यावरील निर्बंधांमुळे, लवकर किंवा उशिरा, राज्याच्या सक्तीच्या कारवायांचा राजकीय क्षेत्रात विस्तार होतो, ज्यामुळे १९व्या शतकात भांडवलशाही समाजांनी मिळवलेल्या मूलभूत वैयक्तिक स्वातंत्र्याला सुरुंग लागतो आणि अखेरीस ते नष्ट होते. <ref name=":6">{{स्रोत पुस्तक|title=Hayek's challenge: intellectual biography of F.A. Hayek|last=Caldwell|first=Bruce|date=2008|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-09193-8|edition=Nachdr.|location=Chicago}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCaldwell2008">Caldwell, Bruce (2008). ''Hayek's challenge: intellectual biography of F.A. Hayek'' (Nachdr.&nbsp;ed.). Chicago: University of Chicago Press. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-226-09193-8|<bdi>978-0-226-09193-8</bdi>]].</cite></ref> == आर्थिक विचारांमधील योगदान == === संधी खर्च === [[चित्र:1wieser.jpg|इवलेसे|फ्रेडरिक फॉन वीजर]] संधी खर्चाचा सिद्धांत सर्वात पहिले १९व्या शतकाच्या उत्तरार्धात ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ फ्रेडरिक फॉन वीजर यांनी स्पष्टपणे मांडला. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Subjectivism, intelligibility and economic understanding: essays in honor of Ludwig M. Lachmann on his eightieth birthday|last=Kirzner|first=Israel M.|last2=Lachman|first2=Ludwig M.|publisher=Macmillan|year=1986|isbn=978-0-333-41788-1|edition=Illustrated}}</ref> संधी खर्च म्हणजे कोणत्याही कृतीचा असा खर्च, जो सोडून दिलेल्या (म्हणजे न निवडलेल्या) दुसऱ्या सर्वोत्तम पर्यायाच्या मूल्याच्या संदर्भात मोजला जातो. अनेक परस्पर-अनन्य पर्यायांमधून निवड करणाऱ्या एखाद्या व्यक्तीसाठी किंवा गटासाठी असलेल्या दुसऱ्या सर्वोत्तम निवडीशी संबंधित हा एक त्यागाचा प्रकार आहे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Economic theory in retrospect|last=Blaug|first=Mark|date=2006|publisher=Cambridge Univ. Press|isbn=978-0-521-57701-4|edition=5. ed., reprint|location=Cambridge}}</ref> भविष्याबद्दलच्या अपेक्षांना देखील दुर्मिळतेचा एक प्रकार मानले जाऊ शकते; जेव्हा वेळेच्या पसंतीनुसार त्याचे परिमाण ठरवले जाते, तेव्हा वर्तमान विरुद्ध भविष्यातील गुंतवणुकीच्या पसंतीच्या संदर्भात संधी खर्चाचे देखील मूल्यमापन केले पाहिजे. संधी खर्च ही मुख्य प्रवाहातील [[अर्थशास्त्र|अर्थशास्त्रातील]] एक प्रमुख संकल्पना आहे आणि तिचे वर्णन " [[टंचाई (अर्थशास्त्र)|दुर्मिळता]] आणि निवड यांच्यातील मूलभूत संबंध" व्यक्त करणारी म्हणून केले गेले आहे. <ref>{{ज्ञानकोश स्रोत|url=James M. Buchanan}}</ref> संसाधनांचा कार्यक्षमतेने वापर केला जाईल हे सुनिश्चित करण्यात संधी खर्चाची संकल्पना अतिशय महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.economist.com/research/Economics/alphabetic.cfm?letter=O#opportunitycost|title=Opportunity Cost|work=Economics A–Z|publisher=The Economist|access-date=2010-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20101009122334/http://www.economist.com/research/Economics/alphabetic.cfm?letter=O|archive-date=9 October 2010|url-status=live}}</ref> === भांडवल आणि व्याज === [[चित्र:1Bawerk.png|इवलेसे|[[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]]]] भांडवल आणि व्याजाचा ऑस्ट्रियन सिद्धांत सर्वात पहिले [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] यांनी विकसित केला. त्यांनी असे प्रतिपादन केले की व्याजदर आणि नफा हे अंतिम वस्तूंच्या बाजारातील [[मागणी व पुरवठा|पुरवठा आणि मागणी]] तसेच काल-प्राधान्याद्वारे निर्धारित केले जातात. <ref name=":8">{{स्रोत पुस्तक|title=Economic theory in retrospect|last=Blaug|first=Mark|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-57153-1|edition=5th|location=Cambridge ; New York}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBlaug1997">Blaug, Mark (1997). ''Economic theory in retrospect'' (5th&nbsp;ed.). Cambridge ; New York: Cambridge University Press. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-521-57153-1|<bdi>978-0-521-57153-1</bdi>]].</cite></ref> बोम-बावेर्क यांचा सिद्धांत भांडवल-केंद्रिततेला उत्पादन प्रक्रियेच्या अप्रत्यक्षपणेच्या प्रमाणाशी जोडतो. त्यांनी असा युक्तिवादही केला की सीमांत उपयोगितेच्या नियमातून खर्चाचा अभिजात नियम अनिवार्यपणे सूचित होतो. तथापि, नंतरच्या ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांनी जसे की लुडविग फॉन मिसेस, <ref>मिसेस (१९४९)</ref> इस्राएल किर्झनर, लुडविग लाखमन, <ref>Lachmann (1976) </ref> आणि खेसुस हुएर्ता दे सोतो <ref>Huerta De Soto (2006) </ref> यांनी व्याजदरांसाठी उत्पादकतेचे स्पष्टीकरण नाकारले आणि उत्पादनाचा सरासरी कालावधी हा अभिजात आर्थिक विचारांचा अवशेष मानला. <ref name=":9">{{स्रोत पुस्तक|title=An outline of the history of economic thought|last=Screpanti|first=Ernesto|last2=Zamagni|first2=Stefano|last3=Field|first3=David|last4=Kirby|first4=Lynn|date=2005|publisher=Oxford university press|isbn=978-0-19-927914-2|edition=2e ed. revised and expanded|location=Oxford (GB)}}</ref> === महागाई === मिसेसच्या व्याख्येनुसार, महागाई म्हणजे पैशाच्या पुरवठ्यात होणारी वाढ: <ref name=":10">{{स्रोत पुस्तक|title=The clash of economic ideas: the great policy debates and experiments of the last hundred years|last=White|first=Lawrence H.|date=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-01242-4|location=New York}}</ref> सैद्धांतिक तपासणीत महागाईसाठी एकच अर्थ आहे जो विवेकपणे दिले जाऊ शकतो; चलनाच्या प्रमाणात वाढ(व्यापक अर्थात, ज्यात विश्वासू माध्यमही जोडले जातील), ज्याला एका संबंधित चलनाच्या(परत त्याच व्यापक अर्थाने) सरभर केलेली गर्जेची वाढ नाही आहे, तर वस्तुविनिमय मूल्य कमी होते.<ref name="TheTheory">The Theory of Money and Credit, Mises (1912, [1981], p. 272)</ref> हायक यांनी दावा केला की महागाईला चालना देण्यास पैशाच्या पुरवठ्यात वाढ आणि परिणामी वस्तू आणि सेवांच्या किमतींमध्ये होणारी वाढ यामधील अंतराचा फायदा घेतला जातो: <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Time and money: the macroeconomics of capital structure|last=Garrison|first=Roger Wayne|date=2006|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-77122-1|edition=transferred to digital printing|series=Foundations of the market economy|location=London}}</ref> आणि कारण कोणतेही महागाई, आधी कितीही मर्यादित असो, बेरोजगारी कमी करण्यास रोजगाराला चालना देऊ शकते जेव्हा ते महागाई जास्ती होत जाते, त्याला बेरोजगारी कमी करण्यास वापरले गेले आहे, ते कायमसाठी करत राहणार तोपर्यंत ते वाढत राहील. "मर्यादित" स्थिर महागाई काही मदत करु शकत नाही - त्याने फक्त साधी महागाई होईल. स्थिर महागाईचा अर्थपूर्ण परिणाम दिसून येत नाही, जे प्रोत्साहन होत असायचे ते संपून जाते आणि शेवटपणे फक्त विलंबित रूपांतरांचे एक अनुशेष राहतो, हा निर्णायक युक्तिवाद आहे मानक अर्थशास्त्राच्या पाठ्यपुस्तकातीलही फायदेशीर म्हणून दाखवले "मर्यादित" महागाईविरुद्ध.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zZu3AAAAIAAJ&q=%22only+while+it+accelerates%22|title=1980s Unemployment and the Unions: Essays on the Impotent Price Structure of Britain and Monopoly in the Labour Market|last=Hayek|first=Friedrich August|date=1984|publisher=[[Institute of Economic Affairs]]|isbn=9780255361736}}</ref> प्रमुख ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांनी देखील पारिभाषिक गोंधळाची नोंद घेतली आहे: ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ चलनवाढीला पैशाच्या पुरवठ्यात वाढ म्हणतात, तर बहुतेक अर्थशास्त्रज्ञ आणि साधे लोक त्याला वाढत्या किमती म्हणतात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cnbc.com/2012/11/29/krugman-isnt-quite-right-about-austrian-economics.html|title=Krugman Isn't (Quite) Right About Austrian Economics|last=Carney|first=John|date=2012-11-29|website=CNBC|language=en|access-date=2026-04-20}}</ref> === आर्थिक गणना समस्या === [[चित्र:Friedrich_Hayek_portrait.jpg|इवलेसे|फ्रायडरिक हायेक]] [[चित्र:Israel_Kirzner.jpg|उजवे|इवलेसे|इस्राएल किर्झनर]] आर्थिक गणना समस्या ही नियोजित अर्थव्यवस्थांवरील एक टीका आहे, जी सर्वप्रथम लुडविग फॉन मिसेस यांनी त्यांच्या १९२० च्या समाजवादी कॉमनवेल्थमध्ये आर्थिक गणना(इकोनॉमिक कॅल्क्युलेशन इन द सोशलिस्ट कॉमनवेल्थ) या निबंधात मांडली. त्यानंतर मिसेस यांनी त्यांच्या या कल्पनेवर त्यांचे विद्यार्थी फ्रायडरिक हायेक यांच्याशी चर्चा केली, ज्यांनी ''भूदासत्वाचा रस्ता(द रोड टू सर्फडम)'' यासह विविध कामांमध्ये तिचा विस्तार केला. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Rivalry and central planning: the socialist calculation debate reconsidered|last=Lavoie|first=Don|last2=Boettke|first2=Peter J.|last3=Storr|first3=Virgil Henry|date=2015|publisher=Mercatus Center, George Mason University|isbn=978-1-942951-12-4|series=Advanced studies in political economy|location=Arlington, Virginia}}</ref> <ref name=":9">{{स्रोत पुस्तक|title=An outline of the history of economic thought|last=Screpanti|first=Ernesto|last2=Zamagni|first2=Stefano|last3=Field|first3=David|last4=Kirby|first4=Lynn|date=2005|publisher=Oxford university press|isbn=978-0-19-927914-2|edition=2e ed. revised and expanded|location=Oxford (GB)}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFScrepantiZamagniFieldKirby2005">Screpanti, Ernesto; Zamagni, Stefano; Field, David; Kirby, Lynn (2005). ''An outline of the history of economic thought'' (2e ed. revised and expanded&nbsp;ed.). Oxford (GB): Oxford university press. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-19-927914-2|<bdi>978-0-19-927914-2</bdi>]].</cite></ref> गणना समस्या असे म्हणते की किमतीच्या संकेतांशिवाय, [[उत्पादनसाधन|उत्पादनाचे घटक]] शक्य तितक्या कार्यक्षम मार्गाने वाटले जाऊ शकत नाहीत, ज्यामुळे नियोजित अर्थव्यवस्था अकार्यक्षम ठरतात. [[मॅक्स वेबर]] त्यांच्या अर्थव्यवस्था आणि समाज(विर्टशाफ्ट उंड गेसेलशाफ्ट) (मरणोत्तर १९२१ मध्ये प्रकाशित) या महान पुस्तकात अशाच निष्कर्षावर पोहोचले, ज्यात त्यांनी एका जटिल आर्थिक प्रणालीच्या केंद्रीकृत नियोजनाच्या अशक्यतेवर चर्चा केली आहे. <ref name=":3">F. A. Hayek (1935), "The Nature and History of the Problem" and "The Present State of the Debate," om in F. A. Hayek, ed. ''Collectivist Economic Planning'', pp. 1–40, 201–243. </ref> ऑस्ट्रियन सिद्धांत बाजारपेठेच्या संघटन शक्तीवर भर देतो. हायेक यांनी असे प्रतिपादन केले की बाजारभाव अशा माहितीचे प्रतिबिंब असतात, जी संपूर्णपणे कोणत्याही एका व्यक्तीला महिती नसते आणि जी अर्थव्यवस्थेतील संसाधनांचे वाटप निश्चित करते. समाजवादी प्रणालींमध्ये वैयक्तिक प्रोत्साहन आणि किंमत निश्चिती प्रक्रियेचा अभाव असल्यामुळे, ज्याद्वारे व्यक्ती त्यांच्या वैयक्तिक माहितीवर आधारित कृती करतात, हायेक यांनी असा युक्तिवाद केला की समाजवादी आर्थिक नियोजकांकडे चांगले निर्णय घेण्यास आवश्यक असलेल्या सर्व ज्ञान नसतो. जे या टीकेशी सहमत आहेत ते याकडे समाजवादाचे खंडन म्हणून पाहतात, जे दर्शवते की समाजवाद हा आर्थिक संघटनेचा एक व्यवहार्य किंवा शाश्वत प्रकार नाही. हा वाद १९२० आणि १९३० च्या दशकात प्रकर्षाने समोर आला आणि आर्थिक विचारांच्या इतिहासकारांमध्ये वादाचा तो विशिष्ट काळ 'समाजवादी गणना वाद' म्हणून ओळखला जाऊ लागला. <ref name="School">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://cepa.newschool.edu/het/essays/paretian/social.htm|title=The socialist calculation debate|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090218142504/http://cepa.newschool.edu/het/essays/paretian/social.htm|archive-date=February 18, 2009|access-date=May 20, 2020}}</ref> मिसेस असे म्हणाले की समाजवादी अर्थव्यवस्थांमधील किंमत प्रणाली अनिवार्यपणे सदोष होत्या कारण जर सरकार उत्पादनाच्या साधनांचे मालक असेल, तर [[भांडवल|भांडवली वस्तूंसाठी]] किंमती मिळवता येत नाहीत कारण समाजवादी प्रणालीमध्ये त्या केवळ वस्तूंचे अंतर्गत हस्तांतरण असतात आणि अंतिम वस्तूंप्रमाणे "विनिमयाच्या वस्तू" नसतात. म्हणून, त्यांना किंमत दिली जात नव्हती आणि त्याच्यामुळे ही प्रणाली अनिवार्यपणे अकार्यक्षम असेल कारण केंद्रीय नियोजकांना उपलब्ध संसाधनांचे कार्यक्षमतेने वाटप कसे करावे हे कळणार नाही. <ref name="School">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://cepa.newschool.edu/het/essays/paretian/social.htm|title=The socialist calculation debate|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090218142504/http://cepa.newschool.edu/het/essays/paretian/social.htm|archive-date=February 18, 2009|access-date=May 20, 2020}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20090218142504/http://cepa.newschool.edu/het/essays/paretian/social.htm "The socialist calculation debate"]. Archived from [http://cepa.newschool.edu/het/essays/paretian/social.htm the original] on February 18, 2009<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">May 20,</span> 2020</span>.</cite></ref> याच्यामुळे त्यांनी लिहिले की "समाजवादी राष्ट्रकुलात तर्कसंगत आर्थिक क्रियाकलाप अशक्य आहे". <ref name="Mises">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/humanaction/chap2sec4.asp|title=The Principle of Methodological Individualism|last=von Mises|first=Ludwig|website=Human Action|publisher=Ludwig von Mises Institute|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090422004804/https://mises.org/humanaction/chap2sec4.asp|archive-date=22 April 2009|access-date=2009-04-24}}</ref> === व्यवसाय चक्रे === व्यवसाय चक्राचा ऑस्ट्रियन सिद्धांत (ABCT) आर्थिक चढोतारांचे कारण म्हणून बँकांच्या पतपुरवठ्यावर लक्ष ठेवतो. <ref name="ReferenceA">[[Murray Rothbard]], ''[[America's Great Depression]].'' </ref> जरी नंतर हायेक आणि इतरांनी याचा विस्तार केला असला तरी, हा सिद्धांत पहिले मिसेस यांनी मांडला होता, ज्यांनी असेही प्रतिपादन केले की आंशिक राखीच बँका मुद्दाम कमी व्याजदराने पतपुरवठा करतात, ज्याच्यामुळे व्यवसाय तुलनेने अप्रत्यक्ष उत्पादन प्रक्रियांमध्ये गुंतवणूक करतात. या मुद्दाम "तेजी"मुळे संसाधनांचे गैर-वाटप होते, ज्याला त्यांनी "गैरगुंतवणूक" म्हटले, आणि याचा अंत शेवटपणे "मंदी"मध्ये होतो. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Time and money: the macroeconomics of capital structure|last=Garrison|first=Roger Wayne|date=2001|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-07982-2|edition=1. publ|series=Foundations of the market economy|location=London}}</ref> मिसेस यांनी असा अंदाज लावला की बँकिंग प्रणालीमध्ये सरकारद्वारे पैसा आणि पतपुरवठ्यामध्ये होणाऱ्या फेरफारामुळे बचत आणि गुंतवणूक असंतुलित होते, अणि त्यामुळे चुकीच्या दिशेने गुंतवणूक प्रकल्प राबवले जातात जे शेवटी टिकू शकत नाहीत, आणि अशा वेळी अर्थव्यवस्थेला सुधारणात्मक मंदीच्या काळातून स्वतःला पुन्हा एकदा संतुलित करावे लागते. <ref name=":10">{{स्रोत पुस्तक|title=The clash of economic ideas: the great policy debates and experiments of the last hundred years|last=White|first=Lawrence H.|date=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-01242-4|location=New York}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWhite2012">White, Lawrence H. (2012). ''The clash of economic ideas: the great policy debates and experiments of the last hundred years''. New York: Cambridge University Press. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-107-01242-4|<bdi>978-1-107-01242-4</bdi>]].</cite></ref> ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ फ्रिट्झ माखलुप यांनी ऑस्ट्रियन दृष्टिकोनाचा सारांश मांडताना म्हटले की, "चलनाचे घटक चक्राला कारणीभूत चालवतात, पण खऱ्या घटनांमुळे चक्र आहे." <ref name=":2">{{जर्नल स्रोत|last=Hughes|first=Arthur Middleton|date=March 1997|title=The recession of 1990: An Austrian explanation|journal=The Review of Austrian Economics|language=en|volume=10|issue=1|pages=107–123|doi=10.1007/BF02538145|issn=0889-3047}}</ref> ==== मध्यवर्ती बँका ==== लुडविग फॉन मिसेस यांच्या मते, मध्यवर्ती बँका व्यावसायिक बँकांना कृत्रिमरित्या कमी व्याजदराने कर्ज द्यायची शक्यता तयार करतात, ज्याच्यामुळे बँक पतपुरवठ्याचा अस्थिर विस्तार होतो आणि त्यानंतरच्या कोणत्याही आकुंचनाला अडथळा येतो. त्यांनी विश्वस्त माध्यमांमधील वाढ रोखण्यासाठी चलनविषयक सुधारणा म्हणून [[सुवर्ण विनिमय परिमाण|सुवर्ण मानकाचा]] युक्तिवाद केला. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Bank deregulation and monetary order|last=Selgin|first=George|date=1996|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-14056-0|series=International studies in money and banking|location=London New York}}</ref> फ्रायडरिक हायेक यांनी वेगळा दृष्टिकोन स्वीकारला, त्यांनी सोन्यावर लक्ष न देऊन मजबूत मध्यवर्ती बँकिंगद्वारे बँकिंग क्षेत्राच्या नियमनावर लक्ष केंद्रित केले. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=White|first=Lawrence H.|year=1999|title=Why Didn't Hayek Favor Laissez Faire in Banking?|url=http://cameroneconomics.com/white-hayek-hope.pdf|journal=History of Political Economy|volume=31|issue=4|pages=753–769|doi=10.1215/00182702-31-4-753|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20130412141059/http://cameroneconomics.com/white-hayek-hope.pdf|archive-date=12 April 2013|access-date=11 April 2013}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Laissez-faire banking|last=Dowd|first=Kevin|date=1993|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-77563-7|series=Foundations of the market economy series|location=London New York}}</ref> == संदर्भ == '''तळटीप'''{{Notelist}}'''संदर्भ'''<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{संदर्भयादी}} [[वर्ग:अर्थशास्त्रीय संकल्पना]] 3fg35w0gjk30w5r1h1qmw44zfmyrqcg 3 380429 2690326 2688532 2026-06-20T18:09:57Z संतोष गोरे 135680 /* पन्नास sampadane */ नवीन विभाग 2690326 wikitext text/x-wiki == शीर्षक संकेत == नमस्कार, कृपया हे पहावे -- [[चर्चा:विश्राम घोले]] धन्यवाद. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:२४, ११ जून २०२६ (IST) == पन्नास sampadane == {{पन्नास संपादने}} [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) २३:३९, २० जून २०२६ (IST) d0ve6frwl33auddfd2lugv4kuv3gvfr 2690328 2690326 2026-06-20T18:12:27Z संतोष गोरे 135680 2690328 wikitext text/x-wiki == शीर्षक संकेत == नमस्कार, कृपया हे पहावे -- [[चर्चा:विश्राम घोले]] धन्यवाद. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०१:२४, ११ जून २०२६ (IST) == पन्नास संपादने == {{पन्नास संपादने}} [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) २३:३९, २० जून २०२६ (IST) 6tk6my4q5x40cx8uzyxlxxw96dhy360 0 380479 2690413 2690201 2026-06-21T07:47:18Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2690413 wikitext text/x-wiki {{बदल}} [[File:गुरुवर्य गोपाळबाबा वाजे महाराज.jpg|thumb|गुरुवर्य गोपाळबाबा वाजे महाराज]] {{Infobox person | successor = ह.भ.प. नारायण महाराज वाजे |नाव=ह.भ.प. गोपाळबाबा वाजे|मृत्यू_दिनांक=कार्तिक वद्य त्रयोदशी, सन १९९२|चिरविश्रांतिस्थान=श्रीक्षेत्र पंढरपूर श्री सदगुरू अलिबागकर महाराज मठ|मूळ_गाव=पालगड महाडीककोंड, दापोली तालुका, महाराष्ट्र|ख्याती=वारकरी संप्रदायाचा प्रसार, हरिनाम सप्ताह, दिंडी परंपरा|धर्म=हिंदू|अपत्ये=ह.भ.प. नारायण महाराज वाजे}} '''वैकुंठवासी ह.भ.प. गोपाळबाबा वाजे''' हे महाराष्ट्रातील [[वारकरी संप्रदाय]]ातील आदरणीय गुरुवर्य, कीर्तनकार व समाजप्रबोधनकार होते. ते '''श्री सद्गुरू गणपतबाबा अलिबागकर महाराज फडाचे''' प्रमुख उत्तराधिकारी होते. १९६८ मध्ये गुरुवर्य अलिबागकर महाराज यांच्या निधनानंतर त्यांनी फडाची धुरा समर्थपणे सांभाळली व रायगड जिल्हा, उत्तर कोकण तसेच महाराष्ट्रात वारकरी संप्रदायाचा प्रसार केला. गोपाळबाबा वाजे यांचा जन्म गवळी समाजातील शेतकरी कुटुंबात झाला. दापोली तालुक्यातील पालगड महाडीककोंड हे त्यांचे मूळ गाव होते. गवळी समाजातील थोर संत व प्रबोधनकार म्हणून त्यांना ओळखले जाते. ==प्रमुख आध्यात्मिक व सामाजिक कार्य== '''कार्याची सुरुवात:''' १९६८ मध्ये गुरुवर्य अलिबागकर महाराज यांचे निधन झाल्यानंतर, गोपाळबाबा वाजे यांनी त्यांच्या कार्याची धुरा सांभाळली. [[File:वै. ह. भ. प गोपाळबाबा वाजे अलिबागकर.jpg|thumb|वै. ह. भ. प गोपाळबाबा वाजे अलिबागकर]] गोपाळबाबा वाजे यांनी रायगड जिल्हा व उत्तर कोकणात [[वारकरी संप्रदाय]]ाचा प्रसार करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. त्यांनी [[पंढरपूर]], [[आळंदी]] तसेच महाराष्ट्रातील विविध भागांत दिंडी, हरिनाम सप्ताह, कीर्तन व प्रवचनांच्या माध्यमातून भक्तीचा प्रसार केला. परमार्थासोबत समाजप्रबोधनाचे कार्यही त्यांनी कीर्तनातून केले. कोकणातील अनेक गावांमध्ये हरिनाम सप्ताह आयोजित करून लोकांना भगवंत भक्तीबरोबर सामाजिक मूल्यांचा संदेश दिला. साध्या व सोप्या भाषेतील त्यांच्या कीर्तनांमुळे अनेक हरिभक्त निर्माण झाले. '''धर्मप्रसार:''' त्यांनी प्रामुख्याने रायगड जिल्हा, उत्तर कोकण आणि महाराष्ट्रभर पायी दौरे करून कीर्तन आणि प्रवचनांच्या माध्यमातून घराघरांत विठ्ठल भक्ती पोहोचवली. '''जातीभेद निर्मूलन: ''' वारकरी संप्रदायाच्या मूळ तत्त्वानुसार त्यांनी समाजातील उच्च-नीच भाव, जातीभेद विसरून सर्वांना एकाच भक्तीच्या धाग्यात गोवले. '''व्यसनमुक्तीवर भर:''' त्यांच्या कीर्तनात केवळ तात्त्विक विवेचन नसायचे, तर ते व्यावहारिक नैतिकतेवर भर द्यायचे. कोकणातील ग्रामीण भागातील तरुणांना व्यसनांपासून दूर करून त्यांना वारीच्या आणि अभ्यासाच्या मार्गाला लावण्याचे मोठे श्रेय त्यांना जाते. '''शिस्तबद्ध वारी सोहळा:''' गुरुवर्य अलिबागकर महाराजांनी आखून दिलेले कडक नियम त्यांनी पुढे तसेच लागू ठेवले. पंढरपूर वारीमध्ये त्यांच्या दिंडीची शिस्त, वारकऱ्यांचा सात्त्विक पेहराव आणि भजनाचा दर्जा नेहमीच उच्च असतो. त्यांच्या या निस्पृह आणि त्यागी सेवाभावामुळेच वारकरी संप्रदायात त्यांना अत्यंत आदराचे आणि 'गुरुवर्य' पदाचे स्थान मिळाले. ==अलिबागकर महाराजांचा वारसा== '''उत्तराधिकारी:''' गुरुवर्य गणपतबाबा अलिबागकर महाराजांच्या रसाळ वाणीने आणि पवित्र आचरणाने गोपाळबाबा प्रभावित झाले होते त्यांनी महाराजांचे पूर्णपणे शिष्यत्व पत्करले. ते अलिबागकर महाराजांचे सर्वात विश्वासू आणि लाडके शिष्य बनले. '''फडाची धुरा: ''' १९६८ मध्ये गुरुवर्य अलिबागकर महाराजांनी महासमाधी घेतल्यानंतर, फडाची संपूर्ण जबाबदारी गोपाळबाबांवर आली. त्यांनी अत्यंत निष्ठेने अलिबागकर महाराज फडाचे नेतृत्व केले. == मठ व परंपरा == '''सद्गुरू अलिबागकर महाराज मठ''' (अलिबागकर महाराज फड) हा [[पंढरपूर]] येथील कासार घाट परिसरातील एक प्रमुख वारकरी मठ मानला जातो. या मठाच्या माध्यमातून वारकरी परंपरेचा प्रसार करण्यात आला. मुंबईतील दादर पश्चिम येथील डी. एल. वैद्य रोडवरील विठ्ठल मंदिरात त्यांच्या गाथ्यावरील भजने व कीर्तनाची परंपरा आजही सुरू आहे. == दिंडी परंपरा == त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली रायगड जिल्ह्यातील संभे (कोलाड) ते श्रीक्षेत्र [[आळंदी]] अशी पायी दिंडी अनेक वर्षांपासून आयोजित केली जाते. हा सोहळा अनेक वर्षांपासून अविरत सुरू असून तो भाविकांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. रायगड व रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील अनेक गावांमध्ये वार्षिक श्रीहरिनाम सप्ताह सुरू करण्यात त्यांचे योगदान मानले जाते. == वारस == गोपाळबाबा वाजे यांच्या अलिबागकर महाराज फड परंपरेचे विद्यमान वारसदार ह.भ.प. नारायण महाराज वाजे हे आहेत. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{cite web |url=https://www.newsaajtakmarathi.com/2021/11/blog-post_1.html?m=1⁠� |title=श्रीगुरु गोपाळबाबा वाजे अलिबागकर महाराज यांचा पुण्यस्मरण सोहळा |website=News Aaj Tak Marathi |access-date=12 June 2026}} {{cite web |url=https://krushival.in/dumdumla-vithunama-alarm-in-raigad/⁠� |title=रायगडमध्ये विठूनामाचा गजर |website=Krushival |access-date=12 June 2026 }}{{मृत दुवा|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <nowiki/>::: [[Category:वारकरी संप्रदाय]] [[Category:मराठी संत]] [[वर्ग:मराठी समाजसुधारक]] dmz1flahuasqgac2rrp4ctu63pgfl3d 0 380666 2690297 2689879 2026-06-20T13:02:34Z ~2026-35553-17 184408 /* राजकीय कारकीर्द : */ 2690297 wikitext text/x-wiki {{बदल}} अक्षय शिवाजीराव कर्डिले ('''जन्म: ४ मे १९९६''') हे महाराष्ट्रातील अहिल्यानगर (अहमदनगर) जिल्ह्यातील एक प्रमुख युवा राजकीय नेते आणि सध्या '''भारतीय जनता पक्षाचे''' (BJP) राहुरी विधानसभा मतदारसंघाचे '''विद्यमान आमदार''' आहेत. त्यांचे वडील, दिवंगत आमदार स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांच्या निधनानंतर राहुरी विधानसभा मतदारसंघात झालेल्या पोटनिवडणुकीत ते विक्रमी मताधिक्याने विजयी झाले आहेत. वडिलांच्या निधनानंतर रिक्त झालेल्या राहुरी विधानसभा पोटनिवडणुकीत (मे २०२६) त्यांनी ६५ हजारांपेक्षा जास्त मतांनी ऐतिहासिक विजय मिळवला आणि ते आमदार पदावर विराजमान झाले. महाराष्ट्रातील आणि भारतातील अनेक राजकारण्यांप्रमाणे, अक्षय कर्डिले हे देखील एका राजकीय घराण्यातील आहेत . ते ज्येष्ठ राजकारणी आणि सहा वेळा आमदार राहिलेले , भारत सरकारचे माजी मत्स्य व बंदरे विकास राज्यमंत्री यांचे सुपुत्र आहेत. स्वतः कोणतीही निवडणूक न लढविलेले अक्षय नवखे असले तरी वयाच्या ३० व्या वर्षी मे २०२६ मध्ये पार पडलेल्या पोटनिवडणूकीतील विजयाने मताधिक्याचा विक्रम केलाच पण विरोधकाचे पुरते पानिपत केले.राहूरी विधानसभा मतदारसंघाचे तरुण आणि लोकप्रिय आमदार म्हणून त्यांची ओळख केली जाते. * आमदार होण्यापूर्वी अक्षय शिवाजीराव कर्डिले यांनी अहमदनगर जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या संचालक पदाचीही धूरा मोठ्या जबाबदारीने सांभाळली आहे. * अक्षय शिवाजीराव कर्डिले यांनी भाजप युवा मोर्चाच्या माध्यमातून जिल्हाध्यक्ष म्हणून आपल्या राजकीय कारकिर्दीला सुरुवात करून थेट आमदार पदापर्यंत पोहोचलेले तरुण आमदार ठरले आहे. * भाजप युवा मोर्चातील उत्कृष्ट कार्याची दखल घेत भाजपने त्यांना मे २०२६ च्या राहुरी विधानसभा पोटनिवडणुकीत उमेदवारी दिली. त्यांनी ही निवडणूक जिंकून थेट विधानसभेत प्रवेश केला. == राजकीय कारकीर्द : == {{कॉपीपेस्ट | लेखातील मजकूर / विभागातील मजकूर | दुवा =pudhari.news/maharashtra/north-maharashtra/ahilyanagar/rahuri-bypoll-akshay-kardile-record-victory-bjp-sk04 | दिनांक =१८ जून २०२६ }} सामान्य घरातून आलेल्या शिवाजीराव कर्डिले यांच्या सेवाभावी कार्याने ते असामान्य कधी झाले हेही कळले नाही. नगर नेवाशा विधानसभा मतदारसंघातून तीन वेळा आणि नंतर राहुरी विधानसभा मतदारसंघातून तीन वेळा आमदार पद भूषविणाऱ्या स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांनी शेवटच्या श्वासापर्यंत जनतेशी जोडलेली नाळ त्यांनी कधीच तुटू दिली नाही. रात्रीचा दिवस करीत लोकांसाठी राबत त्यांनी सामान्यांना न्याय मिळवून दिला. संघटन बांधणीचे कौशल्य अंगी असलेले स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांचा पक्षामध्येही तितकाच प्रभाव होता. जवळपास सहा टर्म आमदार असलेले स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांनी प्रस्थापितांना दिलेले धक्कातंत्र संपूर्ण अहिल्यानगरने पाहिले आहे. स्वर्गीय शिवाजीराव कर्डिले यांच्या कामाची स्टाईल, बळीराजा व महिलांना भेडसावत असलेल्सया मस्यांची जाण तसेच त्या सर्व समस्या सोडवण्यासाठीची धडपड आणि अहिल्यानगर जिल्ह्यात असलेला दांडगा जनसंपर्क या सगळ्या कारणांमुळे स्व. शिवाजीराव कर्डिले हे अहिल्यानगर जिल्ह्यातील मतदारांच्या गळ्यातील जणू ताईत बनले होते. स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांच्या अचानक झालेल्या निधनाने अवघ्या ३० वर्षांचा मुलगा अक्षय कर्डिले यांच्यावर कोलमडून पडलेल्या सर्व कार्यकर्त्यांची तसेच मतदारसंघातील विकासकामांची मोठी जबाबदारी अंगावर येऊन पडली. समाजकारण, राजकारणाचे बाळकडू अक्षय कर्डिले यांना त्यांच्या बालवयापासून कुटूंबातूनच मिळाले होते. भाजप युवा मोर्चाच्या माध्यमातून जिल्हाध्यक्ष म्हणून काम करीत असताना अहिल्यानगर जिल्ह्यातील तरुणांमध्ये मिसळून त्यांनी तरुणांना संघटीत केले. लाखाच्या मताधिक्याने विजय मिळवत राहुरीच्या राजकारणात स्वतःची स्वतंत्र ‌‘बॉस‌’ म्हणून ओळख निर्माण करण्यात अक्षय कर्डिले हे राहुरी विधानसभा पोटनिवडणूकीत यशस्वी झाले. कर्डिले घराण्याचा दीर्घकालीन दांडगा जनसंपर्क, मतदारसंघातील संघटनशक्ती अन्‌‍ मायबाप जनतेसोबत असलेल्या भावनिक नात्याचा धागा तीस वर्षाच्या अक्षय कर्डिले यांनी अगदी जबाबदारीने सांभाळली. अहिल्यानगरमधील मतदारांनी मतदारसंघात झालेल्या पोटनिवडणूकीतील विजयातून स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांच्या वारसदारासोबतच भविष्यातील नेतृत्व म्हणून अक्षय कर्डिले यांना स्वीकारले. अभ्यासू, नम्र, निष्कलंक स्व. आमदार शिवाजीराव कर्डिले यांनी उभे केलेले साम्राज्य त्यांच्या निधनानंतर मुलगा अक्षय कर्डिले यांनी कोसळू दिले नाही. राहुरीच्या राजकारणात तीस वर्षाचा तरूण आमदार अक्षय कर्डिले यांच्या रूपाने विकासाचा नवा अध्याय सुरू झाला आहे. युवा चेहरा, अभ्यासू प्रतिमा, नम्र संवेदनशैली अन्‌‍ निष्कलंक म्हणून अक्षय कर्डिले यांची ओळख केली जात आहे.त्यांची हीच ओळख फक्त राहुरी विधानसभा मतदारसंघातीलच नव्हे तर संपूर्ण अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नागरिकांना भावताना दिसत आहे. त्यांनी केलेले तरुणांचे संघटन त्यांना विजयापर्यंत घेऊन गेले. abr8ily9x17ifeqawfhgscql5q515lt 2690298 2690297 2026-06-20T13:02:36Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#नियम_८.१|शुद्धलेखनाचा नियम ८.१]]) 2690298 wikitext text/x-wiki {{बदल}} अक्षय शिवाजीराव कर्डिले ('''जन्म: ४ मे १९९६''') हे महाराष्ट्रातील अहिल्यानगर (अहमदनगर) जिल्ह्यातील एक प्रमुख युवा राजकीय नेते आणि सध्या '''भारतीय जनता पक्षाचे''' (BJP) राहुरी विधानसभा मतदारसंघाचे '''विद्यमान आमदार''' आहेत. त्यांचे वडील, दिवंगत आमदार स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांच्या निधनानंतर राहुरी विधानसभा मतदारसंघात झालेल्या पोटनिवडणुकीत ते विक्रमी मताधिक्याने विजयी झाले आहेत. वडिलांच्या निधनानंतर रिक्त झालेल्या राहुरी विधानसभा पोटनिवडणुकीत (मे २०२६) त्यांनी ६५ हजारांपेक्षा जास्त मतांनी ऐतिहासिक विजय मिळवला आणि ते आमदार पदावर विराजमान झाले. महाराष्ट्रातील आणि भारतातील अनेक राजकारण्यांप्रमाणे, अक्षय कर्डिले हे देखील एका राजकीय घराण्यातील आहेत . ते ज्येष्ठ राजकारणी आणि सहा वेळा आमदार राहिलेले , भारत सरकारचे माजी मत्स्य व बंदरे विकास राज्यमंत्री यांचे सुपुत्र आहेत. स्वतः कोणतीही निवडणूक न लढविलेले अक्षय नवखे असले तरी वयाच्या ३० व्या वर्षी मे २०२६ मध्ये पार पडलेल्या पोटनिवडणूकीतील विजयाने मताधिक्याचा विक्रम केलाच पण विरोधकाचे पुरते पानिपत केले.राहूरी विधानसभा मतदारसंघाचे तरुण आणि लोकप्रिय आमदार म्हणून त्यांची ओळख केली जाते. * आमदार होण्यापूर्वी अक्षय शिवाजीराव कर्डिले यांनी अहमदनगर जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या संचालक पदाचीही धूरा मोठ्या जबाबदारीने सांभाळली आहे. * अक्षय शिवाजीराव कर्डिले यांनी भाजप युवा मोर्चाच्या माध्यमातून जिल्हाध्यक्ष म्हणून आपल्या राजकीय कारकिर्दीला सुरुवात करून थेट आमदार पदापर्यंत पोहोचलेले तरुण आमदार ठरले आहे. * भाजप युवा मोर्चातील उत्कृष्ट कार्याची दखल घेत भाजपने त्यांना मे २०२६ च्या राहुरी विधानसभा पोटनिवडणुकीत उमेदवारी दिली. त्यांनी ही निवडणूक जिंकून थेट विधानसभेत प्रवेश केला. == राजकीय कारकीर्द : == {{कॉपीपेस्ट | लेखातील मजकूर / विभागातील मजकूर | दुवा =pudhari.news/maharashtra/north-maharashtra/ahilyanagar/rahuri-bypoll-akshay-kardile-record-victory-bjp-sk04 | दिनांक =१८ जून २०२६ }} सामान्य घरातून आलेल्या शिवाजीराव कर्डिले यांच्या सेवाभावी कार्याने ते असामान्य कधी झाले हेही कळले नाही. नगर नेवाशा विधानसभा मतदारसंघातून तीन वेळा आणि नंतर राहुरी विधानसभा मतदारसंघातून तीन वेळा आमदार पद भूषविणाऱ्या स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांनी शेवटच्या श्वासापर्यंत जनतेशी जोडलेली नाळ त्यांनी कधीच तुटू दिली नाही. रात्रीचा दिवस करीत लोकांसाठी राबत त्यांनी सामान्यांना न्याय मिळवून दिला. संघटन बांधणीचे कौशल्य अंगी असलेले स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांचा पक्षामध्येही तितकाच प्रभाव होता. जवळपास सहा टर्म आमदार असलेले स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांनी प्रस्थापितांना दिलेले धक्कातंत्र संपूर्ण अहिल्यानगरने पाहिले आहे. स्वर्गीय शिवाजीराव कर्डिले यांच्या कामाची स्टाईल, बळीराजा व महिलांना भेडसावत असलेल्सया मस्यांची जाण तसेच त्या सर्व समस्या सोडवण्यासाठीची धडपड आणि अहिल्यानगर जिल्ह्यात असलेला दांडगा जनसंपर्क या सगळ्या कारणांमुळे स्व. शिवाजीराव कर्डिले हे अहिल्यानगर जिल्ह्यातील मतदारांच्या गळ्यातील जणू ताईत बनले होते. स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांच्या अचानक झालेल्या निधनाने अवघ्या ३० वर्षांचा मुलगा अक्षय कर्डिले यांच्यावर कोलमडून पडलेल्या सर्व कार्यकर्त्यांची तसेच मतदारसंघातील विकासकामांची मोठी जबाबदारी अंगावर येऊन पडली. समाजकारण, राजकारणाचे बाळकडू अक्षय कर्डिले यांना त्यांच्या बालवयापासून कुटूंबातूनच मिळाले होते. भाजप युवा मोर्चाच्या माध्यमातून जिल्हाध्यक्ष म्हणून काम करीत असताना अहिल्यानगर जिल्ह्यातील तरुणांमध्ये मिसळून त्यांनी तरुणांना संघटीत केले. लाखाच्या मताधिक्याने विजय मिळवत राहुरीच्या राजकारणात स्वतःची स्वतंत्र ‌‘बॉस‌’ म्हणून ओळख निर्माण करण्यात अक्षय कर्डिले हे राहुरी विधानसभा पोटनिवडणूकीत यशस्वी झाले. कर्डिले घराण्याचा दीर्घकालीन दांडगा जनसंपर्क, मतदारसंघातील संघटनशक्ती अन्‌‍ मायबाप जनतेसोबत असलेल्या भावनिक नात्याचा धागा तीस वर्षाच्या अक्षय कर्डिले यांनी अगदी जबाबदारीने सांभाळली. अहिल्यानगरमधील मतदारांनी मतदारसंघात झालेल्या पोटनिवडणूकीतील विजयातून स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांच्या वारसदारासोबतच भविष्यातील नेतृत्व म्हणून अक्षय कर्डिले यांना स्वीकारले. अभ्यासू, नम्र, निष्कलंक स्व. आमदार शिवाजीराव कर्डिले यांनी उभे केलेले साम्राज्य त्यांच्या निधनानंतर मुलगा अक्षय कर्डिले यांनी कोसळू दिले नाही. राहुरीच्या राजकारणात तीस वर्षाचा तरुण आमदार अक्षय कर्डिले यांच्या रूपाने विकासाचा नवा अध्याय सुरू झाला आहे. युवा चेहरा, अभ्यासू प्रतिमा, नम्र संवेदनशैली अन्‌‍ निष्कलंक म्हणून अक्षय कर्डिले यांची ओळख केली जात आहे.त्यांची हीच ओळख फक्त राहुरी विधानसभा मतदारसंघातीलच नव्हे तर संपूर्ण अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नागरिकांना भावताना दिसत आहे. त्यांनी केलेले तरुणांचे संघटन त्यांना विजयापर्यंत घेऊन गेले. 2vqgsb1gzicn21t2hfbxozqem8m747s 2690304 2690298 2026-06-20T14:17:40Z प्रमिला पवार 184378 2690304 wikitext text/x-wiki {{बदल}} अक्षय शिवाजीराव कर्डिले ('''जन्म: ४ मे १९९६''') हे महाराष्ट्रातील अहिल्यानगर (अहमदनगर) जिल्ह्यातील एक प्रमुख युवा राजकीय नेते आणि सध्या '''भारतीय जनता पक्षाचे''' (BJP) राहुरी विधानसभा मतदारसंघाचे '''विद्यमान आमदार''' आहेत. त्यांचे वडील, दिवंगत आमदार स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांच्या निधनानंतर राहुरी विधानसभा मतदारसंघात झालेल्या पोटनिवडणुकीत ते विक्रमी मताधिक्याने विजयी झाले आहेत. वडिलांच्या निधनानंतर रिक्त झालेल्या राहुरी विधानसभा पोटनिवडणुकीत (मे २०२६) त्यांनी ६५ हजारांपेक्षा जास्त मतांनी ऐतिहासिक विजय मिळवला आणि ते आमदार पदावर विराजमान झाले. {{माहितीचौकट पदाधिकारी|नाव=अक्षय शिवाजीराव कर्डिले|चित्र=[[File:Akshay Shivajirao Kardile MLA From Rahuri Ahilyanagar Maharashtra.jpg|thumb|Akshay Shivajirao Kardile]]|पद=महाराष्ट्र विधानसभा सदस्य|मतदारसंघ=राहुरी विधानसभा मतदारसंघ}} महाराष्ट्रातील आणि भारतातील अनेक राजकारण्यांप्रमाणे, अक्षय कर्डिले हे देखील एका राजकीय घराण्यातील आहेत . ते ज्येष्ठ राजकारणी आणि सहा वेळा आमदार राहिलेले , भारत सरकारचे माजी मत्स्य व बंदरे विकास राज्यमंत्री यांचे सुपुत्र आहेत. स्वतः कोणतीही निवडणूक न लढविलेले अक्षय नवखे असले तरी वयाच्या ३० व्या वर्षी मे २०२६ मध्ये पार पडलेल्या पोटनिवडणूकीतील विजयाने मताधिक्याचा विक्रम केलाच पण विरोधकाचे पुरते पानिपत केले.राहूरी विधानसभा मतदारसंघाचे तरुण आणि लोकप्रिय आमदार म्हणून त्यांची ओळख केली जाते. * आमदार होण्यापूर्वी अक्षय शिवाजीराव कर्डिले यांनी अहमदनगर जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या संचालक पदाचीही धूरा मोठ्या जबाबदारीने सांभाळली आहे. * अक्षय शिवाजीराव कर्डिले यांनी भाजप युवा मोर्चाच्या माध्यमातून जिल्हाध्यक्ष म्हणून आपल्या राजकीय कारकिर्दीला सुरुवात करून थेट आमदार पदापर्यंत पोहोचलेले तरुण आमदार ठरले आहे. * भाजप युवा मोर्चातील उत्कृष्ट कार्याची दखल घेत भाजपने त्यांना मे २०२६ च्या राहुरी विधानसभा पोटनिवडणुकीत उमेदवारी दिली. त्यांनी ही निवडणूक जिंकून थेट विधानसभेत प्रवेश केला. == राजकीय कारकीर्द : == {{कॉपीपेस्ट | लेखातील मजकूर / विभागातील मजकूर | दुवा =pudhari.news/maharashtra/north-maharashtra/ahilyanagar/rahuri-bypoll-akshay-kardile-record-victory-bjp-sk04 | दिनांक =१८ जून २०२६ }} सामान्य घरातून आलेल्या शिवाजीराव कर्डिले यांच्या सेवाभावी कार्याने ते असामान्य कधी झाले हेही कळले नाही. नगर नेवाशा विधानसभा मतदारसंघातून तीन वेळा आणि नंतर राहुरी विधानसभा मतदारसंघातून तीन वेळा आमदार पद भूषविणाऱ्या स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांनी शेवटच्या श्वासापर्यंत जनतेशी जोडलेली नाळ त्यांनी कधीच तुटू दिली नाही. रात्रीचा दिवस करीत लोकांसाठी राबत त्यांनी सामान्यांना न्याय मिळवून दिला. संघटन बांधणीचे कौशल्य अंगी असलेले स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांचा पक्षामध्येही तितकाच प्रभाव होता. जवळपास सहा टर्म आमदार असलेले स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांनी प्रस्थापितांना दिलेले धक्कातंत्र संपूर्ण अहिल्यानगरने पाहिले आहे. स्वर्गीय शिवाजीराव कर्डिले यांच्या कामाची स्टाईल, बळीराजा व महिलांना भेडसावत असलेल्सया मस्यांची जाण तसेच त्या सर्व समस्या सोडवण्यासाठीची धडपड आणि अहिल्यानगर जिल्ह्यात असलेला दांडगा जनसंपर्क या सगळ्या कारणांमुळे स्व. शिवाजीराव कर्डिले हे अहिल्यानगर जिल्ह्यातील मतदारांच्या गळ्यातील जणू ताईत बनले होते. स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांच्या अचानक झालेल्या निधनाने अवघ्या ३० वर्षांचा मुलगा अक्षय कर्डिले यांच्यावर कोलमडून पडलेल्या सर्व कार्यकर्त्यांची तसेच मतदारसंघातील विकासकामांची मोठी जबाबदारी अंगावर येऊन पडली. समाजकारण, राजकारणाचे बाळकडू अक्षय कर्डिले यांना त्यांच्या बालवयापासून कुटूंबातूनच मिळाले होते. भाजप युवा मोर्चाच्या माध्यमातून जिल्हाध्यक्ष म्हणून काम करीत असताना अहिल्यानगर जिल्ह्यातील तरुणांमध्ये मिसळून त्यांनी तरुणांना संघटीत केले. लाखाच्या मताधिक्याने विजय मिळवत राहुरीच्या राजकारणात स्वतःची स्वतंत्र ‌‘बॉस‌’ म्हणून ओळख निर्माण करण्यात अक्षय कर्डिले हे राहुरी विधानसभा पोटनिवडणूकीत यशस्वी झाले. कर्डिले घराण्याचा दीर्घकालीन दांडगा जनसंपर्क, मतदारसंघातील संघटनशक्ती अन्‌‍ मायबाप जनतेसोबत असलेल्या भावनिक नात्याचा धागा तीस वर्षाच्या अक्षय कर्डिले यांनी अगदी जबाबदारीने सांभाळली. अहिल्यानगरमधील मतदारांनी मतदारसंघात झालेल्या पोटनिवडणूकीतील विजयातून स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांच्या वारसदारासोबतच भविष्यातील नेतृत्व म्हणून अक्षय कर्डिले यांना स्वीकारले. अभ्यासू, नम्र, निष्कलंक स्व. आमदार शिवाजीराव कर्डिले यांनी उभे केलेले साम्राज्य त्यांच्या निधनानंतर मुलगा अक्षय कर्डिले यांनी कोसळू दिले नाही. राहुरीच्या राजकारणात तीस वर्षाचा तरुण आमदार अक्षय कर्डिले यांच्या रूपाने विकासाचा नवा अध्याय सुरू झाला आहे. युवा चेहरा, अभ्यासू प्रतिमा, नम्र संवेदनशैली अन्‌‍ निष्कलंक म्हणून अक्षय कर्डिले यांची ओळख केली जात आहे.त्यांची हीच ओळख फक्त राहुरी विधानसभा मतदारसंघातीलच नव्हे तर संपूर्ण अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नागरिकांना भावताना दिसत आहे. त्यांनी केलेले तरुणांचे संघटन त्यांना विजयापर्यंत घेऊन गेले. 7w90pz3zx16u16k2ls6y44aiiqmq6c2 2690306 2690304 2026-06-20T14:19:06Z प्रमिला पवार 184378 2690306 wikitext text/x-wiki {{बदल}} अक्षय शिवाजीराव कर्डिले ('''जन्म: ४ मे १९९६''') हे महाराष्ट्रातील अहिल्यानगर (अहमदनगर) जिल्ह्यातील एक प्रमुख युवा राजकीय नेते आणि सध्या '''भारतीय जनता पक्षाचे''' (BJP) राहुरी विधानसभा मतदारसंघाचे '''विद्यमान आमदार''' आहेत. त्यांचे वडील, दिवंगत आमदार स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांच्या निधनानंतर राहुरी विधानसभा मतदारसंघात झालेल्या पोटनिवडणुकीत ते विक्रमी मताधिक्याने विजयी झाले आहेत. वडिलांच्या निधनानंतर रिक्त झालेल्या राहुरी विधानसभा पोटनिवडणुकीत (मे २०२६) त्यांनी १, १२, ५८७ पेक्षा जास्त मतांनी ऐतिहासिक विजय मिळवला आणि ते आमदार पदावर विराजमान झाले. {{माहितीचौकट पदाधिकारी|नाव=अक्षय शिवाजीराव कर्डिले|चित्र=[[File:Akshay Shivajirao Kardile MLA From Rahuri Ahilyanagar Maharashtra.jpg|thumb|Akshay Shivajirao Kardile]]|पद=महाराष्ट्र विधानसभा सदस्य|मतदारसंघ=राहुरी विधानसभा मतदारसंघ}} महाराष्ट्रातील आणि भारतातील अनेक राजकारण्यांप्रमाणे, अक्षय कर्डिले हे देखील एका राजकीय घराण्यातील आहेत . ते ज्येष्ठ राजकारणी आणि सहा वेळा आमदार राहिलेले , भारत सरकारचे माजी मत्स्य व बंदरे विकास राज्यमंत्री यांचे सुपुत्र आहेत. स्वतः कोणतीही निवडणूक न लढविलेले अक्षय नवखे असले तरी वयाच्या ३० व्या वर्षी मे २०२६ मध्ये पार पडलेल्या पोटनिवडणूकीतील विजयाने मताधिक्याचा विक्रम केलाच पण विरोधकाचे पुरते पानिपत केले.राहूरी विधानसभा मतदारसंघाचे तरुण आणि लोकप्रिय आमदार म्हणून त्यांची ओळख केली जाते. * आमदार होण्यापूर्वी अक्षय शिवाजीराव कर्डिले यांनी अहमदनगर जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या संचालक पदाचीही धूरा मोठ्या जबाबदारीने सांभाळली आहे. * अक्षय शिवाजीराव कर्डिले यांनी भाजप युवा मोर्चाच्या माध्यमातून जिल्हाध्यक्ष म्हणून आपल्या राजकीय कारकिर्दीला सुरुवात करून थेट आमदार पदापर्यंत पोहोचलेले तरुण आमदार ठरले आहे. * भाजप युवा मोर्चातील उत्कृष्ट कार्याची दखल घेत भाजपने त्यांना मे २०२६ च्या राहुरी विधानसभा पोटनिवडणुकीत उमेदवारी दिली. त्यांनी ही निवडणूक जिंकून थेट विधानसभेत प्रवेश केला. == राजकीय कारकीर्द : == {{कॉपीपेस्ट | लेखातील मजकूर / विभागातील मजकूर | दुवा =pudhari.news/maharashtra/north-maharashtra/ahilyanagar/rahuri-bypoll-akshay-kardile-record-victory-bjp-sk04 | दिनांक =१८ जून २०२६ }} सामान्य घरातून आलेल्या शिवाजीराव कर्डिले यांच्या सेवाभावी कार्याने ते असामान्य कधी झाले हेही कळले नाही. नगर नेवाशा विधानसभा मतदारसंघातून तीन वेळा आणि नंतर राहुरी विधानसभा मतदारसंघातून तीन वेळा आमदार पद भूषविणाऱ्या स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांनी शेवटच्या श्वासापर्यंत जनतेशी जोडलेली नाळ त्यांनी कधीच तुटू दिली नाही. रात्रीचा दिवस करीत लोकांसाठी राबत त्यांनी सामान्यांना न्याय मिळवून दिला. संघटन बांधणीचे कौशल्य अंगी असलेले स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांचा पक्षामध्येही तितकाच प्रभाव होता. जवळपास सहा टर्म आमदार असलेले स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांनी प्रस्थापितांना दिलेले धक्कातंत्र संपूर्ण अहिल्यानगरने पाहिले आहे. स्वर्गीय शिवाजीराव कर्डिले यांच्या कामाची स्टाईल, बळीराजा व महिलांना भेडसावत असलेल्सया मस्यांची जाण तसेच त्या सर्व समस्या सोडवण्यासाठीची धडपड आणि अहिल्यानगर जिल्ह्यात असलेला दांडगा जनसंपर्क या सगळ्या कारणांमुळे स्व. शिवाजीराव कर्डिले हे अहिल्यानगर जिल्ह्यातील मतदारांच्या गळ्यातील जणू ताईत बनले होते. स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांच्या अचानक झालेल्या निधनाने अवघ्या ३० वर्षांचा मुलगा अक्षय कर्डिले यांच्यावर कोलमडून पडलेल्या सर्व कार्यकर्त्यांची तसेच मतदारसंघातील विकासकामांची मोठी जबाबदारी अंगावर येऊन पडली. समाजकारण, राजकारणाचे बाळकडू अक्षय कर्डिले यांना त्यांच्या बालवयापासून कुटूंबातूनच मिळाले होते. भाजप युवा मोर्चाच्या माध्यमातून जिल्हाध्यक्ष म्हणून काम करीत असताना अहिल्यानगर जिल्ह्यातील तरुणांमध्ये मिसळून त्यांनी तरुणांना संघटीत केले. लाखाच्या मताधिक्याने विजय मिळवत राहुरीच्या राजकारणात स्वतःची स्वतंत्र ‌‘बॉस‌’ म्हणून ओळख निर्माण करण्यात अक्षय कर्डिले हे राहुरी विधानसभा पोटनिवडणूकीत यशस्वी झाले. कर्डिले घराण्याचा दीर्घकालीन दांडगा जनसंपर्क, मतदारसंघातील संघटनशक्ती अन्‌‍ मायबाप जनतेसोबत असलेल्या भावनिक नात्याचा धागा तीस वर्षाच्या अक्षय कर्डिले यांनी अगदी जबाबदारीने सांभाळली. अहिल्यानगरमधील मतदारांनी मतदारसंघात झालेल्या पोटनिवडणूकीतील विजयातून स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांच्या वारसदारासोबतच भविष्यातील नेतृत्व म्हणून अक्षय कर्डिले यांना स्वीकारले. अभ्यासू, नम्र, निष्कलंक स्व. आमदार शिवाजीराव कर्डिले यांनी उभे केलेले साम्राज्य त्यांच्या निधनानंतर मुलगा अक्षय कर्डिले यांनी कोसळू दिले नाही. राहुरीच्या राजकारणात तीस वर्षाचा तरुण आमदार अक्षय कर्डिले यांच्या रूपाने विकासाचा नवा अध्याय सुरू झाला आहे. युवा चेहरा, अभ्यासू प्रतिमा, नम्र संवेदनशैली अन्‌‍ निष्कलंक म्हणून अक्षय कर्डिले यांची ओळख केली जात आहे.त्यांची हीच ओळख फक्त राहुरी विधानसभा मतदारसंघातीलच नव्हे तर संपूर्ण अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नागरिकांना भावताना दिसत आहे. त्यांनी केलेले तरुणांचे संघटन त्यांना विजयापर्यंत घेऊन गेले. mx3bm8y6h8xiarify1e7uiczdsevl7o 2690308 2690306 2026-06-20T14:25:29Z प्रमिला पवार 184378 2690308 wikitext text/x-wiki {{बदल}}{{माहितीचौकट पदाधिकारी|नाव=अक्षय शिवाजीराव कर्डिले|चित्र=[[File:Akshay Shivajirao Kardile MLA From Rahuri Ahilyanagar Maharashtra.jpg|thumb|Akshay Shivajirao Kardile]]|पद=महाराष्ट्र विधानसभा सदस्य|मतदारसंघ=राहुरी विधानसभा मतदारसंघ|पद2=संचालक - दि. अहिल्यानगर जिल्हा सहकारी बॅंक|पद3=जिल्हाध्यक्ष - भाजप युवा मोर्चा, अहिल्यानगर (दक्षिण)}} अक्षय शिवाजीराव कर्डिले ('''जन्म: ४ मे १९९६''') हे महाराष्ट्रातील अहिल्यानगर (अहमदनगर) जिल्ह्यातील एक प्रमुख युवा राजकीय नेते आणि सध्या '''भारतीय जनता पक्षाचे''' (BJP) राहुरी विधानसभा मतदारसंघाचे '''विद्यमान आमदार''' आहेत. त्यांचे वडील, दिवंगत आमदार स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांच्या निधनानंतर राहुरी विधानसभा मतदारसंघात झालेल्या पोटनिवडणुकीत ते विक्रमी मताधिक्याने विजयी झाले आहेत. वडिलांच्या निधनानंतर रिक्त झालेल्या राहुरी विधानसभा पोटनिवडणुकीत (मे २०२६) त्यांनी १, १२, ५८७ पेक्षा जास्त मतांनी ऐतिहासिक विजय मिळवला आणि ते आमदार पदावर विराजमान झाले. महाराष्ट्रातील आणि भारतातील अनेक राजकारण्यांप्रमाणे, अक्षय कर्डिले हे देखील एका राजकीय घराण्यातील आहेत . ते ज्येष्ठ राजकारणी आणि सहा वेळा आमदार राहिलेले , भारत सरकारचे माजी मत्स्य व बंदरे विकास राज्यमंत्री यांचे सुपुत्र आहेत. स्वतः कोणतीही निवडणूक न लढविलेले अक्षय नवखे असले तरी वयाच्या ३० व्या वर्षी मे २०२६ मध्ये पार पडलेल्या पोटनिवडणूकीतील विजयाने मताधिक्याचा विक्रम केलाच पण विरोधकाचे पुरते पानिपत केले.राहूरी विधानसभा मतदारसंघाचे तरुण आणि लोकप्रिय आमदार म्हणून त्यांची ओळख केली जाते. * आमदार होण्यापूर्वी अक्षय शिवाजीराव कर्डिले यांनी अहमदनगर जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या संचालक पदाचीही धूरा मोठ्या जबाबदारीने सांभाळली आहे. * अक्षय शिवाजीराव कर्डिले यांनी भाजप युवा मोर्चाच्या माध्यमातून जिल्हाध्यक्ष म्हणून आपल्या राजकीय कारकिर्दीला सुरुवात करून थेट आमदार पदापर्यंत पोहोचलेले तरुण आमदार ठरले आहे. * भाजप युवा मोर्चातील उत्कृष्ट कार्याची दखल घेत भाजपने त्यांना मे २०२६ च्या राहुरी विधानसभा पोटनिवडणुकीत उमेदवारी दिली. त्यांनी ही निवडणूक जिंकून थेट विधानसभेत प्रवेश केला. == राजकीय कारकीर्द : == {{कॉपीपेस्ट | लेखातील मजकूर / विभागातील मजकूर | दुवा =pudhari.news/maharashtra/north-maharashtra/ahilyanagar/rahuri-bypoll-akshay-kardile-record-victory-bjp-sk04 | दिनांक =१८ जून २०२६ }} सामान्य घरातून आलेल्या शिवाजीराव कर्डिले यांच्या सेवाभावी कार्याने ते असामान्य कधी झाले हेही कळले नाही. नगर नेवाशा विधानसभा मतदारसंघातून तीन वेळा आणि नंतर राहुरी विधानसभा मतदारसंघातून तीन वेळा आमदार पद भूषविणाऱ्या स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांनी शेवटच्या श्वासापर्यंत जनतेशी जोडलेली नाळ त्यांनी कधीच तुटू दिली नाही. रात्रीचा दिवस करीत लोकांसाठी राबत त्यांनी सामान्यांना न्याय मिळवून दिला. संघटन बांधणीचे कौशल्य अंगी असलेले स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांचा पक्षामध्येही तितकाच प्रभाव होता. जवळपास सहा टर्म आमदार असलेले स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांनी प्रस्थापितांना दिलेले धक्कातंत्र संपूर्ण अहिल्यानगरने पाहिले आहे. स्वर्गीय शिवाजीराव कर्डिले यांच्या कामाची स्टाईल, बळीराजा व महिलांना भेडसावत असलेल्सया मस्यांची जाण तसेच त्या सर्व समस्या सोडवण्यासाठीची धडपड आणि अहिल्यानगर जिल्ह्यात असलेला दांडगा जनसंपर्क या सगळ्या कारणांमुळे स्व. शिवाजीराव कर्डिले हे अहिल्यानगर जिल्ह्यातील मतदारांच्या गळ्यातील जणू ताईत बनले होते. स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांच्या अचानक झालेल्या निधनाने अवघ्या ३० वर्षांचा मुलगा अक्षय कर्डिले यांच्यावर कोलमडून पडलेल्या सर्व कार्यकर्त्यांची तसेच मतदारसंघातील विकासकामांची मोठी जबाबदारी अंगावर येऊन पडली. समाजकारण, राजकारणाचे बाळकडू अक्षय कर्डिले यांना त्यांच्या बालवयापासून कुटूंबातूनच मिळाले होते. भाजप युवा मोर्चाच्या माध्यमातून जिल्हाध्यक्ष म्हणून काम करीत असताना अहिल्यानगर जिल्ह्यातील तरुणांमध्ये मिसळून त्यांनी तरुणांना संघटीत केले. लाखाच्या मताधिक्याने विजय मिळवत राहुरीच्या राजकारणात स्वतःची स्वतंत्र ‌‘बॉस‌’ म्हणून ओळख निर्माण करण्यात अक्षय कर्डिले हे राहुरी विधानसभा पोटनिवडणूकीत यशस्वी झाले. कर्डिले घराण्याचा दीर्घकालीन दांडगा जनसंपर्क, मतदारसंघातील संघटनशक्ती अन्‌‍ मायबाप जनतेसोबत असलेल्या भावनिक नात्याचा धागा तीस वर्षाच्या अक्षय कर्डिले यांनी अगदी जबाबदारीने सांभाळली. अहिल्यानगरमधील मतदारांनी मतदारसंघात झालेल्या पोटनिवडणूकीतील विजयातून स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांच्या वारसदारासोबतच भविष्यातील नेतृत्व म्हणून अक्षय कर्डिले यांना स्वीकारले. अभ्यासू, नम्र, निष्कलंक स्व. आमदार शिवाजीराव कर्डिले यांनी उभे केलेले साम्राज्य त्यांच्या निधनानंतर मुलगा अक्षय कर्डिले यांनी कोसळू दिले नाही. राहुरीच्या राजकारणात तीस वर्षाचा तरुण आमदार अक्षय कर्डिले यांच्या रूपाने विकासाचा नवा अध्याय सुरू झाला आहे. युवा चेहरा, अभ्यासू प्रतिमा, नम्र संवेदनशैली अन्‌‍ निष्कलंक म्हणून अक्षय कर्डिले यांची ओळख केली जात आहे.त्यांची हीच ओळख फक्त राहुरी विधानसभा मतदारसंघातीलच नव्हे तर संपूर्ण अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नागरिकांना भावताना दिसत आहे. त्यांनी केलेले तरुणांचे संघटन त्यांना विजयापर्यंत घेऊन गेले. agvtvjidi6z7qsft0exlcco6dc4hnuo 2690334 2690308 2026-06-20T18:18:29Z संतोष गोरे 135680 /* राजकीय कारकीर्द : */ साचा काढला 2690334 wikitext text/x-wiki {{बदल}}{{माहितीचौकट पदाधिकारी|नाव=अक्षय शिवाजीराव कर्डिले|चित्र=[[File:Akshay Shivajirao Kardile MLA From Rahuri Ahilyanagar Maharashtra.jpg|thumb|Akshay Shivajirao Kardile]]|पद=महाराष्ट्र विधानसभा सदस्य|मतदारसंघ=राहुरी विधानसभा मतदारसंघ|पद2=संचालक - दि. अहिल्यानगर जिल्हा सहकारी बॅंक|पद3=जिल्हाध्यक्ष - भाजप युवा मोर्चा, अहिल्यानगर (दक्षिण)}} अक्षय शिवाजीराव कर्डिले ('''जन्म: ४ मे १९९६''') हे महाराष्ट्रातील अहिल्यानगर (अहमदनगर) जिल्ह्यातील एक प्रमुख युवा राजकीय नेते आणि सध्या '''भारतीय जनता पक्षाचे''' (BJP) राहुरी विधानसभा मतदारसंघाचे '''विद्यमान आमदार''' आहेत. त्यांचे वडील, दिवंगत आमदार स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांच्या निधनानंतर राहुरी विधानसभा मतदारसंघात झालेल्या पोटनिवडणुकीत ते विक्रमी मताधिक्याने विजयी झाले आहेत. वडिलांच्या निधनानंतर रिक्त झालेल्या राहुरी विधानसभा पोटनिवडणुकीत (मे २०२६) त्यांनी १, १२, ५८७ पेक्षा जास्त मतांनी ऐतिहासिक विजय मिळवला आणि ते आमदार पदावर विराजमान झाले. महाराष्ट्रातील आणि भारतातील अनेक राजकारण्यांप्रमाणे, अक्षय कर्डिले हे देखील एका राजकीय घराण्यातील आहेत . ते ज्येष्ठ राजकारणी आणि सहा वेळा आमदार राहिलेले , भारत सरकारचे माजी मत्स्य व बंदरे विकास राज्यमंत्री यांचे सुपुत्र आहेत. स्वतः कोणतीही निवडणूक न लढविलेले अक्षय नवखे असले तरी वयाच्या ३० व्या वर्षी मे २०२६ मध्ये पार पडलेल्या पोटनिवडणूकीतील विजयाने मताधिक्याचा विक्रम केलाच पण विरोधकाचे पुरते पानिपत केले.राहूरी विधानसभा मतदारसंघाचे तरुण आणि लोकप्रिय आमदार म्हणून त्यांची ओळख केली जाते. * आमदार होण्यापूर्वी अक्षय शिवाजीराव कर्डिले यांनी अहमदनगर जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या संचालक पदाचीही धूरा मोठ्या जबाबदारीने सांभाळली आहे. * अक्षय शिवाजीराव कर्डिले यांनी भाजप युवा मोर्चाच्या माध्यमातून जिल्हाध्यक्ष म्हणून आपल्या राजकीय कारकिर्दीला सुरुवात करून थेट आमदार पदापर्यंत पोहोचलेले तरुण आमदार ठरले आहे. * भाजप युवा मोर्चातील उत्कृष्ट कार्याची दखल घेत भाजपने त्यांना मे २०२६ च्या राहुरी विधानसभा पोटनिवडणुकीत उमेदवारी दिली. त्यांनी ही निवडणूक जिंकून थेट विधानसभेत प्रवेश केला. == राजकीय कारकीर्द : == सामान्य घरातून आलेल्या शिवाजीराव कर्डिले यांच्या सेवाभावी कार्याने ते असामान्य कधी झाले हेही कळले नाही. नगर नेवाशा विधानसभा मतदारसंघातून तीन वेळा आणि नंतर राहुरी विधानसभा मतदारसंघातून तीन वेळा आमदार पद भूषविणाऱ्या स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांनी शेवटच्या श्वासापर्यंत जनतेशी जोडलेली नाळ त्यांनी कधीच तुटू दिली नाही. रात्रीचा दिवस करीत लोकांसाठी राबत त्यांनी सामान्यांना न्याय मिळवून दिला. संघटन बांधणीचे कौशल्य अंगी असलेले स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांचा पक्षामध्येही तितकाच प्रभाव होता. जवळपास सहा टर्म आमदार असलेले स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांनी प्रस्थापितांना दिलेले धक्कातंत्र संपूर्ण अहिल्यानगरने पाहिले आहे. स्वर्गीय शिवाजीराव कर्डिले यांच्या कामाची स्टाईल, बळीराजा व महिलांना भेडसावत असलेल्सया मस्यांची जाण तसेच त्या सर्व समस्या सोडवण्यासाठीची धडपड आणि अहिल्यानगर जिल्ह्यात असलेला दांडगा जनसंपर्क या सगळ्या कारणांमुळे स्व. शिवाजीराव कर्डिले हे अहिल्यानगर जिल्ह्यातील मतदारांच्या गळ्यातील जणू ताईत बनले होते. स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांच्या अचानक झालेल्या निधनाने अवघ्या ३० वर्षांचा मुलगा अक्षय कर्डिले यांच्यावर कोलमडून पडलेल्या सर्व कार्यकर्त्यांची तसेच मतदारसंघातील विकासकामांची मोठी जबाबदारी अंगावर येऊन पडली. समाजकारण, राजकारणाचे बाळकडू अक्षय कर्डिले यांना त्यांच्या बालवयापासून कुटूंबातूनच मिळाले होते. भाजप युवा मोर्चाच्या माध्यमातून जिल्हाध्यक्ष म्हणून काम करीत असताना अहिल्यानगर जिल्ह्यातील तरुणांमध्ये मिसळून त्यांनी तरुणांना संघटीत केले. लाखाच्या मताधिक्याने विजय मिळवत राहुरीच्या राजकारणात स्वतःची स्वतंत्र ‌‘बॉस‌’ म्हणून ओळख निर्माण करण्यात अक्षय कर्डिले हे राहुरी विधानसभा पोटनिवडणूकीत यशस्वी झाले. कर्डिले घराण्याचा दीर्घकालीन दांडगा जनसंपर्क, मतदारसंघातील संघटनशक्ती अन्‌‍ मायबाप जनतेसोबत असलेल्या भावनिक नात्याचा धागा तीस वर्षाच्या अक्षय कर्डिले यांनी अगदी जबाबदारीने सांभाळली. अहिल्यानगरमधील मतदारांनी मतदारसंघात झालेल्या पोटनिवडणूकीतील विजयातून स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांच्या वारसदारासोबतच भविष्यातील नेतृत्व म्हणून अक्षय कर्डिले यांना स्वीकारले. अभ्यासू, नम्र, निष्कलंक स्व. आमदार शिवाजीराव कर्डिले यांनी उभे केलेले साम्राज्य त्यांच्या निधनानंतर मुलगा अक्षय कर्डिले यांनी कोसळू दिले नाही. राहुरीच्या राजकारणात तीस वर्षाचा तरुण आमदार अक्षय कर्डिले यांच्या रूपाने विकासाचा नवा अध्याय सुरू झाला आहे. युवा चेहरा, अभ्यासू प्रतिमा, नम्र संवेदनशैली अन्‌‍ निष्कलंक म्हणून अक्षय कर्डिले यांची ओळख केली जात आहे.त्यांची हीच ओळख फक्त राहुरी विधानसभा मतदारसंघातीलच नव्हे तर संपूर्ण अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नागरिकांना भावताना दिसत आहे. त्यांनी केलेले तरुणांचे संघटन त्यांना विजयापर्यंत घेऊन गेले. 9ufqdyc09d68o40miw1rozfwfp1f8zb 2690335 2690334 2026-06-20T18:23:51Z संतोष गोरे 135680 /* राजकीय कारकीर्द : */ 2690335 wikitext text/x-wiki {{बदल}}{{माहितीचौकट पदाधिकारी|नाव=अक्षय शिवाजीराव कर्डिले|चित्र=[[File:Akshay Shivajirao Kardile MLA From Rahuri Ahilyanagar Maharashtra.jpg|thumb|Akshay Shivajirao Kardile]]|पद=महाराष्ट्र विधानसभा सदस्य|मतदारसंघ=राहुरी विधानसभा मतदारसंघ|पद2=संचालक - दि. अहिल्यानगर जिल्हा सहकारी बॅंक|पद3=जिल्हाध्यक्ष - भाजप युवा मोर्चा, अहिल्यानगर (दक्षिण)}} अक्षय शिवाजीराव कर्डिले ('''जन्म: ४ मे १९९६''') हे महाराष्ट्रातील अहिल्यानगर (अहमदनगर) जिल्ह्यातील एक प्रमुख युवा राजकीय नेते आणि सध्या '''भारतीय जनता पक्षाचे''' (BJP) राहुरी विधानसभा मतदारसंघाचे '''विद्यमान आमदार''' आहेत. त्यांचे वडील, दिवंगत आमदार स्व. शिवाजीराव कर्डिले यांच्या निधनानंतर राहुरी विधानसभा मतदारसंघात झालेल्या पोटनिवडणुकीत ते विक्रमी मताधिक्याने विजयी झाले आहेत. वडिलांच्या निधनानंतर रिक्त झालेल्या राहुरी विधानसभा पोटनिवडणुकीत (मे २०२६) त्यांनी १, १२, ५८७ पेक्षा जास्त मतांनी ऐतिहासिक विजय मिळवला आणि ते आमदार पदावर विराजमान झाले. महाराष्ट्रातील आणि भारतातील अनेक राजकारण्यांप्रमाणे, अक्षय कर्डिले हे देखील एका राजकीय घराण्यातील आहेत . ते ज्येष्ठ राजकारणी आणि सहा वेळा आमदार राहिलेले , भारत सरकारचे माजी मत्स्य व बंदरे विकास राज्यमंत्री यांचे सुपुत्र आहेत. स्वतः कोणतीही निवडणूक न लढविलेले अक्षय नवखे असले तरी वयाच्या ३० व्या वर्षी मे २०२६ मध्ये पार पडलेल्या पोटनिवडणूकीतील विजयाने मताधिक्याचा विक्रम केलाच पण विरोधकाचे पुरते पानिपत केले.राहूरी विधानसभा मतदारसंघाचे तरुण आणि लोकप्रिय आमदार म्हणून त्यांची ओळख केली जाते. * आमदार होण्यापूर्वी अक्षय शिवाजीराव कर्डिले यांनी अहमदनगर जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या संचालक पदाचीही धूरा मोठ्या जबाबदारीने सांभाळली आहे. * अक्षय शिवाजीराव कर्डिले यांनी भाजप युवा मोर्चाच्या माध्यमातून जिल्हाध्यक्ष म्हणून आपल्या राजकीय कारकिर्दीला सुरुवात करून थेट आमदार पदापर्यंत पोहोचलेले तरुण आमदार ठरले आहे. * भाजप युवा मोर्चातील उत्कृष्ट कार्याची दखल घेत भाजपने त्यांना मे २०२६ च्या राहुरी विधानसभा पोटनिवडणुकीत उमेदवारी दिली. त्यांनी ही निवडणूक जिंकून थेट विधानसभेत प्रवेश केला. == राजकीय कारकीर्द == शिवाजीराव कर्डिले यांच्या अचानक झालेल्या निधना नंतर मुलगा अक्षय कर्डिले हे राहुरी विधानसभा पोटनिवडणूकीत यशस्वी झाले. नगर नेवाशा विधानसभा मतदारसंघातून तीन वेळा आणि नंतर राहुरी विधानसभा मतदारसंघातून तीन वेळा आमदार पद भूषविले.{{संदर्भ हवा}} 0rulg16m0x8gxzqrozan7d9hlenkoqa 2690336 2690335 2026-06-20T18:26:43Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2690336 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{माहितीचौकट पदाधिकारी |नाव=अक्षय शिवाजीराव कर्डिले |चित्र=Akshay Shivajirao Kardile MLA From Rahuri Ahilyanagar Maharashtra.jpg |पद=महाराष्ट्र विधानसभा सदस्य |मतदारसंघ=राहुरी विधानसभा मतदारसंघ |पद2=संचालक - दि. अहिल्यानगर जिल्हा सहकारी बॅंक |पद3=जिल्हाध्यक्ष - भाजप युवा मोर्चा, अहिल्यानगर (दक्षिण) }} '''अक्षय शिवाजीराव कर्डिले''' (जन्म: ४ मे १९९६) हे महाराष्ट्रातील अहिल्यानगर (अहमदनगर) जिल्ह्यातील एक प्रमुख युवा राजकीय नेते आणि सध्या [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] (BJP) राहुरी विधानसभा मतदारसंघाचे 'विद्यमान आमदार' आहेत. त्यांचे वडील, दिवंगत आमदार स्व. [[शिवाजीराव कर्डिले]] यांच्या निधनानंतर राहुरी विधानसभा मतदारसंघात झालेल्या पोटनिवडणुकीत ते विक्रमी मताधिक्याने विजयी झाले. वडिलांच्या निधनानंतर रिक्त झालेल्या राहुरी विधानसभा पोटनिवडणुकीत (मे २०२६) त्यांनी १, १२, ५८७ पेक्षा जास्त मतांनी ऐतिहासिक विजय मिळवला आणि ते आमदार पदावर विराजमान झाले.{{संदर्भ हवा}} महाराष्ट्रातील आणि भारतातील अनेक राजकारण्यांप्रमाणे, अक्षय कर्डिले हे देखील एका राजकीय घराण्यातील आहेत . ते ज्येष्ठ राजकारणी आणि सहा वेळा आमदार राहिलेले , भारत सरकारचे माजी मत्स्य व बंदरे विकास राज्यमंत्री यांचे सुपुत्र आहेत. स्वतः कोणतीही निवडणूक न लढविलेले अक्षय नवखे असले तरी वयाच्या ३० व्या वर्षी मे २०२६ मध्ये पार पडलेल्या पोटनिवडणूकीतील विजयाने मताधिक्याचा विक्रम केलाच पण विरोधकाचे पुरते पानिपत केले.राहूरी विधानसभा मतदारसंघाचे तरुण आणि लोकप्रिय आमदार म्हणून त्यांची ओळख केली जाते. * आमदार होण्यापूर्वी अक्षय शिवाजीराव कर्डिले यांनी अहमदनगर जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या संचालक पदाचीही धूरा मोठ्या जबाबदारीने सांभाळली आहे. * अक्षय शिवाजीराव कर्डिले यांनी भाजप युवा मोर्चाच्या माध्यमातून जिल्हाध्यक्ष म्हणून आपल्या राजकीय कारकिर्दीला सुरुवात करून थेट आमदार पदापर्यंत पोहोचलेले तरुण आमदार ठरले आहे. * भाजप युवा मोर्चातील उत्कृष्ट कार्याची दखल घेत भाजपने त्यांना मे २०२६ च्या राहुरी विधानसभा पोटनिवडणुकीत उमेदवारी दिली. त्यांनी ही निवडणूक जिंकून थेट विधानसभेत प्रवेश केला. == राजकीय कारकीर्द == शिवाजीराव कर्डिले यांच्या अचानक झालेल्या निधना नंतर मुलगा अक्षय कर्डिले हे राहुरी विधानसभा पोटनिवडणूकीत यशस्वी झाले. नगर नेवाशा विधानसभा मतदारसंघातून तीन वेळा आणि नंतर राहुरी विधानसभा मतदारसंघातून तीन वेळा आमदार पद भूषविले.{{संदर्भ हवा}} tlyu05wnfi0176kzlkkqc3hjm5u9j8u 0 380709 2690415 2690074 2026-06-21T07:56:38Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2690415 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} भारतातील गोवा, दमण आणि दीव या [[केंद्रशासित प्रदेश|केंद्रशासित प्रदेशातील]] ३० मतदारसंघांचे सदस्य निवडण्यासाठी, गोवा, दमण आणि दीव '''[[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]]''' पहिल्या निवडणुका डिसेंबर १९६३ मध्ये झाल्या होत्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.goavidhansabha.gov.in/infrastructure_details.php?x_id=6|title=Article 2 - Goa After Liberation|website=www.goavidhansabha.gov.in|access-date=28 December 2021|quote=The 1st General election of liberated Goa, Daman and Diu, was held on 09/12/1963 ... Late Shri Dayanand Bandodkar became the first Chief Minister of Independent Goa, Daman and Diu.|archive-date=2021-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228090130/https://www.goavidhansabha.gov.in/infrastructure_details.php?x_id=6|url-status=dead}}</ref> [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाने]] सर्वाधिक जागा (१४) जिंकल्या आणि त्याचे नेते, [[दयानंद बांदोडकर]] यांची [[गोव्याचे मुख्यमंत्री|गोवा, दमण आणि दीवचे मुख्यमंत्री]] म्हणून नियुक्ती करण्यात आली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.goainformation.org/html/modules.php?name=Sections&sop=viewarticle&artid=41|title=Chief Ministers of Goa|publisher=Department of Information and Publicity, Government of Goa, India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030824214302/http://www.goainformation.org/html/modules.php?name=Sections&sop=viewarticle&artid=41|archive-date=24 August 2003}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nytimes.com/1963/12/12/archives/promerger-party-leads-in-goa-vote.html|title=Pro-Merger Party Leads in Goa Vote|date=11 December 1963|website=[[New York Times]]|access-date=28 December 2021}}</ref> [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|युनायटेड गोअन्स पार्टीने]] १२ जागा जिंकल्या, तीन जागा [[अपक्ष|अपक्षांनी]] जिंकल्या, तर [[जवाहरलाल नेहरू|जवाहरलाल नेहरूंच्या]] नेतृत्वाखालील [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसला]] फक्त १ जागा मिळाली होती.<ref name="heraldgoa">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Review/Goa-1961-%E2%80%93-2021-Reviewing-and-recovering/183835|title=Herald: Goa 1961 – 2021 Reviewing and recovering|last=Alexandre Moniz Barbosa|date=12 Dec 2021|publisher=[[O Heraldo]]|access-date=30 December 2021}}</ref> == निवडणुकीचे वेळापत्रक == {| class="wikitable sortable" ! कार्यक्रम !! दिनांक<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://goaprintingpress.gov.in/downloads/6465/6465-38-SII-SUG.pdf|title=Election Commission - Notification No. 82/3/64|last=A. F. Couto, Chief Electoral Officer|date=1 September 1964|access-date=30 December 2021}}</ref> |- | नामनिर्देशन दाखल करण्याची अंतिम तारीख | ११ नोव्हेंबर १९६३ |- | नामांकनांच्या छाननीची तारीख | १३ नोव्हेंबर १९६३ |- | उमेदवारी मागे घेण्याची अंतिम तारीख | १६ नोव्हेंबर १९६३ |- | '''मतदानाची तारीख''' | '''९ डिसेंबर १९६३''' |- | ज्या तारखेपूर्वी निवडणूक पूर्ण केली जाईल | ११ डिसेंबर १९६३ |- |} == निवडलेले सदस्य == [[चित्र:India Goa, Daman and Diu Legislative Assembly 1963.svg|इवलेसे|300px|आमदार: {{legend|#9933CC|महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष: १४ जागा}} {{legend|#DDDDDD|अपक्ष: १ जागा}} {{legend|#0FDDD2|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस: १ जागा}} {{legend|#F15270|प्रजा सोशलिस्ट पक्ष: २ जागा}} {{legend|#CA8642|युनायटेड गोवन्स पार्टी: १२ जागा}} ]] {| class="wikitable sortable" !# !मतदारसंघ !आमदार<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.goavidhansabha.gov.in/member_past_list.php?srch_mode=QUERY&cmbassemblyid=7|title=MLAs - First Legislative Assembly Of Goa, Daman & Diu|website=www.goavidhansabha.gov.in|access-date=28 December 2021|archive-date=2021-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228092302/https://www.goavidhansabha.gov.in/member_past_list.php?srch_mode=QUERY&cmbassemblyid=7|url-status=dead}}</ref><ref name=result1963>{{cite web |url=https://www.ceogoa.nic.in/pdf/PER/Assembly%20Election%20-%201963.pdf |title=Assembly Election - 1963 |publisher=Chief Election Commissioner of Goa |access-date=27 December 2021 |archive-date=30 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830123222/https://www.ceogoa.nic.in/pdf/PER/Assembly%20Election%20-%201963.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=Esteves1966>{{cite book |last=Esteves |first=Sarto |title=Goa and its future |date=1966 |url=https://books.google.com/books?id=oNQLAAAAIAAJ&q=Frente}}</ref><ref name=rodrigues1996>{{cite thesis |url=http://irgu.unigoa.ac.in/drs/bitstream/handle/unigoa/3920/rodrigues_m_d_c_1996.pdf?sequence=1&isAllowed=y |title=Opinion Poll in Goa - An evaluation of the method to settle the controversy |author=Maria Do Ceu Rodrigues |date=1996 |access-date=20 December 2021 }}</ref> ! colspan="2" |पक्ष |- |१ |[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]] |[[काशिनाथ शेटगावकर]] | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" width="4px" | |- |२ |[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]] |[[विजय कामुलकर]] | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |- |३ |[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]] |[[पांडुरंग शिरोडकर]] | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |- |४ |[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]] |[[जॉन डिसुझा]] | [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]] | style="background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}" | |- |५ |[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|हळदोणे]] |[[ऑर्लेंडो लोबो]] | [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]] | style="background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}" | |- |६ |[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]] |[[रघुनाथ टोपले]] | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |- |७ |[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]] |[[शंभू पालीनकर]] | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |- |८ |[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]] |[[कुसमकर कडकडे]] | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |- |९ |पाले |[[ए. के. एस. उसगावकर]] | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |- |१० |सत्तरी |[[जयसिंगराव राणे]] | [[प्रजा सोशलिस्ट पक्ष]] | style="background-color: {{प्रजा सोशलिस्ट पक्ष/meta/color}}" | |- |११ |[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]] |[[जॅक सिक्वेरा]] | [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]] | style="background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}" | |- |१२ |[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]] |[[जोआकिम एल. अराउजो]] | [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]] | style="background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}" | |- |१३ |[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]] |[[तेओतोनियो परेरा]] | [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]] | style="background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}" | |- |१४ |[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|सेंट एस्तेवम]] |[[दत्ताराम चोपडणेकर]] | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |- |१५ |[[मडकाई विधानसभा मतदारसंघ|मडकाई]] |[[वसंत वेळिंकर]]{{Efn|[[दयानंद बांदोडकर]] साठी राजीनामा दिला.}} | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |- |१६ |[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]] |[[गजानन राईकर]] | [[प्रजा सोशलिस्ट पक्ष]] | style="background-color: {{प्रजा सोशलिस्ट पक्ष/meta/color}}" | |- |१७ |[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]] |[[पुंडलीक नाईक]] | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |- |१८ |[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]] |[[टोनी फर्नांडिस]] | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |- |१९ |[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]] |[[गणबा देसाई]] | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |- |२० |[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]] |[[दत्ताराम देसाई]] | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |- |२१ |[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|कुडचडे]] |[[विठ्ठल कर्माळी]] | [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]] | style="background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}" | |- |२२ |[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]] |[[सेबास्तियाओ माझारेलो]] | [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]] | style="background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}" | |- |२३ |[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]] |[[मौरिलिओ फुर्तादो]] | [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]] | style="background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}" | |- |२४ |[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]] |[[अल्वारो द लोयोला फुर्तादो]] | [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]] | style="background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}" | |- |२५ |[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]] |[[वासुदेव सरमळकर]] | [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]] | style="background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}" | |- |२६ |[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]] |[[एनियो पिमेंटा]] | [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]] | style="background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}" | |- |२७ |[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]] |[[लुईस प्रोटो बार्बोसा]] | [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]] | style="background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}" | |- |२८ |[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]] |[[उर्मिंदा मास्कारेन्हास]] | [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]] | style="background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}" | |- |२९ |दमण |[[कालिदास पटेल]] | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |- |३० |दीव |[[मामदाली जिवनी]] | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |- |} {{notelist}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]] mu8vd6ksh9ebnekyqywq6y83lxfqikh 0 380723 2690310 2690144 2026-06-20T15:07:59Z अभय नातू 206 साचा 2690310 wikitext text/x-wiki [[चित्र:कै._माधवराव_भागोजी_कोटकर.jpg|इवलेसे|कै. माधवराव भागोजी कोटकर]] {{विकिकरण}} कै. माधवराव भागोजी कोटकर हे महाराष्ट्रातील दाभोळी गवळी समाजाचे एक प्रमुख समाजसेवक आणि 'महाराष्ट्रीय यादव चॅरिटी ट्रस्ट'चे संस्थापक विश्वस्त व पहिले अध्यक्ष होते. स्थापना:१७ फेब्रुवारी १९४६ रोजी त्यांच्या गिरगाव, मुंबई येथील निवासस्थानी 'महाराष्ट्रीय यादव चॅरिटी ट्रस्ट'ची स्थापना झाली. समाजाच्या विकासासाठी आणि शिक्षणासाठी त्यांनी स्वतःच्या २१,००० रुपयांची देणगी देऊन ट्रस्टच्या कार्यास मोठी गती दिली. सामाजिक कार्य: त्यांनी मुंबई प्रदेश काँग्रेसचे अध्यक्ष स. का. पाटील यांच्या मार्गदर्शनाखाली यादव गवळी समाजाच्या संघटन व विकासात महत्त्वाचे योगदान दिले. केवळ स्वतःच्या समाजापुरते मर्यादित न राहता त्यांनी मुंबई मराठी ग्रंथसंग्रहालय, रत्‍नागिरीचे गोगटे कॉलेज आणि जैतापूर हायस्कूल यांसारख्या विविध शैक्षणिक व सार्वजनिक संस्थांना उदार देणगी दिली. त्यांना क्रिकेट, नाटक आणि संगीताची विशेष आवड होती. ट्रस्टच्या स्थापनेपासून १९५० पर्यंत आणि पुन्हा १९५७ ते १९६० पर्यंत त्यांनी अध्यक्षपदाची धुरा सांभाळली. २३ डिसेंबर १९६३ रोजी वयाच्या ६९ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या पश्चातही त्यांनी सुरू केलेले सामाजिक कार्य आज अनेक दशकांनंतरही ट्रस्टच्या माध्यमातून सुरू आहे. 358q1ya81k2wc2sgg7e0wza5z1q0wr2 0 380724 2690311 2690151 2026-06-20T15:08:33Z अभय नातू 206 साचा 2690311 wikitext text/x-wiki [[File:कै. राजाराम भागोजी कोटकर.jpg|thumb|कै. राजाराम भागोजी कोटकर]] {{उल्लेखनीयता}} कै. राजाराम भागोजी कोटकर हे महाराष्ट्रातील दाभोळी गवळी ज्ञातीचे एक प्रमुख समाजसेवक, उद्योजक आणि महाराष्ट्रीय यादव चॅरिटी ट्रस्टचे संस्थापक विश्वस्त होते. त्यांनी आपल्या आयुष्यात सामाजिक बांधिलकी जपून समाजोपयोगी कामांमध्ये मोलाचे योगदान दिले. त्यांच्या जीवनप्रवासातील आणि कार्याची महत्त्वाची माहिती खालीलप्रमाणे आहे: वैयक्तिक जीवन आणि व्यवसाय * जन्म: त्यांचा जन्म सन १८९९ मध्ये रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील राजापूर येथे झाला. * कौटुंबिक संबंध: ते प्रसिद्ध समाजसेवक कै. माधवराव भागोजी कोटकर यांचे धाकटे बंधू होते. * व्यवसाय: आपले शालेय शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर, त्यांनी आपल्या वडिलबंधूंसोबत रंगकलेच्या (Painting/Coloring) व्यवसायात पदार्पण केले आणि मृत्यूपर्यंत त्यात कार्यरत राहिले. सामाजिक योगदान आणि संस्थात्मक कार्य * यादव गोपाळ मंडळ: समाजाला एकत्र आणण्यासाठी मुंबईत सन १९२० साली स्थापन झालेल्या 'यादव गोपाळ मंडळाच्या' संस्थापकांपैकी ते एक होते. * यादव पत्रिका: त्यांच्या विशेष पाठिंब्यामुळे आणि सहानुभूतीमुळे समाजाचे मुखपत्र असलेले 'यादव पत्रिका' हे त्रैमासिक (कालेकरून प्रसिद्ध होणारे मासिक) सुरू झाले. * विश्वस्त पद: १७ फेब्रुवारी १९४६ रोजी जेव्हा महाराष्ट्रीय यादव चॅरिटी ट्रस्टची स्थापना झाली, तेव्हा संस्थेला आर्थिक स्थैर्य देण्यासाठी त्यांनी स्वतः १०,००0 रुपये देणगी देऊन संस्थापक विश्वस्त पद स्वीकारले. निधन आणि वारसा * निधन: २७ एप्रिल १९४९ रोजी त्यांचे निधन झाले. ट्रस्टची भव्य इमारत प्रत्यक्षात उभी राहण्यापूर्वीच त्यांची प्राणज्योत मालवली. * वारसा: त्यांच्या निधनानंतर, ट्रस्टच्या नियमांनुसार त्यांचे प्रथम वारसदार कै. श्रीधर राजाराम कोटकर यांचा विश्वस्त मंडळात समावेश करण्यात आला, ज्यांनी पुढे १९६८ ते १९७२ या काळात ट्रस्टचे उपाध्यक्षपद सांभाळले. tjwvgh1d4euyg8xo5fm7ekmropaanrr 0 380725 2690312 2690246 2026-06-20T15:09:08Z अभय नातू 206 साचा 2690312 wikitext text/x-wiki [[File:कै . सखाराम कृष्णाजी कांबळे.jpg|thumb|कै . सखाराम कृष्णाजी कांबळे]] {{उल्लेखनीयता}} कै . सखाराम कृष्णाजी कांबळे (दादा कांबळे) हे गवळी समाजातील एक दानशूर समाजसुधारक आणि यशस्वी उद्योजक होते. त्यांना 'महाराष्ट्रीय यादव चॅरिटी ट्रस्ट'चे संस्थापक विश्वस्त म्हणून ओळखले जाते. त्यांनी आपल्या आयुष्यात व्यापारी यशासोबतच सामाजिक कार्यात मोलाचे योगदान दिले. * जन्म: १५ जून १८८७ रोजी कुलाबा (रायगड) जिल्ह्यातील गोंडाळे या गावी जन्म झाला. * बालपण: त्यांचे बालपण सौराष्ट्रात (दोरजी गाव) गेले. * व्यावसायिक प्रवास: वयाच्या १६ व्या वर्षी मुंबईत येऊन त्यांनी कापड आणि मिठाईच्या दुकानात काम केले. पुढे त्यांनी कराची व मुंबईत विविध व्यवसाय केले आणि १९४४ च्या सुमारास भागीदारीत सोन्या-चांदीची पेढी यशस्वीपणे चालवली. * सामाजिक योगदान: प्रामाणिकपणा व सत्यनिष्ठेसाठी ते ओळखले जात. त्यांनी अनेक शैक्षणिक व सामाजिक संस्थांना उदा. मराठा मंदिर, श्री शिवाजी स्मारक मंदिर देणग्या दिल्या. गोरगरीब मुलांना दर्जेदार शिक्षण मिळावे म्हणून चालवल्या जाणाऱ्या या संस्थेच्या शाळा आणि उपक्रमांना दादा कांबळे यांनी नियमित आर्थिक पाठबळ दिले. * महाराष्ट्रीय यादव चॅरिटी ट्रस्ट: समाजबांधवांच्या कल्याणासाठी स्थापन झालेल्या या संस्थेच्या उभारणीत त्यांचा मोलाचा सहभाग होता. bhtks10m7leg2bwyogj8znknvyaxi3s 0 380726 2690313 2690157 2026-06-20T15:09:31Z अभय नातू 206 साचा 2690313 wikitext text/x-wiki [[File:कै. काशिनाथ गणपत ढगे.jpg|thumb|कै. काशिनाथ गणपत ढगे]] {{उल्लेखनीयता}} कै. काशिनाथ गणपत ढगे हे 'महाराष्ट्रीय यादव चॅरिटी ट्रस्ट'चे एक प्रमुख संस्थापक विश्वस्त आणि दानशूर समाजसेवक होते. * बालपण: मुंबईतील चंदनवाडी येथे त्यांचे बालपण अत्यंत गरिबीत गेले, ज्यामुळे त्यांचे शिक्षण फारसे झाले नाही. * व्यापार: अथक परिश्रमातून त्यांनी व्यापार आणि धंद्यात मोठे यश मिळवले आणि आर्थिक संपन्नता प्राप्त केली. * समाजसेवा: ट्रस्टमध्ये विश्वस्त (Trustee) असताना त्यांनी कोणतीही अध्यक्ष वा उपाध्यक्षपदाची लालसा न बाळगता समाजाची मोठी सेवा केली. * प्रमुख देणग्या: त्यांनी आपल्या ट्रस्टव्यतिरिक्त मुंबईतील 'मराठा मंदिर' या संस्थेला मोठी देणगी दिली होती. * धार्मिक कार्य: चाकण गावाजवळ असलेल्या निगोजे या खेड्यात त्यांनी श्री विठ्ठल-रखुमाई मंदिर आणि नाथांची समाधी बांधून दिली. * निधन: २७ जानेवारी १९६३ रोजी वयाच्या ६१ व्या वर्षी चाकण येथे पक्षघाताने (Paralysis) त्यांचे अकाली निधन झाले. k8iczxh077rzti6va7dniku1wp9r75k 0 380729 2690314 2690294 2026-06-20T15:10:10Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2690314 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''दयानंद रघुनाथ सोपटे''' हे एक भारतीय राजकारणी आणि [[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]] विधानसभा मतदारसंघाचे <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.goavidhansabha.gov.in/member_profile.php?mem_id=84|title=Goa Legislative Assembly|website=www.goavidhansabha.gov.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210907093301/https://www.goavidhansabha.gov.in/member_profile.php?mem_id=84|archive-date=7 September 2021|access-date=2021-09-07}}</ref> [[गोवा विधानसभा|गोवा विधानसभेचे]] माजी सदस्य आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx|title=List of Successful Candidates|publisher=[[Election Commission of India]]|format=Xlsx|access-date=22 April 2017}}</ref> त्यांनी ह्या मतदारसंघातून [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१७|२०१७]] (काँग्रेस) आणि परत २०१९-पोटनिवडनूकीत (भाजप) विजय मिळवला. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९६४ मधील जन्म]] [[वर्ग:गोव्याचे आमदार]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:मांद्रेचे आमदार]] d2f71wj17uvjkjp2s9i8sqab3c6bpz8 0 380730 2690316 2690296 2026-06-20T15:16:58Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2690316 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''जीत विनायक आरोळकर''' हे [[गोवा|गोव्याचे]] एक भारतीय राजकारणी आणि [[गोवा विधानसभा|गोवा विधानसभेचे]] सदस्य आहेत. आरोळकर यांनी [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०२२|२०२२ च्या गोवा विधानसभा निवडणुकीत]] त्यांच्या [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाच्या]] तिकिटावर [[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे मतदारसंघातून]] विजय मिळवला. त्यांनी [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] [[दयानंद सोपटे]] यांचा ७१५ मतांनी पराभव केला.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/lok-sabha-elections-2019/goa/news/constable-volleyball-player-neta-arolkar-is-goas-richest-candidate/articleshow/68896529.cms|title=Constable, volleyball player, neta… Jit Arolkar is Goa's richest candidate ..|date=16 April 2019|work=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://newsable.asianetnews.com/india/mandrem-goa-election-2022-result-live-update-candidates-winner-runner-up-r8i1gc|title=MGP's Jit Vinayak Arolkar clinches Mandrem|website=Asianetnews}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://myneta.info/goa2022/candidate.php?candidate_id=21|title=Jit Arolkar (Criminal & Asset Declaration)|website=My Neta.com}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म]] [[वर्ग:गोव्याचे आमदार]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:मांद्रेचे आमदार]] en5ymbf5fzbdomy8yezcr8npzst7x70 1 380731 2690309 2026-06-20T14:52:00Z ~2026-36065-37 184473 /* tipd ni njgij;;clch jkbd;p[yyulp[ikcgjlcfm, */ नवीन विभाग 2690309 wikitext text/x-wiki == tipd ni njgij;;clch jkbd;p[yyulp[ikcgjlcfm, == ourl;ejft6ui32plorouio3 [[विशेष:योगदान/&#126;2026-36065-37|&#126;2026-36065-37]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2026-36065-37|talk]]) २०:२२, २० जून २०२६ (IST) 7rzfqst52au1w31x4dek9jd32afhgop 2690318 2690309 2026-06-20T15:17:47Z अभय नातू 206 उत्पात हटविला 2690318 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 380732 2690315 2026-06-20T15:10:34Z अभय नातू 206 पूर्ण नाव 2690315 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[दयानंद सोपटे]] 33kdqm2i3su18atqngmlz4k4m98a9l6 0 380733 2690317 2026-06-20T15:17:18Z अभय नातू 206 पूर्ण नाव 2690317 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[जीत अरोळकर]] 0pufp9ic3823eg639lmsm2solwjsj50 3 380734 2690321 2026-06-20T16:08:24Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2690321 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Nilesh M Nalawade}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २१:३८, २० जून २०२६ (IST) 1k99hsi3c42aqt1mkx6bimspezzfs1l 0 380735 2690324 2026-06-20T17:27:17Z शरभ 183979 नवीन पान: कै. सदाशिव रामचंद्र भालेकर हे महाराष्ट्रातील एक सामाजिक कार्यकर्ते आणि 'महाराष्ट्रीय यादव चॅरिटी ट्रस्ट' या शिखर संस्थेचे संस्थापक विश्वस्त होते. चित्र:कै._सदाशिव_रामचंद्र_भाल... 2690324 wikitext text/x-wiki कै. सदाशिव रामचंद्र भालेकर हे महाराष्ट्रातील एक सामाजिक कार्यकर्ते आणि 'महाराष्ट्रीय यादव चॅरिटी ट्रस्ट' या शिखर संस्थेचे संस्थापक विश्वस्त होते. [[चित्र:कै._सदाशिव_रामचंद्र_भालेकर.jpg|इवलेसे|कै. सदाशिव रामचंद्र भालेकर]] सामाजिक योगदान आणि संस्था स्थापनासंस्थापक विश्वस्त: मुंबईतील सामाजिक आणि शैक्षणिक कार्याला गती देण्यासाठी स्थापन झालेल्या महाराष्ट्रीय यादव चॅरिटी ट्रस्ट या शिखर संस्थेच्या मुख्य ५ संस्थापक विश्वस्तांपैकी ते एक होते. आर्थिक योगदान: या ट्रस्टची स्थापना होताना संस्थेची आर्थिक बाजू मजबूत करण्यासाठी त्यांनी स्वतःहून १०,००० रुपयांची देणगी देऊन संस्थापक विश्वस्त पद स्वीकारले होते. आपल्या समाजासाठी एक ट्रस्ट उभारण्याच्या त्यांच्या कल्पनेला मूर्त स्वरूपात आणण्यासाठी त्यांनी आपले तन-मन-धन अर्पण केले. एवढेच नव्हे तर त्यासाठी आपल्या समाजातील मातब्बर व्यक्तींनाही ट्रस्टच्या उपयुक्त कार्यात कार्य करावयास लावले. ट्रस्ट प्रमाणे यादव गोपाळ मंडळ, यादव युवक मंडळ यांना वेगवेगळी मदत केली. आपल्या जन्म गावाजवळील नागझरी या गावाला शाळा बांधून दिली. स्वतः ते गरीब कुटुंबात जन्माला आल्यामुळे त्यांना गरिबांच्या अडचणींची कल्पना होती. ट्र्स्टडीडचे लिखाण सुसूत्रबद्ध कारण्यामागचे त्यांचा महत्वाचा भाग होता. कै. स, रा. भालेकर १ जानेवारी १९५० पासून १९५७ पर्यंत ट्रस्टचे अध्यक्ष व १ नोव्हेंबर १९६० पासून वर्ष संपेपर्यंत उपाध्यक्षपद घेतल्यानंतर पुन्हा १९६४ पासून मृत्यूच्या शेवटच्या घटकेपर्यंत म्हणजे नोव्हेंबर १९६७ पर्यंत कार्यकारी मंडळाच्या शेवटच्या सभेला उपस्थित राहून त्यांनी मार्गदर्शन केले. कै. सदाशिव रा. भालेकर यांचे अल्पकाळाच्या आजाराने १४ डिसेंबर १९६७ रोजी वयाच्या ६२ व्य वर्षी निधन झाले. 3m7g4w7vjthtegr4h9bqb14o1htu8gb 0 380736 2690325 2026-06-20T17:40:47Z शरभ 183979 नवीन पान: कै. शांताराम शामराव घोले हे एक प्रसिद्ध समाजसेवक आणि पुणे महानगरपालिकेचे माजी अध्यक्ष होते. त्यांचे आजोबा रावबहादूर डॉ. विश्राम रामजी घोले यांच्या पावलावर पाऊल ठेवून त्यांनी पु... 2690325 wikitext text/x-wiki कै. शांताराम शामराव घोले हे एक प्रसिद्ध समाजसेवक आणि पुणे महानगरपालिकेचे माजी अध्यक्ष होते. त्यांचे आजोबा रावबहादूर डॉ. विश्राम रामजी घोले यांच्या पावलावर पाऊल ठेवून त्यांनी पुण्यात अनेक लोकोपयोगी कार्ये केली. [[चित्र:कै._शांताराम_शामराव_घोले.jpg|इवलेसे|कै. शांताराम शामराव घोले]] <nowiki>*</nowiki> क्रीडा व व्यायाम: तरुण वयात त्यांनी शरीरसौष्ठव, वेटलिफ्टिंग आणि कुस्तीमध्ये अनेक बक्षिसे मिळवली होती. व्यायाम संस्कृतीच्या प्रसारासाठी त्यांनी १९३५ मध्ये 'बलभीम क्लब' (आखाडा) ही व्यायाम संस्था स्थापन केली. <nowiki>*</nowiki> पुणे नगरपालिका आणि कार्य: ते १९३५ मध्ये प्रथम पुणे नगरपालिकेत निवडून आले. त्यानंतर त्यांनी विविध समित्यांचे अध्यक्ष म्हणून काम पाहिले. १९३७ मध्ये 'स्टँडिंग कमिटी'चे अध्यक्ष, तर १९४५-४६ मध्ये पुणे नगरपालिकेचे अध्यक्षपद त्यांनी भूषवले. <nowiki>*</nowiki> महाराष्ट्रीय यादव चॅरिटी ट्रस्ट: या ट्रस्टच्या स्थापनेसाठी त्यांनी अथक परिश्रम घेतले. १९५१ ते १९५० पर्यंत ते या ट्रस्टचे उपाध्यक्ष होते, आणि १ नोव्हेंबर १९६० ते १९६३ या काळात त्यांनी अध्यक्षपदही सांभाळले होते. q5p56bf60sxh0m16q8n51c87ua4zb4w 0 380737 2690337 2026-06-20T18:28:06Z संतोष गोरे 135680 [[शिवाजी भानुदास कर्डीले]] कडे पुनर्निर्देशित 2690337 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[शिवाजी भानुदास कर्डीले]] 6g60lv63ngq8iisu1q7i4gi2sfbhe9t 0 380738 2690338 2026-06-20T18:43:26Z संतोष गोरे 135680 [[शिवाजी भानुदास कर्डीले]] कडे पुनर्निर्देशित 2690338 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[शिवाजी भानुदास कर्डीले]] 6g60lv63ngq8iisu1q7i4gi2sfbhe9t 0 380739 2690339 2026-06-20T21:05:37Z TheonlyPuneriintown 157039 "[[:en:Special:Redirect/revision/1252254264|Alfred Amonn]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2690339 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Alfred_Amonn.jpg|उजवे|इवलेसे|{{Center|आल्फ्रेड आमॉन}}]] '''आल्फ्रेड आमॉन''' (१ जून १८८३ ब्रुनेक &#x2013; २ नोव्हेंबर १९६२ [[बर्न]] ) हे एक ऑस्ट्रियन [[अर्थतज्ज्ञ|अर्थशास्त्रज्ञ]] ( ''Nationalökonom'' ) होते. त्यांनी इन्सब्रुक आणि [[युनिव्हर्सिटी ऑफ व्हियेना|व्हिएन्ना]] विद्यापीठांमध्ये वैध आणि अर्थशास्त्राचा अभ्यास केला, आणि १९१० मध्ये [[युनिव्हर्सिटी ऑफ फ्रायबुर्ग|फ्रायबुर्ग विद्यापीठात]] सहयोगी प्राध्यापक म्हणून त्यांची नियुक्ती झाली. त्यांनी चेर्निव्त्सी विद्यापीठ (१९१२-१९२०), प्राग येथील चार्ल्स-फर्डिनांड विद्यापीठ (१९२०-१९२६), तोक्यो विद्यापीठ (१९२६-१९२९), बर्न विद्यापीठ (१९२९-५३; १९४९/५० मध्ये कुलमंत्रिरि ) येथे प्राध्यापक म्हणून शिकवले. <ref>[http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D44470.php Amonn, Alfred] Historischen Lexikon der Schweiz </ref> == साहित्यिक कृती == * ''Objekt und Grundbegriffe der theoretischen Nationalökonomie'', १९११ &#x2013; सैद्धांतिक अर्थशास्त्राच्या वस्तु आणि मूलभूत संकल्पना. * ''Ricardo als Begründer der theoretischen Nationalökonomie'', १९२४ &#x2013; [[डेव्हिड रिकार्डो]] सैद्धांतिक राष्ट्रीय अर्थव्यवस्थेचे संस्थापक म्हणून. * ''Grundzüge der Volkwohlstandslehre'', १९२६ &#x2013; लोकप्रिय कल्याण सिद्धांताची तत्त्वे. * ''Volkswirtschaftliche Grundbegriffe und Grundprobleme'', १९३८ &#x2013; मुळ आर्थिक संकल्पना आणि समस्या. == संदर्भ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९६२ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १८८३ मधील जन्म]] o7h8mapt450nj1e7ows8vm12se4suvx 3 380740 2690347 2026-06-21T01:51:15Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2690347 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=सुरेश पाटील}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०७:२१, २१ जून २०२६ (IST) oqets1je8g15sbvyal39r21vp80gya0 0 380741 2690356 2026-06-21T03:26:40Z संतोष गोरे 135680 [[धर्मवीर (चित्रपट)]] कडे पुनर्निर्देशित 2690356 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[धर्मवीर (चित्रपट)]] tgc75c8gjl10vxvzheorn1nty6pa5e4 2690366 2690356 2026-06-21T04:00:29Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2690366 wikitext text/x-wiki {{निःसंदिग्धीकरण}} * [[धर्मवीर (चित्रपट)]] * [[धर्मवीर २]] 169t56kybzk2rvspjtghyi4dkfmi3gs 2690367 2690366 2026-06-21T04:00:41Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2690367 wikitext text/x-wiki {{निःसंदिग्धीकरण}} * [[धर्मवीर (चित्रपट)]] * [[धर्मवीर २]] [[वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने]] 5xirpto1udm5662jhcer0c6em8rdcm7 2690368 2690367 2026-06-21T04:01:24Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2690368 wikitext text/x-wiki {{निःसंदिग्धीकरण}} * [[धरमवीर (१९७७ हिंदी चित्रपट)]] * [[धर्मवीर (चित्रपट)]] * [[धर्मवीर २]] [[वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने]] b5qxm1f5uhu3l7uujljyfh6753iviw9 2690369 2690368 2026-06-21T04:04:45Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2690369 wikitext text/x-wiki {{निःसंदिग्धीकरण}} * [[धरमवीर (१९७७ हिंदी चित्रपट)]]- इ.स. १९७७ मधील एक हिंदी चित्रपट * [[धर्मवीर (चित्रपट)]]- इ.स. २०२२ मधील एक मराठी चित्रपट * [[धर्मवीर २]]- इ.स. २०२४ मधील एक मराठी चित्रपट [[वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने]] 6qqt4m0qzfnnf8ljcohj4knc10s6201 2690370 2690369 2026-06-21T04:09:26Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2690370 wikitext text/x-wiki {{निःसंदिग्धीकरण}} '''धर्मवीर''' या शब्दाचा मराठीत अर्थ धर्माचा रक्षक किंवा धर्मासाठी आपले सर्वस्व अर्पण करणारा शूर पुरुष असा होतो. हा शब्द दोन शब्दांपासून बनला आहे,'धर्म' (कर्तव्य, नैतिकता किंवा तत्त्वे) आणि 'वीर' (शूर योद्धा किंवा साहसी). जो व्यक्ती आपल्या नैतिक मूल्यांवर ठाम राहून कठीण प्रसंगांतून मार्ग काढतो, त्याला आदराने 'धर्मवीर' म्हटले जाते. उदा. छत्रपती संभाजी महाराज यांना 'धर्मवीर' म्हणून ओळखले जाते. * [[धरमवीर (१९७७ हिंदी चित्रपट)]]- इ.स. १९७७ मधील एक हिंदी चित्रपट * [[धर्मवीर (चित्रपट)]]- इ.स. २०२२ मधील एक मराठी चित्रपट * [[धर्मवीर २]]- इ.स. २०२४ मधील एक मराठी चित्रपट [[वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने]] b94qlew4r8kwj7pqwxki89qmynsozxs 0 380742 2690374 2026-06-21T05:16:43Z TheonlyPuneriintown 157039 "[[:en:Special:Redirect/revision/1345021977|Eugen von Böhm-Bawerk]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2690374 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अर्थशास्त्रज्ञ|school_tradition=[[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन मतवाद]]|institution=|doctoral_advisor=[[कार्ल क्नीस]], [[विल्हेल्म रॉशर]], [[ब्रुनो हिल्डेब्रांड]]|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=[[जोसेफ शुमपीटर]], [[लुडविग फॉन मिसेस]], [[हेन्रिक ग्रोसमन]]|field=[[राजकीय अर्थशास्त्र]]|alma_mater=[[हायडेलबर्ग विद्यापीठ]]<br>[[लाइपझिग विद्यापीठ]]<br>[[येना विद्यापीठ]]<br>[[युनिव्हर्सिटी ऑफ व्हियेना|व्हिएन्ना विद्यापीठ]]|influences=[[कार्ल्म मेंगर]]|contributions=[[गुंतागुंतीची उत्पादन पद्धती]]<br>[[काल-प्राधान्य]]<br> [[कार्ल मार्क्स]] यांच्या [[शोषण सिद्धांत|शोषण सिद्धांताचे]] टीका|awards=}}'''एउगेन बोम रिटर फॉन बावेर्क''' <ref>{{स्रोत बातमी|last=|url=https://geschichte.univie.ac.at/en/persons/eugen-boehm-ritter-von-bawerk|title=Eugen Böhm Ritter von Bawerk, Prof. Dr.|date=2017-01-19|work=University of Vienna|language=en|access-date=2025-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123194346/https://geschichte.univie.ac.at/en/persons/eugen-boehm-ritter-von-bawerk|archive-date=2025-01-23|url-status=live}}</ref> (लघु रूप: '''एउगेन फॉन बोम-बावेर्क''', '''एउगेन बोम''' (जन्म १२ फेब्रुवारी १८५१ – २७ ऑगस्ट १९१४) हे [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन-स्कूलचे]] एक विचारवंत आणि राजकीय अर्थशास्त्रज्ञ होते, ज्यांनी १८९५ ते १९०४ दरम्यान ऑस्ट्रियाचे अर्थमंत्री म्हणून अधूनमधून काम केले. बोम-बावेर्क हे गुंतागुंतीची उत्पादन पद्धतीच्या सिद्धांतासाठी ओळखले जातात, जो उत्पादकता वाढवण्यास [[भांडवल|भांडवली वस्तूंच्या]] गुंतवणुकीच्या केवळ भांडवली केंद्रिततेवरच नव्हे, तर काल-केंद्रिततेवरही भर देतो. त्यांनी काल-प्राधान्यावर केंद्रित असलेला व्याजदर सिद्धांत मांडला. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://oll.libertyfund.org/titles/smart-the-positive-theory-of-capital|title=The Positive Theory of Capital|last=von Böhm-Bawerk|first=Eugen|publisher=Liberty Fund|year=2007|page=239|translator-last=William Smart|chapter=Book V, Chapter I|quote=Present goods are, as a rule, preferred to future goods of equal quantity and quality. This proposition is the kernel and centre of the interest-theory which I have to present|author-link=Eugen von Böhm-Bawerk|access-date=November 25, 2025|orig-year=1889|translator-link=William Smart (economist)}}</ref> त्यांनी [[मार्क्सवाद]] आणि मार्क्सच्या श्रमाधारित मूल्य सिद्धांतावर एक मोठी टीका देखील लिहिली. == चरित्र == [[चित्र:Böhm-Bawerk_-_Karl_Marx_and_the_close_of_his_system,_1949_-_5832246_IT-ICCU-TO0-0319327_0005_h.tif|इवलेसे|''कार्ल मार्क्स आणि त्याच्या प्रणालीचा समारोप'' या लेखाचे [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजीत]] मुखपृष्ठ]] एउगेन बोम यांचा जन्म १२ फेब्रुवारी १८५१ रोजी [[ब्रनो]] (जर्मन: ''Brünn''), मोराव्हिया, [[ऑस्ट्रियन साम्राज्य]] येथे झाला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/articles-interest/biography-eugen-von-bohm-bawerk-1851-1914|title=Mises Institute: Eugen von Bohm Bawerk|date=August 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250213101943/https://mises.org/articles-interest/biography-eugen-von-bohm-bawerk-1851-1914|archive-date=2025-02-13|access-date=2024-12-11}}</ref> [[युनिव्हर्सिटी ऑफ व्हियेना|व्हिएन्ना विद्यापीठात]] वकिलीचे शिक्षण घेत असताना, बोम-बावेर्क यांनी कार्ल मेंगर यांचे ''अर्थशास्त्राचे तत्त्वे (प्रिन्सिपल्स ऑफ इकॉनॉमिक्स)'' वाचले आणि त्यांच्या सिद्धांतांचे अनुयायी बनले, जरी त्यांनी कधीही त्यांच्या हाताखाली शिक्षण घेतले नाही. जोसेफ शुमपीटर यांनी बोम-बावेर्क यांना "मेंगरचे इतके उत्साही शिष्य की इतर प्रभावांचा शोधायची काही गरजच आहे." व्हिएन्ना विद्यापीठातील त्यांच्या काळात, ते फ्रेडरिक फॉन वीजर यांचे चांगले मित्र बनले, जे नंतर त्यांचे मेहुणे झाले. व्हिएन्नानंतर, त्यांनी [[हायडेलबर्ग विद्यापीठ|हायडेलबर्ग]], लाइपझिग आणि येना विद्यापीठांमध्ये राजकीय अर्थशास्त्र आणि [[सामाजिक शास्त्र|समाजशास्त्राचा]] शिकले, <ref name="amer">{{Americana|wstitle=Böhm Bawerk, Eugen von|year=1920}} </ref> कार्ल क्नीस, विल्हेल्म रॉशर आणि ब्रुनो हिल्डेब्रांडच्या हाताखाली. <ref name="nie">{{Cite NIE|wstitle=Boehm von Bawerk, Eugen|year=1905}} </ref> १८८९ मध्ये बोम-बावेर्क व्हिएन्नामध्ये अर्थ मंत्रालयात सल्लागार बनले आणि त्यांनी कर आकारणीच्या सर्व प्रश्नांवर कनिष्ठ सभागृहात सरकारचे प्रतिनिधि बनले. <ref name="eb1911">{{Cite EB1911|wstitle=Boehm von Bawerk, Eugen}} </ref> त्यांनी एका प्रत्यक्ष कर सुधारणेसाठी एक प्रस्ताव तयार केला. त्यावेळी ऑस्ट्रियन प्रणालीनुसार उत्पादनावर, विशेषतः युद्धकाळात, मोठ्या प्रमाणात कर आकारला जात होता, ज्यामुळे गुंतवणुकीला मोठा परावर्तक येत होता. बोम-बावेर्कच्या प्रस्तावात आधुनिक आयकर प्रणालीची मागणी केली होती, जी लवकरच मंजूर झाली आणि पुढील काही वर्षांत यशस्वी ठरली. बोम-बावेर्क १८९५ मध्ये थोड्या काळासाठी [[ऑस्ट्रिया|ऑस्ट्रियाचे]] अर्थमंत्री बनले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://miwi-institut.de/archives/3052#:~:text=In%201895%2C%20B%C3%B6hm%2DBawerk%20was,an%20upper%20level%20government%20body.|title=The life and works of Böhm-Bawerk|date=25 December 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203080845/https://miwi-institut.de/archives/3052#:~:text=In%201895%2C%20B%C3%B6hm%2DBawerk%20was,an%20upper%20level%20government%20body.|archive-date=3 December 2024|access-date=11 December 2024}}</ref> या पदावर दुसऱ्यांदा थोड्या काळासाठी राहिल्यानंतर, तिसऱ्यांदा नियुक्ती झाल्यावर ते १९०० ते १९०४ पर्यंत या पदावर राहिले. तेथे त्यांनी कायदेशीररित्या निश्चित केलेल्या [[सुवर्ण विनिमय परिमाण|सुवर्ण मानकाचे]] आणि संतुलित अर्थसंकल्पाचे काटेकोरपणे पालन करण्यास सतत वाद घातला. १९०२ मध्ये त्यांनी साखरेवरील अनुदान रद्द केले, जे जवळजवळ दोन शतकांपासून ऑस्ट्रियाच्या अर्थव्यवस्थेचे एक वैशिष्ट्य होते. शेवटी १९०४ मध्ये त्यांनी राजीनामा दिला, जेव्हा सैन्याकडून वाढलेल्या आर्थिक मागण्यांमुळे अर्थसंकल्प असंतुलित होण्याची शक्यता निर्माण झाली. आर्थिक इतिहासकार आलेक्सांदेर गेर्शेनक्रोन यांनी त्यांच्या "चिंगूस, 'एकही पैसा जास्ती खर्च न करण्याच्या'" धोरणांवर टीका केली आणि सार्वजनिक कामांवर जास्त खर्च करण्याच्या बोम-बावेर्क यांच्या अनिच्छेवरही टीका केली. जोसेफ शुमपीटर यांनी "देशाच्या आर्थिक स्थिरतेसाठी" बोम-बावेर्क यांनी केलेल्या प्रयत्नांची प्रशंसा केली. १९८४ पासून २००२ मध्ये [[युरो]] चलनात येईपर्यंत शंभर शिलिंगच्या नोटेवर त्यांचे चित्र झळकत होते. त्यांनी १८८० आणि १८९० च्या दशकात [[कार्ल मार्क्स|कार्ल मार्क्सच्या]] अर्थशास्त्रावर अतिशय टीका लिहिल्या आणि रुडॉल्फ हिल्फरडिंगसह अनेक प्रमुख मार्क्सवादी १९०५-०६ मध्ये त्यांच्या परिसंवादाला आले होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/podcasts/marx-and-marxism/eugen-von-boehm-bawerks-critique-karl-marx|title=Eugen von Boehm-Bawerk's Critique of Karl Marx|date=29 May 2004|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203102311/https://mises.org/podcasts/marx-and-marxism/eugen-von-boehm-bawerks-critique-karl-marx|archive-date=3 December 2024|access-date=11 December 2024}}</ref> तो १९०४ मध्ये व्हिएन्ना विद्यापीठात प्राध्यापक पदावर रुजू होऊन पुन्हा शिकवू लागले. तेथील त्यांच्या अनेक विद्यार्थ्यांमध्ये जोसेफ शुमपीटर, लुडविग फॉन मिसेस आणि हेन्रिक ग्रोसमन यांचा समावेश होता. १९१४ मध्ये त्यांचे निधन झाले. जॉर्ज रेसमन यांनी त्यांना "लुडविग फॉन मिसेस यांच्यानंतर" दुसरे सर्वात महत्त्वाचे ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ असे संबोधले आहे. <ref name="reisman"> [[George Reisman]]. https://mises.org/journals/qjae/pdf/qjae5_3_4.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120212194326/http://mises.org/journals/qjae/pdf/qjae5_3_4.pdf}} (2/8/2012).</ref> यापुढे:<blockquote>मला हे पूर्णपणे शक्य वाटते की मिसेस यांनी बोम-बावेर्क यांना सर्वात महत्त्वाचे ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ संबोधले असेल. </blockquote> == साहित्य == लुडविग फॉन मिसेस यांनी "आधुनिक आर्थिक सिद्धांतातील सर्वात उत्कृष्ट योगदान" <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/library/economic-freedom-and-interventionism/html/p/133|title=Books / Digital Text|website=Mises Institute|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204023954/https://mises.org/library/economic-freedom-and-interventionism/html/p/133|archive-date=2023-12-04|access-date=2021-01-03}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jstor.org/stable/1817363?seq=1|title=Reviewed Work: Capital und Capitalzins by Eugen von Böhm-Bawerk Review by: Frank A. Fetter|jstor=1817363}}</ref> असे घोषित केलेल्या ''भांडवल आणि व्याज (Capital und Capitalzins)'' च्या पहिल्या खंडाचे शीर्षक ''व्याजू सिद्धांतांचे इतिहास आणि टीका(Geschichte und Kritik der Capitalzinstheorien)'' असे होते. हा [[व्याज|व्याजाच्या]] पर्यायी उपचारांचा एक सखोल अभ्यास आहे: उपयोग सिद्धांत, उत्पादकता सिद्धांत, संयम सिद्धांत इत्यादी. यात [[कार्ल मार्क्स|मार्क्सच्या]] शोषण सिद्धांतावरील टीकासुद्धा केली. बोम-बावेर्क असे म्हणाले की भांडवलदार आपल्या कामगारांचे शोषण करत नाहीत; उलट, ते कामगारांना त्यांच्या उत्पादित वस्तूंच्या महसुलाच्या खूप आधीच उत्पन्न देऊन मदत करतात. ते म्हणतात, "भांडवलाच्या खर्चावर श्रम आपला वाटा वाढवू शकत नाही." विशेषतः, ते असे म्हणाले की मार्क्सवादी शोषण सिद्धांत [[उत्पादन (अर्थशास्त्र)|उत्पादनातील]] कालाच्या आयामाकडे दुर्लक्ष करतो, ज्याची चर्चा त्यांनी त्यांच्या गुंतागुंतीची उत्पादन पद्धतीच्या सिद्धांतात केली आहे, आणि भांडवलशाही उद्योगांमधील नफ्याचे पुनर्वितरण हे चलनविषयक धोरणासाठी एक महत्त्वपूर्ण साधन म्हणून व्याजदराचे महत्त्व कमी करेल. बोम-बावेर्कच्या मते, या टीकेतून असा निष्कर्ष निघतो की, उत्पादनाचे संपूर्ण मूल्य कामगाराद्वारे निर्माण होत नाही, तर श्रमाला केवळ कोणत्याही अपेक्षित उत्पादनाच्या वर्तमान मूल्यावरच मोबदला दिला जाऊ शकतो. ''मार्क्स आणि त्यांच्या प्रणालीचा निष्कर्ष (Zum Abschluss des Marxschen Systems)'' (१८९६) या ग्रंथात मार्क्सच्या मूल्याच्या विश्लेषणाचे परीक्षण केले आहे. यात असा दावा केला आहे की मार्क्सच्या प्रणालीतील मूळ चूक ही त्याच्या मूल्याच्या नियमातील स्व-विरोधाभासामुळे निर्माण झाली आहे, म्हणजेच मार्क्सच्या ''[[दास कॅपिटल|कापिटालच्या]]'' तिसऱ्या खंडातील नफ्याचा दर आणि उत्पादनाच्या किमती पहिल्या खंडातील मार्क्सच्या मूल्य सिद्धांताशी कशा विसंगत आहेत. तसेच, स्थायी किंमत निश्चित करण्यात [[मागणी व पुरवठा|पुरवठा आणि मागणीच्या]] प्रभावाला कमी लेखल्याबद्दल आणि अशा संकल्पनांबाबत हेतुपुरस्सर संदिग्धता ठेवल्याबद्दलही तो मार्क्सवर टीका करतो. कापिटालच्या पहिल्या खंडाच्या पहिल्या धडात, कार्ल मार्क्सने असे प्रतिज्ञा मांडले की कोणत्याही वस्तूचे मूल्य सामान्यतः त्यासाठी लागणाऱ्या श्रमाच्या प्रमाणावरून ठरते, आणि विषमता हा केवळ एक तात्पुरता अपवाद असतो. म्हणजे, निर्माण होणाऱ्या मूल्याची पातळी ही कंपनीच्या भांडवलाच्या प्रमाणापासून पूर्णपणे स्वतंत्र असते. अर्थात, एका कंपनीच्या भांडवलाच्या सेंद्रिय रचनेचा (म्हणजे भांडवलाचे प्रमाण आणि श्रमाचे प्रमाण यांचे गुणोत्तर) निर्माण होणाऱ्या नफ्यावर कोणताही परिणाम होत नाही. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Karl Marx and the Close of his System|last=Böhm Bawerk|first=Eugen von|publisher=CreateSpace Independent Publishing Platform|year=2011|isbn=978-1466347687|page=13|language=en|quote=According [to Karl Marx], given an equal rate of surplus value, every branch of production must show a different, a special rate of profit, on the condition certainly, which Marx has hitherto always assumed, that commodities exchange with each other 'according to their values', or in proportion to the work embodied in them.|orig-year=1896}}</ref> तरीही, मार्क्सवादी अर्थशास्त्रज्ञ कॉनरॅड श्मिट असे म्हणाले की सांख्यिकीय विश्लेषण दाखवते की नफ्याची पातळी ही कंपनीच्या भांडवलाच्या प्रमाणाच्या समानुपाती असते. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Die Durschschnittsprofitrate auf Grundlage des Marxschen Wertgesetzes|last=Schmidt|first=Conrad|year=1889|language=de}}</ref> या विरोधाभासाला सामोरे जाताना, कार्ल मार्क्स कापिटालच्या तिसऱ्या खंडात स्पष्ट करतात की उत्पादनानंतर, भांडवलदार आपले भांडवल अशा कंपन्यांकडे पुनर्वितरित करतील ज्यांनी सर्वाधिक अतिरिक्त मूल्य दर निर्माण केले आहेत, जोपर्यंत उत्पादन क्षेत्रातील सर्व कंपन्यांसाठी अतिरिक्त मूल्याचा दर स्थिर होत नाही (कारण मार्क्सच्या मते भांडवल हे मूल्याचा आणि म्हणूनच नफ्याचा स्रोत नाही). यामुळे, वस्तूंच्या किमती श्रमाच्या मूल्यामुळे 'प्रेरित' होण्यापासून ''उत्पादन खर्चावर'' (मजुरी आणि वार्षिक नफ्याची बेरीज) अवलंबून असतील, "वस्तूचे मूल्य आणि किंमत केवळ योगायोगाने आणि अपवादात्मक परिस्थितीतच जुळतात." पण, बोम-बावेर्क पहिल्या खंडात वस्तूचे मूल्य आणि किंमत यांच्यातील संबंधात मांडलेला विरोधाभास निदर्शनास आणतात, त्यामुळे मार्क्सवादी सिद्धांत विरोधाभासी आणि श्रमाधारित-मूल्य सिद्धांत अतार्किक वाटतो. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Karl Marx and the Close of his System|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|publisher=CreateSpace Independent Publishing Platform|year=2011|isbn=978-1466347687|pages=19|language=en|quote=The value [of labour] was declared to be 'the common factor which appears in the exchange relation of commodities' (i. 13). We were told, in the form and with the emphasis of a stringent syllogistic conclusion, allowing of no exception, that to set down two commodities as equivalents in exchange implied that 'a common factor of the same magnitude' existed in both, to which each of the two 'must be reducible' (i. 11). (...) And now in the third volume (...) that individual commodities do and must exchange with each other in a proportion different from that of the labour incorporated in them, and this not accidentally and temporarily, but of necessity and permanently. I cannot help myself; I see here no explanation and reconciliation of a contradiction, but the bare contradiction itself. Marx's third volume contradicts the first. The theory of the average rate of profit and of the prices of production cannot be reconciled with the theory of value. This is the impression which must, I believe, be received by every logical thinker. And it seems to have been very generally accepted. Loria, in his lively and picturesque style, states that he feels himself forced to the 'harsh but just judgment' that Marx 'instead of a solution has presented a mystification.'|orig-year=1896}}</ref> बोम-बावेर्क यांचे ''भांडवलाचे साकारात्मक सिद्धांत(Positive Theorie des Kapitals),'' <ref>{{जर्नल स्रोत|last=MacVane|first=S.M.|date=1890|title=Boehm-Bawerk on Value and Wages|url=https://www.jstor.org/stable/1880831|journal=The Quarterly Journal of Economics|volume=5|issue=1|pages=24–43|doi=10.2307/1880831|issn=0033-5533|jstor=1880831|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20240427010246/https://www.jstor.org/stable/1880831|archive-date=2024-04-27|access-date=2024-04-27}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/library/book/positive-theory-capital|title=The Positive Theory of Capital|date=1889|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241213231302/https://mises.org/library/book/positive-theory-capital|archive-date=2024-12-13|access-date=2024-12-11}}</ref> जे ''भांडवल आणि व्याजाचे'' दुसरा खंड म्हणून सादर केले गेले, त्यात अर्थव्यवस्थेच्या वेळखाऊ उत्पादन प्रक्रिया आणि त्यातून मिळणाऱ्या व्याज देयकांवर सविस्तर विवेचन केले आहे. ''परिशिष्टे (Exkurse)'' (१९२१) हा तिसरा खंड होता, जो दुसऱ्या खंडाच्या परिशिष्टांमधून तयार झाला. तिसरे पुस्तक (दुसऱ्या खंडाचा भाग), ''मूल्य आणि किंमत'' मेंगारच्या ''अर्थशास्त्राचे तत्त्वेमध्ये'' मांडलेल्या सीमांत उपयोगितेच्या कल्पनांचा विकास करते आणि असा युक्तिवाद करते की व्यक्तिनिष्ठ मूल्याची कल्पना सीमांतवादाशी संबंधित आहे, कारण वस्तूंना तेव्हाच मूल्य असते जेव्हा लोकांना त्या वस्तू हव्या असतात. हे तत्त्व स्पष्ट करण्यास, बोम-बावेर्क यांनी एका शेतकऱ्याचे व्यावहारिक उदाहरण वापरले, ज्याच्याकडे कापणीनंतर पुढच्या कापणीपर्यंत गरजा भागवण्यास पाच गोणी मका शिल्लक राहतो: <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=|title=The Positive Theory of Capital|last=Böhm-Bawerk, Eugen v.|publisher=Macmillan and Co.|year=1891|location=London|translator-last=William A. Smart|translator-link=William Smart (economist)|via=[[Internet Archive]]}}</ref> मितभाषी असून, तो या गोण्यांच्या वर्षभरातील उपयोगासाठी आपल्या योजना आखतो. पुढच्या पिकापर्यंत आपल्या पोटा-पाणीसाठी त्याला एक गोणी ठेवणे आवश्यक आहे. स्वतःला ताकदवान आणि उत्साही ठेवण्यास, किंवा किमान जगण्याला पूरक म्हणून त्याला दुसरी गोणी लागते. यापेक्षा जास्त धान्य, मग ते भाकरीच्या स्वरूपात असो किंवा इतर पदार्थांच्या स्वरूपात, त्याला नको आहे. दुसरीकडे, काही प्राणीजन्य आहार असणे खूप बरे ठरेल, आणि म्हणूनच, कोंबडींसाठी तो तिसरी गोणी बाजूला ठेवतो. चौथी गोणी तो कडक दारू बनवण्यासाठी राखून ठेवतो. समजा... पाचव्या गोणीचा उपयोग करण्यापेक्षा त्याला काही चांगले सुचत नाही, म्हणून तो ती गोणी काही पोपटांना खाऊ घालतो, ज्यांच्या खोड्या त्याला हसवतात. धान्य वापरण्याच्या या विविध पद्धती महत्त्वाच्या बाबतीत समान नाहीत.... आणि आता, आपण कल्पनेत त्या शेतकऱ्याच्या जागी स्वतःला ठेवून विचारूया की, अशा परिस्थितीत, त्याच्या कल्याणाच्या दृष्टीने एका गोणी धान्याचे महत्त्व काय असेल?<ref>III.IV.9</ref> .. जर एक गोणी धान्य हरवले तर त्याला किती उपयुक्ततेचे नुकसान होईल? समजा आपण याचा सविस्तर विचार केला. जर त्याने हरवलेली गोणी स्वतःच्या वापरातून वजा करण्याचा विचार केला आणि दारू बनवण्यासाठी व पोपटांना खाऊ घालण्यासाठी धान्य वापरत राहून स्वतःचे आरोग्य आणि जीवन धोक्यात घातले, तर आपला शेतकरी फारसा शहाणा ठरणार नाही, हे स्पष्ट आहे. विचार करुन आपल्याला हेच दिसेल की केवळ एकच मार्ग शक्य आहे: उरलेल्या चार गोण्यांसह, आपला शेतकरी चार सर्वात तातडीच्या गरजा पूर्ण करेल आणि केवळ शेवटच्या व सर्वात कमी महत्त्वाच्या गरजेची पूर्तता सोडून देईल, म्हणजेच सीमांत उपयोगिता — येथे, पोपट पाळणे.<ref>III.IV.10</ref> बोम-बावेर्कच्या मार्क्सच्या सिद्धांतांवरील टीकेवर मार्क्सवादी अर्थशास्त्रज्ञ निकोलाई बुखारीन यांनी टीका केली होती. त्यांच्या ''ऐतखाऊ वर्गाचे आर्थिक सिद्धांत(Политическая экономия рантье)'' (१९२७) मध्ये, <ref>[https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1927/leisure-economics/index.htm Economic Theory of the Leisure Class by Nikolai Bukharin 1927] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220606190031/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1927/leisure-economics/index.htm}} at www.marxists.org</ref> बुखारीन असे म्हणतात की बोम-बावेर्क यांची भूमिका "बुर्जुआ राजकीय अर्थशास्त्राचा दिवाळखोरपणा व्यक्त करते" आणि "ऐतिहासिक गोष्टींकडे दुर्लक्ष करते". याउलट, ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांनी बोम-बावेर्कच्या मार्क्सवरील टीकेला निर्णायक मानले आहे. <ref> [[Gottfried Haberler]] in [[Milorad M. Drachkovitch]] (ed.), ''Marxist Ideology in the Contemporary World – Its Appeals and Paradoxes'' (New York: Praeger, 1966), p. 124</ref> १८८० ते १९४७ दरम्यान बोम-बावेर्क यांनी कार्ल मेंगर यांनी १८४० ते १९२१ दरम्यान प्रथम स्पष्ट केलेल्या आरोपण सिद्धांतावर काम केले. या सिद्धांतानुसार, घटकांच्या किमती उत्पादनाच्या किमतींवरून ठरवल्या जातात. बोम-बावेर्क यांनी या सिद्धांताचा एक असा प्रकार सादर केला जो उद्योजकांना लक्ष्य करत होता आणि त्याचे तीन उदाहरणांमध्ये वर्गीकरण केले: १. जिथे a + b हे संयोजन असे असते की, स्वतःपणे a किंवा b यापैकी कोणताही घटक काहीही मूल्य निर्माण करत नाही. म्हणून, जर a किंवा b मुळे तोटा झाला, तर पूर्ण 'समूहा'चा दुसरा भाग पूर्णपणे मूल्यहीन होतो. याचा अर्थ असा होतो की, प्रत्येक घटकाचे मूल्य संपूर्ण समूहाएवढे असू शकते किंवा पर्यायाने त्याचे काहीही मूल्य नसू शकते (काउडर १७९). २. जिथे a + b + c हे संयोजन असे असते की, प्रत्येक भागाची पर्यायाने कमी उपयोगिता किंवा त्याहून कमी उपयोगिता असलेली दोन मूल्ये असतात. मग ही दोन मूल्ये कमाल आणि किमान मानली जातात. यामध्ये कमाल मूल्य हे समूहाचे मूल्य असते आणि किमान मूल्य हे स्वतंत्रपणे वापरल्या जाणाऱ्या प्रत्येक घटकाचे मूल्य असते. "समजा की उरलेला हातमोजा चांदीची भांडी पॉलिश करण्यासाठी वापरला जाऊ शकतो. तर कमाल मूल्य हे संपूर्ण जोडीच्या मूल्यातून पॉलिशर म्हणून होणारा वापर वजा केल्यावर मिळणारे मूल्य असेल, आणि किमान मूल्य हे पॉलिशर म्हणून मिळणारे मूल्य असेल" (काउडर १७९). ३. हे फक्त हेच सांगते की दोन पूरक वस्तू मूळ संयोजनाच्या बाहेर कशा वापरल्या जाऊ शकतात आणि गमावलेल्या उत्पादक घटकांची जागा इतर घटकांनी भरून मूळ संयोजन कसे टिकवून ठेवता येते. === ग्रंथसूची === * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/rechteundverhlt00bhgoog|title=Rechte und Verhältnisse vom Standpunkt der volkswirtschaftlichen Güterlehre|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1881|publisher=Wagnersche Universitäts-Buchhandlung|location=Innsbruck|language=de|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/kapitalundkapit00bhgoog|title=Kapital und Kapitalzins|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1884|publisher=Wagner'schen Universitäts-Buchhandlung|location=Innsbruck|language=de|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/capitalandinter00smargoog|title=Capital and Interest, a critical history of economical theory|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1890|publisher=Macmillan and Co.|location=London, New York|language=en|translator-last=Smart, William|access-date=17 August 2018|translator-link=William Smart (economist)}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/ultimatestandard00bh|title=The Ultimate Standard of Value|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1890|publisher=American Academy of Political and Social Science|location=Philadelphia|language=en|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/festgabenfurkarl00boen|title=Festgaben für Karl Knies zur fünfundsiebzigsten Wiederkehr seines Geburtstages in dankbarer Verehrung dargebracht von Eugen v. Böhm-Bawerk ... O.v. Boenigk ... J.B. Clark ... [u.a.] [microform]|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|last2=Knies|first2=Carl|last3=Boenigk|first3=Otto Freiherr von|date=1896|publisher=O. Haering|location=Berlin|language=de|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/karlmarxandclos00macdgoog|title=Karl Marx and the Close of His System: A Criticism|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1898|publisher=T. Fisher Unwin|location=London|language=en|translator-last=Macdonald, Alice M.|access-date=17 August 2018|translator-link=}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/einigestrittige00bhgoog|title=Einige strittige Fragen der Capitalstheorie: Drei Abhandlungen|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1900|publisher=W. Braumüller|location=Wien|language=de|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/recentliterature00bhuoft|title=Recent Literature on Interest|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|last2=Scott|first2=William A.|last3=Feilbogen|first3=Siegmund|date=1903|publisher=MacMillan|location=New York|language=en|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/ControlOrEconomicLaw|title=Control or Economic Law|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|last2=Metz|first2=John R.|date=2010|publisher=Ludwig von Mises Institute|isbn=978-1933550718|language=en|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Positive Theorie des Kapitals. 1. (Buch I–IV)|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1921|publisher=G. Fischer|location=Jena|language=de}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/positivetheoryof00bhuoft|title=The Positive Theory of Capital|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1923|publisher=G.E. Stechert|location=New York|language=en|translator-last=Smart, William|access-date=17 August 2018|translator-link=William Smart (economist)}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९१४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १८५१ मधील जन्म]] tn8jkvx2hj1x3a3jgj6qtfevsenj73s 2690375 2690374 2026-06-21T05:16:46Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — योग्य उकार ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य उकार|अधिक माहिती]]) 2690375 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अर्थशास्त्रज्ञ|school_tradition=[[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन मतवाद]]|institution=|doctoral_advisor=[[कार्ल क्नीस]], [[विल्हेल्म रॉशर]], [[ब्रुनो हिल्डेब्रांड]]|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=[[जोसेफ शुमपीटर]], [[लुडविग फॉन मिसेस]], [[हेन्रिक ग्रोसमन]]|field=[[राजकीय अर्थशास्त्र]]|alma_mater=[[हायडेलबर्ग विद्यापीठ]]<br>[[लाइपझिग विद्यापीठ]]<br>[[येना विद्यापीठ]]<br>[[युनिव्हर्सिटी ऑफ व्हियेना|व्हिएन्ना विद्यापीठ]]|influences=[[कार्ल्म मेंगर]]|contributions=[[गुंतागुंतीची उत्पादन पद्धती]]<br>[[काल-प्राधान्य]]<br> [[कार्ल मार्क्स]] यांच्या [[शोषण सिद्धांत|शोषण सिद्धांताचे]] टीका|awards=}}'''एउगेन बोम रिटर फॉन बावेर्क''' <ref>{{स्रोत बातमी|last=|url=https://geschichte.univie.ac.at/en/persons/eugen-boehm-ritter-von-bawerk|title=Eugen Böhm Ritter von Bawerk, Prof. Dr.|date=2017-01-19|work=University of Vienna|language=en|access-date=2025-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123194346/https://geschichte.univie.ac.at/en/persons/eugen-boehm-ritter-von-bawerk|archive-date=2025-01-23|url-status=live}}</ref> (लघु रूप: '''एउगेन फॉन बोम-बावेर्क''', '''एउगेन बोम''' (जन्म १२ फेब्रुवारी १८५१ – २७ ऑगस्ट १९१४) हे [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन-स्कूलचे]] एक विचारवंत आणि राजकीय अर्थशास्त्रज्ञ होते, ज्यांनी १८९५ ते १९०४ दरम्यान ऑस्ट्रियाचे अर्थमंत्री म्हणून अधूनमधून काम केले. बोम-बावेर्क हे गुंतागुंतीची उत्पादन पद्धतीच्या सिद्धांतासाठी ओळखले जातात, जो उत्पादकता वाढवण्यास [[भांडवल|भांडवली वस्तूंच्या]] गुंतवणुकीच्या केवळ भांडवली केंद्रिततेवरच नव्हे, तर काल-केंद्रिततेवरही भर देतो. त्यांनी काल-प्राधान्यावर केंद्रित असलेला व्याजदर सिद्धांत मांडला. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://oll.libertyfund.org/titles/smart-the-positive-theory-of-capital|title=The Positive Theory of Capital|last=von Böhm-Bawerk|first=Eugen|publisher=Liberty Fund|year=2007|page=239|translator-last=William Smart|chapter=Book V, Chapter I|quote=Present goods are, as a rule, preferred to future goods of equal quantity and quality. This proposition is the kernel and centre of the interest-theory which I have to present|author-link=Eugen von Böhm-Bawerk|access-date=November 25, 2025|orig-year=1889|translator-link=William Smart (economist)}}</ref> त्यांनी [[मार्क्सवाद]] आणि मार्क्सच्या श्रमाधारित मूल्य सिद्धांतावर एक मोठी टीका देखील लिहिली. == चरित्र == [[चित्र:Böhm-Bawerk_-_Karl_Marx_and_the_close_of_his_system,_1949_-_5832246_IT-ICCU-TO0-0319327_0005_h.tif|इवलेसे|''कार्ल मार्क्स आणि त्याच्या प्रणालीचा समारोप'' या लेखाचे [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजीत]] मुखपृष्ठ]] एउगेन बोम यांचा जन्म १२ फेब्रुवारी १८५१ रोजी [[ब्रनो]] (जर्मन: ''Brünn''), मोराव्हिया, [[ऑस्ट्रियन साम्राज्य]] येथे झाला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/articles-interest/biography-eugen-von-bohm-bawerk-1851-1914|title=Mises Institute: Eugen von Bohm Bawerk|date=August 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250213101943/https://mises.org/articles-interest/biography-eugen-von-bohm-bawerk-1851-1914|archive-date=2025-02-13|access-date=2024-12-11}}</ref> [[युनिव्हर्सिटी ऑफ व्हियेना|व्हिएन्ना विद्यापीठात]] वकिलीचे शिक्षण घेत असताना, बोम-बावेर्क यांनी कार्ल मेंगर यांचे ''अर्थशास्त्राचे तत्त्वे (प्रिन्सिपल्स ऑफ इकॉनॉमिक्स)'' वाचले आणि त्यांच्या सिद्धांतांचे अनुयायी बनले, जरी त्यांनी कधीही त्यांच्या हाताखाली शिक्षण घेतले नाही. जोसेफ शुमपीटर यांनी बोम-बावेर्क यांना "मेंगरचे इतके उत्साही शिष्य की इतर प्रभावांचा शोधायची काही गरजच आहे." व्हिएन्ना विद्यापीठातील त्यांच्या काळात, ते फ्रेडरिक फॉन वीजर यांचे चांगले मित्र बनले, जे नंतर त्यांचे मेहुणे झाले. व्हिएन्नानंतर, त्यांनी [[हायडेलबर्ग विद्यापीठ|हायडेलबर्ग]], लाइपझिग आणि येना विद्यापीठांमध्ये राजकीय अर्थशास्त्र आणि [[सामाजिक शास्त्र|समाजशास्त्राचा]] शिकले, <ref name="amer">{{Americana|wstitle=Böhm Bawerk, Eugen von|year=1920}} </ref> कार्ल क्नीस, विल्हेल्म रॉशर आणि ब्रुनो हिल्डेब्रांडच्या हाताखाली. <ref name="nie">{{Cite NIE|wstitle=Boehm von Bawerk, Eugen|year=1905}} </ref> १८८९ मध्ये बोम-बावेर्क व्हिएन्नामध्ये अर्थ मंत्रालयात सल्लागार बनले आणि त्यांनी कर आकारणीच्या सर्व प्रश्नांवर कनिष्ठ सभागृहात सरकारचे प्रतिनिधि बनले. <ref name="eb1911">{{Cite EB1911|wstitle=Boehm von Bawerk, Eugen}} </ref> त्यांनी एका प्रत्यक्ष कर सुधारणेसाठी एक प्रस्ताव तयार केला. त्यावेळी ऑस्ट्रियन प्रणालीनुसार उत्पादनावर, विशेषतः युद्धकाळात, मोठ्या प्रमाणात कर आकारला जात होता, ज्यामुळे गुंतवणुकीला मोठा परावर्तक येत होता. बोम-बावेर्कच्या प्रस्तावात आधुनिक आयकर प्रणालीची मागणी केली होती, जी लवकरच मंजूर झाली आणि पुढील काही वर्षांत यशस्वी ठरली. बोम-बावेर्क १८९५ मध्ये थोड्या काळासाठी [[ऑस्ट्रिया|ऑस्ट्रियाचे]] अर्थमंत्री बनले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://miwi-institut.de/archives/3052#:~:text=In%201895%2C%20B%C3%B6hm%2DBawerk%20was,an%20upper%20level%20government%20body.|title=The life and works of Böhm-Bawerk|date=25 December 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203080845/https://miwi-institut.de/archives/3052#:~:text=In%201895%2C%20B%C3%B6hm%2DBawerk%20was,an%20upper%20level%20government%20body.|archive-date=3 December 2024|access-date=11 December 2024}}</ref> या पदावर दुसऱ्यांदा थोड्या काळासाठी राहिल्यानंतर, तिसऱ्यांदा नियुक्ती झाल्यावर ते १९०० ते १९०४ पर्यंत या पदावर राहिले. तेथे त्यांनी कायदेशीररित्या निश्चित केलेल्या [[सुवर्ण विनिमय परिमाण|सुवर्ण मानकाचे]] आणि संतुलित अर्थसंकल्पाचे काटेकोरपणे पालन करण्यास सतत वाद घातला. १९०२ मध्ये त्यांनी साखरेवरील अनुदान रद्द केले, जे जवळजवळ दोन शतकांपासून ऑस्ट्रियाच्या अर्थव्यवस्थेचे एक वैशिष्ट्य होते. शेवटी १९०४ मध्ये त्यांनी राजीनामा दिला, जेव्हा सैन्याकडून वाढलेल्या आर्थिक मागण्यांमुळे अर्थसंकल्प असंतुलित होण्याची शक्यता निर्माण झाली. आर्थिक इतिहासकार आलेक्सांदेर गेर्शेनक्रोन यांनी त्यांच्या "चिंगूस, 'एकही पैसा जास्ती खर्च न करण्याच्या'" धोरणांवर टीका केली आणि सार्वजनिक कामांवर जास्त खर्च करण्याच्या बोम-बावेर्क यांच्या अनिच्छेवरही टीका केली. जोसेफ शुमपीटर यांनी "देशाच्या आर्थिक स्थिरतेसाठी" बोम-बावेर्क यांनी केलेल्या प्रयत्नांची प्रशंसा केली. १९८४ पासून २००२ मध्ये [[युरो]] चलनात येईपर्यंत शंभर शिलिंगच्या नोटेवर त्यांचे चित्र झळकत होते. त्यांनी १८८० आणि १८९० च्या दशकात [[कार्ल मार्क्स|कार्ल मार्क्सच्या]] अर्थशास्त्रावर अतिशय टीका लिहिल्या आणि रुडॉल्फ हिल्फरडिंगसह अनेक प्रमुख मार्क्सवादी १९०५-०६ मध्ये त्यांच्या परिसंवादाला आले होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/podcasts/marx-and-marxism/eugen-von-boehm-bawerks-critique-karl-marx|title=Eugen von Boehm-Bawerk's Critique of Karl Marx|date=29 May 2004|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203102311/https://mises.org/podcasts/marx-and-marxism/eugen-von-boehm-bawerks-critique-karl-marx|archive-date=3 December 2024|access-date=11 December 2024}}</ref> तो १९०४ मध्ये व्हिएन्ना विद्यापीठात प्राध्यापक पदावर रुजू होऊन पुन्हा शिकवू लागले. तेथील त्यांच्या अनेक विद्यार्थ्यांमध्ये जोसेफ शुमपीटर, लुडविग फॉन मिसेस आणि हेन्रिक ग्रोसमन यांचा समावेश होता. १९१४ मध्ये त्यांचे निधन झाले. जॉर्ज रेसमन यांनी त्यांना "लुडविग फॉन मिसेस यांच्यानंतर" दुसरे सर्वात महत्त्वाचे ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ असे संबोधले आहे. <ref name="reisman"> [[George Reisman]]. https://mises.org/journals/qjae/pdf/qjae5_3_4.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120212194326/http://mises.org/journals/qjae/pdf/qjae5_3_4.pdf}} (2/8/2012).</ref> यापुढे:<blockquote>मला हे पूर्णपणे शक्य वाटते की मिसेस यांनी बोम-बावेर्क यांना सर्वात महत्त्वाचे ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ संबोधले असेल. </blockquote> == साहित्य == लुडविग फॉन मिसेस यांनी "आधुनिक आर्थिक सिद्धांतातील सर्वात उत्कृष्ट योगदान" <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/library/economic-freedom-and-interventionism/html/p/133|title=Books / Digital Text|website=Mises Institute|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204023954/https://mises.org/library/economic-freedom-and-interventionism/html/p/133|archive-date=2023-12-04|access-date=2021-01-03}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jstor.org/stable/1817363?seq=1|title=Reviewed Work: Capital und Capitalzins by Eugen von Böhm-Bawerk Review by: Frank A. Fetter|jstor=1817363}}</ref> असे घोषित केलेल्या ''भांडवल आणि व्याज (Capital und Capitalzins)'' च्या पहिल्या खंडाचे शीर्षक ''व्याजू सिद्धांतांचे इतिहास आणि टीका(Geschichte und Kritik der Capitalzinstheorien)'' असे होते. हा [[व्याज|व्याजाच्या]] पर्यायी उपचारांचा एक सखोल अभ्यास आहे: उपयोग सिद्धांत, उत्पादकता सिद्धांत, संयम सिद्धांत इत्यादी. यात [[कार्ल मार्क्स|मार्क्सच्या]] शोषण सिद्धांतावरील टीकासुद्धा केली. बोम-बावेर्क असे म्हणाले की भांडवलदार आपल्या कामगारांचे शोषण करत नाहीत; उलट, ते कामगारांना त्यांच्या उत्पादित वस्तूंच्या महसुलाच्या खूप आधीच उत्पन्न देऊन मदत करतात. ते म्हणतात, "भांडवलाच्या खर्चावर श्रम आपला वाटा वाढवू शकत नाही." विशेषतः, ते असे म्हणाले की मार्क्सवादी शोषण सिद्धांत [[उत्पादन (अर्थशास्त्र)|उत्पादनातील]] कालाच्या आयामाकडे दुर्लक्ष करतो, ज्याची चर्चा त्यांनी त्यांच्या गुंतागुंतीची उत्पादन पद्धतीच्या सिद्धांतात केली आहे, आणि भांडवलशाही उद्योगांमधील नफ्याचे पुनर्वितरण हे चलनविषयक धोरणासाठी एक महत्त्वपूर्ण साधन म्हणून व्याजदराचे महत्त्व कमी करेल. बोम-बावेर्कच्या मते, या टीकेतून असा निष्कर्ष निघतो की, उत्पादनाचे संपूर्ण मूल्य कामगाराद्वारे निर्माण होत नाही, तर श्रमाला केवळ कोणत्याही अपेक्षित उत्पादनाच्या वर्तमान मूल्यावरच मोबदला दिला जाऊ शकतो. ''मार्क्स आणि त्यांच्या प्रणालीचा निष्कर्ष (Zum Abschluss des Marxschen Systems)'' (१८९६) या ग्रंथात मार्क्सच्या मूल्याच्या विश्लेषणाचे परीक्षण केले आहे. यात असा दावा केला आहे की मार्क्सच्या प्रणालीतील मूळ चूक ही त्याच्या मूल्याच्या नियमातील स्व-विरोधाभासामुळे निर्माण झाली आहे, म्हणजेच मार्क्सच्या ''[[दास कॅपिटल|कापिटालच्या]]'' तिसऱ्या खंडातील नफ्याचा दर आणि उत्पादनाच्या किमती पहिल्या खंडातील मार्क्सच्या मूल्य सिद्धांताशी कशा विसंगत आहेत. तसेच, स्थायी किंमत निश्चित करण्यात [[मागणी व पुरवठा|पुरवठा आणि मागणीच्या]] प्रभावाला कमी लेखल्याबद्दल आणि अशा संकल्पनांबाबत हेतुपुरस्सर संदिग्धता ठेवल्याबद्दलही तो मार्क्सवर टीका करतो. कापिटालच्या पहिल्या खंडाच्या पहिल्या धडात, कार्ल मार्क्सने असे प्रतिज्ञा मांडले की कोणत्याही वस्तूचे मूल्य सामान्यतः त्यासाठी लागणाऱ्या श्रमाच्या प्रमाणावरून ठरते, आणि विषमता हा केवळ एक तात्पुरता अपवाद असतो. म्हणजे, निर्माण होणाऱ्या मूल्याची पातळी ही कंपनीच्या भांडवलाच्या प्रमाणापासून पूर्णपणे स्वतंत्र असते. अर्थात, एका कंपनीच्या भांडवलाच्या सेंद्रिय रचनेचा (म्हणजे भांडवलाचे प्रमाण आणि श्रमाचे प्रमाण यांचे गुणोत्तर) निर्माण होणाऱ्या नफ्यावर कोणताही परिणाम होत नाही. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Karl Marx and the Close of his System|last=Böhm Bawerk|first=Eugen von|publisher=CreateSpace Independent Publishing Platform|year=2011|isbn=978-1466347687|page=13|language=en|quote=According [to Karl Marx], given an equal rate of surplus value, every branch of production must show a different, a special rate of profit, on the condition certainly, which Marx has hitherto always assumed, that commodities exchange with each other 'according to their values', or in proportion to the work embodied in them.|orig-year=1896}}</ref> तरीही, मार्क्सवादी अर्थशास्त्रज्ञ कॉनरॅड श्मिट असे म्हणाले की सांख्यिकीय विश्लेषण दाखवते की नफ्याची पातळी ही कंपनीच्या भांडवलाच्या प्रमाणाच्या समानुपाती असते. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Die Durschschnittsprofitrate auf Grundlage des Marxschen Wertgesetzes|last=Schmidt|first=Conrad|year=1889|language=de}}</ref> या विरोधाभासाला सामोरे जाताना, कार्ल मार्क्स कापिटालच्या तिसऱ्या खंडात स्पष्ट करतात की उत्पादनानंतर, भांडवलदार आपले भांडवल अशा कंपन्यांकडे पुनर्वितरित करतील ज्यांनी सर्वाधिक अतिरिक्त मूल्य दर निर्माण केले आहेत, जोपर्यंत उत्पादन क्षेत्रातील सर्व कंपन्यांसाठी अतिरिक्त मूल्याचा दर स्थिर होत नाही (कारण मार्क्सच्या मते भांडवल हे मूल्याचा आणि म्हणूनच नफ्याचा स्रोत नाही). यामुळे, वस्तूंच्या किमती श्रमाच्या मूल्यामुळे 'प्रेरित' होण्यापासून ''उत्पादन खर्चावर'' (मजुरी आणि वार्षिक नफ्याची बेरीज) अवलंबून असतील, "वस्तूचे मूल्य आणि किंमत केवळ योगायोगाने आणि अपवादात्मक परिस्थितीतच जुळतात." पण, बोम-बावेर्क पहिल्या खंडात वस्तूचे मूल्य आणि किंमत यांच्यातील संबंधात मांडलेला विरोधाभास निदर्शनास आणतात, त्यामुळे मार्क्सवादी सिद्धांत विरोधाभासी आणि श्रमाधारित-मूल्य सिद्धांत अतार्किक वाटतो. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Karl Marx and the Close of his System|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|publisher=CreateSpace Independent Publishing Platform|year=2011|isbn=978-1466347687|pages=19|language=en|quote=The value [of labour] was declared to be 'the common factor which appears in the exchange relation of commodities' (i. 13). We were told, in the form and with the emphasis of a stringent syllogistic conclusion, allowing of no exception, that to set down two commodities as equivalents in exchange implied that 'a common factor of the same magnitude' existed in both, to which each of the two 'must be reducible' (i. 11). (...) And now in the third volume (...) that individual commodities do and must exchange with each other in a proportion different from that of the labour incorporated in them, and this not accidentally and temporarily, but of necessity and permanently. I cannot help myself; I see here no explanation and reconciliation of a contradiction, but the bare contradiction itself. Marx's third volume contradicts the first. The theory of the average rate of profit and of the prices of production cannot be reconciled with the theory of value. This is the impression which must, I believe, be received by every logical thinker. And it seems to have been very generally accepted. Loria, in his lively and picturesque style, states that he feels himself forced to the 'harsh but just judgment' that Marx 'instead of a solution has presented a mystification.'|orig-year=1896}}</ref> बोम-बावेर्क यांचे ''भांडवलाचे साकारात्मक सिद्धांत(Positive Theorie des Kapitals),'' <ref>{{जर्नल स्रोत|last=MacVane|first=S.M.|date=1890|title=Boehm-Bawerk on Value and Wages|url=https://www.jstor.org/stable/1880831|journal=The Quarterly Journal of Economics|volume=5|issue=1|pages=24–43|doi=10.2307/1880831|issn=0033-5533|jstor=1880831|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20240427010246/https://www.jstor.org/stable/1880831|archive-date=2024-04-27|access-date=2024-04-27}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/library/book/positive-theory-capital|title=The Positive Theory of Capital|date=1889|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241213231302/https://mises.org/library/book/positive-theory-capital|archive-date=2024-12-13|access-date=2024-12-11}}</ref> जे ''भांडवल आणि व्याजाचे'' दुसरा खंड म्हणून सादर केले गेले, त्यात अर्थव्यवस्थेच्या वेळखाऊ उत्पादन प्रक्रिया आणि त्यातून मिळणाऱ्या व्याज देयकांवर सविस्तर विवेचन केले आहे. ''परिशिष्टे (Exkurse)'' (१९२१) हा तिसरा खंड होता, जो दुसऱ्या खंडाच्या परिशिष्टांमधून तयार झाला. तिसरे पुस्तक (दुसऱ्या खंडाचा भाग), ''मूल्य आणि किंमत'' मेंगारच्या ''अर्थशास्त्राचे तत्त्वेमध्ये'' मांडलेल्या सीमांत उपयोगितेच्या कल्पनांचा विकास करते आणि असा युक्तिवाद करते की व्यक्तिनिष्ठ मूल्याची कल्पना सीमांतवादाशी संबंधित आहे, कारण वस्तूंना तेव्हाच मूल्य असते जेव्हा लोकांना त्या वस्तू हव्या असतात. हे तत्त्व स्पष्ट करण्यास, बोम-बावेर्क यांनी एका शेतकऱ्याचे व्यावहारिक उदाहरण वापरले, ज्याच्याकडे कापणीनंतर पुढच्या कापणीपर्यंत गरजा भागवण्यास पाच गोणी मका शिल्लक राहतो: <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=|title=The Positive Theory of Capital|last=Böhm-Bawerk, Eugen v.|publisher=Macmillan and Co.|year=1891|location=London|translator-last=William A. Smart|translator-link=William Smart (economist)|via=[[Internet Archive]]}}</ref> मितभाषी असून, तो या गोण्यांच्या वर्षभरातील उपयोगासाठी आपल्या योजना आखतो. पुढच्या पिकापर्यंत आपल्या पोटा-पाणीसाठी त्याला एक गोणी ठेवणे आवश्यक आहे. स्वतःला ताकदवान आणि उत्साही ठेवण्यास, किंवा किमान जगण्याला पूरक म्हणून त्याला दुसरी गोणी लागते. यापेक्षा जास्त धान्य, मग ते भाकरीच्या स्वरूपात असो किंवा इतर पदार्थांच्या स्वरूपात, त्याला नको आहे. दुसरीकडे, काही प्राणीजन्य आहार असणे खूप बरे ठरेल, आणि म्हणूनच, कोंबडींसाठी तो तिसरी गोणी बाजूला ठेवतो. चौथी गोणी तो कडक दारू बनवण्यासाठी राखून ठेवतो. समजा... पाचव्या गोणीचा उपयोग करण्यापेक्षा त्याला काही चांगले सुचत नाही, म्हणून तो ती गोणी काही पोपटांना खाऊ घालतो, ज्यांच्या खोड्या त्याला हसवतात. धान्य वापरण्याच्या या विविध पद्धती महत्त्वाच्या बाबतीत समान नाहीत.... आणि आता, आपण कल्पनेत त्या शेतकऱ्याच्या जागी स्वतःला ठेवून विचारूया की, अशा परिस्थितीत, त्याच्या कल्याणाच्या दृष्टीने एका गोणी धान्याचे महत्त्व काय असेल?<ref>III.IV.9</ref> .. जर एक गोणी धान्य हरवले तर त्याला किती उपयुक्ततेचे नुकसान होईल? समजा आपण याचा सविस्तर विचार केला. जर त्याने हरवलेली गोणी स्वतःच्या वापरातून वजा करण्याचा विचार केला आणि दारू बनवण्यासाठी व पोपटांना खाऊ घालण्यासाठी धान्य वापरत राहून स्वतःचे आरोग्य आणि जीवन धोक्यात घातले, तर आपला शेतकरी फारसा शहाणा ठरणार नाही, हे स्पष्ट आहे. विचार करून आपल्याला हेच दिसेल की केवळ एकच मार्ग शक्य आहे: उरलेल्या चार गोण्यांसह, आपला शेतकरी चार सर्वात तातडीच्या गरजा पूर्ण करेल आणि केवळ शेवटच्या व सर्वात कमी महत्त्वाच्या गरजेची पूर्तता सोडून देईल, म्हणजेच सीमांत उपयोगिता — येथे, पोपट पाळणे.<ref>III.IV.10</ref> बोम-बावेर्कच्या मार्क्सच्या सिद्धांतांवरील टीकेवर मार्क्सवादी अर्थशास्त्रज्ञ निकोलाई बुखारीन यांनी टीका केली होती. त्यांच्या ''ऐतखाऊ वर्गाचे आर्थिक सिद्धांत(Политическая экономия рантье)'' (१९२७) मध्ये, <ref>[https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1927/leisure-economics/index.htm Economic Theory of the Leisure Class by Nikolai Bukharin 1927] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220606190031/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1927/leisure-economics/index.htm}} at www.marxists.org</ref> बुखारीन असे म्हणतात की बोम-बावेर्क यांची भूमिका "बुर्जुआ राजकीय अर्थशास्त्राचा दिवाळखोरपणा व्यक्त करते" आणि "ऐतिहासिक गोष्टींकडे दुर्लक्ष करते". याउलट, ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांनी बोम-बावेर्कच्या मार्क्सवरील टीकेला निर्णायक मानले आहे. <ref> [[Gottfried Haberler]] in [[Milorad M. Drachkovitch]] (ed.), ''Marxist Ideology in the Contemporary World – Its Appeals and Paradoxes'' (New York: Praeger, 1966), p. 124</ref> १८८० ते १९४७ दरम्यान बोम-बावेर्क यांनी कार्ल मेंगर यांनी १८४० ते १९२१ दरम्यान प्रथम स्पष्ट केलेल्या आरोपण सिद्धांतावर काम केले. या सिद्धांतानुसार, घटकांच्या किमती उत्पादनाच्या किमतींवरून ठरवल्या जातात. बोम-बावेर्क यांनी या सिद्धांताचा एक असा प्रकार सादर केला जो उद्योजकांना लक्ष्य करत होता आणि त्याचे तीन उदाहरणांमध्ये वर्गीकरण केले: १. जिथे a + b हे संयोजन असे असते की, स्वतःपणे a किंवा b यापैकी कोणताही घटक काहीही मूल्य निर्माण करत नाही. म्हणून, जर a किंवा b मुळे तोटा झाला, तर पूर्ण 'समूहा'चा दुसरा भाग पूर्णपणे मूल्यहीन होतो. याचा अर्थ असा होतो की, प्रत्येक घटकाचे मूल्य संपूर्ण समूहाएवढे असू शकते किंवा पर्यायाने त्याचे काहीही मूल्य नसू शकते (काउडर १७९). २. जिथे a + b + c हे संयोजन असे असते की, प्रत्येक भागाची पर्यायाने कमी उपयोगिता किंवा त्याहून कमी उपयोगिता असलेली दोन मूल्ये असतात. मग ही दोन मूल्ये कमाल आणि किमान मानली जातात. यामध्ये कमाल मूल्य हे समूहाचे मूल्य असते आणि किमान मूल्य हे स्वतंत्रपणे वापरल्या जाणाऱ्या प्रत्येक घटकाचे मूल्य असते. "समजा की उरलेला हातमोजा चांदीची भांडी पॉलिश करण्यासाठी वापरला जाऊ शकतो. तर कमाल मूल्य हे संपूर्ण जोडीच्या मूल्यातून पॉलिशर म्हणून होणारा वापर वजा केल्यावर मिळणारे मूल्य असेल, आणि किमान मूल्य हे पॉलिशर म्हणून मिळणारे मूल्य असेल" (काउडर १७९). ३. हे फक्त हेच सांगते की दोन पूरक वस्तू मूळ संयोजनाच्या बाहेर कशा वापरल्या जाऊ शकतात आणि गमावलेल्या उत्पादक घटकांची जागा इतर घटकांनी भरून मूळ संयोजन कसे टिकवून ठेवता येते. === ग्रंथसूची === * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/rechteundverhlt00bhgoog|title=Rechte und Verhältnisse vom Standpunkt der volkswirtschaftlichen Güterlehre|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1881|publisher=Wagnersche Universitäts-Buchhandlung|location=Innsbruck|language=de|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/kapitalundkapit00bhgoog|title=Kapital und Kapitalzins|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1884|publisher=Wagner'schen Universitäts-Buchhandlung|location=Innsbruck|language=de|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/capitalandinter00smargoog|title=Capital and Interest, a critical history of economical theory|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1890|publisher=Macmillan and Co.|location=London, New York|language=en|translator-last=Smart, William|access-date=17 August 2018|translator-link=William Smart (economist)}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/ultimatestandard00bh|title=The Ultimate Standard of Value|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1890|publisher=American Academy of Political and Social Science|location=Philadelphia|language=en|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/festgabenfurkarl00boen|title=Festgaben für Karl Knies zur fünfundsiebzigsten Wiederkehr seines Geburtstages in dankbarer Verehrung dargebracht von Eugen v. Böhm-Bawerk ... O.v. Boenigk ... J.B. Clark ... [u.a.] [microform]|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|last2=Knies|first2=Carl|last3=Boenigk|first3=Otto Freiherr von|date=1896|publisher=O. Haering|location=Berlin|language=de|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/karlmarxandclos00macdgoog|title=Karl Marx and the Close of His System: A Criticism|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1898|publisher=T. Fisher Unwin|location=London|language=en|translator-last=Macdonald, Alice M.|access-date=17 August 2018|translator-link=}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/einigestrittige00bhgoog|title=Einige strittige Fragen der Capitalstheorie: Drei Abhandlungen|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1900|publisher=W. Braumüller|location=Wien|language=de|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/recentliterature00bhuoft|title=Recent Literature on Interest|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|last2=Scott|first2=William A.|last3=Feilbogen|first3=Siegmund|date=1903|publisher=MacMillan|location=New York|language=en|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/ControlOrEconomicLaw|title=Control or Economic Law|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|last2=Metz|first2=John R.|date=2010|publisher=Ludwig von Mises Institute|isbn=978-1933550718|language=en|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Positive Theorie des Kapitals. 1. (Buch I–IV)|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1921|publisher=G. Fischer|location=Jena|language=de}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/positivetheoryof00bhuoft|title=The Positive Theory of Capital|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1923|publisher=G.E. Stechert|location=New York|language=en|translator-last=Smart, William|access-date=17 August 2018|translator-link=William Smart (economist)}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९१४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १८५१ मधील जन्म]] djwwp3ophka2qeb5rsz1ucmyvltzm6w 2690376 2690375 2026-06-21T05:18:12Z TheonlyPuneriintown 157039 शुद्धलेखन 2690376 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अर्थशास्त्रज्ञ|school_tradition=[[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन मतवाद]]|institution=|doctoral_advisor=[[कार्ल क्नीस]], [[विल्हेल्म रॉशर]], [[ब्रुनो हिल्डेब्रांड]]|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=[[जोसेफ शुमपीटर]], [[लुडविग फॉन मिसेस]], [[हेन्रिक ग्रोसमन]]|field=[[राजकीय अर्थशास्त्र]]|alma_mater=[[हायडेलबर्ग विद्यापीठ]]<br>[[लाइपझिग विद्यापीठ]]<br>[[येना विद्यापीठ]]<br>[[युनिव्हर्सिटी ऑफ व्हियेना|व्हिएन्ना विद्यापीठ]]|influences=[[कार्ल्म मेंगर]]|contributions=[[गुंतागुंतीची उत्पादन पद्धती]]<br>[[काल-प्राधान्य]]<br> [[कार्ल मार्क्स]] यांच्या [[शोषण सिद्धांत|शोषण सिद्धांताचे]] टीका|awards=}}'''एउगेन बोम रिटर फॉन बावेर्क''' <ref>{{स्रोत बातमी|last=|url=https://geschichte.univie.ac.at/en/persons/eugen-boehm-ritter-von-bawerk|title=Eugen Böhm Ritter von Bawerk, Prof. Dr.|date=2017-01-19|work=University of Vienna|language=en|access-date=2025-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123194346/https://geschichte.univie.ac.at/en/persons/eugen-boehm-ritter-von-bawerk|archive-date=2025-01-23|url-status=live}}</ref> (लघु रूप: '''एउगेन फॉन बोम-बावेर्क''', '''एउगेन बोम''' (जन्म १२ फेब्रुवारी १८५१ – २७ ऑगस्ट १९१४) हे [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन-स्कूलचे]] एक विचारवंत आणि राजकीय अर्थशास्त्रज्ञ होते, ज्यांनी १८९५ ते १९०४ दरम्यान ऑस्ट्रियाचे अर्थमंत्री म्हणून अधूनमधून काम केले. बोम-बावेर्क हे गुंतागुंतीची उत्पादन पद्धतीच्या सिद्धांतासाठी ओळखले जातात, जो उत्पादकता वाढवण्यास [[भांडवल|भांडवली वस्तूंच्या]] गुंतवणुकीच्या केवळ भांडवली केंद्रिततेवरच नव्हे, तर काल-केंद्रिततेवरही भर देतो. त्यांनी काल-प्राधान्यावर केंद्रित असलेला व्याजदर सिद्धांत मांडला. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://oll.libertyfund.org/titles/smart-the-positive-theory-of-capital|title=The Positive Theory of Capital|last=von Böhm-Bawerk|first=Eugen|publisher=Liberty Fund|year=2007|page=239|translator-last=William Smart|chapter=Book V, Chapter I|quote=Present goods are, as a rule, preferred to future goods of equal quantity and quality. This proposition is the kernel and centre of the interest-theory which I have to present|author-link=Eugen von Böhm-Bawerk|access-date=November 25, 2025|orig-year=1889|translator-link=William Smart (economist)}}</ref> त्यांनी [[मार्क्सवाद]] आणि मार्क्सच्या श्रमाधारित मूल्य सिद्धांतावर एक मोठी टीका देखील लिहिली. == चरित्र == [[चित्र:Böhm-Bawerk_-_Karl_Marx_and_the_close_of_his_system,_1949_-_5832246_IT-ICCU-TO0-0319327_0005_h.tif|इवलेसे|''कार्ल मार्क्स आणि त्याच्या प्रणालीचा समारोप'' या लेखाचे [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजीत]] मुखपृष्ठ]] एउगेन बोम यांचा जन्म १२ फेब्रुवारी १८५१ रोजी [[ब्रनो]] (जर्मन: ''Brünn''), मोराव्हिया, [[ऑस्ट्रियन साम्राज्य]] येथे झाला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/articles-interest/biography-eugen-von-bohm-bawerk-1851-1914|title=Mises Institute: Eugen von Bohm Bawerk|date=August 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250213101943/https://mises.org/articles-interest/biography-eugen-von-bohm-bawerk-1851-1914|archive-date=2025-02-13|access-date=2024-12-11}}</ref> [[युनिव्हर्सिटी ऑफ व्हियेना|व्हिएन्ना विद्यापीठात]] वकिलीचे शिक्षण घेत असताना, बोम-बावेर्क यांनी कार्ल मेंगर यांचे ''अर्थशास्त्राचे तत्त्वे (प्रिन्सिपल्स ऑफ इकॉनॉमिक्स)'' वाचले आणि त्यांच्या सिद्धांतांचे अनुयायी बनले, जरी त्यांनी कधीही त्यांच्या हाताखाली शिक्षण घेतले नाही. जोसेफ शुमपीटर यांनी बोम-बावेर्क यांना "मेंगरचे इतके उत्साही शिष्य की इतर प्रभावांचा शोधायची काही गरजच आहे." व्हिएन्ना विद्यापीठातील त्यांच्या काळात, ते फ्रेडरिक फॉन वीजर यांचे चांगले मित्र बनले, जे नंतर त्यांचे मेहुणे झाले. व्हिएन्नानंतर, त्यांनी [[हायडेलबर्ग विद्यापीठ|हायडेलबर्ग]], लाइपझिग आणि येना विद्यापीठांमध्ये राजकीय अर्थशास्त्र आणि [[सामाजिक शास्त्र|समाजशास्त्राचा]] शिकले, <ref name="amer">{{Americana|wstitle=Böhm Bawerk, Eugen von|year=1920}} </ref> कार्ल क्नीस, विल्हेल्म रॉशर आणि ब्रुनो हिल्डेब्रांडच्या हाताखाली. <ref name="nie">{{Cite NIE|wstitle=Boehm von Bawerk, Eugen|year=1905}} </ref> १८८९ मध्ये बोम-बावेर्क व्हिएन्नामध्ये अर्थ मंत्रालयात सल्लागार बनले आणि त्यांनी कर आकारणीच्या सर्व प्रश्नांवर कनिष्ठ सभागृहात सरकारचे प्रतिनिधि बनले. <ref name="eb1911">{{Cite EB1911|wstitle=Boehm von Bawerk, Eugen}} </ref> त्यांनी एका प्रत्यक्ष कर सुधारणेसाठी एक प्रस्ताव तयार केला. त्यावेळी ऑस्ट्रियन प्रणालीनुसार उत्पादनावर, विशेषतः युद्धकाळात, मोठ्या प्रमाणात कर आकारला जात होता, ज्यामुळे गुंतवणुकीला मोठा परावर्तक येत होता. बोम-बावेर्कच्या प्रस्तावात आधुनिक आयकर प्रणालीची मागणी केली होती, जी लवकरच मंजूर झाली आणि पुढील काही वर्षांत यशस्वी ठरली. बोम-बावेर्क १८९५ मध्ये थोड्या काळासाठी [[ऑस्ट्रिया|ऑस्ट्रियाचे]] अर्थमंत्री बनले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://miwi-institut.de/archives/3052#:~:text=In%201895%2C%20B%C3%B6hm%2DBawerk%20was,an%20upper%20level%20government%20body.|title=The life and works of Böhm-Bawerk|date=25 December 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203080845/https://miwi-institut.de/archives/3052#:~:text=In%201895%2C%20B%C3%B6hm%2DBawerk%20was,an%20upper%20level%20government%20body.|archive-date=3 December 2024|access-date=11 December 2024}}</ref> या पदावर दुसऱ्यांदा थोड्या काळासाठी राहिल्यानंतर, तिसऱ्यांदा नियुक्ती झाल्यावर ते १९०० ते १९०४ पर्यंत या पदावर राहिले. तेथे त्यांनी कायदेशीररित्या निश्चित केलेल्या [[सुवर्ण विनिमय परिमाण|सुवर्ण मानकाचे]] आणि संतुलित अर्थसंकल्पाचे काटेकोरपणे पालन करण्यास सतत वाद घातला. १९०२ मध्ये त्यांनी साखरेवरील अनुदान रद्द केले, जे जवळजवळ दोन शतकांपासून ऑस्ट्रियाच्या अर्थव्यवस्थेचे एक वैशिष्ट्य होते. शेवटी १९०४ मध्ये त्यांनी राजीनामा दिला, जेव्हा सैन्याकडून वाढलेल्या आर्थिक मागण्यांमुळे अर्थसंकल्प असंतुलित होण्याची शक्यता निर्माण झाली. आर्थिक इतिहासकार आलेक्सांदेर गेर्शेनक्रोन यांनी त्यांच्या "चिंगूस, 'एकही पैसा जास्ती खर्च न करण्याच्या'" धोरणांवर टीका केली आणि सार्वजनिक कामांवर जास्त खर्च करण्याच्या बोम-बावेर्क यांच्या अनिच्छेवरही टीका केली. जोसेफ शुमपीटर यांनी "देशाच्या आर्थिक स्थिरतेसाठी" बोम-बावेर्क यांनी केलेल्या प्रयत्नांची प्रशंसा केली. १९८४ पासून २००२ मध्ये [[युरो]] चलनात येईपर्यंत शंभर शिलिंगच्या नोटेवर त्यांचे चित्र झळकत होते. त्यांनी १८८० आणि १८९० च्या दशकात [[कार्ल मार्क्स|कार्ल मार्क्सच्या]] अर्थशास्त्रावर अतिशय टीका लिहिल्या आणि रुडॉल्फ हिल्फरडिंगसह अनेक प्रमुख मार्क्सवादी १९०५-०६ मध्ये त्यांच्या परिसंवादाला आले होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/podcasts/marx-and-marxism/eugen-von-boehm-bawerks-critique-karl-marx|title=Eugen von Boehm-Bawerk's Critique of Karl Marx|date=29 May 2004|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203102311/https://mises.org/podcasts/marx-and-marxism/eugen-von-boehm-bawerks-critique-karl-marx|archive-date=3 December 2024|access-date=11 December 2024}}</ref> तो १९०४ मध्ये व्हिएन्ना विद्यापीठात प्राध्यापक पदावर रुजू होऊन पुन्हा शिकवू लागले. तेथील त्यांच्या अनेक विद्यार्थ्यांमध्ये जोसेफ शुमपीटर, लुडविग फॉन मिसेस आणि हेन्रिक ग्रोसमन यांचा समावेश होता. १९१४ मध्ये त्यांचे निधन झाले. जॉर्ज रेसमन यांनी त्यांना "लुडविग फॉन मिसेस यांच्यानंतर" दुसरे सर्वात महत्त्वाचे ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ असे संबोधले आहे. <ref name="reisman"> [[George Reisman]]. https://mises.org/journals/qjae/pdf/qjae5_3_4.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120212194326/http://mises.org/journals/qjae/pdf/qjae5_3_4.pdf}} (2/8/2012).</ref> यापुढे:<blockquote>मला हे पूर्णपणे शक्य वाटते की मिसेस यांनी बोम-बावेर्क यांना सर्वात महत्त्वाचे ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ संबोधले असेल. </blockquote> == साहित्य == लुडविग फॉन मिसेस यांनी "आधुनिक आर्थिक सिद्धांतातील सर्वात उत्कृष्ट योगदान" <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/library/economic-freedom-and-interventionism/html/p/133|title=Books / Digital Text|website=Mises Institute|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204023954/https://mises.org/library/economic-freedom-and-interventionism/html/p/133|archive-date=2023-12-04|access-date=2021-01-03}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jstor.org/stable/1817363?seq=1|title=Reviewed Work: Capital und Capitalzins by Eugen von Böhm-Bawerk Review by: Frank A. Fetter|jstor=1817363}}</ref> असे घोषित केलेल्या ''भांडवल आणि व्याज (Capital und Capitalzins)'' च्या पहिल्या खंडाचे शीर्षक ''व्याजू सिद्धांतांचे इतिहास आणि टीका(Geschichte und Kritik der Capitalzinstheorien)'' असे होते. हा [[व्याज|व्याजाच्या]] पर्यायी उपचारांचा एक सखोल अभ्यास आहे: उपयोग सिद्धांत, उत्पादकता सिद्धांत, संयम सिद्धांत इत्यादी. यात [[कार्ल मार्क्स|मार्क्सच्या]] शोषण सिद्धांतावरील टीकासुद्धा केली. बोम-बावेर्क असे म्हणाले की भांडवलदार आपल्या कामगारांचे शोषण करत नाहीत; उलट, ते कामगारांना त्यांच्या उत्पादित वस्तूंच्या महसुलाच्या खूप आधीच उत्पन्न देऊन मदत करतात. ते म्हणतात, "भांडवलाच्या खर्चावर श्रम आपला वाटा वाढवू शकत नाही." विशेषतः, ते असे म्हणाले की मार्क्सवादी शोषण सिद्धांत [[उत्पादन (अर्थशास्त्र)|उत्पादनातील]] कालाच्या आयामाकडे दुर्लक्ष करतो, ज्याची चर्चा त्यांनी त्यांच्या गुंतागुंतीची उत्पादन पद्धतीच्या सिद्धांतात केली आहे, आणि भांडवलशाही उद्योगांमधील नफ्याचे पुनर्वितरण हे चलनविषयक धोरणासाठी एक महत्त्वपूर्ण साधन म्हणून व्याजदराचे महत्त्व कमी करेल. बोम-बावेर्कच्या मते, या टीकेतून असा निष्कर्ष निघतो की, उत्पादनाचे संपूर्ण मूल्य कामगाराद्वारे निर्माण होत नाही, तर श्रमाला केवळ कोणत्याही अपेक्षित उत्पादनाच्या वर्तमान मूल्यावरच मोबदला दिला जाऊ शकतो. ''मार्क्स आणि त्यांच्या प्रणालीचा निष्कर्ष (Zum Abschluss des Marxschen Systems)'' (१८९६) या ग्रंथात मार्क्सच्या मूल्याच्या विश्लेषणाचे परीक्षण केले आहे. यात असा दावा केला आहे की मार्क्सच्या प्रणालीतील मूळ चूक ही त्याच्या मूल्याच्या नियमातील स्व-विरोधाभासामुळे निर्माण झाली आहे, म्हणजेच मार्क्सच्या ''[[दास कॅपिटल|कापिटालच्या]]'' तिसऱ्या खंडातील नफ्याचा दर आणि उत्पादनाच्या किमती पहिल्या खंडातील मार्क्सच्या मूल्य सिद्धांताशी कशा विसंगत आहेत. तसेच, स्थायी किंमत निश्चित करण्यात [[मागणी व पुरवठा|पुरवठा आणि मागणीच्या]] प्रभावाला कमी लेखल्याबद्दल आणि अशा संकल्पनांबाबत हेतुपुरस्सर संदिग्धता ठेवल्याबद्दलही तो मार्क्सवर टीका करतो. कापिटालच्या पहिल्या खंडाच्या पहिल्या धडात, कार्ल मार्क्सने असे प्रतिज्ञा मांडले की कोणत्याही वस्तूचे मूल्य सामान्यतः त्यासाठी लागणाऱ्या श्रमाच्या प्रमाणावरून ठरते, आणि विषमता हा केवळ एक तात्पुरता अपवाद असतो. म्हणजे, निर्माण होणाऱ्या मूल्याची पातळी ही कंपनीच्या भांडवलाच्या प्रमाणापासून पूर्णपणे स्वतंत्र असते. अर्थात, एका कंपनीच्या भांडवलाच्या सेंद्रिय रचनेचा (म्हणजे भांडवलाचे प्रमाण आणि श्रमाचे प्रमाण यांचे गुणोत्तर) निर्माण होणाऱ्या नफ्यावर कोणताही परिणाम होत नाही. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Karl Marx and the Close of his System|last=Böhm Bawerk|first=Eugen von|publisher=CreateSpace Independent Publishing Platform|year=2011|isbn=978-1466347687|page=13|language=en|quote=According [to Karl Marx], given an equal rate of surplus value, every branch of production must show a different, a special rate of profit, on the condition certainly, which Marx has hitherto always assumed, that commodities exchange with each other 'according to their values', or in proportion to the work embodied in them.|orig-year=1896}}</ref> तरीही, मार्क्सवादी अर्थशास्त्रज्ञ कॉनरॅड श्मिट असे म्हणाले की सांख्यिकीय विश्लेषण दाखवते की नफ्याची पातळी ही कंपनीच्या भांडवलाच्या प्रमाणाच्या समानुपाती असते. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Die Durschschnittsprofitrate auf Grundlage des Marxschen Wertgesetzes|last=Schmidt|first=Conrad|year=1889|language=de}}</ref> या विरोधाभासाला सामोरे जाताना, कार्ल मार्क्स कापिटालच्या तिसऱ्या खंडात स्पष्ट करतात की उत्पादनानंतर, भांडवलदार आपले भांडवल अशा कंपन्यांकडे पुनर्वितरित करतील ज्यांनी सर्वाधिक अतिरिक्त मूल्य दर निर्माण केले आहेत, जोपर्यंत उत्पादन क्षेत्रातील सर्व कंपन्यांसाठी अतिरिक्त मूल्याचा दर स्थिर होत नाही (कारण मार्क्सच्या मते भांडवल हे मूल्याचा आणि म्हणूनच नफ्याचा स्रोत नाही). यामुळे, वस्तूंच्या किमती श्रमाच्या मूल्यामुळे 'प्रेरित' होण्यापासून ''उत्पादन खर्चावर'' (मजुरी आणि वार्षिक नफ्याची बेरीज) अवलंबून असतील, "वस्तूचे मूल्य आणि किंमत केवळ योगायोगाने आणि अपवादात्मक परिस्थितीतच जुळतात." पण, बोम-बावेर्क पहिल्या खंडात वस्तूचे मूल्य आणि किंमत यांच्यातील संबंधात मांडलेला विरोधाभास निदर्शनास आणतात, त्यामुळे मार्क्सवादी सिद्धांत विरोधाभासी आणि श्रमाधारित-मूल्य सिद्धांत अतार्किक वाटतो. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Karl Marx and the Close of his System|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|publisher=CreateSpace Independent Publishing Platform|year=2011|isbn=978-1466347687|pages=19|language=en|quote=The value [of labour] was declared to be 'the common factor which appears in the exchange relation of commodities' (i. 13). We were told, in the form and with the emphasis of a stringent syllogistic conclusion, allowing of no exception, that to set down two commodities as equivalents in exchange implied that 'a common factor of the same magnitude' existed in both, to which each of the two 'must be reducible' (i. 11). (...) And now in the third volume (...) that individual commodities do and must exchange with each other in a proportion different from that of the labour incorporated in them, and this not accidentally and temporarily, but of necessity and permanently. I cannot help myself; I see here no explanation and reconciliation of a contradiction, but the bare contradiction itself. Marx's third volume contradicts the first. The theory of the average rate of profit and of the prices of production cannot be reconciled with the theory of value. This is the impression which must, I believe, be received by every logical thinker. And it seems to have been very generally accepted. Loria, in his lively and picturesque style, states that he feels himself forced to the 'harsh but just judgment' that Marx 'instead of a solution has presented a mystification.'|orig-year=1896}}</ref> बोम-बावेर्क यांचे ''भांडवलाचे साकारात्मक सिद्धांत(Positive Theorie des Kapitals),'' <ref>{{जर्नल स्रोत|last=MacVane|first=S.M.|date=1890|title=Boehm-Bawerk on Value and Wages|url=https://www.jstor.org/stable/1880831|journal=The Quarterly Journal of Economics|volume=5|issue=1|pages=24–43|doi=10.2307/1880831|issn=0033-5533|jstor=1880831|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20240427010246/https://www.jstor.org/stable/1880831|archive-date=2024-04-27|access-date=2024-04-27}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/library/book/positive-theory-capital|title=The Positive Theory of Capital|date=1889|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241213231302/https://mises.org/library/book/positive-theory-capital|archive-date=2024-12-13|access-date=2024-12-11}}</ref> जे ''भांडवल आणि व्याजाचे'' दुसरा खंड म्हणून सादर केले गेले, त्यात अर्थव्यवस्थेच्या वेळखाऊ उत्पादन प्रक्रिया आणि त्यातून मिळणाऱ्या व्याज देयकांवर सविस्तर विवेचन केले आहे. ''परिशिष्टे (Exkurse)'' (१९२१) हा तिसरा खंड होता, जो दुसऱ्या खंडाच्या परिशिष्टांमधून तयार झाला. तिसरे पुस्तक (दुसऱ्या खंडाचा भाग), ''मूल्य आणि किंमत'' मेंगारच्या ''अर्थशास्त्राचे तत्त्वेमध्ये'' मांडलेल्या सीमांत उपयोगितेच्या कल्पनांचा विकास करते आणि असा युक्तिवाद करते की व्यक्तिनिष्ठ मूल्याची कल्पना सीमांतवादाशी संबंधित आहे, कारण वस्तूंना तेव्हाच मूल्य असते जेव्हा लोकांना त्या वस्तू हव्या असतात. हे तत्त्व स्पष्ट करण्यास, बोम-बावेर्क यांनी एका शेतकऱ्याचे व्यावहारिक उदाहरण वापरले, ज्याच्याकडे कापणीनंतर पुढच्या कापणीपर्यंत गरजा भागवण्यास पाच गोणी मका शिल्लक राहतो: <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=|title=The Positive Theory of Capital|last=Böhm-Bawerk, Eugen v.|publisher=Macmillan and Co.|year=1891|location=London|translator-last=William A. Smart|translator-link=William Smart (economist)|via=[[Internet Archive]]}}</ref> "मितव्ययी असून, तो या गोण्यांच्या वर्षभरातील उपयोगासाठी आपल्या योजना आखतो. पुढच्या पिकापर्यंत आपल्या पोटा-पाणीसाठी त्याला एक गोणी ठेवणे आवश्यक आहे. स्वतःला ताकदवान आणि उत्साही ठेवण्यास, किंवा किमान जगण्याला पूरक म्हणून त्याला दुसरी गोणी लागते. यापेक्षा जास्त धान्य, मग ते भाकरीच्या स्वरूपात असो किंवा इतर पदार्थांच्या स्वरूपात, त्याला नको आहे. दुसरीकडे, काही प्राणीजन्य आहार असणे खूप बरे ठरेल, आणि म्हणूनच, कोंबडींसाठी तो तिसरी गोणी बाजूला ठेवतो. चौथी गोणी तो कडक दारू बनवण्यासाठी राखून ठेवतो. समजा... पाचव्या गोणीचा उपयोग करण्यापेक्षा त्याला काही चांगले सुचत नाही, म्हणून तो ती गोणी काही पोपटांना खाऊ घालतो, ज्यांच्या खोड्या त्याला हसवतात. धान्य वापरण्याच्या या विविध पद्धती महत्त्वाच्या बाबतीत समान नाहीत.... आणि आता, आपण कल्पनेत त्या शेतकऱ्याच्या जागी स्वतःला ठेवून विचारूया की, अशा परिस्थितीत, त्याच्या कल्याणाच्या दृष्टीने एका गोणी धान्याचे महत्त्व काय असेल?<ref>III.IV.9</ref> .. जर एक गोणी धान्य हरवले तर त्याला किती उपयुक्ततेचे नुकसान होईल? समजा आपण याचा सविस्तर विचार केला. जर त्याने हरवलेली गोणी स्वतःच्या वापरातून वजा करण्याचा विचार केला आणि दारू बनवण्यासाठी व पोपटांना खाऊ घालण्यासाठी धान्य वापरत राहून स्वतःचे आरोग्य आणि जीवन धोक्यात घातले, तर आपला शेतकरी फारसा शहाणा ठरणार नाही, हे स्पष्ट आहे. विचार करून आपल्याला हेच दिसेल की केवळ एकच मार्ग शक्य आहे: उरलेल्या चार गोण्यांसह, आपला शेतकरी चार सर्वात तातडीच्या गरजा पूर्ण करेल आणि केवळ शेवटच्या व सर्वात कमी महत्त्वाच्या गरजेची पूर्तता सोडून देईल, म्हणजेच सीमांत उपयोगिता — येथे, पोपट पाळणे."<ref>III.IV.10</ref> बोम-बावेर्कच्या मार्क्सच्या सिद्धांतांवरील टीकेवर मार्क्सवादी अर्थशास्त्रज्ञ निकोलाई बुखारीन यांनी टीका केली होती. त्यांच्या ''ऐतखाऊ वर्गाचे आर्थिक सिद्धांत(Политическая экономия рантье)'' (१९२७) मध्ये, <ref>[https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1927/leisure-economics/index.htm Economic Theory of the Leisure Class by Nikolai Bukharin 1927] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220606190031/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1927/leisure-economics/index.htm}} at www.marxists.org</ref> बुखारीन असे म्हणतात की बोम-बावेर्क यांची भूमिका "बुर्जुआ राजकीय अर्थशास्त्राचा दिवाळखोरपणा व्यक्त करते" आणि "ऐतिहासिक गोष्टींकडे दुर्लक्ष करते". याउलट, ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांनी बोम-बावेर्कच्या मार्क्सवरील टीकेला निर्णायक मानले आहे. <ref> [[Gottfried Haberler]] in [[Milorad M. Drachkovitch]] (ed.), ''Marxist Ideology in the Contemporary World – Its Appeals and Paradoxes'' (New York: Praeger, 1966), p. 124</ref> १८८० ते १९४७ दरम्यान बोम-बावेर्क यांनी कार्ल मेंगर यांनी १८४० ते १९२१ दरम्यान प्रथम स्पष्ट केलेल्या आरोपण सिद्धांतावर काम केले. या सिद्धांतानुसार, घटकांच्या किमती उत्पादनाच्या किमतींवरून ठरवल्या जातात. बोम-बावेर्क यांनी या सिद्धांताचा एक असा प्रकार सादर केला जो उद्योजकांना लक्ष्य करत होता आणि त्याचे तीन उदाहरणांमध्ये वर्गीकरण केले: १. जिथे a + b हे संयोजन असे असते की, स्वतःपणे a किंवा b यापैकी कोणताही घटक काहीही मूल्य निर्माण करत नाही. म्हणून, जर a किंवा b मुळे तोटा झाला, तर पूर्ण 'समूहा'चा दुसरा भाग पूर्णपणे मूल्यहीन होतो. याचा अर्थ असा होतो की, प्रत्येक घटकाचे मूल्य संपूर्ण समूहाएवढे असू शकते किंवा पर्यायाने त्याचे काहीही मूल्य नसू शकते (काउडर १७९). २. जिथे a + b + c हे संयोजन असे असते की, प्रत्येक भागाची पर्यायाने कमी उपयोगिता किंवा त्याहून कमी उपयोगिता असलेली दोन मूल्ये असतात. मग ही दोन मूल्ये कमाल आणि किमान मानली जातात. यामध्ये कमाल मूल्य हे समूहाचे मूल्य असते आणि किमान मूल्य हे स्वतंत्रपणे वापरल्या जाणाऱ्या प्रत्येक घटकाचे मूल्य असते. "समजा की उरलेला हातमोजा चांदीची भांडी पॉलिश करण्यासाठी वापरला जाऊ शकतो. तर कमाल मूल्य हे संपूर्ण जोडीच्या मूल्यातून पॉलिशर म्हणून होणारा वापर वजा केल्यावर मिळणारे मूल्य असेल, आणि किमान मूल्य हे पॉलिशर म्हणून मिळणारे मूल्य असेल" (काउडर १७९). ३. हे फक्त हेच सांगते की दोन पूरक वस्तू मूळ संयोजनाच्या बाहेर कशा वापरल्या जाऊ शकतात आणि गमावलेल्या उत्पादक घटकांची जागा इतर घटकांनी भरून मूळ संयोजन कसे टिकवून ठेवता येते. === ग्रंथसूची === * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/rechteundverhlt00bhgoog|title=Rechte und Verhältnisse vom Standpunkt der volkswirtschaftlichen Güterlehre|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1881|publisher=Wagnersche Universitäts-Buchhandlung|location=Innsbruck|language=de|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/kapitalundkapit00bhgoog|title=Kapital und Kapitalzins|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1884|publisher=Wagner'schen Universitäts-Buchhandlung|location=Innsbruck|language=de|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/capitalandinter00smargoog|title=Capital and Interest, a critical history of economical theory|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1890|publisher=Macmillan and Co.|location=London, New York|language=en|translator-last=Smart, William|access-date=17 August 2018|translator-link=William Smart (economist)}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/ultimatestandard00bh|title=The Ultimate Standard of Value|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1890|publisher=American Academy of Political and Social Science|location=Philadelphia|language=en|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/festgabenfurkarl00boen|title=Festgaben für Karl Knies zur fünfundsiebzigsten Wiederkehr seines Geburtstages in dankbarer Verehrung dargebracht von Eugen v. Böhm-Bawerk ... O.v. Boenigk ... J.B. Clark ... [u.a.] [microform]|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|last2=Knies|first2=Carl|last3=Boenigk|first3=Otto Freiherr von|date=1896|publisher=O. Haering|location=Berlin|language=de|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/karlmarxandclos00macdgoog|title=Karl Marx and the Close of His System: A Criticism|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1898|publisher=T. Fisher Unwin|location=London|language=en|translator-last=Macdonald, Alice M.|access-date=17 August 2018|translator-link=}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/einigestrittige00bhgoog|title=Einige strittige Fragen der Capitalstheorie: Drei Abhandlungen|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1900|publisher=W. Braumüller|location=Wien|language=de|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/recentliterature00bhuoft|title=Recent Literature on Interest|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|last2=Scott|first2=William A.|last3=Feilbogen|first3=Siegmund|date=1903|publisher=MacMillan|location=New York|language=en|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/ControlOrEconomicLaw|title=Control or Economic Law|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|last2=Metz|first2=John R.|date=2010|publisher=Ludwig von Mises Institute|isbn=978-1933550718|language=en|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Positive Theorie des Kapitals. 1. (Buch I–IV)|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1921|publisher=G. Fischer|location=Jena|language=de}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/positivetheoryof00bhuoft|title=The Positive Theory of Capital|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1923|publisher=G.E. Stechert|location=New York|language=en|translator-last=Smart, William|access-date=17 August 2018|translator-link=William Smart (economist)}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९१४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १८५१ मधील जन्म]] er0c59rs15gj6nuaa9e7zeykwg2r1u0 2690377 2690376 2026-06-21T05:20:43Z TheonlyPuneriintown 157039 TheonlyPuneriintown ने लेख [[एउगेन फॉन बोहम-बावेर्क]] वरुन [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] ला हलविला: Misspelled title 2690376 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अर्थशास्त्रज्ञ|school_tradition=[[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन मतवाद]]|institution=|doctoral_advisor=[[कार्ल क्नीस]], [[विल्हेल्म रॉशर]], [[ब्रुनो हिल्डेब्रांड]]|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=[[जोसेफ शुमपीटर]], [[लुडविग फॉन मिसेस]], [[हेन्रिक ग्रोसमन]]|field=[[राजकीय अर्थशास्त्र]]|alma_mater=[[हायडेलबर्ग विद्यापीठ]]<br>[[लाइपझिग विद्यापीठ]]<br>[[येना विद्यापीठ]]<br>[[युनिव्हर्सिटी ऑफ व्हियेना|व्हिएन्ना विद्यापीठ]]|influences=[[कार्ल्म मेंगर]]|contributions=[[गुंतागुंतीची उत्पादन पद्धती]]<br>[[काल-प्राधान्य]]<br> [[कार्ल मार्क्स]] यांच्या [[शोषण सिद्धांत|शोषण सिद्धांताचे]] टीका|awards=}}'''एउगेन बोम रिटर फॉन बावेर्क''' <ref>{{स्रोत बातमी|last=|url=https://geschichte.univie.ac.at/en/persons/eugen-boehm-ritter-von-bawerk|title=Eugen Böhm Ritter von Bawerk, Prof. Dr.|date=2017-01-19|work=University of Vienna|language=en|access-date=2025-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123194346/https://geschichte.univie.ac.at/en/persons/eugen-boehm-ritter-von-bawerk|archive-date=2025-01-23|url-status=live}}</ref> (लघु रूप: '''एउगेन फॉन बोम-बावेर्क''', '''एउगेन बोम''' (जन्म १२ फेब्रुवारी १८५१ – २७ ऑगस्ट १९१४) हे [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन-स्कूलचे]] एक विचारवंत आणि राजकीय अर्थशास्त्रज्ञ होते, ज्यांनी १८९५ ते १९०४ दरम्यान ऑस्ट्रियाचे अर्थमंत्री म्हणून अधूनमधून काम केले. बोम-बावेर्क हे गुंतागुंतीची उत्पादन पद्धतीच्या सिद्धांतासाठी ओळखले जातात, जो उत्पादकता वाढवण्यास [[भांडवल|भांडवली वस्तूंच्या]] गुंतवणुकीच्या केवळ भांडवली केंद्रिततेवरच नव्हे, तर काल-केंद्रिततेवरही भर देतो. त्यांनी काल-प्राधान्यावर केंद्रित असलेला व्याजदर सिद्धांत मांडला. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://oll.libertyfund.org/titles/smart-the-positive-theory-of-capital|title=The Positive Theory of Capital|last=von Böhm-Bawerk|first=Eugen|publisher=Liberty Fund|year=2007|page=239|translator-last=William Smart|chapter=Book V, Chapter I|quote=Present goods are, as a rule, preferred to future goods of equal quantity and quality. This proposition is the kernel and centre of the interest-theory which I have to present|author-link=Eugen von Böhm-Bawerk|access-date=November 25, 2025|orig-year=1889|translator-link=William Smart (economist)}}</ref> त्यांनी [[मार्क्सवाद]] आणि मार्क्सच्या श्रमाधारित मूल्य सिद्धांतावर एक मोठी टीका देखील लिहिली. == चरित्र == [[चित्र:Böhm-Bawerk_-_Karl_Marx_and_the_close_of_his_system,_1949_-_5832246_IT-ICCU-TO0-0319327_0005_h.tif|इवलेसे|''कार्ल मार्क्स आणि त्याच्या प्रणालीचा समारोप'' या लेखाचे [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजीत]] मुखपृष्ठ]] एउगेन बोम यांचा जन्म १२ फेब्रुवारी १८५१ रोजी [[ब्रनो]] (जर्मन: ''Brünn''), मोराव्हिया, [[ऑस्ट्रियन साम्राज्य]] येथे झाला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/articles-interest/biography-eugen-von-bohm-bawerk-1851-1914|title=Mises Institute: Eugen von Bohm Bawerk|date=August 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250213101943/https://mises.org/articles-interest/biography-eugen-von-bohm-bawerk-1851-1914|archive-date=2025-02-13|access-date=2024-12-11}}</ref> [[युनिव्हर्सिटी ऑफ व्हियेना|व्हिएन्ना विद्यापीठात]] वकिलीचे शिक्षण घेत असताना, बोम-बावेर्क यांनी कार्ल मेंगर यांचे ''अर्थशास्त्राचे तत्त्वे (प्रिन्सिपल्स ऑफ इकॉनॉमिक्स)'' वाचले आणि त्यांच्या सिद्धांतांचे अनुयायी बनले, जरी त्यांनी कधीही त्यांच्या हाताखाली शिक्षण घेतले नाही. जोसेफ शुमपीटर यांनी बोम-बावेर्क यांना "मेंगरचे इतके उत्साही शिष्य की इतर प्रभावांचा शोधायची काही गरजच आहे." व्हिएन्ना विद्यापीठातील त्यांच्या काळात, ते फ्रेडरिक फॉन वीजर यांचे चांगले मित्र बनले, जे नंतर त्यांचे मेहुणे झाले. व्हिएन्नानंतर, त्यांनी [[हायडेलबर्ग विद्यापीठ|हायडेलबर्ग]], लाइपझिग आणि येना विद्यापीठांमध्ये राजकीय अर्थशास्त्र आणि [[सामाजिक शास्त्र|समाजशास्त्राचा]] शिकले, <ref name="amer">{{Americana|wstitle=Böhm Bawerk, Eugen von|year=1920}} </ref> कार्ल क्नीस, विल्हेल्म रॉशर आणि ब्रुनो हिल्डेब्रांडच्या हाताखाली. <ref name="nie">{{Cite NIE|wstitle=Boehm von Bawerk, Eugen|year=1905}} </ref> १८८९ मध्ये बोम-बावेर्क व्हिएन्नामध्ये अर्थ मंत्रालयात सल्लागार बनले आणि त्यांनी कर आकारणीच्या सर्व प्रश्नांवर कनिष्ठ सभागृहात सरकारचे प्रतिनिधि बनले. <ref name="eb1911">{{Cite EB1911|wstitle=Boehm von Bawerk, Eugen}} </ref> त्यांनी एका प्रत्यक्ष कर सुधारणेसाठी एक प्रस्ताव तयार केला. त्यावेळी ऑस्ट्रियन प्रणालीनुसार उत्पादनावर, विशेषतः युद्धकाळात, मोठ्या प्रमाणात कर आकारला जात होता, ज्यामुळे गुंतवणुकीला मोठा परावर्तक येत होता. बोम-बावेर्कच्या प्रस्तावात आधुनिक आयकर प्रणालीची मागणी केली होती, जी लवकरच मंजूर झाली आणि पुढील काही वर्षांत यशस्वी ठरली. बोम-बावेर्क १८९५ मध्ये थोड्या काळासाठी [[ऑस्ट्रिया|ऑस्ट्रियाचे]] अर्थमंत्री बनले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://miwi-institut.de/archives/3052#:~:text=In%201895%2C%20B%C3%B6hm%2DBawerk%20was,an%20upper%20level%20government%20body.|title=The life and works of Böhm-Bawerk|date=25 December 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203080845/https://miwi-institut.de/archives/3052#:~:text=In%201895%2C%20B%C3%B6hm%2DBawerk%20was,an%20upper%20level%20government%20body.|archive-date=3 December 2024|access-date=11 December 2024}}</ref> या पदावर दुसऱ्यांदा थोड्या काळासाठी राहिल्यानंतर, तिसऱ्यांदा नियुक्ती झाल्यावर ते १९०० ते १९०४ पर्यंत या पदावर राहिले. तेथे त्यांनी कायदेशीररित्या निश्चित केलेल्या [[सुवर्ण विनिमय परिमाण|सुवर्ण मानकाचे]] आणि संतुलित अर्थसंकल्पाचे काटेकोरपणे पालन करण्यास सतत वाद घातला. १९०२ मध्ये त्यांनी साखरेवरील अनुदान रद्द केले, जे जवळजवळ दोन शतकांपासून ऑस्ट्रियाच्या अर्थव्यवस्थेचे एक वैशिष्ट्य होते. शेवटी १९०४ मध्ये त्यांनी राजीनामा दिला, जेव्हा सैन्याकडून वाढलेल्या आर्थिक मागण्यांमुळे अर्थसंकल्प असंतुलित होण्याची शक्यता निर्माण झाली. आर्थिक इतिहासकार आलेक्सांदेर गेर्शेनक्रोन यांनी त्यांच्या "चिंगूस, 'एकही पैसा जास्ती खर्च न करण्याच्या'" धोरणांवर टीका केली आणि सार्वजनिक कामांवर जास्त खर्च करण्याच्या बोम-बावेर्क यांच्या अनिच्छेवरही टीका केली. जोसेफ शुमपीटर यांनी "देशाच्या आर्थिक स्थिरतेसाठी" बोम-बावेर्क यांनी केलेल्या प्रयत्नांची प्रशंसा केली. १९८४ पासून २००२ मध्ये [[युरो]] चलनात येईपर्यंत शंभर शिलिंगच्या नोटेवर त्यांचे चित्र झळकत होते. त्यांनी १८८० आणि १८९० च्या दशकात [[कार्ल मार्क्स|कार्ल मार्क्सच्या]] अर्थशास्त्रावर अतिशय टीका लिहिल्या आणि रुडॉल्फ हिल्फरडिंगसह अनेक प्रमुख मार्क्सवादी १९०५-०६ मध्ये त्यांच्या परिसंवादाला आले होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/podcasts/marx-and-marxism/eugen-von-boehm-bawerks-critique-karl-marx|title=Eugen von Boehm-Bawerk's Critique of Karl Marx|date=29 May 2004|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203102311/https://mises.org/podcasts/marx-and-marxism/eugen-von-boehm-bawerks-critique-karl-marx|archive-date=3 December 2024|access-date=11 December 2024}}</ref> तो १९०४ मध्ये व्हिएन्ना विद्यापीठात प्राध्यापक पदावर रुजू होऊन पुन्हा शिकवू लागले. तेथील त्यांच्या अनेक विद्यार्थ्यांमध्ये जोसेफ शुमपीटर, लुडविग फॉन मिसेस आणि हेन्रिक ग्रोसमन यांचा समावेश होता. १९१४ मध्ये त्यांचे निधन झाले. जॉर्ज रेसमन यांनी त्यांना "लुडविग फॉन मिसेस यांच्यानंतर" दुसरे सर्वात महत्त्वाचे ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ असे संबोधले आहे. <ref name="reisman"> [[George Reisman]]. https://mises.org/journals/qjae/pdf/qjae5_3_4.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120212194326/http://mises.org/journals/qjae/pdf/qjae5_3_4.pdf}} (2/8/2012).</ref> यापुढे:<blockquote>मला हे पूर्णपणे शक्य वाटते की मिसेस यांनी बोम-बावेर्क यांना सर्वात महत्त्वाचे ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ संबोधले असेल. </blockquote> == साहित्य == लुडविग फॉन मिसेस यांनी "आधुनिक आर्थिक सिद्धांतातील सर्वात उत्कृष्ट योगदान" <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/library/economic-freedom-and-interventionism/html/p/133|title=Books / Digital Text|website=Mises Institute|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204023954/https://mises.org/library/economic-freedom-and-interventionism/html/p/133|archive-date=2023-12-04|access-date=2021-01-03}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jstor.org/stable/1817363?seq=1|title=Reviewed Work: Capital und Capitalzins by Eugen von Böhm-Bawerk Review by: Frank A. Fetter|jstor=1817363}}</ref> असे घोषित केलेल्या ''भांडवल आणि व्याज (Capital und Capitalzins)'' च्या पहिल्या खंडाचे शीर्षक ''व्याजू सिद्धांतांचे इतिहास आणि टीका(Geschichte und Kritik der Capitalzinstheorien)'' असे होते. हा [[व्याज|व्याजाच्या]] पर्यायी उपचारांचा एक सखोल अभ्यास आहे: उपयोग सिद्धांत, उत्पादकता सिद्धांत, संयम सिद्धांत इत्यादी. यात [[कार्ल मार्क्स|मार्क्सच्या]] शोषण सिद्धांतावरील टीकासुद्धा केली. बोम-बावेर्क असे म्हणाले की भांडवलदार आपल्या कामगारांचे शोषण करत नाहीत; उलट, ते कामगारांना त्यांच्या उत्पादित वस्तूंच्या महसुलाच्या खूप आधीच उत्पन्न देऊन मदत करतात. ते म्हणतात, "भांडवलाच्या खर्चावर श्रम आपला वाटा वाढवू शकत नाही." विशेषतः, ते असे म्हणाले की मार्क्सवादी शोषण सिद्धांत [[उत्पादन (अर्थशास्त्र)|उत्पादनातील]] कालाच्या आयामाकडे दुर्लक्ष करतो, ज्याची चर्चा त्यांनी त्यांच्या गुंतागुंतीची उत्पादन पद्धतीच्या सिद्धांतात केली आहे, आणि भांडवलशाही उद्योगांमधील नफ्याचे पुनर्वितरण हे चलनविषयक धोरणासाठी एक महत्त्वपूर्ण साधन म्हणून व्याजदराचे महत्त्व कमी करेल. बोम-बावेर्कच्या मते, या टीकेतून असा निष्कर्ष निघतो की, उत्पादनाचे संपूर्ण मूल्य कामगाराद्वारे निर्माण होत नाही, तर श्रमाला केवळ कोणत्याही अपेक्षित उत्पादनाच्या वर्तमान मूल्यावरच मोबदला दिला जाऊ शकतो. ''मार्क्स आणि त्यांच्या प्रणालीचा निष्कर्ष (Zum Abschluss des Marxschen Systems)'' (१८९६) या ग्रंथात मार्क्सच्या मूल्याच्या विश्लेषणाचे परीक्षण केले आहे. यात असा दावा केला आहे की मार्क्सच्या प्रणालीतील मूळ चूक ही त्याच्या मूल्याच्या नियमातील स्व-विरोधाभासामुळे निर्माण झाली आहे, म्हणजेच मार्क्सच्या ''[[दास कॅपिटल|कापिटालच्या]]'' तिसऱ्या खंडातील नफ्याचा दर आणि उत्पादनाच्या किमती पहिल्या खंडातील मार्क्सच्या मूल्य सिद्धांताशी कशा विसंगत आहेत. तसेच, स्थायी किंमत निश्चित करण्यात [[मागणी व पुरवठा|पुरवठा आणि मागणीच्या]] प्रभावाला कमी लेखल्याबद्दल आणि अशा संकल्पनांबाबत हेतुपुरस्सर संदिग्धता ठेवल्याबद्दलही तो मार्क्सवर टीका करतो. कापिटालच्या पहिल्या खंडाच्या पहिल्या धडात, कार्ल मार्क्सने असे प्रतिज्ञा मांडले की कोणत्याही वस्तूचे मूल्य सामान्यतः त्यासाठी लागणाऱ्या श्रमाच्या प्रमाणावरून ठरते, आणि विषमता हा केवळ एक तात्पुरता अपवाद असतो. म्हणजे, निर्माण होणाऱ्या मूल्याची पातळी ही कंपनीच्या भांडवलाच्या प्रमाणापासून पूर्णपणे स्वतंत्र असते. अर्थात, एका कंपनीच्या भांडवलाच्या सेंद्रिय रचनेचा (म्हणजे भांडवलाचे प्रमाण आणि श्रमाचे प्रमाण यांचे गुणोत्तर) निर्माण होणाऱ्या नफ्यावर कोणताही परिणाम होत नाही. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Karl Marx and the Close of his System|last=Böhm Bawerk|first=Eugen von|publisher=CreateSpace Independent Publishing Platform|year=2011|isbn=978-1466347687|page=13|language=en|quote=According [to Karl Marx], given an equal rate of surplus value, every branch of production must show a different, a special rate of profit, on the condition certainly, which Marx has hitherto always assumed, that commodities exchange with each other 'according to their values', or in proportion to the work embodied in them.|orig-year=1896}}</ref> तरीही, मार्क्सवादी अर्थशास्त्रज्ञ कॉनरॅड श्मिट असे म्हणाले की सांख्यिकीय विश्लेषण दाखवते की नफ्याची पातळी ही कंपनीच्या भांडवलाच्या प्रमाणाच्या समानुपाती असते. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Die Durschschnittsprofitrate auf Grundlage des Marxschen Wertgesetzes|last=Schmidt|first=Conrad|year=1889|language=de}}</ref> या विरोधाभासाला सामोरे जाताना, कार्ल मार्क्स कापिटालच्या तिसऱ्या खंडात स्पष्ट करतात की उत्पादनानंतर, भांडवलदार आपले भांडवल अशा कंपन्यांकडे पुनर्वितरित करतील ज्यांनी सर्वाधिक अतिरिक्त मूल्य दर निर्माण केले आहेत, जोपर्यंत उत्पादन क्षेत्रातील सर्व कंपन्यांसाठी अतिरिक्त मूल्याचा दर स्थिर होत नाही (कारण मार्क्सच्या मते भांडवल हे मूल्याचा आणि म्हणूनच नफ्याचा स्रोत नाही). यामुळे, वस्तूंच्या किमती श्रमाच्या मूल्यामुळे 'प्रेरित' होण्यापासून ''उत्पादन खर्चावर'' (मजुरी आणि वार्षिक नफ्याची बेरीज) अवलंबून असतील, "वस्तूचे मूल्य आणि किंमत केवळ योगायोगाने आणि अपवादात्मक परिस्थितीतच जुळतात." पण, बोम-बावेर्क पहिल्या खंडात वस्तूचे मूल्य आणि किंमत यांच्यातील संबंधात मांडलेला विरोधाभास निदर्शनास आणतात, त्यामुळे मार्क्सवादी सिद्धांत विरोधाभासी आणि श्रमाधारित-मूल्य सिद्धांत अतार्किक वाटतो. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Karl Marx and the Close of his System|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|publisher=CreateSpace Independent Publishing Platform|year=2011|isbn=978-1466347687|pages=19|language=en|quote=The value [of labour] was declared to be 'the common factor which appears in the exchange relation of commodities' (i. 13). We were told, in the form and with the emphasis of a stringent syllogistic conclusion, allowing of no exception, that to set down two commodities as equivalents in exchange implied that 'a common factor of the same magnitude' existed in both, to which each of the two 'must be reducible' (i. 11). (...) And now in the third volume (...) that individual commodities do and must exchange with each other in a proportion different from that of the labour incorporated in them, and this not accidentally and temporarily, but of necessity and permanently. I cannot help myself; I see here no explanation and reconciliation of a contradiction, but the bare contradiction itself. Marx's third volume contradicts the first. The theory of the average rate of profit and of the prices of production cannot be reconciled with the theory of value. This is the impression which must, I believe, be received by every logical thinker. And it seems to have been very generally accepted. Loria, in his lively and picturesque style, states that he feels himself forced to the 'harsh but just judgment' that Marx 'instead of a solution has presented a mystification.'|orig-year=1896}}</ref> बोम-बावेर्क यांचे ''भांडवलाचे साकारात्मक सिद्धांत(Positive Theorie des Kapitals),'' <ref>{{जर्नल स्रोत|last=MacVane|first=S.M.|date=1890|title=Boehm-Bawerk on Value and Wages|url=https://www.jstor.org/stable/1880831|journal=The Quarterly Journal of Economics|volume=5|issue=1|pages=24–43|doi=10.2307/1880831|issn=0033-5533|jstor=1880831|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20240427010246/https://www.jstor.org/stable/1880831|archive-date=2024-04-27|access-date=2024-04-27}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/library/book/positive-theory-capital|title=The Positive Theory of Capital|date=1889|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241213231302/https://mises.org/library/book/positive-theory-capital|archive-date=2024-12-13|access-date=2024-12-11}}</ref> जे ''भांडवल आणि व्याजाचे'' दुसरा खंड म्हणून सादर केले गेले, त्यात अर्थव्यवस्थेच्या वेळखाऊ उत्पादन प्रक्रिया आणि त्यातून मिळणाऱ्या व्याज देयकांवर सविस्तर विवेचन केले आहे. ''परिशिष्टे (Exkurse)'' (१९२१) हा तिसरा खंड होता, जो दुसऱ्या खंडाच्या परिशिष्टांमधून तयार झाला. तिसरे पुस्तक (दुसऱ्या खंडाचा भाग), ''मूल्य आणि किंमत'' मेंगारच्या ''अर्थशास्त्राचे तत्त्वेमध्ये'' मांडलेल्या सीमांत उपयोगितेच्या कल्पनांचा विकास करते आणि असा युक्तिवाद करते की व्यक्तिनिष्ठ मूल्याची कल्पना सीमांतवादाशी संबंधित आहे, कारण वस्तूंना तेव्हाच मूल्य असते जेव्हा लोकांना त्या वस्तू हव्या असतात. हे तत्त्व स्पष्ट करण्यास, बोम-बावेर्क यांनी एका शेतकऱ्याचे व्यावहारिक उदाहरण वापरले, ज्याच्याकडे कापणीनंतर पुढच्या कापणीपर्यंत गरजा भागवण्यास पाच गोणी मका शिल्लक राहतो: <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=|title=The Positive Theory of Capital|last=Böhm-Bawerk, Eugen v.|publisher=Macmillan and Co.|year=1891|location=London|translator-last=William A. Smart|translator-link=William Smart (economist)|via=[[Internet Archive]]}}</ref> "मितव्ययी असून, तो या गोण्यांच्या वर्षभरातील उपयोगासाठी आपल्या योजना आखतो. पुढच्या पिकापर्यंत आपल्या पोटा-पाणीसाठी त्याला एक गोणी ठेवणे आवश्यक आहे. स्वतःला ताकदवान आणि उत्साही ठेवण्यास, किंवा किमान जगण्याला पूरक म्हणून त्याला दुसरी गोणी लागते. यापेक्षा जास्त धान्य, मग ते भाकरीच्या स्वरूपात असो किंवा इतर पदार्थांच्या स्वरूपात, त्याला नको आहे. दुसरीकडे, काही प्राणीजन्य आहार असणे खूप बरे ठरेल, आणि म्हणूनच, कोंबडींसाठी तो तिसरी गोणी बाजूला ठेवतो. चौथी गोणी तो कडक दारू बनवण्यासाठी राखून ठेवतो. समजा... पाचव्या गोणीचा उपयोग करण्यापेक्षा त्याला काही चांगले सुचत नाही, म्हणून तो ती गोणी काही पोपटांना खाऊ घालतो, ज्यांच्या खोड्या त्याला हसवतात. धान्य वापरण्याच्या या विविध पद्धती महत्त्वाच्या बाबतीत समान नाहीत.... आणि आता, आपण कल्पनेत त्या शेतकऱ्याच्या जागी स्वतःला ठेवून विचारूया की, अशा परिस्थितीत, त्याच्या कल्याणाच्या दृष्टीने एका गोणी धान्याचे महत्त्व काय असेल?<ref>III.IV.9</ref> .. जर एक गोणी धान्य हरवले तर त्याला किती उपयुक्ततेचे नुकसान होईल? समजा आपण याचा सविस्तर विचार केला. जर त्याने हरवलेली गोणी स्वतःच्या वापरातून वजा करण्याचा विचार केला आणि दारू बनवण्यासाठी व पोपटांना खाऊ घालण्यासाठी धान्य वापरत राहून स्वतःचे आरोग्य आणि जीवन धोक्यात घातले, तर आपला शेतकरी फारसा शहाणा ठरणार नाही, हे स्पष्ट आहे. विचार करून आपल्याला हेच दिसेल की केवळ एकच मार्ग शक्य आहे: उरलेल्या चार गोण्यांसह, आपला शेतकरी चार सर्वात तातडीच्या गरजा पूर्ण करेल आणि केवळ शेवटच्या व सर्वात कमी महत्त्वाच्या गरजेची पूर्तता सोडून देईल, म्हणजेच सीमांत उपयोगिता — येथे, पोपट पाळणे."<ref>III.IV.10</ref> बोम-बावेर्कच्या मार्क्सच्या सिद्धांतांवरील टीकेवर मार्क्सवादी अर्थशास्त्रज्ञ निकोलाई बुखारीन यांनी टीका केली होती. त्यांच्या ''ऐतखाऊ वर्गाचे आर्थिक सिद्धांत(Политическая экономия рантье)'' (१९२७) मध्ये, <ref>[https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1927/leisure-economics/index.htm Economic Theory of the Leisure Class by Nikolai Bukharin 1927] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220606190031/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1927/leisure-economics/index.htm}} at www.marxists.org</ref> बुखारीन असे म्हणतात की बोम-बावेर्क यांची भूमिका "बुर्जुआ राजकीय अर्थशास्त्राचा दिवाळखोरपणा व्यक्त करते" आणि "ऐतिहासिक गोष्टींकडे दुर्लक्ष करते". याउलट, ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांनी बोम-बावेर्कच्या मार्क्सवरील टीकेला निर्णायक मानले आहे. <ref> [[Gottfried Haberler]] in [[Milorad M. Drachkovitch]] (ed.), ''Marxist Ideology in the Contemporary World – Its Appeals and Paradoxes'' (New York: Praeger, 1966), p. 124</ref> १८८० ते १९४७ दरम्यान बोम-बावेर्क यांनी कार्ल मेंगर यांनी १८४० ते १९२१ दरम्यान प्रथम स्पष्ट केलेल्या आरोपण सिद्धांतावर काम केले. या सिद्धांतानुसार, घटकांच्या किमती उत्पादनाच्या किमतींवरून ठरवल्या जातात. बोम-बावेर्क यांनी या सिद्धांताचा एक असा प्रकार सादर केला जो उद्योजकांना लक्ष्य करत होता आणि त्याचे तीन उदाहरणांमध्ये वर्गीकरण केले: १. जिथे a + b हे संयोजन असे असते की, स्वतःपणे a किंवा b यापैकी कोणताही घटक काहीही मूल्य निर्माण करत नाही. म्हणून, जर a किंवा b मुळे तोटा झाला, तर पूर्ण 'समूहा'चा दुसरा भाग पूर्णपणे मूल्यहीन होतो. याचा अर्थ असा होतो की, प्रत्येक घटकाचे मूल्य संपूर्ण समूहाएवढे असू शकते किंवा पर्यायाने त्याचे काहीही मूल्य नसू शकते (काउडर १७९). २. जिथे a + b + c हे संयोजन असे असते की, प्रत्येक भागाची पर्यायाने कमी उपयोगिता किंवा त्याहून कमी उपयोगिता असलेली दोन मूल्ये असतात. मग ही दोन मूल्ये कमाल आणि किमान मानली जातात. यामध्ये कमाल मूल्य हे समूहाचे मूल्य असते आणि किमान मूल्य हे स्वतंत्रपणे वापरल्या जाणाऱ्या प्रत्येक घटकाचे मूल्य असते. "समजा की उरलेला हातमोजा चांदीची भांडी पॉलिश करण्यासाठी वापरला जाऊ शकतो. तर कमाल मूल्य हे संपूर्ण जोडीच्या मूल्यातून पॉलिशर म्हणून होणारा वापर वजा केल्यावर मिळणारे मूल्य असेल, आणि किमान मूल्य हे पॉलिशर म्हणून मिळणारे मूल्य असेल" (काउडर १७९). ३. हे फक्त हेच सांगते की दोन पूरक वस्तू मूळ संयोजनाच्या बाहेर कशा वापरल्या जाऊ शकतात आणि गमावलेल्या उत्पादक घटकांची जागा इतर घटकांनी भरून मूळ संयोजन कसे टिकवून ठेवता येते. === ग्रंथसूची === * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/rechteundverhlt00bhgoog|title=Rechte und Verhältnisse vom Standpunkt der volkswirtschaftlichen Güterlehre|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1881|publisher=Wagnersche Universitäts-Buchhandlung|location=Innsbruck|language=de|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/kapitalundkapit00bhgoog|title=Kapital und Kapitalzins|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1884|publisher=Wagner'schen Universitäts-Buchhandlung|location=Innsbruck|language=de|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/capitalandinter00smargoog|title=Capital and Interest, a critical history of economical theory|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1890|publisher=Macmillan and Co.|location=London, New York|language=en|translator-last=Smart, William|access-date=17 August 2018|translator-link=William Smart (economist)}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/ultimatestandard00bh|title=The Ultimate Standard of Value|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1890|publisher=American Academy of Political and Social Science|location=Philadelphia|language=en|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/festgabenfurkarl00boen|title=Festgaben für Karl Knies zur fünfundsiebzigsten Wiederkehr seines Geburtstages in dankbarer Verehrung dargebracht von Eugen v. Böhm-Bawerk ... O.v. Boenigk ... J.B. Clark ... [u.a.] [microform]|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|last2=Knies|first2=Carl|last3=Boenigk|first3=Otto Freiherr von|date=1896|publisher=O. Haering|location=Berlin|language=de|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/karlmarxandclos00macdgoog|title=Karl Marx and the Close of His System: A Criticism|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1898|publisher=T. Fisher Unwin|location=London|language=en|translator-last=Macdonald, Alice M.|access-date=17 August 2018|translator-link=}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/einigestrittige00bhgoog|title=Einige strittige Fragen der Capitalstheorie: Drei Abhandlungen|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1900|publisher=W. Braumüller|location=Wien|language=de|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/recentliterature00bhuoft|title=Recent Literature on Interest|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|last2=Scott|first2=William A.|last3=Feilbogen|first3=Siegmund|date=1903|publisher=MacMillan|location=New York|language=en|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/ControlOrEconomicLaw|title=Control or Economic Law|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|last2=Metz|first2=John R.|date=2010|publisher=Ludwig von Mises Institute|isbn=978-1933550718|language=en|access-date=17 August 2018}} * {{स्रोत पुस्तक|title=Positive Theorie des Kapitals. 1. (Buch I–IV)|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1921|publisher=G. Fischer|location=Jena|language=de}} * {{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/positivetheoryof00bhuoft|title=The Positive Theory of Capital|last=Böhm-Bawerk|first=Eugen von|date=1923|publisher=G.E. Stechert|location=New York|language=en|translator-last=Smart, William|access-date=17 August 2018|translator-link=William Smart (economist)}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९१४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १८५१ मधील जन्म]] er0c59rs15gj6nuaa9e7zeykwg2r1u0 0 380743 2690378 2026-06-21T05:20:43Z TheonlyPuneriintown 157039 TheonlyPuneriintown ने लेख [[एउगेन फॉन बोहम-बावेर्क]] वरुन [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] ला हलविला: Misspelled title 2690378 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] rinnehuluzdjvvosxnav2xo3ur74hiq 0 380744 2690380 2026-06-21T05:24:25Z TheonlyPuneriintown 157039 [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] कडे पुनर्निर्देशित 2690380 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] rinnehuluzdjvvosxnav2xo3ur74hiq 0 380745 2690381 2026-06-21T05:24:55Z TheonlyPuneriintown 157039 [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] कडे पुनर्निर्देशित 2690381 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] rinnehuluzdjvvosxnav2xo3ur74hiq 0 380746 2690384 2026-06-21T05:39:33Z TheonlyPuneriintown 157039 "[[:en:Special:Redirect/revision/1357491611|Miguel Anxo Bastos]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2690384 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अर्थशास्त्रज्ञ|school_tradition=[[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन मतवाद]]|field=[[सार्वजनिक धोरण]]<br>[[सामाजिक आंदोलन]]<br>[[अराजक-भांडावलशाही]]<br>[[पारंपरिक स्वातंत्र्यवाद]]<br>[[गालिशीवाद]]|influences=[[खेसुस हुएर्ता दे सोतो]]<br>[[लुडविग फॉन मिसेस]]<br>[[फ्रीडरिश हायेक]]<br>[[मरे रॉथबार्ड]]<br>[[हान्स-हेर्मान हॉप]]}} '''मीगेल आंहो बास्तोस''' '''बौबेता''' (जन्म १२ ऑगस्ट १९६७) हे [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन मतवादाचे]] स्पॅनिश [[अर्थतज्ज्ञ|अर्थशास्त्रज्ञ]] आहेत. ते सांतियागो दी कोम्पोस्तेला विद्यापीठातील राज्यशास्त्र आणि प्रशासन विद्याशाखेत प्राध्यापक आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.usc.gal/es/departamento/ciencia-politica-sociologia/directorio/miguel-anxo-bastos-boubeta-1417|title=Miguel Anxo Bastos Boubeta|website=Universidade de Santiago de Compostela}}</ref> == शिक्षण आणि कारकीर्द == बास्तोस यांनी सांतियागो दी कोम्पोस्तेला विद्यापीठातून (USC) [[अर्थशास्त्र]] आणि [[व्यवसाय|व्यवसाय शास्त्रात]] वाचस्पती आणि राष्ट्रीय दूरस्थ शिक्षण विद्यापीठातून [[राज्यशास्त्र]] आणि [[सामाजिक शास्त्र|समाजशास्त्रात]] पदवी मिळवली आहे. <ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://juandemariana.org/ijm-media/podcast/cafe-viena-7-miguel-anxo-bastos-2/|title=Café Viena #7 - Miguel Anxo Bastos|date=13 September 2017|website=Instituto Juan de Mariana}}</ref> आज ते USC येथील राज्यशास्त्र आणि प्रशासन विद्याशाखेत प्राध्यापक आहेत, सार्वजनिक धोरण आणि समकालीन सामाजिक आंदोलन हे त्यांचे विशेष प्राविण्य असलेले क्षेत्र आहे. त्यांनी [[ग्वातेमाला|ग्वातेमालाच्या]] फ्रान्सिस्को मार्रोकीन विद्यापीठात अभ्यागत प्राध्यापक म्हणूनही वेगवेगळे काळ काम केले आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://newmedia.ufm.edu/autor/miguel-anxo-bastos/|title=Miguel Anxo Bastos|website=New Media - Universidad Francisco Marroquín}}</ref> == विचार == बास्तोस हे गालिशी राष्ट्रवादी गटाचे (BNG) सदस्य होते, त्यांनी गालिशीवाद आणि गालिशी फुटीरतावादाच्या विचारांवर स्वतःला आधारले होते. त्यांच्या विद्यापीठाच्या काळात, त्यांनी स्वतःला [[समाजवाद|समाजवादी]] घोषित केले, ज्यामुळे ते याउलट, लुडविग फॉन मिसेस सारख्या ऑस्ट्रियन मतवादाच्या लेखकांच्या संपर्कात आले आणि [[मार्क्सवाद|मार्क्सवादी]] विचारांच्या प्राध्यापकांनी त्यांना आर्थिक गणनेवरील चर्चेची ओळख करून दिली. <ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://juandemariana.org/ijm-media/podcast/cafe-viena-7-miguel-anxo-bastos-2/|title=Café Viena #7 - Miguel Anxo Bastos|date=13 September 2017|website=Instituto Juan de Mariana}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://juandemariana.org/ijm-media/podcast/cafe-viena-7-miguel-anxo-bastos-2/ "Café Viena #7 - Miguel Anxo Bastos"]. ''Instituto Juan de Mariana''. 13 September 2017.</cite></ref> ते अर्थशास्त्रज्ञ खेसुस हुएर्ता दी सोतो यांचे शिष्य आहेत आणि त्यांच्यासोबत ते स्पेनमधील अराजक-भांडवलशाहीचे प्रमुख बौद्धिक प्रवर्तक आहेत. आर्थिक सिद्धांतावर त्यांचा मुख्य प्रभाव ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ फ्रीडरिश हायेक आणि लुडविग फॉन मिसेस यांचा आहे. आज ते अर्थशास्त्रज्ञ आणि राजकीय तत्त्वज्ञ [[मरे रॉथबार्ड]] आणि हान्स-हेर्मान हॉप यांनी विकसित केलेल्या स्वातंत्र्यवादी राजकीय विचारांशी सहमत आहेत. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १९६७ मधील जन्म]] cl3jlhi9akpqbepyq8yg4g8ke81yox6