विकिपीडिया mrwiki https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिपीडिया विकिपीडिया चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा मसुदा मसुदा चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 0 1854 2697627 2612712 2026-07-29T05:52:57Z ~2026-41954-30 185750 /* नावाची व्युत्पत्ती */ 2697627 wikitext text/x-wiki {{जिल्हा शहर|ज=अकोला जिल्हा|श=अकोला}} {{अशुद्धलेखन}} {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = शहर |स्थानिक_नाव = अकोला |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |आकाशदेखावा = |आकाशदेखावा_शीर्षक = |जिल्हा = अकोला |तालुका_नावे = अकोला |अक्षांश = 20.46 | रेखांश = 76.59 |क्षेत्रफळ_एकूण = १२८ |उंची = २८७ |लोकसंख्या_एकूण = ५३७,१४९ |लोकसंख्या_वर्ष = २०११ |लोकसंख्या_घनता = ४२०० | नेता_पद_१ = महापौर | नेता_नाव_१ = अर्चना जयंत मसने<ref name="LO">https://en.wikipedia.org/wiki/Akola</ref> | नेता_पद_२ = उपमहापौर | नेता_नाव_२ = राजेंद्र गिरी<ref name="LO" /> |लिंग_गुणोत्तर = |एसटीडी_कोड =०७२४ |आरटीओ_कोड = MH-३० |पिन_कोड = ४४४००१ |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |गुणक_शीर्षक = हो |स्वयंवर्गीत = नाही |इतर_नाव=|जवळचे_शहर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=|अधिकृत_भाषा=[[मराठी,वर्हाडी]]<ref name="LO">https://en.wikipedia.org/wiki/Akola</ref>|कलेक्टर=संजय कपाडनिस<ref name="LO">https://en.wikipedia.org/wiki/Akola</ref>}} [[चित्र:Akola Fort.png|इवलेसे|असदगढ किल्ला]] '''अकोला'''{{audio|Akola.ogg|उच्चारण}} हे महाराष्ट्राच्या उत्तर भागात असलेल्या विदर्भातले एक शहर आहे. हे [[अकोला जिल्हा|अकोला जिल्ह्याचे]] प्रशासकीय मुख्यालय आहे. [[मुंबई]] पासून ६०० किलोमीटर पूर्वेस असणारे अकोला हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील अमरावती विभागात येते. या शहराचे भौगोलिक स्थान २०.४६ उत्तर अक्षांश व ७६.५९ पूर्व रेखांश आहे. हे शहर [[मोर्णा नदी]]च्या काठावर वसलेले आहे. ही नदी [[पूर्णा नदी]]ची एक मुख्य उपनदी आहे. == नावाची व्युत्पत्ती == आकुला म्हणजे प्रारंभबिंदू. जिथून परगण्याची सुरूवात होत असे. आकुला या मराठी शब्दावरून हे नाव पडले. अकोला या नावाची अनेक गावे महाराष्ट्रात आढळतात. अकोला शहराला त्याचे नाव अकोलसिंह नावाच्या राजाच्या नावावरून पडले अशी दंतकथा आहे == भूगोल == === असदगड किल्ला === [[असदगड]] हा नरनाळा व बाळापूर किल्ल्यांसह अकोला जिल्ह्यातला एक प्रमुख किल्ला आहे. === पेठा === १. हरिहरपेठ २. जठारपेठ ३. रामदासपेठ ४. देशमुखपेठ हरिहरपेठ हे जुन्या शहर परिसर भागात असून इथे जुनी वस्ती आहे. येथील पुरातन विठ्ठल मंदिर फार प्रसिद्ध आहे. === उपनगरे === अकोला शहराचा विस्तार मागील १० वर्षांत खूप झाला असून शहराची वाढ उपनगरांत व आजूबाजूच्या खेड्यांत होत आहे. गोरक्षण रोड, कौलखेड, खदान, सिंधी कॅंप ही अकोला शहराची उपनगरे आहेत. शिवाय बाजूची गुढधी, उमरी, शिवनी, शिवर, खरप, न्यू तापडिया नगर, डाबकी, भौरद ही खेडी संपूर्णपणे निवासी झालेली आहेत. ही सर्व खेडी महापालिकेत समाविष्ट करण्यात आली असून अकोला शहराची लोकसंख्या अंदाजे ६.५ लाखाच्या आसपास आहे. === पर्यटन === अकोला जिल्ह्यात [[नरनाळा]], अकोला, [[अकोट]] आणि [[बाळापूर]] असे किल्ले असून [[नरनाळा अभयारण्य|नरनाळा]] हे अभयारण्य आहे. अकोल्यातील राजराजेश्वर, गायगावचा श्री गणेश, वारी भैरवगडचा मारोती, काटेपूर्णाची चंडिकादेवी, [[पातूर|पातूरची]] रेणुका माता ही भाविकांच्या आकर्षणाची मुख्य केंद्रे आहेत. संत [[गजानन महाराज|गजानन महाराजांचे]] [[शेगांव]] येथील मंदिर अकोल्याहून ५० किमी अंतरावर आहे. अकोल्यातील राजराजेश्वराचे मंदिरातील [[शिव]] हे अकोल्याचे [[ग्रामदैवत]] असून श्रावण महिन्यात येथे मोठी यात्रा भरते.येथील लोकं पूर्णा नदीवरून कावडीने पाणी आणून मंदिरातील शिवलिंगावर अभिषेक करतात. नरनाळा अभयारण्य हे मेळघाटचे प्रवेशद्वार आहे. नरनाळा किल्ला व अभयारण्याला भेट देणाऱ्यांची संख्या मागील काही वर्षांत खूप वाढली असून जिल्हा प्रशासनाने दरवर्षी भरणारा 'नरनाळा महोत्सव' सुरू केला आहे. वारी भैरवगड येथून जवळच आहे.ह्याशिवाय बार्शीटाकळी तालुक्यातील [[काटेपूर्णा अभयारण्य]] आणि बार्शीटाकळी तालुक्यात चिंचोली ह्या गावापासून 1 किमी अंतरावर रुद्रायणी मातेचे पहाडावर वसलेले 365 पायऱ्या असलेले पुरातन मंदिर आहे व येथील मोठे धरण सुद्धा लोकप्रिय पर्यटनस्थळ आहे.तसेच चिंचोली येथील लॉर्ड बुद्ध यांचा गोल्डन पॅगोडा सुद्धा सद्ध्या प्रचलित आहे. इथे शासकीय निवासस्थाने व व्यावसायिक हॉटेल्स उपलब्ध आहेत. === हवामान === उष्ण व विषम हवामानाचा हा जिल्हा असल्याने उन्हाळा अतिशय उष्ण तर हिवाळा अतिशय थंड असतो. जिल्ह्यातील मुख्य नदी पूर्णा असून हा जिल्हा [[तापी]]- [[पूर्णा]] नदीच्या खोऱ्यात वसलेला आहे. ==नद्या== जिल्ह्यातील इतर नद्या - उमा , काटेपूर्णा, मोर्णा, शहानूर, मन, आस, विश्वामित्री, निर्गुणा, गांधारी, आणि वान. काटेपूर्णा, उमा , शहानूर आणि वान या नद्यांवर धरणे बांधण्यात आली आहेत. === वाहतूक === [[मुंबई]] ते [[कोलकाता]] या [[मध्य रेल्वे]]मार्गावरील; तसेच अजमेर-पूर्णा या मार्गावरील [[अकोला रेल्वे स्थानक|अकोला]] हे महत्त्वाचे जंक्शन आहे. हे रेल्वेने मुंबई, पुणे, कोलकाता, चेन्नई, हैदराबाद, नांदेड, इंदूर, जयपूर, कोल्हापूर या शहरांशी थेट जोडलेला आहे. दक्षिण मध्य रेल्वेवरील पूर्णा-अकोला हा मार्ग ४ वर्षापूर्वी ब्रॉडगेज करण्यात आला आहे. ह्या मार्गावरून आता अकोला-पूर्णा, अकोला-काचीगुडा, नागपूर-कोल्हापूर अशा रेल्वेगाड्या धावत आहेत. पण अजूनही अकोला-खांडवा हा रेल्वेमार्ग मीटर गेजवरच आहे. हा मार्ग ब्रॉडगेज झाल्यास चेन्नई-दिल्ली मार्गावरील सर्वांत कमी अंतराचा मार्ग उपलब्ध होईल. सध्या ह्या मार्गावरून अकोला-महू, अकोला-खांडवा, अकोला-जयपूर अशा रेल्वेगाड्या धावतात. २००९मध्ये अकोला-पूर्णा रेल्वे मार्गावर शिवनी-शिवर येथे नवीन स्थानक झाले आहे. ते मुख्यत: औद्योगिक परिसरातील मालवाहतुकीसाठी बांधण्यात आले आहे. ह्या मार्गावरून अकोला-धुळे, अकोला-नागपूर आणि अकोला-नांदेड अशा पॅसेन्जर ट्रेन्स सुरू करण्याची मागणी जोर धरत आहे. अकोला हे राष्ट्रीय महामार्ग ६ वर असून त्याद्वारे ते [[मुंबई]], [[कोलकाता]], [[सुरत]] ह्या शहरांशी जोडलेले आहे. हा मार्ग ४ पदरी करण्याचा प्रस्ताव मान्य झाला असून लवकरच त्याची अंमलबजावणी होणार आहे. शिवाय अकोला-हैदराबाद हा [[नांदेड]] मार्गे जाणारा राष्ट्रीय महामार्ग आहे. इंदूर-अकोला-नांदेड-हैदराबाद हा मार्ग राष्ट्रीय महामार्ग आहे. अकोला इथे हवाई वाहतुकीसाठी विमानतळ आहे. सध्या विस्तारीकरणासाठी तो बंद ठेवण्यात आला आहे. मात्र, विस्तारीकरणासाठी लागणारी जमीन कृषिविद्यापीठाकडून मिळविण्यात अडचणी येत आहेत. हे विस्तारीकरण झाल्यास पश्चिम विदर्भातील औद्योगिक विकासासाठी हा विमानतळ अतिशय उपयोगी ठरणार आहे. === जैवविविधता === == अर्थकारण == === बाजारपेठ === अकोला ही परिसरातील फार पूर्वीपासून एक मोठी बाजारपेठ आहे. इथे कापसाची, शेती अवजारांची, सोन्याची आणि गुरांची अशा प्रसिद्ध बाजारपेठा आहेत. जवळच्या वाशीम, बुलढाणा आणि अमरावती या जिल्ह्यांच्या परिसरातील लोक अकोल्यातूनच मालाची खरेदी करतात. शहरात सोन्याची सुद्धा मोठी बाजारपेठ असून अख्ख्या पश्चिम विदर्भातील लोक जुन्या-नवीन पद्धतीचे दागिने खरेदीसाठी इथे येत असतात. त्यामुळे अकोला शहरात व्यापारी वर्ग फार पूर्वीपासून वास्तव्यास आहे. विदर्भ प्रदेशातील नागपूर पाठोपाठ अकोला ही मोठी बाजारपेठ गणली जाते. == प्रशासन == === नागरी प्रशासन === अकोला शहरात नागरी प्रशासन अकोला महापालिकेतर्फे पाहिले जाते. त्यामधे ७१ वार्ड समाविश्ट आहेत. अकोला महापालिकेतर्फे AMT या अंतर्गत शहरी बससेवा पुरविली जाते. अकोला महापालिकेत शहराला लागून असलेली उमरी, गुढधी, शिवनी, शिवर, डाबकी, खरप, खदान, भोरद, बाभुळगाव इत्यादी खेडी समाविष्ट आहेत.मात्र अकोला शहरात निवासी सोयी चांगल्या नाहीत === जिल्हा प्रशासन === अकोला जिल्ह्याचे ठिकाण असून जिल्ह्यासाठी असणारी जिल्हा परिषदेचे मुख्य कार्यालय येथे आहे. सध्या अकोला जिल्ह्याचे जिल्हाधिकारी (IAS) अजित कुंभार हे आहेत. === वैद्यकीय सुविधा === अकोला शहर येथिल अत्याधुनिक वैद्यकीय सुविधांसाठी प्रसिद्ध आहे. अकोला शहरातले शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय हे सर्वोपचार रुग्णालय आहे. तसेच विभागीय वैद्यकीय उपसंचालकाचे कार्यालय अकोल्यात असून पश्चिम विदर्भातील वैद्यकीय सुविधांचा कारभार येथून चालतो. अकोला शहरातील इतर रुग्णालये व इस्पितळे खालीलप्रमाणे: - अकोला क्रिटिकल केर युनिट - अकोला नेत्र हॉस्पिटल - ओझोन हॉस्पिटल - दमाणी नेत्र रुग्णालय - लेडी हार्डिंग्ज स्त्री रुग्णालय - संत तुकाराम कॅन्सर हॉस्पिटल - आयकॉन हॉस्पिटल तसेच इथे नर्सि॑ग महाविद्यालय, दंतशिक्षण महाविद्यालय, आयुर्वेदिक महाविद्यालय व होमिओपॅथिक महाविद्यालय आहे. अकोला शहर येथील Elizarov Technique आणि IVF टेक्निकसाठी संपूर्ण देशात प्रसिद्ध आहे. तसेच येथील संत तुकाराम हॉस्पिटल मध्ये गरीब रोगपीडितांसाठी स्वस्त दरांत उपचार केले जातात. अकोला येथील जिल्हा रुग्णालय वैद्यकीय महाविद्यालयात परावर्तित झाल्यापासून इथे वेगळे जिल्हा रुग्णालय होणे जरुरीचे होते, परंतु ते झाले नाही. अकोला जिल्हा रुग्णालय लवकरात लवकर निर्माण करावे ही जिल्ल्ह्यतील गरीब जनतेची वाढती मागणी आहे. == वाहतूक व्यवस्था == अकोला शहारातील वाहतूक व्यवस्था महापालिकेद्वारे चालविल्या जाणाऱ्या AMT बसेसद्बारे चालविले जाते. AMT बसेस शहरातील वाहतुकीसाठी सर्वांत स्वस्त पर्याय आहे. ह्याशिवाय रिक्षा व खासगी बसेस शहरात वाहतूक करतात. == संस्कृती == === शेतीव्यवसाय === जिल्ह्यातील जमीन काळी, कसदार (रेगूर) आहे. मुख्य पीक [[कापूस]] व तेलबिया आहे. खरीप [[ज्वारी]] उत्पादनात अकोला जिल्ह्याचा महाराष्ट्रात पहिला क्रमांक आहे. अकोला जिल्ह्यातील शेतीचे ढोबळमानाने ३ गटांमध्ये वर्गीकरण करता येईल : * अति उत्तरेकडील अकोट आणि तेल्हारा तालुक्यांचा बागायती भाग * मध्यभागातील [[पूर्णा नदी]]च्या खोऱ्यातील खारपान पट्टा * दक्षिणेकडील बार्शी टाकळी आणि पातूर तालुक्यांतील डोंगराळ भागातील शेती यांपैकी खारपान पट्टा क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने सर्वांत मोठा आहे. * बार्शिटाकळी तालुक्यातील उजळेश्वर गावातील शेती ही सरकारच्या जलयुक्त शिवार योजनेमूळे संपन्न झाली आहे.त्यामूळे उजळेश्वरवासी सुखावले आहेत. उजळेश्वर हे गाव जलसिंचनाच्या बाबतीत तालुक्यात आघाडीवर आहे. === इतर === [[पारस]] हे महाराष्ट्रातील महत्त्वाचे [[औष्णिक वीजनिर्मिती प्रकल्प|औष्णिक विद्युत केंद्र]] या जिल्ह्यातील [[बाळापूर]] तालुक्यात आहे. अकोला जिल्ह्याची विभागणी होऊन वाशीम हा नवीन जिल्हा तयार करण्यात आला. अकोला जिल्ह्याचे एकूण ७ तालुके आहेत. १) अकोला २) मुर्तिजापूर ३) बार्शीटाकळी ४) बाळापूर ५) पातूर ६) तेल्हारा ७) अकोट == शिक्षण == === प्राथमिक व विशेष शिक्षण === ==== महत्त्वाची महाविद्यालये ==== अकोला शहरातील महत्त्वाची महाविद्यालये खालीलप्रमाणे सांगता येतील: १. शासकीय वैद्यकीय महाविद्यलय, अकोला २. अकोला इंजिनिअरिंग कॉलेज, अकोला (श्री शिवाजी शिक्षण संस्था, अमरावती द्वारा संचालीत) ३. भोंसला कॉलेज ऑफ इंजीनीअरींग अँड रिसर्च, अकोला ४. श्री गुरुदत्त शिक्षण प्रसारक संस्थेचे कॉलेज ऑफ फार्मसी, अकोला ५. कृषी महाविद्यालय, डॉ. पंजाबराव देशमुख क्रुषी विद्यापिठ, अकोला ६. अन्न प्रक्रिया अभियान्त्रीकी महाविद्यालय, डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापिठ, अकोला ७. स्नातकोत्तर पशू वैद्यकीय महविद्यालय, अकोला ८.श्रीमती लक्ष्मीबाई राधाकिसन तोष्णीवाल कॉलेज ऑफ कॉमर्स, अकोला ९. श्री. शिवाजी कॉलेज ऑफ आर्टस् कॉमर्स अँड सायन्स, अकोला. १० . स्व. पांडुरंग पाटील नर्सिंग (B.Sc) कॉलेज (कान्हेरी सरप) अकोला ११ . गीतादेवी खंडेलवाल फार्मसी कॉलेज डाबकी रोड,अकोला. १२. भिकमचंद खंडेलवाल मुलांची शाळा व मोहरीदेवी खंडेलवाल मुलींची शाळा, गोडबोले प्लॉट,अकोला. १३. शंकरलाल खंडेलवाल आर्ट,सायन्स व कॉमर्स कॉलेज,अकोला. १४. नॅशनल मिलिटरी स्कूल अँड ज्युनिअर कॉलेज ऑफ सायन्स, गायगाव अकोला. === संशोधन संस्था === अकोल्यात ३ मोठ्या संशोधन संस्था आहेत. १. पंजाबराव देशमुख कृषि विद्यापीठ: विद्यापीठात विदर्भातील शेतीजीवनाचा अभ्यास व विविध पिकांवर संशोधन केले जाते. विद्यापीठाने आतापर्यंत अनेकविध प्रकारची वाणे व शेती अवजारे संशोधित केली आहेत. २. महाराष्ट्र पशुधन विकास महामंडळ, अकोला ३. [[महाराष्ट्र राज्य बियाणे महामंडळ ]](महाबीज), अकोला ==विशेष== या शहरात [[बाबुजी देशमुख व्याख्यानमाला]] चालविली जाते. अकोला जिल्हा हे अभाविप चे मोठे केंद्र आहे. * [[महाबीज|महाराष्ट्र राज्य बियाणे महामंडळ]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://akola.nic.in अकोला एन.आय.सी] * [http://www.pdkv.ac.in डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषिविद्यापीठ, अकोला] * [http://mldb.in महाराष्ट्र पशुधन विकास महामंडळ, अकोला] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161009081957/http://mldb.in/ |date=2016-10-09 }} * [http://www.mahabeej.com महाबीज (महाराष्ट्र राज्य बियाणे महामंडळ), अकोला] * [http://aicakola.in/index.html अकोला पाटबंधारे मंडळ, अकोला] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130811050246/http://aicakola.in/index.html |date=2013-08-11 }} * [http://www.cancerhospital.org.in संत तुकाराम कॅन्सर हॉस्पिटल, अकोला] * [http://www.aai.aero/allAirports/akola.jsp अकोला विमानतळ, अकोला] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080323000737/http://www.aai.aero/allAirports/akola.jsp |date=2008-03-23 }} * [http://akolapolice.org अकोला पोलिस, अकोला] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151003044941/http://akolapolice.org/ |date=2015-10-03 }} {{महाराष्ट्रातील जिल्हे}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील शहरे]] [[वर्ग:अकोला जिल्हा]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:अकोला]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील नदीकाठावरील गावे व शहरे]] ostzqd89kew0uhzbc13wqiz1u5pbpxl 2697628 2697627 2026-07-29T05:53:01Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — योग्य उकार ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य उकार|अधिक माहिती]]) 2697628 wikitext text/x-wiki {{जिल्हा शहर|ज=अकोला जिल्हा|श=अकोला}} {{अशुद्धलेखन}} {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = शहर |स्थानिक_नाव = अकोला |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |आकाशदेखावा = |आकाशदेखावा_शीर्षक = |जिल्हा = अकोला |तालुका_नावे = अकोला |अक्षांश = 20.46 | रेखांश = 76.59 |क्षेत्रफळ_एकूण = १२८ |उंची = २८७ |लोकसंख्या_एकूण = ५३७,१४९ |लोकसंख्या_वर्ष = २०११ |लोकसंख्या_घनता = ४२०० | नेता_पद_१ = महापौर | नेता_नाव_१ = अर्चना जयंत मसने<ref name="LO">https://en.wikipedia.org/wiki/Akola</ref> | नेता_पद_२ = उपमहापौर | नेता_नाव_२ = राजेंद्र गिरी<ref name="LO" /> |लिंग_गुणोत्तर = |एसटीडी_कोड =०७२४ |आरटीओ_कोड = MH-३० |पिन_कोड = ४४४००१ |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |गुणक_शीर्षक = हो |स्वयंवर्गीत = नाही |इतर_नाव=|जवळचे_शहर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=|अधिकृत_भाषा=[[मराठी,वर्हाडी]]<ref name="LO">https://en.wikipedia.org/wiki/Akola</ref>|कलेक्टर=संजय कपाडनिस<ref name="LO">https://en.wikipedia.org/wiki/Akola</ref>}} [[चित्र:Akola Fort.png|इवलेसे|असदगढ किल्ला]] '''अकोला'''{{audio|Akola.ogg|उच्चारण}} हे महाराष्ट्राच्या उत्तर भागात असलेल्या विदर्भातले एक शहर आहे. हे [[अकोला जिल्हा|अकोला जिल्ह्याचे]] प्रशासकीय मुख्यालय आहे. [[मुंबई]] पासून ६०० किलोमीटर पूर्वेस असणारे अकोला हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील अमरावती विभागात येते. या शहराचे भौगोलिक स्थान २०.४६ उत्तर अक्षांश व ७६.५९ पूर्व रेखांश आहे. हे शहर [[मोर्णा नदी]]च्या काठावर वसलेले आहे. ही नदी [[पूर्णा नदी]]ची एक मुख्य उपनदी आहे. == नावाची व्युत्पत्ती == आकुला म्हणजे प्रारंभबिंदू. जिथून परगण्याची सुरुवात होत असे. आकुला या मराठी शब्दावरून हे नाव पडले. अकोला या नावाची अनेक गावे महाराष्ट्रात आढळतात. अकोला शहराला त्याचे नाव अकोलसिंह नावाच्या राजाच्या नावावरून पडले अशी दंतकथा आहे == भूगोल == === असदगड किल्ला === [[असदगड]] हा नरनाळा व बाळापूर किल्ल्यांसह अकोला जिल्ह्यातला एक प्रमुख किल्ला आहे. === पेठा === १. हरिहरपेठ २. जठारपेठ ३. रामदासपेठ ४. देशमुखपेठ हरिहरपेठ हे जुन्या शहर परिसर भागात असून इथे जुनी वस्ती आहे. येथील पुरातन विठ्ठल मंदिर फार प्रसिद्ध आहे. === उपनगरे === अकोला शहराचा विस्तार मागील १० वर्षांत खूप झाला असून शहराची वाढ उपनगरांत व आजूबाजूच्या खेड्यांत होत आहे. गोरक्षण रोड, कौलखेड, खदान, सिंधी कॅंप ही अकोला शहराची उपनगरे आहेत. शिवाय बाजूची गुढधी, उमरी, शिवनी, शिवर, खरप, न्यू तापडिया नगर, डाबकी, भौरद ही खेडी संपूर्णपणे निवासी झालेली आहेत. ही सर्व खेडी महापालिकेत समाविष्ट करण्यात आली असून अकोला शहराची लोकसंख्या अंदाजे ६.५ लाखाच्या आसपास आहे. === पर्यटन === अकोला जिल्ह्यात [[नरनाळा]], अकोला, [[अकोट]] आणि [[बाळापूर]] असे किल्ले असून [[नरनाळा अभयारण्य|नरनाळा]] हे अभयारण्य आहे. अकोल्यातील राजराजेश्वर, गायगावचा श्री गणेश, वारी भैरवगडचा मारोती, काटेपूर्णाची चंडिकादेवी, [[पातूर|पातूरची]] रेणुका माता ही भाविकांच्या आकर्षणाची मुख्य केंद्रे आहेत. संत [[गजानन महाराज|गजानन महाराजांचे]] [[शेगांव]] येथील मंदिर अकोल्याहून ५० किमी अंतरावर आहे. अकोल्यातील राजराजेश्वराचे मंदिरातील [[शिव]] हे अकोल्याचे [[ग्रामदैवत]] असून श्रावण महिन्यात येथे मोठी यात्रा भरते.येथील लोकं पूर्णा नदीवरून कावडीने पाणी आणून मंदिरातील शिवलिंगावर अभिषेक करतात. नरनाळा अभयारण्य हे मेळघाटचे प्रवेशद्वार आहे. नरनाळा किल्ला व अभयारण्याला भेट देणाऱ्यांची संख्या मागील काही वर्षांत खूप वाढली असून जिल्हा प्रशासनाने दरवर्षी भरणारा 'नरनाळा महोत्सव' सुरू केला आहे. वारी भैरवगड येथून जवळच आहे.ह्याशिवाय बार्शीटाकळी तालुक्यातील [[काटेपूर्णा अभयारण्य]] आणि बार्शीटाकळी तालुक्यात चिंचोली ह्या गावापासून 1 किमी अंतरावर रुद्रायणी मातेचे पहाडावर वसलेले 365 पायऱ्या असलेले पुरातन मंदिर आहे व येथील मोठे धरण सुद्धा लोकप्रिय पर्यटनस्थळ आहे.तसेच चिंचोली येथील लॉर्ड बुद्ध यांचा गोल्डन पॅगोडा सुद्धा सद्ध्या प्रचलित आहे. इथे शासकीय निवासस्थाने व व्यावसायिक हॉटेल्स उपलब्ध आहेत. === हवामान === उष्ण व विषम हवामानाचा हा जिल्हा असल्याने उन्हाळा अतिशय उष्ण तर हिवाळा अतिशय थंड असतो. जिल्ह्यातील मुख्य नदी पूर्णा असून हा जिल्हा [[तापी]]- [[पूर्णा]] नदीच्या खोऱ्यात वसलेला आहे. ==नद्या== जिल्ह्यातील इतर नद्या - उमा , काटेपूर्णा, मोर्णा, शहानूर, मन, आस, विश्वामित्री, निर्गुणा, गांधारी, आणि वान. काटेपूर्णा, उमा , शहानूर आणि वान या नद्यांवर धरणे बांधण्यात आली आहेत. === वाहतूक === [[मुंबई]] ते [[कोलकाता]] या [[मध्य रेल्वे]]मार्गावरील; तसेच अजमेर-पूर्णा या मार्गावरील [[अकोला रेल्वे स्थानक|अकोला]] हे महत्त्वाचे जंक्शन आहे. हे रेल्वेने मुंबई, पुणे, कोलकाता, चेन्नई, हैदराबाद, नांदेड, इंदूर, जयपूर, कोल्हापूर या शहरांशी थेट जोडलेला आहे. दक्षिण मध्य रेल्वेवरील पूर्णा-अकोला हा मार्ग ४ वर्षापूर्वी ब्रॉडगेज करण्यात आला आहे. ह्या मार्गावरून आता अकोला-पूर्णा, अकोला-काचीगुडा, नागपूर-कोल्हापूर अशा रेल्वेगाड्या धावत आहेत. पण अजूनही अकोला-खांडवा हा रेल्वेमार्ग मीटर गेजवरच आहे. हा मार्ग ब्रॉडगेज झाल्यास चेन्नई-दिल्ली मार्गावरील सर्वांत कमी अंतराचा मार्ग उपलब्ध होईल. सध्या ह्या मार्गावरून अकोला-महू, अकोला-खांडवा, अकोला-जयपूर अशा रेल्वेगाड्या धावतात. २००९मध्ये अकोला-पूर्णा रेल्वे मार्गावर शिवनी-शिवर येथे नवीन स्थानक झाले आहे. ते मुख्यत: औद्योगिक परिसरातील मालवाहतुकीसाठी बांधण्यात आले आहे. ह्या मार्गावरून अकोला-धुळे, अकोला-नागपूर आणि अकोला-नांदेड अशा पॅसेन्जर ट्रेन्स सुरू करण्याची मागणी जोर धरत आहे. अकोला हे राष्ट्रीय महामार्ग ६ वर असून त्याद्वारे ते [[मुंबई]], [[कोलकाता]], [[सुरत]] ह्या शहरांशी जोडलेले आहे. हा मार्ग ४ पदरी करण्याचा प्रस्ताव मान्य झाला असून लवकरच त्याची अंमलबजावणी होणार आहे. शिवाय अकोला-हैदराबाद हा [[नांदेड]] मार्गे जाणारा राष्ट्रीय महामार्ग आहे. इंदूर-अकोला-नांदेड-हैदराबाद हा मार्ग राष्ट्रीय महामार्ग आहे. अकोला इथे हवाई वाहतुकीसाठी विमानतळ आहे. सध्या विस्तारीकरणासाठी तो बंद ठेवण्यात आला आहे. मात्र, विस्तारीकरणासाठी लागणारी जमीन कृषिविद्यापीठाकडून मिळविण्यात अडचणी येत आहेत. हे विस्तारीकरण झाल्यास पश्चिम विदर्भातील औद्योगिक विकासासाठी हा विमानतळ अतिशय उपयोगी ठरणार आहे. === जैवविविधता === == अर्थकारण == === बाजारपेठ === अकोला ही परिसरातील फार पूर्वीपासून एक मोठी बाजारपेठ आहे. इथे कापसाची, शेती अवजारांची, सोन्याची आणि गुरांची अशा प्रसिद्ध बाजारपेठा आहेत. जवळच्या वाशीम, बुलढाणा आणि अमरावती या जिल्ह्यांच्या परिसरातील लोक अकोल्यातूनच मालाची खरेदी करतात. शहरात सोन्याची सुद्धा मोठी बाजारपेठ असून अख्ख्या पश्चिम विदर्भातील लोक जुन्या-नवीन पद्धतीचे दागिने खरेदीसाठी इथे येत असतात. त्यामुळे अकोला शहरात व्यापारी वर्ग फार पूर्वीपासून वास्तव्यास आहे. विदर्भ प्रदेशातील नागपूर पाठोपाठ अकोला ही मोठी बाजारपेठ गणली जाते. == प्रशासन == === नागरी प्रशासन === अकोला शहरात नागरी प्रशासन अकोला महापालिकेतर्फे पाहिले जाते. त्यामधे ७१ वार्ड समाविश्ट आहेत. अकोला महापालिकेतर्फे AMT या अंतर्गत शहरी बससेवा पुरविली जाते. अकोला महापालिकेत शहराला लागून असलेली उमरी, गुढधी, शिवनी, शिवर, डाबकी, खरप, खदान, भोरद, बाभुळगाव इत्यादी खेडी समाविष्ट आहेत.मात्र अकोला शहरात निवासी सोयी चांगल्या नाहीत === जिल्हा प्रशासन === अकोला जिल्ह्याचे ठिकाण असून जिल्ह्यासाठी असणारी जिल्हा परिषदेचे मुख्य कार्यालय येथे आहे. सध्या अकोला जिल्ह्याचे जिल्हाधिकारी (IAS) अजित कुंभार हे आहेत. === वैद्यकीय सुविधा === अकोला शहर येथिल अत्याधुनिक वैद्यकीय सुविधांसाठी प्रसिद्ध आहे. अकोला शहरातले शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय हे सर्वोपचार रुग्णालय आहे. तसेच विभागीय वैद्यकीय उपसंचालकाचे कार्यालय अकोल्यात असून पश्चिम विदर्भातील वैद्यकीय सुविधांचा कारभार येथून चालतो. अकोला शहरातील इतर रुग्णालये व इस्पितळे खालीलप्रमाणे: - अकोला क्रिटिकल केर युनिट - अकोला नेत्र हॉस्पिटल - ओझोन हॉस्पिटल - दमाणी नेत्र रुग्णालय - लेडी हार्डिंग्ज स्त्री रुग्णालय - संत तुकाराम कॅन्सर हॉस्पिटल - आयकॉन हॉस्पिटल तसेच इथे नर्सि॑ग महाविद्यालय, दंतशिक्षण महाविद्यालय, आयुर्वेदिक महाविद्यालय व होमिओपॅथिक महाविद्यालय आहे. अकोला शहर येथील Elizarov Technique आणि IVF टेक्निकसाठी संपूर्ण देशात प्रसिद्ध आहे. तसेच येथील संत तुकाराम हॉस्पिटल मध्ये गरीब रोगपीडितांसाठी स्वस्त दरांत उपचार केले जातात. अकोला येथील जिल्हा रुग्णालय वैद्यकीय महाविद्यालयात परावर्तित झाल्यापासून इथे वेगळे जिल्हा रुग्णालय होणे जरुरीचे होते, परंतु ते झाले नाही. अकोला जिल्हा रुग्णालय लवकरात लवकर निर्माण करावे ही जिल्ल्ह्यतील गरीब जनतेची वाढती मागणी आहे. == वाहतूक व्यवस्था == अकोला शहारातील वाहतूक व्यवस्था महापालिकेद्वारे चालविल्या जाणाऱ्या AMT बसेसद्बारे चालविले जाते. AMT बसेस शहरातील वाहतुकीसाठी सर्वांत स्वस्त पर्याय आहे. ह्याशिवाय रिक्षा व खासगी बसेस शहरात वाहतूक करतात. == संस्कृती == === शेतीव्यवसाय === जिल्ह्यातील जमीन काळी, कसदार (रेगूर) आहे. मुख्य पीक [[कापूस]] व तेलबिया आहे. खरीप [[ज्वारी]] उत्पादनात अकोला जिल्ह्याचा महाराष्ट्रात पहिला क्रमांक आहे. अकोला जिल्ह्यातील शेतीचे ढोबळमानाने ३ गटांमध्ये वर्गीकरण करता येईल : * अति उत्तरेकडील अकोट आणि तेल्हारा तालुक्यांचा बागायती भाग * मध्यभागातील [[पूर्णा नदी]]च्या खोऱ्यातील खारपान पट्टा * दक्षिणेकडील बार्शी टाकळी आणि पातूर तालुक्यांतील डोंगराळ भागातील शेती यांपैकी खारपान पट्टा क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने सर्वांत मोठा आहे. * बार्शिटाकळी तालुक्यातील उजळेश्वर गावातील शेती ही सरकारच्या जलयुक्त शिवार योजनेमूळे संपन्न झाली आहे.त्यामूळे उजळेश्वरवासी सुखावले आहेत. उजळेश्वर हे गाव जलसिंचनाच्या बाबतीत तालुक्यात आघाडीवर आहे. === इतर === [[पारस]] हे महाराष्ट्रातील महत्त्वाचे [[औष्णिक वीजनिर्मिती प्रकल्प|औष्णिक विद्युत केंद्र]] या जिल्ह्यातील [[बाळापूर]] तालुक्यात आहे. अकोला जिल्ह्याची विभागणी होऊन वाशीम हा नवीन जिल्हा तयार करण्यात आला. अकोला जिल्ह्याचे एकूण ७ तालुके आहेत. १) अकोला २) मुर्तिजापूर ३) बार्शीटाकळी ४) बाळापूर ५) पातूर ६) तेल्हारा ७) अकोट == शिक्षण == === प्राथमिक व विशेष शिक्षण === ==== महत्त्वाची महाविद्यालये ==== अकोला शहरातील महत्त्वाची महाविद्यालये खालीलप्रमाणे सांगता येतील: १. शासकीय वैद्यकीय महाविद्यलय, अकोला २. अकोला इंजिनिअरिंग कॉलेज, अकोला (श्री शिवाजी शिक्षण संस्था, अमरावती द्वारा संचालीत) ३. भोंसला कॉलेज ऑफ इंजीनीअरींग अँड रिसर्च, अकोला ४. श्री गुरुदत्त शिक्षण प्रसारक संस्थेचे कॉलेज ऑफ फार्मसी, अकोला ५. कृषी महाविद्यालय, डॉ. पंजाबराव देशमुख क्रुषी विद्यापिठ, अकोला ६. अन्न प्रक्रिया अभियान्त्रीकी महाविद्यालय, डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापिठ, अकोला ७. स्नातकोत्तर पशू वैद्यकीय महविद्यालय, अकोला ८.श्रीमती लक्ष्मीबाई राधाकिसन तोष्णीवाल कॉलेज ऑफ कॉमर्स, अकोला ९. श्री. शिवाजी कॉलेज ऑफ आर्टस् कॉमर्स अँड सायन्स, अकोला. १० . स्व. पांडुरंग पाटील नर्सिंग (B.Sc) कॉलेज (कान्हेरी सरप) अकोला ११ . गीतादेवी खंडेलवाल फार्मसी कॉलेज डाबकी रोड,अकोला. १२. भिकमचंद खंडेलवाल मुलांची शाळा व मोहरीदेवी खंडेलवाल मुलींची शाळा, गोडबोले प्लॉट,अकोला. १३. शंकरलाल खंडेलवाल आर्ट,सायन्स व कॉमर्स कॉलेज,अकोला. १४. नॅशनल मिलिटरी स्कूल अँड ज्युनिअर कॉलेज ऑफ सायन्स, गायगाव अकोला. === संशोधन संस्था === अकोल्यात ३ मोठ्या संशोधन संस्था आहेत. १. पंजाबराव देशमुख कृषि विद्यापीठ: विद्यापीठात विदर्भातील शेतीजीवनाचा अभ्यास व विविध पिकांवर संशोधन केले जाते. विद्यापीठाने आतापर्यंत अनेकविध प्रकारची वाणे व शेती अवजारे संशोधित केली आहेत. २. महाराष्ट्र पशुधन विकास महामंडळ, अकोला ३. [[महाराष्ट्र राज्य बियाणे महामंडळ ]](महाबीज), अकोला ==विशेष== या शहरात [[बाबुजी देशमुख व्याख्यानमाला]] चालविली जाते. अकोला जिल्हा हे अभाविप चे मोठे केंद्र आहे. * [[महाबीज|महाराष्ट्र राज्य बियाणे महामंडळ]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://akola.nic.in अकोला एन.आय.सी] * [http://www.pdkv.ac.in डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषिविद्यापीठ, अकोला] * [http://mldb.in महाराष्ट्र पशुधन विकास महामंडळ, अकोला] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161009081957/http://mldb.in/ |date=2016-10-09 }} * [http://www.mahabeej.com महाबीज (महाराष्ट्र राज्य बियाणे महामंडळ), अकोला] * [http://aicakola.in/index.html अकोला पाटबंधारे मंडळ, अकोला] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130811050246/http://aicakola.in/index.html |date=2013-08-11 }} * [http://www.cancerhospital.org.in संत तुकाराम कॅन्सर हॉस्पिटल, अकोला] * [http://www.aai.aero/allAirports/akola.jsp अकोला विमानतळ, अकोला] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080323000737/http://www.aai.aero/allAirports/akola.jsp |date=2008-03-23 }} * [http://akolapolice.org अकोला पोलिस, अकोला] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151003044941/http://akolapolice.org/ |date=2015-10-03 }} {{महाराष्ट्रातील जिल्हे}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील शहरे]] [[वर्ग:अकोला जिल्हा]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:अकोला]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील नदीकाठावरील गावे व शहरे]] 1n6q1e4giwcrxmawjqb1w7adua7vvef 2697631 2697628 2026-07-29T05:56:30Z ~2026-41954-30 185750 /* जिल्हा प्रशासन */ 2697631 wikitext text/x-wiki {{जिल्हा शहर|ज=अकोला जिल्हा|श=अकोला}} {{अशुद्धलेखन}} {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = शहर |स्थानिक_नाव = अकोला |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |आकाशदेखावा = |आकाशदेखावा_शीर्षक = |जिल्हा = अकोला |तालुका_नावे = अकोला |अक्षांश = 20.46 | रेखांश = 76.59 |क्षेत्रफळ_एकूण = १२८ |उंची = २८७ |लोकसंख्या_एकूण = ५३७,१४९ |लोकसंख्या_वर्ष = २०११ |लोकसंख्या_घनता = ४२०० | नेता_पद_१ = महापौर | नेता_नाव_१ = अर्चना जयंत मसने<ref name="LO">https://en.wikipedia.org/wiki/Akola</ref> | नेता_पद_२ = उपमहापौर | नेता_नाव_२ = राजेंद्र गिरी<ref name="LO" /> |लिंग_गुणोत्तर = |एसटीडी_कोड =०७२४ |आरटीओ_कोड = MH-३० |पिन_कोड = ४४४००१ |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |गुणक_शीर्षक = हो |स्वयंवर्गीत = नाही |इतर_नाव=|जवळचे_शहर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=|अधिकृत_भाषा=[[मराठी,वर्हाडी]]<ref name="LO">https://en.wikipedia.org/wiki/Akola</ref>|कलेक्टर=संजय कपाडनिस<ref name="LO">https://en.wikipedia.org/wiki/Akola</ref>}} [[चित्र:Akola Fort.png|इवलेसे|असदगढ किल्ला]] '''अकोला'''{{audio|Akola.ogg|उच्चारण}} हे महाराष्ट्राच्या उत्तर भागात असलेल्या विदर्भातले एक शहर आहे. हे [[अकोला जिल्हा|अकोला जिल्ह्याचे]] प्रशासकीय मुख्यालय आहे. [[मुंबई]] पासून ६०० किलोमीटर पूर्वेस असणारे अकोला हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील अमरावती विभागात येते. या शहराचे भौगोलिक स्थान २०.४६ उत्तर अक्षांश व ७६.५९ पूर्व रेखांश आहे. हे शहर [[मोर्णा नदी]]च्या काठावर वसलेले आहे. ही नदी [[पूर्णा नदी]]ची एक मुख्य उपनदी आहे. == नावाची व्युत्पत्ती == आकुला म्हणजे प्रारंभबिंदू. जिथून परगण्याची सुरुवात होत असे. आकुला या मराठी शब्दावरून हे नाव पडले. अकोला या नावाची अनेक गावे महाराष्ट्रात आढळतात. अकोला शहराला त्याचे नाव अकोलसिंह नावाच्या राजाच्या नावावरून पडले अशी दंतकथा आहे == भूगोल == === असदगड किल्ला === [[असदगड]] हा नरनाळा व बाळापूर किल्ल्यांसह अकोला जिल्ह्यातला एक प्रमुख किल्ला आहे. === पेठा === १. हरिहरपेठ २. जठारपेठ ३. रामदासपेठ ४. देशमुखपेठ हरिहरपेठ हे जुन्या शहर परिसर भागात असून इथे जुनी वस्ती आहे. येथील पुरातन विठ्ठल मंदिर फार प्रसिद्ध आहे. === उपनगरे === अकोला शहराचा विस्तार मागील १० वर्षांत खूप झाला असून शहराची वाढ उपनगरांत व आजूबाजूच्या खेड्यांत होत आहे. गोरक्षण रोड, कौलखेड, खदान, सिंधी कॅंप ही अकोला शहराची उपनगरे आहेत. शिवाय बाजूची गुढधी, उमरी, शिवनी, शिवर, खरप, न्यू तापडिया नगर, डाबकी, भौरद ही खेडी संपूर्णपणे निवासी झालेली आहेत. ही सर्व खेडी महापालिकेत समाविष्ट करण्यात आली असून अकोला शहराची लोकसंख्या अंदाजे ६.५ लाखाच्या आसपास आहे. === पर्यटन === अकोला जिल्ह्यात [[नरनाळा]], अकोला, [[अकोट]] आणि [[बाळापूर]] असे किल्ले असून [[नरनाळा अभयारण्य|नरनाळा]] हे अभयारण्य आहे. अकोल्यातील राजराजेश्वर, गायगावचा श्री गणेश, वारी भैरवगडचा मारोती, काटेपूर्णाची चंडिकादेवी, [[पातूर|पातूरची]] रेणुका माता ही भाविकांच्या आकर्षणाची मुख्य केंद्रे आहेत. संत [[गजानन महाराज|गजानन महाराजांचे]] [[शेगांव]] येथील मंदिर अकोल्याहून ५० किमी अंतरावर आहे. अकोल्यातील राजराजेश्वराचे मंदिरातील [[शिव]] हे अकोल्याचे [[ग्रामदैवत]] असून श्रावण महिन्यात येथे मोठी यात्रा भरते.येथील लोकं पूर्णा नदीवरून कावडीने पाणी आणून मंदिरातील शिवलिंगावर अभिषेक करतात. नरनाळा अभयारण्य हे मेळघाटचे प्रवेशद्वार आहे. नरनाळा किल्ला व अभयारण्याला भेट देणाऱ्यांची संख्या मागील काही वर्षांत खूप वाढली असून जिल्हा प्रशासनाने दरवर्षी भरणारा 'नरनाळा महोत्सव' सुरू केला आहे. वारी भैरवगड येथून जवळच आहे.ह्याशिवाय बार्शीटाकळी तालुक्यातील [[काटेपूर्णा अभयारण्य]] आणि बार्शीटाकळी तालुक्यात चिंचोली ह्या गावापासून 1 किमी अंतरावर रुद्रायणी मातेचे पहाडावर वसलेले 365 पायऱ्या असलेले पुरातन मंदिर आहे व येथील मोठे धरण सुद्धा लोकप्रिय पर्यटनस्थळ आहे.तसेच चिंचोली येथील लॉर्ड बुद्ध यांचा गोल्डन पॅगोडा सुद्धा सद्ध्या प्रचलित आहे. इथे शासकीय निवासस्थाने व व्यावसायिक हॉटेल्स उपलब्ध आहेत. === हवामान === उष्ण व विषम हवामानाचा हा जिल्हा असल्याने उन्हाळा अतिशय उष्ण तर हिवाळा अतिशय थंड असतो. जिल्ह्यातील मुख्य नदी पूर्णा असून हा जिल्हा [[तापी]]- [[पूर्णा]] नदीच्या खोऱ्यात वसलेला आहे. ==नद्या== जिल्ह्यातील इतर नद्या - उमा , काटेपूर्णा, मोर्णा, शहानूर, मन, आस, विश्वामित्री, निर्गुणा, गांधारी, आणि वान. काटेपूर्णा, उमा , शहानूर आणि वान या नद्यांवर धरणे बांधण्यात आली आहेत. === वाहतूक === [[मुंबई]] ते [[कोलकाता]] या [[मध्य रेल्वे]]मार्गावरील; तसेच अजमेर-पूर्णा या मार्गावरील [[अकोला रेल्वे स्थानक|अकोला]] हे महत्त्वाचे जंक्शन आहे. हे रेल्वेने मुंबई, पुणे, कोलकाता, चेन्नई, हैदराबाद, नांदेड, इंदूर, जयपूर, कोल्हापूर या शहरांशी थेट जोडलेला आहे. दक्षिण मध्य रेल्वेवरील पूर्णा-अकोला हा मार्ग ४ वर्षापूर्वी ब्रॉडगेज करण्यात आला आहे. ह्या मार्गावरून आता अकोला-पूर्णा, अकोला-काचीगुडा, नागपूर-कोल्हापूर अशा रेल्वेगाड्या धावत आहेत. पण अजूनही अकोला-खांडवा हा रेल्वेमार्ग मीटर गेजवरच आहे. हा मार्ग ब्रॉडगेज झाल्यास चेन्नई-दिल्ली मार्गावरील सर्वांत कमी अंतराचा मार्ग उपलब्ध होईल. सध्या ह्या मार्गावरून अकोला-महू, अकोला-खांडवा, अकोला-जयपूर अशा रेल्वेगाड्या धावतात. २००९मध्ये अकोला-पूर्णा रेल्वे मार्गावर शिवनी-शिवर येथे नवीन स्थानक झाले आहे. ते मुख्यत: औद्योगिक परिसरातील मालवाहतुकीसाठी बांधण्यात आले आहे. ह्या मार्गावरून अकोला-धुळे, अकोला-नागपूर आणि अकोला-नांदेड अशा पॅसेन्जर ट्रेन्स सुरू करण्याची मागणी जोर धरत आहे. अकोला हे राष्ट्रीय महामार्ग ६ वर असून त्याद्वारे ते [[मुंबई]], [[कोलकाता]], [[सुरत]] ह्या शहरांशी जोडलेले आहे. हा मार्ग ४ पदरी करण्याचा प्रस्ताव मान्य झाला असून लवकरच त्याची अंमलबजावणी होणार आहे. शिवाय अकोला-हैदराबाद हा [[नांदेड]] मार्गे जाणारा राष्ट्रीय महामार्ग आहे. इंदूर-अकोला-नांदेड-हैदराबाद हा मार्ग राष्ट्रीय महामार्ग आहे. अकोला इथे हवाई वाहतुकीसाठी विमानतळ आहे. सध्या विस्तारीकरणासाठी तो बंद ठेवण्यात आला आहे. मात्र, विस्तारीकरणासाठी लागणारी जमीन कृषिविद्यापीठाकडून मिळविण्यात अडचणी येत आहेत. हे विस्तारीकरण झाल्यास पश्चिम विदर्भातील औद्योगिक विकासासाठी हा विमानतळ अतिशय उपयोगी ठरणार आहे. === जैवविविधता === == अर्थकारण == === बाजारपेठ === अकोला ही परिसरातील फार पूर्वीपासून एक मोठी बाजारपेठ आहे. इथे कापसाची, शेती अवजारांची, सोन्याची आणि गुरांची अशा प्रसिद्ध बाजारपेठा आहेत. जवळच्या वाशीम, बुलढाणा आणि अमरावती या जिल्ह्यांच्या परिसरातील लोक अकोल्यातूनच मालाची खरेदी करतात. शहरात सोन्याची सुद्धा मोठी बाजारपेठ असून अख्ख्या पश्चिम विदर्भातील लोक जुन्या-नवीन पद्धतीचे दागिने खरेदीसाठी इथे येत असतात. त्यामुळे अकोला शहरात व्यापारी वर्ग फार पूर्वीपासून वास्तव्यास आहे. विदर्भ प्रदेशातील नागपूर पाठोपाठ अकोला ही मोठी बाजारपेठ गणली जाते. == प्रशासन == === नागरी प्रशासन === अकोला शहरात नागरी प्रशासन अकोला महापालिकेतर्फे पाहिले जाते. त्यामधे ७१ वार्ड समाविश्ट आहेत. अकोला महापालिकेतर्फे AMT या अंतर्गत शहरी बससेवा पुरविली जाते. अकोला महापालिकेत शहराला लागून असलेली उमरी, गुढधी, शिवनी, शिवर, डाबकी, खरप, खदान, भोरद, बाभुळगाव इत्यादी खेडी समाविष्ट आहेत.मात्र अकोला शहरात निवासी सोयी चांगल्या नाहीत === जिल्हा प्रशासन === अकोला जिल्ह्याचे ठिकाण असून जिल्ह्यासाठी असणारी जिल्हा परिषदेचे मुख्य कार्यालय येथे आहे. सध्या अकोला जिल्ह्याच्या जिल्हाधिकारी (IAS) वर्षा मीना या आहेत. === वैद्यकीय सुविधा === अकोला शहर येथिल अत्याधुनिक वैद्यकीय सुविधांसाठी प्रसिद्ध आहे. अकोला शहरातले शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय हे सर्वोपचार रुग्णालय आहे. तसेच विभागीय वैद्यकीय उपसंचालकाचे कार्यालय अकोल्यात असून पश्चिम विदर्भातील वैद्यकीय सुविधांचा कारभार येथून चालतो. अकोला शहरातील इतर रुग्णालये व इस्पितळे खालीलप्रमाणे: - अकोला क्रिटिकल केर युनिट - अकोला नेत्र हॉस्पिटल - ओझोन हॉस्पिटल - दमाणी नेत्र रुग्णालय - लेडी हार्डिंग्ज स्त्री रुग्णालय - संत तुकाराम कॅन्सर हॉस्पिटल - आयकॉन हॉस्पिटल तसेच इथे नर्सि॑ग महाविद्यालय, दंतशिक्षण महाविद्यालय, आयुर्वेदिक महाविद्यालय व होमिओपॅथिक महाविद्यालय आहे. अकोला शहर येथील Elizarov Technique आणि IVF टेक्निकसाठी संपूर्ण देशात प्रसिद्ध आहे. तसेच येथील संत तुकाराम हॉस्पिटल मध्ये गरीब रोगपीडितांसाठी स्वस्त दरांत उपचार केले जातात. अकोला येथील जिल्हा रुग्णालय वैद्यकीय महाविद्यालयात परावर्तित झाल्यापासून इथे वेगळे जिल्हा रुग्णालय होणे जरुरीचे होते, परंतु ते झाले नाही. अकोला जिल्हा रुग्णालय लवकरात लवकर निर्माण करावे ही जिल्ल्ह्यतील गरीब जनतेची वाढती मागणी आहे. == वाहतूक व्यवस्था == अकोला शहारातील वाहतूक व्यवस्था महापालिकेद्वारे चालविल्या जाणाऱ्या AMT बसेसद्बारे चालविले जाते. AMT बसेस शहरातील वाहतुकीसाठी सर्वांत स्वस्त पर्याय आहे. ह्याशिवाय रिक्षा व खासगी बसेस शहरात वाहतूक करतात. == संस्कृती == === शेतीव्यवसाय === जिल्ह्यातील जमीन काळी, कसदार (रेगूर) आहे. मुख्य पीक [[कापूस]] व तेलबिया आहे. खरीप [[ज्वारी]] उत्पादनात अकोला जिल्ह्याचा महाराष्ट्रात पहिला क्रमांक आहे. अकोला जिल्ह्यातील शेतीचे ढोबळमानाने ३ गटांमध्ये वर्गीकरण करता येईल : * अति उत्तरेकडील अकोट आणि तेल्हारा तालुक्यांचा बागायती भाग * मध्यभागातील [[पूर्णा नदी]]च्या खोऱ्यातील खारपान पट्टा * दक्षिणेकडील बार्शी टाकळी आणि पातूर तालुक्यांतील डोंगराळ भागातील शेती यांपैकी खारपान पट्टा क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने सर्वांत मोठा आहे. * बार्शिटाकळी तालुक्यातील उजळेश्वर गावातील शेती ही सरकारच्या जलयुक्त शिवार योजनेमूळे संपन्न झाली आहे.त्यामूळे उजळेश्वरवासी सुखावले आहेत. उजळेश्वर हे गाव जलसिंचनाच्या बाबतीत तालुक्यात आघाडीवर आहे. === इतर === [[पारस]] हे महाराष्ट्रातील महत्त्वाचे [[औष्णिक वीजनिर्मिती प्रकल्प|औष्णिक विद्युत केंद्र]] या जिल्ह्यातील [[बाळापूर]] तालुक्यात आहे. अकोला जिल्ह्याची विभागणी होऊन वाशीम हा नवीन जिल्हा तयार करण्यात आला. अकोला जिल्ह्याचे एकूण ७ तालुके आहेत. १) अकोला २) मुर्तिजापूर ३) बार्शीटाकळी ४) बाळापूर ५) पातूर ६) तेल्हारा ७) अकोट == शिक्षण == === प्राथमिक व विशेष शिक्षण === ==== महत्त्वाची महाविद्यालये ==== अकोला शहरातील महत्त्वाची महाविद्यालये खालीलप्रमाणे सांगता येतील: १. शासकीय वैद्यकीय महाविद्यलय, अकोला २. अकोला इंजिनिअरिंग कॉलेज, अकोला (श्री शिवाजी शिक्षण संस्था, अमरावती द्वारा संचालीत) ३. भोंसला कॉलेज ऑफ इंजीनीअरींग अँड रिसर्च, अकोला ४. श्री गुरुदत्त शिक्षण प्रसारक संस्थेचे कॉलेज ऑफ फार्मसी, अकोला ५. कृषी महाविद्यालय, डॉ. पंजाबराव देशमुख क्रुषी विद्यापिठ, अकोला ६. अन्न प्रक्रिया अभियान्त्रीकी महाविद्यालय, डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापिठ, अकोला ७. स्नातकोत्तर पशू वैद्यकीय महविद्यालय, अकोला ८.श्रीमती लक्ष्मीबाई राधाकिसन तोष्णीवाल कॉलेज ऑफ कॉमर्स, अकोला ९. श्री. शिवाजी कॉलेज ऑफ आर्टस् कॉमर्स अँड सायन्स, अकोला. १० . स्व. पांडुरंग पाटील नर्सिंग (B.Sc) कॉलेज (कान्हेरी सरप) अकोला ११ . गीतादेवी खंडेलवाल फार्मसी कॉलेज डाबकी रोड,अकोला. १२. भिकमचंद खंडेलवाल मुलांची शाळा व मोहरीदेवी खंडेलवाल मुलींची शाळा, गोडबोले प्लॉट,अकोला. १३. शंकरलाल खंडेलवाल आर्ट,सायन्स व कॉमर्स कॉलेज,अकोला. १४. नॅशनल मिलिटरी स्कूल अँड ज्युनिअर कॉलेज ऑफ सायन्स, गायगाव अकोला. === संशोधन संस्था === अकोल्यात ३ मोठ्या संशोधन संस्था आहेत. १. पंजाबराव देशमुख कृषि विद्यापीठ: विद्यापीठात विदर्भातील शेतीजीवनाचा अभ्यास व विविध पिकांवर संशोधन केले जाते. विद्यापीठाने आतापर्यंत अनेकविध प्रकारची वाणे व शेती अवजारे संशोधित केली आहेत. २. महाराष्ट्र पशुधन विकास महामंडळ, अकोला ३. [[महाराष्ट्र राज्य बियाणे महामंडळ ]](महाबीज), अकोला ==विशेष== या शहरात [[बाबुजी देशमुख व्याख्यानमाला]] चालविली जाते. अकोला जिल्हा हे अभाविप चे मोठे केंद्र आहे. * [[महाबीज|महाराष्ट्र राज्य बियाणे महामंडळ]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://akola.nic.in अकोला एन.आय.सी] * [http://www.pdkv.ac.in डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषिविद्यापीठ, अकोला] * [http://mldb.in महाराष्ट्र पशुधन विकास महामंडळ, अकोला] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161009081957/http://mldb.in/ |date=2016-10-09 }} * [http://www.mahabeej.com महाबीज (महाराष्ट्र राज्य बियाणे महामंडळ), अकोला] * [http://aicakola.in/index.html अकोला पाटबंधारे मंडळ, अकोला] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130811050246/http://aicakola.in/index.html |date=2013-08-11 }} * [http://www.cancerhospital.org.in संत तुकाराम कॅन्सर हॉस्पिटल, अकोला] * [http://www.aai.aero/allAirports/akola.jsp अकोला विमानतळ, अकोला] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080323000737/http://www.aai.aero/allAirports/akola.jsp |date=2008-03-23 }} * [http://akolapolice.org अकोला पोलिस, अकोला] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151003044941/http://akolapolice.org/ |date=2015-10-03 }} {{महाराष्ट्रातील जिल्हे}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील शहरे]] [[वर्ग:अकोला जिल्हा]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:अकोला]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील नदीकाठावरील गावे व शहरे]] 9n5d8p9n2n8f8cneamvd0qb3vd3fwm8 0 6596 2697527 2231622 2026-07-28T15:19:48Z Dharmadhyaksha 28394 2697527 wikitext text/x-wiki भारताच्या '''[[गुजरात]]''' राज्यात ३४ जिल्हे आहेत. १९६० साली [[मुंबई राज्य]]ाच्या उत्तर भागतील १७ जिल्हे वेगळे काढून गुजरात राज्याची स्थापना करण्यात आली. तेव्हापासून गुजरातने हळूहळू ह्या १७ जिल्ह्यांचे विभाजन करून जिल्ह्यांची संख्या वाढवली आहे. [[कच्छ जिल्हा|कच्छ]] हा गुजरातचा सर्वात मोठा जिल्हा आहे, तर [[डांग जिल्हा|डांग]] हा सर्वात लहान जिल्हा आहे. [[अहमदाबाद जिल्हा|अहमदाबाद]] हा सर्वाधिक लोकसंख्या असलेला जिल्हा आहे, तर डांग हा सर्वात कमी लोकसंख्या असलेला जिल्हा आहे. == इतिहास == १५ ऑगस्ट २०१३ रोजी [[नरेंद्र मोदी]] प्रशासनाने ७ नव्या जिल्ह्यांची निर्मिती केली. [[चित्र:Administrative map of Gujarat.png|200px|right|thumb]] ==यादी== {| class="wikitable sortable" ! क्र. !! संकेत !! जिल्हा !! मुख्यालय !! लोकसंख्या <br>(२०११) !! क्षेत्रफळ <br>(किमी²) !! घनता <br>(प्रती किमी²) !! निर्मिती !! नकाशा |- | १ || BK || [[बनासकांठा जिल्हा|बनासकांठा]] || [[पालनपुर]] || २१,४१,६६६ || ६,१७६ || २९० || १९६० || [[File:Banaskantha in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २ || AR || [[अरवली जिल्हा|अरवली]] || [[मोडासा]] || १०,५१,७४६ || ३,२१७ || ३२७ || २०१३ || [[File:Aravalli in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ३ || PA || [[पाटण जिल्हा|पाटण]] || [[पाटण]] || १३,४२,७४६ || ५,७३८ || २३४ || २००० || [[File:Patan in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | ४ || GA || [[गांधीनगर जिल्हा|गांधीनगर]] || [[गांधीनगर]] || १३,८७,४७८ || २,१६३ || ६६० || १९६४ || [[File:Gandhinagar in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ५ || MA || [[महेसाणा जिल्हा|महेसाणा]] || [[महेसाणा]] || २०,२७,७२७ || ४,३८६ || ४६२ || १९६० || [[File:Mehsana in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | ६ || SK || [[साबरकांठा जिल्हा|साबरकांठा]] || [[हिम्मतनगर]] || २४,५८,५८९ || ७,३९० || ३२८ || १९६० || [[File:Sabarkantha in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ७ || VTD || [[वाव-थराद जिल्हा|वाव-थराद]] || [[थराद]] || ९,७८,८४० || ६,५२७ || २२० || २०२५ || [[File:Vav-Tharad in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ८ || AH || [[अहमदाबाद जिल्हा|अहमदाबाद]] || [[अमदाबाद]] || ७२,०८,२०० || ७,१७० || ८९० || १९६० || [[File:Ahmedabad in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ९ || AN || [[आणंद जिल्हा|आणंद]] || [[आणंद]] || २०,९०,२७६ || २,९४२ || ७११ || १९९७ || [[File:Anand in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | १० || CU || [[छोटा उदेपूर जिल्हा|छोटा उदेपूर]] || [[छोटा उदेपूर]] || १०,७१,८३१ || ३,२३७ || ३३१ || २०१३ || [[File:Chhota Udaipur in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ११ || DA || [[दाहोद जिल्हा|दाहोद]] || [[दाहोद]] || २१,२६,५५८ || ३,६४२ || ५८२ || १९९७ || [[File:Dahod in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | १२ || KH || [[खेडा जिल्हा|खेडा]] || [[खेडा]] || २२,९८,९३४ || ३,६६७ || ५४१ || १९६० || [[File:Kheda in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | १३ || MH || [[महीसागर जिल्हा|महीसागर]] || [[लुनावडा]] || ९,९४,६२४ || २,५०० || ४४० || २०१३ || [[File:Mahisagar in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | १४ || PM || [[पंचमहाल जिल्हा|पंचमहाल]] || [[गोधरा]] || २३,८८,२६७ || ५,२१९ || ४५८ || १९६० || [[File:Panchmahal in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | १५ || VD || [[वडोदरा जिल्हा|वडोदरा]] || [[वडोदरा]] || ३६,३९,७७५ || ४,३१२ || ४६७ || १९६० || [[File:Vadodara in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | १६ || ST || [[सुरत जिल्हा|सुरत]] || [[सुरत]] || ६०,८१,३२२ || ४,४१८ || ९५३ || १९६० || [[File:Surat in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | १७ || BR || [[भरूच जिल्हा|भरूच]] || [[भरूच]] || १५,५०,८२२ || ६,५२४ || २३८ || १९६० || [[File:Bharuch in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | १८ || DG || [[डांग जिल्हा|डांग]] || [[आहवा]] || २,२६,७६९ || १,७६४ || १२९ || १९६० || [[File:Dang in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | १९ || NR || [[नर्मदा जिल्हा|नर्मदा]] || [[राजपीपळा]] || ५,९०,३७९ || २,७४९ || २१४ || १९९७ || [[File:Narmada in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २० || NV || [[नवसारी जिल्हा|नवसारी]] || [[नवसारी]] || १३,३०,७११ || २,२११ || ६०२ || १९९७ || [[File:Navsari in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | २१ || TA || [[तापी जिल्हा|तापी]] || [[व्यारा]] || ८,०६,४८९ || ३,४३५ || २४९ || २००७ || [[File:Tapi in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २२ || VL || [[वलसाड जिल्हा|बलसाड]] || [[वलसाड]] || १७,०३,०६८ || ३,०३४ || ५६१ || १९६६ || [[File:Valsad in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २३ || RA || [[राजकोट जिल्हा|राजकोट]] || [[राजकोट]] || ३१,५७,६७६ || ११,२०३ || २८२ || १९६० || [[File:Rajkot in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | २४ || AM || [[अमरेली जिल्हा|अमरेली]] || [[अमरेली]] || १५,१३,६१४ || ६,७६० || २०५ || १९६० || [[File:Amreli in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २५ || BV || [[भावनगर जिल्हा|भावनगर]] || [[भावनगर]] || २८,७७,९६१ || ११,१५५ || २८८ || १९६० || [[File:Bhavnagar in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २६ || BT || [[बोटाड जिल्हा|बोटाड]] || [[बोटाड]] || ६,५६,००५ || २,५६४ || २५६ || २०१३ || [[File:Botad in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २७ || DD || [[देवभूमी द्वारका जिल्हा|देवभूमी द्वारका]] || [[जामखंभाळिया]] || ७,५२,४८४ || ५,६८४ || १३२ || २०१३ || [[File:Devbhoomi Dwarka in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २८ || GS || [[गीर सोमनाथ जिल्हा|गीर सोमनाथ]] || [[वेरावळ]] || १२,१७,४७७ || ३,७५४ || ३२४ || २०१३ || [[File:Gir Somnath in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २९ || JA || [[जामनगर जिल्हा|जामनगर]] || [[जामनगर]] || २१,५९,१३० || १४,१२५ || १५३ || १९६० || [[File:Jamnagar in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ३० || JU || [[जुनागढ जिल्हा|जुनागढ]] || [[जुनागढ]] || २७,४२,२९१ || ८,८३९ || ३१० || १९६० || [[File:Junagadh in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | ३१ || KA || [[कच्छ जिल्हा|कच्छ]] || [[भूज]] || २०,९०,३१३ || ४५,६५२ || ४६ || १९६० || [[File:Kutch in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ३२ || MB || [[मोर्बी जिल्हा|मोर्बी]] || [[मोर्बी]] || ९,६०,३२९ || ४,८७१ || १९७ || २०१३ || [[File:Morbi in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ३३ || PO || [[पोरबंदर जिल्हा|पोरबंदर]] || [[पोरबंदर]] || ५,८६,०६२ || २,२९४ || २५५ || १९९७ || [[File:Porbandar in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ३४ || SN || [[सुरेन्द्रनगर जिल्हा|सुरेन्द्रनगर]] || [[सुरेन्द्रनगर]] || १७,५५,८७३ || १०,४८९ || १६७ || १९६० || [[File:Surendranagar in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतामधील जिल्हे}} [[वर्ग:भारतामधील जिल्हे]] [[वर्ग:गुजरातमधील जिल्हे]] mubkmwqliu3xt023q147tznznsu0u5a 2697598 2697527 2026-07-29T03:36:06Z Dharmadhyaksha 28394 2697598 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} [[चित्र:Administrative map of Gujarat.png|200px|right|thumb]] भारताच्या '''[[गुजरात]]''' राज्यात ३४ जिल्हे आहेत. १९६० साली [[मुंबई राज्य]]ाच्या उत्तर भागतील १७ जिल्हे वेगळे काढून गुजरात राज्याची स्थापना करण्यात आली. तेव्हापासून गुजरातने हळूहळू ह्या १७ जिल्ह्यांचे विभाजन करून जिल्ह्यांची संख्या वाढवली आहे.<ref name="Internetof-7-new-districts-and-22 Archive 2016">{{cite web|title=Village Map - Revenue Department |website=Internet Archive |date=25 March 2016 |url=https://revenuedepartment.gujarat.gov.in/village-map |access-date=9 April 2016 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325222236/https://revenuedepartment.gujarat.gov.in/village-map |archive-date=25 March 2016 }}</ref> [[कच्छ जिल्हा|कच्छ]] हा गुजरातचा सर्वात मोठा जिल्हा आहे, तर [[डांग जिल्हा|डांग]] हा सर्वात लहान जिल्हा आहे. [[अहमदाबाद जिल्हा|अहमदाबाद]] हा सर्वाधिक लोकसंख्या असलेला जिल्हा आहे, तर डांग हा सर्वात कमी लोकसंख्या असलेला जिल्हा आहे. == इतिहास == १ मे १९६० रोजी [[बॉम्बे राज्य|बॉम्बे राज्यातील]] १७ उत्तरेकडील जिल्ह्यांमधून गुजरात राज्याची निर्मिती झाली, जेव्हा ते भाषिक आधारावर विभाजित केले गेले आणि मराठी भाषिक महाराष्ट्र देखील तयार केला गेला.<ref name="IE gujarat new districts">{{cite news|last=Dave|first=Kapil|title=Next Republic Day, Gujarat will be bigger...|url=http://www.indianexpress.com/news/next-republic-day-gujarat-will-be-bigger.../1013137/1|access-date=13 October 2012|newspaper=The Indian Express|date=7 October 2012}}</ref> हे १७ जिल्हे होते - अहमदाबाद, अमरेली, बनासकांठा, भरूच, भावनगर, डांग, जामनगर, जुनागढ, खेडा, कच्छ, मेहसाणा, पंचमहाल, राजकोट, साबरकांठा, सुरत, सुरेंद्रनगर आणि वडोदरा. १९६४ मध्ये अहमदाबाद आणि मेहसाणा या जिल्ह्यांच्या काही भागांतून [[गांधीनगर जिल्हा|गांधीनगरची]] निर्मिती करण्यात आली. १९६६ मध्ये सुरतपासून [[वलसाड जिल्हा|वलसाड]] वेगळे करण्यात आले. २ ऑक्टोबर १९९७ रोजी पाच नवीन जिल्हे निर्माण करण्यात आले: * खेडापासून [[आणंद जिल्हा|आणंद]] वेगळे करण्यात आले. * पंचमहालपासून [[दाहोद जिल्हा|दाहोद]] वेगळे करण्यात आले. * भरूचपासून [[नर्मदा जिल्हा|नर्मदा]] वेगळे करण्यात आले. * वलसाडपासून [[नवसारी जिल्हा|नवसारी]] वेगळे करण्यात आले. * जुनागडपासून [[पोरबंदर जिल्हा|पोरबंदर]] वेगळे करण्यात आले. २००० मध्ये, बनासकांठा आणि मेहसाणा या जिल्ह्यांच्या काही भागांतून [[पाटण जिल्हा|पाटण]] जिल्ह्याची निर्मिती करण्यात आली. २ ऑक्टोबर २००७ रोजी, सुरतपासून वेगळे करून [[तापी जिल्हा|तापी जिल्ह्याची]] राज्याचा २६वा जिल्हा म्हणून निर्मिती करण्यात आली. १५ ऑगस्ट २०१३ रोजी [[नरेंद्र मोदी]] प्रशासनाने ७ नव्या जिल्ह्यांची निर्मिती केली.<ref name="dholerametrocity">{{cite web|title=Gujarat Govt made major announcement Dholera SIR at Dholera district|url=http://www.dholerametrocity.com/Dholera-SIR.php|work=[[Dholera SIR]]|publisher=[[Government of India]]|access-date=6 January 2009}}</ref> * [[अरवली जिल्हा]] साबरकांठा जिल्ह्यातून वेगळा करण्यात आला. * [[बोटाद जिल्हा|बोटाद जिल्ह्याची]] निर्मिती अहमदाबाद आणि भावनगर जिल्ह्यांतील काही भागांतून करण्यात आली. * [[छोटा उदेपूर जिल्हा]] हा वडोदरा जिल्ह्यातून वेगळा करण्यात आला. * [[देवभूमी द्वारका जिल्हा]] जामनगर जिल्ह्यातून वेगळा करण्यात आला. * [[महीसागर जिल्हा|महीसागर जिल्ह्याची]] निर्मिती खेडा आणि पंचमहाल जिल्ह्यांतील काही भागांतून करण्यात आली. * [[मोरबी जिल्हा|मोरबी जिल्ह्याची]] निर्मिती राजकोट आणि सुरेंद्रनगर जिल्ह्यांतील काही भागांतून करण्यात आली. * [[गीर सोमनाथ जिल्हा]] हा जुनागड जिल्ह्यातून वेगळा करण्यात आला. २ ऑक्टोबर २०२५ रोजी बनासकांठाच्या काही भागांतून [[वाव-थराद जिल्हा|वाव-थरादची]] निर्मिती करण्यात आली.<ref>{{cite web|title=Vav-Tharad becomes state’s newest district from today |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/vav-tharad-becomes-states-newest-district-from-today/articleshow/124264776.cms |publisher= टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=२९ जुलै २०२६}}</ref> ==यादी== {| class="wikitable sortable" ! क्र. !! संकेत<ref name="distcodes">{{cite web |date=12 February 2018 |title=NIC Policy on format of e-mail Address: Appendix (2): Districts Abbreviations as per ISO 3166–2 |url=https://eforms.nic.in/docs/assets/download/NIC_Policy_on_format_of_e-mail_Address.pdf |access-date=10 May 2021 |publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry Of Communications and Information Technology]], Government of India |pages=5–10 }}</ref> !! जिल्हा !! मुख्यालय !! लोकसंख्या <br>(२०११)<ref name="censusdist2011">{{cite web |title=Indian Districts by Population, Growth Rate, Sex Ratio 2011 Census |url=http://www.census2011.co.in/district.php |access-date=27 December 2012 |publisher=[[2011 census of India]]}}</ref> !! क्षेत्रफळ <br>(किमी²) !! घनता <br>(प्रती किमी²) !! निर्मिती !! नकाशा |- | १ || BK || [[बनासकांठा जिल्हा|बनासकांठा]] || [[पालनपुर]] || २१,४१,६६६ || ६,१७६ || २९० || १९६० || [[File:Banaskantha in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २ || AR || [[अरवली जिल्हा|अरवली]] || [[मोडासा]] || १०,५१,७४६ || ३,२१७ || ३२७ || २०१३ || [[File:Aravalli in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ३ || PA || [[पाटण जिल्हा|पाटण]] || [[पाटण]] || १३,४२,७४६ || ५,७३८ || २३४ || २००० || [[File:Patan in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | ४ || GA || [[गांधीनगर जिल्हा|गांधीनगर]] || [[गांधीनगर]] || १३,८७,४७८ || २,१६३ || ६६० || १९६४ || [[File:Gandhinagar in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ५ || MA || [[महेसाणा जिल्हा|महेसाणा]] || [[महेसाणा]] || २०,२७,७२७ || ४,३८६ || ४६२ || १९६० || [[File:Mehsana in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | ६ || SK || [[साबरकांठा जिल्हा|साबरकांठा]] || [[हिम्मतनगर]] || २४,५८,५८९ || ७,३९० || ३२८ || १९६० || [[File:Sabarkantha in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ७ || VTD || [[वाव-थराद जिल्हा|वाव-थराद]] || [[थराद]] || ९,७८,८४० || ६,५२७ || २२० || २०२५ || [[File:Vav-Tharad in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ८ || AH || [[अहमदाबाद जिल्हा|अहमदाबाद]] || [[अमदाबाद]] || ७२,०८,२०० || ७,१७० || ८९० || १९६० || [[File:Ahmedabad in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ९ || AN || [[आणंद जिल्हा|आणंद]] || [[आणंद]] || २०,९०,२७६ || २,९४२ || ७११ || १९९७ || [[File:Anand in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | १० || CU || [[छोटा उदेपूर जिल्हा|छोटा उदेपूर]] || [[छोटा उदेपूर]] || १०,७१,८३१ || ३,२३७ || ३३१ || २०१३ || [[File:Chhota Udaipur in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ११ || DA || [[दाहोद जिल्हा|दाहोद]] || [[दाहोद]] || २१,२६,५५८ || ३,६४२ || ५८२ || १९९७ || [[File:Dahod in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | १२ || KH || [[खेडा जिल्हा|खेडा]] || [[खेडा]] || २२,९८,९३४ || ३,६६७ || ५४१ || १९६० || [[File:Kheda in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | १३ || MH || [[महीसागर जिल्हा|महीसागर]] || [[लुनावडा]] || ९,९४,६२४ || २,५०० || ४४० || २०१३ || [[File:Mahisagar in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | १४ || PM || [[पंचमहाल जिल्हा|पंचमहाल]] || [[गोधरा]] || २३,८८,२६७ || ५,२१९ || ४५८ || १९६० || [[File:Panchmahal in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | १५ || VD || [[वडोदरा जिल्हा|वडोदरा]] || [[वडोदरा]] || ३६,३९,७७५ || ४,३१२ || ४६७ || १९६० || [[File:Vadodara in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | १६ || ST || [[सुरत जिल्हा|सुरत]] || [[सुरत]] || ६०,८१,३२२ || ४,४१८ || ९५३ || १९६० || [[File:Surat in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | १७ || BR || [[भरूच जिल्हा|भरूच]] || [[भरूच]] || १५,५०,८२२ || ६,५२४ || २३८ || १९६० || [[File:Bharuch in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | १८ || DG || [[डांग जिल्हा|डांग]] || [[आहवा]] || २,२६,७६९ || १,७६४ || १२९ || १९६० || [[File:Dang in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | १९ || NR || [[नर्मदा जिल्हा|नर्मदा]] || [[राजपीपळा]] || ५,९०,३७९ || २,७४९ || २१४ || १९९७ || [[File:Narmada in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २० || NV || [[नवसारी जिल्हा|नवसारी]] || [[नवसारी]] || १३,३०,७११ || २,२११ || ६०२ || १९९७ || [[File:Navsari in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | २१ || TA || [[तापी जिल्हा|तापी]] || [[व्यारा]] || ८,०६,४८९ || ३,४३५ || २४९ || २००७ || [[File:Tapi in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २२ || VL || [[वलसाड जिल्हा|बलसाड]] || [[वलसाड]] || १७,०३,०६८ || ३,०३४ || ५६१ || १९६६ || [[File:Valsad in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २३ || RA || [[राजकोट जिल्हा|राजकोट]] || [[राजकोट]] || ३१,५७,६७६ || ११,२०३ || २८२ || १९६० || [[File:Rajkot in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | २४ || AM || [[अमरेली जिल्हा|अमरेली]] || [[अमरेली]] || १५,१३,६१४ || ६,७६० || २०५ || १९६० || [[File:Amreli in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २५ || BV || [[भावनगर जिल्हा|भावनगर]] || [[भावनगर]] || २८,७७,९६१ || ११,१५५ || २८८ || १९६० || [[File:Bhavnagar in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २६ || BT || [[बोटाद जिल्हा|बोटाद]] || [[बोटाद]] || ६,५६,००५ || २,५६४ || २५६ || २०१३ || [[File:Botad in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २७ || DD || [[देवभूमी द्वारका जिल्हा|देवभूमी द्वारका]] || [[जामखंभाळिया]] || ७,५२,४८४ || ५,६८४ || १३२ || २०१३ || [[File:Devbhoomi Dwarka in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २८ || GS || [[गीर सोमनाथ जिल्हा|गीर सोमनाथ]] || [[वेरावळ]] || १२,१७,४७७ || ३,७५४ || ३२४ || २०१३ || [[File:Gir Somnath in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २९ || JA || [[जामनगर जिल्हा|जामनगर]] || [[जामनगर]] || २१,५९,१३० || १४,१२५ || १५३ || १९६० || [[File:Jamnagar in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ३० || JU || [[जुनागढ जिल्हा|जुनागढ]] || [[जुनागढ]] || २७,४२,२९१ || ८,८३९ || ३१० || १९६० || [[File:Junagadh in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | ३१ || KA || [[कच्छ जिल्हा|कच्छ]] || [[भूज]] || २०,९०,३१३ || ४५,६५२ || ४६ || १९६० || [[File:Kutch in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ३२ || MB || [[मोर्बी जिल्हा|मोर्बी]] || [[मोर्बी]] || ९,६०,३२९ || ४,८७१ || १९७ || २०१३ || [[File:Morbi in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ३३ || PO || [[पोरबंदर जिल्हा|पोरबंदर]] || [[पोरबंदर]] || ५,८६,०६२ || २,२९४ || २५५ || १९९७ || [[File:Porbandar in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ३४ || SN || [[सुरेन्द्रनगर जिल्हा|सुरेन्द्रनगर]] || [[सुरेन्द्रनगर]] || १७,५५,८७३ || १०,४८९ || १६७ || १९६० || [[File:Surendranagar in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतामधील जिल्हे}} [[वर्ग:भारतामधील जिल्हे]] [[वर्ग:गुजरातमधील जिल्हे]] euj503a9nuqwj1v619o2ikh7cbml25m 2697603 2697598 2026-07-29T03:51:58Z Dharmadhyaksha 28394 /* संदर्भ */ 2697603 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} [[चित्र:Administrative map of Gujarat.png|200px|right|thumb]] भारताच्या '''[[गुजरात]]''' राज्यात ३४ जिल्हे आहेत. १९६० साली [[मुंबई राज्य]]ाच्या उत्तर भागतील १७ जिल्हे वेगळे काढून गुजरात राज्याची स्थापना करण्यात आली. तेव्हापासून गुजरातने हळूहळू ह्या १७ जिल्ह्यांचे विभाजन करून जिल्ह्यांची संख्या वाढवली आहे.<ref name="Internetof-7-new-districts-and-22 Archive 2016">{{cite web|title=Village Map - Revenue Department |website=Internet Archive |date=25 March 2016 |url=https://revenuedepartment.gujarat.gov.in/village-map |access-date=9 April 2016 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325222236/https://revenuedepartment.gujarat.gov.in/village-map |archive-date=25 March 2016 }}</ref> [[कच्छ जिल्हा|कच्छ]] हा गुजरातचा सर्वात मोठा जिल्हा आहे, तर [[डांग जिल्हा|डांग]] हा सर्वात लहान जिल्हा आहे. [[अहमदाबाद जिल्हा|अहमदाबाद]] हा सर्वाधिक लोकसंख्या असलेला जिल्हा आहे, तर डांग हा सर्वात कमी लोकसंख्या असलेला जिल्हा आहे. == इतिहास == १ मे १९६० रोजी [[बॉम्बे राज्य|बॉम्बे राज्यातील]] १७ उत्तरेकडील जिल्ह्यांमधून गुजरात राज्याची निर्मिती झाली, जेव्हा ते भाषिक आधारावर विभाजित केले गेले आणि मराठी भाषिक महाराष्ट्र देखील तयार केला गेला.<ref name="IE gujarat new districts">{{cite news|last=Dave|first=Kapil|title=Next Republic Day, Gujarat will be bigger...|url=http://www.indianexpress.com/news/next-republic-day-gujarat-will-be-bigger.../1013137/1|access-date=13 October 2012|newspaper=The Indian Express|date=7 October 2012}}</ref> हे १७ जिल्हे होते - अहमदाबाद, अमरेली, बनासकांठा, भरूच, भावनगर, डांग, जामनगर, जुनागढ, खेडा, कच्छ, मेहसाणा, पंचमहाल, राजकोट, साबरकांठा, सुरत, सुरेंद्रनगर आणि वडोदरा. १९६४ मध्ये अहमदाबाद आणि मेहसाणा या जिल्ह्यांच्या काही भागांतून [[गांधीनगर जिल्हा|गांधीनगरची]] निर्मिती करण्यात आली. १९६६ मध्ये सुरतपासून [[वलसाड जिल्हा|वलसाड]] वेगळे करण्यात आले. २ ऑक्टोबर १९९७ रोजी पाच नवीन जिल्हे निर्माण करण्यात आले: * खेडापासून [[आणंद जिल्हा|आणंद]] वेगळे करण्यात आले. * पंचमहालपासून [[दाहोद जिल्हा|दाहोद]] वेगळे करण्यात आले. * भरूचपासून [[नर्मदा जिल्हा|नर्मदा]] वेगळे करण्यात आले. * वलसाडपासून [[नवसारी जिल्हा|नवसारी]] वेगळे करण्यात आले. * जुनागडपासून [[पोरबंदर जिल्हा|पोरबंदर]] वेगळे करण्यात आले. २००० मध्ये, बनासकांठा आणि मेहसाणा या जिल्ह्यांच्या काही भागांतून [[पाटण जिल्हा|पाटण]] जिल्ह्याची निर्मिती करण्यात आली. २ ऑक्टोबर २००७ रोजी, सुरतपासून वेगळे करून [[तापी जिल्हा|तापी जिल्ह्याची]] राज्याचा २६वा जिल्हा म्हणून निर्मिती करण्यात आली. १५ ऑगस्ट २०१३ रोजी [[नरेंद्र मोदी]] प्रशासनाने ७ नव्या जिल्ह्यांची निर्मिती केली.<ref name="dholerametrocity">{{cite web|title=Gujarat Govt made major announcement Dholera SIR at Dholera district|url=http://www.dholerametrocity.com/Dholera-SIR.php|work=[[Dholera SIR]]|publisher=[[Government of India]]|access-date=6 January 2009}}</ref> * [[अरवली जिल्हा]] साबरकांठा जिल्ह्यातून वेगळा करण्यात आला. * [[बोटाद जिल्हा|बोटाद जिल्ह्याची]] निर्मिती अहमदाबाद आणि भावनगर जिल्ह्यांतील काही भागांतून करण्यात आली. * [[छोटा उदेपूर जिल्हा]] हा वडोदरा जिल्ह्यातून वेगळा करण्यात आला. * [[देवभूमी द्वारका जिल्हा]] जामनगर जिल्ह्यातून वेगळा करण्यात आला. * [[महीसागर जिल्हा|महीसागर जिल्ह्याची]] निर्मिती खेडा आणि पंचमहाल जिल्ह्यांतील काही भागांतून करण्यात आली. * [[मोरबी जिल्हा|मोरबी जिल्ह्याची]] निर्मिती राजकोट आणि सुरेंद्रनगर जिल्ह्यांतील काही भागांतून करण्यात आली. * [[गीर सोमनाथ जिल्हा]] हा जुनागड जिल्ह्यातून वेगळा करण्यात आला. २ ऑक्टोबर २०२५ रोजी बनासकांठाच्या काही भागांतून [[वाव-थराद जिल्हा|वाव-थरादची]] निर्मिती करण्यात आली.<ref>{{cite web|title=Vav-Tharad becomes state’s newest district from today |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/vav-tharad-becomes-states-newest-district-from-today/articleshow/124264776.cms |publisher= टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=२९ जुलै २०२६}}</ref> ==यादी== {| class="wikitable sortable" ! क्र. !! संकेत<ref name="distcodes">{{cite web |date=12 February 2018 |title=NIC Policy on format of e-mail Address: Appendix (2): Districts Abbreviations as per ISO 3166–2 |url=https://eforms.nic.in/docs/assets/download/NIC_Policy_on_format_of_e-mail_Address.pdf |access-date=10 May 2021 |publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry Of Communications and Information Technology]], Government of India |pages=5–10 }}</ref> !! जिल्हा !! मुख्यालय !! लोकसंख्या <br>(२०११)<ref name="censusdist2011">{{cite web |title=Indian Districts by Population, Growth Rate, Sex Ratio 2011 Census |url=http://www.census2011.co.in/district.php |access-date=27 December 2012 |publisher=[[2011 census of India]]}}</ref> !! क्षेत्रफळ <br>(किमी²) !! घनता <br>(प्रती किमी²) !! निर्मिती !! नकाशा |- | १ || BK || [[बनासकांठा जिल्हा|बनासकांठा]] || [[पालनपुर]] || २१,४१,६६६ || ६,१७६ || २९० || १९६० || [[File:Banaskantha in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २ || AR || [[अरवली जिल्हा|अरवली]] || [[मोडासा]] || १०,५१,७४६ || ३,२१७ || ३२७ || २०१३ || [[File:Aravalli in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ३ || PA || [[पाटण जिल्हा|पाटण]] || [[पाटण]] || १३,४२,७४६ || ५,७३८ || २३४ || २००० || [[File:Patan in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | ४ || GA || [[गांधीनगर जिल्हा|गांधीनगर]] || [[गांधीनगर]] || १३,८७,४७८ || २,१६३ || ६६० || १९६४ || [[File:Gandhinagar in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ५ || MA || [[महेसाणा जिल्हा|महेसाणा]] || [[महेसाणा]] || २०,२७,७२७ || ४,३८६ || ४६२ || १९६० || [[File:Mehsana in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | ६ || SK || [[साबरकांठा जिल्हा|साबरकांठा]] || [[हिम्मतनगर]] || २४,५८,५८९ || ७,३९० || ३२८ || १९६० || [[File:Sabarkantha in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ७ || VTD || [[वाव-थराद जिल्हा|वाव-थराद]] || [[थराद]] || ९,७८,८४० || ६,५२७ || २२० || २०२५ || [[File:Vav-Tharad in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ८ || AH || [[अहमदाबाद जिल्हा|अहमदाबाद]] || [[अमदाबाद]] || ७२,०८,२०० || ७,१७० || ८९० || १९६० || [[File:Ahmedabad in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ९ || AN || [[आणंद जिल्हा|आणंद]] || [[आणंद]] || २०,९०,२७६ || २,९४२ || ७११ || १९९७ || [[File:Anand in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | १० || CU || [[छोटा उदेपूर जिल्हा|छोटा उदेपूर]] || [[छोटा उदेपूर]] || १०,७१,८३१ || ३,२३७ || ३३१ || २०१३ || [[File:Chhota Udaipur in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ११ || DA || [[दाहोद जिल्हा|दाहोद]] || [[दाहोद]] || २१,२६,५५८ || ३,६४२ || ५८२ || १९९७ || [[File:Dahod in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | १२ || KH || [[खेडा जिल्हा|खेडा]] || [[खेडा]] || २२,९८,९३४ || ३,६६७ || ५४१ || १९६० || [[File:Kheda in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | १३ || MH || [[महीसागर जिल्हा|महीसागर]] || [[लुनावडा]] || ९,९४,६२४ || २,५०० || ४४० || २०१३ || [[File:Mahisagar in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | १४ || PM || [[पंचमहाल जिल्हा|पंचमहाल]] || [[गोधरा]] || २३,८८,२६७ || ५,२१९ || ४५८ || १९६० || [[File:Panchmahal in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | १५ || VD || [[वडोदरा जिल्हा|वडोदरा]] || [[वडोदरा]] || ३६,३९,७७५ || ४,३१२ || ४६७ || १९६० || [[File:Vadodara in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | १६ || ST || [[सुरत जिल्हा|सुरत]] || [[सुरत]] || ६०,८१,३२२ || ४,४१८ || ९५३ || १९६० || [[File:Surat in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | १७ || BR || [[भरूच जिल्हा|भरूच]] || [[भरूच]] || १५,५०,८२२ || ६,५२४ || २३८ || १९६० || [[File:Bharuch in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | १८ || DG || [[डांग जिल्हा|डांग]] || [[आहवा]] || २,२६,७६९ || १,७६४ || १२९ || १९६० || [[File:Dang in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | १९ || NR || [[नर्मदा जिल्हा|नर्मदा]] || [[राजपीपळा]] || ५,९०,३७९ || २,७४९ || २१४ || १९९७ || [[File:Narmada in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २० || NV || [[नवसारी जिल्हा|नवसारी]] || [[नवसारी]] || १३,३०,७११ || २,२११ || ६०२ || १९९७ || [[File:Navsari in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | २१ || TA || [[तापी जिल्हा|तापी]] || [[व्यारा]] || ८,०६,४८९ || ३,४३५ || २४९ || २००७ || [[File:Tapi in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २२ || VL || [[वलसाड जिल्हा|बलसाड]] || [[वलसाड]] || १७,०३,०६८ || ३,०३४ || ५६१ || १९६६ || [[File:Valsad in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २३ || RA || [[राजकोट जिल्हा|राजकोट]] || [[राजकोट]] || ३१,५७,६७६ || ११,२०३ || २८२ || १९६० || [[File:Rajkot in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | २४ || AM || [[अमरेली जिल्हा|अमरेली]] || [[अमरेली]] || १५,१३,६१४ || ६,७६० || २०५ || १९६० || [[File:Amreli in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २५ || BV || [[भावनगर जिल्हा|भावनगर]] || [[भावनगर]] || २८,७७,९६१ || ११,१५५ || २८८ || १९६० || [[File:Bhavnagar in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २६ || BT || [[बोटाद जिल्हा|बोटाद]] || [[बोटाद]] || ६,५६,००५ || २,५६४ || २५६ || २०१३ || [[File:Botad in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २७ || DD || [[देवभूमी द्वारका जिल्हा|देवभूमी द्वारका]] || [[जामखंभाळिया]] || ७,५२,४८४ || ५,६८४ || १३२ || २०१३ || [[File:Devbhoomi Dwarka in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २८ || GS || [[गीर सोमनाथ जिल्हा|गीर सोमनाथ]] || [[वेरावळ]] || १२,१७,४७७ || ३,७५४ || ३२४ || २०१३ || [[File:Gir Somnath in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | २९ || JA || [[जामनगर जिल्हा|जामनगर]] || [[जामनगर]] || २१,५९,१३० || १४,१२५ || १५३ || १९६० || [[File:Jamnagar in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ३० || JU || [[जुनागढ जिल्हा|जुनागढ]] || [[जुनागढ]] || २७,४२,२९१ || ८,८३९ || ३१० || १९६० || [[File:Junagadh in Gujarat (India).svg |100x100px]] |- | ३१ || KA || [[कच्छ जिल्हा|कच्छ]] || [[भूज]] || २०,९०,३१३ || ४५,६५२ || ४६ || १९६० || [[File:Kutch in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ३२ || MB || [[मोर्बी जिल्हा|मोर्बी]] || [[मोर्बी]] || ९,६०,३२९ || ४,८७१ || १९७ || २०१३ || [[File:Morbi in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ३३ || PO || [[पोरबंदर जिल्हा|पोरबंदर]] || [[पोरबंदर]] || ५,८६,०६२ || २,२९४ || २५५ || १९९७ || [[File:Porbandar in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- | ३४ || SN || [[सुरेन्द्रनगर जिल्हा|सुरेन्द्रनगर]] || [[सुरेन्द्रनगर]] || १७,५५,८७३ || १०,४८९ || १६७ || १९६० || [[File:Surendranagar in Gujarat (India).svg|100x100px]] |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतामधील जिल्हे}} {{गुजरात - जिल्हे}} [[वर्ग:भारतामधील जिल्हे]] [[वर्ग:गुजरातमधील जिल्हे]] ji58jcwuqsuvhk0n0s6ewns9pkx0o7r 0 6703 2697522 2697356 2026-07-28T14:35:19Z Pawar shushant 163177 /* वैद्यकीय महाविद्यालय */ 2697522 wikitext text/x-wiki {{बदल}} '''अहिल्यानगर जिल्हा''' हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील सर्वात मोठा जिल्हा आहे. जिल्ह्यात सर्वाधिक साखर कारखाने आहेत. प्रवरानगर येथे आशिया खंडातील पहिला सहकारी साखर कारखाना स्थापन झाला होता. [[शिर्डी]] येथील साईबाबा मंदिर याच जिल्ह्यातील [[राहाता तालुका]] यात आहे. {{माहितीचौकट भारतीय जिल्हा |जिल्ह्याचे_नाव = अहिल्यानगर जिल्हा | स्थानिक_नाव = नगर जिल्हा |चित्र_नकाशा = Ahmednagar_in_Maharashtra_(India).svg |अक्षांश- रेखांश = |राज्याचे_नाव = महाराष्ट्र |विभागाचे_नाव = [[नाशिक]] |मुख्यालयाचे_नाव = [[अहिल्यानगर]] |तालुक्यांची_नावे = १. [[अकोले तालुका|अकोले]] २. [[कर्जत तालुका|कर्जत]] ३. [[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]] ४. [[जामखेड तालुका|जामखेड]] ५. [[नगर तालुका|नगर]] ६. [[नेवासा तालुका|नेवासा]] ७. [[पाथर्डी तालुका|पाथर्डी]] ८. [[पारनेर तालुका|पारनेर]] ९. [[राहाता तालुका|राहाता]] १०. [[राहुरी तालुका|राहुरी]] ११. [[शेवगाव तालुका|शेवगाव]] १२. [[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा]] १३. [[श्रीरामपूर तालुका|श्रीरामपूर]] १४. [[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] |क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी = १७,४१३ |लोकसंख्या_एकूण = ४५,४३,०८० |जनगणना_वर्ष = २०११ |लोकसंख्या_घनता = २६० |शहरी_लोकसंख्या = १७.६७% |साक्षरता_दर = ८०.२२% |लिंग_गुणोत्तर = ९३९ |प्रमुख_शहरे = [[अहिल्यानगर]], [[श्रीरामपूर]], [[शिर्डी]], [[संगमनेर]] [[श्रीगोंदा]] |जिल्हाधिकार्यांचे_नाव = डॉ. पंकज आशिया |लोकसभा_मतदारसंघाची_नावे = १.[[अहमदनगर लोकसभा मतदारसंघ|अहमदनगर]] <br /> २.[[शिर्डी लोकसभा मतदारसंघ|शिर्डी]] |खासदारांची_नावे = १. [[निलेश लंके]]<br /> २. [[भाऊसाहेब वाकचौरे]] |पर्जन्यमान_मिमी = ५०१.८ |संकेतस्थळ = https://ahilyanagar.maharashtra.gov.in |वाहन_नोंदणी=महा-१६, महा-१७ |पालकमंत्री=[[राधाकृष्ण विखे पाटील]]}} == नामांतर == {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर | पदवी = | चित्र = Ahilya Bai Holkar.jpg | चित्र_शीर्षक = महाराणी पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर |}} महाराष्ट्र राज्य मंत्रिमंडळाने १३ मार्च २०२४ रोजी १८ व्या शतकातील [[अहिल्यादेवी होळकर|मराठा राणी अहिल्यादेवी होळकर]] यांच्या नावावरून अहमदनगर जिल्ह्याचे 'अहिल्यानगर' असे नामकरण करण्यास औपचारिक मान्यता दिली. त्यानंतर भारत सरकार ने नाव बदलण्याचे सर्व निकष पूर्ण करून दिनांंक ४ ऑक्टोबर २०२४, अन्वयेे “अहमदनगर” शहराचेे नाव बदलून ते “अहिल्यानगर” असेे केले आणि त्यानंतर महाराष्ट्र सरकार ने लगेच चार दिवसात राजपत्र काढून दिनांक ८ ऑक्टोबर २०२४ रोजी जिल्हा, तालुका, उपविभाग आणि गाव यांचे नाव बदलून अहिल्यानगर असे केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ahilyanagar.maharashtra.gov.in|title=Ahilyanagar District website|url-status=live}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nashik/ahmednagar-officially-renamed-ahilyanagar-a-tribute-to-warrior-queen-ahilyabai-holkar/articleshow/114095693.cms|title=Times of india|url-status=live}}</ref> == भौगोलिक स्थान == [[अहिल्यानगर]] जिल्हा [[महाराष्ट्र]] राज्याच्या पश्चिम भागात आहे. या जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ १७,४१२ किमी^२ असून क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने महाराष्ट्रातील सर्वात मोठा जिल्हा म्हणून ओळखला जातो. या जिल्ह्याच्या उत्तरेस [[नाशिक जिल्हा|नाशिक]] व [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा|छत्रपती संभाजीनगर]], पूर्वेस [[बीड जिल्हा|बीड]], दक्षिणेस [[सोलापूर जिल्हा|सोलापूर]] व [[धाराशिव जिल्हा|धाराशिव]] आणि पश्चिमेस [[पुणे जिल्हा|पुणे]] व [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]] हे जिल्हे आहेत. [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्याला मराठवाड्याचे प्रवेशद्वार म्हणून देखील ओळखले जाते. [[अकोले तालुका|अकोले तालुक्यातील]] डोंगराळ भागात [[भंडारदरा धरण|भंडारदरा]] येथे [[प्रवरा नदी]]वर १९२६ मध्ये धरण बांधण्यात आले आहे. भारतातील जुन्या धरणांत याचा समावेश केला जातो/आहे. [[मुळा नदी (अहिल्यानगर जिल्हा)|मुळा नदीवर]] जिल्ह्यातील सर्वांत मोठे धरण [[राहुरी तालुका|राहुरी]] तालुक्यात बांधण्यात आले आहे. या प्रकल्पातून [[अहिल्यानगर]] शहराला पाणी पुरवठा केला जातो. येथील जलाशयास [[मुळा धरण|ज्ञानेश्वरसागर]] असे म्हणले जाते. [[अहिल्यानगर]] सिंचनात प्रामुख्याने विहिरींचा वाटा जास्त आहे. भौगोलिक दृष्ट्या या जिल्ह्याची तीन भागात विभागणी होते- * पश्चिमेकडील डोंगराळ प्रदेश [[अकोले तालुका]] आणि [[संगमनेर तालुका]] यांचा यात समावेश होतो. अजोबा, बाळेश्वर आणि [[हरिश्चंद्रगड]] यांसोबत अनेक शिखरे याच भागात आहेत. [[कळसूबाई शिखर|कळसूबाई]], जे महाराष्ट्रातील सर्वोच्च शिखर आहे, १६४६ मीटर याच भागात आहे. * मध्य भागातील पठारी प्रदेश [[पारनेर तालुका]] आणि [[नगर तालुका]] आणि [[संगमनेर तालुका|संगमनेर तालुक्याचा]], [[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा तालुक्याचा]] व [[कर्जत तालुका (अहमदनगर)|कर्जत तालुक्याचा]] काही भर यात मोडतो. * उत्तरेकडील आणि दक्षिणेकडील पठारी प्रदेश यात [[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]], [[राहाता तालुका|राहाता]], [[श्रीरामपूर तालुका|श्रीरामपूर]], [[राहुरी तालुका|राहुरी]], [[नेवासा तालुका| नेवासा]], [[शेवगाव तालुका|शेवगाव तालुक्याचा]] उत्तरेकडील प्रभाग येतो. या भागात [[गोदावरी नदी|गोदावरी]], [[प्रवरा नदी|प्रवरा]], [[घोड नदी|घोड]], [[भीमा नदी|भीमा]] आणि [[सीना नदी|सीना]] नद्यांचे खोरे येते. जिल्ह्याच्या पश्चिमेकडील भागात प्रामुख्याने [[अकोले तालुका|अकोले]] व [[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] तालुक्यांमध्ये [[सह्याद्री|सह्याद्रीच्या]] डोंगररांगा पसरलेल्या आहेत ज्या हरिश्चंद्राच्या डोंगररांगा म्हणून ओळखल्या जातात. महाराष्ट्रातील सर्वांत उंच शिखर [[कळसूबाई शिखर|कळसूबाई]] याच डोंगररांगांमध्ये [[अकोले तालुका|अकोले]] तालुक्यात आहे. जिल्ह्याचा मध्य भाग हा बाळेश्वराचे पठार या नावाने संबोधला जातो. उत्तरेकडे [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] नदीचे खोरे आहे तर दक्षिण भाग हा [[घोड नदी|घोड]], [[भीमा]] व [[सीना नदी|सीना]] या नद्यांचे खोरे म्हणून ओळखला जातो. [[गोदावरी]], [[भीमा]], [[सीना नदी|सीना]], [[मुळा नदी (अहिल्यानगर जिल्हा)|मुळा]] व [[प्रवरा नदी|प्रवरा]] या [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यातील प्रमुख नद्या असून [[आढळा नदी|आढळा]], [[घोड नदी|घोड]], कुकडी या नद्या जिल्ह्यातून वाहतात. बहुतांशी नद्या पश्चिमेकडून पूर्वेकडे वाहतात. [[गोदावरी]] या महाराष्ट्रातील प्रमुख नदीची जिल्ह्यातील लांबी सुमारे १५० कि.मी. आहे. [[प्रवरा नदी|प्रवरा]] व [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] नद्यांचा संगम [[नेवासे तालुका|नेवासे]] तालुक्यात प्रवरासंगम येथे होतो. ==हवामान== [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्याचे हवामान प्रामुख्याने उष्ण व कोरडे आहे. पश्चिमेकडील डोंगराळ भागात हवामान थंड आहे. जिल्ह्यात रोजच्या कमाल व किमान तापमानातील तफावत पाहता ती लक्षणीयरित्या जास्त असल्याचे आढळते. जिल्ह्यात पश्चिमेकडून पूर्वेकडे पाऊस कमी कमी होत जातो. प्रामुख्याने जिल्ह्याचा पूर्वेकडील भाग अवर्षणग्रस्त आहे. == दळणवळण == [[नाशिक-पुणे राष्ट्रीय महामार्ग]] (राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ६०) हा जिल्ह्यातील [[संगमनेर तालुका|संंगमनेर]] तालुक्यातून जातो. निर्मल - कल्याण (राष्ट्रीय महामार्ग क्र. २२२) हा महामार्ग जिल्ह्यातून जाणारा महत्त्वाचा रस्ता आहे. महाराष्ट्रात सर्वप्रथम (१९४८ मध्ये) महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाची (एस.टी.) बस धावली ती [[अहिल्यानगर]]- [[पुणे]] या मार्गावर. [[अहमदनगर रेल्वे स्थानक|अहिल्यानगर रेल्वे स्थानक]] हे [[दौंड]] - [[मनमाड]] रेल्वेमार्गावरील स्थानक आहे. १९७ कि.मी.चा रेल्वे (ब्रॉडगेज) मार्ग जिल्ह्यात असून [[अहिल्यानगर]] - [[बीड]] - [[परळी]] आणि पुणतांबा- [[शिर्डी]] हेे इतर रेल्वे मार्ग आहेत. [[संगमनेर|संंगमनेरहून]] [[भंडारदरा धरण|भंडारदरा धरणाकडे]] जाताना लागणारा [[विठे|विठे घाट]] व संगमनेरहून पुण्याकडे जाताना लागणारा चंदनापुरी घाट हे जिल्ह्यातील महत्त्वाचे घाट आहेत. == शिक्षण == ===विद्यापीठ=== {| class="wikitable" |- ! क्र. !! विद्यापीठाचे नाव !! गाव, तालुका !! संकेतस्थळ(वेबसाईट) |- |१||महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ||[[राहुरी तालुका|राहुरी]]||https://mpkv.ac.in/ |- |२||संजीवनी विद्यापीठ||[[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]]||https://www.sanjivani.edu.in/ |} ===अभियांत्रिकी महाविद्यालये=== {| class="wikitable" |- ! क्र. !! महाविद्यालयाचे नाव !! गाव, तालुका !! संकेतस्थळ(वेबसाईट) |- |१||डॉ. विठ्ठलराव विखे पाटील अभियांत्रिकी महाविद्यालय अहिल्यानगर ||विळद घाट, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://www.enggnagar.com |- |२||विश्वभारती अकादमीचे अभियांत्रिकी महाविद्यालय||सारोळा बद्दी,[[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://vacoea.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250330062328/https://vacoea.com/ |date=2025-03-30 }} |- |३||श्री. छत्रपती शिवाजी महाराज अभियांत्रिकी महाविद्यालय||नेप्ती,[[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://www.scoea.org |- |४||आडसूळ टेक्निकल कॅम्पस||चास,[[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://sgvssatc.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250617172151/https://sgvssatc.com/ |date=2025-06-17 }} |- |५||प्रवरा ग्रामीण अभियांत्रिकी महाविद्यालय||लोणी, [[राहाता तालुका|राहता]]||https://pravaraengg.org.in |- |६||राजीव गांधी अभियांत्रिकी महाविद्यालय||कर्जुले हर्या,[[पारनेर तालुका|पारनेर]]||https://www.rgcoe.org |- |७||अमृतवाहिनी अभियांत्रिकी महाविद्यालय||अमृतनगर, [[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] ||https://www.avcoe.org |- |८||विद्या निकेतन अभियांत्रिकी महाविद्यालय||बोटा,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] ||https://www.vidyaniketanglobal.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250618112259/https://vidyaniketanglobal.com/ |date=2025-06-18 }} |- |९ || श्री स्वामी समर्थ इन्स्टिट्यूट ऑफ इंजिनिअरिंग आणि तंत्रज्ञान ||माळवाडी,बोटा,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] || |- |१० ||संजीवनी अभियांत्रिकी महाविद्यालय|| [[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]] ||https://sanjivanicoe.org.in{{मृत दुवा|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |११ ||परिक्रमा अभियांत्रिकी महाविद्यालय||काष्टी,[[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा]] ||https://parikramaengineering.com |- |१२||समाजभूषण एकनाथराव ढाकणे अभियांत्रिकी महाविद्यालय||राक्षी,[[शेवगाव तालुका|शेवगाव]] ||https://www.dhakanecoe.co.in |- |१३ ||अशोक इन्स्टिट्यूट ऑफ इंजिनिअरिंग आणि टेक्नॉलजी||अशोकनगर,[[श्रीरामपूर तालुका|श्रीरामपूर]] ||http://ashokengg.co.in/ |} ===वैद्यकीय महाविद्यालय=== ====MBBS-बॅचलर ऑफ मेडिसिन अँड बॅचलर ऑफ सर्जरी==== {|class="wikitable" |- ! क्र. !! महाविद्यालयाचे नाव !! !! गाव, तालुका !! संकेतस्थळ(वेबसाईट) |- |१|| पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय|| MBBS|| [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://pahgmcahilyanagar.org/ |- |२ || डॉ. विठलराव विखे पाटील फाऊंडेशनचे मेडिकल कॉलेज|| MBBS||विळद घाट, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://www.vimsmch.edu.in/ |- |३ || प्रवरा इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेस,रूरल मेडिकल कॉलेज||MBBS||लोणी बुद्रुक, [[राहाता तालुका|राहाता]]||https://www.pravara.com/ |} ====BDS – बॅचलर ऑफ डेंटल सर्जरी==== {|class="wikitable" |- ! क्र. !! महाविद्यालयाचे नाव !! !! गाव, तालुका !! संकेतस्थळ(वेबसाईट) |- |१ ||यशवंतराव चव्हाण मेमोरियल मेडिकल अँड रूरल डेव्हलपमेंट फाऊंडेशनचे डेंटल कॉलेज आणि हॉस्पिटल||BDS||वडगाव गुप्ता रोड, [[अहिल्यानगर]]||https://yashdental.org/ |- |२||प्रवरा इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेस,रूरल डेंटल कॉलेज||BDS||लोणी बुद्रुक, [[राहाता तालुका|राहाता]]||https://www.pravara.com/ |- |३||एस.एम.बी.टी. डेंटल कॉलेज आणि हॉस्पिटल||BDS||घुलेवाडी, अमृतनगर,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]]||https://dcs.smbt.edu.in/ |} ====BAMS – बॅचलर ऑफ आयुर्वेदिक मेडिसिन अँड सर्जरी==== {|class="wikitable" |- ! क्र. !! महाविद्यालयाचे नाव !! !! गाव, तालुका !! संकेतस्थळ(वेबसाईट) |- |१ ||गंगाधरशास्त्री गुणे आयुर्वेद महाविद्यालय||BAMS||विश्रामबाग, माळीवडा [[अहिल्यानगर]]||http://guneayurvedahmednagar.org/ |- |२ ||डॉ. एन. जे. पॉलबुधे आयुर्वेद कॉलेज, हॉस्पिटल आणि रिसर्च सेंटर|| BAMS||नारायणडोह, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर ]]||http://ayurved.sspmonline.org/ |- |३ || शिवाजीराव पवार आयुर्वेदिक मेडिकल कॉलेज आणि रिसर्च सेंटर||BAMS||पाचेगाव, [[नेवासा तालुका|नेवासा ]]||https://www.spamcrc.in/ |- |४ ||पी. व्ही. बेल्हेकर आयुर्वेद मेडिकल कॉलेज आणि हॉस्पिटल||BAMS||भानसहिवरे,[[नेवासा तालुका|नेवासा ]]||https://pvbcoayurved.com/ |- |५||प्रवरा रूरल आयुर्वेद कॉलेज||BAMS ||लोणी बुद्रुक, [[राहाता तालुका|राहाता]]||https://www.pravara.com/ |- |६||डॉ. विखे पाटील मेमोरियल आयुर्वेदिक हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटर||BAMS ||चंद्रपूर,लोणी बुद्रुक, [[राहाता तालुका|राहाता]]||https://pirensayurved.in/ |- |७||श्री विवेकानंद नर्सिंग होम ट्रस्टचे आयुर्वेद महाविद्यालय||BAMS ||शिवाजीनगर, राहुरी फॅक्टरी, [[राहुरी तालुका|राहुरी ]]|| |- |८||सिद्धकला आयुर्वेद महाविद्यालय||BAMS ||पिंपरणे रोड, संगमनेर खुर्द[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]]||https://siddhakala.com/ |- |९||अश्विन रूरल आयुर्वेद कॉलेज आणि हॉस्पिटल||BAMS ||मंची हिल, आश्वी बुद्रुक[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]]||https://www.arac.co.in/ |- |१०||डॉ. भानुदास ढेरे कॉलेज ऑफ आयुर्वेद||BAMS ||कऱ्हे, निमोण,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]]||https://www.drdereayurvedcollege.com/ |- |११|| रुख्मिणी आयुर्वेदिक मेडिकल कॉलेज||BAMS ||वेल्हाळे, राजापूर,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]]|| |- |१२||राष्ट्रसंत जनार्दन स्वामी आयुर्वेद मेडिकल कॉलेज आणि रिसर्च सेंटर||BAMS ||कोकमठाण, [[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]]||https://bams.rjsgi.com/ |- |१३||संजीवनी कॉलेज ऑफ आयुर्वेद आणि रिसर्च सेंटर||BAMS ||खिर्डी गणेश, [[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]]||https://sanjivaniayurveda.org.in/ |- |१४||सौ. सुरेखाताई प्रकाश कोल्हे आयुर्वेद कॉलेज आणि रिसर्च सेंटरर||BAMS ||कोळपेवाडी, [[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]]||https://sspkayukolpewadi.com/ |- |१५||प्रवरा मेडिकल ट्रस्टचे आयुर्वेद महाविद्यालय||BAMS||आखेगाव रोड, [[शेवगाव तालुका |शेवगाव ]]||https://www.ayurvedpravara.com/ |- |१६||मातोश्री आयुर्वेद कॉलेज, हॉस्पिटल आणि रिसर्च सेंटर||BAMS||कर्जुले हर्या, [[पारनेर तालुका|पारनेर ]]||https://macharc.org.in/ |- |} ====BHMS – बॅचलर ऑफ होमिओपॅथिक मेडिसिन अँड सर्जरी==== {|class="wikitable" |- ! क्र. !! महाविद्यालयाचे नाव !! !! गाव, तालुका !! संकेतस्थळ(वेबसाईट) |- |१ || अहमदनगर होमिओपॅथिक मेडिकल कॉलेज आणि हॉस्पिटल|| BHMS||सावेडी, [[अहिल्यानगर]]||https://www.ahmednagarhomoeopathicmedicalcollege.org/ |- |२ || काकासाहेब म्हस्के होमिओपॅथिक मेडिकल कॉलेज||BHMS||नागापूर, [[अहिल्यानगर]]||https://kmhmc.org.in/ |- |३ ||अटल बिहारी वाजपेयी होमिओपॅथिक मेडिकल कॉलेज आणि हॉस्पिटल||BHMS||जळके-खडके,देवगड फाटा ,[[नेवासा तालुका|नेवासा ]]||https://atalbiharivajpayeehmc.com/ |- |४ ||वाणी पाटील होमिओपॅथिक मेडिकल कॉलेज आणि हॉस्पिटल||BHMS||गणेगाव, गुहा, [[राहुरी तालुका|राहुरी]]|| |- |५||शरदचंद्रजी पवार होमिओपॅथिक मेडिकल कॉलेज आणि हॉस्पिटल||BHMS||वडाळा महादेव, [[श्रीरामपूर तालुका|श्रीरामपूर]]|| |- |६||एम.एच.एफ. होमिओपॅथिक मेडिकल कॉलेज आणि हॉस्पिटल||BHMS||गुंजाळवाडी, [[संगमनेर तालुका|संगमनेर]]||https://drsgihmc.org/ |- |७||वामनराव इथापे होमिओपॅथिक मेडिकल कॉलेज आणि हॉस्पिटल||BHMS|| [[संगमनेर तालुका|संगमनेर]]||https://www.vihmc.org/ |- |८||राष्ट्रसंत जनार्दन स्वामी होमिओपॅथिक मेडिकल कॉलेज आणि रिसर्च सेंटर||BHMS||कोकमठाण, [[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]]||https://bhms.rjsgi.com/ |- |९||मातोश्री सुलोचना होमिओपॅथिक मेडिकल कॉलेज आणि हॉस्पिटल||BHMS||आनंदगड, विरगाव, [[अकोले तालुका|अकोले ]]|| |} === फार्मसी === {|class="wikitable" |- ! क्र. !! महाविद्यालयाचे नाव !! गाव, तालुका !! संकेतस्थळ(वेबसाईट) |- |१||डॉ. विठ्ठलराव विखे पाटील फाउंडेशन कॉलेज ऑफ फार्मसी||विळद घाट, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://www.vikhepharmacynagar.com |- |२||आडसूळ कॉलेज ऑफ फार्मसी||चास, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://www.adsulpharmacy.com |- |३||साकेश्वर कॉलेज ऑफ फार्मसी||चास, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://sakeshwarpharmacy.com |- |४||अरिहंत कॉलेज ऑफ फार्मसी||सोनेवाडी,केडगाव, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]] ||http://arihantpharmacynagar.org |- |५||काकासाहेब मस्के कॉलेज ऑफ फार्मसी||नागापूर, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://kmcop.org.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250621160950/https://kmcop.org.in/ |date=2025-06-21 }} |- |६||विश्वभारती अकॅडमी,कॉलेज ऑफ फार्मसी||सारोळा बड्डी, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://vacop.in |- |७||एन. एन. सथ्था कॉलेज ऑफ फार्मसी||आनंद धाम रोड, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://rsmcopharmacy.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250621165707/https://rsmcopharmacy.com/ |date=2025-06-21 }} |- |८||डॉ. एन.जे. पाऊलबुधे कॉलेज ऑफ फार्मसी||वसंत टेकडी, सावेडी,[[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||http://bpharmacy.sspmonline.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250321124125/http://bpharmacy.sspmonline.org/ |date=2025-03-21 }} http://dpharmacy.sspmonline.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250423071130/http://dpharmacy.sspmonline.org/ |date=2025-04-23 }} |- |९||धर्मराज शैक्षणिक प्रतिष्ठानचे फार्मसी कॉलेज||वाळकी, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]|| |- |१०||मुळा एज्युकेशन सोसायटीचे कॉलेज ऑफ फार्मसी||सोनई,[[नेवासा तालुका|नेवासा]]||https://www.mespharmacy.org |- |११||त्रिमूर्ती ग्रामीण फार्मसी कॉलेज ||खडके,[[नेवासा तालुका|नेवासा]]||https://trimurtigraminpharmacy.com |- |१२||पी. व्ही. बेल्हेकर कॉलेज ऑफ फार्मसी ||भानशिवारे,[[नेवासा तालुका|नेवासा]]|| |- |१३||शिवाजीराव पवार कॉलेज ऑफ फार्मसी ||पाचेगाव, [[नेवासा तालुका|नेवासा]]|| |- |१४||श्री. विवेकानंद नर्सिंग होम ट्रस्ट, कॉलेज ऑफ फार्मसी||शिवाजीनगर,राहुरी फॅक्टरी,[[राहुरी तालुका|राहुरी]]||https://www.svnhtcop.edu.in |- |१५||श्रीमती सरस्वती वाणी कॉलेज ऑफ फार्मसी||गणेगाव,[[राहुरी तालुका|राहुरी]]||https://prasadgramin.com/mrs-saraswati-wani-college-of-pharmacy |- |१६||वाणी कॉलेज ऑफ फार्मसी||गणेगाव,[[राहुरी तालुका|राहुरी]]||https://prasadgramin.com/wani-college-of-pharmacy |- |१७||राष्ट्रसंत जनार्दन स्वामी कॉलेज ऑफ फार्मसी|| कोकमठाण,[[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]]||https://pharmacy.rjsgi.com |- |१८||संजीवनी कॉलेज ऑफ फार्मास्युटिकल अँड रिसर्च||[[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]]||https://sanjivanipharm.org.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250712214414/http://sanjivanipharm.org.in/ |date=2025-07-12 }} |- |१९||डॉ. कोळपे इन्स्टिट्यूट ऑफ फार्मसी||कोळपेवाडी,[[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]]|| |- |२०||प्रवरा रूरल कॉलेज ऑफ फार्मसी||प्रवरारानगर,लोणी,[[राहाता तालुका|राहता]]||https://prcop.in |- |२१||प्रवरा रुरल एज्युकेशन सोसायटीची इन्स्टिट्यूट ऑफ फार्मसी||लोणी खुर्द,[[राहाता तालुका|राहता]]||https://pravara.in/institute-of-pharmacy-loni |- |२२||आबासाहेब काकडे कॉलेज ऑफ फार्मसी||बोधेगाव, [[शेवगाव तालुका|शेवगाव]]||http://www.kakadebpharmacy.in |- |२३||श्री. लक्ष्मणराव त्र्यंबकराव नाकाडे फार्मसी कॉलेज ||ढोरजलगाव-पूर्व,[[शेवगाव तालुका|शेवगाव]]|| |- |२४||मातोश्री मिराताई आहेर कॉलेज ऑफ फार्मसी||कर्जुले हर्या,[[पारनेर तालुका|पारनेर]]||https://mmacop.org |- |२५||शांतीनिकेतन कॉलेज ऑफ फार्मसी||धोत्रे बुद्रुक,[[पारनेर तालुका|पारनेर]] ||https://www.shantiniketancollegeofpharmacy.com |- |२६||सहकार महर्षी किसनराव वराळ पाटील कॉलेज ऑफ फार्मसी ||निघोज,[[पारनेर तालुका|पारनेर]]||https://www.shraddhaedu.com |- |२७||डी.के. औटी कॉलेज ऑफ फार्मसी||[[पारनेर तालुका|पारनेर]]|| |- |२८||परिक्रमा कॉलेज ऑफ फार्मसी||काष्टी, [[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा]]||https://parikramapharmacy.com |- |२९||साईकृपा इन्स्टिट्यूट ऑफ फार्मसी||घारगाव, [[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा]]||http://saikrupapharmacy.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250719073451/http://saikrupapharmacy.com/ |date=2025-07-19 }} |- |३०||रत्नदीप कॉलेज ऑफ फार्मसी||रत्नापूर, [[जामखेड तालुका|जामखेड]]||https://rpcjamkhed.com |- |३१||कै.देवराव दिगंबर वरात कॉलेज ऑफ फार्मसी||साकत, [[जामखेड तालुका|जामखेड]]|| |- |३२||मातोश्री राधा कॉलेज ऑफ डी.फार्मसी||वीरगाव,[[अकोले तालुका|अकोले]]||https://www.mrcpvirgaon.education |- |३३||प्रतिभाताई पवार कॉलेज ऑफ फार्मसी ||वडाळा महादेव, [[श्रीरामपूर तालुका|श्रीरामपूर]]||https://pratibhataipawarcop.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250619031426/https://www.pratibhataipawarcop.com/ |date=2025-06-19 }} |- |३४||अशोक कॉलेज ऑफ फार्मसी||अशोकनगर,[[श्रीरामपूर तालुका|श्रीरामपूर]]|| |- |३५||लोकनेते आप्पासाहेब राजळे कॉलेज ऑफ फार्मसी||आदिनाथनगर,[[पाथर्डी तालुका|पाथर्डी]]||https://pharmacy.dprss.in |- |३६||अमृतवाहिनी इन्स्टिट्यूट ऑफ फार्मसी||संगमनेर एस. के.,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]]||https://www.amrutdpharm.org |- |३७||अमृतवाहिनी कॉलेज ऑफ फार्मसी||संगमनेर एस. के.,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]]||https://www.amrutdpharm.co.in{{मृत दुवा|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |३८||विद्या निकेतन इन्स्टिट्यूट ऑफ फार्मसी अँड रिसर्च सेंटर ||बोटा, [[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] ||https://www.vidyaniketanglobal.com/pharmacy {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230712054626/https://www.vidyaniketanglobal.com/pharmacy/ |date=2023-07-12 }} |- |३९||डॉ. इथापे इन्स्टिट्यूट ऑफ फार्मसी||वेल्हाळे,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] ||https://drithapepharmacy.com |- |४०||श्री स्वामी समर्थ इन्स्टिट्यूट ऑफ फार्मसी, ||माळवाडी,बोटा, [[संगमनेर तालुका|संगमनेर]]|| |- |४१||अश्विन कॉलेज ऑफ फार्मसी||मांची हिल,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]]|| |- |४२ || शारदा कॉलेज ऑफ फार्मसी|| वडगाव गुप्ता, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]|| |- |} ===शेती(एग्रीकल्चर)=== {| class="wikitable" |- ! क्र. !! महाविद्यालयाचे नाव !! गाव, तालुका !! संकेतस्थळ(वेबसाईट) |- |१||कृषी महाविद्यालय||विळद घाट, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]]||https://www.vikheagrinagar.in/ |- |२ ||कॉलेज ऑफ ॲग्री. जैव-तंत्रज्ञान|| मदडगाव,[[नगर तालुका|अहिल्यानगर]] || |- |३ ||कृषी महाविद्यालय || मदडगाव,[[नगर तालुका|अहिल्यानगर]] || |- |४ ||मुळा एज्युकेशन सोसायटीचे कृषी महाविद्यालय||सोनई,[[नेवासा तालुका|नेवासा]]||https://coasonai.com/ |- |५ ||कृषी महाविद्यालय||भानशिवारे,[[नेवासा तालुका|नेवासा]]||https://sbsbssagri.org/ |- |६ ||डॉ. अण्णासाहेब शिंदे कॉलेज ऑफ अ‍ॅग्री. इंजिनिअरिंग अँड टेक्नॉलॉजी||महात्मा फुले कृषि विद्यापीठ,[[राहुरी तालुका|राहुरी]]|| |- |७ ||कॉलेज ऑफ ॲग्री. जैव-तंत्रज्ञान||लोणी बुद्रुक,[[राहाता तालुका|राहता]]||https://pravara.in/college-of-agricultural-biotechnology-loni/ |- |८||कृषी महाविद्यालय ||लोणी बुद्रुक,[[राहाता तालुका|राहता]]|| https://pravara.in/college-of-agriculture-loni/ |- |९||कृषी व्यवसाय व्यवस्थापन महाविद्यालय ||लोणी बुद्रुक,[[राहाता तालुका|राहता]]||https://pravara.in/business-management-loni/ |- |१०||कॉलेज ऑफ फूड टेक्नॉलॉजी||खडकेवाके ,[[राहाता तालुका|राहता]]|| |- |११ ||साईकृपा कृषी महाविद्यालय ||घारगाव, [[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा]]||http://saikrupabscagri.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250918004959/http://saikrupabscagri.com/ |date=2025-09-18 }} |- |१२ ||साईकृपा अन्न तंत्रज्ञान महाविद्यालय||घारगाव, [[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा]]|| |- |१३ ||पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शासकीय कृषी महाविद्यालय(Goverment )||हळगाव,[[जामखेड तालुका|जामखेड]]|| |- |१४||कृषी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय||मिरजगाव,[[कर्जत तालुका|कर्जत]]|| |- |१५ ||सदगुरू कृषि महाविद्यालय ||मिरजगाव,[[कर्जत तालुका|कर्जत]] || |- |१६||श्रमशक्ती कृषी महाविद्यालय||मालदाड,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] ||http://sevasanskarsanstha.org.in/Shramshakti%20college%20of%20Agriculture/Home.php |- |१७||कृषी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय||मालदाड,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] ||http://sevasanskarsanstha.org.in/Sharamshakti%20Engineering%20Technology/Home.php |- |१८||श्रमशक्ती कॉलेज ऑफ फूड तंत्रज्ञान||मालदाड,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] ||http://sevasanskarsanstha.org.in/Sharamshakti%20Food%20Technology/index.php |- |१९||सहकार महर्षी भाऊसाहेब थोरात कृषी महाविद्यालय|| अमृतनगर, [[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] ||https://www.amrutagri.assvs.org/ |- |२०||वृंदावन कृषी महाविद्यालय ||गुंजाळवाडी,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] || https://drsgiagri.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250710022841/http://drsgiagri.org/ |date=2025-07-10 }} |- |२१||कृषी व्यवसाय व्यवस्थापन महाविद्यालय||गुंजाळवाडी,[[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] || https://drsgilmdp.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250717185415/http://drsgilmdp.org/ |date=2025-07-17 }} |- |} == विशेष == मराठी भाषेतील सार्वकालिक सर्वोत्कृष्ट ग्रंथ म्हणजे ग्रंथराज [[ज्ञानेश्वरी]]. ज्या ज्ञानेश्वरीची एक तरी ओवी अनुभवावी असे म्हणले जाते, तो ग्रंथ अहिल्यानगर जिल्ह्यातील श्रीक्षेत्र [[नेवासा|नेवासे]] येथे संत ज्ञानेश्वरांनी लिहिला. या आध्यात्मिक वैशिष्ट्यांसह आज अहिल्यानगर महाराष्ट्रात सर्वाधिक क्षेत्रफळ असलेला जिल्हा, सर्वाधिक सिंचन क्षेत्र असलेला आणि सर्वाधिक सहकारी साखर कारखाने असलेला जिल्हा अशी वैशिष्ट्ये दिमाखाने मिरवत आहे. अहिल्यानगर जिल्हा सहकारी साखर कारखान्यांचा मूल स्रोत म्हणून! [[डॉ. विठ्ठलराव विखे-पाटील]] यांनी जिल्ह्यात प्रवरानगर (लोणी) येथे राज्यातील पहिली सहकारी पतपेढी (लोणी-बुद्रुक सहकारी पतपेढी) सुरू केली (१९२३), तसेच राज्यातील पहिला सहकारी साखर कारखाना स्थापन केला (जून १९५०) आणि सहकार या तत्त्वाची मुहूर्तमेढ राज्यात रोवली गेली. अर्थतज्ज्ञ [[धनंजय रामचंद्र गाडगीळ]] या कारखान्याचे पहिले अध्यक्ष होते. या पहिल्या यशस्वी प्रयोगानंतर सहकारी साखर कारखान्यांची एक साखळीच राज्यात निर्माण झाली. एक सहकारी साखर कारखाना आणि त्या भोवतीच्या परिसराचा शैक्षणिक, औद्योगिक व सोयी सुविधांचा विकास अशी परंपरा महाराष्ट्रात निर्माण झाली. 'राळेगणसिद्धी' या खेड्याने जिल्ह्याने जलव्यवस्थापनाचा एक आदर्श निर्माण केला, तर 'हिवरे बाजार' हे आदर्श खेडे म्हणून नावारूपास आले. तसेच पाथर्डी तालुक्यातील 'मढी' हे शहर 'कानिफनाथगड' म्हणून प्रसिद्ध आहे. नाथसंप्रदयाचा पाया येथेच रचलेला आढळून येतो. [[चित्र:Kanifnath temple madhi.jpg|इवलेसे]] ==अहिल्यानगर जिल्ह्यातील साखर कारखाने== {| class="wikitable" |- ! क्र. !! कारखान्याचे नाव !! गाव, तालुका |- |१||पद्मश्री डॉ.विठ्ठलराव विखे पाटील सहकारी साखर कारखाना,||प्रवरानगर, [[राहता तालुका |राहता]] |- | २ || श्री गणेश सहकारी साखर कारखाना || गणेशनगर, [[राहाता तालुका|राहाता]] |- | ३ || मुळा सहकारी साखर कारखाना || सोनई, [[नेवासा तालुका|नेवासा]] |- | ४ || लोकनेते मारुतीराव घुले पाटील ज्ञानेश्वर सहकारी साखर कारखाना || भेंडा, [[नेवासा तालुका|नेवासा]] |- |५||स्वामी समर्थ शुगर अँड अ‍ॅग्रो इंडस्ट्रीज लि.||माळेवाडी, वरखेड, [[नेवासा तालुका |नेवासा]] |- | ६ || अगस्ती सहकारी साखर कारखाना लि. || अगस्तीनगर, [[अकोले तालुका|अकोले]] |- | ७ || अशोक सहकारी साखर कारखाना लि. || अशोकनगर, [[श्रीरामपूर तालुका|श्रीरामपूर]] |- | ८ || डॉ. बाबुराव बापूजी तनपुरे सहकारी साखर कारखाना लि. || शिवाजीनगर, [[राहुरी तालुका|राहुरी]] |- |९||प्रसाद शुगर अँड ऍग्रो प्रॉडक्ट्स लिमिटेड||वांबोरी, [[राहुरी तालुका| राहुरी]] |- | १० || सहकारमहर्षी भाऊसाहेब थोरात सहकारी साखर कारखाना लि. || अमृतनगर, [[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] |- |११||श्री गजानन महाराज शुगर लि., (जुने नाव युटेक शुगर लि.)||कवठे मलकापूर, [[संगमनेर तालुका |संगमनेर]] |- | १३ || गंगामाई इंडस्ट्रीज अँड कन्स्ट्रक्शन प्रायव्हेट लिमिटेड || गंगामाई, हरीनगर, [[शेवगाव तालुका|शेवगाव]] |- |१३||संघर्षयोद्धा बबनराव ढाकणे केदारेश्वर सहकारी साखर कारखाना||सुमननगर, बोधेगाव, [[शेवगाव तालुका |शेवगाव]] |- | १४ || बारामती ॲग्रो (युनिट क्र. 3) जय श्रीराम शुगर अँड ॲग्रो प्रॉडक्ट्स लि. || हळगाव, [[जामखेड तालुका|जामखेड]] |- | १५ || श्री अंबिका शुगर प्रायव्हेट लिमिटेड || अंबिकानगर, [[कर्जत तालुका (अहिल्यानगर)|कर्जत]] |- | १६ || कर्मवीर शंकरराव काळे सहकारी साखर कारखाना || गौतमनगर कोळपेवाडी, [[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]] |- |१७||सहकार महर्षी शंकरराव कोल्हे सहकारी साखर कारखाना (संजीवनी) ||सहजानंदनगर,शिंगणापूर [[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]] |- |१८||पियुष शुगर अँड पावर प्रायव्हेट लिमिटेड||वाळकी देऊळगाव सिद्धी, [[नगर तालुका|अहिल्यानगर]] |- |१९|| कर्मयोगी कुंडलिकराव रामराव जगताप पाटील कुकडी सहकारी साखर कारखाना || पिंपळगाव पिसा, [[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा]] |- |२०||ओंकार शुगर अँड अलाइड इंडस्ट्रीज प्रा. लि. (युनिट-७)|| देवदैठण, [[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा]] |- |२१||गौरी शुगर अँड डिस्टिलरीज प्रायव्हेट लिमिटेड (युनिट क्र. ०४)|| हिरडगाव, [[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा]] |- |२२||सहकार महर्षी शिवाजीराव नारायणराव नागवडे सहकारी साखर कारखाना लि.|| श्रीगोंदा फॅक्टरी, [[श्रीगोंदा तालुका |श्रीगोंदा]] |- |२३||श्री वृद्धेश्वर सहकारी साखर कारखाना||आदिनाथनगर, [[पाथर्डी तालुका |पाथर्डी]] |- |२४||श्री क्रांती शुगर अँड पॉवर लिमिटेड||देवीभोयरे,[[पारनेर तालुका |पारनेर]] |- |२५||कृषीनाथ ग्रीन एनर्जी लिमिटेड, (संचालित सोपानराव बाळकृष्ण ढसाळ अ‍ॅग्रो पॉवर लिमिटेड,||ढवळपुरी, [[पारनेर तालुका| पारनेर]] |} == ऐतिहासिक महत्तव == पूर्वीच्या काळात या भागावर असलेल्या [[निजामशहा (अहमदनगर)|निजामशाही]] व [[मोगल]] साम्राज्याचे वर्चस्व लक्षात येते. रामायणकाळात [[अगस्त्य|अगस्ती]] ऋषींनी [[विंध्य]] पर्वत ओलांडून गोदावरी नदीच्या किनाऱ्यावर वसाहत स्थापन केल्याचे आणि त्यांची व श्रीरामाची भेट झाल्याचे मानले जाते. आणखी महत्त्वाचे म्हणजे महाराष्ट्रामध्ये पहिली मानवी वसाहत याच जिल्ह्यात प्रवरा व [[गोदावरी]] नद्यांच्या किनाऱ्यावर झाली, असा निष्कर्ष पुण्याच्या डेक्कन कॉलेजने नेवासातील उत्खननानंतर काढला आहे. भारतीय पुरातत्त्व विभागाने श्रीरामपूर तालुक्यातील [[दायमाबाद]] येथे केलेल्या उत्खननातून या जिल्ह्यात [[सिंधु संस्कृती|सिंधु संस्कृतीचे]] अस्तित्त्व सिद्ध झालेले आहे. === निजामशाही === {{मुख्य|निजामशाही}} १५ व्या शतकाच्या शेवटी, इ.स. १४८६ मध्ये तत्कालीन [[बहामनी सल्तनत|बहामनी राज्याचे]] पाच तुकडे झाले. त्यामधून फुटून निघालेल्या मलिक अहमदशहा बहिरी या निजामशहाने मे, १४९० मध्ये सीना नदीकाठी शहर वसवण्यास सुरुवात केली. याच्या नावावरूनच या शहराला अहमदनगर असे नाव पडले. इ.स. १४९४ मध्ये शहर रचना पूर्ण होऊन अहमदनगर निजामशहाची राजधानी बनले. या शहराची तुलना त्या काळी [[कैरो]], [[बगदाद]] या समृद्ध शहरांशी केली जात असे. अहमदशहा, बुऱ्हाणशहा, [[चांदबिबी|सुलताना चांदबिबी]] यांची कारकीर्द असणारी निजामशाही येथे इ.स. १६३६ पर्यंत टिकली. निजामशाहीच्या पडत्या काळात [[शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांचे]] वडील [[शहाजीराजे भोसले]] यांनी छोट्या मूर्तझा निजामशहाला मांडीवर घेऊन नगरचा कारभार पाहिला. पुढे काही काळ नगरने मराठेशाही व शहाजहान बादशहाची मोगलशाही अनुभवली. १७५९ मध्ये अहमदनगर पेशव्यांकडे आले आणि १८०३ मध्ये ते इंग्रजांच्या ताब्यात गेले. १८१८ पासून अहिल्यानगर वर पूर्णपणे इंग्रजांचा अंमल होता. १८२२ मध्ये ब्रिटिशांनी अहमदनगर जिल्ह्याची स्थापना केली. पुण्यश्लोक राजमाता [[अहिल्यादेवी होळकर|अहिल्याबाई होळकर]] यांचा जन्म याच नगर जिल्ह्यातील चौंडी ता.जामखेड या गावी झाला. त्यांचे वडील मानकोजी शिंदे हे चौंडी ता.जामखेड या गावाचे पाटील होते. अहिल्यादेवींचे बालपण याच गावात गेले. त्या शिवभक्त होत्या. पुढे मराठा साम्राज्याचे इंदौर संस्थानच्या खंडेराव होळकर यांच्याशी त्यांचा विवाह झाला. त्या सुभेदार राजे मल्हारराव होळकर यांच्या त्या सून होत. त्यांच्या नंतर अहिल्यादेवी ह्या मध्य भारताच्या माळवा राज्याच्या महाराणी म्हणून 28 वर्ष राज्यकारभार सांभाळला.त्यांनी भारत देशात ठिकठिकाणी मंदिरे, धर्मशाळा, घाट, पाणपोई- विहिरी, बारवे, अन्नछत्रे उभारले. === भारत छोडो आंदोलन === इ.स. १९४२ च्या चलेजाव आंदोलनाच्या काळात [[पंडित जवाहरलाल नेहरू]], [[सरदार वल्लभभाई पटेल]], [[मौलाना आझाद]], डॉ. पी.सी. घोष इत्यादी राष्ट्रीय नेते नगरमधील भुईकोट किल्ल्यात बंदिवासात होते. डिस्कव्हरी ऑफ इंडिया हा प्रसिद्ध ग्रंथ पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी याच किल्ल्यात लिहिला. या ग्रंथाची काही हस्तलिखिते आजही येथे पाहण्यास मिळतात. याच किल्ल्यात डॉ. पी.सी. घोष यांनी हिस्ट्री ऑफ एन्शंट इंडियन सिव्हिलायझेशन हा ग्रंथ शब्दबद्ध केला. तसेच [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांनी थॉट्स ऑफ पाकिस्तान व [[मौलाना आझाद]] यांनी [[गुबार - ए - खातिर]] हे ग्रंथ याच शहरात लिहिले. == राजकीय संरचना == अहिल्यानगर जिल्ह्यात २ लोकसभा मतदारसंघ असून १२ विधानसभा मतदारसंघ आहेत. === अहमदनगर लोकसभा मतदारसंघ === हा मतदारसंघ अहमदनगर शहर विधानसभा मतदारसंघ, [[कर्जत जामखेड विधानसभा मतदारसंघ|कर्जत-जामखेड]], [[पारनेर विधानसभा मतदारसंघ|पारनेर]], [[राहुरी विधानसभा मतदारसंघ|राहुरी]], [[शेवगाव विधानसभा मतदारसंघ|शेवगाव-पाथर्डी]] व [[श्रीगोंदा विधानसभा मतदारसंघ|श्रीगोंदा]] या विधानसभा मतदारसंघांचा बनला आहे. === शिर्डी लोकसभा मतदारसंघ === हा इ.स. २००९ पासून अनुसूचित जातींसाठी राखीव असलेला लोकसभा मतदारसंघ [[श्रीरामपूर विधानसभा मतदारसंघ|श्रीरामपूर]], [[शिर्डी विधानसभा मतदारसंघ|शिर्डी]], [[अकोले विधानसभा मतदारसंघ|अकोले]], [[संगमनेर विधानसभा मतदारसंघ|संगमनेर]], [[कोपरगाव विधानसभा मतदारसंघ|कोपरगाव]], [[नेवासा विधानसभा मतदारसंघ|नेवासा]] या विधानसभा मतदारसंघांचा बनला आहे. === जिल्ह्यातील विधानसभा मतदारसंघ === * [[अहमदनगर शहर विधानसभा मतदारसंघ]] * [[पारनेर विधानसभा मतदारसंघ]] * [[कर्जत जामखेड विधानसभा मतदारसंघ]] * [[पाथर्डी-शेवगाव विधानसभा मतदारसंघ]] * [[श्रीगोंदा विधानसभा मतदारसंघ]] * [[श्रीरामपूर विधानसभा मतदारसंघ]] * [[राहुरी विधानसभा मतदारसंघ]] * [[शिर्डी विधानसभा मतदारसंघ]] * [[अकोले विधानसभा मतदारसंघ]] * [[कोपरगाव विधानसभा मतदारसंघ]] * [[नेवासा विधानसभा मतदारसंघ]], * [[संगमनेर विधानसभा मतदारसंघ]] :तसेच जिल्ह्यात ७५ जिल्हा परिषद मतदारसंघ असून, १५० पंचायत समिती मतदारसंघ आहेत. == शेती == ज्वारी हे या जिल्ह्यातील प्रमुख पीक असून ते दोन्ही हंगामांत घेतले जाते. ऊस हेदेखील महत्त्वाचे पीक असून जिल्ह्यातील साखर कारखान्यांची संख्या ही महाराष्ट्रात सर्वाधिक आहे. अलीकडच्या काळात जिल्ह्यात द्राक्ष, मोसंबी, डाळिंब या फळांचे तसेच सूर्यफुलाचे क्षेत्र व उत्पादन वाढते आहे. जिल्ह्यातील शेवंतीची फुले ही महाराष्ट्रात प्रसिद्ध आहेत. राज्याबाहेरही शेवंतीला मागणी असते. जिल्ह्यात [[श्रीरामपूर]] येथे मोसंबी संशोधन केंद्र आहे. कृषी व शैक्षणिकदृष्ट्या अहिल्यानगर जिल्ह्याचे सर्वांत महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे [[राहुरी]] येथे स्थापन झालेले, महाराष्ट्रातील पहिले कृषी विद्यापीठ म्हणजेच [[महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ]] होय. या ठिकाणी कृषीविषयक विविध अभ्यासक्रम शिकवले जातात तसेच अनेक पिकांबाबत संशोधन केले जाते. या विद्यापीठाने संशोधन करून वापरात आणलेल्या विविध पिकांच्या जाती राज्यातील शेतकऱ्यांमध्ये लोकप्रिय आहेत. अकोले तालुक्यात प्रवरा नदीवर बांधण्यात आलेले [[भंडारदरा धरण]], राहुरीजवळ बारागाव नांदूूूर येथील [[मुळा धरण]] हे जिल्ह्यातील प्रमुख सिंंचन प्रकल्प आहेत. == अहिल्यानगर जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळे == ===धार्मिक स्थळे=== * [[मोहटादेवी|जगदंबा देवी सार्वजनिक देवस्थान ट्रस्ट, मोहटे ता. पाथर्डी जि. अहिल्यानगर]] * [[विशाल गणपती]] मंदिर, माळीवाडा, अहिल्यानगर * स्वयंभू निद्रिस्त गणपती मंदिर, आव्हाणे बु, शेवगाव. * श्री हरिहरेश्वर कैलाश गमन देवस्थान, महादेव दर्रा (तोंडोळी) * कान्होबा उर्फ कानिफनाथ देवस्थान, मढी, पाथर्डी. * बहिरीआई व सेवालाल महाराज देवस्थान,सेवानगर तांडा, तोंडोळी (पाथर्डी) * श्री अनखिरी देवी मंदिर, धानोरा (फक्रबाद), जामखेड, अहिल्यानगर * रेणूका माता मंदिर, धामणगाव देवी * [[अमृतेश्वर मंदिर]], [[रतनवाडी]] * जगदंबा मंदिर / मोहटादेवी मंदिर, पाथर्डी * दुर्गामाता मंदिर शिराळ, पाथर्डी * [[जगदंबामाता मंदिर, टाहाकरी]] * जगदंबा देवी मंदिर, राशिन * श्री ढोकेश्वर मंदिर, टाकळी ढोकेश्वर * [[भगवानगड]], ता. पाथर्डी जि. अहिल्यानगर * [[रेणुकामाता मंदिर, केडगाव]] * [[शनी-शिंगणापूर]] * साईबाबा मंदिर, [[शिर्डी]] * पैस खांब मंदिर, नेवासा * वृद्धेश्वर शिव मंदिर, घाटशिरस * विठ्ठल मंदिर, पळशी (पारनेर) * श्री कोरठण खंंडोबा मंदिर, पिंपळगाव रोठा * [[सिद्धटेक]] * गोरक्षनाथ मंदिर, मांजरसुंबा * [[देवगड (नेवासा)]] * साईबाबा तपोभूमी मंदिर, कोपरगाव * शुक्राचार्य मंदिर, कोपरगाव * भगवती माता मंदिर, कोल्हार * वाकडी. श्री क्षेत्र खंंडोबा मंदिर (वाकडी खंंडोबाची) * कुशाबाबा देवस्थान (सातवड) * ढोलेश्वर देवस्थान (सातवड) === ऐतिहासिक वारसा असलेली स्थळे === * [[अहिल्यानगर किल्ला]] * सलाबत खान कबर * [[चांदबिबी महाल]] * फराहबक्ष महाल, अहिल्यानगर शहर * धर्मवीरगड (पेडगाव किल्ला) * किल्ले शिवपट्टन, खर्डा निजामकालीन गढी * कानिफनाथ गड, मढी, छत्रपती संभाजी महाराजांच्या पत्नी येसूबाईंनी या गडाचे बांधकाम केले. === निसर्गपर्यटन स्थळे === * [[भंडारदरा धरण]] * [[हरिश्चंद्रगड]] * [[कळसूबाई शिखर]] * रेहेकुरी काळवीट अभयारण्य * रांजणखळगे, निघोज * डोंगरगण (अहिल्यानगर) * पेमगिरी (संगमनेर) - वडाचे झाड * साईबन, अहिल्यानगर * [[मुळा धरण]] == महत्त्वाची ठिकाणे == *'''कोकमठाण''' - विश्वात्मक जंगलीदास महाराज आश्रम *'''पुणतांबा''' - गोदावरी नदीच्या तीरावरील प्राचीन तीर्थक्षेत्र. संत चांगदेव महाराजांची समाधी. *'''मढी''' - श्री कानिफनाथ समाधी मंदिर *'''साकुरी''' - सदगुरू उपासनी महाराज आश्रम *[[राळेगण सिद्धी]] व [[हिवरे बाजार]] - संपूर्ण भारतात प्रसिद्ध असलेली आदर्श गावे. *[[दायमाबाद]]- पुरातत्त्वीय उत्खनन स्थळ *'''राशिन -''' श्री जगदंबा देवी मंदिर संपूर्ण महाराष्ट्रातील लाखो भाविकांचे श्रद्धास्थान व कुलदैवत. == अहिल्यानगर जिल्ह्यातील तालुके == अहमदनगर जिल्ह्यात एकूण ४ उपविभाग आणि १४ तालुके आहेत. # [[अकोले तालुका|अकोले]] ([[संगमनेर उपविभाग]]) # [[कर्जत तालुका (अहमदनगर)|कर्जत]] ([[कर्जत उपविभाग]]) # [[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]] ([[संगमनेर उपविभाग]]) # [[जामखेड तालुका|जामखेड]] ([[कर्जत उपविभाग]]) # [[नगर तालुका|नगर]] ([[अहिल्यानगर उपविभाग]]) # [[नेवासा तालुका|नेवासा]] ([[श्रीरामपूर उपविभाग]]) # [[पाथर्डी तालुका|पाथर्डी]] ([[अहिल्यानगर उपविभाग]]) # [[पारनेर तालुका|पारनेर]] ([[अहिल्यानगर उपविभाग]]) # [[राहाता तालुका|राहाता]] ([[श्रीरामपूर उपविभाग]]) # [[राहुरी तालुका|राहुरी]] ([[श्रीरामपूर उपविभाग]]) # [[शेवगाव तालुका|शेवगाव]] ([[अहिल्यानगर उपविभाग]]) # [[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा]] ([[अहिल्यानगर उपविभाग]]) नवीन रचनेनुसार # [[श्रीरामपूर तालुका|श्रीरामपूर]] ([[श्रीरामपूर उपविभाग]]) # [[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] ([[संगमनेर उपविभाग]]) नवीन रचनेनुसार श्रीगोंदा (पूर्वीचा [[कर्जत उपविभाग]]) व पारनेर यांचे एकत्रित उपविभागीय कार्यालय अहिल्यानगर येथे स्थापण्यात आले आहे. [[अहिल्यानगर]] शहरापासून १२ किमी अंतरावर चांदबीबीचा महाल आहे ती एक ऐतिहासिक वास्तू आहे, तसेच शहराच्या पूर्वेस भातोडी या ठिकाणी तलाव आहे त्या तलावाची भिंत [[शाहू महाराज|छत्रपती शाहू महाराज]] यांनी एका युद्धाच्या वेळी फोडली होती व त्या पाण्याच्या प्रवाहाने विरोधी सैन्य वाहून गेले होते असा इतिहास सांगितला जातो तसेच तिथे शहाजी राजे यांचे बंधू शरीफजी राजे यांची समाधी देखील आहे. तसेच प्रसिद्ध अभिनेते सदाशिव अमरापूरकर यांनी [[अहिल्यानगर]] शहरात वास्तव्य केलेले आहे. राष्ट्रसंत आचार्य आनंद ऋषिजी महाराज यांचे जन्मगाव देखील याच जिल्ह्यात [[पाथर्डी तालुका|पाथर्डी]] तालुक्यातील चिचींडी या गावी झालेला आहे. स्वराज्याचे गुप्तहेर खात्याचे प्रमुख बहिर्जी नाईक यांचे पूर्वजांचे मूळ गाव [[पारनेर]] तालुक्यातील हंगा आहे अशी ही आख्यायिका आहे. माजी मुख्यमंत्री सुशील कुमार शिंदे यांनी याच जिल्ह्यातून निवडणूक लढवली होती. जायकवाडी धरण हे [[अहिल्यानगर]] जिल्ह्यातील [[शेवगाव]] तालुक्यातील जायकवाडी या ठिकाणी आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भौगोलिक स्थान |मध्य = अहिल्यानगर जिल्हा |उत्तर = [[नाशिक जिल्हा]] |ईशान्य = [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा]] |पूर्व = [[बीड जिल्हा]] |आग्नेय = [[धाराशिव जिल्हा]] |दक्षिण = [[सोलापूर जिल्हा]] |नैऋत्य = [[पुणे जिल्हा]] |पश्चिम = [[ठाणे जिल्हा]] |वायव्य = [[नाशिक जिल्हा]] }} {{महाराष्ट्रातील जिल्हे}} {{अहिल्यानगर जिल्हा}} [[वर्ग:अहिल्यानगर जिल्हा]] [[वर्ग:नाशिक विभागातील जिल्हे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील जिल्हे]] l1e7ltyy08g5kwlwex7rx4e10zwb1b7 0 8668 2697636 2231692 2026-07-29T06:31:32Z Dharmadhyaksha 28394 2697636 wikitext text/x-wiki भारताच्या [[हरियाणा]] राज्यात २३ जिल्हे आहेत. त्यांवर एक दृष्टिक्षेप. == इतिहास == डिसेंबर २०२५ मध्ये हरियाणा सरकारने हिसार जिल्ह्यामधून [[हांसी जिल्हा|हांसी जिल्ह्याच्या]] निर्मीतीची घोषणा केली.<ref>{{cite web|url=https://www.amarujala.com/haryana/chandigarh-haryana/haryana-cabinet-has-approved-creation-of-new-district-hansi-which-will-include-110-villages-2025-12-17 |title=हरियाणा का 23वां जिला: नए जिले हांसी को कैबिनेट ने दी मंजूरी... कौन से 110 गांव शामिल? यहां देखें पूरी लिस्ट |publisher=[[अमर उजाला]] |date=१७ डिसेंबर २०२५ |access-date=२९ जुलै २०२६}}</ref> == यादी == {| class="wikitable sortable" |- ! क्र. !! संकेत !! जिल्हा !! प्रशासकीय केंद्र !! विभाग !! लोकसंख्या <br>(२०११) !! क्षेत्रफळ <br>(किमी²) !! घनता <br>(प्रती किमी²) !! निर्मीती !! नकाशा |- | १ || AM || [[अंबाला जिल्हा|अंबाला]] || [[अंबाला]] || rowspan="4"| [[अंबाला विभाग]] || ११,३६,७८४ || १,५७४ || || १९६६ || [[File:Ambala in Haryana (India).svg|100x100px]] |- | २ || KU || [[कुरुक्षेत्र जिल्हा|कुरुक्षेत्र]] || [[कुरुक्षेत्र, हरियाणा|कुरुक्षेत्र]] || ९,६४,२३१ || १,५३० || || १९७३ || [[File:India - Haryana - Kurukshetra.svg|100x100px]] |- | ३ || PK || [[पंचकुला जिल्हा|पंचकुला]] || [[पंचकुला]] || ५,५८,८९० || ८९८ || || १९९५ || [[File:India - Haryana - Panchkula.svg|100x100px]] |- | ४ || YN || [[यमुना नगर जिल्हा|यमुना नगर]]|| [[यमुना नगर]]|| १२,१४,१६२ || १,७६८ || || १९८९ || [[File:Yamuna Nagar in Haryana (India).svg|100x100px]] |- | ५ || FR || [[फरीदाबाद जिल्हा|फरीदाबाद]] || [[फरीदाबाद]] || rowspan="3"| [[फरीदाबाद विभाग]] || १७,९८,९५४ || ७४२ || || १९७९ || [[File:India - Haryana - Faridabad.svg|100x100px]] |- | ६ || NH || [[नूह जिल्हा|नूह]] || [[नुह]] || १०,८९,४०६ || १,८७४ || || २००५ || [[File:Nuh in Haryana (India).svg|100x100px]] |- | ७ || PL || [[पलवल जिल्हा|पलवल]] || [[पलवल]] || १०,४०,४९३ || १,३५९ || || २००८ || [[File:India - Haryana - Palwal.svg|100x100px]] |- | ८ || GU || [[गुरुग्राम जिल्हा|गुरुग्राम]] || [[गुरुग्राम]] || rowspan="3"| [[गुरुग्राम विभाग]] || १५,१४,०८५ || १,२५३ || || १९६६ || [[File:India - Haryana - Gurugram.svg|100x100px]] |- | ९ || MA || [[महेन्द्रगढ जिल्हा|महेन्द्रगढ]] || [[नारनौल]] || ९,२१,६८० || १,८५९ || || १९६६ || [[File:India - Haryana - Mahendragarh.svg|100x100px]] |- | १० || RE || [[रेवारी जिल्हा|रेवारी]] || [[रेवारी]] || ८,९६,१२९ || १,५८२ || || १९८९ || [[File:India - Haryana - Rewari.svg|100x100px]] |- | ११ || HI || [[हिसार जिल्हा|हिसार]] || [[हिसार]] || rowspan="4"| [[हिसार विभाग]] || ११,१२,८१५ || २,६३३ || || १९६६ || [[File:India - Haryana - Hisar.svg|100x100px]] |- | १२ || FT || [[फतेहाबाद जिल्हा|फतेहाबाद]] || [[फतेहाबाद]] || ९,४१,५२२ || २,५३८ || || १९९७ || [[File:India - Haryana - Fatehabad.svg|100x100px]] |- | १३ || JI || [[जींद जिल्हा|जींद]] || [[जींद]] || १३,३२,०४२ || २,७०२ || || १९६६ || [[File:India - Haryana - Jind.svg|100x100px]] |- | १४ || SI || [[सिरसा जिल्हा|सिरसा]]|| [[सिरसा]]|| १२,९५,११४ || ४,२७७ || || १९७५ || [[File:India - Haryana - Sirsa.svg|100x100px]] |- | १५ || KR|| [[करनाल जिल्हा|करनाल]] || [[करनाल]] || rowspan="3"| [[करनाल विभाग]] || १५,०६,३२३ || २,५२० || || १९६६ || [[File:India - Haryana - Karnal.svg|100x100px]] |- | १६ || KT|| [[कैथल जिल्हा|कैथल]] || [[कैथल]] || १०,७२,८६१ || २,३१७ || || १९८९ || [[File:India - Haryana - Kaithal.svg|100x100px]] |- | १७ || PP || [[पानीपत जिल्हा|पानीपत]] || [[पानिपत]] || १२,०२,८११ || १,२६८ || || १९८९ || [[File:India - Haryana - Panipat.svg|100x100px]] |- | १८ || RO || [[रोहतक जिल्हा|रोहतक]] || [[रोहतक]] || rowspan="5"| [[रोहतक विभाग]] || १०,५८,६८३ || १,७४५ || || १९६६ || [[File:India - Haryana - Rohtak.svg|100x100px]] |- | १९ || BH || [[भिवानी जिल्हा|भिवानी]] || [[भिवानी]] || ११,२६,८३३ || ३,४३२ || || १९७२ || [[File:India - Haryana - Bhiwani.svg|100x100px]] |- | २० || CD || [[चरखी दादरी जिल्हा|चरखी दादरी]] || [[चरखी दादरी]] || ५,०२,२७६ || १,३७० || || २०१६ || [[File:India - Haryana - Charkhi Dadri.svg|100x100px]] |- | २१ || JH || [[झज्जर जिल्हा|झज्जर]] || [[झज्जर]] || ९,५६,९०७ || १,८३४ || || १९९७ || [[File:India - Haryana - Jhajjar.svg|100x100px]] |- | २२ || SO || [[सोनीपत जिल्हा|सोनीपत]]|| [[सोनीपत]]|| १४,८०,०८० || २,१२२ || || १९७२ || [[File:India - Haryana - Sonipat.svg|100x100px]] |- | २३ || HN || [[हांसी जिल्हा|हांसी]] || [[हांसी]] || [[हिसार विभाग]] || || || || २०२५ || |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतामधील जिल्हे}} [[वर्ग:हरियाणामधील जिल्हे|*]] [[वर्ग:भारतामधील जिल्हे]] hv5awqu6nqypbj4g7e705up8udc7ec2 2697639 2697636 2026-07-29T09:45:04Z Dharmadhyaksha 28394 2697639 wikitext text/x-wiki भारताच्या [[हरियाणा]] राज्यात २३ जिल्हे आहेत. तत्कालीन पूर्व पंजाबच्या विभाजन योजनेनुसार, १ नोव्हेंबर १९६६ रोजी सात जिल्ह्यांसह हरियाणा हे स्वतंत्र राज्य अस्तित्वात आले. हे सात जिल्हे रोहतक, जींद, हिसार, महेंद्रगढ, गुडगांव, कर्नाल आणि अंबाला. == इतिहास == डिसेंबर १९७२ मध्ये, अनुक्रमे रोहतक आणि हिसार या जिल्ह्यांमधून [[सोनीपत जिल्हा|सोनीपत]] आणि [[भिवानी जिल्हा|भिवानी]] हे नवीन जिल्हे निर्माण करण्यात आले. त्यानंतर लगेचच, जानेवारी १९७३ मध्ये कर्नाल जिल्ह्यातून [[कुरुक्षेत्र जिल्हा]] तयार करण्यात आला. सप्टेंबर १९७५ मध्ये, हिसार जिल्ह्याचे विभाजन करून [[सिरसा जिल्हा]] बनवण्यात आला. १५ ऑगस्ट १९७९ रोजी गुडगावचे विभाजन करून [[फरीदाबाद जिल्हा]] निर्माण करण्यात आला. नोव्हेंबर १९८९ मध्ये [[रेवारी जिल्हा|रेवारी]], [[पानिपत जिल्हा|पानिपत]], [[कैथल जिल्हा|कैथल]] आणि [[यमुना नगर जिल्हा|यमुना नगर]] हे चार नवीन जिल्हे अस्तित्वात आले. १९९५ मध्ये अंबाला जिल्ह्यातून [[पंचकुला जिल्हा]] निर्माण करण्यात आला. १९९७ मध्ये [[झज्जर जिल्हा|झज्जर]] आणि [[फतेहाबाद जिल्हा|फतेहाबाद]] हे नवीन जिल्हे तयार करण्यात आले. २००५, २००८ आणि २०१६ मध्ये अनुक्रमे [[नूह जिल्हा|नूह]], [[पलवल जिल्हा|पलवल]] आणि [[चरखी दादरी जिल्हा|चरखी दादरी]]<ref name=CD1>[http://www.business-standard.com/article/pti-stories/notification-of-new-district-charki-dadri-issued-116120300613_1.html Notification of new district charki Dadri issued; Publication: Business Standard newspaper; Published: 3 December 2016; Accessed: 3 May 2022]</ref> हे नवीन जिल्हे निर्माण करण्यात आले. डिसेंबर २०२५ मध्ये हरियाणा सरकारने हिसार जिल्ह्यामधून [[हांसी जिल्हा|हांसी जिल्ह्याच्या]] निर्मीतीची घोषणा केली.<ref>{{cite web|url=https://www.amarujala.com/haryana/chandigarh-haryana/haryana-cabinet-has-approved-creation-of-new-district-hansi-which-will-include-110-villages-2025-12-17 |title=हरियाणा का 23वां जिला: नए जिले हांसी को कैबिनेट ने दी मंजूरी... कौन से 110 गांव शामिल? यहां देखें पूरी लिस्ट |publisher=[[अमर उजाला]] |date=१७ डिसेंबर २०२५ |access-date=२९ जुलै २०२६}}</ref> == यादी == {| class="wikitable sortable" |- ! क्र. !! संकेत !! जिल्हा !! प्रशासकीय केंद्र !! विभाग !! लोकसंख्या <br>(२०११) !! क्षेत्रफळ <br>(किमी²) !! घनता <br>(प्रती किमी²) !! निर्मीती !! नकाशा |- | १ || AM || [[अंबाला जिल्हा|अंबाला]] || [[अंबाला]] || rowspan="4"| [[अंबाला विभाग]] || ११,३६,७८४ || १,५७४ || ७२२ || १९६६ || [[File:Ambala in Haryana (India).svg|100x100px]] |- | २ || KU || [[कुरुक्षेत्र जिल्हा|कुरुक्षेत्र]] || [[कुरुक्षेत्र, हरियाणा|कुरुक्षेत्र]] || ९,६४,२३१ || १,५३० || ६३० || १९७३ || [[File:India - Haryana - Kurukshetra.svg|100x100px]] |- | ३ || PK || [[पंचकुला जिल्हा|पंचकुला]] || [[पंचकुला]] || ५,५८,८९० || ८९८ || ६२२ || १९९५ || [[File:India - Haryana - Panchkula.svg|100x100px]] |- | ४ || YN || [[यमुना नगर जिल्हा|यमुना नगर]]|| [[यमुना नगर]]|| १२,१४,१६२ || १,७६८ || ६८६ || १९८९ || [[File:Yamuna Nagar in Haryana (India).svg|100x100px]] |- | ५ || FR || [[फरीदाबाद जिल्हा|फरीदाबाद]] || [[फरीदाबाद]] || rowspan="3"| [[फरीदाबाद विभाग]] || १७,९८,९५४ || ७४२ || २,४२४ || १९७९ || [[File:India - Haryana - Faridabad.svg|100x100px]] |- | ६ || NH || [[नूह जिल्हा|नूह]] || [[नुह]] || १०,८९,४०६ || १,८७४ || ५८१ || २००५ || [[File:Nuh in Haryana (India).svg|100x100px]] |- | ७ || PL || [[पलवल जिल्हा|पलवल]] || [[पलवल]] || १०,४०,४९३ || १,३५९ || ७६५ || २००८ || [[File:India - Haryana - Palwal.svg|100x100px]] |- | ८ || GU || [[गुरुग्राम जिल्हा|गुरुग्राम]] || [[गुरुग्राम]] || rowspan="3"| [[गुरुग्राम विभाग]] || १५,१४,०८५ || १,२५३ || १,२०८ || १९६६ || [[File:India - Haryana - Gurugram.svg|100x100px]] |- | ९ || MA || [[महेन्द्रगढ जिल्हा|महेन्द्रगढ]] || [[नारनौल]] || ९,२१,६८० || १,८५९ || ४९५ || १९६६ || [[File:India - Haryana - Mahendragarh.svg|100x100px]] |- | १० || RE || [[रेवारी जिल्हा|रेवारी]] || [[रेवारी]] || ८,९६,१२९ || १,५८२ || ५६६ || १९८९ || [[File:India - Haryana - Rewari.svg|100x100px]] |- | ११ || HI || [[हिसार जिल्हा|हिसार]] || [[हिसार]] || rowspan="4"| [[हिसार विभाग]] || ११,१२,८१५ || २,६३३ || ४२२ || १९६६ || [[File:India - Haryana - Hisar.svg|100x100px]] |- | १२ || FT || [[फतेहाबाद जिल्हा|फतेहाबाद]] || [[फतेहाबाद]] || ९,४१,५२२ || २,५३८ || ३७० || १९९७ || [[File:India - Haryana - Fatehabad.svg|100x100px]] |- | १३ || JI || [[जींद जिल्हा|जींद]] || [[जींद]] || १३,३२,०४२ || २,७०२ || ४९२ || १९६६ || [[File:India - Haryana - Jind.svg|100x100px]] |- | १४ || SI || [[सिरसा जिल्हा|सिरसा]]|| [[सिरसा]]|| १२,९५,११४ || ४,२७७ || ३०२ || १९७५ || [[File:India - Haryana - Sirsa.svg|100x100px]] |- | १५ || KR|| [[करनाल जिल्हा|करनाल]] || [[करनाल]] || rowspan="3"| [[करनाल विभाग]] || १५,०६,३२३ || २,५२० || ५९७ || १९६६ || [[File:India - Haryana - Karnal.svg|100x100px]] |- | १६ || KT|| [[कैथल जिल्हा|कैथल]] || [[कैथल]] || १०,७२,८६१ || २,३१७ || ४६३ || १९८९ || [[File:India - Haryana - Kaithal.svg|100x100px]] |- | १७ || PP || [[पानीपत जिल्हा|पानीपत]] || [[पानिपत]] || १२,०२,८११ || १,२६८ || ९४८ || १९८९ || [[File:India - Haryana - Panipat.svg|100x100px]] |- | १८ || RO || [[रोहतक जिल्हा|रोहतक]] || [[रोहतक]] || rowspan="5"| [[रोहतक विभाग]] || १०,५८,६८३ || १,७४५ || ६०६ || १९६६ || [[File:India - Haryana - Rohtak.svg|100x100px]] |- | १९ || BH || [[भिवानी जिल्हा|भिवानी]] || [[भिवानी]] || ११,२६,८३३ || ३,४३२ || ३२८ || १९७२ || [[File:India - Haryana - Bhiwani.svg|100x100px]] |- | २० || CD || [[चरखी दादरी जिल्हा|चरखी दादरी]] || [[चरखी दादरी]] || ५,०२,२७६ || १,३७० || ३६६ || २०१६ || [[File:India - Haryana - Charkhi Dadri.svg|100x100px]] |- | २१ || JH || [[झज्जर जिल्हा|झज्जर]] || [[झज्जर]] || ९,५६,९०७ || १,८३४ || ५२१ || १९९७ || [[File:India - Haryana - Jhajjar.svg|100x100px]] |- | २२ || SO || [[सोनीपत जिल्हा|सोनीपत]]|| [[सोनीपत]]|| १४,८०,०८० || २,१२२ || ६९७ || १९७२ || [[File:India - Haryana - Sonipat.svg|100x100px]] |- | २३ || HN || [[हांसी जिल्हा|हांसी]] || [[हांसी]] || [[हिसार विभाग]] || ५,२७,६५० || १,३५० || ३९० || २०२५ || |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतामधील जिल्हे}} {{हरियाणा - जिल्हे}} [[वर्ग:हरियाणामधील जिल्हे|*]] [[वर्ग:भारतामधील जिल्हे]] kc2456mxqhqydv2h00z8lf17c8p62s5 2697640 2697639 2026-07-29T09:45:34Z Dharmadhyaksha 28394 {{माहिती संचिका}} 2697640 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} भारताच्या [[हरियाणा]] राज्यात २३ जिल्हे आहेत. तत्कालीन पूर्व पंजाबच्या विभाजन योजनेनुसार, १ नोव्हेंबर १९६६ रोजी सात जिल्ह्यांसह हरियाणा हे स्वतंत्र राज्य अस्तित्वात आले. हे सात जिल्हे रोहतक, जींद, हिसार, महेंद्रगढ, गुडगांव, कर्नाल आणि अंबाला. == इतिहास == डिसेंबर १९७२ मध्ये, अनुक्रमे रोहतक आणि हिसार या जिल्ह्यांमधून [[सोनीपत जिल्हा|सोनीपत]] आणि [[भिवानी जिल्हा|भिवानी]] हे नवीन जिल्हे निर्माण करण्यात आले. त्यानंतर लगेचच, जानेवारी १९७३ मध्ये कर्नाल जिल्ह्यातून [[कुरुक्षेत्र जिल्हा]] तयार करण्यात आला. सप्टेंबर १९७५ मध्ये, हिसार जिल्ह्याचे विभाजन करून [[सिरसा जिल्हा]] बनवण्यात आला. १५ ऑगस्ट १९७९ रोजी गुडगावचे विभाजन करून [[फरीदाबाद जिल्हा]] निर्माण करण्यात आला. नोव्हेंबर १९८९ मध्ये [[रेवारी जिल्हा|रेवारी]], [[पानिपत जिल्हा|पानिपत]], [[कैथल जिल्हा|कैथल]] आणि [[यमुना नगर जिल्हा|यमुना नगर]] हे चार नवीन जिल्हे अस्तित्वात आले. १९९५ मध्ये अंबाला जिल्ह्यातून [[पंचकुला जिल्हा]] निर्माण करण्यात आला. १९९७ मध्ये [[झज्जर जिल्हा|झज्जर]] आणि [[फतेहाबाद जिल्हा|फतेहाबाद]] हे नवीन जिल्हे तयार करण्यात आले. २००५, २००८ आणि २०१६ मध्ये अनुक्रमे [[नूह जिल्हा|नूह]], [[पलवल जिल्हा|पलवल]] आणि [[चरखी दादरी जिल्हा|चरखी दादरी]]<ref name=CD1>[http://www.business-standard.com/article/pti-stories/notification-of-new-district-charki-dadri-issued-116120300613_1.html Notification of new district charki Dadri issued; Publication: Business Standard newspaper; Published: 3 December 2016; Accessed: 3 May 2022]</ref> हे नवीन जिल्हे निर्माण करण्यात आले. डिसेंबर २०२५ मध्ये हरियाणा सरकारने हिसार जिल्ह्यामधून [[हांसी जिल्हा|हांसी जिल्ह्याच्या]] निर्मीतीची घोषणा केली.<ref>{{cite web|url=https://www.amarujala.com/haryana/chandigarh-haryana/haryana-cabinet-has-approved-creation-of-new-district-hansi-which-will-include-110-villages-2025-12-17 |title=हरियाणा का 23वां जिला: नए जिले हांसी को कैबिनेट ने दी मंजूरी... कौन से 110 गांव शामिल? यहां देखें पूरी लिस्ट |publisher=[[अमर उजाला]] |date=१७ डिसेंबर २०२५ |access-date=२९ जुलै २०२६}}</ref> == यादी == {| class="wikitable sortable" |- ! क्र. !! संकेत !! जिल्हा !! प्रशासकीय केंद्र !! विभाग !! लोकसंख्या <br>(२०११) !! क्षेत्रफळ <br>(किमी²) !! घनता <br>(प्रती किमी²) !! निर्मीती !! नकाशा |- | १ || AM || [[अंबाला जिल्हा|अंबाला]] || [[अंबाला]] || rowspan="4"| [[अंबाला विभाग]] || ११,३६,७८४ || १,५७४ || ७२२ || १९६६ || [[File:Ambala in Haryana (India).svg|100x100px]] |- | २ || KU || [[कुरुक्षेत्र जिल्हा|कुरुक्षेत्र]] || [[कुरुक्षेत्र, हरियाणा|कुरुक्षेत्र]] || ९,६४,२३१ || १,५३० || ६३० || १९७३ || [[File:India - Haryana - Kurukshetra.svg|100x100px]] |- | ३ || PK || [[पंचकुला जिल्हा|पंचकुला]] || [[पंचकुला]] || ५,५८,८९० || ८९८ || ६२२ || १९९५ || [[File:India - Haryana - Panchkula.svg|100x100px]] |- | ४ || YN || [[यमुना नगर जिल्हा|यमुना नगर]]|| [[यमुना नगर]]|| १२,१४,१६२ || १,७६८ || ६८६ || १९८९ || [[File:Yamuna Nagar in Haryana (India).svg|100x100px]] |- | ५ || FR || [[फरीदाबाद जिल्हा|फरीदाबाद]] || [[फरीदाबाद]] || rowspan="3"| [[फरीदाबाद विभाग]] || १७,९८,९५४ || ७४२ || २,४२४ || १९७९ || [[File:India - Haryana - Faridabad.svg|100x100px]] |- | ६ || NH || [[नूह जिल्हा|नूह]] || [[नुह]] || १०,८९,४०६ || १,८७४ || ५८१ || २००५ || [[File:Nuh in Haryana (India).svg|100x100px]] |- | ७ || PL || [[पलवल जिल्हा|पलवल]] || [[पलवल]] || १०,४०,४९३ || १,३५९ || ७६५ || २००८ || [[File:India - Haryana - Palwal.svg|100x100px]] |- | ८ || GU || [[गुरुग्राम जिल्हा|गुरुग्राम]] || [[गुरुग्राम]] || rowspan="3"| [[गुरुग्राम विभाग]] || १५,१४,०८५ || १,२५३ || १,२०८ || १९६६ || [[File:India - Haryana - Gurugram.svg|100x100px]] |- | ९ || MA || [[महेन्द्रगढ जिल्हा|महेन्द्रगढ]] || [[नारनौल]] || ९,२१,६८० || १,८५९ || ४९५ || १९६६ || [[File:India - Haryana - Mahendragarh.svg|100x100px]] |- | १० || RE || [[रेवारी जिल्हा|रेवारी]] || [[रेवारी]] || ८,९६,१२९ || १,५८२ || ५६६ || १९८९ || [[File:India - Haryana - Rewari.svg|100x100px]] |- | ११ || HI || [[हिसार जिल्हा|हिसार]] || [[हिसार]] || rowspan="4"| [[हिसार विभाग]] || ११,१२,८१५ || २,६३३ || ४२२ || १९६६ || [[File:India - Haryana - Hisar.svg|100x100px]] |- | १२ || FT || [[फतेहाबाद जिल्हा|फतेहाबाद]] || [[फतेहाबाद]] || ९,४१,५२२ || २,५३८ || ३७० || १९९७ || [[File:India - Haryana - Fatehabad.svg|100x100px]] |- | १३ || JI || [[जींद जिल्हा|जींद]] || [[जींद]] || १३,३२,०४२ || २,७०२ || ४९२ || १९६६ || [[File:India - Haryana - Jind.svg|100x100px]] |- | १४ || SI || [[सिरसा जिल्हा|सिरसा]]|| [[सिरसा]]|| १२,९५,११४ || ४,२७७ || ३०२ || १९७५ || [[File:India - Haryana - Sirsa.svg|100x100px]] |- | १५ || KR|| [[करनाल जिल्हा|करनाल]] || [[करनाल]] || rowspan="3"| [[करनाल विभाग]] || १५,०६,३२३ || २,५२० || ५९७ || १९६६ || [[File:India - Haryana - Karnal.svg|100x100px]] |- | १६ || KT|| [[कैथल जिल्हा|कैथल]] || [[कैथल]] || १०,७२,८६१ || २,३१७ || ४६३ || १९८९ || [[File:India - Haryana - Kaithal.svg|100x100px]] |- | १७ || PP || [[पानीपत जिल्हा|पानीपत]] || [[पानिपत]] || १२,०२,८११ || १,२६८ || ९४८ || १९८९ || [[File:India - Haryana - Panipat.svg|100x100px]] |- | १८ || RO || [[रोहतक जिल्हा|रोहतक]] || [[रोहतक]] || rowspan="5"| [[रोहतक विभाग]] || १०,५८,६८३ || १,७४५ || ६०६ || १९६६ || [[File:India - Haryana - Rohtak.svg|100x100px]] |- | १९ || BH || [[भिवानी जिल्हा|भिवानी]] || [[भिवानी]] || ११,२६,८३३ || ३,४३२ || ३२८ || १९७२ || [[File:India - Haryana - Bhiwani.svg|100x100px]] |- | २० || CD || [[चरखी दादरी जिल्हा|चरखी दादरी]] || [[चरखी दादरी]] || ५,०२,२७६ || १,३७० || ३६६ || २०१६ || [[File:India - Haryana - Charkhi Dadri.svg|100x100px]] |- | २१ || JH || [[झज्जर जिल्हा|झज्जर]] || [[झज्जर]] || ९,५६,९०७ || १,८३४ || ५२१ || १९९७ || [[File:India - Haryana - Jhajjar.svg|100x100px]] |- | २२ || SO || [[सोनीपत जिल्हा|सोनीपत]]|| [[सोनीपत]]|| १४,८०,०८० || २,१२२ || ६९७ || १९७२ || [[File:India - Haryana - Sonipat.svg|100x100px]] |- | २३ || HN || [[हांसी जिल्हा|हांसी]] || [[हांसी]] || [[हिसार विभाग]] || ५,२७,६५० || १,३५० || ३९० || २०२५ || |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतामधील जिल्हे}} {{हरियाणा - जिल्हे}} [[वर्ग:हरियाणामधील जिल्हे|*]] [[वर्ग:भारतामधील जिल्हे]] 2rsrairjzugokwy0r15jeel99h7vkqi 10 8676 2697634 2545096 2026-07-29T06:24:03Z Dharmadhyaksha 28394 2697634 wikitext text/x-wiki {{Navbox | bodystyle = background:#fdfdfd; width:100%; vertical-align:middle; | titlestyle = background:#ccccff; | abovestyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:center; | belowstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:center; | groupstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:right;width:10%;font-weight:bold; | liststyle = background:transparent; text-align:left/center; border-left:0px solid gray; | oddstyle = background:transparent; | evenstyle = background:#f7f7f7; | name = हरियाणा - जिल्हे | state = autocollapse | bodyclass = hlist | image = | title = [[हरियाणा|हरियाणा राज्य]] | group1 = [[राजधानी]] | list1 = [[चंदिगढ]] | group2 = [[हरियाणा राज्याचे विभाग|विभाग]] | list2 = [[अंबाला विभाग]] • [[कर्नाल विभाग]] • [[गुरगांव विभाग]] • [[फरीदाबाद विभाग]] • [[हिसार विभाग]] • [[रोहतक विभाग]] | group3 = [[हरियाणामधील जिल्हे|जिल्हे]] | list3 = [[अंबाला जिल्हा|अंबाला]] • [[कर्नाल जिल्हा|कर्नाल]] • [[कुरुक्षेत्र जिल्हा|कुरुक्षेत्र]] • [[कैथल जिल्हा|कैथल]] • [[गुरगांव जिल्हा|गुरगांव]] • [[चरखी दादरी जिल्हा|चरखी दादरी]] • [[जिंद जिल्हा|जिंद]] • [[झज्जर जिल्हा|झज्जर]] • [[नूह जिल्हा|नूह]] • [[पलवल जिल्हा|पलवल]] • [[पंचकुला जिल्हा|पंचकुला]] • [[पानिपत जिल्हा|पानिपत]] • [[फतेहाबाद जिल्हा|फतेहाबाद]] • [[फरीदाबाद जिल्हा|फरीदाबाद]] • [[भिवानी जिल्हा|भिवानी]] • [[महेंद्रगढ जिल्हा|महेंद्रगढ]] • [[यमुना नगर जिल्हा|यमुना नगर]] • [[रेवारी जिल्हा|रेवारी]] • [[रोहतक जिल्हा|रोहतक]] • [[सिरसा जिल्हा|सिरसा]] • [[सोनीपत जिल्हा|सोनीपत]] • [[हिसार जिल्हा|हिसार]] | group4 = [[:वर्ग:हरियाणामधील शहरे|शहरे]] | list4 = [[अंबाला]] • [[कर्नाल]] • [[कुरुक्षेत्र]] • [[कैथल]] • [[गुरगांव]] • [[जिंद]] • [[झज्जर]] • [[नारनौल]] • [[पलवल]]• [[पंचकुला]] • [[पानिपत]] • [[फतेहाबाद]] • [[फरीदाबाद]] • [[भिवनी]] • [[यमुना नगर]] • [[रेवारी]] • [[रोहतक]] • [[सिरसा]] • [[सोनीपत]] • [[हिसार]] }}<noinclude> [[वर्ग:भारतीय मार्गक्रमण साचे]] [[वर्ग:हरियाणामधील जिल्हे|*]] </noinclude> 0u7hr6ld90g4aywki2lo8phnknyv9ug 0 8680 2697618 2010983 2026-07-29T05:19:11Z Dharmadhyaksha 28394 Dharmadhyaksha ने लेख [[गुरगांव जिल्हा]] वरुन [[गुरुग्राम जिल्हा]] ला हलविला: नवे नाव 2010983 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय जिल्हा |जिल्ह्याचे_नाव = गुरगांव जिल्हा |स्थानिक_नाव = |चित्र_नकाशा = India - Haryana - Gurgaon.svg |अक्षांश-रेखांश = |राज्याचे_नाव = हरियाणा |विभागाचे_नाव = [[गुरगांव विभाग]] |मुख्यालयाचे_नाव = [[गुरगांव]] |तालुक्यांची_नावे = |क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी = १,२५३ |लोकसंख्या_एकूण = १५,१४,०८५ |जनगणना_वर्ष = २०११ |लोकसंख्या_घनता = १२४१ |शहरी_लोकसंख्या = |साक्षरता_दर = ८४.४% |लिंग_गुणोत्तर = |प्रमुख_शहरे = |जिल्हाधिकार्यांचे_नाव = |लोकसभा_मतदारसंघाची_नावे = |विधानसभा_मतदारसंघाची_नावे = |खासदारांची_नावे = |पर्जन्यमान_मिमी = |संकेतस्थळ = http://gurgaon.nic.in/ }} ''हा लेख गुरगांव जिल्ह्याविषयी आहे. [[गुरगांव]] शहराबद्दलचा लेख [[गुरगांव|येथे]] आहे.'' '''गुरगांव''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[हरियाणा]] राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र [[गुरगांव]] येथे आहे. ==चतुःसीमा== {{हरियाणा - जिल्हे}} [[वर्ग:गुरगांव जिल्हा]] [[वर्ग:हरियाणामधील जिल्हे]] kvjkyk3vkbvqx386pjv5mu4lm0seala 2697620 2697618 2026-07-29T05:21:40Z Dharmadhyaksha 28394 2697620 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय जिल्हा |जिल्ह्याचे_नाव = गुरुग्राम जिल्हा <br>गुरगांव जिल्हा |स्थानिक_नाव = |चित्र_नकाशा = India - Haryana - Gurgaon.svg |अक्षांश-रेखांश = |राज्याचे_नाव = हरियाणा |विभागाचे_नाव = [[गुरुग्राम विभाग]] |मुख्यालयाचे_नाव = [[गुरुग्राम]] |तालुक्यांची_नावे = |क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी = १,२५३ |लोकसंख्या_एकूण = १५,१४,०८५ |जनगणना_वर्ष = २०११ |लोकसंख्या_घनता = १२४१ |शहरी_लोकसंख्या = |साक्षरता_दर = ८४.४% |लिंग_गुणोत्तर = |प्रमुख_शहरे = |जिल्हाधिकार्यांचे_नाव = |लोकसभा_मतदारसंघाची_नावे = |विधानसभा_मतदारसंघाची_नावे = |खासदारांची_नावे = |पर्जन्यमान_मिमी = |संकेतस्थळ = http://gurgaon.nic.in/ }} ''हा लेख गुरुग्राम जिल्ह्याविषयी आहे. गुरुग्राम शहराबद्दलचा लेख [[गुरुग्राम|येथे]] आहे.'' '''गुरुग्राम''' किंवा '''गुरगांव''' हा भारताच्या [[हरियाणा]] राज्यातील एक जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र [[गुरुग्राम]] येथे आहे. ==चतुःसीमा== {{हरियाणा - जिल्हे}} [[वर्ग:गुरगांव जिल्हा]] [[वर्ग:हरियाणामधील जिल्हे]] gqrqls0cyeqe6j4cb69hq4hg5x6qe1x 0 8733 2697643 2560784 2026-07-29T10:52:31Z Dharmadhyaksha 28394 2697643 wikitext text/x-wiki भारताच्या [[हिमाचल प्रदेश]] राज्यात १२ जिल्हे आहेत. त्यांवर एक दृष्टिक्षेप. == यादी == {| class="wikitable sortable" |- !क्र. !! संकेत !! जिल्हा !! प्रशासकीय केंद्र !! निर्मीती !! लोकसंख्या <br>(२०११)<ref>[https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Himachal_Pradesh.html District census: Himachal Pradesh], Census India, accessed 2025.</ref> !! क्षेत्रफळ <br>(किमी²) !! घनता <br>(प्रती किमी²) !! नकाशा |- | १ || BI || [[बिलासपुर जिल्हा, हिमाचल प्रदेश|बिलासपुर]] || [[बिलासपुर, हिमाचल प्रदेश|बिलासपुर]] || १९५४ || ३,८१,९५६ || १,१६७ || ३२७ || [[File:Bilaspur in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- | २ || CH || [[चंबा जिल्हा|चंबा]] || [[चंबा]] || १९४८ || ५,१९,०८० || ६,५२८ || ८० || [[File:Chamba in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- | ३ || HA || [[हमीरपुर जिल्हा, हिमाचल प्रदेश|हमीरपुर]] || [[हमीरपुर, हिमाचल प्रदेश|हमीरपुर]] || १९७२ || ४,५४,७६८ || १,११८ || ४०७ ||[[File:Hamirpur in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- | ४ || KA || [[कांगरा जिल्हा|कांगरा]] || [[धरमशाला]] || १९७२ || १५,१०,०७५ || ५,७३९ || २६३ || [[File:Kangra in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- | ५ || KI || [[किन्नौर जिल्हा|किन्नौर]] || [[रेकॉँग पेओ]] || १९६० || ८४,१२१ || ६,४०१ || १३ || [[File:Kinnaur in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- | ६ || KU || [[कुलु जिल्हा|कुलु]] || [[कुलु]] || १९६३ || ४,३७,९०३ || ५,५०३ || ८० || [[File:Kullu in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- | ७ || LS || [[लाहौल आणि स्पिति जिल्हा|लाहौल आणि स्पिति]] || [[कीलॉँग]] || १९६० || १८,५६४ || १३,८३५ || १ || [[File:Lahaul & Spiti in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- | ८ || MA || [[मंडी जिल्हा|मंडी]] || [[मंडी, हिमाचल प्रदेश|मंडी]] || १९४८ || ९,९९,७७७ || ३,९५० || २५० || [[File:Mandi in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- | ९ || SH || [[शिमला जिल्हा|शिमला]] || [[शिमला]] || १९७२ || ८,१४,०१० || ५,१३१ || १५९ || [[File:Shimla in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- | १० || SI || [[सिरमौर जिल्हा|सिरमौर]] || [[नहान]] || १९४८ || ५,२९,८५५ || २,८२५ || १८८ || [[File:Sirmaur in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- | ११ || SO || [[सोलान जिल्हा|सोलान]] || [[सोलान]] || १९७२ || ५,८०,३२० || १,९३६ || ३०० || [[File:Solan in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- | १२ || UN || [[उना जिल्हा, हिमाचल प्रदेश|उना]] || [[उना, हिमाचल प्रदेश|उना]] || १९७२ || ५,२१,१७३ || १,५४० || ३३८ || [[File:Una in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- |} {{Location map+|Himachal Pradesh|width=400|float=center|caption=हिमाचल प्रदेशमधील जिल्हे व प्रशासकीय केंद्रे|places= {{Location map~|Himachal Pradesh|lat=31.090574|long=77.162476|position=right|background=#FFFFFF|label=[[शिमला]]}} {{Location map~|Himachal Pradesh|lat=30.5528|long=77.294312 |position=right|background=#FFFFFF|label=[[नहान]]}} {{Location map~|Himachal Pradesh|lat=30.897511|long=77.145996|position=left|background=#FFFFFF|label=[[सोलान]]}} {{Location map~|Himachal Pradesh|lat=31.344254|long=76.772461|position=left|background=#FFFFFF|label=[[बिलासपूर|बिलासपुर]]}} {{Location map~|Himachal Pradesh|lat=31.679096|long=76.528015|position=right|background=#FFFFFF|label=[[हमीरपूर|हमीरपुर]]}} {{Location map~|Himachal Pradesh|lat=31.70013|long=76.92627|position=right|background=#FFFFFF|label=[[मंडी, हिमाचल प्रदेश|मंडी]]}} {{Location map~|Himachal Pradesh|lat=32.217449|long=76.319275|position=left|background=#FFFFFF|label=[[धरमशाला]]}} {{Location map~|Himachal Pradesh|lat=31.473182|long=76.272583|position=left|background=#FFFFFF|label=[[उना, हिमाचल प्रदेश|उना]]}} {{Location map~|Himachal Pradesh|lat=32.558389|long=76.135254|position=right|background=#FFFFFF|label=[[चंबा]]}} {{Location map~|Himachal Pradesh|lat=31.963814|long=77.113037|position=left|background=#FFFFFF|label=[[कुलु]]}} {{Location map~|Himachal Pradesh|lat=32.560704|long=77.01416|position=right|background=#FFFFFF|label=[[कीलॉँग]]}} {{Location map~|Himachal Pradesh|lat_deg=31|lat_min=32|lat_sec=21|lon_deg=78|lon_min=16|lon_sec=11|position=left|background=#FFFFFF|label=[[रेकॉँग पेओ]]}} }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} #https://villageinfo.in/himachal-pradesh.html {{भारतामधील जिल्हे}} [[वर्ग:हिमाचल प्रदेशमधील जिल्हे]] [[वर्ग:भारतामधील जिल्हे]] 8py585c6ph8rjpdmg5cz77weeq5wiwq 2697644 2697643 2026-07-29T10:54:02Z Dharmadhyaksha 28394 {{माहिती संचिका}} {{हिमाचल प्रदेश - जिल्हे}} 2697644 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} भारताच्या [[हिमाचल प्रदेश]] राज्यात १२ जिल्हे आहेत. त्यांवर एक दृष्टिक्षेप. == यादी == {| class="wikitable sortable" |- !क्र. !! संकेत !! जिल्हा !! प्रशासकीय केंद्र !! निर्मीती !! लोकसंख्या <br>(२०११)<ref>[https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Himachal_Pradesh.html District census: Himachal Pradesh], Census India, accessed 2025.</ref> !! क्षेत्रफळ <br>(किमी²) !! घनता <br>(प्रती किमी²) !! नकाशा |- | १ || BI || [[बिलासपुर जिल्हा, हिमाचल प्रदेश|बिलासपुर]] || [[बिलासपुर, हिमाचल प्रदेश|बिलासपुर]] || १९५४ || ३,८१,९५६ || १,१६७ || ३२७ || [[File:Bilaspur in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- | २ || CH || [[चंबा जिल्हा|चंबा]] || [[चंबा]] || १९४८ || ५,१९,०८० || ६,५२८ || ८० || [[File:Chamba in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- | ३ || HA || [[हमीरपुर जिल्हा, हिमाचल प्रदेश|हमीरपुर]] || [[हमीरपुर, हिमाचल प्रदेश|हमीरपुर]] || १९७२ || ४,५४,७६८ || १,११८ || ४०७ ||[[File:Hamirpur in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- | ४ || KA || [[कांगरा जिल्हा|कांगरा]] || [[धरमशाला]] || १९७२ || १५,१०,०७५ || ५,७३९ || २६३ || [[File:Kangra in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- | ५ || KI || [[किन्नौर जिल्हा|किन्नौर]] || [[रेकॉँग पेओ]] || १९६० || ८४,१२१ || ६,४०१ || १३ || [[File:Kinnaur in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- | ६ || KU || [[कुलु जिल्हा|कुलु]] || [[कुलु]] || १९६३ || ४,३७,९०३ || ५,५०३ || ८० || [[File:Kullu in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- | ७ || LS || [[लाहौल आणि स्पिति जिल्हा|लाहौल आणि स्पिति]] || [[कीलॉँग]] || १९६० || १८,५६४ || १३,८३५ || १ || [[File:Lahaul & Spiti in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- | ८ || MA || [[मंडी जिल्हा|मंडी]] || [[मंडी, हिमाचल प्रदेश|मंडी]] || १९४८ || ९,९९,७७७ || ३,९५० || २५० || [[File:Mandi in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- | ९ || SH || [[शिमला जिल्हा|शिमला]] || [[शिमला]] || १९७२ || ८,१४,०१० || ५,१३१ || १५९ || [[File:Shimla in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- | १० || SI || [[सिरमौर जिल्हा|सिरमौर]] || [[नहान]] || १९४८ || ५,२९,८५५ || २,८२५ || १८८ || [[File:Sirmaur in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- | ११ || SO || [[सोलान जिल्हा|सोलान]] || [[सोलान]] || १९७२ || ५,८०,३२० || १,९३६ || ३०० || [[File:Solan in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- | १२ || UN || [[उना जिल्हा, हिमाचल प्रदेश|उना]] || [[उना, हिमाचल प्रदेश|उना]] || १९७२ || ५,२१,१७३ || १,५४० || ३३८ || [[File:Una in Himachal Pradesh (India).svg|100x100px]] |- |} {{Location map+|Himachal Pradesh|width=400|float=center|caption=हिमाचल प्रदेशमधील जिल्हे व प्रशासकीय केंद्रे|places= {{Location map~|Himachal Pradesh|lat=31.090574|long=77.162476|position=right|background=#FFFFFF|label=[[शिमला]]}} {{Location map~|Himachal Pradesh|lat=30.5528|long=77.294312 |position=right|background=#FFFFFF|label=[[नहान]]}} {{Location map~|Himachal Pradesh|lat=30.897511|long=77.145996|position=left|background=#FFFFFF|label=[[सोलान]]}} {{Location map~|Himachal Pradesh|lat=31.344254|long=76.772461|position=left|background=#FFFFFF|label=[[बिलासपूर|बिलासपुर]]}} {{Location map~|Himachal Pradesh|lat=31.679096|long=76.528015|position=right|background=#FFFFFF|label=[[हमीरपूर|हमीरपुर]]}} {{Location map~|Himachal Pradesh|lat=31.70013|long=76.92627|position=right|background=#FFFFFF|label=[[मंडी, हिमाचल प्रदेश|मंडी]]}} {{Location map~|Himachal Pradesh|lat=32.217449|long=76.319275|position=left|background=#FFFFFF|label=[[धरमशाला]]}} {{Location map~|Himachal Pradesh|lat=31.473182|long=76.272583|position=left|background=#FFFFFF|label=[[उना, हिमाचल प्रदेश|उना]]}} {{Location map~|Himachal Pradesh|lat=32.558389|long=76.135254|position=right|background=#FFFFFF|label=[[चंबा]]}} {{Location map~|Himachal Pradesh|lat=31.963814|long=77.113037|position=left|background=#FFFFFF|label=[[कुलु]]}} {{Location map~|Himachal Pradesh|lat=32.560704|long=77.01416|position=right|background=#FFFFFF|label=[[कीलॉँग]]}} {{Location map~|Himachal Pradesh|lat_deg=31|lat_min=32|lat_sec=21|lon_deg=78|lon_min=16|lon_sec=11|position=left|background=#FFFFFF|label=[[रेकॉँग पेओ]]}} }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} #https://villageinfo.in/himachal-pradesh.html {{भारतामधील जिल्हे}} {{हिमाचल प्रदेश - जिल्हे}} [[वर्ग:हिमाचल प्रदेशमधील जिल्हे]] [[वर्ग:भारतामधील जिल्हे]] axfe1e40uc6wwo5u03cx8ur1ifjva82 10 8736 2697645 2544549 2026-07-29T10:57:33Z Dharmadhyaksha 28394 2697645 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = हिमाचल प्रदेश - जिल्हे |title = हिमाचल प्रदेशमधील जिल्हे |listclass = hlist |group1 = जिल्हे |list1 = * [[उना जिल्हा, हिमाचल प्रदेश|उना]] * [[कांगरा जिल्हा|कांगरा]] * [[किन्नौर जिल्हा|किन्नौर]] * [[कुलु जिल्हा|कुलु]] * [[चंबा जिल्हा|चंबा]] * [[बिलासपूर जिल्हा, हिमाचल प्रदेश|बिलासपूर]] * [[मंडी जिल्हा|मंडी]] * [[लाहौल आणि स्पिति जिल्हा|लाहौल आणि स्पिति]] * [[शिमला जिल्हा|शिमला]] * [[सिरमौर जिल्हा|सिरमौर]] * [[सोलान जिल्हा|सोलान]] * [[हमीरपूर जिल्हा, हिमाचल प्रदेश|हमीरपूर]] }}<noinclude> [[वर्ग:हिमाचल प्रदेशमधील जिल्हे|*]] [[वर्ग:भारतीय मार्गक्रमण साचे|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 9c51jji9ryc1w8w857m868wp2gqvzh3 0 15775 2697617 2327539 2026-07-29T05:14:18Z ~2026-42171-03 185748 तनुजा ताना जी शिंदे 2697617 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Libra.svg|इवलेसे|तूळ राशीचे चिन्ह]] '''तनुजा नावाचा या तूळ''' हा एक अंतराळातील तारका समूह आहे. बारा राशीतली ही एक ज्योतिष-राशी आहे. यावर [[शुक्र (ज्योतिष)]] ग्रहाचा अंमल आहे. तूळ रास कुंडली मध्ये ७ आकड्याने दर्शवतात. ही [[वायू]] तत्त्व असलेली रास आहे. [[चित्रा]] नक्षत्राचा तिसरा व चौथा चरण, [[स्वाती|स्वातीचे]] चारही चरण व [[विशाखा|विशाखाच्या]] प्रथम, द्वितीय आणि तृतीय चरण मिळून ही [[राशी]] बनते. == स्वभाव == या व्यक्ती आकर्षक, सुंदर, प्रेमळ, कष्टाळू, सौंदर्यप्रेमी, न्यायप्रिय, आणि नीतिवान असतात. अंतःकरण जाणून घेण्याची हातोटी दिसून येते. ==हे सुद्धा पहा== * [[कुंडली]] * [[ज्योतिष|फलज्योतिष]] {{फलज्योतिषातील ग्रह व राशी}} [[वर्ग:ज्योतिष]] [[वर्ग:फलज्योतिष]] [[वर्ग:राशी]] [[वर्ग:ज्योतिष-राशी]] phsvv7d86kzfv1vzglnjkex7yzl2dqq 2697638 2697617 2026-07-29T08:05:44Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-42171-03|~2026-42171-03]] ([[User talk:~2026-42171-03|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:सांगकाम्या|सांगकाम्या]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2327539 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Libra.svg|इवलेसे|तूळ राशीचे चिन्ह]] '''तूळ''' हा एक अंतराळातील तारका समूह आहे. बारा राशीतली ही एक ज्योतिष-राशी आहे. यावर [[शुक्र (ज्योतिष)]] ग्रहाचा अंमल आहे. तूळ रास कुंडली मध्ये ७ आकड्याने दर्शवतात. ही [[वायू]] तत्त्व असलेली रास आहे. [[चित्रा]] नक्षत्राचा तिसरा व चौथा चरण, [[स्वाती|स्वातीचे]] चारही चरण व [[विशाखा|विशाखाच्या]] प्रथम, द्वितीय आणि तृतीय चरण मिळून ही [[राशी]] बनते. == स्वभाव == या व्यक्ती आकर्षक, सुंदर, प्रेमळ, कष्टाळू, सौंदर्यप्रेमी, न्यायप्रिय, आणि नीतिवान असतात. अंतःकरण जाणून घेण्याची हातोटी दिसून येते. ==हे सुद्धा पहा== * [[कुंडली]] * [[ज्योतिष|फलज्योतिष]] {{फलज्योतिषातील ग्रह व राशी}} [[वर्ग:ज्योतिष]] [[वर्ग:फलज्योतिष]] [[वर्ग:राशी]] [[वर्ग:ज्योतिष-राशी]] 0voeiuzq64fvfzyp57hvf0p5ct8hhl4 0 17127 2697564 1903299 2026-07-28T20:30:51Z अभय नातू 206 माहिती 2697564 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''कीरत चोइथराम बाबाणी''' ([[सिंधी भाषा|सिंधी]]:ڪيرت چوئٿرام ٻاٻاڻي‎; [[३ जानेवारी]], [[इ.स. १९२२|१९२२]]:[[नवाबशाह]], [[पाकिस्तान]]<ref>{{Cite web|url=https://sindhiyat.com/people/Kirat_Babani|title=Kirat Babani Birth Details|access-date=2026-07-28}}</ref> - [[७ मे]], [[इ.स. २०१५|२०१५]]:[[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]) हे सिंधी लेखक, सामाजिक कार्यकर्ते आणि पत्रकार होते.<ref>{{Cite web|url=https://sindhiyat.com/people/Kirat_Babani|title=Kirat Babani Profile|access-date=2026-07-28}}</ref> त्यांनी सिंधी साहित्य, कथा, नाटके आणि वैचारिक निबंधांच्या क्षेत्रात मोलाचे योगदान दिले.<ref>{{Cite web|url=https://sahitya-akademi.gov.in/awards/akademi_awards.jsp|title=Sahitya Akademi Winners|access-date=2026-07-28}}</ref> भारत स्वातंत्र्यानंतर [[सिंधी भाषा|सिंधी भाषेला]] [[भारतीय संविधान|भारतीय संविधानाच्या]] आठव्या अनुसूचीमध्ये समाविष्ट करण्यासाठी झालेल्या आंदोलनात त्यांनी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.<ref>{{Cite web|url=https://sindhiyat.com/people/Kirat_Babani|title=Kirat Babani Contribution to Sindhi Language|access-date=2026-07-28}}</ref> त्यांच्या साहित्यिक योगदानाबद्दल त्यांना १९८६ मध्ये [[साहित्य अकादमी पुरस्कार|साहित्य अकादमी पुरस्काराने]] सन्मानित करण्यात आले होते.<ref>{{Cite web|url=https://sahitya-akademi.gov.in/awards/akademi_awards.jsp|title=Sahitya Akademi Award 1986 Sindhi|access-date=2026-07-28}}</ref> ७ मे २०१५ रोजी वयाच्या ९३ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले.<ref>{{Cite web|url=https://sindhiyat.com/people/Kirat_Babani|title=Kirat Babani Passing|access-date=2026-07-28}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:बाबाणी, कीरत}} [[वर्ग:सिंधी साहित्यिक]] [[वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:भारतीय पत्रकार]] [[वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०१५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] aewr1o904pn3zyatb2kvvuxx4td2xfv 0 19197 2697560 1892045 2026-07-28T20:01:35Z अभय नातू 206 माहिती 2697560 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''फेलिपे गॉन्झालेझ मार्केझ''' ([[५ मार्च]], [[इ.स. १९४२|१९४२]][[सेव्हिया]], [[एस्पान्या]] - ) हे १९८२-९६ दरम्यान [[स्पेन]]चे पंतप्रधान होे. गॉन्झालेझ व्यवसायाने वकील आणि प्राध्यापक आहेत.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Felipe-Gonzalez-Marquez|title=Felipe González Márquez - Prime Minister of Spain - Britannica|access-date=2026-07-28}}</ref> ते [[स्पॅनिश सोशलिस्ट वर्कर्स पार्टी]] (पीएसओई) या पक्षाचे दीर्घकाळ सरचिटणीस होते.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Felipe-Gonzalez-Marquez|title=Felipe González Leadership|access-date=2026-07-28}}</ref> [[फ्रांसिस्को फ्रांको]]च्या हुकूमशाहीच्या अंतानंतर स्पेनमध्ये लोकशाही पुनर्स्थापित करण्यात आणि आधुनिक स्पेनच्या निर्मितीत त्यांचा वाटा मोलाचा मानला जातो.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Felipe-Gonzalez-Marquez|title=Felipe González Spanish Transition|access-date=2026-07-28}}</ref> त्यांच्या नेतृत्वाखाली स्पेनने १९८६ मध्ये [[युरोपीय संघ]] आणि [[नाटो]] मध्ये प्रवेश केला, ज्यामुळे देशाच्या आर्थिक आणि आंतरराष्ट्रीय संबंधांना नवी दिशा मिळाली.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Felipe-Gonzalez-Marquez|title=Felipe González European Integration|access-date=2026-07-28}}</ref> [[चित्र:Felipe Gonzalez-Madrid-28 de enero de 2004.jpg|thumb|डावे|250px|फेलिपे गॉन्झालेझ]] गॉन्झालेझचा जन्म एका मध्यमवर्गीय कुटुंबात झाला.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Felipe-Gonzalez-Marquez|title=Felipe González Early Life|access-date=2026-07-28}}</ref> त्यांनी [[सेव्हिया विद्यापीठ|सेव्हिया विद्यापीठातून]] कायद्याचे शिक्षण घेतले आणि कामगारांचे वकील म्हणून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Felipe-Gonzalez-Marquez|title=Felipe González Education and Career|access-date=2026-07-28}}</ref> १९६९ मध्ये त्यांनी [[कार्मेन रोमेरो]] यांच्याशी विवाह केला. त्यांना त्यांना तीन मुले झाली; परंतु २००८ मध्ये त्यांचा घटस्फोट झाला.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Felipe-Gonzalez-Marquez|title=Felipe González Marriage|access-date=2026-07-28}}</ref> नंतर २०१२ मध्ये त्यांनी [[मारिसा रोमेरो]] यांच्याशी दुसरा विवाह केला.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Felipe-Gonzalez-Marquez|title=Felipe González Personal Life|access-date=2026-07-28}}</ref> राजकीय जीवनाव्यतिरिक्त त्यांना निसर्ग, [[बोन्साय]] झाडांची लागवड आणि वाचनाची आवड आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Felipe-Gonzalez-Marquez|title=Felipe González Interests|access-date=2026-07-28}}</ref> {{विस्तार}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:गॉन्झालेझ, फेलिपे}} [[वर्ग:स्पेनचे पंतप्रधान]] [[वर्ग:स्पॅनिश राजकारणी]] [[वर्ग:इ.स. १९४२ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 8yocaecey8xew4e0b1ifaf0aj6on1k7 0 19299 2697563 2008158 2026-07-28T20:12:43Z अभय नातू 206 माहिती 2697563 wikitext text/x-wiki {{राग |नाव=ओडव आसावरी |थाट= |प्रकार=हिंदुस्तानी |जाती= |वादी स्वर= |संवादी स्वर= |आरोह= |अवरोह= |पकड= |गायन समय= |समप्रकृतिक राग= |गायन ऋतू= |उदाहरण= |स्वर= |इतर वैशिष्ट्ये= }} '''राग ओडव आसावरी''' हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे. '''[[ओडव आसावरी]]''' हा [[भारतीय शास्त्रीय संगीत|भारतीय शास्त्रीय संगीतातील]] एक महत्त्वपूर्ण [[राग]] आहे<ref>भारतीय संगीत शास्त्र ग्रन्थ</ref>। हा राग [[आसावरी थाट|आसावरी थाटातून]] निर्माण होतो. नावाप्रमाणेच या रागाच्या आरोह आणि अवरोह दोन्हीमध्ये प्रत्येकी ५ स्वर वापरले जातात, ज्यामुळे याची जात 'ओडव-ओडव' आहे. या रागात 'गा' (गंधार), 'धा' (धैवत) आणि 'नि' (निषाद) हे स्वर कोमल असतात, तर 'रे' (ऋषभ) आणि 'म' (मध्यम) हे स्वर पूर्णपणे वर्ज्य (वगळलेले) असतात. == स्वर संरचना == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:80%;" |- style="background-color:#E6E6FA;" ! क्रम !! भारतीय संगीत पद्धती !! पाश्चात्य संगीत पद्धती (C स्वराद्य) !! टीप |- style="background-color:#FFF0F5;" | '''आरोह''' || सा - ग्‍ - म - प - ध्‍ - सं || C - E♭ - F - G - A♭ - C' || कोमल गंधार (E♭) आणि कोमल धैवत (A♭) |- style="background-color:#E0F7FA;" | '''अवरोह''' || सं - ध्‍ - प - म - ग्‍ - सा || C' - A♭ - G - F - E♭ - C || रे आणि नि स्वर दोन्हीकडे वर्ज्य |} == वैशिष्ट्ये == * '''थाट''': [[आसावरी थाट]] * '''जात''': ओडव - ओडव (५ स्वर) * '''वादी स्वर''': धैवत (ध्‍) * '''संवादी स्वर''': गंधार (ग्‍) * '''गायन वेळ''': दिवसाचा दुसरा प्रहर (सकाळची वेळ) == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{हिंदुस्तानी संगीत}} [[वर्ग:राग|ओडव आसावरी]] [[वर्ग:आसावरी थाट]] [[वर्ग:भारतीय शास्त्रीय संगीत]] spljdhhk5nzhlera70i4srxhd8gw4oq 0 21882 2697609 2268378 2026-07-29T04:08:05Z अभय नातू 206 /* चित्रदालन */ 2697609 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''बदक''' हा एक उभयचर पक्ष्यांचा वर्ग आहे. हे पक्षी पाणी आणि जमीन दोन्ही ठिकाणी संचार करू शकतात.बदक हा पक्षी ॲनॅटिडी पक्षिकुलाच्या ॲनॅटिनी या उपकुलात याचा समावेश केलेला आहे. या उपकुलात सुमारे १२० जाती असून दक्षिण ध्रुव-प्रदेश सोडून जगाच्या निरनिराळ्या भागांत त्या आढळतात. बदक हा पाणपक्षी आहे. काही जाती केवळ गोड्या पाण्याच्या जवळपास राहणाऱ्या असतात, तर काही केवळ समुद्री असून त्यांची वीण नदीमुखाजवळ किंवा समुद्र-किनाऱ्यावर होते. == शारीरिक रचना == [[चित्र:A duckling by a pond.jpg|इवलेसे|बदक]] बदक हंसापेक्षा लहान आणि शरीराने स्थूल असते. मान आणि पाय आखूड असतात. पाय शरीराच्या बऱ्याच मागच्या बाजूला असतात. त्यांचा रंग पिवळा असून त्यांच्यावर पुढे तीन व मागे एक बोट असते; पुढची बोटे पातळ कातडीने जोडलेली असतात. चोच मोठी, रुंद, चापट व पिवळी असते; ती पातळ त्वचेने झाकलेली असते. चोचीच्या दोन्ही कडांवर बारीक दात असतात.सामान्यतः नर व मादी यांच्या शरीराची रंगव्यवस्था वेगळी असते. पाळीव बदकांचा रंग सामान्यपणे पांढरा असतो;पण काहींचा काळा किंवा तपकिरी असून त्यात हिरवट चमक असते; काहींचे धड पांढरे पण डोके व मान काळी असते. अंगावरील पिसे अतिशय दाट असून शेपटीच्या बुडाशी असलेल्या तेलग्रंथीचा स्त्राव बदके आपल्या चोचीने पिसांना नेहमी चोपडतात; त्यामुळे पाण्यात पोहताना ती पाण्याने भिजत नाहीत. शरीरावरील कातडीला चिकटून सगळ्या शरीरावर मऊ पिसांचे आवरण असल्यामुळे थंडीपासून निवारण होऊन शरीराची उष्णता कायम रहाते. पिसे दर वर्षी गळून पडून नवी येतात. == आढळणारे प्रदेश == बदक हा पक्षी दक्षिण ध्रुव-प्रदेश सोडून जगाच्या निरनिराळ्या भागांत त्या आढळतात. इंडोनेशिया, तैवान व आग्नेय आशियातील काही देशांमध्ये बदकांची संख्या बरीच आहे. अमेरिकेतील ६० टक्के बदके लॉंग आयलंड या भागामध्ये आहेत. बहुसंख्य बदके पूर्व व दक्षिण भारतामध्ये आहेत. १९६६ च्या पशुधन गणनेनुसार भारतातील बदकांची संख्या ९९ लाखाच्या आसपास होती. पश्चिम बंगालमध्ये त्यांची संख्या सर्वात जास्त म्हणजे ५३ लाख ३० हजारांच्या आसपास होती व त्यानंतर आसाम, तमिळनाडू, आंध्रप्रदेश, केरळ बिहार व ओरिसा या राज्यांच्या क्रमांक लागतो. महाराष्ट्रातील बदकांची संख्या ४२,८०० होती. == विविध जाती == पाळीव बदकांच्या १८ जाती आणि ३४ प्रकार असून ते सर्व दक्षिण अमेरिकेतील मस्कोव्ही व उत्तर गोलार्धातील मॅलार्ड या रानटी बदकांच्या दोन जातींपासून उत्पन्न झाले आहेत. पाळीव जातींमध्ये ‌तऱ्हेतऱ्हेचे रंग दिसून येतात; शिवाय त्यांचे वजनही रानटी जातींपेक्षा तिप्पट असू शकते. बहुसंख्य जाती मॅलार्ड या जातीपासून निघालेल्या आहेत. कॅंबेल जातीमधील खाकी कॅंबेल ही बदकाची जात अंड्याविषयी प्रसिद्ध असून तिच्यापासून सरासरीने वर्षाला ३६५ अंडी मिळालेली आहेत. कोंबड्यांची सरासरी क्वचितच ३०० अंड्यांपेक्षा अधिक असते. अंड्यांच्या बाबतीत खाकी कॅंबेलनंतर व्हाइट कॅंबेल, डार्क कॅंबेल व इंडियन (देशी) रनर या जातींचा क्रमांक लागतो. मस्कोव्ही, पेकिन व आयलेसबरी बया बदकांच्या जाती मांसोत्पादनासाठी प्रसिद्ध आहेत. अमेरिका व युरोपातील देशांमध्ये पहिल्या दोन जाती पाळल्या जातात, तर इंग्लंडमधिल लोक आयलेसबरी बदके पसंत करतात. या देशांमध्ये मांसोत्पादक बदकाच्या पिलांचे उत्पादन करणे हा एक संघटित व्यवसाय आहे. आयलेसबरी बदकांचे मांस पांढरे तर पेकिनचे पिवळे असते. भारतामध्ये बदकांच्या पुढील जाती आहेत : इंडियन रनर, सिल्हेट मेटा व व्हाइट ब्रेस्टेड नागेश्वरी. इंडियन रनर बदके पांढऱ्या रंगाची असतात, तर सिल्हेट मेटा बदके तपकिरी रंगाची असून त्यांच्या पंखांची टोके काळी असतात व चोच पिवळी असते. नागेश्वरी जातीच्या बदकांचे शरीर काळ्या रंगाचे असते; पण छाती व गळा पांढरा असतो. बदकांच्या अनेक जाती आहेत. * [[पिनटेल बदक]] * [[मलार्ड बदक]] * [[स्पॉटबिल बदक]] * [[शोव्हेलर]] * [[ब्राम्हणी बदक]] * [[गुलाबी डोक्याचे बदक]] (नामशेष) == बदक पालन व्यवसाय == कोंबड्याप्रमाणे अंडी व मांस यांच्या उत्पादनासाठी बदके जगामध्ये सर्वत्र पाळली जातात. तथापि व्यवसाय म्हणून मोठ्या प्रमाणावर ती फारच कमी प्रमाणात पाळण्यात येतात. भारतामध्ये बदके मुख्यत्वे अंड्यांसाठी पाळण्यात येतात. साधारणपणे दमट हवामानामध्ये हा व्यवसाय केला जातो. समुद्र किनाऱ्यालगत किंवा ज्या भागात भाताचे पीक जास्त होते अशा भरपूर पाऊस पडणाऱ्या भागामध्ये बदक पालन चांगले करता येते. म्हणजे कोकण हा भाग बदक पालनासाठी अनुकूल आहे. बदकाच्या पालनात कोंबडी पालनापेक्षा काही जास्त फायदे आहेत. बदकांना कोंबडीपेक्षा कमी खाद्य लागते. बदकाचे पालन पिंजऱ्यात न करता साचलेल्या किंवा साचवलेल्या पाण्यात केले जात असल्यामुळे त्यांना पाण्यातच बरेचसे खाद्य सापडते. कोंबडीपेक्षा बदकांची रोगप्रतिकारक शक्ती जास्त असते आणि बदकांची अंडी देण्याची क्षमताही जास्त असते. बदकाची मादी कोंबडीपेक्षा वर्षाला ४० ते ५० जास्त अंडी देतात, शिवाय बदकाचे अंडे कोंबडीच्या अंड्यापेक्षा १५ ते २० ग्रॅम जास्त वजनदार असते आणि त्यामध्ये कोंबडीच्या अंड्यापेक्षा अधिक पोषक द्रव्ये असतात. बदक सर्वभक्षक आहे. बदक गवत, पाने, फळे आणि बारीक मासे सुद्धा खातात. ज्यामुळे बदकांना खाद्य नेहमी मोठ्या प्रमाणावर उपलब्ध असते. == हे सुद्धा पहा == * [[बदक पालन]] ==चित्रदालन== <gallery> चित्र:Ducks in the ponds.JPG|[[बांगलादेश]]च्या [[खुलना]] येथील तळ्यातील बदके चित्र:Bucephala-albeola-010.jpg|बदक चित्र:Cane Portrait Chevreuse.JPG|[[मलार्ड]]ची मादी चित्र:Mandarin.duck.arp.jpg|[[मॅंडेरिन बदक]]ाचा नर चित्र:Ducklings at University of Warwick..jpg|बदकाची दोन पिले चित्र:Ringedteal.PNG|[[रिंग्ड टील]] चित्र:Red-crested.pochard.slimbridge.arp.jpg|[[रे क्रेस्टेड पॉचार्ड]]चा नर चित्र:Pair of Wood Ducks.jpg|[[वूड डक]]ची जोडी </gallery> {{विस्तार}} == बाह्य दुवे == * [http://mr.vikaspedia.in/rural-energy/environment/91c94893593593f93593f92792493e-92a91594d937940/92c926915 बदक] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:बदके]] irnep1vyw33rpg0dqxf453svyg8rmw9 0 25337 2697648 2598043 2026-07-29T11:08:21Z अभय नातू 206 /* ठळक घटना आणि घडामोडी */ 2697648 wikitext text/x-wiki {{जुलै दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|जुलै|२९|२१०|२११}} {{बदल}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === तिसरे शतक === * [[इ.स. २३८|२३८]] - [[रोम]]मध्ये [[प्रेटोरियन रक्षक|प्रेटोरियन रक्षकांनी]] [[पुपियेनस]] आणि [[बाल्बिनस]] या दोन [[रोमन सम्राट|रोमन सम्राटांना]] त्यांच्या महालातून खेचून नेले. रस्त्यातून धिंड काढल्यावर त्यांचा वध केला गेला आणि १३ वर्षांच्या [[गॉर्डियन तिसरा, रोमन सम्राट|गॉर्डियन तिसऱ्याला]] सम्राटपदी बसवले गेले.<ref>{{Cite book|last=Gibbon|first=Edward|title=The History of the Decline and Fall of the Roman Empire|year=1776|publisher=Strahan & Cadell|page=185}}</ref> === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७८०|१७८०]] - [[जेम्स ऑगस्टस हिकी]] यांनी 'कलकत्ता जनरल ॲडव्हर्टायझर' या नावाने एक साप्ताहिक सुरू केले.<ref>{{Cite book|last=Barns|first=Margarita|title=The Indian Press: A History of the Growth of Public Opinion in India|year=1940|publisher=George Allen & Unwin|page=48}}</ref> पुढे याचे वर्तमानपत्रात रूपांतर झाले. '[[हिकीज बेंगॉल गॅझेट]]' हे भारतातील पहिले वर्तमानपत्र म्हणून ओळखले जाते.<ref>{{Cite book|last=Sarkar|first=Partha|title=History of Indian Journalism|year=2012|publisher=Kalyani Publishers|page=12}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८६१|१८६१]] - [[कॅन्सस]] हे [[अमेरिका|अमेरिकेचे]] ३४ वे राज्य बनले.<ref>{{Cite web|url=https://www.kssos.org/other/about_kansas.html|title=Kansas Statehood|publisher=Kansas Secretary of State|access-date=2026-07-29}}</ref> * [[इ.स. १८८६|१८८६]] - [[कार्ल बेंझ]] यांना जगातील पहिल्या पेट्रोलेनिंजिनवर चालणाऱ्या [[मोटारगाडी|मोटारगाडीचे]] पेटंट मिळाले.<ref>{{Cite web|url=https://www.mercedes-benz.com/en/innovation/heritage/patent-motor-car/|title=Benz Patent Motor Car: The birth of the modern automobile|publisher=Mercedes-Benz Group|access-date=2026-07-29}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९७५|१९७५]] - इंडियन नॅशनल थिएटर निर्मित '[[ती फुलराणी]]' या नाटकाचा पहिला प्रयोग [[मुंबई]]तील [[रवींद्र नाट्य मंदिर]] येथे झाला.<ref>{{Cite book|last=Deshpande|first=P. L.|title=Ti Phulrani: History and Stage Production|year=1978|publisher=Mouj Prakashan|page=5}}</ref> * [[इ.स. १९९६|१९९६]] - [[फ्रान्स]]ने [[अणुचाचणी|अणुचाचण्या]] बंद केल्याचे जाहीर केले.<ref>{{Cite news|date=30 January 1996|title=France Ends Nuclear Testing Program|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1996/01/30/world/france-ends-nuclear-testing-program.html|access-date=2026-07-29}}</ref> === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[इरफान पठाण]]ने [[कसोटी क्रिकेट|कसोटी सामन्याच्या]] पहिल्याच षटकात तीन बळींची [[हॅटट्रिक]] करून नवा विक्रम नोंदवला.<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-pakistan-2005-06-208833/pakistan-vs-india-3rd-test-238188/full-scorecard|title=3rd Test, Karachi, Jan 29 - Feb 2 2006, India tour of Pakistan|publisher=ESPNcricinfo|access-date=2026-07-29}}</ref> ==जन्म== * १२७४ - श्री निवृत्तीनाथ महाराज ज्येष्ठ गुरू संत * [[इ.स. १६०५|१६०५]] - [[सायमन डाख]], [[:वर्ग:जर्मन कवी|जर्मन कवी]]. * [[इ.स. १७६३|१७६३]] - [[फिलिप चार्ल्स ड्युरॅम]], [[रॉयल नेव्ही]]चा दर्यासारंग. * १८४३: विल्यम मॅकिन्ले अमेरिकेचे २५वे राष्ट्राध्यक्ष * १८५३ - मधुसूदन राव ओडिया साहित्यिक * १८७१ - कवी चंद्रशेखर गोऱ्हे * [[इ.स. १८८३|१८८३]] - [[बेनितो मुसोलिनी]], [[इटली]]चा हुकुमशहा. * [[इ.स. १८९८|१८९८]] - [[इसिदोर आयझॅक राबी]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता [[:वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ|अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ]]. * [[इ.स. १९०४|१९०४]] - [[जे.आर.डी. टाटा]], [[:वर्ग:भारतीय उद्योगपती|भारतीय उद्योगपती]]. * [[इ.स. १९०५|१९०५]] - [[दाग हॅमरशील्ड]], [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रां]]चा महासचिव. * [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[बळवंत मोरेश्वर पुरंदरे]], मराठी इतिहाससंशोधक, [[:वर्ग:मराठी लेखक|लेखक]]. * १९२२ - रज्जू भैय्या - राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे ४थे सरसंघचालक * [[इ.स. १९२५|१९२५]] - [[शिवराम दत्तात्रेय फडणीस]], [[:वर्ग:मराठी व्यंगचित्रकार|मराठी व्यंगचित्रकार]]. * [[इ.स. १९३७|१९३७]] - [[डॅनियेल मॅकफॅडेन]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता [[:वर्ग:अमेरिकन अर्थशास्त्रज्ञ|अमेरिकन अर्थशास्त्रज्ञ]]. * [[इ.स. १९५९|१९५९]] - [[संजय दत्त]], [[:वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते|हिंदी चित्रपट अभिनेता]]. * [[इ.स. १९७०|१९७०]] - [[जॉन रेनी]], [[:वर्ग:झिम्बाब्वेचे क्रिकेट खेळाडू|झिम्बाब्वेचा क्रिकेट खेळाडू]]. * १९७० - नेमबाज राजवर्धन सिंग राठोड * [[इ.स. १९७५|१९७५]] - [[लंका डिसिल्वा]], [[:वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू|श्रीलंकेचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९८०|१९८०]] - [[फर्नांडो गॉन्झालेझ]], [[:वर्ग:चिलेचे टेनिस खेळाडू|चिलेचा टेनिस खेळाडू]]. * == मृत्यू == * [[इ.स. २३८|२३८]] - [[पुपियेनस]], [[:वर्ग:रोमन सम्राट|रोमन सम्राट]]. * २३८ - [[बाल्बिनस]], [[:वर्ग:रोमन सम्राट|रोमन सम्राट]]. * [[इ.स. १०३०|१०३०]] - [[ओलाफ तिसरा, नॉर्वे]]चा राजा. * [[इ.स. १०९९|१०९९]] - [[पोप अर्बन दुसरा]]. * [[इ.स. ११०८|११०८]] - [[पहिला फिलिप, फ्रान्स|फिलिप पहिला, फ्रांस]]चा राजा. * [[इ.स. १६४४|१६४४]] - [[पोप अर्बन सहावा]]. * [[इ.स. १८९०|१८९०]] - [[फिंसेंत फान घो]], [[:वर्ग:डच चित्रकार|डच चित्रकार]]. * [[इ.स. १९००|१९००]] - [[पहिला उंबेर्तो, इटली|उंबेर्तो पहिला, इटली]]चा राजा. * १९६३- सदाशिव आत्माराम जोगळेकर लेखक व संपाद‌क * [[इ.स. १९८७|१९८७]] - [[बिभूतीभूषण मुखोपाध्याय]], [[:वर्ग:बंगाली लेखक|बंगाली लेखक]]. * [[इ.स. १९९०|१९९०]] - [[ब्रुनो क्रेस्की]], [[:वर्ग:ऑस्ट्रियाचे चान्सेलर|ऑस्ट्रियाचा चान्सेलर]]. * १९९३- रँग्लर गोपाळकृष्ण लक्ष्मण चंद्रात्रेय - गणितज्ञ * १९९५- रुपेश कुमार - खलनायक, निर्माते व दिग्दर्शक * [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[डोरोथी क्रोफूट हॉजकिन]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेती [[:वर्ग:ब्रिटिश रसायनशास्त्रज्ञ|ब्रिटिश रसायनशास्त्रज्ञ]]. * २०००- देवेन्द्र मुर्डेश्वर - बासरीवादक * २००१- राम मेघे - महाराष्ट्राचे माजी शिक्षणमंत्री * [[इ.स. २००८|२००८]] - [[इश्मीत सिंग सोधी]], [[:वर्ग:भारतीय पार्श्वगायक|भारतीय पार्श्वगायक]]. * २०१९- जॉर्ज फर्नांडिस भारतीय पत्रकार आणि राजकारणी पद्मा विभूषण == प्रतिवार्षिक पालन == ==बाह्य दुवे== {{बीबीसी आज||july/29}} [[जुलै २७]] - [[जुलै २८]] - जुलै २९ - [[जुलै ३०]] - [[जुलै ३१]] ([[जुलै महिना]]) ---- {{ग्रेगरियन महिने}} [[वर्ग:दिवस]] [[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]] fr3pmvcrox5f452y37helqriwt585r9 2697649 2697648 2026-07-29T11:08:43Z अभय नातू 206 /* बाह्य दुवे */ 2697649 wikitext text/x-wiki {{जुलै दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|जुलै|२९|२१०|२११}} {{बदल}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === तिसरे शतक === * [[इ.स. २३८|२३८]] - [[रोम]]मध्ये [[प्रेटोरियन रक्षक|प्रेटोरियन रक्षकांनी]] [[पुपियेनस]] आणि [[बाल्बिनस]] या दोन [[रोमन सम्राट|रोमन सम्राटांना]] त्यांच्या महालातून खेचून नेले. रस्त्यातून धिंड काढल्यावर त्यांचा वध केला गेला आणि १३ वर्षांच्या [[गॉर्डियन तिसरा, रोमन सम्राट|गॉर्डियन तिसऱ्याला]] सम्राटपदी बसवले गेले.<ref>{{Cite book|last=Gibbon|first=Edward|title=The History of the Decline and Fall of the Roman Empire|year=1776|publisher=Strahan & Cadell|page=185}}</ref> === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७८०|१७८०]] - [[जेम्स ऑगस्टस हिकी]] यांनी 'कलकत्ता जनरल ॲडव्हर्टायझर' या नावाने एक साप्ताहिक सुरू केले.<ref>{{Cite book|last=Barns|first=Margarita|title=The Indian Press: A History of the Growth of Public Opinion in India|year=1940|publisher=George Allen & Unwin|page=48}}</ref> पुढे याचे वर्तमानपत्रात रूपांतर झाले. '[[हिकीज बेंगॉल गॅझेट]]' हे भारतातील पहिले वर्तमानपत्र म्हणून ओळखले जाते.<ref>{{Cite book|last=Sarkar|first=Partha|title=History of Indian Journalism|year=2012|publisher=Kalyani Publishers|page=12}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८६१|१८६१]] - [[कॅन्सस]] हे [[अमेरिका|अमेरिकेचे]] ३४ वे राज्य बनले.<ref>{{Cite web|url=https://www.kssos.org/other/about_kansas.html|title=Kansas Statehood|publisher=Kansas Secretary of State|access-date=2026-07-29}}</ref> * [[इ.स. १८८६|१८८६]] - [[कार्ल बेंझ]] यांना जगातील पहिल्या पेट्रोलेनिंजिनवर चालणाऱ्या [[मोटारगाडी|मोटारगाडीचे]] पेटंट मिळाले.<ref>{{Cite web|url=https://www.mercedes-benz.com/en/innovation/heritage/patent-motor-car/|title=Benz Patent Motor Car: The birth of the modern automobile|publisher=Mercedes-Benz Group|access-date=2026-07-29}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९७५|१९७५]] - इंडियन नॅशनल थिएटर निर्मित '[[ती फुलराणी]]' या नाटकाचा पहिला प्रयोग [[मुंबई]]तील [[रवींद्र नाट्य मंदिर]] येथे झाला.<ref>{{Cite book|last=Deshpande|first=P. L.|title=Ti Phulrani: History and Stage Production|year=1978|publisher=Mouj Prakashan|page=5}}</ref> * [[इ.स. १९९६|१९९६]] - [[फ्रान्स]]ने [[अणुचाचणी|अणुचाचण्या]] बंद केल्याचे जाहीर केले.<ref>{{Cite news|date=30 January 1996|title=France Ends Nuclear Testing Program|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1996/01/30/world/france-ends-nuclear-testing-program.html|access-date=2026-07-29}}</ref> === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[इरफान पठाण]]ने [[कसोटी क्रिकेट|कसोटी सामन्याच्या]] पहिल्याच षटकात तीन बळींची [[हॅटट्रिक]] करून नवा विक्रम नोंदवला.<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-pakistan-2005-06-208833/pakistan-vs-india-3rd-test-238188/full-scorecard|title=3rd Test, Karachi, Jan 29 - Feb 2 2006, India tour of Pakistan|publisher=ESPNcricinfo|access-date=2026-07-29}}</ref> ==जन्म== * १२७४ - श्री निवृत्तीनाथ महाराज ज्येष्ठ गुरू संत * [[इ.स. १६०५|१६०५]] - [[सायमन डाख]], [[:वर्ग:जर्मन कवी|जर्मन कवी]]. * [[इ.स. १७६३|१७६३]] - [[फिलिप चार्ल्स ड्युरॅम]], [[रॉयल नेव्ही]]चा दर्यासारंग. * १८४३: विल्यम मॅकिन्ले अमेरिकेचे २५वे राष्ट्राध्यक्ष * १८५३ - मधुसूदन राव ओडिया साहित्यिक * १८७१ - कवी चंद्रशेखर गोऱ्हे * [[इ.स. १८८३|१८८३]] - [[बेनितो मुसोलिनी]], [[इटली]]चा हुकुमशहा. * [[इ.स. १८९८|१८९८]] - [[इसिदोर आयझॅक राबी]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता [[:वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ|अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ]]. * [[इ.स. १९०४|१९०४]] - [[जे.आर.डी. टाटा]], [[:वर्ग:भारतीय उद्योगपती|भारतीय उद्योगपती]]. * [[इ.स. १९०५|१९०५]] - [[दाग हॅमरशील्ड]], [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रां]]चा महासचिव. * [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[बळवंत मोरेश्वर पुरंदरे]], मराठी इतिहाससंशोधक, [[:वर्ग:मराठी लेखक|लेखक]]. * १९२२ - रज्जू भैय्या - राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे ४थे सरसंघचालक * [[इ.स. १९२५|१९२५]] - [[शिवराम दत्तात्रेय फडणीस]], [[:वर्ग:मराठी व्यंगचित्रकार|मराठी व्यंगचित्रकार]]. * [[इ.स. १९३७|१९३७]] - [[डॅनियेल मॅकफॅडेन]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता [[:वर्ग:अमेरिकन अर्थशास्त्रज्ञ|अमेरिकन अर्थशास्त्रज्ञ]]. * [[इ.स. १९५९|१९५९]] - [[संजय दत्त]], [[:वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते|हिंदी चित्रपट अभिनेता]]. * [[इ.स. १९७०|१९७०]] - [[जॉन रेनी]], [[:वर्ग:झिम्बाब्वेचे क्रिकेट खेळाडू|झिम्बाब्वेचा क्रिकेट खेळाडू]]. * १९७० - नेमबाज राजवर्धन सिंग राठोड * [[इ.स. १९७५|१९७५]] - [[लंका डिसिल्वा]], [[:वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू|श्रीलंकेचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९८०|१९८०]] - [[फर्नांडो गॉन्झालेझ]], [[:वर्ग:चिलेचे टेनिस खेळाडू|चिलेचा टेनिस खेळाडू]]. * == मृत्यू == * [[इ.स. २३८|२३८]] - [[पुपियेनस]], [[:वर्ग:रोमन सम्राट|रोमन सम्राट]]. * २३८ - [[बाल्बिनस]], [[:वर्ग:रोमन सम्राट|रोमन सम्राट]]. * [[इ.स. १०३०|१०३०]] - [[ओलाफ तिसरा, नॉर्वे]]चा राजा. * [[इ.स. १०९९|१०९९]] - [[पोप अर्बन दुसरा]]. * [[इ.स. ११०८|११०८]] - [[पहिला फिलिप, फ्रान्स|फिलिप पहिला, फ्रांस]]चा राजा. * [[इ.स. १६४४|१६४४]] - [[पोप अर्बन सहावा]]. * [[इ.स. १८९०|१८९०]] - [[फिंसेंत फान घो]], [[:वर्ग:डच चित्रकार|डच चित्रकार]]. * [[इ.स. १९००|१९००]] - [[पहिला उंबेर्तो, इटली|उंबेर्तो पहिला, इटली]]चा राजा. * १९६३- सदाशिव आत्माराम जोगळेकर लेखक व संपाद‌क * [[इ.स. १९८७|१९८७]] - [[बिभूतीभूषण मुखोपाध्याय]], [[:वर्ग:बंगाली लेखक|बंगाली लेखक]]. * [[इ.स. १९९०|१९९०]] - [[ब्रुनो क्रेस्की]], [[:वर्ग:ऑस्ट्रियाचे चान्सेलर|ऑस्ट्रियाचा चान्सेलर]]. * १९९३- रँग्लर गोपाळकृष्ण लक्ष्मण चंद्रात्रेय - गणितज्ञ * १९९५- रुपेश कुमार - खलनायक, निर्माते व दिग्दर्शक * [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[डोरोथी क्रोफूट हॉजकिन]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेती [[:वर्ग:ब्रिटिश रसायनशास्त्रज्ञ|ब्रिटिश रसायनशास्त्रज्ञ]]. * २०००- देवेन्द्र मुर्डेश्वर - बासरीवादक * २००१- राम मेघे - महाराष्ट्राचे माजी शिक्षणमंत्री * [[इ.स. २००८|२००८]] - [[इश्मीत सिंग सोधी]], [[:वर्ग:भारतीय पार्श्वगायक|भारतीय पार्श्वगायक]]. * २०१९- जॉर्ज फर्नांडिस भारतीय पत्रकार आणि राजकारणी पद्मा विभूषण == प्रतिवार्षिक पालन == ==बाह्य दुवे== {{बीबीसी आज||july/29}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[जुलै २७]] - [[जुलै २८]] - '''जुलै २९''' - [[जुलै ३०]] - [[जुलै ३१]] ([[जुलै महिना]]) ---- {{ग्रेगरियन महिने}} [[वर्ग:दिवस]] [[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]] nqsb0414tsdnsdop712925iruhgb9aw 2697650 2697649 2026-07-29T11:09:13Z अभय नातू 206 साचा 2697650 wikitext text/x-wiki {{जुलै दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|जुलै|२९|२१०|२११}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === तिसरे शतक === * [[इ.स. २३८|२३८]] - [[रोम]]मध्ये [[प्रेटोरियन रक्षक|प्रेटोरियन रक्षकांनी]] [[पुपियेनस]] आणि [[बाल्बिनस]] या दोन [[रोमन सम्राट|रोमन सम्राटांना]] त्यांच्या महालातून खेचून नेले. रस्त्यातून धिंड काढल्यावर त्यांचा वध केला गेला आणि १३ वर्षांच्या [[गॉर्डियन तिसरा, रोमन सम्राट|गॉर्डियन तिसऱ्याला]] सम्राटपदी बसवले गेले.<ref>{{Cite book|last=Gibbon|first=Edward|title=The History of the Decline and Fall of the Roman Empire|year=1776|publisher=Strahan & Cadell|page=185}}</ref> === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७८०|१७८०]] - [[जेम्स ऑगस्टस हिकी]] यांनी 'कलकत्ता जनरल ॲडव्हर्टायझर' या नावाने एक साप्ताहिक सुरू केले.<ref>{{Cite book|last=Barns|first=Margarita|title=The Indian Press: A History of the Growth of Public Opinion in India|year=1940|publisher=George Allen & Unwin|page=48}}</ref> पुढे याचे वर्तमानपत्रात रूपांतर झाले. '[[हिकीज बेंगॉल गॅझेट]]' हे भारतातील पहिले वर्तमानपत्र म्हणून ओळखले जाते.<ref>{{Cite book|last=Sarkar|first=Partha|title=History of Indian Journalism|year=2012|publisher=Kalyani Publishers|page=12}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८६१|१८६१]] - [[कॅन्सस]] हे [[अमेरिका|अमेरिकेचे]] ३४ वे राज्य बनले.<ref>{{Cite web|url=https://www.kssos.org/other/about_kansas.html|title=Kansas Statehood|publisher=Kansas Secretary of State|access-date=2026-07-29}}</ref> * [[इ.स. १८८६|१८८६]] - [[कार्ल बेंझ]] यांना जगातील पहिल्या पेट्रोलेनिंजिनवर चालणाऱ्या [[मोटारगाडी|मोटारगाडीचे]] पेटंट मिळाले.<ref>{{Cite web|url=https://www.mercedes-benz.com/en/innovation/heritage/patent-motor-car/|title=Benz Patent Motor Car: The birth of the modern automobile|publisher=Mercedes-Benz Group|access-date=2026-07-29}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९७५|१९७५]] - इंडियन नॅशनल थिएटर निर्मित '[[ती फुलराणी]]' या नाटकाचा पहिला प्रयोग [[मुंबई]]तील [[रवींद्र नाट्य मंदिर]] येथे झाला.<ref>{{Cite book|last=Deshpande|first=P. L.|title=Ti Phulrani: History and Stage Production|year=1978|publisher=Mouj Prakashan|page=5}}</ref> * [[इ.स. १९९६|१९९६]] - [[फ्रान्स]]ने [[अणुचाचणी|अणुचाचण्या]] बंद केल्याचे जाहीर केले.<ref>{{Cite news|date=30 January 1996|title=France Ends Nuclear Testing Program|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1996/01/30/world/france-ends-nuclear-testing-program.html|access-date=2026-07-29}}</ref> === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[इरफान पठाण]]ने [[कसोटी क्रिकेट|कसोटी सामन्याच्या]] पहिल्याच षटकात तीन बळींची [[हॅटट्रिक]] करून नवा विक्रम नोंदवला.<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-pakistan-2005-06-208833/pakistan-vs-india-3rd-test-238188/full-scorecard|title=3rd Test, Karachi, Jan 29 - Feb 2 2006, India tour of Pakistan|publisher=ESPNcricinfo|access-date=2026-07-29}}</ref> ==जन्म== * १२७४ - श्री निवृत्तीनाथ महाराज ज्येष्ठ गुरू संत * [[इ.स. १६०५|१६०५]] - [[सायमन डाख]], [[:वर्ग:जर्मन कवी|जर्मन कवी]]. * [[इ.स. १७६३|१७६३]] - [[फिलिप चार्ल्स ड्युरॅम]], [[रॉयल नेव्ही]]चा दर्यासारंग. * १८४३: विल्यम मॅकिन्ले अमेरिकेचे २५वे राष्ट्राध्यक्ष * १८५३ - मधुसूदन राव ओडिया साहित्यिक * १८७१ - कवी चंद्रशेखर गोऱ्हे * [[इ.स. १८८३|१८८३]] - [[बेनितो मुसोलिनी]], [[इटली]]चा हुकुमशहा. * [[इ.स. १८९८|१८९८]] - [[इसिदोर आयझॅक राबी]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता [[:वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ|अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ]]. * [[इ.स. १९०४|१९०४]] - [[जे.आर.डी. टाटा]], [[:वर्ग:भारतीय उद्योगपती|भारतीय उद्योगपती]]. * [[इ.स. १९०५|१९०५]] - [[दाग हॅमरशील्ड]], [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रां]]चा महासचिव. * [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[बळवंत मोरेश्वर पुरंदरे]], मराठी इतिहाससंशोधक, [[:वर्ग:मराठी लेखक|लेखक]]. * १९२२ - रज्जू भैय्या - राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे ४थे सरसंघचालक * [[इ.स. १९२५|१९२५]] - [[शिवराम दत्तात्रेय फडणीस]], [[:वर्ग:मराठी व्यंगचित्रकार|मराठी व्यंगचित्रकार]]. * [[इ.स. १९३७|१९३७]] - [[डॅनियेल मॅकफॅडेन]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता [[:वर्ग:अमेरिकन अर्थशास्त्रज्ञ|अमेरिकन अर्थशास्त्रज्ञ]]. * [[इ.स. १९५९|१९५९]] - [[संजय दत्त]], [[:वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते|हिंदी चित्रपट अभिनेता]]. * [[इ.स. १९७०|१९७०]] - [[जॉन रेनी]], [[:वर्ग:झिम्बाब्वेचे क्रिकेट खेळाडू|झिम्बाब्वेचा क्रिकेट खेळाडू]]. * १९७० - नेमबाज राजवर्धन सिंग राठोड * [[इ.स. १९७५|१९७५]] - [[लंका डिसिल्वा]], [[:वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू|श्रीलंकेचा क्रिकेट खेळाडू]]. * [[इ.स. १९८०|१९८०]] - [[फर्नांडो गॉन्झालेझ]], [[:वर्ग:चिलेचे टेनिस खेळाडू|चिलेचा टेनिस खेळाडू]]. * == मृत्यू == * [[इ.स. २३८|२३८]] - [[पुपियेनस]], [[:वर्ग:रोमन सम्राट|रोमन सम्राट]]. * २३८ - [[बाल्बिनस]], [[:वर्ग:रोमन सम्राट|रोमन सम्राट]]. * [[इ.स. १०३०|१०३०]] - [[ओलाफ तिसरा, नॉर्वे]]चा राजा. * [[इ.स. १०९९|१०९९]] - [[पोप अर्बन दुसरा]]. * [[इ.स. ११०८|११०८]] - [[पहिला फिलिप, फ्रान्स|फिलिप पहिला, फ्रांस]]चा राजा. * [[इ.स. १६४४|१६४४]] - [[पोप अर्बन सहावा]]. * [[इ.स. १८९०|१८९०]] - [[फिंसेंत फान घो]], [[:वर्ग:डच चित्रकार|डच चित्रकार]]. * [[इ.स. १९००|१९००]] - [[पहिला उंबेर्तो, इटली|उंबेर्तो पहिला, इटली]]चा राजा. * १९६३- सदाशिव आत्माराम जोगळेकर लेखक व संपाद‌क * [[इ.स. १९८७|१९८७]] - [[बिभूतीभूषण मुखोपाध्याय]], [[:वर्ग:बंगाली लेखक|बंगाली लेखक]]. * [[इ.स. १९९०|१९९०]] - [[ब्रुनो क्रेस्की]], [[:वर्ग:ऑस्ट्रियाचे चान्सेलर|ऑस्ट्रियाचा चान्सेलर]]. * १९९३- रँग्लर गोपाळकृष्ण लक्ष्मण चंद्रात्रेय - गणितज्ञ * १९९५- रुपेश कुमार - खलनायक, निर्माते व दिग्दर्शक * [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[डोरोथी क्रोफूट हॉजकिन]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेती [[:वर्ग:ब्रिटिश रसायनशास्त्रज्ञ|ब्रिटिश रसायनशास्त्रज्ञ]]. * २०००- देवेन्द्र मुर्डेश्वर - बासरीवादक * २००१- राम मेघे - महाराष्ट्राचे माजी शिक्षणमंत्री * [[इ.स. २००८|२००८]] - [[इश्मीत सिंग सोधी]], [[:वर्ग:भारतीय पार्श्वगायक|भारतीय पार्श्वगायक]]. * २०१९- जॉर्ज फर्नांडिस भारतीय पत्रकार आणि राजकारणी पद्मा विभूषण == प्रतिवार्षिक पालन == ==बाह्य दुवे== {{बीबीसी आज||july/29}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[जुलै २७]] - [[जुलै २८]] - '''जुलै २९''' - [[जुलै ३०]] - [[जुलै ३१]] ([[जुलै महिना]]) ---- {{ग्रेगरियन महिने}} [[वर्ग:दिवस]] [[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]] 6ql14qhaoyn5san9z1phqpvsa4ddtee 2697652 2697650 2026-07-29T11:11:26Z अभय नातू 206 /* जन्म */ 2697652 wikitext text/x-wiki {{जुलै दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|जुलै|२९|२१०|२११}} == ठळक घटना आणि घडामोडी == === तिसरे शतक === * [[इ.स. २३८|२३८]] - [[रोम]]मध्ये [[प्रेटोरियन रक्षक|प्रेटोरियन रक्षकांनी]] [[पुपियेनस]] आणि [[बाल्बिनस]] या दोन [[रोमन सम्राट|रोमन सम्राटांना]] त्यांच्या महालातून खेचून नेले. रस्त्यातून धिंड काढल्यावर त्यांचा वध केला गेला आणि १३ वर्षांच्या [[गॉर्डियन तिसरा, रोमन सम्राट|गॉर्डियन तिसऱ्याला]] सम्राटपदी बसवले गेले.<ref>{{Cite book|last=Gibbon|first=Edward|title=The History of the Decline and Fall of the Roman Empire|year=1776|publisher=Strahan & Cadell|page=185}}</ref> === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७८०|१७८०]] - [[जेम्स ऑगस्टस हिकी]] यांनी 'कलकत्ता जनरल ॲडव्हर्टायझर' या नावाने एक साप्ताहिक सुरू केले.<ref>{{Cite book|last=Barns|first=Margarita|title=The Indian Press: A History of the Growth of Public Opinion in India|year=1940|publisher=George Allen & Unwin|page=48}}</ref> पुढे याचे वर्तमानपत्रात रूपांतर झाले. '[[हिकीज बेंगॉल गॅझेट]]' हे भारतातील पहिले वर्तमानपत्र म्हणून ओळखले जाते.<ref>{{Cite book|last=Sarkar|first=Partha|title=History of Indian Journalism|year=2012|publisher=Kalyani Publishers|page=12}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८६१|१८६१]] - [[कॅन्सस]] हे [[अमेरिका|अमेरिकेचे]] ३४ वे राज्य बनले.<ref>{{Cite web|url=https://www.kssos.org/other/about_kansas.html|title=Kansas Statehood|publisher=Kansas Secretary of State|access-date=2026-07-29}}</ref> * [[इ.स. १८८६|१८८६]] - [[कार्ल बेंझ]] यांना जगातील पहिल्या पेट्रोलेनिंजिनवर चालणाऱ्या [[मोटारगाडी|मोटारगाडीचे]] पेटंट मिळाले.<ref>{{Cite web|url=https://www.mercedes-benz.com/en/innovation/heritage/patent-motor-car/|title=Benz Patent Motor Car: The birth of the modern automobile|publisher=Mercedes-Benz Group|access-date=2026-07-29}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९७५|१९७५]] - इंडियन नॅशनल थिएटर निर्मित '[[ती फुलराणी]]' या नाटकाचा पहिला प्रयोग [[मुंबई]]तील [[रवींद्र नाट्य मंदिर]] येथे झाला.<ref>{{Cite book|last=Deshpande|first=P. L.|title=Ti Phulrani: History and Stage Production|year=1978|publisher=Mouj Prakashan|page=5}}</ref> * [[इ.स. १९९६|१९९६]] - [[फ्रान्स]]ने [[अणुचाचणी|अणुचाचण्या]] बंद केल्याचे जाहीर केले.<ref>{{Cite news|date=30 January 1996|title=France Ends Nuclear Testing Program|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1996/01/30/world/france-ends-nuclear-testing-program.html|access-date=2026-07-29}}</ref> === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[इरफान पठाण]]ने [[कसोटी क्रिकेट|कसोटी सामन्याच्या]] पहिल्याच षटकात तीन बळींची [[हॅटट्रिक]] करून नवा विक्रम नोंदवला.<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-pakistan-2005-06-208833/pakistan-vs-india-3rd-test-238188/full-scorecard|title=3rd Test, Karachi, Jan 29 - Feb 2 2006, India tour of Pakistan|publisher=ESPNcricinfo|access-date=2026-07-29}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. १२७४|१२७४]] - [[संत निवृत्तीनाथ]], वारकरी संप्रदायातील संत आणि [[संत ज्ञानेश्वर|ज्ञानेश्वरांचे]] थोरले बंधू व गुरू.<ref>{{Cite book|last=Ranade|first=R. D.|title=Mysticism in India: The Poet-Saints of Maharashtra|year=1933|publisher=State University of New York Press|page=32}}</ref> * [[इ.स. १६०५|१६०५]] - [[सायमन डाख]], जर्मन कवी.<ref>{{Cite book|last=Basset|first=C.|title=German Poets of the Seventeenth Century|year=1911|publisher=Clarendon Press|page=89}}</ref> * [[इ.स. १७६३|१७६३]] - [[फिलिप चार्ल्स ड्युरॅम]], [[रॉयल नेव्ही]]चा दर्यासारंग.<ref>{{Cite book|last=Tracy|first=Nicholas|title=Who's Who in Nelson's Navy|year=2006|publisher=Chatham Publishing|page=124|isbn=978-1-86176-244-3}}</ref> * [[इ.स. १८४३| १८४३]] - [[विल्यम मॅकिन्ले]], [[अमेरिका|अमेरिकेचे]] २५ वे राष्ट्राध्यक्ष.<ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/about-the-white-house/presidents/william-mckinley/|title=William McKinley|publisher=The White House|access-date=2026-07-29}}</ref> * [[इ.स. १८५३|१८५३]] - [[मधुसूदन राव]], [[ओडिया भाषा|ओडिया]] साहित्यिक आणि कवी.<ref>{{Cite book|last=Mansinha|first=Mayadhar|title=History of Oriya Literature|year=1962|publisher=Sahitya Akademi|page=180}}</ref> * [[इ.स. १८७१|१८७१]] - [[चंद्रशेखर गोऱ्हे|कवी चंद्रशेखर गोऱ्हे]], मराठी कवी.<ref>{{Cite book|last=Deshpande|first=A. N.|title=Modern Marathi Literature|year=1966|publisher=Subhash Prakashan|page=94}}</ref> * [[इ.स. १८८३|१८८३]] - [[बेनितो मुसोलिनी]], [[इटली]]चा हुकूमशहा.<ref>{{Cite book|last=Bosworth|first=R. J. B.|title=Mussolini|year=2002|publisher=Hodder Arnold|page=42|isbn=978-0-340-73144-4}}</ref> * [[इ.स. १८९८|१८९८]] - [[इसिदोर आयझॅक राबी]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1944/rabi/biographical/|title=Isidor Isaac Rabi Biographical|publisher=Nobel Media AB|access-date=2026-07-29}}</ref> * [[इ.स. १९०४|१९०४]] - [[जे.आर.डी. टाटा]], भारतीय उद्योगपती आणि [[भारत रत्न]].<ref>{{Cite book|last=Lala|first=R. M.|title=Beyond the Last Blue Mountain: A Life of J.R.D. Tata|year=1992|publisher=Viking|page=15|isbn=978-0-670-84430-2}}</ref> * [[इ.स. १९०५|१९०५]] - [[दाग हॅमरशील्ड]], [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांचे]] द्वितीय महासचिव.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/sg/en/content/dag-hammarskj%C3%B6ld|title=Dag Hammarskjöld Biography|publisher=United Nations|access-date=2026-07-29}}</ref> * [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[बळवंत मोरेश्वर पुरंदरे|बाबासाहेब पुरंदरे]], मराठी इतिहाससंशोधक, लेखक आणि नाटककार.<ref>{{Cite news|date=15 November 2021|title=Babasaheb Purandare passes away|newspaper=The Indian Express|url=https://indianexpress.com/article/india/babasaheb-purandare-dead-7622944/|access-date=2026-07-29}}</ref> * [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[प्रो. राजेंद्र सिंह|रज्जू भैय्या]], [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे]] ४ थे सरसंघचालक.<ref>{{Cite book|last=Chitkara|first=M. G.|title=Rashtriya Swayamsevak Sangh: Supreme Sacrifice|year=2004|publisher=APH Publishing|page=110|isbn=978-81-7648-616-3}}</ref> * [[इ.स. १९२५|१९२५]] - [[शिवराम दत्तात्रेय फडणीस]], मराठी व्यंगचित्रकार.<ref>{{Cite book|last=Phadnis|first=S. D.|title=Chitranubhava|year=1998|publisher=Jyotsna Prakashan|page=8}}</ref> * [[इ.स. १९३७|१९३७]] - [[डॅनियेल मॅकफॅडेन]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता अमेरिकन अर्थशास्त्रज्ञ.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2000/mcfadden/facts/|title=Daniel L. McFadden Facts|publisher=Nobel Media AB|access-date=2026-07-29}}</ref> * [[इ.स. १९५९|१९५९]] - [[संजय दत्त]], हिंदी चित्रपट अभिनेता.<ref>{{Cite book|last=Yasser|first=Usman|title=Sanjay Dutt: The Crazy Untold Story of Bollywood's Bad Boy|year=2018|publisher=Juggernaut Books|page=12|isbn=978-93-86228-58-1}}</ref> * [[इ.स. १९७०|१९७०]] - [[जॉन रेनी]], झिम्बाब्वेचा क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/john-rennie-55700|title=John Rennie Profile|publisher=ESPNcricinfo|access-date=2026-07-29}}</ref> * [[इ.स. १९७०|१९७०]] - [[राज्यवर्धनसिंह राठोड]], भारतीय नेमबाज आणि राजकारणी.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympics.com/en/athletes/rajyavardhan-s-rathore|title=Rajyavardhan Singh Rathore Profile|publisher=International Olympic Committee|access-date=2026-07-29}}</ref> * [[इ.स. १९७५|१९७५]] - [[लंका डिसिल्वा]], [[श्रीलंका|श्रीलंकेचा]] क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/lanka-de-silva-48468|title=Lanka de Silva Profile|publisher=ESPNcricinfo|access-date=2026-07-29}}</ref> * [[इ.स. १९८०|१९८०]] - [[फर्नांडो गॉन्झालेझ]], [[चिले]]चा टेनिस खेळाडू.<ref>{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/fernando-gonzalez/g415/overview|title=Fernando Gonzalez ATP Profile|publisher=ATP Tour|access-date=2026-07-29}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. २३८|२३८]] - [[पुपियेनस]], [[:वर्ग:रोमन सम्राट|रोमन सम्राट]]. * २३८ - [[बाल्बिनस]], [[:वर्ग:रोमन सम्राट|रोमन सम्राट]]. * [[इ.स. १०३०|१०३०]] - [[ओलाफ तिसरा, नॉर्वे]]चा राजा. * [[इ.स. १०९९|१०९९]] - [[पोप अर्बन दुसरा]]. * [[इ.स. ११०८|११०८]] - [[पहिला फिलिप, फ्रान्स|फिलिप पहिला, फ्रांस]]चा राजा. * [[इ.स. १६४४|१६४४]] - [[पोप अर्बन सहावा]]. * [[इ.स. १८९०|१८९०]] - [[फिंसेंत फान घो]], [[:वर्ग:डच चित्रकार|डच चित्रकार]]. * [[इ.स. १९००|१९००]] - [[पहिला उंबेर्तो, इटली|उंबेर्तो पहिला, इटली]]चा राजा. * १९६३- सदाशिव आत्माराम जोगळेकर लेखक व संपाद‌क * [[इ.स. १९८७|१९८७]] - [[बिभूतीभूषण मुखोपाध्याय]], [[:वर्ग:बंगाली लेखक|बंगाली लेखक]]. * [[इ.स. १९९०|१९९०]] - [[ब्रुनो क्रेस्की]], [[:वर्ग:ऑस्ट्रियाचे चान्सेलर|ऑस्ट्रियाचा चान्सेलर]]. * १९९३- रँग्लर गोपाळकृष्ण लक्ष्मण चंद्रात्रेय - गणितज्ञ * १९९५- रुपेश कुमार - खलनायक, निर्माते व दिग्दर्शक * [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[डोरोथी क्रोफूट हॉजकिन]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेती [[:वर्ग:ब्रिटिश रसायनशास्त्रज्ञ|ब्रिटिश रसायनशास्त्रज्ञ]]. * २०००- देवेन्द्र मुर्डेश्वर - बासरीवादक * २००१- राम मेघे - महाराष्ट्राचे माजी शिक्षणमंत्री * [[इ.स. २००८|२००८]] - [[इश्मीत सिंग सोधी]], [[:वर्ग:भारतीय पार्श्वगायक|भारतीय पार्श्वगायक]]. * २०१९- जॉर्ज फर्नांडिस भारतीय पत्रकार आणि राजकारणी पद्मा विभूषण == प्रतिवार्षिक पालन == ==बाह्य दुवे== {{बीबीसी आज||july/29}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[जुलै २७]] - [[जुलै २८]] - '''जुलै २९''' - [[जुलै ३०]] - [[जुलै ३१]] ([[जुलै महिना]]) ---- {{ग्रेगरियन महिने}} [[वर्ग:दिवस]] [[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]] n84ge04zqhccatsb7qs3wfwq1e3etdf 0 32267 2697594 2696014 2026-07-28T23:26:53Z ~2026-41910-22 185743 2697594 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Mumbai_CST_inside.jpg|250 px|इवलेसे| मुंबई छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस हे मध्य मार्गाचे दक्षिण मुंबईमधील टर्मिनस आहे.]] [[चित्र:Mumbai Train.JPG|250 px|इवलेसे|नव्या लोकल गाड्या]] {{मुंबई उपनगरी रेल्वे मध्य मार्ग नकाशा}} '''मध्य''' हा [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]च्या तीन प्रमुख मार्गांपैकी एक आहे. [[मध्य रेल्वे]]द्वारे चालवला जाणारा हा मार्ग दक्षिण मुंबई मधील [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]पासून सुरू होतो व मुंबई बेटाच्या मध्य भागातून धावतो. मुंबईची मध्य उपनगरे जोडणारा हा मार्ग [[ठाणे]], [[डोंबिवली]], [[कल्याण]] इत्यादी महत्त्वाच्या शहरांमधून धावतो. [[कल्याण]] येथे मध्य मार्गाचे दोन फाटे फुटतात. ईशान्य फाटा [[कसारा रेल्वे स्थानक|कसाऱ्यामार्गे]] [[नाशिक रोड रेल्वे स्थानक|नाशिककडे]] तर आग्नेय फाटा [[कर्जत रेल्वे स्थानक|कर्जतमार्गे]] [[पुणे रेल्वे स्थानक|पुण्याकडे]] धावतो. [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]], [[परळ रेल्वे स्थानक]] आणि [[माटुंगा रेल्वे स्थानक|माटुंगा]] येथे मध्य आणि [[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम]] दोन्ही मार्ग असल्यामुळे मार्ग बदलणे शक्य होते. [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]], [[मशीद रेल्वे स्थानक|मशीद]], [[सँडहर्स्ट रोड रेल्वे स्थानक|सँडहर्स्ट रोड]] आणि [[कुर्ला रेल्वे स्थानक|कुर्ला]] ह्या स्थानकांवरून [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्गाद्वारे]] प्रवासाची सोय उपलब्ध आहे. [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]] येथून [[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]] तसेच [[दिवा जंक्शन रेल्वे स्थानक|दिवा]] आणि [[कोपर रेल्वे स्थानक|कोपर]] येथे [[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]]ची जोड आहे. [[नेरळ जंक्शन रेल्वे स्थानक|नेरळ]]वरून [[माथेरान डोंगरी रेल्वे]]सुद्धा उपलब्ध आहे. ==स्थानके== (जलद लोकल केवळ ठळक अक्षरांमधील स्थानकांवरच थांबतात.) ===मुख्य मार्ग=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड ! style="width:5%;" |जोडमार्ग |- |१||'''[[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]'''||CSMT / ST||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |२||{{rws|मशीद}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |३||{{rws|सँडहर्स्ट रोड}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |४||'''{{rws|भायखळा}}'''||BY|| |- |५||{{rws|चिंचपोकळी}}|||| |- |६||{{rws|करी रोड}}|||| |- |७||'''{{rws|परळ}}'''||PR||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |८||'''{{rws|दादर}}'''||D||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |९||{{rws|माटुंगा}}||||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |१०||{{rws|शीव}}|||| |- |११||'''{{rws|कुर्ला}}'''||C||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१२||{{rws|विद्याविहार}}|||| |- |१३||'''{{rws|घाटकोपर}}'''||G|| |- |१४||'''{{rws|विक्रोळी}}'''|||| |- |१५||{{rws|कांजुर मार्ग}}|||| |- |१६||'''{{rws|भांडुप}}'''|||| |- |१७||{{rws|नाहूर}}|||| |- |१८||'''{{rws|मुलुंड}}'''|||| |- |१९||'''{{rws|ठाणे}}'''||T||[[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]] |- |२०||{{rws|कळवा}}|||| |- |२१||{{rws|मुंब्रा}}|||| |- |२२||'''{{rws|दिवा जंक्शन}}'''||||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२३||{{rws|कोपर}}||||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२४||'''{{rws|डोंबिवली}}'''||DI|| |- |२५||{{rws|ठाकुर्ली}}|||| |- |२६||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''||K|| |} ===मुख्य मार्ग फाटे=== {| class="wikitable" style="text-align:center;width=auto;" |+आग्नेय उपमार्ग ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''|| K |- |२||{{rws|विठ्ठलवाडी}}|| |- |३||{{rws|उल्हासनगर}}|| |- |४||'''{{rws|अंबरनाथ}}'''|| A |- |५||'''{{rws|बदलापूर}}'''|| BL |- |६||{{rws|वांगणी}}|| |- |७||{{rws|शेलू}}|| |- |८||'''{{rws|नेरळ जंक्शन}}'''|| |- |९||{{rws|भिवपुरी रोड}}|| |- |१०||'''{{rws|कर्जत}}'''|| S |- |११||{{rws|पळसधरी}}|| |- |१२||{{rws|केळवली}}|| |- |१३||{{rws|डोळवली}}|| |- |१४||{{rws|लौजी}}|| |- |१५||'''{{rws|खोपोली}}'''|| KP |} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ईशान्य उपमार्ग ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''|| K |- |२||{{rws|शहाड}}|| |- |३||{{rws|आंबिवली}}|| |- |४||'''{{rws|टिटवाळा}}'''|| TL |- |५||{{rws|खडावली}}|| |- |६||{{rws|वाशिंद}}|| |- |७||'''{{rws|आसनगाव}}'''|| AN |- |८||{{rws|आटगाव}}|| |- |९||{{rws|तानशेत}}|| |- |१०||{{rws|खर्डी}}|| |- |११||{{rws|उंबरमाळी}}|| |- |१२||'''{{rws|कसारा}}'''|| N |} == १२ डबा अर्धजलद == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| दादर / छशिमट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || रेल्वे कर्मचारी || ५:१४ || कल्याण || ६:४१ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत मंदगती पुढे मुलुंड, भांडुप, विक्रोळी, घाटकोपर, कुर्ला, परळ, भायखळा |- | rowspan="2"| २ || ९५७०६ || ७:२६ || कल्याण || ८:३० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत मंदगती पुढे भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला |- | rowspan="2"| ३ || ९५७०८ || ७:४२ || कल्याण || ९:०३ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत मंदगती पुढे मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ४ || ९५८०४ || ८:१४ || डोंबिवली || ९:२१ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत मंदगती पुढे भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ५ || ९५७१० || ८:१४ || कल्याण || ९:३० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत मंदगती पुढे भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ६ || ९५७१६ || ८:१८ || कसारा || १०:५० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत मंदगती पुढे मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ७ || ९५७१८ || ८:४६ || कल्याण || १०:०३ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत मंदगती पुढे मुलुंड, विक्रोळी, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ८ || ९५६०४ || ९:०२ || कल्याण || १०:२० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत मंदगती पुढे मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ९ || ९५४०८ || ९:०४ || टिटवाळा || १०:३४ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत मंदगती पुढे भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| १० || ९५७२२ || ९:४३ || कल्याण || ११:०० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत मंदगती पुढे मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ११ || ९५७४४ || १८:२५ || कल्याण || १९:४० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत मंदगती पुढे मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| कसारा / आसनगाव / टिटवाळा / कल्याण / डोंबिवली कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ९५६०९ || १०:५८ || छशिमट || १२:२९ || टिटवाळा |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे मंदगती |- | rowspan="2"| २ || रेल्वे कर्मचारी || १५:५२ || छशिमट || १७:१८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, परळ, माटुंगा, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे मंदगती |- | rowspan="2"| ३ || ९५४१५ || १६:५० || छशिमट || १९:१८ || कसारा |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाण्यापुढे मंदगती |- | rowspan="2"| ४ || ९५७२७ || १७:२५ || छशिमट || १८:४२ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे मंदगती |- | rowspan="2"| ५ || ९५८०३ || १७:३७ || छशिमट || १८:४३ || डोंबिवली |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाण्यापुढे मंदगती |- | rowspan="2"| ६ || ९५७२९ || १८:०१ || दादर || १९:०१ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे मंदगती |- | rowspan="2"| ७ || ९५७३१ || १८:०३ || छशिमट || १९:१८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' दादर, कुर्ला, विक्रोळी, मुलुंड, ठाण्यापुढे मंदगती |- | rowspan="2"| ८ || ९५७३५ || १८:५० || छशिमट || २०:०८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाण्यापुढे मंदगती |- | rowspan="2"| ९ || ९५७३७ || १९:१३ || दादर || २०:१६ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे मंदगती |- | rowspan="2"| १० || ९५५१७ || २०:०० || छशिमट || २१:५२ || आसनगाव |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे मंदगती |} == १५ डबा जलद == {| class="wikitable sortable" |+फेऱ्या आणि सुरुवात |- | style="background:aqua"|१६ |१५ ऑक्टोबर २०१२ |- | style="background:teal"|६ |४ मार्च २०१९ |- | style="background:skyblue"|१० |२० जुलै २०२६ |- |एकूण |३२ फेऱ्या |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| दादर / छशिमट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- style="background:teal" | rowspan="2"| १ || ९५८०२ || ६:१४ || डोंबिवली || ७:१४ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' ठाणे, भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:aqua" | rowspan="2"| २ || ९५७०४ || ७:१८ || कल्याण || ८:२६ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:skyblue" | rowspan="2"| ३ || ९५३०६ || ७:५१ || अंबरनाथ || ९:०९ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत मंदगती पुढे डोंबिवली, ठाणे, भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:teal" | rowspan="2"| ४ || ९५७१२ || ८:३३ || कल्याण || ९:३७ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ५ || ९५७२० || ९:४७ || कल्याण || १०:४० || दादर |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:teal" | rowspan="2"| ६ || ९५९१२ || १०:४६ || ठाणे || ११:२९ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:skyblue" | rowspan="2"| ७ || ९६३१२ || ११:०३ || अंबरनाथ || १२:२१ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत मंदगती पुढे डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ८ || ९५७२८ || ११:४६ || कल्याण || १२:४८ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:skyblue" | rowspan="2"| ९ || ९५७३० || १३:३६ || कल्याण || १४:४१ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १० || ९५७३२ || १४:०२ || कल्याण || १५:०८ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ११ || ९५७३४ || १६:२८ || कल्याण || १७:२० || दादर |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:skyblue" | rowspan="2"| १२ || ९५२३० || १६:४७ || बदलापूर || १८:१० || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत मंदगती पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १३ || ९५७४२ || १८:२२ || कल्याण || १९:२५ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:skyblue" | rowspan="2"| १४ || ९५१४२ || २०:३८ || कर्जत || २२:४१ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत मंदगती पुढे डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १५ || ९५७४६ || २०:४१ || कल्याण || २१:३० || दादर |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १६ || ९५७४८ || २३:१५ || कल्याण || ००:२२ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / डोंबिवली / कल्याण / अंबरनाथ / बदलापूर / कर्जत कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १ || ९५७०३ || ६:०६ || छशिमट || ७:१० || कल्याण |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:teal" | rowspan="2"| २ || ९५७०५ || ७:२२ || छशिमट || ८:२५ || कल्याण |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ३ || ९५७०९ || ८:३६ || छशिमट || ९:४० || कल्याण |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:skyblue" | rowspan="2"| ४ || ९५३०५ || ९:१५ || छशिमट || १०:३४ || अंबरनाथ |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ५ || ९५९०७ || ९:४२ || छशिमट || १०:२४ || ठाणे |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ६ || ९५७१५ || १०:४५ || दादर || ११:३६ || कल्याण |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:teal" | rowspan="2"| ७ || ९५८०१ || ११:३७ || छशिमट || १२:३२ || डोंबिवली |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे |- style="background:skyblue" | rowspan="2"| ८ || ९५७१७ || १२:२६ || छशिमट || १३:३० || कल्याण |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ९ || ९५७१९ || १२:५३ || छशिमट || १३:५७ || कल्याण |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:skyblue" | rowspan="2"| १० || ९५२३१ || १५:०३ || छशिमट || १६:२७ || बदलापूर |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ११ || ९५७२१ || १५:१४ || छशिमट || १६:२० || कल्याण |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १२ || ९५७२५ || १७:३० || दादर || १८:१८ || कल्याण |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:skyblue" | rowspan="2"| १३ || ९५१२९ || १८:२१ || छशिमट || २०:१३ || कर्जत |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, दिवा, डोंबिवली, कल्याण पुढे मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १४ || ९५७३९ || १९:२९ || छशिमट || २०:३२ || कल्याण |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १५ || ९५७४३ || २२:१८ || दादर || २३:१० || कल्याण |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:skyblue" | rowspan="2"| १६ || ९६३४१ || २३:०८ || छशिमट || ००:३० || अंबरनाथ |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे मंदगती |} == वातानुकूलित == {| class="wikitable sortable" ! फेऱ्या !! वार !! सुरुवात |- | style="background:yellow"|१२ |सोम-शनि |१७ डिसेंबर २०२० |- | style="background:orange"|१६ |दररोज |१९ फेब्रुवारी २०२२ |- | style="background:gray"|१३ |सोम-शनि |१९ फेब्रुवारी २०२२ |- | style="background:crimson"|१३ |सोम-शनि |१४ मे २०२२ |- | style="background:pink"|१२ |सोम-शनि |६ नोव्हेंबर २०२३ |- | style="background:violet"|१४ |सोम-शुक्र |१६ एप्रिल २०२५ |- | style="background:green"|१२ |सोम-शनि |२९ जून २०२६ |- |९२ |एकूण | |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / कुर्ला / दादर / परळ / छशिमट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:orange" | १ || ९७६०४ || ४:४६ || कुर्ला || ५:१६ || छशिमट || मंदगती |- style="background:yellow" | २ || ९७३१० || ५:२४ || ठाणे || ६:२१ || छशिमट || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ३ || ९५७०२ || ६:३२ || कल्याण || ७:३९ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:green" | ४ || ९६६१२ || ६:४६ || टिटवाळा || ८:३१ || छशिमट || मंदगती |- style="background:gray" | ५ || ९७३२९ || ७:०४ || ठाणे || ८:०० || छशिमट || मंदगती |- style="background:pink" | ६ || ९७०२२ || ७:१५ || कल्याण || ८:४५ || छशिमट || मंदगती |- style="background:violet" | ७ || ९७०२६ || ७:३४ || कल्याण || ९:०५ || छशिमट || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ८ || ९५९०४ || ८:०५ || ठाणे || ८:५० || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:yellow" | ९ || ९६६१८ || ८:३३ || टिटवाळा || १०:१८ || छशिमट || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| १० || ९५७१४ || ८:५४ || कल्याण || ९:५९ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | rowspan="2"| ११ || ९५९०८ || ९:०३ || ठाणे || ९:४७ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:green" | १२ || ९७५०२ || ९:१६ || घाटकोपर || ९:५३ || छशिमट || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १३ || ९५७२४ || १०:०२ || कल्याण || १०:५२ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:pink" | १४ || ९७०४८ || १०:२५ || कल्याण || ११:५४ || छशिमट || मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| १५ || ९५२१० || १०:४२ || बदलापूर || १२:१२ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत मंदगती पुढे डोंबिवली, दिवा, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | १६ || ९६३१४ || ११:१७ || अंबरनाथ || १३:०२ || छशिमट || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| १७ || ९५७२६ || ११:२२ || कल्याण || १२:१५ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, दिवा, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:yellow" | १८ || ९७२१८ || ११:४८ || डोंबिवली || १३:१० || छशिमट || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १९ || ९५२१४ || १२:२७ || बदलापूर || १३:३८ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत मंदगती पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:violet" | २० || ९७३६६ || १३:२८ || ठाणे || १४:२५ || छशिमट || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| २१ || ९५२१८ || १३:४८ || बदलापूर || १४:५९ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत मंदगती पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:pink" | २२ || ९६३२४ || १४:०० || अंबरनाथ || १५:४७ || छशिमट || मंदगती |- style="background:gray" | २३ || ९७३७० || १४:२२ || ठाणे || १५:२० || छशिमट || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २४ || ९५९१४ || १५:०३ || ठाणे || १५:४५ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:yellow" | rowspan="2"| २५ || ९५३२४ || १५:१२ || अंबरनाथ || १६:३१ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत मंदगती पुढे डोंबिवली, ठाणे, भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:violet" | २६ || ९७३७८ || १५:३६ || ठाणे || १६:३४ || छशिमट || मंदगती |- style="background:green" | २७ || ९७६१८ || १६:३४ || कुर्ला || १७:०८ || छशिमट || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| २८ || ९५६१० || १६:४७ || टिटवाळा || १८:०६ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत मंदगती पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | २९ || ९७२३६ || १६:५५ || डोंबिवली || १८:१४ || छशिमट || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ३० || ९५७३८ || १७:२७ || कल्याण || १८:३० || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:pink" | ३१ || ९७२४० || १७:३२ || डोंबिवली || १८:३८ || परळ || मंदगती |- style="background:violet" | ३२ || ९७४०२ || १७:४१ || ठाणे || १८:४० || छशिमट || मंदगती |- style="background:green" | ३३ || ९७४०८ || १८:१६ || ठाणे || १९:१४ || छशिमट || मंदगती |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ३४ || ९५३३६ || १८:३० || अंबरनाथ || १९:३२ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत मंदगती पुढे डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:orange" | ३५ || ९७४१६ || १८:५७ || ठाणे || १९:५५ || छशिमट || मंदगती |- style="background:violet" | ३६ || ९७४२४ || १९:४९ || ठाणे || २०:४८ || छशिमट || मंदगती |- style="background:gray" | ३७ || ९७२५२ || १९:५० || डोंबिवली || २१:१२ || छशिमट || मंदगती |- style="background:crimson" | ३८ || ९७१५२ || १९:५६ || कल्याण || २१:२८ || छशिमट || मंदगती |- style="background:pink" | ३९ || ९७१५४ || २०:१० || कल्याण || २१:२५ || परळ || मंदगती |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ४० || ९५३४२ || २०:५० || अंबरनाथ || २२:०७ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत मंदगती पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:green" | ४१ || ९७१६४ || २१:०४ || कल्याण || २२:०३ || कुर्ला || मंदगती |- style="background:orange" | ४२ || ९७१६८ || २१:३६ || कल्याण || २३:०५ || छशिमट || मंदगती |- style="background:green" | ४३ || ९७६३० || २२:२२ || कुर्ला || २२:५३ || छशिमट || मंदगती |- style="background:gray" | ४४ || ९७१७६ || २२:५६ || कल्याण || २३:५५ || कुर्ला || मंदगती |- style="background:pink" | ४५ || ९७१७८ || २३:०४ || कल्याण || २३:३५ || ठाणे || मंदगती |- style="background:violet" | ४६ || ९६२२८ || २३:०४ || बदलापूर || ०:२६ || कुर्ला || मंदगती |- style="background:crimson" | ४७ || ९७१८० || २३:१९ || कल्याण || २३:५० || ठाणे || मंदगती |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| कुर्ला / घाटकोपर / ठाणे / डोंबिवली / कल्याण / टिटवाळा / अंबरनाथ / बदलापूर कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:orange" | rowspan="2"| १ || ९५७०१ || ५:२० || छशिमट || ६:२४ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:green" | २ || ९६६०३ || ५:३५ || ठाणे || ६:२३ || टिटवाळा || मंदगती |- style="background:pink" | ३ || ९७००९ || ६:०५ || विद्याविहार || ७:०४ || कल्याण || मंदगती |- style="background:violet" | ४ || ९७०१३ || ६:२६ || विद्याविहार || ७:२५ || कल्याण || मंदगती |- style="background:yellow" | ५ || ९६६११ || ६:३० || छशिमट || ८:१५ || टिटवाळा || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ६ || ९५७०७ || ७:४३ || छशिमट || ८:४६ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:gray" | rowspan="2"| ७ || ९५९०१ || ८:०४ || छशिमट || ८:४६ || ठाणे || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर |- style="background:green" | ८ || ९७५०१ || ८:३७ || छशिमट || ९:१२ || घाटकोपर || मंदगती |- style="background:pink" | ९ || ९७०४१ || ८:४९ || छशिमट || १०:१८ || कल्याण || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १० || ९५७११ || ८:५६ || छशिमट || ९:५८ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:violet" | rowspan="2"| ११ || ९५२०९ || ९:०९ || छशिमट || १०:३२ || बदलापूर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, विक्रोळी, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| १२ || ९५३०७ || ९:५१ || छशिमट || ११:०८ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, विक्रोळी, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे मंदगती |- style="background:green" | १३ || ९७६१५ || १०:०० || छशिमट || १०:२८ || कुर्ला || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| १४ || ९५७१३ || १०:०४ || छशिमट || ११:०७ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:yellow" | १५ || ९७२१७ || १०:२२ || छशिमट || ११:४० || डोंबिवली || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १६ || ९५२२१ || ११:०८ || दादर || १२:२१ || बदलापूर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे मंदगती |- style="background:pink" | १७ || ९६३१३ || ११:५८ || छशिमट || १३:४४ || अंबरनाथ || मंदगती |- style="background:violet" | १८ || ९७३५९ || १२:२४ || छशिमट || १३:२० || ठाणे || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| १९ || ९५२२५ || १२:३० || दादर || १३:३९ || बदलापूर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे मंदगती |- style="background:gray" | २० || ९७३६३ || १३:०६ || छशिमट || १४:०६ || ठाणे || मंदगती |- style="background:yellow" | २१ || ९६३१७ || १३:१५ || छशिमट || १५:०२ || अंबरनाथ || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २२ || ९५९०९ || १४:२१ || दादर || १४:४७ || ठाणे || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर |- style="background:violet" | २३ || ९७३६९ || १४:२९ || छशिमट || १५:२५ || ठाणे || मंदगती |- style="background:gray" | २४ || ९७२३५ || १५:२४ || छशिमट || १६:४३ || डोंबिवली || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| २५ || ९५६११ || १५:३३ || दादर || १६:३९ || टिटवाळा || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे मंदगती |- style="background:pink" | २६ || ९७२३९ || १६:०० || छशिमट || १७:२० || डोंबिवली || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २७ || ९५७२३ || १६:११ || छशिमट || १७:१९ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:violet" | २८ || ९७३८३ || १६:३८ || छशिमट || १७:३५ || ठाणे || मंदगती |- style="background:yellow" | rowspan="2"| २९ || ९५३२१ || १७:०० || छशिमट || १८:२३ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' दादर, ठाण्यापुढे मंदगती |- style="background:green" | ३० || ९७३८९ || १७:१२ || छशिमट || १८:०८ || ठाणे || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ३१ || ९५९११ || १८:१० || छशिमट || १८:५२ || ठाणे || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' दादर, कुर्ला, भांडुप, मुलुंड |- style="background:gray" | ३२ || ९७२५१ || १८:१८ || छशिमट || १९:३७ || डोंबिवली || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ३३ || ९५७३३ || १८:३६ || छशिमट || १९:४१ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:pink" | ३४ || ९७१४९ || १८:४५ || परळ || १९:५८ || कल्याण || मंदगती |- style="background:violet" | ३५ || ९७४०३ || १८:४५ || छशिमट || १९:४२ || ठाणे || मंदगती |- style="background:green" | ३६ || ९७१५७ || १९:१८ || छशिमट || २०:४९ || कल्याण || मंदगती |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ३७ || ९५३२९ || १९:३९ || दादर || २०:४४ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे मंदगती |- style="background:orange" | ३८ || ९७१६३ || २०:०० || छशिमट || २१:२८ || कल्याण || मंदगती |- style="background:violet" | ३९ || ९६२२१ || २१:०८ || छशिमट || २२:५६ || बदलापूर || मंदगती |- style="background:gray" | ४० || ९७१७३ || २१:१६ || छशिमट || २२:४५ || कल्याण || मंदगती |- style="background:pink" | ४१ || ९७१७५ || २१:३९ || परळ || २२:५३ || कल्याण || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ४२ || ९५७४१ || २१:४२ || छशिमट || २३:०५ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर पुढे मंदगती |- style="background:yellow" | ४३ || ९७४२७ || २२:२० || छशिमट || २३:१५ || ठाणे || मंदगती |- style="background:green" | ४४ || ९७४३३ || २३:०० || छशिमट || २३:५७ || ठाणे || मंदगती |- style="background:orange" | ४५ || ९७४३५ || २३:१२ || छशिमट || ०:०७ || ठाणे || मंदगती |} [[वर्ग:मध्य रेल्वे]] [[वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वेमार्ग]] 1nk5hhdw0ctai90x44ggpmddt7kj1un 2697595 2697594 2026-07-29T02:36:23Z ~2026-41910-22 185743 2697595 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Mumbai_CST_inside.jpg|250 px|इवलेसे| मुंबई छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस हे मध्य मार्गाचे दक्षिण मुंबईमधील टर्मिनस आहे.]] [[चित्र:Mumbai Train.JPG|250 px|इवलेसे|नव्या लोकल गाड्या]] {{मुंबई उपनगरी रेल्वे मध्य मार्ग नकाशा}} '''मध्य''' हा [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]च्या तीन प्रमुख मार्गांपैकी एक आहे. [[मध्य रेल्वे]]द्वारे चालवला जाणारा हा मार्ग दक्षिण मुंबई मधील [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]पासून सुरू होतो व मुंबई बेटाच्या मध्य भागातून धावतो. मुंबईची मध्य उपनगरे जोडणारा हा मार्ग [[ठाणे]], [[डोंबिवली]], [[कल्याण]] इत्यादी महत्त्वाच्या शहरांमधून धावतो. [[कल्याण]] येथे मध्य मार्गाचे दोन फाटे फुटतात. ईशान्य फाटा [[कसारा रेल्वे स्थानक|कसाऱ्यामार्गे]] [[नाशिक रोड रेल्वे स्थानक|नाशिककडे]] तर आग्नेय फाटा [[कर्जत रेल्वे स्थानक|कर्जतमार्गे]] [[पुणे रेल्वे स्थानक|पुण्याकडे]] धावतो. [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]], [[परळ रेल्वे स्थानक]] आणि [[माटुंगा रेल्वे स्थानक|माटुंगा]] येथे मध्य आणि [[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम]] दोन्ही मार्ग असल्यामुळे मार्ग बदलणे शक्य होते. [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]], [[मशीद रेल्वे स्थानक|मशीद]], [[सँडहर्स्ट रोड रेल्वे स्थानक|सँडहर्स्ट रोड]] आणि [[कुर्ला रेल्वे स्थानक|कुर्ला]] ह्या स्थानकांवरून [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्गाद्वारे]] प्रवासाची सोय उपलब्ध आहे. [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]] येथून [[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]] तसेच [[दिवा जंक्शन रेल्वे स्थानक|दिवा]] आणि [[कोपर रेल्वे स्थानक|कोपर]] येथे [[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]]ची जोड आहे. [[नेरळ जंक्शन रेल्वे स्थानक|नेरळ]]वरून [[माथेरान डोंगरी रेल्वे]]सुद्धा उपलब्ध आहे. ==स्थानके== (जलद लोकल केवळ ठळक अक्षरांमधील स्थानकांवरच थांबतात.) ===मुख्य मार्ग=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड ! style="width:5%;" |जोडमार्ग |- |१||'''[[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]'''||CSMT / ST||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |२||{{rws|मशीद}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |३||{{rws|सँडहर्स्ट रोड}}||||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |४||'''{{rws|भायखळा}}'''||BY|| |- |५||{{rws|चिंचपोकळी}}|||| |- |६||{{rws|करी रोड}}|||| |- |७||'''{{rws|परळ}}'''||PR||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |८||'''{{rws|दादर}}'''||D||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |९||{{rws|माटुंगा}}||||[[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] |- |१०||{{rws|शीव}}|||| |- |११||'''{{rws|कुर्ला}}'''||C||[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]] |- |१२||{{rws|विद्याविहार}}|||| |- |१३||'''{{rws|घाटकोपर}}'''||G|| |- |१४||'''{{rws|विक्रोळी}}'''|||| |- |१५||{{rws|कांजुर मार्ग}}|||| |- |१६||'''{{rws|भांडुप}}'''|||| |- |१७||{{rws|नाहूर}}|||| |- |१८||'''{{rws|मुलुंड}}'''|||| |- |१९||'''{{rws|ठाणे}}'''||T||[[ट्रान्सहार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|ट्रान्सहार्बर मार्ग]] |- |२०||{{rws|कळवा}}|||| |- |२१||{{rws|मुंब्रा}}|||| |- |२२||'''{{rws|दिवा जंक्शन}}'''||||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२३||{{rws|कोपर}}||||[[वसई रोड-रोहा रेल्वेमार्ग]] |- |२४||'''{{rws|डोंबिवली}}'''||DI|| |- |२५||{{rws|ठाकुर्ली}}|||| |- |२६||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''||K|| |} ===मुख्य मार्ग फाटे=== {| class="wikitable" style="text-align:center;width=auto;" |+आग्नेय उपमार्ग ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''|| K |- |२||{{rws|विठ्ठलवाडी}}|| |- |३||{{rws|उल्हासनगर}}|| |- |४||'''{{rws|अंबरनाथ}}'''|| A |- |५||'''{{rws|बदलापूर}}'''|| BL |- |६||{{rws|वांगणी}}|| |- |७||{{rws|शेलू}}|| |- |८||'''{{rws|नेरळ जंक्शन}}'''|| |- |९||{{rws|भिवपुरी रोड}}|| |- |१०||'''{{rws|कर्जत}}'''|| S |- |११||{{rws|पळसधरी}}|| |- |१२||{{rws|केळवली}}|| |- |१३||{{rws|डोळवली}}|| |- |१४||{{rws|लौजी}}|| |- |१५||'''{{rws|खोपोली}}'''|| KP |} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ईशान्य उपमार्ग ! style="width:1%;" |# ! style="width:5%;" |स्थानक नाव ! style="width:1%;" |स्थानक कोड |- |१||'''{{rws|कल्याण जंक्शन}}'''|| K |- |२||{{rws|शहाड}}|| |- |३||{{rws|आंबिवली}}|| |- |४||'''{{rws|टिटवाळा}}'''|| TL |- |५||{{rws|खडावली}}|| |- |६||{{rws|वाशिंद}}|| |- |७||'''{{rws|आसनगाव}}'''|| AN |- |८||{{rws|आटगाव}}|| |- |९||{{rws|तानशेत}}|| |- |१०||{{rws|खर्डी}}|| |- |११||{{rws|उंबरमाळी}}|| |- |१२||'''{{rws|कसारा}}'''|| N |} == १२ डबा अर्धजलद == {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| दादर / छशिमट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || रेल्वे कर्मचारी || ५:१४ || कल्याण || ६:४१ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत मंदगती पुढे मुलुंड, भांडुप, विक्रोळी, घाटकोपर, कुर्ला, परळ, भायखळा |- | rowspan="2"| २ || ९५७०६ || ७:२६ || कल्याण || ८:३० || दादर |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत मंदगती पुढे भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला |- | rowspan="2"| ३ || ९५७०८ || ७:४२ || कल्याण || ९:०३ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत मंदगती पुढे मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ४ || ९५८०४ || ८:१४ || डोंबिवली || ९:२१ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत मंदगती पुढे भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ५ || ९५७१० || ८:१४ || कल्याण || ९:३० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत मंदगती पुढे भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ६ || ९५७१६ || ८:१८ || कसारा || १०:५० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत मंदगती पुढे मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ७ || ९५७१८ || ८:४६ || कल्याण || १०:०३ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत मंदगती पुढे मुलुंड, विक्रोळी, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ८ || ९५६०४ || ९:०२ || कल्याण || १०:२० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत मंदगती पुढे मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ९ || ९५४०८ || ९:०४ || टिटवाळा || १०:३४ || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत मंदगती पुढे भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| १० || ९५७२२ || ९:४३ || कल्याण || ११:०० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत मंदगती पुढे मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा |- | rowspan="2"| ११ || ९५७४४ || १८:२५ || कल्याण || १९:४० || छशिमट |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' ठाण्यापर्यंत मंदगती पुढे मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| कसारा / आसनगाव / टिटवाळा / कल्याण / डोंबिवली कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- | rowspan="2"| १ || ९५६०९ || १०:५८ || छशिमट || १२:२९ || टिटवाळा |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे मंदगती |- | rowspan="2"| २ || रेल्वे कर्मचारी || १५:५२ || छशिमट || १७:१८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, परळ, माटुंगा, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे मंदगती |- | rowspan="2"| ३ || ९५४१५ || १६:५० || छशिमट || १९:१८ || कसारा |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाण्यापुढे मंदगती |- | rowspan="2"| ४ || ९५७२७ || १७:२५ || छशिमट || १८:४२ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे मंदगती |- | rowspan="2"| ५ || ९५८०३ || १७:३७ || छशिमट || १८:४३ || डोंबिवली |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाण्यापुढे मंदगती |- | rowspan="2"| ६ || ९५७२९ || १८:०१ || दादर || १९:०१ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे मंदगती |- | rowspan="2"| ७ || ९५७३१ || १८:०३ || छशिमट || १९:१८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' दादर, कुर्ला, विक्रोळी, मुलुंड, ठाण्यापुढे मंदगती |- | rowspan="2"| ८ || ९५७३५ || १८:५० || छशिमट || २०:०८ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाण्यापुढे मंदगती |- | rowspan="2"| ९ || ९५७३७ || १९:१३ || दादर || २०:१६ || कल्याण |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे मंदगती |- | rowspan="2"| १० || ९५५१७ || २०:०० || छशिमट || २१:५२ || आसनगाव |- | style="background:#ff9" colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाण्यापुढे मंदगती |} == १५ डबा जलद == {| class="wikitable sortable" |+फेऱ्या आणि सुरुवात |- | style="background:aqua"|१६ |१५ ऑक्टोबर २०१२ |- | style="background:teal"|६ |४ मार्च २०१९ |- | style="background:skyblue"|१० |२० जुलै २०२६ |- |एकूण |३२ फेऱ्या |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| दादर / छशिमट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- style="background:teal" | rowspan="2"| १ || ९५८०२ || ६:१४ || डोंबिवली || ७:१४ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' ठाणे, भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:aqua" | rowspan="2"| २ || ९५७०४ || ७:१८ || कल्याण || ८:२६ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:skyblue" | rowspan="2"| ३ || ९५३०६ || ७:५१ || अंबरनाथ || ९:०९ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत मंदगती पुढे डोंबिवली, ठाणे, भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:teal" | rowspan="2"| ४ || ९५७१२ || ८:३३ || कल्याण || ९:३७ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ५ || ९५७२० || ९:४७ || कल्याण || १०:४० || दादर |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:teal" | rowspan="2"| ६ || ९५९१२ || १०:४६ || ठाणे || ११:२९ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:skyblue" | rowspan="2"| ७ || ९६३१२ || ११:०३ || अंबरनाथ || १२:२१ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत मंदगती पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ८ || ९५७२८ || ११:४६ || कल्याण || १२:४८ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:skyblue" | rowspan="2"| ९ || ९५७३० || १३:३६ || कल्याण || १४:४१ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १० || ९५७३२ || १४:०२ || कल्याण || १५:०८ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ११ || ९५७३४ || १६:२८ || कल्याण || १७:२० || दादर |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:skyblue" | rowspan="2"| १२ || ९५२३० || १६:४७ || बदलापूर || १८:१० || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत मंदगती पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १३ || ९५७४२ || १८:२२ || कल्याण || १९:२५ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:skyblue" | rowspan="2"| १४ || ९५१४२ || २०:३८ || कर्जत || २२:४१ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत मंदगती पुढे डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १५ || ९५७४६ || २०:४१ || कल्याण || २१:३० || दादर |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १६ || ९५७४८ || २३:१५ || कल्याण || ००:२२ || छशिमट |- | colspan="5"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / डोंबिवली / कल्याण / अंबरनाथ / बदलापूर / कर्जत कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १ || ९५७०३ || ६:०६ || छशिमट || ७:१० || कल्याण |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:teal" | rowspan="2"| २ || ९५७०५ || ७:२२ || छशिमट || ८:२५ || कल्याण |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ३ || ९५७०९ || ८:३६ || छशिमट || ९:४० || कल्याण |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:skyblue" | rowspan="2"| ४ || ९५३०५ || ९:१५ || छशिमट || १०:३४ || अंबरनाथ |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे मंदगती |- style="background:teal" | rowspan="2"| ५ || ९५९०७ || ९:४२ || छशिमट || १०:२४ || ठाणे |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ६ || ९५७१५ || १०:४५ || दादर || ११:३६ || कल्याण |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:teal" | rowspan="2"| ७ || ९५८०१ || ११:३७ || छशिमट || १२:३२ || डोंबिवली |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे |- style="background:skyblue" | rowspan="2"| ८ || ९५७१७ || १२:२६ || छशिमट || १३:३० || कल्याण |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ९ || ९५७१९ || १२:५३ || छशिमट || १३:५७ || कल्याण |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:skyblue" | rowspan="2"| १० || ९५२३१ || १५:०३ || छशिमट || १६:२७ || बदलापूर |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| ११ || ९५७२१ || १५:१४ || छशिमट || १६:२० || कल्याण |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १२ || ९५७२५ || १७:३० || दादर || १८:१८ || कल्याण |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:skyblue" | rowspan="2"| १३ || ९५१२९ || १८:२१ || छशिमट || २०:१३ || कर्जत |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, दिवा, डोंबिवली, कल्याण पुढे मंदगती |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १४ || ९५७३९ || १९:२९ || छशिमट || २०:३२ || कल्याण |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:aqua" | rowspan="2"| १५ || ९५७४३ || २२:१८ || दादर || २३:१० || कल्याण |- | colspan="5"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:skyblue" | rowspan="2"| १६ || ९६३४१ || २३:०८ || छशिमट || ००:३० || अंबरनाथ |- | colspan="5"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे मंदगती |} == वातानुकूलित == {| class="wikitable sortable" ! फेऱ्या !! वार !! सुरुवात |- | style="background:yellow"|१२ |सोम-शनि |१७ डिसेंबर २०२० |- | style="background:orange"|१६ |दररोज |१९ फेब्रुवारी २०२२ |- | style="background:gray"|१३ |सोम-शनि |१९ फेब्रुवारी २०२२ |- | style="background:crimson"|१३ |सोम-शनि |१४ मे २०२२ |- | style="background:pink"|१२ |सोम-शनि |६ नोव्हेंबर २०२३ |- | style="background:violet"|१४ |सोम-शुक्र |१६ एप्रिल २०२५ |- | style="background:green"|१२ |सोम-शनि |२९ जून २०२६ |- |९२ |एकूण | |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| ठाणे / कुर्ला / दादर / परळ / छशिमट कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:orange" | १ || ९७६०४ || ४:४६ || कुर्ला || ५:१६ || छशिमट || मंदगती |- style="background:yellow" | २ || ९७३१० || ५:२४ || ठाणे || ६:२१ || छशिमट || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ३ || ९५७०२ || ६:३२ || कल्याण || ७:३९ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:green" | ४ || ९६६१२ || ६:४६ || टिटवाळा || ८:३१ || छशिमट || मंदगती |- style="background:gray" | ५ || ९७३२९ || ७:०४ || ठाणे || ८:०० || छशिमट || मंदगती |- style="background:pink" | ६ || ९७०२२ || ७:१५ || कल्याण || ८:४५ || छशिमट || मंदगती |- style="background:violet" | ७ || ९७०२६ || ७:३४ || कल्याण || ९:०५ || छशिमट || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ८ || ९५९०४ || ८:०५ || ठाणे || ८:५० || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुलुंड, विक्रोळी, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:yellow" | ९ || ९६६१८ || ८:३३ || टिटवाळा || १०:१८ || छशिमट || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| १० || ९५७१४ || ८:५४ || कल्याण || ९:५९ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | rowspan="2"| ११ || ९५९०८ || ९:०३ || ठाणे || ९:४७ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:green" | १२ || ९७५०२ || ९:१६ || घाटकोपर || ९:५३ || छशिमट || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १३ || ९५७२४ || १०:०२ || कल्याण || १०:५२ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:pink" | १४ || ९७०४८ || १०:२५ || कल्याण || ११:५४ || छशिमट || मंदगती |- style="background:violet" | rowspan="2"| १५ || ९५२१० || १०:४२ || बदलापूर || १२:१२ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत मंदगती पुढे डोंबिवली, दिवा, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | १६ || ९६३१४ || ११:१७ || अंबरनाथ || १३:०२ || छशिमट || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| १७ || ९५७२६ || ११:२२ || कल्याण || १२:१५ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, दिवा, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:yellow" | १८ || ९७२१८ || ११:४८ || डोंबिवली || १३:१० || छशिमट || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १९ || ९५२१४ || १२:२७ || बदलापूर || १३:३८ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत मंदगती पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:violet" | २० || ९७३६६ || १३:२८ || ठाणे || १४:२५ || छशिमट || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| २१ || ९५२१८ || १३:४८ || बदलापूर || १४:५९ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत मंदगती पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:pink" | २२ || ९६३२४ || १४:०० || अंबरनाथ || १५:४७ || छशिमट || मंदगती |- style="background:gray" | २३ || ९७३७० || १४:२२ || ठाणे || १५:२० || छशिमट || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २४ || ९५९१४ || १५:०३ || ठाणे || १५:४५ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:yellow" | rowspan="2"| २५ || ९५३२४ || १५:१२ || अंबरनाथ || १६:३१ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत मंदगती पुढे डोंबिवली, ठाणे, भांडुप, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:violet" | २६ || ९७३७८ || १५:३६ || ठाणे || १६:३४ || छशिमट || मंदगती |- style="background:green" | २७ || ९७६१८ || १६:३४ || कुर्ला || १७:०८ || छशिमट || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| २८ || ९५६१० || १६:४७ || टिटवाळा || १८:०६ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत मंदगती पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:gray" | २९ || ९७२३६ || १६:५५ || डोंबिवली || १८:१४ || छशिमट || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ३० || ९५७३८ || १७:२७ || कल्याण || १८:३० || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:pink" | ३१ || ९७२४० || १७:३२ || डोंबिवली || १८:३८ || परळ || मंदगती |- style="background:violet" | ३२ || ९७४०२ || १७:४१ || ठाणे || १८:४० || छशिमट || मंदगती |- style="background:green" | ३३ || ९७४०८ || १८:१६ || ठाणे || १९:१४ || छशिमट || मंदगती |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ३४ || ९५३३६ || १८:३० || अंबरनाथ || १९:३२ || दादर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत मंदगती पुढे डोंबिवली, ठाणे, मुलुंड, घाटकोपर, कुर्ला |- style="background:orange" | ३५ || ९७४१६ || १८:५७ || ठाणे || १९:५५ || छशिमट || मंदगती |- style="background:violet" | ३६ || ९७४२४ || १९:४९ || ठाणे || २०:४८ || छशिमट || मंदगती |- style="background:gray" | ३७ || ९७२५२ || १९:५० || डोंबिवली || २१:१२ || छशिमट || मंदगती |- style="background:crimson" | ३८ || ९७१५२ || १९:५६ || कल्याण || २१:२८ || छशिमट || मंदगती |- style="background:pink" | ३९ || ९७१५४ || २०:१० || कल्याण || २१:२५ || परळ || मंदगती |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ४० || ९५३४२ || २०:५० || अंबरनाथ || २२:०७ || छशिमट || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कल्याण पर्यंत मंदगती पुढे डोंबिवली, ठाणे, घाटकोपर, कुर्ला, दादर, भायखळा |- style="background:green" | ४१ || ९७१६४ || २१:०४ || कल्याण || २२:०३ || कुर्ला || मंदगती |- style="background:orange" | ४२ || ९७१६८ || २१:३६ || कल्याण || २३:०५ || छशिमट || मंदगती |- style="background:green" | ४३ || ९७६३० || २२:२२ || कुर्ला || २२:५३ || छशिमट || मंदगती |- style="background:gray" | ४४ || ९७१७६ || २२:५६ || कल्याण || २३:५५ || कुर्ला || मंदगती |- style="background:pink" | ४५ || ९७१७८ || २३:०४ || कल्याण || २३:३५ || ठाणे || मंदगती |- style="background:violet" | ४६ || ९६२२८ || २३:०४ || बदलापूर || ०:२६ || कुर्ला || मंदगती |- style="background:crimson" | ४७ || ९७१८० || २३:१९ || कल्याण || २३:५० || ठाणे || मंदगती |} {| class="wikitable sortable" |+ style="background:#afeeee"| कुर्ला / घाटकोपर / ठाणे / डोंबिवली / कल्याण / टिटवाळा / अंबरनाथ / बदलापूर कडे ! # ! गाडी क्रमांक ! सुटण्याची वेळ ! स्थानक ! पोहोचण्याची वेळ ! अंतिम स्थानक ! वेग |- style="background:orange" | rowspan="2"| १ || ९५७०१ || ५:२० || छशिमट || ६:२४ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:green" | २ || ९६६०३ || ५:३५ || ठाणे || ६:२३ || टिटवाळा || मंदगती |- style="background:pink" | ३ || ९७००९ || ६:०५ || विद्याविहार || ७:०४ || कल्याण || मंदगती |- style="background:violet" | ४ || ९७०१३ || ६:२६ || विद्याविहार || ७:२५ || कल्याण || मंदगती |- style="background:yellow" | ५ || ९६६११ || ६:३० || छशिमट || ८:१५ || टिटवाळा || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ६ || ९५७०७ || ७:४३ || छशिमट || ८:४६ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:gray" | rowspan="2"| ७ || ९५९०१ || ८:०४ || छशिमट || ८:४६ || ठाणे || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर |- style="background:green" | ८ || ९७५०१ || ८:३७ || छशिमट || ९:१२ || घाटकोपर || मंदगती |- style="background:pink" | ९ || ९७०४१ || ८:४९ || छशिमट || १०:१८ || कल्याण || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १० || ९५७११ || ८:५६ || छशिमट || ९:५८ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:violet" | rowspan="2"| ११ || ९५२०९ || ९:०९ || छशिमट || १०:३२ || बदलापूर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, विक्रोळी, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे मंदगती |- style="background:gray" | rowspan="2"| १२ || ९५३०७ || ९:५१ || छशिमट || ११:०८ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, विक्रोळी, मुलुंड, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे मंदगती |- style="background:green" | १३ || ९७६१५ || १०:०० || छशिमट || १०:२८ || कुर्ला || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| १४ || ९५७१३ || १०:०४ || छशिमट || ११:०७ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:yellow" | १५ || ९७२१७ || १०:२२ || छशिमट || ११:४० || डोंबिवली || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| १६ || ९५२२१ || ११:०८ || दादर || १२:२१ || बदलापूर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे मंदगती |- style="background:pink" | १७ || ९६३१३ || ११:५८ || छशिमट || १३:४४ || अंबरनाथ || मंदगती |- style="background:violet" | १८ || ९७३५९ || १२:२४ || छशिमट || १३:२० || ठाणे || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| १९ || ९५२२५ || १२:३० || दादर || १३:३९ || बदलापूर || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे मंदगती |- style="background:gray" | २० || ९७३६३ || १३:०६ || छशिमट || १४:०६ || ठाणे || मंदगती |- style="background:yellow" | २१ || ९६३१७ || १३:१५ || छशिमट || १५:०२ || अंबरनाथ || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २२ || ९५९०९ || १४:२१ || दादर || १४:४७ || ठाणे || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर |- style="background:violet" | २३ || ९७३६९ || १४:२९ || छशिमट || १५:२५ || ठाणे || मंदगती |- style="background:gray" | २४ || ९७२३५ || १५:२४ || छशिमट || १६:४३ || डोंबिवली || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| २५ || ९५६११ || १५:३३ || दादर || १६:३९ || टिटवाळा || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे मंदगती |- style="background:pink" | २६ || ९७२३९ || १६:०० || छशिमट || १७:२० || डोंबिवली || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| २७ || ९५७२३ || १६:११ || छशिमट || १७:१९ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:violet" | २८ || ९७३८३ || १६:३८ || छशिमट || १७:३५ || ठाणे || मंदगती |- style="background:yellow" | rowspan="2"| २९ || ९५३२१ || १७:०० || छशिमट || १८:२३ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' दादर, ठाण्यापुढे मंदगती |- style="background:green" | ३० || ९७३८९ || १७:१२ || छशिमट || १८:०८ || ठाणे || मंदगती |- style="background:orange" | rowspan="2"| ३१ || ९५९११ || १८:१० || छशिमट || १८:५२ || ठाणे || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' दादर, कुर्ला, भांडुप, मुलुंड |- style="background:gray" | ३२ || ९७२५१ || १८:१८ || छशिमट || १९:३७ || डोंबिवली || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ३३ || ९५७३३ || १८:३६ || छशिमट || १९:४१ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली |- style="background:pink" | ३४ || ९७१४९ || १८:४५ || परळ || १९:५८ || कल्याण || मंदगती |- style="background:violet" | ३५ || ९७४०३ || १८:४५ || छशिमट || १९:४२ || ठाणे || मंदगती |- style="background:green" | ३६ || ९७१५७ || १९:१८ || छशिमट || २०:४९ || कल्याण || मंदगती |- style="background:yellow" | rowspan="2"| ३७ || ९५३२९ || १९:३९ || दादर || २०:४४ || अंबरनाथ || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' कुर्ला, घाटकोपर, भांडुप, ठाणे, डोंबिवली, कल्याण पुढे मंदगती |- style="background:orange" | ३८ || ९७१६३ || २०:०० || छशिमट || २१:२८ || कल्याण || मंदगती |- style="background:violet" | ३९ || ९६२२१ || २१:०८ || छशिमट || २२:५६ || बदलापूर || मंदगती |- style="background:gray" | ४० || ९७१७३ || २१:१६ || छशिमट || २२:४५ || कल्याण || मंदगती |- style="background:pink" | ४१ || ९७१७५ || २१:३९ || परळ || २२:५३ || कल्याण || मंदगती |- style="background:crimson" | rowspan="2"| ४२ || ९५७४१ || २१:४२ || छशिमट || २३:०५ || कल्याण || जलद |- | colspan="6"| '''थांबे:''' भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर पुढे मंदगती |- style="background:yellow" | ४३ || ९७४२७ || २२:२० || छशिमट || २३:१५ || ठाणे || मंदगती |- style="background:green" | ४४ || ९७४३३ || २३:०० || छशिमट || २३:५७ || ठाणे || मंदगती |- style="background:orange" | ४५ || ९७४३५ || २३:१२ || छशिमट || ०:०७ || ठाणे || मंदगती |} [[वर्ग:मध्य रेल्वे]] [[वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वेमार्ग]] mn7ezqc7sxpbrt2w5k73u8t040uus5y 0 41585 2697578 2692653 2026-07-28T21:57:14Z अभय नातू 206 /* कारकीर्द */ 2697578 wikitext text/x-wiki '''कतिकल शंकरनारायणन''' ऊर्फ '''के. शंकरनारायणन''' ([ [[१५ ऑगस्ट]], [[इ.स. १९३२|१९३२]] - [[२४ एप्रिल]], [[इ.स. २०२२|२०२२]]<ref>{{Cite web | url=https://www.mathrubhumi.com/videos/news-in-videos/senior-congress-leader-k-sankaranarayanan-passes-away-1.7461027 | title=മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻമന്ത്രിയുമായ കെ. ശങ്കരനാരായണൻ അന്തരിച്ചു }}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2022/04/24/k-sankaranarayanan-passed-away.html | title=മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവ് കെ.ശങ്കരനാരായണൻ അന്തരിച്ചു }}</ref>) हे [[भारत|भारताच्या]] [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] पक्षाचे नेते व [[महाराष्ट्र]] राज्याचे माजी राज्यपाल होते. ह्या पदावर ते जानेवारी २०१० ते ऑगस्ट २०१४ दरम्यान होते. त्यापूर्वी ते [[नागालॅंड]] राज्याचे राज्यपाल व [[केरळ]] मंत्रिमंडळात मंत्री होते. श्री कतिकल शंकरनारायणन यांनी २२ जानेवारी २०१० रोजी महाराष्ट्राच्या राज्यपालपदाची शपथ घेतली. यांना सार्वजनिक जीवनाचा सहा दशकांचा अनुभव होता. ==बालपण== १५ ऑक्टोबर इ.स. १९३२ रोजी केरळमध्ये जन्मलेले शंकरनारायणन वयाच्या १४ व्या वर्षी विद्यार्थी संघटनेचे सदस्य झाले. ==कारकीर्द== इ.स. १९५७ ते इ.स. १९६४ आणि त्यानंतर इ.स. १९६४ ते इ.स. १९६८ या कालावधीत ते [[पालक्काड जिल्हा|पालघाट]] जिल्हा काँग्रेसचे अनुक्रमे सचिव व अध्यक्ष होते.<ref>{{Cite web|url=https://www.rajbhavanmaharashtra.gov.in/en/former-governors/|title=Former Governors of Maharashtra - K. Sankaranarayanan|publisher=Raj Bhavan Maharashtra|access-date=2026-07-28}}</ref> इ.स. १९६८ ते इ.स. १९७२ या कालावधीत ते अविभाजित काँग्रेसचे सचिव होते.<ref>{{Cite web|url=https://www.rajbhavanmaharashtra.gov.in/en/former-governors/|title=K. Sankaranarayanan Profile|publisher=Raj Bhavan Maharashtra|access-date=2026-07-28}}</ref> १९७२ साली [[के. शंकरनारायणन|शंकरनारायणन]] यांची [[केरल प्रदेश काँग्रेस समिती|केरळ प्रदेश काँग्रेस समितीच्या]] अध्यक्षपदावर नियुक्ती झाली.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/former-governor-k-sankaranarayanan-passes-away/article65351221.ece|title=Former Governor K. Sankaranarayanan passes away|publisher=The Hindu|access-date=2026-07-28}}</ref> हे पद त्यांनी १९७७ पर्यंत सांभाळले.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/former-governor-k-sankaranarayanan-passes-away/article65351221.ece|title=K. Sankaranarayanan Political Career|publisher=The Hindu|access-date=2026-07-28}}</ref> शंकरनारायणन [[अखिल भारतीय काँग्रेस समिती|अखिल भारतीय काँग्रेस कमिटीच्या]] राष्ट्रीय कार्यकारणीचे सदस्य होते.<ref>{{Cite web|url=https://www.rajbhavanmaharashtra.gov.in/en/former-governors/|title=K. Sankaranarayanan Political Life|publisher=Raj Bhavan Maharashtra|access-date=2026-07-28}}</ref> तसेच काँग्रेस पक्ष संघटनेच्या अखिल भारतीय संसदीय मंडळाचेदेखील सदस्य होते.<ref>{{Cite web|url=https://www.rajbhavanmaharashtra.gov.in/en/former-governors/|title=K. Sankaranarayanan Details|publisher=Raj Bhavan Maharashtra|access-date=2026-07-28}}</ref> [[केरळ विधानसभा|केरळ राज्य विधानसभेवर]] ते अनेकदा [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या]] तिकिटावर निवडून गेले.<ref>{{Cite web|url=http://www.niyamasabha.org/codes/members/m627.htm|title=K. Sankaranarayanan Member Profile|publisher=Kerala Niyamasabha|access-date=2026-07-28}}</ref> पाचव्या केरळ विधानसभेत ते थ्रिथाला येथून निवडून गेले होते, तर सहाव्या विधानसभेत त्यांनी श्रीकृष्णपुरमचे प्रतिनिधित्व केले.<ref>{{Cite web|url=http://www.niyamasabha.org/codes/members/m627.htm|title=Kerala Assembly Electoral History|publisher=Kerala Niyamasabha|access-date=2026-07-28}}</ref> ओट्टापलम येथून त्यांनी आठव्या विधानसभेत प्रवेश केला तर अकराव्या विधानसभेवर ते [[पालक्काड विधानसभा मतदारसंघ|पालघाट]] मतदार संघातून निवडून गेले, यावरून त्यांचा व्यापक जनसंपर्क व लोकप्रियता दिसून येते.<ref>{{Cite web|url=http://www.niyamasabha.org/codes/members/m627.htm|title=K. Sankaranarayanan Assembly Constituencies|publisher=Kerala Niyamasabha|access-date=2026-07-28}}</ref> इ.स. १९७७ साली शंकरनारायणन तत्कालीन [[केरळचे मुख्यमंत्री|मुख्यमंत्री]] [[के. करुणाकरन]] यांच्या मंत्रिमंडळात कृषी, पशुसंवर्धन व दुग्धविकास आणि सामुदायिक विकास खात्याचे मंत्री झाले.<ref>{{Cite web|url=http://www.niyamasabha.org/codes/members/m627.htm|title=K. Sankaranarayanan Ministerial Posts|publisher=Kerala Niyamasabha|access-date=2026-07-28}}</ref> त्यानंतर [[ए.के. अँटनी|ए. के. ॲंटनी]] यांच्या मंत्रिमंडळातदेखील ते मंत्री होते.<ref>{{Cite web|url=http://www.niyamasabha.org/codes/members/m627.htm|title=A. K. Antony Cabinet Details|publisher=Kerala Niyamasabha|access-date=2026-07-28}}</ref> ॲंटनी यांच्या मुख्यमंत्रीपदाच्या दुसऱ्या कारकिर्दीत ते २००१ ते २००४ या काळात ते अर्थ व राजस्व खात्याचे कॅबिनेट मंत्री होते.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/former-governor-k-sankaranarayanan-passes-away/article65351221.ece|title=K. Sankaranarayanan Finance Minister|publisher=The Hindu|access-date=2026-07-28}}</ref> इ.स. १९८० ते इ.स. १९८२ या काळात श्री शंकरनारायणन विधानसभेच्या आश्वासन समितीचे अध्यक्ष होते, तर इ.स. १९८९ ते १९९१ या कालावधीत ते [[लोकलेखा समिती|लोकलेखा समितीचे]] अध्यक्ष होते.<ref>{{Cite web|url=http://www.niyamasabha.org/codes/members/m627.htm|title=Kerala Assembly Committee Chairs|publisher=Kerala Niyamasabha|access-date=2026-07-28}}</ref> आघाडीचे सरकार चालविणे किती कठीण काम आहे, हे राजकीय निरीक्षक जाणतातच. या पार्श्वभूमीवर इ.स. १९८५ ते इ.स. २००१ या तब्बल साडेसोळा वर्षांच्या काळात ते केरळातील [[संयुक्त लोकशाही आघाडी (केरळ)|संयुक्त लोकशाही आघाडीचे]] (UDF) निमंत्रक होते.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/former-governor-k-sankaranarayanan-passes-away/article65351221.ece|title=UDF Convenor K. Sankaranarayanan|publisher=The Hindu|access-date=2026-07-28}}</ref> या आघाडीत तब्बल सात राजकीय पक्ष होते आणि त्यांना सोबत घेऊन चालण्याची तारेवरची कसरत त्यांनी सहज केली.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/former-governor-k-sankaranarayanan-passes-away/article65351221.ece|title=UDF Leadership Details|publisher=The Hindu|access-date=2026-07-28}}</ref> दि. ३ फेब्रुवारी इ.स. २००७ रोजी शंकरनारायणन यांची [[नागालँडचे राज्यपाल|नागालॅंडच्या राज्यपाल]] पदावर नियुक्ती झाली.<ref>{{Cite web|url=https://rajbhavannagaland.gov.in/former-governors|title=Former Governors of Nagaland|publisher=Raj Bhavan Nagaland|access-date=2026-07-28}}</ref> त्यांनी २५ जुलै इ.स. २००९ पर्यंत म्हणजे जवळजवळ अडीच वर्षे त्यांनी या पदाचा कार्यभार पाहिला.<ref>{{Cite web|url=https://rajbhavannagaland.gov.in/former-governors|title=Nagaland Governor Tenure|publisher=Raj Bhavan Nagaland|access-date=2026-07-28}}</ref> या दरम्यान नागालॅंडमध्ये काही काळ [[राष्ट्रपती राजवट]] लागू होती.<ref>{{Cite web|url=https://rajbhavannagaland.gov.in/former-governors|title=President Rule in Nagaland|publisher=Raj Bhavan Nagaland|access-date=2026-07-28}}</ref> ही राजवट संपल्यानंतर त्यांच्या कार्यकाळात सर्वसाधारण निवडणूक तसेच नागालॅंड विधानसभेची निवडणूक होऊन लोकनियुक्त सरकार स्थापन झाले.<ref>{{Cite web|url=https://rajbhavannagaland.gov.in/former-governors|title=Nagaland Elections 2008|publisher=Raj Bhavan Nagaland|access-date=2026-07-28}}</ref> दि. २६ जुलै इ.स. २००९ रोजी [[झारखंडचे राज्यपाल|झारखंडचे राज्यपाल]] म्हणून शंकरनारायणन यांनी शपथ घेतली तेव्हा ते राज्यदेखील राष्ट्रपती राजवटीखाली होते.<ref>{{Cite web|url=https://rajbhavanrajkot.jharkhand.gov.in/former-governors|title=Former Governors of Jharkhand|publisher=Raj Bhavan Jharkhand|access-date=2026-07-28}}</ref> झारखंडमधील त्यांच्या कार्यकाळात राज्य विधानसभेची निवडणूक निर्भय व निःपक्षपाती वातावरणात पार पडली व राज्यात सरकारची स्थापना झाली.<ref>{{Cite web|url=https://rajbhavanrajkot.jharkhand.gov.in/former-governors|title=Jharkhand Elections 2009|publisher=Raj Bhavan Jharkhand|access-date=2026-07-28}}</ref> ===महाराष्ट्राचे राज्यपाल=== महाराष्ट्राच्या राज्यपालपदी नियुक्ती झाल्यावर शंकरनारायणन यांनी अल्पावधीतच आपल्या कामाचा ठसा उमटवला. विकास, उच्च शिक्षण, पर्यावरण संरक्षण व लोककल्याण या विषयांवर त्यांनी महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतले. राज्यातील विद्यापीठांचे कुलपती या नात्याने शंकरनारायणन यांनी अवघ्या दीड वर्षांच्या काळात तब्बल १४ कुलगुरूंच्या नियु्क्त्या केल्या. या नियु्क्त्या राजकीय शिफारशींवरून न होता केवळ गुणवत्तेच्या आधारावर करण्याबाबत ते विशेष आग्रही राहिले. घटनेच्या अनुच्छेद ३७१(२)अंतर्गत राज्यातील वैधानिक विकास मंडळांसंदर्भात प्राप्त अधिकारांचा वापर करून शंकरनारायणन यांनी विख्यात अर्थतज्ज्ञ डॉ. विजय केळकर यांच्या अध्यक्षतेखाली एका तज्ज्ञ समितीची स्थापना केली असून राज्यातील मागास भागांच्या विकासाच्या पातळ्यांचा नवे मापदंड वापरून तौलनिक अभ्यास करण्याचे काम त्या समितीला देण्यात आले आहे. आपल्या पर्यावरणाविषयक प्रेमाची साक्ष देत शंकरनारायणन यांनी नागपूरमधील राजभवन येथे एक विस्तीर्ण जैववैविध्य उद्यान स्थापन करण्याची सूचना केली असून येत्या काही महिन्यातच त्याचे विधिवत उद्‌घाटन होणार आहे. या जैववैविध्य उद्यानामध्ये मध्य भारतातील विविध वनस्पतींचे जतन व पुनरुज्जीवन होणार आहे. आपली सर्व हयात मूल्याधिष्ठित राजकारणात घालविणाऱ्या शंकरनारायणन यांना लोककल्याण व विकासविषयक प्रश्‍नांमध्‍ये विशेष रुची आहे. {{s-start}} {{succession box| before=[[शिलेन्द्र कुमार सिंग]]| title=[[:वर्ग:अरुणाचल प्रदेशचे राज्यपाल|अरुणाचल प्रदेशचे राज्यपाल]]| years=2007–2008 | after= [[जोगिंदर जसवंत सिंह]]| }} {{succession box| before=[[शिव चरण माथूर]]| title=[[:वर्ग:आसामचे राज्यपाल|आसामचे राज्यपाल]]| years=2009 | after= [[सैय्यद सिब्‍टी रजी]]| }} {{succession box| before=[[एस.सी. जमीर]]| title=[[महाराष्ट्राचे राज्यपाल]]| years=2010–2014 | after= [[सी. विद्यासागर राव]]| }} {{s-end}} == संदर्भ आणि नोंंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:शंकरनारायणन,के.}} [[वर्ग:अरुणाचल प्रदेशचे राज्यपाल]] [[वर्ग:नागालँडचे राज्यपाल]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचे राज्यपाल]] [[वर्ग:इ.स. १९३२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२२ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] 2bu47k5zsdepcwnfx4vvir695btevgm 2697579 2697578 2026-07-28T21:57:39Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2697579 wikitext text/x-wiki '''कतिकल शंकरनारायणन''' ऊर्फ '''के. शंकरनारायणन''' ([ [[१५ ऑगस्ट]], [[इ.स. १९३२|१९३२]] - [[२४ एप्रिल]], [[इ.स. २०२२|२०२२]]<ref>{{Cite web | url=https://www.mathrubhumi.com/videos/news-in-videos/senior-congress-leader-k-sankaranarayanan-passes-away-1.7461027 | title=മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻമന്ത്രിയുമായ കെ. ശങ്കരനാരായണൻ അന്തരിച്ചു }}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2022/04/24/k-sankaranarayanan-passed-away.html | title=മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവ് കെ.ശങ്കരനാരായണൻ അന്തരിച്ചു }}</ref>) हे [[भारत|भारताच्या]] [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] पक्षाचे नेते व [[महाराष्ट्र]] राज्याचे माजी राज्यपाल होते. ह्या पदावर ते जानेवारी २०१० ते ऑगस्ट २०१४ दरम्यान होते. त्यापूर्वी ते [[नागालॅंड]] राज्याचे राज्यपाल व [[केरळ]] मंत्रिमंडळात मंत्री होते. श्री कतिकल शंकरनारायणन यांनी २२ जानेवारी २०१० रोजी महाराष्ट्राच्या राज्यपालपदाची शपथ घेतली. यांना सार्वजनिक जीवनाचा सहा दशकांचा अनुभव होता. ==बालपण== १५ ऑक्टोबर इ.स. १९३२ रोजी केरळमध्ये जन्मलेले शंकरनारायणन वयाच्या १४ व्या वर्षी विद्यार्थी संघटनेचे सदस्य झाले. ==कारकीर्द== इ.स. १९५७ ते इ.स. १९६४ आणि त्यानंतर इ.स. १९६४ ते इ.स. १९६८ या कालावधीत ते [[पालक्काड जिल्हा|पालघाट]] जिल्हा काँग्रेसचे अनुक्रमे सचिव व अध्यक्ष होते.<ref>{{Cite web|url=https://www.rajbhavanmaharashtra.gov.in/en/former-governors/|title=Former Governors of Maharashtra - K. Sankaranarayanan|publisher=Raj Bhavan Maharashtra|access-date=2026-07-28}}</ref> इ.स. १९६८ ते इ.स. १९७२ या कालावधीत ते अविभाजित काँग्रेसचे सचिव होते.<ref>{{Cite web|url=https://www.rajbhavanmaharashtra.gov.in/en/former-governors/|title=K. Sankaranarayanan Profile|publisher=Raj Bhavan Maharashtra|access-date=2026-07-28}}</ref> १९७२ साली [[के. शंकरनारायणन|शंकरनारायणन]] यांची [[केरल प्रदेश काँग्रेस समिती|केरळ प्रदेश काँग्रेस समितीच्या]] अध्यक्षपदावर नियुक्ती झाली.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/former-governor-k-sankaranarayanan-passes-away/article65351221.ece|title=Former Governor K. Sankaranarayanan passes away|publisher=The Hindu|access-date=2026-07-28}}</ref> हे पद त्यांनी १९७७ पर्यंत सांभाळले.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/former-governor-k-sankaranarayanan-passes-away/article65351221.ece|title=K. Sankaranarayanan Political Career|publisher=The Hindu|access-date=2026-07-28}}</ref> शंकरनारायणन [[अखिल भारतीय काँग्रेस समिती|अखिल भारतीय काँग्रेस कमिटीच्या]] राष्ट्रीय कार्यकारणीचे सदस्य होते.<ref>{{Cite web|url=https://www.rajbhavanmaharashtra.gov.in/en/former-governors/|title=K. Sankaranarayanan Political Life|publisher=Raj Bhavan Maharashtra|access-date=2026-07-28}}</ref> तसेच काँग्रेस पक्ष संघटनेच्या अखिल भारतीय संसदीय मंडळाचेदेखील सदस्य होते.<ref>{{Cite web|url=https://www.rajbhavanmaharashtra.gov.in/en/former-governors/|title=K. Sankaranarayanan Details|publisher=Raj Bhavan Maharashtra|access-date=2026-07-28}}</ref> [[केरळ विधानसभा|केरळ राज्य विधानसभेवर]] ते अनेकदा [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या]] तिकिटावर निवडून गेले.<ref>{{Cite web|url=http://www.niyamasabha.org/codes/members/m627.htm|title=K. Sankaranarayanan Member Profile|publisher=Kerala Niyamasabha|access-date=2026-07-28}}</ref> पाचव्या केरळ विधानसभेत ते थ्रिथाला येथून निवडून गेले होते, तर सहाव्या विधानसभेत त्यांनी श्रीकृष्णपुरमचे प्रतिनिधित्व केले.<ref>{{Cite web|url=http://www.niyamasabha.org/codes/members/m627.htm|title=Kerala Assembly Electoral History|publisher=Kerala Niyamasabha|access-date=2026-07-28}}</ref> ओट्टापलम येथून त्यांनी आठव्या विधानसभेत प्रवेश केला तर अकराव्या विधानसभेवर ते [[पालक्काड विधानसभा मतदारसंघ|पालघाट]] मतदार संघातून निवडून गेले, यावरून त्यांचा व्यापक जनसंपर्क व लोकप्रियता दिसून येते.<ref>{{Cite web|url=http://www.niyamasabha.org/codes/members/m627.htm|title=K. Sankaranarayanan Assembly Constituencies|publisher=Kerala Niyamasabha|access-date=2026-07-28}}</ref> इ.स. १९७७ साली शंकरनारायणन तत्कालीन [[केरळचे मुख्यमंत्री|मुख्यमंत्री]] [[के. करुणाकरन]] यांच्या मंत्रिमंडळात कृषी, पशुसंवर्धन व दुग्धविकास आणि सामुदायिक विकास खात्याचे मंत्री झाले.<ref>{{Cite web|url=http://www.niyamasabha.org/codes/members/m627.htm|title=K. Sankaranarayanan Ministerial Posts|publisher=Kerala Niyamasabha|access-date=2026-07-28}}</ref> त्यानंतर [[ए.के. अँटनी|ए. के. ॲंटनी]] यांच्या मंत्रिमंडळातदेखील ते मंत्री होते.<ref>{{Cite web|url=http://www.niyamasabha.org/codes/members/m627.htm|title=A. K. Antony Cabinet Details|publisher=Kerala Niyamasabha|access-date=2026-07-28}}</ref> ॲंटनी यांच्या मुख्यमंत्रीपदाच्या दुसऱ्या कारकिर्दीत ते २००१ ते २००४ या काळात ते अर्थ व राजस्व खात्याचे कॅबिनेट मंत्री होते.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/former-governor-k-sankaranarayanan-passes-away/article65351221.ece|title=K. Sankaranarayanan Finance Minister|publisher=The Hindu|access-date=2026-07-28}}</ref> इ.स. १९८० ते इ.स. १९८२ या काळात श्री शंकरनारायणन विधानसभेच्या आश्वासन समितीचे अध्यक्ष होते, तर इ.स. १९८९ ते १९९१ या कालावधीत ते [[लोकलेखा समिती|लोकलेखा समितीचे]] अध्यक्ष होते.<ref>{{Cite web|url=http://www.niyamasabha.org/codes/members/m627.htm|title=Kerala Assembly Committee Chairs|publisher=Kerala Niyamasabha|access-date=2026-07-28}}</ref> आघाडीचे सरकार चालविणे किती कठीण काम आहे, हे राजकीय निरीक्षक जाणतातच. या पार्श्वभूमीवर इ.स. १९८५ ते इ.स. २००१ या तब्बल साडेसोळा वर्षांच्या काळात ते केरळातील [[संयुक्त लोकशाही आघाडी (केरळ)|संयुक्त लोकशाही आघाडीचे]] (UDF) निमंत्रक होते.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/former-governor-k-sankaranarayanan-passes-away/article65351221.ece|title=UDF Convenor K. Sankaranarayanan|publisher=The Hindu|access-date=2026-07-28}}</ref> या आघाडीत तब्बल सात राजकीय पक्ष होते आणि त्यांना सोबत घेऊन चालण्याची तारेवरची कसरत त्यांनी सहज केली.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/former-governor-k-sankaranarayanan-passes-away/article65351221.ece|title=UDF Leadership Details|publisher=The Hindu|access-date=2026-07-28}}</ref> दि. ३ फेब्रुवारी इ.स. २००७ रोजी शंकरनारायणन यांची [[नागालँडचे राज्यपाल|नागालॅंडच्या राज्यपाल]] पदावर नियुक्ती झाली.<ref>{{Cite web|url=https://rajbhavannagaland.gov.in/former-governors|title=Former Governors of Nagaland|publisher=Raj Bhavan Nagaland|access-date=2026-07-28}}</ref> त्यांनी २५ जुलै इ.स. २००९ पर्यंत म्हणजे जवळजवळ अडीच वर्षे त्यांनी या पदाचा कार्यभार पाहिला.<ref>{{Cite web|url=https://rajbhavannagaland.gov.in/former-governors|title=Nagaland Governor Tenure|publisher=Raj Bhavan Nagaland|access-date=2026-07-28}}</ref> या दरम्यान नागालॅंडमध्ये काही काळ [[राष्ट्रपती राजवट]] लागू होती.<ref>{{Cite web|url=https://rajbhavannagaland.gov.in/former-governors|title=President Rule in Nagaland|publisher=Raj Bhavan Nagaland|access-date=2026-07-28}}</ref> ही राजवट संपल्यानंतर त्यांच्या कार्यकाळात सर्वसाधारण निवडणूक तसेच नागालॅंड विधानसभेची निवडणूक होऊन लोकनियुक्त सरकार स्थापन झाले.<ref>{{Cite web|url=https://rajbhavannagaland.gov.in/former-governors|title=Nagaland Elections 2008|publisher=Raj Bhavan Nagaland|access-date=2026-07-28}}</ref> दि. २६ जुलै इ.स. २००९ रोजी [[झारखंडचे राज्यपाल|झारखंडचे राज्यपाल]] म्हणून शंकरनारायणन यांनी शपथ घेतली तेव्हा ते राज्यदेखील राष्ट्रपती राजवटीखाली होते.<ref>{{Cite web|url=https://rajbhavanrajkot.jharkhand.gov.in/former-governors|title=Former Governors of Jharkhand|publisher=Raj Bhavan Jharkhand|access-date=2026-07-28}}</ref> झारखंडमधील त्यांच्या कार्यकाळात राज्य विधानसभेची निवडणूक निर्भय व निःपक्षपाती वातावरणात पार पडली व राज्यात सरकारची स्थापना झाली.<ref>{{Cite web|url=https://rajbhavanrajkot.jharkhand.gov.in/former-governors|title=Jharkhand Elections 2009|publisher=Raj Bhavan Jharkhand|access-date=2026-07-28}}</ref> ===महाराष्ट्राचे राज्यपाल=== महाराष्ट्राच्या राज्यपालपदी नियुक्ती झाल्यावर शंकरनारायणन यांनी अल्पावधीतच आपल्या कामाचा ठसा उमटवला. विकास, उच्च शिक्षण, पर्यावरण संरक्षण व लोककल्याण या विषयांवर त्यांनी महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतले. राज्यातील विद्यापीठांचे कुलपती या नात्याने शंकरनारायणन यांनी अवघ्या दीड वर्षांच्या काळात तब्बल १४ कुलगुरूंच्या नियु्क्त्या केल्या. या नियु्क्त्या राजकीय शिफारशींवरून न होता केवळ गुणवत्तेच्या आधारावर करण्याबाबत ते विशेष आग्रही राहिले. घटनेच्या अनुच्छेद ३७१(२)अंतर्गत राज्यातील वैधानिक विकास मंडळांसंदर्भात प्राप्त अधिकारांचा वापर करून शंकरनारायणन यांनी विख्यात अर्थतज्ज्ञ डॉ. विजय केळकर यांच्या अध्यक्षतेखाली एका तज्ज्ञ समितीची स्थापना केली असून राज्यातील मागास भागांच्या विकासाच्या पातळ्यांचा नवे मापदंड वापरून तौलनिक अभ्यास करण्याचे काम त्या समितीला देण्यात आले आहे. आपल्या पर्यावरणाविषयक प्रेमाची साक्ष देत शंकरनारायणन यांनी नागपूरमधील राजभवन येथे एक विस्तीर्ण जैववैविध्य उद्यान स्थापन करण्याची सूचना केली असून येत्या काही महिन्यातच त्याचे विधिवत उद्‌घाटन होणार आहे. या जैववैविध्य उद्यानामध्ये मध्य भारतातील विविध वनस्पतींचे जतन व पुनरुज्जीवन होणार आहे. आपली सर्व हयात मूल्याधिष्ठित राजकारणात घालविणाऱ्या शंकरनारायणन यांना लोककल्याण व विकासविषयक प्रश्‍नांमध्‍ये विशेष रुची आहे. {{s-start}} {{succession box| before=[[शिलेन्द्र कुमार सिंग]]| title=[[:वर्ग:अरुणाचल प्रदेशचे राज्यपाल|अरुणाचल प्रदेशचे राज्यपाल]]| years=2007–2008 | after= [[जोगिंदर जसवंत सिंह]]| }} {{succession box| before=[[शिव चरण माथूर]]| title=[[:वर्ग:आसामचे राज्यपाल|आसामचे राज्यपाल]]| years=2009 | after= [[सैय्यद सिब्‍टी रजी]]| }} {{succession box| before=[[एस.सी. जमीर]]| title=[[महाराष्ट्राचे राज्यपाल]]| years=2010–2014 | after= [[सी. विद्यासागर राव]]| }} {{s-end}} == संदर्भ आणि नोंंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:शंकरनारायणन,के.}} [[वर्ग:अरुणाचल प्रदेशचे राज्यपाल]] [[वर्ग:नागालँडचे राज्यपाल]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचे राज्यपाल]] [[वर्ग:इ.स. १९३२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२२ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:झारखंडचे राज्यपाल]] agzmri0gliltyy5a22ssbqazhf7ouu2 0 44085 2697542 1249992 2026-07-28T17:15:35Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[ऑलिंपिक खेळ जु दे पौमे]] वरुन [[ऑलिंपिक खेळ ज द पौम]] ला हलविला: शुद्धलेखन 1249992 wikitext text/x-wiki {{ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ}} {{विस्तार}} [[वर्ग:रिकामी पाने]] injzrdif7rbmmtc0obvk67pxzlt7pen 2697553 2697542 2026-07-28T19:30:21Z अभय नातू 206 पहिले वाक्य 2697553 wikitext text/x-wiki '''[[ऑलिंपिक खेळात ज द पौम|ऑलिंपिक खेळात ज द पौम]]''' या खेळाचा समावेश फक्त [[१९०८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०८च्या लंडन उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धेत]] अधिकृत पदक खेळ म्हणून करण्यात आला होता<ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/jeu-de-paume|title=Jeu de paume at the Olympics|access-date=2026-07-28}}</ref> [[ज द पौम]] हा आधुनिक टेनिस खेळाचा पूर्वज मानला जाणारा एक प्रांगणात खेळला जाणारा प्राचीन रॅकेट खेळ आहे<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/JDP|title=Jeu de paume - Olympedia|access-date=2026-07-28}}</ref> १९०८च्या स्पर्धेत [[ऑलिंपिक खेळात युनायटेड किंग्डम|ग्रेट ब्रिटन]] आणि [[ऑलिंपिक खेळात अमेरिका|अमेरिका]] या दोन देशांतील एकूण ११ खेळाडूंनी सहभाग घेतला होता<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/JDP|title=Jeu de paume at the 1908 Summer Olympics|access-date=2026-07-28}}</ref> यापूर्वी १९०० च्या पॅरिस ऑलिंपिकमध्येही हा खेळ प्रदर्शनीय खेळ म्हणून सादर केला गेला होता<ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/jeu-de-paume|title=Jeu de paume History|access-date=2026-07-28}}</ref> १९०८ स्पर्धेत अमेरिकेच्या [[जे. क्लार्क ग्रँडव्ह्यू]]ने सुवर्णपदक जिंकले.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/270000|title=1908 Jeu de paume Men's Singles Results|access-date=2026-07-28}}</ref> तर युनायटेड किंगडमच्या युस्टेस माइल्सने रौप्यपदक आणि नेव्हिल लिटनने कांस्यपदक पटकावले<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/270000|title=1908 Jeu de paume Medalists|access-date=2026-07-28}}</ref> या एकमेव ऑलिंपिक आयोजनानंतर हा खेळ पुन्हा कधीही ऑलिंपिक स्पर्धेत समाविष्ट केला गेला नाही<ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/jeu-de-paume|title=Discontinued Olympic Sports|access-date=2026-07-28}}</ref> == पदके == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्रम !! देश !! [[चित्र:Gold medal icon.svg|20px|सुवर्ण पदक]] सुवर्ण !! [[चित्र:Silver medal icon.svg|20px|रौप्य पदक]] रौप्य !! [[चित्र:Bronze medal icon.svg|20px|कांस्य पदक]] कांस्य !! एकूण |- | १ || [[अमेरिका]] || १ || ० || ० || १ |- | २ || [[युनायटेड किंगडम]] || ० || १ || १ || २ |- class="sortbottom" ! colspan="2" | एकूण || १ || १ || १ || ३ |} == संदर्भ == {{संदर्भसूची}} [[वर्ग:ऑलिंपिक खेळ]] [[वर्ग:ऑलिंपिकमधील ज द पौम]] {{ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ}} [[वर्ग:ज द पौम]] hh6gqwtcthekl0dsl3ckm78ny4dkd0l 2697554 2697553 2026-07-28T19:30:22Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — अंक व शब्दामधील जागा काढली ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#अंक व शब्दामधील जागा|अधिक माहिती]]) 2697554 wikitext text/x-wiki '''[[ऑलिंपिक खेळात ज द पौम|ऑलिंपिक खेळात ज द पौम]]''' या खेळाचा समावेश फक्त [[१९०८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०८ च्या लंडन उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धेत]] अधिकृत पदक खेळ म्हणून करण्यात आला होता<ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/jeu-de-paume|title=Jeu de paume at the Olympics|access-date=2026-07-28}}</ref> [[ज द पौम]] हा आधुनिक टेनिस खेळाचा पूर्वज मानला जाणारा एक प्रांगणात खेळला जाणारा प्राचीन रॅकेट खेळ आहे<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/JDP|title=Jeu de paume - Olympedia|access-date=2026-07-28}}</ref> १९०८ च्या स्पर्धेत [[ऑलिंपिक खेळात युनायटेड किंग्डम|ग्रेट ब्रिटन]] आणि [[ऑलिंपिक खेळात अमेरिका|अमेरिका]] या दोन देशांतील एकूण ११ खेळाडूंनी सहभाग घेतला होता<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/JDP|title=Jeu de paume at the 1908 Summer Olympics|access-date=2026-07-28}}</ref> यापूर्वी १९०० च्या पॅरिस ऑलिंपिकमध्येही हा खेळ प्रदर्शनीय खेळ म्हणून सादर केला गेला होता<ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/jeu-de-paume|title=Jeu de paume History|access-date=2026-07-28}}</ref> १९०८ स्पर्धेत अमेरिकेच्या [[जे. क्लार्क ग्रँडव्ह्यू]]ने सुवर्णपदक जिंकले.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/270000|title=1908 Jeu de paume Men's Singles Results|access-date=2026-07-28}}</ref> तर युनायटेड किंगडमच्या युस्टेस माइल्सने रौप्यपदक आणि नेव्हिल लिटनने कांस्यपदक पटकावले<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/270000|title=1908 Jeu de paume Medalists|access-date=2026-07-28}}</ref> या एकमेव ऑलिंपिक आयोजनानंतर हा खेळ पुन्हा कधीही ऑलिंपिक स्पर्धेत समाविष्ट केला गेला नाही<ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/jeu-de-paume|title=Discontinued Olympic Sports|access-date=2026-07-28}}</ref> == पदके == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्रम !! देश !! [[चित्र:Gold medal icon.svg|20px|सुवर्ण पदक]] सुवर्ण !! [[चित्र:Silver medal icon.svg|20px|रौप्य पदक]] रौप्य !! [[चित्र:Bronze medal icon.svg|20px|कांस्य पदक]] कांस्य !! एकूण |- | १ || [[अमेरिका]] || १ || ० || ० || १ |- | २ || [[युनायटेड किंगडम]] || ० || १ || १ || २ |- class="sortbottom" ! colspan="2" | एकूण || १ || १ || १ || ३ |} == संदर्भ == {{संदर्भसूची}} [[वर्ग:ऑलिंपिक खेळ]] [[वर्ग:ऑलिंपिकमधील ज द पौम]] {{ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ}} [[वर्ग:ज द पौम]] 7n7ionqmvohrc9kyu0zuly2b5bkch1a 2697555 2697554 2026-07-28T19:31:22Z अभय नातू 206 साचा 2697555 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''ऑलिंपिक खेळात ज द पौम]]''' या खेळाचा समावेश फक्त [[१९०८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०८ च्या लंडन उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धेत]] अधिकृत पदक खेळ म्हणून करण्यात आला होता<ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/jeu-de-paume|title=Jeu de paume at the Olympics|access-date=2026-07-28}}</ref> [[ज द पौम]] हा आधुनिक टेनिस खेळाचा पूर्वज मानला जाणारा एक प्रांगणात खेळला जाणारा प्राचीन रॅकेट खेळ आहे<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/JDP|title=Jeu de paume - Olympedia|access-date=2026-07-28}}</ref> १९०८ च्या स्पर्धेत [[ऑलिंपिक खेळात युनायटेड किंग्डम|ग्रेट ब्रिटन]] आणि [[ऑलिंपिक खेळात अमेरिका|अमेरिका]] या दोन देशांतील एकूण ११ खेळाडूंनी सहभाग घेतला होता<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/JDP|title=Jeu de paume at the 1908 Summer Olympics|access-date=2026-07-28}}</ref> यापूर्वी १९०० च्या पॅरिस ऑलिंपिकमध्येही हा खेळ प्रदर्शनीय खेळ म्हणून सादर केला गेला होता<ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/jeu-de-paume|title=Jeu de paume History|access-date=2026-07-28}}</ref> १९०८ स्पर्धेत अमेरिकेच्या [[जे. क्लार्क ग्रँडव्ह्यू]]ने सुवर्णपदक जिंकले.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/270000|title=1908 Jeu de paume Men's Singles Results|access-date=2026-07-28}}</ref> तर युनायटेड किंगडमच्या युस्टेस माइल्सने रौप्यपदक आणि नेव्हिल लिटनने कांस्यपदक पटकावले<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/270000|title=1908 Jeu de paume Medalists|access-date=2026-07-28}}</ref> या एकमेव ऑलिंपिक आयोजनानंतर हा खेळ पुन्हा कधीही ऑलिंपिक स्पर्धेत समाविष्ट केला गेला नाही<ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/jeu-de-paume|title=Discontinued Olympic Sports|access-date=2026-07-28}}</ref> == पदके == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्रम !! देश !! [[चित्र:Gold medal icon.svg|20px|सुवर्ण पदक]] सुवर्ण !! [[चित्र:Silver medal icon.svg|20px|रौप्य पदक]] रौप्य !! [[चित्र:Bronze medal icon.svg|20px|कांस्य पदक]] कांस्य !! एकूण |- | १ || [[अमेरिका]] || १ || ० || ० || १ |- | २ || [[युनायटेड किंगडम]] || ० || १ || १ || २ |- class="sortbottom" ! colspan="2" | एकूण || १ || १ || १ || ३ |} == संदर्भ == {{संदर्भसूची}} [[वर्ग:ऑलिंपिक खेळ]] [[वर्ग:ऑलिंपिकमधील ज द पौम]] {{ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ}} [[वर्ग:ज द पौम]] sbk9zuspxvo0yqg7kp2bzcjdul2537i 2697556 2697555 2026-07-28T19:31:35Z अभय नातू 206 प्रस्तावना 2697556 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''ऑलिंपिक खेळात ज द पौम''' या खेळाचा समावेश फक्त [[१९०८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०८ च्या लंडन उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धेत]] अधिकृत पदक खेळ म्हणून करण्यात आला होता<ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/jeu-de-paume|title=Jeu de paume at the Olympics|access-date=2026-07-28}}</ref> [[ज द पौम]] हा आधुनिक टेनिस खेळाचा पूर्वज मानला जाणारा एक प्रांगणात खेळला जाणारा प्राचीन रॅकेट खेळ आहे<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/JDP|title=Jeu de paume - Olympedia|access-date=2026-07-28}}</ref> १९०८ च्या स्पर्धेत [[ऑलिंपिक खेळात युनायटेड किंग्डम|ग्रेट ब्रिटन]] आणि [[ऑलिंपिक खेळात अमेरिका|अमेरिका]] या दोन देशांतील एकूण ११ खेळाडूंनी सहभाग घेतला होता<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/JDP|title=Jeu de paume at the 1908 Summer Olympics|access-date=2026-07-28}}</ref> यापूर्वी १९०० च्या पॅरिस ऑलिंपिकमध्येही हा खेळ प्रदर्शनीय खेळ म्हणून सादर केला गेला होता<ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/jeu-de-paume|title=Jeu de paume History|access-date=2026-07-28}}</ref> १९०८ स्पर्धेत अमेरिकेच्या [[जे. क्लार्क ग्रँडव्ह्यू]]ने सुवर्णपदक जिंकले.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/270000|title=1908 Jeu de paume Men's Singles Results|access-date=2026-07-28}}</ref> तर युनायटेड किंगडमच्या युस्टेस माइल्सने रौप्यपदक आणि नेव्हिल लिटनने कांस्यपदक पटकावले<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/270000|title=1908 Jeu de paume Medalists|access-date=2026-07-28}}</ref> या एकमेव ऑलिंपिक आयोजनानंतर हा खेळ पुन्हा कधीही ऑलिंपिक स्पर्धेत समाविष्ट केला गेला नाही<ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/jeu-de-paume|title=Discontinued Olympic Sports|access-date=2026-07-28}}</ref> == पदके == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्रम !! देश !! [[चित्र:Gold medal icon.svg|20px|सुवर्ण पदक]] सुवर्ण !! [[चित्र:Silver medal icon.svg|20px|रौप्य पदक]] रौप्य !! [[चित्र:Bronze medal icon.svg|20px|कांस्य पदक]] कांस्य !! एकूण |- | १ || [[अमेरिका]] || १ || ० || ० || १ |- | २ || [[युनायटेड किंगडम]] || ० || १ || १ || २ |- class="sortbottom" ! colspan="2" | एकूण || १ || १ || १ || ३ |} == संदर्भ == {{संदर्भसूची}} [[वर्ग:ऑलिंपिक खेळ]] [[वर्ग:ऑलिंपिकमधील ज द पौम]] {{ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ}} [[वर्ग:ज द पौम]] d4m4gcbixugsqkmvm5nnsh1dk5zw7t6 0 44086 2697566 1249993 2026-07-28T20:59:27Z अभय नातू 206 माहिती 2697566 wikitext text/x-wiki '''ऑलिंपिक खेळात लॅक्रॉस|ऑलिंपिक खेळात लॅक्रॉस''' हा खेळ [[१९०४ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०४च्या सेंट लुईस]] आणि [[१९०८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०८च्या लंडन उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धांमध्ये]] अधिकृत पदक खेळ म्हणून समाविष्ट करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/lacrosse|title=Lacrosse at the Olympics|access-date=2026-07-28}}</ref> [[लॅक्रॉस]] हा [[उत्तर अमेरिकेचे मूळ रहिवासी|उत्तर अमेरिकेतील मूळ रहिवाशांचा]] अत्यंत प्राचीन खेळ मानला जातो.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/LAC|title=Lacrosse Overview - Olympedia|access-date=2026-07-28}}</ref> या दोन अधिकृत ऑलिंपिक आयोजनांव्यतिरिक्त [[१९२८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९२८]], [[१९३२ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९३२]] आणि [[१९४८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९४८च्या ऑलिंपिक स्पर्धांमध्ये]] लॅक्रॉस हा केवळ प्रदर्शनीय खेळ म्हणून सादर करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/LAC|title=Lacrosse at the Summer Olympics|access-date=2026-07-28}}</ref> आंतरराष्ट्रीय ऑलिंपिक समितीने २०२८ च्या लॉस अँजेलिस ऑलिंपिक स्पर्धांमध्ये लॅक्रॉस या खेळाचे अधिकृतपणे पुनरागमन होणार असल्याचे जाहीर केले आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympics.com/en/news/lacrosse-la28-olympic-games-program|title=Lacrosse included in LA28 Olympic Games|access-date=2026-07-28}}</ref> ऑलिंपिकमधील लॅक्रॉसच्या अल्प इतिहासात [[ऑलिंपिक खेळात कॅनडा|कॅनडाच्या संघाने]] आपले वर्चस्व गाजवले आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/LAC|title=Lacrosse Olympic History|access-date=2026-07-28}}</ref> १९०४ आणि १९०८ या दोन्ही स्पर्धांमध्ये कॅनडाने सुवर्णपदके पटकावली.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/100000|title=1904 and 1908 Olympic Lacrosse Results|access-date=2026-07-28}}</ref> तर [[ऑलिंपिक खेळात अमेरिका|अमेरिका]] आणि [[ऑलिंपिक खेळात युनायटेड किंग्डम|युनायटेड किंग्डमच्या]] संघांनी अनुक्रमे रौप्यपदके जिंकली.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/100000|title=Olympic Lacrosse Medalists|access-date=2026-07-28}}</ref> [[१९०४ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०४च्या स्पर्धेत]] [[मोहॉक|मोहॉक जमातीच्या]] कॅनेडियन खेळाडूंच्या एका स्वतंत्र संघाने कांस्यपदक जिंकले होते, जे ऑलिंपिक इतिहासातील एक वैशिष्ट्यपूर्ण वैशिष्ट्य मानले जाते.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/100000|title=1904 Olympic Lacrosse Medalists|access-date=2026-07-28}}</ref> == पदके == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्रम !! देश !! [[चित्र:Gold medal icon.svg|20px|सुवर्ण पदक]] सुवर्ण !! [[चित्र:Silver medal icon.svg|20px|रौप्य पदक]] रौप्य !! [[चित्र:Bronze medal icon.svg|20px|कांस्य पदक]] कांस्य !! एकूण |- | १ || [[कॅनडा]] || २ || ० || १ || ३ |- | २ || [[अमेरिका]] || ० || १ || ० || १ |- | ३ || [[युनायटेड किंग्डम]] || ० || १ || ० || १ |- class="sortbottom" ! colspan="2" | एकूण || २ || २ || १ || ५ |} == संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} {{ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ}} [[वर्ग:लॅक्रॉस]] ek0l9bvtflcxpfd1ncnsup9edkzndv6 2697567 2697566 2026-07-28T20:59:29Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — अंक व शब्दामधील जागा काढली ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#अंक व शब्दामधील जागा|अधिक माहिती]]) 2697567 wikitext text/x-wiki '''ऑलिंपिक खेळात लॅक्रॉस|ऑलिंपिक खेळात लॅक्रॉस''' हा खेळ [[१९०४ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०४ च्या सेंट लुईस]] आणि [[१९०८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०८ च्या लंडन उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धांमध्ये]] अधिकृत पदक खेळ म्हणून समाविष्ट करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/lacrosse|title=Lacrosse at the Olympics|access-date=2026-07-28}}</ref> [[लॅक्रॉस]] हा [[उत्तर अमेरिकेचे मूळ रहिवासी|उत्तर अमेरिकेतील मूळ रहिवाशांचा]] अत्यंत प्राचीन खेळ मानला जातो.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/LAC|title=Lacrosse Overview - Olympedia|access-date=2026-07-28}}</ref> या दोन अधिकृत ऑलिंपिक आयोजनांव्यतिरिक्त [[१९२८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९२८]], [[१९३२ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९३२]] आणि [[१९४८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९४८ च्या ऑलिंपिक स्पर्धांमध्ये]] लॅक्रॉस हा केवळ प्रदर्शनीय खेळ म्हणून सादर करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/LAC|title=Lacrosse at the Summer Olympics|access-date=2026-07-28}}</ref> आंतरराष्ट्रीय ऑलिंपिक समितीने २०२८ च्या लॉस अँजेलिस ऑलिंपिक स्पर्धांमध्ये लॅक्रॉस या खेळाचे अधिकृतपणे पुनरागमन होणार असल्याचे जाहीर केले आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympics.com/en/news/lacrosse-la28-olympic-games-program|title=Lacrosse included in LA28 Olympic Games|access-date=2026-07-28}}</ref> ऑलिंपिकमधील लॅक्रॉसच्या अल्प इतिहासात [[ऑलिंपिक खेळात कॅनडा|कॅनडाच्या संघाने]] आपले वर्चस्व गाजवले आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/LAC|title=Lacrosse Olympic History|access-date=2026-07-28}}</ref> १९०४ आणि १९०८ या दोन्ही स्पर्धांमध्ये कॅनडाने सुवर्णपदके पटकावली.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/100000|title=1904 and 1908 Olympic Lacrosse Results|access-date=2026-07-28}}</ref> तर [[ऑलिंपिक खेळात अमेरिका|अमेरिका]] आणि [[ऑलिंपिक खेळात युनायटेड किंग्डम|युनायटेड किंग्डमच्या]] संघांनी अनुक्रमे रौप्यपदके जिंकली.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/100000|title=Olympic Lacrosse Medalists|access-date=2026-07-28}}</ref> [[१९०४ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०४ च्या स्पर्धेत]] [[मोहॉक|मोहॉक जमातीच्या]] कॅनेडियन खेळाडूंच्या एका स्वतंत्र संघाने कांस्यपदक जिंकले होते, जे ऑलिंपिक इतिहासातील एक वैशिष्ट्यपूर्ण वैशिष्ट्य मानले जाते.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/100000|title=1904 Olympic Lacrosse Medalists|access-date=2026-07-28}}</ref> == पदके == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्रम !! देश !! [[चित्र:Gold medal icon.svg|20px|सुवर्ण पदक]] सुवर्ण !! [[चित्र:Silver medal icon.svg|20px|रौप्य पदक]] रौप्य !! [[चित्र:Bronze medal icon.svg|20px|कांस्य पदक]] कांस्य !! एकूण |- | १ || [[कॅनडा]] || २ || ० || १ || ३ |- | २ || [[अमेरिका]] || ० || १ || ० || १ |- | ३ || [[युनायटेड किंग्डम]] || ० || १ || ० || १ |- class="sortbottom" ! colspan="2" | एकूण || २ || २ || १ || ५ |} == संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} {{ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ}} [[वर्ग:लॅक्रॉस]] eqyo2jfopup5wsqyeqdz3hydqmqps50 2697568 2697567 2026-07-28T20:59:50Z अभय नातू 206 साचा 2697568 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''ऑलिंपिक खेळात लॅक्रॉस|ऑलिंपिक खेळात लॅक्रॉस''' हा खेळ [[१९०४ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०४ च्या सेंट लुईस]] आणि [[१९०८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०८ च्या लंडन उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धांमध्ये]] अधिकृत पदक खेळ म्हणून समाविष्ट करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/lacrosse|title=Lacrosse at the Olympics|access-date=2026-07-28}}</ref> [[लॅक्रॉस]] हा [[उत्तर अमेरिकेचे मूळ रहिवासी|उत्तर अमेरिकेतील मूळ रहिवाशांचा]] अत्यंत प्राचीन खेळ मानला जातो.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/LAC|title=Lacrosse Overview - Olympedia|access-date=2026-07-28}}</ref> या दोन अधिकृत ऑलिंपिक आयोजनांव्यतिरिक्त [[१९२८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९२८]], [[१९३२ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९३२]] आणि [[१९४८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९४८ च्या ऑलिंपिक स्पर्धांमध्ये]] लॅक्रॉस हा केवळ प्रदर्शनीय खेळ म्हणून सादर करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/LAC|title=Lacrosse at the Summer Olympics|access-date=2026-07-28}}</ref> आंतरराष्ट्रीय ऑलिंपिक समितीने २०२८ च्या लॉस अँजेलिस ऑलिंपिक स्पर्धांमध्ये लॅक्रॉस या खेळाचे अधिकृतपणे पुनरागमन होणार असल्याचे जाहीर केले आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympics.com/en/news/lacrosse-la28-olympic-games-program|title=Lacrosse included in LA28 Olympic Games|access-date=2026-07-28}}</ref> ऑलिंपिकमधील लॅक्रॉसच्या अल्प इतिहासात [[ऑलिंपिक खेळात कॅनडा|कॅनडाच्या संघाने]] आपले वर्चस्व गाजवले आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/LAC|title=Lacrosse Olympic History|access-date=2026-07-28}}</ref> १९०४ आणि १९०८ या दोन्ही स्पर्धांमध्ये कॅनडाने सुवर्णपदके पटकावली.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/100000|title=1904 and 1908 Olympic Lacrosse Results|access-date=2026-07-28}}</ref> तर [[ऑलिंपिक खेळात अमेरिका|अमेरिका]] आणि [[ऑलिंपिक खेळात युनायटेड किंग्डम|युनायटेड किंग्डमच्या]] संघांनी अनुक्रमे रौप्यपदके जिंकली.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/100000|title=Olympic Lacrosse Medalists|access-date=2026-07-28}}</ref> [[१९०४ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०४ च्या स्पर्धेत]] [[मोहॉक|मोहॉक जमातीच्या]] कॅनेडियन खेळाडूंच्या एका स्वतंत्र संघाने कांस्यपदक जिंकले होते, जे ऑलिंपिक इतिहासातील एक वैशिष्ट्यपूर्ण वैशिष्ट्य मानले जाते.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/100000|title=1904 Olympic Lacrosse Medalists|access-date=2026-07-28}}</ref> == पदके == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्रम !! देश !! [[चित्र:Gold medal icon.svg|20px|सुवर्ण पदक]] सुवर्ण !! [[चित्र:Silver medal icon.svg|20px|रौप्य पदक]] रौप्य !! [[चित्र:Bronze medal icon.svg|20px|कांस्य पदक]] कांस्य !! एकूण |- | १ || [[कॅनडा]] || २ || ० || १ || ३ |- | २ || [[अमेरिका]] || ० || १ || ० || १ |- | ३ || [[युनायटेड किंग्डम]] || ० || १ || ० || १ |- class="sortbottom" ! colspan="2" | एकूण || २ || २ || १ || ५ |} == संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} {{ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ}} [[वर्ग:लॅक्रॉस]] 8gs42ulf7qwq3oyyfkmh92kmy4pvsz4 2697569 2697568 2026-07-28T21:00:50Z अभय नातू 206 प्रस्तावना 2697569 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''ऑलिंपिक खेळात लॅक्रॉस''' [[१९०४ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०४ च्या सेंट लुईस]] आणि [[१९०८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०८ च्या लंडन उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धांमध्ये]] अधिकृत पदक खेळ म्हणून समाविष्ट करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/lacrosse|title=Lacrosse at the Olympics|access-date=2026-07-28}}</ref> [[लॅक्रॉस]] हा [[उत्तर अमेरिकेचे मूळ रहिवासी|उत्तर अमेरिकेतील मूळ रहिवाशांचा]] अत्यंत प्राचीन खेळ मानला जातो.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/LAC|title=Lacrosse Overview - Olympedia|access-date=2026-07-28}}</ref> या दोन अधिकृत ऑलिंपिक आयोजनांव्यतिरिक्त [[१९२८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९२८]], [[१९३२ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९३२]] आणि [[१९४८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९४८ च्या ऑलिंपिक स्पर्धांमध्ये]] लॅक्रॉस हा केवळ प्रदर्शनीय खेळ म्हणून सादर करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/LAC|title=Lacrosse at the Summer Olympics|access-date=2026-07-28}}</ref> आंतरराष्ट्रीय ऑलिंपिक समितीने २०२८ च्या लॉस अँजेलिस ऑलिंपिक स्पर्धांमध्ये लॅक्रॉस या खेळाचे अधिकृतपणे पुनरागमन होणार असल्याचे जाहीर केले आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympics.com/en/news/lacrosse-la28-olympic-games-program|title=Lacrosse included in LA28 Olympic Games|access-date=2026-07-28}}</ref> ऑलिंपिकमधील लॅक्रॉसच्या अल्प इतिहासात [[ऑलिंपिक खेळात कॅनडा|कॅनडाच्या संघाने]] आपले वर्चस्व गाजवले आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/LAC|title=Lacrosse Olympic History|access-date=2026-07-28}}</ref> १९०४ आणि १९०८ या दोन्ही स्पर्धांमध्ये कॅनडाने सुवर्णपदके पटकावली.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/100000|title=1904 and 1908 Olympic Lacrosse Results|access-date=2026-07-28}}</ref> तर [[ऑलिंपिक खेळात अमेरिका|अमेरिका]] आणि [[ऑलिंपिक खेळात युनायटेड किंग्डम|युनायटेड किंग्डमच्या]] संघांनी अनुक्रमे रौप्यपदके जिंकली.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/100000|title=Olympic Lacrosse Medalists|access-date=2026-07-28}}</ref> [[१९०४ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०४ च्या स्पर्धेत]] [[मोहॉक|मोहॉक जमातीच्या]] कॅनेडियन खेळाडूंच्या एका स्वतंत्र संघाने कांस्यपदक जिंकले होते, जे ऑलिंपिक इतिहासातील एक वैशिष्ट्यपूर्ण वैशिष्ट्य मानले जाते.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/100000|title=1904 Olympic Lacrosse Medalists|access-date=2026-07-28}}</ref> == पदके == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्रम !! देश !! [[चित्र:Gold medal icon.svg|20px|सुवर्ण पदक]] सुवर्ण !! [[चित्र:Silver medal icon.svg|20px|रौप्य पदक]] रौप्य !! [[चित्र:Bronze medal icon.svg|20px|कांस्य पदक]] कांस्य !! एकूण |- | १ || [[कॅनडा]] || २ || ० || १ || ३ |- | २ || [[अमेरिका]] || ० || १ || ० || १ |- | ३ || [[युनायटेड किंग्डम]] || ० || १ || ० || १ |- class="sortbottom" ! colspan="2" | एकूण || २ || २ || १ || ५ |} == संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} {{ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ}} [[वर्ग:लॅक्रॉस]] 33f8bcb5p8jifedwes5d7k0m470h75l 0 44088 2697570 1249995 2026-07-28T21:15:18Z अभय नातू 206 माहिती 2697570 wikitext text/x-wiki '''ऑलिंपिक खेळात रॅकेट्स''' फक्त [[१९०८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०८च्या लंडन उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धेत]] अधिकृत पदक खेळ म्हणून समाविष्ट करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/rackets|title=Rackets at the Olympics|access-date=2026-07-28}}</ref> रॅकेट्स हा [[स्क्वॉश]] खेळाचा पूर्वज मानला जाणारा एक जलद खेळ आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/RAC|title=Rackets Overview - Olympedia|access-date=2026-07-28}}</ref> १९०८च्या या स्पर्धेत फक्त युनायटेड किंग्डम (ग्रेट ब्रिटन) या एकाच देशातील एकूण ७ खेळाडूंनी सहभाग घेतला होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/RAC|title=Rackets at the 1908 Summer Olympics|access-date=2026-07-28}}</ref> या स्पर्धेत पुरुषांचे एकेरी आणि पुरुषांचे दुहेरी अशा दोन स्पर्धा प्रकारांचा समावेश होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/RAC|title=1908 Rackets Events|access-date=2026-07-28}}</ref> या स्पर्धेत सर्व पदके यजमान युनायटेड किंग्डमच्याच खेळाडूंनी जिंकली.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/280000|title=1908 Olympic Rackets Results|access-date=2026-07-28}}</ref> पुरुषांच्या एकेरीत [[इव्हान नोएल]]ने सुवर्णपदक, [[हेन्री लीफ]]ने रौप्यपदक तर [[जॉन जेकब अॅस्टर]] आणि [[जॉन पेन]]नी संयुक्तपणे कांस्यपदक जिंकले.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/280000|title=1908 Rackets Men's Singles Medalists|access-date=2026-07-28}}</ref> तर पुरुषांच्या दुहेरी स्पर्धेत व्हेन पेनेल आणि जॉन जेकब एस्टॉर यांच्या जोडीने सुवर्णपदक मिळवले.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/280005|title=1908 Rackets Men's Doubles Medalists|access-date=2026-07-28}}</ref> १९०८ नंतर हा खेळ ऑलिंपिक स्पर्धांमधून कायमचा वगळण्यात आला.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/rackets|title=Discontinued Olympic Sports Rackets|access-date=2026-07-28}}</ref> == पदके == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्रम !! देश !! [[चित्र:Gold medal icon.svg|20px|सुवर्ण पदक]] सुवर्ण !! [[चित्र:Silver medal icon.svg|20px|रौप्य पदक]] रौप्य !! [[चित्र:Bronze medal icon.svg|20px|कांस्य पदक]] कांस्य !! एकूण |- | १ || [[युनायटेड किंगडम]] || २ || २ || ३ || ७ |- class="sortbottom" ! colspan="2" | एकूण || २ || २ || ३ || ७ |} == संदर्भ == {{संदर्भया}} {{ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ}} [[वर्ग:ऑलिंपिक खेळ]] i2hi132cdt7ncfrk321amid8nxr30ee 2697571 2697570 2026-07-28T21:15:20Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — अंक व शब्दामधील जागा काढली ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#अंक व शब्दामधील जागा|अधिक माहिती]]) 2697571 wikitext text/x-wiki '''ऑलिंपिक खेळात रॅकेट्स''' फक्त [[१९०८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०८ च्या लंडन उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धेत]] अधिकृत पदक खेळ म्हणून समाविष्ट करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/rackets|title=Rackets at the Olympics|access-date=2026-07-28}}</ref> रॅकेट्स हा [[स्क्वॉश]] खेळाचा पूर्वज मानला जाणारा एक जलद खेळ आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/RAC|title=Rackets Overview - Olympedia|access-date=2026-07-28}}</ref> १९०८ च्या या स्पर्धेत फक्त युनायटेड किंग्डम (ग्रेट ब्रिटन) या एकाच देशातील एकूण ७ खेळाडूंनी सहभाग घेतला होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/RAC|title=Rackets at the 1908 Summer Olympics|access-date=2026-07-28}}</ref> या स्पर्धेत पुरुषांचे एकेरी आणि पुरुषांचे दुहेरी अशा दोन स्पर्धा प्रकारांचा समावेश होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/RAC|title=1908 Rackets Events|access-date=2026-07-28}}</ref> या स्पर्धेत सर्व पदके यजमान युनायटेड किंग्डमच्याच खेळाडूंनी जिंकली.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/280000|title=1908 Olympic Rackets Results|access-date=2026-07-28}}</ref> पुरुषांच्या एकेरीत [[इव्हान नोएल]]ने सुवर्णपदक, [[हेन्री लीफ]]ने रौप्यपदक तर [[जॉन जेकब अॅस्टर]] आणि [[जॉन पेन]]नी संयुक्तपणे कांस्यपदक जिंकले.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/280000|title=1908 Rackets Men's Singles Medalists|access-date=2026-07-28}}</ref> तर पुरुषांच्या दुहेरी स्पर्धेत व्हेन पेनेल आणि जॉन जेकब एस्टॉर यांच्या जोडीने सुवर्णपदक मिळवले.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/280005|title=1908 Rackets Men's Doubles Medalists|access-date=2026-07-28}}</ref> १९०८ नंतर हा खेळ ऑलिंपिक स्पर्धांमधून कायमचा वगळण्यात आला.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/rackets|title=Discontinued Olympic Sports Rackets|access-date=2026-07-28}}</ref> == पदके == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्रम !! देश !! [[चित्र:Gold medal icon.svg|20px|सुवर्ण पदक]] सुवर्ण !! [[चित्र:Silver medal icon.svg|20px|रौप्य पदक]] रौप्य !! [[चित्र:Bronze medal icon.svg|20px|कांस्य पदक]] कांस्य !! एकूण |- | १ || [[युनायटेड किंगडम]] || २ || २ || ३ || ७ |- class="sortbottom" ! colspan="2" | एकूण || २ || २ || ३ || ७ |} == संदर्भ == {{संदर्भया}} {{ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ}} [[वर्ग:ऑलिंपिक खेळ]] p9nchtwqh11fgrqrz2ogfyazwtweyck 2697572 2697571 2026-07-28T21:16:31Z अभय नातू 206 /* पदके */ 2697572 wikitext text/x-wiki '''ऑलिंपिक खेळात रॅकेट्स''' फक्त [[१९०८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०८ च्या लंडन उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धेत]] अधिकृत पदक खेळ म्हणून समाविष्ट करण्यात आला होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/rackets|title=Rackets at the Olympics|access-date=2026-07-28}}</ref> रॅकेट्स हा [[स्क्वॉश]] खेळाचा पूर्वज मानला जाणारा एक जलद खेळ आहे.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/RAC|title=Rackets Overview - Olympedia|access-date=2026-07-28}}</ref> १९०८ च्या या स्पर्धेत फक्त युनायटेड किंग्डम (ग्रेट ब्रिटन) या एकाच देशातील एकूण ७ खेळाडूंनी सहभाग घेतला होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/RAC|title=Rackets at the 1908 Summer Olympics|access-date=2026-07-28}}</ref> या स्पर्धेत पुरुषांचे एकेरी आणि पुरुषांचे दुहेरी अशा दोन स्पर्धा प्रकारांचा समावेश होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/sports/RAC|title=1908 Rackets Events|access-date=2026-07-28}}</ref> या स्पर्धेत सर्व पदके यजमान युनायटेड किंग्डमच्याच खेळाडूंनी जिंकली.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/280000|title=1908 Olympic Rackets Results|access-date=2026-07-28}}</ref> पुरुषांच्या एकेरीत [[इव्हान नोएल]]ने सुवर्णपदक, [[हेन्री लीफ]]ने रौप्यपदक तर [[जॉन जेकब अॅस्टर]] आणि [[जॉन पेन]]नी संयुक्तपणे कांस्यपदक जिंकले.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/280000|title=1908 Rackets Men's Singles Medalists|access-date=2026-07-28}}</ref> तर पुरुषांच्या दुहेरी स्पर्धेत व्हेन पेनेल आणि जॉन जेकब एस्टॉर यांच्या जोडीने सुवर्णपदक मिळवले.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympedia.org/results/280005|title=1908 Rackets Men's Doubles Medalists|access-date=2026-07-28}}</ref> १९०८ नंतर हा खेळ ऑलिंपिक स्पर्धांमधून कायमचा वगळण्यात आला.<ref>{{Cite web|url=https://www.olympic.org/rackets|title=Discontinued Olympic Sports Rackets|access-date=2026-07-28}}</ref> == पदके == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! क्रम !! देश !! [[चित्र:Gold medal icon.svg|20px|सुवर्ण पदक]] सुवर्ण !! [[चित्र:Silver medal icon.svg|20px|रौप्य पदक]] रौप्य !! [[चित्र:Bronze medal icon.svg|20px|कांस्य पदक]] कांस्य !! एकूण |- | १ || [[युनायटेड किंग्डम]] || २ || २ || ३ || ७ |- class="sortbottom" ! colspan="2" | एकूण || २ || २ || ३ || ७ |} == संदर्भ == {{संदर्भया}} {{ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ}} [[वर्ग:ऑलिंपिक खेळ]] hu5gx7joxkaq0milvo7k1rtrkvocaal 0 45256 2697584 2654131 2026-07-28T22:12:22Z अभय नातू 206 /* साधूंचे आखाडे */ 2697584 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''सिंहस्थ कुंभमेळा''' हा [[त्र्यंबकेश्वर]], [[महाराष्ट्र]] येथे दर बारा वर्षांनी घडणारा, [[हिंदू धर्म|हिंदू धर्मीयांचा]] मेळा आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.saamana.com/article-on-nashik-trimbakeshwar/|title=संस्कृती सोहळा – गोदातीरावरचे त्र्यंबकेश्वर {{!}} Saamana (सामना)|last=ऑनलाईन|first=सामना|language=en-US|access-date=2021-07-27|archive-date=2021-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727111941/https://www.saamana.com/article-on-nashik-trimbakeshwar/|url-status=dead}}</ref> जेव्हा [[गुरू (ग्रह)|गुरू]] आणि [[सूर्य]] [[सिंह रास|सिंह राशीत]] प्रवेशतात आणि [[अमावास्या]] असते, तेव्हा [[गोदावरी नदी|गोदावरीच्या]] उगमस्थानावर त्र्यंबकेश्वर येथे हा मेळा भरतो. अशाच प्रकारचे [[कुंभमेळा|कुंभमेळे]] [[हरिद्वार]], [[प्रयाग]], [[उज्जैन]] येथेही भरतात. == आख्यायिका व पौराणिक संदर्भ == [[समुद्रमंथन|समुद्रमंथनाने]] जो [[अमृतकुंभ]] समुद्राच्या बाहेर निघाला तेव्हा देवांना वाटले की जर [[दानवांनी]] हे [[अमृत]] प्राशन केले तर हे दानव अमर होऊन देव व मनुष्य यांना सळो की पळो करून सोडतील. तेव्हा देवांनी [[इंद्र|इंद्राचा]] पुत्र [[जयंत]] याला अमृतकुंभ घेऊन आकाशमार्गे पलायन करण्यास सांगितले. या अमृतकुंभाला देवांपासून हस्तगत करण्यासाठी दानवांनी देवांशी १२ दिवस भयंकर युद्ध केले. या युद्धकाळी अमृतकुंभामधून काही थेंब पृथ्वीवर पडले. हे अमृताचे थेंब [[हरिद्वार]], [[प्रयाग]], [[उज्जैन]] व [[त्र्यंबकेश्वर]] येथे पडले. चंद्राने कलशामधून अमृत सांडताना वाचविले, सूर्याने अमृतकलशास फुटू दिले नाही व बृहस्पतीने राक्षसांपासून रक्षण केले म्हणून जेव्हा सूर्य, चंद्र व [[गुरू (ग्रह)|गुरू]] [[कुंभ रास|कुंभ राशीत]] प्रवेशतात तेव्हा कुंभमेळा भरतो. जेव्हा गुरू आणि सूर्य [[सिंह रास|सिंह राशीत]] प्रवेशतात आणि [[अमावास्या]] असते, तेव्हा [[गोदावरी नदी|गोदावरीच्या]] उगमस्थानावर त्र्यंबकेश्वरात सिंहस्थ कुंभमेळा भरतो. == साधूंचे आखाडे == [[File:Sadhu of Kumbhmela.jpg|इवलेसे|डावे|कुंभमेळ्यातील साधू]] कुंभमेळ्याच्या ठिकाणी विविध संप्रदायाचे आणि आखाड्याचे साधू एकत्र येतात आणि उपासना करतात. असे साधू होण्यासाठी विशिष्ट प्रक्रियेतून जावे लागते. कुंभमेळ्यात या सर्व साधूंचे विशेष महत्त्व असते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/vidarbha/where-are-naga-sadhu-stay-344375|title=कुंभ मेळा संपल्यानंतर नागा साधू कोठे जातात?|website=eSakal - Marathi Newspaper|language=mr-IN|access-date=2021-07-27}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" ! आखाड्याचे नाव !! संप्रदाय/प्रकार !! स्थापना वर्ष (विक्रम संवत / सन) !! स्थान / संस्थापक !! इष्टदेवता / मुख्य माहिती |- | '''अग्नी''' || शैव || - || - || - |- | '''अटल''' || शैव || - || - || - |- | '''आनंद''' || शैव || संवत ९१२ (सन ७७८) || - || श्री अग्नी आणि [[सूर्य]] |- | '''आवाहन''' || शैव || - || - || - |- | '''उदासिनी पंचायती बडा आखाडा''' || शैव || संवत १८४४ (सन १७१०) || श्रीचंद्र आचार्य उदासीन || या संप्रदायात आज नऊ एकत्रित सांप्रदायिक भेद आहेत. |- | '''उदासीन नया आखाडा''' || शैव || संवत १९०२ (सन १७६८) || महंत सुरदासजी || उदासीन बडा आखाड्यातील काही साधूंनी विभक्त होऊन हा आखाडा स्थापन केला. |- | '''खाकी आखाडा''' || - || - || - || - |- | '''नाथपंथी गोरक्षनाथ मठ''' || नाथपंथी || संवत ९०० (सन ८६६) || अहिल्या-[[गोदावरी]] संगम / पीर शिवनाथजी || मुख्य दैवत गोरक्षनाथ (भैरव) आहे. यात १२ पंथ आहेत. आदिनाथ [[मच्छिंद्रनाथ]] व [[गोरखनाथ]] हे योगी या आखाड्यात झाले. |- | '''जुना दत्त (भैरव) आखाडा''' || - || संवत १२०२ (सन १०६९) || [[कर्णप्रयाग]] (कार्तिक शुक्ल १०) || श्री रुद्रावतार [[दत्तात्रय]] |- | '''दिगंबर''' || वैष्णव || - || - || - |- | '''निरंजनी आखाडा''' || - || संवत ९६० (सन ८२६) || [[मांडवी (कच्छ)]] || [[कार्तिक स्वामी]] |- | '''निर्मल पंचायती आखाडा''' || शीख संप्रदाय || - || - || - |- | '''निर्मोही''' || वैष्णव || संवत १९१८ (सन १७८४) || [[हरिद्वार]] / दूरगाहसिंह महाराज || [[गुरुग्रंथ साहिब|गुरुनानक ग्रंथसाहेब]] |- | '''निर्वाणी''' || वैष्णव || - || - || - |- | '''पंच अग्नि आखाडा''' || - || संवत ११९२ (सन १०५८) || आषाढ शुक्ल ११ || [[गायत्री]]. यामध्ये चार शंकराचार्य पीठांचे ब्रह्मचारी साधू व [[महामंडलेश्वर]] समाविष्ट आहेत. |- | '''महानिर्वाणी आखाडा''' || - || संवत ८०५ (सन ६७१) || [[झारखण्ड|झारखंड]] वैजनाथ ([[बिहार]] प्रांत) || श्री कपिल महामुनी |- | '''वैष्णव बैरागी (बालानंद वैष्णव)''' || वैष्णव || संवत १७२९ (सन १५९५) || [[दारागंज]] / मध्वमुरारी || यात निर्मोही, निर्वाणी, खाकी असे चार संप्रदाय झाले. कुंभक्षेत्रावर यांचे स्नान दशनामी संन्याशांच्या [[शाही स्नान|शाही स्नानानंतर]] होते. |- | '''सिद्धिविनायक मानव कल्याण मिशन, वारकरी आखाडा''' || वारकरी || - || [[स्वामी डॉ. तुळशीराम महाराज गुट्टे]] || या आखाड्यातर्फे कुंभमेळ्यात भोजनाचे व्यवस्थापन आणि वारकरी कीर्तन, भजन, हरिपाठ, भागवत कथा, रामकथा व शिवमहापुराण कथेचे आयोजन केले जाते. |} [[File:Kumbhmela2010-1.jpg|thumb|कुंभमेळ्यातील गुरू आणि शिष्य साधू]] {{विस्तार}} == हे सुद्धा पहा == * [[कुंभमेळा]] ==बाह्य दुवे== * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = https://kumbhmela2015.maharashtra.gov.in/1035/Home | title = सिंहस्थ कुंभमेळा नाशिक-त्र्यंबकेश्वर - अधिकृत संकेतस्थळ | भाषा = मराठी }} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कुंभमेळे]] [[वर्ग:नाशिक जिल्हा]] [[वर्ग:हरिद्वार जिल्हा]] [[वर्ग:प्रयागराज]] [[वर्ग:उज्जैन]] han69amtmgq8ofs649ng2ae30cu3mkh 2697585 2697584 2026-07-28T22:12:45Z अभय नातू 206 /* साधूंचे आखाडे */ 2697585 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''सिंहस्थ कुंभमेळा''' हा [[त्र्यंबकेश्वर]], [[महाराष्ट्र]] येथे दर बारा वर्षांनी घडणारा, [[हिंदू धर्म|हिंदू धर्मीयांचा]] मेळा आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.saamana.com/article-on-nashik-trimbakeshwar/|title=संस्कृती सोहळा – गोदातीरावरचे त्र्यंबकेश्वर {{!}} Saamana (सामना)|last=ऑनलाईन|first=सामना|language=en-US|access-date=2021-07-27|archive-date=2021-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727111941/https://www.saamana.com/article-on-nashik-trimbakeshwar/|url-status=dead}}</ref> जेव्हा [[गुरू (ग्रह)|गुरू]] आणि [[सूर्य]] [[सिंह रास|सिंह राशीत]] प्रवेशतात आणि [[अमावास्या]] असते, तेव्हा [[गोदावरी नदी|गोदावरीच्या]] उगमस्थानावर त्र्यंबकेश्वर येथे हा मेळा भरतो. अशाच प्रकारचे [[कुंभमेळा|कुंभमेळे]] [[हरिद्वार]], [[प्रयाग]], [[उज्जैन]] येथेही भरतात. == आख्यायिका व पौराणिक संदर्भ == [[समुद्रमंथन|समुद्रमंथनाने]] जो [[अमृतकुंभ]] समुद्राच्या बाहेर निघाला तेव्हा देवांना वाटले की जर [[दानवांनी]] हे [[अमृत]] प्राशन केले तर हे दानव अमर होऊन देव व मनुष्य यांना सळो की पळो करून सोडतील. तेव्हा देवांनी [[इंद्र|इंद्राचा]] पुत्र [[जयंत]] याला अमृतकुंभ घेऊन आकाशमार्गे पलायन करण्यास सांगितले. या अमृतकुंभाला देवांपासून हस्तगत करण्यासाठी दानवांनी देवांशी १२ दिवस भयंकर युद्ध केले. या युद्धकाळी अमृतकुंभामधून काही थेंब पृथ्वीवर पडले. हे अमृताचे थेंब [[हरिद्वार]], [[प्रयाग]], [[उज्जैन]] व [[त्र्यंबकेश्वर]] येथे पडले. चंद्राने कलशामधून अमृत सांडताना वाचविले, सूर्याने अमृतकलशास फुटू दिले नाही व बृहस्पतीने राक्षसांपासून रक्षण केले म्हणून जेव्हा सूर्य, चंद्र व [[गुरू (ग्रह)|गुरू]] [[कुंभ रास|कुंभ राशीत]] प्रवेशतात तेव्हा कुंभमेळा भरतो. जेव्हा गुरू आणि सूर्य [[सिंह रास|सिंह राशीत]] प्रवेशतात आणि [[अमावास्या]] असते, तेव्हा [[गोदावरी नदी|गोदावरीच्या]] उगमस्थानावर त्र्यंबकेश्वरात सिंहस्थ कुंभमेळा भरतो. == साधूंचे आखाडे == [[File:Sadhu of Kumbhmela.jpg|इवलेसे|डावे|कुंभमेळ्यातील साधू]] कुंभमेळ्याच्या ठिकाणी विविध संप्रदायाचे आणि आखाड्याचे साधू एकत्र येतात आणि उपासना करतात. असे साधू होण्यासाठी विशिष्ट प्रक्रियेतून जावे लागते. कुंभमेळ्यात या सर्व साधूंचे विशेष महत्त्व असते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/vidarbha/where-are-naga-sadhu-stay-344375|title=कुंभ मेळा संपल्यानंतर नागा साधू कोठे जातात?|website=eSakal - Marathi Newspaper|language=mr-IN|access-date=2021-07-27}}</ref> [[File:Kumbhmela2010-1.jpg|thumb|कुंभमेळ्यातील गुरू आणि शिष्य साधू]] {| class="wikitable sortable" style="width:auto;" ! आखाड्याचे नाव !! संप्रदाय/प्रकार !! स्थापना वर्ष (विक्रम संवत / सन) !! स्थान / संस्थापक !! इष्टदेवता / मुख्य माहिती |- | '''अग्नी''' || शैव || - || - || - |- | '''अटल''' || शैव || - || - || - |- | '''आनंद''' || शैव || संवत ९१२ (सन ७७८) || - || श्री अग्नी आणि [[सूर्य]] |- | '''आवाहन''' || शैव || - || - || - |- | '''उदासिनी पंचायती बडा आखाडा''' || शैव || संवत १८४४ (सन १७१०) || श्रीचंद्र आचार्य उदासीन || या संप्रदायात आज नऊ एकत्रित सांप्रदायिक भेद आहेत. |- | '''उदासीन नया आखाडा''' || शैव || संवत १९०२ (सन १७६८) || महंत सुरदासजी || उदासीन बडा आखाड्यातील काही साधूंनी विभक्त होऊन हा आखाडा स्थापन केला. |- | '''खाकी आखाडा''' || - || - || - || - |- | '''नाथपंथी गोरक्षनाथ मठ''' || नाथपंथी || संवत ९०० (सन ८६६) || अहिल्या-[[गोदावरी]] संगम / पीर शिवनाथजी || मुख्य दैवत गोरक्षनाथ (भैरव) आहे. यात १२ पंथ आहेत. आदिनाथ [[मच्छिंद्रनाथ]] व [[गोरखनाथ]] हे योगी या आखाड्यात झाले. |- | '''जुना दत्त (भैरव) आखाडा''' || - || संवत १२०२ (सन १०६९) || [[कर्णप्रयाग]] (कार्तिक शुक्ल १०) || श्री रुद्रावतार [[दत्तात्रय]] |- | '''दिगंबर''' || वैष्णव || - || - || - |- | '''निरंजनी आखाडा''' || - || संवत ९६० (सन ८२६) || [[मांडवी (कच्छ)]] || [[कार्तिक स्वामी]] |- | '''निर्मल पंचायती आखाडा''' || शीख संप्रदाय || - || - || - |- | '''निर्मोही''' || वैष्णव || संवत १९१८ (सन १७८४) || [[हरिद्वार]] / दूरगाहसिंह महाराज || [[गुरुग्रंथ साहिब|गुरुनानक ग्रंथसाहेब]] |- | '''निर्वाणी''' || वैष्णव || - || - || - |- | '''पंच अग्नि आखाडा''' || - || संवत ११९२ (सन १०५८) || आषाढ शुक्ल ११ || [[गायत्री]]. यामध्ये चार शंकराचार्य पीठांचे ब्रह्मचारी साधू व [[महामंडलेश्वर]] समाविष्ट आहेत. |- | '''महानिर्वाणी आखाडा''' || - || संवत ८०५ (सन ६७१) || [[झारखण्ड|झारखंड]] वैजनाथ ([[बिहार]] प्रांत) || श्री कपिल महामुनी |- | '''वैष्णव बैरागी (बालानंद वैष्णव)''' || वैष्णव || संवत १७२९ (सन १५९५) || [[दारागंज]] / मध्वमुरारी || यात निर्मोही, निर्वाणी, खाकी असे चार संप्रदाय झाले. कुंभक्षेत्रावर यांचे स्नान दशनामी संन्याशांच्या [[शाही स्नान|शाही स्नानानंतर]] होते. |- | '''सिद्धिविनायक मानव कल्याण मिशन, वारकरी आखाडा''' || वारकरी || - || [[स्वामी डॉ. तुळशीराम महाराज गुट्टे]] || या आखाड्यातर्फे कुंभमेळ्यात भोजनाचे व्यवस्थापन आणि वारकरी कीर्तन, भजन, हरिपाठ, भागवत कथा, रामकथा व शिवमहापुराण कथेचे आयोजन केले जाते. |} {{विस्तार}} == हे सुद्धा पहा == * [[कुंभमेळा]] ==बाह्य दुवे== * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = https://kumbhmela2015.maharashtra.gov.in/1035/Home | title = सिंहस्थ कुंभमेळा नाशिक-त्र्यंबकेश्वर - अधिकृत संकेतस्थळ | भाषा = मराठी }} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कुंभमेळे]] [[वर्ग:नाशिक जिल्हा]] [[वर्ग:हरिद्वार जिल्हा]] [[वर्ग:प्रयागराज]] [[वर्ग:उज्जैन]] 6kxgch4o2a84ty1foubc117jr2flzly 0 45584 2697608 2683963 2026-07-29T04:04:09Z अभय नातू 206 /* फ्रॅंचाइज इतिहास */ 2697608 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket club | नाव = डेक्कन चार्जेर्स | चित्र = [[चित्र:Deccan Chargers 2009.jpg]] | पूर्ण नाव = डेक्कन चार्जेर्स | टोपणनाव = | लघुनाम = | स्थापना = [[इ.स. २००८|२००८]] | विसर्जन = | मैदान = [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय<br /> क्रिकेट मैदान]] | आसनक्षमता = ५५,००० | मालक = [[डेक्कन क्रोनिकल उद्योगसमूह|डेक्कन क्रोनिकल]] | अध्यक्ष = | व्यवस्थापक पदनाम = प्रशिक्षक | व्यवस्थापक = [[डॅरेन लेहमन]] | कर्णधार = [[ॲडम गिलख्रिस्ट|ऍडम गिलख्रिस्ट]] | लीग = [[भारतीय प्रीमियर लीग]] | हंगाम = [[२००९ इंडियन प्रीमियर लीग|२००९]] | गुणानुक्रम = १ | pattern_la1 =_ dc_2009 | pattern_b1 =_ dc_2009 | pattern_ra1 =_dc_2009 | pattern_p1 =_dc_2009 | leftarm1 = | body1 = | rightarm1 = | pants1 = | संकेतस्थळ = http://www.deccanchargers.com/ | पहिला_सामना = [[एप्रिल २०]] [[इ.स. २००८|२००८]]<br /> [[डेक्कन चार्जेर्स|डेक्कन]] '''वि.''' [[कोलकाता नाईट रायडर्स|कोलकाता]] | मोठा_विजय = | मोठा_पराभव = | सर्वात_जास्त_धावा = [[ॲडम गिलख्रिस्ट|ऍडम गिलख्रिस्ट]] (९३१) | सर्वात_जास्त_बळी = [[रूद्र प्रताप सिंग|आर.पी.]] (३८) | सर्वात_जास्त_सामने = | फॅंन_ग्रुप = | पुरस्कार = | current = २००८ भारतीय प्रीमियर लीग }} [[चित्र:Deccan Chargers colours.svg|thumb|right|150px|डेक्कन चार्जर्स- रंग]] '''डेक्कन चार्जर्स''' [[भारतीय प्रीमियर लीग]] स्पर्धेत [[हैदराबाद]] शहराचे प्रातिनिधित्व करणारा संघ होता. संघाचा कर्णधार [[व्ही.व्ही.एस. लक्ष्मण]] होता तर संघाचा प्रशिक्षक [[रॉबिन सिंग]] होता. संघात कोणीही [[आयकॉन खेळाडू]] नव्हता. == फ्रँचाइझ इतिहास == डेक्कन चार्जर्सचे मालकीहक्क [[डेक्कन क्रोनिकल उद्योगसमूह|डेक्कन क्रोनिकलकडे]] आहेत. या उद्योगसमूहाने [[जानेवारी २४]], [[इ.स. २००८]] रोजी [[इंडियन प्रीमियर लीग]]कडून या फ्रॅंचाईजचे हक्क १.०७ कोटी [[अमेरिकन डॉलर]]ला विकत घेतले. [[ग्रुप एम]] या कंपनीने तद्नंतर २०% हक्क डेक्कन क्रोनिकलकडून विकत घेतले<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=ग्रूप एम डेक्कन चार्जर्सचा एक पंचमांश भाग विकत घेणार|दुवा=http://indianpl.com/news/%20group-m-to-pick-up-20-in-hyderabad-ipl-team/|दिनांक=२००८-०२-२७|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२००८-०२-२३|archive-date=2008-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20081102040713/http://indianpl.com/news/%20group-m-to-pick-up-20-in-hyderabad-ipl-team/|url-status=dead}}</ref> === वर्षानुसार कामगिरी === == आयपीएल कामगिरी == डेक्कन चार्जर्स संघाची २००८ मधील स्थापनेपासून ते २०१२ मधील निलंबनापर्यंतची आयपीएलमधील (IPL) हंगामनिहाय कामगिरी खालीलप्रमाणे आहे: {| class="wikitable sortable" style="width:auto; text-align:center;" ! हंगाम !! अंतिम स्थान !! कर्णधार !! मुख्य प्रशिक्षक !! विजय-पराभव (W–L) |- | '''[[२००८ इंडियन प्रीमियर लीग|२००८]]''' || ८ वे (साखळी फेरी) || [[व्ही.व्ही.एस. लक्ष्मण]] / [[ॲडम गिलख्रिस्ट]] || रॉबिन सिंग || २–१२ |- | '''[[२००९ इंडियन प्रीमियर लीग|२००९]]''' || '''विजेते (१ ले)**' || [[ॲडम गिलख्रिस्ट]] || डॅरेन लेहमन || ९–७ |- | '''[[२०१० इंडियन प्रीमियर लीग|२०१०]]''' || ४ थे (उपांत्य फेरी) || [[ॲडम गिलख्रिस्ट]] || डॅरेन लेहमन || ८–८ |- | '''[[२०११ इंडियन प्रीमियर लीग|२०११]]''' || ७ वे (साखळी फेरी) || [[कुमार संगकारा]] / [[कॅमेरॉन व्हाईट]] || डॅरेन लेहमन || ६–८ |- | '''[[२०१२ इंडियन प्रीमियर लीग|२०१२]]''' || ८ वे (साखळी फेरी) || [[कुमार संगकारा]] / [[कॅमेरॉन व्हाईट]] || डॅरेन लेहमन || ४–११ |} == खेळाडू == संघात आक्रामक फलंदाजी साठी प्रसिद्ध [[ॲडम गिलख्रिस्ट|ऍडम गिलख्रिस्ट]], [[अँड्रु सिमन्ड्स]], [[शहीद आफ्रिदी|शहिद आफ्रिदी]], [[स्कॉट स्टायरीस]] आणि [[हर्शल गिब्स]] असे अनेक खेळाडू आहेत. [[व्ही.व्ही.एस. लक्ष्मण]] संघाचा आयकॉन खेळाडू होणार होता, परंतु त्याने हे पद त्यागले. == चिंन्ह == डेक्कन चार्जर्सचे चिंन्ह धावणारा बैल आहे. चिंन्हाचा अर्थ ताकद आणि आक्रामकता असून लाल आणि सोनेरी रंग अधिपत्य आणि विजय दर्शवतात.<ref>http://www.deccanchargers.com/node/315</ref> <gallery> Image:Deccan Chargers.jpeg|२००८ Image:Deccan Chargers 2009.jpg|२००९ </gallery> === कपडे === {{multicol}} <div style="width: 20em; "> {{क्रिकेट कपडे | pattern_la =_ipl_dc | pattern_b =_ipl_dc | pattern_ra =_ipl_dc | pattern_p =_ipl_dd | leftarm = | body = | rightarm = | pants = | शीर्षक ={{iplname|DC}} २००८ }} </div> {{multicol-break}} <div style="width: 20em; "> {{क्रिकेट कपडे | pattern_la =_ dc_2009 | pattern_b =_ dc_2009 | pattern_ra =_dc_2009 | pattern_p =_dc_2009 | leftarm = | body = | rightarm = | pants = | शीर्षक ={{iplname|DC}} २००९ }} </div> {{multicol-end}} == संघ == == शेवटचा संघ == {{डेक्कन चार्जर्स संघ खेळाडू}} == पूर्वीचे संघ == {{डेक्कन चार्जर्स संघ (२०१०)}} == प्रबंधक आणि प्रशिक्षण चमू == * मालक - [[डेक्कन क्रोनिकल]] * मुख्याधिकारी - [[जे क्रिश्नन]] * अध्यक्ष - [[जे क्रिश्नन]] * प्रबंधक - [[विजय मोहन राज]] == सामने आणि निकाल == '''२००९ हंगाम''' {{WebSlice-begin|id=1|title=Deccan Chargers IPL Fixtures}} {| class="wikitable sortable" |- ! width=5%|क्र. ! width=10%|दिनांक ! width=20%|विरुद्ध ! width=10%|मैदान ! width=20%|निकाल |- | १ || १९ एप्रिल || {{ipl|Kolkata Knight Riders}} || [[केप टाउन]] || {{iwc|team}} ८ गडी राखुन विजयी सा. [[रूद्र प्रताप सिंग|आर.पी. सिंग]] ४/२२(३.४ ष.) |- | २ || २२ एप्रिल || {{ipl|BRC}}|| [[केप टाउन]] || |- | ३ || २५ एप्रिल || {{ipl|Mumbai Indians}} || [[दर्बान]] || |- | ४ || २७ एप्रिल || {{ipl|Chennai Super Kings}} || [[दर्बान]] || |- | ५ || ३० एप्रिल || {{ipl|DD}} || [[प्रिटोरिया|प्रिटोरीया]] || |- | ६ || २ मे || {{ipl|Rajasthan Royals}} || [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || |- | ७ || ४ मे || {{ipl|Chennai Super Kings}} || [[ईस्ट लंडन|इस्ट लंडन]] || |- | ८ || ६ मे || {{ipl|Mumbai Indians}} || [[प्रिटोरिया|प्रिटोरीया]] || |- | ९ || ९ मे || {{ipl|Kings XI Punjab}} || [[किंबर्ली]] || |- | १० || ११ मे || {{ipl|Rajasthan Royals}} || [[किंबर्ली]] || |- | ११ || १३ मे || {{ipl|DD}} || [[दर्बान]] || |- | १२ || १६ मे || {{ipl|Kolkata Knight Riders}} || [[जोहान्सबर्ग]] || |- | १३ || १७ मे || {{ipl|Kings XI Punjab}}|| [[जोहान्सबर्ग]] || |- | १४ || २१ मे || {{ipl|BRC}} || [[प्रिटोरिया|प्रिटोरीया]] || |} {{WebSlice-end}} ---- '''२००८ हंगाम''' {| class="wikitable sortable" |- ! width=5%|क्र. ! width=10%|दिनांक ! width=20%|विरुद्ध ! width=10%|मैदान ! width=20%|निकाल |- ||१ || २० [[एप्रिल महिना|एप्रिल]] || {{ipl|Kolkata Knight Riders}} || [[इडन गार्डन्स|कोलकाता]] ||{{iwc|oppo}} {{crLoss|५|w}} |- |- ||२ || २२ [[एप्रिल महिना|एप्रिल]] || {{ipl|Delhi DareDevils}} || [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|हैद्राबाद]] ||{{iwc|oppo}} {{crLoss|९|w}} |- |- ||३ || २४ [[एप्रिल महिना|एप्रिल]] || {{ipl|Rajasthan Royals}} ||[[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|हैद्राबाद]] ||{{iwc|oppo}} {{crLoss|३|w}} |- |- ||४ || २७ [[एप्रिल महिना|एप्रिल]] || {{ipl|Mumbai Indians}} || [[डी.वाय. पाटील मैदान|मुंबई]]||{{iwc|team}} {{crWin|१०|w}} |- |- ||५ || १ [[मे]] || {{ipl|Kings XI Punjab}}|| [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|हैद्राबाद]] ||{{iwc|oppo}} {{crLoss|७|w}} |- |- ||६ || ३ [[मे]] || {{ipl|Bangalore Royal Challengers}} || [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|हैद्राबाद]] ||{{iwc|oppo}} {{crLoss|३}} |-|- ||७ || ६ [[मे]] || {{ipl|Chennai Super Kings}} || [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|चेन्नई]] || {{iwc|team}} {{crWin|७|w}} |-|- ||८ || ९ [[मे]] || {{ipl|Rajasthan Royals}} || [[सवाई मानसिंह स्टेडियम|जयपूर]] ||{{iwc|oppo}} {{crLoss|८|w}} |-|- ||९ || ११ [[मे]] || {{ipl|Kolkata Knight Riders}} || [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|हैद्राबाद]] ||{{iwc|oppo}} {{crLoss|२३}} |-|- ||१० || १५ [[मे]] || {{ipl|Delhi DareDevils}} || [[फिरोजशाह कोटला मैदान|दिल्ली]] ||{{iwc|oppo}}{{crLoss|१२}} |-|- ||११ || १८ [[मे]] || {{ipl|Mumbai Indians}} || [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|हैद्राबाद]] || |-|- ||१२ || २३ [[मे]] || {{ipl|Kings XI Punjab}} || [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम|मोहाली]] || |-|- ||१३ || २५ [[मे]] || {{ipl|Bangalore Royal Challengers}} || [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|बंगळूर]] || |-|- ||१४ || २७ [[मे]] || {{ipl|Chennai Super Kings}} || [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान|हैद्राबाद]] ||{{iwc|oppo}}{{crLoss|७|w}} |- |} == बाह्य दुवे == * [http://www.indianpremierleague.com/ Official Indian Premier League Site] * [http://www.deccanchargers.com/ Official Deccan Chargers Website] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतीय प्रीमियर लीग}} [[वर्ग:भारतीय प्रीमियर लीगमधील भूतपूर्व संघ]] [[वर्ग:डेक्कन चार्जर्स]] [[वर्ग:इ.स. २०१२ मधील समाप्ती]] jpu6fxhbpq8ih1t5g2ibgip4n82t2l3 0 50789 2697513 2505759 2026-07-28T13:30:47Z अभय नातू 206 /* खासदार */ 2697513 wikitext text/x-wiki '''उत्तर मध्य [[मुंबई]]''' हा [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] ४८ [[लोकसभा]] मतदारसंघांपैकी एक आहे. ह्या मतदारसंघामध्ये [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबईमधील]] ६ [[महाराष्ट्र विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ समाविष्ट केले गेले आहेत. ==विधानसभा मतदारसंघ== * [[विले पार्ले विधानसभा मतदारसंघ]] * [[चांदिवली विधानसभा मतदारसंघ]] * [[कुर्ला विधानसभा मतदारसंघ]] * [[वांद्रे पूर्व विधानसभा मतदारसंघ]] * [[वांद्रे पश्चिम विधानसभा मतदारसंघ]] * [[कलिना विधानसभा मतदारसंघ]] == खासदार == {{लोकसभा मतदारसंघ खासदार सूची‎ |खा६=[[अहिल्या रांगणेकर]] |प६=[[मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष]] |खा७=[[प्रमिला दंडवते]] |प७=[[जनता पार्टी]] |खा८=[[शरद दिघे]] |प८=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |खा९=[[विद्याधर गोखले]] |प९=[[शिवसेना]] |खा१०=[[शरद दिघे]] |प१०=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |खा११=[[नारायण आठवले]] |प११=[[शिवसेना]] |खा१२=[[रामदास आठवले]] |प१२=[[भारतीय रिपब्लिकन पक्ष]] |खा१३=[[मनोहर जोशी]] |प१३=[[शिवसेना]] |खा१४=[[एकनाथ महादेव गायकवाड|एकनाथ गायकवाड]] |प१४=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |खा१५=[[प्रिया सुनील दत्त|प्रिया दत्त]] |प१५=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |खा१६= [[पूनम महाजन]] |प१६=[[भारतीय जनता पक्ष]] |खा१७= [[पूनम महाजन]] |प१७=[[भारतीय जनता पक्ष]] |खा१७= [[वर्षा गायकवाड]] |प१७=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] }} ==निवडणूक निकाल== ===२००४ लोकसभा निवडणुका=== {{माहितीचौकट लोकसभा मतदारसंघ निकाल | शीर्षक = {{AutoLink|भारतीय सामान्य मतदान २००४|सामान्य मतदान २००४}} | मतदारसंघ = उत्तर मध्य मुंबई | पक्ष१ = अखिल भारतीय काँग्रेस पक्ष | उमेदवार१ = एकनाथ गायकवाड | मते१ = 256,282 | टक्केवारी१ =49.80 | बदल१ = | पक्ष२ = शिवसेना | उमेदवार२ = मनोहर जोशी | मते२ = 242,953 | टक्केवारी२ = 47.21 | बदल२ = -8.62 | पक्ष३ = बहुजन समाज पक्ष | उमेदवार३ = जस्वार बालिकरण | मते३ = 7,292 | टक्केवारी३ = 1.41 | बदल३ = | पक्ष४ = स्वतंत्र (नेता) <!-- can be repeated till 10 times--> | उमेदवार४ = समद अब्दूल सलाम शेख <!-- can be repeated till 10 times--> | मते४ = 3,475 <!-- can be repeated till 10 times--> | टक्केवारी४ = 0.68 <!-- can be repeated till 10 times--> | बदल४ = <!-- can be repeated till 10 times--> | पक्ष५ = राष्ट्रीय लोकतांत्रिक पक्ष <!-- can be repeated till 10 times--> | उमेदवार५ = अक्रम अली खान <!-- can be repeated till 10 times--> | मते५ = 2,404 <!-- can be repeated till 10 times--> | टक्केवारी५ = 0.47 <!-- can be repeated till 10 times--> | बदल५ = <!-- can be repeated till 10 times--> | पक्ष६ = स्वतंत्र (नेता) <!-- can be repeated till 10 times--> | उमेदवार६ = मोहम्मद राशीद खान <!-- can be repeated till 10 times--> | मते६ = 1,117 <!-- can be repeated till 10 times--> | टक्केवारी६ = 0.22 <!-- can be repeated till 10 times--> | बदल६ = <!-- can be repeated till 10 times--> | पक्ष७ = स्वतंत्र (नेता) <!-- can be repeated till 10 times--> | उमेदवार७ = मोहम्मद मेरज खान <!-- can be repeated till 10 times--> | मते७ = 1,070 <!-- can be repeated till 10 times--> | टक्केवारी७ = 0.21 <!-- can be repeated till 10 times--> | बदल७ = <!-- can be repeated till 10 times--> | बहुमत_मते =13,329 | बहुमत_टक्केवारी = 2.59 | बहुमत_बदल = | हजेरी_मते = 514,600 | हजेरी_टक्केवारी = 46.05 | हजेरी_बदल = +0.04 | विजय_राखला = <!-- set it to १ if there is no change in party--> | विजयी = अखिल भारतीय काँग्रेस पक्ष | पराभूत = शिवसेना | बदलाव = }} ===२००९ लोकसभा निवडणुका=== {{माहितीचौकट लोकसभा मतदारसंघ निकाल | शीर्षक = {{AutoLink|भारतीय सामान्य मतदान २००९|सामान्य मतदान २००९}} |state=uncollapse | मतदारसंघ = उत्तर मध्य मुंबई | पक्ष१ = अखिल भारतीय काँग्रेस पक्ष | उमेदवार१ =प्रिया दत्त | मते१ = 319352 | टक्केवारी१ = 48.05 | बदल१ = | पक्ष२ = भारतीय जनता पक्ष | उमेदवार२ = महेश राम जेठमलानी | मते२ = 144797 | टक्केवारी२ = 21.79 | बदल२ = | पक्ष३ = महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना | उमेदवार३ = शिल्पा अतुल सरपोतदार | मते३ = 132546 | टक्केवारी३ = 19.94 | बदल३ = | पक्ष४ = बहुजन समाज पक्ष | उमेदवार४ = इब्राहीम शेख | मते४ =43425 | टक्केवारी४ = 6.53 | बदल४ = | पक्ष५ =राष्ट्रीय समाज पक्ष | उमेदवार५ = सुरेखा पेवेकर | मते५ = 7085 | टक्केवारी५ = 1.07 | बदल५ = | पक्ष६ = अपक्ष | उमेदवार६ = राजकमल यादव | मते६ = 2318 | टक्केवारी६ =0.35 | बदल६ = | पक्ष७ =अपक्ष | उमेदवार७ = आतीश वाघमारे | मते७ = 2194 | टक्केवारी७ = 0.33 | बदल७ = | पक्ष८ = भारतीय बहुजन समाज पक्ष | उमेदवार८ = मोहम्मद शाहीद (राजकारणी)|मोहम्मद शाहीद | मते८ = 1780 | टक्केवारी८ = 0.27 | बदल८ = | पक्ष९ = अपक्ष | उमेदवार९ = सुधीर परदेशी | मते९ = 1696 | टक्केवारी९ = 0.26 | बदल९ = | पक्ष१० = द ह्युमिनीस्ट पार्टी ऑफ इंडिया | उमेदवार१० = जयेश भायानी | मते१० =1641 | टक्केवारी१० = 0.25 | बदल१० = | पक्ष११ = अपक्ष | उमेदवार११ = सुहास तांबे | मते११ = 1385 | टक्केवारी११ = 0.21 | बदल११ = | पक्ष१२ = भारतीय रिपब्लिकन पक्ष एकतावादी | उमेदवार१२ = नितीन भोसले | मते१२ = 1319 | टक्केवारी१२ = 0.2 | बदल१२ = | पक्ष१३ = अपक्ष | उमेदवार१३ = तुलसीदास नायर | मते१३ = 1071 | टक्केवारी१३ = 0.16 | बदल१३ = | पक्ष१४ = अपक्ष | उमेदवार१४ = अस्लम खोत | मते१४ = 956 | टक्केवारी१४ = 0.14 | बदल१४ = | बहुमत_मते = 174555 | बहुमत_टक्केवारी = 26.26 | बहुमत_बदल = | हजेरी_मते = 664647 | हजेरी_टक्केवारी = | हजेरी_बदल = | विजय_राखला = १ <!-- set it to १ if there is no change in party--> | विजयी = अखिल भारतीय काँग्रेस पक्ष | पराभूत = | बदलाव = }} <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://eciresults.nic.in/frmPCWiseResult.aspx |title=भारतीय निवडणूक आयुक्त निवडणूक निकाल संकेतस्थळ |access-date=2009-06-01 |archive-date=2009-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090517000258/http://www.eciresults.nic.in/frmPCWiseResult.aspx |url-status=dead }}</ref> ===२०१४ लोकसभा निवडणुका=== {{Election box begin | title=[[२०१४ लोकसभा निवडणुका]]}} {{Election box candidate with party link| |party = भारतीय जनता पक्ष |candidate = [[पूनम महाजन]] |votes = ४,७८,५३५ |percentage = ५६.६१ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस |candidate = [[प्रिया दत्त]] |votes = २,९१,७६४ |percentage = ३४.५१ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = आम आदमी पार्टी |candidate = फिरोज पालखीवाला |votes = ३४,८२४ |percentage = ४.२१ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ८,४५,२९२ |percentage = ५२ |change = }} {{Election box majority| |votes = 1,86,771 |percentage = 22.09 |change = -4.17 }} {{मतदान चौकट विजयी दुव्यासकट| |विजयी = भारतीय जनता पक्ष |पराभूत = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस |बदलाव = }} {{Election box end}} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==संदर्भ== <references/> ==बाह्य दुवे== {{भारतीय निवडणूक आयोग||S13/partycomp06.htm}} {{महाराष्ट्रातील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:उत्तर मध्य मुंबई लोकसभा मतदारसंघ| ]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:मुंबई उपनगर जिल्हा]] [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] 2oej4g9672egyuzjoojzjpedr1si0h6 2697515 2697513 2026-07-28T13:38:04Z अभय नातू 206 /* खासदार */ 2697515 wikitext text/x-wiki '''उत्तर मध्य [[मुंबई]]''' हा [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] ४८ [[लोकसभा]] मतदारसंघांपैकी एक आहे. ह्या मतदारसंघामध्ये [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबईमधील]] ६ [[महाराष्ट्र विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ समाविष्ट केले गेले आहेत. ==विधानसभा मतदारसंघ== * [[विले पार्ले विधानसभा मतदारसंघ]] * [[चांदिवली विधानसभा मतदारसंघ]] * [[कुर्ला विधानसभा मतदारसंघ]] * [[वांद्रे पूर्व विधानसभा मतदारसंघ]] * [[वांद्रे पश्चिम विधानसभा मतदारसंघ]] * [[कलिना विधानसभा मतदारसंघ]] == खासदार == {{लोकसभा मतदारसंघ खासदार सूची‎ |खा६=[[अहिल्या रांगणेकर]] |प६=[[मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्ष]] |खा७=[[प्रमिला दंडवते]] |प७=[[जनता पार्टी]] |खा८=[[शरद दिघे]] |प८=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |खा९=[[विद्याधर गोखले]] |प९=[[शिवसेना]] |खा१०=[[शरद दिघे]] |प१०=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |खा११=[[नारायण आठवले]] |प११=[[शिवसेना]] |खा१२=[[रामदास आठवले]] |प१२=[[भारतीय रिपब्लिकन पक्ष]] |खा१३=[[मनोहर जोशी]] |प१३=[[शिवसेना]] |खा१४=[[एकनाथ महादेव गायकवाड|एकनाथ गायकवाड]] |प१४=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |खा१५=[[प्रिया सुनील दत्त|प्रिया दत्त]] |प१५=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |खा१६= [[पूनम महाजन]] |प१६=[[भारतीय जनता पक्ष]] |खा१७= [[पूनम महाजन]] |प१७=[[भारतीय जनता पक्ष]] |खा१८= [[वर्षा गायकवाड]] |प१८=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] }} ==निवडणूक निकाल== ===२००४ लोकसभा निवडणुका=== {{माहितीचौकट लोकसभा मतदारसंघ निकाल | शीर्षक = {{AutoLink|भारतीय सामान्य मतदान २००४|सामान्य मतदान २००४}} | मतदारसंघ = उत्तर मध्य मुंबई | पक्ष१ = अखिल भारतीय काँग्रेस पक्ष | उमेदवार१ = एकनाथ गायकवाड | मते१ = 256,282 | टक्केवारी१ =49.80 | बदल१ = | पक्ष२ = शिवसेना | उमेदवार२ = मनोहर जोशी | मते२ = 242,953 | टक्केवारी२ = 47.21 | बदल२ = -8.62 | पक्ष३ = बहुजन समाज पक्ष | उमेदवार३ = जस्वार बालिकरण | मते३ = 7,292 | टक्केवारी३ = 1.41 | बदल३ = | पक्ष४ = स्वतंत्र (नेता) <!-- can be repeated till 10 times--> | उमेदवार४ = समद अब्दूल सलाम शेख <!-- can be repeated till 10 times--> | मते४ = 3,475 <!-- can be repeated till 10 times--> | टक्केवारी४ = 0.68 <!-- can be repeated till 10 times--> | बदल४ = <!-- can be repeated till 10 times--> | पक्ष५ = राष्ट्रीय लोकतांत्रिक पक्ष <!-- can be repeated till 10 times--> | उमेदवार५ = अक्रम अली खान <!-- can be repeated till 10 times--> | मते५ = 2,404 <!-- can be repeated till 10 times--> | टक्केवारी५ = 0.47 <!-- can be repeated till 10 times--> | बदल५ = <!-- can be repeated till 10 times--> | पक्ष६ = स्वतंत्र (नेता) <!-- can be repeated till 10 times--> | उमेदवार६ = मोहम्मद राशीद खान <!-- can be repeated till 10 times--> | मते६ = 1,117 <!-- can be repeated till 10 times--> | टक्केवारी६ = 0.22 <!-- can be repeated till 10 times--> | बदल६ = <!-- can be repeated till 10 times--> | पक्ष७ = स्वतंत्र (नेता) <!-- can be repeated till 10 times--> | उमेदवार७ = मोहम्मद मेरज खान <!-- can be repeated till 10 times--> | मते७ = 1,070 <!-- can be repeated till 10 times--> | टक्केवारी७ = 0.21 <!-- can be repeated till 10 times--> | बदल७ = <!-- can be repeated till 10 times--> | बहुमत_मते =13,329 | बहुमत_टक्केवारी = 2.59 | बहुमत_बदल = | हजेरी_मते = 514,600 | हजेरी_टक्केवारी = 46.05 | हजेरी_बदल = +0.04 | विजय_राखला = <!-- set it to १ if there is no change in party--> | विजयी = अखिल भारतीय काँग्रेस पक्ष | पराभूत = शिवसेना | बदलाव = }} ===२००९ लोकसभा निवडणुका=== {{माहितीचौकट लोकसभा मतदारसंघ निकाल | शीर्षक = {{AutoLink|भारतीय सामान्य मतदान २००९|सामान्य मतदान २००९}} |state=uncollapse | मतदारसंघ = उत्तर मध्य मुंबई | पक्ष१ = अखिल भारतीय काँग्रेस पक्ष | उमेदवार१ =प्रिया दत्त | मते१ = 319352 | टक्केवारी१ = 48.05 | बदल१ = | पक्ष२ = भारतीय जनता पक्ष | उमेदवार२ = महेश राम जेठमलानी | मते२ = 144797 | टक्केवारी२ = 21.79 | बदल२ = | पक्ष३ = महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना | उमेदवार३ = शिल्पा अतुल सरपोतदार | मते३ = 132546 | टक्केवारी३ = 19.94 | बदल३ = | पक्ष४ = बहुजन समाज पक्ष | उमेदवार४ = इब्राहीम शेख | मते४ =43425 | टक्केवारी४ = 6.53 | बदल४ = | पक्ष५ =राष्ट्रीय समाज पक्ष | उमेदवार५ = सुरेखा पेवेकर | मते५ = 7085 | टक्केवारी५ = 1.07 | बदल५ = | पक्ष६ = अपक्ष | उमेदवार६ = राजकमल यादव | मते६ = 2318 | टक्केवारी६ =0.35 | बदल६ = | पक्ष७ =अपक्ष | उमेदवार७ = आतीश वाघमारे | मते७ = 2194 | टक्केवारी७ = 0.33 | बदल७ = | पक्ष८ = भारतीय बहुजन समाज पक्ष | उमेदवार८ = मोहम्मद शाहीद (राजकारणी)|मोहम्मद शाहीद | मते८ = 1780 | टक्केवारी८ = 0.27 | बदल८ = | पक्ष९ = अपक्ष | उमेदवार९ = सुधीर परदेशी | मते९ = 1696 | टक्केवारी९ = 0.26 | बदल९ = | पक्ष१० = द ह्युमिनीस्ट पार्टी ऑफ इंडिया | उमेदवार१० = जयेश भायानी | मते१० =1641 | टक्केवारी१० = 0.25 | बदल१० = | पक्ष११ = अपक्ष | उमेदवार११ = सुहास तांबे | मते११ = 1385 | टक्केवारी११ = 0.21 | बदल११ = | पक्ष१२ = भारतीय रिपब्लिकन पक्ष एकतावादी | उमेदवार१२ = नितीन भोसले | मते१२ = 1319 | टक्केवारी१२ = 0.2 | बदल१२ = | पक्ष१३ = अपक्ष | उमेदवार१३ = तुलसीदास नायर | मते१३ = 1071 | टक्केवारी१३ = 0.16 | बदल१३ = | पक्ष१४ = अपक्ष | उमेदवार१४ = अस्लम खोत | मते१४ = 956 | टक्केवारी१४ = 0.14 | बदल१४ = | बहुमत_मते = 174555 | बहुमत_टक्केवारी = 26.26 | बहुमत_बदल = | हजेरी_मते = 664647 | हजेरी_टक्केवारी = | हजेरी_बदल = | विजय_राखला = १ <!-- set it to १ if there is no change in party--> | विजयी = अखिल भारतीय काँग्रेस पक्ष | पराभूत = | बदलाव = }} <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://eciresults.nic.in/frmPCWiseResult.aspx |title=भारतीय निवडणूक आयुक्त निवडणूक निकाल संकेतस्थळ |access-date=2009-06-01 |archive-date=2009-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090517000258/http://www.eciresults.nic.in/frmPCWiseResult.aspx |url-status=dead }}</ref> ===२०१४ लोकसभा निवडणुका=== {{Election box begin | title=[[२०१४ लोकसभा निवडणुका]]}} {{Election box candidate with party link| |party = भारतीय जनता पक्ष |candidate = [[पूनम महाजन]] |votes = ४,७८,५३५ |percentage = ५६.६१ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस |candidate = [[प्रिया दत्त]] |votes = २,९१,७६४ |percentage = ३४.५१ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = आम आदमी पार्टी |candidate = फिरोज पालखीवाला |votes = ३४,८२४ |percentage = ४.२१ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ८,४५,२९२ |percentage = ५२ |change = }} {{Election box majority| |votes = 1,86,771 |percentage = 22.09 |change = -4.17 }} {{मतदान चौकट विजयी दुव्यासकट| |विजयी = भारतीय जनता पक्ष |पराभूत = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस |बदलाव = }} {{Election box end}} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] ==संदर्भ== <references/> ==बाह्य दुवे== {{भारतीय निवडणूक आयोग||S13/partycomp06.htm}} {{महाराष्ट्रातील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:उत्तर मध्य मुंबई लोकसभा मतदारसंघ| ]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:मुंबई उपनगर जिल्हा]] [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] o4ux588v5qkq3f5200cwesbrrai5bpa 0 50795 2697516 2505750 2026-07-28T13:46:13Z अभय नातू 206 /* खासदार */ 2697516 wikitext text/x-wiki '''नाशिक''' हा [[महाराष्ट्र]]ातील ४८ [[लोकसभा]] मतदारसंघांपैकी एक आहे. ह्या मतदारसंघामध्ये [[नाशिक जिल्हा|नाशिक जिल्ह्यामधील]] ६ [[महाराष्ट्र विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ समाविष्ट केले गेले आहेत. 21 नाशिक लोकसभा मतदार संघ (लोकसभा सार्वत्रिक निवडणूक 2019) == विधानसभा मतदारसंघ == * [[सिन्नर विधानसभा मतदारसंघ]] * [[नाशिक पूर्व विधानसभा मतदारसंघ]] * [[नाशिक मध्य विधानसभा मतदारसंघ]] * [[नाशिक पश्चिम विधानसभा मतदारसंघ]] * [[देवळाली विधानसभा मतदारसंघ]] * [[इगतपुरी विधानसभा मतदारसंघ]] == खासदार == {{लोकसभा मतदारसंघ खासदार सूची‎ |खा१= गोविंद हरी देशपांडे |प१= भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस |खा२=[[भाऊराव कृष्णराव गायकवाड]] |प२= [[अनुसूचित जाती महासंघ]] |खा३=[[यशवंतराव बळवंतराव चव्हाण]] |प३=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |खा४=[[बी.आर कावडे]] |प४=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |खा५=[[बी.आर कावडे]] |प५=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |खा६=[[व्ही.जी. हांडे]] |प६=[[शेतकरी कामगार पक्ष]] |खा७=[[डॉ. प्रताप वाघ]] |प७=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |खा८=[[मुरलीधर माने]] |प८=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |खा९=[[दौलतराव आहेर]] |प९=[[भारतीय जनता पक्ष]] |खा१०=[[डॉ. वसंत निवृत्तीराव पवार]] |प१०=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |खा११=[[राजाराम गोडसे]] |प११=[[शिवसेना]] |खा१२=[[माधवराव पाटील]] |प१२=[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |खा१३=[[उत्तमराव ढिकले]] |प१३=[[शिवसेना]] |खा१४=[[देवीदास आनंदराव पिंगळे{{!}}]] |प१४=[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |खा१५=[[समीर भुजबळ]] |प१५=[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] |खा१६=[[हेमंत गोडसे]] |प१६=[[शिवसेना]] |खा१७=[[हेमंत गोडसे]] |प१७=[[शिवसेना]] |खा१७=[[राजाभाऊ वाजे]] |प१७=[[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] }} == निवडणूक निकाल == === २००४ लोकसभा निवडणुका === {{माहितीचौकट लोकसभा मतदारसंघ निकाल | शीर्षक = {{AutoLink|भारतीय सामान्य मतदान २००४|सामान्य मतदान २००४}} | मतदारसंघ = नाशिक | पक्ष१ = राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष | उमेदवार१ =देवीदास पिंगळे | मते१ = 307,613 | टक्केवारी१ = 46.85 | बदल१ = | पक्ष२ = शिवसेना | उमेदवार२ = दशरथ धर्माजी पाटील | मते२ = 292,555 | टक्केवारी२ = 44.56 | बदल२ = | पक्ष३ = भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष | उमेदवार३ = राध्येश्याम गुंजाळ | मते३ = 17,831 | टक्केवारी३ = 2.72 | बदल३ = | पक्ष४ = बहुजन समाज पक्ष | उमेदवार४ = गजीराम पवार | मते४ =15,457 | टक्केवारी४ = 2.35 | बदल४ = | पक्ष५ = स्वतंत्र (नेता) | उमेदवार५ = विमळताई अव्हाड | मते५ = 7,917 | टक्केवारी५ = 1.21 | बदल५ = | पक्ष६ = भारतीय अल्पसंख्यक सुरक्षा महासंघ | उमेदवार६ = मोहम्मद अन्सारी | मते६ = 5,245 | टक्केवारी६ = 0.8 | बदल६ = | पक्ष७ = स्वतंत्र (नेता) | उमेदवार७ = लता बर्डे | मते७ = 3,952 | टक्केवारी७ = 0.6 | बदल७ = | पक्ष८ = शिवराज्य पक्ष | उमेदवार८ = सोमनाथ नवले | मते८ = 3,613 | टक्केवारी८ = 0.55 | बदल८ = | पक्ष९ = स्वतंत्र (नेता) | उमेदवार९ = गणपत भास्कर | मते९ = 2,342 | टक्केवारी९ = 0.3 | बदल९ = | बहुमत_मते = 15,058 | बहुमत_टक्केवारी = 2.29 | बहुमत_बदल = | हजेरी_मते = 656525 | हजेरी_टक्केवारी = 43.12 | हजेरी_बदल = -14.76 | विजय_राखला = ० <!-- set it to १ if there is no change in party--> | विजयी = राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष | पराभूत = शिवसेना | बदलाव = }} === २००९ लोकसभा निवडणुका === {{माहितीचौकट लोकसभा मतदारसंघ निकाल | शीर्षक = {{AutoLink|भारतीय सामान्य मतदान २००९|सामान्य मतदान २००९}} |state=uncollapse | मतदारसंघ = नाशिक | पक्ष१ = राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष | उमेदवार१ =समीर भुजबळ | मते१ = 238706 | टक्केवारी१ = 36.34 | बदल१ = | पक्ष२ = महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना | उमेदवार२ = हेमंत तुकाराम गोडसे | मते२ = 216674 | टक्केवारी२ = 32.98 | बदल२ = | पक्ष३ = शिवसेना | उमेदवार३ = दत्ता नामदेव गायकवाड | मते३ = 158251 | टक्केवारी३ = 24.09 | बदल३ = | पक्ष४ = बहुजन समाज पक्ष | उमेदवार४ = श्रीमहंत सुधीरदास महाराज | मते४ =17980 | टक्केवारी४ = 2.74 | बदल४ = | पक्ष५ =अपक्ष | उमेदवार५ = राजेंद्र सपंतराव कडु | मते५ = 7982 | टक्केवारी५ = 1.22 | बदल५ = | पक्ष६ = भारिप बहुजन महासंघ | उमेदवार६ = नामदेव जाधव | मते६ = 4617 | टक्केवारी६ =0.7 | बदल६ = | पक्ष७ =अपक्ष | उमेदवार७ = भारत परदेशी | मते७ = 4362 | टक्केवारी७ = 0.66 | बदल७ = | पक्ष८ = भारतीय न्याय पक्ष | उमेदवार८ = कैलास मधुकर चव्हाण | मते८ = 2355 | टक्केवारी८ = 0.36 | बदल८ = | पक्ष९ = अपक्ष | उमेदवार९ = रामनाथ गुल्वे | मते९ = 1605 | टक्केवारी९ = 0.24 | बदल९ = | पक्ष१० = अपक्ष | उमेदवार१० = दत्तु गायकवाड | मते१० =1468 | टक्केवारी१० = 0.22 | बदल१० = | पक्ष११ = अपक्ष | उमेदवार११ = प्रविणचंद्र देठे | मते११ = 1462 | टक्केवारी११ = 0.22 | बदल११ = | पक्ष१२ = हिंदुस्तान जनता पक्ष | उमेदवार१२ = विजय रायते | मते१२ = 1430 | टक्केवारी१२ = 0.22 | बदल१२ = | बहुमत_मते = 22032 | बहुमत_टक्केवारी = 3.35 | बहुमत_बदल = | हजेरी_मते = 656892 | हजेरी_टक्केवारी = | हजेरी_बदल = | विजय_राखला = १ <!-- set it to १ if there is no change in party--> | विजयी = राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष | पराभूत = | बदलाव = }} <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://eciresults.nic.in/frmPCWiseResult.aspx |title=भारतीय निवडणुक आयुक्त निवडणुक निकाल संकेतस्थळ |access-date=2009-06-08 |archive-date=2009-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090517000258/http://www.eciresults.nic.in/frmPCWiseResult.aspx |url-status=dead }}</ref> === २०१४ लोकसभा निवडणुका === {{Election box begin | title=[[२०१४ लोकसभा निवडणुका]]}} {{Election box candidate with party link| |party = शिवसेना |candidate = हेमंत गोडसे |votes = ४९४७३५ |percentage = |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष |candidate = <nowiki>[छगन भुजबळ]]</nowiki> |votes = ३०७३९९ |percentage = |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = आम आदमी पार्टी |candidate = विजय पांढरे |votes = |percentage = |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना |candidate = डॉ. प्रदीपचंद्र पवार |votes = ६३०५० |percentage = |change = }} {{Election box majority| |votes = १८७३३६ |percentage = |change = }} {{Election box turnout| |votes = |percentage = |change = }} {{Election box end}} == हे सुद्धा पहा == * [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] == संदर्भ == <references/> == बाह्य दुवे == {{भारतीय निवडणूक आयोग||S13/partycomp12.htm}} {{महाराष्ट्रातील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:नाशिक लोकसभा मतदारसंघ| ]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील लोकसभा मतदारसंघ]] [[वर्ग:नाशिक जिल्हा]] [[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]] g6la1zy0z7ostv2yx42mzq0bhqe5iwy 0 51317 2697629 2697308 2026-07-29T05:53:02Z Abhijitsathe 4193 2697629 wikitext text/x-wiki '''मुरादाबाद लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]] राज्याच्या पश्चिम भागातील [[मुरादाबाद]] ह्या नगरात स्थित असून येथील चार [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[मुरादाबाद जिल्हा|मुरादाबाद जिल्ह्यात]] तर एक [[बिजनोर जिल्हा|बिजनोर जिल्ह्यात]] आहेत. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ मुरादाबादमध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | कांठ | rowspan=4 | [[मुरादाबाद जिल्हा|मुरादाबाद]] |- |२ | ठाकुरद्वारा |- |३ | मुरादाबाद ग्रामीण |- |४ | मुरादाबाद नगर |- |५ | बरहापूर | [[बिजनोर जिल्हा|बिजनोर]] |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष !लोकसभा<br>सत्र ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणुका|१९७७]] | [[सहावी लोकसभा|सहावी]] | rowspan=2 | [[गुलाम मोहम्मद खान]] | bgcolor=#0066CC| | [[जनता पक्ष]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणुका|१९८०]] | [[सातवी लोकसभा|सातवी]] | bgcolor=#0033CC| | [[जनता पक्ष (धर्मनिरपेक्ष)]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणुका|१९८४]] | [[आठवी लोकसभा|आठवी]] | हफीझ सिद्दिक | bgcolor=#00CCFF| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]] | [[नववी लोकसभा|नववी]] | rowspan=2 | [[गुलाम मोहम्मद खान]] | rowspan=2 bgcolor=#008000| | rowspan=2 | [[जनता दल]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]] | [[अकरावी लोकसभा|अकरावी]] | rowspan=2 | [[शफिकुर रहमान बर्क]] | rowspan=2 bgcolor=#FF3300| | rowspan=2 | [[समाजवादी पक्ष]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]] | [[बारावी लोकसभा|बारावी]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]] | [[तेरावी लोकसभा|तेरावी]] | चंद्र विजय सिंह | bgcolor=#33CC33| | [[आखिल भारतीय लोकतांत्रिक काँग्रेस]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]] | [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]] | [[शफिकुर रहमान बर्क]] | bgcolor=#FF3300| | [[समाजवादी पक्ष]] |- | [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]] | [[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी ]] | [[मोहम्मद अझरुद्दीन]] | bgcolor=#00CCFF| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] | [[सोळावी लोकसभा|सोळावी]] | [[कुंवर सर्वेश कुमार]] | bgcolor=#FF9900| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] | [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]] | [[एस.टी. हसन]] | rowspan=2 bgcolor=#FF3300| | rowspan=2 | [[समाजवादी पक्ष]] |- | [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] | [[अठरावी लोकसभा|अठरावी]] | [[रुची वीरा]] |} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] {{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:मुरादाबाद जिल्हा]] [[वर्ग:बिजनोर जिल्हा]] [[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] edw8kjuqpc9cyopwjjpyj7khq7791df 2697630 2697629 2026-07-29T05:54:50Z Abhijitsathe 4193 /* खासदार */ 2697630 wikitext text/x-wiki '''मुरादाबाद लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]] राज्याच्या पश्चिम भागातील [[मुरादाबाद]] ह्या नगरात स्थित असून येथील चार [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[मुरादाबाद जिल्हा|मुरादाबाद जिल्ह्यात]] तर एक [[बिजनोर जिल्हा|बिजनोर जिल्ह्यात]] आहेत. == विधानसभा मतदासंघ == लोकसभा मतदारसंघ मुरादाबादमध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. {| class="wikitable" ! # ! नाव ! जिल्हा |- |१ | कांठ | rowspan=4 | [[मुरादाबाद जिल्हा|मुरादाबाद]] |- |२ | ठाकुरद्वारा |- |३ | मुरादाबाद ग्रामीण |- |४ | मुरादाबाद नगर |- |५ | बरहापूर | [[बिजनोर जिल्हा|बिजनोर]] |} == खासदार == {| class="wikitable" !वर्ष !लोकसभा<br>सत्र ![[खासदार]] ! colspan="2" |पक्ष |- | [[१९७७ लोकसभा निवडणुका|१९७७]] | [[सहावी लोकसभा|सहावी]] | rowspan=2 | [[गुलाम मोहम्मद खान]] | bgcolor=#0066CC| | [[जनता पक्ष]] |- | [[१९८० लोकसभा निवडणुका|१९८०]] | [[सातवी लोकसभा|सातवी]] | bgcolor=#0033CC| | [[जनता पक्ष (धर्मनिरपेक्ष)]] |- | [[१९८४ लोकसभा निवडणुका|१९८४]] | [[आठवी लोकसभा|आठवी]] | हफीझ सिद्दिक | bgcolor=#00CCFF| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]] | [[नववी लोकसभा|नववी]] | rowspan=2 | [[गुलाम मोहम्मद खान]] | rowspan=2 bgcolor=#008000| | rowspan=2 | [[जनता दल]] |- | [[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]] | [[दहावी लोकसभा|दहावी]] |- | [[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]] | [[अकरावी लोकसभा|अकरावी]] | rowspan=2 | [[शफिकुर रहमान बर्क]] | rowspan=2 bgcolor=#FF3300| | rowspan=2 | [[समाजवादी पक्ष]] |- | [[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]] | [[बारावी लोकसभा|बारावी]] |- | [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]] | [[तेरावी लोकसभा|तेरावी]] | चंद्र विजय सिंह | bgcolor=#33CC33| | [[आखिल भारतीय लोकतांत्रिक काँग्रेस]] |- | [[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]] | [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]] | [[शफिकुर रहमान बर्क]] | bgcolor=#FF3300| | [[समाजवादी पक्ष]] |- | [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]] | [[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी ]] | [[मोहम्मद अझरुद्दीन]] | bgcolor=#00CCFF| | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] |- | [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] | [[सोळावी लोकसभा|सोळावी]] | [[कुंवर सर्वेश कुमार]] | bgcolor=#FF9900| | [[भारतीय जनता पक्ष]] |- | [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] | [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]] | [[एस.टी. हसन]] | rowspan=2 bgcolor=#FF3300| | rowspan=2 | [[समाजवादी पक्ष]] |- | [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] | [[अठरावी लोकसभा|अठरावी]] | [[रुची वीरा]] |} ==हे सुद्धा पहा== *[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]] {{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}} [[वर्ग:मुरादाबाद जिल्हा]] [[वर्ग:बिजनोर जिल्हा]] [[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]] qrc92mcb4ipai7awh0725o6ap14o7jo 0 58004 2697557 2321434 2026-07-28T19:47:08Z अभय नातू 206 माहिती 2697557 wikitext text/x-wiki '''यानोस योसेफ कादार''' तथा '''यानोस जोझेफ झार्मानिक''' ([[मे २६]], [[इ.स. १९१२]]:[[फ्युमे]], [[ऑस्ट्रिया-हंगेरी]] - [[जुलै ६]], [[इ.स. १९८९]]:[[बुडापेस्ट]], हंगेरी) हे [[हंगेरी]]चा पंतप्रधान होते. त्यांनी १९५६ ते १९८८ या दीर्घ कालावधीत [[हंगेरियन सोशलिस्ट वर्कर्स पार्टी]]चे सरचिटणीस म्हणून देशाचे नेतृत्व केले<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Janos-Kadar|title=János Kádár - Biography & Facts - Britannica|access-date=2026-07-28}}</ref> १९५६ च्या हंगेरियन क्रांतीनंतर सोव्हिएत युनियनच्या पाठिंब्याने त्यांनी देशाची सत्ता हाती घेतली<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Janos-Kadar|title=János Kádár Rise to Power|access-date=2026-07-28}}</ref> सुरुवातीच्या काळात विरोधी घटकांवर तीव्र कारवाई आणि दडपशाही केल्यानंतर त्यांनी [[गुलाश साम्यवाद]] नावाने ओळखले जाणारे धोरण राबवले, ज्याद्वारे आर्थिक सुधारणा आणि जनतेला काही प्रमाणात सामाजिक स्वातंत्र्य देण्यात आले<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Janos-Kadar|title=Goulash Communism - János Kádár|access-date=2026-07-28}}</ref> त्यांच्या या धोरणांमुळे हंगेरी हे [[मध्य युरोप|मध्य]] आणि [[पूर्व युरोप|पूर्व युरोपातील]] सोव्हिएत प्रभावाखालील सर्वात स्थिर आणि तुलनेने मोकळे वातावरण असलेले राष्ट्र झाले<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Janos-Kadar|title=János Kádár Era|access-date=2026-07-28}}</ref> कादारचा जन्म २६ मे १९१२ रोजी फ्युमे (सध्याचे [[क्रोएशिया]]तील [[रियेका]]) येथे झाला होता<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Janos-Kadar|title=János Kádár Early Life|access-date=2026-07-28}}</ref> त्यांचे मूळ नाव [[यानोस चेर्मानेक]] असे होते. त्यांची आई एक अविवाहित मोलकरीण होती.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Janos-Kadar|title=János Kádár Personal History|access-date=2026-07-28}}</ref> अत्यंत गरिबीत वाढलेल्या कादार यांनी तरुणपणीच टंकलेखक आणि मेकॅनिक म्हणून काम करताना [[साम्यवाद|साम्यवादी]] चळवळीत प्रवेश केला<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Janos-Kadar|title=János Kádár Youth and Politics|access-date=2026-07-28}}</ref> १९४९ मध्ये त्यांनी [[मरिया तमास्का]] लग्न केले; त्यांना कोणतेही अपत्य नव्हते.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Janos-Kadar|title=János Kádár Marriage|access-date=2026-07-28}}</ref> कादार हे वैयक्तिक आयुष्यात अत्यंत साधे आणि वैराग्यवृत्तीचे म्हणून ओळखले जात असत. त्यांनी कधीही स्वतःसाठी किंवा कुटुंबासाठी राजकीय सत्तेचा गैरवापर करून संपत्ती गोळा केली नाही.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Janos-Kadar|title=János Kádár Personal Life|access-date=2026-07-28}}</ref> ६ जुलै १९८९ रोजी बुद्धपेस्ट येथे त्यांचा मृत्यू झाला<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Janos-Kadar|title=János Kádár Death|access-date=2026-07-28}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भसूची}} {{विस्तार}} {{DEFAULTSORT:कादार, यानोस}} [[वर्ग:हंगेरीचे राज्यकर्ते]] [[वर्ग:हंगेरीचे राजकारणी]] [[वर्ग:साम्यवादी नेते]] [[वर्ग:इ.स. १९१२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] mjkzmzy3cav4fwao93de4tl7hi6l5qj 2697558 2697557 2026-07-28T19:50:33Z अभय नातू 206 प्रस्तावना 2697558 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''यानोस योसेफ कादार''' तथा '''यानोस जोझेफ चेर्मानेक''' ([[मे २६]], [[इ.स. १९१२]]:[[फ्युमे]], [[ऑस्ट्रिया-हंगेरी]] - [[जुलै ६]], [[इ.स. १९८९]]:[[बुडापेस्ट]], हंगेरी) हे [[हंगेरी]]चा पंतप्रधान होते. त्यांनी १९५६ ते १९८८ या दीर्घ कालावधीत [[हंगेरियन सोशलिस्ट वर्कर्स पार्टी]]चे सरचिटणीस म्हणून देशाचे नेतृत्व केले<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Janos-Kadar|title=János Kádár - Biography & Facts - Britannica|access-date=2026-07-28}}</ref> १९५६ च्या हंगेरियन क्रांतीनंतर सोव्हिएत युनियनच्या पाठिंब्याने त्यांनी देशाची सत्ता हाती घेतली<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Janos-Kadar|title=János Kádár Rise to Power|access-date=2026-07-28}}</ref> सुरुवातीच्या काळात विरोधी घटकांवर तीव्र कारवाई आणि दडपशाही केल्यानंतर त्यांनी [[गुलाश साम्यवाद]] नावाने ओळखले जाणारे धोरण राबवले, ज्याद्वारे आर्थिक सुधारणा आणि जनतेला काही प्रमाणात सामाजिक स्वातंत्र्य देण्यात आले<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Janos-Kadar|title=Goulash Communism - János Kádár|access-date=2026-07-28}}</ref> त्यांच्या या धोरणांमुळे हंगेरी हे [[मध्य युरोप|मध्य]] आणि [[पूर्व युरोप|पूर्व युरोपातील]] सोव्हिएत प्रभावाखालील सर्वात स्थिर आणि तुलनेने मोकळे वातावरण असलेले राष्ट्र झाले<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Janos-Kadar|title=János Kádár Era|access-date=2026-07-28}}</ref> कादारचा जन्म २६ मे १९१२ रोजी फ्युमे (सध्याचे [[क्रोएशिया]]तील [[रियेका]]) येथे झाला होता<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Janos-Kadar|title=János Kádár Early Life|access-date=2026-07-28}}</ref> त्यांचे मूळ नाव [[यानोस चेर्मानेक]] असे होते. त्यांची आई एक अविवाहित मोलकरीण होती.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Janos-Kadar|title=János Kádár Personal History|access-date=2026-07-28}}</ref> अत्यंत गरिबीत वाढलेल्या कादार यांनी तरुणपणीच टंकलेखक आणि मेकॅनिक म्हणून काम करताना [[साम्यवाद|साम्यवादी]] चळवळीत प्रवेश केला<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Janos-Kadar|title=János Kádár Youth and Politics|access-date=2026-07-28}}</ref> १९४९ मध्ये त्यांनी [[मरिया तमास्का]] लग्न केले; त्यांना कोणतेही अपत्य नव्हते.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Janos-Kadar|title=János Kádár Marriage|access-date=2026-07-28}}</ref> कादार हे वैयक्तिक आयुष्यात अत्यंत साधे आणि वैराग्यवृत्तीचे म्हणून ओळखले जात असत. त्यांनी कधीही स्वतःसाठी किंवा कुटुंबासाठी राजकीय सत्तेचा गैरवापर करून संपत्ती गोळा केली नाही.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Janos-Kadar|title=János Kádár Personal Life|access-date=2026-07-28}}</ref> ६ जुलै १९८९ रोजी बुद्धपेस्ट येथे त्यांचा मृत्यू झाला<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Janos-Kadar|title=János Kádár Death|access-date=2026-07-28}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भसूची}} {{विस्तार}} {{DEFAULTSORT:कादार, यानोस}} [[वर्ग:हंगेरीचे राज्यकर्ते]] [[वर्ग:हंगेरीचे राजकारणी]] [[वर्ग:साम्यवादी नेते]] [[वर्ग:इ.स. १९१२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] nrkp0xn908i2m6dcn0i4qol2d9og1k4 0 63588 2697605 2442097 2026-07-29T03:57:31Z अभय नातू 206 /* पुरस्कार */ 2697605 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = श्रिया सरन | चित्र = Shriya Saran at Jackky Bhagnani’s Diwali bash, 2019 (28).jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = श्रिया सरन | पूर्ण_नाव = श्रिया सरन | जन्म_दिनांक =[[सप्टेंबर ११]] १९८२ | जन्म_स्थान = [[हरिद्वार]], [[उत्तराखंड]], [[भारत]]. | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = श्रया, स्रिया, स्रिया सरन, श्रेया चरन, श्रेया सरन, बानू (आं. प्र.), तमिळसेल्वी (त. ना.) | कार्यक्षेत्र = [[चित्रपट]], [[मॉडेलींग]] | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय लोक|भारतीय]] [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | भाषा = [[तमिळ भाषा|तमिळ]] | कारकीर्द_काळ = २००१-पासून | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = [[शिवाजी द बॉस]] | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = [[स्टारडस्ट]], साऊथस्कोप, अमृता मातृभूमी | वडील_नाव = पुष्पेंद्र सरन | आई_नाव = नीरजा सरन | पती_नाव = आंद्रेड कोस्चीव्ह (वि. २०१८) | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''श्रिया सरन''' (तमिळ: சிரேயா சரன்) ( ११ सप्टेंबर १९८२) ही एक भारतीय अभिनेत्री आहे. शालेय शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर व्हीडिओ अल्बम्स तसेच जाहिरातीतून तिने आपल्या चित्रपट कारकिर्दीचा आरंभ केला. दक्षिण भारतातील एक आघाडीची अभिनेत्री म्हणून श्रिया सरन प्रसिद्ध आहे. [[तेलुगू]] चित्रपटांपासून सुरुवात करणारी श्रिया सरन [[तमिळ]] चित्रपटातील एक मोठी अभिनेत्री म्हणून प्रसिद्ध आहेच त्याशिवाय ती [[हिंदी भाषा]] चित्रपटांत देखिल काम करत आहे. ''[[शिवाजी द बॉस]]'' हा तिचा एक गाजलेला यशस्वी (तमिळ) चित्रपट आहे. == पार्श्वभूमी == श्रिया सरन ही पुष्पेंद्र सरन आणि नीरजा सरन ह्यांची मुलगी असून तिचा जन्म [[देहरादून]] मध्ये झाला. त्यानंतर तिचे बालपण [[हरिद्वार]] पासून काही मैलांवर असणाऱ्या [[राणीपूर]] येथे गेले. तीचे वडील भारत हेवी इलेक्ट्रिकल्स लिमीटेड ([[भेल]]) मध्ये कामाला असून आई शाळेत रसायनशास्त्राची शिक्षिका आहे, तसेच तिला एक मोठा भाऊ ज्याचे नाव अभिरूप हे आहे. श्रियाचे शिक्षण [[दिल्ली पब्लीक स्कूल]], हरिद्वार येथून पूर्ण झाले. तीचे महाविद्यालयीन शिक्षण लेडी श्रीराम कॉलेज,[[दिल्ली]] मधून झाले व ती बी.ए. पर्यंत शिकलेली आहे. == कारकीर्द == === आधीची कारकीर्द === ===चित्रपटांतील कारकीर्द=== === तेलुगू === ===तमिळ=== === मल्याळम === ===हिंदी=== == इतर कार्य आणि घटना == ==वादविवाद== == पुरस्कार == * नामांकित - [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कार – तेलगू|फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट तेलगू अभिनेत्री पुरस्कार]] - ''[[छत्रपती (चित्रपट)|छत्रपती]]'' (२००५) * नामांकित - [[फिल्मफेअर महिला पदार्पण पुरस्कार|फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट हिंदी महिला पदार्पण पुरस्कार]] - ''[[आवारापन]]'' (२००७) * नामांकित - [[विजय पुरस्कार - आवडती नायिका|विजय पुरस्कार (आवडती नायिका)]] - ''[[शिवाजी: द बॉस]]'' (२००७) * नामांकित - [[विजय पुरस्कार - आवडती नायिका|विजय पुरस्कार (आवडती नायिका)]] - ''[[कंठास्वामी]]'' (२००९)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/may-10-02/vijay-awards14-05-10.html|title=Vijay Awards - Tamil Movie News - Countdown for the Vijay awards - Vijay Awards {{!}} A.R.Murugadoss {{!}} Ravi.K.Chandran - Behindwoods.com|website=www.behindwoods.com|access-date=2018-03-22}}</ref> * '''विजेती''' - [[स्टारडस्ट एक्सायटिंग न्यू फेस पुरस्कार]] - ''[[मिशन इस्तंबूल]]'' (२००८)<ref>http://sify.com/movies/fullstory.php?id=14857437</ref> * '''विजेती''' - साऊथ स्कोप स्टाइल अवॉर्ड - सर्वोत्कृष्ट तमिळ अभिनेत्री - ''[[शिवाजी: द बॉस]]'' (२००९)<ref>http://karomasti.com/telugu-cinema/2009/10/south-scope-stylish-awards-winners/{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == चित्रपट कारकीर्द == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! वर्ष !! चित्रपट !! भूमिका !! भाषा !! नोंदी |- |२००१ || ''[[इष्टम]]'' || नेहा || [[तेलुगू]] || |- |rowspan="3"|२००२ || ''[[संतोषम]]'' || भानु || [[तेलुगू]] || |- | ''[[चेन्नाकेशव रेड्डी]]'' || प्रीती || [[तेलुगू]] || |- | ''[[नुव्वे नुव्वे]]'' || अंजली || [[तेलुगू]] || |- |rowspan="5"|२००३ || ''[[तुझे मेरी कसम]]'' || गिरीजा || [[हिंदी]] || |- | ''[[नीकु नेनू नाकु नुव्वू]]'' || सीतालक्ष्मि || [[तेलुगू]] || |- | ''[[टागोर (film)|टागोर]]'' || देवकी || [[तेलुगू]] || |- | ''[[एला चेप्पनु]]'' || प्रिया || [[तेलुगू]] || |- | ''[[ऍनक्कु २० उनक्कु १८‎|एनक्क २० उनक्क १८]]'' || रेश्मा || [[तमिळ]] || |- |rowspan="4"|२००४ || ''[[नेनुनानु]]'' || अनु || [[तेलुगू]] || |- | ''[[थोडा तुम बदलो थोडा हम]]'' || राणी || [[हिंदी भाषा]] || |- | ''[[अर्जुन (चित्रपट)]]'' || रूपा || [[तेलुगू]] || |- | ''[[शुक्रिया: टिल डेथ डू अस अपार्ट]]'' || सनम || [[हिंदी भाषा]] || |- |rowspan="10"|२००५ || ''[[बालू एबीसीडीईएफजी]]'' || अनु ||[[तेलुगू]] || |- | ''[[ना अल्लुडु]]'' || मेघना || [[तेलुगू]] || |- | ''[[सदा मी सेवलो]]'' || कांती || [[तेलुगू]] || |- | ''[[सोग्गाडू]]'' || श्रीया || [[तेलुगू]] || पाहुणी कलाकार |- | ''[[सुभाष चंद्र बोस (चित्रपट)]]'' || स्वराज्यम || [[तेलुगू]] || |- | ''[[मोगुडू ओ पेल्लम डोंगुडु]]'' || सत्यबामा || [[तेलुगू]] || |- | ''[[मळै]]'' || शैलजा || [[तमिळ]] || |- | ''[[छत्रपती (चित्रपट)]]'' || नीलु || [[तेलुगू]] ||फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कारासाठी नामांकन |- | ''[[भागीरथ (film)|Bhageeratha]]'' || श्वेता || [[तेलुगू]] || |- | ''[[बोम्मालता]]'' || स्वाती || [[तेलुगू]] || पाहुणी कलाकार |- |rowspan="4"|२००६ || ''[[देवदासु]]'' || श्रीया स्वतः ||[[तेलुगू]] || पाहुणी कलाकार |- | ''[[गेम (2006 film)|Game]]'' || || [[तेलुगू]] || पाहुणी कलाकार |- | ''[[बॉस (film)|Boss]]'' || संजना || [[तेलुगू]] || पाहुणी कलाकार |- | ''[[तिरूविलयाडळ् आरंबम्]]'' || प्रिया || [[तमिळ]]|| |- |rowspan="6"|२००७ || ''[[मुन्ना]]'' || बार मधील डांसर || [[तेलुगू]] || [[आयटम नंबर]] |- | ''[[अरसु]]'' || अंकिता || [[कन्नड भाषा|कन्नड]] || पाहुणी कलाकार |- | ''[[सिवाजी: द बॉस.]]'' || तमिळसेल्वी ||[[तमिळ]] || |- | ''[[आवारापन]]'' || आलिया || हिंदी ||फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कारासाठी नामांकन |- | ''[[तुलसी (चित्रपट)|तुलसी]]'' || || [[तेलुगू]] || पाहुणी कलाकार |- | ''[[अळगिय [[तमिळ]] मगन्]]'' || अबिनया || [[तमिळ]] || |- |rowspan="3"|२००८ || ''[[इंद्रलोहत्तीलना अळह्प्पान]]'' || पिदारिअता || [[तमिळ]] || Special appearance |- |''[[मिशन इस्तानबूल]]'' || अंजली सागर || [[हिंदी भाषा]] || |- | ''[[द अदर एंड ऑफ द लाइन]] || प्रिया सेठी || [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]]|| |- |rowspan="7"|२००९ || ''[[एक - द पॉवर ऑफ वन]]'' || प्रित|| [[हिंदी भाषा]] || |- | ''[[तोरणै]]'' || इंदु ||[[तमिळ]] || |- | ''[[कंदस्वामी (तमिळ चित्रपट)|कंदस्वामी]]'' || सुब्बलक्ष्मी ||[[तमिळ]] || |- | ''[[कुकिंग विथ स्टेला]] || तन्नू || [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] || |- | ''[[कुट्टी(२००९ चित्रपट)|कुट्टी]]'' || गीता ||[[तमिळ]]|| चित्रीकरण |- | ''[[जग्गुबाय]]'' || निक्की || [[तमिळ]] || चित्रीकरण |- | ''[[चिक्कु बुक्कु]]'' || || [[तमिळ]] || चित्रीकरण |} == हे सुद्धा पहा == ==संदर्भ== <references/> == बाह्य दुवे == {{Commons category}} * {{Official website|http://www.shriyasaran.com}} * {{आय.एम.डी.बी. नाव|id=1328152|name=श्रिया सरन}} * {{Twitter|shriyasmiling|Shriya Saran}} [[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:भारतातील महिला मॉडेल]] [[वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म]] 4gs13sf27zniemnh4jnasjysv5fjam1 2697606 2697605 2026-07-29T03:57:51Z अभय नातू 206 /* पुरस्कार */ 2697606 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = श्रिया सरन | चित्र = Shriya Saran at Jackky Bhagnani’s Diwali bash, 2019 (28).jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = श्रिया सरन | पूर्ण_नाव = श्रिया सरन | जन्म_दिनांक =[[सप्टेंबर ११]] १९८२ | जन्म_स्थान = [[हरिद्वार]], [[उत्तराखंड]], [[भारत]]. | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = श्रया, स्रिया, स्रिया सरन, श्रेया चरन, श्रेया सरन, बानू (आं. प्र.), तमिळसेल्वी (त. ना.) | कार्यक्षेत्र = [[चित्रपट]], [[मॉडेलींग]] | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय लोक|भारतीय]] [[चित्र:Flag of India.svg|18px]] | भाषा = [[तमिळ भाषा|तमिळ]] | कारकीर्द_काळ = २००१-पासून | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = [[शिवाजी द बॉस]] | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = [[स्टारडस्ट]], साऊथस्कोप, अमृता मातृभूमी | वडील_नाव = पुष्पेंद्र सरन | आई_नाव = नीरजा सरन | पती_नाव = आंद्रेड कोस्चीव्ह (वि. २०१८) | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''श्रिया सरन''' (तमिळ: சிரேயா சரன்) ( ११ सप्टेंबर १९८२) ही एक भारतीय अभिनेत्री आहे. शालेय शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर व्हीडिओ अल्बम्स तसेच जाहिरातीतून तिने आपल्या चित्रपट कारकिर्दीचा आरंभ केला. दक्षिण भारतातील एक आघाडीची अभिनेत्री म्हणून श्रिया सरन प्रसिद्ध आहे. [[तेलुगू]] चित्रपटांपासून सुरुवात करणारी श्रिया सरन [[तमिळ]] चित्रपटातील एक मोठी अभिनेत्री म्हणून प्रसिद्ध आहेच त्याशिवाय ती [[हिंदी भाषा]] चित्रपटांत देखिल काम करत आहे. ''[[शिवाजी द बॉस]]'' हा तिचा एक गाजलेला यशस्वी (तमिळ) चित्रपट आहे. == पार्श्वभूमी == श्रिया सरन ही पुष्पेंद्र सरन आणि नीरजा सरन ह्यांची मुलगी असून तिचा जन्म [[देहरादून]] मध्ये झाला. त्यानंतर तिचे बालपण [[हरिद्वार]] पासून काही मैलांवर असणाऱ्या [[राणीपूर]] येथे गेले. तीचे वडील भारत हेवी इलेक्ट्रिकल्स लिमीटेड ([[भेल]]) मध्ये कामाला असून आई शाळेत रसायनशास्त्राची शिक्षिका आहे, तसेच तिला एक मोठा भाऊ ज्याचे नाव अभिरूप हे आहे. श्रियाचे शिक्षण [[दिल्ली पब्लीक स्कूल]], हरिद्वार येथून पूर्ण झाले. तीचे महाविद्यालयीन शिक्षण लेडी श्रीराम कॉलेज,[[दिल्ली]] मधून झाले व ती बी.ए. पर्यंत शिकलेली आहे. == कारकीर्द == === आधीची कारकीर्द === ===चित्रपटांतील कारकीर्द=== === तेलुगू === ===तमिळ=== === मल्याळम === ===हिंदी=== == इतर कार्य आणि घटना == ==वादविवाद== == पुरस्कार == * नामांकित - [[फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कार – तेलगू|फिल्मफेर सर्वोत्कृष्ट तेलगू अभिनेत्री पुरस्कार]] - ''[[छत्रपती (चित्रपट)|छत्रपती]]'' (२००५) * नामांकित - [[फिल्मफेर महिला पदार्पण पुरस्कार|फिल्मफेर सर्वोत्कृष्ट हिंदी महिला पदार्पण पुरस्कार]] - ''[[आवारापन]]'' (२००७) * नामांकित - [[विजय पुरस्कार - आवडती नायिका|विजय पुरस्कार (आवडती नायिका)]] - ''[[शिवाजी: द बॉस]]'' (२००७) * नामांकित - [[विजय पुरस्कार - आवडती नायिका|विजय पुरस्कार (आवडती नायिका)]] - ''[[कंठास्वामी]]'' (२००९)<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/may-10-02/vijay-awards14-05-10.html|title=Vijay Awards - Tamil Movie News - Countdown for the Vijay awards - Vijay Awards {{!}} A.R.Murugadoss {{!}} Ravi.K.Chandran - Behindwoods.com|website=www.behindwoods.com|access-date=2018-03-22}}</ref> * '''विजेती''' - [[स्टारडस्ट एक्सायटिंग न्यू फेस पुरस्कार]] - ''[[मिशन इस्तंबूल]]'' (२००८)<ref>http://sify.com/movies/fullstory.php?id=14857437</ref> * '''विजेती''' - साऊथ स्कोप स्टाइल अवॉर्ड - सर्वोत्कृष्ट तमिळ अभिनेत्री - ''[[शिवाजी: द बॉस]]'' (२००९)<ref>http://karomasti.com/telugu-cinema/2009/10/south-scope-stylish-awards-winners/{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == चित्रपट कारकीर्द == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! वर्ष !! चित्रपट !! भूमिका !! भाषा !! नोंदी |- |२००१ || ''[[इष्टम]]'' || नेहा || [[तेलुगू]] || |- |rowspan="3"|२००२ || ''[[संतोषम]]'' || भानु || [[तेलुगू]] || |- | ''[[चेन्नाकेशव रेड्डी]]'' || प्रीती || [[तेलुगू]] || |- | ''[[नुव्वे नुव्वे]]'' || अंजली || [[तेलुगू]] || |- |rowspan="5"|२००३ || ''[[तुझे मेरी कसम]]'' || गिरीजा || [[हिंदी]] || |- | ''[[नीकु नेनू नाकु नुव्वू]]'' || सीतालक्ष्मि || [[तेलुगू]] || |- | ''[[टागोर (film)|टागोर]]'' || देवकी || [[तेलुगू]] || |- | ''[[एला चेप्पनु]]'' || प्रिया || [[तेलुगू]] || |- | ''[[ऍनक्कु २० उनक्कु १८‎|एनक्क २० उनक्क १८]]'' || रेश्मा || [[तमिळ]] || |- |rowspan="4"|२००४ || ''[[नेनुनानु]]'' || अनु || [[तेलुगू]] || |- | ''[[थोडा तुम बदलो थोडा हम]]'' || राणी || [[हिंदी भाषा]] || |- | ''[[अर्जुन (चित्रपट)]]'' || रूपा || [[तेलुगू]] || |- | ''[[शुक्रिया: टिल डेथ डू अस अपार्ट]]'' || सनम || [[हिंदी भाषा]] || |- |rowspan="10"|२००५ || ''[[बालू एबीसीडीईएफजी]]'' || अनु ||[[तेलुगू]] || |- | ''[[ना अल्लुडु]]'' || मेघना || [[तेलुगू]] || |- | ''[[सदा मी सेवलो]]'' || कांती || [[तेलुगू]] || |- | ''[[सोग्गाडू]]'' || श्रीया || [[तेलुगू]] || पाहुणी कलाकार |- | ''[[सुभाष चंद्र बोस (चित्रपट)]]'' || स्वराज्यम || [[तेलुगू]] || |- | ''[[मोगुडू ओ पेल्लम डोंगुडु]]'' || सत्यबामा || [[तेलुगू]] || |- | ''[[मळै]]'' || शैलजा || [[तमिळ]] || |- | ''[[छत्रपती (चित्रपट)]]'' || नीलु || [[तेलुगू]] ||फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कारासाठी नामांकन |- | ''[[भागीरथ (film)|Bhageeratha]]'' || श्वेता || [[तेलुगू]] || |- | ''[[बोम्मालता]]'' || स्वाती || [[तेलुगू]] || पाहुणी कलाकार |- |rowspan="4"|२००६ || ''[[देवदासु]]'' || श्रीया स्वतः ||[[तेलुगू]] || पाहुणी कलाकार |- | ''[[गेम (2006 film)|Game]]'' || || [[तेलुगू]] || पाहुणी कलाकार |- | ''[[बॉस (film)|Boss]]'' || संजना || [[तेलुगू]] || पाहुणी कलाकार |- | ''[[तिरूविलयाडळ् आरंबम्]]'' || प्रिया || [[तमिळ]]|| |- |rowspan="6"|२००७ || ''[[मुन्ना]]'' || बार मधील डांसर || [[तेलुगू]] || [[आयटम नंबर]] |- | ''[[अरसु]]'' || अंकिता || [[कन्नड भाषा|कन्नड]] || पाहुणी कलाकार |- | ''[[सिवाजी: द बॉस.]]'' || तमिळसेल्वी ||[[तमिळ]] || |- | ''[[आवारापन]]'' || आलिया || हिंदी ||फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कारासाठी नामांकन |- | ''[[तुलसी (चित्रपट)|तुलसी]]'' || || [[तेलुगू]] || पाहुणी कलाकार |- | ''[[अळगिय [[तमिळ]] मगन्]]'' || अबिनया || [[तमिळ]] || |- |rowspan="3"|२००८ || ''[[इंद्रलोहत्तीलना अळह्प्पान]]'' || पिदारिअता || [[तमिळ]] || Special appearance |- |''[[मिशन इस्तानबूल]]'' || अंजली सागर || [[हिंदी भाषा]] || |- | ''[[द अदर एंड ऑफ द लाइन]] || प्रिया सेठी || [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]]|| |- |rowspan="7"|२००९ || ''[[एक - द पॉवर ऑफ वन]]'' || प्रित|| [[हिंदी भाषा]] || |- | ''[[तोरणै]]'' || इंदु ||[[तमिळ]] || |- | ''[[कंदस्वामी (तमिळ चित्रपट)|कंदस्वामी]]'' || सुब्बलक्ष्मी ||[[तमिळ]] || |- | ''[[कुकिंग विथ स्टेला]] || तन्नू || [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] || |- | ''[[कुट्टी(२००९ चित्रपट)|कुट्टी]]'' || गीता ||[[तमिळ]]|| चित्रीकरण |- | ''[[जग्गुबाय]]'' || निक्की || [[तमिळ]] || चित्रीकरण |- | ''[[चिक्कु बुक्कु]]'' || || [[तमिळ]] || चित्रीकरण |} == हे सुद्धा पहा == ==संदर्भ== <references/> == बाह्य दुवे == {{Commons category}} * {{Official website|http://www.shriyasaran.com}} * {{आय.एम.डी.बी. नाव|id=1328152|name=श्रिया सरन}} * {{Twitter|shriyasmiling|Shriya Saran}} [[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:भारतातील महिला मॉडेल]] [[वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म]] rv6fwroxs7xer8knjr09slno7524r9h 0 66856 2697539 1967100 2026-07-28T17:00:44Z अभय नातू 206 पहिले वाक्य 2697539 wikitext text/x-wiki '''गणनात्मक भाषाशास्त्र''' किंवा '''संगणकीय भाषाशास्त्र''' ही संगणकाद्वारे भाषेचे विश्लेषण व संश्लेषण करणारी उपयोजित भाषाविज्ञानाची एक शाखा आहे. साधारणतः पन्नास वर्षांपूर्वी यांत्रिक भाषांतराची सुरुवात झाली तेव्हापासून संगणकीय भाषाविज्ञान तीव्रतेने वाढत आणि विकसित होत आहे. भाषेच्या संगणकीय आणि औपचारिक घडणीतून या क्षेत्राचा सैध्दांतिक विकास झाला आहे. या प्रक्रियेत भाषेच्या अनुप्रयोगात आणि उपयोगात बरीच वाढ झाली आहे. संगणकीय भाषाविज्ञान हा ‘नैसर्गिक भाषा प्रक्रियेसाठी’ प्रतिशब्द सुध्दा मानला जाऊ शकतो. याचे कारण असे की संगणकीय भाषाविज्ञानाचे मुख्य कार्य नैसर्गिक भाषेमध्ये पाठावर प्रक्रिया करून संगणकीय आज्ञावलीची (प्रोग्रॅमची) रचना करणे आहे.<ref>https://marathivishwakosh.org/24996/</ref> {{विस्तार}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{भाषाशास्त्र}} [[वर्ग:भाषाशास्त्र]] aybbb79db9rc5zlotxwu680shq6t7ck 2697540 2697539 2026-07-28T17:00:45Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#गट १|अधिक माहिती]]) 2697540 wikitext text/x-wiki '''गणनात्मक भाषाशास्त्र''' किंवा '''संगणकीय भाषाशास्त्र''' ही संगणकाद्वारे भाषेचे विश्लेषण व संश्लेषण करणारी उपयोजित भाषाविज्ञानाची एक शाखा आहे. साधारणतः पन्नास वर्षांपूर्वी यांत्रिक भाषांतराची सुरुवात झाली तेव्हापासून संगणकीय भाषाविज्ञान तीव्रतेने वाढत आणि विकसित होत आहे. भाषेच्या संगणकीय आणि औपचारिक घडणीतून या क्षेत्राचा सैद्धांतिक विकास झाला आहे. या प्रक्रियेत भाषेच्या अनुप्रयोगात आणि उपयोगात बरीच वाढ झाली आहे. संगणकीय भाषाविज्ञान हा ‘नैसर्गिक भाषा प्रक्रियेसाठी’ प्रतिशब्द सुद्धा मानला जाऊ शकतो. याचे कारण असे की संगणकीय भाषाविज्ञानाचे मुख्य कार्य नैसर्गिक भाषेमध्ये पाठावर प्रक्रिया करून संगणकीय आज्ञावलीची (प्रोग्रॅमची) रचना करणे आहे.<ref>https://marathivishwakosh.org/24996/</ref> {{विस्तार}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{भाषाशास्त्र}} [[वर्ग:भाषाशास्त्र]] amprgtwihm9zgy3789e4zpimvvglbpt 0 66859 2697541 1967103 2026-07-28T17:09:09Z अभय नातू 206 पहिले वाक्य 2697541 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''सामाजिक भाषाशास्त्र''' हा कोणत्याही [[समाज|समाजात]] [[भाषा]] कशी आकार घेते आणि ती वेगवेगळ्या प्रकारे कशी वापरली जाते याचा वर्णनात्मक आणि [[विज्ञान|शास्त्रोक्त]] अभ्यास आहे. हा विषय प्रामुख्याने वेगवेगळ्या [[सामाजिक गट|सामाजिक गटांमध्ये]] भाषेचे [[भाषा भेद|विविध प्रकार]] कसे निर्माण होतात आणि सांस्कृतिक [[सामाजिक नियम|नियम]], अपेक्षा व [[संदर्भ (भाषा वापर)|संदर्भ]] यांचा त्यावर कसा प्रभाव पडतो, तसेच या बदलांचा [[भाषा बदल|भाषेच्या बदलांमध्ये]] कसा वाटा असतो याचा अभ्यास करतो. भाषेतील [[प्रादेशिक बोली]], [[सामाजिक बोली]], [[वंशबोली]] आणि इतर [[भाषा प्रकार|उप-प्रकार]] व [[शैली (समाजभाषाशास्त्र)|शैली]] ओळखण्यासाठी समाजभाषाशास्त्र हे जुन्या [[बोलीशास्त्र|बोलीशास्त्राची]] [[सामाजिक शास्त्रे|सामाजिक शास्त्रांशी]] सांगड घालते. २० व्या शतकाच्या दुसऱ्या अर्धापासून [[भाषाशास्त्र|भाषाशास्त्राची]] एक मोठी शाखा म्हणून उदयास आलेले समाजभाषाशास्त्र हे [[प्रयोजनशास्त्र]], [[भाषिक मानवशास्त्र]] आणि [[भाषेचे समाजशास्त्र]] यांच्याशी जवळून संबंधित आहे. यातील भाषेचे समाजशास्त्र हे भाषेचा समाजावर होणाऱ्या परिणामांवर भर देते. समाजभाषाशास्त्राचा [[मानवशास्त्र|मानवशास्त्राशी]] असलेला ऐतिहासिक संबंध<ref>{{Cite journal|last1=Gumperz|first1=John J.|last2=Cook-Gumperz|first2=Jenny|date=2008|title=Studying language, culture, and society: Sociolinguistics or linguistic anthropology?|journal=Journal of Sociolinguistics|volume=12 |issue=4|pages=532–545|doi=10.1111/j.1467-9841.2008.00378.x}}</ref> अशा अभ्यासांमधून दिसून येतो जिथे सामाजिक घटकांनुसार (उदा. [[वंश]], [[धर्म]], [[सामाजिक स्थान]], [[लिंग]], [[शिक्षण|शिक्षणाची]] पातळी, [[वय]], इत्यादी) किंवा [[भूगोल|भौगोलिक]] अडथळ्यांमुळे (पर्वतरांगा, वाळवंट, नदी, इत्यादी) विभक्त झालेल्या गटांमध्ये भाषेचे [[भाषा प्रकार|प्रकार]] कसे बदलतात याचा शोध घेतला जातो. असे अभ्यास हेदेखील तपासतात की भाषेच्या वापरातील हे फरक आणि [[भाषा विचारधारा|वापराविषयीच्या धारणा]] कशा प्रकारे [[सामाजिक वर्ग|सामाजिक किंवा सामाजिक-आर्थिक वर्ग]] निर्माण करतात आणि परावर्तित करतात. जसा भाषेचा वापर स्थानानुसार बदलतो, तसाच तो सामाजिक वर्गानुसारही बदलतो आणि काही समाजभाषाशास्त्रज्ञ या ''[[सामाजिक बोली|सामाजिक बोलींचा]]'' अभ्यास करतात. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भाषाशास्त्र}} [[वर्ग:भाषाशास्त्र]] [[वर्ग:समाजभाषाशास्त्र]] 620t5pg0lh65llnc4dkbm9thij4cmgf 0 71010 2697590 2696810 2026-07-28T22:27:51Z अभय नातू 206 /* उल्लेखनीय प्राध्यापक */ 2697590 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''भारतीय चित्रपट आणि दूरदर्शन संस्था, पुणे''' ([[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]]: ''Film and Television Institute of India'', ''फिल्म अँड टेलिव्हिजन इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडिया'' ; लघुरूप: ''FTII'', ''एफ.टी.आय.आय.'') ही [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातल्या]] [[पुणे]] शहरात असलेली [[चित्रपट]] व दूरचित्रवाणी माध्यमांविषयीचे प्रशिक्षण देणारी संस्था आहे. ही संस्था [[भारत सरकार|भारत सरकारच्या]] [[माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय (भारत)|माहिती आणि प्रसारण मंत्रालयाची]] एक स्वायत्त संस्था आहे. ही संस्था पूर्वीच्या [[प्रभात फिल्म्स]] कंपनीच्या प्रांगणात वसलेली आहे. इ.स. १९६० साली ह्या संस्थेची स्थापना करण्यात आली. ही संस्था ''सायलेक्ट'' <ref name = "सायलेक्ट">सायलेक्ट ([[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]]: ''International Liaison Centre of Schools of Cinema and Television'' , ''इंटरनॅशनल लिएझन सेंटर ऑफ सिनेमा ॲंड टेलिव्हिजन'' ; लघुरूप: ''CILECT'')</ref> ह्या जागतिक दर्जाच्या संस्थेशी संलग्न आहे. ==इतिहास== {{बदल}} संस्थेची स्थापना १९६० मध्ये झाली आणि १९६१ मध्ये तिचे अभ्यासक्रम सुरू झाले. पूर्वी [[नवी दिल्ली]] येथे कार्यरत असलेली दूरचित्रवाणी प्रशिक्षण शाखा १९७४ मध्ये [[पुणे|पुण्यात]] स्थलांतरित झाली. त्यानंतर, संस्थेला [[माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय (भारत)|माहिती आणि प्रसारण मंत्रालयाकडून]] पूर्णपणे मदत मिळाली. जुलै २०११ मध्ये माहिती आणि प्रसारण मंत्री [[अंबिका सोनी|अंबिका सोनी यांनी]] सांगितले की FTII ला 'सेंटर ऑफ एक्सलन्स' म्हणून विकसित करण्यासाठी संसदेत एक विधेयक सादर केले जाईल. यामुळे संस्थेला विद्यापीठाचा शैक्षणिक दर्जा आणि विशेषाधिकारांचा आनंद घेता येईल. फेब्रुवारी २०१५ मध्ये [[गजेंद्र चौहान]] यांची संस्थेच्या अध्यक्षपदी नियुक्ती करण्यात आली, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodsunshine.com/india/Give-me-a-chance-Gajendra-Chauhan-post-FTII-furore/articleshow/47655616.cms|title=Give me a chance: Gajendra Chauhan post FTII furore - The Times of India|date=February 2019|access-date=2019-01-31}}{{मृत दुवा|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ज्याने संस्थेतील विद्यार्थ्यांनी निषेध केला होता. १८ ऑगस्ट २०१५ रोजी, पोलिसांनी - रात्रीच्या वेळी केलेल्या कारवाईत संचालक प्रशांत पाठराबे आणि इतर कर्मचाऱ्यांना त्यांच्या कार्यालयात आठ तास कोंडून ठेवलेल्या संप करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना अटक केली. विद्यार्थ्यांनी आपला छळ केला आणि मानसिक छळ केला, असा दावा दिग्दर्शकाने केला. विद्यार्थ्यांची जामिनावर सुटका करण्यात आली. विद्यार्थ्यांनी संचालकाला घेराव घालत आणि आरडाओरडा करतानाचा व्हिडिओ व्यवस्थापनाने जारी केला. प्रत्युत्तरादाखल, विद्यार्थ्यांनी संचालकांच्या कार्यालयात विद्यार्थ्यांना मारहाण करताना आणि काचा फोडल्याचा एक अप्रसिद्ध व्हिडिओ जारी केला. पुणे पोलिसांनी मध्यरात्री येऊन विद्यार्थ्यांना अटक करण्याच्या कृत्याचा प्रहार विद्यार्थ्यांनी तीव्र शब्दात निषेध केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodsunshine.com/|title=FTII stir: Students protest Gajendra Chauhan's appointment - The Times of India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102141412/https://www.bollywoodsunshine.com/|archive-date=2 January 2020|access-date=1 February 2019}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070805/spectrum/main6.htm|title=Bollywood's talent pool (Diploma films over the years)|date=5 August 2007|publisher=[[The Tribune (Chandigarh)]]}}</ref> ==व्यवस्थापन== FTII १८६० च्या सोसायटी नोंदणी कायद्यांतर्गत नोंदणीकृत आहे. सोसायटीचे अध्यक्ष अध्यक्ष असतात, जे गव्हर्निंग कौन्सिल, शैक्षणिक परिषद आणि स्थायी वित्त समितीचे अध्यक्ष म्हणूनही काम करतात. गव्हर्निंग कौन्सिलची स्थापना सोसायटीच्या सदस्यांमधून निवडून केली जाते. गव्हर्निंग कौन्सिल ही FTII ची सर्वोच्च संस्था आहे आणि संस्थेचे सर्व प्रमुख धोरणात्मक निर्णय घेण्यासाठी ती जबाबदार आहे. परिषद, त्या बदल्यात, शैक्षणिक परिषद आणि स्थायी वित्त समितीची नियुक्ती करते, या दोघांचे सदस्य शैक्षणिक व्यवहार आणि आर्थिक बाबींशी संबंधित धोरणात्मक बाबींमध्ये FTII ला सल्ला देण्यासाठी जबाबदार असतात. <ref name="Express">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/on-gajendra-chauhans-plate-admin-and-academics/|title=On Gajendra Chauhan's plate, admin and academics|date=13 July 2015|publisher=द इंडियन एक्सप्रेस|access-date=13 July 2015}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ftiindia.com/management.html|title=FTII Administrative Structure|date=13 July 2015|publisher=FTII|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170518052018/http://ftiindia.com/management.html|archive-date=18 May 2017|access-date=13 July 2015}}</ref> एक संचालक संस्थेचा कार्यकारी प्रमुख म्हणून काम करतो आणि त्याची धोरणे आणि कार्यक्रम राबवतो. भारतीय माहिती सेवा (IIS) चे १९९२ बॅचचे अधिकारी प्रशांत पाठराबे यांना डीजे नारायण यांचा कार्यकाळ संपल्यानंतर संचालक म्हणून तात्पुरता पदभार देण्यात आला आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.outlookindia.com/news/article/iis-officer-prashant-pathrabe-appointed-new-ftii-director/906949|title=IIS Officer Prashant Pathrabe Appointed New FTII Director|date=17 July 2015|publisher=FTII|access-date=17 July 2015}}</ref> गजेंद्र चौहान, गव्हर्निंग कौन्सिलचे पदसिद्ध अध्यक्ष, त्यांच्या नियुक्तीच्या विरोधामुळे, अद्याप सामील झालेले नाहीत. <ref name="Express2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/on-gajendra-chauhans-plate-admin-and-academics/|title=On Gajendra Chauhan's plate, admin and academics|date=13 July 2015|publisher=द इंडियन एक्सप्रेस|access-date=13 July 2015}}</ref> ९५ दिवसांहून अधिक काळ विरोध सुरू आहे, परंतु नियुक्तीबद्दलचा गोंधळ अद्यापही कायम आहे. <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://news.biharprabha.com/2015/09/govt-doing-nothing-to-end-logjam-ftii-students/|title=Govt doing nothing to end logjam: FTII students|date=15 September 2015|publisher=news.biharprabha.com|access-date=15 September 2015|agency=ANI|archive-date=2015-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20150929165910/http://news.biharprabha.com/2015/09/govt-doing-nothing-to-end-logjam-ftii-students/|url-status=dead}}</ref> == अध्यक्ष == {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" ! अध्यक्ष !! कार्यकाळ !! प्रमुख घडामोडी आणि नोंदी |- | [[रोशन तनेजा]] || १९६०–१९६१ || एफटीआयआय च्या सुरुवातीच्या टप्प्यात अभिनय विभागाची स्थापना केली आणि पहिले प्रमुख म्हणून जबाबदारी सांभाळली. |- | रोशन लाल मल्होत्रा / ए. जे. किडवाई || १९७४–१९७७ || संस्थेच्या प्रशासकीय संरचनेत महत्त्वाचे बदल झाले आणि [[दूरचित्रवाणी]] विभागाचा विस्तार करण्यात आला. |- | [[आर. के. लक्ष्मण]] || १९७७–१९८० || प्रसिद्ध व्यंगचित्रकार आर. के. लक्ष्मण यांच्या काळात अभ्यासक्रमात आणि शैक्षणिक वातावरणात कलात्मक स्वायत्ततेला महत्त्व देण्यात आले. |- | [[श्याम बेनेगल]] || १९८१–१९८३, १९८९–१९९२ || प्रसिद्ध [[चित्रपट दिग्दर्शक]]; त्यांच्या दोन कार्यकाळात एफटीआयआयच्या अभ्यासक्रमाचे आधुनिक आंतरराष्ट्रीय मानकांनुसार पुनर्रचना करण्यात आले. |- | [[मृणाल सेन]] || १९८४–१९८६ || [[समांतर सिनेमा|समांतर सिनेमाचे]] जनक मानल्या जाणाऱ्या मृणाल सेन यांच्या काळात विद्यार्थ्यांना स्वतंत्र सिनेमा बनवण्यासाठी प्रोत्साहन मिळाले. |- | [[अदूर गोपालकृष्णन]] || १९८७–१९८९, १९९२–१९९५ || आंतरराष्ट्रीय स्तरावर नावाजलेल्या दिग्दर्शकांनी दोन वेळा संस्थेचे नेतृत्व केले; तांत्रिक सोयीसुविधांमध्ये मोठी सुधारणा केली. |- | [[महेश भट्ट]] || १९९५–१९९८ || ९० च्या दशकात व्यावसायिक आणि प्रायोगिक सिनेमातील दरी कमी करण्यासाठी विविध उपक्रम राबवले. |- | [[गिरीश कर्नाड]] || १९९९–२००१ || प्रसिद्ध [[नाटककार]] आणि [[अभिनेता|अभिनेते]]; त्यांच्या काळात एफटीआयआय चा शैक्षणिक दर्जा आणि विविध कार्यशाळांचा विस्तार झाला. |- | [[विनोद खन्ना]] || २००१–२००५ || प्रसिद्ध अभिनेते आणि [[खासदार]]; यांच्या काळात इन्फ्रास्ट्रक्चर आणि स्टुडिओ आधुनिक तंत्रज्ञानाने सुसज्ज करण्यात आले. |- | [[यु.आर. अनंतमूर्ती]] || २००५–२०११ || प्रसिद्ध [[कन्नड भाषा|कन्नड]] [[साहित्यिक]]; तब्बल ६ वर्षे अध्यक्षपदी राहिले. त्यांच्या काळात विद्यार्थ्यांची आंदोलने आणि संस्थात्मक सुधारणांवर चर्चा झाली. |- | [[सईद अख्तर मिर्झा]] || २०११–२०१४ || चित्रपट निर्माते आणि दिग्दर्शक; अभ्यासक्रमात नवीन क्रेडिट सिस्टीम लागू करण्याचा प्रयत्न या काळात झाला. |- | [[गजेंद्र चौहान]] || २०१५–२०१७ || यांच्या नियुक्तीवरून मोठा वाद झाला. पात्रतेवर प्रश्न उपस्थित करत विद्यार्थ्यांनी सलग १३९ दिवसांचा ऐतिहासिक संप (Strike) पुकारला. |- | [[अनुपम खेर]] || २०१७–२०१८ || ऑक्टोबर २०१७ मध्ये सूत्रे हाती घेतली. आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील कामाच्या व्यस्ततेमुळे ऑक्टोबर २०१८ मध्ये त्यांनी आपल्या पदाचा राजीनामा दिला. |- | [[बी.पी. सिंग]] || २०१८–२०२० || प्रसिद्ध मालिका [[सीआयडी (मालिका)|सीआयडीचे]] निर्माते आणि एफटीआयआय चे माजी विद्यार्थी. गजेंद्र चौहान वादांनंतर संस्थेत प्रशासकीय आणि शैक्षणिक स्थिरता आणली. |- | [[शेखर कपूर]] || २०२०–२०२३ || आंतरराष्ट्रीय ख्यातीचे दिग्दर्शक; [[कोविड-१९ महासाथ|कोविड-१९ महासाथीच्या]] काळात ऑनलाईन शिक्षण आणि डिजिटल माध्यमांवर भर दिला. |- | [[आर. माधवन]] || २०२३–सध्या कार्यरत || सप्टेंबर २०२३ मध्ये नियुक्ती झाली. त्यांच्या कार्यकाळात नवीन तंत्रज्ञान आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्यावर भर दिला जात आहे. |} ===उल्लेखनीय प्राध्यापक=== * [[डेव्हिड लीन]] <ref name="Chandra">{{Cite magazine|last=Chandra, Anupama|date=15 March 1996|title=Searching for direction|url=http://indiatoday.intoday.in/story/not-just-market-pressures-and-structural-changes-एफटीआयआय-beset-with-whole-lot-of-problems/1/283822.html|magazine=[[इंडिया टुडे (नियतकालिक)|इंडिया टुडे]]|access-date=14 July 2015}}</ref> * [[इस्तवान गाल]] * [[मणि कौल]] <ref name="Chandra" /> * [[ऋत्विक घटक]] <ref name="Chandra" /> * [[सत्यजित राय|सत्यजित रे]] <ref name="Chandra" /> * [[टॉम अल्टर]] <ref name="Chandra" /> == प्रसिद्ध विद्यार्थी == * [[अटूर गोपालकृष्णन]] * [[उमेश विनायक कुलकर्णी]] * [[सचिन कुंडलकर]] == संदर्भ== {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.ftiindia.com/ | title = अधिकृत संकेतस्थळ | भाषा = इंग्लिश }} [[वर्ग:चित्रपट]] [[वर्ग:पुण्यातील शैक्षणिक संस्था]] [[वर्ग:इ.स. १९६० मधील निर्मिती]] 9faojdaak9g4rragceofzturhyy5k9c 2697591 2697590 2026-07-28T22:28:03Z अभय नातू 206 /* प्रसिद्ध विद्यार्थी */ 2697591 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''भारतीय चित्रपट आणि दूरदर्शन संस्था, पुणे''' ([[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]]: ''Film and Television Institute of India'', ''फिल्म अँड टेलिव्हिजन इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडिया'' ; लघुरूप: ''FTII'', ''एफ.टी.आय.आय.'') ही [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातल्या]] [[पुणे]] शहरात असलेली [[चित्रपट]] व दूरचित्रवाणी माध्यमांविषयीचे प्रशिक्षण देणारी संस्था आहे. ही संस्था [[भारत सरकार|भारत सरकारच्या]] [[माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय (भारत)|माहिती आणि प्रसारण मंत्रालयाची]] एक स्वायत्त संस्था आहे. ही संस्था पूर्वीच्या [[प्रभात फिल्म्स]] कंपनीच्या प्रांगणात वसलेली आहे. इ.स. १९६० साली ह्या संस्थेची स्थापना करण्यात आली. ही संस्था ''सायलेक्ट'' <ref name = "सायलेक्ट">सायलेक्ट ([[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]]: ''International Liaison Centre of Schools of Cinema and Television'' , ''इंटरनॅशनल लिएझन सेंटर ऑफ सिनेमा ॲंड टेलिव्हिजन'' ; लघुरूप: ''CILECT'')</ref> ह्या जागतिक दर्जाच्या संस्थेशी संलग्न आहे. ==इतिहास== {{बदल}} संस्थेची स्थापना १९६० मध्ये झाली आणि १९६१ मध्ये तिचे अभ्यासक्रम सुरू झाले. पूर्वी [[नवी दिल्ली]] येथे कार्यरत असलेली दूरचित्रवाणी प्रशिक्षण शाखा १९७४ मध्ये [[पुणे|पुण्यात]] स्थलांतरित झाली. त्यानंतर, संस्थेला [[माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय (भारत)|माहिती आणि प्रसारण मंत्रालयाकडून]] पूर्णपणे मदत मिळाली. जुलै २०११ मध्ये माहिती आणि प्रसारण मंत्री [[अंबिका सोनी|अंबिका सोनी यांनी]] सांगितले की FTII ला 'सेंटर ऑफ एक्सलन्स' म्हणून विकसित करण्यासाठी संसदेत एक विधेयक सादर केले जाईल. यामुळे संस्थेला विद्यापीठाचा शैक्षणिक दर्जा आणि विशेषाधिकारांचा आनंद घेता येईल. फेब्रुवारी २०१५ मध्ये [[गजेंद्र चौहान]] यांची संस्थेच्या अध्यक्षपदी नियुक्ती करण्यात आली, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodsunshine.com/india/Give-me-a-chance-Gajendra-Chauhan-post-FTII-furore/articleshow/47655616.cms|title=Give me a chance: Gajendra Chauhan post FTII furore - The Times of India|date=February 2019|access-date=2019-01-31}}{{मृत दुवा|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ज्याने संस्थेतील विद्यार्थ्यांनी निषेध केला होता. १८ ऑगस्ट २०१५ रोजी, पोलिसांनी - रात्रीच्या वेळी केलेल्या कारवाईत संचालक प्रशांत पाठराबे आणि इतर कर्मचाऱ्यांना त्यांच्या कार्यालयात आठ तास कोंडून ठेवलेल्या संप करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना अटक केली. विद्यार्थ्यांनी आपला छळ केला आणि मानसिक छळ केला, असा दावा दिग्दर्शकाने केला. विद्यार्थ्यांची जामिनावर सुटका करण्यात आली. विद्यार्थ्यांनी संचालकाला घेराव घालत आणि आरडाओरडा करतानाचा व्हिडिओ व्यवस्थापनाने जारी केला. प्रत्युत्तरादाखल, विद्यार्थ्यांनी संचालकांच्या कार्यालयात विद्यार्थ्यांना मारहाण करताना आणि काचा फोडल्याचा एक अप्रसिद्ध व्हिडिओ जारी केला. पुणे पोलिसांनी मध्यरात्री येऊन विद्यार्थ्यांना अटक करण्याच्या कृत्याचा प्रहार विद्यार्थ्यांनी तीव्र शब्दात निषेध केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bollywoodsunshine.com/|title=FTII stir: Students protest Gajendra Chauhan's appointment - The Times of India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102141412/https://www.bollywoodsunshine.com/|archive-date=2 January 2020|access-date=1 February 2019}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070805/spectrum/main6.htm|title=Bollywood's talent pool (Diploma films over the years)|date=5 August 2007|publisher=[[The Tribune (Chandigarh)]]}}</ref> ==व्यवस्थापन== FTII १८६० च्या सोसायटी नोंदणी कायद्यांतर्गत नोंदणीकृत आहे. सोसायटीचे अध्यक्ष अध्यक्ष असतात, जे गव्हर्निंग कौन्सिल, शैक्षणिक परिषद आणि स्थायी वित्त समितीचे अध्यक्ष म्हणूनही काम करतात. गव्हर्निंग कौन्सिलची स्थापना सोसायटीच्या सदस्यांमधून निवडून केली जाते. गव्हर्निंग कौन्सिल ही FTII ची सर्वोच्च संस्था आहे आणि संस्थेचे सर्व प्रमुख धोरणात्मक निर्णय घेण्यासाठी ती जबाबदार आहे. परिषद, त्या बदल्यात, शैक्षणिक परिषद आणि स्थायी वित्त समितीची नियुक्ती करते, या दोघांचे सदस्य शैक्षणिक व्यवहार आणि आर्थिक बाबींशी संबंधित धोरणात्मक बाबींमध्ये FTII ला सल्ला देण्यासाठी जबाबदार असतात. <ref name="Express">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/on-gajendra-chauhans-plate-admin-and-academics/|title=On Gajendra Chauhan's plate, admin and academics|date=13 July 2015|publisher=द इंडियन एक्सप्रेस|access-date=13 July 2015}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ftiindia.com/management.html|title=FTII Administrative Structure|date=13 July 2015|publisher=FTII|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170518052018/http://ftiindia.com/management.html|archive-date=18 May 2017|access-date=13 July 2015}}</ref> एक संचालक संस्थेचा कार्यकारी प्रमुख म्हणून काम करतो आणि त्याची धोरणे आणि कार्यक्रम राबवतो. भारतीय माहिती सेवा (IIS) चे १९९२ बॅचचे अधिकारी प्रशांत पाठराबे यांना डीजे नारायण यांचा कार्यकाळ संपल्यानंतर संचालक म्हणून तात्पुरता पदभार देण्यात आला आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.outlookindia.com/news/article/iis-officer-prashant-pathrabe-appointed-new-ftii-director/906949|title=IIS Officer Prashant Pathrabe Appointed New FTII Director|date=17 July 2015|publisher=FTII|access-date=17 July 2015}}</ref> गजेंद्र चौहान, गव्हर्निंग कौन्सिलचे पदसिद्ध अध्यक्ष, त्यांच्या नियुक्तीच्या विरोधामुळे, अद्याप सामील झालेले नाहीत. <ref name="Express2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/on-gajendra-chauhans-plate-admin-and-academics/|title=On Gajendra Chauhan's plate, admin and academics|date=13 July 2015|publisher=द इंडियन एक्सप्रेस|access-date=13 July 2015}}</ref> ९५ दिवसांहून अधिक काळ विरोध सुरू आहे, परंतु नियुक्तीबद्दलचा गोंधळ अद्यापही कायम आहे. <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://news.biharprabha.com/2015/09/govt-doing-nothing-to-end-logjam-ftii-students/|title=Govt doing nothing to end logjam: FTII students|date=15 September 2015|publisher=news.biharprabha.com|access-date=15 September 2015|agency=ANI|archive-date=2015-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20150929165910/http://news.biharprabha.com/2015/09/govt-doing-nothing-to-end-logjam-ftii-students/|url-status=dead}}</ref> == अध्यक्ष == {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" ! अध्यक्ष !! कार्यकाळ !! प्रमुख घडामोडी आणि नोंदी |- | [[रोशन तनेजा]] || १९६०–१९६१ || एफटीआयआय च्या सुरुवातीच्या टप्प्यात अभिनय विभागाची स्थापना केली आणि पहिले प्रमुख म्हणून जबाबदारी सांभाळली. |- | रोशन लाल मल्होत्रा / ए. जे. किडवाई || १९७४–१९७७ || संस्थेच्या प्रशासकीय संरचनेत महत्त्वाचे बदल झाले आणि [[दूरचित्रवाणी]] विभागाचा विस्तार करण्यात आला. |- | [[आर. के. लक्ष्मण]] || १९७७–१९८० || प्रसिद्ध व्यंगचित्रकार आर. के. लक्ष्मण यांच्या काळात अभ्यासक्रमात आणि शैक्षणिक वातावरणात कलात्मक स्वायत्ततेला महत्त्व देण्यात आले. |- | [[श्याम बेनेगल]] || १९८१–१९८३, १९८९–१९९२ || प्रसिद्ध [[चित्रपट दिग्दर्शक]]; त्यांच्या दोन कार्यकाळात एफटीआयआयच्या अभ्यासक्रमाचे आधुनिक आंतरराष्ट्रीय मानकांनुसार पुनर्रचना करण्यात आले. |- | [[मृणाल सेन]] || १९८४–१९८६ || [[समांतर सिनेमा|समांतर सिनेमाचे]] जनक मानल्या जाणाऱ्या मृणाल सेन यांच्या काळात विद्यार्थ्यांना स्वतंत्र सिनेमा बनवण्यासाठी प्रोत्साहन मिळाले. |- | [[अदूर गोपालकृष्णन]] || १९८७–१९८९, १९९२–१९९५ || आंतरराष्ट्रीय स्तरावर नावाजलेल्या दिग्दर्शकांनी दोन वेळा संस्थेचे नेतृत्व केले; तांत्रिक सोयीसुविधांमध्ये मोठी सुधारणा केली. |- | [[महेश भट्ट]] || १९९५–१९९८ || ९० च्या दशकात व्यावसायिक आणि प्रायोगिक सिनेमातील दरी कमी करण्यासाठी विविध उपक्रम राबवले. |- | [[गिरीश कर्नाड]] || १९९९–२००१ || प्रसिद्ध [[नाटककार]] आणि [[अभिनेता|अभिनेते]]; त्यांच्या काळात एफटीआयआय चा शैक्षणिक दर्जा आणि विविध कार्यशाळांचा विस्तार झाला. |- | [[विनोद खन्ना]] || २००१–२००५ || प्रसिद्ध अभिनेते आणि [[खासदार]]; यांच्या काळात इन्फ्रास्ट्रक्चर आणि स्टुडिओ आधुनिक तंत्रज्ञानाने सुसज्ज करण्यात आले. |- | [[यु.आर. अनंतमूर्ती]] || २००५–२०११ || प्रसिद्ध [[कन्नड भाषा|कन्नड]] [[साहित्यिक]]; तब्बल ६ वर्षे अध्यक्षपदी राहिले. त्यांच्या काळात विद्यार्थ्यांची आंदोलने आणि संस्थात्मक सुधारणांवर चर्चा झाली. |- | [[सईद अख्तर मिर्झा]] || २०११–२०१४ || चित्रपट निर्माते आणि दिग्दर्शक; अभ्यासक्रमात नवीन क्रेडिट सिस्टीम लागू करण्याचा प्रयत्न या काळात झाला. |- | [[गजेंद्र चौहान]] || २०१५–२०१७ || यांच्या नियुक्तीवरून मोठा वाद झाला. पात्रतेवर प्रश्न उपस्थित करत विद्यार्थ्यांनी सलग १३९ दिवसांचा ऐतिहासिक संप (Strike) पुकारला. |- | [[अनुपम खेर]] || २०१७–२०१८ || ऑक्टोबर २०१७ मध्ये सूत्रे हाती घेतली. आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील कामाच्या व्यस्ततेमुळे ऑक्टोबर २०१८ मध्ये त्यांनी आपल्या पदाचा राजीनामा दिला. |- | [[बी.पी. सिंग]] || २०१८–२०२० || प्रसिद्ध मालिका [[सीआयडी (मालिका)|सीआयडीचे]] निर्माते आणि एफटीआयआय चे माजी विद्यार्थी. गजेंद्र चौहान वादांनंतर संस्थेत प्रशासकीय आणि शैक्षणिक स्थिरता आणली. |- | [[शेखर कपूर]] || २०२०–२०२३ || आंतरराष्ट्रीय ख्यातीचे दिग्दर्शक; [[कोविड-१९ महासाथ|कोविड-१९ महासाथीच्या]] काळात ऑनलाईन शिक्षण आणि डिजिटल माध्यमांवर भर दिला. |- | [[आर. माधवन]] || २०२३–सध्या कार्यरत || सप्टेंबर २०२३ मध्ये नियुक्ती झाली. त्यांच्या कार्यकाळात नवीन तंत्रज्ञान आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्यावर भर दिला जात आहे. |} ===उल्लेखनीय प्राध्यापक=== * [[डेव्हिड लीन]] <ref name="Chandra">{{Cite magazine|last=Chandra, Anupama|date=15 March 1996|title=Searching for direction|url=http://indiatoday.intoday.in/story/not-just-market-pressures-and-structural-changes-एफटीआयआय-beset-with-whole-lot-of-problems/1/283822.html|magazine=[[इंडिया टुडे (नियतकालिक)|इंडिया टुडे]]|access-date=14 July 2015}}</ref> * [[इस्तवान गाल]] * [[मणि कौल]] <ref name="Chandra" /> * [[ऋत्विक घटक]] <ref name="Chandra" /> * [[सत्यजित राय|सत्यजित रे]] <ref name="Chandra" /> * [[टॉम अल्टर]] <ref name="Chandra" /> === प्रसिद्ध विद्यार्थी === * [[अटूर गोपालकृष्णन]] * [[उमेश विनायक कुलकर्णी]] * [[सचिन कुंडलकर]] == संदर्भ== {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.ftiindia.com/ | title = अधिकृत संकेतस्थळ | भाषा = इंग्लिश }} [[वर्ग:चित्रपट]] [[वर्ग:पुण्यातील शैक्षणिक संस्था]] [[वर्ग:इ.स. १९६० मधील निर्मिती]] mhm8u8xcqq0xewzo4gnmg3isqttntgb 0 80805 2697600 2637533 2026-07-29T03:48:31Z अभय नातू 206 संदर्भ 2697600 wikitext text/x-wiki [[File:Columns and entablature of Erechtheum.jpg|इवलेसे|उजवे|250px|ग्रीक संस्कृती]] '''ग्रीक संस्कृती'''चा उदय [[इ.स.पूर्व १५००]] च्या सुमारास [[युरोप]] खंडाच्या [[आग्नेय]] दिशेला असणाऱ्या लहान-लहान [[बेट]]ांमध्ये झाला.<ref>{{Cite book|last=Finley|first=M. I.|title=The Ancient Greeks|year=1963|publisher=Penguin Books|page=15}}</ref> येथील लोक '[[ग्रीक]]' म्हणून ओळखले जातात आणि त्यांची [[संस्कृती]] म्हणजे 'ग्रीक संस्कृती' होय. [[ग्रीस]]मध्ये विशिष्ट प्रकारची संस्कृती उदयास येण्यास तेथील भौगोलिक परिस्थिती कारणीभूत ठरली.<ref>{{Cite book|last=Bury|first=J. B.|title=A History of Greece to the Death of Alexander the Great|year=1900|publisher=Macmillan|page=4}}</ref> ग्रीसच्या [[उत्तर]]ेला [[पर्वत]]ांच्या रांगा आहेत. इतर तिन्ही दिशांना [[भूमध्य समुद्र]] आहे. त्यामुळे तेथील लोक उत्तम [[दर्यावर्दी]] बनले.<ref>{{Cite book|last=Boardman|first=John|title=The Oxford History of the Classical World|year=1986|publisher=Oxford University Press|page=22}}</ref> तुटक डोंगराळ प्रदेश व शेकडो लहान-लहान बेटे यामुळे तेथे लहान-लहान [[नगरराज्य]]े उदयास आली.<ref>{{Cite book|last=Finley|first=M. I.|title=The Ancient Greeks|year=1963|publisher=Penguin Books|page=28}}</ref> मात्र प्रबळ मध्यवर्ती सत्ता उदयास येऊ शकली नाही. == राजकीय व्यवस्था == [[File:D70-0404-dodona.jpg|इवलेse|उजवे|350px|ग्रीक संस्कृती]] डोंगराळ प्रदेश, शेकडो लहान-लहान बेटे, मर्यादित [[शेती|शेतजमीन]] यामुळे ग्रीक समाज छोट्या-मोठ्या समूहांमध्ये विभागला गेला होता.<ref>{{Cite book|last=Bury|first=J. B.|title=A History of Greece to the Death of Alexander the Great|year=1900|publisher=Macmillan|page=12}}</ref> कालांतराने या समूहांमधून नगरराज्ये उदयास आली. या नगरराज्यांमधून ग्रीक संस्कृती विकसित झाली. सर्वसाधारणपणे या नगरराज्यांमध्ये [[लोकशाही]]प्रधान राज्यव्यवस्था होती.<ref>{{Cite book|last=Hornblower|first=Simon|title=The Greek World 479-323 BC|year=2002|publisher=Routledge|page=45}}</ref> काही ठिकाणी राजसत्ता होती, मात्र तेथे राजे निवडून दिले जात असत.<ref>{{Cite book|last=Finley|first=M. I.|title=The Ancient Greeks|year=1963|publisher=Penguin Books|page=35}}</ref> लोकशाहीची कल्पना ही ग्रीक संस्कृतीने जगाला दिलेली देणगी मानली जाते.<ref>{{Cite book|last=Boardman|first=John|title=The Oxford History of the Classical World|year=1986|publisher=Oxford University Press|page=88}}</ref> पुढे कालांतराने आपापसांतील युद्धांमुळे ग्रीक नगरराज्ये दुर्बळ बनली. [[इ.स.पूर्व ३३८]] मध्ये [[मॅसेडोनिया|मॅसिडोनिया]]चा राजा [[फिलिप दुसरा, मॅसेडोनिया|फिलिप]] याने ग्रीक नगरराज्यांवर आक्रमण करून ती आपल्या राज्यात समाविष्ट केली.<ref>{{Cite book|last=Hornblower|first=Simon|title=The Greek World 479-323 BC|year=2002|publisher=Routledge|page=260}}</ref> == सामाजिक जीवन == ग्रीक नगरराज्ये भौगोलिकदृष्ट्या छोट्या-छोट्या बेटांमध्ये विभागली गेली असली तरी त्यांची समाजरचना, त्यांच्या [[धर्म]]कल्पना व त्यांची [[जीवन]]पद्धती यांमध्ये बरेच साम्य होते, म्हणून या नगरराज्यांच्या एकत्रित संस्कृतीला ग्रीक संस्कृती असे म्हणतात.<ref>{{Cite book|last=Finley|first=M. I.|title=The Ancient Greeks|year=1963|publisher=Penguin Books|page=42}}</ref> ग्रीक समाजात दोन प्रमुख घटक होते; एक ग्रीक नागरिकांचा व दुसरा [[गुलामगिरी|गुलाम]], युद्धकैदी इत्यादींचा.<ref>{{Cite book|last=Finley|first=M. I.|title=Ancient Slavery and Modern Ideology|year=1980|publisher=Chatto & Windus|page=65}}</ref> राजकीय, आर्थिक, सांस्कृतिक व धार्मिक क्षेत्रातील अधिकार फक्त ग्रीक नागरिकांनाच होते. गुलाम व युद्धकैदी त्यापासून वंचित होते.<ref>{{Cite book|last=Finley|first=M. I.|title=Ancient Slavery and Modern Ideology|year=1980|publisher=Chatto & Windus|page=72}}</ref> ग्रीक समाजव्यवस्था पितृसत्ताक होती. प्रांतानुसार स्त्रियांच्या स्थानात भिन्नता दिसून येत असे.<ref>{{Cite book|last=Pomeroy|first=Sarah B.|title=Goddesses, Whores, Wives, and Slaves: Women in Classical Antiquity|year=1975|publisher=Schocken Books|page=58}}</ref> == आर्थिक जीवन == [[भूमध्य समुद्र|भूमध्य सामुद्रिक]] [[हवामान]] व तेथील भौगोलिक परिस्थिती यांचा ग्रीकांच्या आर्थिक जीवनावर महत्त्वपूर्ण परिणाम झाला.<ref>{{Cite book|last=Boardman|first=John|title=The Oxford History of the Classical World|year=1986|publisher=Oxford University Press|page=110}}</ref> ग्रीसमध्ये फळफळावळ व [[लाकूड]] यांची उत्तम पैदास होत असे. [[फळ]]ांच्या बागा हे ग्रीकांच्या उत्पन्नाचे महत्त्वाचे साधन होते.<ref>{{Cite book|last=Bury|first=J. B.|title=A History of Greece to the Death of Alexander the Great|year=1900|publisher=Macmillan|page=55}}</ref> ग्रीक लोक या फळांपासून उत्तम प्रकारचे [[मद्य]] बनवत. फळे, मद्य व [[ऑलिव्ह]] तेल हे त्यांच्या निर्यातीचे प्रमुख घटक होते.<ref>{{Cite book|last=Boardman|first=John|title=The Oxford History of the Classical World|year=1986|publisher=Oxford University Press|page=114}}</ref> ग्रीसमध्ये चांगल्या प्रतीचे मुबलक लाकूड उपलब्ध होते, त्याचबरोबर विपुल सागरी [[किनारपट्टी]] लाभल्यामुळे [[जहाजबांधणी]]चा [[उद्योग]] येथे विकसित झाला.<ref>{{Cite book|last=Finley|first=M. I.|title=The Ancient Greeks|year=1963|publisher=Penguin Books|page=52}}</ref> ग्रीसमधील डोंगराळ प्रदेश व मर्यादित शेतजमीन यामुळे तेथील लोक [[मेंढी|मेंढ्यापालनाचा]] [[व्यवसाय]] करत.<ref>{{Cite book|last=Bury|first=J. B.|title=A History of Greece to the Death of Alexander the Great|year=1900|publisher=Macmillan|page=58}}</ref> [[कापूस|कापसापासून]] सूत कातणे, [[कापड]] विणणे व [[लोकर|लोकरीचे]] कपडे तयार करणे इत्यादी कामे स्त्रिया करत असत. निसर्गामध्ये [[संगमरवर|संगमरवरी]] दगड निर्यात करणे हाही एक मोठा उद्योग होता.<ref>{{Cite book|last=Boardman|first=John|title=The Oxford History of the Classical World|year=1986|publisher=Oxford University Press|page=120}}</ref> == कला व स्थापत्य == [[निसर्ग]]ाचे वास्तववादी [[चित्रण]] हे ग्रीक कलेचे वैशिष्ट्य होय.<ref>{{Cite book|last=Boardman|first=John|title=Greek Art|year=1996|publisher=Thames & Hudson|page=34}}</ref> ग्रीकांनी बांधलेल्या [[मंदिर|मंदिरांतून]] त्यांच्या कलात्मकतेची व भव्यतेची जाणीव होते. ग्रीक वास्तुतज्ज्ञांनी स्तंभाच्या विविध प्रकारांचा (उदा. डॉरिक, आयोनिक, करिंथियन) मोठ्या कुशलतेने व कलात्मकतेने वापर केला आहे.<ref>{{Cite book|last=Boardman|first=John|title=Greek Art|year=1996|publisher=Thames & Hudson|page=78}}</ref> ग्रीकांनी अनेक मनमोहक शिल्पे तयार केली आहेत. त्यासाठी त्यांनी संगमरवरी दगडाचा वापर केला.<ref>{{Cite book|last=Boardman|first=John|title=Greek Art|year=1996|publisher=Thames & Hudson|page=102}}</ref> ग्रीक शिल्पांची वैशिष्ट्ये पाहताना त्यांची प्रमाणबद्धता, यांमधून दिसणारे शरीररचनेचे सूक्ष्म दर्शन व मानवी भाव-भावनांचा अविष्कार करण्याचे त्यांचे कौशल्य या बाबी दिसून येतात. ग्रीक वास्तुकला व [[शिल्पकला]] या बऱ्याच अंशी ग्रीकांना महत्त्वपूर्ण वाटणाऱ्या पुराणकथांवर आधारलेल्या आहेत.<ref>{{Cite book|last=Boardman|first=John|title=Greek Art|year=1996|publisher=Thames & Hudson|page=115}}</ref> == धर्मकल्पना == [[File:4561 - Istanbul - Museo archeol. - Foto G. Dall'Orto 28-5-2006.jpg|इवलेसे|डावे|150px|झ्यूस]] [[झ्यूस]] हा ग्रीकांचा सर्वश्रेष्ठ देव होय.<ref>{{Cite book|last=Burkert|first=Walter|title=Greek Religion|year=1985|publisher=Harvard University Press|page=125}}</ref> याबरोबर ग्रीक लोक [[हेरा]], [[अपोलो]], [[ॲथेना]], [[व्हिनस (देवता)|व्हिनस]], [[मर्क्युरी]] या देवतांची पूजा करत.<ref>{{Cite book|last=Burkert|first=Walter|title=Greek Religion|year=1985|publisher=Harvard University Press|page=130}}</ref> ग्रीक संस्कृतीत प्रत्येक नगराची एक स्वतंत्र देवताही असे. प्रत्येक देवतेला एक परंपरा असून तिचा संबंध भौगोलिक परिस्थितीशी व समाजजीवनाशी होता.<ref>{{Cite book|last=Burkert|first=Walter|title=Greek Religion|year=1985|publisher=Harvard University Press|page=142}}</ref> देवतांना पशुबळी दिला जात असे. धार्मिक विधींमध्ये स्त्रिया आणि पुरुष दोघेही पौरोहित्य करत.<ref>{{Cite book|last=Burkert|first=Walter|title=Greek Religion|year=1985|publisher=Harvard University Press|page=95}}</ref> देवता आपल्या स्त्री पुरोहिताकडे प्रत्यक्ष संदेश देतात असे मानले जाई. स्त्री पुरोहिताने सांगितलेल्या या संदेशांना 'ऑरेकल्स' असे म्हणतात; [[डेल्फी]]च्या मंदिरातील ऑरेकल्स प्रसिद्ध आहेत.<ref>{{Cite book|last=Burkert|first=Walter|title=Greek Religion|year=1985|publisher=Harvard University Press|page=116}}</ref> तसेच ग्रीकांचा मरणोत्तर जीवनावर व स्वर्ग-नरक या कल्पनांवरही विश्वास होता.<ref>{{Cite book|last=Burkert|first=Walter|title=Greek Religion|year=1985|publisher=Harvard University Press|page=190}}</ref> == क्रीडा == [[क्रीडा]] क्षेत्रात ग्रीकांनी उल्लेखनीय कार्य केले आहे. दर चार वर्षांनी सर्व ग्रीक नगरराज्यांतील खेळाडू [[ऑलिम्पिया]] या ठिकाणी एकत्र येत.<ref>{{Cite book|last=Swaddling|first=Judith|title=The Ancient Olympic Games|year=1999|publisher=University of Texas Press|page=14}}</ref> तेथे त्यांच्यात विविध खेळांच्या स्पर्धा होत. या सामन्यांसाठी ऑलिम्पिया येथील वनश्रीयुक्त जागेची निवड करण्यात येऊन तेथे ग्रीकांचे मुख्य दैवत झ्यूसचे भव्य मंदिर बांधण्यात आले.<ref>{{Cite book|last=Swaddling|first=Judith|title=The Ancient Olympic Games|year=1999|publisher=University of Texas Press|page=22}}</ref> मंदिरात झ्यूसचा १२.१९ [[मीटर]] उंचीचा [[सुवर्ण]] व हिरेमाणकांचा पुतळा उभारला होता.<ref>{{Cite book|last=Swaddling|first=Judith|title=The Ancient Olympic Games|year=1999|publisher=University of Texas Press|page=35}}</ref> दर चार वर्षांनी उन्हाळ्याच्या मध्यात झ्यूसच्या उत्सवार्थ [[प्राचीन ऑलिंपिक खेळ|ऑलिम्पिक सामने]] भरवण्यात येत.<ref>{{Cite book|last=Swaddling|first=Judith|title=The Ancient Olympic Games|year=1999|publisher=University of Texas Press|page=40}}</ref> या सामन्यांत धावणे, [[भालाफेक]], [[थाळीफेक]], [[कुस्ती]], कसरती इत्यादींचा समावेश असे.<ref>{{Cite book|last=Swaddling|first=Judith|title=The Ancient Olympic Games|year=1999|publisher=University of Texas Press|page=52}}</ref> या ऑलिम्पिक क्रीडा स्पर्धांच्या काळात सर्व युद्धांना बंदी घालण्यात येई.<ref>{{Cite book|last=Swaddling|first=Judith|title=The Ancient Olympic Games|year=1999|publisher=University of Texas Press|page=18}}</ref> ऑलिम्पिक क्रीडा स्पर्धा म्हणजे सदभावना, मैत्री व शांतता यांचे प्रतीक मानले जाई. आजच्या [[ऑलिंपिक खेळ|ऑलिम्पिक स्पर्धांचे]] मूळ प्राचीन [[ग्रीक पुराणकथा|ग्रीक परंपरेत]] आहे.<ref>{{Cite book|last=Swaddling|first=Judith|title=The Ancient Olympic Games|year=1999|publisher=University of Texas Press|page=90}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:ग्रीसचा इतिहास]] [[वर्ग:इतिहास|ग्रीक संस्कृती]] [[वर्ग:प्राचीन संस्कृती]] [[वर्ग:देशानुसार संस्कृती|ग्रीक संस्कृती]] [[वर्ग:युरोप]] 2uqmwrwuo91n09i9djo2z8zixn5p07p 0 81264 2697511 2363573 2026-07-28T13:28:45Z अभय नातू 206 साचा 2697511 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} {{बदल}} '''कासव''' हा एक [[उभयचर प्राणी]] आहे. कासवांचे आयुष्य १५० वर्षांपेक्षा जास्त असते. कासव हा जैवसाखळीतील महत्त्वाचा घटक आहे. कासवाच्या शरीराचे शीर्ष, मान, धड आणि शेपूट असे चार प्रमुख भाग असतात. ==कासवांचे प्रकार== === जमिनीवरील कासव === हे पोट आणि पाठ या दोन्ही बाजूंनी टणक असते. त्यामध्ये 1 टन वजन सहन करण्याची क्षमता असते याच्या बोटांमध्ये पडदे नसतात. === गोड्या पाण्यातील कासव === ही कासवे विहिरीत आणि नद्यांत राहतात. दीर्घायुषी असल्याने यांचा आकार खूप मोठा होऊ शकतो. इंग्रजीत यांना Sweet Water Turtle म्हणतात. ही कासवे जमिनीवरही राहू शकतात. === समुद्री कासव === समुद्रात राहणाऱ्या कासवांना समुद्री अथवा सागरी कासव असे म्हणतात. ही कासवे समुद्रतळ स्वच्छ राखून समुद्री पर्यावरणाचा समतोल राखतात. या कासवांच्या सात प्रमुख प्रजाती आजवर आढळल्या आहेत. यांतील पाच प्रकारची कासवे भारतीय उपखंडात आढळून येतात. पैकी चार जाती [[भारत|भारताच्या]] [[समुद्र किनारा|समुद्री किनाऱ्यावर]] आढळून येतात. * '''ऑलिव्ह रिडले कासव''' - हे प्रसिद्ध आहे. कासवाचा तपकिरी रंग आणि एकत्रितपणे एकाच काळात अंडी घालण्याच्या पद्धतीमुळे यांना हे नाव मिळाले आहे. अंडी घालण्याच्या कार्यक्रमात मोठ्या संख्येने मादी कासवे एकत्रित येतात. भारतात [[ओरिसा]]च्या [[गोहिरमाथा]] समुद्र-किनाऱ्यावर ही कासवे मोठ्या प्रमाणात आढळतात. ही कासवे भारताच्या इतर किनाऱ्यांवरही आढळतात. पूर्वी या कासवांची अंडी शोधून खाऊन टाकली जात असत. परंतु त्यांची संख्या अत्यंत घटल्याने यावर बंदी आणण्यात आली. तसेच मोठ्या प्रमाणात जनजागृतीही करण्यात आली. [[कोकण]] किनाऱ्यावरही ही कासवे आढळून येतात. * '''हिरवे कासव''' (ग्रीन टर्टल) - या कासवाचे पोट गुळगुळीत असते तर पाठ अतिशय टणक असते. पोटाचा रंग पिवळट पांढरा असतो. या कासवांच्या शरीराच्या मानाने डोक्याचा आकार छोटा असतो. भारताच्या पश्चिम आणि पूर्व किनाऱ्यावर यांचा आढळ आहे. * '''चोच कासव''' - (हॉक्स बिल टर्टल) या कासवांच्या तोंडाचा आकार चोचीसारखा असतो. त्यामुळे त्यांना चोच कासव म्हणतात. ही छोट्या आकाराची कासवांची जात आहे. आपली घरटी ही कासवे एकान्त असलेल्या ठिकाणी बांधणे पसंत करतात. [[स्पंज]], [[माखले]], [[झिंगे]] हे त्यांचे खाद्य असते. भारतात यांचा आढळ [[अंदमान आणि निकोबार]], [[निकोबार]] आणि [[लक्षद्वीप]] बेटांवर आहे. * '''चामडी पाठीचे कासव''' - (लेदर बॅक टर्टल) - समुद्री कासवांमधील यांचा आकार सर्वांत मोठा असतो. यांची जास्तीतजास्त लांबी १७० सें.मी. आढळली आहे व वजन ५०० किलोग्रॅम. या कासवाची [[पाठ]] एका पातळ मऊ आवरणाने आच्छादलेली असते. यांचा जबडा नाजूक कात्रीसारखा असतो. [[जेली फिश]] हे यांचे आवडते खाद्य आहे. भारतात यांचा आढळ [[अंदमान आणि निकोबार]] आणि [[लक्षदीप]] बेटांवर आहे. तेल गळतीसारखे अपघात, यांत्रिक मासेमारीच्या जाळ्यात अडकून मृत्यू, मानवाकडून किनारी भागांचा विध्वंस, कासवांच्या पाठींचा दागिन्यांसाठी वापर, अशा अनेक कारणामुळे समुद्री कासवांची संख्या कमी होते आहे. कासवांच्या सातही प्रमुख प्रजाती सध्या नष्ट होण्याच्या मार्गावर आहेत. म्हणूनच त्या प्राणिसंवर्धन अणि संरक्षण कायद्याच्या परिघात येतात. '''समुद्री कासवांना पकडणे बेकायदेशीर आहे.''' ==== संवर्धन ==== * फेब्रुवारी व मार्च महिन्यात रत्‍नागिरी येथे ‘समुद्री कासव महोत्सव’ साजरा केला जातो. यावेळी कासवांची माहिती आणि ऑलिव्ह रिडले कासवाच्या पिलांच्या जन्माचा व त्यांचा समुद्राकडे जाण्याचा सोहळा पाहण्याची संधी असते. * सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील वायंगणी येथे ऑलिव्ह रिडले सागरी कासवांचे प्रजनन व संवर्धन केंद्र आहे. * [[आंतरराष्ट्रीय समुद्री कासव सोसायटी]] == भारतीय सांस्कृतिक महत्त्व == भारतीय संस्कृतीत कासवाला आध्यात्मिकदृष्ट्या विशेष स्थान आहे. हजारो वर्ष उत्क्रांत होत गेलेले कासव हे मानवी आवडीचा व कुतूहलाचा विषय आहे. कासवाचा प्रतीकात्मक उपयोग आपल्याला साहित्य, चित्रकला, जातककथा यामध्ये कुशलतेने केलेला दिसतो. भारतात मंदिरामध्ये देवतेपुढे असलेले कासव हेही असेच महत्त्वाचे मानले जाते. हिंदू आख्यायिकांनुसार [[कूर्म अवतार]] हा विष्णूचा कासवरूपातील दुसरा अवतार समजला जातो. याला 'कच्छप अवतार' देखील म्हणतात. क्षीरसागर समुद्राच्या वेळी विष्णूने [[कूर्म अवतार|कूर्म अवतारात]] मंदार पर्वताला आधार दिला. अशाप्रकारे वासुकी नावाच्या सर्पाच्या मदतीने देवांनी आणि असुरांनी समुद्रमंथन करून चौदा रत्ने मिळवली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://bharatdiscovery.org/india/%E0%A4%95%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AE_%E0%A4%85%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B0|title=कूर्म अवतार - भारतकोश, ज्ञान का हिंदी महासागर|संकेतस्थळ=bharatdiscovery.org|ॲक्सेसदिनांक=2019-09-05}}</ref> कासव हे लक्ष्मीचे प्रतीक आहे. भारतात मंदिरामध्ये देवतेपुढे असलेले कासव महत्त्वाचे मानले जाते. त्याचा संकेत आहे की कासव जसे बाह्य गोष्टींपासून स्वतःचे रक्षण करण्यासाठी आपले पाय, शेपूट. मान कवचामध्ये ओढून घेते, तसे देवतेचे दर्शन घेताना काम, क्रोध, मद, मोह, मत्सर,लोभ या मानवी दुर्गुणांना आत खेचून घेऊन मगच देवतेचे दर्शन घ्यावे. ==कासवांवरील पुस्तके== * कासवांचे बेट : गालोपगोस बेटांची अद्भुत सफर (डाॅ. संदीप श्रोत्री) == संदर्भ यादी == <references /> == चित्रदालन == <gallery> File:Snapping turtle 3 md.jpg|Closeup head-on view of a [[Common Snapping Turtle|common snapping turtle]] (''Chelydra serpentina''), taken near the [[Saint Lawrence River|St. Lawrence River]] in northern [[New York|New York State]] File:Random Turtle.jpg|पाणकासव चित्र:Florida Box Turtle Digon3 re-edited.jpg|कासव File:Chelonia mydas is going for the air.jpg|''Chelonia mydas'' in [[Kona District, Hawaii|Kona]], [[Hawaii]]. File:Defensive turtle.jpg|फक्त नासिका व डोळे पाण्याच्या पृष्ठभागावर काढलेले पाणकासव File:Turtle1.jpg|शर्म्-एल्-शेख प्राणीसंग्रहालयातील अफ्रिकन कासव File:Turtle3m.JPG|Turtle at a zoo in the [[Czech Republic]]. File:Turtle-back-galawebdesign.jpg|Snapping Turtle Tail. Blue Hills Reservation, Massachusetts. File:Turtle in Indonesia.ogv|समुद्री पाणकासव पोहताना. File:Haeckel Chelonia.jpg|"Chelonia" ([[Testudines]]) from [[Ernst Haeckel]]'s ''[[Kunstformen der Natur]]'', 1904. </gallery> == बाह्य दुवे == * [http://ibnlokmat.tv/showvideo.php?id=37501 प्रवास दोन निसर्गप्रेमींचा - भाऊ काटदरे आणि बी.एस. कुलकर्णी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812064630/http://ibnlokmat.tv/showvideo.php?id=37501 |date=2011-08-12 }} [[वर्ग:प्राणी]] [[वर्ग:जलचर प्राणी]] [[वर्ग:स्थलचर प्राणी]] [[वर्ग:सरीसृप]] [[वर्ग:सरपटणारे प्राणी]] [[वर्ग:कासव]] qru3x7s948nnap3kjpoddl1mtwaujlq 0 82451 2697528 1994133 2026-07-28T15:25:18Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[तारळे]] वरुन [[तारळे (पाटण)]] ला हलविला: निःसंदिग्ध शीर्षक 1994133 wikitext text/x-wiki '''तारळे''' हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] गाव आहे. [[वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे]] rgqyqkwkr941l32tinu9uu3hysxx645 2697532 2697528 2026-07-28T15:27:24Z अभय नातू 206 पहिले वाक्य 2697532 wikitext text/x-wiki '''तारळे''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[सातारा जिल्हा|सातारा जिल्ह्यातील]] [[पाटण तालुका|पाटण तालुक्यामधीलल]] एक मोठे गाव आहे<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/village/564214-tarale-maharashtra.html|title=Tarale Village Population - Patan - Satara, Maharashtra|access-date=2026-07-28}}</ref>। हे गाव [[तारळी नदी]]च्या काठी वसलेले असून [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांच्या कुशीत आहे.. हे गाव शेतीप्रधान असून [[भात]], [[ऊस]] आणि विविध पिकांच्या उत्पादनासाठी ओळखला जातो. गावाजवळ असलेले [[तारळी धरण]] हा या भागातील सिंचन आणि पिण्याच्या पाण्याचा प्रमुख स्रोत आहे.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Patan,_Maharashtra|title=Tarali Dam Region|access-date=2026-07-28}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे]] [[वर्ग:पाटण तालुका]] [[वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे]] le6acyw02f2xrv1lnd4u0r3snwwkr1b 2697533 2697532 2026-07-28T15:28:07Z अभय नातू 206 संदर्भ 2697533 wikitext text/x-wiki '''तारळे''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[सातारा जिल्हा|सातारा जिल्ह्यातील]] [[पाटण तालुका|पाटण तालुक्यामधीलल]] एक मोठे गाव आहे<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/village/564214-tarale-maharashtra.html|title=Tarale Village Population - Patan - Satara, Maharashtra|access-date=2026-07-28}}</ref>। हे गाव [[तारळी नदी]]च्या काठी वसलेले असून [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांच्या कुशीत आहे.. हे गाव शेतीप्रधान असून [[भात]], [[ऊस]] आणि विविध पिकांच्या उत्पादनासाठी ओळखला जातो. गावाजवळ असलेले [[तारळी धरण]] हा या भागातील सिंचन आणि पिण्याच्या पाण्याचा प्रमुख स्रोत आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे]] [[वर्ग:पाटण तालुका]] [[वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे]] k71r3rqtey2yxsw2jbj2ghdg8uporuo 0 83991 2697599 2687439 2026-07-29T03:43:49Z अभय नातू 206 संदर्भ 2697599 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''रंगो बापूजी गुप्ते''' अथवा '''रंगो बापूजी''' (???? - इ.स. १८८५) हे [[सातारा]] संस्थानचे [[छत्रपती प्रतापसिंह भोसले]] यांचे कारभारी आणि वकील होते.<ref>{{Cite web|url=https://sataradistrict.in/satara-history/|title=History of Satara District|publisher=Government of Maharashtra|access-date=2026-07-28}}</ref> श्रीशिवछत्रपतींचे पहिले साथीदार दादाजी नरसप्रभु यांच्या वंशातील, चांद्रसेनीय कायस्थ प्रभु ज्ञातीतील रंगो बापूजी यांनी प्रखर स्वामिनिष्ठा, बुद्धिमत्ता, लेखन आणि वक्तृत्वकौशल्य या आपल्या गुणांच्या जोरावर [[ईस्ट इंडिया कंपनी]] सरकारविरुद्ध जवळपास १३-१४ वर्षे सनदशीर मार्गाने लढा दिला.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=12}}</ref> == छत्रपतींची वकिली == [[छत्रपती शिवाजी]] महाराजांच्या घराण्याचे वारस सातारचे राजे [[छत्रपती प्रतापसिंह]] १८०८ साली गादीवर आले.<ref>{{Cite book|last=Kulkarni|first=A. R.|title=The Marathas: History and Culture|year=2008|publisher=Books & Books|page=145}}</ref> संस्थानावर डोळा असणाऱ्या [[ईस्ट इंडिया कंपनी]]च्या इंग्रजांनी दरबारातील काही असंतुष्ट मंडळींच्या संगनमताने महाराजांविरुद्ध कट कारस्थाने करण्यास सुरुवात केली.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=24}}</ref> या कारस्थानांना तोंड देण्यासाठी छत्रपतींनी आपले कारभारी रंगो बापूजी यांची वकील म्हणून नेमणूक केली आणि त्यांना कंपनी सरकारपुढे आपली बाजू मांडायला सांगितले.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=28}}</ref> आधी नेमलेल्या दोन वकिलांतर्फे केलेली शिष्टाई फसल्यावर रंगो बापूजी स्वतः महाराजांची बाजू मांडण्यासाठी इ.स. १८४० मध्ये [[लंडन]]ला गेले.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=35}}</ref> त्यांच्या आणि महाराज यांच्यामधील लंडन-सातारा असा सुरू झालेला पत्रव्यवहार कारस्थानातील प्रमुख बाळाजीपंत नातू यांनी इंग्रजांच्या हाती देण्यास सुरुवात केली.<ref>{{Cite book|last=Kulkarni|first=A. R.|title=The Marathas: History and Culture|year=2008|publisher=Books & Books|page=152}}</ref> हे ओळखल्यावर रंगो बापूजींनी चाणाक्षपणे असली आणि नकली पत्रव्यवहार वेगवेगळ्या लखोट्यांमध्ये आणि डाकेने पाठवून कारस्थान्यांना काटशह दिला.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=42}}</ref> लंडनस्थित रंगो बापूजी सफाईदारपणे इंग्रजी बोलू शकत होते.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=48}}</ref> आपल्या संभाषण चातुर्याच्या आणि लेखन/वक्तृत्व कौशल्याच्या जोरावर त्यांनी सातारच्या आणि [[मुंबई]]तल्या कंपनी सरकारातल्या इंग्रज अधिकाऱ्यांची कृष्णकृत्ये पुराव्यासकट चव्हाट्यावर आणली.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=53}}</ref> इ.स. १८४६- १८४७ मध्ये त्यांनी सातारची बाजू मांडण्यासाठी जाहीर भाषणे दिली, पत्रव्यवहार/अर्ज केले आणि पुस्तके छापली.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=60}}</ref> १४ ऑक्टोबर १८४७ रोजी छत्रपती प्रतापसिंहांचा मृत्यू झाल्यानंतर उनका वकील असणाऱ्या बापूंनी बालछत्रपतींचे पालक आणि मयत छत्रपतींच्या संपदेचे विश्वस्त या नव्या भूमिकेतून सातारची बाजू पुढे मांडली.<ref>{{Cite book|last=Kulkarni|first=A. R.|title=The Marathas: History and Culture|year=2008|publisher=Books & Books|page=160}}</ref> दुर्दैवाने त्यांची ही भूमिका कंपनी सरकारने कायमच अमान्य केली.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=68}}</ref> १३-१४ वर्षांच्या अथक प्रयत्नांनतर मात्र रंगो बापूजी लंडनहून भारतात परतले आणि त्यांनी वकिली सोडली.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=75}}</ref> "कायदेबाजी करून इंग्रजांशी इकाडा देणारा रंगोबा आता मेला यावरून काय ते समजा" असे आपल्या घरच्या मंडळींना त्यांनी सांगितले.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=78}}</ref> इतकी वर्षे आपल्या राजाला न्याय मिळावा म्हणून सर्वस्व बलिदान करणारे रंगो बापुजी आता मायदेशाला परत जाणार, या बातमीमुळे कष्टी झालेल्या त्यांच्या इंग्लंडमधील मित्रांनी त्यांना निरोपादाखल एक मोठे सुंदर चांदीचे तबक गौरवचिन्ह म्हणून दिले.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=82}}</ref> सध्या हे तबक पुणे येथील ‘राजा दिनकर केळकर’ वस्तूसंग्रहालयात जतन केलेले आहे.<ref>{{Cite web|url=https://rajadinkarkelkar-museum.org/|title=Raja Dinkar Kelkar Museum Collections|publisher=Raja Dinkar Kelkar Museum|access-date=2026-07-28}}</ref> == १८५७ चे स्वातंत्र्ययुद्ध == १८५७ चे वर्ष स्वातंत्र्यसमरामुळे गाजू लागले.<ref>{{Cite book|last=Savarkar|first=V. D.|title=The Indian War of Independence 1857|year=1909|publisher=Abhinav Bharat|page=110}}</ref> गोसाव्याच्या वेशात भटकणाऱ्या रंगोबांची गाठ [[तात्या टोपे]] यांच्याशी पडली.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=91}}</ref> विचार-विनिमय झाले. त्यानंतर स्वतः [[नानासाहेब पेशवे|धोंडोपंत बाजीराव पेशवे]] त्यांना [[बिठूर]]ला घेऊन गेले.<ref>{{Cite book|last=Savarkar|first=V. D.|title=The Indian War of Independence 1857|year=1909|publisher=Abhinav Bharat|page=115}}</ref> स्वातंत्र्यलढ्यासाठी दक्षिणेतले नेतृत्व करण्याचे निश्चित करून रंगोबा परतले.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=95}}</ref> छत्रपतींविषयी आदर असणाऱ्या अठरापगड जातींमधील शेकडो लोकांना त्यांनी इंग्रजांविरुद्ध लढण्यासाठी संघटित केले.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=102}}</ref> [[भोर]]चे [[पंतसचिव चिमणाजी रघुनाथ]] यांच्या मदतीने त्यांनी सैन्यभरणी सुरू केली.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=108}}</ref> तसेच त्यांच्या हेरांनी इंग्रजांच्या पलटणींमध्ये बेदिली माजवण्यास सुरुवात केली.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=112}}</ref> [[मंगल पांडे]] यांची फाशी (६ एप्रिल १८५७) व [[मीरतचा उठाव]] (७ मे १८५७) या घटनांमुळे महाराष्ट्रात उठाव करण्यास उत्सुक लोकांना काळाचे वारे ओळखून त्यांनी "कुशल सेनानी योग्य वेळीच आघात करतो वा माघार घेतो" असा सबुरीचा सल्ला दिला.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=118}}</ref> दुर्दैवाने फंदफितुरीमुळे ते इंग्रजांच्या तावडीत सापडले.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=124}}</ref> पण तिथूनही मोठ्या शिताफीने ते निसटले ते पुन्हा इंग्रजांच्या हाती लागले नाहीत.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=129}}</ref> ग्वाल्हेरच्या किल्ल्यात कैदेत असताना मोठ्या शिताफीने तिथून निसटून वेषांतर करत ते ठाणे गावठाणला आले.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=135}}</ref> त्यांच्या मागावर असलेल्या इंग्रजांनी ठाणे येथील प्रभाकर विठ्ठल गुप्ते यांच्या घरी मुंजीच्या समारंभात वेढा घालून त्यांना पकडण्याचा प्रयत्न केला.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=138}}</ref> तेव्हा लाल अलवाणाचा मुकटा नेसून आजीबाईच्या वेषात हातात नैवेद्याचे ताट घेऊन ते निसटले, ते कायमचेच.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=140}}</ref> रंगो बापूजींचे पुतणे यशवंतराव व वामनराव त्यांनीच केलेल्या तयारीप्रमाणे ५०० च्या आसपास मावळे घेऊन उत्तरेकडील उठावात सामील झाले.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=145}}</ref> १८५७ च्या अखेरच्या लढाईत ते सहभागी झाले होते.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=149}}</ref> स्वातंत्र्यलढा मोडून काढल्यावर दक्षिणेतल्या १७ जणांवर खटला भरण्यात आला; त्यात रंगो बापूजींचा मुलगा सीताराम व त्यांचे मेव्हणे केशव निळकंठ चित्रे (अण्णा मामा) यांच्यासकट त्या १७ जणांना फाशीची शिक्षा झाली.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=156}}</ref> == मृत्यू == कैदेतून निसटल्यावर रंगो बापूजी बैरागी बनले.<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=162}}</ref> इ.स. १८७० मध्ये [[दारव्हा]] येथे [[कुपरी नदी]] काठावर ‘बैरागी बाबा‘ या नावाने ते प्रकट झाले.<ref>{{Cite news|date=29 April 2006|title=रंगो बापूजी गुप्ते विशेष लेख|newspaper=लोकसत्ता}}</ref> काही काळ [[माहूर]]च्या अरण्यात राहिले.<ref>{{Cite news|date=29 April 2006|title=रंगो बापूजी गुप्ते विशेष लेख|newspaper=लोकसत्ता}}</ref> इ.स. १८८५ मध्ये दारव्हा येथे आपल्या मठात त्यांनी देह ठेवला.<ref>{{Cite news|date=29 April 2006|title=रंगो बापूजी गुप्ते विशेष लेख|newspaper=लोकसत्ता}}</ref> मात्र सदरच्या माहितीबद्दल ठोस पुरावा उपलब्ध नाही.<ref>{{Cite news|date=29 April 2006|title=रंगो बापूजी गुप्ते विशेष लेख|newspaper=लोकसत्ता}}</ref> == रंगो बापूजी यांची चरित्रे == * रंगो बापूजी (प्रबोधनकार [[केशव सीताराम ठाकरे]])<ref>{{Cite book|last=Thakre|first=K. S.|title=Rango Bapuji|year=1925|publisher=Prabodhankar Prakashan|page=1}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} * २९ एप्रिल २००६ ची लोकसत्ताची आवृत्ती<ref>{{Cite news|date=29 April 2006|title=रंगो बापूजी गुप्ते विशेष लेख|newspaper=लोकसत्ता}}</ref> [[वर्ग:अठराशे सत्तावनचे स्वातंत्र्यसमर]] [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]] [[वर्ग:इ.स. १८८५ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] ei5jmqsqe3e7ks3fy7rv18rj31y8imt 0 88650 2697523 1242474 2026-07-28T14:38:58Z अभय नातू 206 पहिले वाक्य 2697523 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''[[पीअरगार्डियन]]''' हा [[फिनिक्स लॅब्स]]द्वारे विकसित करण्यात आलेला एक मोफत आणि मुक्तस्रोत आयपी-ब्लॉकिंग [[फायरवॉल]] सॉफ्टवेर प्रोग्राम आहे<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/PeerGuardian|title=PeerGuardian - Wikipedia|access-date=2026-07-28}}</ref>वेर प्रामुख्याने पी२पी (Peer-to-Peer) संचिका वितरण करणाऱ्यांच्या गोपनीयतेचे रक्षण करण्यासाठी हे सॉफ्टवेर तयार करण्यात आले होते<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/PeerGuardian|title=PeerGuardian Overview|access-date=2026-07-28}}</ref>वेर हे सॉफ्टवेर संगणकावर येणाऱ्या आणि जाणाऱ्या सर्व [[इंटरनेट]] संपर्कांची पाहणी करते आणि विशिष्ट [[आयपी पत्ता|आयपी अ‍ॅड्रेसच्या]] काळ्या यादीच्या आधारे संशयास्पद किंवा जाहिरातदार, कॉर्पोरेट आणि पाळत ठेवणाऱ्या संस्थांचे संपर्क आपोआप अडवते<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/PeerGuardian|title=PeerGuardian IP blocking|access-date=2026-07-28}}</ref>वेर पीअरगार्डियनची पहिली आवृत्ती २००३ मध्ये प्रसिद्ध झाली आणि त्याच्या साध्या कार्यपद्धतीमुळे तसेच प्रभावी आयपी फिल्टरिंग क्षमतेमुळे ते पी२पी वापरकर्त्यांमध्ये वेगाने लोकप्रिय झाले<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/PeerGuardian|title=PeerGuardian History|access-date=2026-07-28}}</ref>वेर नंतरच्या काळात पीअरगार्डियन २ ही अधिक प्रगत आवृत्ती प्रकाशित करण्यात आली, ज्यामध्ये टीसीपी, यूडीपी आणि आयसीएमपी यांसारख्या विविध [[नेटवर्क प्रोटोकॉल|नेटवर्क प्रोटोकॉलला]] ब्लॉक करण्याची सुविधा जोडण्यात आली होती<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/PeerGuardian|title=PeerGuardian 2 Features|access-date=2026-07-28}}</ref>वेर मूळ विकासकांनी या प्रकल्पाचा विकास थांबवल्यानंतर, याच [[मुक्त स्रोत सॉफ्टवेर|ओपन-सोर्स]] कोडचा वापर करून 'पीअरब्लॉक' (PeerBlock) नावाचा नवीन प्रकल्प सुरू करण्यात आला, ज्याने [[मायक्रोसॉफ्ट विंडोज|विंडोज]] प्रणालीवर या सॉफ्टवेरचा वारसा पुढे चालू ठेवला<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/PeerGuardian|title=PeerBlock Successor|access-date=2026-07-28}}</ref> {{विस्तार}} == संदर्भ == {{संदर्भसूची}} {{साचा:फायरवॉल सॉफ्टवेअर}} [[वर्ग:फायरवॉल]] [[वर्ग:मोफत सॉफ्टवेर]] [[वर्ग:मुक्तस्रोत सॉफ्टवेर]] p8l102472rhdav6glegtjdatmym968b 0 89166 2697526 2005282 2026-07-28T15:14:39Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2697526 wikitext text/x-wiki '''हामिश अरबेब जरवैस अँथोनी''' ([[१६ जानेवारी]], [[इ.स. १९७१]]:[[अँटिगा]] - ) हा {{cr|WIN}}कडून तीन एकदिवसीय सामना खेळलेला [[क्रिकेट]] खेळाडू आहे. त्यानंतर हा {{cr|USA}}कडून क्रिकेट खेळला. {{वेस्ट ईंडीयन क्रिकेट खेळाडू}} {{DEFAULTSORT:अँथोनी, हामिश}} [[वर्ग:वेस्ट इंडीजचे क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९७१ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:अमेरिकेचे क्रिकेट खेळाडू]] d8sq58t10meamdl7t82lanmltbnl674 0 92275 2697576 2234064 2026-07-28T21:38:39Z अभय नातू 206 माहिती 2697576 wikitext text/x-wiki {{क्रिकेट विश्वचषक २०११ - सामने ‎|४३}} {{मुख्य|क्रिकेट विश्वचषक, २०११ - बाद फेरी}} '''२०११ क्रिकेट विश्वचषक स्पर्धेचा पहिला उपांत्यपूर्व सामना''' २३ मार्च २०११ रोजी [[ढाका|ढाक्यातील]] [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|शेर-ए-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]]वर {{cr|PAK}} आणि {{cr|WIN}} या दोन माजी विजेत्या संघांमध्ये खेळला गेला. या बाद फेरीच्या सामन्यात [[पाकिस्तान]]ने [[वेस्ट इंडीज]]चा १० गडी राखून पराभव केला आणि उपांत्य फेरीत प्रवेश केला. प्रथम फलंदाजी करताना वेस्ट इंडीजचा संपूर्ण संघ पाकिस्तानच्या उत्कृष्ट गोलंदाजीसमोर अवघ्या ११२ धावांत गारद झाला. प्रत्युत्तरादाखल पाकिस्तानच्या फलंदाजांनी एकही गडी न गमावता हे लक्ष्य सहज गाठले. ==सामना== {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २३ मार्च २०११ | daynight = yes | time = १४:३० | संघ१ = {{cr-rt|WIN}} | धावसंख्या१ = ११२/१० (४३.३ षटके) | धावसंख्या२ =११३/० (२०.५ षटके) | संघ२ = {{cr|PAK}} | धावा१ =[[शिवनारायण चंद्रपॉल]] ४४* (१०६) | बळी१ = [[शहीद आफ्रिदी|शहिद आफ्रिदी]] ४/३० (९.३ षटके) | धावा२ = [[मोहम्मद हफीझ]] ६१* (६४) | बळी२ = [[डॅरेन सॅमी]] ०/१८ (५ षटके) | निकाल = {{cr|PAK}} १० गडी राखुन विजयी | report = | स्थळ = [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] | पंच = [[बिली बाउडेन|बिली बॉडेन]] (न्यू) आणि [[स्टीव डेविस]] (ऑ) | सामनावीर =[[मोहम्मद हफीझ]] | toss = वेस्ट इंडीज - फलंदाजी | पाऊस = }} === वेस्ट इंडीजचा डाव=== {{क्रिकेट धावफलक सुरुवात|title={{cr|WIN}} फलंदाजी}} {{क्रिकेट धावफलक फलंदाज माहिती|खेळाडू=[[ड्वेन स्मिथ]]'''|माहिती=पायचीत गो हफीझ|धावा=७|चेंडू=१४|चौकार=१|षटकार=०|स्ट्राईक रेट=५०}} {{क्रिकेट धावफलक फलंदाज माहिती|खेळाडू=[[क्रिस गेल]]'''|माहिती=झे आफ्रिदी गो उमर गुल |धावा=८|चेंडू=९|चौकार=२|षटकार=०|स्ट्राईक रेट=८८.८८}} {{क्रिकेट धावफलक फलंदाज माहिती|खेळाडू=[[रामनरेश सरवण]]'''|माहिती=झे उमर अकमल गो आफ्रिदी|धावा=२४|चेंडू=६८|चौकार=२|षटकार=०|स्ट्राईक रेट=३५.२९}} {{क्रिकेट धावफलक फलंदाज माहिती|खेळाडू=[[डॅरेन ब्राव्हो]]'''|माहिती=पायचीत गो हफीझ |धावा=०|चेंडू=३|चौकार=०|षटकार=०|स्ट्राईक रेट=०}} {{क्रिकेट धावफलक फलंदाज माहिती|खेळाडू='''[[शिवनारायण चंद्रपॉल]]'''|माहिती=नाबाद |धावा=४४|चेंडू=१०६|चौकार=०|षटकार=१|स्ट्राईक रेट=४१.५}} {{क्रिकेट धावफलक फलंदाज माहिती|खेळाडू=[[कीरॉन पोलार्ड|किरॉन पोलार्ड]]'''|माहिती=झे †कामरान अकमल गो आफ्रिदी |धावा=१|चेंडू=७|चौकार=०|षटकार=०|स्ट्राईक रेट=१४.२८}} {{क्रिकेट धावफलक फलंदाज माहिती|खेळाडू=[[डेवॉन थॉमस]]'''|माहिती=पायचीत गो आफ्रिदी |धावा=०|चेंडू=१|चौकार=०|षटकार=०|स्ट्राईक रेट=०}} {{क्रिकेट धावफलक फलंदाज माहिती|खेळाडू=[[डॅरेन सॅमी]]'''|माहिती=पायचीत गो सईद अजमल |धावा=१|चेंडू=३|चौकार=०|षटकार=०|स्ट्राईक रेट=३३.३३}} {{क्रिकेट धावफलक फलंदाज माहिती|खेळाडू=[[देवेंद्र बिशू]]'''|माहिती=गो सईद अजमल |धावा=०|चेंडू=३|चौकार=०|षटकार=०|स्ट्राईक रेट=०}} {{क्रिकेट धावफलक फलंदाज माहिती|खेळाडू=[[केमार रोच]]'''|माहिती=झे युनिस खान गो अब्दुल रझाक|धावा=१६|चेंडू=४३|चौकार=२|षटकार=०|स्ट्राईक रेट=३७.२}} {{क्रिकेट धावफलक फलंदाज माहिती|खेळाडू=[[रवी रामपॉल]]'''|माहिती=गो शहिद आफ्रिदी |धावा=०|चेंडू=५|चौकार=०|षटकार=०|स्ट्राईक रेट=०}} {{क्रिकेट धावफलक फलंदाज माहिती|खेळाडू= इतर धावा|माहिती= (बा ०, ले.बा. २, वा. ७, नो. २)|धावा='''११'''|चेंडू=|चौकार=|षटकार=|स्ट्राईक रेट=}} {{क्रिकेट धावफलक फलंदाज माहिती|खेळाडू='''एकूण''' |माहिती=(१० गडी ४३.३ षटके)|धावा='''११२'''|चेंडू=|चौकार=|षटकार=|स्ट्राईक रेट=}} {{क्रिकेट धावफलक अंत}} ''गडी बाद होण्याचा क्रम:''' १-१४ (गेल, २.५ ष.), २-१६ (स्मिथ, ५.१ ष.), ३-१६ (ब्राव्हो, ५.४ ष.), ४-५८ (सरवाण, २४.१ ष.), ५-६९ (पोलार्ड, २६.४ ष.), ६-६९ (थॉमस, २६.५ ष.), ७-७१ (सॅमी, २७.२ ष.), ८-७१ (बिशू, २७.५ ष.), ९-१११ (रोच, ४२.२ ष.), १०-११२ (रामपॉल, ४३.३ ष.) {{क्रिकेट धावफलक गोलंदाज माहिती सुरुवात|title={{cr|पाकिस्तान}} गोलंदाजी}} {{क्रिकेट धावफलक गोलंदाज माहिती |गोलंदाज=[[उमर गुल]]|षटके=७|निर्धाव=१|धावा=१३|बळी=१|इकोनॉमी=१.८५}} {{क्रिकेट धावफलक गोलंदाज माहिती |गोलंदाज=[[मोहम्मद हफीझ]]|षटके=१०|निर्धाव=३|धावा=१६|बळी=२|इकोनॉमी=१.६}} {{क्रिकेट धावफलक गोलंदाज माहिती |गोलंदाज=[[वहाब रियाझ]]|षटके=६|निर्धाव=०|धावा=२९|बळी=०|इकोनॉमी=४.८३}} {{क्रिकेट धावफलक गोलंदाज माहिती |गोलंदाज=[[शहीद आफ्रिदी|शहिद आफ्रिदी]]|षटके=९.३|निर्धाव=१|धावा=३०|बळी=४|इकोनॉमी=३.१५}} {{क्रिकेट धावफलक गोलंदाज माहिती |गोलंदाज=[[सईद अजमल]]|षटके=८|निर्धाव=१|धावा=१८|बळी=२|इकोनॉमी=२.२५}} {{क्रिकेट धावफलक गोलंदाज माहिती |गोलंदाज=[[अब्दुल रझाक]]|षटके=३|निर्धाव=१|धावा=४|बळी=१|इकोनॉमी=१.३३}} {{क्रिकेट धावफलक अंत}} === पाकिस्तानचा डाव=== {{क्रिकेट धावफलक सुरुवात|title={{cr|पाकिस्तान}} फलंदाजी}} {{क्रिकेट धावफलक फलंदाज माहिती|खेळाडू='''[[कामरान अक्मल|कामरान अकमल]]'''|माहिती=नाबाद|धावा=४७|चेंडू=६१|चौकार=७|षटकार=०|स्ट्राईक रेट=७७.०४}} {{क्रिकेट धावफलक फलंदाज माहिती|खेळाडू='''[[मोहम्मद हफिझ]]'''|माहिती=नाबाद|धावा=६१|चेंडू=६४|चौकार=१०|षटकार=०|स्ट्राईक रेट=९५.३१}} {{क्रिकेट धावफलक फलंदाज माहिती|खेळाडू= इतर धावा|माहिती= (बा ०, ले.बा. ४, वा. १, नो. ०)|धावा='''५'''|चेंडू=|चौकार=|षटकार=|स्ट्राईक रेट=}} {{क्रिकेट धावफलक फलंदाज माहिती|खेळाडू='''एकूण''' |माहिती=(० गडी २०.५ षटके)|धावा='''११३'''|चेंडू=|चौकार=|षटकार=|स्ट्राईक रेट=}} {{क्रिकेट धावफलक अंत}} ''गडी बाद होण्याचा क्रम:''' ''फलंदाजी केली नाही:''' असद शफिक, युनिस खान, मिस्बाह-उल-हक, उमर अकमल, अब्दुल रझाक, शहिद आफ्रिदी*, उमर गुल, वहाब रियाझ, सईद अजमल {{क्रिकेट धावफलक गोलंदाज माहिती सुरुवात|title={{cr|WIN}} गोलंदाजी}} {{क्रिकेट धावफलक गोलंदाज माहिती |गोलंदाज=[[केमार रोच]]|षटके=५.५|निर्धाव=०|धावा=३९|बळी=०|इकोनॉमी=६.६८}} {{क्रिकेट धावफलक गोलंदाज माहिती |गोलंदाज=[[रवी रामपॉल]]|षटके=५|निर्धाव=१|धावा=२८|बळी=०|इकोनॉमी=५.६}} {{क्रिकेट धावफलक गोलंदाज माहिती |गोलंदाज=[[देवेंद्र बिशू]]|षटके=५|निर्धाव=१|धावा=२४|बळी=०|इकोनॉमी=४.८}} {{क्रिकेट धावफलक गोलंदाज माहिती |गोलंदाज=[[डॅरेन सॅमी]]|षटके=५|निर्धाव=१|धावा=१८|बळी=०|इकोनॉमी=३.६}} {{क्रिकेट धावफलक अंत}} ===इतर माहिती=== * '''नाणेफेक''': वेस्ट इंडीज - फलंदाजी * '''मालिका''' : पाकिस्तान उपांत्य फेरी साठी पात्र * '''सामनावीर''' : [[मोहम्मद हफीझ]] (पाकिस्तान) * '''पंच ''': [[बिली बाउडेन|बिली बॉडेन]] (न्यू झीलंड) आणि [[स्टीव डेविस]] (ऑस्ट्रेलिया) * '''तिसरा पंच ''': [[डॅरील हार्पर]] (ऑस्ट्रेलिया) * '''सामना अधिकारी ''': [[ख्रिस ब्रॉड]] (इंग्लंड) * '''राखीव पंच ''': [[ब्रुस ऑक्सेनफोर्ड]] (ऑस्ट्रेलिया) == विक्रम == * '''विश्वचषक बाद फेरीत १० गड्यांनी विजय''': क्रिकेट विश्वचषकाच्या बाद फेरीत कोणत्याही संघाने १० गड्यांनी विजय मिळवण्याची ही पहिलीच वेळ ठरली. * '''शाहिद आफ्रिदीचा कर्णधार म्हणून विक्रम''': पाकिस्तानचा कर्णधार [[शाहिद आफ्रिदी]] याने या सामन्यात ३० धावांत ४ बळी टिपले. एकाच विश्वचषक स्पर्धेत २१ बळी घेणारा तो पहिला पाकिस्तानी गोलंदाज आणि विश्वचषक इतिहासातील सर्वात यशस्वी कर्णधार-गोलंदाज ठरला. * '''वेस्ट इंडीजची निचांकी धावसंख्या''': विश्वचषक बाद फेरीतील वेस्ट इंडीजची ११२ ही त्या वेळेपर्यंतची सर्वात कमी धावसंख्या ठरली. == बाह्य दुवे == * [http://www.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/current/match/433600.html क्रिकैंफो] == संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:२०११ क्रिकेट विश्वचषक]] o1qu7ui114a0pm918kamnrbazvrvnm8 0 92484 2697504 2692091 2026-07-28T12:44:03Z ~2026-41942-31 185730 /* */ 2697504 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{बदल}} '''लोणारी''' हे हिंदू धर्म व चालीरीती पाळणारे, पूर्वी क्षत्रिय धर्माचे पालन करणारे, छत्रपती शिवाजी महाराजांना मानणारे तसेच शिव व विष्णूची आराधना करणारे लोक आहेत. मुंबई गॅझेटियरच्या नोंदीनुसार लोणारी हे [[मराठा]] जातिधारक आहेत. लोणारी ही हिंदू क्षत्रिय जात मराठा जातीशी संलग्न असून [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेशात]] [[बैतूल]] जिल्ह्यात ते लोणारी कुणबी म्हणून ओळखले जातात. महाराष्ट्रात या जातीला इतर मागासवर्गीय असा (ओबीसीचा) दर्जा आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://mumbaicitysetu.org/castelist_maha.html |title=मुंबईसिटीसेतू.ऑर्ग हे संकेतस्थळ |access-date=2016-06-29 |archive-date=2016-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625045212/http://www.mumbaicitysetu.org/Castelist_Maha.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160625045212/http://www.mumbaicitysetu.org/Castelist_Maha.html |date=2016-06-25 }}</ref> लोणारी समाजात [[चुना]] व [[मीठ]] तसेच [[कोळसा]] बनवणारे मूळचे मराठे पण स्वतंत्र व्यवसाय स्वीकारल्याने त्यांच्यात लोणारी व चुनारी असे प्रकार पडले. जातिविवेक या ग्रंथानुसार लोणारी लोकांचे # शुद्ध लोणारी, # कडू लोणारी, # अक्करमासे लोणारी अशा शाखा आहेत. विविध शाखांमध्ये रोटी व्यवहार आहे, पण बेटी व्यवहार नाही. त्यामुळे हे लोक जेवण एकत्र करू शकतात पण आपआपसात लग्न करू शकत नाहीत. * मुख्यत्वेकरून महाराष्ट्रातील [[जत]],[[कराड]],[[अकोला]], अमरावती, (बुलढाणा, खामगाव, शेगाव, नांदुरा), भुसावळ, रावेर,[[अहमदनगर]], [[औरंगाबाद]], [[कोल्हापूर]] [[जळगाव]], [[जालना]], [[धुळे]], [[नाशिक]], [[पुणे]], [[वाशीम]], [[सांगली]], [[सातारा]], [[सोलापूर]] या जिल्ह्यांत, तसेच [[मुंबई]], [[बारामती]], [[बेळगाव]], [[बैतूल]], [[हैदराबाद]]सारख्या ठिकाणीसुद्धा वास्तव्यास आहे. याशिवाय, गुजरात, मध्य प्रदेश तसेच दक्षिणेकडील आंध्र प्रदेश, कर्नाटक, तमिळनाडूमधेही लोणारी आढळतात. विजयादशमीला ते तलवारी, भाले, घोडे आणि हत्तींची पूजा करतात. अजूनही काही लोक त्यांची स्वतःची संस्कृती बोलतात. स्थलांतरामुळे त्यांना आता मराठा म्हटले जाते आणि मराठी लोक सांस्कृतिकदृष्ट्या मिश्रित झाले आहेत. सध्या, लोणाऱ्यांना लोणारी कुणबी म्हणून ओळखले जाते, जे जेजुरीमध्ये खंडोबाची आणि तुळजापूरमध्ये तुळजा भवानीची पूजा करतात. काही लोणारी कुणबी नागपूर, भंडारा, गोंदिया, चिंदवाडा येथे आढळतात. वास्तविक आनुवंशिकता इतर जातींशी मिसळत नाही जसे की क्षत्रिय सूर्यवंशी लोणारी मराठ्यांची काही आडनाव खोत,करांडे,हिप्परकर, बडवाईक (महाजन), भक्ते (पाटिल), गायधने, कामठे, कापसे, लाडसे, खंडाईत, हिंगणे, गुरवे, मस्के, रुंगे, भांडके, ढोले, कौशल, सिंह, झांझ, कुशाल, शेंडे (महाजन), सांडिल्य, शिंदे, बारस्कर, कुबडे, उपासे, जामकर, खंडागरे, पानसे, पातुरकर खोपडे, भांगे आणि मध्य प्रदेश प्रदेशात बरेच काही लोणारी हे मुघलांशी युद्ध करत करत जेव्हा महाराष्ट्र आले, तेव्हा त्यांच्याकडे काही नाही राहिले होते मग मराठा सरदार जशी रघुजी भोसले त्यांचे मूल भिंभाजी भोसले त्यांनी जमिनी दिल्या आणि पद सोपवले. पण त्यांनी काही शर्ती मंजूर केल्या तुम्ही लोक आमच्या देवी आणि देवाची पूजा करा.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://doi.org/10.4324/9780429348525-42|title=From the Bombay Gazette (30 August 1820)|last=ní Fhlathúin|first=Máire|date=2020-03-19|publisher=Routledge|isbn=978-0-429-34852-5|pages=177–185}}</ref> आणि मराठी संस्कृती मिसळा, जेकी लोणारी सरदारांनी मान्य केले. हे १६ शे मध्ये घडले.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://doi.org/10.4324/9780429348525-42|title=From the Bombay Gazette (30 August 1820)|last=ní Fhlathúin|first=Máire|date=2020-03-19|publisher=Routledge|isbn=978-0-429-34852-5|pages=177–185}}</ref> सेनापती मान सिंग सूर्यवंशी विजनकर (शेंडे) - महाजन मुंढारी गावाची महाजनकी दिली, तेव्हापासून महाजन लावतात आणि राजा रतनसिंग कोतवाले (बडवाईक). देवी रमाकोना या गावाची महाजन की सोपविली. सरदार जातसिंग -भक्ते (पाटिल) देवी रामाकोना या गावाची पाटीलकी भेटली. (अंगरक्षक प्रमुख) विटासिंग मस्के. लोणारी मग ९६ कुळी झाले आणि जे बाकी चे लोणारी होते ते मराठा सैन्यात जाऊन गाजवले. ते आता स्वतःला मराठा असे म्हणतात. ते आता सध्या मराठवाडा आणि पश्चिम महाराष्ट्रात, खानदेश, कोकण मध्ये आहेत. विदर्भातले शेती करून ते कुणबी मनू लागले. आता ते लोणारी कुणबी म्हणून ओळखले जातात. ==लोकसंख्या== लोणारी जातिधारकांची एकूण लोकसंख्या १९०१ सालच्या जनगणनेनुसार १९२२२ इतकी होती. त्यापैकी पुरुष ९६७२ व स्त्रिया ९५५० होत्या. ==जातीचा इतिहास== मल्लाट पुरुष व आवर्त स्त्री यांच्यापासून लोणारी समाज सुरू झाला, असे मानले जाते. लोणारी समाजाचे [[संस्कृत]] नाव "सौमिक" आणि समुद्राच्या पाण्यापासून मीठ बनविणे हा पारंपरिक व्यवसाय असे दिसते. "मूलस्तंभ" नुसार लोणारी हे मूळचे क्षत्रिय असून [[मराठा]] जातीपासून विभक्त झालेले आहेत. काही जणांचे मानणे आहे की लोणारी हे [[लिंगायत]] धर्माचेसुद्धा पालन करत होते कारण त्यांच्या धार्मिक विधी जंगमामार्फत केले जात होते. लिंगायत धर्मीयांशी मिळणारा हा एक छोटासा दुवा आहे. एका मिथकानुसार लोणारी जातीचा उल्लेख हा [[महाभारत|महाभारतात]]सुद्धा आलेला दिसून येतो. "जेंव्हा विदुर [[धृतराष्ट्र]]ाला सल्ला देतो की हे राजन, तू माळ्यासारखा वाग. माळी झाडे लावतो, जगवतो व त्याची फळे चाखतो, तसेच लोणारी झाडे कापतो, जाळतो आणि कोळसा बनवतो"(टीप : त्या काळी लोणारी जात अस्तित्वात असल्याचा तसा अजून कोणताही ठोस पुरावा नाही, कारण लोणारी समाज हा काही शतकापासून मराठ्यांमधून स्वतंत्र झालेले आढळतात) लोणारी जातीत मूल जन्माला आल्यानंतर साधारण वर्षभरात [[धनगर]] त्याचे केस कापी आणि त्या बदल्यात त्याला तांब्याचे नाणे दिले जाई. लोणारी जात पंचायत मानत असत. समाजातील विविध तंटे बखेडे जात पंचायत सोडवीत असे. लोणाऱ्यांमध्ये सारख्या आडनावाच्या कुटुंबात लग्ने जुळत नाहीत. ==कुलदैवत== लोणारी लोकांची विविध कुलदैवते असली तरी, मुख्यत्वे करून [[तुळजापूर|तुळजापूरची]] [[तुळजाभवानी]] आणि [[जेजुरी|जेजुरीचा]] [[खंडोबा]] तसेच सिद्धनाथ आणि दरिदेव ही कुलदैवत आहेत. ==लग्न समारंभ== दोन भाऊ अन्य कुटुंबातील दोन बहिणीशी लग्न करू शकतात. मुलाच्या लग्नाचे तसे निश्चित वय ठरलेले नाही, पण आजकाल हे नियम बदलले आहेत. लग्नापूर्वी शारीरिक संबध निषिद्ध मानले जातात. लग्नाआधी जर एखाद्या मुलीला [[गर्भधारणा]] झाली तर तर संबंधित व्यक्तीशी तिचा विवाह लावणे हे सक्तीचे आहे. लोणारी पुरुष एकच लग्न करू शकतो परंतु जर त्याची पत्‍नी विकलांग झाली किंवा पत्‍नीधर्म निभावण्यास अक्षम ठरली तर तिच्या संमतीने दुसरा विवाह करू शकतो. विवाहानंतर जन्माला आलेल्या प्रत्येक अपत्याची नोंद ठेवण्याचे काम भाट करत असतो. भाटमार्फत सर्व जातींच्या वंशावळी लिहिण्याचे काम आजही केले जाते. एकाच गोत्रात विवाहास परवानगी नाही. लग्न जुळवण्याचे काम साधारणपणे चार पाच मध्यस्थांमार्फत होते व मुलाचा पिता हा मुलीच्या पित्याकडे तशी मागणी घालतो. ब्राम्हणाकडून लग्नाची तिथी व लग्नविधीचे धार्मिक कार्य पार पाडले जाते. मुला-मुलीची पत्रिका बघूनच व गुण जुळवून लग्न पक्के केले जाते. त्यासाठी सुपारी, हळद व कुंकू अशा सौभाग्य अलंकाराने धार्मिक विधी संपन्न होतो. लग्न समारंभाची सुरुवात कुंकू लावणे या कार्यक्रमाने सुरू होते व लग्न चिठ्ठी किंवा लग्नाची तारीख पक्की करणे हा दुसरा कार्यक्रम असतो. त्यानंतर लग्नाच्या आदल्या दिवशी किंवा लग्नाच्या दिवशी देवकार्य म्हणजे सवाद्य देवक काढणे, त्यानंतर हळद लावणे, मग देवकार्य अश्या प्रथा पाळल्या जातात. तसेच पाच पानांनी सीमान्तपूजन केले जाते त्यात आंबा, जांभूळ, उंबर, रुई व शमीची पाने असतात. कन्यादान करून वधुपिता किंवा मोठे काका हा समारंभ पूर्ण करतात त्यात आलेल्या वऱ्हाडींना गोड व रुचकर पण फक्त शाकाहारी जेवण दिले जाते. लग्न लावताना वधुवरांच्या डोक्यावर अक्षता व फुले फेकून मंगलाष्टके म्हणून, सप्तपदी, होम हवन व पूर्ण पूजापाठ करून लग्नविधी पार पडतो. लोणारी लोकांना पुनर्विवाह तसेच घटस्फोट सुद्धा मान्य आहे. ==धर्म== लोणारी [[हिंदू धर्म|हिंदू धर्माला]] तसेच [[छत्रपती शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांना]] मानतात. वारकरी [[वैष्णव]] व [[शैव]] पंथाचा अनुयायी असतो. हिंदू धर्माच्या चालीरीतींप्रमाणे लोणारी लोकांची गणपती, शंकर, विष्णू, लक्ष्मी, भवानी, विठ्ठल आदींवर श्रद्धा असते. तसेच ते नाग, गाय, घोडा, बैल आणि पिंपळ, शमी, आपटा, वड, तुळस, बेल यांना पूजतात. लोणारी हे हिंदू धर्माचा कट्टर अनुयायी असल्याने ते भागवत, रामायण, महाभारत आदी धार्मिक ग्रंथ याचे वाचन करतात. एकादशी, चतुर्थी, सोमवार, मंगळवार, गुरुवार, शुक्रवार, शनिवार व खंडोबाचा रविवार उपवास धरतात. खंडोबा कुलदैवत असणारे लग्नविधी करण्यापूर्वी जागरण गोंधळ करतात. जावळ काढणे, कान टोचणे हे धार्मिक कार्यक्रम करतात. हे सर्व धार्मिक कार्य पौरोहित्य करणारा ब्राह्मणामार्फत केले जाते. लोणारी लोकांना विविध धार्मिक क्षेत्रांना भेटी देणे आवडते. ते पंढरपूर, तुळजापूर, आळंदी येथे सहकुटुंब जात असतात. ==व्यवसाय== पुरातन काळात चुना, मीठ व कोळसा बनवणारी लोणारी जात आता विविध क्षेत्रात प्रावीण्य कमावीत आहे. डॉक्टर, इंजिनिअर, वैज्ञानिक ,वकील, लेखक, संशोधक, उद्योजक, तसेच प्रशासकीय सेवा, लष्करी सेवा, पोलीस दल, क्रीडा विश्व, शिक्षक, प्राध्यापक, चित्रपट उद्योगातील विविध कामे असे सर्व क्षेत्रे आता लोणारी जातिधारकांनी काबीज केली आहेत. ==अन्न व खाणे== लोणारी तसे मुख्यत्वे शाकाहारी, पण बोकडाचे, मेंढीचे, कोंबड्याचे मटण तसेच मासे खाऊ शकतात. ==अंत्यसंस्कार विधी== लोणारे जातीच्या मृत व्यक्तीचे हिंदू धर्माच्या प्रचलित पद्धतीने अंतिम संस्कार केले जातात. मृतदेहाला अग्निसंस्कार व लहान असेल तर पुरणे अशी प्रथा आहे. दहाव्या दिवशी दशक्रिया व तेराव्या दिवशी ज्ञातिबांधवांना जेवण दिले जाते. ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:व्यवसाय]] [[वर्ग:बलुतेदार]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील जाती]] nzh2jn0fh2ekisqlds0pu84w4itwsfj 2697505 2697504 2026-07-28T12:45:27Z ~2026-41942-31 185730 /* */ 2697505 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{बदल}} '''लोणारी''' हे हिंदू धर्म व चालीरीती पाळणारे, पूर्वी क्षत्रिय धर्माचे पालन करणारे, छत्रपती शिवाजी महाराजांना मानणारे तसेच शिव व विष्णूची आराधना करणारे लोक आहेत. मुंबई गॅझेटियरच्या नोंदीनुसार लोणारी हे [[मराठा]] जातिधारक आहेत. लोणारी ही हिंदू क्षत्रिय जात मराठा जातीशी संलग्न असून [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेशात]] [[बैतूल]] जिल्ह्यात ते लोणारी कुणबी म्हणून ओळखले जातात. महाराष्ट्रात या जातीला इतर मागासवर्गीय असा (ओबीसीचा) दर्जा आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://mumbaicitysetu.org/castelist_maha.html |title=मुंबईसिटीसेतू.ऑर्ग हे संकेतस्थळ |access-date=2016-06-29 |archive-date=2016-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625045212/http://www.mumbaicitysetu.org/Castelist_Maha.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160625045212/http://www.mumbaicitysetu.org/Castelist_Maha.html |date=2016-06-25 }}</ref> लोणारी समाजात [[चुना]] व [[मीठ]] तसेच [[कोळसा]] बनवणारे मूळचे मराठे पण स्वतंत्र व्यवसाय स्वीकारल्याने त्यांच्यात लोणारी व चुनारी असे प्रकार पडले. जातिविवेक या ग्रंथानुसार लोणारी लोकांचे # शुद्ध लोणारी, # कडू लोणारी, # अक्करमासे लोणारी अशा शाखा आहेत. विविध शाखांमध्ये रोटी व्यवहार आहे, पण बेटी व्यवहार नाही. त्यामुळे हे लोक जेवण एकत्र करू शकतात पण आपआपसात लग्न करू शकत नाहीत. * मुख्यत्वेकरून महाराष्ट्रातील [[जत]],[[कराड]],[[अकोला]], अमरावती, (बुलढाणा, खामगाव, शेगाव, नांदुरा), भुसावळ, रावेर,[[अहमदनगर]], [[औरंगाबाद]], [[कोल्हापूर]] [[जळगाव]], [[जालना]], [[धुळे]], [[नाशिक]], [[पुणे]], [[वाशीम]], [[सांगली]], [[सातारा]], [[सोलापूर]] या जिल्ह्यांत, तसेच [[मुंबई]], [[बारामती]], [[बेळगाव]], [[बैतूल]], [[हैदराबाद]]सारख्या ठिकाणीसुद्धा वास्तव्यास आहे. याशिवाय, गुजरात, मध्य प्रदेश तसेच दक्षिणेकडील आंध्र प्रदेश, कर्नाटक, तमिळनाडूमधेही लोणारी आढळतात. विजयादशमीला ते तलवारी, भाले, घोडे आणि हत्तींची पूजा करतात. अजूनही काही लोक त्यांची स्वतःची संस्कृती बोलतात. स्थलांतरामुळे त्यांना आता मराठा म्हटले जाते आणि मराठी लोक सांस्कृतिकदृष्ट्या मिश्रित झाले आहेत. सध्या, लोणाऱ्यांना लोणारी कुणबी म्हणून ओळखले जाते, जे जेजुरीमध्ये खंडोबाची आणि तुळजापूरमध्ये तुळजा भवानीची पूजा करतात. काही लोणारी कुणबी नागपूर, भंडारा, गोंदिया, चिंदवाडा येथे आढळतात. वास्तविक आनुवंशिकता इतर जातींशी मिसळत नाही जसे की क्षत्रिय सूर्यवंशी लोणारी मराठ्यांची काही आडनाव [[खोत]],[[करांडे]],हिप्परकर, बडवाईक (महाजन), भक्ते (पाटिल), गायधने, कामठे, कापसे, लाडसे, खंडाईत, हिंगणे, गुरवे, मस्के, रुंगे, भांडके, ढोले, कौशल, सिंह, झांझ, कुशाल, शेंडे (महाजन), सांडिल्य, शिंदे, बारस्कर, कुबडे, उपासे, जामकर, खंडागरे, पानसे, पातुरकर खोपडे, भांगे आणि मध्य प्रदेश प्रदेशात बरेच काही लोणारी हे मुघलांशी युद्ध करत करत जेव्हा महाराष्ट्र आले, तेव्हा त्यांच्याकडे काही नाही राहिले होते मग मराठा सरदार जशी रघुजी भोसले त्यांचे मूल भिंभाजी भोसले त्यांनी जमिनी दिल्या आणि पद सोपवले. पण त्यांनी काही शर्ती मंजूर केल्या तुम्ही लोक आमच्या देवी आणि देवाची पूजा करा.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://doi.org/10.4324/9780429348525-42|title=From the Bombay Gazette (30 August 1820)|last=ní Fhlathúin|first=Máire|date=2020-03-19|publisher=Routledge|isbn=978-0-429-34852-5|pages=177–185}}</ref> आणि मराठी संस्कृती मिसळा, जेकी लोणारी सरदारांनी मान्य केले. हे १६ शे मध्ये घडले.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://doi.org/10.4324/9780429348525-42|title=From the Bombay Gazette (30 August 1820)|last=ní Fhlathúin|first=Máire|date=2020-03-19|publisher=Routledge|isbn=978-0-429-34852-5|pages=177–185}}</ref> सेनापती मान सिंग सूर्यवंशी विजनकर (शेंडे) - महाजन मुंढारी गावाची महाजनकी दिली, तेव्हापासून महाजन लावतात आणि राजा रतनसिंग कोतवाले (बडवाईक). देवी रमाकोना या गावाची महाजन की सोपविली. सरदार जातसिंग -भक्ते (पाटिल) देवी रामाकोना या गावाची पाटीलकी भेटली. (अंगरक्षक प्रमुख) विटासिंग मस्के. लोणारी मग ९६ कुळी झाले आणि जे बाकी चे लोणारी होते ते मराठा सैन्यात जाऊन गाजवले. ते आता स्वतःला मराठा असे म्हणतात. ते आता सध्या मराठवाडा आणि पश्चिम महाराष्ट्रात, खानदेश, कोकण मध्ये आहेत. विदर्भातले शेती करून ते कुणबी मनू लागले. आता ते लोणारी कुणबी म्हणून ओळखले जातात. ==लोकसंख्या== लोणारी जातिधारकांची एकूण लोकसंख्या १९०१ सालच्या जनगणनेनुसार १९२२२ इतकी होती. त्यापैकी पुरुष ९६७२ व स्त्रिया ९५५० होत्या. ==जातीचा इतिहास== मल्लाट पुरुष व आवर्त स्त्री यांच्यापासून लोणारी समाज सुरू झाला, असे मानले जाते. लोणारी समाजाचे [[संस्कृत]] नाव "सौमिक" आणि समुद्राच्या पाण्यापासून मीठ बनविणे हा पारंपरिक व्यवसाय असे दिसते. "मूलस्तंभ" नुसार लोणारी हे मूळचे क्षत्रिय असून [[मराठा]] जातीपासून विभक्त झालेले आहेत. काही जणांचे मानणे आहे की लोणारी हे [[लिंगायत]] धर्माचेसुद्धा पालन करत होते कारण त्यांच्या धार्मिक विधी जंगमामार्फत केले जात होते. लिंगायत धर्मीयांशी मिळणारा हा एक छोटासा दुवा आहे. एका मिथकानुसार लोणारी जातीचा उल्लेख हा [[महाभारत|महाभारतात]]सुद्धा आलेला दिसून येतो. "जेंव्हा विदुर [[धृतराष्ट्र]]ाला सल्ला देतो की हे राजन, तू माळ्यासारखा वाग. माळी झाडे लावतो, जगवतो व त्याची फळे चाखतो, तसेच लोणारी झाडे कापतो, जाळतो आणि कोळसा बनवतो"(टीप : त्या काळी लोणारी जात अस्तित्वात असल्याचा तसा अजून कोणताही ठोस पुरावा नाही, कारण लोणारी समाज हा काही शतकापासून मराठ्यांमधून स्वतंत्र झालेले आढळतात) लोणारी जातीत मूल जन्माला आल्यानंतर साधारण वर्षभरात [[धनगर]] त्याचे केस कापी आणि त्या बदल्यात त्याला तांब्याचे नाणे दिले जाई. लोणारी जात पंचायत मानत असत. समाजातील विविध तंटे बखेडे जात पंचायत सोडवीत असे. लोणाऱ्यांमध्ये सारख्या आडनावाच्या कुटुंबात लग्ने जुळत नाहीत. ==कुलदैवत== लोणारी लोकांची विविध कुलदैवते असली तरी, मुख्यत्वे करून [[तुळजापूर|तुळजापूरची]] [[तुळजाभवानी]] आणि [[जेजुरी|जेजुरीचा]] [[खंडोबा]] तसेच सिद्धनाथ आणि दरिदेव ही कुलदैवत आहेत. ==लग्न समारंभ== दोन भाऊ अन्य कुटुंबातील दोन बहिणीशी लग्न करू शकतात. मुलाच्या लग्नाचे तसे निश्चित वय ठरलेले नाही, पण आजकाल हे नियम बदलले आहेत. लग्नापूर्वी शारीरिक संबध निषिद्ध मानले जातात. लग्नाआधी जर एखाद्या मुलीला [[गर्भधारणा]] झाली तर तर संबंधित व्यक्तीशी तिचा विवाह लावणे हे सक्तीचे आहे. लोणारी पुरुष एकच लग्न करू शकतो परंतु जर त्याची पत्‍नी विकलांग झाली किंवा पत्‍नीधर्म निभावण्यास अक्षम ठरली तर तिच्या संमतीने दुसरा विवाह करू शकतो. विवाहानंतर जन्माला आलेल्या प्रत्येक अपत्याची नोंद ठेवण्याचे काम भाट करत असतो. भाटमार्फत सर्व जातींच्या वंशावळी लिहिण्याचे काम आजही केले जाते. एकाच गोत्रात विवाहास परवानगी नाही. लग्न जुळवण्याचे काम साधारणपणे चार पाच मध्यस्थांमार्फत होते व मुलाचा पिता हा मुलीच्या पित्याकडे तशी मागणी घालतो. ब्राम्हणाकडून लग्नाची तिथी व लग्नविधीचे धार्मिक कार्य पार पाडले जाते. मुला-मुलीची पत्रिका बघूनच व गुण जुळवून लग्न पक्के केले जाते. त्यासाठी सुपारी, हळद व कुंकू अशा सौभाग्य अलंकाराने धार्मिक विधी संपन्न होतो. लग्न समारंभाची सुरुवात कुंकू लावणे या कार्यक्रमाने सुरू होते व लग्न चिठ्ठी किंवा लग्नाची तारीख पक्की करणे हा दुसरा कार्यक्रम असतो. त्यानंतर लग्नाच्या आदल्या दिवशी किंवा लग्नाच्या दिवशी देवकार्य म्हणजे सवाद्य देवक काढणे, त्यानंतर हळद लावणे, मग देवकार्य अश्या प्रथा पाळल्या जातात. तसेच पाच पानांनी सीमान्तपूजन केले जाते त्यात आंबा, जांभूळ, उंबर, रुई व शमीची पाने असतात. कन्यादान करून वधुपिता किंवा मोठे काका हा समारंभ पूर्ण करतात त्यात आलेल्या वऱ्हाडींना गोड व रुचकर पण फक्त शाकाहारी जेवण दिले जाते. लग्न लावताना वधुवरांच्या डोक्यावर अक्षता व फुले फेकून मंगलाष्टके म्हणून, सप्तपदी, होम हवन व पूर्ण पूजापाठ करून लग्नविधी पार पडतो. लोणारी लोकांना पुनर्विवाह तसेच घटस्फोट सुद्धा मान्य आहे. ==धर्म== लोणारी [[हिंदू धर्म|हिंदू धर्माला]] तसेच [[छत्रपती शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांना]] मानतात. वारकरी [[वैष्णव]] व [[शैव]] पंथाचा अनुयायी असतो. हिंदू धर्माच्या चालीरीतींप्रमाणे लोणारी लोकांची गणपती, शंकर, विष्णू, लक्ष्मी, भवानी, विठ्ठल आदींवर श्रद्धा असते. तसेच ते नाग, गाय, घोडा, बैल आणि पिंपळ, शमी, आपटा, वड, तुळस, बेल यांना पूजतात. लोणारी हे हिंदू धर्माचा कट्टर अनुयायी असल्याने ते भागवत, रामायण, महाभारत आदी धार्मिक ग्रंथ याचे वाचन करतात. एकादशी, चतुर्थी, सोमवार, मंगळवार, गुरुवार, शुक्रवार, शनिवार व खंडोबाचा रविवार उपवास धरतात. खंडोबा कुलदैवत असणारे लग्नविधी करण्यापूर्वी जागरण गोंधळ करतात. जावळ काढणे, कान टोचणे हे धार्मिक कार्यक्रम करतात. हे सर्व धार्मिक कार्य पौरोहित्य करणारा ब्राह्मणामार्फत केले जाते. लोणारी लोकांना विविध धार्मिक क्षेत्रांना भेटी देणे आवडते. ते पंढरपूर, तुळजापूर, आळंदी येथे सहकुटुंब जात असतात. ==व्यवसाय== पुरातन काळात चुना, मीठ व कोळसा बनवणारी लोणारी जात आता विविध क्षेत्रात प्रावीण्य कमावीत आहे. डॉक्टर, इंजिनिअर, वैज्ञानिक ,वकील, लेखक, संशोधक, उद्योजक, तसेच प्रशासकीय सेवा, लष्करी सेवा, पोलीस दल, क्रीडा विश्व, शिक्षक, प्राध्यापक, चित्रपट उद्योगातील विविध कामे असे सर्व क्षेत्रे आता लोणारी जातिधारकांनी काबीज केली आहेत. ==अन्न व खाणे== लोणारी तसे मुख्यत्वे शाकाहारी, पण बोकडाचे, मेंढीचे, कोंबड्याचे मटण तसेच मासे खाऊ शकतात. ==अंत्यसंस्कार विधी== लोणारे जातीच्या मृत व्यक्तीचे हिंदू धर्माच्या प्रचलित पद्धतीने अंतिम संस्कार केले जातात. मृतदेहाला अग्निसंस्कार व लहान असेल तर पुरणे अशी प्रथा आहे. दहाव्या दिवशी दशक्रिया व तेराव्या दिवशी ज्ञातिबांधवांना जेवण दिले जाते. ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:व्यवसाय]] [[वर्ग:बलुतेदार]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील जाती]] hio49v9hxpiknfaqpasf7d7ui3xdqoj 0 119865 2697621 2232591 2026-07-29T05:22:39Z Dharmadhyaksha 28394 Dharmadhyaksha ने लेख [[गुरगांव विभाग]] वरुन [[गुरुग्राम विभाग]] ला हलविला: नवे नाव 2232591 wikitext text/x-wiki [[हरियाणा|हरियाणा राज्याचे]] प्रशासकीय विभाग सहा आहेत. त्यापैकी गुरगांव विभाग एक आहे. या विभागात खालील जिल्हे येतात. * [[महेंद्रगढ जिल्हा|महेंद्रगढ]] * [[गुरगांव जिल्हा|गुरगांव]] * [[रेवारी जिल्हा|रेवारी]] ==हे पहा== * [[हरियाणामधील जिल्हे]] {{हरियाणा - जिल्हे}} [[वर्ग:हरियाणा]] [[वर्ग:हरियाणामधील विभाग]] 12ailommcd79uyv7etf1sf4eacszrhx 2697624 2697621 2026-07-29T05:24:35Z Dharmadhyaksha 28394 {{माहिती संचिका}} 2697624 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''गुरुग्राम विभाग''' किंवा '''गुरगांव विभाग''' हा [[हरियाणा|हरियाणा राज्याचे]] सहा प्रशासकीय विभागांपैकी एक आहे. या विभागात खालील जिल्हे येतात. * [[महेंद्रगढ जिल्हा]] * [[गुरुग्राम जिल्हा]] * [[रेवारी जिल्हा]] ==हे पहा== * [[हरियाणामधील जिल्हे]] {{हरियाणा - जिल्हे}} [[वर्ग:हरियाणा]] [[वर्ग:हरियाणामधील विभाग]] r05gkhtq5xfaaaajiwtzt6d4oiyz7qo 0 158770 2697575 2681753 2026-07-28T21:30:19Z अभय नातू 206 /* इतिहास */ 2697575 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''ताज कोनेमारा''' हे पचंतारांकित आणि आलिशान हॉटेल [[भारत|भारतातील]] [[चेन्नई]] शहरात आहे. ताज समूहाचे हे हॉटेल चेन्नईमधील सगळ्यात जुन्या हॉटेलांपैकी एक आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.worldviewtours.com/hotels-pdfs/deluxehotels.pdf|प्रकाशक=वर्ल्डवाईड टूर्स|दिनांक=६ ऑक्टोबर २०१२|title=डीलक्‍स – इंडिया हॉटेल्स|भाषा=इंग्लिश|accessdate=2014-05-17|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204941/http://www.worldviewtours.com/hotels-pdfs/deluxehotels.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.hindu.com/2008/08/26/stories/2008082650450200.htm|प्रकाशक=द हिंदू (चेन्नई : द हिंदू).२६ ऑगस्ट २००८|दिनांक=३ डिसेंबर २०११|title=ताज कॉनेमेरा हा आपल्या परंपरेचा नमुना|भाषा=इंग्लिश|accessdate=2014-05-17|archive-date=2008-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080828171104/http://www.hindu.com/2008/08/26/stories/2008082650450200.htm|url-status=dead}}</ref> ==इतिहास== {{बदल}} १८५४ मध्ये त्रिपलीकेनच्या राठीनावेलू मुदलियार यांच्या मालकीचे असलेले हे हॉटेल पूर्वी 'इम्पिरियल' या नावाने ओळखले जात होते. १८८६ मध्ये त्याचे नामकरण 'अल्बनी' असे करण्यात आले. या हॉटेलला त्यानंतरच्या पिढीतील मुदलियार बंधूंनी भाड्याने चालवायला घेतले. १८८१-१८८६ च्या सुमारास [[आयर्लंड]]मधील कोनेमाराचे बारॉन आणि [[तमिळनाडूचे राज्यपाल|मद्रासचे राज्यपाल]] रॉबर्ट बोर्क यांच्या नावावरून या हॉटेलचे नामकरण 'कॉनेमारा' असे करण्यात आले. १८८९-१८९० मध्ये हे हॉटेल 'द कॉनेमारा' या नावाने प्रसिद्धीस आले..<ref>{{स्रोत बातमी|first=कतारीआ|last=दयानंद|दुवा=http://www.cmdachennai.gov.in/pdfs/seminar_heritage_buildings/Inaugural_Session.pdf|प्रकाशक=चेन्नई मेट्रोपोलिटन डेव्हलपमेंट अथॉरिटी|दिनांक=६ ऑक्टोबर २०१२|title=उद्घाटन समारंभ|भाषा=इंग्लिश|accessdate=2014-05-17|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204335/http://www.cmdachennai.gov.in/pdfs/seminar_heritage_buildings/Inaugural_Session.pdf|url-status=dead}}</ref>.<ref>{{स्रोत बातमी|first=चॅको|last=फिलिप (जानेवारी २०११)|दुवा=http://www.tata.com/media/interviewsinside/h7cnitSNKho=/TLYVr3YPkMU=|प्रकाशक=टाटा|दिनांक=६ ऑक्टोबर २०१२|title=चेन्नईच्या शिरपेचात नवीन तुरा|भाषा=इंग्लिश|accessdate=2014-05-17|archive-date=2014-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018202544/http://www.tata.com/media/interviewsinside/h7cnitSNKho=/TLYVr3YPkMU=|url-status=dead}}</ref> नंतर ते स्पेंसर कंपनीच्या मालकीचे बनले. १८९१ मध्ये अण्णा सर्कलजवळ एक छोटेखानी दुकान असलेल्या युजीन ऑकशॉट यांनी हे हॉटेल खरेदी केले आणि ९ एकरांच्या परिसरात एक मोठे [[वस्तुभांडार]] (डिपार्टमेंटल स्टोअर) बांधले. १९३० मध्ये स्पेंसरचे संचालक जेम्स स्टीव्हन यांनी या हॉटेलचे आधुनिकीकरण करण्याचे ठरवले आणि त्यानुसार १९३४ पासून या कामाला सुरुवात केली. १९३७ पर्यंत आधुनिकीकरणाचे काम पूर्ण झाले..<ref>{{स्रोत बातमी|first=हरीप्रिया|last=व्हि. (२५ ऑगस्ट २००८)|दुवा=http://www.goergo.in/?p=2212|प्रकाशक=टाटा|दिनांक=३ डिसेंबर २०११|title=मुळांपर्यंतचा शोध|भाषा=इंग्लिश|accessdate=2014-05-17|archive-date=2012-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308033209/http://www.goergo.in/?p=2212|url-status=dead}}</ref> १९३७ मध्ये जेव्हा ते पुन्हा सुरू झाले, त्यावेळी त्याचा कायापालट झालेला होता..<ref>{{स्रोत बातमी|first=सितालक्ष्मी|last=के.आर (५ ऑगस्ट २००६)|दुवा=http://www.hindu.com/pp/2006/08/05/stories/2006080500190400.htm|प्रकाशक=द हिंदू|title=चेन्नईच्या इमारतीचा कायापालट|भाषा=इंग्लिश|accessdate=2014-05-17|archive-date=2008-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20081204104825/http://www.hindu.com/pp/2006/08/05/stories/2006080500190400.htm|url-status=dead}}</ref>.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://madrasmusings.com/Vol%2019%20No%206/do_chennais_art_deco_buildings_have_a_future.html|प्रकाशक=मद्रास म्युझिंग्स १४ (६) १-१५ जुलै २००९|title=चेन्नईच्या कलात्मक इमारतीचे भविष्य काय?|दिनांक=२३ सप्टेंबर २०१२|भाषा=इंग्लिश|accessdate=2014-05-17|archive-date=2016-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160419165046/http://madrasmusings.com/Vol%2019%20No%206/do_chennais_art_deco_buildings_have_a_future.html|url-status=dead}}</ref> या हॉटेलच्या इमारतीचा नवा विस्तार आणि जलतरण तलावाचा आराखडा प्रसिद्ध श्रीलंकन [[वास्तुरचनाकार]] [[जॉफ्री बावा]] यांनी १९७४ मध्ये तयार केला होता.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Travel/A-walk-through-the-Taj-Connemara/article16886470.ece|title=A walk through the Taj Connemara|publisher=The Hindu|access-date=2026-07-28}}</ref> १९८४ मध्ये [[ताज हॉटेल्स|ताज समूहाने]] हे हॉटेल कराराअंतर्गत ताब्यात घेतले.<ref>{{Cite web|url=https://www.tajhotels.com/en-in/taj/taj-connemara-chennai/|title=Taj Connemara History|publisher=Taj Hotels|access-date=2026-07-28}}</ref> २००८ मध्ये इतिहासकार एस. मुथिहा यांनी या हॉटेलविषयी 'मद्रासची परंपरा: चेन्नई - ताज कॉनेमारा' हे पुस्तक लिहिले.<ref>{{Cite book|last=Muthiah|first=S.|title=Madras That Is Chennai: Taj Connemara|year=2008|publisher=Tranquebar Press}}</ref> १८८० पासून इम्पिरियल या नावाने या हॉटेलची जाहिरात करण्यात आली होती. "विशाल जागा... अतिशय थंड आणि सर्व सोयी-सुविधांनी युक्त" आणि "मेसर्स मॅकडोनाल्ड अँड कंपनीकडून मिळणाऱ्या सुप्रसिद्ध मद्यांचे ठिकाण" असे वर्णन या हॉटेलविषयी करण्यात आले होते.<ref>{{Cite book|last=Muthiah|first=S.|title=Madras That Is Chennai: Taj Connemara|year=2008|publisher=Tranquebar Press}}</ref> १९३९ पासूनच्या जुन्या [[चेन्नई|मद्रास]] शहरातील इमारती, हॉटेलच्या आजूबाजूचा परिसर आणि हॉटेलच्या आतील भागाची दुर्मीळ छायाचित्रे या पुस्तकात वाचकांसाठी उपलब्ध करून देण्यात आली आहेत.<ref>{{Cite book|last=Muthiah|first=S.|title=Madras That Is Chennai: Taj Connemara|year=2008|publisher=Tranquebar Press}}</ref> मुथिहा यांच्या मते, ब्रिटिशांनी या हॉटेलला जगातील सर्वोत्कृष्ट हॉटेलांपैकी एक म्हणून नावाजले होते.<ref>{{Cite book|last=Muthiah|first=S.|title=Madras That Is Chennai: Taj Connemara|year=2008|publisher=Tranquebar Press}}</ref> सप्टेंबर २०१० मध्ये हे हॉटेल 'विवान्ता बाय ताज - कॉनेमारा, चेन्नई' या नावाने पुनर्नामंकीत झाले.<ref>{{Cite web|url=https://www.tajhotels.com/en-in/taj/taj-connemara-chennai/|title=Vivanta by Taj Connemara Rebranding|publisher=Taj Hotels|access-date=2026-07-28}}</ref> ==स्थळ== या हॉटेलमध्ये १५० खोल्या असून १४१ मोठया खोल्या व ९ विशाल कक्ष आहेत. सभा घेण्यासाठी ५ सभागृह असून ४०० लोक एकाच वेळी बसू शकतील असे एक नृत्यगृह आणि ६०० लोक एकाच वेळी पेयपान करु शकतील अशा विशाल सभागृहाची व्यवस्था करून दिलेली आहे. येथील कॉन्फरन्स रुम मध्ये एका वेळी ३० लोकांची बसण्याची सोय केलेली आहे. या हॉटेलमध्ये वरांडा हे २४ तास कॉफीची सोय उपलब्ध असलेले तसेच भारतीय, खंडीय, चीनी आणि थाय अन्नपदार्थ उपलब्ध असलेले रेस्टांरंट आहे. ओकशॉट बारमध्ये विदेशी मदय , स्पिरीटस , वाईन्स , बिअर आणि हलका नाश्ता उपलब्ध आहे. रेनट्री या खुल्या आकाशाखालील रेस्टॉरंटमध्ये दिले जाणारे खादयपदार्थ दक्षिण भारतीय सांस्कृतिचा वारसा दाखवून देतात. यामध्ये एक्झुक्यूटीव्ह जेवणाची सुध्या स्वतंत्र व्यवस्था आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.cleartrip.com/hotels/info/vivanta-by-taj-connemara-40258|प्रकाशक=क्लियर ट्रिप डॉट कॉम |title=ताज कॉनेमारा हॉटेल|भाषा=इंग्लिश}}</ref> ==पुर्नरचना== २००४ मध्ये ताज समूहाने या हॉटेलमधील ६५ खोल्या पुर्नरचित केलेल्या आहेत. <ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2004-02-09/news/27377006_1_taj-business-hotels-jyoti-narang-taj-group|प्रकाशक=द टाईम्स ऑफ इंडिया (चेन्नई : द टाईम्स ग्रुप.)|title=ताजने कॉनेमाराचो चेहरामोहरा बदलला|दिनांक=९ फेब्रुवारी २००४|भाषा=इंग्लिश|accessdate=2014-05-17|archive-date=2014-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20141019061844/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2004-02-09/news/27377006_1_taj-business-hotels-jyoti-narang-taj-group|url-status=dead}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी|2}} [[वर्ग:चेन्नईतील पंचतारांकित हॉटेल्स]] h4l4ko1t0f3g746oiff8v89afaszsvx 10 163025 2697651 2693740 2026-07-29T11:09:29Z Dharmadhyaksha 28394 2697651 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = भारतामधील जिल्हे |title = भारताच्या [[भारताची राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश|राज्यांमधील]] [[भारतातील जिल्ह्यांची यादी|जिल्हे]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = {{flagicon|India|size=64px}} |group1 = राज्य |list1 = * [[आंध्र प्रदेशमधील जिल्हे|आंध्र प्रदेश]] * [[अरुणाचल प्रदेशमधील जिल्हे|अरुणाचल प्रदेश]] * [[आसाममधील जिल्हे|आसाम]] * [[बिहारमधील जिल्हे|बिहार]] * [[छत्तीसगढमधील जिल्हे|छत्तीसगढ]] * [[गोव्यामधील जिल्हे|गोवा]] * [[गुजरातमधील जिल्हे|गुजरात]] * [[हरियाणामधील जिल्हे|हरियाणा]] * [[हिमाचल प्रदेशमधील जिल्हे|हिमाचल प्रदेश]] * [[झारखंडमधील जिल्हे|झारखंड]] * [[कर्नाटकमधील जिल्हे|कर्नाटक]] * [[केरळमधील जिल्हे|केरळ]] * [[मध्य प्रदेशमधील जिल्हे|मध्य प्रदेश]] * [[महाराष्ट्रामधील जिल्हे|महाराष्ट्र]] * [[मणिपूरमधील जिल्हे|मणिपूर]] * [[मेघालयमधील जिल्हे|मेघालय]] * [[मिझोरममधील जिल्हे|मिझोरम]] * [[नागालँडमधील जिल्हे|नागालँड]] * [[ओडिशामधील जिल्हे|ओडिशा]] * [[पंजाबमधील जिल्हे|पंजाब]] * [[राजस्थानमधील जिल्हे|राजस्थान]] * [[सिक्कीममधील जिल्हे|सिक्कीम]] * [[तमिळनाडूमधील जिल्हे|तमिळनाडू]] * [[तेलंगणामधील जिल्हे|तेलंगणा]] * [[त्रिपुरामधील जिल्हे|त्रिपुरा]] * [[उत्तर प्रदेशमधील जिल्हे|उत्तर प्रदेश]] * [[उत्तराखंडमधील जिल्हे|उत्तराखंड]] * [[पश्चिम बंगालमधील जिल्हे|पश्चिम बंगाल]] |group2 = केंद्रशासित प्रदेश |list2 = * [[जम्मू आणि काश्मीरमधील जिल्हे|जम्मू आणि काश्मीर]] * [[दिल्लीमधील जिल्हे|दिल्ली]] * [[अंदमान आणि निकोबार बेटांमधील जिल्हे|अंदमान आणि निकोबार बेटे]] * [[लडाखमधील जिल्हे|लडाख]] |group3 = इतर |list3 = * [[भारताची राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश]] * [[भारताचे स्वायत्त प्रशासकीय विभाग]] }} <noinclude> {{collapsible option}} [[वर्ग:भारतीय मार्गक्रमण साचे]] [[वर्ग:भारतामधील जिल्हे|*]] </noinclude> gpy1tdb8x4p250hs1vrflw5mda3p7wv 0 165419 2697512 2681737 2026-07-28T13:29:32Z अभय नातू 206 /* सध्याचा ताफा */ 2697512 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमान सेवा | नाव = एरएशिया | चित्र = AirAsia New Logo.svg | चित्र_आकारमान = 200 px | IATA = AK | ICAO = AXM | callsign = RED CAP | स्थापना = १९९३ | सुरुवात = १८ नोव्हेंबर १९९६ | बंद = | विमानतळ = [[क्वालालंपूर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] ([[क्वालालंपूर]]) | मुख्य_शहरे = [[सिंगापूर चांगी विमानतळ]] ([[सिंगापूर]]) | फ्रिकवंट_फ्लायर = | एलायंस = | उपकंपन्या = <div> * [[एरएशिया इंडिया]] * एरएशिया एक्स * एरएशिया झेस्ट * इंडोनेशिया एरएशिया * इंडोनेशिया एरएशिया एक्स * फिलिपाईन्स एरएशिया * थाई एरएशिया * थाई एरएशिया एक्स * एरएशिया जपान | विमान संख्या = १६९ | मुख्य कंपनी = | ब्रीदवाक्य = ''Now Everyone Can Fly'' | मुख्यालय = [[क्वालालंपूर]], [[मलेशिया]] | मुख्य व्यक्ती = टोनी फर्नांडिस | संकेतस्थळ = [http://www.airasia.com/ www.airasia.com] }} [[चित्र:Airbus A320-216, AirAsia JP6916008.jpg|250 px|इवलेसे|[[हाँग काँग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]ाकडे चाललेले एरएशियाचे [[एरबस ए३२०]] विमान]] '''एरएशिया''' ही [[आग्नेय आशिया]]च्या [[मलेशिया]] देशामधील कमी दरात विमानसेवा पुरवणारी एक विमान वाहतूक कंपनी आहे. [[भारत]]ासह [[आशिया]]मधील अनेक देशांमध्ये उपकंपन्या चालवणाऱ्या एरएशियाद्वारे २२ देशांमधील सुमारे १०० शहरांमध्ये प्रवासी विमानसेवा पुरवली जाते. सरासरी ०.०२३ [[अमेरिकन डॉलर]] प्रति किलोमीटर इतक्या कमी दरात विमानप्रवास उपलब्ध करून देणारी एरएशिया जगातील सर्वात स्वस्त विमानसेवा आहे. नोव्हेंबर १९९६ मध्ये एरएशियाची विमानसेवा चालू झाली. २ डिसेंबर २००१ रोजी ११ दशलक्ष डॉलर्स इतक्या रकमेने कर्जबाजारी झालेली एरएशिया कंपनी मलेशियन उद्योगपती टोनी फर्नांडिस ह्याने १ [[मलेशियन रिंगिट]] ह्या किंमतीस विकत घेतली. फर्नांडिसने कंपनीमध्ये मोठ्या सुधारणा घडवून आणल्या व एरएशियाला पुन्हा नफ्याच्या मार्गावर नेले. एरएशियाने [[मलेशिया एरलाइन्स]] ह्या प्रतिस्पर्धी कंपनीचे वर्चस्व कमी करण्यासाठी अनेक नवे मार्ग चालू केले व प्रवासदरांमध्ये लक्षणीय घट केली. २००३ साली एरएशियाने आंतरराष्ट्रीय विमानसेवेस प्रारंभ केला. एरएशियाचे आसपासच्या प्रदेशांमध्ये संलग्न विमान कंपन्यांचे जाळे आहे. यामध्ये [[थाई एरएशिया]], [[इंडोनेशिया एरएशिया]], [[फिलिपिन्स एरएशिया]] आणि [[एरएशिया कंबोडिया]] या कंपन्या आहेत. या कंपन्यांचे तळ अनुक्रमे [[डॉन मुएंग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बँकॉक]], [[सोकर्णो-हट्टा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|जकार्ता]], [[निनॉय एक्विनो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मनिला]] आणि [[पनोम पेन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पनोम पेन]] या शहरांमध्ये आहेत. [[एरएशिया एक्स]] ही उपकंपनी प्रामुख्याने लांब पल्ल्यांच्या मार्गांवर सेवा देते. प्रवासी सेवांव्यतिरिक्त एरएशिया ''टेलिपोर्ट'' नावाचा मालवाहतूक विभाग चालवतेते. एकत्रितपणे या विमान कंपन्या दक्षिण-पूर्व आशियाला आशियाच्या इतर भागांशी, ऑस्ट्रेलिया, आफ्रिका आणि मध्यपूर्वेशी जोडणारे एक विस्तृत जाळे तयार करतात. == उपकंपन्या == === एरएशिया इंडिया === {{मुख्य|एरएशिया इंडिया}} [[भारत सरकार]]ने नागरी उड्डाण क्षेत्रामध्ये परकीय थेट गुंतवणूकीस परवानगी दिल्यानंतर ऑक्टोबर २०१२ मध्ये एरएशियाने भारतामध्ये विमानसेवा चालू करण्याची प्रक्रिया सुरू केली. १९ फेब्रुवारी २०१३ रोजी एर एशियाचा 49 %, [[टाटा उद्योगसमूह]]ाचा 30%, आणि टेलेस्ट्रा ट्रेडप्लसचा 21% वाटा असलेली एरएशिया इंडिया नावाची कंपनी स्थापन करण्यात आली. [[बंगळूर]]च्या [[केंपेगौडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] येथे प्रमुख हब असलेल्या एरएशिया इंडियाच्या विमानसेवेस १२ जून २०१४ रोजी प्रारंभ झाला. == विमानताफा == === सध्याचा ताफा === [[File:21-SEP-2022 - 3K684 KUL-SIN (A320 - 9V-JSJ) (04).jpg|thumb|सप्टेंबर २०२२ मध्ये [[क्वालालंपूर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|केएलआयए टर्मिनल २]] वर एरएशियाच्या एरबस ए३२० विमानांची रांग]] ऑगस्ट २०२५मध्ये एरएशिया खालील विमानांचा वापर करीत होती:<ref>{{cite magazine |title=Global Airline Guide 2025 - AirAsia |magazine=Airliner World |date=September 2025 |page=66}}</ref> {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; text-align:center" |+ एरएशियाचा ताफा |- ! विमान !! सेवेमध्ये !! खरेदीवर !! प्रवासी संख्या !! नोंदी |- |rowspan="2"| [[एरबस ए३२०-२००]] |rowspan="2"| ६९ |rowspan="2"| &mdash; | १८० |rowspan="2"| ४ माजी [[मायएरलाइन]] विमाने |- | १८६ |- | [[एरबस ए३२० निओ]] | २९ | &mdash; | १८६ | |- | [[एरबस ए३२१ एलआर]] | &mdash; | ३६ | ठरायचे आहे | २०२५ पासून मिळणार आहेत.<ref>{{Cite news |title=A321LR joins AirAsia's Airbus order book |url=https://theedgemalaysia.com/node/702000 |work=The Edge Malaysia |date=22 February 2024 |archive-date=10 May 2024 |access-date=22 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510072442/https://theedgemalaysia.com/node/702000 |url-status=dead }}</ref> |- | [[एरबस ए३२१ एक्सएलआर]] | --- | ५०<ref>{{Cite web |date=2025-07-05 |title=Long-range jet deal to revive AirAsia’s plans to fly to the US, Europe — Fernandes |url=https://theedgemalaysia.com/node/761492 |access-date=2026-04-03 |website=The Edge Malaysia}}</ref> | जाहीर केले जाईल | २० पर्यायी (options). |- | [[एरबस ए३२१ निओ]] | ८ | ३२३<ref name="airbus.com">Airbus Orders and Deliveries (XLS), monthly updated, accessed via {{cite web |title = Orders & deliveries |publisher=Airbus SAS |url=https://www.airbus.com/en/products-services/commercial-aircraft/market/orders-and-deliveries |website= Airbus |date=16 June 2021 |access-date=2 September 2023}}</ref> | २३६ | |- ! colspan="7" scope="row" | {{anchor|Cargo_fleet}} टेलिपोर्ट ताफा |- | [[एरबस ए३२१-२००|एरबस ए३२१-२००/P2F]] | ३ | &mdash;<ref>{{cite web | url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/129024-airasia-group-eyes-growth-19-more-aircraft-in-2023 | title=AirAsia Group eyes growth, 19 more aircraft in 2023 | website=ch-aviation.com |date=25 June 2023 }}</ref> | मालवाहतूक | 9M-TLA, 9M-TLB आणि 9M-TLP |- ! एकूण !! १०९ !! ४०९ !! colspan="4" | |} === खासगी विमाने === {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; text-align:center" |+ एरएशियाचा खासगी ताफा |- ! विमान !! सेवेमध्ये !! ऑर्डर्स !! प्रवासी संख्या !! नोंदी |- | [[बाँबार्डियर ग्लोबल एक्सप्रेस]] | १ | ० | १३ | 9M-CJG |- ! एकूण !! १ !! ० !! १३ !! |} === निवृत्त विमाने === {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; text-align:center" |+ एरएशियाचा माजी ताफा |- ! विमान !! एकूण !! ताफ्यात सामील !! निवृत्त !! पर्यायी विमान !! नोंदी |- | [[बोईंग ७३७-३००]] | ३२ | १९९६ | २००९ | [[एरबस ए३२०-२००]] | |- |rowspan=2| [[बोईंग ७४७-२००बी]] | २ | २००० | २००० |rowspan=3| काहीही नाही | [[टॉवर एर]] कडून भाड्याने घेतले होते. |- | ३ | २००३ | २००३ | [[एर अटलांटा आइसलँडिक]] आणि [[युरोपियन एव्हिएशन एर चार्टर]] कडून भाड्याने घेतले होते. |- | [[मॅकडोनेल डग्लस एमडी-११|मॅकडोनेल डग्लस एमडी-११ईआर]] | १ | १९९९ | २००० | [[वर्ल्ड एरवेझ]] कडून भाड्याने घेतले होते. |} == अपघात व दुर्घटना == * २८ नोव्हेंबर २०१४ रोजी [[सुरबया]]हून [[सिंगापूर]]कडे निघालेले [[इंडोनेशिया एरएशिया फ्लाइट ८५०१]] गायब झले. == बाह्य दुवे == * [http://www.airasia.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{कॉमन्स|AirAsia|एरएशिया}} [[वर्ग:मलेशियामधील विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:इ.स. १९९३ मधील निर्मिती]] 0pjz6bh44fzpem5hlqmlye6ry0exk3z 0 175133 2697514 2563006 2026-07-28T13:36:21Z अभय नातू 206 /* पुरुषसूक्त आणि त्याच्या प्रत्येक ऋचेचा अर्थ */ 2697514 wikitext text/x-wiki {{बदल}} पुरुष सूक्त हे [[हिंदू धर्म|हिंदू धर्मातील]] [[ऋग्वेद|ऋग्वेदातल्या]] दहाव्या मंडळातील एक प्रमुख सूक्त किंवा मंत्र संग्रह आहे (ऋग्वेद १०.९०). हे सूक्त [[संस्कृत]] भाषेमध्ये आहे. पुरुष सूक्तामध्ये विराट अशा पुरुषाचे वर्णन आहे. त्या विराट पुरुषाला वैदिक ईश्वराचे स्वरूप मानले गेले आहे. या सूक्तामध्ये मन, प्राण, इंद्रिये, आदी शारीरिक व नैसर्गिक बाबींचा उल्लेख आहे. चातुर्वर्णाचाही उल्लेख आहे. यात यज्ञाचे वर्णन केले आहे. या सूक्ताची देवता पुुुरुष आहे आणि ऋषी नारायण हेे आहेेत. हे ऋग्वेेदातील एक प्रसिद्ध तत्त्वज्ञानविषयक सूक्त आहे. [[षोडशोपचार|षोडशोपचार पूजा]] करताना पुरुष सूक्तातील एक एक ऋचा एका एका उपचारासाठी वापरली जाते. == पुरुषसूक्त आणि त्याच्या प्रत्येक ऋचेचा अर्थ == {{विकिस्रोतातस्थानांतरित}} '''हरिः ॐ सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् । ''' '''स भूमिं विश्वतो वृत्वात्यतिष्ठद्दशांगुलम्॥१॥ अर्थ- विराट अशा पुरुषाला सहस्र डोळे आणि सहस्र पाय आहेत. तो सर्व भूमीला सर्वस्वी व्यापून आणि दहा अंगुळे(बोटे) वर उरलाच आहे '''पुरुष एवेदं सर्वं यद्भूतं यच्च भव्यम्। '''उतामृतत्त्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति॥२॥ अर्थ- हे विद्यमान जग म्हणजेच हा विराट आदी पुरुषच आहे. अमृततत्त्वाचा स्वामी हाच आहे. त्याला केवळ इच्छा झाली, म्हणूनच तो प्राणिमात्रांना निमित्तभूत असलेल्या अन्नाद्वारे या जगात प्रकट झाला आहे. '''एतावानस्य महिमातो ज्यायांश्च पूरुषः। '''पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि॥३॥ अर्थ- याचा महिमा काय वर्णावा ? या सर्व दृश्य विश्वापेक्षा तो कितीतरी मोठा आहे. या विश्वातील सृष्टी हा केवळ एक चतुर्थांश भाग द्युलोकात आहे. '''त्रिपादूर्ध्व उदैत् पुरुषः पादोस्येहाभवत् पुनः। '''ततो विष्वङ् व्यक्रामत् साशनानशने अभि॥४॥ अर्थ- द्युलोकात ज्योतिरूपाने राहिलेल्या या आदिपुरुषाचा एक अंश उत्पत्ती, स्थिती आणि लय अशा प्रकारे या विश्वात पुनः पुन्हा प्रकट होतो. सचेतन असे प्राणी समुदाय आणि अचेतन सृष्टी या सगळ्यांत अनेक रूपांनी तो वावरत आहे. '''तस्माद् विराळजायत विराजो अधिपूरुषः। '''स जातो अत्यरिच्यत पश्चाद् भूमिमथो पुरः॥५॥ अर्थ- त्या आदिपुरुषापासून ज्याच्या ठायी विविध वस्तू झळकत असतात असा विराट देह उत्पन्न झाला. त्याच्या आश्रयाने एक पुरुष आपल्या मायेच्या शक्तीने ब्रह्मांड उत्पन्न करून स्वतः त्यातच प्रविष्ठ झाला. आणि त्यातूनच पुढे अखिल सृष्टिजात निर्माण झाली. '''यत् पुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्वत। '''वसन्तो अस्या सीदाज्यम् ग्रीष्म इध्मः शरद्धविः॥६॥ अर्थ- देवांनी नंतर या पुरुषाच्या स्वरूपाचाच हविर्भाग करून मानसिक यज्ञ आरंभिला. त्यात वसंत ऋतू हे तूप, ग्रीष्म हे इंधन आणि शरद हा हविःशेष कल्पिला. '''तं यज्ञं बर्हिषि प्रौक्षन्पुरुषं जातमग्रतः। '''तेन देवा अयजन्त साध्या ऋषयश्च ये॥७॥ अर्थ- त्या यज्ञसाधनभूत पुरुषावर प्रोक्षण करण्यात आले. त्या प्रथम झालेल्या जीवांनी यज्ञ केल्यामुळे सृष्टी उत्पन्न करण्यास समर्थ देव आणि सृष्टी संरक्षण करण्यास आवश्यक ज्ञान देणारे ऋषी उत्पन्न झाले. '''तस्माद् यज्ञात् सर्वहुतः संभृतं पृषदाज्यम् । '''पशून्तांश्चक्रे वायव्य नारण्यां ग्राम्याश्च ये ।।८॥ अर्थ- ह्या यज्ञापासून दही, तूप इ. पोषणास आवश्यक असे पदार्थ तयार झाले. त्याच प्रकारे जे वायूवर पोसतात ते वन्य आणि ग्रामीण पशू हेही या यज्ञापासून तयार झाले. '''तस्माद्यज्ञात्सर्वहुत ऋचः सामानि जज्ञिरे। '''छन्दांसि जज्ञिरे तस्माद्यजुस्तस्मादजायत॥९॥ अर्थ- या यज्ञापासूनच ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आणि गायत्र्यादी छंद तयार झाले. '''तस्मादश्वा अजायंत ये के चोभयादतः। '''गावो ह जज्ञिरे तस्मात्तस्माज्जाता अजावयः॥१०॥ अर्थ- याच यज्ञापासून घोडे, दोन्ही बाजूंना दात असलेले इतर पशु-गाई, मेंढ्या वगैरे प्राणी तयार झाले. '''यत्पुरुषं व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन्। '''मुखं किमस्य कौ बाहू का ऊरू पादा उच्येते॥११॥ अर्थ- जो हा विराट पुरुष उत्पन्न केला गेला तो किती प्रकारे उत्पन्न केला गेला ? त्याचे तोंड कोणते ? त्याचे हात, मांड्या आणि पाय कोणते म्हणले जाते? '''ब्राह्मणोऽस्य मुखामासीद् बाहू राजन्यः कृतः। '''ऊरू तदस्य यद्वैश्यः पद्भ्यां शूद्रो अजायत॥१२॥ अर्थ- त्या विराट पुरुषाचे ब्राह्मण हे मुख होते. क्षत्रिय हे बाहू, वैश्य हे मांड्या तसेच शूद्र हे पायांपासून उत्पन्न झाले. '''चंद्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत। '''मुखाद् इंद्र्श्चाग्निश्च प्राणाद् वायु रजायत ॥१३॥ अर्थ- त्याच्या मनापासून चंद्र, डोळ्यापासून सूर्य, तोंडापासून इंद्र आणि अग्नी तसेच प्राणापासून वायू उत्पन्न झाला. '''नाभ्या आसीदंतरिक्षं शीर्ष्णोद्यौः समवर्तत। '''पद्भ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात्तथालोकॉं अकल्पयन्॥१४॥ अर्थ- याच्या नाभीपासून आकाश, मस्तकापासून द्युलोक, पायापासून भूमी, कानापासून दिशा उत्पन्न झाल्या. सर्व लोक हे याच्यापासूनच उत्पन्न झाले आहेत. '''सप्तास्यासन्परिधयः त्रिःसप्त समिधः कृताः। '''देवा यद् यज्ञं तन्वाना अबन्धन्पुरुषं पशुं॥१५॥ या यज्ञात गायत्र्यादी सात छंद हे परिधी, आणि महिने, ऋतू, तिन्ही लोक व सूर्य मिळून एकवीस समिधा अशी कल्पना करून देव यज्ञ करू लागले. त्या विराट पुरुषाला त्यांनी यज्ञीय पशू कल्पिला. '''यज्ञेन यज्ञमयजंत देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन्। '''ते ह नाकं महिमानः सचंत यत्र पूर्वे साध्याः संति देवा:॥१६॥ अर्थ- देवांनी यज्ञद्वाराचे याज्ञ्यस्वरूप अशा प्रजापतीचे पूजन केले. तीच कृत्ये जगदुद्धार करणारी, जगाच्या वाढीला कारण झाली. ज्या ठिकाणी जगाच्या उत्पत्तीला साधक असणारे देव असतात, ते स्वर्गरूपी स्थान त्यांची उपासना करणाऱ्यांना प्राप्त होते. == हे सुद्धा पहा == * [[श्रीसूक्त|श्री सूक्त]] [[वर्ग:विकिस्रोत]] [[वर्ग:वेद]] [[वर्ग:हिंदू धर्म]] [[वर्ग:स्तोत्रे]] 10soyys2mslu9n85srsiyvwuub3xikv 4 179533 2697502 2696317 2026-07-28T12:28:13Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2697502 wikitext text/x-wiki '''[[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ अलीकडील मृत्यू|अलीकडील मृत्यू]]''' : {{*}} [[एम.एम. लखेरा]] (२९ जून, २०२६), {{*}} [[विजया मेहता]] (३० जून, २०२६), {{*}} [[तीजन बाई]] (५ जुलै, २०२६), {{*}} [[गिरीश भारद्वाज]] (७ जुलै, २०२६), {{*}} [[एस. जानकी]] (११ जुलै, २०२६), {{*}} [[गीता उपाध्याय]] (१२ जुलै, २०२६), {{*}} [[पूमणि]] (१३ जुलै, २०२६), {{*}} [[मूळिक्कल पंकजाक्षी]] (१५ जुलै, २०२६), {{*}} [[गारफील्ड सोबर्स]] (१७ जुलै, २०२६), {{*}} [[ग्रेगरी कॅरोटेम्प्रेल]] (१९ जुलै, २०२६), {{*}} [[आलमबदी आझमी]] (२२ जुलै, २०२६), {{*}} [[सुनील आनंद]] (२८ जुलै, २०२६) <noinclude> [[वर्ग:विकिपीडिया निर्वाह]] [[वर्ग:मुखपृष्ठ]] </noinclude> 2wt87zbftyqzybv8bl4t8ansxtiquv1 1 181635 2697544 1355940 2026-07-28T17:15:35Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[चर्चा:ऑलिंपिक खेळ जु दे पौमे]] वरुन [[चर्चा:ऑलिंपिक खेळ ज द पौम]] ला हलविला: शुद्धलेखन 1355940 wikitext text/x-wiki {{रिकामे पान}} jvciopc55qprx4fqk93u0jr6gr989gv 1 183048 2697538 1357609 2026-07-28T16:55:14Z अभय नातू 206 /* नेमके काय? */ नवीन विभाग 2697538 wikitext text/x-wiki {{रिकामे पान}} == नेमके काय? == न्याय भाषाशास्त्र म्हणजे काय याचे विवरण आंतरजालावर कुठेच मिळत नाही आहे. येथे विद्वानांचे मत हवे आहे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:२५, २८ जुलै २०२६ (IST) 6ld9cz34uh4ofo8lngbhqfvnb86pqd1 2697547 2697538 2026-07-28T17:35:19Z संतोष गोरे 135680 /* नेमके काय? */ Reply 2697547 wikitext text/x-wiki {{रिकामे पान}} == नेमके काय? == न्याय भाषाशास्त्र म्हणजे काय याचे विवरण आंतरजालावर कुठेच मिळत नाही आहे. येथे विद्वानांचे मत हवे आहे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:२५, २८ जुलै २०२६ (IST) :ठोस आणि विस्तृत माहिती देणारा पुरावा तर नाही मिळाला. परंतु [https://www.esakal.com/blog/forensic-linguistics-when-words-become-legal-evidence-vsb99 Forensic Linguistics: शब्दांचे गुपित उघडणारे विज्ञान: फॉरेन्सिक भाषाशास्त्र] हा एक दुवा तसेच गुगल ट्रान्सलेट द्वारे न्यायवैद्यक भाषाशास्त्र असा अर्थ प्राप्त होतोय. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) २३:०५, २८ जुलै २०२६ (IST) pzwvh79fqdxrfbndgp14tlre2yph691 2697548 2697547 2026-07-28T17:39:55Z संतोष गोरे 135680 /* नेमके काय? */ Reply 2697548 wikitext text/x-wiki {{रिकामे पान}} == नेमके काय? == न्याय भाषाशास्त्र म्हणजे काय याचे विवरण आंतरजालावर कुठेच मिळत नाही आहे. येथे विद्वानांचे मत हवे आहे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २२:२५, २८ जुलै २०२६ (IST) :ठोस आणि विस्तृत माहिती देणारा पुरावा तर नाही मिळाला. परंतु [https://www.esakal.com/blog/forensic-linguistics-when-words-become-legal-evidence-vsb99 Forensic Linguistics: शब्दांचे गुपित उघडणारे विज्ञान: फॉरेन्सिक भाषाशास्त्र] हा एक दुवा तसेच गुगल ट्रान्सलेट द्वारे न्यायवैद्यक भाषाशास्त्र असा अर्थ प्राप्त होतोय. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) २३:०५, २८ जुलै २०२६ (IST) ::@[[सदस्य:Usernamekiran|Usernamekiran]] आणि @[[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] [[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) २३:०९, २८ जुलै २०२६ (IST) 256o6386yjsjncnr6kt89nax3evkc36 0 185377 2697517 2564288 2026-07-28T13:47:55Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2697517 wikitext text/x-wiki प्रा. '''भा. ग. उर्फ भालचंद्र गजानन केतकर''' हे एक मराठी भाषांतरकार होते. ते [[धुळे]] येथील [[श्री शिवाजी विद्या प्रसारक समाज]] या संस्थेच्या कला महाविद्यालयात तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक होते. भाषाकोविद म्हणून ते प्रसिद्ध होते. निवृत्तीनंतर ते [[पुणे|पुण्यात]] राहिले. त्यांनी जुन्या काळातील लेखक, तत्त्ववेत्ते आणि तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक एम. हिरियण्णा यांच्या The Outlines of Indian Philosophy या पुस्तकाचे मराठी भाषांतर केले आहे. ==शिक्षण== * पीएच्.डी. : विषय - बौद्ध पंडित [[आचार्य नागार्जुन]] ==कौटुंबिक माहिती== प्रा. भा.ग. केतकर हे [[लोकमान्य टिळक|लोकमान्य टिळकांचे]] पणतू होते. प्रा. केतकर यांचे वडील [[गजानन विश्वनाथ केतकर]] हे लो. टिळकांची थोरली मुलगी पार्वतीबाई यांचे ज्येष्ठ पुत्र असून [[दैनिक केसरी]]चे संपादक होते. <ref> पहा: 'टिळक कुटुंबीय' हे छायाचित्र : दुसरी ओळ दुसरे छायाचित्र, फोटो गॅलरी http://www.lokmanyatilak.org/index.php/vadmay/lokmnaynvaril-sahitya/lokmanyanvaril/82-photo-gallery/83-event-photo-3, २० सप्टेंबर २०१५ रोजी पहिले.</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.geetadharmamandalpune.org/mahiti/mahiti.htm |title=संग्रहित प्रत |access-date=2015-09-20 |archive-date=2015-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151201035746/http://geetadharmamandalpune.org/mahiti/mahiti.htm |url-status=dead }}</ref> ==तत्त्वज्ञानविषयक योगदान== केतकर यांनी तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक [[एम. हिरियण्णा]] यांच्या [https://archive.org/details/outlinesofindian035857mbp Outlines of Indian Philosophy] या ग्रंथाचे मराठी भाषांतर केले. [[पुणे विद्यापीठ|पुणे विद्यापीठाने]] हा ग्रंथ जानेवारी १९७३मध्ये प्रसिद्ध केला. या भाषांतरामुळे [[भारतीय तत्त्वज्ञान |भारतीय तत्त्वज्ञाना]]बद्दलचा एक वेगळा दृष्टिकोन मराठी वाचकांना माहित झाला. या ग्रंथामुळे मराठी सारस्वतात एक नवी भर पडली. पहिल्या आवृत्तीनंतर या पुस्तकाचे मुद्रण न झाल्याने हे पुस्तक आता दुर्मिळ झाले आहे. पुणे विद्यापीठाचा प्रकाशन विभाग गेल्या काही वर्षांपासून बंद असल्याने ग्रंथ निर्मिती थांबली आहे; त्यामुळे जुन्या ग्रंथांचे पुनर्मुद्रण होत नाही. या पुस्तकाच्या काही प्रती निवडक ग्रंथालयांत आणि खाजगी मालकीत आहेत. ==ग्रंथाचा तपशील== * मूळ नाव : Outlines of Indian Philosophy * मूळ प्रकाशक : जॉर्ज ॲलन अँड अनविन लंडन * नाव : भारतीय तत्त्वज्ञानाची रूपरेषा * लेखक: प्रोफेसर एम. हिरियण्णा * अनुवाद : प्रा. भा. ग. केतकर * प्रकाशक : पां. स. सावंत, कुलसचिव, पुणे विद्यापीठ, गणेशखिंड, पुणे ४११००७ * मुद्रक : ग. ज. अभ्यंकर, उपकुलसचिव, पुणे विद्यापीठ, गणेशखिंड, पुणे ४११००७ * मुद्रणस्थळ : पुणे विद्यापीठ मुद्रणालय, गणेशखिंड, पुणे ४११००७ * प्रथमावृत्ती : जानेवारी १९७३ * प्रती: अकराशे * मूल्यः बावीस रुपये. * सर्व हक्क : पुणे विद्यापीठ, गणेशखिंड, पुणे ४११००७ हा ग्रंथ अनुवादकाने प्रा. [[देविदास दत्तात्रेय वाडेकर]] यांना समर्पित केला आहे. दिनांक ०१ ऑगस्ट १९६९ ==प्रकाशकाचे निवेदन== १९८० च्या दशकात तत्कालीन महाराष्ट्र राज्य सरकारने प्रादेशिक भाषांतून पाठ्यपुस्तके आणि संदर्भ ग्रंथ तयार करण्यासाठी राज्यातील विद्यापीठांना राज्याच्या शिक्षण खात्याकडून बिनव्याजी कर्जाच्या रूपाने अनुदान दिले होते. या अनुदानाच्या विनियोगासाठी पुणे विद्यापीठाने एक प्रकाशन योजना आखली होती. या योजनेनुसार प्रोफेसर एम. हिरियण्णा यांच्या Outlines of Indian Philosophy या अनुवादाचे काम प्रा. भा. ग. केतकर यांचेकडे सोपविले होते. त्यानुसार प्रा. केतकरांनी “भारतीय तत्त्वज्ञानाची रूपरेषा” हा अनुवाद केला, असे प्रकाशकाने निवेदनात म्हणले आहे.हा अनुवाद प्रा. [[वि. म. बेडेकर]] यांनी तपासून दिला.<ref>प्रकाशक : पां. स. सावंत, कुलसचिव, पुणे विद्यापीठ, गणेशखिंड, पुणे ४११००७,१८ सप्टेंबर १९७२, “भारतीय तत्त्वज्ञानाची रूपरेषा” :अनुवाद – प्रा. भा. ग. केतकर</ref> ==अनुवादकाची प्रस्तावना== ::: "अनुवाद शक्य तितक्या निर्दोषपणें करणें, हें अनुवादकाचें काम. तें केल्यानंतर वाचकाला सांगायचें खरोखर कांहीं उरत नाही. अमुक ग्रंथाचा अनुवाद कां केला, या अनुवादाला प्रेरणा कशी मिळाली इत्यादी प्रश्नांचा खुलासा अगदी अप्रस्तुत असतो. मूल्यमापनाचें काम वाचकांचें. अनुवादातील गुणदोष वाचकांच्या- विशेषतः तज्ज्ञांच्या-सहज लक्षात येतात. अनुवादकानें स्वतःच या गुणदोषांचें प्रत्यक्षपणे निर्देशन करणे, किंवा, अनुवाद करताना कोणत्या अडचणी आल्या, त्या अडचणींवर कशी मात केली इत्यादी सांगण्याच्या मिषानें त्या गुणदोषांचा अप्रत्यक्षपणें निर्देश करणें म्हणजे आत्मश्लाघा अथवा असमर्थतेचें समर्थन करणें. तेव्हां अनुवादकाच्या प्रस्तावनेचें कांहीं प्रयोजन नाहीं."<ref>अनुवादकाची प्रस्तावना, प्रा. भा. ग. केतकर, “भारतीय तत्त्वज्ञानाची रूपरेषा” : अनुवाद – प्रा. भा. ग. केतकर, पुणे विद्यापीठ, गणेशखिंड, पुणे ४११००७</ref> ==ग्रंथाची रचना== अनुवादक प्रा. केतकर यांनी प्रस्तावनेतच ग्रंथात त्यांनी स्वतः समाविष्ट केलेल्या अनुषंगिक गोष्टी सांगितल्या आहेत. मूळ ग्रंथात नसलेल्या आणि अनुवादकाची भर यांनी मिळून ग्रंथाची रचना झाली आहे. # (१) मूळ ग्रंथाची अनुक्रमणिका ही प्रकरणांच्या शीर्षकांची केवळ यादी आहे; अनुवादामध्ये सविस्तर अनुक्रमणिका असून तीत चर्चेसाठी घेतलेल्या विषयांची विभागशः नोंद आहे. शिवाय प्रत्येक प्रकारांच्या प्रत्येक विभागाच्या प्रारंभी, त्या त्या विभागांत चर्चेसाठी घेतलेल्या विषयांची नोंद शीर्षकांच्या रूपाने दिली आहे. # (२) तत्त्वज्ञानाची मराठी परिभाषा अजून व्हावी तितकी सुनिश्चित आणि रूढ झालेली नाही. अनुवादात योजिलेल्या कांही पारिभाषिक संज्ञा वाचक-विद्यार्थ्यांना अपरिचित असतील, कांही संज्ञा तज्ज्ञांना सदोष म्हणून आक्षेपार्ह वाटतील. अपसमज टाळण्यासाठी, अनुवादाच्या अखेरी, एका परिशिष्टात महत्त्वाच्या प्रतिसंज्ञांची सूची दिली आहे आणि दुसऱ्या परिशिष्टात इंग्रजी संज्ञा, मराठी प्रतिसंज्ञा आणि त्यांचे अर्थ दिले आहेत. == अर्थसाह्य== मूळ इंग्लिश ग्रंथाच्या निर्मितीला तत्कालीन आंध्र विद्यापीठाचे कुलगुरू [[डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन]] यांनी अर्थसाह्य केल्याचे मूळ लेखक प्रोफेसर एम. हिरियण्णा नमूद करतात. ==संदर्भ== {{DEFAULTSORT:केतकर, भा.ग.}} [[वर्ग:मराठीतील व्यावसायिक तत्त्ववेत्ते]] [[वर्ग:मराठी भाषांतरकार]] 6btsayai6d9m1i3a1o0o77pwyjbf84b 2697518 2697517 2026-07-28T14:04:59Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2697518 wikitext text/x-wiki प्रा. '''भा. ग. उर्फ भालचंद्र गजानन केतकर''' हे एक मराठी भाषांतरकार होते. ते [[धुळे]] येथील [[श्री शिवाजी विद्या प्रसारक समाज]] या संस्थेच्या कला महाविद्यालयात तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक होते. भाषाकोविद म्हणून ते प्रसिद्ध होते. निवृत्तीनंतर ते [[पुणे|पुण्यात]] राहिले. त्यांनी जुन्या काळातील लेखक, तत्त्ववेत्ते आणि तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक एम. हिरियण्णा यांच्या The Outlines of Indian Philosophy या पुस्तकाचे मराठी भाषांतर केले आहे. ==शिक्षण== * पीएच्.डी. : विषय - बौद्ध पंडित [[आचार्य नागार्जुन]] ==कौटुंबिक माहिती== प्रा. भा.ग. केतकर हे [[लोकमान्य टिळक|लोकमान्य टिळकांचे]] पणतू होते. प्रा. केतकर यांचे वडील [[गजानन विश्वनाथ केतकर]] हे लो. टिळकांची थोरली मुलगी पार्वतीबाई यांचे ज्येष्ठ पुत्र असून [[दैनिक केसरी]]चे संपादक होते. <ref> पहा: 'टिळक कुटुंबीय' हे छायाचित्र : दुसरी ओळ दुसरे छायाचित्र, फोटो गॅलरी http://www.lokmanyatilak.org/index.php/vadmay/lokmnaynvaril-sahitya/lokmanyanvaril/82-photo-gallery/83-event-photo-3, २० सप्टेंबर २०१५ रोजी पहिले.</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.geetadharmamandalpune.org/mahiti/mahiti.htm |title=संग्रहित प्रत |access-date=2015-09-20 |archive-date=2015-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151201035746/http://geetadharmamandalpune.org/mahiti/mahiti.htm |url-status=dead }}</ref> ==तत्त्वज्ञानविषयक योगदान== केतकर यांनी तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक [[एम. हिरियण्णा]] यांच्या [https://archive.org/details/outlinesofindian035857mbp Outlines of Indian Philosophy] या ग्रंथाचे मराठी भाषांतर केले. [[पुणे विद्यापीठ|पुणे विद्यापीठाने]] हा ग्रंथ जानेवारी १९७३मध्ये प्रसिद्ध केला. या भाषांतरामुळे [[भारतीय तत्त्वज्ञान |भारतीय तत्त्वज्ञाना]]बद्दलचा एक वेगळा दृष्टिकोन मराठी वाचकांना माहित झाला. या ग्रंथामुळे मराठी सारस्वतात एक नवी भर पडली. पहिल्या आवृत्तीनंतर या पुस्तकाचे मुद्रण न झाल्याने हे पुस्तक आता दुर्मिळ झाले आहे. पुणे विद्यापीठाचा प्रकाशन विभाग गेल्या काही वर्षांपासून बंद असल्याने ग्रंथ निर्मिती थांबली आहे; त्यामुळे जुन्या ग्रंथांचे पुनर्मुद्रण होत नाही. या पुस्तकाच्या काही प्रती निवडक ग्रंथालयांत आणि खाजगी मालकीत आहेत. ==ग्रंथाचा तपशील== * मूळ नाव : Outlines of Indian Philosophy * मूळ प्रकाशक : जॉर्ज ॲलन अँड अनविन लंडन * नाव : भारतीय तत्त्वज्ञानाची रूपरेषा * लेखक: प्रोफेसर एम. हिरियण्णा * अनुवाद : प्रा. भा. ग. केतकर * प्रकाशक : पां. स. सावंत, कुलसचिव, पुणे विद्यापीठ, गणेशखिंड, पुणे ४११००७ * मुद्रक : ग. ज. अभ्यंकर, उपकुलसचिव, पुणे विद्यापीठ, गणेशखिंड, पुणे ४११००७ * मुद्रणस्थळ : पुणे विद्यापीठ मुद्रणालय, गणेशखिंड, पुणे ४११००७ * प्रथमावृत्ती : जानेवारी १९७३ * प्रती: अकराशे * मूल्यः बावीस रुपये. * सर्व हक्क : पुणे विद्यापीठ, गणेशखिंड, पुणे ४११००७ हा ग्रंथ अनुवादकाने प्रा. [[देविदास दत्तात्रेय वाडेकर]] यांना समर्पित केला आहे. दिनांक ०१ ऑगस्ट १९६९ ==प्रकाशकाचे निवेदन== १९८० च्या दशकात तत्कालीन महाराष्ट्र राज्य सरकारने प्रादेशिक भाषांतून पाठ्यपुस्तके आणि संदर्भ ग्रंथ तयार करण्यासाठी राज्यातील विद्यापीठांना राज्याच्या शिक्षण खात्याकडून बिनव्याजी कर्जाच्या रूपाने अनुदान दिले होते. या अनुदानाच्या विनियोगासाठी पुणे विद्यापीठाने एक प्रकाशन योजना आखली होती. या योजनेनुसार प्रोफेसर एम. हिरियण्णा यांच्या Outlines of Indian Philosophy या अनुवादाचे काम प्रा. भा. ग. केतकर यांचेकडे सोपविले होते. त्यानुसार प्रा. केतकरांनी “भारतीय तत्त्वज्ञानाची रूपरेषा” हा अनुवाद केला, असे प्रकाशकाने निवेदनात म्हणले आहे.हा अनुवाद प्रा. [[वि. म. बेडेकर]] यांनी तपासून दिला.<ref>प्रकाशक : पां. स. सावंत, कुलसचिव, पुणे विद्यापीठ, गणेशखिंड, पुणे ४११००७,१८ सप्टेंबर १९७२, “भारतीय तत्त्वज्ञानाची रूपरेषा” :अनुवाद – प्रा. भा. ग. केतकर</ref> ==अनुवादकाची प्रस्तावना== ::: "अनुवाद शक्य तितक्या निर्दोषपणें करणें, हें अनुवादकाचें काम. तें केल्यानंतर वाचकाला सांगायचें खरोखर कांहीं उरत नाही. अमुक ग्रंथाचा अनुवाद कां केला, या अनुवादाला प्रेरणा कशी मिळाली इत्यादी प्रश्नांचा खुलासा अगदी अप्रस्तुत असतो. मूल्यमापनाचें काम वाचकांचें. अनुवादातील गुणदोष वाचकांच्या- विशेषतः तज्ज्ञांच्या-सहज लक्षात येतात. अनुवादकानें स्वतःच या गुणदोषांचें प्रत्यक्षपणे निर्देशन करणे, किंवा, अनुवाद करताना कोणत्या अडचणी आल्या, त्या अडचणींवर कशी मात केली इत्यादी सांगण्याच्या मिषानें त्या गुणदोषांचा अप्रत्यक्षपणें निर्देश करणें म्हणजे आत्मश्लाघा अथवा असमर्थतेचें समर्थन करणें. तेव्हां अनुवादकाच्या प्रस्तावनेचें कांहीं प्रयोजन नाहीं."<ref>अनुवादकाची प्रस्तावना, प्रा. भा. ग. केतकर, “भारतीय तत्त्वज्ञानाची रूपरेषा” : अनुवाद – प्रा. भा. ग. केतकर, पुणे विद्यापीठ, गणेशखिंड, पुणे ४११००७</ref> ==ग्रंथाची रचना== अनुवादक प्रा. केतकर यांनी प्रस्तावनेतच ग्रंथात त्यांनी स्वतः समाविष्ट केलेल्या अनुषंगिक गोष्टी सांगितल्या आहेत. मूळ ग्रंथात नसलेल्या आणि अनुवादकाची भर यांनी मिळून ग्रंथाची रचना झाली आहे. # (१) मूळ ग्रंथाची अनुक्रमणिका ही प्रकरणांच्या शीर्षकांची केवळ यादी आहे; अनुवादामध्ये सविस्तर अनुक्रमणिका असून तीत चर्चेसाठी घेतलेल्या विषयांची विभागशः नोंद आहे. शिवाय प्रत्येक प्रकारांच्या प्रत्येक विभागाच्या प्रारंभी, त्या त्या विभागांत चर्चेसाठी घेतलेल्या विषयांची नोंद शीर्षकांच्या रूपाने दिली आहे. # (२) तत्त्वज्ञानाची मराठी परिभाषा अजून व्हावी तितकी सुनिश्चित आणि रूढ झालेली नाही. अनुवादात योजिलेल्या कांही पारिभाषिक संज्ञा वाचक-विद्यार्थ्यांना अपरिचित असतील, कांही संज्ञा तज्ज्ञांना सदोष म्हणून आक्षेपार्ह वाटतील. अपसमज टाळण्यासाठी, अनुवादाच्या अखेरी, एका परिशिष्टात महत्त्वाच्या प्रतिसंज्ञांची सूची दिली आहे आणि दुसऱ्या परिशिष्टात इंग्रजी संज्ञा, मराठी प्रतिसंज्ञा आणि त्यांचे अर्थ दिले आहेत. == अर्थसाह्य== मूळ इंग्लिश ग्रंथाच्या निर्मितीला तत्कालीन आंध्र विद्यापीठाचे कुलगुरू [[डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन]] यांनी अर्थसाह्य केल्याचे मूळ लेखक प्रोफेसर एम. हिरियण्णा नमूद करतात. ==संदर्भ== {{DEFAULTSORT:केतकर, भा.ग.}} [[वर्ग:मराठीतील व्यावसायिक तत्त्ववेत्ते]] [[वर्ग:मराठी भाषांतरकार]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 91wvnmht47hd22u413uojt31mfj6av9 0 198418 2697665 2175144 2026-07-29T11:44:35Z अभय नातू 206 /* सराव सामना */ 2697665 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = भारतीय क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २००५-०६ | team1_image = Flag of India.svg | team1_name = भारत | team2_image = Flag of Zimbabwe.svg | team2_name = झिम्बाब्वे | from_date = ९ जुलै | to_date = २२ सप्टेंबर २००५ | team1_captain = [[सौरव गांगुली]] | team2_captain = [[तातेंदा तैबू]] | no_of_tests = 2 | team1_tests_won = 2 | team2_tests_won = 0 | team1_tests_most_runs = [[राहुल द्रविड]] (१७५) | team2_tests_most_runs = [[ॲंडी ब्लिग्नॉट]] (१२७) | team1_tests_most_wickets = [[इरफान पठाण]] (२१) | team2_tests_most_wickets = [[हीथ स्ट्रीक]] (६)<br/>[[ब्लेसिंग माहविरे]] (६) | player_of_test_series = [[इरफान पठाण]] (भा) | no_of_ODIs = | team1_ODIs_won = | team2_ODIs_won = | team1_ODIs_most_runs = | team2_ODIs_most_runs = | team1_ODIs_most_wickets = | team2_ODIs_most_wickets = | player_of_ODI_series = | no_of_twenty20s = | team1_twenty20s_won = | team2_twenty20s_won = | team1_twenty20s_most_runs = | team2_twenty20s_most_runs = | team1_twenty20s_most_wickets = | team2_twenty20s_most_wickets = | player_of_ twenty20s _series = }} ९ जुलै ते २२ सप्टेंबर २०१० दरम्यान भारतीय क्रिकेट संघाने झिम्बाब्वेचा दौरा केला. भारतीय संघाने उभय संघांदरम्यान झालेल्या कसोटी मालिकेतील दोन्ही कसोटी सामन्यांमध्ये झिम्बाब्वेवर सहजगत्या दणदणीत विजय मिळवून मालिका २-० अशी जिंकली. त्याआधी व्हिडियोकॉन त्रिकोणी मालिकेमध्ये भारत, झिम्बाब्वे आणि न्यू झीलंड हे संघ सहभागी झाले होते. सदर मालिकेच्या अंतिम सामन्यात [[नेथन ॲस्टल]]च्या नाबाद शतकाच्या जोरावर न्यू झीलंडने भारताचा ६ गडी राखून पराभव केला. ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{cr|IND}} ! {{cr|ZIM}}<ref>[http://www.espncricinfo.com/zimvind/content/story/218775.html झिम्बाब्वे संघ]</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[सौरव गांगुली]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अनिल कुंबळे]] * [[इरफान पठाण]] * [[गौतम गंभीर]] * [[झहीर खान]] * [[दिनेश कार्तिक]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * [[युवराजसिंग]] * [[राहुल द्रविड]] * [[विरेंद्र सेहवाग]] * [[व्ही.व्ही.एस. लक्ष्मण]] * [[हरभजनसिंग]] | * [[तातेंदा तैबू]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]] व [[यष्टिरक्षक|य]]) * [[हीथ स्ट्रीक]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उक]]) * [[अँडी ब्लिग्नॉट]] * [[कीथ डबेंग्वा]] * [[चार्ली कोव्हेन्ट्री (झिम्बाब्वेचा क्रिकेट खेळाडू)|चार्ली कोव्हेन्ट्री]] * [[टेरेंस डफिन]] * [[डियॉन इब्राहिम]] * [[प्रॉस्पर उत्सेया]] * [[ब्रेंडन टेलर]] * [[ब्लेसिंग माहविरे]] * [[वॅडिंग्टन म्वायेंगा]] * [[शॉन विल्यम्स]] |} === सराव सामना === {{Two-innings cricket match |date = ८-१० सप्टेंबर २००५ |team1 = झिम्बाब्वे बोर्ड XI |runs1 = २९४/९ घोषित (८६.३ षटके) |runs2 = ९६/१ (३७ षटके) |team2 = [[भारतीय क्रिकेट संघ|भारतीय]] |runs3 = ५७२/९ घोषित (१२४ षटके) |runs4 = |result = सामना अनिर्णित |venue = [[मुटारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[मुटारे]] |umpires = |motm = |notes = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/218519.html धावफलक] }} == व्हिडियोकॉन त्रिकोणी मालिका == {{मुख्य लेख|व्हिडियोकॉन त्रिकोणी मालिका, २००५-०६}} ===साखळी सामने=== ;२रा सामना: भारत वि. न्यू झीलंड, बुलावायो – २६ ऑगस्ट २००५<br /> ::''न्यू झीलंड २१५ (४३.१/५० षटके); भारत १६४ (३७.२/५० षटके)<br /> ::''[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/217116.html धावफलक]<br /> ::न्यू झीलंड ५१ धावांनी विजयी ;३रा सामना: झिम्बाब्वे वि. भारत, हरारे – २९ ऑगस्ट २००५<br /> ::''भारत २२६/६ (५०/५० षटके); झिम्बाब्वे ६५ (२४.३/५० षटके)<br /> ::''[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/217481.html धावफलक]<br /> ::भारत १६१ धावांनी विजयी ;५वा सामना: भारत वि. न्यू झीलंड, हरारे – २ सप्टेंबर २००५<br /> ::''न्यू झीलंड २७८/९ (५०/५० षटके); भारत २७९/४ (४७.३/५० षटके)<br /> ::''[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/217811.html धावफलक]<br /> ::६ गडी व १५ चेंडू राखून विजयी ;६वा सामना: झिम्बाब्वे वि. भारत, हरारे – ४ सप्टेंबर २००५<br /> ::''झिम्बाब्वे २५० (५०/५० षटके); भारत २५५/६ (४८.१/५० षटके)<br /> ::''[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/217979.html धावफलक]<br /> ::भारत ४ गडी व ११ चेंडू राखून विजयी ===अंतिम सामना=== ;भारत वि. न्यू झीलंड, हरारे – ६ सप्टेंबर २००५<br /> ::''भारत २७६ (४९.३/५० षटके); भारत २७८/४ (४८.१/५० षटके)<br /> ::''[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/218250.html धावफलक]<br /> ::न्यू झीलंड ६ गडी व ११ चेंडू राखून विजयी ==कसोटी मालिका== ===१ली कसोटी=== {{माहितीचौकट कसोटी सामने | तारीख = १३-१६ सप्टेंबर २००५ | संघ१ = {{cr-rt|ZIM}} | संघ२ = {{cr|IND}} | धावसंख्या१ = २७९ (९८.५ षटके) | धावा१ = [[तातेंदा तैबू]] ७१ (१५८) | बळी१ = [[इरफान पठाण]] ५/५८ (१८.५ षटके) | धावसंख्या२ = ५५४ (१५१.३ षटके) | धावा२ = [[व्ही.व्ही.एस. लक्ष्मण]] १४० (२२१) | बळी२ = [[ब्लेसिंग माहविरे]] ४/९२ (२५.३ षटके) | धावसंख्या३ = १८५ (४७.५ षटके) | धावा३ = [[तातेंदा तैबू]] ५२ (८३) | बळी३ = [[इरफान पठाण]] ४/५३ (१२ षटके) | धावसंख्या४ = | धावा४ = | बळी४ = | निकाल = भारत १ डाव आणि ९० धावांनी विजयी. | स्थळ = [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] | पंच = [[अलिम दार]] (पा) आणि [[डॅरिल हार्पर]] (ऑ) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/219062.html धावफलक] | toss = झिम्बाब्वे, फलंदाजी. | पाऊस = | सामनावीर = [[इरफान पठाण]] (भा) | टिपा = कसोटी पदार्पण: [[चार्ली कोव्हेन्ट्री]] आणि [[टेरी डफीन]] (झि). *''[[व्ही.व्ही.एस. लक्ष्मण]]च्या (भा) ४००० कसोटी धावा पूर्ण. *''[[सौरव गांगुली]]च्या (भा) ५००० कसोटी धावा पूर्ण. *''[[हरभजन सिंग]]चे (भा) २०० कसोटी बळी पूर्ण. }} ===२री कसोटी=== {{माहितीचौकट कसोटी सामने | तारीख = २० - २२ सप्टेंबर २०१६ | संघ१ = {{cr-rt|ZIM}} | संघ२ = {{cr|IND}} | धावसंख्या१ = १६१ (४४.२ षटके) | धावा१ = [[चार्ली कोव्हेन्ट्री]] ३७ (३२) | बळी१ = [[इरफान पठाण]] ७/५९ (१५.२ षटके) | धावसंख्या२ = ३६६ (१०७.३ षटके) | धावा२ = [[राहुल द्रविड]] ९८ (२३७) | बळी२ = [[हीथ स्ट्रीक]] ६/७३ (३२ षटके) | धावसंख्या३ = २२३ (५५ षटके) | धावा३ = [[ॲंडी ब्लिग्नॉट]] ८४ (९३) | बळी३ = [[इरफान पठाण]] ५/६७ (१९ षटके) | धावसंख्या४ = १९/० (२.२ षटके) | धावा४ = [[विरेंद्र सेहवाग]] १४ (११) | बळी४ = | निकाल = भारत १० गडी राखून विजयी | स्थळ = [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] | पंच = [[अलिम दार]] (पा) आणि [[डॅरिल हार्पर]] (ऑ) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/219613.html धावफलक] | toss = भारत, गोलंदाजी | पाऊस = | सामनावीर = [[इरफान पठाण]] (भा) | टिपा = कसोटी पदार्पण: [[वॅडिंग्टन म्वायेंगा]] (झि). }} ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== *[http://www.espncricinfo.com/zimvind/content/series/208816.html मालिका मुख्यपान – इएसपीएन क्रिकइन्फो] {{भारतीय क्रिकेट संघाचे झिम्बाब्वे दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २००५}} [[वर्ग:भारतीय क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|झिम्बाब्वे]] [[वर्ग:भारतीय क्रिकेट संघाचे झिम्बाब्वे दौरे|२००५]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे झिम्बाब्वे दौरे|भारत]] [[वर्ग:इ.स. २००५ मधील क्रिकेट]] 6m6it44revdzkmnl8gyx4gydce9shct 2697666 2697665 2026-07-29T11:46:44Z अभय नातू 206 /* व्हिडियोकॉन त्रिकोणी मालिका */ 2697666 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = भारतीय क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २००५-०६ | team1_image = Flag of India.svg | team1_name = भारत | team2_image = Flag of Zimbabwe.svg | team2_name = झिम्बाब्वे | from_date = ९ जुलै | to_date = २२ सप्टेंबर २००५ | team1_captain = [[सौरव गांगुली]] | team2_captain = [[तातेंदा तैबू]] | no_of_tests = 2 | team1_tests_won = 2 | team2_tests_won = 0 | team1_tests_most_runs = [[राहुल द्रविड]] (१७५) | team2_tests_most_runs = [[ॲंडी ब्लिग्नॉट]] (१२७) | team1_tests_most_wickets = [[इरफान पठाण]] (२१) | team2_tests_most_wickets = [[हीथ स्ट्रीक]] (६)<br/>[[ब्लेसिंग माहविरे]] (६) | player_of_test_series = [[इरफान पठाण]] (भा) | no_of_ODIs = | team1_ODIs_won = | team2_ODIs_won = | team1_ODIs_most_runs = | team2_ODIs_most_runs = | team1_ODIs_most_wickets = | team2_ODIs_most_wickets = | player_of_ODI_series = | no_of_twenty20s = | team1_twenty20s_won = | team2_twenty20s_won = | team1_twenty20s_most_runs = | team2_twenty20s_most_runs = | team1_twenty20s_most_wickets = | team2_twenty20s_most_wickets = | player_of_ twenty20s _series = }} ९ जुलै ते २२ सप्टेंबर २०१० दरम्यान भारतीय क्रिकेट संघाने झिम्बाब्वेचा दौरा केला. भारतीय संघाने उभय संघांदरम्यान झालेल्या कसोटी मालिकेतील दोन्ही कसोटी सामन्यांमध्ये झिम्बाब्वेवर सहजगत्या दणदणीत विजय मिळवून मालिका २-० अशी जिंकली. त्याआधी व्हिडियोकॉन त्रिकोणी मालिकेमध्ये भारत, झिम्बाब्वे आणि न्यू झीलंड हे संघ सहभागी झाले होते. सदर मालिकेच्या अंतिम सामन्यात [[नेथन ॲस्टल]]च्या नाबाद शतकाच्या जोरावर न्यू झीलंडने भारताचा ६ गडी राखून पराभव केला. ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{cr|IND}} ! {{cr|ZIM}}<ref>[http://www.espncricinfo.com/zimvind/content/story/218775.html झिम्बाब्वे संघ]</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[सौरव गांगुली]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[अनिल कुंबळे]] * [[इरफान पठाण]] * [[गौतम गंभीर]] * [[झहीर खान]] * [[दिनेश कार्तिक]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * [[युवराजसिंग]] * [[राहुल द्रविड]] * [[विरेंद्र सेहवाग]] * [[व्ही.व्ही.एस. लक्ष्मण]] * [[हरभजनसिंग]] | * [[तातेंदा तैबू]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]] व [[यष्टिरक्षक|य]]) * [[हीथ स्ट्रीक]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उक]]) * [[अँडी ब्लिग्नॉट]] * [[कीथ डबेंग्वा]] * [[चार्ली कोव्हेन्ट्री (झिम्बाब्वेचा क्रिकेट खेळाडू)|चार्ली कोव्हेन्ट्री]] * [[टेरेंस डफिन]] * [[डियॉन इब्राहिम]] * [[प्रॉस्पर उत्सेया]] * [[ब्रेंडन टेलर]] * [[ब्लेसिंग माहविरे]] * [[वॅडिंग्टन म्वायेंगा]] * [[शॉन विल्यम्स]] |} === सराव सामना === {{Two-innings cricket match |date = ८-१० सप्टेंबर २००५ |team1 = झिम्बाब्वे बोर्ड XI |runs1 = २९४/९ घोषित (८६.३ षटके) |runs2 = ९६/१ (३७ षटके) |team2 = [[भारतीय क्रिकेट संघ|भारतीय]] |runs3 = ५७२/९ घोषित (१२४ षटके) |runs4 = |result = सामना अनिर्णित |venue = [[मुटारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[मुटारे]] |umpires = |motm = |notes = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/218519.html धावफलक] }} == व्हिडियोकॉन त्रिकोणी मालिका == {{मुख्य लेख|व्हिडियोकॉन त्रिकोणी मालिका, २००५-०६}} === साखळी सामने === {{Single-innings cricket match |date = २६ ऑगस्ट २००५ |team1 = [[न्यूझीलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]] |runs1 = २१५ (४३.१ षटके) |team2 = [[भारतीय क्रिकेट संघ|भारत]] |runs2 = १६४ (३७.२ षटके) |result = न्यू झीलंड ५१ धावांनी विजयी |venue = [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]] |umpires = [[डॅरिल हार्पर]] (ऑस्ट्रे) आणि [[इयान रॉबिन्सन]] (झिम्बा) |motm = [[क्रेग मॅकमिलन]] (न्यू झीलंड) |notes = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/217116.html धावफलक] }} {{Single-innings cricket match |date = २९ ऑगस्ट २००५ |team1 = [[भारतीय क्रिकेट संघ|भारत]] |runs1 = २२६/६ (५० षटके) |team2 = [[झिम्बाब्वे राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे]] |runs2 = ६५ (२४.३ षटके) |result = भारत १६१ धावांनी विजयी |venue = [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] |umpires = [[अलिम दार]] (पाक) आणि [[रसेल टिफिन]] (झिम्बा) |motm = [[इरफान पठाण]] (भारत) |notes = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/217481.html धावफलक] }} {{Single-innings cricket match |date = २ सप्टेंबर २००५ |team1 = [[न्यूझीलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]] |runs1 = २७८/९ (५० षटके) |team2 = [[भारतीय क्रिकेट संघ|भारत]] |runs2 = २७९/४ (४७.३ षटके) |result = भारत ६ गडी राखून विजयी |venue = [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] |umpires = [[डॅरिल हार्पर]] (ऑस्ट्रे) आणि [[इयान रॉबिन्सन]] (झिम्बा) |motm = [[मोहम्मद कैफ]] (भारत) |notes = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/217811.html धावफलक] }} {{Single-innings cricket match |date = ४ सप्टेंबर २००५ |team1 = [[झिम्बाब्वे राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे]] |runs1 = २५० (५० षटके) |team2 = [[भारतीय क्रिकेट संघ|भारत]] |runs2 = २५५/६ (४८.१ षटके) |result = भारत ४ गडी राखून विजयी |venue = [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] |umpires = [[अलिम दार]] (पाक) आणि [[रसेल टिफिन]] (झिम्बा) |motm = [[यष्टिरक्षक|वाय. व्ही. राव]] (भारत) |notes = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/217979.html धावफलक] }} === अंतिम सामना === {{Single-innings cricket match |date = ६ सप्टेंबर २००५ |team1 = [[भारतीय क्रिकेट संघ|भारत]] |runs1 = २७६ (४९.३ षटके) |team2 = [[न्यूझीलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]] |runs2 = २७८/४ (४८.१ षटके) |result = न्यू झीलंड ६ गडी राखून विजयी |venue = [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] |umpires = [[अलिम दार]] (पाक) आणि [[रसेल टिफिन]] (झिम्बा) |motm = [[नेथन ॲस्टले]] (न्यू झीलंड) |notes = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/218250.html धावफलक] }} ==कसोटी मालिका== ===१ली कसोटी=== {{माहितीचौकट कसोटी सामने | तारीख = १३-१६ सप्टेंबर २००५ | संघ१ = {{cr-rt|ZIM}} | संघ२ = {{cr|IND}} | धावसंख्या१ = २७९ (९८.५ षटके) | धावा१ = [[तातेंदा तैबू]] ७१ (१५८) | बळी१ = [[इरफान पठाण]] ५/५८ (१८.५ षटके) | धावसंख्या२ = ५५४ (१५१.३ षटके) | धावा२ = [[व्ही.व्ही.एस. लक्ष्मण]] १४० (२२१) | बळी२ = [[ब्लेसिंग माहविरे]] ४/९२ (२५.३ षटके) | धावसंख्या३ = १८५ (४७.५ षटके) | धावा३ = [[तातेंदा तैबू]] ५२ (८३) | बळी३ = [[इरफान पठाण]] ४/५३ (१२ षटके) | धावसंख्या४ = | धावा४ = | बळी४ = | निकाल = भारत १ डाव आणि ९० धावांनी विजयी. | स्थळ = [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] | पंच = [[अलिम दार]] (पा) आणि [[डॅरिल हार्पर]] (ऑ) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/219062.html धावफलक] | toss = झिम्बाब्वे, फलंदाजी. | पाऊस = | सामनावीर = [[इरफान पठाण]] (भा) | टिपा = कसोटी पदार्पण: [[चार्ली कोव्हेन्ट्री]] आणि [[टेरी डफीन]] (झि). *''[[व्ही.व्ही.एस. लक्ष्मण]]च्या (भा) ४००० कसोटी धावा पूर्ण. *''[[सौरव गांगुली]]च्या (भा) ५००० कसोटी धावा पूर्ण. *''[[हरभजन सिंग]]चे (भा) २०० कसोटी बळी पूर्ण. }} ===२री कसोटी=== {{माहितीचौकट कसोटी सामने | तारीख = २० - २२ सप्टेंबर २०१६ | संघ१ = {{cr-rt|ZIM}} | संघ२ = {{cr|IND}} | धावसंख्या१ = १६१ (४४.२ षटके) | धावा१ = [[चार्ली कोव्हेन्ट्री]] ३७ (३२) | बळी१ = [[इरफान पठाण]] ७/५९ (१५.२ षटके) | धावसंख्या२ = ३६६ (१०७.३ षटके) | धावा२ = [[राहुल द्रविड]] ९८ (२३७) | बळी२ = [[हीथ स्ट्रीक]] ६/७३ (३२ षटके) | धावसंख्या३ = २२३ (५५ षटके) | धावा३ = [[ॲंडी ब्लिग्नॉट]] ८४ (९३) | बळी३ = [[इरफान पठाण]] ५/६७ (१९ षटके) | धावसंख्या४ = १९/० (२.२ षटके) | धावा४ = [[विरेंद्र सेहवाग]] १४ (११) | बळी४ = | निकाल = भारत १० गडी राखून विजयी | स्थळ = [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] | पंच = [[अलिम दार]] (पा) आणि [[डॅरिल हार्पर]] (ऑ) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/219613.html धावफलक] | toss = भारत, गोलंदाजी | पाऊस = | सामनावीर = [[इरफान पठाण]] (भा) | टिपा = कसोटी पदार्पण: [[वॅडिंग्टन म्वायेंगा]] (झि). }} ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== *[http://www.espncricinfo.com/zimvind/content/series/208816.html मालिका मुख्यपान – इएसपीएन क्रिकइन्फो] {{भारतीय क्रिकेट संघाचे झिम्बाब्वे दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २००५}} [[वर्ग:भारतीय क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|झिम्बाब्वे]] [[वर्ग:भारतीय क्रिकेट संघाचे झिम्बाब्वे दौरे|२००५]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे झिम्बाब्वे दौरे|भारत]] [[वर्ग:इ.स. २००५ मधील क्रिकेट]] 2l0pksrl6b9b3wyflyrjg3m1winbpmp 0 198525 2697582 2588371 2026-07-28T22:10:46Z अभय नातू 206 /* स्वरूप */ 2697582 wikitext text/x-wiki [[File:KarvaChauthMoon2.jpg|thumb|दिवसभर करवा चौथ उपवासानंतर (विवाहित महिला) हिंदू विवाहित महिलांमध्ये वार्षिक परंपरेचा भाग म्हणून चाळणीतून चंद्र पाहत आहेत.]] [[File:Karva3.jpg|thumb|उपवास बसलेल्या महिला एकत्रितपणे वर्तुळात बसून, कर चौथ पूजा करताना, गाणे गात असताना फेरी सादर करत असतात (मंडळामध्ये आपली थाळी पार करत असतात)]] '''करवा चौथ''' हे [[हिंदू]] व्रत आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=59IoDwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=karwa+chauth+vrat&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiZzaOssfHoAhWw6nMBHQ2NAu0Q6AEILjAB#v=onepage&q&f=false|title=Hinduo Ke Vrat-Parv Evam Teej Tyohar|last=GANGRADE|first=DR PRAKASH CHANDRA|date=2015-06-01|publisher=V&amp;S Publishers|isbn=978-93-5057-358-7|language=hi}}</ref> हे व्रत [[दिल्ली]] , [[हरियाणा]] , [[राजस्थान]] , [[पंजाब]], [[उत्तर प्रदेश]] , [[जम्मू]] , [[हिमाचल प्रदेश]], [[मध्य प्रदेश]] या प्रांतात केले जाते .<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=KDU30Ae4S4cC&pg=PA497&dq=karwa+chauth+in+north+India&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwin6OuUsvHoAhWH83MBHXVsABQQ6AEIJzAA#v=onepage&q=karwa%20chauth%20in%20north%20India&f=false|title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations|last=Melton|first=J. Gordon|date=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-205-0|language=en}}</ref> ==स्वरूप== [[आश्विन]] कृष्ण [[चतुर्थी]]च्या दिवशी विवाहित स्त्रिया आपल्या पतीच्या दीर्घायुरोग्यासाठी आणि समृृृद्धीसाठी पूर्ण दिवस उपवास करतात.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=ENFvJPftjqMC&pg=PA144&dq=karwa+chauth+in+north+India&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwin6OuUsvHoAhWH83MBHXVsABQQ6AEIQTAD#v=onepage&q=karwa%20chauth%20in%20north%20India&f=false|title=The Indians: Portrait of a People|last=Kakar|first=Sudhir|last2=Kakar|first2=Katharina|date=2009|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-306663-7|language=en}}</ref> संध्याकाळी [[चंद्र]] उगवल्यावर चाळणीतून प्रथम चंद्राचे दर्शन व नंतर पतीचा चेहरा पाहतात. क्वचित अविवाहित स्त्रियाही आपल्या इच्छित पतीसाठी हे व्रत करतात. या दिवशी भगवान [[शंकर]],देवी [[पार्वती]] आणि [[कार्तिकेय]] यांची पूजा केली जाते. त्याजोडीने दहा छोटे मातीचे घडे पाण्याने भरून त्यांचीही पूजा करण्याची पद्धती आहे. या घड्यांना "करवा" असे म्हणतात.हे करवे नंतर आपल्या घरातील मुलींना आणि बहिणींना भेटवस्तूंसह दिले जातात. या दिवशी महिला एकत्र बसून या व्रताची कथा एकमेकींना सांगतात.काहीवेळा ब्राहण पुरोहित येऊन ही कथा सांगतात आणि त्याच्या मोबदल्यात पुरोहिताला दान दक्षिणा दिली जाते. विवाहित स्रियांना त्यांच्या पतीकडून भेटवस्तू दिली जाते. स्रिया आपल्या सासूचे आणि घरातील अन्य ज्येष्ठ स्रियांचे आशीर्वाद घेतात.<ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=ksKbk6gCebYC&pg=PA30&dq=karwa+chauth&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi3hOPPp_HoAhUPU30KHer_Dq4Q6AEILTAB#v=onepage&q=karwa%20chauth&f=false|title=Hindu Vrat Kathayen|date=2003|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn=978-81-288-0375-8|language=en}}</ref> ==व्रताची कथा== कोणे एके काळी एका नवविवाहित महिलेने आपल्या माहेरी असताना हे व्रत केले.ती सुस्वरूप अशी युवती होती.तिने कठोरपणे आपला उपवास पालन केला. तिच्या तपाने तिला दीर्घायुष्य मिळाले. भावांनी जवळच्या डोंगरावर अग्नी प्रज्वलित केला आणि तिला सांगितले की चंद्र उगवला आहे. व्रताची समाप्ती करताना चंद्राचे दर्शन घेण्यासाठी ती तिथे गेली पण तिला लक्षात आले की भावांनी आपल्याला फसविले आहे.तिचे व्रत मोडल्याने तिच्या पतीच्या निधनाची बातमी तिला समजली.ती बातमी कळताच ती आपल्या पतीच्या घरी निघाली.वाटेत तिला शिव पार्वती भेटले आणि त्यांनी तिला असे का घडले असावे हे कथन केले.पार्वतीने तिला आपल्या करंगळीच्या टोकातून थोडे रक्त दिले आणि आपल्या पतीच्या मुखावर शिंपडण्यास सांगितले.भविष्यकाळात तिने अगदी कठोरपणे हे व्रत पाळण्याचा सल्लाही देवीने तिला दिला. सासरी पोहोचल्यावर तिने पार्वतीने दिलेले रक्त पतीच्या मुखावर शिंपडले आणि तो पुनरूज्जीवित झाला.त्यानंतर या महिलेने निष्ठेने करवा चौथ व्रत पालन केले आणि तिला सुख समृृद्धी प्राप्त झाली अशी या व्रतामागील आख्यायिका आहे.<ref name=":0" /> == संकल्पनेवरील टीका == हिंदू धर्मातील उपवासाच्या प्रथेबद्दल, विशेषतः करवा चौथ सारख्या उपवासांबद्दल, विविध टीकात्मक मते आहेत. काही लोक या परंपरांना भक्ती किंवा सांस्कृतिक संबंधांचे अर्थपूर्ण अभिव्यक्ती मानतात, तर काहीजण त्यांच्या प्रासंगिकतेवर आणि उत्पत्तीवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करतात. टीकाकार अनेकदा असा युक्तिवाद करतात की यातील अनेक विधी, विशेषतः लिंग भूमिकांभोवती केंद्रित, जसे की महिलांनी त्यांच्या पतींच्या दीर्घायुष्यासाठी उपवास करणे, कोणत्याही मूळ हिंदू धर्मग्रंथांमध्ये विहित केलेले नाहीत. त्याऐवजी, त्यांना आध्यात्मिक मार्गदर्शनापेक्षा पितृसत्ताक अपेक्षांनी आकार दिलेल्या नंतरच्या सामाजिक रचना म्हणून पाहिले जाते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m000p1z5|title=BBC Asian Network - BBC Asian Network's Big Debate, Is the tradition of Karva Chauth outdated?|website=BBC|language=en-GB|access-date=2025-07-09}}</ref> बरेच लोक, विशेषतः तरुण पिढीतील, अशा विधी करण्याच्या तर्काला आव्हान देतात ज्यांना शास्त्रीय अधिकार किंवा वैज्ञानिक आधार नाही. उदाहरणार्थ, करवा चौथ कधीकधी कालबाह्य लिंग गतिशीलतेला बळकटी देणारे म्हणून पाहिले जाते, जिथे स्त्रीचे बलिदान तिच्या निष्ठेचे किंवा प्रेमाचे प्रतीक बनते. हे टीकाकार अशा परंपरांचे पुनर्परीक्षण करण्याची मागणी करतात, असे सुचवतात की आध्यात्मिक पद्धती वारशाने मिळालेल्या नियमांऐवजी वैयक्तिक श्रद्धा प्रणाली प्रतिबिंबित करण्यासाठी विकसित झाल्या पाहिजेत. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Lindquist|first=Galen|date=2011|title=Karva Chauth and the Ideal Hindu Wife|journal=Journal of Religion and Popular Culture|volume=23}}</ref> अनेक लोक श्रीमद्भगवतगीतेचा अध्याय ६ श्लोक १६ चा उल्लेख करतात, ते स्पष्ट करते, <blockquote>न, अति, अश्नतः, तु, योगः, अस्ति, न, च, एकान्तम्, अनश्नतः, न, च, अति, स्वप्नशीलस्य, जाग्रतः, न, एव, च, अर्जुन।।१६।।</blockquote> अनुवाद: हे अर्जुना, हे योग (साधना) जास्त खाणाऱ्या व्यक्तीसाठी किंवा अजिबात न खाणाऱ्या (उपवास करणाऱ्या) साठी यशस्वी होत नाही. जास्त जागृत राहणाऱ्या व्यक्तीसाठी किंवा जास्त झोपणाऱ्या व्यक्तीसाठी किंवा एकाच ठिकाणी बसून साधना करणाऱ्या व्यक्तीसाठी यशस्वी होत नाही. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://bhagwadgita.jagatgururampalji.org/adhyay6.php|title=श्रीमद भगवद गीता {{!}} Shrimad Bhagavad Gita|website=bhagwadgita.jagatgururampalji.org|access-date=2025-07-09}}</ref> “ == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:हिंदू व्रतवैकल्ये]] [[वर्ग:महिला]] [[वर्ग:भारतीय सण आणि उत्सव]] 5gxoake11dpsxxne0y2q9d7041ty8bg 2697583 2697582 2026-07-28T22:11:14Z अभय नातू 206 removed [[Category:महिला]] - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2697583 wikitext text/x-wiki [[File:KarvaChauthMoon2.jpg|thumb|दिवसभर करवा चौथ उपवासानंतर (विवाहित महिला) हिंदू विवाहित महिलांमध्ये वार्षिक परंपरेचा भाग म्हणून चाळणीतून चंद्र पाहत आहेत.]] [[File:Karva3.jpg|thumb|उपवास बसलेल्या महिला एकत्रितपणे वर्तुळात बसून, कर चौथ पूजा करताना, गाणे गात असताना फेरी सादर करत असतात (मंडळामध्ये आपली थाळी पार करत असतात)]] '''करवा चौथ''' हे [[हिंदू]] व्रत आहे.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=59IoDwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=karwa+chauth+vrat&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiZzaOssfHoAhWw6nMBHQ2NAu0Q6AEILjAB#v=onepage&q&f=false|title=Hinduo Ke Vrat-Parv Evam Teej Tyohar|last=GANGRADE|first=DR PRAKASH CHANDRA|date=2015-06-01|publisher=V&amp;S Publishers|isbn=978-93-5057-358-7|language=hi}}</ref> हे व्रत [[दिल्ली]] , [[हरियाणा]] , [[राजस्थान]] , [[पंजाब]], [[उत्तर प्रदेश]] , [[जम्मू]] , [[हिमाचल प्रदेश]], [[मध्य प्रदेश]] या प्रांतात केले जाते .<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=KDU30Ae4S4cC&pg=PA497&dq=karwa+chauth+in+north+India&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwin6OuUsvHoAhWH83MBHXVsABQQ6AEIJzAA#v=onepage&q=karwa%20chauth%20in%20north%20India&f=false|title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations|last=Melton|first=J. Gordon|date=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-205-0|language=en}}</ref> ==स्वरूप== [[आश्विन]] कृष्ण [[चतुर्थी]]च्या दिवशी विवाहित स्त्रिया आपल्या पतीच्या दीर्घायुरोग्यासाठी आणि समृृृद्धीसाठी पूर्ण दिवस उपवास करतात.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=ENFvJPftjqMC&pg=PA144&dq=karwa+chauth+in+north+India&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwin6OuUsvHoAhWH83MBHXVsABQQ6AEIQTAD#v=onepage&q=karwa%20chauth%20in%20north%20India&f=false|title=The Indians: Portrait of a People|last=Kakar|first=Sudhir|last2=Kakar|first2=Katharina|date=2009|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-306663-7|language=en}}</ref> संध्याकाळी [[चंद्र]] उगवल्यावर चाळणीतून प्रथम चंद्राचे दर्शन व नंतर पतीचा चेहरा पाहतात. क्वचित अविवाहित स्त्रियाही आपल्या इच्छित पतीसाठी हे व्रत करतात. या दिवशी भगवान [[शंकर]],देवी [[पार्वती]] आणि [[कार्तिकेय]] यांची पूजा केली जाते. त्याजोडीने दहा छोटे मातीचे घडे पाण्याने भरून त्यांचीही पूजा करण्याची पद्धती आहे. या घड्यांना "करवा" असे म्हणतात.हे करवे नंतर आपल्या घरातील मुलींना आणि बहिणींना भेटवस्तूंसह दिले जातात. या दिवशी महिला एकत्र बसून या व्रताची कथा एकमेकींना सांगतात.काहीवेळा ब्राहण पुरोहित येऊन ही कथा सांगतात आणि त्याच्या मोबदल्यात पुरोहिताला दान दक्षिणा दिली जाते. विवाहित स्रियांना त्यांच्या पतीकडून भेटवस्तू दिली जाते. स्रिया आपल्या सासूचे आणि घरातील अन्य ज्येष्ठ स्रियांचे आशीर्वाद घेतात.<ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=ksKbk6gCebYC&pg=PA30&dq=karwa+chauth&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi3hOPPp_HoAhUPU30KHer_Dq4Q6AEILTAB#v=onepage&q=karwa%20chauth&f=false|title=Hindu Vrat Kathayen|date=2003|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn=978-81-288-0375-8|language=en}}</ref> ==व्रताची कथा== कोणे एके काळी एका नवविवाहित महिलेने आपल्या माहेरी असताना हे व्रत केले.ती सुस्वरूप अशी युवती होती.तिने कठोरपणे आपला उपवास पालन केला. तिच्या तपाने तिला दीर्घायुष्य मिळाले. भावांनी जवळच्या डोंगरावर अग्नी प्रज्वलित केला आणि तिला सांगितले की चंद्र उगवला आहे. व्रताची समाप्ती करताना चंद्राचे दर्शन घेण्यासाठी ती तिथे गेली पण तिला लक्षात आले की भावांनी आपल्याला फसविले आहे.तिचे व्रत मोडल्याने तिच्या पतीच्या निधनाची बातमी तिला समजली.ती बातमी कळताच ती आपल्या पतीच्या घरी निघाली.वाटेत तिला शिव पार्वती भेटले आणि त्यांनी तिला असे का घडले असावे हे कथन केले.पार्वतीने तिला आपल्या करंगळीच्या टोकातून थोडे रक्त दिले आणि आपल्या पतीच्या मुखावर शिंपडण्यास सांगितले.भविष्यकाळात तिने अगदी कठोरपणे हे व्रत पाळण्याचा सल्लाही देवीने तिला दिला. सासरी पोहोचल्यावर तिने पार्वतीने दिलेले रक्त पतीच्या मुखावर शिंपडले आणि तो पुनरूज्जीवित झाला.त्यानंतर या महिलेने निष्ठेने करवा चौथ व्रत पालन केले आणि तिला सुख समृृद्धी प्राप्त झाली अशी या व्रतामागील आख्यायिका आहे.<ref name=":0" /> == संकल्पनेवरील टीका == हिंदू धर्मातील उपवासाच्या प्रथेबद्दल, विशेषतः करवा चौथ सारख्या उपवासांबद्दल, विविध टीकात्मक मते आहेत. काही लोक या परंपरांना भक्ती किंवा सांस्कृतिक संबंधांचे अर्थपूर्ण अभिव्यक्ती मानतात, तर काहीजण त्यांच्या प्रासंगिकतेवर आणि उत्पत्तीवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करतात. टीकाकार अनेकदा असा युक्तिवाद करतात की यातील अनेक विधी, विशेषतः लिंग भूमिकांभोवती केंद्रित, जसे की महिलांनी त्यांच्या पतींच्या दीर्घायुष्यासाठी उपवास करणे, कोणत्याही मूळ हिंदू धर्मग्रंथांमध्ये विहित केलेले नाहीत. त्याऐवजी, त्यांना आध्यात्मिक मार्गदर्शनापेक्षा पितृसत्ताक अपेक्षांनी आकार दिलेल्या नंतरच्या सामाजिक रचना म्हणून पाहिले जाते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m000p1z5|title=BBC Asian Network - BBC Asian Network's Big Debate, Is the tradition of Karva Chauth outdated?|website=BBC|language=en-GB|access-date=2025-07-09}}</ref> बरेच लोक, विशेषतः तरुण पिढीतील, अशा विधी करण्याच्या तर्काला आव्हान देतात ज्यांना शास्त्रीय अधिकार किंवा वैज्ञानिक आधार नाही. उदाहरणार्थ, करवा चौथ कधीकधी कालबाह्य लिंग गतिशीलतेला बळकटी देणारे म्हणून पाहिले जाते, जिथे स्त्रीचे बलिदान तिच्या निष्ठेचे किंवा प्रेमाचे प्रतीक बनते. हे टीकाकार अशा परंपरांचे पुनर्परीक्षण करण्याची मागणी करतात, असे सुचवतात की आध्यात्मिक पद्धती वारशाने मिळालेल्या नियमांऐवजी वैयक्तिक श्रद्धा प्रणाली प्रतिबिंबित करण्यासाठी विकसित झाल्या पाहिजेत. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Lindquist|first=Galen|date=2011|title=Karva Chauth and the Ideal Hindu Wife|journal=Journal of Religion and Popular Culture|volume=23}}</ref> अनेक लोक श्रीमद्भगवतगीतेचा अध्याय ६ श्लोक १६ चा उल्लेख करतात, ते स्पष्ट करते, <blockquote>न, अति, अश्नतः, तु, योगः, अस्ति, न, च, एकान्तम्, अनश्नतः, न, च, अति, स्वप्नशीलस्य, जाग्रतः, न, एव, च, अर्जुन।।१६।।</blockquote> अनुवाद: हे अर्जुना, हे योग (साधना) जास्त खाणाऱ्या व्यक्तीसाठी किंवा अजिबात न खाणाऱ्या (उपवास करणाऱ्या) साठी यशस्वी होत नाही. जास्त जागृत राहणाऱ्या व्यक्तीसाठी किंवा जास्त झोपणाऱ्या व्यक्तीसाठी किंवा एकाच ठिकाणी बसून साधना करणाऱ्या व्यक्तीसाठी यशस्वी होत नाही. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://bhagwadgita.jagatgururampalji.org/adhyay6.php|title=श्रीमद भगवद गीता {{!}} Shrimad Bhagavad Gita|website=bhagwadgita.jagatgururampalji.org|access-date=2025-07-09}}</ref> “ == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:हिंदू व्रतवैकल्ये]] [[वर्ग:भारतीय सण आणि उत्सव]] ojsq3wb8f13shbpkbr2il4jwdy8c106 0 201760 2697503 2604465 2026-07-28T12:31:46Z विजयकुमार मोटे 184900 2697503 wikitext text/x-wiki [[File:Mantralay of Mumbai, Administrative Headquarters 03.jpg|thumb|मंत्रालय]] '''मराठी भाषा विभाग''' हा [[महाराष्ट्र राज्य शासन]] अंतर्गत कार्यरत विभाग आहे. मराठी भाषेशी संबंधित विषय तसेच मराठी भाषा विषयक कामकाज पाहणारे [[भाषा संचालनालय]], [[राज्य मराठी विकास संस्था]], [[महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ]] व [[महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ]] मराठी विषयक कार्यालये/संस्था/मंडळ इत्यादींचे प्रशासकीय नियंत्रण मराठी भाषा विभागाच्या मार्फत होते. भारतात तसेच परदेशात मराठी भाषेच्या संवर्धनाची जबाबदारी या विभागावर आहे. विभाग तर्फे महाराष्ट्रात राहणाऱ्या अमराठी भाषिकांना मोफत मराठीचे वर्ग उपलब्ध करून देतो. या विभागाचे [[उदय सामंत]] हे विद्यमान मंत्री आहेत. {{Infobox government agency | agency_name =मराठी भाषा <br> [[महाराष्ट्र शासन]] | स्थानिक नाव = | स्थानिक नाव अ = | स्थानिक नाव र = | प्रकार = खाते | seal = File:Seal of Maharashtra.svg | seal_width = 100px | seal_caption = महाराष्ट्र शासनचे राष्ट्रचिन्ह | logo = | logo_width = | logo_caption = | निर्माण = {{Start date and age|df=yes|1950|05|01}} | jurisdiction = {{ध्वजचिन्ह|भारत}} [[महाराष्ट्र शासन]] | headquarters = मराठी भाषा विभाग मंत्रालय <br> मंत्रालय कॅबिनेट सचिवालय,<br> मुंबई | budget = महाराष्ट्र शासन नियोजन |region_code = IN |minister1_name = [[दीपक वसंत केसरकर]] |minister1_pfo = [[महाराष्ट्र शासन|कॅबिनेट मंत्री]] मराठी भाषा विभाग |website = {{url|https://mha.gov.in/|मराठी भाषा मंत्रालय}} |chief1_name=|chief1_position= |chief2_name=|chief2_position= |chief3_name=|chief3_position= |chief4_name=|chief4_position= |chief5_name=|chief5_position= |chief6_name=|chief6_position= |chief7_name=|chief7_position= |chief8_name=|chief8_position= |chief9_name=|chief9_position= |parent_department= |minister2_name= कोण नाही |minister2_pfo= राज्यमंत्री मराठी भाषा विभाग | parent_department = | type = Ministry | native_name_r = | child1_agency = | child2_agency = | child3_agency = | child4_agency = | child5_agency = | child6_agency = | child7_agency = | child8_agency = | chief6_name = | chief6_position = | chief7_name = | chief7_position = | chief8_name = | chief8_position = | chief9_name = | chief9_position = | child9_agency = | child10_agency = }} मंत्रालयाचे नेतृत्व कॅबिनेट स्तरावरील मंत्री करतात. [[दीपक वसंत केसरकर]] हे सध्या मराठी भाषा [[महाराष्ट्र शासन|कॅबिनेट मंत्री]] आहेत.<ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/politics/maharashtra-cabinet-portfolios-announced-dy-cm-ajit-pawar-gets-finance-aaditya-thackeray-allotted-tourism-and-environment-ministry-7861731.html |title= Maharashtra Cabinet portfolios announced}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://marathi.abplive.com/news/mumbai/maharashtra-cabinet-ministry-list-governor-approved-allocation-of-portfolios-proposed-by-cm-uddhav-thackeray-729069 |title= महाराष्ट्र मंत्रिमंडळ खातेवाटप जाहीर}}</ref> ==कार्यालय== {{माहितीचौकट अधिकृत हुद्दा | post = मराठी भाषा विभाग मंत्री <br>[[महाराष्ट्र शासन]] | body = महाराष्ट्र | native_name = _{Minister Marathi Language of Maharashtra} | flag = | flagsize = | flagborder = | flagcaption = | insignia = Seal of Maharashtra.svg | insigniasize = 120px | insigniacaption = | image = | imagesize = 250px | alt = | incumbent = [[दीपक वसंत केसरकर]] | acting = | incumbentsince = १४ ऑगस्ट २०२२ | type = | status = मराठी भाषा विभाग मंत्री | department = [[महाराष्ट्र सरकार]] | style = | member_of = *'''राज्य मंत्रिमंडल''' *'''महाराष्ट्राचे विधिमंडळ''' (विधानसभा किंवा विधान परिषद) | reports_to = | residence = निवास, मुंबई | seat = मंत्रालय, मुंबई | nominator = [[महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांची यादी|महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री]] | appointer = [[महाराष्ट्राचे राज्यपाल]] | appointer_qualified = | termlength = ५ वर्ष | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = *[[सुभाष राजाराम देसाई]] <br>(२०१९ - २०२२) | formation = १ मे १९६० | first = *[[निर्मला राजे भोसले]] <br> (१९६०-१९६२) | last = | abolished = | succession = | abbreviation = | unofficial_names = | deputy = 29 जून 2022 पासून रिक्त | salary = | website = }} '''महाराष्ट्र राज्य कॅबिनेट मंत्र्यांची यादी''' * मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस - गृह, ऊर्जा, कायदा, सामान्य व्यवस्थापन, माहिती आणि इतर कोणत्याही मंत्र्यांकडे नसलेली खाती * उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे - नगर विकास आणि गृहनिर्माण (सामाजिक उपक्रम) * उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा अजित पवार - ३१ जानेवारी, २०२६ पासून महाराष्ट्राच्या उपमुख्यमंत्री म्हणून कार्यरत आहेत. या पदावर विराजमान झालेल्या त्या महाराष्ट्राच्या पहिल्या महिला आहेत '''कॅबिनेट मंत्री आणि त्यांची खाती :''' 1) चंद्रशेखर बावनकुळे - महसूल 2) राधाकृष्ण विखे पाटील- जलसंपदा (गोदावरी आणि कृष्णा खोरे विकास महामंडळ) 3) हसन मुश्रीफ - वैद्यकीय शिक्षण 4) चंद्रकांत पाटील - उच्च व तंत्रशिक्षण, संसदीय कामकाज 5) गिरीश महाजन - आपत्ती व्यवस्थापन (विदर्भ, तापी, कोकण विकास), आपत्ती व्यवस्थापन 6) गुलाबराव पाटील - पाणीपुरवठा 7) गणेश नाईक - वन 8) दादाजी भुसे - शालेय शिक्षण 9) संजय राठोड - माती व पाणी परीक्षण 10) धनंजय मुंडे - अन्न व नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण 11) मंगलप्रभात लोढा - कौशल्य विकास, रोजगार, उद्योग व संशोधन 12) उदय सामंत - उद्योग व मराठी भाषा 13) जयकुमार रावल - विपणन, प्रोटोकॉल 14) अदिती तटकरे - महिला व बालविकास 15) शिवेंद्रराजे भोसले - सार्वजनिक बांधकाम 16) माणिकराव कोकाटे - कृषी 17) जयकुमार गोरे - ग्रामविकास, पंचायत राज 18) नरहरी झिरवाळ - अन्न व औषध प्रशासन 19) संजय सावकारे - कापड 20) संजय शिरसाट - सामाजिक न्याय 21) प्रताप सरनाईक - वाहतूक 22) भरत गोगावले - रोजगार हमी, फलोत्पादन 23) मकरंद पाटील - मदत व पुनर्वसन 24) नितेश राणे - मत्स्य आणि बंदरे 25) आकाश फुंडकर - कामगार 26) बाबासाहेब पाटील - सहकार 27) प्रकाश आबिटकर - सार्वजनिक आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण 28) पंकजा मुंडे - पशु संवर्धन, पर्यावरण, वातावरण बदल 29) अतुल सावे - ओबीसी विकास, दुग्धविकास, उर्जा नूतनीकरण 30) अशोक उईके - आदिवासी विकास 31) शंभूराज देसाई - पर्यटन, खाण, व स्वातंत्र्य सैनिक कल्याण मंत्रालय 32) आशिष शेलार - माहिती व तंत्रज्ञान 33) दत्तात्रय भरणे - क्रीडा व अल्पसंख्याक विकास व औकाफ '''राज्यमंत्री आणि त्यांची खाती :''' 1) माधुरी मिसाळ - सामाजिक न्याय, अल्पसंख्याक विकास व औकाफ मंत्रालय, वैद्यकीय शिक्षण 2) आशिष जयस्वाल - अर्थ आणि नियोजन, विधी व न्याय 3) मेघना बोर्डीकर - सार्वजनिक आरोग्य, कुटुंब कल्याण, पाणी पुरवठा 4) इंद्रनील नाईक - उच्च आणि तंत्र शिक्षण , आदिवासी विकास आणि पर्यटन 5) योगेश कदम - गृहराज्य शहर 6) पंकजा भोयर - गृहनिर्माण ==राज्यमंत्र्यांची यादी== ==प्रधान सचिवांची यादी== ==विभाग रचना== मंत्री (मराठी भाषा) हे मराठी भाषा विभागाचे प्रभारी मंत्री असतात. विभागासाठी सचिव (मराठी भाषा) हे वरिष्ठ प्रशासकीय अधिकारी असतात. या प्रशासकीय अधिकाऱ्यांकडे वर्ग-१ चे ५ अधिकारी व वर्ग-२ चे८ अधिकारी असतात, एकूण ८ कार्यासनांमध्ये या विभागाकडील सर्व विषयांची विभागणी असते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://marathibhasha.maharashtra.gov.in/Site/Information/Prastavana.aspx |title=संग्रहित प्रत |access-date=2017-02-09 |archive-date=2017-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117130650/http://marathibhasha.maharashtra.gov.in/Site/Information/Prastavana.aspx |url-status=dead }}</ref> == अंतर्गत विभाग == *मराठी भाषा विभाग *भाषा संचालनालय *महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ *राज्य मराठी विकास संस्था *महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ ==पार्श्वभूमी == मराठी भाषेच्या सर्वांगीण विकासाच्या दृष्टीकोनातून महाराष्ट्र राज्याच्या सुवर्ण महोत्सवी वर्षामध्ये "मराठी भाषा विभाग" असा स्वतंत्र प्रशासकीय विभाग स्थापन करण्याचा निर्णय दि. २४ जून, २०१० च्या मंत्रिमंडळाच्या बैठकीत घेण्यात आला. नव्याने निर्माण करण्यात आलेल्या विभागामध्ये महाराष्ट्र शासन कार्यनियमावलीच्या अनुसूचीमधील सामान्य प्रशासन‍ विभाग, पर्यटन व सांस्कृतिक कार्य विभाग आणि शालेय शिक्षण व क्रीडा विभाग यांच्या अखत्यारितील मराठी भाषेशी संबंधित विषय तसेच मराठी भाषा विषयक कामकाज पाहणारे भाषा संचालनालय, राज्य मराठी विकास संस्था, महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ व महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ इ.कार्यालये/संस्था/मंडळ मराठी भाषा विभागाच्या प्रशासकीय नियंत्रणाखाली वर्ग करण्यास मान्यता देण्यात आली आहे.<ref>सदर निर्णयास अनुलक्षून स्वतंत्र मराठी भाषा विभागाच्या स्थापनेबाबत आदेश शासन निर्णय, सा.प्र.विभाग क्र.मभावा-210/458/प्र.क्र.95(भाग-2)/20-ब, दि.22 जुलै, 2010 अन्वये निर्गमित करण्यात आले असून याबाबतची अधिसूचना दि.29 नोव्हेंबर, 2010 रोजी निर्गमित करण्यात आली आहे.''</ref> ===कार्य=== *मराठी भाषा विभागाशी (खुद्द) संबंधित तसेच मराठी भाषेच्या विकासासंबंधी शासनस्तरावरील सर्व कामे. *भाषा संचालनालय व त्यांच्याशी संबंधित शासनस्तरावरील सर्व कामकाजाचे संनियंत्रण व समन्वय. *राज्य मराठी विकास संस्था व त्यांच्याशी संबंधित शासनस्तरावरील सर्व कामकाजाचे संनियंत्रण व समन्वय.  *महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ व त्यांच्याशी संबंधित शासनस्तरावरील सर्व कामकाजाचे संनियंत्रण व समन्वय. *महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ व त्यांच्याशी संबंधित शासनस्तरावरील सर्व कामकाजाचे संनियंत्रण व समन्वय.  *पाठयपुस्तके सोडून मराठी भाषा, मराठी साहित्य, मराठी संस्कृती, मराठी कला या सर्व विषयांशी संबंधित उत्तम पुस्तकांना उत्तेजन देण्याकरिता पुस्तक निवड करणेबाबत. (पुस्तक निवड समिती) व अनुषंगिक बाबी.  *मराठी भाषा विकासासाठी धोरण ठरविणे ==शक्ती प्रदत्त समिती== नवनिर्मित मराठी भाषा विभाग लवकर कार्यान्वित होण्याच्या दृष्टीने मा.मुख्य सचिव यांच्या अध्यक्षतेखाली शक्ती प्रदत्त समिती स्थापन करण्यात आली आहे.<ref>शासन निर्णय सा.प्र.वि.क्र.शप्रस-2010/प्र.क्र.116/20-ब, दि.14 जुलै, 2010 व दि.10 ऑगस्ट, 2010 अन्वये</ref> सदर समितीची कार्यकक्षा खालीलप्रमाणे आहे. #नवीन मराठी भाषा विभागामध्ये इतर संबंधित विभागातील कर्मचारीवृंद वर्ग करणे व आवश्यकतेनुसार नवीन पदे निर्माण करणे. #नवीन विभागासाठी जागा, साधन सामग्री व इतर सोयी सुविधा उपलब्ध करून देणे.  #सचिवांसाठी मंत्रालयात जागा उपलब्ध करून देणे व वाहन खरेदी करण्यास मंजूरी देणे.   ===पद मंजूरी=== मराठी भाषा विभागात अन्य विभागातील वर्ग होणारे विषय विचारात घेऊन विभागासाठी समितीने प्रथम 35 पदांना मंजूरी दिली. याबाबतचा शासन निर्णय सा.प्र.विभाग दि.३१ जानेवारी, २०११ रोजी निर्गमित करण्यात आला. तसेच दिनांक ६.९.२०११ रोजी सचिव कार्यालयासाठी ४ व विभागासाठी ६ अशा १० अतिरिक्त पदांना मंजूरी देण्यात आली. याबाबतचा शासन निर्णय दिनांक ४ ऑक्टोबर, २०११ रोजी निर्गमित करण्यात आला. तसेच वाढीव कामकाज विचारात घेऊन आणखी अतिरिक्त ८ पदांना मंजूरी देण्यात आली असून त्याबाबत शा. नि. दि. २७/४/२०१२ रोजी निर्गमित करण्यात आला. अशा प्रकारे एकूण ५३ मंजूर पदांपैकी 40 पदे भरण्यात आलेली असून उर्वरित पदे भरण्याची कार्यवाही सुरू आहे. मराठी भाषा विभागात वर्ग करण्यात आलेले विषय व मंजूर कर्मचारीवृंद विचारात घेऊन शासन निर्णय दिनांक ६ मे, २०११ दि. १४/११/२०११ व दि. २/५/२०१२ अन्वये विभागातील कामकाजासाठी ८ कार्यासने निर्माण करण्यात आली व कर्मचारीवृंदाचे वाटप करण्यात आले आहे. विभागासाठी नवीन प्रशासन भवनाच्या ८ व्या मजल्यावरील २४०० चौ.फू.च्या जागेचे वाटप माहे जुलै, २०११ मध्ये करण्यात आले असून, विभागाचे कामकाज सुरू झाले आहे. ==पुरस्कार== ===स्व.यशवंतराव चव्हाण राज्य वाङ्मय पुरस्कार=== *{{मुख्यलेख|महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ}} या योजनेअंतर्गत [[महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ]] </br>अ) प्रौढ वाङमय विभागात २२ वाङ्मय पुरस्कार </br>ब) बालवाङ्मय विभागात ६ पुरस्कार </br>क) प्रथम प्रकाशन विभागात ६ पुरस्कार </br>ड) सरफोजीराजे भोसले बृहन्महाराष्ट्र १ पुरस्कार </br>असे एकूण ३५ राज्य वाङ्मय पुरस्कार लेखकांना प्रदान करते. ===विंदा करंदीकर जीवन गौरव पुरस्कार=== {| class="wikitable" !'''अ. क्र.''' !'''वर्ष''' !'''[[गोविंद विनायक करंदीकर|विंदा करंदीकर]] जीवन गौरव पुरस्कार जाहीर करण्यात आलेल्या साहित्यिकांची नांव''' |- |१ |२०१० |श्रीमती [[विजया राजाध्यक्ष]] |- |२ |२०११ |श्री.के.ज.पुरोहित |- |३ |२०१२ |श्री.ना.धो.महानोर |- |४ |२०१३ |श्री.[[वसंत आबाजी डहाके]] |- |५ |२०१४ |श्री.द.मा.मिरासदार |- |६ |२०१५ |प्रा.रा.ग.जाधव |- |७ |२०१६ |[[श्री.मारुती चितमपल्ली]] |- |८ |२०१७ |श्री. मधु मंगेश कर्णिक |- |९ |२०१८ |श्री. महेश एलकुंचवार |- |१० |२०१९ |श्रीमती अनुराधा पाटील |- |११ |२०२० |प्रा. रंगनाथ पठारे |- |१२ |२०२१ |श्री. भारत सासणे |} ==श्री.पु.भागवत पुरस्कार== मराठी भाषेतील उत्कृष्ट प्रकाशकास २००८ पासून हा पुरस्कार देण्यात येतो. वर्ष २०१६चा श्री.पु.भागवत स्मृती उत्कृष्ट पुरस्कार भारतीय विचार साधना, पुणे यांना जाहीर. ==अधिकृत संकेतस्थळ== * https://marathi.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250227091558/https://marathi.gov.in/ |date=2025-02-27 }} * https://sahitya.marathi.gov.in/235/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220302131431/https://sahitya.marathi.gov.in/235/ |date=2022-03-02 }} == हे सुद्धा पहा == * [[महाराष्ट्र सरकार]] * [[महाराष्ट्र शासनाचे विभाग]] * [[दालन:महाराष्ट्र शासन]] * [[राज्य मराठी विकास संस्था]] * [[भाषा संचालनालय]] * [[महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ]] * [[महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ]] * [[महाराष्ट्र राज्य सांस्कृतिक धोरण]] * [[मराठी भाषा विभाग|विद्यापीठे आणि महाविद्यालयीन मराठी भाषा विभाग]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्र शासनाचे विभाग]] [[वर्ग:मराठी भाषा विभाग]] [[वर्ग:१२ जानेवारी मंत्रालय कार्यशाळा]] hauugfcha0zpkap8onvq6fz885q049h 0 202312 2697647 2413605 2026-07-29T11:03:20Z अभय नातू 206 संदर्भ 2697647 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''वैश्विक किरण''' ('''इंग्रजी: Cosmic rays''') हा उच्च-ऊर्जा [[प्रारण|किरणोत्सर्गाचा]] एक प्रकार आहे, प्रामुख्याने [[सूर्यमाला|सूर्यमालेच्या]] बाहेर आणि अगदी दूरवरच्या [[आकाशगंगा|आकाशगंगांपासून]] तो येतो.<ref>{{Cite book|last=Perkins|first=Donald H.|title=Particle Astrophysics|year=2003|publisher=Oxford University Press|page=75|isbn=978-0-19-850952-3}}</ref> पृथ्वीच्या वातावरणावरील परिणामामुळे, वैश्विक किरणांद्वारे दुय्यम कणांचा पाऊस तयार होतो जे कधीकधी पृष्ठभागावर पोहोचतात.<ref>{{Cite book|last=Gaisser|first=Thomas K.|title=Cosmic Rays and Particle Physics|year=1990|publisher=Cambridge University Press|page=12|isbn=978-0-521-33931-5}}</ref> प्रामुख्याने उच्च-ऊर्जा [[प्रोटॉन]] आणि [[अणू]] न्यूक्लीचे बनलेले, त्यांचा उगम [[सूर्य|सूर्यापासून]] किंवा आपल्या सूर्यमालेच्या बाहेरून होतो.<ref>{{Cite book|last=Longair|first=Malcolm S.|title=High Energy Astrophysics|year=2011|publisher=Cambridge University Press|page=210|isbn=978-0-521-68383-8}}</ref> [[नासा]]च्या फर्मी स्पेस टेलिस्कोपच्या २०१३ मधील आकडेवारीवरून मिळालेल्या पुराव्यानुसार, प्राथमिक विश्वाच्या किरणांमधील महत्त्वपूर्ण अंश [[सुपरनोव्हा|तारेच्या अलौकिक स्फोटातून]] उद्भवला आहे.<ref>{{Cite journal|last=Ackermann|first=M.|title=Detection of the Characteristic Pion-Decay Signature in Supernova Remnants|journal=Science|volume=339|issue=6121|pages=807–811|year=2013|doi=10.1126/science.1231160}}</ref> सक्रिय गॅलॅक्टिक न्यूक्ली देखील २०१८ मध्ये ब्लेझर (TXS 0506+056) मधील [[न्यूट्रिनो]] आणि [[गॅमा किरण|गॅमा किरणांच्या]] निरीक्षणाच्या आधारावर वैश्विक किरणांची निर्मिती करताना दिसतात.<ref>{{Cite journal|last=IceCube Collaboration|title=Neutrino emission from the blazar TXS 0506+056 prior to the 10-year IceCube alert|journal=Science|volume=361|issue=6398|pages=147–151|year=2018|doi=10.1126/science.atg4280}}</ref> [[सूर्यमाला|सूर्यमालेच्या]] बाहेरील उच्च-ऊर्जा प्रारण असणारे किरण असतात. पृथ्वीच्या वातावरणावर आदळल्यावर ते दुय्यम कणांचा पाऊस पाडू शकतात. तो कधीकधी भूपृष्ठावरही येऊ शकतो.<ref>{{Cite book|last=Gaisser|first=Thomas K.|title=Cosmic Rays and Particle Physics|year=1990|publisher=Cambridge University Press|page=15}}</ref> == प्रकार == [[चित्र:Cosmic ray flux versus particle energy.svg|डावे|इवलेसे|351x351अंश|वैश्विक किरण प्रवाह, कण उर्जा]] वैश्विक किरणांचे बरेच प्रकार आहेत. सौर वैश्विक किरण सूर्यापासून उद्भवतात. त्यांची ऊर्जा ($10^7$ ते $10^{10}$ eV) इतर सर्व वैश्विक किरणांपेक्षा कमी आहे. सूर्यामध्ये ज्वाला आणि स्फोटांच्या परिणामी हे उद्भवतात.<ref>{{Cite book|last=Longair|first=Malcolm S.|title=High Energy Astrophysics|year=2011|publisher=Cambridge University Press|page=215}}</ref> वैश्विक किरणांचा दुसरा प्रकार म्हणजे आकाशगंगेचा किरणोत्सर्गी किरण (Galactic cosmic rays). त्यांची ऊर्जा ($10^{10}$ ते $10^{15}$ eV) सौर वैश्विक किरणांपेक्षा जास्त आहे.<ref>{{Cite book|last=Perkins|first=Donald H.|title=Particle Astrophysics|year=2003|publisher=Oxford University Press|page=82}}</ref> खगोलशास्त्रज्ञांना हे समजले आहे की हे सुपरनोव्हा स्फोट, [[कृष्णविवर|ब्लॅक होल]] आणि [[न्यूट्रॉन तारा|न्यूट्रॉन तारे]] यांच्यापासून उद्भवतात, जे आपल्या स्वतःच्या आकाशगंगेमध्ये आहेत.<ref>{{Cite book|last=Gaisser|first=Thomas K.|title=Cosmic Rays and Particle Physics|year=1990|publisher=Cambridge University Press|page=45}}</ref> एक्स्ट्रागॅलॅक्टिक कॉस्मिक किरण हा तिसरा प्रकार आहे. शास्त्रज्ञांचा असा विश्वास आहे की त्यांचा स्रोत आमच्या आकाशगंगेच्या बाहेर आहे. या किरणांची ऊर्जा ($10^{14}$ eV पेक्षा जास्त) गॅलेक्टिक कॉस्मिक किरणांपेक्षा जास्त आहे. हे [[क्वेसार]] आणि सक्रिय आकाशगंगेच्या मूळातून उद्भवतात.<ref>{{Cite book|last=Longair|first=Malcolm S.|title=High Energy Astrophysics|year=2011|publisher=Cambridge University Press|page=340}}</ref> जेव्हा वैश्विक किरण पृथ्वीच्या वातावरणाला भिडतात, तेव्हा ते वायूंचे रेणू आणि अणू मोडतोड करतात. अशा प्रकारे हे नवीन कॉस्मिक किरण कण ([[पायॉन]], [[म्यून]]) तयार करतात.<ref>{{Cite book|last=Gaisser|first=Thomas K.|title=Cosmic Rays and Particle Physics|year=1990|publisher=Cambridge University Press|page=102}}</ref> हे नवीन कण इतर नवीन वैश्विक किरणांचे कण ([[इलेक्ट्रॉन]], [[पॉझिट्रॉन]], न्यूट्रिनो) बनवतात आणि अशा प्रकारे वैश्विक किरण सर्वत्र पसरतात. नवीन कॉस्मिक किरण कण सतत तयार करण्याच्या प्रक्रियेत, त्यांची ऊर्जा कमी होते. वातावरणात बऱ्याच वेळा वैश्विक किरण आणि वायूंमध्ये टक्कर होते आणि अखेरीस कोट्यवधी दुसरे वैश्विक किरण तयार होतात, ज्याला "कॉस्मिक-रे शॉवर किंवा एअर शॉवर" म्हणून ओळखले जाते.<ref>{{Cite book|last=Perkins|first=Donald H.|title=Particle Astrophysics|year=2003|publisher=Oxford University Press|page=88}}</ref> कॉस्मिक किरण एक प्रकारचे किरणोत्सर्ग आहेत ज्यामुळे प्राणी व यंत्रांचे नुकसान होऊ शकते. आपण भाग्यवान आहोत की पृथ्वीचे [[चुंबकीय क्षेत्र]] आणि [[वातावरण]] या किरणांपासून आपले संरक्षण करते, अन्यथा मानवांना दरवर्षी सरासरी २.३ मिलिसेव्हर्ट किरणांचा सामना करावा लागला असता.<ref>{{Cite book|last=Cucinotta|first=F. A.|title=Space Radiation Risks to the Human Genome|year=2001|publisher=NASA Johnson Space Center|page=5}}</ref> मिलिसेव्हर्ट हे रेडिएशन मापनाचे एकक आहे आणि mSv ने दर्शवले जाते. चुंबकीय क्षेत्र आणि वातावरणामुळे, पृथ्वीवर केवळ ०.२ mSv किरणोत्सर्गाचे आगमन होते, जे येणाऱ्या रेडिएशनच्या एकूण प्रमाणापेक्षा खूप कमी आहे.<ref>{{Cite book|last=Cucinotta|first=F. A.|title=Space Radiation Risks to the Human Genome|year=2001|publisher=NASA Johnson Space Center|page=8}}</ref> [[अंतराळवीर|अंतराळवीरांना]] पृथ्वीपासून दूर ([[चंद्र]] किंवा [[मंगळ ग्रह|मंगळाच्या]] दिशेने) प्रवास करताना सुमारे ९०० mSv मोठ्या प्रमाणात रेडिएशनचा सामना करावा लागतो, जिथे पृथ्वीवरील चुंबकीय क्षेत्र किंवा इतर कोणतेही स्रोत या किरणांपासून त्यांचे संरक्षण करण्यासाठी अस्तित्वात नसतात.<ref>{{Cite journal|last=Setlow|first=R. B.|title=The hazards of space radiation|journal=Medical Physics|volume=30|issue=6|pages=1210–1214|year=2003|doi=10.1118/1.1573031}}</ref> वैश्विक किरणांमुळे आपल्या [[डीएनए]]चे नुकसान होते, ज्यामुळे [[कर्करोग]] होऊ शकतो.<ref>{{Cite journal|last=Setlow|first=R. B.|title=The hazards of space radiation|journal=Medical Physics|volume=30|issue=6|pages=1212|year=2003}}</ref> मंगळ मोहिमेवर पाठवण्यापूर्वी अंतराळवीरांना या किरणोत्सर्गापासून कसे संरक्षण द्यावे याबद्दल शास्त्रज्ञांना चिंता आहे. पृथ्वीवर नेहमीसारखा वैश्विक किरण नसतो. जेव्हा सूर्य अधिक सक्रिय असतो, तेव्हा पृथ्वीकडे येणाऱ्या या वैश्विक किरणांचे प्रमाण कमी होते.<ref>{{Cite book|last=Longair|first=Malcolm S.|title=High Energy Astrophysics|year=2011|publisher=Cambridge University Press|page=222}}</ref> दर ११ व्या वर्षी सूर्य अधिक सक्रिय होतो. यावेळी अधिक सौर ज्वाला उद्भवतात आणि बऱ्याच चक्राकार घडामोडी त्याच्या वातावरणात घडतात, परिणामी सूर्याचे चुंबकीय क्षेत्र प्रबळ होते.<ref>{{Cite book|last=Perkins|first=Donald H.|title=Particle Astrophysics|year=2003|publisher=Oxford University Press|page=95}}</ref> तथापि, पृथ्वीवर पोहोचणाऱ्या रेडिएशनचे प्रमाण कमी होते कारण जेव्हा सूर्य सक्रिय असतो तेव्हा त्याचे चुंबकीय क्षेत्र किंवा हेलिओस्फिअर अधिक सक्रिय होते, जे सौर मंडळामध्ये येणाऱ्या आकाशगंगेच्या किरणांना प्रतिबंध करते, ज्यांची ऊर्जा सौर किरणांपेक्षा जास्त असते. सूर्याच्या सक्रिय स्थितीत अंतराळ प्रवास करणे तुलनेने अधिक सुरक्षित मानले जाते.<ref>{{Cite book|last=Longair|first=Malcolm S.|title=High Energy Astrophysics|year=2011|publisher=Cambridge University Press|page=225}}</ref> == व्युत्पत्तिशास्त्र == अंतरिक्षातून पृथ्वीकडे येणारे शक्तिशाली किरण होय. ऐतिहासिक शब्द म्हणजे किरण हा किरणोत्सर्गी विकिरण म्हणून ओळखला जाणे आवश्यक आहे. सामान्य वैज्ञानिक वापरात, आंतरिक द्रव्यमान असलेल्या उच्च-ऊर्जा कणांना "कॉस्मिक किरण" म्हणून ओळखले जाते, तर [[फोटॉन]], जे [[विद्युतचुंबकीय प्रारण|विद्युतचुंबकीय किरणांचे]] प्रमाण असतात (आणि म्हणूनच वस्तुमान नसतात) त्यांच्या सामान्य नावांद्वारे ओळखले जातात, जसे की [[गॅमा किरण]] किंवा [[क्ष-किरण]], त्यांच्या फोटॉन ऊर्जेवर अवलंबून असतात.<ref>{{Cite book|last=Gaisser|first=Thomas K.|title=Cosmic Rays and Particle Physics|year=1990|publisher=Cambridge University Press|page=3}}</ref> == शोध == वैश्विक किरणांचा शोध ऑस्ट्रियन-अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ [[व्हिक्टर हेस]] यांनी १९१२ मध्ये लावला.<ref>{{Cite journal|last=Hess|first=V. F.|title=Über Beobachtungen der Durchdringenden Strahlung bei sieben Freiballonfahrten|journal=Physikalische Zeitschrift|volume=13|pages=1084–1091|year=1912}}</ref> या शोधासाठी त्यांना १९३६ मध्ये [[भौतिकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक]] देण्यात आले.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1936/summary/|title=The Nobel Prize in Physics 1936|publisher=Nobel Media AB|access-date=2026-07-29}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == [[वर्ग:वैश्विक किरणे]] [[वर्ग:प्रारण]] [[वर्ग:सौर घटना]] 6thgv1iln59h0gqfro7h70idn25zyam 0 211268 2697565 2619553 2026-07-28T20:42:04Z अभय नातू 206 माहिती 2697565 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''कुटीयाणा''' [[भारत|भारतातील]] [[गुजरात]] राज्याच्या [[पोरबंदर जिल्हा|पोरबंदर जिल्ह्यातील]] छोटे शहर आहे.<ref>{{Cite web|url=https://porbandar.gujarat.gov.in/kutiyana|title=Kutiyana Details Porbandar District|access-date=2026-07-28}}</ref> २००१ च्या जनगणनेनुसारर येथील लोकसंख्या १७,१०८ होती. [[भादर नदी]]काठी वसलेले हे शहर [[कुतियाणा तालुका|कुतियाणा तालुक्याचे]] प्रशासकीय केन्द्र आहे. == इतिहास == ऐतिहासिक नोंदींनुसार या शहराचे मूळ नाव ''कुंतीयाणा'' होते, जे [[महाभारत|महाभारतातील]] माता [[कुंती]] यांच्या नावावरून पडले असल्याचे मानले जाते.<ref>{{Cite web|url=https://porbandar.gujarat.gov.in/kutiyana|title=History of Kutiyana Town|access-date=2026-07-28}}</ref> हे शहर मध्ययुगीन काळात आणि [[मुघल साम्राज्य|मुघल]] काळात [[काठियावाड]] (सौराष्ट्र) प्रदेशातील एक महत्त्वाचे व्यापारी केंद्र आणि लष्करी ठाणे होते.<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/gazetteerofbomba00campgoog|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Kathiawar|access-date=2026-07-28}}</ref> १८व्या शतकात [[जुनागढ संस्थान|जुनागढ संस्थानाच्या]] काळात या शहराभोवती संरक्षणासाठी मजबूत तटबंदी आणि किल्ले उभारले गेले.<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/gazetteerofbomba00campgoog|title=Junagadh State History Kutiyana|access-date=2026-07-28}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कुतियाणा तालुका]] [[वर्ग:पोरबंदर जिल्हा]] [[वर्ग:गुजरातमधील शहरे]] lnjivk3wipqu791wpvfqpgn91phflv7 0 213529 2697653 2580031 2026-07-29T11:14:33Z अभय नातू 206 /* प्रवासी */ 2697653 wikitext text/x-wiki '''दे मॉइन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' {{विमानतळ संकेत|DSM|KDSM|DSM}} [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[आयोवा]] राज्यातील [[देमॉइन]] शहराचा विमानतळ आहे. येथून अमेरिकेतील निवडक शहरांना विमानसेवा उपलब्ध आहे. येथून [[युनायटेड एरलाइन्स]], [[अमेरिकन एरलाइन्स]] आणि [[डेल्टा एरलाइन्स]] मोठ्या प्रमाणात प्रवाशांची ने-आण करतात. या विमानतळाच्या नावात ''आंतरराष्ट्रीय'' असले तरी येथून अमेरिका सोडून कोणत्याही देशास विमानसेवा उपलब्ध नाही. == विमानकंपन्या आणि गंतव्यस्थाने == === प्रवासी === <!-- Please use only independent sources. The airport and airlines itself are not independent sources. --> {{Airport destination list |3rdcoltitle = संदर्भ | 3rdcolunsortable=yes <!-- --> | [[अलेजियंट एर]] | [[ऑस्टिन-बर्गस्ट्रॉम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऑस्टिन]], [[लोगन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बॉस्टन]] (२३ मे, २०२५ पासून),<ref name="G4-2025">{{cite web |url= https://newsroom.allegiantair.com/press-releases/press-release-details/2024/Allegiant-Ties-Record-for-Largest-Expansion-in-Company-History-with-44-New-Nonstop-Routes-plus-3-New-Cities/default.aspx|title=Allegiant Ties Record for Largest Expansion in Company History with 44 New Nonstop Routes, plus 3 New Cities|website=Allegiant Air|date=November 19, 2024|access-date=November 19, 2024 }}</ref> [[फोर्ट लॉडरडेल-हॉलिवूड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फोर्ट लॉडरडेल]], [[जॅक्सनव्हिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|जॅक्सनव्हिल]] (२३ मे, २०२५ पासून),<ref name=ALLE>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-us/news/us/allegiant-offering-nonstop-flights-from-jax-to-akron-canton-de-moines-grand-rapids/ar-AA1umT2j|title=Allegiant offering nonstop flights from JAX to Akron-Canton, De Moines, Grand Rapids|date=November 2024}}</ref> [[हॅरी रीड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास व्हेगस]], [[जॉन वेन विमानतळ|ऑरेंज काउंटी]], [[ओरलँडो-सॅनफर्ड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ओरलँडो-सॅनफर्ड]], [[फीनिक्स-मेसा गेटवे विमानतळ|फीनिक्स-मेसा]], [[पंटा गोर्डा विमानतळ|पंटा गोर्डा]], [[सेंट पीट-क्लियरवॉटर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सेंट पीटर्सबर्ग-क्लियरवॉटर]]<br />'''मोसमी:''' [[डेस्टिन-फोर्ट वॉल्टन बीच विमानतळ|डेस्टिन-फोर्ट वॉल्टन बीच]],{{cn|date=November 2024}} [[विल्यम पी. हॉबी विमानतळ|ह्युस्टन-हॉबी]], [[नॅशव्हिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नॅशव्हिल]], [[न्यूअर्क लिबर्टी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यूअर्क]],{{cn|date=November 2024}}, [[पोर्टलँड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पोर्टलँड (ओ)]], [[सान डियेगो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सान डियेगो]], [[सारासोटा-ब्रॅडेन्टन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सारासोटा]] | <ref name="AllegiantRoutes">{{cite web|title=Allegiant Air|url=https://www.allegiantair.com/|access-date=7 January 2017|archive-date=February 24, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110224233038/http://www.allegiantair.com/|url-status=live}}</ref> <!-- --> | [[अमेरिकन एरलाइन्स]] | [[शार्लट-डग्लस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शार्लट-डग्लस]], [[डॅलस-फोर्ट वर्थ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डॅलस-फोर्ट वर्थ]], [[फीनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फीनिक्स स्काय हार्बर]]<br/>'''मोसमी:''' [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]]{{cn|date=November 2024}} | <ref name="AmericanRoutes">{{cite web|title=Flight schedules and notifications|url=https://www.aa.com/travelInformation/flights/schedule|access-date=7 January 2017|archive-date=February 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202010611/https://www.aa.com/travelInformation/flights/schedule|url-status=live}}</ref> <!-- --> | [[अमेरिकन ईगल (विमनकंपनी)|अमेरिकन ईगल]] | [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]], [[डॅलस-फोर्ट वर्थ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डॅलस-फोर्ट वर्थ]], [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]] (६ ऑक्टोबर, २०२५ पासून),<ref>{{cite web|title=American Airlines Adds 8 New Routes For Winter 2025-26|website=Aviation A2Z|url=https://aviationa2z.com/index.php/2025/03/26/american-airlines-adds-8-new-routes-for-winter-2025-26/|date=March 26, 2025|access-date=March 26, 2025}}</ref> [[लग्वार्डिया विमानतळ|न्यू यॉर्क-लग्वार्डिया]], [[फिलाडेल्फिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिलाडेल्फिया]] (५ जून, २०२५ पासून),<ref>{{cite web |title=American Airlines Resumes 2 Philadelphia Domestic Routes in June 2025 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240911-aajun25phl |website=Aeroroutes |access-date=11 September 2024}}</ref> [[फीनिक्स-स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फीनिक्स-स्काय हार्बर]], [[रॉनाल्ड रेगन वॉशिंग्टन राष्ट्रीय विमानतळ|वॉशिंग्टन-राष्ट्रीय]]<br />'''मोसमी:''' [[मायामी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मायामी]]{{cn|date=November 2024}} | <ref name="AmericanRoutes" /> <!-- --> | [[डेल्टा एर लाइन्स]] | [[हार्ट्सफील्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटा]] | <ref name="DeltaRoutes"/> <!-- --> | {{nowrap|[[डेल्टा कनेक्शन]]}} | [[डीट्रॉइट मेट्रोपोलिटन विमानतळ|डीट्रॉइट]], [[मिनीयापोलिस-सेंंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनीयापोलिस-सेंंट पॉल]], [[लग्वार्डिया विमानतळ|न्यू यॉर्क–लग्वार्डिया]] | <ref name="DeltaRoutes">{{cite web|title=FLIGHT SCHEDULES|url=https://www.delta.com/flightinfo/viewFlightSchedulesSetup.action|access-date=7 January 2017|archive-date=June 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150621123636/http://www.delta.com/flightinfo/viewFlightSchedulesSetup.action|url-status=live}}</ref> <!-- --> | [[फ्रंटियर एरलाइन्स]] | [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]]<br />'''मोसमी:''' [[ओरलँडो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ओरलँडो]]{{cn|date=November 2024}} | <ref name="FrontierRoutes">{{cite web|title=Frontier|url=https://www.flyfrontier.com/|access-date=7 January 2017|archive-date=September 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912053526/https://www.flyfrontier.com/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://flightaware.com/live/findflight/KMCO/KDSM|title=Flight Finder ✈ Orlando Intl (KMCO) – Des Moines Intl (KDSM)|website=FlightAware|access-date=September 1, 2021|archive-date=July 16, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100716114759/http://flightaware.com/live/findflight/KMCO/KDSM|url-status=live}}</ref> <!-- --> | {{nowrap|[[साउथवेस्ट एरलाइन्स]]}} | [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]], [[हॅरी रीड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास व्हेगस]], [[सेंट लुइस लॅम्बर्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सेंट लुइस]] <br /> '''मोसमी:''' [[फीनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फीनिक्स-स्काय हार्बर]]<ref>{{cite web | url=https://www.southwest.com/air/flight-schedules/results.html?departureDate=2024-11-17&destinationAirportCode=DSM&originationAirportCode=PHX&scheduleViewType=weekly&timeOfDay=ALL_DAY | title=Check Flight Schedules | date=March 21, 2024 }}</ref> | <ref name="SouthwestRoutes">{{cite web|title=Check Flight Schedules|url=https://www.southwest.com/air/flight-schedules/index.html|access-date=28 June 2017|archive-date=February 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202053931/https://www.southwest.com/air/flight-schedules/index.html|url-status=live}}</ref> <!-- --> | [[युनायटेड एरलाइन्स]] | [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]], [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]]<br/>'''मोसमी:''' [[जॉर्ज बुश आंतरखंडीय विमानतळ|ह्युस्टन–आंतरखंडीय]]{{cn|date=November 2024}} | <ref name="UnitedRoutes">{{cite web|title=Timetable|url=https://www.united.com/web/en-US/apps/travel/timetable/default.aspx|access-date=7 January 2017|archive-date=January 28, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170128165254/https://www.united.com/web/en-US/apps/travel/timetable/default.aspx|url-status=dead}}</ref> <!-- --> | [[युनायटेड एक्सप्रेस]] | [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]], [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]], [[जॉर्ज बुश आंतरखंडीय विमानतळ|ह्युस्टन–आंतरखंडीय]] | <ref name="UnitedRoutes" /> }} === मालवाहतूक === {{Airport destination list | [[फेडेक्स एक्सप्रेस]] | [[ईस्टर्न आयोवा विमानतळ|सीडर रॅपिड्स-आयोवा सिटी]], [[मेम्फिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेम्फिस]] | [[यूपीएस एरलाइन्स]] | [[ईस्टर्न आयोवा विमानतळ|सीडर रॅपिड्स-आयोवा सिटी]], [[लुईव्हिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लुईव्हिल]] }} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:अमेरिकेतील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] [[वर्ग:दे मॉईन (आयोवा)]] m7tmzmszx0lm13wtrg7blggm703om95 0 220426 2697659 2168910 2026-07-29T11:35:16Z अभय नातू 206 संदर्भ 2697659 wikitext text/x-wiki '''अपातानी''' (किंवा [[अपातानी जमात|अपातानी]]) ही एक भारतीय आदिवासी जमात आहे.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=1|isbn=978-0-7100-1413-9}}</ref> [[अरुणाचल प्रदेश|अरुणाचल प्रदेशातील]] [[निचला सुबनसिरी जिल्हा|सुबनसिरी]] विभागात समुद्रसपाटीपासून १५२ मी. उंचीवर असलेल्या झिरो खोऱ्यात या जमातीचे लोक राहतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=3}}</ref> १९६१ च्या जनगणनेनुसार अपातानींची सात खेड्यांत २,५२० घरे होती आणि त्यात १०,७४५ लोक राहत होते.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=8}}</ref> वांशिक समानता सोडली, तर भाषा व संस्कृतीच्या बाबतीत ते शेजारच्या [[न्यािशी जमात|डफला (न्यािशी)]] व [[मिरी जमात|मिरी]] जमातींहून भिन्न आहेत.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=42}}</ref> अपातानी उत्तरेकडून आले असावेत, असे त्यांच्यातील रूढ दंतकथेवरून वाटते.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=12}}</ref> == स्वरूप == अपातानी अर्थव्यवस्थेत वनगाईसारख्या [[मिथुन (प्राणी)|मिथुन]] या जनावरास महत्त्व आहे.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=45}}</ref> मिथानांचा उपयोग पारंपारिक संपत्ती आणि विनिमयाचे साधन म्हणून करतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=48}}</ref> लग्नात वधूमूल्य म्हणून मिथानच देतात.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=58}}</ref> दंडही मिथानच्या रूपातच भरावा लागतो. प्रतिष्ठा टिकवण्यासाठी व वाढवण्यासाठी समारंभात मिथानांचा बळीही दिला जातो.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=52}}</ref> अपातानी तांदुळाची निर्यात करतात व मिथानांची व डुकरांची आयात करतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=60}}</ref> काही वर्षांपूर्वीपर्यंत त्यांचा आसामपेक्षा तिबेटशी जास्त व्यापार असावा.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=64}}</ref> तिबेटी तलवारी, तिबेटी मण्यांच्या माळा, तिबेटी घंटा अपातानी समाजात आढळतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=66}}</ref> अपातानी समाजात ऐक्य टिकवून धरण्याची विशेष प्रवृत्ती दिसून येते.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=70}}</ref> ‘मोरोम’ व ‘म्लोको’ या दोन महत्त्वपूर्ण उत्सवांच्या वेळी सात खेड्यांतील लोक परस्परांशी सहकार्य करतात व आपापसांत समारंभपूर्वक देवघेव करतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=110}}</ref> खेड्याचा कारभार अनौपचारिक रीत्या ‘मुरा’ व ‘माइट’ कुळींचे प्रतिनिधी चालवतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=75}}</ref> या पंच-समितीस ‘बुलियांग’ असे म्हणतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=78}}</ref> या समितीचे तीन प्रकार आहेत: (१) अखा बुलियांग—वृद्ध लोक; यांचा सल्ला सर्व महत्त्वाच्या बाबींत घेण्यात येतो.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=80}}</ref> (२) यापा बुलियांग—मध्यवयीन लोक; हे खेड्यातील रोजचा व्यवहार चालवतात, तंटे सोडवतात व अखाबुलियांगशी सल्लामसलत करतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=81}}</ref> (३) अंजाग बुलियांग—तरुण लोक; हे दूताचे काम करतात व यापा बुलियांगला मदत करतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=82}}</ref> == समाजातील भेद == अपातानी समाजातील कुळींचे ‘माइट’ व ‘मुरा’ असे दोन उच्च आणि नीच वर्ग आहेत.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=85}}</ref> काही खेड्यांतील मुरा कुळीच्या लोकांचे उद्योग ठरवून दिलेले आहेत.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=88}}</ref> एका खेड्यात मुरा कुळीच्या काही स्त्रिया मातीची भांडी तयार करतात, काही लोहाराचा धंदा करतात.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=90}}</ref> गुलाम व त्यांचे वंशज मुरा कुळीचे सभासद असतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=91}}</ref> मुरा कुळीचे लोक कधीही माइट कुळीत सामावून घेता येत नाहीत.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=93}}</ref> मुरा व माइट कुळींचे परस्पर विवाहसंबंध होत नाहीत.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=95}}</ref> अपातानी समाजात विभक्त-कुटुंब-पद्धती सर्वमान्य आहे.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=100}}</ref> घरांची बांधणीही अशा कुटुंबास राहण्याजोगीच असते.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=102}}</ref> विवाह झाल्यावर मुले स्वतंत्र घरात राहू लागतात.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=105}}</ref> नवविवाहितांच्या गृहप्रवेशाच्या वेळी जेवण दिले जाते.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=104}}</ref> त्या वेळी डुक्कर किंवा मिथान बळी देण्यात येतो.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=105}}</ref> विवाहसमयी कोठलेही धार्मिक विधी किंवा शकुन-अपशकुन पाळण्यात येत नाहीत.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=106}}</ref> बहुभार्याविवाह निषिद्ध समजला जात नाही; परंतु असे विवाह फारसे आढळत नाहीत.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=107}}</ref> वधूमूल्य देण्यात येते पण त्याचा आग्रह धरला जात नाही.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=108}}</ref> सख्ख्या आते-मामे भावंडांचे विवाह निषिद्ध समजले जातात.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=112}}</ref> मेहुणी-विवाह व देवर-विवाह या जमातीत मान्य आहेत.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=109}}</ref> अपातानी कलह टाळण्याकरिता एकमेकांशी ‘डापो’ (तह) करतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=120}}</ref> आर्थिक प्रगतीसाठी शांतीची व स्थैर्याची गरज असते, हे अपातानी पूर्णपणे ओळखून आहेत.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=122}}</ref> == धार्मिक रिती == अपातानींची आर्थिक व राजकीय संघटना जरी अरुणाचलातील इतर जमातींपेक्षा वेगळी असली, तरी धार्मिक संघटनेबाबत [[आदि जमात|अबोर]], [[मिरी जमात|मिरी]] व [[न्यािशी जमात|डफला]] या शेजारच्या जमातींशी त्यांचे साम्य आढळते.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=130}}</ref> ‘किल्लो’ व ‘किरू’ या अपातानींच्या प्रभावशाली देवता होत.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=134}}</ref> या दोन देवतांचे पती-पत्नीचे नाते असून त्या जमिनीतच राहतात, असा त्यांचा समज आहे.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=135}}</ref> अपातानींच्या सर्वच देवता दंपतिरूपाने असलेल्या दिसतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=136}}</ref> ‘चांदुन’ देवाने पृथ्वी उत्पन्न केली व त्याची पत्नी ‘दिदुन’ हिने आकाश निर्माण केले, असा त्यांचा समज आहे.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=140}}</ref> अपातानींच्या मते, पूर्वी केवळ पाणी होते, त्यानंतर खडक व हळूहळू जमीन निर्माण झाली.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=138}}</ref> हे कार्य तीन स्त्री व तीन पुरुष देवतांनी मिळून केले.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=139}}</ref> त्यांनीच [[सूर्य]], [[चंद्र]], तारे, झाडे, पक्षी, प्राणी इत्यादी निर्माण केले व ‘हिलो’ नावाच्या देवाने मानव निर्माण केला, असे ते मानतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=140}}</ref> विशेषतः रोग बरे करण्यास ‘हिलो’ देवतेची ते उपासना करतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=142}}</ref> == उत्सव == अपातानींचे मुख्य सार्वजनिक उत्सव ‘मोरोम’ व ‘म्लोको’ हे दोन्ही उत्सव शेतीची कामे सुरू करतानाच साजरे करतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=145}}</ref> मोरोम हा मुख्यत्वे पेरणीचा उत्सव असतो.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=146}}</ref> म्लोको या उत्सवात बळी देण्याचे विधी वेगवेगळ्या कुळी स्वतंत्रपणे करतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=148}}</ref> हा उत्सव बागेत करण्यात येतो व किल्लो व किरू या दैविक दंपतीची उपासना करण्यात येते.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=150}}</ref> या वेळी [[डुक्कर]], [[कोंबडी]] व [[कुत्रा|कुत्र्याचा]] बळी देण्यात येतो.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=152}}</ref> हे उत्सव अद्यापही चालू आहेत.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=155}}</ref> अपातानी शत्रूस मारल्यानंतर त्याचे हात जाळतात व त्याची जीभ आणि डोळे पुरतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=158}}</ref> डोळे पुरल्यामुळे मेलेल्या माणसाला आपली कत्तल केलेला माणूस दिसत नाही व त्यामुळे त्याला सूड उगवता येत नाही, अशी त्यांची समजूत आहे.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=159}}</ref> या विधीस ‘रोपी’ म्हणतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=160}}</ref> अपातानींच्या मते नैसर्गिक कारणामुळे मरण पावलेल्याचा ‘यालो’ (आत्मा) ‘नेली’मध्ये (मृत्यूलोकात) जातो.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=162}}</ref> नेली पृथ्वीच्या खाली असतो, असा त्यांचा समज आहे.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=163}}</ref> ‘तालीमोको’ (दुसरा मृत्यूलोक) आभाळात असतो.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=164}}</ref> ज्या व्यक्ती अनैसर्गिक कारणामुळे मृत्यू पावतात, त्या तालीमोकोत जातात व त्यांच्या आत्म्यांना ‘इगी’ म्हणतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=165}}</ref> [[भारत]] स्वतंत्र झाल्यानंतर अपातानी सुधारणेची वाटचाल करू लागले.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=170}}</ref> विशेषतः [[१९६२ चे भारत-चीन युद्ध|चीनशी भारताचे संबंध बिघडल्यानंतर]] त्या समाजाचा [[भारतीय सशस्त्र सेना|भारतीय सैन्याशी]] बराच संबंध आला.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=172}}</ref> त्यामुळे त्यांच्या समाजात बरेच परिवर्तन झालेले दिसून येते. लोकांची आर्थिक परिस्थिती सुधारली. [[गुलामगिरी]] नष्ट झाली.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=168}}</ref> खेड्यांतून दुकाने व चहागृहे उघडली. बऱ्याच अपातानींना सरकारी नोकऱ्याही मिळाल्या.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=175}}</ref> अपातानींच्या विभागात हवाईतळही बांधला गेला. शिक्षणाची सोय करण्यात आली.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=178}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} * Fürer-Haimendorf, Christoph von, ''The Apa Tanis and Their Neighbours'', Routledge & Kegan Paul, London, 1962.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul}}</ref> * [[मराठी विश्वकोश]]<ref>{{Cite web|url=https://marathivishwakosh.org/|title=मराठी विश्वकोश|publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ|access-date=2026-07-29}}</ref> [[वर्ग:भारतामधील जमाती]] [[वर्ग:अरुणाचल प्रदेश]] fj0g20smq9j8ucb9f46w9ne3ehifvye 2697660 2697659 2026-07-29T11:36:23Z अभय नातू 206 प्रस्तावना 2697660 wikitext text/x-wiki '''अपातानी''' ही एक भारतीय आदिवासी जमात आहे.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=1|isbn=978-0-7100-1413-9}}</ref> [[अरुणाचल प्रदेश|अरुणाचल प्रदेशातील]] [[निचला सुबनसिरी जिल्हा|सुबनसिरी]] विभागात समुद्रसपाटीपासून १५२ मी. उंचीवर असलेल्या झिरो खोऱ्यात या जमातीचे लोक राहतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=3}}</ref> १९६१ च्या जनगणनेनुसार अपातानींची सात खेड्यांत २,५२० घरे होती आणि त्यात १०,७४५ लोक राहत होते.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=8}}</ref> वांशिक समानता सोडली, तर भाषा व संस्कृतीच्या बाबतीत ते शेजारच्या [[न्यािशी जमात|डफला (न्यािशी)]] व [[मिरी जमात|मिरी]] जमातींहून भिन्न आहेत.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=42}}</ref> अपातानी उत्तरेकडून आले असावेत, असे त्यांच्यातील रूढ दंतकथेवरून वाटते.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=12}}</ref> == स्वरूप == अपातानी अर्थव्यवस्थेत वनगाईसारख्या [[मिथुन (प्राणी)|मिथुन]] या जनावरास महत्त्व आहे.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=45}}</ref> मिथानांचा उपयोग पारंपारिक संपत्ती आणि विनिमयाचे साधन म्हणून करतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=48}}</ref> लग्नात वधूमूल्य म्हणून मिथानच देतात.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=58}}</ref> दंडही मिथानच्या रूपातच भरावा लागतो. प्रतिष्ठा टिकवण्यासाठी व वाढवण्यासाठी समारंभात मिथानांचा बळीही दिला जातो.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=52}}</ref> अपातानी तांदुळाची निर्यात करतात व मिथानांची व डुकरांची आयात करतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=60}}</ref> काही वर्षांपूर्वीपर्यंत त्यांचा आसामपेक्षा तिबेटशी जास्त व्यापार असावा.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=64}}</ref> तिबेटी तलवारी, तिबेटी मण्यांच्या माळा, तिबेटी घंटा अपातानी समाजात आढळतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=66}}</ref> अपातानी समाजात ऐक्य टिकवून धरण्याची विशेष प्रवृत्ती दिसून येते.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=70}}</ref> ‘मोरोम’ व ‘म्लोको’ या दोन महत्त्वपूर्ण उत्सवांच्या वेळी सात खेड्यांतील लोक परस्परांशी सहकार्य करतात व आपापसांत समारंभपूर्वक देवघेव करतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=110}}</ref> खेड्याचा कारभार अनौपचारिक रीत्या ‘मुरा’ व ‘माइट’ कुळींचे प्रतिनिधी चालवतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=75}}</ref> या पंच-समितीस ‘बुलियांग’ असे म्हणतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=78}}</ref> या समितीचे तीन प्रकार आहेत: (१) अखा बुलियांग—वृद्ध लोक; यांचा सल्ला सर्व महत्त्वाच्या बाबींत घेण्यात येतो.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=80}}</ref> (२) यापा बुलियांग—मध्यवयीन लोक; हे खेड्यातील रोजचा व्यवहार चालवतात, तंटे सोडवतात व अखाबुलियांगशी सल्लामसलत करतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=81}}</ref> (३) अंजाग बुलियांग—तरुण लोक; हे दूताचे काम करतात व यापा बुलियांगला मदत करतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=82}}</ref> == समाजातील भेद == अपातानी समाजातील कुळींचे ‘माइट’ व ‘मुरा’ असे दोन उच्च आणि नीच वर्ग आहेत.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=85}}</ref> काही खेड्यांतील मुरा कुळीच्या लोकांचे उद्योग ठरवून दिलेले आहेत.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=88}}</ref> एका खेड्यात मुरा कुळीच्या काही स्त्रिया मातीची भांडी तयार करतात, काही लोहाराचा धंदा करतात.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=90}}</ref> गुलाम व त्यांचे वंशज मुरा कुळीचे सभासद असतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=91}}</ref> मुरा कुळीचे लोक कधीही माइट कुळीत सामावून घेता येत नाहीत.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=93}}</ref> मुरा व माइट कुळींचे परस्पर विवाहसंबंध होत नाहीत.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=95}}</ref> अपातानी समाजात विभक्त-कुटुंब-पद्धती सर्वमान्य आहे.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=100}}</ref> घरांची बांधणीही अशा कुटुंबास राहण्याजोगीच असते.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=102}}</ref> विवाह झाल्यावर मुले स्वतंत्र घरात राहू लागतात.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=105}}</ref> नवविवाहितांच्या गृहप्रवेशाच्या वेळी जेवण दिले जाते.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=104}}</ref> त्या वेळी डुक्कर किंवा मिथान बळी देण्यात येतो.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=105}}</ref> विवाहसमयी कोठलेही धार्मिक विधी किंवा शकुन-अपशकुन पाळण्यात येत नाहीत.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=106}}</ref> बहुभार्याविवाह निषिद्ध समजला जात नाही; परंतु असे विवाह फारसे आढळत नाहीत.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=107}}</ref> वधूमूल्य देण्यात येते पण त्याचा आग्रह धरला जात नाही.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=108}}</ref> सख्ख्या आते-मामे भावंडांचे विवाह निषिद्ध समजले जातात.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=112}}</ref> मेहुणी-विवाह व देवर-विवाह या जमातीत मान्य आहेत.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=109}}</ref> अपातानी कलह टाळण्याकरिता एकमेकांशी ‘डापो’ (तह) करतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=120}}</ref> आर्थिक प्रगतीसाठी शांतीची व स्थैर्याची गरज असते, हे अपातानी पूर्णपणे ओळखून आहेत.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=122}}</ref> == धार्मिक रिती == अपातानींची आर्थिक व राजकीय संघटना जरी अरुणाचलातील इतर जमातींपेक्षा वेगळी असली, तरी धार्मिक संघटनेबाबत [[आदि जमात|अबोर]], [[मिरी जमात|मिरी]] व [[न्यािशी जमात|डफला]] या शेजारच्या जमातींशी त्यांचे साम्य आढळते.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=130}}</ref> ‘किल्लो’ व ‘किरू’ या अपातानींच्या प्रभावशाली देवता होत.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=134}}</ref> या दोन देवतांचे पती-पत्नीचे नाते असून त्या जमिनीतच राहतात, असा त्यांचा समज आहे.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=135}}</ref> अपातानींच्या सर्वच देवता दंपतिरूपाने असलेल्या दिसतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=136}}</ref> ‘चांदुन’ देवाने पृथ्वी उत्पन्न केली व त्याची पत्नी ‘दिदुन’ हिने आकाश निर्माण केले, असा त्यांचा समज आहे.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=140}}</ref> अपातानींच्या मते, पूर्वी केवळ पाणी होते, त्यानंतर खडक व हळूहळू जमीन निर्माण झाली.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=138}}</ref> हे कार्य तीन स्त्री व तीन पुरुष देवतांनी मिळून केले.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=139}}</ref> त्यांनीच [[सूर्य]], [[चंद्र]], तारे, झाडे, पक्षी, प्राणी इत्यादी निर्माण केले व ‘हिलो’ नावाच्या देवाने मानव निर्माण केला, असे ते मानतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=140}}</ref> विशेषतः रोग बरे करण्यास ‘हिलो’ देवतेची ते उपासना करतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=142}}</ref> == उत्सव == अपातानींचे मुख्य सार्वजनिक उत्सव ‘मोरोम’ व ‘म्लोको’ हे दोन्ही उत्सव शेतीची कामे सुरू करतानाच साजरे करतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=145}}</ref> मोरोम हा मुख्यत्वे पेरणीचा उत्सव असतो.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=146}}</ref> म्लोको या उत्सवात बळी देण्याचे विधी वेगवेगळ्या कुळी स्वतंत्रपणे करतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=148}}</ref> हा उत्सव बागेत करण्यात येतो व किल्लो व किरू या दैविक दंपतीची उपासना करण्यात येते.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=150}}</ref> या वेळी [[डुक्कर]], [[कोंबडी]] व [[कुत्रा|कुत्र्याचा]] बळी देण्यात येतो.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=152}}</ref> हे उत्सव अद्यापही चालू आहेत.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=155}}</ref> अपातानी शत्रूस मारल्यानंतर त्याचे हात जाळतात व त्याची जीभ आणि डोळे पुरतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=158}}</ref> डोळे पुरल्यामुळे मेलेल्या माणसाला आपली कत्तल केलेला माणूस दिसत नाही व त्यामुळे त्याला सूड उगवता येत नाही, अशी त्यांची समजूत आहे.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=159}}</ref> या विधीस ‘रोपी’ म्हणतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=160}}</ref> अपातानींच्या मते नैसर्गिक कारणामुळे मरण पावलेल्याचा ‘यालो’ (आत्मा) ‘नेली’मध्ये (मृत्यूलोकात) जातो.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=162}}</ref> नेली पृथ्वीच्या खाली असतो, असा त्यांचा समज आहे.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=163}}</ref> ‘तालीमोको’ (दुसरा मृत्यूलोक) आभाळात असतो.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=164}}</ref> ज्या व्यक्ती अनैसर्गिक कारणामुळे मृत्यू पावतात, त्या तालीमोकोत जातात व त्यांच्या आत्म्यांना ‘इगी’ म्हणतात.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=165}}</ref> [[भारत]] स्वतंत्र झाल्यानंतर अपातानी सुधारणेची वाटचाल करू लागले.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=170}}</ref> विशेषतः [[१९६२ चे भारत-चीन युद्ध|चीनशी भारताचे संबंध बिघडल्यानंतर]] त्या समाजाचा [[भारतीय सशस्त्र सेना|भारतीय सैन्याशी]] बराच संबंध आला.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=172}}</ref> त्यामुळे त्यांच्या समाजात बरेच परिवर्तन झालेले दिसून येते. लोकांची आर्थिक परिस्थिती सुधारली. [[गुलामगिरी]] नष्ट झाली.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=168}}</ref> खेड्यांतून दुकाने व चहागृहे उघडली. बऱ्याच अपातानींना सरकारी नोकऱ्याही मिळाल्या.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=175}}</ref> अपातानींच्या विभागात हवाईतळही बांधला गेला. शिक्षणाची सोय करण्यात आली.<ref>{{Cite book|last=Blackwood|first=E.|title=Sociocultural Dynamics of the Apatani|year=1981|publisher=Academic Press|page=178}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} * Fürer-Haimendorf, Christoph von, ''The Apa Tanis and Their Neighbours'', Routledge & Kegan Paul, London, 1962.<ref>{{Cite book|last=Fürer-Haimendorf|first=Christoph von|title=The Apa Tanis and Their Neighbours|year=1962|publisher=Routledge & Kegan Paul}}</ref> * [[मराठी विश्वकोश]]<ref>{{Cite web|url=https://marathivishwakosh.org/|title=मराठी विश्वकोश|publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ|access-date=2026-07-29}}</ref> [[वर्ग:भारतामधील जमाती]] [[वर्ग:अरुणाचल प्रदेश]] 48gplc5fu8ja6lejfhwycn5g293eh1d 0 229203 2697664 2686975 2026-07-29T11:40:19Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2697664 wikitext text/x-wiki [[File:Shobhana Bhartia, Hindustan Times Leadership Summit-2013, New Delhi (cropped).jpg|thumb|शोभना भारतीया]] '''शोभना भारतीया'''(जन्म ४ जानेवारी १९५७) ह्या [[हिंदुस्तान टाइम्स]] समूहाचे अध्यक्ष व संपादकीय संचालक आहेत. भारतातील अग्रगण्य वृत्तपत्र आणि मीडिया हाऊसमध्ये त्यांनी एक संपादक म्हणून काम केले आहे.शोभना भारतीय [[राज्यसभा]] सदस्य आहेत. ते भारतीय उद्योगपती कृष्णकुमार बिर्ला यांच्या कन्या आहेत. ते बिर्ला टेक्नॉलॉजी ऍण्ड सायन्स इंस्टीट्यूट, पिलानीच्या प्रो-चॅन्सेलर आहेत. शोभना भरतिया ह्या एक भारतीय उद्योगपती आहे. ती HT मीडियाच्या अध्यक्षा आणि संपादकीय संचालक आहेत, जे भारतातील सर्वात मोठे वृत्तपत्र आणि मीडिया हाऊस आहे, जे तिला तिच्या वडिलांकडून मिळाले आहे. तिने अलीकडेच BITS स्कूल ऑफ मॅनेजमेंटच्या चान्सलर आणि BITS-पिलानी (बिर्ला इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी अँड सायन्स, पिलानी)च्या प्रो-चांसलर म्हणूनही पदभार स्वीकारला आहे ज्याची स्थापना तिचे आजोबा जी.डी. बिर्ला यांनी केली होती आणि त्या एंडेव्हर इंडियाच्या सध्याच्या अध्यक्षा आहेत. काँग्रेस पक्षाशी जवळून संबंध असलेल्या शोभना यांनी २००६ ते २०१२ या कालावधीत भारतीय संसदेच्या वरच्या सभागृहाच्या राज्यसभेच्या नामनिर्देशित सदस्या म्हणून काम केले. २०१६ मध्ये, फोर्ब्सने तिला जगातील ९३ व्या सर्वात शक्तिशाली महिला म्हणून सूचीबद्ध केले तिने नोएडा स्थित ज्युबिलंट भरतिया ग्रुपचे मालक श्याम सुंदर भरतियाशी लग्न केले आहे. == पार्श्वभूमी == ४ जानेवारी १९५७ रोजी [[मारवाडी]] कुटुंबात जन्मलेल्या, भरतिया या उद्योगपती आणि काँग्रेस पक्षाचे सदस्य के के बिर्ला यांची कन्या आणि बिर्ला कुटुंबातील एक कुलपिता जीडी बिर्ला यांची नात आहे. केके बिर्ला कुटुंबाकडे HT मीडियामध्ये ७५.३६% हिस्सा होता, ज्याची किंमत २००४ मध्ये ८.३४ अब्ज रुपये होती. ती कोलकात्यात मोठी झाली आणि तिचे शालेय शिक्षण लॉरेटो हाऊसमध्ये झाले. ती कलकत्ता विद्यापीठाची पदवीधर आहे आणि तिचे लग्न श्याम सुंदर भरतिया यांच्याशी झाले आहे. रु.चे अध्यक्ष. १४-बिलियन फार्मास्युटिकल फर्म Jubilant LifeScience Limited (पूर्वीच्या रसायन उपक्रम Vam Organics मधील स्पिनऑफ). श्याम सुंदर भरतिया हे दिवंगत मोहन लाल भरतिया यांचे पुत्र आहेत. तिला दोन मुलगे आहेत, प्रियव्रत भारतीय, जन्म ४ ऑक्टोबर १९७६ आणि शमित भारतीय, जन्म २७ एप्रिल १९७९ रोजी. त्यांचा मुलगा शमित भरतिया देखील HT मीडिया समूहाचा संचालक आहे आणि डोमिनोज सारख्या जीवनशैली व्यवसाय देखील पाहतो. बंगलोरमध्ये सोमवार ते रविवार पिझ्झा फ्रँचायझी आणि सुविधा स्टोअर चेन. २०१३ मध्ये शमित भरतियाने चेन्नईचे उद्योगपती भद्रश्याम कोठारी यांची मुलगी नयनतारा कोठारी आणि धीरूभाई अंबानी यांची मुलगी नीना यांच्याशी लग्न केले. ==शिक्षण आणि कारकीर्द== त्या कोलकाता मध्ये मोठा झाल्या आणि लोरेटो हाऊस येथे शिकल्या . त्यांनी कोलकत्ता विद्यापीठातून पदवी प्राप्त केली. इ.स. १९८६ मध्ये जेव्हा भारतीया हिंदुस्तान टाइम्समध्ये प्रवेश करत होता, तेव्हा त्या राष्ट्रीय वृत्तपत्राच्या पहिल्या महिला मुख्य कार्यकारी अधिकारी होत्या. हिंदुस्तान टाईम्सच्या एका उज्ज्वल, तरुण पेपरमध्ये बदललेल्या शक्तींपैकी एक मानले जाते, 'त्या संपादकीय आणि आर्थिक पैलूंवर दिसते. त्यांनी हिंदुस्थान टाइम्स मिडियाच्या पब्लिक इक्विटी लॉँच साठी ४ अब्ज पैसे घेतले. === मीडिया कारकीर्द === भरतिया १९८६ मध्ये हिंदुस्तान टाइम्समध्ये २९ वर्षांचे आणि थेट मुख्य कार्यकारी म्हणून रुजू झाले. त्या राष्ट्रीय वृत्तपत्राच्या पहिल्या महिला मुख्य कार्यकारी होत्या आणि कदाचित सर्वात तरुणांपैकी एक होत्या. हिंदुस्तान टाइम्सच्या "उज्ज्वल, तरुण पेपरमध्ये" रूपांतरित होण्यामागील ती एक प्रेरक शक्ती मानली जाते. सप्टेंबर २००५ मध्ये एचटी मीडियाच्या सार्वजनिक इक्विटी लॉन्चद्वारे ४ अब्ज. तिला वर्ल्ड इकॉनॉमिक फोरम (१९९६) कडून ग्लोबल लीडर ऑफ टुमारो पुरस्कार मिळाला आहे. ती पीएचडी चेंबर ऑफ कॉमर्स अँड इंडस्ट्री द्वारे २००१ सालची उत्कृष्ठ बिझनेस वुमन आणि नॅशनल प्रेस इंडिया अवॉर्ड, १९९२ची प्राप्तकर्ता देखील आहे. तिने बिझनेस वुमन अवॉर्ड, कॉर्पोरेट एक्सलन्स अवॉर्ड्स 2007 साठी द इकॉनॉमिक टाइम्स अवॉर्ड्स देखील जिंकले आहेत. फोर्ब्सच्या आशियातील ५० महिलांच्या मिक्समध्ये तिला नाव देण्यात आले. मीडिया आणि लीडरशिपच्या माध्यमातून राष्ट्र उभारणीत तिच्या उत्कृष्टतेबद्दल तिला ASSOCHAM लेडीज लीग कडून दिल्ली वुमन ऑफ द डिकेड अचिव्हर्स अवॉर्ड २०१३ मिळाला आहे. === राजकीय कारकीर्द === शोभना २००५ मध्ये पद्मश्री पुरस्कारासाठी नामांकित झालेल्या पहिल्या होत्या. पत्रकारितेसाठी हा पुरस्कार देण्यात आला. पुढच्या वर्षी, फेब्रुवारी २००६ मध्ये, सोनिया गांधी यांच्या नेतृत्वाखालील सत्ताधारी संयुक्त पुरोगामी आघाडीच्या शिफारशीनुसार शोभना यांना राज्यसभेवर, संसदेच्या वरच्या सभागृहात नामनिर्देशित करण्यात आले. [[साहित्य]], [[विज्ञान]], [[कला]] आणि [[समाजसेवा]] या क्षेत्रातील नामवंत लोकांसाठी राखीव असलेल्या या नामांकनाला भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयात आव्हान देण्यात आले होते. ती पत्रकार नसून "मीडिया बॅरन" होती आणि ती होती. भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसशी राजकीयदृष्ट्या संलग्न होते. तथापि, न्यायालयाने प्रवेशाच्या टप्प्यावरच अपील फेटाळून लावले, असे म्हणले की "समाजसेवा"ची व्याप्ती तिला समाविष्ट करण्यासाठी पुरेशी विस्तृत आहे. तिने "बालविवाह (निर्मूलन) आणि विविध तरतुदी विधेयक, २००६" सादर केले. तिच्या जवळच्या मित्रांमध्ये भाजपचे राजकारणी अरुण जेटली यांचा समावेश होता. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} * [https://www.thebetterindia.com/119938/forbes-powerful-women/ forbes-powerful-women] [[वर्ग:इ.स. १९५७ मधील जन्म]] [[वर्ग:भारतीय संपादिका]] [[वर्ग:महिला संपादक]] [[वर्ग:राज्यसभा सदस्य]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:बिर्ला कुटुंब]] 21zrbwtrshuupnib52mxygoj8jxvjxu 0 244588 2697623 2222374 2026-07-29T05:23:38Z Abhijitsathe 4193 2697623 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = संजीव कुमार बल्यान | चित्र = Sanjeev_Kumar_Balyan.jpg | चित्र आकारमान= 250 px | क्रम = | पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ1 = [[मुझफ्फरनगर लोकसभा मतदारसंघ|मुझफ्फरनगर]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = मे २०१४ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = जून २०२४ | मागील1 = [[कादिर राणा]] | पुढील1 = [[हरेंद्र सिंह मलिक]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1972|6|23}} | जन्मस्थान = [[मुझफ्फरनगर जिल्हा]], [[उत्तर प्रदेश]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | राष्ट्रीयत्व = | पक्ष = [[भारतीय जनता पक्ष]] | इतरपक्ष = | धर्म = | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''संजीव कुमार बल्यान''' हे [[भारतीय जनता पक्ष]]ाचे नेते व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] व [[२०१९ लोकसभा निवडणुका]]ंमध्ये [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[मुझफ्फरनगर लोकसभा मतदारसंघ|मुझफ्फरनगर मतदारसंघामधून]] लोकसभेवर निवडून गेले होते. ते २०१४ ते २०२४ दरम्यान [[नरेंद्र मोदी]] सरकारमध्ये [[मत्स्यव्यवसाय, पशुसंवर्धन आणि दुग्धव्यवसाय मंत्रालय]], [[जलशक्ती मंत्रालय (भारत)|जलशक्ती मंत्रालय]], [[कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालय (भारत)|कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालय]] व [[अन्न प्रक्रिया उद्योग मंत्रालय (भारत)|अन्न प्रक्रिया उद्योग मंत्रालय]] ह्या विविध खात्यांमध्ये राज्यमंत्री होते. [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] c7le4vwcv0u304j2hryhehqe98scjzc 0 246098 2697632 2008485 2026-07-29T06:07:16Z Abhijitsathe 4193 2697632 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = एस.टी. हसन | चित्र = | चित्र आकारमान= 250 px | क्रम = | पद = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ = [[मुरादाबाद लोकसभा मतदारसंघ|मुरादाबाद]] | कार्यकाळ_आरंभ = मे २०१९ | कार्यकाळ_समाप्ती = जून २०२४ | मागील = [[कुंवर सर्वेश कुमार]] | पुढील = [[रुची वीरा]] | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1958|6|29}} | जन्मस्थान = [[मुरादाबाद]], [[उत्तर प्रदेश]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | राष्ट्रीयत्व = | पक्ष = [[समाजवादी पक्ष]] | इतरपक्ष = | शिक्षण = वैद्यकीय डॉक्टर | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''डॉक्टर सय्यद तुफैल हसन''' हे भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[२०१९ लोकसभा निवडणुका]]ंमध्ये [[मुरादाबाद लोकसभा मतदारसंघ|मुरादाबाद मतदारसंघातून]] [[समाजवादी पक्ष]]ातर्फे १७व्या लोकसभेवर निवडून गेले. ते २००६ ते २०१२ दरम्यान [[मुरादाबाद]] शहराचे महापौर होते. [[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]] m9jo1fw8kjekru51kcvnqp0ctj30272 0 250058 2697580 2671913 2026-07-28T22:00:41Z अभय नातू 206 /* वैशिष्ट्यपूर्ण वृक्षसंपदा */ 2697580 wikitext text/x-wiki '''एम्प्रेस गार्ड'''न ही पुण्यातील एक ऐतिहासिक बाग उद्यान एकूण ३९ एकर परिसरामध्ये विस्तारले आहे. वर्षभरातल्या बदलत्या ऋतूंतील निसर्ग सौंदर्याचे स्वरूप लोकांना पहावयास मिळावे अशी या उद्यानाची रचना करण्यात आली आहे या उद्यानात फिरताना हिरवळ, तळी, पाण्याया सर्वांचा अनुभव घेता येतो. विविध वैशिट्यपूर्ण वनस्पतींची लागवड करण्यात आली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/gardens-open-but-cheer-missing-with-kids-away/articleshow/78988654.cms|title=Gardens open, but cheer missing with kids away {{!}} Pune News - टाइम्स ऑफ इंडिया|last=Nov 2|first=TNN /|last2=2020|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2020-11-24|last3=Ist|first3=04:33}}</ref> '''तब्बल दोनशे वर्षांचा महाकाय वड''', एखाद्या वृक्षाच्या खोडाएवढी जाडी असलेला '''दुर्मिळ कांचनवेल''' यांसह '''सुमारे अठराशे देशी-परदेशी वृक्षांची''' संपदा असलेल्या '''दीडशेहून अधिक वर्षे जुन्या एम्प्रेस गार्डन''' या पुण्याच्या मानबिंदू<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://punemirror.indiatimes.com/entertainment/unwind/walk-this-tree-talk/articleshow/74012475.cms|title=Walk this tree talk|last=Feb 8|first=Pune Mirror / Updated:|last2=2020|website=Pune Mirror|language=en|access-date=2020-11-24|last3=Ist|first3=06:00|archive-date=2020-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200309165300/https://punemirror.indiatimes.com/entertainment/unwind/walk-this-tree-talk/articleshow/74012475.cms|url-status=dead}}</ref>. == वैशिष्ट्यपूर्ण वृक्षसंपदा == अर्ध्या एकरावर विस्तार असलेला कांचनवेल, किनई, धावडा, कळम, सीतेचा अशोक, कुसुंब, बेगर्स बाउल, चांदणंवावळ, मुचकुंद, टेमरू, ऑस्ट्रेलियन चेस्टनट, बेहडा, मास्ट ट्री, महोगनी, मोह, बांबूंचे जायंट-बुद्धास बेली-हिरवा-पिवळा असे प्रकार, मलेशियन ऍपल, बिबा, चक्राशिया, नांद्रुक, रुद्राक्ष, रक्तरोहिडा, समुद्रशोक, उर्वशी मेढशिंगी, गोरख चिंच, जांभूळ, आंबा, चेरी आदी अनेक जाती. या शिवाय अनेक औषधी वनस्पती येथे आहेत. गुलाब, तगरी पासून विविध शोभेची फुले या उद्यानाचे सौंदर्य खुलवतात. पाण्याचे झरे आणि विविध फुले यामुळे तऱ्हेतऱ्हेचे पक्षी येथे पाणी प्यायला आणि विसाव्याला येतात.पुण्यातील आणि पुण्याबाहेरील अनेक छायाचित्रकारांचे एम्प्रेस बोटॅनिकल गार्डन हे एक आवडते ठिकाण आहे.या परिसरातील अनेक मंडळी रोज सकाळी व्यायाम करायला आणि सकाळची शुद्ध हवा घेण्यासाठी या उद्यानात येतात.सध्या या उद्यानात अजून काही वैशिट्यपूर्ण गोष्टींची भर घालणे चालू आहे<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://punemirror.indiatimes.com/pune/cover-story/state-govts-concrete-dreams-cut-through-lush-empress-garden/articleshow/63049864.cms|title=State govt’s concrete dreams cut through lush Empress Garden|last=Feb 24|first=Prachee KulkarniPrachee Kulkarni / Updated:|last2=2018|website=Pune Mirror|language=en|access-date=2020-11-24|last3=Ist|first3=02:30|archive-date=2021-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211025732/http://punemirror.indiatimes.com/pune/cover-story/state-govts-concrete-dreams-cut-through-lush-empress-garden/articleshow/63049864.cms|url-status=dead}}</ref>. == दुर्मिळ वनस्पती == {| class="wikitable sortable" style="width:auto;" ! नाव (मराठी) !! इंग्लिश/शास्त्रीय नाव !! दुर्मिळता आणि वैशिष्ट्य |- | '''बेरींग्टोनिया (समुद्रफळ)''' || ''Barringtonia asiatica'' || किनारी भागांत आढळणारा अतिशय दुर्मीळ वृक्ष; याची फुले रात्री उमलतात आणि फळे पेरूच्या आकाराची असतात. |- | '''बिशप ट्री''' || ''Bischofia javanica'' || घनदाट जंगलांत आढळणारा दुर्मीळ आणि विशालकाय वृक्ष. |- | '''कॅलॅबॅश ट्री (कमंडलू वृक्ष)''' || ''Crescentia cujete'' || खोडावर थेट मोठी कडक टरफलाची फळे येणारा दुर्मीळ वृक्ष; प्राचीन काळी याच्या फळांचा वापर भांडी बनवण्यासाठी केला जात असे. |- | '''रुद्राक्ष''' || ''Elaeocarpus ganitrus'' || पश्चिमेकडील पर्वतीय प्रदेशात आढळणारा धार्मिक आणि औषधी दृष्टीने दुर्मीळ वृक्ष. |- | '''बॉम्बॅक्स अ‍ॅलबा (पांढरा सावर)''' || ''Bombax albidum'' || सामान्य लाल सावराच्या तुलनेत अत्यंत दुर्मीळ असलेली पांढऱ्या फुलांची सावर. |- | '''सीता अशोक''' || ''Saraca asoca'' || नैसर्गिक अधिवासातून नामशेष होण्याच्या मार्गावर असलेला अस्सल औषधी वनस्पती वृक्ष. |- | '''ब्राउनिया फिफा''' || ''Brownea ariza'' || दुर्मिळ परदेशी प्रजातीचा सुंदर लाल फुलांचा गुच्छ येणारा वृक्ष. |- | '''विशाखापट्टणम पाम''' || ''Corypha umbraculifera'' || आयुष्यात फक्त एकदाच (३० ते ८० वर्षांच्या वयात) प्रचंड मोठा फुलोरा आणून वाळणारा अत्यंत दुर्मीळ पाम. |} == काळ<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.esakal.com/pune/marathi-news-pune-empress-garden-agri-horticultural-society-99677|title=पुण्याचा मानबिंदू एम्प्रेस गार्डनचा लचका तोडण्याचा सरकारी डाव {{!}} eSakal|संकेतस्थळ=www.esakal.com|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2019-12-16}}</ref> == ब्रिटिशकालीन एम्प्रेस गार्डनच्या मूळच्या 55 एकर जागेचे लचके तोडण्यात आल्याने आता ती सदतीस एकर उरली आहे. हे वैभवही टिकावे अशी एम्प्रेस गार्डनचे व्यवस्थापन तब्बल सव्वाशे वर्षांपासून "ऍग्री हॉर्टिकल्चरल सोसायटी ऑफ वेस्टर्न इंडिया' ही नामवंत संस्था पाहात आहे. या काळात संस्थेला उद्यान सांभाळताना अनेक अडचणींना तोंड द्यावे लागले. मूळ बागेतील काही जागा रस्ते-कालवे यासाठी द्यावी लागली. त्यानंतर टर्फ क्‍लबला चार एकर जागा घोड्यांचे तबेले बांधण्यासाठी देण्यात आली. एवढे झाल्यानंतर वन खात्याने संशोधन करण्यासाठी काही जागा मागितली. "वन खात्याच्या ताब्यातील या जागेवर संशोधन केंद्राचा फलक आहे, मात्र तिथे कोणतेच संशोधन होताना दिसत नाही,<nowiki>''</nowiki> असे निरीक्षण संस्थेचे मानद सचिव सुरेश पिंगळे नोंदवतात. याखेरीज मागे कॅंटोन्मेंट न्यायालयासाठीही उद्यानाची जागा मागण्याचा प्रयत्न झाला होता, अशी आठवणही ते सांगतात. त्याचे रूपांतर जागतिक वनस्पती उद्यानात (बोटॅनिकल गार्डन) करण्याची आमची योजना आहे, त्यासाठी या उद्यानात दरवर्षी सुमारे शंभर नवे आणि दुर्मिळ जातींचे वृक्ष लावण्यात येतात. ==== '''एम्प्रेस गार्डनच्या दीडशे वर्षांतील टप्पे -''' ==== * सुमारे १८१८ नंतरच्या काही वर्षांनी - ब्रिटिश सैनिकांच्या विश्रांतीसाठी उभारलेल्या बागेला "सोल्जर्स गार्डन' असे नाव * १८८७ - व्हिक्‍टोरिया राणीच्या कारकिर्दीच्या सुवर्ण महोत्सवाच्या निमित्ताने बागेचे "एम्प्रेस गार्डन' असे नामकरण * १८९२ - मुंबईत १८३० मध्ये स्थापन झालेल्या आणि तेथे राणीचा बाग-वस्तुसंग्रहालय उभारलेल्या आणि पुण्यातील खडकीत वनस्पती उद्यान उभारलेल्या "ऍग्री हॉर्टिकल्चरल सोसायटी ऑफ वेस्टर्न इंडिया' या संस्थेकडे एम्प्रेस गार्डनचे व्यवस्थापन सुपूर्त * १९४७ म्हणजे स्वातंत्र्यानंतर सी. डी. देशमुख संस्थेच्या अध्यक्षपदी, त्यांच्यानंतर सांगलीचे महाराज, मोहन धारिया, शंतनूराव किर्लोस्कर आणि राहुलकुमार बजाज (विद्यमान) आदींनी भूषविले अध्यक्षपद * १९७० च्या आसपास "टर्फ क्‍लब'ला घोड्यांच्या तबेल्यांसाठी चार एकर जागा * १९७२ - आर्थिक अडचणींतून मार्ग काढण्याचा संस्थेच्या बैठकीत निर्धार आणि मानद सचिवपदी सुरेश पिंगळे यांची नियुक्ती, त्यानंतर प्रदर्शने-वृक्षसंवर्धन आदी विविध उपक्रमांनी उद्यान बनले पर्यटकांचे आकर्षण == भा.वि. [[भा.वि. भागवत|भागवत]] == प्रा. '''भालचंद्र व्ही. भागवत''', एफ.सी.आय; ए.सी.आर.ए., हे एक मराठी लॅंडस्केप आर्किटेक्ट असून [[पुणे|पुण्यातील]] नामवंत उद्यानतज्ज्ञ होते. == माहिती व पर्यटन == * प्रकार - उद्यान * क्षेत्रफळ - ३९ एकर * आतील चालायच्या रस्त्याची लांबी - मीटर * भेट देण्याचा सर्वोत्तम काळ - वर्षभर * उद्यानची वेळ - सकाळी १० वाजेपासून संध्याकाळी 6.30 वाजेपर्यंत * विशेष - उद्यानात पायीच चालता येते. * प्रवेश दर - १५ रुपये * नेमके ठिकाण - <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.google.com/maps/place/Empress+Garden,+Kavade+Mala,+Ghorpadi,+Pune,+Maharashtra+411001/@18.512994,73.8952373,17z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3bc2c1b65425e3e3:0xf2fcf8ba0537dbaf!8m2!3d18.5125968!4d73.8985042|title=एम्प्रेस गार्डन|website=एम्प्रेस गार्डन|language=mr-US|access-date=2020-11-24}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{पुणे}} [[वर्ग:पुणे]] 0cjwh49gumc71yh8q6bm9oqovak9qa3 0 253905 2697577 2695486 2026-07-28T21:46:31Z अभय नातू 206 /* पुरस्कार */ 2697577 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती | चौकट_रुंदी = | नाव = रागिणी शंकर | चित्र = Ragini Shankar.jpg | चित्र_आकारमान = | चित्रशीर्षक = रागिणी शंकर | चित्रशीर्षक_पर्याय = | जन्मनाव = | जन्म_दिनांक = [[इ.स. १९८९|१९८९]] | जन्म_स्थान = [[बनारस]], [[उत्तर प्रदेश]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | मृत्यू_कारण = | कलेवर_सापडलेले_स्थान = | चिरविश्रांतिस्थान = | चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = | निवासस्थान = मुंबई | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | टोपणनावे = | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = भारतीय | शिक्षण = | प्रशिक्षणसंस्था = | पेशा = व्हायोलिनवादक | कारकीर्द_काळ = | मालक = | प्रसिद्ध_कामे = | मूळ_गाव = मुंबई | पगार = | निव्वळ_मालमत्ता = | उंची = | वजन = | ख्याती = | पदवी_हुद्दा = मेकॅनिकल इंजिनियर | कार्यकाळ = | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = | राजकीय_पक्ष = | विरोधक = | संचालकमंडळ = | धर्म = [[हिंदू]] | जोडीदार = | अपत्ये = | वडील = | आई = डॉ. [[संगीता शंकर]] | नातेवाईक = डॉ. एन.राजम, [[नंदिनी शंकर]] | पुरस्कार = | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | संकेतस्थळ = www.raginishankar.com | तळटिपा = | संकीर्ण = }} '''रागिणी शंकर''' ([[इ.स. १९८९|१९८९]]:[[बनारस]], [[उत्तर प्रदेश]] - ) या एक भारतीय [[व्हायोलिन]] वादक आहेत. त्या [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत]] आणि फ्युजन संगीत वाजवतात. त्या व्हायोलिन वादक [[संगीता शंकर|डॉ. संगीता शंकर]] ह्यांच्या कन्या तर सुप्रसिद्ध व्हायोलिन वादक [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] डॉ. [[एन. राजम]] यांची नात आहेत.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2020-02-20|title=N. Rajam|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=N._Rajam&oldid=941733336|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> ==सुरुवातीचे आयुष्य== रागिणी शंकर ह्यांनी वयाच्या चौथ्या वर्षापासून आपली आई डॉ. संगीता शंकर ह्यांच्याकडे व्हायोलिन शिकायला सुरुवात केली आणि पहिली सार्वजनिक मैफिल वयाच्या अकराव्या वर्षी सादर केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.raginishankar.com/|title=:: R A G I N I S H A N K A R - O F F I C I A L W E B S I T E ::|संकेतस्थळ=www.raginishankar.com|अॅक्सेसदिनांक=2020-03-28}}</ref> त्या गायकी अंगाचे व्हायोलिन वाजवतात. ह्या गायकी अंगाची पद्धत त्यांच्या आजी पद्मभूषण डॉ.एन.राजम ह्यांची आहे. त्यांची चित्रकलेची आवड त्यांचे आजोबा टी.एस.सुब्रमण्यन ह्यांच्याकडून आल्याचे दिसते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.raginishankar.com/art.html|title=:: R A G I N I S H A N K A R - O F F I C I A L W E B S I T E ::|संकेतस्थळ=www.raginishankar.com|ॲक्सेसदिनांक=2020-03-28|archive-date=2015-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150215152447/http://raginishankar.com/art.html|url-status=dead}}</ref> ==शिक्षण== रागिणी शंकर ह्या मेकॅनिकल इंजिनियर आहेत. त्यांनी संगीत विषयामध्ये पदव्युत्तर पदवी प्राप्त केली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/music/meet-dr-sangeeta-shankar-and-her-daughters-ragini-and-nandini-shankar-who-weave-magic-with-their-violins/articleshow/63848448.cms|title=Meet Dr Sangeeta Shankar and her daughters Ragini and Nandini Shankar, who weave magic with their violins|last=Kapoor|पहिले नाव=Srishti KapoorSrishti|last2=Apr 21|first2=Mirror Online {{!}} Updated:|संकेतस्थळ=Mumbai Mirror|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2020-03-28|last3=2018|last4=Ist|first4=13:47}}</ref> त्या त्यांची आजी पद्मभूषण डॉ.एन.राजम ह्यांच्याकडेसुद्धा व्हायोलीन शिक्षणाचे धडे घेत आहेत. ==कारकीर्द== रागिणी ह्यांनी २०१६ साली [[न्यू यॉर्क शहर|न्यू यॉर्कच्या]] [[कार्नेगी हॉल]] येथे आपली व्हायोकिन कला सादर केली.त्यांनी [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]], [[इंग्लंड]], [[इंडोनेशिया]], [[कॅनडा]], [[नेदरलँड्स]], [[न्यू झीलंड|न्यू झीलंड]], [[फ्रान्स]], [[जर्मनी]], [[बांगलादेश]], [[बेल्जियम]], मलेशिया, [[श्रीलंका]], [[संयुक्त अरब अमिराती]], [[सिंगापूर]] आणि [[हंगेरी]]सारख्या देशांमध्ये कार्यक्रम केले आहेत. त्यांनी युरोपीया, [[सवाई गंधर्व भीमसेन महोत्सव]], यक्ष(महोत्सव), सप्तक फेस्टिव्हल ऑफ म्युझिक, आरोही फॉर पंचम निषाद, कलकत्त्याच्या इंडियन टोबॅको कंपनीचे आयटीसी एसआरए संगीत संमेलन, नेदरलँड्सचा मेरू महोत्सव, [[हेमा मालिनी]] ह्यांनी आयोजित केलेला जया स्मृती कार्यक्रम, टेम्पल ऑफ फाईन आर्ट्‌स, भिलवाडा सुरसंगम, टी. एन. कृष्णन महोत्सव, दिल्ली आंतरराष्ट्रीय कला महोत्सव, बंगाल संगीत महोत्सव, डोव्हर लेन म्युझिक कॉन्फरन्स ह्या नामवंत महोत्सवांमध्ये आपल्या कलेचे सादरीकरण केले आहे.<ref name="raginishankar.com">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.raginishankar.com/aboutMe.html|title=:: R A G I N I S H A N K A R - O F F I C I A L W E B S I T E ::|संकेतस्थळ=www.raginishankar.com|ॲक्सेसदिनांक=2020-03-28|archive-date=2015-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150215155901/http://raginishankar.com/aboutMe.html|url-status=dead}}</ref> त्यांनी आपली बहीण नंदिनी शंकर ह्यांच्याबरोबर एक व्हीडीओही तयार केला आहे. त्या, त्यांची बहीण [[नंदिनी शंकर]], आई डॉ.संगीता शंकर आणि आजी एन. राजम ह्यांच्याबरोबर परंपरा नावाचा व्हायोलीन वादनाचा कार्यक्रम सादर करतात. त्यांनी एकत्र हा कार्यक्रम नेदरलँड्स येथे आणि अशा अनेक ठिकाणी सादर केला आहे. प्रसिद्ध [[बॉलीवूड|बॉलिवूड]] गीत लेखक इर्शाद कामील ह्यांच्या द इंक बँड नावाच्या कविता आणि संगीत एकत्र असलेल्या प्रकल्पाच्या त्या भाग आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.business-standard.com/article/news-ians/rahman-launches-irshad-kamil-s-ink-band-music-series-118032100608_1.html|title=Rahman launches Irshad Kamil's INK Band music series|last=IANS|date=2018-03-21|work=Business Standard India|access-date=2020-03-28}}</ref> प्रसिद्ध फ्रेंच [[संगीत दिग्दर्शक]] थेरी पेकू ह्यांच्या एका इंडो-फ्रेंच सांगीतिक प्रकल्प सांगता ह्यामध्ये त्या सहभागी आहेत.<ref name="ReferenceA">{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.raginishankar.com/aboutMe.html|title=:: R A G I N I S H A N K A R - O F F I C I A L W E B S I T E ::|संकेतस्थळ=www.raginishankar.com|अॅक्सेसदिनांक=2020-03-28|archive-date=2015-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150215155901/http://raginishankar.com/aboutMe.html|url-status=dead}}</ref> त्यांना [[भारत सरकार]]च्या सांकृतिक [[मंत्रालय|मंत्रालयाची]] सांकृतिक शिष्यवृत्ती मिळाली आहे.<ref name="ReferenceA"/> त्या सध्या मुंबईत राहतात व त्या व्हिसलिंग वूड्स इंटरनॅशनल ह्या संगीताचे शिक्षण देणाऱ्या शाळेत एक शिक्षिका म्हणून काम करतात.<ref name="raginishankar.com"/>. ==पुरस्कार== * संगीतेंदू पंडित लालमणी मिश्रा किशोर अध्येत पुरस्कार,२००७ * जया स्मृती पुरस्कार,२०१२<ref name="raginishankar.com"/> * भारताच्या उपराष्ट्रपतींच्या- [[वेंकय्या नायडू]] यांच्या- हस्ते त्यांना जश्न-ए-यंगिस्तान हा किताब मिळाला आहे. (२०१८)<ref name="ReferenceA"/> == संगीतसूची == {| class="wikitable sortable" ! प्रकाशन महिना/वर्ष !! नाव !! संगीत प्रकार !! कलाकार !! प्रकार !! लेबल |- | मार्च २०२३ || इंडियन रिव्हर्स || इंडियन फ्युजन || रागिणी शंकर, नंदिनी शंकर || सिंगल (अल्बम: तराणा) || डेका रेकॉर्ड्स यूएस, युनिव्हर्सल म्युझिक ग्रुप |- | फेब्रुवारी २०२३ || द लँड ऑफ स्पाइस || इंडियन फ्युजन || रागिणी शंकर, नंदिनी शंकर || सिंगल (अल्बम: तराणा) || डेका रेकॉर्ड्स यूएस, युनिव्हर्सल म्युझिक ग्रुप |- | ऑक्टोबर २०२१ || वैष्णव जन तो || भारतीय उप-शास्त्रीय || रागिणी शंकर || सिंगल || लेजंडरी लेगेसी प्रमोशन्स प्रायव्हेट लिमिटेड |- | जानेवारी २०२१ || व्हाइब || इंडियन फ्युजन || रागिणी शंकर || सिंगल || लेजंडरी लेगेसी प्रमोशन्स प्रायव्हेट लिमिटेड |- | जुलै २०२० || लाँगिंग || इंडियन फ्युजन || रागिणी शंकर || सिंगल || लेजंडरी लेगेसी प्रमोशन्स प्रायव्हेट लिमिटेड |- | मार्च २०२० || नीलांबरी लाइव्ह || इंडियन फ्युजन || संदीप नारायण, रागिणी शंकर || अल्बम || साऊंड्स ऑफ ईशा |- | जानेवारी २०२० || वंदे मातरम || भारतीय उप-शास्त्रीय || संगीता शंकर, रागिणी शंकर, नंदिनी शंकर || सिंगल || लेजंडरी लेगेसी प्रमोशन्स प्रायव्हेट लिमिटेड |- | मे २०१९ || विंग्स इन द स्काय || इंडियन फ्युजन || रागिणी शंकर || सिंगल || लेजंडरी लेगेसी प्रमोशन्स प्रायव्हेट लिमिटेड |- | ऑक्टोबर २०१९ || देवी भजन इन राग रागेश्री || भारतीय उप-शास्त्रीय || रागिणी शंकर, ओजस अधिया || अल्बम || लेजंडरी लेगेसी प्रमोशन्स प्रायव्हेट लिमिटेड |- | सप्टेंबर २०१९ || राग ऑफ द रेन || भारतीय शास्त्रीय || रागिणी शंकर, ओजस अधिया || अल्बम || लेजंडरी लेगेसी प्रमोशन्स प्रायव्हेट लिमिटेड |- | एप्रिल २०१४ || आशा || भारतीय शास्त्रीय || रागिणी शंकर, मुकुंदराज देव || अल्बम || लेजंडरी लेगेसी प्रमोशन्स प्रायव्हेट लिमिटेड |} ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:शंकर, रागिणी}} [[वर्ग:भारतीय व्हायोलिन वादक]] [[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] cp1wzuqu97jjqkmz8vn8xx7rkg782q0 0 255458 2697626 2652137 2026-07-29T05:38:16Z ~2026-41865-18 185749 2697626 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव= सोनी मराठी |भाषा= मराठी |मालक= |प्रसारण वेळ= रात्री ९ ते १०.३० (प्राइम टाइम) |भगिनी वाहिनी= |बदललेले नाव= |जुने नाव= |मुख्यालय= [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] |प्रसारण क्षेत्र= |देश= भारत |ब्रीदवाक्य= विणूया अतूट नाती |नेटवर्क= सोनी नेटवर्क |चित्र= |प्रेक्षक_संख्या_माहिती= |प्रेक्षक_संख्या_सध्या= |प्रेक्षक_संख्या= |चित्र_प्रकार= |शेवटचे_प्रसारण= |सुरुवात= १९ ऑगस्ट २०१८ |संकेतस्थळ= [https://www.sonymarathi.com सोनी मराठी] |चित्रसाईज= }} '''सोनी मराठी''' ही एक मराठी दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे जी १९ ऑगस्ट २०१८ रोजी सुरू झाली. == दैनंदिन मालिका == === अनुवादित मालिका === {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ |- | ६ जुलै २०२६ | ''[[पुण्यश्लोक अहिल्याबाई]]'' | संध्या. ७.३० वाजता |- | २९ जून २०२६ | ''वशीकरणम्'' | रात्री १०.३० वाजता |} === कथाबाह्य कार्यक्रम === {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ |- | २२ ऑगस्ट २०१८ | ''[[महाराष्ट्राची हास्यजत्रा]] पर्व विसावे'' | रात्री ९ वाजता |- | लवकरच... | ''[[कोण होणार करोडपती]] पर्व पाचवे'' | {{TBA}} |} == जुन्या मालिका == # ''अबोल प्रीतीची अजब कहाणी'' (२०२३-२०२४) # ''आनंदी हे जग सारे'' (२०१९-२०२०) # ''आई माझी काळुबाई'' (२०२०-२०२१) # ''आठशे खिडक्या नऊशे दारं'' (२०२०) # ''आशीर्वाद तुझा एकवीरा आई'' (२०२२-२०२३) # ''अस्सं माहेर नको गं बाई!'' (२०२०-२०२१) # ''[[अजूनही बरसात आहे]]'' (२०२१-२०२२) # ''असे हे सुंदर आमचे घर'' (२०२२) # ''[[बॉस माझी लाडाची]]'' (२०२२) # ''भूमिकन्या - साद घालते निसर्गराजा'' (२०२४) # ''भेटी लागी जीवा'' (२०१९-२०१९) # ''छोट्या बयोची मोठ्ठी स्वप्नं'' (२०२२-२०२५) # ''कारण गुन्ह्याला माफी नाही'' (२०२३-२०२४) # ''क्रिमिनल्स - चाहूल गुन्हेगारांची'' (२०२१-२०२२) # ''ज्ञानेश्वर माउली'' (२०२१-२०२३) # ''दुनियादारी फिल्मी इश्टाइल'' (२०१८-२०१९) # ''एक होती राजकन्या'' (२०१९) # ''[[गर्जा महाराष्ट्र]]'' (२०१८) # ''[[गाथा नवनाथांची]]'' (२०२१-२०२५) # ''गॉसीप आणि बरंच काही'' (२०२२) # ''ह.म. बने तु.म. बने'' (२०१८-२०२०) # ''हृदयात वाजे समथिंग'' (२०१८-२०१९) # ''जय जय शनिदेव'' (२०२४) # ''जिगरबाज'' (२०२०-२०२१) # ''जिवाची होतिया काहिली'' (२०२२-२०२३) # ''जुळता जुळता जुळतंय की'' (२०१८-२०१९) # ''खरंच तिचं काय चुकलं?'' (२०२३-२०२४) # ''खुमासदार नात्यांचा गोडा मसाला'' (२०२३-२०२४) # ''मी तुझीच रे'' (२०१९) # ''नवरी मिळे नवऱ्याला'' (२०१९-२०२०) # ''निवेदिता माझी ताई'' (२०२४) # ''पोस्ट ऑफिस उघडं आहे'' (२०२३) # ''प्रतिशोध - झुंज अस्तित्वाची'' (२०२३-२०२४) # ''राणी मी होणार'' (२०२३-२०२४) # ''सारे तुझ्याचसाठी'' (२०१८-२०१९) # ''[[सावित्रीजोती]]'' (२०२०) # ''श्रीमंताघरची सून'' (२०२०-२०२१) # ''स्वराज्यजननी जिजामाता'' (२०१९-२०२१) # ''स्वराज्य सौदामिनी ताराराणी'' (२०२१-२०२२) # ''ती फुलराणी'' (२०१८-२०१९) # ''तुजं माजं सपान - प्रेमाचं तुफान'' (२०२३-२०२४) # ''तुमची मुलगी काय करते?'' (२०२१-२०२३) # ''तू चांदणे शिंपीत जाशी'' (२०२१) # ''तू भेटशी नव्याने'' (२०२४) # ''तू सौभाग्यवती हो'' (२०२१) # ''तुमच्या आमच्यातली कुसुम'' (२०२१-२०२२) # ''[[वैदेही - शतजन्माचे आपुले नाते]]'' (२०२१) # ''इयर डाऊन'' (२०१८-२०१९) === अनुवादित मालिका === # ''संकटमोचन महाबली हनुमान'' (२०१९-२०२०) # ''आहट'' (२०२४) # ''गोपाळ भाऊ'' (२०२४-२०२५) # ''बेभान प्रेम हे...'' (२०२४-२०२५) # ''माझे साई - श्रद्धा आणि सबुरी'' (२०२५) # ''[[सीआयडी (मालिका)|सीआयडी]]'' (२०२४-२०२५) # ''श्रीमद् रामायण'' (२०२५) # ''वागळेची दुनिया'' (२०२५) # ''वीर हनुमान'' (२०२६) === कथाबाह्य कार्यक्रम === # ''[[कोण होणार करोडपती]]'' (२०१९-२०२३) # ''श्रवणभक्ती'' (२०२१) # ''आज काय बनवूया? मधुरा स्पेशल'' (२०२५-२०२६) # ''कोण होणार महाराष्ट्राचा लाडका कीर्तनकार'' (२०२५) # ''इंडियन आयडॉल मराठी'' (२०२१-२२) # ''जय जय महाराष्ट्र माझा'' (२०२०) # ''महाराष्ट्राचा फेव्हरेट डान्सर'' (२०१८) # ''महाराष्ट्राज् बेस्ट डान्सर'' (२०२०-२०२१) # ''सिंगिंग स्टार'' (२०२०) # ''सुपर डान्सर महाराष्ट्र'' (२०१८-२०१९) [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:सोनी मराठी]] rmqqpx01281phzkhb915a7t7igd51mu 0 260841 2697573 2524215 2026-07-28T21:25:10Z अभय नातू 206 /* भौगोलिक स्थान */ 2697573 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''वानिवडे''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर=देवगड | जिल्हा = [[सिंधुदुर्ग जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/०७ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} ''' वानिवडे''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] दक्षिण कोकणातील [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील]] [[देवगड तालुुका|देवगड तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== या गावाला पोहोचण्यासाठी रस्ते, रेल्वे आणि विमान हे तिन्ही वाहतूक मार्ग उपलब्ध आहेत.<ref>{{Cite web|url=https://sindhudurg.gov.in/en/public-utility-category/transport/|title=Sindhudurg Transport Facilities|access-date=2026-07-28}}</ref> रस्त्याने प्रवास करणाऱ्यांसाठी हे गाव [[राष्ट्रीय महामार्ग ६६|मुंबई-गोवा राष्ट्रीय महामार्ग ६६]] वरून [[नांदगाव (खेड)|नांदगाव]] किंवा [[तळेरे]] मार्गे [[देवगड]]-[[कणकवली]] रस्त्याने सहजरित्या जोडलेले आहे; तसेच [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी. बस]] आणि खाजगी वाहनांद्वारे कणकवली वा देवगडवरून थेट वानिवडेला पोहोचता येते.<ref>{{Cite web|url=https://sindhudurg.gov.in/en/public-utility-category/transport/|title=Sindhudurg Road Network|access-date=2026-07-28}}</ref> रेल्वे प्रवासासाठी [[कोकण रेल्वे]] मार्गावरील [[कणकवली रेल्वे स्थानक]] किंवा [[वैभववाडी रोड रेल्वे स्थानक]] हे सर्वात जवळचे स्थानके आहेत. येथून रिक्षा किंवा बसने गावात पोहोचता येते.<ref>{{Cite web|url=https://www.konkanrailway.com/|title=Konkan Railway Network|access-date=2026-07-28}}</ref> हवाई प्रवासासाठी चिपी विमानतळ ([[सिंधुदुर्ग विमानतळ]]) हा सर्वात जवळचे स्थानिक विमानतळ असून, आंतरराष्ट्रीय प्रवाशांसाठी [[गोवा|गोव्यातील]] [[दाबोळी विमानतळ|दाबोळी]] किंवा [[मनोहर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मोपा विमानतळ]] सोयीचे पडतात. येथून महामार्गाने पुढे प्रवास करता येतो.<ref>{{Cite web|url=https://sindhudurg.gov.in/en/public-utility-category/transport/|title=Sindhudurg Airport Connectivity|access-date=2026-07-28}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:देवगड तालुका]] [[वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे]] ==हवामान== पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे [[तांदूळ|भातशेती]] केली जाते. ==कातळशिल्पाचे गाव== <ref>महाराष्ट्र टाईम्स, वसई विरार पुरवणी, गुरुवार दिनांक १४ सप्टेंबर २०२३</ref> सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील देवगड तालुक्यातील तिन्ही बाजूनी पाण्याने वेढलेले वानिवडे- पावणाई गाव. गावी जाण्यासाठी टेंबवली-वानिवडे,मोंड-वानिवडे व तळवडे-वानिवडे असा तरीचा (होडी) प्रवास करून गावात प्रवेश करता येतो. थोडा वळसा मारून गाडीने थेट गावात असा प्रवासही करता येतो. देवगड मोंड खाडी किनाऱ्याच्या विहंगम सृष्टी सौंदर्यात वसलेल्या वानिवडे गावाने जागतिक स्तरावर वैविध्यपूर्ण असा ठसा उमटविला आहे. किनाऱ्यावर माडबागायती आंबा,फ़णस व काजूची केलेली लागवड यामुळे गावाच्या सौंदर्यात अधिक भर पडली. गावाची रचना ही सरळ खाडी किनाऱ्यालगत म्हणजे एका बाजूला खाडी तर दुसऱ्या बाजूला निसर्गसंपन्न डोंगर जमीन अशी आहे. गावातून जाणारा प्र.जि.मा.१२ हा सागरी रस्ता सर्व वाडीतून जात असून खाडी किनाऱ्याने जातो. भारतीवाडी,मंगरवाडी, राणेवाडी व भटवाडी हे बापर्डे मोंड नदी किनाऱ्यावर तर बांदकर वाडी,करंजे वाडी , सरवणकर वाडी, धुरीवाडी, सावंतवाडी, घाडीवाडी, बौद्ध वाडी सुतारवाडी व लाडवाडी या वाड्या मोंड देवगड खाडी किनाऱ्यावर वसलेल्या आहेत त्यामुळे खाडीत मासेमारी ही केली जाते. गावचे ग्रामदैवत [[श्री देवी पावणाई]] हे पुरातन, प्राचीन काली जागृत दैवत आहे. मूर्ती काळ्या दगडात कोरलेली आहे. तिच्या हातात ढाल, तलवार, गदा अशी शस्त्रे आहेत. घाडी मंडळी रोज या देवीची पुजा करतात.डोंगरावर देवीचे मंदिर असल्यामुळे संपूर्ण गावचा विचार करता ते एक मध्यवर्ती ठिकाण आहे. तसेच हे मंदिर सपाट कातळ जमिनीवर आहे. आजुबाजुला घनदाट जंगल आहे, त्यामुळे निसर्ग सानिध्याने नटलेलं आहे. मंदिराच्या समोरच सुमारे ५०० मीटर अंतरावर पुरातन काळातील [[कातळ शिल्पे]] कोरलेली आहेत. परिसराच्या आजुबाजुस लोकवस्ती नाही.वस्ती गावापासुन जवळजवळ २ कि.मी. अंतरावर दूर आहे.आजुबाजूला कुठेच पाण्याचा स्रोत नसताना मंदिराच्या शेजारी मात्र गुहेच्या आकाराची विहीर असून त्याला मात्र पुष्कळ थंडगार पाणी आहे व ते सहज हाताने काढण्यासारखे आहे. गावकऱ्यांनी व भाविक भक्तांनी जिर्णोद्धार करून एक सुंदर देखणे मंदिर उभारले आहे. वानिवडे गावची देवी पावणाई देवी हे प्रमुख ग्रामदैवत असुन आकारी ब्राम्हण,देवी भावई देवी भवानी दसरोत्सवात देवी पावणाईच्या उजव्या बाजूला विराजमान होते. त्यानंतरच दसरोत्सवाची घटस्थापनेने सुरुवात केली जाते. गावातील बारापाचाचे मानकरी व गावकरी मिळून प्रबोधिनी एकादशी दिवशी हरीनाम सप्ताह, दसरा, होळी आणि अन्य उत्सव साजरे करतात. देवळाचा वर्धापनदिन वसंतपंचमीला उत्साहात साजरा केला जातो. या उत्सवात [[गोवा]], [[कारवार]] आणि मुंबईतील लोक  सहभागी होतात.यावेळी आजूबाजूच्या गावातील अनेक भाविक येतात. विजयदुर्ग किल्ल्यावरील सेनानी धुळप यांच्या पागेतील घोड्यांना गोचिड या पिसवांचा उपद्रव होत होता. वैद्यांकडून औषधउपचार ही केले मात्र त्याचा काही उपयोग होत नव्हता. घोडे मात्र दिवसेंदिवस या आजाराने खंगत चालले होते. वानिवडे गावच्या देवी पावणाईची ख्याती धुळपांच्या कानी पडताच त्यांनी देवीस सांगणे केले, त्यावेळी देवीने जाऊन त्यांचे संकट निवारण केले. धुळप यांनी नवसाची परतफेड म्हणुन देवीला एक मशाल व पंचारती भेट दिली या दोन्ही वस्तु मंदिरात आहेत धुळप यांनी मंदिराला जमीनही इनाम दिली. वानिवडे गावचे महसूली दोन गाव झाले असुन एका गावाला देवीचे नाव दिले आहे. त्यामुळे आता ती दोन गावांची ग्रामदेवता आहे. वानिवडे गाव आणि [[पावणाई]] गाव. गावच्या मुख्य रस्त्याला जोडून मंदिरात जाणाऱ्या रस्त्याच्या उजवीकडे जाणारा रस्ता हा कातळ शिल्पाकडे जातो. सड्यावर असलेली ही कातळ शिल्पे ही पांडवांनी काढली असे गावी बोलले जात होते पण आत्ता संशोधकांच्या मते इसवी सुमारे १० हजार वर्षांपूर्वीची प्राचीन ऐतिहासिक काळातील सांस्कृृतिक संदर्भ म्हणून कातळशिल्पांचे महत्त्व विशेष आहे. आदिमानवाने विविध शिल्पे दगडात कोरून ठेवलेली आहेत. अशा प्रकारच्या शिल्प किंवा चित्रांना राॅक आर्ट (Rock Art)किंवा पेट्रोग्लिफ्स (petroglyphs)या नावाने ओळखले जाते. मुख्यत्वे लेण्यांच्या भिंतींवर केलेले कोरीव काम सर्वत्र आढळते; परंतु संपूर्णपणे उघड्यावर असलेल्या कातळावरील ही खोदचित्रे महाराष्ट्रात विशेषेकरून कोकणात पाहण्यास मिळतात. ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== [[बापर्डे]], [[मोंड]], [[टेंबवली]], [[ताम्हणे]] ==संदर्भ== १.https://villageinfo.in/ २.https://www.census2011.co.in/ ३.http://tourism.gov.in/ ४.https://www.incredibleindia.org/ ५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism ६.https://www.mapsofindia.com/ [[वर्ग:देवगड तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे]] cuehgp7iljxbunh1x4y91g5b0dk367e 2697574 2697573 2026-07-28T21:25:18Z अभय नातू 206 /* संदर्भ */ 2697574 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''वानिवडे''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर=देवगड | जिल्हा = [[सिंधुदुर्ग जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/०७ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} ''' वानिवडे''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] दक्षिण कोकणातील [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील]] [[देवगड तालुुका|देवगड तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== या गावाला पोहोचण्यासाठी रस्ते, रेल्वे आणि विमान हे तिन्ही वाहतूक मार्ग उपलब्ध आहेत.<ref>{{Cite web|url=https://sindhudurg.gov.in/en/public-utility-category/transport/|title=Sindhudurg Transport Facilities|access-date=2026-07-28}}</ref> रस्त्याने प्रवास करणाऱ्यांसाठी हे गाव [[राष्ट्रीय महामार्ग ६६|मुंबई-गोवा राष्ट्रीय महामार्ग ६६]] वरून [[नांदगाव (खेड)|नांदगाव]] किंवा [[तळेरे]] मार्गे [[देवगड]]-[[कणकवली]] रस्त्याने सहजरित्या जोडलेले आहे; तसेच [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी. बस]] आणि खाजगी वाहनांद्वारे कणकवली वा देवगडवरून थेट वानिवडेला पोहोचता येते.<ref>{{Cite web|url=https://sindhudurg.gov.in/en/public-utility-category/transport/|title=Sindhudurg Road Network|access-date=2026-07-28}}</ref> रेल्वे प्रवासासाठी [[कोकण रेल्वे]] मार्गावरील [[कणकवली रेल्वे स्थानक]] किंवा [[वैभववाडी रोड रेल्वे स्थानक]] हे सर्वात जवळचे स्थानके आहेत. येथून रिक्षा किंवा बसने गावात पोहोचता येते.<ref>{{Cite web|url=https://www.konkanrailway.com/|title=Konkan Railway Network|access-date=2026-07-28}}</ref> हवाई प्रवासासाठी चिपी विमानतळ ([[सिंधुदुर्ग विमानतळ]]) हा सर्वात जवळचे स्थानिक विमानतळ असून, आंतरराष्ट्रीय प्रवाशांसाठी [[गोवा|गोव्यातील]] [[दाबोळी विमानतळ|दाबोळी]] किंवा [[मनोहर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मोपा विमानतळ]] सोयीचे पडतात. येथून महामार्गाने पुढे प्रवास करता येतो.<ref>{{Cite web|url=https://sindhudurg.gov.in/en/public-utility-category/transport/|title=Sindhudurg Airport Connectivity|access-date=2026-07-28}}</ref> ==हवामान== पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व अनेकदा सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे [[तांदूळ|भातशेती]] केली जाते. ==कातळशिल्पाचे गाव== <ref>महाराष्ट्र टाईम्स, वसई विरार पुरवणी, गुरुवार दिनांक १४ सप्टेंबर २०२३</ref> सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील देवगड तालुक्यातील तिन्ही बाजूनी पाण्याने वेढलेले वानिवडे- पावणाई गाव. गावी जाण्यासाठी टेंबवली-वानिवडे,मोंड-वानिवडे व तळवडे-वानिवडे असा तरीचा (होडी) प्रवास करून गावात प्रवेश करता येतो. थोडा वळसा मारून गाडीने थेट गावात असा प्रवासही करता येतो. देवगड मोंड खाडी किनाऱ्याच्या विहंगम सृष्टी सौंदर्यात वसलेल्या वानिवडे गावाने जागतिक स्तरावर वैविध्यपूर्ण असा ठसा उमटविला आहे. किनाऱ्यावर माडबागायती आंबा,फ़णस व काजूची केलेली लागवड यामुळे गावाच्या सौंदर्यात अधिक भर पडली. गावाची रचना ही सरळ खाडी किनाऱ्यालगत म्हणजे एका बाजूला खाडी तर दुसऱ्या बाजूला निसर्गसंपन्न डोंगर जमीन अशी आहे. गावातून जाणारा प्र.जि.मा.१२ हा सागरी रस्ता सर्व वाडीतून जात असून खाडी किनाऱ्याने जातो. भारतीवाडी,मंगरवाडी, राणेवाडी व भटवाडी हे बापर्डे मोंड नदी किनाऱ्यावर तर बांदकर वाडी,करंजे वाडी , सरवणकर वाडी, धुरीवाडी, सावंतवाडी, घाडीवाडी, बौद्ध वाडी सुतारवाडी व लाडवाडी या वाड्या मोंड देवगड खाडी किनाऱ्यावर वसलेल्या आहेत त्यामुळे खाडीत मासेमारी ही केली जाते. गावचे ग्रामदैवत [[श्री देवी पावणाई]] हे पुरातन, प्राचीन काली जागृत दैवत आहे. मूर्ती काळ्या दगडात कोरलेली आहे. तिच्या हातात ढाल, तलवार, गदा अशी शस्त्रे आहेत. घाडी मंडळी रोज या देवीची पुजा करतात.डोंगरावर देवीचे मंदिर असल्यामुळे संपूर्ण गावचा विचार करता ते एक मध्यवर्ती ठिकाण आहे. तसेच हे मंदिर सपाट कातळ जमिनीवर आहे. आजुबाजुला घनदाट जंगल आहे, त्यामुळे निसर्ग सानिध्याने नटलेलं आहे. मंदिराच्या समोरच सुमारे ५०० मीटर अंतरावर पुरातन काळातील [[कातळ शिल्पे]] कोरलेली आहेत. परिसराच्या आजुबाजुस लोकवस्ती नाही.वस्ती गावापासुन जवळजवळ २ कि.मी. अंतरावर दूर आहे.आजुबाजूला कुठेच पाण्याचा स्रोत नसताना मंदिराच्या शेजारी मात्र गुहेच्या आकाराची विहीर असून त्याला मात्र पुष्कळ थंडगार पाणी आहे व ते सहज हाताने काढण्यासारखे आहे. गावकऱ्यांनी व भाविक भक्तांनी जिर्णोद्धार करून एक सुंदर देखणे मंदिर उभारले आहे. वानिवडे गावची देवी पावणाई देवी हे प्रमुख ग्रामदैवत असुन आकारी ब्राम्हण,देवी भावई देवी भवानी दसरोत्सवात देवी पावणाईच्या उजव्या बाजूला विराजमान होते. त्यानंतरच दसरोत्सवाची घटस्थापनेने सुरुवात केली जाते. गावातील बारापाचाचे मानकरी व गावकरी मिळून प्रबोधिनी एकादशी दिवशी हरीनाम सप्ताह, दसरा, होळी आणि अन्य उत्सव साजरे करतात. देवळाचा वर्धापनदिन वसंतपंचमीला उत्साहात साजरा केला जातो. या उत्सवात [[गोवा]], [[कारवार]] आणि मुंबईतील लोक  सहभागी होतात.यावेळी आजूबाजूच्या गावातील अनेक भाविक येतात. विजयदुर्ग किल्ल्यावरील सेनानी धुळप यांच्या पागेतील घोड्यांना गोचिड या पिसवांचा उपद्रव होत होता. वैद्यांकडून औषधउपचार ही केले मात्र त्याचा काही उपयोग होत नव्हता. घोडे मात्र दिवसेंदिवस या आजाराने खंगत चालले होते. वानिवडे गावच्या देवी पावणाईची ख्याती धुळपांच्या कानी पडताच त्यांनी देवीस सांगणे केले, त्यावेळी देवीने जाऊन त्यांचे संकट निवारण केले. धुळप यांनी नवसाची परतफेड म्हणुन देवीला एक मशाल व पंचारती भेट दिली या दोन्ही वस्तु मंदिरात आहेत धुळप यांनी मंदिराला जमीनही इनाम दिली. वानिवडे गावचे महसूली दोन गाव झाले असुन एका गावाला देवीचे नाव दिले आहे. त्यामुळे आता ती दोन गावांची ग्रामदेवता आहे. वानिवडे गाव आणि [[पावणाई]] गाव. गावच्या मुख्य रस्त्याला जोडून मंदिरात जाणाऱ्या रस्त्याच्या उजवीकडे जाणारा रस्ता हा कातळ शिल्पाकडे जातो. सड्यावर असलेली ही कातळ शिल्पे ही पांडवांनी काढली असे गावी बोलले जात होते पण आत्ता संशोधकांच्या मते इसवी सुमारे १० हजार वर्षांपूर्वीची प्राचीन ऐतिहासिक काळातील सांस्कृृतिक संदर्भ म्हणून कातळशिल्पांचे महत्त्व विशेष आहे. आदिमानवाने विविध शिल्पे दगडात कोरून ठेवलेली आहेत. अशा प्रकारच्या शिल्प किंवा चित्रांना राॅक आर्ट (Rock Art)किंवा पेट्रोग्लिफ्स (petroglyphs)या नावाने ओळखले जाते. मुख्यत्वे लेण्यांच्या भिंतींवर केलेले कोरीव काम सर्वत्र आढळते; परंतु संपूर्णपणे उघड्यावर असलेल्या कातळावरील ही खोदचित्रे महाराष्ट्रात विशेषेकरून कोकणात पाहण्यास मिळतात. ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== [[बापर्डे]], [[मोंड]], [[टेंबवली]], [[ताम्हणे]] ==संदर्भ== १.https://villageinfo.in/ २.https://www.census2011.co.in/ ३.http://tourism.gov.in/ ४.https://www.incredibleindia.org/ ५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism ६.https://www.mapsofindia.com/ [[वर्ग:देवगड तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे]] llfgw5jbiit3zocflqcyh4ssob1sh7x 0 272461 2697530 2163056 2026-07-28T15:26:50Z मुहीब लोगडे 185734 2697530 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''आगाशी''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर=मुरबाड | जिल्हा = [[ठाणे जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''आगाशी''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[ठाणे जिल्हा|ठाणे जिल्ह्यातील]] [[मुरबाड तालुका|मुरबाड तालुक्यातील]] एक गाव आहे.सदर गांव पूर्वी च्या काळात तालुके कर्जत जिल्हा रायगड मध्ये समाविष्ट होता.ह्या गावची लोक संख्या 700ते 800घर सदर गाव महसूली रेकॉर्ड प्रमाणे या गावचा जुना इनाम अब्दुल रेहमान हाजी हुसेन लोगडे यांच्या नावे आहे.ते मौजे कळंब तालुका कर्जत येथे राहत होते.व कळंब ह्या ठिकाणी ते 1971साली मयत झाले आज पण त्यांचे वारस नातु मुहीब लोगडे व परिवार कळंब मध्ये राहत आहेत.आज 27/07/2026रोजी हि माहिती येथे मुहीब लोगडे ने उपलोड केली.जुन्या काळातील मोडी भाषेतील अनेक कागद पत्रे ह्या घराण्या कडे आज पण शाबूत आहेत.इनाम च्या सनद 1ई उतारा, 1750सलाचे कबुलायती व अनेक महत्वाचे कागद सांभाळून ठेवले आहेत ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ [[वर्ग:मुरबाड तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे]] hainv3u5678jubzcwp72e84z7xr2gfc 2697531 2697530 2026-07-28T15:26:52Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#नियम १७|शुद्धलेखनाचा नियम १७]]) 2697531 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''आगाशी''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर=मुरबाड | जिल्हा = [[ठाणे जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''आगाशी''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[ठाणे जिल्हा|ठाणे जिल्ह्यातील]] [[मुरबाड तालुका|मुरबाड तालुक्यातील]] एक गाव आहे.सदर गांव पूर्वी च्या काळात तालुके कर्जत जिल्हा रायगड मध्ये समाविष्ट होता.ह्या गावची लोक संख्या 700ते 800घर सदर गाव महसूली रेकॉर्ड प्रमाणे या गावचा जुना इनाम अब्दुल रेहमान हाजी हुसेन लोगडे यांच्या नावे आहे.ते मौजे कळंब तालुका कर्जत येथे राहत होते.व कळंब ह्या ठिकाणी ते 1971साली मयत झाले आज पण त्यांचे वारस नातु मुहीब लोगडे व परिवार कळंब मध्ये राहत आहेत.आज 27/07/2026रोजी ही माहिती येथे मुहीब लोगडे ने उपलोड केली.जुन्या काळातील मोडी भाषेतील अनेक कागद पत्रे ह्या घराण्या कडे आज पण शाबूत आहेत.इनाम च्या सनद 1ई उतारा, 1750सलाचे कबुलायती व अनेक महत्वाचे कागद सांभाळून ठेवले आहेत ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ [[वर्ग:मुरबाड तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे]] sb81178d9z9uryk21pqa35wkajj1b01 0 273513 2697654 2682349 2026-07-29T11:16:45Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2697654 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट शहर | नाव = {{लेखनाव}} | स्थानिक = जलकोट | प्रकार = शहर | चित्र = | चित्र_वर्णन = | ध्वज = | चिन्ह = | नकाशा१ = महाराष्ट्र | देश = भारत | राज्य = [[महाराष्ट्र]] | प्रांत = | जिल्हा = [[लातूर जिल्हा|लातूर]] | बेट = | स्थापना = २३ जून १९९९ | महापौर = | क्षेत्रफळ = | किमान उंची = ६४६ मीटर> | कमाल उंची = <!--समुद्रसपाटीपासून उंची--> | लोकसंख्या = ७९१२ | लोकसंख्यावर्ष = इ.स. २००१ | पिनकोड= ४१३५३२ | घनता = | वेळ = [[भाप्रवे]] (+५:३० जीएमटी) | वेब = | latd = 18 | latm = 37 | lats = 45 | latNS = N | longd = 77 | longm = 10 | longs = 52 | longEW = E }} '''जळकोट''' हे शहर [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[लातूर जिल्हा|लातूर जिल्ह्यातील]] जळकोट तालुक्याचे मुख्यालय आहे. हे शहर [[मण्याड नदी]]च्या खोऱ्यामध्ये, लातूर जिल्ह्याच्या पश्चिम भागात आहे. येथील महादेवाचे मंदिर लातूरभर प्रसिद्ध आहे. याच शहराच्या जवळ इ.स. १९४७ साली [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम|हैदराबाद मुक्तिसंग्रामादरम्यान]] पोलीस कारवाई झाली होती. या शहरात देशमुख व भोसले घराणे राहते. ==भौगोलिक स्थान== === चतुःसीमा === जळकोट तालुक्याच्या सीमा प्रामुख्याने [[लातूर जिल्हा|लातूर]] आणि [[नांदेड जिल्हा|नांदेड]] या दोन जिल्ह्यांना जोडलेल्या आहेत. या तालुक्याच्या उत्तरेस [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्यातील]] [[कंधार तालुका]] असून पूर्वेस [[मुखेड तालुका|मुखेड तालुक्याची]] सीमा लागते. तालुक्याच्या दक्षिणेस लातूर जिल्ह्यातील [[उदगीर तालुका]] आहे, तर पश्चिमेस [[अहमदपूर तालुका|अहमदपूर तालुक्याची]] भौगोलिक सीमा आहे. जळकोट तालुका हा [[बालाघाट डोंगररांगा|बालाघाट डोंगररांगांच्या]] कुशीत वसलेला असल्याने याच्या सीमावर्ती भागात काही ठिकाणी डोंगराळ भूभाग आढळतो.<ref>{{Cite web |title=District Census Handbook, Latur |url=https://censusindia.gov.in/census.2011/census_data_village_directory/Maharashtra/Census_Town_and_Villages_List.pdf |access-date=२२ फेब्रुवारी २०२६ |publisher=Directorate of Census Operations, Maharashtra}}</ref> ==तालुक्यातील गावे== {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; font-size: 95%;" |+ जळकोट तालुक्यातील गावे: लोकसंख्या, साक्षरता आणि स्त्री-पुरुष प्रमाण (२०११) |- ! अ.क्र. !! गावाचे नाव !! एकूण लोकसंख्या !! स्त्री-पुरुष प्रमाण !! साक्षरता दर |- | १ || [[अतनूर]] || ३,२२६ || ९३६ || ६७.७९% |- | २ || [[बेलसंगवी]] || १,१८९ || ९९२ || ७२.७७% |- | ३ || बोरगाव खुर्द || ७२४ || ९३६ || ७२.६३% |- | ४ || [[चेरा]] || २,८०७ || ९७४ || ७२.३३% |- | ५ || [[चिंचोळी]] || ६०७ || ९६४ || ७३.२४% |- | ६ || [[धामणगाव]] || २,३४० || ९१६ || ७४.१५% |- | ७ || [[धोंडवाडी]] || ६०५ || ९०३ || ६५.२५% |- | ८ || [[ढोरसंगवी]] || १,०१४ || ८६१ || ७८.२८% |- | ९ || [[डोमगाव]] || ८८२ || ९९१ || ८०.५२% |- | १० || [[डोंगरगाव]] || १,२५३ || ८८७ || ७१.३९% |- | ११ || [[एकुरका खुर्द]] || १,०३३ || ९३४ || ७१.४८% |- | १२ || [[गव्हाण]] || १,७५० || ९३६ || ६७.८३% |- | १३ || [[घोणसी]] || ३,११९ || ९५८ || ७७.९८% |- | १४ || [[गुट्टी]] || ४,०५१ || ९०९ || ७४.४५% |- | १५ || [[हळदवाधवान]] || ९९४ || ९६८ || ७५.२३% |- | १६ || [[हावरगा]] || १,०७३ || ९३३ || ७७.४६% |- | १७ || [[होकरणा]] || २,१४५ || ९१७ || ७४.०९% |- | १८ || [[जगळपूर बुद्रुक]] || २,६७९ || ९४० || ७४.४४% |- | १९ || '''[[जळकोट]]''' || ९,३५६ || ९४९ || ८१.९२% |- | २० || [[जिरगा]] || ४४३ || ९८७ || ७०.३४% |- | २१ || [[कारंजी]] || १,४४४ || ९६५ || ७८.६५% |- | २२ || [[केकाटसिंदगी]] || १,६८६ || ९२९ || ७०.८९% |- | २३ || [[कोळणूर]] || १,७१० || ८७९ || ७६.९३% |- | २४ || [[कोणाळीडोंगर]] || १,१६२ || ९११ || ७०.०२% |- | २५ || [[कुणकी]] || २,३८१ || ९१६ || ६९.८०% |- | २६ || [[लाली बुद्रुक]] || १,१७८ || ९८३ || ७८.९६% |- | २७ || [[लाली खुर्द]] || १,१३५ || ९८८ || ६८.३६% |- | २८ || [[माळीहप्परगा]] || ३,४२५ || ९४४ || ७१.६०% |- | २९ || [[मांगरुळ]] || २,५६० || ९६० || ७४.७२% |- | ३० || [[मारसांगवी]] || २,२४९ || ९१७ || ७३.२४% |- | ३१ || [[मेवापूर]] || १,१०० || ८७४ || ७२.१९% |- | ३२ || [[पाटोदा बुद्रुक]] || २,९३३ || ९४८ || ६९.८९% |- | ३३ || [[पाटोदा खुर्द]] || ९८६ || ९४५ || ७२.७२% |- | ३४ || [[रवणकोळा]] || २,८९५ || ८९९ || ७१.४४% |- | ३५ || [[शेळदरा]] || १,३३१ || ८४६ || ७९.६७% |- | ३६ || [[शिवाजीनगरतांडा]] || ७७१ || ९१३ || ५८.६३% |- | ३७ || [[सोनवळा]] || २,२६४ || ९३० || ७५.३३% |- | ३८ || [[सोरगा]] || ३२० || ९६३ || ७१.६१% |- | ३९ || [[सुल्हाळी]] || १,४१८ || ९९२ || ७६.७२% |- | ४० || [[तिरुका]] || २,२३४ || ८८२ || ८०.७२% |- | ४१ || [[उमरदरा]] || १,३४२ || ९४८ || ७५.१३% |- | ४२ || [[उमरगारेतु]] || १,७६० || ९२६ || ७६.३९% |- | २३ || [[विराळ]] || १,०६० || ९८५ || ७१.९६% |- | ४४ || [[वडगाव]] || ५७४ || ८८८ || ७६.५३% |- | ४५ || [[वंजारवाडा]] || ३,९०८ || ९२७ || ७२.३८% |- | ४६ || [[येळदरा]] || ८८८ || ८८५ || ७५.४७% |- | ४७ || [[येवरी]] || १,१९७ || ९६२ || ७७.९७% |- ! scope="row" colspan="2" | एकूण (तालुका) !! ८७,२०१ !! ९३८ !! ७४.२५% |} <small>टीप: * सर्वात जास्त साक्षरता: जळकोट शहर (८१.९२%) आणि तिरुका (८०.७२%). * सर्वात कमी साक्षरता: शिवाजीनगर तांडा (५८.६३%). * चांगले स्त्री-पुरुष प्रमाण: सुल्हाळी आणि बेलसंगवी सारख्या गावांत स्त्रियांचे प्रमाण सरासरीपेक्षा जास्त आहे. </small> ==हवामान== जळकोट तालुक्यातील हवामान प्रामुख्याने उष्ण व कोरडे आहे. तालुक्यात मुख्यत्वे तीन ऋतू जाणवतात. उन्हाळ्यात येथील तापमान ३८°C ते ४५°C पर्यंत वाढते, तर हिवाळ्यात ते किमान १२°C ते १५°C पर्यंत खाली येते. येथील पर्जन्यमान प्रामुख्याने नैऋत्य [[मान्सून]] वाऱ्यांवर अवलंबून असून सरासरी वार्षिक पाऊस ७५० ते ८५० मिमीच्या दरम्यान असतो. == अर्थव्यवस्था == तालुक्याची अर्थव्यवस्था प्रामुख्याने शेतीवर आधारित आहे. येथील मृदा प्रामुख्याने मध्यम ते भारी काळ्या स्वरूपाची असून ती [[खरीप]] आणि [[रब्बी]] अशा दोन्ही हंगामांसाठी उपयुक्त आहे. खरीप हंगामात [[सोयाबीन]], [[तूर]], आणि [[मूग]] ही प्रमुख पिके घेतली जातात. अलीकडच्या काळात सोयाबीन हे तालुक्यातील मुख्य नगदी पीक म्हणून उदयास आले आहे. रब्बी हंगामात [[ज्वारी]], [[हरभरा]] आणि [[गहू]] यांची मोठ्या प्रमाणावर पेरणी केली जाते. तालुक्यातील सिंचनासाठी प्रामुख्याने विहिरी आणि लघु प्रकल्पांचा वापर केला जातो.<ref>{{Cite web |title=Agriculture Contingency Plan for Latur District |url=https://crida.in/CP-2012/statewiseplans/Maharashtra%20(Full)/Latur%2031.3.2011.pdf |access-date=२२ फेब्रुवारी २०२६ |publisher=ICAR - Central Research Institute for Dryland Agriculture }}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} {{लातूर जिल्ह्यातील तालुके}} [[वर्ग:लातूर जिल्ह्यातील गावे]] [[वर्ग:जळकोट तालुका|*]] ng7an09fef7z03byb3h5rfxqwscrykh 0 283599 2697549 2432149 2026-07-28T17:52:38Z ~2026-37745-07 184812 2697549 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team | name = केनिया | image = Flag of Kenya.svg | caption = केनियाचा ध्वज | association = [[क्रिकेट केनिया]] | coach = [[लॅमेक ओन्यांगो|लॅमेक नगोचे]] | captain = एस्थर वाचिरा | icc_status = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेच्या सदस्यांची यादी|सहयोगी सदस्य]] | icc_member_year = १९८१ | icc_region = [[आफ्रिका क्रिकेट असोसिएशन|आफ्रिका]] | wt20i_rank = २४वा | wt20i_rank_best = १६वा (११ ऑक्टो २०१८) <!-- तिचा संघ प्रथमच सर्वकालीन सर्वोत्तम रँकिंगवर पोहोचल्याची तारीख --> | first_wmatch = वि {{crw|Uganda}}; जानेवारी २००६ | first_wt20i = वि {{crw|ZIM}} [[लुगोगो स्टेडियम]], [[कम्पाला]]; ६ एप्रिल २०१९ | most_recent_wt20i = वि {{crw|BOT}} [[रवांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहंगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]]; ८ जून २०२४ | num_wt20is = ६६ | num_wt20is_this_year = १० | wt20i_record = ३४/३१<br />(१ बरोबरीत, ० निकाल नाही) | wt20i_record_this_year = ६/४<br />(१ बरोबरीत, ० निकाल नाही) | t_pattern_la = _ken_t20i26 | t_pattern_b = _ken_t20i26 | t_pattern_ra = _ken_t20i26 | t_pattern_pants = _redsides | t_leftarm = 005E3F | t_body = 005E3F | t_rightarm = 005E3F | t_pants = 005E3F | asofdate = ८ जून २०२४ }} '''केन्या राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ''' हा आंतरराष्ट्रीय [[महिला क्रिकेट]]मध्ये [[केन्या]]चे प्रतिनिधित्व करणारा संघ आहे. [[वर्ग:केन्यामधील क्रिकेट|महिला संघ]] [[वर्ग:राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]] j4afllk738b5f0izkuk742bn30red97 0 293951 2697635 2669923 2026-07-29T06:26:00Z ~2026-42009-96 185751 /* भौगोलिक स्थान */ 2697635 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''अडलुर''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= मुखेड | जिल्हा = [[नांदेड जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''अडलुर''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्यातील]] [[मुखेड|मुखेड तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==देगलूर पासून 15 की मी अंतरावर आहेभौगोलिक स्थान== ==हवामान== नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९७५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८० टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे एकलारा,खानापूर ,tadkhel, अल्लापूर नांदगाव == ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:मुखेड तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे]] ir91cwx3ome5k2hceo0u18vr8237124 0 300961 2697611 2116185 2026-07-29T04:15:35Z अभय नातू 206 /* इतिहास */ 2697611 wikitext text/x-wiki '''पर्यटन मंत्रालय''', [[भारत सरकार|भारत सरकारची]] एक शाखा, ही भारतातील [[भारतातील पर्यटन|पर्यटन]] विकास आणि संवर्धनाशी संबंधित नियम, कायदे तयार करणे आणि प्रशासन करणारी सर्वोच्च संस्था आहे. हे भारतीय पर्यटन विभागाची सोय करते. मंत्रालयाचे प्रमुख श्री जी. किशन रेड्डी यांच्याकडे असलेले पर्यटन मंत्री (भारत) आहेत. अप्रत्यक्षपणे देशाच्या जीडीपीला चालना देण्यासाठी आणि त्यांच्याशी मैत्रीपूर्ण संबंध ठेवण्यासाठी, [[भारत सरकार|भारत सरकारने]] अधिकृतपणे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|युनायटेड स्टेट्स]], [[ऑस्ट्रेलिया]], [[व्हियेतनाम|व्हिएतनाम]], [[थायलंड]], यासह ४३ देशांतील आंतरराष्ट्रीय पर्यटकांना [[भारत|भारतात]] प्रवेश/भेट देण्यासाठी व्हिसा ऑन अरायव्हल स्थिती/सुविधेची घोषणा केली. [[व्हानुआतू|वानुआतु]], [[सिंगापूर]], [[इस्रायल]], [[जॉर्डन]], [[केन्या]], [[रशिया|रशियन फेडरेशन]], [[ब्राझील]], [[फिनलंड]], [[जर्मनी]], [[जपान]], [[म्यानमार]] २७ नोव्हेंबर २०१४ आणि आणखी काही देश लवकरच फॉलो करतील. [[लंडन|लंडनमधील]] विश्व पर्यटन बाजार २०११ मध्ये जगातील अग्रगण्य गंतव्यस्थान आणि जगातील अग्रगण्य पर्यटक मंडळ, [[अतुल्य भारत]] [[भारत|हे]] दोन जागतिक पुरस्कार जिंकून भारताने प्रसिद्धी मिळवली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ibnlive.in.com/news/incredible-india-wins-world-tourism-awards/200468-3.html|title=News18.com: CNN-News18 Breaking News India, Latest News Headlines, Live News Updates|website=News18|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111111004450/http://ibnlive.in.com/news/incredible-india-wins-world-tourism-awards/200468-3.html|archive-date=2011-11-11}}</ref> == इतिहास == १९४८ मध्ये भारतातील पर्यटनाला चालना देण्यासाठी मार्ग आणि साधने सुचवण्यासाठी १९४८ मध्ये पर्यटक वाहतूक समितीची स्थापना करून भारतातील पर्यटनाच्या संभाव्यतेची ओळख पटली. त्याच्या शिफारशींवर आधारित, पुढील वर्षी [[दिल्ली]] आणि [[मुंबई]] आणि १९५१ मध्ये [[कोलकाता]] आणि [[चेन्नई]] येथे प्रादेशिक कार्यालयांसह पर्यटक वाहतूक शाखा स्थापन करण्यात आली. १ मार्च १९५८ रोजी [[भारत सरकार|सरकारच्या]] अंतर्गत पर्यटन विभागाचा स्वतंत्र विभाग तयार करण्यात आला, जो परिवहन आणि दळणवळण मंत्रालयाच्या कक्षेत आणण्यात आला. त्याचे प्रमुख सहसचिव दर्जाचे महासंचालक होते. त्याच बरोबर, पर्यटन विकास परिषद, एक सल्लागार संस्था स्थापन करण्यात आली आणि तिचे अध्यक्ष पर्यटन प्रभारी मंत्री होते. <ref name="Seth1">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=NkgnSKQiOgsC|title=Successful Tourism: Volume I: Fundamentals of Tourism|last=Seth|first=Prem Nath|date=2006|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd.|isbn=9788120731998|pages=214–217|access-date=8 March 2018}}</ref> मागील वर्षापासून १९६१ मध्ये भारतात प्रवेश करणाऱ्या पर्यटकांच्या संख्येत घट झाल्यानंतर, कारणे शोधण्यासाठी आणि तपासण्यासाठी [[वित्त मंत्रालय|सरकारने वित्त मंत्रालयाच्या]] अंतर्गत आर्थिक व्यवहार विभागाचे तत्कालीन सचिव लक्ष्मीकांत झा यांच्या अध्यक्षतेखाली एक समिती स्थापन केली. त्या वर्षी झालेल्या [[भारत-चीन युद्ध|चीन-भारत युद्धाच्या]] पार्श्वभूमीवर चिनी आक्रमकतेला समितीने कारणीभूत ठरविले. त्यानंतर, समितीच्या शिफारशींनुसार, व्हिसा नियमांचे उदारीकरण करण्यात आले आणि १९६६ मध्ये भारत पर्यटन विकास महामंडळाची स्थापना पर्यटन विभागाची कार्यात्मक एजन्सी म्हणून करण्यात आली. पुढे, पंतप्रधान [[इंदिरा गांधी]] यांनी त्याच वर्षी ऑक्टोबरमध्ये एक परिषद बोलावली, ज्याच्या चर्चेचा परिणाम पर्यटन आणि नागरी विमान वाहतूक मंत्रालयाच्या निर्मितीमध्ये झाला. [[करण सिंग|करणसिंग यांची]] प्रथम मंत्रीपदी नियुक्ती करण्यात आली. <ref name="Seth">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=NkgnSKQiOgsC|title=Successful Tourism: Volume I: Fundamentals of Tourism|last=Seth|first=Prem Nath|date=2006|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd.|isbn=9788120731998|pages=214–217|access-date=8 March 2018}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSeth2006">Seth, Prem Nath (2006). </cite></ref> एक वक्ता म्हणून कौशल्य आणि [[संस्‍कृत भाषा|संस्कृत भाषेतील]] विद्वत्तापूर्ण ज्ञान असूनही, सुरुवातीच्या काळात पर्यटनाला वाढत्या मार्गावर नेण्यात सिंग अयशस्वी ठरले, मुख्यतः पर्यटनाच्या प्रचारासाठी आणि पायाभूत सुविधांसाठी निधी मिळवण्यात अयशस्वी झाल्यामुळे. त्यानंतर त्यांनी [[एर इंडिया|एर इंडियाला]] त्यांच्या अधिका-यांना भारतातील पर्यटनाच्या प्रचारात सहभागी करून घेण्यास राजी केले. आगमनासाठी प्रदेशनिहाय उद्दिष्टे देण्यात आली आणि एर इंडियाच्या प्रमुखांना भारतातील परदेशी पर्यटन कार्यालयांच्या कामकाजावर देखरेख ठेवण्याचे अधिकार देण्यात आले; या प्रदेशासाठी 'ऑपरेशन युरोप' नंतर इतर भागात वाढवण्यात आले. "पर्यटक अधिकाऱ्यांच्या अहंकारा"च्या "टक्कर" महसुलात झालेल्या नुकसानीमुळे हे पुढे नेण्यात एर इंडियाच्या अपयशामुळे पर्यटनाच्या वाढीत घसरण झाली. पंतप्रधान [[राजीव गांधी]] यांनी नंतर इतर मंत्र्यांच्या बाजूने सोडण्यापूर्वी मंत्रालयाचा कार्यभार स्वीकारला ज्यांनी, ''यशस्वी पर्यटन'' मधील प्राण नाथ सेठ यांनी लिहिले, "पर्यटन पोर्टफोलिओ एक अवनती आहे असे वाटले", कारण नागरी विमान वाहतूक मंत्रालयापासून वेगळे केले गेले. या काळात, पर्यटन वाणिज्य मंत्रालयाशी जोडले गेले होते, आणि नंतर व्हीपी सिंग यांच्या मंत्रालयाच्या अंतर्गत, १९९१ मध्ये कृषी, <ref name="SethBhat">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=AcGn-Fmc43sC|title=An Introduction To Travel And Tourism|last=Seth|first=Pran Nath|last2=Bhat|first2=Sushma Seth|date=2003|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd.|isbn=9788120724822|page=64|access-date=8 March 2018}}</ref> जेव्हा ते [[देवीलाल|चौधरी देवी लाल]] यांच्या नेतृत्वाखाली होते. देवेगौडा सरकारने १९९६ मध्ये संसदीय कामकाज मंत्रालयाशी संलग्न करण्यापूर्वी, त्याच वर्षी [[माधवराव शिंदे|माधवराव सिंधिया]] यांच्या नेतृत्वाखालील नागरी विमान वाहतूकशी ते पुन्हा जोडले गेले. <ref name="SethBhat" /> [[जगमोहन]] यांच्या नेतृत्वाखाली पर्यटनाला संस्कृती पोर्टफोलिओसोबत जोडण्यात आले. नंतरचे २००२ मध्ये वेगळे झाले आणि तेव्हापासून पर्यटनासाठी स्वतंत्र मंत्रालय सक्रिय आहे. <ref name="Seth">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=NkgnSKQiOgsC|title=Successful Tourism: Volume I: Fundamentals of Tourism|last=Seth|first=Prem Nath|date=2006|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd.|isbn=9788120731998|pages=214–217|access-date=8 March 2018}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSeth2006">Seth, Prem Nath (2006). </cite></ref> == पर्यटन मंत्री == {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" ! पर्यटन मंत्री !! कार्यकाळ !! पंतप्रधान !! महत्त्वाच्या घडामोडी आणि धोरणात्मक निर्णय |- | [[करण सिंग|डॉ. करण सिंग]] || मार्च १९६७ – नोव्हेंबर १९७३ || [[इंदिरा गांधी]] || • '''[[भारतीय पर्यटन विकास महामंडळ]]''' (ITDC) चा विस्तार केला.<br>• आलिशान हॉटेल पायाभूत सुविधांचा विस्तार आणि परदेशात सांस्कृतिक पर्यटनाला चालना दिली. |- | [[राज बहादूर]] || नोव्हेंबर १९७३ – डिसेंबर १९७६ || [[इंदिरा गांधी]] || • १९७३ च्या तेल संकटानंतरच्या आर्थिक अडचणींच्या काळात पर्यटनाचा विकास हाताळला.<br>• राज्य-पुरस्कृत पर्यटन सर्किट्सच्या विकासावर भर दिला. |- | [[पुरुषोत्तम कौशिक]] || मार्च १९७७ – जुलै १९७९ || [[मोरारजी देसाई]] || • आपत्कालीन परिस्थितीनंतर जनता पक्ष सरकारमध्ये कार्य केले.<br>• केवळ महागड्या परदेशी पर्यटनाऐवजी परवडणाऱ्या निवासव्यवस्थेवर आणि अंतर्गत पर्यटनावर भर दिला. |- | [[जानकी वल्लभ पटनाईक]] || जानेवारी १९८० – जून १९८० || [[इंदिरा गांधी]] || • १९८२ च्या आशियाई खेळांपूर्वी पर्यटन पायाभूत सुविधांचे सुरुवातीचे नियोजन सुरू केले. |- | [[खुर्शीद आलम खान]] || सप्टेंबर १९८२ – डिसेंबर १९८४ || [[इंदिरा गांधी]] / [[राजीव गांधी]] || • नवी दिल्लीतील '''१९८२ आशियाई खेळां'''दरम्यान पर्यटन उपक्रमांचे नेतृत्व केले, ज्यामुळे हॉटेल आणि वाहतूक पायाभूत सुविधांना मोठा वाव मिळाला. |- | [[राजीव गांधी]] *(अतिरिक्त कार्यभार)* || डिसेंबर १९८४ – सप्टेंबर १९८५ || [[राजीव गांधी]] || • सातव्या पंचवार्षिक योजनेत पर्यटनाला प्राधान्यक्रमाचे क्षेत्र म्हणून स्थान दिले. |- | [[मुफ्ती मोहम्मद सईद]] || मे १९८६ – जुलै १९८७ || [[राजीव गांधी]] || • पर्यटनाला उद्योगाचा दर्जा देण्याचे उद्दिष्ट ठेवून भारताचे पहिले राष्ट्रीय पर्यटन धोरण तयार केले. |- | [[शिवराज पाटील]] *(राज्यमंत्री, स्वतंत्र प्रभार)* || जून १९८८ – डिसेंबर १९८९ || [[राजीव गांधी]] || • वारसा जतन आणि [[भारतीय पर्यटन आणि प्रवास व्यवस्थापन संस्था|इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टुरिझम अँड ट्रॅव्हल मॅनेजमेंट]] (IITTM) च्या स्थापनेवर भर दिला. |- | [[माधवराव सिंधिया]] || जून १९९१ – जानेवारी १९९३ || [[पी.व्ही. नरसिंह राव]] || • १९९१ च्या आर्थिक उदारीकरणांनंतर राष्ट्रीय पर्यटन कृती योजना (१९९२) सुरू केली.<br>• 'पॅलेस ऑन व्हील्स' सारख्या आलिशान वारसा रेल्वे गाड्यांचा विस्तार आणि खाजगी क्षेत्राच्या सहभागाला प्रोत्साहन दिले. |- | [[गुलाम नबी आझाद]] || जानेवारी १९९३ – मे १९९६ || [[पी.व्ही. नरसिंह राव]] || • पर्यावरणस्नेही पर्यटन (Eco-tourism), धार्मिक पर्यटन सर्किट्स आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापार मेळाव्यांना प्रोत्साहन दिले. |- | [[अनंत कुमार]] || ऑक्टोबर १९९९ – मे २००४ || [[अटल बिहारी वाजपेयी]] || • २००२ मध्ये प्रसिद्ध '''[[इन्क्रेडिबल इंडिया|अतुल्य भारत]]''' (Incredible India) मोहिमेची सुरुवात केली.<br>• भारताला जागतिक स्तरावर प्रमुख पर्यटन केंद्र बनवण्यासाठी राष्ट्रीय पर्यटन धोरण २००२ लागू केले. |- | [[रेणुका चौधरी]] || मे २००४ – जानेवारी २००६ || [[मनमोहन सिंग]] || • जागतिक बाजारपेठांमध्ये 'अतुल्य भारत' मोहिमेचा विस्तार केला.<br>• आरोग्य, [[आयुर्वेद]] आणि वैद्यकीय पर्यटनाला (Medical Tourism) प्रोत्साहन दिले. |- | [[अंबिका सोनी]] || जानेवारी २००६ – मे २००९ || [[मनमोहन सिंग]] || • स्थानिक आतिथ्य आणि जागरूकतेसाठी '''अतिथी देवो भव''' मोहिमेची सुरुवात केली.<br>• ग्रामीण पर्यटन आणि पर्यावरणस्नेही पर्यटन उपक्रमांना चालना दिली. |- | [[कुमारी सैलजा]] || मे २००९ – ऑक्टोबर २०१२ || [[मनमोहन सिंग]] || • दिल्लीतील '''२०१० राष्ट्रकुल खेळां'''दरम्यान पर्यटन प्रोत्साहन आणि व्यवस्थेचे निरीक्षण केले.<br>• लक्झरी ट्रेन नेटवर्क आणि साहसी पर्यटनाला प्रोत्साहन दिले. |- | [[के. चिरंजीवी]] || ऑक्टोबर २०१२ – मे २०१४ || [[मनमोहन सिंग]] || • आगमन प्रक्रिया सुलभ करण्यासाठी इलेक्ट्रॉनिक टुरिस्ट व्हिसा उपक्रम सुरू केले.<br>• चित्रपट पर्यटन आणि प्रादेशिक पर्यटन सर्किट्सना प्रोत्साहन दिले. |- | [[महेश शर्मा|डॉ. महेश शर्मा]] *(राज्यमंत्री, स्वतंत्र प्रभार)* || मे २०१४ – सप्टेंबर २०१७ || [[नरेंद्र मोदी]] || • '''[[स्वदेश दर्शन योजना]]''' आणि '''[[प्रसाद योजना|प्रसाद]]''' (PRASHAD) या महत्त्वाकांक्षी योजनांची सुरुवात केली.<br>• १५० हून अधिक देशांसाठी ई-टुरिस्ट व्हिसा (e-TV) सुविधा लागू केली. |- | [[के. जे. अल्फोन्स]] *(राज्यमंत्री, स्वतंत्र प्रभार)* || सप्टेंबर २०१७ – मे २०१९ || [[नरेंद्र मोदी]] || • 'अतुल्य भारत २.०' मोहिमेचा शुभारंभ केला.<br>• आध्यात्मिक, साहसी आणि आदिवासी पर्यटनावर विशेष लक्ष केंद्रित केले. |- | [[प्रल्हाद सिंग पटेल]] *(राज्यमंत्री, स्वतंत्र प्रभार)* || मे २०१९ – जुलै २०२१ || [[नरेंद्र मोदी]] || • [[कोविड-१९ महासाथ|कोविड-१९ महासाथीच्या]] काळात पर्यटन क्षेत्रातील आव्हानांचे व्यवस्थापन केले.<br>• 'साथी' (SAATHI) उपक्रम आणि देशांतर्गत प्रवासाला प्रोत्साहन देण्यासाठी 'देखो अपना देश' मोहीम सुरू केली. |- | [[जी. किशन रेड्डी]] || जुलै २०२१ – जून २०२४ || [[नरेंद्र मोदी]] || • महासाथीनंतर पर्यटन क्षेत्राच्या पुनरुज्जीवनाचे नेतृत्व केले.<br>• भारताच्या [[जी२०]] अध्यक्षतेदरम्यान (२०२३) जागतिक प्रतिनिधींसमोर विविध प्रादेशिक पर्यटन स्थळांचे सादरीकरण केले. |- | [[गजेंद्रसिंह शेखावत]] || जून २०२४ – सध्या कार्यरत || [[नरेंद्र मोदी]] || • २०२४ च्या सार्वत्रिक निवडणुकीनंतर पदभार स्वीकारला.<br>• जागतिक स्तरावर पर्यटन वाढवण्यासाठी 'चलो इंडिया' मोहीम सुरू केली. |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:Pages with unreviewed translations]] [[वर्ग:भारताची मंत्रालये]] 9jlclxl4rlmrfffjaq2q7tcjaoxbca3 2697615 2697611 2026-07-29T04:17:49Z अभय नातू 206 /* पर्यटन मंत्री */ 2697615 wikitext text/x-wiki '''पर्यटन मंत्रालय''', [[भारत सरकार|भारत सरकारची]] एक शाखा, ही भारतातील [[भारतातील पर्यटन|पर्यटन]] विकास आणि संवर्धनाशी संबंधित नियम, कायदे तयार करणे आणि प्रशासन करणारी सर्वोच्च संस्था आहे. हे भारतीय पर्यटन विभागाची सोय करते. मंत्रालयाचे प्रमुख श्री जी. किशन रेड्डी यांच्याकडे असलेले पर्यटन मंत्री (भारत) आहेत. अप्रत्यक्षपणे देशाच्या जीडीपीला चालना देण्यासाठी आणि त्यांच्याशी मैत्रीपूर्ण संबंध ठेवण्यासाठी, [[भारत सरकार|भारत सरकारने]] अधिकृतपणे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|युनायटेड स्टेट्स]], [[ऑस्ट्रेलिया]], [[व्हियेतनाम|व्हिएतनाम]], [[थायलंड]], यासह ४३ देशांतील आंतरराष्ट्रीय पर्यटकांना [[भारत|भारतात]] प्रवेश/भेट देण्यासाठी व्हिसा ऑन अरायव्हल स्थिती/सुविधेची घोषणा केली. [[व्हानुआतू|वानुआतु]], [[सिंगापूर]], [[इस्रायल]], [[जॉर्डन]], [[केन्या]], [[रशिया|रशियन फेडरेशन]], [[ब्राझील]], [[फिनलंड]], [[जर्मनी]], [[जपान]], [[म्यानमार]] २७ नोव्हेंबर २०१४ आणि आणखी काही देश लवकरच फॉलो करतील. [[लंडन|लंडनमधील]] विश्व पर्यटन बाजार २०११ मध्ये जगातील अग्रगण्य गंतव्यस्थान आणि जगातील अग्रगण्य पर्यटक मंडळ, [[अतुल्य भारत]] [[भारत|हे]] दोन जागतिक पुरस्कार जिंकून भारताने प्रसिद्धी मिळवली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ibnlive.in.com/news/incredible-india-wins-world-tourism-awards/200468-3.html|title=News18.com: CNN-News18 Breaking News India, Latest News Headlines, Live News Updates|website=News18|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111111004450/http://ibnlive.in.com/news/incredible-india-wins-world-tourism-awards/200468-3.html|archive-date=2011-11-11}}</ref> == इतिहास == १९४८ मध्ये भारतातील पर्यटनाला चालना देण्यासाठी मार्ग आणि साधने सुचवण्यासाठी १९४८ मध्ये पर्यटक वाहतूक समितीची स्थापना करून भारतातील पर्यटनाच्या संभाव्यतेची ओळख पटली. त्याच्या शिफारशींवर आधारित, पुढील वर्षी [[दिल्ली]] आणि [[मुंबई]] आणि १९५१ मध्ये [[कोलकाता]] आणि [[चेन्नई]] येथे प्रादेशिक कार्यालयांसह पर्यटक वाहतूक शाखा स्थापन करण्यात आली. १ मार्च १९५८ रोजी [[भारत सरकार|सरकारच्या]] अंतर्गत पर्यटन विभागाचा स्वतंत्र विभाग तयार करण्यात आला, जो परिवहन आणि दळणवळण मंत्रालयाच्या कक्षेत आणण्यात आला. त्याचे प्रमुख सहसचिव दर्जाचे महासंचालक होते. त्याच बरोबर, पर्यटन विकास परिषद, एक सल्लागार संस्था स्थापन करण्यात आली आणि तिचे अध्यक्ष पर्यटन प्रभारी मंत्री होते. <ref name="Seth1">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=NkgnSKQiOgsC|title=Successful Tourism: Volume I: Fundamentals of Tourism|last=Seth|first=Prem Nath|date=2006|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd.|isbn=9788120731998|pages=214–217|access-date=8 March 2018}}</ref> मागील वर्षापासून १९६१ मध्ये भारतात प्रवेश करणाऱ्या पर्यटकांच्या संख्येत घट झाल्यानंतर, कारणे शोधण्यासाठी आणि तपासण्यासाठी [[वित्त मंत्रालय|सरकारने वित्त मंत्रालयाच्या]] अंतर्गत आर्थिक व्यवहार विभागाचे तत्कालीन सचिव लक्ष्मीकांत झा यांच्या अध्यक्षतेखाली एक समिती स्थापन केली. त्या वर्षी झालेल्या [[भारत-चीन युद्ध|चीन-भारत युद्धाच्या]] पार्श्वभूमीवर चिनी आक्रमकतेला समितीने कारणीभूत ठरविले. त्यानंतर, समितीच्या शिफारशींनुसार, व्हिसा नियमांचे उदारीकरण करण्यात आले आणि १९६६ मध्ये भारत पर्यटन विकास महामंडळाची स्थापना पर्यटन विभागाची कार्यात्मक एजन्सी म्हणून करण्यात आली. पुढे, पंतप्रधान [[इंदिरा गांधी]] यांनी त्याच वर्षी ऑक्टोबरमध्ये एक परिषद बोलावली, ज्याच्या चर्चेचा परिणाम पर्यटन आणि नागरी विमान वाहतूक मंत्रालयाच्या निर्मितीमध्ये झाला. [[करण सिंग|करणसिंग यांची]] प्रथम मंत्रीपदी नियुक्ती करण्यात आली. <ref name="Seth">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=NkgnSKQiOgsC|title=Successful Tourism: Volume I: Fundamentals of Tourism|last=Seth|first=Prem Nath|date=2006|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd.|isbn=9788120731998|pages=214–217|access-date=8 March 2018}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSeth2006">Seth, Prem Nath (2006). </cite></ref> एक वक्ता म्हणून कौशल्य आणि [[संस्‍कृत भाषा|संस्कृत भाषेतील]] विद्वत्तापूर्ण ज्ञान असूनही, सुरुवातीच्या काळात पर्यटनाला वाढत्या मार्गावर नेण्यात सिंग अयशस्वी ठरले, मुख्यतः पर्यटनाच्या प्रचारासाठी आणि पायाभूत सुविधांसाठी निधी मिळवण्यात अयशस्वी झाल्यामुळे. त्यानंतर त्यांनी [[एर इंडिया|एर इंडियाला]] त्यांच्या अधिका-यांना भारतातील पर्यटनाच्या प्रचारात सहभागी करून घेण्यास राजी केले. आगमनासाठी प्रदेशनिहाय उद्दिष्टे देण्यात आली आणि एर इंडियाच्या प्रमुखांना भारतातील परदेशी पर्यटन कार्यालयांच्या कामकाजावर देखरेख ठेवण्याचे अधिकार देण्यात आले; या प्रदेशासाठी 'ऑपरेशन युरोप' नंतर इतर भागात वाढवण्यात आले. "पर्यटक अधिकाऱ्यांच्या अहंकारा"च्या "टक्कर" महसुलात झालेल्या नुकसानीमुळे हे पुढे नेण्यात एर इंडियाच्या अपयशामुळे पर्यटनाच्या वाढीत घसरण झाली. पंतप्रधान [[राजीव गांधी]] यांनी नंतर इतर मंत्र्यांच्या बाजूने सोडण्यापूर्वी मंत्रालयाचा कार्यभार स्वीकारला ज्यांनी, ''यशस्वी पर्यटन'' मधील प्राण नाथ सेठ यांनी लिहिले, "पर्यटन पोर्टफोलिओ एक अवनती आहे असे वाटले", कारण नागरी विमान वाहतूक मंत्रालयापासून वेगळे केले गेले. या काळात, पर्यटन वाणिज्य मंत्रालयाशी जोडले गेले होते, आणि नंतर व्हीपी सिंग यांच्या मंत्रालयाच्या अंतर्गत, १९९१ मध्ये कृषी, <ref name="SethBhat">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=AcGn-Fmc43sC|title=An Introduction To Travel And Tourism|last=Seth|first=Pran Nath|last2=Bhat|first2=Sushma Seth|date=2003|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd.|isbn=9788120724822|page=64|access-date=8 March 2018}}</ref> जेव्हा ते [[देवीलाल|चौधरी देवी लाल]] यांच्या नेतृत्वाखाली होते. देवेगौडा सरकारने १९९६ मध्ये संसदीय कामकाज मंत्रालयाशी संलग्न करण्यापूर्वी, त्याच वर्षी [[माधवराव शिंदे|माधवराव सिंधिया]] यांच्या नेतृत्वाखालील नागरी विमान वाहतूकशी ते पुन्हा जोडले गेले. <ref name="SethBhat" /> [[जगमोहन]] यांच्या नेतृत्वाखाली पर्यटनाला संस्कृती पोर्टफोलिओसोबत जोडण्यात आले. नंतरचे २००२ मध्ये वेगळे झाले आणि तेव्हापासून पर्यटनासाठी स्वतंत्र मंत्रालय सक्रिय आहे. <ref name="Seth">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=NkgnSKQiOgsC|title=Successful Tourism: Volume I: Fundamentals of Tourism|last=Seth|first=Prem Nath|date=2006|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd.|isbn=9788120731998|pages=214–217|access-date=8 March 2018}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSeth2006">Seth, Prem Nath (2006). </cite></ref> == पर्यटन मंत्री == {| class="wikitable sortable" style="width:auto;" ! पर्यटन मंत्री !! कार्यकाळ !! पंतप्रधान !! महत्त्वाच्या घडामोडी आणि धोरणात्मक निर्णय |- | [[करण सिंग|डॉ. करण सिंग]] || मार्च १९६७ – नोव्हेंबर १९७३ || [[इंदिरा गांधी]] || • '''[[भारतीय पर्यटन विकास महामंडळ]]''' (ITDC) चा विस्तार केला.<br>• आलिशान हॉटेल पायाभूत सुविधांचा विस्तार आणि परदेशात सांस्कृतिक पर्यटनाला चालना दिली. |- | [[राज बहादूर]] || नोव्हेंबर १९७३ – डिसेंबर १९७६ || [[इंदिरा गांधी]] || • १९७३ च्या तेल संकटानंतरच्या आर्थिक अडचणींच्या काळात पर्यटनाचा विकास हाताळला.<br>• राज्य-पुरस्कृत पर्यटन सर्किट्सच्या विकासावर भर दिला. |- | [[पुरुषोत्तम कौशिक]] || मार्च १९७७ – जुलै १९७९ || [[मोरारजी देसाई]] || • आपत्कालीन परिस्थितीनंतर जनता पक्ष सरकारमध्ये कार्य केले.<br>• केवळ महागड्या परदेशी पर्यटनाऐवजी परवडणाऱ्या निवासव्यवस्थेवर आणि अंतर्गत पर्यटनावर भर दिला. |- | [[जानकी वल्लभ पटनाईक]] || जानेवारी १९८० – जून १९८० || [[इंदिरा गांधी]] || • १९८२ च्या आशियाई खेळांपूर्वी पर्यटन पायाभूत सुविधांचे सुरुवातीचे नियोजन सुरू केले. |- | [[खुर्शीद आलम खान]] || सप्टेंबर १९८२ – डिसेंबर १९८४ || [[इंदिरा गांधी]] / [[राजीव गांधी]] || • नवी दिल्लीतील '''१९८२ आशियाई खेळां'''दरम्यान पर्यटन उपक्रमांचे नेतृत्व केले, ज्यामुळे हॉटेल आणि वाहतूक पायाभूत सुविधांना मोठा वाव मिळाला. |- | [[राजीव गांधी]] *(अतिरिक्त कार्यभार)* || डिसेंबर १९८४ – सप्टेंबर १९८५ || [[राजीव गांधी]] || • सातव्या पंचवार्षिक योजनेत पर्यटनाला प्राधान्यक्रमाचे क्षेत्र म्हणून स्थान दिले. |- | [[मुफ्ती मोहम्मद सईद]] || मे १९८६ – जुलै १९८७ || [[राजीव गांधी]] || • पर्यटनाला उद्योगाचा दर्जा देण्याचे उद्दिष्ट ठेवून भारताचे पहिले राष्ट्रीय पर्यटन धोरण तयार केले. |- | [[शिवराज पाटील]] *(राज्यमंत्री, स्वतंत्र प्रभार)* || जून १९८८ – डिसेंबर १९८९ || [[राजीव गांधी]] || • वारसा जतन आणि [[भारतीय पर्यटन आणि प्रवास व्यवस्थापन संस्था|इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टुरिझम अँड ट्रॅव्हल मॅनेजमेंट]] (IITTM) च्या स्थापनेवर भर दिला. |- | [[माधवराव सिंधिया]] || जून १९९१ – जानेवारी १९९३ || [[पी.व्ही. नरसिंह राव]] || • १९९१ च्या आर्थिक उदारीकरणांनंतर राष्ट्रीय पर्यटन कृती योजना (१९९२) सुरू केली.<br>• 'पॅलेस ऑन व्हील्स' सारख्या आलिशान वारसा रेल्वे गाड्यांचा विस्तार आणि खाजगी क्षेत्राच्या सहभागाला प्रोत्साहन दिले. |- | [[गुलाम नबी आझाद]] || जानेवारी १९९३ – मे १९९६ || [[पी.व्ही. नरसिंह राव]] || • पर्यावरणस्नेही पर्यटन (Eco-tourism), धार्मिक पर्यटन सर्किट्स आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापार मेळाव्यांना प्रोत्साहन दिले. |- | [[अनंत कुमार]] || ऑक्टोबर १९९९ – मे २००४ || [[अटल बिहारी वाजपेयी]] || • २००२ मध्ये प्रसिद्ध '''[[इन्क्रेडिबल इंडिया|अतुल्य भारत]]''' (Incredible India) मोहिमेची सुरुवात केली.<br>• भारताला जागतिक स्तरावर प्रमुख पर्यटन केंद्र बनवण्यासाठी राष्ट्रीय पर्यटन धोरण २००२ लागू केले. |- | [[रेणुका चौधरी]] || मे २००४ – जानेवारी २००६ || [[मनमोहन सिंग]] || • जागतिक बाजारपेठांमध्ये 'अतुल्य भारत' मोहिमेचा विस्तार केला.<br>• आरोग्य, [[आयुर्वेद]] आणि वैद्यकीय पर्यटनाला (Medical Tourism) प्रोत्साहन दिले. |- | [[अंबिका सोनी]] || जानेवारी २००६ – मे २००९ || [[मनमोहन सिंग]] || • स्थानिक आतिथ्य आणि जागरूकतेसाठी '''अतिथी देवो भव''' मोहिमेची सुरुवात केली.<br>• ग्रामीण पर्यटन आणि पर्यावरणस्नेही पर्यटन उपक्रमांना चालना दिली. |- | [[कुमारी सैलजा]] || मे २००९ – ऑक्टोबर २०१२ || [[मनमोहन सिंग]] || • दिल्लीतील '''२०१० राष्ट्रकुल खेळां'''दरम्यान पर्यटन प्रोत्साहन आणि व्यवस्थेचे निरीक्षण केले.<br>• लक्झरी ट्रेन नेटवर्क आणि साहसी पर्यटनाला प्रोत्साहन दिले. |- | [[के. चिरंजीवी]] || ऑक्टोबर २०१२ – मे २०१४ || [[मनमोहन सिंग]] || • आगमन प्रक्रिया सुलभ करण्यासाठी इलेक्ट्रॉनिक टुरिस्ट व्हिसा उपक्रम सुरू केले.<br>• चित्रपट पर्यटन आणि प्रादेशिक पर्यटन सर्किट्सना प्रोत्साहन दिले. |- | [[महेश शर्मा|डॉ. महेश शर्मा]] *(राज्यमंत्री, स्वतंत्र प्रभार)* || मे २०१४ – सप्टेंबर २०१७ || [[नरेंद्र मोदी]] || • '''[[स्वदेश दर्शन योजना]]''' आणि '''[[प्रसाद योजना|प्रसाद]]''' (PRASHAD) या महत्त्वाकांक्षी योजनांची सुरुवात केली.<br>• १५० हून अधिक देशांसाठी ई-टुरिस्ट व्हिसा (e-TV) सुविधा लागू केली. |- | [[के. जे. अल्फोन्स]] *(राज्यमंत्री, स्वतंत्र प्रभार)* || सप्टेंबर २०१७ – मे २०१९ || [[नरेंद्र मोदी]] || • 'अतुल्य भारत २.०' मोहिमेचा शुभारंभ केला.<br>• आध्यात्मिक, साहसी आणि आदिवासी पर्यटनावर विशेष लक्ष केंद्रित केले. |- | [[प्रल्हाद सिंग पटेल]] *(राज्यमंत्री, स्वतंत्र प्रभार)* || मे २०१९ – जुलै २०२१ || [[नरेंद्र मोदी]] || • [[कोविड-१९ महासाथ|कोविड-१९ महासाथीच्या]] काळात पर्यटन क्षेत्रातील आव्हानांचे व्यवस्थापन केले.<br>• 'साथी' (SAATHI) उपक्रम आणि देशांतर्गत प्रवासाला प्रोत्साहन देण्यासाठी 'देखो अपना देश' मोहीम सुरू केली. |- | [[जी. किशन रेड्डी]] || जुलै २०२१ – जून २०२४ || [[नरेंद्र मोदी]] || • महासाथीनंतर पर्यटन क्षेत्राच्या पुनरुज्जीवनाचे नेतृत्व केले.<br>• भारताच्या [[जी२०]] अध्यक्षतेदरम्यान (२०२३) जागतिक प्रतिनिधींसमोर विविध प्रादेशिक पर्यटन स्थळांचे सादरीकरण केले. |- | [[गजेंद्रसिंह शेखावत]] || जून २०२४ – सध्या कार्यरत || [[नरेंद्र मोदी]] || • २०२४ च्या सार्वत्रिक निवडणुकीनंतर पदभार स्वीकारला.<br>• जागतिक स्तरावर पर्यटन वाढवण्यासाठी 'चलो इंडिया' मोहीम सुरू केली. |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:Pages with unreviewed translations]] [[वर्ग:भारताची मंत्रालये]] rry6x64t8ylzilwfpsbdrfu4t2f5x5l 0 302011 2697593 2644827 2026-07-28T22:31:50Z अभय नातू 206 यादी 2697593 wikitext text/x-wiki २०२१ मध्ये प्रदर्शित होणाऱ्या किंवा प्रदर्शित होणाऱ्या [[मराठी चलचित्रपट|मराठी]] भाषेतील चित्रपटांची ही यादी आहे. == जानेवारी - जून == {| class="wikitable sortable" style="width:auto;" ! colspan="2" style="width:12%;" | प्रदर्शन दिनांक ! style="width:20%;" | शीर्षक ! style="width:18%;" | दिग्दर्शक ! style="width:38%;" | कलाकार ! style="width:12%;" | संदर्भ |- ! rowspan="2" style="text-align:center; background:plum;" | '''जानेवारी''' | style="text-align:center; background:#f1daf1;" | '''२२''' | style="text-align:center;" | ''[[पीटर (मराठी चित्रपट)|पीटर]]'' | अमोल अरविंद भावे | मनीषा भोर, अमोल पानसरे | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movie-details/peter/movieshow/80361231.cms|title=Peter (2021) – Marathi Movie|date=22 January 2021|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=5 March 2021}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#f1daf1;" | '''२९''' | style="text-align:center;" | ''[[बस्ता (चित्रपट)|बस्ता]]'' | तानाजी घाडगे | [[सायली संजीव]], [[पार्थ भालेराव]] | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movie-details/basta/movieshow/80666838.cms|title=Basta (2021) – Marathi Movie|date=29 January 2021|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=5 March 2021}}</ref> |- ! rowspan="6" style="text-align:center; background:#7FFFD4;" | '''फेब्रुवारी''' | rowspan="2" style="text-align:center; background:#dbfff8;" | '''१२''' | style="text-align:center;" | ''[[ओ माय घोस्ट]]'' | वसीम खान | [[प्रथमेश परब]], काजल शर्मा, [[पंकज विष्णू]] | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movie-details/oh-my-ghost/movieshow/80780017.cms|title=Oh My Ghost|date=12 February 2021|website=Times of India|access-date=5 March 2021}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''एक ती'' | अमर पारखे | [[विजय कदम]], [[प्रेमा किरण]], रुपाली जाधव | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movie-details/ek-ti/movieshow/80826223.cms|title=Ek Ti|date=12 February 2021|website=Times of India|access-date=5 March 2021}}</ref> |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#dbfff8;" | '''१९''' | style="text-align:center;" | ''[[कानभट्ट]]'' | अपर्णा एस. होसिंग | भव्य शिंदे, रुग्वेद मुळे, संजीव तांडेल, विपीन बोराटे | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-reviews/kaanbhatt/movie-review/81115734.cms|title=Kaanbhatt|date=19 February 2021|website=Times of India|access-date=5 March 2021}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''[[प्रीतम (चित्रपट)|प्रीतम]]'' | सिजो रॉकी | [[प्रणव रावराणे]], नक्षत्र मेढेकर, [[उपेंद्र लिमये]], अजित देवळे | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movie-details/preetam/movieshow/81038873.cms|title=Preetam|date=19 February 2021|website=Times of India|access-date=5 March 2021}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#dbfff8;" | '''२६''' | style="text-align:center;" | ''[[बेफाम]]'' | कृष्णा कांबळे | [[सिद्धार्थ चांदेकर]], [[सखी गोखले]], [[विद्याधर जोशी]] | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-details/befaam/movieshow/81190301.cms|title=Befaam|date=25 February 2021|website=Times of India|access-date=5 March 2021}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#dbfff8;" | '''२७''' | style="text-align:center;" | ''[[पेन्शन (चित्रपट)|पेन्शन]]'' | पुंडलीक वाय.एल. धुमाळ | [[सोनाली कुलकर्णी]], सुमित गुट्टे, निलांबरी खामकर, नारायण जाधव | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movie-details/pension/movieshow/81203071.cms|title=Pension|date=27 February 2021|website=Times of India|access-date=5 March 2021}}</ref> |- ! style="text-align:center; background:#93CCEA;" | '''मार्च''' | style="text-align:center; background:#B0E0E6;" | '''१९''' | style="text-align:center;" | ''[[हॅशटॅग प्रेम]]'' | राजेश जाधव | [[मिताली मयेकर]], [[सुयश टिळक]] | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathimovieworld.com/news/hashtag-premready-with-trailer-to-be-released-on-19th-march.php|title=‘Hashtag Prem’ready with trailer, to be released on 19th March|date=1 March 2021|website=Marathi Movie World|access-date=5 March 2021|archive-date=2025-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250415140807/https://marathimovieworld.com/news/hashtag-premready-with-trailer-to-be-released-on-19th-march.php|url-status=dead}}</ref> |- ! rowspan="3" style="text-align:center; background:#EFDECD;" | '''एप्रिल''' | rowspan="2" style="text-align:center; background:#FAEBD7;" | '''९''' | style="text-align:center;" | ''[[झॉलीवूड]]'' | तृषांत इंगळे | अश्विनी लाडेकर, दिनकर गावंडे, काजल रंगारी, अनिल उत्तरवार, आसावरी नायडू | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/trushant-ingles-zollywood-to-release-on-this-date/articleshow/81445743.cms|title=Trushant Ingle's 'Zollywood' to release on THIS date|date=11 March 2021|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=11 March 2021}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''[[वेल डन बेबी]]'' | प्रियांका तन्वर | [[पुष्कर जोग]], [[अमृता खानविलकर]], [[वंदना गुप्ते]] | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movie-details/well-done-baby/movieshow/82017244.cms|title=Well Done Baby|date=9 April 2021|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=14 April 2021}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#FAEBD7;" | '''३०''' | style="text-align:center;" | ''[[द डिसॅपल|शिष्य]]'' | [[चैतन्य ताम्हाणे]] | आदित्य मोडक, अरुण द्रविड | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://gadgets.ndtv.com/entertainment/news/disciple-movie-netflix-trailer-release-date-april-30-chaitanya-tamhane-2402051|title=Watch the New Trailer for The Disciple, Out April 30 on Netflix|website=NDTV Gadgets 360}}</ref> |} == जुलै - डिसेंबर == {| class="wikitable sortable" style="width:auto;" ! colspan="2" style="width:12%;" | प्रदर्शन दिनांक ! style="width:20%;" | शीर्षक ! style="width:18%;" | दिग्दर्शक ! style="width:38%;" | कलाकार ! style="width:12%;" | संदर्भ |- ! rowspan="2" style="text-align:center; background:#7FFFD4;" | '''नोव्हेंबर''' | style="text-align:center; background:#dbfff8;" | '''१२''' | style="text-align:center;" | ''[[जयंती (चित्रपट)|जयंती]]'' | शैलेश नरवडे | रुतुराज वानखेडे, तितीक्षा तावडे, [[मिलिंद शिंदे (अभिनेता)|मिलिंद शिंदे]] | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/entertainment/movie-reviews/jayanti/moviereview/87666019.cms|title=Muvie Review- जयंती|date=12 November 2021|publisher=Maharashtratimes}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.navarashtra.com/entertainment/jayanti-movie-review-staring-ruturaj-wankhede-and-titksha-tawde-nrsr-202415/|title=Jayanti Movie Review- महापुरुषांच्या वैचारिक मंथनाची ‘जयंती’|date=14 November 2021|publisher=Navrashtra}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#dbfff8;" | '''१९''' | style="text-align:center;" | ''[[झिम्मा (मराठी चित्रपट)|झिम्मा]]'' | [[हेमंत ढोमे]] | [[निर्मिती सावंत]], [[सिद्धार्थ चांदेकर]], [[सोनाली मनोहर कुलकर्णी|सोनाली कुलकर्णी]] | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movies/news/hemant-dhomes-multi-starrer-jhimma-to-hit-the-screens-on-19th-november-2021/articleshow/86674336.cms|title=Hemant Dhome's multi-starrer 'Jhimma' to hit the screens on November 19, 2021|date=1 October 2021|website=Times of India|language=en|access-date=1 October 2021}}</ref> |- ! rowspan="5" style="text-align:center; background:#93CCEA;" | '''डिसेंबर''' | rowspan="2" style="text-align:center; background:#B0E0E6;" | '''३''' | style="text-align:center;" | ''[[गोदावरी (२०२१ चित्रपट)|गोदावरी]]'' | [[निखिल महाजन]] | [[नीना कुळकर्णी|नीना कुलकर्णी]], [[जितेंद्र जोशी]], [[विक्रम गोखले]] | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/jitendra-joshi-and-gauri-nalawades-godavari-to-hit-the-screens-on-december-3-2021/articleshow/86606485.cms|title=Jitendra Joshi and Gauri Nalawade's 'Godavari' to hit the screens on December 3, 2021|date=29 September 2021|website=Times of India|language=en|access-date=2 October 2021}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ''[[पांडू (चित्रपट)|पांडू]]'' | [[विजू माने]] | [[भालचंद्र कदम]], [[कुशल बद्रिके]], [[सई ताम्हणकर]] | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-details/pandu/movieshow/88062822.cms|title=Pandu|website=Times of India|access-date=3 December 2021}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#B0E0E6;" | '''९''' | style="text-align:center;" | ''[[बाली (चित्रपट)|बाली]]'' | [[विशाल फुरिया]] | [[स्वप्नील जोशी]], [[पूजा सावंत]], समर्थ जाधव | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://twitter.com/taran_adarsh/status/1465988372669734914?|title=#Bali premieres 9 Dec 2021 on #AmazonPrime… Stars #SwwapnilJoshi and #PoojaSawant… Directed by #VishalFuria [of #Chhorii fame]. #BaliOnPrime|last=Taran Adarsh|date=1 December 2021|website=Twitter|access-date=1 December 2021}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#B0E0E6;" | '''१०''' | style="text-align:center;" | ''[[डार्लिंग (२०२१ चित्रपट)|डार्लिंग]]'' | समीर आशा पाटील | [[प्रथमेश परब]], [[रितिका श्रोत्री]], [[निखिल चव्हाण]] | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movie-details/darling/movieshow/88182283.cms|title=Darling|website=Times of India|access-date=10 December 2021}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#B0E0E6;" | '''१७''' | style="text-align:center;" | ''[[फ्री हिट डंका]]'' | सुनील गोविंद मगरे | [[सोमनाथ अवघडे]], अपूर्वा शेलगावकर, [[तानाजी गलगुंडे]], अरबाज शेख | <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movies/news/somnath-avghade-and-apoorva-shelgaonkar-starrer-free-hit-danka-trailer-is-out/articleshow/87907763.cms|title=Somnath Avghade and Apoorva Shelgaonkar starrer 'Free Hit Danka' trailer is out!|date=25 November 2021|website=Times of India|language=en|access-date=26 November 2021}}</ref> |} == हे सुद्धा पहा == * [[मराठी चित्रपटांची यादी]] * [[इ.स. २०२० मधील मराठी चित्रपटांची यादी]] * [[इ.स. २०२२ मधील मराठी चित्रपटांची यादी]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मराठी चित्रपट यादी]] [[वर्ग:इ.स. २०२१ मधील मराठी चित्रपट]] dle8rq16sqh9vc6fkd3uepukf3682qr 0 302211 2697520 2696915 2026-07-28T14:27:42Z अभय नातू 206 साचा 2697520 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} {{बदल}} '''एलिझाबेथ अ‍ॅन होम्स''' ([[३ फेब्रुवारी]], [[इ.स. १९८४|१९८४]] - ) ही एक अमेरिकन माजी [[जैवतंत्रज्ञान|बायोटेक्नॉलॉजी]] उद्योजक आहे जी [[घोटाळा|गुन्हेगारी फसवणुकीसाठी]] दोषी ठरली होती. <ref name="GriffithJan3">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nytimes.com/2022/01/03/technology/elizabeth-holmes-guilty.html|title=Elizabeth Holmes is found guilty of four counts of fraud.|last=Griffith|first=Erin|last2=Woo|first2=Erin|date=January 3, 2022|website=[[The [[न्यू यॉर्क टाइम्स]]|access-date=January 4, 2022}}</ref> २००३ मध्ये, होम्सने [[थेरॅनॉस]]ची स्थापना केली आणि ते मुख्य कार्यकारी अधिकारी (सीईओ) होते, ही आता बंद पडलेल्या आरोग्य तंत्रज्ञान कंपनीचे मूल्यमापन वाढले आणि कंपनीने अशा पद्धती विकसित करून रक्त तपासणीमध्ये क्रांती घडवून आणल्याचा दावा केला ज्यामध्ये आश्चर्यकारकपणे लहान प्रमाणात रक्त वापरले जाऊ शकते, जसे की फिंगरप्रिक प्रमाणे. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Levine|first=Matt|url=https://www.bloomberg.com/view/articles/2018-03-14/theranos-misled-investors-and-consumers-who-used-its-blood-test|title=The Blood Unicorn Theranos Was Just a Fairy Tale|date=March 14, 2018|work=Bloomberg View|access-date=March 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314200115/https://www.bloomberg.com/view/articles/2018-03-14/theranos-misled-investors-and-consumers-who-used-its-blood-test|archive-date=March 14, 2018|url-status=live}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=Abelson|first=Reed|url=https://www.nytimes.com/2016/04/25/business/theranoss-fate-rests-with-afounder-who-answers-only-to-herself.html?_r=1|title=Theranos's Fate Rests With a Founder Who Answers Only to Herself|date=April 24, 2016|work=[[The [[न्यू यॉर्क टाइम्स]]|access-date=April 30, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613004650/https://www.nytimes.com/2016/04/25/business/theranoss-fate-rests-with-afounder-who-answers-only-to-herself.html?_r=1|archive-date=June 13, 2018|url-status=live}}</ref> २०१५ पर्यंत, ''फोर्ब्सने'' होम्सला तिच्या कंपनीच्या $९-अब्ज मूल्याच्या आधारे अमेरिकेतील सर्वात तरुण आणि सर्वात श्रीमंत स्व-निर्मित महिला अब्जाधीश म्हणून नाव दिले होते. <ref name="ForbesSelfmadeWomen">{{स्रोत बातमी|url=https://www.forbes.com/sites/forbespr/2015/05/27/forbes-announces-inaugural-list-of-americas-50-richest-self-made-women/|title=Forbes Announces Inaugural List Of America's 50 Richest Self-Made Women|date=May 27, 2015|work=[[Forbes]]|access-date=September 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909040017/https://www.forbes.com/sites/forbespr/2015/05/27/forbes-announces-inaugural-list-of-americas-50-richest-self-made-women/|archive-date=September 9, 2018|url-status=live}}</ref> पुढील वर्षी, थेरानोसच्या दाव्यांच्या संभाव्य फसवणुकीचे खुलासे समोर येऊ लागल्यावर, ''फोर्ब्सने'' होम्सच्या निव्वळ संपत्तीचा अंदाज शून्यावर सुधारला, <ref name="Forbes_nothing">{{स्रोत बातमी|last=Herper|first=Matthew|url=https://www.forbes.com/sites/matthewherper/2016/06/01/from-4-5-billion-to-nothing-forbes-revises-estimated-net-worth-of-theranos-founder-elizabeth-holmes|title=From $4.5 Billion To Nothing: Forbes Revises Estimated Net Worth Of Theranos Founder Elizabeth Holmes|date=June 1, 2016|work=Forbes|access-date=January 6, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216095750/https://www.forbes.com/sites/matthewherper/2016/06/01/from-4-5-billion-to-nothing-forbes-revises-estimated-net-worth-of-theranos-founder-elizabeth-holmes/|archive-date=December 16, 2019|url-status=live}}</ref> आणि ''[[फोर्च्युन|फॉर्च्यूनने]]'' "जगातील १९ सर्वात निराशाजनक नेते" या वैशिष्ट्यपूर्ण लेखात तिचे नाव दिले. <ref name="Fortune">{{स्रोत बातमी|url=http://fortune.com/2016/03/30/most-disappointing-leaders/|title=The World's 19 Most Disappointing Leaders|date=March 30, 2016|work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|access-date=December 2, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161123145216/http://fortune.com/2016/03/30/most-disappointing-leaders/|archive-date=November 23, 2016|url-status=live}}</ref> २०१५ मध्ये थेरॅनोसची घसरण सुरू झाली, जेव्हा पत्रकारितेच्या आणि नियामक तपासणीच्या मालिकेतून कंपनीच्या तंत्रज्ञानाच्या दाव्यांबद्दल आणि होम्सने गुंतवणूकदारांची आणि सरकारची दिशाभूल केली की नाही याबद्दल शंका प्रकट केल्या. २०१८ मध्ये, यूएस सिक्युरिटीज अँड एक्स्चेंज कमिशन (SEC) ने थेरनोस आणि होम्स यांच्यावर कंपनीच्या रक्त-चाचणी तंत्रज्ञानाच्या अचूकतेबद्दल खोट्या किंवा अतिशयोक्त दाव्यांद्वारे "मोठ्या प्रमाणात फसवणूक" करून गुंतवणूकदारांना फसवण्याचा आरोप लावला; होम्सने $५,००,००० दंड भरून, कंपनीला १८.९ दशलक्ष शेअर्स परत करून, थेरॅनोसवरील तिचे मतदान नियंत्रण सोडून दिले आणि सार्वजनिक कंपनीचे अधिकारी किंवा संचालक म्हणून काम करण्यापासून दहा वर्षांची बंदी स्वीकारून आरोपांचा निपटारा केला. जून २०१८ मध्ये, फेडरल ग्रँड ज्युरीने होम्स आणि माजी थेरनोसचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी (COO) रमेश बलवानी यांना वायर फसवणूक आणि वायर फसवणूक करण्याच्या कटाच्या दोन गुन्ह्यांमध्ये दोषी ठरवले, ज्यामध्ये बळी गुंतवणूकदार आणि रुग्ण होते. <ref name=":1">{{स्रोत बातमी|last=Johnson|first=Carolyn Y.|url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/elizabeth-holmes-founder-of-blood-testing-company-theranos-indicted-on-wire-fraud-federal-authorities-announce/2018/06/15/8779f538-70df-11e8-bd50-b80389a4e569_story.html|title=Elizabeth Holmes, founder of blood-testing company Theranos, indicted on wire fraud charges|date=June 15, 2018|work=[[The Washington Post]]|language=en-US|issn=0190-8286|access-date=June 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191011102418/https://www.washingtonpost.com/business/economy/elizabeth-holmes-founder-of-blood-testing-company-theranos-indicted-on-wire-fraud-federal-authorities-announce/2018/06/15/8779f538-70df-11e8-bd50-b80389a4e569_story.html|archive-date=October 11, 2019|url-status=live}}</ref> <ref name="StepsDown">{{स्रोत बातमी|url=https://www.reuters.com/article/theranos-ceo/theranos-founder-elizabeth-holmes-steps-down-as-ceo-idUSL4N1TH5TY|title=Theranos founder Elizabeth Holmes steps down as CEO|date=June 15, 2018|work=Reuters|access-date=June 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626212741/https://www.reuters.com/article/theranos-ceo/theranos-founder-elizabeth-holmes-steps-down-as-ceo-idUSL4N1TH5TY|archive-date=June 26, 2019|url-status=live}}</ref> तिचा खटला ''यूएस वि.'' ''होम्स, इत्यादी.'' जानेवारी २०२२ मध्ये समाप्त झाले जेव्हा होम्सला गुंतवणूकदारांची फसवणूक केल्याबद्दल दोषी ठरविण्यात आले आणि रुग्णांची फसवणूक केल्याबद्दल दोषी नाही. <ref name="Baron">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mercurynews.com/2022/01/03/elizabeth-holmes-trial-split-verdict-finds-theranos-founder-guilty-of-four-counts-of-criminal-fraud-not-guilty-on-four-additional-accounts/|title=Elizabeth Holmes trial: Split verdict finds Theranos founder guilty of four counts of criminal fraud, not guilty on four other counts|last=Baron|first=Ethan|date=January 3, 2022|website=Mercury News|access-date=January 5, 2022}}</ref> तिला फेडरल तुरुंगात २० वर्षांपर्यंतचा सामना करावा लागतो, तसेच संभाव्य लाखो भरपाई आणि दंड; २६ सप्टेंबर २०२२ रोजी शिक्षा सुनावली जाणार आहे. थेरॅनोसची विश्वासार्हता होम्सच्या वैयक्तिक संबंधांना आणि हेन्री किसिंजर, जॉर्ज शल्ट्झ, जिम मॅटिस आणि बेट्सी डेव्होस यांच्यासह प्रभावशाली लोकांच्या समर्थनाची भरती करण्याच्या क्षमतेला कारणीभूत ठरली, या सर्वांनी यूएस राष्ट्राध्यक्ष म्हणून काम केले होते किंवा ते पुढेही जाणार होते. कॅबिनेट अधिकारी. थेरानोसच्या इतिहासात होम्सचे बलवानीसोबत गुप्त प्रेमसंबंध होते. थेरानोसच्या पतनानंतर, तिने हॉटेलच्या वारस बिली इव्हान्सशी डेटिंग सुरू केली, ज्यांच्यासोबत तिला २०२१ मध्ये एक मुलगा झाला. होम्सची कारकीर्द, तिच्या कंपनीचा उदय आणि विघटन आणि त्यानंतरचे पडझड हे पुस्तक, ''बॅड ब्लड: सिक्रेट्स अँड लाईज इन अ सिलिकॉन व्हॅली स्टार्टअप'', ''[[वॉल स्ट्रीट जर्नल|द वॉल स्ट्रीट जर्नलचे]]'' रिपोर्टर जॉन कॅरीरो, एक HBO माहितीपट फीचर फिल्म, ''द. शोधकः आउट फॉर ब्लड इन सिलिकॉन व्हॅली'', आणि ''द ड्रॉपआउट'' नावाची लघु मालिका. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:होम्स, एलिझाबेथ}} [[वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती]] [[वर्ग:इ.स. १९८४ मधील जन्म]] [[वर्ग:Pages with unreviewed translations]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] ax17vfxxn5pp4gzwi5u249rxu9f20u3 0 331876 2697589 2624119 2026-07-28T22:24:04Z अभय नातू 206 लेखनशैली 2697589 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विधानसभा सदस्य |सन्मानवाचक पूर्वप्रत्यय= |नाव= अनिलराव बाबर | चित्र नाव = | चित्र आकारमान = | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक|1950|1|7}} | जन्मस्थान = गार्डी (विटा) | मृत्युदिनांक = {{मृत्यू दिनांक|2024|1|31}} | मृत्युस्थान = सांगली | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | पक्ष = [[शिवसेना शिंदे गट]] |कार्यकाळ_समाप्ती= |मागील पक्ष= काँग्रेस/राष्ट्रवादी/शिवसेना |पुढील= |मतदारसंघ_विस1=[[खानापूर विधानसभा मतदारसंघ|खानापूर विधानसभा मतदारसंघ]] |कार्यकाळ_आरंभ1=२०१९ |कार्यकाळ_समाप्ती1=२०२४ |निवास = विटा |व्यवसाय = राजकारण |छाया= |पत्नी=शोभा बाबर }} '''अनिल कलजेराव बाबर''' ([[७ जानेवारी]], [[इ.स. १९५०|१९५०]]:[[गार्डी (विटा)]], [[महाराष्ट्र]] – [[३१ जानेवारी]], [[इ.स. २०२४|२०२४]]) हे महाराष्ट्रातील एक राजकीय नेते आणि विधानसभेचे सदस्य होते.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/shiv-sena-mla-anil-babar-passes-away/article67795328.ece|title=Shiv Sena MLA Anil Babar passes away|publisher=The Hindu|access-date=2026-07-28}}</ref> त्यांनी वयाच्या १९ व्या वर्षी गार्डी गावचे बिनविरोध सरपंच म्हणून आपल्या राजकीय कारकिर्दीस सुरुवात केली. १९७२ मध्ये ते सांगली जिल्हा परिषदेवर निवडून आले. पुढे १९७७ मध्ये खानापूर पंचायत समितीचे उपसभापती आणि १९८२ ते १९८९ या काळात सभापती म्हणून त्यांनी काम पाहिले. १९८९ च्या विधानसभा निवडणुकीत त्यांनी भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाकडून [[खानापूर-आटपाडी विधानसभा मतदारसंघ|खानापूर-आटपाडी मतदारसंघातून]] निवडणूक लढवली आणि अपक्ष उमेदवार हणमंतराव पाटील यांचा पराभव करून पहिल्यांदा विधानसभेत प्रवेश केला.<ref>{{Cite web|url=https://resultuniversity.com/election/khanapur-maharashtra-assembly-constituency|title=Khanapur Assembly Constituency Election Result|publisher=Result University|access-date=2026-07-28}}</ref> १९९४ च्या निवडणुकीत त्यांना राजेंद्रअण्णा देशमुख यांच्याकडून पराभव पत्करावा लागला. १९९९ मध्ये बाबर यांनी [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँग्रेस]] पक्षात प्रवेश केला आणि राजेंद्रअण्णा देशमुख यांच्या पाठिंब्याने ते दुसऱ्यांदा आमदार म्हणून निवडून आले.<ref>{{Cite web|url=https://resultuniversity.com/election/khanapur-maharashtra-assembly-constituency|title=Khanapur Assembly Constituency History|publisher=Result University|access-date=2026-07-28}}</ref> २००४ आणि २००९ च्या विधानसभा निवडणुकांमध्ये त्यांना पराभवाचा सामना करावा लागला. २०१४ च्या विधानसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी [[शिव स्मारक|शिवसेनेत]] प्रवेश केला आणि [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेसचे]] उमेदवार सदाशिवराव पाटील यांचा पराभव करत पुनरागमन केले.<ref>{{Cite web|url=https://www.elections.in/maharashtra/assembly-constituencies/khanapur.html|title=Khanapur Election Results 2014|publisher=Elections.in|access-date=2026-07-28}}</ref> २०१९ च्या निवडणुकीत ते शिवसेनेच्या तिकिटावर सलग दुसऱ्यांदा या मतदारसंघातून विधानसभेवर निवडून आले.<ref>{{Cite web|url=https://www.elections.in/maharashtra/assembly-constituencies/khanapur.html|title=Khanapur Election Results 2019|publisher=Elections.in|access-date=2026-07-28}}</ref> आपल्या कार्यकाळात त्यांनी मतदारसंघातील दुष्काळी भागासाठी असलेल्या ''टेंभू उपसा सिंचन योजनेच्या'' निधी आणि मंजुरीसाठी काम केले.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/shiv-sena-mla-anil-babar-passes-away/article67795328.ece|title=Anil Babar Work on Tembhu Scheme|publisher=The Hindu|access-date=2026-07-28}}</ref> २०२२ मध्ये शिवसेना पक्षात पडलेल्या फुटीनंतर त्यांनी एकनाथ शिंदे यांच्या गटाला पाठिंबा दिला. ३१ जानेवारी २०२४ रोजी वयाच्या ७४ व्या वर्षी न्यूमोनियामुळे त्यांचे निधन झाले.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/shiv-sena-mla-anil-babar-passes-away/article67795328.ece|title=Shiv Sena MLA Anil Babar passes away at 74|publisher=The Hindu|access-date=2026-07-28}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:बाबर, अनिल}} [[वर्ग:महाराष्ट्राच्या १४ व्या विधानसभेचे सदस्य]] [[वर्ग:महाराष्ट्राच्या १३ व्या विधानसभेचे सदस्य]] [[वर्ग:खानापूरचे आमदार]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार]] [[वर्ग:शिवसेनेतील राजकारणी]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]] [[वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] ou19xn3xghldbj8qmpauv1gfpomkrzk 0 346362 2697646 2671512 2026-07-29T10:59:07Z अभय नातू 206 संदर्भ 2697646 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''अजित कौर''' ([[१६ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९३४]]) या एक [[पंजाबी भाषा|पंजाबी]] कथाकार आणि पत्रकार आहेत.<ref>{{Cite book|last=Garg|first=R. C.|title=Who's Who of Indian Writers|year=1999|publisher=Sahitya Akademi|page=24|isbn=978-81-260-0873-5}}</ref> यांचे लेखन मानवी जीवनातील विसंगती दर्शवून त्यातील वास्तव चित्रण करण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न करते.<ref>{{Cite book|last=Dutt|first=K. C.|title=Who's Who of Indian Writers: 1999|year=1999|publisher=Sahitya Akademi|page=25}}</ref> त्यांच्या लेखनातून महिलांच्या संघर्षावर आणि समाजाच्या त्यांच्याबद्दलच्या विसंगत वृत्तीवर प्रकाश पडतो तसेच सामाजिक-राजकीय विकृती, सत्तेच्या आणि राजकारणाच्या परिप्रेक्ष्यात मोठ्या प्रमाणावर पसरलेल्या भ्रष्टाचाराविरुद्धही जोरदार प्रहार आढळतो.<ref>{{Cite book|last=George|first=K. M.|title=Modern Indian Literature, an Anthology: Plays and prose|year=1992|publisher=Sahitya Akademi|page=432}}</ref> त्यांचा जन्म लाहोर येथे झाला. फाळणीपूर्व काळात त्यांचे बालपण [[लाहोर]] येथे व्यतीत झाले.<ref>{{Cite book|last=Cour|first=Ajeet|title=Khanabadosh|year=1982|publisher=Navyug Publishers|page=15}}</ref> त्यानंतर [[दिल्ली]] येथे स्थायिक झाल्यावर त्यांच्या जीवनानुभवाला वेगळे आयाम मिळाले. त्यांनी [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विश्वविद्यालयातून]] [[अर्थशास्त्र|अर्थशास्त्रात]] [[पदव्युत्तर पदविका|पदव्युत्तर]] शिक्षण घेतले आणि पत्रकारितेला कार्य म्हणून स्वीकारले.<ref>{{Cite book|last=Garg|first=R. C.|title=Who's Who of Indian Writers|year=1999|publisher=Sahitya Akademi|page=24}}</ref> रुपी ट्रेडचे (इंडो रशियन ट्रेड) या नियतकालिकाचे त्यांनी सुमारे ३१ वर्षे संपादन केले असून दरम्यान त्या वेगवेगळ्या नियतकालिकांसाठी पत्रकार म्हणून लेखन करत राहिल्या.<ref>{{Cite book|last=Cour|first=Ajeet|title=Khanabadosh|year=1982|publisher=Navyug Publishers|page=88}}</ref> अजित कौर यांची पहिली लघुकथा वयाच्या सोळाव्या वर्षी प्रकाशित झाली होती.<ref>{{Cite book|last=Dutt|first=K. C.|title=Who's Who of Indian Writers: 1999|year=1999|publisher=Sahitya Akademi|page=25}}</ref> त्यांच्या सुरुवातीच्या कथांनी स्त्रीवादी भूमिका प्रकट केली. [[File:Ajit Cour and Harvinder Singh ( Chandigarh).jpg|thumb|अजित कौर आणि हरविंदर सिंग (चंदीगड), दिल्ली १३-०९-१९६३.]] == साहित्य == === लघुकथा === * ''गुलबानो'' (१९६०)<ref>{{Cite book|last=Cour|first=Ajeet|title=Gulbano|year=1960|publisher=Navyug Publishers|page=1}}</ref> * ''माहिक दी मौत'' (१९६६)<ref>{{Cite book|last=Cour|first=Ajeet|title=Maheyk Di Maut|year=1966|publisher=Navyug Publishers|page=1}}</ref> * ''बूतशिकन'' (१९६६)<ref>{{Cite book|last=Cour|first=Ajeet|title=Butshikan|year=1966|publisher=Navyug Publishers|page=1}}</ref> * ''फालतू औरत'' (१९७२)<ref>{{Cite book|last=Cour|first=Ajeet|title=Faltu Aurat|year=1972|publisher=Navyug Publishers|page=1}}</ref> * ''सावियन चिडियां'' (१९८१)<ref>{{Cite book|last=Cour|first=Ajeet|title=Savian Chiriyan|year=1981|publisher=Navyug Publishers|page=1}}</ref> * ''मौत अली बाबा दी'' (१९८५)<ref>{{Cite book|last=Cour|first=Ajeet|title=Maut Ali Baba Di|year=1985|publisher=Navyug Publishers|page=1}}</ref> * ''ना मारो'' (१९९०)<ref>{{Cite book|last=Cour|first=Ajeet|title=Na Maaro|year=1990|publisher=Navyug Publishers|page=1}}</ref> * ''अपने अपने जंगल'' (१९९४)<ref>{{Cite book|last=Cour|first=Ajeet|title=Apne Apne Jungle|year=1994|publisher=Navyug Publishers|page=1}}</ref> * ''नोव्हेंबर चौरासी'' (१९९५)<ref>{{Cite book|last=Cour|first=Ajeet|title=November Chaurasi|year=1995|publisher=Navyug Publishers|page=1}}</ref> === कादंबरी === ''धुप वाला शहर'' (१९६८), ''पोस्ट मॉर्टेम'' (१९७३), ''गौरी'' (१९९१);<ref>{{Cite book|last=Garg|first=R. C.|title=Who's Who of Indian Writers|year=1999|publisher=Sahitya Akademi|page=25}}</ref> === आत्मचरित्र === ''खानाबादोश'' (१९८२); ''कूड़ा-कबाड़ा'' (द्वितीय खंड). व्यक्तीरेखाचित्रे:- ''तकिये दा पीर'' (१९८७);<ref>{{Cite book|last=Cour|first=Ajeet|title=Khanabadosh|year=1982|publisher=Navyug Publishers|page=1}}</ref> === प्रवासवर्णन === ''कच्चे रंग दा शहर: लंडन''; अनुवादित :- ''पोर्ट्रेट ऑफ अ लेडी'', ''रिटर्न ऑफ द रेड रोज'' ([[हेन्री जेम्स]]), ''द स्कार्लेट लेटर'' ([[नाथॅनिएल हॉथॉर्न]]), ''द सिख्स'' ([[खुशवंत सिंग]]) या साहित्यकृतींचे त्यांनी अनुवाद केले असून खुशवंत सिंग, [[सीताकांत महापात्रा]], [[रमाकांत रथ]] या भारतीय साहित्यकारांचेही साहित्य अनुवादित केले आहे.<ref>{{Cite book|last=Dutt|first=K. C.|title=Who's Who of Indian Writers: 1999|year=1999|publisher=Sahitya Akademi|page=25}}</ref> अजित कौर यांनी 'इंडियन वुमन टुडे'ची पहिली डिरेक्टरी संपादित केली, जी प्रकाशनाच्या २० वर्षांनंतरही एक प्रामाणिक संदर्भ आहे.<ref>{{Cite book|last=Cour|first=Ajeet|title=Directory of Indian Women Today|year=1976|publisher=India International Publications|page=5}}</ref> अजित कौर यांच्या सुरुवातीच्या कथांनी आपल्या पुरुषप्रधान समाजातील स्त्रीच्या असमान स्थितीवर प्रकाश टाकला आहे.<ref>{{Cite book|last=George|first=K. M.|title=Modern Indian Literature, an Anthology: Plays and prose|year=1992|publisher=Sahitya Akademi|page=433}}</ref> त्यांची कथा म्हणजे जीवनातील कठोर वास्तविकतेचे चित्र आहे. पंजाबी कथांमध्ये पहिल्यांदाच त्यांनी स्त्री-पुरुष संबंधांच्या शारीरिक बाजूंबद्दल धैर्याने लिहिले, ज्यासाठी त्यांच्यावर जोरदार टीका झाली होती.<ref>{{Cite book|last=George|first=K. M.|title=Modern Indian Literature, an Anthology: Plays and prose|year=1992|publisher=Sahitya Akademi|page=434}}</ref> नंतरच्या काळात त्यांची जाणीव जीवनातील अधिक जटिल समस्यांभोवती विकसित झाली आणि तिला विविध स्तरांवरील अत्याचारांबद्दल आणि राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय राजकीय आणि सामाजिक-आर्थिक परिस्थितीची जाणीव झाली.<ref>{{Cite book|last=Cour|first=Ajeet|title=Khanabadosh|year=1982|publisher=Navyug Publishers|page=112}}</ref> त्यांच्या लेखनात मानवी स्थितीची ही नवजाणीव दिसून येते. त्यांच्या लेखनातील भावनात्मक भाग त्यांच्या ''खानाबादोश'' या आत्मचरित्रात सापडतो. त्यांचे कथा निवेदन हे त्यांना स्वतःला [[सआदत हसन मंटो]]सारख्या लेखकाच्या जवळचे वाटते. [[राजिंदर सिंग बेदी]], [[इस्मत चुगताई]] आणि [[कुलवंत सिंग विर्क]] यांसारख्या कथाकारांचा त्यांच्या लेखनावर प्रभाव आहे.<ref>{{Cite book|last=Cour|first=Ajeet|title=Khanabadosh|year=1982|publisher=Navyug Publishers|page=130}}</ref> त्यांच्या अनेक कथांवर [[दूरदर्शन]]वर मालिका प्रसारित झाल्या आहेत. त्यांच्या कथा विविध भारतीय आणि परदेशी भाषांमध्ये अनुवादित झाल्या आहेत.<ref>{{Cite book|last=Garg|first=R. C.|title=Who's Who of Indian Writers|year=1999|publisher=Sahitya Akademi|page=25}}</ref> त्यांचे आत्मचरित्र ''खानाबदोश'' हा त्यांच्या आयुष्यातील महत्त्वाच्या घटनांचा आणि आठवणींचा एक आकर्षक संग्रह आहे.<ref>{{Cite book|last=Cour|first=Ajeet|title=Khanabadosh|year=1982|publisher=Navyug Publishers|page=1}}</ref> एक उत्कृष्ट अनुवादक म्हणून अजित कौर यांनी [[राल्फ वॉल्डो इमर्सन|इमर्सन]], हेन्री जेम्स यांच्यासह जगातील काही महान साहित्यकृतींचे पंजाबीमध्ये भाषांतर आणि रूपांतर केले आहे.<ref>{{Cite book|last=Dutt|first=K. C.|title=Who's Who of Indian Writers: 1999|year=1999|publisher=Sahitya Akademi|page=25}}</ref> एक कष्टाळू आणि संवेदनाक्षम पत्रकार म्हणून त्यांची राष्ट्रीय स्तरावर ख्याती आहे. हिंसाचार आणि सांप्रदायिकता, राजकीय-सामाजिक-आर्थिक परिस्थिती, चित्रपट महोत्सव यांसारख्या घटकांवर त्या सातत्याने प्रकट होत राहिल्या.<ref>{{Cite book|last=Cour|first=Ajeet|title=Khanabadosh|year=1982|publisher=Navyug Publishers|page=145}}</ref> अजित कौर यांनी अकॅडमी ऑफ फाइन आर्ट्स अँड लिटरेचरचे अध्यक्षपद भूषविले आहे.<ref>{{Cite web|url=http://www.sarc-culture.org/|title=Academy of Fine Arts and Literature|publisher=AFAL|access-date=2026-07-29}}</ref> या संस्थेमध्ये विचारवंत, कलाकार, संगीतकार, पत्रकार, लेखक आणि शिक्षणतज्ञांच्या गटाला त्यांनी सदैव प्रेरित केले आहे. त्या [[साहित्य अकादमी]]च्या जनरल कौन्सिलच्या आणि पंजाबी अकादमी, [[दिल्ली]]च्या गव्हर्निंग कौन्सिलच्या सदस्याही होत्या.<ref>{{Cite book|last=Garg|first=R. C.|title=Who's Who of Indian Writers|year=1999|publisher=Sahitya Akademi|page=24}}</ref> दोन खंडांमध्ये प्रकाशित झालेले त्यांचे आत्मचरित्र अद्वितीय आहे. १९८६ चा साहित्य अकादमी पुरस्कार त्यांच्या ‘खानाबादोश’ या आत्मचरित्रासाठी देण्यात आला.<ref>{{Cite web|url=https://sahitya-akademi.gov.in/awards/akademi%20samman_suchi.jsp#PUNJABI|title=Sahitya Akademi Award Winners - Punjabi|publisher=Sahitya Akademi|access-date=2026-07-29}}</ref> २००६ मध्ये त्यांना [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{Cite web|url=https://www.padmaawards.gov.in/AboutAwards.aspx|title=Padma Awards Directory (1954-2013)|publisher=Ministry of Home Affairs|access-date=2026-07-29}}</ref> शांततेसाठी केलेल्या बलिदानाच्या स्मरणार्थ नोबेल शांतता पुरस्कारासाठी जगभरातून एक हजार महिला एकत्र आल्या, तेव्हा अजित कौरही त्यांच्यात होत्या.<ref>{{Cite web|url=https://www.1000peacewomen.org/|title=1000 PeaceWomen Project|publisher=PeaceWomen Across the Globe|access-date=2026-07-29}}</ref> पर्यावरण आणि सांस्कृतिक वारसा जपण्यासाठी त्यांनी [[भारताचे सर्वोच्च न्यायालय|सर्वोच्च न्यायालयापर्यंत]] लढा दिला आहे. त्यांनी दिल्लीत [[दक्षिण आशियाई प्रादेशिक सहकार्य संघटना|सार्क]] कला आणि संस्कृती अकादमीची स्थापना केली आहे.<ref>{{Cite web|url=http://www.sarc-culture.org/|title=SAARC Academy of Culture|publisher=SAARC Culture|access-date=2026-07-29}}</ref> येथील कलादालन केवळ थोर लोकांसाठीच नाही तर समाजातील गरीब घटक, झोपडपट्टीतील मुले आणि महिलांसाठी खुले आहे. २०२४ मध्ये त्यांना [[साहित्य अकादमी फेलोशिप]]ने सन्मानित करण्यात आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=SAHITYA AKADEMI FELLOWSHIP |url=https://sahitya-akademi.gov.in/fellows/sahitya_akademi_fellowship.jsp |ॲक्सेसदिनांक=16 डिसेंबर 2024}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कार प्राप्त महिला]] [[वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेत्या महिला]] [[वर्ग:साहित्य अकादमी फेलोशिप विजेते]] [[वर्ग:पंजाबी साहित्यिक]] [[वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] bazvcy8zi6qlmkh5bnfrxslyckvkoe5 0 352760 2697625 2697477 2026-07-29T05:30:09Z Abhijitsathe 4193 2697625 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = हरेंद्र सिंह मलिक | चित्र नाव = | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ = [[मुझफ्फरनगर लोकसभा मतदारसंघ|मुझफ्फरनगर ]] | कार्यकाळ_आरंभ = जून २०२४ | कार्यकाळ_समाप्ती = | मागील = [[संजीव कुमार बल्यान]] | पुढील = | पद1 = [[राज्यसभा]] सदस्य | मतदारसंघ1 = [[हरियाणा]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = एप्रिल २००२ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = एप्रिल २००८ | पद2 = [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य | मतदारसंघ2 = खटौली | कार्यकाळ_आरंभ2 = १९८५ | कार्यकाळ_समाप्ती2 = १९८९ | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1954|2|15}} | जन्मस्थान = [[मुझफ्फरनगर ]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[समाजवादी पक्ष]] | वडील = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''हरेंद्र सिंग मलिक''' हे [[उत्तर प्रदेश|उत्तर प्रदेशातील]] [[मुझफ्फरनगर लोकसभा मतदारसंघ|मुझफ्फरनगर लोकसभेचे]] खासदार आहेत. त्यांनी यापूर्वी [[हरियाणा|हरियाणाचे]] प्रतिनिधित्व करत [[राज्यसभा|राज्यसभेचे]] सदस्य म्हणून काम केले आहे. मुझफ्फरनगर येथील जगहेरी गावातून ते मूळचे आहे. पश्चिम उत्तर प्रदेशातील एक प्रमुख जाट नेता आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.brutimes.com/news/politics/muzaffarnagar-constituency-lok-sabha-election-results-2024|title=Muzaffarnagar Election Results 2024|website=Bru Times News|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/candidateswise-S243.htm|title=General Election to Parliamentary Constituencies: Trends & Results June-2024|website=results.eci.gov.in}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:राज्यसभा सदस्य]] [[वर्ग:मुझफ्फरनगरचे खासदार]] [[वर्ग:खटौलीचे आमदार]] [[वर्ग:बाघराचे आमदार]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] tlg29xiyyiu4baaexa17eva7ds3hylz 0 352768 2697633 2697313 2026-07-29T06:12:45Z Abhijitsathe 4193 2697633 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = रुची वीरा | चित्र = | चित्र आकारमान= 250 px | क्रम = | पद = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ = [[मुरादाबाद लोकसभा मतदारसंघ|मुरादाबाद]] | कार्यकाळ_आरंभ = जून २०२४ | कार्यकाळ_समाप्ती = | मागील = [[एस.टी. हसन]] | पुढील = | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1961|9|2}} | जन्मस्थान = [[अमरोहा जिल्हा]], [[उत्तर प्रदेश]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | राष्ट्रीयत्व = | पक्ष = [[समाजवादी पक्ष]] | इतरपक्ष = | शिक्षण = | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''रुची वीरा''' ह्या एक भारतीय राजकारणी आणि [[मुरादाबाद लोकसभा मतदारसंघ|मुरादाबाद]] येथील लोकसभेची विद्यमान [[संसद सदस्य|खासदार]] आहेत. त्या भारताच्या [[उत्तर प्रदेश]]च्या १६ व्या [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|उत्तर प्रदेश विधानसभेच्या]] माजी सदस्या आहेत. त्यांनी विधानसभेत उत्तर प्रदेशातील बिजनौर मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व केले आणि [[समाजवादी पक्ष|समाजवादी पक्षाच्या]] सदस्या आहेत.<ref name="Member Profile">{{स्रोत बातमी|url=http://myneta.info/up2012/candidate.php?candidate_id=2271|title=Member Profile|publisher=myneta.info|access-date=2015-08-20}}</ref><ref name="All MLAs from Assembly Constituency">{{स्रोत बातमी|url=http://www.elections.in/uttar-pradesh/assembly-constituencies/bijnor.html|title=All MLAs from Assembly Constituency|publisher=Elections.in|access-date=2015-08-20}}</ref><ref name="Candidate affidavit">{{स्रोत बातमी|url=http://docs2.myneta.info/affidavits/ews2up2012/2271/03_RUCHIVIRA_CR.PDF|title=Candidate affidavit|publisher=myneta.info|access-date=2015-08-20|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304135830/http://docs2.myneta.info/affidavits/ews2up2012/2271/03_RUCHIVIRA_CR.PDF|url-status=dead}}</ref><ref name="Re-Elected Members">{{स्रोत बातमी|url=http://uplegisassembly.gov.in/ENGLISH/memberListReElected.htm|title=Re-Elected Members|publisher=[[Uttar Pradesh Legislative Assembly]] website|access-date=2015-08-20}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:समाजवादी पक्ष नेते]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:बिजनोरचे आमदार]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] hkjadhpn4wfi2bq3dn6qm4lh2h0kobg 0 371246 2697586 2672465 2026-07-28T22:14:23Z अभय नातू 206 /* यादी */ 2697586 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''फिल्मफेर सर्वोत्तम छायाचित्रण''' किंवा '''छायांकन पुरस्कार''' हा ''[[फिल्मफेर]]'' मासिकातर्फे [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपटांसाठीच्या]] वार्षिक [[फिल्मफेर पुरस्कार|फिल्मफेर पुरस्कारांचा]] भाग म्हणून दिला जातो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://recipeguide.indiatimes.com/awards2001/ex_cinematographer.htm|title=Best Cinematographer Award (B&W), Colour|publisher=Official Listing, [[इंडिया टाइम्स]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304235850/http://recipeguide.indiatimes.com/awards2001/ex_cinematographer.htm|archive-date=4 March 2016|access-date=28 April 2013}}</ref> या श्रेणीत पहिल्यांदा १९५४ मध्ये पुरस्कार देण्यात आला. == यादी == {{legend|#FFAA00|पुरस्कार सोहळा नाही|border=1px solid #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" !वर्ष !! छायाचित्रकार !! चित्रपट |- |१९५५ || [[तारु दत्त]] || [[बूट पॉलिश (चित्रपट)|बूट पॉलिश]] (कृष्ण-धवल) |- |१९५६ || [[द्वारका दिवेचा]] || [[यास्मिन (१९५५ चित्रपट)|यास्मिन]] (कृष्ण-धवल) |- |१९५७ || [[राधू कर्माकर]] || [[श्री ४२०]] (कृष्ण-धवल) |- |१९५८ || [[फरेदून ए. इराणी]] || [[मदर इंडिया]] (रंगीत) |- |१९५९ || [[दिलीप गुप्ता]] || [[मधुमती]] (कृष्ण-धवल) |- |१९६० || [[व्ही.के. मूर्ती]] || [[कागज के फूल]] (कृष्ण-धवल) |- |१९६१ || [[आर. डी. माथूर]] || [[मुघल-ए-आझम]] (कृष्ण-धवल) |- |१९६२ || [[व्ही. बाळासाहेब]] || [[गंगा जमना]] (रंगीत) |- |१९६३ || [[व्ही.के. मूर्ती]] || [[साहिब बीबी और गुलाम]] (कृष्ण-धवल) |- | rowspan="2" |१९६४ || [[कमल बोस]] || [[बंदिनी (१९६३ हिंदी चित्रपट)|बंदिनी]] (कृष्ण-धवल) |- | [[कृष्णराव वाशिरदा]] || [[सेहरा (चित्रपट)|सेहरा]] (रंगीत) |- | rowspan="2" |१९६५ || [[के. एच. कपाडिया]] || [[वो कौन थी?]] (कृष्ण-धवल) |- | [[कृष्णराव वाशिरदा]] || [[गीत गाया पत्थरों ने]] (रंगीत) |- | rowspan="2" |१९६६ || [[एस. रामचंद्र]] || [[यादें (१९६४ चित्रपट)|यादें]] (कृष्ण-धवल) |- |[[धरम चोप्रा]] || [[वक्‍त (चित्रपट)|वक्‍त]] (रंगीत) |- | rowspan="2" |१९६७ || [[जयवंत पठारे]] || [[अनुपमा (१९६६ हिंदी चित्रपट)|अनुपमा]] (कृष्ण-धवल) |- |[[फली मिस्त्री]] || [[गाइड (चित्रपट)|गाइड]] (रंगीत)<ref name="hin08">{{स्रोत बातमी|last=Suresh Kohli|url=http://www.hindu.com/mp/2008/10/04/stories/2008100450641100.htm|title=Blast From The Past: Guide 1965|date=4 October 2008|work=[[द हिंदू]]|access-date=27 April 2013|archive-url=https://archive.today/20130629104339/http://www.hindu.com/mp/2008/10/04/stories/2008100450641100.htm|archive-date=29 June 2013|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" |१९६८ || [[जल मिस्त्री]] || [[बहारों के सपने]] (कृष्ण-धवल)<ref name="gu">{{cite book |title=Encyclopaedia of Hindi Cinema |author=Gulzar |author-link=Gulzar|author2=Govind Nihalani |author3=Saibal Chatterjee |publisher=Popular Prakashan|year=2003|isbn=8179910660 |url=https://books.google.com/books?id=8y8vN9A14nkC&dq=jal+mistry+cinematographer&pg=PT614 }}</ref> |- |[[एम. एन. मल्होत्रा]] || [[हमराझ (१९६७ चित्रपट)|हमराझ]] (रंगीत) |- | rowspan="2" |१९६९ || [[नरिमन ए. इराणी]] || [[सरस्वतीचंद्र (चित्रपट)|सरस्वतीचंद्र]] (कृष्ण-धवल) |- |[[जी. सिंह]] || [[आँखें (१९६८ हिंदी चित्रपट)|आँखें]] (रंगीत) |- | rowspan="2" |१९७० || [[कमल बोस]] || [[अनोखी रात]] (कृष्ण-धवल) |- | [[फरेदून ए. इराणी]] || [[दुनिया (१९६८ चित्रपट)|दुनिया]] (रंगीत) |- | rowspan="2" |१९७१ || [[कमल बोस]] || [[खामोशी (१९६९ चित्रपट)|खामोशी]] (कृष्ण-धवल) |- | [[जल मिस्त्री]] || [[हीर रांझा (१९७० चित्रपट)|हीर रांझा]] (रंगीत)<ref name="gu" /> |- | rowspan="2" |१९७२ || [[कमल बोस]] || [[दस्तक (१९७० चित्रपट)|दस्तक]] (कृष्ण-धवल) |- | [[राधू कर्माकर]] || [[मेरा नाम जोकर]] (रंगीत) |- |१९७३ || [[पी. वैकुंठ]] || [[सीता और गीता]] |- |१९७४ || [[जल मिस्त्री]] || [[झील के उस पार]]<ref name="gu" /> |- |१९७५ || [[ए. व्हिन्सेंट]] || [[प्रेम नगर (१९७४ चित्रपट)|प्रेम नगर]] |- |१९७६ || [[कमल बोस]] || [[धर्मात्मा (१९७५ चित्रपट)|धर्मात्मा]] |- |१९७७ || [[फली मिस्त्री]] || [[फकीरा (१९७६ चित्रपट)|फकीरा]] |- |१९७८ || [[मुनीर खान]] || [[हम किसीसे कम नहीं (१९७७ चित्रपट)|हम किसीसे कम नहीं]] |- |१९७९ || [[राधू कर्माकर]] || [[सत्यम शिवम सुंदरम (हिंदी चित्रपट)|सत्यम शिवम सुंदरम]] |- |१९८० || [[गोविंद निहलानी]] || [[जुनून (चित्रपट)|जुनून]] |- |१९८१ || [[एस. एम. अन्वर]] || [[शान (चित्रपट)|शान]] |- |१९८२ || [[जल मिस्त्री]] || [[कुदरत (१९८१ चित्रपट)|कुदरत]] |- |१९८३ || [[जयवंत पठारे]] || [[बेमिसाल]] |- |१९८४ || [[गोविंद निहलानी]] || [[विजेता (१९८२ चित्रपट)|विजेता]] |- |१९८५ || [[पी. एल. राज]] || [[जाग उठा इन्सान (१९८४ चित्रपट)|जाग उठा इन्सान]] |- |१९८६ || [[एस. एम. अन्वर]] || [[सागर (चित्रपट)|सागर]] |- |१९८७ || colspan=2 style="background:#FFAA00; text-align:center;" | पुरस्कार सोहळा नाही |- |१९८८ || colspan=2 style="background:#FFAA00; text-align:center;" | पुरस्कार सोहळा नाही |- |१९८९ || [[किरण देवहंस]] || [[कयामत से कयामत तक]] |- |१९९० || [[मनमोहन सिंग (छायाचित्रकार)|मनमोहन सिंग]] || [[चांदनी (चित्रपट)|चांदनी]] |- |१९९१ || [[राजन कोठारी]] || [[घायल (१९९० चित्रपट)|घायल]] |- |१९९२ || [[राधू कर्माकर]] || [[हिना (चित्रपट)|हिना]] |- |१९९३ || [[एस. कुमार]] || [[मुस्कुराहट (१९९२ चित्रपट)|मुस्कुराहट]] |- |१९९४ || [[मनमोहन सिंग (छायाचित्रकार)|मनमोहन सिंग]] || [[डर]] |- |१९९५ || [[बिनोद प्रधान]] || [[१९४२: अ लव्ह स्टोरी]] |- |१९९६ || [[संतोष सिवन]] || [[बरसात (१९९५ चित्रपट)|बरसात]] |- |१९९७ || [[अशोक मेहता]] || [[बँडिट क्वीन]] |- |१९९८ || [[रवी के. चंद्रन]] || [[विरासत (१९९७ चित्रपट)|विरासत]] |- |१९९९ || [[संतोष सिवन]] || [[दिल से..]] |- |२००० || [[कबीर लाल]] || [[ताल (चित्रपट)|ताल]] |- |२००१ || [[बशीर अली]] || [[रेफ्युजी]] |- |२००२ || [[संतोष सिवन]] || [[अशोक (चित्रपट)|अशोक]] |- |२००३ || [[बिनोद प्रधान]] || [[देवदास (२००२ चित्रपट)|देवदास]] |- |२००४ || [[असीम बजाज]] || [[चमेली (२००४ चित्रपट)|चमेली]] |- |२००५ || [[ख्रिस्तोफर पॉप]] || [[लक्ष्य (चित्रपट)|लक्ष्य]] |- |२००६ || [[रवी के. चंद्रन]] || [[ब्लॅक (चित्रपट)|ब्लॅक]] |- |२००७ || [[बिनोद प्रधान]] || [[रंग दे बसंती]] |- |२००८ || [[सुदीप चॅटर्जी]] || [[चक दे! इंडिया]] |- |२००९ || [[जेसन वेस्ट]] || [[रॉक ऑन!!]] |- |२०१० || [[राजीव रवी]] || [[देव.डी]] |- |२०११ || [[महेंद्र जे. शेट्टी]] || [[उडान (२०१० चित्रपट)|उडान]] |- |२०१२ || [[कार्लोस कॅटलान]] || [[जिंदगी ना मिलेगी दोबारा]] |- |२०१३ || [[सत्यजित पांडे]] || [[कहानी]] |- |२०१४ || [[कमलजीत नेगी]] || [[मद्रास कॅफे]] |- |२०१५ || [[बॉबी सिंग]] आणि [[सिद्धार्थ दिवाण]] || [[क्वीन (२०१४ चित्रपट)|क्वीन]] |- |२०१६ || [[मनु आनंद]] || [[दम लगा के हईशा]] |- |२०१७ || [[मितेश मिरचंदानी]] || [[नीरजा (चित्रपट)|नीरजा]] |- |२०१८ || [[सिरशा रे]] || [[अ डेथ इन द गंज]] |- |२०१९ || [[पंकज कुमार]] || [[तुंबाड (चित्रपट)|तुंबाड]] |- |२०२० || [[जय ओझा]] || [[गल्ली बॉय]] |- |२०२१ || [[अविक मुखोपाध्याय]] || [[गुलाबो सीताबो]] |- |२०२२ || [[अविक मुखोपाध्याय]] || [[सरदार उधम]] |- |२०२३ || [[सुदीप चॅटर्जी]] || [[गंगूबाई काठियावाडी (चित्रपट)|गंगूबाई काठियावाडी]] |- |२०२४ || [[अविनाश अरुण]] || [[थ्री ऑफ अस]] |- |२०२४ || [[अविनाश अरुण]] || [[थ्री ऑफ अस]] |- |2025 || [[राफे मेहमूद]] || ''[[किल (हिंदी चित्रपट)|किल]]'' |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{फिल्मफेर पुरस्कार}} [[वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार]] f3fj92ufw8efbdbqfjt0owcrsuai9q3 2697587 2697586 2026-07-28T22:14:47Z अभय नातू 206 /* यादी */ 2697587 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''फिल्मफेर सर्वोत्तम छायाचित्रण''' किंवा '''छायांकन पुरस्कार''' हा ''[[फिल्मफेर]]'' मासिकातर्फे [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपटांसाठीच्या]] वार्षिक [[फिल्मफेर पुरस्कार|फिल्मफेर पुरस्कारांचा]] भाग म्हणून दिला जातो.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://recipeguide.indiatimes.com/awards2001/ex_cinematographer.htm|title=Best Cinematographer Award (B&W), Colour|publisher=Official Listing, [[इंडिया टाइम्स]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304235850/http://recipeguide.indiatimes.com/awards2001/ex_cinematographer.htm|archive-date=4 March 2016|access-date=28 April 2013}}</ref> या श्रेणीत पहिल्यांदा १९५४ मध्ये पुरस्कार देण्यात आला. == यादी == {{legend|#FFAA00|पुरस्कार सोहळा नाही|border=1px solid #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" !वर्ष !! छायाचित्रकार !! चित्रपट |- |१९५५ || [[तारु दत्त]] || [[बूट पॉलिश (चित्रपट)|बूट पॉलिश]] (कृष्ण-धवल) |- |१९५६ || [[द्वारका दिवेचा]] || [[यास्मिन (१९५५ चित्रपट)|यास्मिन]] (कृष्ण-धवल) |- |१९५७ || [[राधू कर्माकर]] || [[श्री ४२०]] (कृष्ण-धवल) |- |१९५८ || [[फरेदून ए. इराणी]] || [[मदर इंडिया]] (रंगीत) |- |१९५९ || [[दिलीप गुप्ता]] || [[मधुमती]] (कृष्ण-धवल) |- |१९६० || [[व्ही.के. मूर्ती]] || [[कागज के फूल]] (कृष्ण-धवल) |- |१९६१ || [[आर. डी. माथूर]] || [[मुघल-ए-आझम]] (कृष्ण-धवल) |- |१९६२ || [[व्ही. बाळासाहेब]] || [[गंगा जमना]] (रंगीत) |- |१९६३ || [[व्ही.के. मूर्ती]] || [[साहिब बीबी और गुलाम]] (कृष्ण-धवल) |- | rowspan="2" |१९६४ || [[कमल बोस]] || [[बंदिनी (१९६३ हिंदी चित्रपट)|बंदिनी]] (कृष्ण-धवल) |- | [[कृष्णराव वाशिरदा]] || [[सेहरा (चित्रपट)|सेहरा]] (रंगीत) |- | rowspan="2" |१९६५ || [[के. एच. कपाडिया]] || [[वो कौन थी?]] (कृष्ण-धवल) |- | [[कृष्णराव वाशिरदा]] || [[गीत गाया पत्थरों ने]] (रंगीत) |- | rowspan="2" |१९६६ || [[एस. रामचंद्र]] || [[यादें (१९६४ चित्रपट)|यादें]] (कृष्ण-धवल) |- |[[धरम चोप्रा]] || [[वक्‍त (चित्रपट)|वक्‍त]] (रंगीत) |- | rowspan="2" |१९६७ || [[जयवंत पठारे]] || [[अनुपमा (१९६६ हिंदी चित्रपट)|अनुपमा]] (कृष्ण-धवल) |- |[[फली मिस्त्री]] || [[गाइड (चित्रपट)|गाइड]] (रंगीत)<ref name="hin08">{{स्रोत बातमी|last=Suresh Kohli|url=http://www.hindu.com/mp/2008/10/04/stories/2008100450641100.htm|title=Blast From The Past: Guide 1965|date=4 October 2008|work=[[द हिंदू]]|access-date=27 April 2013|archive-url=https://archive.today/20130629104339/http://www.hindu.com/mp/2008/10/04/stories/2008100450641100.htm|archive-date=29 June 2013|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" |१९६८ || [[जल मिस्त्री]] || [[बहारों के सपने]] (कृष्ण-धवल)<ref name="gu">{{cite book |title=Encyclopaedia of Hindi Cinema |author=Gulzar |author-link=Gulzar|author2=Govind Nihalani |author3=Saibal Chatterjee |publisher=Popular Prakashan|year=2003|isbn=8179910660 |url=https://books.google.com/books?id=8y8vN9A14nkC&dq=jal+mistry+cinematographer&pg=PT614 }}</ref> |- |[[एम. एन. मल्होत्रा]] || [[हमराझ (१९६७ चित्रपट)|हमराझ]] (रंगीत) |- | rowspan="2" |१९६९ || [[नरिमन ए. इराणी]] || [[सरस्वतीचंद्र (चित्रपट)|सरस्वतीचंद्र]] (कृष्ण-धवल) |- |[[जी. सिंह]] || [[आँखें (१९६८ हिंदी चित्रपट)|आँखें]] (रंगीत) |- | rowspan="2" |१९७० || [[कमल बोस]] || [[अनोखी रात]] (कृष्ण-धवल) |- | [[फरेदून ए. इराणी]] || [[दुनिया (१९६८ चित्रपट)|दुनिया]] (रंगीत) |- | rowspan="2" |१९७१ || [[कमल बोस]] || [[खामोशी (१९६९ चित्रपट)|खामोशी]] (कृष्ण-धवल) |- | [[जल मिस्त्री]] || [[हीर रांझा (१९७० चित्रपट)|हीर रांझा]] (रंगीत)<ref name="gu" /> |- | rowspan="2" |१९७२ || [[कमल बोस]] || [[दस्तक (१९७० चित्रपट)|दस्तक]] (कृष्ण-धवल) |- | [[राधू कर्माकर]] || [[मेरा नाम जोकर]] (रंगीत) |- |१९७३ || [[पी. वैकुंठ]] || [[सीता और गीता]] |- |१९७४ || [[जल मिस्त्री]] || [[झील के उस पार]]<ref name="gu" /> |- |१९७५ || [[ए. व्हिन्सेंट]] || [[प्रेम नगर (१९७४ चित्रपट)|प्रेम नगर]] |- |१९७६ || [[कमल बोस]] || [[धर्मात्मा (१९७५ चित्रपट)|धर्मात्मा]] |- |१९७७ || [[फली मिस्त्री]] || [[फकीरा (१९७६ चित्रपट)|फकीरा]] |- |१९७८ || [[मुनीर खान]] || [[हम किसीसे कम नहीं (१९७७ चित्रपट)|हम किसीसे कम नहीं]] |- |१९७९ || [[राधू कर्माकर]] || [[सत्यम शिवम सुंदरम (हिंदी चित्रपट)|सत्यम शिवम सुंदरम]] |- |१९८० || [[गोविंद निहलानी]] || [[जुनून (चित्रपट)|जुनून]] |- |१९८१ || [[एस. एम. अन्वर]] || [[शान (चित्रपट)|शान]] |- |१९८२ || [[जल मिस्त्री]] || [[कुदरत (१९८१ चित्रपट)|कुदरत]] |- |१९८३ || [[जयवंत पठारे]] || [[बेमिसाल]] |- |१९८४ || [[गोविंद निहलानी]] || [[विजेता (१९८२ चित्रपट)|विजेता]] |- |१९८५ || [[पी. एल. राज]] || [[जाग उठा इन्सान (१९८४ चित्रपट)|जाग उठा इन्सान]] |- |१९८६ || [[एस. एम. अन्वर]] || [[सागर (चित्रपट)|सागर]] |- |१९८७ || colspan=2 style="background:#FFAA00; text-align:center;" | पुरस्कार सोहळा नाही |- |१९८८ || colspan=2 style="background:#FFAA00; text-align:center;" | पुरस्कार सोहळा नाही |- |१९८९ || [[किरण देवहंस]] || [[कयामत से कयामत तक]] |- |१९९० || [[मनमोहन सिंग (छायाचित्रकार)|मनमोहन सिंग]] || [[चांदनी (चित्रपट)|चांदनी]] |- |१९९१ || [[राजन कोठारी]] || [[घायल (१९९० चित्रपट)|घायल]] |- |१९९२ || [[राधू कर्माकर]] || [[हिना (चित्रपट)|हिना]] |- |१९९३ || [[एस. कुमार]] || [[मुस्कुराहट (१९९२ चित्रपट)|मुस्कुराहट]] |- |१९९४ || [[मनमोहन सिंग (छायाचित्रकार)|मनमोहन सिंग]] || [[डर]] |- |१९९५ || [[बिनोद प्रधान]] || [[१९४२: अ लव्ह स्टोरी]] |- |१९९६ || [[संतोष सिवन]] || [[बरसात (१९९५ चित्रपट)|बरसात]] |- |१९९७ || [[अशोक मेहता]] || [[बँडिट क्वीन]] |- |१९९८ || [[रवी के. चंद्रन]] || [[विरासत (१९९७ चित्रपट)|विरासत]] |- |१९९९ || [[संतोष सिवन]] || [[दिल से..]] |- |२००० || [[कबीर लाल]] || [[ताल (चित्रपट)|ताल]] |- |२००१ || [[बशीर अली]] || [[रेफ्युजी]] |- |२००२ || [[संतोष सिवन]] || [[अशोक (चित्रपट)|अशोक]] |- |२००३ || [[बिनोद प्रधान]] || [[देवदास (२००२ चित्रपट)|देवदास]] |- |२००४ || [[असीम बजाज]] || [[चमेली (२००४ चित्रपट)|चमेली]] |- |२००५ || [[ख्रिस्तोफर पॉप]] || [[लक्ष्य (चित्रपट)|लक्ष्य]] |- |२००६ || [[रवी के. चंद्रन]] || [[ब्लॅक (चित्रपट)|ब्लॅक]] |- |२००७ || [[बिनोद प्रधान]] || [[रंग दे बसंती]] |- |२००८ || [[सुदीप चॅटर्जी]] || [[चक दे! इंडिया]] |- |२००९ || [[जेसन वेस्ट]] || [[रॉक ऑन!!]] |- |२०१० || [[राजीव रवी]] || [[देव.डी]] |- |२०११ || [[महेंद्र जे. शेट्टी]] || [[उडान (२०१० चित्रपट)|उडान]] |- |२०१२ || [[कार्लोस कॅटलान]] || [[जिंदगी ना मिलेगी दोबारा]] |- |२०१३ || [[सत्यजित पांडे]] || [[कहानी]] |- |२०१४ || [[कमलजीत नेगी]] || [[मद्रास कॅफे]] |- |२०१५ || [[बॉबी सिंग]] आणि [[सिद्धार्थ दिवाण]] || [[क्वीन (२०१४ चित्रपट)|क्वीन]] |- |२०१६ || [[मनु आनंद]] || [[दम लगा के हईशा]] |- |२०१७ || [[मितेश मिरचंदानी]] || [[नीरजा (चित्रपट)|नीरजा]] |- |२०१८ || [[सिरशा रे]] || [[अ डेथ इन द गंज]] |- |२०१९ || [[पंकज कुमार]] || [[तुंबाड (चित्रपट)|तुंबाड]] |- |२०२० || [[जय ओझा]] || [[गल्ली बॉय]] |- |२०२१ || [[अविक मुखोपाध्याय]] || [[गुलाबो सीताबो]] |- |२०२२ || [[अविक मुखोपाध्याय]] || [[सरदार उधम]] |- |२०२३ || [[सुदीप चॅटर्जी]] || [[गंगूबाई काठियावाडी (चित्रपट)|गंगूबाई काठियावाडी]] |- |२०२४ || [[अविनाश अरुण]] || [[थ्री ऑफ अस]] |- |२०२४ || [[अविनाश अरुण]] || [[थ्री ऑफ अस]] |- |२०२५ || [[राफे मेहमूद]] || ''[[किल (हिंदी चित्रपट)|किल]]'' |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{फिल्मफेर पुरस्कार}} [[वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार]] 1vjyd1hw8npnenesre8jjdep4blzz46 0 376063 2697506 2697483 2026-07-28T13:03:56Z Nitin.kunjir 4684 /* सामन्यांचे अधिकारी */ 2697506 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक | image = | image_size = | fromdate = १२ जून | todate = ५ जुलै २०२६ | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = गट फेरी आणि [[बाद फेरी]] | host = इंग्लंड आणि वेल्स | champions = {{crw|AUS}} | runner up = {{crw|ENG}} | count = ७ | player of the series = {{criconw|AUS}} [[बेथ मूनी]] | most runs = {{criconw|ENG}} [[डॅनी वायाट-हॉज]] | most wickets = {{criconw|IND}} [[श्री चरणी]] | participants = १२ | matches = ३३ | website = {{URL|https://t20worldcup.com/}} | previous_year = २०२४ युएई | previous_tournament = २०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक | next_year = २०२८ पाकिस्तान | next_tournament = २०२८ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक }} '''२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक''' ही [[आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक|महिला टी२० विश्वचषकाची]] दहावी स्पर्धा होती, जी [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाद्वारे आयोजित केली गेली.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-set-to-host-2025-women-s-world-cup-1326281 |trans-title=भारत २०२५ महिला एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन करणार.|title=India set to host 2025 Women's ODI World Cup |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२७ जानेवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद इंग्लंड भूषवणार.|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=२७ जानेवारी २०२६}}</ref> इंग्लंडने यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये पहिल्या स्पर्धेचे आयोजन केले होते. एकूण बारा संघांनी सात ठिकाणी ३३ सामन्यांमध्ये स्पर्धा केली. सहभागी संघांची संख्या दहावरून बारा करण्यात आली होती.<ref>{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=पुढील चक्रात तीन उपखंडीय देश आयसीसी स्पर्धांचे आयोजन करणार आहेत.|title=Three sub-continent countries set to host ICC events in next cycle |url=https://www.icc-cricket.com/news/three-sub-continent-countries-set-to-host-icc-events-in-next-cycle |access-date=२७ जानेवारी २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> यामध्ये यजमान देश, २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ, [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी|आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]त आधीच पात्र न ठरलेले दोन सर्वोच्च मानांकित संघ आणि [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|पात्रता फेरी]]तून निश्चित झालेले इतर चार संघ यांचा समावेश होता. [[नेदरलँड्स राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेदरलँड्सने]] पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली. [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]] हा गतविजेता संघ होता, परंतु तो गटवार फेरीतच स्पर्धेतून बाहेर पडला. अंतिम सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियाने]] [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|इंग्लंडचा]] ७ गडी राखून पराभव केला आणि विक्रमी सातव्यांदा विजेतेपद पटकावले. आफ्रिका, आशिया, युरोप आणि ओशनिया या खंडांमधून आपापल्या गटात वरचे स्थान मिळवणारे संघ—अनुक्रमे [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]], [[भारतीय महिला क्रिकेट संघ|भारत]], ग्रेट ब्रिटन (इंग्लंडच्या जागी) आणि ऑस्ट्रेलिया—यांनी [[२०२८ उन्हाळी ऑलिम्पिक]]<nowiki/>मधील क्रिकेट स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.[१] == पार्श्वभूमी == [[आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]] ही [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]द्वारे (आयसीसी) आयोजित केली जाणारी, [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिलांच्या 'आंतरराष्ट्रीय टी२०]]' (WT20I) प्रकारातील द्वैवार्षिक जागतिक [[महिला क्रिकेट]] स्पर्धा आहे. ही स्पर्धा सर्वप्रथम [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये इंग्लंडमध्ये खेळवली गेली आणि २०२६ ची स्पर्धा ही तिची दहावी आवृत्ती असेल.<ref>{{Cite web |last=नळवाला|first=अली असगर|date=२१ ऑक्टोबर २०२४ |trans-title=महिला टी२० विश्वचषक विजेते: ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचे वर्चस्व अद्वितीय, न्यूझीलंड विद्यमान विजेते - संपूर्ण यादी|title=Women's T20 World Cup winners: Australian cricket team's dominance unmatched, New Zealand reigning champions - full list |url=https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |website=ऑलिंपिक्स.कॉम |access-date=१५ जून २०२६ |archive-date=२४ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260124133504/https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |url-status=live}}</ref> [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२४]] मध्ये संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये झालेल्या नवव्या आवृत्तीत १० संघांनी सहभाग घेतला होता आणि अंतिम सामन्यात [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]चा पराभव करून [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंडने]] ही स्पर्धा जिंकली.<ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/132124/amelia-kerr-delivers-new-zealands-first-ever-world-cup-title |trans-title=अमेलिया केरने मिळवून दिले न्यूझीलंडला त्यांचे पहिलेवहिले विश्वचषक विजेतेपद.|title=Amelia Kerr delivers New Zealand's first-ever World Cup title |publisher=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=१५ जून २०२६ }}</ref> === यजमानाची निवड === जुलै २०२२ मध्ये, २०२४-२०२७ या कालावधीसाठीच्या आयसीसी महिला स्पर्धा यजमानपदाच्या कार्यक्रमाचा भाग म्हणून, आयसीसीने २०२६ ची महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा इंग्लंडमध्ये खेळवली जाईल अशी घोषणा केली. [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाने (ECB) यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये या स्पर्धेच्या पहिल्या स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले होते.<ref>{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=२०२७ पर्यंतच्या आयसीसी महिलांच्या जागतिक स्पर्धांच्या यजमानपदांची घोषणा|title=Hosts for ICC Women's global events until 2027 announced |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/hosts-for-icc-womens-global-events-until-2027-announced |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१५ जून २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=इंग्लंड २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद भूषवणार|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=१५ जून २०२६}}</ref> === स्वरूप === पात्र ठरलेले १२ संघ प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांमध्ये विभागले गेले आहेत. गट फेरीमध्ये, प्रत्येक संघ आपल्या गटातील इतर सर्व संघांविरुद्ध '[[साखळी सामने|साखळी]]' पद्धतीने एकदा सामना खेळेल. प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ बाद फेरीसाठी पात्र ठरतील; या फेरीत दोन उपांत्य सामने होतील आणि त्यातील विजेते संघ अंतिम सामन्यात आमनेसामने येतील.<ref name="Guide">{{Cite web |date=१७ एप्रिल २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्पर्धेची माहिती|title=Women's T20 World Cup 2026: Tournament Explainer |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/women-s-t20-world-cup-tournament-explainer |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref><ref name="26wt20wc-pc"/><ref name="faq">{{Cite web |date=११ जून २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्वरूप, संघ, पावसाचे नियम आणि बरेच काही - वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|title=Women's T20 World Cup 2026 FAQs: the format, teams, rain rules, and more |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-faqs-the-format-teams-rain-rules-and-more-1540193 |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}</ref> === वेळापत्रक === २०२५-२०२९ च्या आयसीसी महिला 'फ्युचर टूर्स प्रोग्राम' (भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम) अंतर्गत, ही स्पर्धा जून-जुलै २०२६ मध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित होते.<ref name="FTP">{{cite journal |trans-title=२०२५–२०२९ आयसीसी महिला एफटीपी (FTP)|title=2025–2029 ICC Women's FTP |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |date=४ नोव्हेंबर २०२४ |journal=आयसीसी महिला फ्युचर टूर्स प्रोग्राम| publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |volume=2}}</ref> आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी स्पर्धेचे वेळापत्रक जाहीर केले, ज्यानुसार ही स्पर्धा १२ जून ते ५ जुलै २०२६ या कालावधीत होणार आहे. यामध्ये सहभागी संघ इंग्लंडमधील सात मैदानांवर एकूण ३३ सामने खेळतील.<ref name="Fixtures">{{cite web|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ चे संपूर्ण वेळापत्रक जाहीर|title=Full fixtures for ICC Women's T20 World Cup 2026 unveiled |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/full-fixtures-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-unveiled |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२४ फेब्रुवारी २०२६ }}</ref> १० जुलै २०२५ रोजी आयसीसीने घोषणा केली की, सराव सामने (वॉर्म-अप सामने) इंग्लंडमधील दोन आणि वेल्समधील एका मैदानावर खेळवले जातील.<ref name="WarmV1">{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-venues-confirmed-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ साठी सराव सामन्यांची ठिकाणे निश्चित|title=Warm-up venues confirmed for ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=१० जुलै २०२५ |access-date=१५ जून २०२६ }}</ref><ref name="WarmV2">{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4307622/cardiff-derby-and-loughborough-to-host-warmup-games-ahead-of-icc-womens-t20-world-cup-2026 |trans-title=कार्डिफ, डर्बी आणि लफबरो येथे २०२६ च्या आयसीसी महिला टी२० विश्वचषकापूर्वीचे सराव सामने होणार आहेत.|title=Cardiff, Derby and Loughborough to host warm-up games ahead of ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] |date=१० जुलै २०२५ |access-date=१५ जून २०२६}}</ref> सराव सामन्यांची संपूर्ण यादी १३ मे २०२६ रोजी जाहीर करण्यात आली.<ref name="WarmSch">{{Cite web |date=2026-05-13 |trans-title=महिला टी२० विश्वचषकाला ३० दिवस बाकी असताना सराव सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर|title=Warm-up fixtures out with 30 days to Women's T20 World Cup |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-fixtures-out-with-30-days-to-women-s-t20-world-cup |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref> === बक्षीसाची रक्कम === आयसीसीने या स्पर्धेसाठी ८.७६ दशलक्ष डॉलर्सची बक्षीस रक्कम निश्चित केली आहे, जी २०२४ च्या तुलनेत १० टक्क्यांनी अधिक आहे. विजेत्या संघाला किमान २.३४ दशलक्ष डॉलर्स दिले जातील; तसेच, उपांत्य फेरी आणि अंतिम सामना वगळता, प्रत्येक संघास त्यांनी जिंकलेल्या प्रत्येक सामन्यासाठी अतिरिक्त ३१,१५४ डॉलर्स मिळतील. <ref>{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६ |trans-title=महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा|title=Record prize money pot announced for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/record-prize-money-pot-announced-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६ |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या ट्रॉफी टूरची सुरुवात; आयसीसीकडून विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा.|title=ICC ANNOUNCES RECORD PRIZE MONEY POT AS ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026 TROPHY TOUR GETS UNDERWAY |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-announces-record-prize-money-pot-as-icc-women-s-t20-world-cup-2026-trophy-tour-gets-underway |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref><ref name="faq"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" |+ स्पर्धेसाठी बक्षीस रकमेचे वाटप<ref>{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६|trans-title=आयसीसीने महिला टी-२० विश्वचषकासाठी एकूण बक्षीस रक्कम १० टक्क्यांनी वाढवली.|title=ICC increases total prize pool for Women's T20 World Cup by 10% |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-increases-total-prize-pool-for-women-s-t20-world-cup-2026-by-10-1531825 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}</ref> ! rowspan="2" scope=col | स्थान ! rowspan="2" scope=col | संघ ! colspan="2" scope=colgroup | रक्कम |- ! scope=col | प्रत्येक संघास ! scope=col | एकूण |- | align=left | विजेते || {{center|१}} || $२.३४ दशलक्ष|| $२.३४ दशलक्ष |- | align=left | उपविजेते || {{center|१}} || $१.१७ दशलक्ष || $१.१७ दशलक्ष |- | align=left | उपांत्य फेरीतील संघ || {{center|२}} || $६७५,००० || $१.१५ दशलक्ष |- | align=left | सहभाग शुल्क || {{center|१२}} || $२४७,५०० || $२.९७ दशलक्ष |- | align=left | सामना विजेते|| {{center|३०}} || $३१,१५४ || $९३४,६२० |- class=sortbottom ! align=left | एकूण || {{center|१२}} || colspan="2" | $८.७६ दशलक्ष |} == पात्रता == {{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता}} यजमान संघ इंग्लंड,<ref>{{Cite web |date=27 July 2022 |trans-title= इंग्लंड आणि वेल्स २०२६ महिला टी२० विश्वचषकाचे यजमानपद भूषवणार आहेत, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीतर्फे जाहीर |title=England & Wales to host 2026 Women's T20 World Cup reveals International Cricket Council |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/62312192.amp |access-date=२८ जुलै २०२६ |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |language=en}}</ref> तसेच २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ — ऑस्ट्रेलिया, भारत, न्यू झीलंड, दक्षिण आफ्रिका आणि वेस्ट इंडीज — यांनी २०२६ च्या स्पर्धेसाठी थेट पात्रता मिळवली. थेट पात्रतेच्या उर्वरित दोन जागा अशा संघांना देण्यात आल्या ज्यांनी अव्वल सहामध्ये स्थान मिळवले नव्हते, परंतु २० ऑक्टोबर २०२४ रोजीच्या [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी |आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]मध्ये त्यानंतरचे सर्वोत्तम मानांकन असलेले संघ होते; हे संघ म्हणजे पाकिस्तान आणि श्रीलंका.<ref name="Qualification">{{Cite web |date=१८ मे २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६: त्यांनी पात्रता कशी मिळवली |title=ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026: HOW THEY QUALIFIED |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-women-s-t20-world-cup-2026-how-they-qualified |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}</ref> उर्वरित चार जागा फेब्रुवारी २०२६ मधील जागतिक पात्रता स्पर्धेद्वारे भरण्यात आल्या: बांगलादेश, आयर्लंड, नेदरलँड्स आणि स्कॉटलंड.<ref>{{cite web |date=२८ जानेवारी २०२६|trans-title= बांगलादेश आणि नेदरलँड्स आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Bangladesh and Netherlands qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/bangladesh-and-netherlands-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}</ref><ref>{{cite web |date=१ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=आयर्लंड आणि स्कॉटलंडने २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Ireland and Scotland qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/ireland-and-scotland-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}</ref> नेदरलँड्सने पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवली.<ref>{{cite news |date=२९ जानेवारी २०२६|trans-title= नेदरलँड्स आणि बांगलादेश महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र|title=Netherlands, Bangladesh qualify for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.espn.com.au/cricket/story/_/id/47753816/bangladesh-netherlands-qualify-2026-women-t20-world-cup |work=[[ईएसपीएन]] |access-date=२८ जुलै २०२६ }}</ref> [[File:2026 Women's T20 World Cup Participating nations.svg|right|thumb|upright=2|alt= २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेतील देशांना दर्शवणारा नकाशा | २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेत सहभागी झालेल्या देशांना अधोरेखित करण्यात आले आहे. {{legend|#0000ff| थेट पात्रता (यजमान, मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ किंवा महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारीद्वारे)}} {{legend|#00ab00| जागतिक पात्रता फेरीद्वारे पात्रता}} {{legend|#ffc900| पात्रता फेरीत सहभाग, परंतु पात्र ठरण्यात अपयश}}]] <section begin="Qtable"/> {| class="wikitable sortable defaultcenter col1left col3left" |+ स्पर्धेसाठी पात्र ठरलेले संघ <ref name="Qualification"/> ! scope=col | पात्रता निश्चित करण्याची पद्धत ! scope=col | संघांची संख्या ! scope=col | संघ ! scope=col |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी]]{{efn|स्पर्धा सुरू होण्यापूर्वी, ११ जून २०२६ रोजीची |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/womens/t20i|trans-title= आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी |title=ICC Women's T20I Team Rankings|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=११ जून २०२६}}</ref>}} |- | यजमान ||style=text-align:center|'''१''' || {{crw|ENG}} ||style=text-align:center| २ |- | rowspan="5" | [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]]<br/><small>(यजमान संघाला वगळून मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ)</small> || rowspan="5" style=text-align:center| '''५''' || {{crw|AUS}} || style=text-align:center| १ |- | {{crw|IND}} || style=text-align:center| ३ |- | {{nobr|{{crw|NZ}}}} || style=text-align:center| ४ |- | {{crw|SA}} || style=text-align:center| ५ |- | {{crw|WIN}} || style=text-align:center| ७ |- | rowspan="2" | [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]] || rowspan="2" style=text-align:center| '''२''' || {{crw|PAK}} || style=text-align:center| ८ |- | {{crw|SL}} || style=text-align:center| ६ |- | rowspan="4" | [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता]] || rowspan="4" style=text-align:center|'''४''' || {{crw|BAN}} || १० |- | {{crw|IRE}} || style=text-align:center| ९ |- | {{crw|NED}} || style=text-align:center| १४ |- | {{crw|SCO}} || style=text-align:center| ११ |- class=sortbottom ! एकूण || १२ || || |} {{notelist}}<section end="Qtable"/> == ठिकाणे == मे २०२५ मध्ये, ईसीबीने विश्वचषकासाठी सात ठिकाणांची निश्चिती केली: [[बर्मिंगहॅम]]मधील [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[ब्रिस्टल]]मधील [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[लीड्स]]मधील [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], लंडनमधील [[लॉर्ड्स]] आणि [[द ओव्हल]], [[मँचेस्टर]]मधील [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]] आणि [[साउथहॅम्प्टन]]मधील [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]. <ref>{{Cite web |trans-title=लॉर्ड्सवर होणार २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचा अंतिम सामना|title=Lord's to host final of ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.ecb.co.uk/news/4256616/seven-venues-for-icc-womens-t20-world-cup-2026-in-england-announced |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]}}</ref><ref>{{Cite web |trans-title= इंग्लंडमधील २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी ठिकाणे आणि महत्त्वाच्या तारखा जाहीर |title=Venues, key dates announced for ICC Women's T20 World Cup 2026 in England |url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-key-dates-announced-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-in-england |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=मे २०२५}}</ref><ref name="faq"/> {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:90%;" ! colspan="4" | इंग्लंडमधील ठिकाणे |- | style="background:#ececec;color:#2C2C2C;vertical-align:middle;" colspan="4" | {{location map+ |England|float=center |width=350 |caption= |alt= २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेच्या यजमान ठिकाणांना चिन्हांकित करणारा इंग्लंडचा नकाशा. |places= {{Location map~ |England |lat=52.46 |long=-1.90 |position=right |label=[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]]}} {{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-2.58 |position=left |label=[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|ब्रिस्टल]]}} {{Location map~ |England |lat=53.82 |long=-1.58 |position=right |label=[[हेडिंग्ले स्टेडियम|हेडिंग्ले]]}} {{Location map~ |England |lat=53.48 |long=-2.25 |position=left |label=[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]]}} {{Location map~ |England |lat=51.53 |long=-0.17 |position=top |label=[[लॉर्ड्स]]}} {{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-0.11 |position=bottom |label=[[द ओव्हल]]}} {{Location map~ |England |lat=50.92 |long=-1.32 |position=left |label=[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]}} }} |- ! [[बर्मिंगहॅम]] ! [[ब्रिस्टल]] ! [[लीड्स]] ! [[लंडन]] |- | [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]] | [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]] | [[हेडिंग्ले स्टेडियम]] | [[लॉर्ड्स]] |- | प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''१७,५००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''१८,३५०''' | प्रेक्षक क्षमता: '''३१,१००''' |- | सामने: '''४''' | सामने: '''६''' | सामने: '''५''' | सामने: '''४ (अंतिम)''' |- | [[File:Edgbaston---close-of-play.jpg|150px|alt=Edgbaston Cricket Ground in ]] | [[File:Bristol County Ground.jpg|150px|alt=Bristol County Ground in ]] | [[File:Headingley Cricket Stadium.jpg|150px|alt=Headingley Cricket Ground in ]] | [[File:Lords-Cricket-Ground-Pavilion-06-08-2017.jpg|150px|alt=Lord's in 2017]] |- ! [[लंडन]] ! [[मँचेस्टर]] ! [[साउथहॅम्प्टन]] |- | [[द ओव्हल]] | [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]] | [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]] |- | प्रेक्षक क्षमता: '''२७,५००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''२६,०००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००''' |- | सामने: '''३ (उपांत्य)''' | सामने: '''५''' | सामने: '''६''' |- | [[File:OCS Stand (Surrey v Yorkshire in foreground).JPG|150px|alt=The Oval in ]] | [[File:Old Trafford Cricket Ground August 2014 (cropped).jpg|150px|alt=Old Trafford Cricket Ground in 2014]] | [[File:Pavilion stands.JPG|150px|alt=Rose Bowl in ]] |} == संघ == {{Main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक संघ}} प्रत्येक संघाला जास्तीत जास्त १५ खेळाडूंचा संघ निवडण्याची मुभा होती आणि त्यांना १ मे २०२६ पर्यंत आपला तात्पुरता संघ आयसीसीकडे सादर करणे आवश्यक होते. संघांना १ जून २०२६ पर्यंत आपल्या संघात बदल करण्याची परवानगी होती. त्यानंतर कोणतेही बदल करण्यासाठी आयसीसीच्या स्पर्धा तांत्रिक समितीची परवानगी घेणे आवश्यक होते.{{cn|date=May 2026}} == सराव सामने == ६ ते १० जून या कालावधीत एकूण १२ सराव सामने खेळले गेले. यात विश्वचषकात सहभागी असलेल्या सर्व १२ संघांचा समावेश होता आणि हे सामने इंग्लंडमधील दोन मैदानांवर ([[डर्बी]] येथील [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)| काउंटी क्रिकेट मैदान]] व लफबरो येथील हॅसलग्रेव्ह मैदान) तसेच वेल्समधील एका मैदानावर ([[कार्डिफ]] येथील [[सोफिया गार्डन्स]]) खेळवण्यात आले.<ref name="WarmV1"/><ref name="WarmV2"/><ref name="WarmSch"/> == सामन्यांचे अधिकारी == २८ मे २०२६ रोजी, आयसीसीने (ICC) स्पर्धेसाठी [[सामनाधिकारी, क्रिकेट|सामनाधिकारी]] आणि [[पंचगिरी |पंच]]ांची यादी जाहीर केली.<ref>{{Cite web |date=२८ मे २०२६ |trans-title=|title=Match officials revealed for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/match-officials-revealed-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=2026-05-28 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}</ref> २१ जून २०२६ रोजी, आजारपणामुळे [[लॉरेन अगेनबॅग]] स्पर्धेतून बाहेर पडल्या आणि त्यांच्या जागी [[सलीमा इम्तियाज]] यांची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web |access-date=२८ जुलै २०२६ |trans-title= आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी 'एमिरेट्स आयसीसी इंटरनॅशनल पॅनेल ऑफ अंपायर्स'मध्ये एजेनबॅग यांच्या जागी इम्तियाज यांची निवड.|title=IMTIAZ REPLACES AGENBAG IN EMIRATES ICC INTERNATIONAL PANEL OF UMPIRES AT ICC WOMEN’S T20 WORLD CUP 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/imtiaz-replaces-agenbag-in-emirates-icc-international-panel-of-umpires-at-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}</ref> ; सामनाधिकारी {{div col|colwidth=15em|content= * {{flagicon|NZ}} [[ट्रुडी अँडरसन]] * {{flagicon|SA}} [[शांड्रे फ्रित्झ]] * {{flagicon|IND}} [[जी.एस. लक्ष्मी]] * {{flagicon|SL}} [[मिशेल परेरा]] }} ; पंच {{div col|colwidth=15em|content= * {{flagicon|SA}} [[लॉरेन अगेनबॅग]] * {{flagicon|NZ}} [[किम कॉटन]] * {{flagicon|ENG}} [[ॲना हॅरिस]] * {{flagicon|PAK}} [[सलीमा इम्तियाझ]] * {{flagicon|BAN}} [[शाथिरा जाकीर]] * {{flagicon|IND}} [[नारायणन जननी]] * {{flagicon|SA}} [[केरिन क्लास्ते]] * {{flagicon|WIN}} [[कँडिस ला बोर्ड]] * {{flagicon|SL}} [[निमाली परेरा]] * {{flagicon|AUS}} [[क्लेर पोलोसॅक]] * {{flagicon|IND}} [[वृंदा राठी]] * {{flagicon|ENG}} [[सु रेडफर्न]] * {{flagicon|AUS}} [[एलोइस शेरिडान]] * {{flagicon|WIN}} [[जॅकलीन विल्यम्स]] * {{flagicon|IND}} [[गायत्री वेणुगोपाळ]] }} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{२०२६ महिला टी२० विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला टी२० विश्वचषक]] [[वर्ग:२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|*]] c77yvslpfq3jn0ja96g6h6kql2ly11o 2697655 2697506 2026-07-29T11:28:28Z Nitin.kunjir 4684 /* संदर्भयादी */ 2697655 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक | image = | image_size = | fromdate = १२ जून | todate = ५ जुलै २०२६ | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = गट फेरी आणि [[बाद फेरी]] | host = इंग्लंड आणि वेल्स | champions = {{crw|AUS}} | runner up = {{crw|ENG}} | count = ७ | player of the series = {{criconw|AUS}} [[बेथ मूनी]] | most runs = {{criconw|ENG}} [[डॅनी वायाट-हॉज]] | most wickets = {{criconw|IND}} [[श्री चरणी]] | participants = १२ | matches = ३३ | website = {{URL|https://t20worldcup.com/}} | previous_year = २०२४ युएई | previous_tournament = २०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक | next_year = २०२८ पाकिस्तान | next_tournament = २०२८ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक }} '''२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक''' ही [[आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक|महिला टी२० विश्वचषकाची]] दहावी स्पर्धा होती, जी [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाद्वारे आयोजित केली गेली.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-set-to-host-2025-women-s-world-cup-1326281 |trans-title=भारत २०२५ महिला एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन करणार.|title=India set to host 2025 Women's ODI World Cup |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२७ जानेवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद इंग्लंड भूषवणार.|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=२७ जानेवारी २०२६}}</ref> इंग्लंडने यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये पहिल्या स्पर्धेचे आयोजन केले होते. एकूण बारा संघांनी सात ठिकाणी ३३ सामन्यांमध्ये स्पर्धा केली. सहभागी संघांची संख्या दहावरून बारा करण्यात आली होती.<ref>{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=पुढील चक्रात तीन उपखंडीय देश आयसीसी स्पर्धांचे आयोजन करणार आहेत.|title=Three sub-continent countries set to host ICC events in next cycle |url=https://www.icc-cricket.com/news/three-sub-continent-countries-set-to-host-icc-events-in-next-cycle |access-date=२७ जानेवारी २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> यामध्ये यजमान देश, २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ, [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी|आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]त आधीच पात्र न ठरलेले दोन सर्वोच्च मानांकित संघ आणि [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|पात्रता फेरी]]तून निश्चित झालेले इतर चार संघ यांचा समावेश होता. [[नेदरलँड्स राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेदरलँड्सने]] पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली. [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]] हा गतविजेता संघ होता, परंतु तो गटवार फेरीतच स्पर्धेतून बाहेर पडला. अंतिम सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियाने]] [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|इंग्लंडचा]] ७ गडी राखून पराभव केला आणि विक्रमी सातव्यांदा विजेतेपद पटकावले. आफ्रिका, आशिया, युरोप आणि ओशनिया या खंडांमधून आपापल्या गटात वरचे स्थान मिळवणारे संघ—अनुक्रमे [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]], [[भारतीय महिला क्रिकेट संघ|भारत]], ग्रेट ब्रिटन (इंग्लंडच्या जागी) आणि ऑस्ट्रेलिया—यांनी [[२०२८ उन्हाळी ऑलिम्पिक]]<nowiki/>मधील क्रिकेट स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.[१] == पार्श्वभूमी == [[आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]] ही [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]द्वारे (आयसीसी) आयोजित केली जाणारी, [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिलांच्या 'आंतरराष्ट्रीय टी२०]]' (WT20I) प्रकारातील द्वैवार्षिक जागतिक [[महिला क्रिकेट]] स्पर्धा आहे. ही स्पर्धा सर्वप्रथम [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये इंग्लंडमध्ये खेळवली गेली आणि २०२६ ची स्पर्धा ही तिची दहावी आवृत्ती असेल.<ref>{{Cite web |last=नळवाला|first=अली असगर|date=२१ ऑक्टोबर २०२४ |trans-title=महिला टी२० विश्वचषक विजेते: ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचे वर्चस्व अद्वितीय, न्यूझीलंड विद्यमान विजेते - संपूर्ण यादी|title=Women's T20 World Cup winners: Australian cricket team's dominance unmatched, New Zealand reigning champions - full list |url=https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |website=ऑलिंपिक्स.कॉम |access-date=१५ जून २०२६ |archive-date=२४ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260124133504/https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |url-status=live}}</ref> [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२४]] मध्ये संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये झालेल्या नवव्या आवृत्तीत १० संघांनी सहभाग घेतला होता आणि अंतिम सामन्यात [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]चा पराभव करून [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंडने]] ही स्पर्धा जिंकली.<ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/132124/amelia-kerr-delivers-new-zealands-first-ever-world-cup-title |trans-title=अमेलिया केरने मिळवून दिले न्यूझीलंडला त्यांचे पहिलेवहिले विश्वचषक विजेतेपद.|title=Amelia Kerr delivers New Zealand's first-ever World Cup title |publisher=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=१५ जून २०२६ }}</ref> === यजमानाची निवड === जुलै २०२२ मध्ये, २०२४-२०२७ या कालावधीसाठीच्या आयसीसी महिला स्पर्धा यजमानपदाच्या कार्यक्रमाचा भाग म्हणून, आयसीसीने २०२६ ची महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा इंग्लंडमध्ये खेळवली जाईल अशी घोषणा केली. [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाने (ECB) यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये या स्पर्धेच्या पहिल्या स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले होते.<ref>{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=२०२७ पर्यंतच्या आयसीसी महिलांच्या जागतिक स्पर्धांच्या यजमानपदांची घोषणा|title=Hosts for ICC Women's global events until 2027 announced |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/hosts-for-icc-womens-global-events-until-2027-announced |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१५ जून २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=इंग्लंड २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद भूषवणार|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=१५ जून २०२६}}</ref> === स्वरूप === पात्र ठरलेले १२ संघ प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांमध्ये विभागले गेले आहेत. गट फेरीमध्ये, प्रत्येक संघ आपल्या गटातील इतर सर्व संघांविरुद्ध '[[साखळी सामने|साखळी]]' पद्धतीने एकदा सामना खेळेल. प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ बाद फेरीसाठी पात्र ठरतील; या फेरीत दोन उपांत्य सामने होतील आणि त्यातील विजेते संघ अंतिम सामन्यात आमनेसामने येतील.<ref name="Guide">{{Cite web |date=१७ एप्रिल २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्पर्धेची माहिती|title=Women's T20 World Cup 2026: Tournament Explainer |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/women-s-t20-world-cup-tournament-explainer |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref><ref name="26wt20wc-pc"/><ref name="faq">{{Cite web |date=११ जून २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्वरूप, संघ, पावसाचे नियम आणि बरेच काही - वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|title=Women's T20 World Cup 2026 FAQs: the format, teams, rain rules, and more |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-faqs-the-format-teams-rain-rules-and-more-1540193 |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}</ref> === वेळापत्रक === २०२५-२०२९ च्या आयसीसी महिला 'फ्युचर टूर्स प्रोग्राम' (भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम) अंतर्गत, ही स्पर्धा जून-जुलै २०२६ मध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित होते.<ref name="FTP">{{cite journal |trans-title=२०२५–२०२९ आयसीसी महिला एफटीपी (FTP)|title=2025–2029 ICC Women's FTP |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |date=४ नोव्हेंबर २०२४ |journal=आयसीसी महिला फ्युचर टूर्स प्रोग्राम| publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |volume=2}}</ref> आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी स्पर्धेचे वेळापत्रक जाहीर केले, ज्यानुसार ही स्पर्धा १२ जून ते ५ जुलै २०२६ या कालावधीत होणार आहे. यामध्ये सहभागी संघ इंग्लंडमधील सात मैदानांवर एकूण ३३ सामने खेळतील.<ref name="Fixtures">{{cite web|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ चे संपूर्ण वेळापत्रक जाहीर|title=Full fixtures for ICC Women's T20 World Cup 2026 unveiled |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/full-fixtures-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-unveiled |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२४ फेब्रुवारी २०२६ }}</ref> १० जुलै २०२५ रोजी आयसीसीने घोषणा केली की, सराव सामने (वॉर्म-अप सामने) इंग्लंडमधील दोन आणि वेल्समधील एका मैदानावर खेळवले जातील.<ref name="WarmV1">{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-venues-confirmed-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ साठी सराव सामन्यांची ठिकाणे निश्चित|title=Warm-up venues confirmed for ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=१० जुलै २०२५ |access-date=१५ जून २०२६ }}</ref><ref name="WarmV2">{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4307622/cardiff-derby-and-loughborough-to-host-warmup-games-ahead-of-icc-womens-t20-world-cup-2026 |trans-title=कार्डिफ, डर्बी आणि लफबरो येथे २०२६ च्या आयसीसी महिला टी२० विश्वचषकापूर्वीचे सराव सामने होणार आहेत.|title=Cardiff, Derby and Loughborough to host warm-up games ahead of ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] |date=१० जुलै २०२५ |access-date=१५ जून २०२६}}</ref> सराव सामन्यांची संपूर्ण यादी १३ मे २०२६ रोजी जाहीर करण्यात आली.<ref name="WarmSch">{{Cite web |date=2026-05-13 |trans-title=महिला टी२० विश्वचषकाला ३० दिवस बाकी असताना सराव सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर|title=Warm-up fixtures out with 30 days to Women's T20 World Cup |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-fixtures-out-with-30-days-to-women-s-t20-world-cup |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref> === बक्षीसाची रक्कम === आयसीसीने या स्पर्धेसाठी ८.७६ दशलक्ष डॉलर्सची बक्षीस रक्कम निश्चित केली आहे, जी २०२४ च्या तुलनेत १० टक्क्यांनी अधिक आहे. विजेत्या संघाला किमान २.३४ दशलक्ष डॉलर्स दिले जातील; तसेच, उपांत्य फेरी आणि अंतिम सामना वगळता, प्रत्येक संघास त्यांनी जिंकलेल्या प्रत्येक सामन्यासाठी अतिरिक्त ३१,१५४ डॉलर्स मिळतील. <ref>{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६ |trans-title=महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा|title=Record prize money pot announced for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/record-prize-money-pot-announced-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६ |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या ट्रॉफी टूरची सुरुवात; आयसीसीकडून विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा.|title=ICC ANNOUNCES RECORD PRIZE MONEY POT AS ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026 TROPHY TOUR GETS UNDERWAY |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-announces-record-prize-money-pot-as-icc-women-s-t20-world-cup-2026-trophy-tour-gets-underway |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref><ref name="faq"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" |+ स्पर्धेसाठी बक्षीस रकमेचे वाटप<ref>{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६|trans-title=आयसीसीने महिला टी-२० विश्वचषकासाठी एकूण बक्षीस रक्कम १० टक्क्यांनी वाढवली.|title=ICC increases total prize pool for Women's T20 World Cup by 10% |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-increases-total-prize-pool-for-women-s-t20-world-cup-2026-by-10-1531825 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}</ref> ! rowspan="2" scope=col | स्थान ! rowspan="2" scope=col | संघ ! colspan="2" scope=colgroup | रक्कम |- ! scope=col | प्रत्येक संघास ! scope=col | एकूण |- | align=left | विजेते || {{center|१}} || $२.३४ दशलक्ष|| $२.३४ दशलक्ष |- | align=left | उपविजेते || {{center|१}} || $१.१७ दशलक्ष || $१.१७ दशलक्ष |- | align=left | उपांत्य फेरीतील संघ || {{center|२}} || $६७५,००० || $१.१५ दशलक्ष |- | align=left | सहभाग शुल्क || {{center|१२}} || $२४७,५०० || $२.९७ दशलक्ष |- | align=left | सामना विजेते|| {{center|३०}} || $३१,१५४ || $९३४,६२० |- class=sortbottom ! align=left | एकूण || {{center|१२}} || colspan="2" | $८.७६ दशलक्ष |} == पात्रता == {{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता}} यजमान संघ इंग्लंड,<ref>{{Cite web |date=27 July 2022 |trans-title= इंग्लंड आणि वेल्स २०२६ महिला टी२० विश्वचषकाचे यजमानपद भूषवणार आहेत, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीतर्फे जाहीर |title=England & Wales to host 2026 Women's T20 World Cup reveals International Cricket Council |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/62312192.amp |access-date=२८ जुलै २०२६ |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |language=en}}</ref> तसेच २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ — ऑस्ट्रेलिया, भारत, न्यू झीलंड, दक्षिण आफ्रिका आणि वेस्ट इंडीज — यांनी २०२६ च्या स्पर्धेसाठी थेट पात्रता मिळवली. थेट पात्रतेच्या उर्वरित दोन जागा अशा संघांना देण्यात आल्या ज्यांनी अव्वल सहामध्ये स्थान मिळवले नव्हते, परंतु २० ऑक्टोबर २०२४ रोजीच्या [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी |आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]मध्ये त्यानंतरचे सर्वोत्तम मानांकन असलेले संघ होते; हे संघ म्हणजे पाकिस्तान आणि श्रीलंका.<ref name="Qualification">{{Cite web |date=१८ मे २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६: त्यांनी पात्रता कशी मिळवली |title=ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026: HOW THEY QUALIFIED |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-women-s-t20-world-cup-2026-how-they-qualified |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}</ref> उर्वरित चार जागा फेब्रुवारी २०२६ मधील जागतिक पात्रता स्पर्धेद्वारे भरण्यात आल्या: बांगलादेश, आयर्लंड, नेदरलँड्स आणि स्कॉटलंड.<ref>{{cite web |date=२८ जानेवारी २०२६|trans-title= बांगलादेश आणि नेदरलँड्स आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Bangladesh and Netherlands qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/bangladesh-and-netherlands-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}</ref><ref>{{cite web |date=१ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=आयर्लंड आणि स्कॉटलंडने २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Ireland and Scotland qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/ireland-and-scotland-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}</ref> नेदरलँड्सने पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवली.<ref>{{cite news |date=२९ जानेवारी २०२६|trans-title= नेदरलँड्स आणि बांगलादेश महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र|title=Netherlands, Bangladesh qualify for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.espn.com.au/cricket/story/_/id/47753816/bangladesh-netherlands-qualify-2026-women-t20-world-cup |work=[[ईएसपीएन]] |access-date=२८ जुलै २०२६ }}</ref> [[File:2026 Women's T20 World Cup Participating nations.svg|right|thumb|upright=2|alt= २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेतील देशांना दर्शवणारा नकाशा | २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेत सहभागी झालेल्या देशांना अधोरेखित करण्यात आले आहे. {{legend|#0000ff| थेट पात्रता (यजमान, मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ किंवा महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारीद्वारे)}} {{legend|#00ab00| जागतिक पात्रता फेरीद्वारे पात्रता}} {{legend|#ffc900| पात्रता फेरीत सहभाग, परंतु पात्र ठरण्यात अपयश}}]] <section begin="Qtable"/> {| class="wikitable sortable defaultcenter col1left col3left" |+ स्पर्धेसाठी पात्र ठरलेले संघ <ref name="Qualification"/> ! scope=col | पात्रता निश्चित करण्याची पद्धत ! scope=col | संघांची संख्या ! scope=col | संघ ! scope=col |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी]]{{efn|स्पर्धा सुरू होण्यापूर्वी, ११ जून २०२६ रोजीची |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/womens/t20i|trans-title= आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी |title=ICC Women's T20I Team Rankings|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=११ जून २०२६}}</ref>}} |- | यजमान ||style=text-align:center|'''१''' || {{crw|ENG}} ||style=text-align:center| २ |- | rowspan="5" | [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]]<br/><small>(यजमान संघाला वगळून मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ)</small> || rowspan="5" style=text-align:center| '''५''' || {{crw|AUS}} || style=text-align:center| १ |- | {{crw|IND}} || style=text-align:center| ३ |- | {{nobr|{{crw|NZ}}}} || style=text-align:center| ४ |- | {{crw|SA}} || style=text-align:center| ५ |- | {{crw|WIN}} || style=text-align:center| ७ |- | rowspan="2" | [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]] || rowspan="2" style=text-align:center| '''२''' || {{crw|PAK}} || style=text-align:center| ८ |- | {{crw|SL}} || style=text-align:center| ६ |- | rowspan="4" | [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता]] || rowspan="4" style=text-align:center|'''४''' || {{crw|BAN}} || १० |- | {{crw|IRE}} || style=text-align:center| ९ |- | {{crw|NED}} || style=text-align:center| १४ |- | {{crw|SCO}} || style=text-align:center| ११ |- class=sortbottom ! एकूण || १२ || || |} {{notelist}}<section end="Qtable"/> == ठिकाणे == मे २०२५ मध्ये, ईसीबीने विश्वचषकासाठी सात ठिकाणांची निश्चिती केली: [[बर्मिंगहॅम]]मधील [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[ब्रिस्टल]]मधील [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[लीड्स]]मधील [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], लंडनमधील [[लॉर्ड्स]] आणि [[द ओव्हल]], [[मँचेस्टर]]मधील [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]] आणि [[साउथहॅम्प्टन]]मधील [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]. <ref>{{Cite web |trans-title=लॉर्ड्सवर होणार २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचा अंतिम सामना|title=Lord's to host final of ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.ecb.co.uk/news/4256616/seven-venues-for-icc-womens-t20-world-cup-2026-in-england-announced |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]}}</ref><ref>{{Cite web |trans-title= इंग्लंडमधील २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी ठिकाणे आणि महत्त्वाच्या तारखा जाहीर |title=Venues, key dates announced for ICC Women's T20 World Cup 2026 in England |url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-key-dates-announced-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-in-england |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=मे २०२५}}</ref><ref name="faq"/> {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:90%;" ! colspan="4" | इंग्लंडमधील ठिकाणे |- | style="background:#ececec;color:#2C2C2C;vertical-align:middle;" colspan="4" | {{location map+ |England|float=center |width=350 |caption= |alt= २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेच्या यजमान ठिकाणांना चिन्हांकित करणारा इंग्लंडचा नकाशा. |places= {{Location map~ |England |lat=52.46 |long=-1.90 |position=right |label=[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]]}} {{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-2.58 |position=left |label=[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|ब्रिस्टल]]}} {{Location map~ |England |lat=53.82 |long=-1.58 |position=right |label=[[हेडिंग्ले स्टेडियम|हेडिंग्ले]]}} {{Location map~ |England |lat=53.48 |long=-2.25 |position=left |label=[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]]}} {{Location map~ |England |lat=51.53 |long=-0.17 |position=top |label=[[लॉर्ड्स]]}} {{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-0.11 |position=bottom |label=[[द ओव्हल]]}} {{Location map~ |England |lat=50.92 |long=-1.32 |position=left |label=[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]}} }} |- ! [[बर्मिंगहॅम]] ! [[ब्रिस्टल]] ! [[लीड्स]] ! [[लंडन]] |- | [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]] | [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]] | [[हेडिंग्ले स्टेडियम]] | [[लॉर्ड्स]] |- | प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''१७,५००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''१८,३५०''' | प्रेक्षक क्षमता: '''३१,१००''' |- | सामने: '''४''' | सामने: '''६''' | सामने: '''५''' | सामने: '''४ (अंतिम)''' |- | [[File:Edgbaston---close-of-play.jpg|150px|alt=Edgbaston Cricket Ground in ]] | [[File:Bristol County Ground.jpg|150px|alt=Bristol County Ground in ]] | [[File:Headingley Cricket Stadium.jpg|150px|alt=Headingley Cricket Ground in ]] | [[File:Lords-Cricket-Ground-Pavilion-06-08-2017.jpg|150px|alt=Lord's in 2017]] |- ! [[लंडन]] ! [[मँचेस्टर]] ! [[साउथहॅम्प्टन]] |- | [[द ओव्हल]] | [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]] | [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]] |- | प्रेक्षक क्षमता: '''२७,५००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''२६,०००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००''' |- | सामने: '''३ (उपांत्य)''' | सामने: '''५''' | सामने: '''६''' |- | [[File:OCS Stand (Surrey v Yorkshire in foreground).JPG|150px|alt=The Oval in ]] | [[File:Old Trafford Cricket Ground August 2014 (cropped).jpg|150px|alt=Old Trafford Cricket Ground in 2014]] | [[File:Pavilion stands.JPG|150px|alt=Rose Bowl in ]] |} == संघ == {{Main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक संघ}} प्रत्येक संघाला जास्तीत जास्त १५ खेळाडूंचा संघ निवडण्याची मुभा होती आणि त्यांना १ मे २०२६ पर्यंत आपला तात्पुरता संघ आयसीसीकडे सादर करणे आवश्यक होते. संघांना १ जून २०२६ पर्यंत आपल्या संघात बदल करण्याची परवानगी होती. त्यानंतर कोणतेही बदल करण्यासाठी आयसीसीच्या स्पर्धा तांत्रिक समितीची परवानगी घेणे आवश्यक होते.{{cn|date=May 2026}} == सराव सामने == ६ ते १० जून या कालावधीत एकूण १२ सराव सामने खेळले गेले. यात विश्वचषकात सहभागी असलेल्या सर्व १२ संघांचा समावेश होता आणि हे सामने इंग्लंडमधील दोन मैदानांवर ([[डर्बी]] येथील [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)| काउंटी क्रिकेट मैदान]] व लफबरो येथील हॅसलग्रेव्ह मैदान) तसेच वेल्समधील एका मैदानावर ([[कार्डिफ]] येथील [[सोफिया गार्डन्स]]) खेळवण्यात आले.<ref name="WarmV1"/><ref name="WarmV2"/><ref name="WarmSch"/> == सामन्यांचे अधिकारी == २८ मे २०२६ रोजी, आयसीसीने (ICC) स्पर्धेसाठी [[सामनाधिकारी, क्रिकेट|सामनाधिकारी]] आणि [[पंचगिरी |पंच]]ांची यादी जाहीर केली.<ref>{{Cite web |date=२८ मे २०२६ |trans-title=|title=Match officials revealed for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/match-officials-revealed-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=2026-05-28 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}</ref> २१ जून २०२६ रोजी, आजारपणामुळे [[लॉरेन अगेनबॅग]] स्पर्धेतून बाहेर पडल्या आणि त्यांच्या जागी [[सलीमा इम्तियाज]] यांची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web |access-date=२८ जुलै २०२६ |trans-title= आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी 'एमिरेट्स आयसीसी इंटरनॅशनल पॅनेल ऑफ अंपायर्स'मध्ये एजेनबॅग यांच्या जागी इम्तियाज यांची निवड.|title=IMTIAZ REPLACES AGENBAG IN EMIRATES ICC INTERNATIONAL PANEL OF UMPIRES AT ICC WOMEN’S T20 WORLD CUP 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/imtiaz-replaces-agenbag-in-emirates-icc-international-panel-of-umpires-at-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}</ref> ; सामनाधिकारी {{div col|colwidth=15em|content= * {{flagicon|NZ}} [[ट्रुडी अँडरसन]] * {{flagicon|SA}} [[शांड्रे फ्रित्झ]] * {{flagicon|IND}} [[जी.एस. लक्ष्मी]] * {{flagicon|SL}} [[मिशेल परेरा]] }} ; पंच {{div col|colwidth=15em|content= * {{flagicon|SA}} [[लॉरेन अगेनबॅग]] * {{flagicon|NZ}} [[किम कॉटन]] * {{flagicon|ENG}} [[ॲना हॅरिस]] * {{flagicon|PAK}} [[सलीमा इम्तियाझ]] * {{flagicon|BAN}} [[शाथिरा जाकीर]] * {{flagicon|IND}} [[नारायणन जननी]] * {{flagicon|SA}} [[केरिन क्लास्ते]] * {{flagicon|WIN}} [[कँडिस ला बोर्ड]] * {{flagicon|SL}} [[निमाली परेरा]] * {{flagicon|AUS}} [[क्लेर पोलोसॅक]] * {{flagicon|IND}} [[वृंदा राठी]] * {{flagicon|ENG}} [[सु रेडफर्न]] * {{flagicon|AUS}} [[एलोइस शेरिडान]] * {{flagicon|WIN}} [[जॅकलीन विल्यम्स]] * {{flagicon|IND}} [[गायत्री वेणुगोपाळ]] }} {{collapse top|सराव सामने|bg=lightblue}} {{Single-innings cricket match | round = ‘‘‘सराव सामना १''' | date = ६ जून २०२६ | time = {{UTZ|10:00|+1}} | team1 = {{crw-rt|SCO}} | team2 = {{crw|NED}} | score1 = १६३/५ (२० षटके) | runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ३३ (२२) | wickets1 = [[सिल्व्हर सीगर्स]] २/१५ (३ षटके) | score2 = १०५ (२० षटके) | runs2 = [[फ्रेडरिक ओव्हरडिक]] २८[[नाबाद|*]] (२४) | wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] ३/२१ (४ षटके) | result = स्कॉटलंड ५८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538607.html धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] | umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री) | toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = ‘‘‘सराव सामना २''' | date = ६ जून २०२६ | time = {{UTZ|10:00|+1}} | team1 = {{crw-rt|SA}} | team2 = {{crw|IRE}} | score1 = १३६/८ (१८ षटके) | runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ६५ (३७) | wickets1 = [[अर्लीन केली]] ३/२९ (३ षटके) | score2 = १२० (१७.४ षटके) | runs2 = [[लिआह पॉल]] २९ (२७) | wickets2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ४/२४ (४ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका १५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538608.html धावफलक] | venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]] | umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी १८ षटकांचा करण्यात आला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = ‘‘‘सराव सामना ३''' | date = ६ जून २०२६ | time = {{UTZ|15:00|+1}} | night = y | team1 = {{crw-rt|PAK}} | team2 = {{crw|SL}} | score1 = १६८/८ (२० षटके) | runs1 = [[फातिमा सना]] ३७ (२६) | wickets1 = [[चेतना विमुक्ती]] ४/३१ (४ षटके) | score2 = १६९/१ (१८.४ षटके) | runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ९४ (५८) | wickets2 = [[फातिमा सना]] १/२० (२ षटके) | result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538609.html धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] | umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[वृंदा राठी]] (भा) | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = ‘‘‘सराव सामना ४''' | date = ६ जून २०२६ | time = {{UTZ|15:00|+1}} | night = y | team1 = {{crw-rt|NZ}} | team2 = {{crw|BAN}} | score1 = १९३/३ (२० षटके) | runs1 = [[आमेलिया केर]] ५१[[नाबाद|*]] (२८) | wickets1 = [[रितू मोनी]] २/३६ (४ षटके) | score2 = १२५/८ (२० षटके) | runs2 = [[निगार सुलताना]] ३२[[नाबाद|*]] (३३) | wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] ४/१८ (३ षटके) | result = न्यूझीलंड ६८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538610.html धावफलक] | venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]] | umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं) | toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = ‘‘‘सराव सामना ५''' | date = ८ जून २०२६ | time = {{UTZ|10:00|+1}} | team1 = {{crw-rt|IND}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = १७९/८ (२० षटके) | runs1 = [[भारती फुलमाली]] ५६[[नाबाद|*]] (४०) | wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] ४/२३ (४ षटके) | score2 = १५३/८ (२० षटके) | runs2 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४९ (४४) | wickets2 = [[श्रेयंका पाटील]] ४/३६ (४ षटके) | result = भारत २६ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538611.html धावफलक] | venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] | umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां) | toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = ‘‘‘सराव सामना ६''' | date = ८ जून २०२६ | time = {{UTZ|15:00|+1}} | night = y | team1 = {{crw-rt|ENG}} | team2 = {{crw|AUS}} | score1 = १५७/६ (२० षटके) | runs1 = [[ॲलिस कॅप्सी]] ४५ (३६) | wickets1 = [[अलाना किंग]] 2/10 (2 षटके) | score2 = 158/5 (18.2 षटके) | runs2 = [[एलिस पेरी]] 64 (44) | wickets2 = [[लॉरेन बेल]] 2/22 (3.2 षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538612.html धावफलक] | venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]] | umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = ‘‘‘सराव सामना ७''' | date = ९ जून २०२६ | time = {{UTZ|10:00|+1}} | team1 = {{crw-rt|SCO}} | team2 = {{crw|PAK}} | score1 = १९१/५ (२० षटके) | runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ९४ (४३) | wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] १/२३ (३ षटके) | score2 = ६२/५ (९ षटके) | runs2 = [[मुनीबा अली]] २० (२२) | wickets2 = [[रेचल स्लेटर]] २/११ (२ षटके) | result = स्कॉटलंड ४१ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538613.html धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] | umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री) | rain = पावसामुळे पाकिस्तानचा डाव ९ षटकांवरच थांबवण्यात आला; 'डीएलएस' पद्धतीनुसार विजयासाठी आवश्यक धावसंख्या १०४ होती. | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = ‘‘‘सराव सामना ८''' | date = ९ जून २०२६ | time = {{UTZ|10:00|+1}} | team1 = {{crw-rt|IRE}} | team2 = {{crw|BAN}} | score1 = १४३/९ (२० षटके) | runs1 = [[रेबेका स्टॉकेल]] ३० (२६) | wickets1 = [[संजिदा अक्तेर मेघला]] ३/२६ (४ षटके) | score2 = १३२/६ (२० षटके) | runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] 50 (48) | wickets2 = [[एमी मॅग्वायर]] 4/20 (४ षटके) | result = आयर्लंड ११ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538614.html धावफलक] | venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]] | umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं) | toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{cob}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{२०२६ महिला टी२० विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला टी२० विश्वचषक]] [[वर्ग:२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|*]] mxhkl180mphwokzx0s1mzuhf73hpz54 2697656 2697655 2026-07-29T11:29:20Z Nitin.kunjir 4684 /* सराव सामने */ 2697656 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक | image = | image_size = | fromdate = १२ जून | todate = ५ जुलै २०२६ | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = गट फेरी आणि [[बाद फेरी]] | host = इंग्लंड आणि वेल्स | champions = {{crw|AUS}} | runner up = {{crw|ENG}} | count = ७ | player of the series = {{criconw|AUS}} [[बेथ मूनी]] | most runs = {{criconw|ENG}} [[डॅनी वायाट-हॉज]] | most wickets = {{criconw|IND}} [[श्री चरणी]] | participants = १२ | matches = ३३ | website = {{URL|https://t20worldcup.com/}} | previous_year = २०२४ युएई | previous_tournament = २०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक | next_year = २०२८ पाकिस्तान | next_tournament = २०२८ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक }} '''२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक''' ही [[आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक|महिला टी२० विश्वचषकाची]] दहावी स्पर्धा होती, जी [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाद्वारे आयोजित केली गेली.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-set-to-host-2025-women-s-world-cup-1326281 |trans-title=भारत २०२५ महिला एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन करणार.|title=India set to host 2025 Women's ODI World Cup |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२७ जानेवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद इंग्लंड भूषवणार.|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=२७ जानेवारी २०२६}}</ref> इंग्लंडने यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये पहिल्या स्पर्धेचे आयोजन केले होते. एकूण बारा संघांनी सात ठिकाणी ३३ सामन्यांमध्ये स्पर्धा केली. सहभागी संघांची संख्या दहावरून बारा करण्यात आली होती.<ref>{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=पुढील चक्रात तीन उपखंडीय देश आयसीसी स्पर्धांचे आयोजन करणार आहेत.|title=Three sub-continent countries set to host ICC events in next cycle |url=https://www.icc-cricket.com/news/three-sub-continent-countries-set-to-host-icc-events-in-next-cycle |access-date=२७ जानेवारी २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> यामध्ये यजमान देश, २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ, [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी|आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]त आधीच पात्र न ठरलेले दोन सर्वोच्च मानांकित संघ आणि [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|पात्रता फेरी]]तून निश्चित झालेले इतर चार संघ यांचा समावेश होता. [[नेदरलँड्स राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेदरलँड्सने]] पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली. [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]] हा गतविजेता संघ होता, परंतु तो गटवार फेरीतच स्पर्धेतून बाहेर पडला. अंतिम सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियाने]] [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|इंग्लंडचा]] ७ गडी राखून पराभव केला आणि विक्रमी सातव्यांदा विजेतेपद पटकावले. आफ्रिका, आशिया, युरोप आणि ओशनिया या खंडांमधून आपापल्या गटात वरचे स्थान मिळवणारे संघ—अनुक्रमे [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]], [[भारतीय महिला क्रिकेट संघ|भारत]], ग्रेट ब्रिटन (इंग्लंडच्या जागी) आणि ऑस्ट्रेलिया—यांनी [[२०२८ उन्हाळी ऑलिम्पिक]]<nowiki/>मधील क्रिकेट स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.[१] == पार्श्वभूमी == [[आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]] ही [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]द्वारे (आयसीसी) आयोजित केली जाणारी, [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिलांच्या 'आंतरराष्ट्रीय टी२०]]' (WT20I) प्रकारातील द्वैवार्षिक जागतिक [[महिला क्रिकेट]] स्पर्धा आहे. ही स्पर्धा सर्वप्रथम [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये इंग्लंडमध्ये खेळवली गेली आणि २०२६ ची स्पर्धा ही तिची दहावी आवृत्ती असेल.<ref>{{Cite web |last=नळवाला|first=अली असगर|date=२१ ऑक्टोबर २०२४ |trans-title=महिला टी२० विश्वचषक विजेते: ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचे वर्चस्व अद्वितीय, न्यूझीलंड विद्यमान विजेते - संपूर्ण यादी|title=Women's T20 World Cup winners: Australian cricket team's dominance unmatched, New Zealand reigning champions - full list |url=https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |website=ऑलिंपिक्स.कॉम |access-date=१५ जून २०२६ |archive-date=२४ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260124133504/https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |url-status=live}}</ref> [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२४]] मध्ये संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये झालेल्या नवव्या आवृत्तीत १० संघांनी सहभाग घेतला होता आणि अंतिम सामन्यात [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]चा पराभव करून [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंडने]] ही स्पर्धा जिंकली.<ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/132124/amelia-kerr-delivers-new-zealands-first-ever-world-cup-title |trans-title=अमेलिया केरने मिळवून दिले न्यूझीलंडला त्यांचे पहिलेवहिले विश्वचषक विजेतेपद.|title=Amelia Kerr delivers New Zealand's first-ever World Cup title |publisher=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=१५ जून २०२६ }}</ref> === यजमानाची निवड === जुलै २०२२ मध्ये, २०२४-२०२७ या कालावधीसाठीच्या आयसीसी महिला स्पर्धा यजमानपदाच्या कार्यक्रमाचा भाग म्हणून, आयसीसीने २०२६ ची महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा इंग्लंडमध्ये खेळवली जाईल अशी घोषणा केली. [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाने (ECB) यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये या स्पर्धेच्या पहिल्या स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले होते.<ref>{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=२०२७ पर्यंतच्या आयसीसी महिलांच्या जागतिक स्पर्धांच्या यजमानपदांची घोषणा|title=Hosts for ICC Women's global events until 2027 announced |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/hosts-for-icc-womens-global-events-until-2027-announced |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१५ जून २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=इंग्लंड २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद भूषवणार|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=१५ जून २०२६}}</ref> === स्वरूप === पात्र ठरलेले १२ संघ प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांमध्ये विभागले गेले आहेत. गट फेरीमध्ये, प्रत्येक संघ आपल्या गटातील इतर सर्व संघांविरुद्ध '[[साखळी सामने|साखळी]]' पद्धतीने एकदा सामना खेळेल. प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ बाद फेरीसाठी पात्र ठरतील; या फेरीत दोन उपांत्य सामने होतील आणि त्यातील विजेते संघ अंतिम सामन्यात आमनेसामने येतील.<ref name="Guide">{{Cite web |date=१७ एप्रिल २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्पर्धेची माहिती|title=Women's T20 World Cup 2026: Tournament Explainer |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/women-s-t20-world-cup-tournament-explainer |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref><ref name="26wt20wc-pc"/><ref name="faq">{{Cite web |date=११ जून २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्वरूप, संघ, पावसाचे नियम आणि बरेच काही - वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|title=Women's T20 World Cup 2026 FAQs: the format, teams, rain rules, and more |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-faqs-the-format-teams-rain-rules-and-more-1540193 |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}</ref> === वेळापत्रक === २०२५-२०२९ च्या आयसीसी महिला 'फ्युचर टूर्स प्रोग्राम' (भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम) अंतर्गत, ही स्पर्धा जून-जुलै २०२६ मध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित होते.<ref name="FTP">{{cite journal |trans-title=२०२५–२०२९ आयसीसी महिला एफटीपी (FTP)|title=2025–2029 ICC Women's FTP |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |date=४ नोव्हेंबर २०२४ |journal=आयसीसी महिला फ्युचर टूर्स प्रोग्राम| publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |volume=2}}</ref> आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी स्पर्धेचे वेळापत्रक जाहीर केले, ज्यानुसार ही स्पर्धा १२ जून ते ५ जुलै २०२६ या कालावधीत होणार आहे. यामध्ये सहभागी संघ इंग्लंडमधील सात मैदानांवर एकूण ३३ सामने खेळतील.<ref name="Fixtures">{{cite web|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ चे संपूर्ण वेळापत्रक जाहीर|title=Full fixtures for ICC Women's T20 World Cup 2026 unveiled |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/full-fixtures-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-unveiled |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२४ फेब्रुवारी २०२६ }}</ref> १० जुलै २०२५ रोजी आयसीसीने घोषणा केली की, सराव सामने (वॉर्म-अप सामने) इंग्लंडमधील दोन आणि वेल्समधील एका मैदानावर खेळवले जातील.<ref name="WarmV1">{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-venues-confirmed-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ साठी सराव सामन्यांची ठिकाणे निश्चित|title=Warm-up venues confirmed for ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=१० जुलै २०२५ |access-date=१५ जून २०२६ }}</ref><ref name="WarmV2">{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4307622/cardiff-derby-and-loughborough-to-host-warmup-games-ahead-of-icc-womens-t20-world-cup-2026 |trans-title=कार्डिफ, डर्बी आणि लफबरो येथे २०२६ च्या आयसीसी महिला टी२० विश्वचषकापूर्वीचे सराव सामने होणार आहेत.|title=Cardiff, Derby and Loughborough to host warm-up games ahead of ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] |date=१० जुलै २०२५ |access-date=१५ जून २०२६}}</ref> सराव सामन्यांची संपूर्ण यादी १३ मे २०२६ रोजी जाहीर करण्यात आली.<ref name="WarmSch">{{Cite web |date=2026-05-13 |trans-title=महिला टी२० विश्वचषकाला ३० दिवस बाकी असताना सराव सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर|title=Warm-up fixtures out with 30 days to Women's T20 World Cup |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-fixtures-out-with-30-days-to-women-s-t20-world-cup |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref> === बक्षीसाची रक्कम === आयसीसीने या स्पर्धेसाठी ८.७६ दशलक्ष डॉलर्सची बक्षीस रक्कम निश्चित केली आहे, जी २०२४ च्या तुलनेत १० टक्क्यांनी अधिक आहे. विजेत्या संघाला किमान २.३४ दशलक्ष डॉलर्स दिले जातील; तसेच, उपांत्य फेरी आणि अंतिम सामना वगळता, प्रत्येक संघास त्यांनी जिंकलेल्या प्रत्येक सामन्यासाठी अतिरिक्त ३१,१५४ डॉलर्स मिळतील. <ref>{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६ |trans-title=महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा|title=Record prize money pot announced for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/record-prize-money-pot-announced-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६ |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या ट्रॉफी टूरची सुरुवात; आयसीसीकडून विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा.|title=ICC ANNOUNCES RECORD PRIZE MONEY POT AS ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026 TROPHY TOUR GETS UNDERWAY |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-announces-record-prize-money-pot-as-icc-women-s-t20-world-cup-2026-trophy-tour-gets-underway |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref><ref name="faq"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" |+ स्पर्धेसाठी बक्षीस रकमेचे वाटप<ref>{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६|trans-title=आयसीसीने महिला टी-२० विश्वचषकासाठी एकूण बक्षीस रक्कम १० टक्क्यांनी वाढवली.|title=ICC increases total prize pool for Women's T20 World Cup by 10% |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-increases-total-prize-pool-for-women-s-t20-world-cup-2026-by-10-1531825 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}</ref> ! rowspan="2" scope=col | स्थान ! rowspan="2" scope=col | संघ ! colspan="2" scope=colgroup | रक्कम |- ! scope=col | प्रत्येक संघास ! scope=col | एकूण |- | align=left | विजेते || {{center|१}} || $२.३४ दशलक्ष|| $२.३४ दशलक्ष |- | align=left | उपविजेते || {{center|१}} || $१.१७ दशलक्ष || $१.१७ दशलक्ष |- | align=left | उपांत्य फेरीतील संघ || {{center|२}} || $६७५,००० || $१.१५ दशलक्ष |- | align=left | सहभाग शुल्क || {{center|१२}} || $२४७,५०० || $२.९७ दशलक्ष |- | align=left | सामना विजेते|| {{center|३०}} || $३१,१५४ || $९३४,६२० |- class=sortbottom ! align=left | एकूण || {{center|१२}} || colspan="2" | $८.७६ दशलक्ष |} == पात्रता == {{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता}} यजमान संघ इंग्लंड,<ref>{{Cite web |date=27 July 2022 |trans-title= इंग्लंड आणि वेल्स २०२६ महिला टी२० विश्वचषकाचे यजमानपद भूषवणार आहेत, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीतर्फे जाहीर |title=England & Wales to host 2026 Women's T20 World Cup reveals International Cricket Council |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/62312192.amp |access-date=२८ जुलै २०२६ |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |language=en}}</ref> तसेच २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ — ऑस्ट्रेलिया, भारत, न्यू झीलंड, दक्षिण आफ्रिका आणि वेस्ट इंडीज — यांनी २०२६ च्या स्पर्धेसाठी थेट पात्रता मिळवली. थेट पात्रतेच्या उर्वरित दोन जागा अशा संघांना देण्यात आल्या ज्यांनी अव्वल सहामध्ये स्थान मिळवले नव्हते, परंतु २० ऑक्टोबर २०२४ रोजीच्या [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी |आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]मध्ये त्यानंतरचे सर्वोत्तम मानांकन असलेले संघ होते; हे संघ म्हणजे पाकिस्तान आणि श्रीलंका.<ref name="Qualification">{{Cite web |date=१८ मे २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६: त्यांनी पात्रता कशी मिळवली |title=ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026: HOW THEY QUALIFIED |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-women-s-t20-world-cup-2026-how-they-qualified |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}</ref> उर्वरित चार जागा फेब्रुवारी २०२६ मधील जागतिक पात्रता स्पर्धेद्वारे भरण्यात आल्या: बांगलादेश, आयर्लंड, नेदरलँड्स आणि स्कॉटलंड.<ref>{{cite web |date=२८ जानेवारी २०२६|trans-title= बांगलादेश आणि नेदरलँड्स आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Bangladesh and Netherlands qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/bangladesh-and-netherlands-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}</ref><ref>{{cite web |date=१ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=आयर्लंड आणि स्कॉटलंडने २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Ireland and Scotland qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/ireland-and-scotland-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}</ref> नेदरलँड्सने पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवली.<ref>{{cite news |date=२९ जानेवारी २०२६|trans-title= नेदरलँड्स आणि बांगलादेश महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र|title=Netherlands, Bangladesh qualify for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.espn.com.au/cricket/story/_/id/47753816/bangladesh-netherlands-qualify-2026-women-t20-world-cup |work=[[ईएसपीएन]] |access-date=२८ जुलै २०२६ }}</ref> [[File:2026 Women's T20 World Cup Participating nations.svg|right|thumb|upright=2|alt= २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेतील देशांना दर्शवणारा नकाशा | २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेत सहभागी झालेल्या देशांना अधोरेखित करण्यात आले आहे. {{legend|#0000ff| थेट पात्रता (यजमान, मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ किंवा महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारीद्वारे)}} {{legend|#00ab00| जागतिक पात्रता फेरीद्वारे पात्रता}} {{legend|#ffc900| पात्रता फेरीत सहभाग, परंतु पात्र ठरण्यात अपयश}}]] <section begin="Qtable"/> {| class="wikitable sortable defaultcenter col1left col3left" |+ स्पर्धेसाठी पात्र ठरलेले संघ <ref name="Qualification"/> ! scope=col | पात्रता निश्चित करण्याची पद्धत ! scope=col | संघांची संख्या ! scope=col | संघ ! scope=col |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी]]{{efn|स्पर्धा सुरू होण्यापूर्वी, ११ जून २०२६ रोजीची |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/womens/t20i|trans-title= आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी |title=ICC Women's T20I Team Rankings|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=११ जून २०२६}}</ref>}} |- | यजमान ||style=text-align:center|'''१''' || {{crw|ENG}} ||style=text-align:center| २ |- | rowspan="5" | [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]]<br/><small>(यजमान संघाला वगळून मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ)</small> || rowspan="5" style=text-align:center| '''५''' || {{crw|AUS}} || style=text-align:center| १ |- | {{crw|IND}} || style=text-align:center| ३ |- | {{nobr|{{crw|NZ}}}} || style=text-align:center| ४ |- | {{crw|SA}} || style=text-align:center| ५ |- | {{crw|WIN}} || style=text-align:center| ७ |- | rowspan="2" | [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]] || rowspan="2" style=text-align:center| '''२''' || {{crw|PAK}} || style=text-align:center| ८ |- | {{crw|SL}} || style=text-align:center| ६ |- | rowspan="4" | [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता]] || rowspan="4" style=text-align:center|'''४''' || {{crw|BAN}} || १० |- | {{crw|IRE}} || style=text-align:center| ९ |- | {{crw|NED}} || style=text-align:center| १४ |- | {{crw|SCO}} || style=text-align:center| ११ |- class=sortbottom ! एकूण || १२ || || |} {{notelist}}<section end="Qtable"/> == ठिकाणे == मे २०२५ मध्ये, ईसीबीने विश्वचषकासाठी सात ठिकाणांची निश्चिती केली: [[बर्मिंगहॅम]]मधील [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[ब्रिस्टल]]मधील [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[लीड्स]]मधील [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], लंडनमधील [[लॉर्ड्स]] आणि [[द ओव्हल]], [[मँचेस्टर]]मधील [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]] आणि [[साउथहॅम्प्टन]]मधील [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]. <ref>{{Cite web |trans-title=लॉर्ड्सवर होणार २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचा अंतिम सामना|title=Lord's to host final of ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.ecb.co.uk/news/4256616/seven-venues-for-icc-womens-t20-world-cup-2026-in-england-announced |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]}}</ref><ref>{{Cite web |trans-title= इंग्लंडमधील २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी ठिकाणे आणि महत्त्वाच्या तारखा जाहीर |title=Venues, key dates announced for ICC Women's T20 World Cup 2026 in England |url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-key-dates-announced-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-in-england |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=मे २०२५}}</ref><ref name="faq"/> {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:90%;" ! colspan="4" | इंग्लंडमधील ठिकाणे |- | style="background:#ececec;color:#2C2C2C;vertical-align:middle;" colspan="4" | {{location map+ |England|float=center |width=350 |caption= |alt= २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेच्या यजमान ठिकाणांना चिन्हांकित करणारा इंग्लंडचा नकाशा. |places= {{Location map~ |England |lat=52.46 |long=-1.90 |position=right |label=[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]]}} {{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-2.58 |position=left |label=[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|ब्रिस्टल]]}} {{Location map~ |England |lat=53.82 |long=-1.58 |position=right |label=[[हेडिंग्ले स्टेडियम|हेडिंग्ले]]}} {{Location map~ |England |lat=53.48 |long=-2.25 |position=left |label=[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]]}} {{Location map~ |England |lat=51.53 |long=-0.17 |position=top |label=[[लॉर्ड्स]]}} {{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-0.11 |position=bottom |label=[[द ओव्हल]]}} {{Location map~ |England |lat=50.92 |long=-1.32 |position=left |label=[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]}} }} |- ! [[बर्मिंगहॅम]] ! [[ब्रिस्टल]] ! [[लीड्स]] ! [[लंडन]] |- | [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]] | [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]] | [[हेडिंग्ले स्टेडियम]] | [[लॉर्ड्स]] |- | प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''१७,५००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''१८,३५०''' | प्रेक्षक क्षमता: '''३१,१००''' |- | सामने: '''४''' | सामने: '''६''' | सामने: '''५''' | सामने: '''४ (अंतिम)''' |- | [[File:Edgbaston---close-of-play.jpg|150px|alt=Edgbaston Cricket Ground in ]] | [[File:Bristol County Ground.jpg|150px|alt=Bristol County Ground in ]] | [[File:Headingley Cricket Stadium.jpg|150px|alt=Headingley Cricket Ground in ]] | [[File:Lords-Cricket-Ground-Pavilion-06-08-2017.jpg|150px|alt=Lord's in 2017]] |- ! [[लंडन]] ! [[मँचेस्टर]] ! [[साउथहॅम्प्टन]] |- | [[द ओव्हल]] | [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]] | [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]] |- | प्रेक्षक क्षमता: '''२७,५००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''२६,०००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००''' |- | सामने: '''३ (उपांत्य)''' | सामने: '''५''' | सामने: '''६''' |- | [[File:OCS Stand (Surrey v Yorkshire in foreground).JPG|150px|alt=The Oval in ]] | [[File:Old Trafford Cricket Ground August 2014 (cropped).jpg|150px|alt=Old Trafford Cricket Ground in 2014]] | [[File:Pavilion stands.JPG|150px|alt=Rose Bowl in ]] |} == संघ == {{Main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक संघ}} प्रत्येक संघाला जास्तीत जास्त १५ खेळाडूंचा संघ निवडण्याची मुभा होती आणि त्यांना १ मे २०२६ पर्यंत आपला तात्पुरता संघ आयसीसीकडे सादर करणे आवश्यक होते. संघांना १ जून २०२६ पर्यंत आपल्या संघात बदल करण्याची परवानगी होती. त्यानंतर कोणतेही बदल करण्यासाठी आयसीसीच्या स्पर्धा तांत्रिक समितीची परवानगी घेणे आवश्यक होते.{{cn|date=May 2026}} == सराव सामने == ६ ते १० जून या कालावधीत एकूण १२ सराव सामने खेळले गेले. यात विश्वचषकात सहभागी असलेल्या सर्व १२ संघांचा समावेश होता आणि हे सामने इंग्लंडमधील दोन मैदानांवर ([[डर्बी]] येथील [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)| काउंटी क्रिकेट मैदान]] व लफबरो येथील हॅसलग्रेव्ह मैदान) तसेच वेल्समधील एका मैदानावर ([[कार्डिफ]] येथील [[सोफिया गार्डन्स]]) खेळवण्यात आले.<ref name="WarmV1"/><ref name="WarmV2"/><ref name="WarmSch"/> == सामन्यांचे अधिकारी == २८ मे २०२६ रोजी, आयसीसीने (ICC) स्पर्धेसाठी [[सामनाधिकारी, क्रिकेट|सामनाधिकारी]] आणि [[पंचगिरी |पंच]]ांची यादी जाहीर केली.<ref>{{Cite web |date=२८ मे २०२६ |trans-title=|title=Match officials revealed for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/match-officials-revealed-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=2026-05-28 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}</ref> २१ जून २०२६ रोजी, आजारपणामुळे [[लॉरेन अगेनबॅग]] स्पर्धेतून बाहेर पडल्या आणि त्यांच्या जागी [[सलीमा इम्तियाज]] यांची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web |access-date=२८ जुलै २०२६ |trans-title= आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी 'एमिरेट्स आयसीसी इंटरनॅशनल पॅनेल ऑफ अंपायर्स'मध्ये एजेनबॅग यांच्या जागी इम्तियाज यांची निवड.|title=IMTIAZ REPLACES AGENBAG IN EMIRATES ICC INTERNATIONAL PANEL OF UMPIRES AT ICC WOMEN’S T20 WORLD CUP 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/imtiaz-replaces-agenbag-in-emirates-icc-international-panel-of-umpires-at-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}</ref> ; सामनाधिकारी {{div col|colwidth=15em|content= * {{flagicon|NZ}} [[ट्रुडी अँडरसन]] * {{flagicon|SA}} [[शांड्रे फ्रित्झ]] * {{flagicon|IND}} [[जी.एस. लक्ष्मी]] * {{flagicon|SL}} [[मिशेल परेरा]] }} ; पंच {{div col|colwidth=15em|content= * {{flagicon|SA}} [[लॉरेन अगेनबॅग]] * {{flagicon|NZ}} [[किम कॉटन]] * {{flagicon|ENG}} [[ॲना हॅरिस]] * {{flagicon|PAK}} [[सलीमा इम्तियाझ]] * {{flagicon|BAN}} [[शाथिरा जाकीर]] * {{flagicon|IND}} [[नारायणन जननी]] * {{flagicon|SA}} [[केरिन क्लास्ते]] * {{flagicon|WIN}} [[कँडिस ला बोर्ड]] * {{flagicon|SL}} [[निमाली परेरा]] * {{flagicon|AUS}} [[क्लेर पोलोसॅक]] * {{flagicon|IND}} [[वृंदा राठी]] * {{flagicon|ENG}} [[सु रेडफर्न]] * {{flagicon|AUS}} [[एलोइस शेरिडान]] * {{flagicon|WIN}} [[जॅकलीन विल्यम्स]] * {{flagicon|IND}} [[गायत्री वेणुगोपाळ]] }} ==सराव सामने== {{collapse top|सराव सामने|bg=lightblue}} {{Single-innings cricket match | round = ‘‘‘सराव सामना १''' | date = ६ जून २०२६ | time = {{UTZ|10:00|+1}} | team1 = {{crw-rt|SCO}} | team2 = {{crw|NED}} | score1 = १६३/५ (२० षटके) | runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ३३ (२२) | wickets1 = [[सिल्व्हर सीगर्स]] २/१५ (३ षटके) | score2 = १०५ (२० षटके) | runs2 = [[फ्रेडरिक ओव्हरडिक]] २८[[नाबाद|*]] (२४) | wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] ३/२१ (४ षटके) | result = स्कॉटलंड ५८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538607.html धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] | umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री) | toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = ‘‘‘सराव सामना २''' | date = ६ जून २०२६ | time = {{UTZ|10:00|+1}} | team1 = {{crw-rt|SA}} | team2 = {{crw|IRE}} | score1 = १३६/८ (१८ षटके) | runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ६५ (३७) | wickets1 = [[अर्लीन केली]] ३/२९ (३ षटके) | score2 = १२० (१७.४ षटके) | runs2 = [[लिआह पॉल]] २९ (२७) | wickets2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ४/२४ (४ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका १५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538608.html धावफलक] | venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]] | umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी १८ षटकांचा करण्यात आला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = ‘‘‘सराव सामना ३''' | date = ६ जून २०२६ | time = {{UTZ|15:00|+1}} | night = y | team1 = {{crw-rt|PAK}} | team2 = {{crw|SL}} | score1 = १६८/८ (२० षटके) | runs1 = [[फातिमा सना]] ३७ (२६) | wickets1 = [[चेतना विमुक्ती]] ४/३१ (४ षटके) | score2 = १६९/१ (१८.४ षटके) | runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ९४ (५८) | wickets2 = [[फातिमा सना]] १/२० (२ षटके) | result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538609.html धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] | umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[वृंदा राठी]] (भा) | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = ‘‘‘सराव सामना ४''' | date = ६ जून २०२६ | time = {{UTZ|15:00|+1}} | night = y | team1 = {{crw-rt|NZ}} | team2 = {{crw|BAN}} | score1 = १९३/३ (२० षटके) | runs1 = [[आमेलिया केर]] ५१[[नाबाद|*]] (२८) | wickets1 = [[रितू मोनी]] २/३६ (४ षटके) | score2 = १२५/८ (२० षटके) | runs2 = [[निगार सुलताना]] ३२[[नाबाद|*]] (३३) | wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] ४/१८ (३ षटके) | result = न्यूझीलंड ६८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538610.html धावफलक] | venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]] | umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं) | toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = ‘‘‘सराव सामना ५''' | date = ८ जून २०२६ | time = {{UTZ|10:00|+1}} | team1 = {{crw-rt|IND}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = १७९/८ (२० षटके) | runs1 = [[भारती फुलमाली]] ५६[[नाबाद|*]] (४०) | wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] ४/२३ (४ षटके) | score2 = १५३/८ (२० षटके) | runs2 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४९ (४४) | wickets2 = [[श्रेयंका पाटील]] ४/३६ (४ षटके) | result = भारत २६ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538611.html धावफलक] | venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] | umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां) | toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = ‘‘‘सराव सामना ६''' | date = ८ जून २०२६ | time = {{UTZ|15:00|+1}} | night = y | team1 = {{crw-rt|ENG}} | team2 = {{crw|AUS}} | score1 = १५७/६ (२० षटके) | runs1 = [[ॲलिस कॅप्सी]] ४५ (३६) | wickets1 = [[अलाना किंग]] 2/10 (2 षटके) | score2 = 158/5 (18.2 षटके) | runs2 = [[एलिस पेरी]] 64 (44) | wickets2 = [[लॉरेन बेल]] 2/22 (3.2 षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538612.html धावफलक] | venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]] | umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = ‘‘‘सराव सामना ७''' | date = ९ जून २०२६ | time = {{UTZ|10:00|+1}} | team1 = {{crw-rt|SCO}} | team2 = {{crw|PAK}} | score1 = १९१/५ (२० षटके) | runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ९४ (४३) | wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] १/२३ (३ षटके) | score2 = ६२/५ (९ षटके) | runs2 = [[मुनीबा अली]] २० (२२) | wickets2 = [[रेचल स्लेटर]] २/११ (२ षटके) | result = स्कॉटलंड ४१ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538613.html धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] | umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री) | rain = पावसामुळे पाकिस्तानचा डाव ९ षटकांवरच थांबवण्यात आला; 'डीएलएस' पद्धतीनुसार विजयासाठी आवश्यक धावसंख्या १०४ होती. | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = ‘‘‘सराव सामना ८''' | date = ९ जून २०२६ | time = {{UTZ|10:00|+1}} | team1 = {{crw-rt|IRE}} | team2 = {{crw|BAN}} | score1 = १४३/९ (२० षटके) | runs1 = [[रेबेका स्टॉकेल]] ३० (२६) | wickets1 = [[संजिदा अक्तेर मेघला]] ३/२६ (४ षटके) | score2 = १३२/६ (२० षटके) | runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] 50 (48) | wickets2 = [[एमी मॅग्वायर]] 4/20 (४ षटके) | result = आयर्लंड ११ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538614.html धावफलक] | venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]] | umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं) | toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{cob}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{२०२६ महिला टी२० विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला टी२० विश्वचषक]] [[वर्ग:२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|*]] 11ogso8opu7tuj7o704ya4l8lpaqmx9 2697657 2697656 2026-07-29T11:31:05Z Nitin.kunjir 4684 /* सराव सामने */ 2697657 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक | image = | image_size = | fromdate = १२ जून | todate = ५ जुलै २०२६ | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = गट फेरी आणि [[बाद फेरी]] | host = इंग्लंड आणि वेल्स | champions = {{crw|AUS}} | runner up = {{crw|ENG}} | count = ७ | player of the series = {{criconw|AUS}} [[बेथ मूनी]] | most runs = {{criconw|ENG}} [[डॅनी वायाट-हॉज]] | most wickets = {{criconw|IND}} [[श्री चरणी]] | participants = १२ | matches = ३३ | website = {{URL|https://t20worldcup.com/}} | previous_year = २०२४ युएई | previous_tournament = २०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक | next_year = २०२८ पाकिस्तान | next_tournament = २०२८ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक }} '''२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक''' ही [[आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक|महिला टी२० विश्वचषकाची]] दहावी स्पर्धा होती, जी [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाद्वारे आयोजित केली गेली.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-set-to-host-2025-women-s-world-cup-1326281 |trans-title=भारत २०२५ महिला एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन करणार.|title=India set to host 2025 Women's ODI World Cup |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२७ जानेवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद इंग्लंड भूषवणार.|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=२७ जानेवारी २०२६}}</ref> इंग्लंडने यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये पहिल्या स्पर्धेचे आयोजन केले होते. एकूण बारा संघांनी सात ठिकाणी ३३ सामन्यांमध्ये स्पर्धा केली. सहभागी संघांची संख्या दहावरून बारा करण्यात आली होती.<ref>{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=पुढील चक्रात तीन उपखंडीय देश आयसीसी स्पर्धांचे आयोजन करणार आहेत.|title=Three sub-continent countries set to host ICC events in next cycle |url=https://www.icc-cricket.com/news/three-sub-continent-countries-set-to-host-icc-events-in-next-cycle |access-date=२७ जानेवारी २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> यामध्ये यजमान देश, २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ, [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी|आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]त आधीच पात्र न ठरलेले दोन सर्वोच्च मानांकित संघ आणि [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|पात्रता फेरी]]तून निश्चित झालेले इतर चार संघ यांचा समावेश होता. [[नेदरलँड्स राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेदरलँड्सने]] पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली. [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]] हा गतविजेता संघ होता, परंतु तो गटवार फेरीतच स्पर्धेतून बाहेर पडला. अंतिम सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियाने]] [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|इंग्लंडचा]] ७ गडी राखून पराभव केला आणि विक्रमी सातव्यांदा विजेतेपद पटकावले. आफ्रिका, आशिया, युरोप आणि ओशनिया या खंडांमधून आपापल्या गटात वरचे स्थान मिळवणारे संघ—अनुक्रमे [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]], [[भारतीय महिला क्रिकेट संघ|भारत]], ग्रेट ब्रिटन (इंग्लंडच्या जागी) आणि ऑस्ट्रेलिया—यांनी [[२०२८ उन्हाळी ऑलिम्पिक]]<nowiki/>मधील क्रिकेट स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.[१] == पार्श्वभूमी == [[आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]] ही [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]द्वारे (आयसीसी) आयोजित केली जाणारी, [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिलांच्या 'आंतरराष्ट्रीय टी२०]]' (WT20I) प्रकारातील द्वैवार्षिक जागतिक [[महिला क्रिकेट]] स्पर्धा आहे. ही स्पर्धा सर्वप्रथम [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये इंग्लंडमध्ये खेळवली गेली आणि २०२६ ची स्पर्धा ही तिची दहावी आवृत्ती असेल.<ref>{{Cite web |last=नळवाला|first=अली असगर|date=२१ ऑक्टोबर २०२४ |trans-title=महिला टी२० विश्वचषक विजेते: ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचे वर्चस्व अद्वितीय, न्यूझीलंड विद्यमान विजेते - संपूर्ण यादी|title=Women's T20 World Cup winners: Australian cricket team's dominance unmatched, New Zealand reigning champions - full list |url=https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |website=ऑलिंपिक्स.कॉम |access-date=१५ जून २०२६ |archive-date=२४ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260124133504/https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |url-status=live}}</ref> [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२४]] मध्ये संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये झालेल्या नवव्या आवृत्तीत १० संघांनी सहभाग घेतला होता आणि अंतिम सामन्यात [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]चा पराभव करून [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंडने]] ही स्पर्धा जिंकली.<ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/132124/amelia-kerr-delivers-new-zealands-first-ever-world-cup-title |trans-title=अमेलिया केरने मिळवून दिले न्यूझीलंडला त्यांचे पहिलेवहिले विश्वचषक विजेतेपद.|title=Amelia Kerr delivers New Zealand's first-ever World Cup title |publisher=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=१५ जून २०२६ }}</ref> === यजमानाची निवड === जुलै २०२२ मध्ये, २०२४-२०२७ या कालावधीसाठीच्या आयसीसी महिला स्पर्धा यजमानपदाच्या कार्यक्रमाचा भाग म्हणून, आयसीसीने २०२६ ची महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा इंग्लंडमध्ये खेळवली जाईल अशी घोषणा केली. [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाने (ECB) यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये या स्पर्धेच्या पहिल्या स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले होते.<ref>{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=२०२७ पर्यंतच्या आयसीसी महिलांच्या जागतिक स्पर्धांच्या यजमानपदांची घोषणा|title=Hosts for ICC Women's global events until 2027 announced |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/hosts-for-icc-womens-global-events-until-2027-announced |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१५ जून २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=इंग्लंड २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद भूषवणार|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=१५ जून २०२६}}</ref> === स्वरूप === पात्र ठरलेले १२ संघ प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांमध्ये विभागले गेले आहेत. गट फेरीमध्ये, प्रत्येक संघ आपल्या गटातील इतर सर्व संघांविरुद्ध '[[साखळी सामने|साखळी]]' पद्धतीने एकदा सामना खेळेल. प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ बाद फेरीसाठी पात्र ठरतील; या फेरीत दोन उपांत्य सामने होतील आणि त्यातील विजेते संघ अंतिम सामन्यात आमनेसामने येतील.<ref name="Guide">{{Cite web |date=१७ एप्रिल २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्पर्धेची माहिती|title=Women's T20 World Cup 2026: Tournament Explainer |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/women-s-t20-world-cup-tournament-explainer |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref><ref name="26wt20wc-pc"/><ref name="faq">{{Cite web |date=११ जून २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्वरूप, संघ, पावसाचे नियम आणि बरेच काही - वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|title=Women's T20 World Cup 2026 FAQs: the format, teams, rain rules, and more |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-faqs-the-format-teams-rain-rules-and-more-1540193 |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}</ref> === वेळापत्रक === २०२५-२०२९ च्या आयसीसी महिला 'फ्युचर टूर्स प्रोग्राम' (भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम) अंतर्गत, ही स्पर्धा जून-जुलै २०२६ मध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित होते.<ref name="FTP">{{cite journal |trans-title=२०२५–२०२९ आयसीसी महिला एफटीपी (FTP)|title=2025–2029 ICC Women's FTP |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |date=४ नोव्हेंबर २०२४ |journal=आयसीसी महिला फ्युचर टूर्स प्रोग्राम| publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |volume=2}}</ref> आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी स्पर्धेचे वेळापत्रक जाहीर केले, ज्यानुसार ही स्पर्धा १२ जून ते ५ जुलै २०२६ या कालावधीत होणार आहे. यामध्ये सहभागी संघ इंग्लंडमधील सात मैदानांवर एकूण ३३ सामने खेळतील.<ref name="Fixtures">{{cite web|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ चे संपूर्ण वेळापत्रक जाहीर|title=Full fixtures for ICC Women's T20 World Cup 2026 unveiled |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/full-fixtures-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-unveiled |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२४ फेब्रुवारी २०२६ }}</ref> १० जुलै २०२५ रोजी आयसीसीने घोषणा केली की, सराव सामने (वॉर्म-अप सामने) इंग्लंडमधील दोन आणि वेल्समधील एका मैदानावर खेळवले जातील.<ref name="WarmV1">{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-venues-confirmed-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ साठी सराव सामन्यांची ठिकाणे निश्चित|title=Warm-up venues confirmed for ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=१० जुलै २०२५ |access-date=१५ जून २०२६ }}</ref><ref name="WarmV2">{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4307622/cardiff-derby-and-loughborough-to-host-warmup-games-ahead-of-icc-womens-t20-world-cup-2026 |trans-title=कार्डिफ, डर्बी आणि लफबरो येथे २०२६ च्या आयसीसी महिला टी२० विश्वचषकापूर्वीचे सराव सामने होणार आहेत.|title=Cardiff, Derby and Loughborough to host warm-up games ahead of ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] |date=१० जुलै २०२५ |access-date=१५ जून २०२६}}</ref> सराव सामन्यांची संपूर्ण यादी १३ मे २०२६ रोजी जाहीर करण्यात आली.<ref name="WarmSch">{{Cite web |date=2026-05-13 |trans-title=महिला टी२० विश्वचषकाला ३० दिवस बाकी असताना सराव सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर|title=Warm-up fixtures out with 30 days to Women's T20 World Cup |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-fixtures-out-with-30-days-to-women-s-t20-world-cup |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref> === बक्षीसाची रक्कम === आयसीसीने या स्पर्धेसाठी ८.७६ दशलक्ष डॉलर्सची बक्षीस रक्कम निश्चित केली आहे, जी २०२४ च्या तुलनेत १० टक्क्यांनी अधिक आहे. विजेत्या संघाला किमान २.३४ दशलक्ष डॉलर्स दिले जातील; तसेच, उपांत्य फेरी आणि अंतिम सामना वगळता, प्रत्येक संघास त्यांनी जिंकलेल्या प्रत्येक सामन्यासाठी अतिरिक्त ३१,१५४ डॉलर्स मिळतील. <ref>{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६ |trans-title=महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा|title=Record prize money pot announced for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/record-prize-money-pot-announced-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६ |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या ट्रॉफी टूरची सुरुवात; आयसीसीकडून विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा.|title=ICC ANNOUNCES RECORD PRIZE MONEY POT AS ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026 TROPHY TOUR GETS UNDERWAY |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-announces-record-prize-money-pot-as-icc-women-s-t20-world-cup-2026-trophy-tour-gets-underway |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref><ref name="faq"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" |+ स्पर्धेसाठी बक्षीस रकमेचे वाटप<ref>{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६|trans-title=आयसीसीने महिला टी-२० विश्वचषकासाठी एकूण बक्षीस रक्कम १० टक्क्यांनी वाढवली.|title=ICC increases total prize pool for Women's T20 World Cup by 10% |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-increases-total-prize-pool-for-women-s-t20-world-cup-2026-by-10-1531825 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}</ref> ! rowspan="2" scope=col | स्थान ! rowspan="2" scope=col | संघ ! colspan="2" scope=colgroup | रक्कम |- ! scope=col | प्रत्येक संघास ! scope=col | एकूण |- | align=left | विजेते || {{center|१}} || $२.३४ दशलक्ष|| $२.३४ दशलक्ष |- | align=left | उपविजेते || {{center|१}} || $१.१७ दशलक्ष || $१.१७ दशलक्ष |- | align=left | उपांत्य फेरीतील संघ || {{center|२}} || $६७५,००० || $१.१५ दशलक्ष |- | align=left | सहभाग शुल्क || {{center|१२}} || $२४७,५०० || $२.९७ दशलक्ष |- | align=left | सामना विजेते|| {{center|३०}} || $३१,१५४ || $९३४,६२० |- class=sortbottom ! align=left | एकूण || {{center|१२}} || colspan="2" | $८.७६ दशलक्ष |} == पात्रता == {{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता}} यजमान संघ इंग्लंड,<ref>{{Cite web |date=27 July 2022 |trans-title= इंग्लंड आणि वेल्स २०२६ महिला टी२० विश्वचषकाचे यजमानपद भूषवणार आहेत, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीतर्फे जाहीर |title=England & Wales to host 2026 Women's T20 World Cup reveals International Cricket Council |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/62312192.amp |access-date=२८ जुलै २०२६ |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |language=en}}</ref> तसेच २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ — ऑस्ट्रेलिया, भारत, न्यू झीलंड, दक्षिण आफ्रिका आणि वेस्ट इंडीज — यांनी २०२६ च्या स्पर्धेसाठी थेट पात्रता मिळवली. थेट पात्रतेच्या उर्वरित दोन जागा अशा संघांना देण्यात आल्या ज्यांनी अव्वल सहामध्ये स्थान मिळवले नव्हते, परंतु २० ऑक्टोबर २०२४ रोजीच्या [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी |आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]मध्ये त्यानंतरचे सर्वोत्तम मानांकन असलेले संघ होते; हे संघ म्हणजे पाकिस्तान आणि श्रीलंका.<ref name="Qualification">{{Cite web |date=१८ मे २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६: त्यांनी पात्रता कशी मिळवली |title=ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026: HOW THEY QUALIFIED |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-women-s-t20-world-cup-2026-how-they-qualified |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}</ref> उर्वरित चार जागा फेब्रुवारी २०२६ मधील जागतिक पात्रता स्पर्धेद्वारे भरण्यात आल्या: बांगलादेश, आयर्लंड, नेदरलँड्स आणि स्कॉटलंड.<ref>{{cite web |date=२८ जानेवारी २०२६|trans-title= बांगलादेश आणि नेदरलँड्स आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Bangladesh and Netherlands qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/bangladesh-and-netherlands-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}</ref><ref>{{cite web |date=१ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=आयर्लंड आणि स्कॉटलंडने २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Ireland and Scotland qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/ireland-and-scotland-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}</ref> नेदरलँड्सने पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवली.<ref>{{cite news |date=२९ जानेवारी २०२६|trans-title= नेदरलँड्स आणि बांगलादेश महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र|title=Netherlands, Bangladesh qualify for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.espn.com.au/cricket/story/_/id/47753816/bangladesh-netherlands-qualify-2026-women-t20-world-cup |work=[[ईएसपीएन]] |access-date=२८ जुलै २०२६ }}</ref> [[File:2026 Women's T20 World Cup Participating nations.svg|right|thumb|upright=2|alt= २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेतील देशांना दर्शवणारा नकाशा | २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेत सहभागी झालेल्या देशांना अधोरेखित करण्यात आले आहे. {{legend|#0000ff| थेट पात्रता (यजमान, मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ किंवा महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारीद्वारे)}} {{legend|#00ab00| जागतिक पात्रता फेरीद्वारे पात्रता}} {{legend|#ffc900| पात्रता फेरीत सहभाग, परंतु पात्र ठरण्यात अपयश}}]] <section begin="Qtable"/> {| class="wikitable sortable defaultcenter col1left col3left" |+ स्पर्धेसाठी पात्र ठरलेले संघ <ref name="Qualification"/> ! scope=col | पात्रता निश्चित करण्याची पद्धत ! scope=col | संघांची संख्या ! scope=col | संघ ! scope=col |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी]]{{efn|स्पर्धा सुरू होण्यापूर्वी, ११ जून २०२६ रोजीची |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/womens/t20i|trans-title= आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी |title=ICC Women's T20I Team Rankings|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=११ जून २०२६}}</ref>}} |- | यजमान ||style=text-align:center|'''१''' || {{crw|ENG}} ||style=text-align:center| २ |- | rowspan="5" | [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]]<br/><small>(यजमान संघाला वगळून मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ)</small> || rowspan="5" style=text-align:center| '''५''' || {{crw|AUS}} || style=text-align:center| १ |- | {{crw|IND}} || style=text-align:center| ३ |- | {{nobr|{{crw|NZ}}}} || style=text-align:center| ४ |- | {{crw|SA}} || style=text-align:center| ५ |- | {{crw|WIN}} || style=text-align:center| ७ |- | rowspan="2" | [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]] || rowspan="2" style=text-align:center| '''२''' || {{crw|PAK}} || style=text-align:center| ८ |- | {{crw|SL}} || style=text-align:center| ६ |- | rowspan="4" | [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता]] || rowspan="4" style=text-align:center|'''४''' || {{crw|BAN}} || १० |- | {{crw|IRE}} || style=text-align:center| ९ |- | {{crw|NED}} || style=text-align:center| १४ |- | {{crw|SCO}} || style=text-align:center| ११ |- class=sortbottom ! एकूण || १२ || || |} {{notelist}}<section end="Qtable"/> == ठिकाणे == मे २०२५ मध्ये, ईसीबीने विश्वचषकासाठी सात ठिकाणांची निश्चिती केली: [[बर्मिंगहॅम]]मधील [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[ब्रिस्टल]]मधील [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[लीड्स]]मधील [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], लंडनमधील [[लॉर्ड्स]] आणि [[द ओव्हल]], [[मँचेस्टर]]मधील [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]] आणि [[साउथहॅम्प्टन]]मधील [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]. <ref>{{Cite web |trans-title=लॉर्ड्सवर होणार २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचा अंतिम सामना|title=Lord's to host final of ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.ecb.co.uk/news/4256616/seven-venues-for-icc-womens-t20-world-cup-2026-in-england-announced |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]}}</ref><ref>{{Cite web |trans-title= इंग्लंडमधील २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी ठिकाणे आणि महत्त्वाच्या तारखा जाहीर |title=Venues, key dates announced for ICC Women's T20 World Cup 2026 in England |url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-key-dates-announced-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-in-england |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=मे २०२५}}</ref><ref name="faq"/> {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:90%;" ! colspan="4" | इंग्लंडमधील ठिकाणे |- | style="background:#ececec;color:#2C2C2C;vertical-align:middle;" colspan="4" | {{location map+ |England|float=center |width=350 |caption= |alt= २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेच्या यजमान ठिकाणांना चिन्हांकित करणारा इंग्लंडचा नकाशा. |places= {{Location map~ |England |lat=52.46 |long=-1.90 |position=right |label=[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]]}} {{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-2.58 |position=left |label=[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|ब्रिस्टल]]}} {{Location map~ |England |lat=53.82 |long=-1.58 |position=right |label=[[हेडिंग्ले स्टेडियम|हेडिंग्ले]]}} {{Location map~ |England |lat=53.48 |long=-2.25 |position=left |label=[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]]}} {{Location map~ |England |lat=51.53 |long=-0.17 |position=top |label=[[लॉर्ड्स]]}} {{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-0.11 |position=bottom |label=[[द ओव्हल]]}} {{Location map~ |England |lat=50.92 |long=-1.32 |position=left |label=[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]}} }} |- ! [[बर्मिंगहॅम]] ! [[ब्रिस्टल]] ! [[लीड्स]] ! [[लंडन]] |- | [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]] | [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]] | [[हेडिंग्ले स्टेडियम]] | [[लॉर्ड्स]] |- | प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''१७,५००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''१८,३५०''' | प्रेक्षक क्षमता: '''३१,१००''' |- | सामने: '''४''' | सामने: '''६''' | सामने: '''५''' | सामने: '''४ (अंतिम)''' |- | [[File:Edgbaston---close-of-play.jpg|150px|alt=Edgbaston Cricket Ground in ]] | [[File:Bristol County Ground.jpg|150px|alt=Bristol County Ground in ]] | [[File:Headingley Cricket Stadium.jpg|150px|alt=Headingley Cricket Ground in ]] | [[File:Lords-Cricket-Ground-Pavilion-06-08-2017.jpg|150px|alt=Lord's in 2017]] |- ! [[लंडन]] ! [[मँचेस्टर]] ! [[साउथहॅम्प्टन]] |- | [[द ओव्हल]] | [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]] | [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]] |- | प्रेक्षक क्षमता: '''२७,५००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''२६,०००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००''' |- | सामने: '''३ (उपांत्य)''' | सामने: '''५''' | सामने: '''६''' |- | [[File:OCS Stand (Surrey v Yorkshire in foreground).JPG|150px|alt=The Oval in ]] | [[File:Old Trafford Cricket Ground August 2014 (cropped).jpg|150px|alt=Old Trafford Cricket Ground in 2014]] | [[File:Pavilion stands.JPG|150px|alt=Rose Bowl in ]] |} == संघ == {{Main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक संघ}} प्रत्येक संघाला जास्तीत जास्त १५ खेळाडूंचा संघ निवडण्याची मुभा होती आणि त्यांना १ मे २०२६ पर्यंत आपला तात्पुरता संघ आयसीसीकडे सादर करणे आवश्यक होते. संघांना १ जून २०२६ पर्यंत आपल्या संघात बदल करण्याची परवानगी होती. त्यानंतर कोणतेही बदल करण्यासाठी आयसीसीच्या स्पर्धा तांत्रिक समितीची परवानगी घेणे आवश्यक होते.{{cn|date=May 2026}} == सराव सामने == ६ ते १० जून या कालावधीत एकूण १२ सराव सामने खेळले गेले. यात विश्वचषकात सहभागी असलेल्या सर्व १२ संघांचा समावेश होता आणि हे सामने इंग्लंडमधील दोन मैदानांवर ([[डर्बी]] येथील [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)| काउंटी क्रिकेट मैदान]] व लफबरो येथील हॅसलग्रेव्ह मैदान) तसेच वेल्समधील एका मैदानावर ([[कार्डिफ]] येथील [[सोफिया गार्डन्स]]) खेळवण्यात आले.<ref name="WarmV1"/><ref name="WarmV2"/><ref name="WarmSch"/> == सामन्यांचे अधिकारी == २८ मे २०२६ रोजी, आयसीसीने (ICC) स्पर्धेसाठी [[सामनाधिकारी, क्रिकेट|सामनाधिकारी]] आणि [[पंचगिरी |पंच]]ांची यादी जाहीर केली.<ref>{{Cite web |date=२८ मे २०२६ |trans-title=|title=Match officials revealed for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/match-officials-revealed-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=2026-05-28 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}</ref> २१ जून २०२६ रोजी, आजारपणामुळे [[लॉरेन अगेनबॅग]] स्पर्धेतून बाहेर पडल्या आणि त्यांच्या जागी [[सलीमा इम्तियाज]] यांची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web |access-date=२८ जुलै २०२६ |trans-title= आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी 'एमिरेट्स आयसीसी इंटरनॅशनल पॅनेल ऑफ अंपायर्स'मध्ये एजेनबॅग यांच्या जागी इम्तियाज यांची निवड.|title=IMTIAZ REPLACES AGENBAG IN EMIRATES ICC INTERNATIONAL PANEL OF UMPIRES AT ICC WOMEN’S T20 WORLD CUP 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/imtiaz-replaces-agenbag-in-emirates-icc-international-panel-of-umpires-at-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}</ref> ; सामनाधिकारी {{div col|colwidth=15em|content= * {{flagicon|NZ}} [[ट्रुडी अँडरसन]] * {{flagicon|SA}} [[शांड्रे फ्रित्झ]] * {{flagicon|IND}} [[जी.एस. लक्ष्मी]] * {{flagicon|SL}} [[मिशेल परेरा]] }} ; पंच {{div col|colwidth=15em|content= * {{flagicon|SA}} [[लॉरेन अगेनबॅग]] * {{flagicon|NZ}} [[किम कॉटन]] * {{flagicon|ENG}} [[ॲना हॅरिस]] * {{flagicon|PAK}} [[सलीमा इम्तियाझ]] * {{flagicon|BAN}} [[शाथिरा जाकीर]] * {{flagicon|IND}} [[नारायणन जननी]] * {{flagicon|SA}} [[केरिन क्लास्ते]] * {{flagicon|WIN}} [[कँडिस ला बोर्ड]] * {{flagicon|SL}} [[निमाली परेरा]] * {{flagicon|AUS}} [[क्लेर पोलोसॅक]] * {{flagicon|IND}} [[वृंदा राठी]] * {{flagicon|ENG}} [[सु रेडफर्न]] * {{flagicon|AUS}} [[एलोइस शेरिडान]] * {{flagicon|WIN}} [[जॅकलीन विल्यम्स]] * {{flagicon|IND}} [[गायत्री वेणुगोपाळ]] }} ==सराव सामने== {{collapse top|सराव सामने|bg=lightblue}} {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १''' | date = ६ जून २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|SCO}} | team2 = {{crw|NED}} | score1 = १६३/५ (२० षटके) | runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ३३ (२२) | wickets1 = [[सिल्व्हर सीगर्स]] २/१५ (३ षटके) | score2 = १०५ (२० षटके) | runs2 = [[फ्रेडरिक ओव्हरडिक]] २८[[नाबाद|*]] (२४) | wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] ३/२१ (४ षटके) | result = स्कॉटलंड ५८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538607.html धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] | umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री) | toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना २''' | date = ६ जून २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|SA}} | team2 = {{crw|IRE}} | score1 = १३६/८ (१८ षटके) | runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ६५ (३७) | wickets1 = [[अर्लीन केली]] ३/२९ (३ षटके) | score2 = १२० (१७.४ षटके) | runs2 = [[लिआह पॉल]] २९ (२७) | wickets2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ४/२४ (४ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका १५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538608.html धावफलक] | venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]] | umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी १८ षटकांचा करण्यात आला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ३''' | date = ६ जून २०२६ | time = {{UTZ|15:00|+1}} | night = y | team1 = {{crw-rt|PAK}} | team2 = {{crw|SL}} | score1 = १६८/८ (२० षटके) | runs1 = [[फातिमा सना]] ३७ (२६) | wickets1 = [[चेतना विमुक्ती]] ४/३१ (४ षटके) | score2 = १६९/१ (१८.४ षटके) | runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ९४ (५८) | wickets2 = [[फातिमा सना]] १/२० (२ षटके) | result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538609.html धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] | umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[वृंदा राठी]] (भा) | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ४''' | date = ६ जून २०२६ | time = {{UTZ|15:00|+1}} | night = y | team1 = {{crw-rt|NZ}} | team2 = {{crw|BAN}} | score1 = १९३/३ (२० षटके) | runs1 = [[आमेलिया केर]] ५१[[नाबाद|*]] (२८) | wickets1 = [[रितू मोनी]] २/३६ (४ षटके) | score2 = १२५/८ (२० षटके) | runs2 = [[निगार सुलताना]] ३२[[नाबाद|*]] (३३) | wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] ४/१८ (३ षटके) | result = न्यूझीलंड ६८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538610.html धावफलक] | venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]] | umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं) | toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ५''' | date = ८ जून २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|IND}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = १७९/८ (२० षटके) | runs1 = [[भारती फुलमाली]] ५६[[नाबाद|*]] (४०) | wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] ४/२३ (४ षटके) | score2 = १५३/८ (२० षटके) | runs2 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४९ (४४) | wickets2 = [[श्रेयंका पाटील]] ४/३६ (४ षटके) | result = भारत २६ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538611.html धावफलक] | venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] | umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां) | toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ६''' | date = ८ जून २०२६ | time = {{UTZ|15:00|+1}} | night = y | team1 = {{crw-rt|ENG}} | team2 = {{crw|AUS}} | score1 = १५७/६ (२० षटके) | runs1 = [[ॲलिस कॅप्सी]] ४५ (३६) | wickets1 = [[अलाना किंग]] 2/10 (2 षटके) | score2 = 158/5 (18.2 षटके) | runs2 = [[एलिस पेरी]] 64 (44) | wickets2 = [[लॉरेन बेल]] 2/22 (3.2 षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538612.html धावफलक] | venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]] | umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ७''' | date = ९ जून २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|SCO}} | team2 = {{crw|PAK}} | score1 = १९१/५ (२० षटके) | runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ९४ (४३) | wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] १/२३ (३ षटके) | score2 = ६२/५ (९ षटके) | runs2 = [[मुनीबा अली]] २० (२२) | wickets2 = [[रेचल स्लेटर]] २/११ (२ षटके) | result = स्कॉटलंड ४१ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538613.html धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] | umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री) | rain = पावसामुळे पाकिस्तानचा डाव ९ षटकांवरच थांबवण्यात आला; 'डीएलएस' पद्धतीनुसार विजयासाठी आवश्यक धावसंख्या १०४ होती. | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ८''' | date = ९ जून २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|IRE}} | team2 = {{crw|BAN}} | score1 = १४३/९ (२० षटके) | runs1 = [[रेबेका स्टॉकेल]] ३० (२६) | wickets1 = [[संजिदा अक्तेर मेघला]] ३/२६ (४ षटके) | score2 = १३२/६ (२० षटके) | runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] 50 (48) | wickets2 = [[एमी मॅग्वायर]] 4/20 (४ षटके) | result = आयर्लंड ११ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538614.html धावफलक] | venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]] | umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं) | toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{cob}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{२०२६ महिला टी२० विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला टी२० विश्वचषक]] [[वर्ग:२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|*]] t17vv7krcpqsnibte47m2uo5uxorsa8 2697662 2697657 2026-07-29T11:37:49Z Nitin.kunjir 4684 /* सराव सामने */ 2697662 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक | image = | image_size = | fromdate = १२ जून | todate = ५ जुलै २०२६ | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = गट फेरी आणि [[बाद फेरी]] | host = इंग्लंड आणि वेल्स | champions = {{crw|AUS}} | runner up = {{crw|ENG}} | count = ७ | player of the series = {{criconw|AUS}} [[बेथ मूनी]] | most runs = {{criconw|ENG}} [[डॅनी वायाट-हॉज]] | most wickets = {{criconw|IND}} [[श्री चरणी]] | participants = १२ | matches = ३३ | website = {{URL|https://t20worldcup.com/}} | previous_year = २०२४ युएई | previous_tournament = २०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक | next_year = २०२८ पाकिस्तान | next_tournament = २०२८ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक }} '''२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक''' ही [[आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक|महिला टी२० विश्वचषकाची]] दहावी स्पर्धा होती, जी [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाद्वारे आयोजित केली गेली.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-set-to-host-2025-women-s-world-cup-1326281 |trans-title=भारत २०२५ महिला एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन करणार.|title=India set to host 2025 Women's ODI World Cup |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२७ जानेवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद इंग्लंड भूषवणार.|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=२७ जानेवारी २०२६}}</ref> इंग्लंडने यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये पहिल्या स्पर्धेचे आयोजन केले होते. एकूण बारा संघांनी सात ठिकाणी ३३ सामन्यांमध्ये स्पर्धा केली. सहभागी संघांची संख्या दहावरून बारा करण्यात आली होती.<ref>{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=पुढील चक्रात तीन उपखंडीय देश आयसीसी स्पर्धांचे आयोजन करणार आहेत.|title=Three sub-continent countries set to host ICC events in next cycle |url=https://www.icc-cricket.com/news/three-sub-continent-countries-set-to-host-icc-events-in-next-cycle |access-date=२७ जानेवारी २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> यामध्ये यजमान देश, २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ, [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी|आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]त आधीच पात्र न ठरलेले दोन सर्वोच्च मानांकित संघ आणि [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|पात्रता फेरी]]तून निश्चित झालेले इतर चार संघ यांचा समावेश होता. [[नेदरलँड्स राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेदरलँड्सने]] पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली. [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]] हा गतविजेता संघ होता, परंतु तो गटवार फेरीतच स्पर्धेतून बाहेर पडला. अंतिम सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियाने]] [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|इंग्लंडचा]] ७ गडी राखून पराभव केला आणि विक्रमी सातव्यांदा विजेतेपद पटकावले. आफ्रिका, आशिया, युरोप आणि ओशनिया या खंडांमधून आपापल्या गटात वरचे स्थान मिळवणारे संघ—अनुक्रमे [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]], [[भारतीय महिला क्रिकेट संघ|भारत]], ग्रेट ब्रिटन (इंग्लंडच्या जागी) आणि ऑस्ट्रेलिया—यांनी [[२०२८ उन्हाळी ऑलिम्पिक]]<nowiki/>मधील क्रिकेट स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.[१] == पार्श्वभूमी == [[आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]] ही [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]द्वारे (आयसीसी) आयोजित केली जाणारी, [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिलांच्या 'आंतरराष्ट्रीय टी२०]]' (WT20I) प्रकारातील द्वैवार्षिक जागतिक [[महिला क्रिकेट]] स्पर्धा आहे. ही स्पर्धा सर्वप्रथम [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये इंग्लंडमध्ये खेळवली गेली आणि २०२६ ची स्पर्धा ही तिची दहावी आवृत्ती असेल.<ref>{{Cite web |last=नळवाला|first=अली असगर|date=२१ ऑक्टोबर २०२४ |trans-title=महिला टी२० विश्वचषक विजेते: ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचे वर्चस्व अद्वितीय, न्यूझीलंड विद्यमान विजेते - संपूर्ण यादी|title=Women's T20 World Cup winners: Australian cricket team's dominance unmatched, New Zealand reigning champions - full list |url=https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |website=ऑलिंपिक्स.कॉम |access-date=१५ जून २०२६ |archive-date=२४ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260124133504/https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |url-status=live}}</ref> [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२४]] मध्ये संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये झालेल्या नवव्या आवृत्तीत १० संघांनी सहभाग घेतला होता आणि अंतिम सामन्यात [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]चा पराभव करून [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंडने]] ही स्पर्धा जिंकली.<ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/132124/amelia-kerr-delivers-new-zealands-first-ever-world-cup-title |trans-title=अमेलिया केरने मिळवून दिले न्यूझीलंडला त्यांचे पहिलेवहिले विश्वचषक विजेतेपद.|title=Amelia Kerr delivers New Zealand's first-ever World Cup title |publisher=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=१५ जून २०२६ }}</ref> === यजमानाची निवड === जुलै २०२२ मध्ये, २०२४-२०२७ या कालावधीसाठीच्या आयसीसी महिला स्पर्धा यजमानपदाच्या कार्यक्रमाचा भाग म्हणून, आयसीसीने २०२६ ची महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा इंग्लंडमध्ये खेळवली जाईल अशी घोषणा केली. [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाने (ECB) यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये या स्पर्धेच्या पहिल्या स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले होते.<ref>{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=२०२७ पर्यंतच्या आयसीसी महिलांच्या जागतिक स्पर्धांच्या यजमानपदांची घोषणा|title=Hosts for ICC Women's global events until 2027 announced |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/hosts-for-icc-womens-global-events-until-2027-announced |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१५ जून २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=इंग्लंड २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद भूषवणार|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=१५ जून २०२६}}</ref> === स्वरूप === पात्र ठरलेले १२ संघ प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांमध्ये विभागले गेले आहेत. गट फेरीमध्ये, प्रत्येक संघ आपल्या गटातील इतर सर्व संघांविरुद्ध '[[साखळी सामने|साखळी]]' पद्धतीने एकदा सामना खेळेल. प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ बाद फेरीसाठी पात्र ठरतील; या फेरीत दोन उपांत्य सामने होतील आणि त्यातील विजेते संघ अंतिम सामन्यात आमनेसामने येतील.<ref name="Guide">{{Cite web |date=१७ एप्रिल २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्पर्धेची माहिती|title=Women's T20 World Cup 2026: Tournament Explainer |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/women-s-t20-world-cup-tournament-explainer |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref><ref name="26wt20wc-pc"/><ref name="faq">{{Cite web |date=११ जून २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्वरूप, संघ, पावसाचे नियम आणि बरेच काही - वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|title=Women's T20 World Cup 2026 FAQs: the format, teams, rain rules, and more |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-faqs-the-format-teams-rain-rules-and-more-1540193 |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}</ref> === वेळापत्रक === २०२५-२०२९ च्या आयसीसी महिला 'फ्युचर टूर्स प्रोग्राम' (भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम) अंतर्गत, ही स्पर्धा जून-जुलै २०२६ मध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित होते.<ref name="FTP">{{cite journal |trans-title=२०२५–२०२९ आयसीसी महिला एफटीपी (FTP)|title=2025–2029 ICC Women's FTP |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |date=४ नोव्हेंबर २०२४ |journal=आयसीसी महिला फ्युचर टूर्स प्रोग्राम| publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |volume=2}}</ref> आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी स्पर्धेचे वेळापत्रक जाहीर केले, ज्यानुसार ही स्पर्धा १२ जून ते ५ जुलै २०२६ या कालावधीत होणार आहे. यामध्ये सहभागी संघ इंग्लंडमधील सात मैदानांवर एकूण ३३ सामने खेळतील.<ref name="Fixtures">{{cite web|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ चे संपूर्ण वेळापत्रक जाहीर|title=Full fixtures for ICC Women's T20 World Cup 2026 unveiled |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/full-fixtures-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-unveiled |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२४ फेब्रुवारी २०२६ }}</ref> १० जुलै २०२५ रोजी आयसीसीने घोषणा केली की, सराव सामने (वॉर्म-अप सामने) इंग्लंडमधील दोन आणि वेल्समधील एका मैदानावर खेळवले जातील.<ref name="WarmV1">{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-venues-confirmed-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ साठी सराव सामन्यांची ठिकाणे निश्चित|title=Warm-up venues confirmed for ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=१० जुलै २०२५ |access-date=१५ जून २०२६ }}</ref><ref name="WarmV2">{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4307622/cardiff-derby-and-loughborough-to-host-warmup-games-ahead-of-icc-womens-t20-world-cup-2026 |trans-title=कार्डिफ, डर्बी आणि लफबरो येथे २०२६ च्या आयसीसी महिला टी२० विश्वचषकापूर्वीचे सराव सामने होणार आहेत.|title=Cardiff, Derby and Loughborough to host warm-up games ahead of ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] |date=१० जुलै २०२५ |access-date=१५ जून २०२६}}</ref> सराव सामन्यांची संपूर्ण यादी १३ मे २०२६ रोजी जाहीर करण्यात आली.<ref name="WarmSch">{{Cite web |date=2026-05-13 |trans-title=महिला टी२० विश्वचषकाला ३० दिवस बाकी असताना सराव सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर|title=Warm-up fixtures out with 30 days to Women's T20 World Cup |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-fixtures-out-with-30-days-to-women-s-t20-world-cup |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref> === बक्षीसाची रक्कम === आयसीसीने या स्पर्धेसाठी ८.७६ दशलक्ष डॉलर्सची बक्षीस रक्कम निश्चित केली आहे, जी २०२४ च्या तुलनेत १० टक्क्यांनी अधिक आहे. विजेत्या संघाला किमान २.३४ दशलक्ष डॉलर्स दिले जातील; तसेच, उपांत्य फेरी आणि अंतिम सामना वगळता, प्रत्येक संघास त्यांनी जिंकलेल्या प्रत्येक सामन्यासाठी अतिरिक्त ३१,१५४ डॉलर्स मिळतील. <ref>{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६ |trans-title=महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा|title=Record prize money pot announced for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/record-prize-money-pot-announced-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६ |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या ट्रॉफी टूरची सुरुवात; आयसीसीकडून विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा.|title=ICC ANNOUNCES RECORD PRIZE MONEY POT AS ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026 TROPHY TOUR GETS UNDERWAY |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-announces-record-prize-money-pot-as-icc-women-s-t20-world-cup-2026-trophy-tour-gets-underway |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref><ref name="faq"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" |+ स्पर्धेसाठी बक्षीस रकमेचे वाटप<ref>{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६|trans-title=आयसीसीने महिला टी-२० विश्वचषकासाठी एकूण बक्षीस रक्कम १० टक्क्यांनी वाढवली.|title=ICC increases total prize pool for Women's T20 World Cup by 10% |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-increases-total-prize-pool-for-women-s-t20-world-cup-2026-by-10-1531825 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}</ref> ! rowspan="2" scope=col | स्थान ! rowspan="2" scope=col | संघ ! colspan="2" scope=colgroup | रक्कम |- ! scope=col | प्रत्येक संघास ! scope=col | एकूण |- | align=left | विजेते || {{center|१}} || $२.३४ दशलक्ष|| $२.३४ दशलक्ष |- | align=left | उपविजेते || {{center|१}} || $१.१७ दशलक्ष || $१.१७ दशलक्ष |- | align=left | उपांत्य फेरीतील संघ || {{center|२}} || $६७५,००० || $१.१५ दशलक्ष |- | align=left | सहभाग शुल्क || {{center|१२}} || $२४७,५०० || $२.९७ दशलक्ष |- | align=left | सामना विजेते|| {{center|३०}} || $३१,१५४ || $९३४,६२० |- class=sortbottom ! align=left | एकूण || {{center|१२}} || colspan="2" | $८.७६ दशलक्ष |} == पात्रता == {{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता}} यजमान संघ इंग्लंड,<ref>{{Cite web |date=27 July 2022 |trans-title= इंग्लंड आणि वेल्स २०२६ महिला टी२० विश्वचषकाचे यजमानपद भूषवणार आहेत, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीतर्फे जाहीर |title=England & Wales to host 2026 Women's T20 World Cup reveals International Cricket Council |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/62312192.amp |access-date=२८ जुलै २०२६ |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |language=en}}</ref> तसेच २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ — ऑस्ट्रेलिया, भारत, न्यू झीलंड, दक्षिण आफ्रिका आणि वेस्ट इंडीज — यांनी २०२६ च्या स्पर्धेसाठी थेट पात्रता मिळवली. थेट पात्रतेच्या उर्वरित दोन जागा अशा संघांना देण्यात आल्या ज्यांनी अव्वल सहामध्ये स्थान मिळवले नव्हते, परंतु २० ऑक्टोबर २०२४ रोजीच्या [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी |आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]मध्ये त्यानंतरचे सर्वोत्तम मानांकन असलेले संघ होते; हे संघ म्हणजे पाकिस्तान आणि श्रीलंका.<ref name="Qualification">{{Cite web |date=१८ मे २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६: त्यांनी पात्रता कशी मिळवली |title=ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026: HOW THEY QUALIFIED |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-women-s-t20-world-cup-2026-how-they-qualified |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}</ref> उर्वरित चार जागा फेब्रुवारी २०२६ मधील जागतिक पात्रता स्पर्धेद्वारे भरण्यात आल्या: बांगलादेश, आयर्लंड, नेदरलँड्स आणि स्कॉटलंड.<ref>{{cite web |date=२८ जानेवारी २०२६|trans-title= बांगलादेश आणि नेदरलँड्स आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Bangladesh and Netherlands qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/bangladesh-and-netherlands-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}</ref><ref>{{cite web |date=१ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=आयर्लंड आणि स्कॉटलंडने २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Ireland and Scotland qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/ireland-and-scotland-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}</ref> नेदरलँड्सने पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवली.<ref>{{cite news |date=२९ जानेवारी २०२६|trans-title= नेदरलँड्स आणि बांगलादेश महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र|title=Netherlands, Bangladesh qualify for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.espn.com.au/cricket/story/_/id/47753816/bangladesh-netherlands-qualify-2026-women-t20-world-cup |work=[[ईएसपीएन]] |access-date=२८ जुलै २०२६ }}</ref> [[File:2026 Women's T20 World Cup Participating nations.svg|right|thumb|upright=2|alt= २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेतील देशांना दर्शवणारा नकाशा | २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेत सहभागी झालेल्या देशांना अधोरेखित करण्यात आले आहे. {{legend|#0000ff| थेट पात्रता (यजमान, मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ किंवा महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारीद्वारे)}} {{legend|#00ab00| जागतिक पात्रता फेरीद्वारे पात्रता}} {{legend|#ffc900| पात्रता फेरीत सहभाग, परंतु पात्र ठरण्यात अपयश}}]] <section begin="Qtable"/> {| class="wikitable sortable defaultcenter col1left col3left" |+ स्पर्धेसाठी पात्र ठरलेले संघ <ref name="Qualification"/> ! scope=col | पात्रता निश्चित करण्याची पद्धत ! scope=col | संघांची संख्या ! scope=col | संघ ! scope=col |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी]]{{efn|स्पर्धा सुरू होण्यापूर्वी, ११ जून २०२६ रोजीची |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/womens/t20i|trans-title= आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी |title=ICC Women's T20I Team Rankings|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=११ जून २०२६}}</ref>}} |- | यजमान ||style=text-align:center|'''१''' || {{crw|ENG}} ||style=text-align:center| २ |- | rowspan="5" | [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]]<br/><small>(यजमान संघाला वगळून मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ)</small> || rowspan="5" style=text-align:center| '''५''' || {{crw|AUS}} || style=text-align:center| १ |- | {{crw|IND}} || style=text-align:center| ३ |- | {{nobr|{{crw|NZ}}}} || style=text-align:center| ४ |- | {{crw|SA}} || style=text-align:center| ५ |- | {{crw|WIN}} || style=text-align:center| ७ |- | rowspan="2" | [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]] || rowspan="2" style=text-align:center| '''२''' || {{crw|PAK}} || style=text-align:center| ८ |- | {{crw|SL}} || style=text-align:center| ६ |- | rowspan="4" | [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता]] || rowspan="4" style=text-align:center|'''४''' || {{crw|BAN}} || १० |- | {{crw|IRE}} || style=text-align:center| ९ |- | {{crw|NED}} || style=text-align:center| १४ |- | {{crw|SCO}} || style=text-align:center| ११ |- class=sortbottom ! एकूण || १२ || || |} {{notelist}}<section end="Qtable"/> == ठिकाणे == मे २०२५ मध्ये, ईसीबीने विश्वचषकासाठी सात ठिकाणांची निश्चिती केली: [[बर्मिंगहॅम]]मधील [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[ब्रिस्टल]]मधील [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[लीड्स]]मधील [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], लंडनमधील [[लॉर्ड्स]] आणि [[द ओव्हल]], [[मँचेस्टर]]मधील [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]] आणि [[साउथहॅम्प्टन]]मधील [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]. <ref>{{Cite web |trans-title=लॉर्ड्सवर होणार २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचा अंतिम सामना|title=Lord's to host final of ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.ecb.co.uk/news/4256616/seven-venues-for-icc-womens-t20-world-cup-2026-in-england-announced |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]}}</ref><ref>{{Cite web |trans-title= इंग्लंडमधील २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी ठिकाणे आणि महत्त्वाच्या तारखा जाहीर |title=Venues, key dates announced for ICC Women's T20 World Cup 2026 in England |url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-key-dates-announced-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-in-england |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=मे २०२५}}</ref><ref name="faq"/> {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:90%;" ! colspan="4" | इंग्लंडमधील ठिकाणे |- | style="background:#ececec;color:#2C2C2C;vertical-align:middle;" colspan="4" | {{location map+ |England|float=center |width=350 |caption= |alt= २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेच्या यजमान ठिकाणांना चिन्हांकित करणारा इंग्लंडचा नकाशा. |places= {{Location map~ |England |lat=52.46 |long=-1.90 |position=right |label=[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]]}} {{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-2.58 |position=left |label=[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|ब्रिस्टल]]}} {{Location map~ |England |lat=53.82 |long=-1.58 |position=right |label=[[हेडिंग्ले स्टेडियम|हेडिंग्ले]]}} {{Location map~ |England |lat=53.48 |long=-2.25 |position=left |label=[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]]}} {{Location map~ |England |lat=51.53 |long=-0.17 |position=top |label=[[लॉर्ड्स]]}} {{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-0.11 |position=bottom |label=[[द ओव्हल]]}} {{Location map~ |England |lat=50.92 |long=-1.32 |position=left |label=[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]}} }} |- ! [[बर्मिंगहॅम]] ! [[ब्रिस्टल]] ! [[लीड्स]] ! [[लंडन]] |- | [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]] | [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]] | [[हेडिंग्ले स्टेडियम]] | [[लॉर्ड्स]] |- | प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''१७,५००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''१८,३५०''' | प्रेक्षक क्षमता: '''३१,१००''' |- | सामने: '''४''' | सामने: '''६''' | सामने: '''५''' | सामने: '''४ (अंतिम)''' |- | [[File:Edgbaston---close-of-play.jpg|150px|alt=Edgbaston Cricket Ground in ]] | [[File:Bristol County Ground.jpg|150px|alt=Bristol County Ground in ]] | [[File:Headingley Cricket Stadium.jpg|150px|alt=Headingley Cricket Ground in ]] | [[File:Lords-Cricket-Ground-Pavilion-06-08-2017.jpg|150px|alt=Lord's in 2017]] |- ! [[लंडन]] ! [[मँचेस्टर]] ! [[साउथहॅम्प्टन]] |- | [[द ओव्हल]] | [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]] | [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]] |- | प्रेक्षक क्षमता: '''२७,५००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''२६,०००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००''' |- | सामने: '''३ (उपांत्य)''' | सामने: '''५''' | सामने: '''६''' |- | [[File:OCS Stand (Surrey v Yorkshire in foreground).JPG|150px|alt=The Oval in ]] | [[File:Old Trafford Cricket Ground August 2014 (cropped).jpg|150px|alt=Old Trafford Cricket Ground in 2014]] | [[File:Pavilion stands.JPG|150px|alt=Rose Bowl in ]] |} == संघ == {{Main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक संघ}} प्रत्येक संघाला जास्तीत जास्त १५ खेळाडूंचा संघ निवडण्याची मुभा होती आणि त्यांना १ मे २०२६ पर्यंत आपला तात्पुरता संघ आयसीसीकडे सादर करणे आवश्यक होते. संघांना १ जून २०२६ पर्यंत आपल्या संघात बदल करण्याची परवानगी होती. त्यानंतर कोणतेही बदल करण्यासाठी आयसीसीच्या स्पर्धा तांत्रिक समितीची परवानगी घेणे आवश्यक होते.{{cn|date=May 2026}} == सराव सामने == ६ ते १० जून या कालावधीत एकूण १२ सराव सामने खेळले गेले. यात विश्वचषकात सहभागी असलेल्या सर्व १२ संघांचा समावेश होता आणि हे सामने इंग्लंडमधील दोन मैदानांवर ([[डर्बी]] येथील [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)| काउंटी क्रिकेट मैदान]] व लफबरो येथील हॅसलग्रेव्ह मैदान) तसेच वेल्समधील एका मैदानावर ([[कार्डिफ]] येथील [[सोफिया गार्डन्स]]) खेळवण्यात आले.<ref name="WarmV1"/><ref name="WarmV2"/><ref name="WarmSch"/> == सामन्यांचे अधिकारी == २८ मे २०२६ रोजी, आयसीसीने (ICC) स्पर्धेसाठी [[सामनाधिकारी, क्रिकेट|सामनाधिकारी]] आणि [[पंचगिरी |पंच]]ांची यादी जाहीर केली.<ref>{{Cite web |date=२८ मे २०२६ |trans-title=|title=Match officials revealed for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/match-officials-revealed-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=2026-05-28 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}</ref> २१ जून २०२६ रोजी, आजारपणामुळे [[लॉरेन अगेनबॅग]] स्पर्धेतून बाहेर पडल्या आणि त्यांच्या जागी [[सलीमा इम्तियाज]] यांची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web |access-date=२८ जुलै २०२६ |trans-title= आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी 'एमिरेट्स आयसीसी इंटरनॅशनल पॅनेल ऑफ अंपायर्स'मध्ये एजेनबॅग यांच्या जागी इम्तियाज यांची निवड.|title=IMTIAZ REPLACES AGENBAG IN EMIRATES ICC INTERNATIONAL PANEL OF UMPIRES AT ICC WOMEN’S T20 WORLD CUP 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/imtiaz-replaces-agenbag-in-emirates-icc-international-panel-of-umpires-at-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}</ref> ; सामनाधिकारी {{div col|colwidth=15em|content= * {{flagicon|NZ}} [[ट्रुडी अँडरसन]] * {{flagicon|SA}} [[शांड्रे फ्रित्झ]] * {{flagicon|IND}} [[जी.एस. लक्ष्मी]] * {{flagicon|SL}} [[मिशेल परेरा]] }} ; पंच {{div col|colwidth=15em|content= * {{flagicon|SA}} [[लॉरेन अगेनबॅग]] * {{flagicon|NZ}} [[किम कॉटन]] * {{flagicon|ENG}} [[ॲना हॅरिस]] * {{flagicon|PAK}} [[सलीमा इम्तियाझ]] * {{flagicon|BAN}} [[शाथिरा जाकीर]] * {{flagicon|IND}} [[नारायणन जननी]] * {{flagicon|SA}} [[केरिन क्लास्ते]] * {{flagicon|WIN}} [[कँडिस ला बोर्ड]] * {{flagicon|SL}} [[निमाली परेरा]] * {{flagicon|AUS}} [[क्लेर पोलोसॅक]] * {{flagicon|IND}} [[वृंदा राठी]] * {{flagicon|ENG}} [[सु रेडफर्न]] * {{flagicon|AUS}} [[एलोइस शेरिडान]] * {{flagicon|WIN}} [[जॅकलीन विल्यम्स]] * {{flagicon|IND}} [[गायत्री वेणुगोपाळ]] }} ==सराव सामने== {{collapse top|सराव सामने|bg=lightblue}} {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १''' | date = ६ जून २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|SCO}} | team2 = {{crw|NED}} | score1 = १६३/५ (२० षटके) | runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ३३ (२२) | wickets1 = [[सिल्व्हर सीगर्स]] २/१५ (३ षटके) | score2 = १०५ (२० षटके) | runs2 = [[फ्रेडरिक ओव्हरडिक]] २८[[नाबाद|*]] (२४) | wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] ३/२१ (४ षटके) | result = स्कॉटलंड ५८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538607.html धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] | umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री) | toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना २''' | date = ६ जून २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|SA}} | team2 = {{crw|IRE}} | score1 = १३६/८ (१८ षटके) | runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ६५ (३७) | wickets1 = [[अर्लीन केली]] ३/२९ (३ षटके) | score2 = १२० (१७.४ षटके) | runs2 = [[लिआह पॉल]] २९ (२७) | wickets2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ४/२४ (४ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका १५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538608.html धावफलक] | venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]] | umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी १८ षटकांचा करण्यात आला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ३''' | date = ६ जून २०२६ | time = {{UTZ|15:00|+1}} | night = y | team1 = {{crw-rt|PAK}} | team2 = {{crw|SL}} | score1 = १६८/८ (२० षटके) | runs1 = [[फातिमा सना]] ३७ (२६) | wickets1 = [[चेतना विमुक्ती]] ४/३१ (४ षटके) | score2 = १६९/१ (१८.४ षटके) | runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ९४ (५८) | wickets2 = [[फातिमा सना]] १/२० (२ षटके) | result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538609.html धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] | umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[वृंदा राठी]] (भा) | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ४''' | date = ६ जून २०२६ | time = {{UTZ|15:00|+1}} | night = y | team1 = {{crw-rt|NZ}} | team2 = {{crw|BAN}} | score1 = १९३/३ (२० षटके) | runs1 = [[आमेलिया केर]] ५१[[नाबाद|*]] (२८) | wickets1 = [[रितू मोनी]] २/३६ (४ षटके) | score2 = १२५/८ (२० षटके) | runs2 = [[निगार सुलताना]] ३२[[नाबाद|*]] (३३) | wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] ४/१८ (३ षटके) | result = न्यूझीलंड ६८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538610.html धावफलक] | venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]] | umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं) | toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ५''' | date = ८ जून २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|IND}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = १७९/८ (२० षटके) | runs1 = [[भारती फुलमाली]] ५६[[नाबाद|*]] (४०) | wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] ४/२३ (४ षटके) | score2 = १५३/८ (२० षटके) | runs2 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४९ (४४) | wickets2 = [[श्रेयंका पाटील]] ४/३६ (४ षटके) | result = भारत २६ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538611.html धावफलक] | venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] | umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां) | toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ६''' | date = ८ जून २०२६ | time = {{UTZ|15:00|+1}} | night = y | team1 = {{crw-rt|ENG}} | team2 = {{crw|AUS}} | score1 = १५७/६ (२० षटके) | runs1 = [[ॲलिस कॅप्सी]] ४५ (३६) | wickets1 = [[अलाना किंग]] 2/10 (2 षटके) | score2 = 158/5 (18.2 षटके) | runs2 = [[एलिस पेरी]] 64 (44) | wickets2 = [[लॉरेन बेल]] 2/22 (3.2 षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538612.html धावफलक] | venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]] | umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ७''' | date = ९ जून २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|SCO}} | team2 = {{crw|PAK}} | score1 = १९१/५ (२० षटके) | runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ९४ (४३) | wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] १/२३ (३ षटके) | score2 = ६२/५ (९ षटके) | runs2 = [[मुनीबा अली]] २० (२२) | wickets2 = [[रेचल स्लेटर]] २/११ (२ षटके) | result = स्कॉटलंड ४१ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538613.html धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] | umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री) | rain = पावसामुळे पाकिस्तानचा डाव ९ षटकांवरच थांबवण्यात आला; 'डीएलएस' पद्धतीनुसार विजयासाठी आवश्यक धावसंख्या १०४ होती. | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ८''' | date = ९ जून २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|IRE}} | team2 = {{crw|BAN}} | score1 = १४३/९ (२० षटके) | runs1 = [[रेबेका स्टॉकेल]] ३० (२६) | wickets1 = [[संजिदा अक्तेर मेघला]] ३/२६ (४ षटके) | score2 = १३२/६ (२० षटके) | runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] 50 (48) | wickets2 = [[एमी मॅग्वायर]] 4/20 (४ षटके) | result = आयर्लंड ११ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538614.html धावफलक] | venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]] | umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं) | toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना 9''' | date = ९ जून २०२६ | time = १५:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|NED}} | team2 = {{crw|SL}} | score1 = १४३/६ (२० षटके) | runs1 = [[हेदर सीगर्स]] ४८ (३२) | wickets1 = [[मल्की मदारा]] १/१२ (३ षटके) | score2 = १४६/३ (१९.१ षटके) | runs2 = [[हंसिमा करुणरत्ने]] ५०[[नाबाद|*]] (४१) | wickets2 = मिर्थे व्हान डेन राड १/१५ (३ षटके) | result = श्रीलंका ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538615.html धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] | umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) | toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १०''' | date = ९ जून २०२६ | time = १५:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|SA}} | team2 = {{crw|NZ}} | score1 = १८३/५ (२० षटके) | runs1 = [[क्लोई ट्रायॉन]] ६१ (२६) | wickets1 = [[सोफी डिव्हाइन]] २/१६ (३ षटके) | score2 = १८६/५ (१९.४ षटके) | runs2 = [[आमेलिया केर]] ६१ (३२) | wickets2 = [[अयाबाँगा खाका]] ४/४२ (३.४ षटके) | result = न्यू झीलंड ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538616.html धावफलक] | venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]] | umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा) | toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ११''' | date =१० जून २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|ENG}} | team2 = {{crw|IND}} | score1 = १७१/६ (२० षटके) | runs1 = [[एमी जोन्स]] ६४ (४५) | wickets1 = [[श्रेयंका पाटील]] २/२९ (४ षटके) | score2 = १६६ (१९.५ षटके) | runs2 = [[रिचा घोष]] ६८ (३६) | wickets2 = [[लिन्से स्मिथ]] ३/४२ (३.५ षटके) | result = इंग्लंड ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538617.html धावफलक] | venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]] | umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[किम कॉटन]] (न्यू) | toss =भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १२''' | date = १० जून २०२६ | time = १५:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|WIN}} | team2 = {{crw|AUS}} | score1 = १३१ (२० षटके) | runs1 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४६ (३८) | wickets1 = [[ॲशली गार्डनर]] २/१७ (३ षटके) | score2 = १३२/४ (१५ षटके) | runs2 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] ७७[[नाबाद|*]] (४८) | wickets2 = [[कियाना जोसेफ]] १/६ (२ षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538618.html धावफलक] | venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[केरिन क्लास्ते]] (द) | toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} {{cob}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{२०२६ महिला टी२० विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला टी२० विश्वचषक]] [[वर्ग:२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|*]] grifpuoxt9j3nl61u76m3ssdqy2idj4 2697663 2697662 2026-07-29T11:38:22Z Nitin.kunjir 4684 /* सराव सामने */ 2697663 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक | image = | image_size = | fromdate = १२ जून | todate = ५ जुलै २०२६ | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = गट फेरी आणि [[बाद फेरी]] | host = इंग्लंड आणि वेल्स | champions = {{crw|AUS}} | runner up = {{crw|ENG}} | count = ७ | player of the series = {{criconw|AUS}} [[बेथ मूनी]] | most runs = {{criconw|ENG}} [[डॅनी वायाट-हॉज]] | most wickets = {{criconw|IND}} [[श्री चरणी]] | participants = १२ | matches = ३३ | website = {{URL|https://t20worldcup.com/}} | previous_year = २०२४ युएई | previous_tournament = २०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक | next_year = २०२८ पाकिस्तान | next_tournament = २०२८ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक }} '''२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक''' ही [[आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक|महिला टी२० विश्वचषकाची]] दहावी स्पर्धा होती, जी [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाद्वारे आयोजित केली गेली.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-set-to-host-2025-women-s-world-cup-1326281 |trans-title=भारत २०२५ महिला एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन करणार.|title=India set to host 2025 Women's ODI World Cup |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२७ जानेवारी २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद इंग्लंड भूषवणार.|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=२७ जानेवारी २०२६}}</ref> इंग्लंडने यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये पहिल्या स्पर्धेचे आयोजन केले होते. एकूण बारा संघांनी सात ठिकाणी ३३ सामन्यांमध्ये स्पर्धा केली. सहभागी संघांची संख्या दहावरून बारा करण्यात आली होती.<ref>{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=पुढील चक्रात तीन उपखंडीय देश आयसीसी स्पर्धांचे आयोजन करणार आहेत.|title=Three sub-continent countries set to host ICC events in next cycle |url=https://www.icc-cricket.com/news/three-sub-continent-countries-set-to-host-icc-events-in-next-cycle |access-date=२७ जानेवारी २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> यामध्ये यजमान देश, २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ, [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी|आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]त आधीच पात्र न ठरलेले दोन सर्वोच्च मानांकित संघ आणि [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|पात्रता फेरी]]तून निश्चित झालेले इतर चार संघ यांचा समावेश होता. [[नेदरलँड्स राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेदरलँड्सने]] पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली. [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]] हा गतविजेता संघ होता, परंतु तो गटवार फेरीतच स्पर्धेतून बाहेर पडला. अंतिम सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियाने]] [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|इंग्लंडचा]] ७ गडी राखून पराभव केला आणि विक्रमी सातव्यांदा विजेतेपद पटकावले. आफ्रिका, आशिया, युरोप आणि ओशनिया या खंडांमधून आपापल्या गटात वरचे स्थान मिळवणारे संघ—अनुक्रमे [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]], [[भारतीय महिला क्रिकेट संघ|भारत]], ग्रेट ब्रिटन (इंग्लंडच्या जागी) आणि ऑस्ट्रेलिया—यांनी [[२०२८ उन्हाळी ऑलिम्पिक]]<nowiki/>मधील क्रिकेट स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.[१] == पार्श्वभूमी == [[आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]] ही [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]द्वारे (आयसीसी) आयोजित केली जाणारी, [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिलांच्या 'आंतरराष्ट्रीय टी२०]]' (WT20I) प्रकारातील द्वैवार्षिक जागतिक [[महिला क्रिकेट]] स्पर्धा आहे. ही स्पर्धा सर्वप्रथम [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये इंग्लंडमध्ये खेळवली गेली आणि २०२६ ची स्पर्धा ही तिची दहावी आवृत्ती असेल.<ref>{{Cite web |last=नळवाला|first=अली असगर|date=२१ ऑक्टोबर २०२४ |trans-title=महिला टी२० विश्वचषक विजेते: ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचे वर्चस्व अद्वितीय, न्यूझीलंड विद्यमान विजेते - संपूर्ण यादी|title=Women's T20 World Cup winners: Australian cricket team's dominance unmatched, New Zealand reigning champions - full list |url=https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |website=ऑलिंपिक्स.कॉम |access-date=१५ जून २०२६ |archive-date=२४ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260124133504/https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |url-status=live}}</ref> [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२४]] मध्ये संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये झालेल्या नवव्या आवृत्तीत १० संघांनी सहभाग घेतला होता आणि अंतिम सामन्यात [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]चा पराभव करून [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंडने]] ही स्पर्धा जिंकली.<ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/132124/amelia-kerr-delivers-new-zealands-first-ever-world-cup-title |trans-title=अमेलिया केरने मिळवून दिले न्यूझीलंडला त्यांचे पहिलेवहिले विश्वचषक विजेतेपद.|title=Amelia Kerr delivers New Zealand's first-ever World Cup title |publisher=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=१५ जून २०२६ }}</ref> === यजमानाची निवड === जुलै २०२२ मध्ये, २०२४-२०२७ या कालावधीसाठीच्या आयसीसी महिला स्पर्धा यजमानपदाच्या कार्यक्रमाचा भाग म्हणून, आयसीसीने २०२६ ची महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा इंग्लंडमध्ये खेळवली जाईल अशी घोषणा केली. [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाने (ECB) यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये या स्पर्धेच्या पहिल्या स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले होते.<ref>{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=२०२७ पर्यंतच्या आयसीसी महिलांच्या जागतिक स्पर्धांच्या यजमानपदांची घोषणा|title=Hosts for ICC Women's global events until 2027 announced |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/hosts-for-icc-womens-global-events-until-2027-announced |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१५ जून २०२६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=इंग्लंड २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद भूषवणार|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=१५ जून २०२६}}</ref> === स्वरूप === पात्र ठरलेले १२ संघ प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांमध्ये विभागले गेले आहेत. गट फेरीमध्ये, प्रत्येक संघ आपल्या गटातील इतर सर्व संघांविरुद्ध '[[साखळी सामने|साखळी]]' पद्धतीने एकदा सामना खेळेल. प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ बाद फेरीसाठी पात्र ठरतील; या फेरीत दोन उपांत्य सामने होतील आणि त्यातील विजेते संघ अंतिम सामन्यात आमनेसामने येतील.<ref name="Guide">{{Cite web |date=१७ एप्रिल २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्पर्धेची माहिती|title=Women's T20 World Cup 2026: Tournament Explainer |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/women-s-t20-world-cup-tournament-explainer |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref><ref name="26wt20wc-pc"/><ref name="faq">{{Cite web |date=११ जून २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्वरूप, संघ, पावसाचे नियम आणि बरेच काही - वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|title=Women's T20 World Cup 2026 FAQs: the format, teams, rain rules, and more |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-faqs-the-format-teams-rain-rules-and-more-1540193 |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}</ref> === वेळापत्रक === २०२५-२०२९ च्या आयसीसी महिला 'फ्युचर टूर्स प्रोग्राम' (भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम) अंतर्गत, ही स्पर्धा जून-जुलै २०२६ मध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित होते.<ref name="FTP">{{cite journal |trans-title=२०२५–२०२९ आयसीसी महिला एफटीपी (FTP)|title=2025–2029 ICC Women's FTP |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |date=४ नोव्हेंबर २०२४ |journal=आयसीसी महिला फ्युचर टूर्स प्रोग्राम| publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |volume=2}}</ref> आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी स्पर्धेचे वेळापत्रक जाहीर केले, ज्यानुसार ही स्पर्धा १२ जून ते ५ जुलै २०२६ या कालावधीत होणार आहे. यामध्ये सहभागी संघ इंग्लंडमधील सात मैदानांवर एकूण ३३ सामने खेळतील.<ref name="Fixtures">{{cite web|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ चे संपूर्ण वेळापत्रक जाहीर|title=Full fixtures for ICC Women's T20 World Cup 2026 unveiled |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/full-fixtures-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-unveiled |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२४ फेब्रुवारी २०२६ }}</ref> १० जुलै २०२५ रोजी आयसीसीने घोषणा केली की, सराव सामने (वॉर्म-अप सामने) इंग्लंडमधील दोन आणि वेल्समधील एका मैदानावर खेळवले जातील.<ref name="WarmV1">{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-venues-confirmed-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ साठी सराव सामन्यांची ठिकाणे निश्चित|title=Warm-up venues confirmed for ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=१० जुलै २०२५ |access-date=१५ जून २०२६ }}</ref><ref name="WarmV2">{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4307622/cardiff-derby-and-loughborough-to-host-warmup-games-ahead-of-icc-womens-t20-world-cup-2026 |trans-title=कार्डिफ, डर्बी आणि लफबरो येथे २०२६ च्या आयसीसी महिला टी२० विश्वचषकापूर्वीचे सराव सामने होणार आहेत.|title=Cardiff, Derby and Loughborough to host warm-up games ahead of ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] |date=१० जुलै २०२५ |access-date=१५ जून २०२६}}</ref> सराव सामन्यांची संपूर्ण यादी १३ मे २०२६ रोजी जाहीर करण्यात आली.<ref name="WarmSch">{{Cite web |date=2026-05-13 |trans-title=महिला टी२० विश्वचषकाला ३० दिवस बाकी असताना सराव सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर|title=Warm-up fixtures out with 30 days to Women's T20 World Cup |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-fixtures-out-with-30-days-to-women-s-t20-world-cup |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref> === बक्षीसाची रक्कम === आयसीसीने या स्पर्धेसाठी ८.७६ दशलक्ष डॉलर्सची बक्षीस रक्कम निश्चित केली आहे, जी २०२४ च्या तुलनेत १० टक्क्यांनी अधिक आहे. विजेत्या संघाला किमान २.३४ दशलक्ष डॉलर्स दिले जातील; तसेच, उपांत्य फेरी आणि अंतिम सामना वगळता, प्रत्येक संघास त्यांनी जिंकलेल्या प्रत्येक सामन्यासाठी अतिरिक्त ३१,१५४ डॉलर्स मिळतील. <ref>{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६ |trans-title=महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा|title=Record prize money pot announced for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/record-prize-money-pot-announced-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६ |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या ट्रॉफी टूरची सुरुवात; आयसीसीकडून विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा.|title=ICC ANNOUNCES RECORD PRIZE MONEY POT AS ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026 TROPHY TOUR GETS UNDERWAY |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-announces-record-prize-money-pot-as-icc-women-s-t20-world-cup-2026-trophy-tour-gets-underway |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}</ref><ref name="faq"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" |+ स्पर्धेसाठी बक्षीस रकमेचे वाटप<ref>{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६|trans-title=आयसीसीने महिला टी-२० विश्वचषकासाठी एकूण बक्षीस रक्कम १० टक्क्यांनी वाढवली.|title=ICC increases total prize pool for Women's T20 World Cup by 10% |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-increases-total-prize-pool-for-women-s-t20-world-cup-2026-by-10-1531825 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}</ref> ! rowspan="2" scope=col | स्थान ! rowspan="2" scope=col | संघ ! colspan="2" scope=colgroup | रक्कम |- ! scope=col | प्रत्येक संघास ! scope=col | एकूण |- | align=left | विजेते || {{center|१}} || $२.३४ दशलक्ष|| $२.३४ दशलक्ष |- | align=left | उपविजेते || {{center|१}} || $१.१७ दशलक्ष || $१.१७ दशलक्ष |- | align=left | उपांत्य फेरीतील संघ || {{center|२}} || $६७५,००० || $१.१५ दशलक्ष |- | align=left | सहभाग शुल्क || {{center|१२}} || $२४७,५०० || $२.९७ दशलक्ष |- | align=left | सामना विजेते|| {{center|३०}} || $३१,१५४ || $९३४,६२० |- class=sortbottom ! align=left | एकूण || {{center|१२}} || colspan="2" | $८.७६ दशलक्ष |} == पात्रता == {{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता}} यजमान संघ इंग्लंड,<ref>{{Cite web |date=27 July 2022 |trans-title= इंग्लंड आणि वेल्स २०२६ महिला टी२० विश्वचषकाचे यजमानपद भूषवणार आहेत, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीतर्फे जाहीर |title=England & Wales to host 2026 Women's T20 World Cup reveals International Cricket Council |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/62312192.amp |access-date=२८ जुलै २०२६ |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |language=en}}</ref> तसेच २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ — ऑस्ट्रेलिया, भारत, न्यू झीलंड, दक्षिण आफ्रिका आणि वेस्ट इंडीज — यांनी २०२६ च्या स्पर्धेसाठी थेट पात्रता मिळवली. थेट पात्रतेच्या उर्वरित दोन जागा अशा संघांना देण्यात आल्या ज्यांनी अव्वल सहामध्ये स्थान मिळवले नव्हते, परंतु २० ऑक्टोबर २०२४ रोजीच्या [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी |आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]मध्ये त्यानंतरचे सर्वोत्तम मानांकन असलेले संघ होते; हे संघ म्हणजे पाकिस्तान आणि श्रीलंका.<ref name="Qualification">{{Cite web |date=१८ मे २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६: त्यांनी पात्रता कशी मिळवली |title=ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026: HOW THEY QUALIFIED |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-women-s-t20-world-cup-2026-how-they-qualified |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}</ref> उर्वरित चार जागा फेब्रुवारी २०२६ मधील जागतिक पात्रता स्पर्धेद्वारे भरण्यात आल्या: बांगलादेश, आयर्लंड, नेदरलँड्स आणि स्कॉटलंड.<ref>{{cite web |date=२८ जानेवारी २०२६|trans-title= बांगलादेश आणि नेदरलँड्स आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Bangladesh and Netherlands qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/bangladesh-and-netherlands-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}</ref><ref>{{cite web |date=१ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=आयर्लंड आणि स्कॉटलंडने २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Ireland and Scotland qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/ireland-and-scotland-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}</ref> नेदरलँड्सने पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवली.<ref>{{cite news |date=२९ जानेवारी २०२६|trans-title= नेदरलँड्स आणि बांगलादेश महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र|title=Netherlands, Bangladesh qualify for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.espn.com.au/cricket/story/_/id/47753816/bangladesh-netherlands-qualify-2026-women-t20-world-cup |work=[[ईएसपीएन]] |access-date=२८ जुलै २०२६ }}</ref> [[File:2026 Women's T20 World Cup Participating nations.svg|right|thumb|upright=2|alt= २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेतील देशांना दर्शवणारा नकाशा | २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेत सहभागी झालेल्या देशांना अधोरेखित करण्यात आले आहे. {{legend|#0000ff| थेट पात्रता (यजमान, मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ किंवा महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारीद्वारे)}} {{legend|#00ab00| जागतिक पात्रता फेरीद्वारे पात्रता}} {{legend|#ffc900| पात्रता फेरीत सहभाग, परंतु पात्र ठरण्यात अपयश}}]] <section begin="Qtable"/> {| class="wikitable sortable defaultcenter col1left col3left" |+ स्पर्धेसाठी पात्र ठरलेले संघ <ref name="Qualification"/> ! scope=col | पात्रता निश्चित करण्याची पद्धत ! scope=col | संघांची संख्या ! scope=col | संघ ! scope=col |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी]]{{efn|स्पर्धा सुरू होण्यापूर्वी, ११ जून २०२६ रोजीची |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/womens/t20i|trans-title= आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी |title=ICC Women's T20I Team Rankings|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=११ जून २०२६}}</ref>}} |- | यजमान ||style=text-align:center|'''१''' || {{crw|ENG}} ||style=text-align:center| २ |- | rowspan="5" | [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]]<br/><small>(यजमान संघाला वगळून मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ)</small> || rowspan="5" style=text-align:center| '''५''' || {{crw|AUS}} || style=text-align:center| १ |- | {{crw|IND}} || style=text-align:center| ३ |- | {{nobr|{{crw|NZ}}}} || style=text-align:center| ४ |- | {{crw|SA}} || style=text-align:center| ५ |- | {{crw|WIN}} || style=text-align:center| ७ |- | rowspan="2" | [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]] || rowspan="2" style=text-align:center| '''२''' || {{crw|PAK}} || style=text-align:center| ८ |- | {{crw|SL}} || style=text-align:center| ६ |- | rowspan="4" | [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता]] || rowspan="4" style=text-align:center|'''४''' || {{crw|BAN}} || १० |- | {{crw|IRE}} || style=text-align:center| ९ |- | {{crw|NED}} || style=text-align:center| १४ |- | {{crw|SCO}} || style=text-align:center| ११ |- class=sortbottom ! एकूण || १२ || || |} {{notelist}}<section end="Qtable"/> == ठिकाणे == मे २०२५ मध्ये, ईसीबीने विश्वचषकासाठी सात ठिकाणांची निश्चिती केली: [[बर्मिंगहॅम]]मधील [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[ब्रिस्टल]]मधील [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[लीड्स]]मधील [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], लंडनमधील [[लॉर्ड्स]] आणि [[द ओव्हल]], [[मँचेस्टर]]मधील [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]] आणि [[साउथहॅम्प्टन]]मधील [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]. <ref>{{Cite web |trans-title=लॉर्ड्सवर होणार २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचा अंतिम सामना|title=Lord's to host final of ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.ecb.co.uk/news/4256616/seven-venues-for-icc-womens-t20-world-cup-2026-in-england-announced |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]}}</ref><ref>{{Cite web |trans-title= इंग्लंडमधील २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी ठिकाणे आणि महत्त्वाच्या तारखा जाहीर |title=Venues, key dates announced for ICC Women's T20 World Cup 2026 in England |url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-key-dates-announced-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-in-england |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=मे २०२५}}</ref><ref name="faq"/> {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:90%;" ! colspan="4" | इंग्लंडमधील ठिकाणे |- | style="background:#ececec;color:#2C2C2C;vertical-align:middle;" colspan="4" | {{location map+ |England|float=center |width=350 |caption= |alt= २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेच्या यजमान ठिकाणांना चिन्हांकित करणारा इंग्लंडचा नकाशा. |places= {{Location map~ |England |lat=52.46 |long=-1.90 |position=right |label=[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]]}} {{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-2.58 |position=left |label=[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|ब्रिस्टल]]}} {{Location map~ |England |lat=53.82 |long=-1.58 |position=right |label=[[हेडिंग्ले स्टेडियम|हेडिंग्ले]]}} {{Location map~ |England |lat=53.48 |long=-2.25 |position=left |label=[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]]}} {{Location map~ |England |lat=51.53 |long=-0.17 |position=top |label=[[लॉर्ड्स]]}} {{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-0.11 |position=bottom |label=[[द ओव्हल]]}} {{Location map~ |England |lat=50.92 |long=-1.32 |position=left |label=[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]}} }} |- ! [[बर्मिंगहॅम]] ! [[ब्रिस्टल]] ! [[लीड्स]] ! [[लंडन]] |- | [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]] | [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]] | [[हेडिंग्ले स्टेडियम]] | [[लॉर्ड्स]] |- | प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''१७,५००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''१८,३५०''' | प्रेक्षक क्षमता: '''३१,१००''' |- | सामने: '''४''' | सामने: '''६''' | सामने: '''५''' | सामने: '''४ (अंतिम)''' |- | [[File:Edgbaston---close-of-play.jpg|150px|alt=Edgbaston Cricket Ground in ]] | [[File:Bristol County Ground.jpg|150px|alt=Bristol County Ground in ]] | [[File:Headingley Cricket Stadium.jpg|150px|alt=Headingley Cricket Ground in ]] | [[File:Lords-Cricket-Ground-Pavilion-06-08-2017.jpg|150px|alt=Lord's in 2017]] |- ! [[लंडन]] ! [[मँचेस्टर]] ! [[साउथहॅम्प्टन]] |- | [[द ओव्हल]] | [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]] | [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]] |- | प्रेक्षक क्षमता: '''२७,५००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''२६,०००''' | प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००''' |- | सामने: '''३ (उपांत्य)''' | सामने: '''५''' | सामने: '''६''' |- | [[File:OCS Stand (Surrey v Yorkshire in foreground).JPG|150px|alt=The Oval in ]] | [[File:Old Trafford Cricket Ground August 2014 (cropped).jpg|150px|alt=Old Trafford Cricket Ground in 2014]] | [[File:Pavilion stands.JPG|150px|alt=Rose Bowl in ]] |} == संघ == {{Main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक संघ}} प्रत्येक संघाला जास्तीत जास्त १५ खेळाडूंचा संघ निवडण्याची मुभा होती आणि त्यांना १ मे २०२६ पर्यंत आपला तात्पुरता संघ आयसीसीकडे सादर करणे आवश्यक होते. संघांना १ जून २०२६ पर्यंत आपल्या संघात बदल करण्याची परवानगी होती. त्यानंतर कोणतेही बदल करण्यासाठी आयसीसीच्या स्पर्धा तांत्रिक समितीची परवानगी घेणे आवश्यक होते.{{cn|date=May 2026}} == सराव सामने == ६ ते १० जून या कालावधीत एकूण १२ सराव सामने खेळले गेले. यात विश्वचषकात सहभागी असलेल्या सर्व १२ संघांचा समावेश होता आणि हे सामने इंग्लंडमधील दोन मैदानांवर ([[डर्बी]] येथील [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)| काउंटी क्रिकेट मैदान]] व लफबरो येथील हॅसलग्रेव्ह मैदान) तसेच वेल्समधील एका मैदानावर ([[कार्डिफ]] येथील [[सोफिया गार्डन्स]]) खेळवण्यात आले.<ref name="WarmV1"/><ref name="WarmV2"/><ref name="WarmSch"/> == सामन्यांचे अधिकारी == २८ मे २०२६ रोजी, आयसीसीने (ICC) स्पर्धेसाठी [[सामनाधिकारी, क्रिकेट|सामनाधिकारी]] आणि [[पंचगिरी |पंच]]ांची यादी जाहीर केली.<ref>{{Cite web |date=२८ मे २०२६ |trans-title=|title=Match officials revealed for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/match-officials-revealed-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=2026-05-28 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}</ref> २१ जून २०२६ रोजी, आजारपणामुळे [[लॉरेन अगेनबॅग]] स्पर्धेतून बाहेर पडल्या आणि त्यांच्या जागी [[सलीमा इम्तियाज]] यांची निवड करण्यात आली.<ref>{{cite web |access-date=२८ जुलै २०२६ |trans-title= आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी 'एमिरेट्स आयसीसी इंटरनॅशनल पॅनेल ऑफ अंपायर्स'मध्ये एजेनबॅग यांच्या जागी इम्तियाज यांची निवड.|title=IMTIAZ REPLACES AGENBAG IN EMIRATES ICC INTERNATIONAL PANEL OF UMPIRES AT ICC WOMEN’S T20 WORLD CUP 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/imtiaz-replaces-agenbag-in-emirates-icc-international-panel-of-umpires-at-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}</ref> ; सामनाधिकारी {{div col|colwidth=15em|content= * {{flagicon|NZ}} [[ट्रुडी अँडरसन]] * {{flagicon|SA}} [[शांड्रे फ्रित्झ]] * {{flagicon|IND}} [[जी.एस. लक्ष्मी]] * {{flagicon|SL}} [[मिशेल परेरा]] }} ; पंच {{div col|colwidth=15em|content= * {{flagicon|SA}} [[लॉरेन अगेनबॅग]] * {{flagicon|NZ}} [[किम कॉटन]] * {{flagicon|ENG}} [[ॲना हॅरिस]] * {{flagicon|PAK}} [[सलीमा इम्तियाझ]] * {{flagicon|BAN}} [[शाथिरा जाकीर]] * {{flagicon|IND}} [[नारायणन जननी]] * {{flagicon|SA}} [[केरिन क्लास्ते]] * {{flagicon|WIN}} [[कँडिस ला बोर्ड]] * {{flagicon|SL}} [[निमाली परेरा]] * {{flagicon|AUS}} [[क्लेर पोलोसॅक]] * {{flagicon|IND}} [[वृंदा राठी]] * {{flagicon|ENG}} [[सु रेडफर्न]] * {{flagicon|AUS}} [[एलोइस शेरिडान]] * {{flagicon|WIN}} [[जॅकलीन विल्यम्स]] * {{flagicon|IND}} [[गायत्री वेणुगोपाळ]] }} ==सराव सामने== {{collapse top|सराव सामने|bg=lightblue}} {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १''' | date = ६ जून २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|SCO}} | team2 = {{crw|NED}} | score1 = १६३/५ (२० षटके) | runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ३३ (२२) | wickets1 = [[सिल्व्हर सीगर्स]] २/१५ (३ षटके) | score2 = १०५ (२० षटके) | runs2 = [[फ्रेडरिक ओव्हरडिक]] २८[[नाबाद|*]] (२४) | wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] ३/२१ (४ षटके) | result = स्कॉटलंड ५८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538607.html धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] | umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री) | toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना २''' | date = ६ जून २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|SA}} | team2 = {{crw|IRE}} | score1 = १३६/८ (१८ षटके) | runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ६५ (३७) | wickets1 = [[अर्लीन केली]] ३/२९ (३ षटके) | score2 = १२० (१७.४ षटके) | runs2 = [[लिआह पॉल]] २९ (२७) | wickets2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ४/२४ (४ षटके) | result = दक्षिण आफ्रिका १५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538608.html धावफलक] | venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]] | umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी १८ षटकांचा करण्यात आला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ३''' | date = ६ जून २०२६ | time = १५:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|PAK}} | team2 = {{crw|SL}} | score1 = १६८/८ (२० षटके) | runs1 = [[फातिमा सना]] ३७ (२६) | wickets1 = [[चेतना विमुक्ती]] ४/३१ (४ षटके) | score2 = १६९/१ (१८.४ षटके) | runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ९४ (५८) | wickets2 = [[फातिमा सना]] १/२० (२ षटके) | result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538609.html धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] | umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[वृंदा राठी]] (भा) | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ४''' | date = ६ जून २०२६ | time = १५:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|NZ}} | team2 = {{crw|BAN}} | score1 = १९३/३ (२० षटके) | runs1 = [[आमेलिया केर]] ५१[[नाबाद|*]] (२८) | wickets1 = [[रितू मोनी]] २/३६ (४ षटके) | score2 = १२५/८ (२० षटके) | runs2 = [[निगार सुलताना]] ३२[[नाबाद|*]] (३३) | wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] ४/१८ (३ षटके) | result = न्यूझीलंड ६८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538610.html धावफलक] | venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]] | umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं) | toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ५''' | date = ८ जून २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|IND}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = १७९/८ (२० षटके) | runs1 = [[भारती फुलमाली]] ५६[[नाबाद|*]] (४०) | wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] ४/२३ (४ षटके) | score2 = १५३/८ (२० षटके) | runs2 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४९ (४४) | wickets2 = [[श्रेयंका पाटील]] ४/३६ (४ षटके) | result = भारत २६ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538611.html धावफलक] | venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] | umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां) | toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ६''' | date = ८ जून २०२६ | time = १५:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|ENG}} | team2 = {{crw|AUS}} | score1 = १५७/६ (२० षटके) | runs1 = [[ॲलिस कॅप्सी]] ४५ (३६) | wickets1 = [[अलाना किंग]] 2/10 (2 षटके) | score2 = 158/5 (18.2 षटके) | runs2 = [[एलिस पेरी]] 64 (44) | wickets2 = [[लॉरेन बेल]] 2/22 (3.2 षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538612.html धावफलक] | venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]] | umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे) | toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ७''' | date = ९ जून २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|SCO}} | team2 = {{crw|PAK}} | score1 = १९१/५ (२० षटके) | runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ९४ (४३) | wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] १/२३ (३ षटके) | score2 = ६२/५ (९ षटके) | runs2 = [[मुनीबा अली]] २० (२२) | wickets2 = [[रेचल स्लेटर]] २/११ (२ षटके) | result = स्कॉटलंड ४१ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538613.html धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] | umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री) | rain = पावसामुळे पाकिस्तानचा डाव ९ षटकांवरच थांबवण्यात आला; 'डीएलएस' पद्धतीनुसार विजयासाठी आवश्यक धावसंख्या १०४ होती. | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ८''' | date = ९ जून २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|IRE}} | team2 = {{crw|BAN}} | score1 = १४३/९ (२० षटके) | runs1 = [[रेबेका स्टॉकेल]] ३० (२६) | wickets1 = [[संजिदा अक्तेर मेघला]] ३/२६ (४ षटके) | score2 = १३२/६ (२० षटके) | runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] 50 (48) | wickets2 = [[एमी मॅग्वायर]] 4/20 (४ षटके) | result = आयर्लंड ११ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538614.html धावफलक] | venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]] | umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं) | toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना 9''' | date = ९ जून २०२६ | time = १५:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|NED}} | team2 = {{crw|SL}} | score1 = १४३/६ (२० षटके) | runs1 = [[हेदर सीगर्स]] ४८ (३२) | wickets1 = [[मल्की मदारा]] १/१२ (३ षटके) | score2 = १४६/३ (१९.१ षटके) | runs2 = [[हंसिमा करुणरत्ने]] ५०[[नाबाद|*]] (४१) | wickets2 = मिर्थे व्हान डेन राड १/१५ (३ षटके) | result = श्रीलंका ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538615.html धावफलक] | venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]] | umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) | toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १०''' | date = ९ जून २०२६ | time = १५:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|SA}} | team2 = {{crw|NZ}} | score1 = १८३/५ (२० षटके) | runs1 = [[क्लोई ट्रायॉन]] ६१ (२६) | wickets1 = [[सोफी डिव्हाइन]] २/१६ (३ षटके) | score2 = १८६/५ (१९.४ षटके) | runs2 = [[आमेलिया केर]] ६१ (३२) | wickets2 = [[अयाबाँगा खाका]] ४/४२ (३.४ षटके) | result = न्यू झीलंड ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538616.html धावफलक] | venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]] | umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा) | toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना ११''' | date =१० जून २०२६ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|ENG}} | team2 = {{crw|IND}} | score1 = १७१/६ (२० षटके) | runs1 = [[एमी जोन्स]] ६४ (४५) | wickets1 = [[श्रेयंका पाटील]] २/२९ (४ षटके) | score2 = १६६ (१९.५ षटके) | runs2 = [[रिचा घोष]] ६८ (३६) | wickets2 = [[लिन्से स्मिथ]] ३/४२ (३.५ षटके) | result = इंग्लंड ५ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538617.html धावफलक] | venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]] | umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[किम कॉटन]] (न्यू) | toss =भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ---- {{Single-innings cricket match | round = '''सराव सामना १२''' | date = १० जून २०२६ | time = १५:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|WIN}} | team2 = {{crw|AUS}} | score1 = १३१ (२० षटके) | runs1 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४६ (३८) | wickets1 = [[ॲशली गार्डनर]] २/१७ (३ षटके) | score2 = १३२/४ (१५ षटके) | runs2 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] ७७[[नाबाद|*]] (४८) | wickets2 = [[कियाना जोसेफ]] १/६ (२ षटके) | result = ऑस्ट्रेलिया ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538618.html धावफलक] | venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]] | umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[केरिन क्लास्ते]] (द) | toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} {{cob}} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} {{२०२६ महिला टी२० विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}} [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला टी२० विश्वचषक]] [[वर्ग:२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|*]] lkwpm8g28n35ixb9gm4awzy9t1kuql1 0 378547 2697597 2676673 2026-07-29T03:24:48Z CommonsDelinker 685 मूळ स्रोतातून हे चित्र काढले गेल्यामुळे मराठी विकिपीडियावरुनही ते काढण्यात येत आहे. 2697597 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = संगीत देवबाभळी | settlement_type = [[संगीत नाटक]] | image_skyline = | image_caption = संगीत देवबाभळीचे पोस्टर | blank1_name = लेखक | blank1_info = [[प्राजक्त देशमुख]] | blank2_name = दिग्दर्शक | blank2_info = [[प्राजक्त देशमुख]] | blank3_name = संगीत | blank3_info = आनंद ओक | blank4_name = निर्माता | blank4_info = कविता मच्छिंद्र कांबळी | blank5_name = निर्मिती | blank5_info = [[भद्रकाली प्रॉडक्शन]] | blank6_name = भाषा | blank6_info = मराठी }} '''संगीत देवबाभळी''' हे आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील एक विक्रमी संगीत नाटक आहे. हे नाटक [[संत तुकाराम]] यांच्या जीवनातील काही प्रसंगांवर आधारित असून त्यांच्या पत्नी '''आवली''' आणि '''[[रखुमाई]]''' यांच्या कथानकावर केंद्रित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> <ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref>या नाटकाचे ८००<ref>{{Cite web | url = https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/entertainment-drama/marathi-natak-sangeet-devbabhali-review-in-detail/articleshow/123074391.cms | title = संगीत देवबाभळी नाटकाचा सविस्तर आढावा | website = महाराष्ट्र टाइम्स | language = mr }}</ref>पेक्षा अधिक प्रयोग सादर झाले असून त्यापैकी १६० पेक्षा जास्त प्रयोग आगाऊ हाऊसफुल ठरले आहेत. या नाटकाला एकूण ४४<ref>{{Cite web | url = https://marathi.abplive.com/news/maharashtra/abp-majha-katta-sangeet-devbabhali-team-on-majha-katta-know-the-musical-journey-consisting-of-old-and-new-abhangas-1157118 | title = संगीत देवबाभळी टीमचा प्रवास : एबीपी माझा कट्टा | website = ABP माझा | language = mr }}</ref> पुरस्कार प्राप्त झाले असून आधुनिक मराठी रंगभूमीवरील सर्वाधिक यशस्वी आणि विक्रमी नाटकांपैकी एक म्हणून याची नोंद केली जाते. == कथासार == हे नाटक संत तुकाराम आणि त्यांच्या पत्नी आवली यांच्या जीवनावर आधारित आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> संत तुकाराम हे भगवान विठोबाचे अत्यंत निष्ठावान भक्त होते आणि ते सतत भजन-कीर्तनात रममाण असत. त्यामुळे ते जगाच्या व्यवहारापासून दूर राहत असत. एका दिवशी आवली त्यांना शोधत असताना तिच्या पायाला काटा लागतो आणि ती बेशुद्ध पडते. काही वेळानंतर ती आपल्या घरी शुद्धीवर येते, जिथे तिला एक अनोळखी स्त्री मदत करताना दिसते. ती स्त्री स्वतःला "लखुबाई" असे सांगते, परंतु प्रत्यक्षात ती भगवान विठोबाची पत्नी रखुमाई असते. या घटनेमुळे रखुमाईच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, विठोबा एका सामान्य स्त्रीच्या पायाला स्पर्श का करतात? नाटकात या प्रश्नाचे उत्तर आणि आवली-लखुबाई यांच्यातील नाते सुंदरपणे उलगडले जाते. == निर्मिती == या नाटकाचे लेखन व दिग्दर्शन प्राजक्त देशमुख यांनी केले आहे.<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali |url=https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ |website=MyRangabhoomi |access-date=30 March 2026 }}</ref> संगीत आनंद ओक यांनी दिले असून नेपथ्य प्रवीण मुळ्ये यांनी साकारले आहे. प्रकाशयोजना प्रफुल्ल दीक्षित यांनी केली आहे. निर्मिती कविता मच्छिंद्र कांबळी यांनी केली आहे. हे नाटक पारंपरिक अभंग आणि आधुनिक सादरीकरण यांचा संगम साधणारे आहे, ज्यामुळे प्रेक्षकांना एक आध्यात्मिक आणि भावनिक अनुभव मिळतो. == कलाकार == * शुभांगी सदावर्ते — आवली<ref>{{cite web |title=Sangeet Devbabhali: A heart-wrenching tale of Avali and Lakhubai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/sangeet-devbabhali-a-heart-wrenching-tale-of-avali-and-lakhubai/articleshow/64884686.cms |website=The Times of India |access-date=30 March 2026 }}</ref> * मानसी जोशी — लखुबाई == प्रतिसाद == == पुरस्कार == == संदर्भ == == बाह्य दुवे == [https://myrangabhoomi.com/natak/sangeet-devbabhali/ अधिकृत माहिती] [https://www.facebook.com/watch/?v=1836610140385068 संगीत देवबाभळी – भद्रकाली प्रॉडक्शन्स (फेसबुक व्हिडिओ)] [https://www.instagram.com/p/DWZOObYglnf/ संगीत देवबाभळी – अधिकृत इंस्टाग्राम पोस्ट] [[वर्ग:मराठी नाटकांची यादी]] suoriksg3gfo8ugfosb2k08tiv8qbd5 0 378753 2697610 2681155 2026-07-29T04:11:13Z अभय नातू 206 /* उल्लेखनीय माजी विद्यार्थी */ 2697610 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''सेंट्रल बक्स हायस्कूल - वेस्ट''' तथा '''सी बी वेस्ट''' ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[पेनसिल्व्हेनिया]] राज्यातील [[डोईल्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)|डॉइल्सटाउन]] शहरात असलेली एक [[सरकारी शाळा|सार्वजनिक]] शाळा आहे. येथे इयत्ता नववी ते बारावी पर्यंतचे विद्यार्थी शिक्षण घेतात.<ref>{{Cite web |title=Realign & Redefine: Grade Realignment |url=https://www.cbsd.org/our-district/realign-redefine-grade-realignment |access-date=2026-01-24 |website=www.cbsd.org |language=en-US}}</ref>). ही शाळा [[सेंट्रल बक्स स्कूल डिस्ट्रिक्ट|सेंट्रल बक्स शालेय क्षेत्राचा]] एक भाग आहे. २०२४-२०२५ या शैक्षणिक वर्षात सी बी वेस्टमध्ये एकूण १,३९१ विद्यार्थी होते आणि [[विद्यार्थी-शिक्षक गुणोत्तर]] १४.०० इतके होते.<ref>{{Cite web |title=Search for Public Schools - Central Bucks HS-West (420531001043) |url=https://nces.ed.gov/ccd/schoolsearch/school_detail.asp?Search=1&DistrictID=4205310&ID=420531001043 |access-date=2026-01-24 |website=nces.ed.gov}}</ref> एकूण विद्यार्थ्यांपैकी ५१.५% मुले आणि ४८.५% मुली होत्या. शाळेतील १७.७% विद्यार्थी [[आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल]] घटकातील होते, १७.३% विद्यार्थी [[विशेष शिक्षण|विशेष शिक्षण कार्यक्रमात]] सहभागी होते आणि २.५% विद्यार्थी बिगर-इंग्लिश मातृभाषा असणारे होते.<ref>{{Cite web |title=School Fast Facts - Central Bucks HS-West - Future Ready PA Index |url=https://futurereadypa.org/School/FastFacts?id=103237029146074172253017056035034147200057220195 |access-date=January 23, 2026 |website=futurereadypa.org}}</ref> {| class="wikitable" |+ विद्यार्थी लोकसंख्येची वांशिकता (२०२४-२०२५)<ref>{{Cite web |title=Search for Public Schools - Central Bucks HS-West (420531001043) |url=https://nces.ed.gov/ccd/schoolsearch/school_detail.asp?Search=1&DistrictID=4205310&ID=420531001043 |access-date=2026-01-24 |website=nces.ed.gov}}</ref> ! गट !! विद्यार्थ्यांची संख्या !! टक्केवारी |- | [[मूळचे अमेरिकन लोक|मूळचे अमेरिकन]] किंवा [[मूळचे अलास्की लोक]] || १ || ०.०७% |- | [[अमेरिकेतील आशियाई लोक|एशियन]] || १०१ || ७.२६% |- | [[आफ्रिकन अमेरिकन]] || ११ || ०.७९% |- | [[हिस्पॅनिक]] || १०८ || ७.७६% |- | [[मूळचे हवाईयन लोक|मूळचे हवाईयन]] किंवा इतर [[पॅसिफिक द्वीपवासी]] || ० || ०% |- | [[अमेरिकेतील श्वेतवर्णीय लोक|श्वेतवर्णीय]] || १,१२१ || ८०.५९% |- | दोन किंवा अधिक वंशाचे || ४९ || ३.५२% |} [[यु.एस. न्यूझ अँड वर्ल्ड रिपोर्ट|यु.एस. न्यूझ अँड वर्ल्ड रिपोर्ट]] या नियतकालिकानुसार सध्या सी बी वेस्ट हे पेनसिल्व्हेनियामधील ४३ व्या क्रमांकाचे सर्वोत्तम उच्च माध्यमिक विद्यालय आहे.<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Central Bucks High School-West |url=https://www.usnews.com/education/best-high-schools/pennsylvania/districts/central-bucks-school-district/central-bucks-high-school-west-16857 |access-date=2026-01-23 |website=U.S. News & World Report}}</ref> लिंडेल डेव्हिस हे शाळेचे सध्याचे प्राचार्य आहेत.<ref>{{Cite web |title=Information / Administrative Team |url=https://cbwest.cbsd.org/our-school/information/administrative-team |access-date=2026-01-23 |website=Central Bucks School District |language=en}}</ref> == उल्लेखनीय माजी विद्यार्थी == {{div col|colwidth=22em|rules=yes}} * [[लिसा बेलकास्ट्रो|लिसा बेलकास्ट्रो]], राजकारणी, मेरीलँडच्या माजी प्रतिनिधी<ref>{{Cite web |date=2020-09-29 |title=Alumni Feature: Lisa Belcastro is a Voice of Hope |url=https://rockathletics.com/news/2020/9/29/field-hockey-alumni-feature-lisa-belcastro-lends-a-voice-of-hope.aspx |access-date=2026-01-24 |website=Slippery Rock University Athletics |language=en}}</ref> * [[वेयेस ब्लड|वेयेस ब्लड]], गायिका<ref name=":1">{{Cite web |date=2015-01-10 |title=THERE WILL BE BLOOD: Q&A w/ Natalie Mering |url=http://www.phawker.com/2015/01/10/there-will-be-blood-qa-w-natalie-mering/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220116095138/https://www.phawker.com/2015/01/10/there-will-be-blood-qa-w-natalie-mering/ |archive-date=2022-01-16 |access-date=2021-01-24 |website=PHAWKER.COM}}</ref> * [[फ्रँक केस (अमेरिकन फुटबॉल)|फ्रँक केस]], [[कॅन्सस सिटी चीफ्स]] कडील माजी [[नॅशनल फुटबॉल लीग|एन एफ एल]] खेळाडू<ref>{{Cite web|title=Frank Case Stats|url=https://www.pro-football-reference.com/players/C/CaseFr20.htm|website=Pro-Football-Reference.com|access-date=2026-01-24|language=en}}</ref> * [[जो कॉन्टी|जो कॉन्टी]], पेनसिल्व्हेनिया राज्याचे माजी प्रतिनिधी<ref>{{cite web |title=Joseph Conti - Pennsylvania Senate Library |url=https://www.library.pasen.gov/people/member-biography?id=4466 |website=Senate Library |access-date=January 23, 2026}}</ref> * [[रँडी कुथबर्ट|रँडी कुथबर्ट]], [[पिट्सबर्ग स्टीलर्स]] कडील माजी [[नॅशनल फुटबॉल लीग|एन एफ एल]] खेळाडू<ref>{{Cite web|title=Randy Cuthbert Stats|url=https://www.pro-football-reference.com/players/C/CuthRa20.htm|website=Pro-Football-Reference.com|access-date=2026-01-24|language=en}}</ref> * [[फ्रेड एफ. फील्डिंग|फ्रेड एफ. फील्डिंग]], माजी [[व्हाईट हाऊस समुपदेशक]] * [[स्कॉट ग्रीन (अमेरिकन फुटबॉल अधिकारी)|स्कॉट ग्रीन]], [[नॅशनल फुटबॉल लीग|नॅशनल फुटबॉल लीगचे]] माजी [[पंच (क्रीडा)|पंच]] * [[जॉन हेन्स्ले|जॉन हेन्स्ले]], अभिनेता * [[जिम जेन्सेन (वाइड रिसीव्हर)|जिम जेन्सेन]], माजी व्यावसायिक फुटबॉल खेळाडू, [[मायामी डॉल्फिन्स]]<ref>{{cite news |url=http://www.theintell.com/b519bad2-cb41-11e5-b1ee-17d1df27fd95.html |title=Super Bowl 50 has Central Bucks West, Neshaminy and Bensalem seeing gold |newspaper=[[द इंटेलिजन्सर (डॉइल्सटाउन, पेनसिल्व्हेनिया)|द इंटेलिजन्सर]] |first=Stuart |last=London |date=February 6, 2016 |access-date=November 30, 2018 |archive-date=2018-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181130202121/http://www.theintell.com/b519bad2-cb41-11e5-b1ee-17d1df27fd95.html |url-status=dead }}</ref> * [[शेलबी लॅब्स|शेलबी लॅब्स]], राजकारणी<ref name="bio">{{cite web |title=Representative Shelby Labs |url=https://www.legis.state.pa.us/cfdocs/legis/home/member_information/House_bio.cfm?id=1911 |publisher=Pennsylvania House of Representatives |access-date=October 17, 2021}}</ref> * [[टायलर लेप्ली|टायलर लेप्ली]], अभिनेता <ref name="Vibe090416">{{cite web|url=http://www.vibe.com/2016/09/tyler-lepley-ringside-interview/|title=Tyler Lepley Rises To His First Lead Role On TV One's 'Ringside'|first=Jenelle|last=Taylor|work=[[व्हायब (मासिक)|व्हायब]]|date=September 4, 2016|access-date=January 3, 2017}}</ref> * [[जेम्स ए. मिशनर]], लेखक (डॉइल्सटाउन उच्च माध्यमिक विद्यालयाचे स्नातक)<ref>{{cite web |date=April 1, 2020 |title=James A. Michener |url=https://www.michenerartmuseum.org/mam_exhibitions/james-a-michener-a-living-legacy/ |access-date=October 13, 2022 |website=James A. Michener Art Museum }}{{मृत दुवा|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[माइक पेटिन|माइक पेटिन]], [[मिनेसोटा व्हायकिंग्स]]चे साहाय्यक मुख्य प्रशिक्षक * [[पिंक (गायिका)|पिंक]], गायिका * [[माइक सेनिका|माइक सेनिका]], [[ए आर सी ए रेसिंग सिरीज|ए आर सी ए]] आणि [[नास्कार|नास्कार]] चालक * [[मायकेल स्मेरकोनिश|मायकेल स्मेरकोनिश]], रेडिओ व्यक्तिमत्व * [[क्लो टिंबर्ग|क्लो टिंबर्ग]], पोल वॉल्टर<ref>{{cite web |title=Chloe Timberg - Track & Field |url=https://scarletknights.com/sports/track-and-field/roster/chloe-timberg/14643 |website=Rutgers University Athletics |language=en}}</ref> * [[केविन वॉर्ड (बेसबॉल)|केविन वॉर्ड]], [[सॅन डिएगो पॅड्रेस]] कडील माजी व्यावसायिक बेसबॉल खेळाडू * [[कॅरिना वेडमॅन|कॅरिना वेडमॅन]], अलौकिक शक्तींचे संशोधक<ref>{{cite web|url= https://www.inquirer.com/entertainment/tv/katrina-weidman-interview-portals-to-hell-jack-osbourne-alaskan-hotel-travel-channel-20190424.html?outputType=amp|website=Inquirer|access-date=July 5, 2023 |title='Portals to Hell': Doylestown's Katrina Weidman is the person to call when ghosts need busting on TV |date=24 April 2019 }}</ref> * [[ग्रँट उडिन्स्की|ग्रँट उडिन्स्की]], [[जॅक्सनव्हिल जग्वार्स]]चे एक प्रशिक्षक {{div col end}} == हे सुद्धा पहा == * [[सेंट्रल बक्स हाय स्कूल ईस्ट]] == बाह्य दुवे == * {{अधिकृत संकेतस्थळ|https://cbwest.cbsd.org/}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:पेनसिल्व्हेनियामधील सार्वजनिक उच्च माध्यमिक विद्यालये]] [[वर्ग:बक्स काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)मधील शाळा]] [[वर्ग:डोईल्सटाउन (पेनसिल्व्हेनिया)]] oi7ffz6z7s2selb7jto1n9t6pkqd3nr 0 381612 2697537 2695503 2026-07-28T16:48:15Z Jonathansammy 17110 /* सध्याची परिस्थिती */ माहिती घातली 2697537 wikitext text/x-wiki '''ऊस''' हे भारतातील पश्चिम '''महाराष्ट्र''' प्रदेशातील शेतकऱ्यांचे एक प्रमुख नगदी पीक आहे. महाराष्ट्रात उत्पादित होणारा बहुतेक ऊस साखर उत्पादनासाठी साखर कारखान्यांना विकला जातो. या कारखान्यांपैकी बहुसंख्य कारखाने ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांच्या मालकीच्या सहकारी संस्थांद्वारे चालविले जातात. महाराष्ट्रातील '''सोलापूर जिल्ह्यात''' सर्वाधिक साखर कारखाने आहेत. == इतिहास == [[चित्र:Sugarcane_weighing_at_sugarmill.jpg|इवलेसे|250x250अंश|भारतातील [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] एका सहकारी साखर कारखान्यात ऊस तोलला जात आहे.]] साखर उद्योगासाठीची सहकारी चळवळ १९६० च्या दशकात महाराष्ट्रात सुरू झाली, जेव्हा राज्यात साखर कारखाने स्थापन करता येतील अशा १२ जागांची घोषणा करण्यात आली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://frontline.thehindu.com/static/html/fl2208/stories/20050422000804300.htm|title=A movement in decline|website=frontline.thehindu.com|access-date=2019-06-03}}{{मृत दुवा|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> तत्कालीन [[मुंबई]] राज्य सरकारने या संभाव्य १२ ठिकाणी साखर कारखाने स्थापन करण्यासाठी दहा लाख रुपयांच्या भांडवली हिश्श्याची घोषणा केली. बॉम्बे स्टेट कोऑपरेटिव्ह बँकेने अर्थशास्त्रज्ञ [[धनंजय रामचंद्र गाडगीळ|धनंजयराव गाडगीळ]] यांच्या अध्यक्षतेखाली एक केंद्रीय समिती स्थापन केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.pgspcf.org/pdf/august/print/5.pdf|title=www.pgspcf.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927150535/http://www.pgspcf.org/pdf/august/print/5.pdf|archive-date=27 September 2013|access-date=24 September 2013}}</ref> आशियातील पहिला सहकारी साखर कारखाना <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.pdvvpfa.org/inspiration.php|title=Inspiration – Padmashri Dr. Vithalrao Vikhe Patil Foundation|last=Padmashri Dr. Vithalrao Vikhe Patil Foundation|date=|website=Pdvvpfa.org|access-date=2016-02-28}}{{मृत दुवा|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> १९५० मध्ये [[विठ्ठलराव विखे पाटील]] आणि गाडगीळ यांनी तत्कालीन [[बॉम्बे संस्थान|मुंबई राज्यातील]] [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहमदनगर जिल्ह्यातील]] प्रवरानगर येथे स्थापन केला. प्रवरा सहकारी साखर कारखाना लिमिटेड नावाच्या या साखर कारखान्याची मालकी बहुतांश स्थानिक शेतकऱ्यांकडे होती. == साखर सहकारी संस्था आणि राज्य राजकारण == गेल्या सत्तर दशकांत महाराष्ट्रातील सहकारी साखर कारखान्यांनी ग्रामीण भागातील राजकीय सहभाग वाढविण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. अनेक इच्छुक राजकारण्यांसाठी हे कारखाने सार्वजनिक जीवनात प्रवेश करण्याचे प्रभावी व्यासपीठ ठरले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.rediff.com/money/2007/jul/09sugar.htm|title=Sugar cooperatives on death bed in Maharashtra|last=Patil|first=Anil|date=9 July 2007|publisher=Rediff India|access-date=27 December 2011}}</ref> [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]] मोठ्या संख्येने असे राजकारणी आहेत ज्यांचे आपापल्या स्थानिक भागातील साखर सहकारी संस्थांशी संबंध आहेत. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Lalwani|first=Mala|year=2008|title=Sugar Co-operatives in Maharashtra: A Political Economy Perspective|url=http://www.mu.ac.in/arts/social_science/eco/pdfs/vibhuti/wp21.pdf|journal=The Journal of Development Studies|volume=44|issue=10|pages=1474–1505|doi=10.1080/00220380802265108|archive-url=https://web.archive.org/web/20140117005640/http://www.mu.ac.in/arts/social_science/eco/pdfs/vibhuti/wp21.pdf|archive-date=17 January 2014}}</ref> तथापि, सहकार तत्त्वांचे अयोग्य व्यवस्थापन, राजकीय हस्तक्षेप आणि गैरवापर यांमुळे अनेक सहकारी साखर कारखाने आर्थिकदृष्ट्या अकार्यक्षम झाले आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.helsinki.fi/iehc2006/papers2/Das72.pdf|title=Archived copy|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924051908/http://www.helsinki.fi/iehc2006/papers2/Das72.pdf|archive-date=24 September 2015|access-date=14 December 2016}}</ref> == सध्याची परिस्थिती == २०१६ मध्ये, १७३ सहकारी साखर कारखाने <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mahasugarfed.org/Reports/memberfactories.aspx|title=Maharashtra State Co-Operative Sugar Factories Federation Ltd.: Member Factories|date=|website=Mahasugarfed.org|access-date=2016-02-28}}</ref> कार्यरत होते. भारतातील साखर उत्पादनात महाराष्ट्राचा वाटा २०% आहे, तर उत्तर प्रदेशचा वाटा २४% आहे. या उद्योगाच्या उपस्थितीमुळे ग्रामीण भागांचा विकास झाला आहे, जिथून ऊस कारखान्यांपर्यंत आणला जातो. यामध्ये सुधारित रस्ते जाळे, वाहतूक सुविधा, वैद्यकीय सुविधा, शैक्षणिक सुविधा आणि बँकिंग सुविधांचा समावेश आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://coopsugar.org/history.php|title=National Federation of Cooperative Sugar Factories Limited|date=|publisher=Coopsugar.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205214802/http://coopsugar.org/history.php|archive-date=5 February 2012|access-date=27 December 2011}}</ref> महाराष्ट्रातील साखर कारखान्यांनी २०१७-१८ हंगामात १,००,००० टनांपेक्षा थोडे अधिक साखरेचे उत्पादन केले, तथापि जागतिक साखर उत्पादनातील अतिरिक्त पुरवठा आणि त्यानंतर झालेल्या भावघटीमुळे साखर कारखाने शेतकऱ्यांना २० अब्ज रुपये (३०० दशलक्ष अमेरिकन डॉलर्स) देऊ शकले नाहीत. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Jain|first=Bhavika|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/fadnavis-demands-concessions-for-the-sugar-industry-from-centre/articleshow/64625051.cms|title=Fadnavis demands concessions for the sugar industry from Centre|date=2018|publisher=Times of India|access-date=3 June 2019|issue=June 17, 2018}}</ref>तोट्यात चालणाऱ्या साखर कारखान्यांमुळे महाराष्ट्रातील साखर उद्योगात खासगी मालकीच्या कारखान्यांचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या वाढले आहे. २००१ मध्ये महाराष्ट्रातील केवळ १४.६% साखर कारखाने खासगी मालकीचे होते; २०२२ पर्यंत हे प्रमाण जवळपास ५०% पर्यंत वाढले. <ref>into Privatisation, A. Leap. "The Sugar Industry." Economic & Political Weekly 58.24 (2023): 25.</ref> उत्पन्नात वाढ करण्यासाठी अनेक साखर कारखान्यांनी ऊस प्रक्रियेतून निर्माण होणाऱ्या उपउत्पादनांचा वापर करून आपल्या उत्पादनांच्या श्रेणीचा विस्तार केला आहे. या उपउत्पादनांमध्ये ऊसाचा चोथा (बगॅस), मळी (मोलॅसेस) आणि प्रेसमड यांचा समावेश होतो. बगॅसचा वापर सह-वीजनिर्मिती (को-जेनरेशन) प्रकल्पांद्वारे वीज निर्मितीसाठी केला जातो. ही वीज कारखान्यात वापरली जाते किंवा विद्युत जाळ्याला (ग्रीड) विकली जाते. मळीचा वापर पूर्वी मद्यनिर्मितीसाठी केला जात असे; आता तिच्यापासून इथेनॉल तयार करून ते पेट्रोलमध्ये मिश्रक म्हणून वापरले जाते. प्रेसमडचा वापर सेंद्रिय खत निर्मितीसह जैववायू (बायोगॅस) उत्पादनासाठीही केला जातो. महाराष्ट्र शासनाने साखर कारखान्यांना या ऊस-उपउत्पादनांवर आधारित प्रक्रिया उद्योग उभारण्यास परवानगी देणारे धोरण मंजूर केले आहे. हे उद्योग उभारणी–संचालन–हस्तांतरण (Build–Operate–Transfer, BOT) आणि उभारणी–मालकी–संचालन–हस्तांतरण (Build–Own–Operate–Transfer, BOOT) या मॉडेल्सअंतर्गत स्थापन करता येतात.<ref>https://www.business-standard.com/industry/agriculture/maharashtra-bot-boot-policy-sick-cooperative-sugar-mills-byproducts-126022601283_1.html</ref> == निवडक कारखाने == {| class="wikitable sortable" style="text-align: left; font-size: 95%;" |+ महाराष्ट्रातील निवडक सहकारी साखर कारखाने <ref>{{cite book |last=बाविस्कर |first=ब. स. |title=पॉलिटिक्स ऑफ डेव्हलपमेंट: शुगर को-ऑपरेटिव्ह्ज इन महाराष्ट्र |publisher=ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस |year=१९८०}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mahasugarfed.org|title=महाराष्ट्र राज्य सहकारी साखर कारखाना संघ मर्यादित अधिकृत संकेतस्थळ|website=Mahasugarfed}}</ref> ! style="background: #FFC000; text-align: center;" | नाव ! style="background: #FFC000; text-align: center;" | संस्थापक ! style="background: #FFC000; text-align: center;" | स्थापना ! style="background: #FFC000; text-align: center;" | स्थिती ! style="background: #FFC000; text-align: center;" | सेवा क्षेत्र (जिल्हे) ! style="background: #FFC000; text-align: center;" | गाळप क्षमता<br>(प्रतिदिनी टन) ! style="background: #FFC000; text-align: center;" | नोंदी |- | [[प्रवरा सहकारी साखर कारखाना]] || [[विठ्ठलराव विखे पाटील]] || १९५० || कार्यरत || [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] || ५,००० || आशियातील पहिला यशस्वी सहकारी साखर कारखाना म्हणून ओळखला जातो. |- | [[सहकारमहर्षी शंकरराव मोहिते पाटील सहकारी साखर कारखाना]] || [[शंकरराव मोहिते-पाटील]] || १९६० || कार्यरत || [[सोलापूर जिल्हा|सोलापूर]] || ७,५०० || सोलापूर जिल्ह्यातील अग्रेसर आणि जुना सहकारी साखर कारखाना. |- | [[वसंतदादा शेतकरी सहकारी साखर कारखाना]] || [[वसंतदादा पाटील]] || १९५६ || कार्यरत || [[सांगली जिल्हा|सांगली]] || ११,५०० || हा महाराष्ट्रातील आणि देशातील सर्वात मोठ्या गाळप क्षमतेच्या सहकारी कारखान्यांपैकी एक आहे. |- | [[श्री छत्रपती शाहू सहकारी साखर कारखाना]] || [[विक्रमसिंह घाटगे]] || १९७७ || कार्यरत || [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]] || ६,००० || कोल्हापूर जिल्ह्यातील सर्वाधिक कार्यक्षम आणि गुणवत्तेसाठी ओळखला जाणारा कारखाना. |- | [[कृष्णा सहकारी साखर कारखाना]] || [[जयवंतराव भोसले]] || १९६० || कार्यरत || [[सातारा जिल्हा|सातारा]] || ८,००० || सातारा आणि सांगली जिल्ह्यांच्या सीमावर्ती भागातील महत्त्वाचा कारखाना. |- | [[दत्ता शेतकरी सहकारी साखर कारखाना]] || [[सांगायनराव सुळकुडे]] || १९६९ || कार्यरत || [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]] || ९,००० || शिरोळ परिसरातील सर्वाधिक महसूल आणि उच्च गाळप क्षमता असलेला प्रमुख कारखाना. |- | [[वारणा सहकारी साखर कारखाना]] || [[तात्यासाहेब कोरे]] || १९५५ || कार्यरत || [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]] || १०,००० || वारणा समूहाचा भाग असून सर्वाधिक महसूल आणि उप-उत्पादने निर्मितीमध्ये आघाडीवर आहे. |- | [[पंचगंगा सहकारी साखर कारखाना]] || [[रत्नाप्पा कुंभार]] || १९५९ || कार्यरत || [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]] || ७,००० || इचलकरंजी परिसरातील सहकार चळवळीतील एक जुना आणि ऐतिहासिक कारखाना. |- | [[राजारामबापू सहकारी साखर कारखाना]] || [[राजरामबापू पाटील]] || १९६९ || कार्यरत || [[सांगली जिल्हा|सांगली]] || ७,५00 || आधुनिक तंत्रज्ञान आणि सह-वीज निर्मिती प्रकल्पांसाठी प्रसिद्ध. |- | [[भीमा सहकारी साखर कारखाना]] || [[भीमराव महाडिक]] || १९८० || कार्यरत || [[सोलापूर जिल्हा|सोलापूर]] || ५,००० || सोलापूर जिल्ह्यातील सिंचन क्षेत्र सुधारणेत मोलाचे योगदान असलेला कारखाना. |- | [[डॉ. पतंगराव कदम सोनहिरा सहकारी साखर कारखाना]] || [[पतंगराव कदम]] || १९९३ || कार्यरत || [[सांगली जिल्हा|सांगली]] || ६,००० || आधुनिक सुविधांनी सज्ज असलेला सांगली जिल्ह्यातील नवा आणि यशस्वी कारखाना. |- | [[विठ्ठल सहकारी साखर कारखाना]] || [[औदुंबरराव पाटील]] || १९७० || कार्यरत || [[सोलापूर जिल्हा|सोलापूर]] || ६,५०० || पंढरपूर तालुक्यातील ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा मुख्य आधार असलेला कारखाना. |- | [[ज्ञानेश्वर सहकारी साखर कारखाना]] || [[मारुतराव घुले पाटील]] || १९७३ || कार्यरत || [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] || ६,००० || नेवासा परिसरातील ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा सहकारी प्रकल्प. |- | [[जवाहर शेतकरी सहकारी साखर कारखाना]] || [[कल्लाप्पाण्णा आवाडे]] || १९९० || कार्यरत || [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]] || १२,००० || हुपरी परिसरातील हा कारखाना सध्याच्या घडीला गाळप क्षमतेत सर्वात मोठ्या कारखान्यांपैकी एक मानला जातो. |- | [[कर्मवीर काकासाहेब वाघ सहकारी साखर कारखाना]] || [[काकासाहेब वाघ]] || १९७० || कार्यरत || [[नाशिक जिल्हा|नाशिक]] || ४,५०० || नाशिक जिल्ह्यातील सहकार क्षेत्राचा पाया घालणारा प्रमुख साखर कारखाना. |} == हे सुद्धा पहा == * भारतातील सहकारी चळवळ == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील कंपन्या|साखर कारखाने]] [[वर्ग:महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था|साखर कारखाने]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील सहकारी साखर कारखाने|*]] 75l0r102gkjpibvjoz64xl98kig6691 0 381872 2697551 2697090 2026-07-28T18:49:50Z Meta2026 185199 साचा:लोकापुरे समीकरण 2697551 wikitext text/x-wiki {{लोकापुरे समीकरण}} '''लोकापुरे समीकरण''' ({{lang-en|Lokapure Equation}}) हे सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) चे स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक निर्धारण करण्यासाठी प्रस्तावित करण्यात आलेले गणितीय मॉडेल आहे. हे समीकरण [[सचिन गंगाधर लोकापुरे]] यांनी विकसित केले असून, पारंपरिक SPF निर्धारण पद्धतींच्या तुलनेत संपूर्ण 290–400 nm अतिनील (UV) स्पेक्ट्रमचा विचार करते. या मॉडेलमध्ये UVB मुळे होणारा एरिथेमा (Sunburn) तसेच UVA मुळे होणारे फोटोएजिंग (Photoaging) आणि दीर्घकालीन जैविक परिणाम यांचा संयुक्त विचार केला जातो.<ref name="Lokapure2026">{{cite journal |last=Lokapure |first=Sachin G. |title=A New Sun Protection Factor Equation: Integrating Erythemal and Photoaging Risks Across Biological and Space UV Exposure |journal=Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences |year=2026 |volume=17 |issue=1 |pages=11–14 |doi=10.52711/2321-5844.2026.00003 |url=https://rjtcsonline.com/AbstractView.aspx?PID=2026-17-1-3 }}</ref> या समीकरणाची विस्तारित आवृत्ती पृथ्वीबाहेरील (Space UV Environment) अतिनील किरणोत्सर्गाच्या अभ्यासासाठीही प्रस्तावित केली असून, त्यामध्ये 200–400 nm या विस्तारित तरंगलांबी श्रेणीचा विचार करण्यात आला आहे.<ref name="Lokapure2026"/> [[File:Sun protection factor- Lokapure Equation.jpg|thumb|लोकापुरे समीकरणाचे संकल्पनात्मक चित्र.]] == पार्श्वभूमी == सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) हे सनस्क्रीन उत्पादनांच्या संरक्षणक्षमतेचे मोजमाप करण्यासाठी वापरले जाणारे मानक आहे. 1986 मध्ये विकसित झालेली मन्सूर स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक पद्धत (Mansur Method) इन विट्रो SPF निर्धारणासाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरली जाते. ही पद्धत मुख्यतः 290–320 nm या UVB श्रेणीवर आधारित असून एरिथेमल वेटिंग फंक्शनचा वापर करते.<ref>{{cite journal |last1=Mansur |first1=J.S. |last2=Breder |first2=M.N.R. |last3=Mansur |first3=M.C.A. |last4=Azulay |first4=R.D. |title=Determinação do fator de proteção solar por espectrofotometria |journal=Anais Brasileiros de Dermatologia |year=1986 |volume=61 |pages=167–172 }}</ref> विविध संशोधनांनुसार UVA किरणांचा त्वचेचे वृद्धत्व (Photoaging), कोलेजनचे नुकसान, ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस आणि काही त्वचारोगांमध्ये महत्त्वपूर्ण सहभाग असतो.<ref>{{cite journal |last=Diffey |first=B.L. |title=Solar ultraviolet radiation effects on biological systems |journal=Physics in Medicine and Biology }}</ref> या पार्श्वभूमीवर लोकापुरे समीकरणामध्ये UVA आणि UVB या दोन्ही श्रेणींचा विचार करून जैविक संरक्षणाचे अधिक व्यापक मूल्यांकन करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.<ref name="Lokapure2026"/> == समीकरण == <math> SPF = K \int_{290}^{400} E_{eff}(\lambda)\,[1-T(\lambda)]\,d\lambda </math> '''टीप:''' अंतराळीय (Space UV) परिस्थितीच्या प्रस्तावित मॉडेलमध्ये अभ्यासासाठी 200–400 nm या विस्तारित स्पेक्ट्रल श्रेणीचा विचार केला जातो.<ref name="Lokapure2026"/> === समीकरणातील चले === * <math>K</math> — कॅलिब्रेशन स्थिरांक (Calibration Constant) * <math>E_{eff}(\lambda)</math> — संयुक्त जैविक वजनन फलन (Combined Biological Weighting Function) * <math>T(\lambda)</math> — संबंधित तरंगलांबीवरील सनस्क्रीनचे ट्रान्समिटन्स (Transmittance) * <math>\lambda</math> — अतिनील किरणांची तरंगलांबी == संयुक्त जैविक वजनन फलन == लोकापुरे समीकरणामधील संयुक्त जैविक वजनन पुढीलप्रमाणे व्यक्त केले जाते: <math> E_{eff}(\lambda)=w_1E_{ery}(\lambda)+w_2E_{age}(\lambda) </math> येथे, * <math>E_{ery}(\lambda)</math> — एरिथेमल (Sunburn) प्रभाव * <math>E_{age}(\lambda)</math> — फोटोएजिंग (Skin Aging) प्रभाव * <math>w_1,w_2</math> — जैविक परिणामांसाठी वापरलेले वजन गुणांक या पद्धतीमुळे SPF मूल्यांकनामध्ये UVA मुळे होणाऱ्या दीर्घकालीन त्वचा नुकसानीचाही विचार केला जातो.<ref name="Lokapure2026"/> <ref name="Sayre1979">Sayre RM, Agin PP, LeVee GJ, Marlowe E. ''A comparison of in vivo and in vitro testing of sunscreening formulas.'' Photochem Photobiol. 1979;29(3):559–566.</ref> == कार्यपद्धती == या मॉडेलमध्ये संपूर्ण UV स्पेक्ट्रममधील प्रत्येक तरंगलांबीसाठी जैविक वजनन फलन आणि सनस्क्रीनचे ट्रान्समिटन्स यांचा गुणाकार करून त्याचे समाकलन (Integration) केले जाते. प्राप्त मूल्य कॅलिब्रेशन स्थिरांकाद्वारे सामान्यीकृत (Normalize) करून SPF निश्चित केला जातो.<ref name="Lokapure2026"/> == अंतराळीय विस्तार == पृथ्वीच्या वातावरणाबाहेर UVC किरणांचे प्रमाण तुलनेने अधिक असल्यामुळे लेखकांनी या समीकरणाची विस्तारित आवृत्ती प्रस्तावित केली आहे. या आवृत्तीमध्ये 200–400 nm तरंगलांबी, UVC किरणे, DNA नुकसानाशी संबंधित जैविक परिणाम आणि अंतराळातील UV फ्लक्स विचारात घेतला जातो. <math> SPF_{space}=K_s\int_{200}^{400}E_{space}(\lambda)[1-T(\lambda)]d\lambda </math> येथे, * <math>E_{space}(\lambda)</math> — अंतराळीय UV जैविक परिणाम फलन * <math>K_s</math> — अंतराळीय कॅलिब्रेशन स्थिरांक * 200–400 nm — विस्तारित अतिनील स्पेक्ट्रल श्रेणी या प्रस्तावित मॉडेलचा उद्देश भविष्यातील अंतराळ मोहिमांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या सनस्क्रीन किंवा संरक्षणात्मक पदार्थांच्या मूल्यमापनासाठी सैद्धांतिक चौकट उपलब्ध करून देणे हा आहे.<ref name="Lokapure2026"/> == प्रमाणीकरण == लोकापुरे समीकरण प्रकाशित झाल्यानंतर त्याचा वापर स्वतंत्र संशोधनामध्ये वनस्पतीजन्य सनस्क्रीनच्या इन विट्रो (''in vitro'') मूल्यांकनासाठी करण्यात आला. 2026 मध्ये ''Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry'' मध्ये प्रकाशित झालेल्या अभ्यासामध्ये ''Syzygium cumini'' (जांभूळ) फळाच्या इथेनॉलिक अर्काच्या प्रकाशसंरक्षण (photoprotective) क्षमतेचे मूल्यांकन लोकापुरे समीकरणाच्या साहाय्याने करण्यात आले. या अभ्यासात 290–400 nm तरंगलांबी श्रेणीतील स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक माहिती वापरून SPF मूल्य 87.70 नोंदविण्यात आले. संशोधकांनी या अभ्यासातून लोकापुरे समीकरणाचा वनस्पतीजन्य सनस्क्रीनच्या व्यापक-स्पेक्ट्रम (broad-spectrum) इन विट्रो SPF मूल्यांकनासाठी उपयोग होऊ शकतो, असे नमूद केले आहे.<ref>{{cite journal |last1=Maske |first1=Pratik Prakash |last2=Malavi |first2=Shobhraj Bharat |last3=Kolap |first3=Umesh Bhupal |last4=Ambale |first4=Suraj Mahadev |title=Comprehensive in vitro evaluation of the UV-protective efficacy of Syzygium cumini extract using the Lokapure SPF equation |journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry |year=2026 |volume=15 |issue=4 |pages=139–142 |doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4b.16002 |url=https://www.phytojournal.com/archives/2026.v15.i4.16002/comprehensive-in-vitro-evaluation-of-the-uv-protective-efficacy-of-syzygium-cumini-extract-using-the-lokapure-spf-equation }}</ref> == उपयोग == * इन विट्रो SPF निर्धारण * UVA आणि UVB संरक्षणाचे संयुक्त मूल्यांकन * वनस्पतीजन्य (Herbal) सनस्क्रीनचे परीक्षण * कॉस्मेटिक उत्पादनांचे UV संरक्षण विश्लेषण * अंतराळीय UV संरक्षणावरील सैद्धांतिक संशोधन == हेही पहा == * [[सन प्रोटेक्शन फॅक्टर]] * [[सनस्क्रीन]] * [[अतिनील किरणे]] * [[मन्सूर पद्धत]] * [[ISO 24443]] == संदर्भ == {{Reflist}} [[Category:समीकरणे]] [[वर्ग:त्वचा]] [[Category:अतिनील किरणे]] [[Category:सौंदर्यप्रसाधने]] [[वर्ग:सौर ऊर्जा]] 29wywb5ou9jv7e38qqyhprh2hjmzvzy 0 381991 2697534 2697419 2026-07-28T15:56:06Z AdvAnantGholam 172574 2697534 wikitext text/x-wiki == परिचय == कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे हे कोकणाच्या कृषीप्रधान जीवनपद्धती, पशुपालन परंपरा आणि ग्रामीण वास्तुसंस्कृतीचा महत्त्वाचा घटक होते. गोठा हा केवळ गायी, बैल, म्हशी किंवा इतर पाळीव जनावरांचा निवारा नसून, ग्रामीण कुटुंबाच्या शेती, पशुपालन आणि दैनंदिन जीवनाशी निगडित असलेली उपयुक्त वास्तू मानली जात असे.<ref>{{cite web |title=The People – Houses |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html |access-date=27 July 2026 }}</ref><ref>{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1962 |editor=Arunchandra S. Pathak }}</ref> कोकणातील पारंपरिक घरांच्या परिसरात जनावरांसाठी स्वतंत्र गोठ्याची व्यवस्था केली जात असे. घरांची रचना, अंगण, परस आणि इतर उपयुक्त जागांची मांडणी स्थानिक हवामान, विशेषतः मुसळधार पर्जन्यमान, तसेच ग्रामीण जीवनशैली लक्षात घेऊन विकसित झाली होती.<ref>{{cite web |title=The People – Houses |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> कोकणातील शेती मुख्यतः भातशेतीवर आधारित असल्यामुळे बैल, गायी आणि म्हशी यांना ग्रामीण अर्थव्यवस्थेत महत्त्वाचे स्थान होते. नांगरणी, वाहतूक आणि इतर कृषी कामांसाठी बैलांचा उपयोग केला जात असे, तर गायी व म्हशींकडून दूध, शेण आणि गोमूत्र मिळत असे. शेणाचा उपयोग सेंद्रिय खत तसेच इतर ग्रामीण उपयोगांसाठी होत असल्याने गोठा हा शेती आणि पशुपालन यांना जोडणारा महत्त्वाचा घटक मानला जात असे.<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi |volume=10 |publisher=Government Central Press |year=1880 |chapter=Domestic Animals }}</ref> कोकणातील गोठ्यांच्या बांधकामात स्थानिक उपलब्ध साहित्याचा वापर केला जात असे. जांभा दगड, माती, लाकूड आणि कौल यांचा वापर करून गोठे बांधले जात आणि त्यांची रचना जनावरांचे संरक्षण, पावसापासून बचाव, चारा साठवण व स्वच्छता यांचा विचार करून केली जात असे. त्यामुळे गोठे हे कोकणातील पारंपरिक ग्रामीण वास्तुकलेचा एक महत्त्वाचा भाग मानले जातात.<ref>{{cite web |title=The People – Houses |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> == व्युत्पत्ती == "गोठा" हा मराठी शब्द संस्कृतमधील '''गोष्ठ''' (गो + ष्ठ) या शब्दापासून विकसित झालेला मानला जातो. संस्कृतमध्ये "गोष्ठ" या शब्दाचा अर्थ गुरे ठेवण्याचे स्थान, गोपालकांची वस्ती किंवा जनावरांचा निवारा असा दिला आहे. मराठीमध्ये "गोठा" या शब्दाचा अर्थ गुरे बांधण्याची जागा, गुरांचा निवारा किंवा तबेला असा होतो.<ref>{{cite book |title=मराठी व्युत्पत्तिकोष |publisher=राज्य मराठी विकास संस्था |year=2023 |url=https://sahitya.marathi.gov.in/wp-content/uploads/2023/08/H-22-Marathi-Vyutpattikosh.pdf }}</ref><ref>{{cite book |author=James T. Molesworth |title=A Dictionary, Marathi and English |edition=2nd |publisher=Bombay Education Society's Press |year=1857 |url=https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/molesworth }}</ref> "कोकण" या प्रदेशाचे नाव प्राचीन साहित्य, ताम्रपट, पुराणे आणि ऐतिहासिक ग्रंथांमध्ये विविध स्वरूपांत आढळते. "कोकण", "कोंकण" किंवा "कोंकणदेश" या नावांच्या व्युत्पत्तीविषयी विविध मते इतिहासकारांनी मांडली आहेत; मात्र त्याबाबत एकमत नाही.<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: History of the Konkan |publisher=Government Central Press |year=1896 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Gazetteer%20of%20Bombay%20Presidency/history_of_the_konkan/introduction.pdf }}</ref> या लेखात "गोठा" हा शब्द कोकणातील पारंपरिक ग्रामीण घरांलगत किंवा स्वतंत्रपणे उभारण्यात आलेल्या जनावरांच्या निवाऱ्याच्या अर्थाने वापरण्यात आला आहे.<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi |publisher=Government Central Press |year=1880 |chapter=Domestic Animals }}</ref> == इतिहास == कोकणातील जनावरांचे गोठे हे ग्रामीण कृषी जीवनपद्धतीचा महत्त्वाचा भाग होते. कोकणातील शेतीमध्ये भात लागवड, बागायती आणि पशुपालन यांचा परस्पर संबंध होता. त्यामुळे गायी, बैल, म्हशी आणि इतर पाळीव जनावरांसाठी स्वतंत्र निवाऱ्याची व्यवस्था केली जात असे. शेतीची कामे, दूध उत्पादन आणि शेणखतासाठी पशुधनाचे महत्त्व असल्यामुळे गोठा हा ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा आवश्यक घटक मानला जात असे.<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi |chapter=Domestic Animals |publisher=Government Central Press |year=1880 }}</ref> कोकणातील वस्ती आणि घरांची रचना स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती व मुसळधार पर्जन्यमान लक्षात घेऊन विकसित झाली होती. घरांसह इतर उपयुक्त वास्तूंची उभारणी स्थानिक गरजा आणि हवामानाशी सुसंगत पद्धतीने केली जात असल्याचे रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये नमूद केले आहे.<ref>{{cite web |title=The People – Houses |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> ब्रिटिशकालीन ''Gazetteer of the Bombay Presidency'' मध्ये कोकणातील पशुधन, त्यांचे संगोपन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेतील त्यांच्या उपयोगाचा उल्लेख आढळतो. कृषी कार्य, वाहतूक, दूध उत्पादन आणि शेणखतासाठी जनावरांचा मोठ्या प्रमाणावर उपयोग केला जात असल्याचे या गॅझेटिअरमध्ये वर्णन केले आहे.<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi |chapter=Domestic Animals |publisher=Government Central Press |year=1880 }}</ref> == कोकणातील पशुपालन परंपरा == कोकणातील पारंपरिक कृषी व्यवस्थेत पशुपालनाला महत्त्वाचे स्थान होते. भातशेती, बागायती आणि पशुधन यांचा परस्पर संबंध असल्यामुळे अनेक शेतकरी कुटुंबांकडे गायी, बैल, म्हशी तसेच इतर पाळीव जनावरे असत. बैलांचा उपयोग शेतीच्या कामांसाठी, तर गायी व म्हशींचा उपयोग दूध, शेण आणि इतर कृषी उपयोगांसाठी केला जात असे.<ref>{{cite web |title=Agriculture and Irrigation – Live-stock |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html |access-date=27 July 2026 }}</ref><ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi |chapter=Domestic Animals |publisher=Government Central Press |year=1880 }}</ref> कोकणातील दमट हवामान, डोंगराळ भूप्रदेश आणि भातशेतीप्रधान कृषी व्यवस्था यांमुळे स्थानिक परिस्थितीशी जुळवून घेतलेल्या जनावरांचे पालन केले जात असे. ब्रिटिशकालीन गॅझेटिअरमध्ये स्थानिक गुरांच्या वैशिष्ट्यांचा, त्यांच्या उपयोगाचा आणि ग्रामीण जीवनातील त्यांच्या स्थानाचा उल्लेख आढळतो.<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi |chapter=Domestic Animals |publisher=Government Central Press |year=1880 }}</ref> गोठ्यातून मिळणाऱ्या शेणाचा उपयोग शेतीसाठी खत म्हणून केला जात असे. पशुधनामुळे शेतीची कामे, दूध उत्पादन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला आधार मिळत असल्याने पशुपालन हे पारंपरिक कृषी व्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग मानले जात असे.<ref>{{cite web |title=Agriculture and Irrigation – Live-stock |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> == बांधकाम साहित्य == कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे स्थानिक स्तरावर सहज उपलब्ध होणाऱ्या नैसर्गिक बांधकाम साहित्यांचा वापर करून उभारले जात असत. स्थानिक हवामान, विशेषतः मुसळधार पर्जन्यमान, तसेच भौगोलिक परिस्थिती लक्षात घेऊन गोठ्यांच्या बांधकामासाठी दगड, लाकूड, माती आणि कौले यांचा वापर केला जात असे.<ref>{{cite web |title=The People – Houses |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> कोकणात उपलब्ध असलेला जांभा (लेटराइट) दगड हा भिंती आणि पायासाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरला जात असे. या दगडाची टिकाऊ रचना आणि दमट हवामानाशी सुसंगत गुणधर्म यांमुळे ग्रामीण बांधकामात त्याला महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले होते. गोठ्यांच्या आधाररचनेसाठी लाकडाचा वापर केला जात असे. ग्रामीण भागातील पारंपरिक बांधकामामध्ये स्थानिक उपलब्ध लाकूड, दगड आणि इतर नैसर्गिक साहित्यांचा उपयोग केला जात असल्याचे रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये नमूद आहे.<ref>{{cite web |title=The People – Houses |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> छपरासाठी प्रारंभी स्थानिक वनस्पतीजन्य साहित्याचा वापर होत असे; पुढील काळात मातीची व मंगळुरी कौले प्रचलित झाली. उतार असलेल्या छपरांमुळे मुसळधार पावसाचे पाणी सहज वाहून जात असे, ही कोकणातील ग्रामीण बांधकामाची वैशिष्ट्यपूर्ण रचना मानली जाते.<ref>{{cite web |title=The People – Houses |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> भिंतींना माती किंवा चुन्याचा गिलावा देणे आणि जमिनीची नियमित स्वच्छता राखणे या पद्धती ग्रामीण भागात प्रचलित होत्या. स्थानिक स्तरावर सहज उपलब्ध साहित्यामुळे अशा बांधकामांची देखभाल आणि दुरुस्ती तुलनेने सोपी होती == गोठ्यात पाळली जाणारी जनावरे == कोकणातील पारंपरिक गोठ्यांमध्ये स्थानिक शेती आणि पशुपालनाच्या गरजांनुसार गायी, बैल, म्हशी, वासरे तसेच काही भागांत शेळ्या यांचे संगोपन केले जात असे. भातशेतीप्रधान प्रदेश असल्यामुळे बैलांचा उपयोग नांगरणी, वखरणी आणि इतर शेतीकामांसाठी होत असे, तर गायी व म्हशी दूध उत्पादन आणि शेणखतासाठी महत्त्वाच्या मानल्या जात. ग्रामीण अर्थव्यवस्थेत पशुधन हे शेतीचे पूरक साधन असल्याने गोठा हा पशुधनाच्या सुरक्षित निवाऱ्याबरोबरच कृषी व्यवस्थेचा महत्त्वाचा घटक होता.<ref>{{cite web |title=Agriculture and Irrigation – Live-stock |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html |access-date=27 July 2026 }}</ref><ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Sawantwadi |chapter=Domestic Animals |publisher=Government Central Press |year=1880 }}</ref> == गोठ्यातील दैनंदिन व्यवस्थापन == कोकणातील पारंपरिक गोठ्यांमध्ये जनावरांना नियमित चारा व पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून देणे, गोठ्याची स्वच्छता राखणे आणि पशुधनाची दैनंदिन देखभाल करणे यांना महत्त्व दिले जात असे. पशुधन हे शेतीचे पूरक साधन असल्यामुळे त्यांच्या आरोग्याची काळजी घेणे ग्रामीण जीवनाचा आवश्यक भाग मानला जात होता.<ref>{{cite web |title=Agriculture and Irrigation – Live-stock |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> आधुनिक पशुसंवर्धन शास्त्रानुसार जनावरांना संतुलित आहार, स्वच्छ पिण्याचे पाणी, नियमित स्वच्छता आणि योग्य आरोग्य व्यवस्थापन उपलब्ध करून देणे आवश्यक मानले जाते. यामध्ये रोगप्रतिबंध, लसीकरण आणि पशुवैद्यकीय देखभाल यांचाही समावेश होतो.<ref>{{cite book |title=Handbook of Animal Husbandry |publisher=Indian Council of Agricultural Research |year=2013 }}</ref><ref>{{cite web |title=Department of Animal Husbandry and Dairying |publisher=Government of India |url=https://dahd.gov.in/ |access-date=27 July 2026 }}</ref> == शेण, गोमूत्र व सेंद्रिय खत व्यवस्थापन == कोकणातील पारंपरिक कृषी व्यवस्थेत गोठ्यातून मिळणारे शेण आणि गोमूत्र ही सेंद्रिय खताची महत्त्वाची साधने होती. भातशेती तसेच फळबागांमध्ये शेणखताचा वापर मातीची सुपीकता टिकवून ठेवण्यासाठी केला जात असे.<ref>{{cite book |title=Handbook of Agriculture |publisher=Indian Council of Agricultural Research |year=2016 }}</ref> गोठ्यातील शेणाचा वापर कंपोस्ट तयार करण्यासाठी केला जाई. शेण, पालापाचोळा, गवताचे अवशेष आणि इतर सेंद्रिय पदार्थ यांचे नैसर्गिक विघटन करून तयार झालेले खत विविध पिकांसाठी वापरले जात असे.<ref>{{cite book |title=Organic Farming |publisher=Indian Council of Agricultural Research |year=2018 }}</ref> गोमूत्राचाही सेंद्रिय शेतीमध्ये द्रवखत तसेच जैविक कीडनियंत्रणासाठी तयार करण्यात येणाऱ्या विविध द्रावणांमध्ये उपयोग केला जातो. नैसर्गिक शेती आणि सेंद्रिय शेतीमध्ये या पद्धतींचा वापर आजही केला जात आहे.<ref>{{cite web |title=Organic Farming |publisher=Dr. Balasaheb Sawant Konkan Krishi Vidyapeeth |url=https://www.dbskkv.org/ }}</ref><ref>{{cite web |title=National Mission on Natural Farming |publisher=Government of India |url=https://naturalfarming.dac.gov.in/ }}</ref> कृषी संशोधनानुसार सेंद्रिय खतामुळे जमिनीतील सेंद्रिय कर्बाचे प्रमाण, मृदेची जलधारण क्षमता आणि जैविक क्रियाशीलता सुधारण्यास मदत होते. त्यामुळे शाश्वत शेतीमध्ये शेणखताला आजही महत्त्वाचे स्थान आहे.<ref>{{cite journal |title=Soil Organic Carbon and Sustainable Agriculture |journal=Indian Journal of Agricultural Sciences |year=2021 }}</ref> == गोठे आणि शेती == कोकणातील पारंपरिक शेती व्यवस्थेत गोठा आणि शेती यांचा परस्परपूरक संबंध होता. पशुपालन, भातशेती आणि बागायती हे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचे महत्त्वाचे घटक मानले जात होते. गोठ्यातील जनावरांकडून शेतीसाठी आवश्यक श्रमशक्ती तसेच सेंद्रिय खत उपलब्ध होत असल्यामुळे गोठा हा कृषी व्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग होता.<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Sawantwadi |chapter=Agriculture |publisher=Government Central Press |year=1880 }}</ref> कोकणातील भातशेतीमध्ये बैलांचा उपयोग नांगरणी, मशागत, मळणी तसेच शेतीमालाच्या वाहतुकीसाठी केला जात असे. गायी व म्हशी दूध उत्पादनाबरोबरच शेणखत उपलब्ध करून देत असल्यामुळे त्यांचेही शेतीमध्ये महत्त्वाचे स्थान होते.<ref>{{cite web |title=Agriculture and Irrigation – Live-stock |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html }}</ref> कोकणातील मिश्र शेती पद्धतीमध्ये पशुपालन, भातशेती आणि फळबागा यांचा समन्वय आढळतो. एकात्मिक शेती पद्धतीमुळे उपलब्ध संसाधनांचा कार्यक्षम वापर होऊन उत्पादनाची शाश्वतता वाढण्यास मदत होते, असे कृषी संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{cite journal |title=Integrated farming system for productivity and sustainability in agricultural production |journal=Indian Farming |volume=72 |issue=3 |pages=8–11 |year=2022 }}</ref> आधुनिक काळात कृषी यांत्रिकीकरण आणि बदलत्या शेती पद्धतींमुळे पशुपालनाचे स्वरूप बदलले असले, तरी सेंद्रिय शेती, नैसर्गिक शेती आणि एकात्मिक कृषी व्यवस्थेमध्ये गोठ्यातून मिळणाऱ्या सेंद्रिय संसाधनांचे महत्त्व कायम आहे.<ref>{{cite web |title=National Mission on Natural Farming |publisher=Government of India |url=https://naturalfarming.dac.gov.in/ }}</ref> == लोकसंस्कृती व धार्मिक परंपरा == कोकणातील ग्रामीण जीवनात गोठा हा केवळ जनावरांच्या निवाऱ्याचे स्थान नसून पशुपालन, शेती आणि कुटुंबाच्या दैनंदिन जीवनाशी निगडित महत्त्वाचा घटक होता. गाय, बैल आणि म्हैस यांना शेतीसाठी उपयुक्त पशुधन मानले जात असल्यामुळे त्यांच्या संगोपनाशी संबंधित विविध धार्मिक श्रद्धा आणि लोकपरंपरा विकसित झाल्या.<ref>{{cite book |title=Maharashtra State Gazetteers – Ratnagiri District |chapter=Religion and Customs |publisher=Government of Maharashtra }}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=महाराष्ट्र विश्वकोश |article=गोपालन }}</ref> महाराष्ट्रात गोवत्स द्वादशी (वसुबारस) आणि पोळा या सणांमध्ये गायी, वासरे आणि बैल यांची पूजा करण्याची परंपरा आहे. या प्रसंगी जनावरांना स्नान घालणे, त्यांना सजविणे आणि विशेष खाद्य देणे अशा प्रथा आढळतात. या विधींमधून पशुधनाविषयी कृतज्ञता आणि शेतीतील त्यांच्या योगदानाचा गौरव व्यक्त केला जातो.<ref>{{cite encyclopedia |title=महाराष्ट्र विश्वकोश |article=पोळा }}</ref> ग्रामीण लोकसाहित्यात गाय, बैल, गुराखी आणि गोठा यांचा उल्लेख ओव्या, म्हणी, लोकगीते आणि कथांमध्ये वारंवार आढळतो. या लोकपरंपरांमधून ग्रामीण जीवन, श्रमसंस्कृती आणि पशुधनाशी असलेले निकटचे संबंध प्रतिबिंबित होतात.<ref>{{cite book |title=महाराष्ट्रातील लोकसाहित्य |publisher=महाराष्ट्र राज्य लोकसाहित्य समिती }}</ref> ग्रामीण जीवनशैली आणि शेतीतील बदलांमुळे काही पारंपरिक प्रथा कमी प्रमाणात आढळत असल्या, तरी पशुधनाविषयी आदर आणि कृतज्ञता व्यक्त करणाऱ्या अनेक परंपरा महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागात आजही टिकून आहेत.<ref>{{cite encyclopedia |title=महाराष्ट्र विश्वकोश |article=पोळा }}</ref> == आधुनिक काळातील बदल == विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून शेती, पशुपालन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेमध्ये झालेल्या सामाजिक, आर्थिक आणि तांत्रिक बदलांमुळे पारंपरिक गोठ्यांच्या वापरात आणि स्वरूपात बदल झाले. कृषी यांत्रिकीकरण, बदलत्या शेती पद्धती आणि आधुनिक पशुसंवर्धन तंत्रज्ञानाचा या प्रक्रियेवर प्रभाव पडला.<ref>{{cite book |title=Handbook of Animal Husbandry |publisher=Indian Council of Agricultural Research |year=2013 }}</ref> आधुनिक पशुपालनात संकरित जनावरे, संतुलित पशुखाद्य, कृत्रिम रेतन, पशुवैद्यकीय सेवा आणि वैज्ञानिक गोठा व्यवस्थापन यांचा वापर वाढला आहे. त्यानुसार सिमेंट-काँक्रीट, पोलाद आणि इतर आधुनिक साहित्य वापरून अधिक स्वच्छ, सुरक्षित आणि आरोग्यदायी गोठे बांधले जात आहेत.<ref>{{cite book |title=Handbook of Animal Husbandry |publisher=Indian Council of Agricultural Research |year=2013 }}</ref> त्याचबरोबर नैसर्गिक शेती, सेंद्रिय शेती आणि एकात्मिक शेती पद्धतींमध्ये पशुधन आणि गोठ्यातून मिळणाऱ्या सेंद्रिय संसाधनांचे महत्त्व कायम असल्याचे कृषी संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{cite journal |title=Integrated farming system for productivity and sustainability in agricultural production |journal=Indian Farming |volume=72 |issue=3 |pages=8–11 |year=2022 }}</ref> "पारंपरिक गोठे हे ग्रामीण सांस्कृतिक वारशाचा भाग मानले जात असल्यामुळे त्यांच्या दस्तऐवजीकरण आणि अभ्यासाला महत्त्व प्राप्त झाले आहे." == संदर्भ == {{Reflist|30em}} == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="220"> File:कोकणातील जनावरांना खाण्यासाठी चार ठेवण्याची जागा.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात जनावरांसाठी चारा (वैरण) साठवण्याची जागा. File:Cattle resting inside a traditional cowshed.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात विश्रांती घेत असलेली जनावरे. File:कोकणात गोठ्यात बांधलेले जनावर.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात बांधलेला बैल. File:कोकणातील गोठ्यात बांधलेले जनावर.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात बांधलेले वासरू. File:कोकणातील शेतकरी व बैलजोडी.jpg|कोकणातील शेतकरी आणि पारंपरिक बैलजोडी. </gallery> == बाह्य दुवे == * https://gazetteers.maharashtra.gov.in/ — महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स विभाग * https://icar.org.in/ — भारतीय कृषी संशोधन परिषद (ICAR) * https://dbskkv.org/ — डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ, दापोली * https://ahd.maharashtra.gov.in/ — महाराष्ट्र शासन, पशुसंवर्धन विभाग * https://dahd.nic.in/ — भारत सरकार, Department of Animal Husbandry & Dairying * https://agricoop.nic.in/ — Department of Agriculture & Farmers Welfare * https://www.fao.org/ — Food and Agriculture Organization (FAO) * https://ich.unesco.org/ — UNESCO Intangible Cultural Heritage {{कोकण लोकजीवन}} == वर्ग == [[वर्ग:कोकण]] [[वर्ग:शेतीपूरक व्यवसाय]] [[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]] 2yaf71wn5g84sh0ztviy5yxc7dhpz69 2697535 2697534 2026-07-28T15:56:53Z AdvAnantGholam 172574 2697535 wikitext text/x-wiki == परिचय == कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे हे कोकणाच्या कृषीप्रधान जीवनपद्धती, पशुपालन परंपरा आणि ग्रामीण वास्तुसंस्कृतीचा महत्त्वाचा घटक होते. गोठा हा केवळ गायी, बैल, म्हशी किंवा इतर पाळीव जनावरांचा निवारा नसून, ग्रामीण कुटुंबाच्या शेती, पशुपालन आणि दैनंदिन जीवनाशी निगडित असलेली उपयुक्त वास्तू मानली जात असे.<ref>{{cite web |title=The People – Houses |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html |access-date=27 July 2026 }}</ref><ref>{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1962 |editor=Arunchandra S. Pathak }}</ref> कोकणातील पारंपरिक घरांच्या परिसरात जनावरांसाठी स्वतंत्र गोठ्याची व्यवस्था केली जात असे. घरांची रचना, अंगण, परस आणि इतर उपयुक्त जागांची मांडणी स्थानिक हवामान, विशेषतः मुसळधार पर्जन्यमान, तसेच ग्रामीण जीवनशैली लक्षात घेऊन विकसित झाली होती.<ref>{{cite web |title=The People – Houses |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> कोकणातील शेती मुख्यतः भातशेतीवर आधारित असल्यामुळे बैल, गायी आणि म्हशी यांना ग्रामीण अर्थव्यवस्थेत महत्त्वाचे स्थान होते. नांगरणी, वाहतूक आणि इतर कृषी कामांसाठी बैलांचा उपयोग केला जात असे, तर गायी व म्हशींकडून दूध, शेण आणि गोमूत्र मिळत असे. शेणाचा उपयोग सेंद्रिय खत तसेच इतर ग्रामीण उपयोगांसाठी होत असल्याने गोठा हा शेती आणि पशुपालन यांना जोडणारा महत्त्वाचा घटक मानला जात असे.<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi |volume=10 |publisher=Government Central Press |year=1880 |chapter=Domestic Animals }}</ref> कोकणातील गोठ्यांच्या बांधकामात स्थानिक उपलब्ध साहित्याचा वापर केला जात असे. जांभा दगड, माती, लाकूड आणि कौल यांचा वापर करून गोठे बांधले जात आणि त्यांची रचना जनावरांचे संरक्षण, पावसापासून बचाव, चारा साठवण व स्वच्छता यांचा विचार करून केली जात असे. त्यामुळे गोठे हे कोकणातील पारंपरिक ग्रामीण वास्तुकलेचा एक महत्त्वाचा भाग मानले जातात.<ref>{{cite web |title=The People – Houses |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> == व्युत्पत्ती == "गोठा" हा मराठी शब्द संस्कृतमधील '''गोष्ठ''' (गो + ष्ठ) या शब्दापासून विकसित झालेला मानला जातो. संस्कृतमध्ये "गोष्ठ" या शब्दाचा अर्थ गुरे ठेवण्याचे स्थान, गोपालकांची वस्ती किंवा जनावरांचा निवारा असा दिला आहे. मराठीमध्ये "गोठा" या शब्दाचा अर्थ गुरे बांधण्याची जागा, गुरांचा निवारा किंवा तबेला असा होतो.<ref>{{cite book |title=मराठी व्युत्पत्तिकोष |publisher=राज्य मराठी विकास संस्था |year=2023 |url=https://sahitya.marathi.gov.in/wp-content/uploads/2023/08/H-22-Marathi-Vyutpattikosh.pdf }}</ref><ref>{{cite book |author=James T. Molesworth |title=A Dictionary, Marathi and English |edition=2nd |publisher=Bombay Education Society's Press |year=1857 |url=https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/molesworth }}</ref> "कोकण" या प्रदेशाचे नाव प्राचीन साहित्य, ताम्रपट, पुराणे आणि ऐतिहासिक ग्रंथांमध्ये विविध स्वरूपांत आढळते. "कोकण", "कोंकण" किंवा "कोंकणदेश" या नावांच्या व्युत्पत्तीविषयी विविध मते इतिहासकारांनी मांडली आहेत; मात्र त्याबाबत एकमत नाही.<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: History of the Konkan |publisher=Government Central Press |year=1896 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Gazetteer%20of%20Bombay%20Presidency/history_of_the_konkan/introduction.pdf }}</ref> या लेखात "गोठा" हा शब्द कोकणातील पारंपरिक ग्रामीण घरांलगत किंवा स्वतंत्रपणे उभारण्यात आलेल्या जनावरांच्या निवाऱ्याच्या अर्थाने वापरण्यात आला आहे.<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi |publisher=Government Central Press |year=1880 |chapter=Domestic Animals }}</ref> == इतिहास == कोकणातील जनावरांचे गोठे हे ग्रामीण कृषी जीवनपद्धतीचा महत्त्वाचा भाग होते. कोकणातील शेतीमध्ये भात लागवड, बागायती आणि पशुपालन यांचा परस्पर संबंध होता. त्यामुळे गायी, बैल, म्हशी आणि इतर पाळीव जनावरांसाठी स्वतंत्र निवाऱ्याची व्यवस्था केली जात असे. शेतीची कामे, दूध उत्पादन आणि शेणखतासाठी पशुधनाचे महत्त्व असल्यामुळे गोठा हा ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा आवश्यक घटक मानला जात असे.<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi |chapter=Domestic Animals |publisher=Government Central Press |year=1880 }}</ref> कोकणातील वस्ती आणि घरांची रचना स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती व मुसळधार पर्जन्यमान लक्षात घेऊन विकसित झाली होती. घरांसह इतर उपयुक्त वास्तूंची उभारणी स्थानिक गरजा आणि हवामानाशी सुसंगत पद्धतीने केली जात असल्याचे रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये नमूद केले आहे.<ref>{{cite web |title=The People – Houses |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> ब्रिटिशकालीन ''Gazetteer of the Bombay Presidency'' मध्ये कोकणातील पशुधन, त्यांचे संगोपन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेतील त्यांच्या उपयोगाचा उल्लेख आढळतो. कृषी कार्य, वाहतूक, दूध उत्पादन आणि शेणखतासाठी जनावरांचा मोठ्या प्रमाणावर उपयोग केला जात असल्याचे या गॅझेटिअरमध्ये वर्णन केले आहे.<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi |chapter=Domestic Animals |publisher=Government Central Press |year=1880 }}</ref> == कोकणातील पशुपालन परंपरा == कोकणातील पारंपरिक कृषी व्यवस्थेत पशुपालनाला महत्त्वाचे स्थान होते. भातशेती, बागायती आणि पशुधन यांचा परस्पर संबंध असल्यामुळे अनेक शेतकरी कुटुंबांकडे गायी, बैल, म्हशी तसेच इतर पाळीव जनावरे असत. बैलांचा उपयोग शेतीच्या कामांसाठी, तर गायी व म्हशींचा उपयोग दूध, शेण आणि इतर कृषी उपयोगांसाठी केला जात असे.<ref>{{cite web |title=Agriculture and Irrigation – Live-stock |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html |access-date=27 July 2026 }}</ref><ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi |chapter=Domestic Animals |publisher=Government Central Press |year=1880 }}</ref> कोकणातील दमट हवामान, डोंगराळ भूप्रदेश आणि भातशेतीप्रधान कृषी व्यवस्था यांमुळे स्थानिक परिस्थितीशी जुळवून घेतलेल्या जनावरांचे पालन केले जात असे. ब्रिटिशकालीन गॅझेटिअरमध्ये स्थानिक गुरांच्या वैशिष्ट्यांचा, त्यांच्या उपयोगाचा आणि ग्रामीण जीवनातील त्यांच्या स्थानाचा उल्लेख आढळतो.<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi |chapter=Domestic Animals |publisher=Government Central Press |year=1880 }}</ref> गोठ्यातून मिळणाऱ्या शेणाचा उपयोग शेतीसाठी खत म्हणून केला जात असे. पशुधनामुळे शेतीची कामे, दूध उत्पादन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला आधार मिळत असल्याने पशुपालन हे पारंपरिक कृषी व्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग मानले जात असे.<ref>{{cite web |title=Agriculture and Irrigation – Live-stock |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> == बांधकाम साहित्य == कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे स्थानिक स्तरावर सहज उपलब्ध होणाऱ्या नैसर्गिक बांधकाम साहित्यांचा वापर करून उभारले जात असत. स्थानिक हवामान, विशेषतः मुसळधार पर्जन्यमान, तसेच भौगोलिक परिस्थिती लक्षात घेऊन गोठ्यांच्या बांधकामासाठी दगड, लाकूड, माती आणि कौले यांचा वापर केला जात असे.<ref>{{cite web |title=The People – Houses |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> कोकणात उपलब्ध असलेला जांभा (लेटराइट) दगड हा भिंती आणि पायासाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरला जात असे. या दगडाची टिकाऊ रचना आणि दमट हवामानाशी सुसंगत गुणधर्म यांमुळे ग्रामीण बांधकामात त्याला महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले होते. गोठ्यांच्या आधाररचनेसाठी लाकडाचा वापर केला जात असे. ग्रामीण भागातील पारंपरिक बांधकामामध्ये स्थानिक उपलब्ध लाकूड, दगड आणि इतर नैसर्गिक साहित्यांचा उपयोग केला जात असल्याचे रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये नमूद आहे.<ref>{{cite web |title=The People – Houses |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> छपरासाठी प्रारंभी स्थानिक वनस्पतीजन्य साहित्याचा वापर होत असे; पुढील काळात मातीची व मंगळुरी कौले प्रचलित झाली. उतार असलेल्या छपरांमुळे मुसळधार पावसाचे पाणी सहज वाहून जात असे, ही कोकणातील ग्रामीण बांधकामाची वैशिष्ट्यपूर्ण रचना मानली जाते.<ref>{{cite web |title=The People – Houses |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> भिंतींना माती किंवा चुन्याचा गिलावा देणे आणि जमिनीची नियमित स्वच्छता राखणे या पद्धती ग्रामीण भागात प्रचलित होत्या. स्थानिक स्तरावर सहज उपलब्ध साहित्यामुळे अशा बांधकामांची देखभाल आणि दुरुस्ती तुलनेने सोपी होती == गोठ्यात पाळली जाणारी जनावरे == कोकणातील पारंपरिक गोठ्यांमध्ये स्थानिक शेती आणि पशुपालनाच्या गरजांनुसार गायी, बैल, म्हशी, वासरे तसेच काही भागांत शेळ्या यांचे संगोपन केले जात असे. भातशेतीप्रधान प्रदेश असल्यामुळे बैलांचा उपयोग नांगरणी, वखरणी आणि इतर शेतीकामांसाठी होत असे, तर गायी व म्हशी दूध उत्पादन आणि शेणखतासाठी महत्त्वाच्या मानल्या जात. ग्रामीण अर्थव्यवस्थेत पशुधन हे शेतीचे पूरक साधन असल्याने गोठा हा पशुधनाच्या सुरक्षित निवाऱ्याबरोबरच कृषी व्यवस्थेचा महत्त्वाचा घटक होता.<ref>{{cite web |title=Agriculture and Irrigation – Live-stock |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html |access-date=27 July 2026 }}</ref><ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Sawantwadi |chapter=Domestic Animals |publisher=Government Central Press |year=1880 }}</ref> == गोठ्यातील दैनंदिन व्यवस्थापन == कोकणातील पारंपरिक गोठ्यांमध्ये जनावरांना नियमित चारा व पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून देणे, गोठ्याची स्वच्छता राखणे आणि पशुधनाची दैनंदिन देखभाल करणे यांना महत्त्व दिले जात असे. पशुधन हे शेतीचे पूरक साधन असल्यामुळे त्यांच्या आरोग्याची काळजी घेणे ग्रामीण जीवनाचा आवश्यक भाग मानला जात होता.<ref>{{cite web |title=Agriculture and Irrigation – Live-stock |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> आधुनिक पशुसंवर्धन शास्त्रानुसार जनावरांना संतुलित आहार, स्वच्छ पिण्याचे पाणी, नियमित स्वच्छता आणि योग्य आरोग्य व्यवस्थापन उपलब्ध करून देणे आवश्यक मानले जाते. यामध्ये रोगप्रतिबंध, लसीकरण आणि पशुवैद्यकीय देखभाल यांचाही समावेश होतो.<ref>{{cite book |title=Handbook of Animal Husbandry |publisher=Indian Council of Agricultural Research |year=2013 }}</ref><ref>{{cite web |title=Department of Animal Husbandry and Dairying |publisher=Government of India |url=https://dahd.gov.in/ |access-date=27 July 2026 }}</ref> == शेण, गोमूत्र व सेंद्रिय खत व्यवस्थापन == कोकणातील पारंपरिक कृषी व्यवस्थेत गोठ्यातून मिळणारे शेण आणि गोमूत्र ही सेंद्रिय खताची महत्त्वाची साधने होती. भातशेती तसेच फळबागांमध्ये शेणखताचा वापर मातीची सुपीकता टिकवून ठेवण्यासाठी केला जात असे.<ref>{{cite book |title=Handbook of Agriculture |publisher=Indian Council of Agricultural Research |year=2016 }}</ref> गोठ्यातील शेणाचा वापर कंपोस्ट तयार करण्यासाठी केला जाई. शेण, पालापाचोळा, गवताचे अवशेष आणि इतर सेंद्रिय पदार्थ यांचे नैसर्गिक विघटन करून तयार झालेले खत विविध पिकांसाठी वापरले जात असे.<ref>{{cite book |title=Organic Farming |publisher=Indian Council of Agricultural Research |year=2018 }}</ref> गोमूत्राचाही सेंद्रिय शेतीमध्ये द्रवखत तसेच जैविक कीडनियंत्रणासाठी तयार करण्यात येणाऱ्या विविध द्रावणांमध्ये उपयोग केला जातो. नैसर्गिक शेती आणि सेंद्रिय शेतीमध्ये या पद्धतींचा वापर आजही केला जात आहे.<ref>{{cite web |title=Organic Farming |publisher=Dr. Balasaheb Sawant Konkan Krishi Vidyapeeth |url=https://www.dbskkv.org/ }}</ref><ref>{{cite web |title=National Mission on Natural Farming |publisher=Government of India |url=https://naturalfarming.dac.gov.in/ }}</ref> कृषी संशोधनानुसार सेंद्रिय खतामुळे जमिनीतील सेंद्रिय कर्बाचे प्रमाण, मृदेची जलधारण क्षमता आणि जैविक क्रियाशीलता सुधारण्यास मदत होते. त्यामुळे शाश्वत शेतीमध्ये शेणखताला आजही महत्त्वाचे स्थान आहे.<ref>{{cite journal |title=Soil Organic Carbon and Sustainable Agriculture |journal=Indian Journal of Agricultural Sciences |year=2021 }}</ref> == गोठे आणि शेती == कोकणातील पारंपरिक शेती व्यवस्थेत गोठा आणि शेती यांचा परस्परपूरक संबंध होता. पशुपालन, भातशेती आणि बागायती हे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचे महत्त्वाचे घटक मानले जात होते. गोठ्यातील जनावरांकडून शेतीसाठी आवश्यक श्रमशक्ती तसेच सेंद्रिय खत उपलब्ध होत असल्यामुळे गोठा हा कृषी व्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग होता.<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Sawantwadi |chapter=Agriculture |publisher=Government Central Press |year=1880 }}</ref> कोकणातील भातशेतीमध्ये बैलांचा उपयोग नांगरणी, मशागत, मळणी तसेच शेतीमालाच्या वाहतुकीसाठी केला जात असे. गायी व म्हशी दूध उत्पादनाबरोबरच शेणखत उपलब्ध करून देत असल्यामुळे त्यांचेही शेतीमध्ये महत्त्वाचे स्थान होते.<ref>{{cite web |title=Agriculture and Irrigation – Live-stock |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html }}</ref> कोकणातील मिश्र शेती पद्धतीमध्ये पशुपालन, भातशेती आणि फळबागा यांचा समन्वय आढळतो. एकात्मिक शेती पद्धतीमुळे उपलब्ध संसाधनांचा कार्यक्षम वापर होऊन उत्पादनाची शाश्वतता वाढण्यास मदत होते, असे कृषी संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{cite journal |title=Integrated farming system for productivity and sustainability in agricultural production |journal=Indian Farming |volume=72 |issue=3 |pages=8–11 |year=2022 }}</ref> आधुनिक काळात कृषी यांत्रिकीकरण आणि बदलत्या शेती पद्धतींमुळे पशुपालनाचे स्वरूप बदलले असले, तरी सेंद्रिय शेती, नैसर्गिक शेती आणि एकात्मिक कृषी व्यवस्थेमध्ये गोठ्यातून मिळणाऱ्या सेंद्रिय संसाधनांचे महत्त्व कायम आहे.<ref>{{cite web |title=National Mission on Natural Farming |publisher=Government of India |url=https://naturalfarming.dac.gov.in/ }}</ref> == लोकसंस्कृती व धार्मिक परंपरा == कोकणातील ग्रामीण जीवनात गोठा हा केवळ जनावरांच्या निवाऱ्याचे स्थान नसून पशुपालन, शेती आणि कुटुंबाच्या दैनंदिन जीवनाशी निगडित महत्त्वाचा घटक होता. गाय, बैल आणि म्हैस यांना शेतीसाठी उपयुक्त पशुधन मानले जात असल्यामुळे त्यांच्या संगोपनाशी संबंधित विविध धार्मिक श्रद्धा आणि लोकपरंपरा विकसित झाल्या.<ref>{{cite book |title=Maharashtra State Gazetteers – Ratnagiri District |chapter=Religion and Customs |publisher=Government of Maharashtra }}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=महाराष्ट्र विश्वकोश |article=गोपालन }}</ref> महाराष्ट्रात गोवत्स द्वादशी (वसुबारस) आणि पोळा या सणांमध्ये गायी, वासरे आणि बैल यांची पूजा करण्याची परंपरा आहे. या प्रसंगी जनावरांना स्नान घालणे, त्यांना सजविणे आणि विशेष खाद्य देणे अशा प्रथा आढळतात. या विधींमधून पशुधनाविषयी कृतज्ञता आणि शेतीतील त्यांच्या योगदानाचा गौरव व्यक्त केला जातो.<ref>{{cite encyclopedia |title=महाराष्ट्र विश्वकोश |article=पोळा }}</ref> ग्रामीण लोकसाहित्यात गाय, बैल, गुराखी आणि गोठा यांचा उल्लेख ओव्या, म्हणी, लोकगीते आणि कथांमध्ये वारंवार आढळतो. या लोकपरंपरांमधून ग्रामीण जीवन, श्रमसंस्कृती आणि पशुधनाशी असलेले निकटचे संबंध प्रतिबिंबित होतात.<ref>{{cite book |title=महाराष्ट्रातील लोकसाहित्य |publisher=महाराष्ट्र राज्य लोकसाहित्य समिती }}</ref> ग्रामीण जीवनशैली आणि शेतीतील बदलांमुळे काही पारंपरिक प्रथा कमी प्रमाणात आढळत असल्या, तरी पशुधनाविषयी आदर आणि कृतज्ञता व्यक्त करणाऱ्या अनेक परंपरा महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागात आजही टिकून आहेत.<ref>{{cite encyclopedia |title=महाराष्ट्र विश्वकोश |article=पोळा }}</ref> == आधुनिक काळातील बदल == विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून शेती, पशुपालन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेमध्ये झालेल्या सामाजिक, आर्थिक आणि तांत्रिक बदलांमुळे पारंपरिक गोठ्यांच्या वापरात आणि स्वरूपात बदल झाले. कृषी यांत्रिकीकरण, बदलत्या शेती पद्धती आणि आधुनिक पशुसंवर्धन तंत्रज्ञानाचा या प्रक्रियेवर प्रभाव पडला.<ref>{{cite book |title=Handbook of Animal Husbandry |publisher=Indian Council of Agricultural Research |year=2013 }}</ref> आधुनिक पशुपालनात संकरित जनावरे, संतुलित पशुखाद्य, कृत्रिम रेतन, पशुवैद्यकीय सेवा आणि वैज्ञानिक गोठा व्यवस्थापन यांचा वापर वाढला आहे. त्यानुसार सिमेंट-काँक्रीट, पोलाद आणि इतर आधुनिक साहित्य वापरून अधिक स्वच्छ, सुरक्षित आणि आरोग्यदायी गोठे बांधले जात आहेत.<ref>{{cite book |title=Handbook of Animal Husbandry |publisher=Indian Council of Agricultural Research |year=2013 }}</ref> त्याचबरोबर नैसर्गिक शेती, सेंद्रिय शेती आणि एकात्मिक शेती पद्धतींमध्ये पशुधन आणि गोठ्यातून मिळणाऱ्या सेंद्रिय संसाधनांचे महत्त्व कायम असल्याचे कृषी संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{cite journal |title=Integrated farming system for productivity and sustainability in agricultural production |journal=Indian Farming |volume=72 |issue=3 |pages=8–11 |year=2022 }}</ref> "पारंपरिक गोठे हे ग्रामीण सांस्कृतिक वारशाचा भाग मानले जात असल्यामुळे त्यांच्या दस्तऐवजीकरण आणि अभ्यासाला महत्त्व प्राप्त झाले आहे." == संदर्भ == {{Reflist|30em}} == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="220"> File:कोकणातील जनावरांना खाण्यासाठी चार ठेवण्याची जागा.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात जनावरांसाठी चारा (वैरण) साठवण्याची जागा. File:Cattle resting inside a traditional cowshed.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात विश्रांती घेत असलेली जनावरे. File:कोकणात गोठ्यात बांधलेले जनावर.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात बांधलेला बैल. File:कोकणातील गोठ्यात बांधलेले जनावर.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात बांधलेले वासरू. File:कोकणातील शेतकरी व बैलजोडी.jpg|कोकणातील शेतकरी आणि पारंपरिक बैलजोडी. </gallery> == बाह्य दुवे == * https://gazetteers.maharashtra.gov.in/ — महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स विभाग * https://icar.org.in/ — भारतीय कृषी संशोधन परिषद (ICAR) * https://dbskkv.org/ — डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ, दापोली * https://ahd.maharashtra.gov.in/ — महाराष्ट्र शासन, पशुसंवर्धन विभाग * https://dahd.nic.in/ — भारत सरकार, Department of Animal Husbandry & Dairying * https://agricoop.nic.in/ — Department of Agriculture & Farmers Welfare * https://www.fao.org/ — Food and Agriculture Organization (FAO) * https://ich.unesco.org/ — UNESCO Intangible Cultural Heritage {{कोकण लोकजीवन}} == वर्ग == [[वर्ग:कोकण]] [[वर्ग:शेतीपूरक व्यवसाय]] [[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]] qr7jd2bic7ru219rt0qckqm23n7fss1 2697536 2697535 2026-07-28T15:57:53Z AdvAnantGholam 172574 /* चित्रदालन */ 2697536 wikitext text/x-wiki == परिचय == कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे हे कोकणाच्या कृषीप्रधान जीवनपद्धती, पशुपालन परंपरा आणि ग्रामीण वास्तुसंस्कृतीचा महत्त्वाचा घटक होते. गोठा हा केवळ गायी, बैल, म्हशी किंवा इतर पाळीव जनावरांचा निवारा नसून, ग्रामीण कुटुंबाच्या शेती, पशुपालन आणि दैनंदिन जीवनाशी निगडित असलेली उपयुक्त वास्तू मानली जात असे.<ref>{{cite web |title=The People – Houses |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html |access-date=27 July 2026 }}</ref><ref>{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1962 |editor=Arunchandra S. Pathak }}</ref> कोकणातील पारंपरिक घरांच्या परिसरात जनावरांसाठी स्वतंत्र गोठ्याची व्यवस्था केली जात असे. घरांची रचना, अंगण, परस आणि इतर उपयुक्त जागांची मांडणी स्थानिक हवामान, विशेषतः मुसळधार पर्जन्यमान, तसेच ग्रामीण जीवनशैली लक्षात घेऊन विकसित झाली होती.<ref>{{cite web |title=The People – Houses |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> कोकणातील शेती मुख्यतः भातशेतीवर आधारित असल्यामुळे बैल, गायी आणि म्हशी यांना ग्रामीण अर्थव्यवस्थेत महत्त्वाचे स्थान होते. नांगरणी, वाहतूक आणि इतर कृषी कामांसाठी बैलांचा उपयोग केला जात असे, तर गायी व म्हशींकडून दूध, शेण आणि गोमूत्र मिळत असे. शेणाचा उपयोग सेंद्रिय खत तसेच इतर ग्रामीण उपयोगांसाठी होत असल्याने गोठा हा शेती आणि पशुपालन यांना जोडणारा महत्त्वाचा घटक मानला जात असे.<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi |volume=10 |publisher=Government Central Press |year=1880 |chapter=Domestic Animals }}</ref> कोकणातील गोठ्यांच्या बांधकामात स्थानिक उपलब्ध साहित्याचा वापर केला जात असे. जांभा दगड, माती, लाकूड आणि कौल यांचा वापर करून गोठे बांधले जात आणि त्यांची रचना जनावरांचे संरक्षण, पावसापासून बचाव, चारा साठवण व स्वच्छता यांचा विचार करून केली जात असे. त्यामुळे गोठे हे कोकणातील पारंपरिक ग्रामीण वास्तुकलेचा एक महत्त्वाचा भाग मानले जातात.<ref>{{cite web |title=The People – Houses |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> == व्युत्पत्ती == "गोठा" हा मराठी शब्द संस्कृतमधील '''गोष्ठ''' (गो + ष्ठ) या शब्दापासून विकसित झालेला मानला जातो. संस्कृतमध्ये "गोष्ठ" या शब्दाचा अर्थ गुरे ठेवण्याचे स्थान, गोपालकांची वस्ती किंवा जनावरांचा निवारा असा दिला आहे. मराठीमध्ये "गोठा" या शब्दाचा अर्थ गुरे बांधण्याची जागा, गुरांचा निवारा किंवा तबेला असा होतो.<ref>{{cite book |title=मराठी व्युत्पत्तिकोष |publisher=राज्य मराठी विकास संस्था |year=2023 |url=https://sahitya.marathi.gov.in/wp-content/uploads/2023/08/H-22-Marathi-Vyutpattikosh.pdf }}</ref><ref>{{cite book |author=James T. Molesworth |title=A Dictionary, Marathi and English |edition=2nd |publisher=Bombay Education Society's Press |year=1857 |url=https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/molesworth }}</ref> "कोकण" या प्रदेशाचे नाव प्राचीन साहित्य, ताम्रपट, पुराणे आणि ऐतिहासिक ग्रंथांमध्ये विविध स्वरूपांत आढळते. "कोकण", "कोंकण" किंवा "कोंकणदेश" या नावांच्या व्युत्पत्तीविषयी विविध मते इतिहासकारांनी मांडली आहेत; मात्र त्याबाबत एकमत नाही.<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: History of the Konkan |publisher=Government Central Press |year=1896 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Gazetteer%20of%20Bombay%20Presidency/history_of_the_konkan/introduction.pdf }}</ref> या लेखात "गोठा" हा शब्द कोकणातील पारंपरिक ग्रामीण घरांलगत किंवा स्वतंत्रपणे उभारण्यात आलेल्या जनावरांच्या निवाऱ्याच्या अर्थाने वापरण्यात आला आहे.<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi |publisher=Government Central Press |year=1880 |chapter=Domestic Animals }}</ref> == इतिहास == कोकणातील जनावरांचे गोठे हे ग्रामीण कृषी जीवनपद्धतीचा महत्त्वाचा भाग होते. कोकणातील शेतीमध्ये भात लागवड, बागायती आणि पशुपालन यांचा परस्पर संबंध होता. त्यामुळे गायी, बैल, म्हशी आणि इतर पाळीव जनावरांसाठी स्वतंत्र निवाऱ्याची व्यवस्था केली जात असे. शेतीची कामे, दूध उत्पादन आणि शेणखतासाठी पशुधनाचे महत्त्व असल्यामुळे गोठा हा ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा आवश्यक घटक मानला जात असे.<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi |chapter=Domestic Animals |publisher=Government Central Press |year=1880 }}</ref> कोकणातील वस्ती आणि घरांची रचना स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती व मुसळधार पर्जन्यमान लक्षात घेऊन विकसित झाली होती. घरांसह इतर उपयुक्त वास्तूंची उभारणी स्थानिक गरजा आणि हवामानाशी सुसंगत पद्धतीने केली जात असल्याचे रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये नमूद केले आहे.<ref>{{cite web |title=The People – Houses |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> ब्रिटिशकालीन ''Gazetteer of the Bombay Presidency'' मध्ये कोकणातील पशुधन, त्यांचे संगोपन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेतील त्यांच्या उपयोगाचा उल्लेख आढळतो. कृषी कार्य, वाहतूक, दूध उत्पादन आणि शेणखतासाठी जनावरांचा मोठ्या प्रमाणावर उपयोग केला जात असल्याचे या गॅझेटिअरमध्ये वर्णन केले आहे.<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi |chapter=Domestic Animals |publisher=Government Central Press |year=1880 }}</ref> == कोकणातील पशुपालन परंपरा == कोकणातील पारंपरिक कृषी व्यवस्थेत पशुपालनाला महत्त्वाचे स्थान होते. भातशेती, बागायती आणि पशुधन यांचा परस्पर संबंध असल्यामुळे अनेक शेतकरी कुटुंबांकडे गायी, बैल, म्हशी तसेच इतर पाळीव जनावरे असत. बैलांचा उपयोग शेतीच्या कामांसाठी, तर गायी व म्हशींचा उपयोग दूध, शेण आणि इतर कृषी उपयोगांसाठी केला जात असे.<ref>{{cite web |title=Agriculture and Irrigation – Live-stock |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html |access-date=27 July 2026 }}</ref><ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi |chapter=Domestic Animals |publisher=Government Central Press |year=1880 }}</ref> कोकणातील दमट हवामान, डोंगराळ भूप्रदेश आणि भातशेतीप्रधान कृषी व्यवस्था यांमुळे स्थानिक परिस्थितीशी जुळवून घेतलेल्या जनावरांचे पालन केले जात असे. ब्रिटिशकालीन गॅझेटिअरमध्ये स्थानिक गुरांच्या वैशिष्ट्यांचा, त्यांच्या उपयोगाचा आणि ग्रामीण जीवनातील त्यांच्या स्थानाचा उल्लेख आढळतो.<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi |chapter=Domestic Animals |publisher=Government Central Press |year=1880 }}</ref> गोठ्यातून मिळणाऱ्या शेणाचा उपयोग शेतीसाठी खत म्हणून केला जात असे. पशुधनामुळे शेतीची कामे, दूध उत्पादन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला आधार मिळत असल्याने पशुपालन हे पारंपरिक कृषी व्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग मानले जात असे.<ref>{{cite web |title=Agriculture and Irrigation – Live-stock |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> == बांधकाम साहित्य == कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे स्थानिक स्तरावर सहज उपलब्ध होणाऱ्या नैसर्गिक बांधकाम साहित्यांचा वापर करून उभारले जात असत. स्थानिक हवामान, विशेषतः मुसळधार पर्जन्यमान, तसेच भौगोलिक परिस्थिती लक्षात घेऊन गोठ्यांच्या बांधकामासाठी दगड, लाकूड, माती आणि कौले यांचा वापर केला जात असे.<ref>{{cite web |title=The People – Houses |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> कोकणात उपलब्ध असलेला जांभा (लेटराइट) दगड हा भिंती आणि पायासाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरला जात असे. या दगडाची टिकाऊ रचना आणि दमट हवामानाशी सुसंगत गुणधर्म यांमुळे ग्रामीण बांधकामात त्याला महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले होते. गोठ्यांच्या आधाररचनेसाठी लाकडाचा वापर केला जात असे. ग्रामीण भागातील पारंपरिक बांधकामामध्ये स्थानिक उपलब्ध लाकूड, दगड आणि इतर नैसर्गिक साहित्यांचा उपयोग केला जात असल्याचे रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये नमूद आहे.<ref>{{cite web |title=The People – Houses |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> छपरासाठी प्रारंभी स्थानिक वनस्पतीजन्य साहित्याचा वापर होत असे; पुढील काळात मातीची व मंगळुरी कौले प्रचलित झाली. उतार असलेल्या छपरांमुळे मुसळधार पावसाचे पाणी सहज वाहून जात असे, ही कोकणातील ग्रामीण बांधकामाची वैशिष्ट्यपूर्ण रचना मानली जाते.<ref>{{cite web |title=The People – Houses |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> भिंतींना माती किंवा चुन्याचा गिलावा देणे आणि जमिनीची नियमित स्वच्छता राखणे या पद्धती ग्रामीण भागात प्रचलित होत्या. स्थानिक स्तरावर सहज उपलब्ध साहित्यामुळे अशा बांधकामांची देखभाल आणि दुरुस्ती तुलनेने सोपी होती == गोठ्यात पाळली जाणारी जनावरे == कोकणातील पारंपरिक गोठ्यांमध्ये स्थानिक शेती आणि पशुपालनाच्या गरजांनुसार गायी, बैल, म्हशी, वासरे तसेच काही भागांत शेळ्या यांचे संगोपन केले जात असे. भातशेतीप्रधान प्रदेश असल्यामुळे बैलांचा उपयोग नांगरणी, वखरणी आणि इतर शेतीकामांसाठी होत असे, तर गायी व म्हशी दूध उत्पादन आणि शेणखतासाठी महत्त्वाच्या मानल्या जात. ग्रामीण अर्थव्यवस्थेत पशुधन हे शेतीचे पूरक साधन असल्याने गोठा हा पशुधनाच्या सुरक्षित निवाऱ्याबरोबरच कृषी व्यवस्थेचा महत्त्वाचा घटक होता.<ref>{{cite web |title=Agriculture and Irrigation – Live-stock |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html |access-date=27 July 2026 }}</ref><ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Sawantwadi |chapter=Domestic Animals |publisher=Government Central Press |year=1880 }}</ref> == गोठ्यातील दैनंदिन व्यवस्थापन == कोकणातील पारंपरिक गोठ्यांमध्ये जनावरांना नियमित चारा व पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून देणे, गोठ्याची स्वच्छता राखणे आणि पशुधनाची दैनंदिन देखभाल करणे यांना महत्त्व दिले जात असे. पशुधन हे शेतीचे पूरक साधन असल्यामुळे त्यांच्या आरोग्याची काळजी घेणे ग्रामीण जीवनाचा आवश्यक भाग मानला जात होता.<ref>{{cite web |title=Agriculture and Irrigation – Live-stock |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html |access-date=27 July 2026 }}</ref> आधुनिक पशुसंवर्धन शास्त्रानुसार जनावरांना संतुलित आहार, स्वच्छ पिण्याचे पाणी, नियमित स्वच्छता आणि योग्य आरोग्य व्यवस्थापन उपलब्ध करून देणे आवश्यक मानले जाते. यामध्ये रोगप्रतिबंध, लसीकरण आणि पशुवैद्यकीय देखभाल यांचाही समावेश होतो.<ref>{{cite book |title=Handbook of Animal Husbandry |publisher=Indian Council of Agricultural Research |year=2013 }}</ref><ref>{{cite web |title=Department of Animal Husbandry and Dairying |publisher=Government of India |url=https://dahd.gov.in/ |access-date=27 July 2026 }}</ref> == शेण, गोमूत्र व सेंद्रिय खत व्यवस्थापन == कोकणातील पारंपरिक कृषी व्यवस्थेत गोठ्यातून मिळणारे शेण आणि गोमूत्र ही सेंद्रिय खताची महत्त्वाची साधने होती. भातशेती तसेच फळबागांमध्ये शेणखताचा वापर मातीची सुपीकता टिकवून ठेवण्यासाठी केला जात असे.<ref>{{cite book |title=Handbook of Agriculture |publisher=Indian Council of Agricultural Research |year=2016 }}</ref> गोठ्यातील शेणाचा वापर कंपोस्ट तयार करण्यासाठी केला जाई. शेण, पालापाचोळा, गवताचे अवशेष आणि इतर सेंद्रिय पदार्थ यांचे नैसर्गिक विघटन करून तयार झालेले खत विविध पिकांसाठी वापरले जात असे.<ref>{{cite book |title=Organic Farming |publisher=Indian Council of Agricultural Research |year=2018 }}</ref> गोमूत्राचाही सेंद्रिय शेतीमध्ये द्रवखत तसेच जैविक कीडनियंत्रणासाठी तयार करण्यात येणाऱ्या विविध द्रावणांमध्ये उपयोग केला जातो. नैसर्गिक शेती आणि सेंद्रिय शेतीमध्ये या पद्धतींचा वापर आजही केला जात आहे.<ref>{{cite web |title=Organic Farming |publisher=Dr. Balasaheb Sawant Konkan Krishi Vidyapeeth |url=https://www.dbskkv.org/ }}</ref><ref>{{cite web |title=National Mission on Natural Farming |publisher=Government of India |url=https://naturalfarming.dac.gov.in/ }}</ref> कृषी संशोधनानुसार सेंद्रिय खतामुळे जमिनीतील सेंद्रिय कर्बाचे प्रमाण, मृदेची जलधारण क्षमता आणि जैविक क्रियाशीलता सुधारण्यास मदत होते. त्यामुळे शाश्वत शेतीमध्ये शेणखताला आजही महत्त्वाचे स्थान आहे.<ref>{{cite journal |title=Soil Organic Carbon and Sustainable Agriculture |journal=Indian Journal of Agricultural Sciences |year=2021 }}</ref> == गोठे आणि शेती == कोकणातील पारंपरिक शेती व्यवस्थेत गोठा आणि शेती यांचा परस्परपूरक संबंध होता. पशुपालन, भातशेती आणि बागायती हे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचे महत्त्वाचे घटक मानले जात होते. गोठ्यातील जनावरांकडून शेतीसाठी आवश्यक श्रमशक्ती तसेच सेंद्रिय खत उपलब्ध होत असल्यामुळे गोठा हा कृषी व्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग होता.<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Sawantwadi |chapter=Agriculture |publisher=Government Central Press |year=1880 }}</ref> कोकणातील भातशेतीमध्ये बैलांचा उपयोग नांगरणी, मशागत, मळणी तसेच शेतीमालाच्या वाहतुकीसाठी केला जात असे. गायी व म्हशी दूध उत्पादनाबरोबरच शेणखत उपलब्ध करून देत असल्यामुळे त्यांचेही शेतीमध्ये महत्त्वाचे स्थान होते.<ref>{{cite web |title=Agriculture and Irrigation – Live-stock |work=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html }}</ref> कोकणातील मिश्र शेती पद्धतीमध्ये पशुपालन, भातशेती आणि फळबागा यांचा समन्वय आढळतो. एकात्मिक शेती पद्धतीमुळे उपलब्ध संसाधनांचा कार्यक्षम वापर होऊन उत्पादनाची शाश्वतता वाढण्यास मदत होते, असे कृषी संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{cite journal |title=Integrated farming system for productivity and sustainability in agricultural production |journal=Indian Farming |volume=72 |issue=3 |pages=8–11 |year=2022 }}</ref> आधुनिक काळात कृषी यांत्रिकीकरण आणि बदलत्या शेती पद्धतींमुळे पशुपालनाचे स्वरूप बदलले असले, तरी सेंद्रिय शेती, नैसर्गिक शेती आणि एकात्मिक कृषी व्यवस्थेमध्ये गोठ्यातून मिळणाऱ्या सेंद्रिय संसाधनांचे महत्त्व कायम आहे.<ref>{{cite web |title=National Mission on Natural Farming |publisher=Government of India |url=https://naturalfarming.dac.gov.in/ }}</ref> == लोकसंस्कृती व धार्मिक परंपरा == कोकणातील ग्रामीण जीवनात गोठा हा केवळ जनावरांच्या निवाऱ्याचे स्थान नसून पशुपालन, शेती आणि कुटुंबाच्या दैनंदिन जीवनाशी निगडित महत्त्वाचा घटक होता. गाय, बैल आणि म्हैस यांना शेतीसाठी उपयुक्त पशुधन मानले जात असल्यामुळे त्यांच्या संगोपनाशी संबंधित विविध धार्मिक श्रद्धा आणि लोकपरंपरा विकसित झाल्या.<ref>{{cite book |title=Maharashtra State Gazetteers – Ratnagiri District |chapter=Religion and Customs |publisher=Government of Maharashtra }}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=महाराष्ट्र विश्वकोश |article=गोपालन }}</ref> महाराष्ट्रात गोवत्स द्वादशी (वसुबारस) आणि पोळा या सणांमध्ये गायी, वासरे आणि बैल यांची पूजा करण्याची परंपरा आहे. या प्रसंगी जनावरांना स्नान घालणे, त्यांना सजविणे आणि विशेष खाद्य देणे अशा प्रथा आढळतात. या विधींमधून पशुधनाविषयी कृतज्ञता आणि शेतीतील त्यांच्या योगदानाचा गौरव व्यक्त केला जातो.<ref>{{cite encyclopedia |title=महाराष्ट्र विश्वकोश |article=पोळा }}</ref> ग्रामीण लोकसाहित्यात गाय, बैल, गुराखी आणि गोठा यांचा उल्लेख ओव्या, म्हणी, लोकगीते आणि कथांमध्ये वारंवार आढळतो. या लोकपरंपरांमधून ग्रामीण जीवन, श्रमसंस्कृती आणि पशुधनाशी असलेले निकटचे संबंध प्रतिबिंबित होतात.<ref>{{cite book |title=महाराष्ट्रातील लोकसाहित्य |publisher=महाराष्ट्र राज्य लोकसाहित्य समिती }}</ref> ग्रामीण जीवनशैली आणि शेतीतील बदलांमुळे काही पारंपरिक प्रथा कमी प्रमाणात आढळत असल्या, तरी पशुधनाविषयी आदर आणि कृतज्ञता व्यक्त करणाऱ्या अनेक परंपरा महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागात आजही टिकून आहेत.<ref>{{cite encyclopedia |title=महाराष्ट्र विश्वकोश |article=पोळा }}</ref> == आधुनिक काळातील बदल == विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून शेती, पशुपालन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेमध्ये झालेल्या सामाजिक, आर्थिक आणि तांत्रिक बदलांमुळे पारंपरिक गोठ्यांच्या वापरात आणि स्वरूपात बदल झाले. कृषी यांत्रिकीकरण, बदलत्या शेती पद्धती आणि आधुनिक पशुसंवर्धन तंत्रज्ञानाचा या प्रक्रियेवर प्रभाव पडला.<ref>{{cite book |title=Handbook of Animal Husbandry |publisher=Indian Council of Agricultural Research |year=2013 }}</ref> आधुनिक पशुपालनात संकरित जनावरे, संतुलित पशुखाद्य, कृत्रिम रेतन, पशुवैद्यकीय सेवा आणि वैज्ञानिक गोठा व्यवस्थापन यांचा वापर वाढला आहे. त्यानुसार सिमेंट-काँक्रीट, पोलाद आणि इतर आधुनिक साहित्य वापरून अधिक स्वच्छ, सुरक्षित आणि आरोग्यदायी गोठे बांधले जात आहेत.<ref>{{cite book |title=Handbook of Animal Husbandry |publisher=Indian Council of Agricultural Research |year=2013 }}</ref> त्याचबरोबर नैसर्गिक शेती, सेंद्रिय शेती आणि एकात्मिक शेती पद्धतींमध्ये पशुधन आणि गोठ्यातून मिळणाऱ्या सेंद्रिय संसाधनांचे महत्त्व कायम असल्याचे कृषी संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{cite journal |title=Integrated farming system for productivity and sustainability in agricultural production |journal=Indian Farming |volume=72 |issue=3 |pages=8–11 |year=2022 }}</ref> "पारंपरिक गोठे हे ग्रामीण सांस्कृतिक वारशाचा भाग मानले जात असल्यामुळे त्यांच्या दस्तऐवजीकरण आणि अभ्यासाला महत्त्व प्राप्त झाले आहे." == संदर्भ == {{Reflist|30em}} == चित्रदालन == खालील छायाचित्रांमध्ये कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे, त्यांची अंतर्गत रचना, जनावरांची देखभाल आणि पारंपरिक शेती संस्कृतीचे विविध पैलू दर्शविले आहेत. <gallery mode="packed" heights="220"> File:कोकणातील जनावरांना खाण्यासाठी चार ठेवण्याची जागा.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात जनावरांसाठी चारा (वैरण) साठवण्याची जागा. File:Cattle resting inside a traditional cowshed.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात विश्रांती घेत असलेली जनावरे. File:कोकणात गोठ्यात बांधलेले जनावर.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात बांधलेला बैल. File:कोकणातील गोठ्यात बांधलेले जनावर.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात बांधलेले वासरू. File:कोकणातील शेतकरी व बैलजोडी.jpg|कोकणातील शेतकरी आणि पारंपरिक बैलजोडी. </gallery> == बाह्य दुवे == * https://gazetteers.maharashtra.gov.in/ — महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स विभाग * https://icar.org.in/ — भारतीय कृषी संशोधन परिषद (ICAR) * https://dbskkv.org/ — डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ, दापोली * https://ahd.maharashtra.gov.in/ — महाराष्ट्र शासन, पशुसंवर्धन विभाग * https://dahd.nic.in/ — भारत सरकार, Department of Animal Husbandry & Dairying * https://agricoop.nic.in/ — Department of Agriculture & Farmers Welfare * https://www.fao.org/ — Food and Agriculture Organization (FAO) * https://ich.unesco.org/ — UNESCO Intangible Cultural Heritage {{कोकण लोकजीवन}} == वर्ग == [[वर्ग:कोकण]] [[वर्ग:शेतीपूरक व्यवसाय]] [[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]] kzsdcsyq51be2s6fdw9vngiwrph4hdg 0 382010 2697507 2697456 2026-07-28T13:15:10Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2697507 wikitext text/x-wiki विजय केंकरे हे मराठी रंगभूमीवरील प्रथितयश दिग्दर्शक आहेत. ज्येष्ठ दिग्दर्शक [[दामू केंकरे]] यांचे ते चिरंजीव असून त्यांचा मराठी रंगभूमीवर दबदबा आहे. आजवर १०० पेक्षा अधिक व्यावसायिक नाटकांचे त्यांनी दिग्दर्शन केले आहे. [[वर्ग:मराठी नाट्यदिग्दर्शक]] 1hk571i2t8stulj50vrd51whlpl5uer 2697508 2697507 2026-07-28T13:15:16Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2697508 wikitext text/x-wiki विजय केंकरे हे मराठी रंगभूमीवरील प्रथितयश दिग्दर्शक आहेत. ज्येष्ठ दिग्दर्शक [[दामू केंकरे]] यांचे ते चिरंजीव असून त्यांचा मराठी रंगभूमीवर दबदबा आहे. आजवर १०० पेक्षा अधिक व्यावसायिक नाटकांचे त्यांनी दिग्दर्शन केले आहे. [[वर्ग:मराठी नाट्यदिग्दर्शक]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 75w51v1u6jxkwlt9yavogtarndpoeh1 2697509 2697508 2026-07-28T13:16:49Z अभय नातू 206 प्रस्तावना 2697509 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''विजय केंकरे''' हे मराठी रंगभूमीवरील दिग्दर्शक आहेत. त्यांनी १०० पेक्षा अधिक व्यावसायिक नाटकांचे त्यांनी दिग्दर्शन केले आहे. दिग्दर्शक [[दामू केंकरे]] हे यांचे वडील होत. {{विस्तार}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:केंकरे, विजय}} [[वर्ग:मराठी नाट्यदिग्दर्शक]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 58rw2wsaqoifl3rmnr80gq9tjd9qrg4 0 382015 2697489 2026-07-28T12:01:25Z संतोष गोरे 135680 [[:en:Suneil Anand|Suneil Anand]] पासून भाषांतरित 2697489 wikitext text/x-wiki '''सुनील आनंद''' (३० जून, १९५६ - २८ जुलै, २०२६) हे एक भारतीय अभिनेते आणि चित्रपट दिग्दर्शक होते. ते अभिनेते [[देव आनंद]]<ref name=IndiaExpress.Com>{{cite web|url=http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|title=Suneil Anand makes India's first martial arts movie : Bollywood News : IndiaExpress.Com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100929135422/http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|archive-date=29 September 2010|access-date=2008-07-16|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> आणि अभिनेत्री [[कल्पना कार्तिक]] यांचे सुपुत्र होते. देव आनंद यांच्या मालकीच्या [[नवकेतन फिल्म्स]]चे व्यवस्थापनही ते पाहत होते. d7p8rp42k4dt4mwabkw0jwkls95suwa 2697490 2697489 2026-07-28T12:05:48Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2697490 wikitext text/x-wiki '''सुनील आनंद''' (३० जून, १९५६ - २८ जुलै, २०२६) हे एक भारतीय अभिनेते आणि चित्रपट दिग्दर्शक होते. ते अभिनेते [[देव आनंद]]<ref name=IndiaExpress.Com>{{cite web|url=http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|title=Suneil Anand makes India's first martial arts movie : Bollywood News : IndiaExpress.Com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100929135422/http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|archive-date=29 September 2010|access-date=2008-07-16|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> आणि अभिनेत्री [[कल्पना कार्तिक]] यांचे सुपुत्र होते. देव आनंद यांच्या मालकीच्या [[नवकेतन फिल्म्स]]चे व्यवस्थापनही ते पाहत होते. ==प्रारंभिक जीवन== त्यांचा जन्म १९५६ मध्ये [[स्वित्झर्लंड]]मधील झुरिच येथे झाला. त्यांचे आई-वडील ''कार्लोव्ही व्हेरी'' चित्रपट महोत्सवास जात असताना त्यांचा जन्म झाला आणि ते त्या महोत्सवाचे सर्वात तरुण प्रतिनिधी ठरले होते. त्यांनी वॉशिंग्टन, डी.सी. येथील [[अमेरिकन विद्यापीठ]] मधून व्यवसाय प्रशासनाची (Business Administration) पदवी घेतली होती<ref name="IndiaExpress.Com" />. [[चेतन आनंद (दिग्दर्शक)|चेतन आनंद]] आणि [[विजय आनंद]] हे त्यांचे काका होते. त्यांचे चुलत भाऊ-बहिणी भारतीय [[चित्रपट दिग्दर्शक]] [[केतन आनंद]], विवेक आनंद, अभिनेते व चित्रपट-निर्माते [[शेखर कपूर]], नीलू आणि अरुणा हे आहेत. नीलू यांचा विवाह अभिनेता [[नवीन निश्चल]] यांच्याशी झाला होता, तर अरुणा यांचा विवाह [[बलराज साहनी]] यांचे सुपुत्र [[परिक्षीत साहनी]] यांच्याशी झाला आहे. त्यांनी हाँगकाँगमध्ये 'विंग त्सुन' (Wing Tsun) या युद्धकलेचे प्रशिक्षण घेतले होते.<ref name=IndiaExpress.Com/> nw5llgidm89xajtfquj0srgllwb21zp 2697491 2697490 2026-07-28T12:07:20Z संतोष गोरे 135680 /* प्रारंभिक जीवन */ 2697491 wikitext text/x-wiki '''सुनील आनंद''' (३० जून, १९५६ - २८ जुलै, २०२६) हे एक भारतीय अभिनेते आणि चित्रपट दिग्दर्शक होते. ते अभिनेते [[देव आनंद]]<ref name=IndiaExpress.Com>{{cite web|url=http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|title=Suneil Anand makes India's first martial arts movie : Bollywood News : IndiaExpress.Com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100929135422/http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|archive-date=29 September 2010|access-date=2008-07-16|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> आणि अभिनेत्री [[कल्पना कार्तिक]] यांचे सुपुत्र होते. देव आनंद यांच्या मालकीच्या [[नवकेतन फिल्म्स]]चे व्यवस्थापनही ते पाहत होते. ==प्रारंभिक जीवन== त्यांचा जन्म १९५६ मध्ये [[स्वित्झर्लंड]]मधील झुरिच येथे झाला. त्यांचे आई-वडील ''कार्लोव्ही व्हेरी'' चित्रपट महोत्सवास जात असताना त्यांचा जन्म झाला आणि ते त्या महोत्सवाचे सर्वात तरुण प्रतिनिधी ठरले होते. त्यांनी वॉशिंग्टन, डी.सी. येथील [[अमेरिकन विद्यापीठ]] मधून व्यवसाय प्रशासनाची (Business Administration) पदवी घेतली होती<ref name="IndiaExpress.Com" />. [[चेतन आनंद (दिग्दर्शक)|चेतन आनंद]] आणि [[विजय आनंद]] हे त्यांचे काका होते. त्यांचे चुलत भाऊ-बहिणी भारतीय [[चित्रपट दिग्दर्शक]] [[केतन आनंद]], विवेक आनंद, अभिनेते व चित्रपट-निर्माते [[शेखर कपूर]], नीलू आणि अरुणा हे आहेत. नीलू यांचा विवाह अभिनेता [[नवीन निश्चल]] यांच्याशी झाला होता, तर अरुणा यांचा विवाह [[बलराज साहनी]] यांचे सुपुत्र [[परीक्षित साहनी]] यांच्याशी झाला आहे. त्यांनी हाँगकाँगमध्ये 'विंग त्सुन' (Wing Tsun) या युद्धकलेचे प्रशिक्षण घेतले होते.<ref name=IndiaExpress.Com/> 189mbkple4qxgddxud0xot7vztxdpu1 2697492 2697491 2026-07-28T12:10:29Z संतोष गोरे 135680 /* प्रारंभिक जीवन */ 2697492 wikitext text/x-wiki '''सुनील आनंद''' (३० जून, १९५६ - २८ जुलै, २०२६) हे एक भारतीय अभिनेते आणि चित्रपट दिग्दर्शक होते. ते अभिनेते [[देव आनंद]]<ref name=IndiaExpress.Com>{{cite web|url=http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|title=Suneil Anand makes India's first martial arts movie : Bollywood News : IndiaExpress.Com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100929135422/http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|archive-date=29 September 2010|access-date=2008-07-16|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> आणि अभिनेत्री [[कल्पना कार्तिक]] यांचे सुपुत्र होते. देव आनंद यांच्या मालकीच्या [[नवकेतन फिल्म्स]]चे व्यवस्थापनही ते पाहत होते. ==प्रारंभिक जीवन== त्यांचा जन्म १९५६ मध्ये [[स्वित्झर्लंड]]मधील झुरिच येथे झाला. त्यांचे आई-वडील ''कार्लोव्ही व्हेरी'' चित्रपट महोत्सवास जात असताना त्यांचा जन्म झाला आणि ते त्या महोत्सवाचे सर्वात तरुण प्रतिनिधी ठरले होते. त्यांनी वॉशिंग्टन, डी.सी. येथील [[अमेरिकन विद्यापीठ]] मधून व्यवसाय प्रशासनाची (Business Administration) पदवी घेतली होती<ref name="IndiaExpress.Com" />. [[चेतन आनंद (दिग्दर्शक)|चेतन आनंद]] आणि [[विजय आनंद]] हे त्यांचे काका होते. त्यांचे चुलत भाऊ-बहिणी भारतीय [[चित्रपट दिग्दर्शक]] [[केतन आनंद]], विवेक आनंद, अभिनेते व चित्रपट-निर्माते [[शेखर कपूर]], नीलू आणि अरुणा हे आहेत. नीलू यांचा विवाह अभिनेता [[नवीन निश्चल]] यांच्याशी झाला होता, तर अरुणा यांचा विवाह [[बलराज साहनी]] यांचे सुपुत्र [[परीक्षित साहनी]] यांच्याशी झाला आहे. त्यांनी हाँगकाँगमध्ये 'विंग त्सुन' (Wing Tsun) या युद्धकलेचे प्रशिक्षण घेतले होते.<ref name=IndiaExpress.Com/> == कारकीर्द == [[File:Sunil Anand son of late Shri Dev Anand being felicitated at the 43rd International Film Festival of India (IFFI-2012), in Panaji, Goa on November 23, 2012.jpg|thumb|सुनील आनंद (उजवीकडे), [[भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव|इफ्फी]] (२०१२) मध्ये ]] त्यांनी ''आनंद और आनंद'' (१९८४),<ref name="urlDNA – After Hrs – Anand to direct Anand – Daily News & Analysis">{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1125240|title=DNA – After Hrs – Anand to direct Anand – Daily News & Analysis|author=Chaitanya Padukone|date=2007-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120606135832/http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1125240|archive-date=6 June 2012|access-date=2008-07-16|url-status=dead}}</ref> ''कार थीफ'' (१९८६), ''मैं तेरे लिये'' (१९८८), आणि ''मास्टर'' (२००१) या चित्रपटांमध्ये काम केले होते.<ref name="isbn0-15-603084-5">{{cite book |author=Alter, Stephen |title=Fantasies of a Bollywood Love Thief: Inside the World of Indian Moviemaking |publisher=Harvest Books |year=2007 |pages= 79|isbn=978-0-15-603084-7 |url= https://books.google.com/books?id=H6uvi2BrIhkC&dq=%22Suneil+Anand%22&pg=PA79}}</ref> त्यांचा दिग्दर्शक म्हणून पहिला चित्रपट आणि मार्शल आर्ट्सवर आधारित ''मास्टर'' हा चित्रपट २००१ मध्ये प्रदर्शित झाला होता. २०१४ मध्ये त्यांनी ''वागाटर मिक्सर'' (Vagator Mixer) या हॉलीवूड चित्रपटाचे काम सुरू केले.<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-suneil-anand-announces-navketan-films-next-1745192|title=Suneil Anand announces Navketan Films' next|date=26 September 2012|website=DNA India}}</ref> === चित्रपट सूची === {| class="wikitable" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! टीप |- | १९८४ || ''आनंद और आनंद'' || |- | १९८६ || ''कार थीफ'' || |- | १९८८ || ''मैं तेरे लिये'' || |- | २००१ || ''मास्टर'' || दिग्दर्शन क्षेत्रात पदार्पण |- | || ''वागाटर मिक्सर'' || अभिनेता आणि दिग्दर्शक |} 82lpfxq0vp2vwr9xepqp39la8nq718k 2697493 2697492 2026-07-28T12:11:27Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2697493 wikitext text/x-wiki '''सुनील आनंद''' (३० जून, १९५६ - २८ जुलै, २०२६) हे एक भारतीय अभिनेते आणि चित्रपट दिग्दर्शक होते. ते अभिनेते [[देव आनंद]]<ref name=IndiaExpress.Com>{{cite web|url=http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|title=Suneil Anand makes India's first martial arts movie : Bollywood News : IndiaExpress.Com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100929135422/http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|archive-date=29 September 2010|access-date=2008-07-16|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> आणि अभिनेत्री [[कल्पना कार्तिक]] यांचे सुपुत्र होते. देव आनंद यांच्या मालकीच्या [[नवकेतन फिल्म्स]]चे व्यवस्थापनही ते पाहत होते. ==प्रारंभिक जीवन== त्यांचा जन्म १९५६ मध्ये [[स्वित्झर्लंड]]मधील झुरिच येथे झाला. त्यांचे आई-वडील ''कार्लोव्ही व्हेरी'' चित्रपट महोत्सवास जात असताना त्यांचा जन्म झाला आणि ते त्या महोत्सवाचे सर्वात तरुण प्रतिनिधी ठरले होते. त्यांनी वॉशिंग्टन, डी.सी. येथील [[अमेरिकन विद्यापीठ]] मधून व्यवसाय प्रशासनाची (Business Administration) पदवी घेतली होती<ref name="IndiaExpress.Com" />. [[चेतन आनंद (दिग्दर्शक)|चेतन आनंद]] आणि [[विजय आनंद]] हे त्यांचे काका होते. त्यांचे चुलत भाऊ-बहिणी भारतीय [[चित्रपट दिग्दर्शक]] [[केतन आनंद]], विवेक आनंद, अभिनेते व चित्रपट-निर्माते [[शेखर कपूर]], नीलू आणि अरुणा हे आहेत. नीलू यांचा विवाह अभिनेता [[नवीन निश्चल]] यांच्याशी झाला होता, तर अरुणा यांचा विवाह [[बलराज साहनी]] यांचे सुपुत्र [[परीक्षित साहनी]] यांच्याशी झाला आहे. त्यांनी हाँगकाँगमध्ये 'विंग त्सुन' (Wing Tsun) या युद्धकलेचे प्रशिक्षण घेतले होते.<ref name=IndiaExpress.Com/> == कारकीर्द == [[File:Sunil Anand son of late Shri Dev Anand being felicitated at the 43rd International Film Festival of India (IFFI-2012), in Panaji, Goa on November 23, 2012.jpg|thumb|सुनील आनंद (उजवीकडे), [[भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव|इफ्फी]] (२०१२) मध्ये ]] त्यांनी ''आनंद और आनंद'' (१९८४),<ref name="urlDNA – After Hrs – Anand to direct Anand – Daily News & Analysis">{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1125240|title=DNA – After Hrs – Anand to direct Anand – Daily News & Analysis|author=Chaitanya Padukone|date=2007-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120606135832/http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1125240|archive-date=6 June 2012|access-date=2008-07-16|url-status=dead}}</ref> ''कार थीफ'' (१९८६), ''मैं तेरे लिये'' (१९८८), आणि ''मास्टर'' (२००१) या चित्रपटांमध्ये काम केले होते.<ref name="isbn0-15-603084-5">{{cite book |author=Alter, Stephen |title=Fantasies of a Bollywood Love Thief: Inside the World of Indian Moviemaking |publisher=Harvest Books |year=2007 |pages= 79|isbn=978-0-15-603084-7 |url= https://books.google.com/books?id=H6uvi2BrIhkC&dq=%22Suneil+Anand%22&pg=PA79}}</ref> त्यांचा दिग्दर्शक म्हणून पहिला चित्रपट आणि मार्शल आर्ट्सवर आधारित ''मास्टर'' हा चित्रपट २००१ मध्ये प्रदर्शित झाला होता. २०१४ मध्ये त्यांनी ''वागाटर मिक्सर'' (Vagator Mixer) या हॉलीवूड चित्रपटाचे काम सुरू केले.<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-suneil-anand-announces-navketan-films-next-1745192|title=Suneil Anand announces Navketan Films' next|date=26 September 2012|website=DNA India}}</ref> === चित्रपट सूची === {| class="wikitable" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! टीप |- | १९८४ || ''आनंद और आनंद'' || |- | १९८६ || ''कार थीफ'' || |- | १९८८ || ''मैं तेरे लिये'' || |- | २००१ || ''मास्टर'' || दिग्दर्शन क्षेत्रात पदार्पण |- | || ''वागाटर मिक्सर'' || अभिनेता आणि दिग्दर्शक |} [[वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म]] p6f5r9nqn2dsxu1p54is5gcuy7k0jh9 2697494 2697493 2026-07-28T12:11:55Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2697494 wikitext text/x-wiki '''सुनील आनंद''' (३० जून, १९५६ - २८ जुलै, २०२६) हे एक भारतीय अभिनेते आणि चित्रपट दिग्दर्शक होते. ते अभिनेते [[देव आनंद]]<ref name=IndiaExpress.Com>{{cite web|url=http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|title=Suneil Anand makes India's first martial arts movie : Bollywood News : IndiaExpress.Com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100929135422/http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|archive-date=29 September 2010|access-date=2008-07-16|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> आणि अभिनेत्री [[कल्पना कार्तिक]] यांचे सुपुत्र होते. देव आनंद यांच्या मालकीच्या [[नवकेतन फिल्म्स]]चे व्यवस्थापनही ते पाहत होते. ==प्रारंभिक जीवन== त्यांचा जन्म १९५६ मध्ये [[स्वित्झर्लंड]]मधील झुरिच येथे झाला. त्यांचे आई-वडील ''कार्लोव्ही व्हेरी'' चित्रपट महोत्सवास जात असताना त्यांचा जन्म झाला आणि ते त्या महोत्सवाचे सर्वात तरुण प्रतिनिधी ठरले होते. त्यांनी वॉशिंग्टन, डी.सी. येथील [[अमेरिकन विद्यापीठ]] मधून व्यवसाय प्रशासनाची (Business Administration) पदवी घेतली होती<ref name="IndiaExpress.Com" />. [[चेतन आनंद (दिग्दर्शक)|चेतन आनंद]] आणि [[विजय आनंद]] हे त्यांचे काका होते. त्यांचे चुलत भाऊ-बहिणी भारतीय [[चित्रपट दिग्दर्शक]] [[केतन आनंद]], विवेक आनंद, अभिनेते व चित्रपट-निर्माते [[शेखर कपूर]], नीलू आणि अरुणा हे आहेत. नीलू यांचा विवाह अभिनेता [[नवीन निश्चल]] यांच्याशी झाला होता, तर अरुणा यांचा विवाह [[बलराज साहनी]] यांचे सुपुत्र [[परीक्षित साहनी]] यांच्याशी झाला आहे. त्यांनी हाँगकाँगमध्ये 'विंग त्सुन' (Wing Tsun) या युद्धकलेचे प्रशिक्षण घेतले होते.<ref name=IndiaExpress.Com/> == कारकीर्द == [[File:Sunil Anand son of late Shri Dev Anand being felicitated at the 43rd International Film Festival of India (IFFI-2012), in Panaji, Goa on November 23, 2012.jpg|thumb|सुनील आनंद (उजवीकडे), [[भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव|इफ्फी]] (२०१२) मध्ये ]] त्यांनी ''आनंद और आनंद'' (१९८४),<ref name="urlDNA – After Hrs – Anand to direct Anand – Daily News & Analysis">{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1125240|title=DNA – After Hrs – Anand to direct Anand – Daily News & Analysis|author=Chaitanya Padukone|date=2007-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120606135832/http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1125240|archive-date=6 June 2012|access-date=2008-07-16|url-status=dead}}</ref> ''कार थीफ'' (१९८६), ''मैं तेरे लिये'' (१९८८), आणि ''मास्टर'' (२००१) या चित्रपटांमध्ये काम केले होते.<ref name="isbn0-15-603084-5">{{cite book |author=Alter, Stephen |title=Fantasies of a Bollywood Love Thief: Inside the World of Indian Moviemaking |publisher=Harvest Books |year=2007 |pages= 79|isbn=978-0-15-603084-7 |url= https://books.google.com/books?id=H6uvi2BrIhkC&dq=%22Suneil+Anand%22&pg=PA79}}</ref> त्यांचा दिग्दर्शक म्हणून पहिला चित्रपट आणि मार्शल आर्ट्सवर आधारित ''मास्टर'' हा चित्रपट २००१ मध्ये प्रदर्शित झाला होता. २०१४ मध्ये त्यांनी ''वागाटर मिक्सर'' (Vagator Mixer) या हॉलीवूड चित्रपटाचे काम सुरू केले.<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-suneil-anand-announces-navketan-films-next-1745192|title=Suneil Anand announces Navketan Films' next|date=26 September 2012|website=DNA India}}</ref> === चित्रपट सूची === {| class="wikitable" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! टीप |- | १९८४ || ''आनंद और आनंद'' || |- | १९८६ || ''कार थीफ'' || |- | १९८८ || ''मैं तेरे लिये'' || |- | २००१ || ''मास्टर'' || दिग्दर्शन क्षेत्रात पदार्पण |- | || ''वागाटर मिक्सर'' || अभिनेता आणि दिग्दर्शक |} [[वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] coezk1xlpc7fmfou4x6d4v0kldr4lc3 2697495 2697494 2026-07-28T12:13:24Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2697495 wikitext text/x-wiki '''सुनील आनंद''' (३० जून, १९५६ - २८ जुलै, २०२६) हे एक भारतीय अभिनेते आणि चित्रपट दिग्दर्शक होते. ते अभिनेते [[देव आनंद]]<ref name=IndiaExpress.Com>{{cite web|url=http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|title=Suneil Anand makes India's first martial arts movie : Bollywood News : IndiaExpress.Com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100929135422/http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|archive-date=29 September 2010|access-date=2008-07-16|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> आणि अभिनेत्री [[कल्पना कार्तिक]] यांचे सुपुत्र होते. देव आनंद यांच्या मालकीच्या [[नवकेतन फिल्म्स]]चे व्यवस्थापनही ते पाहत होते. ==प्रारंभिक जीवन== त्यांचा जन्म १९५६ मध्ये [[स्वित्झर्लंड]]मधील झुरिच येथे झाला. त्यांचे आई-वडील ''कार्लोव्ही व्हेरी'' चित्रपट महोत्सवास जात असताना त्यांचा जन्म झाला आणि ते त्या महोत्सवाचे सर्वात तरुण प्रतिनिधी ठरले होते. त्यांनी वॉशिंग्टन, डी.सी. येथील [[अमेरिकन विद्यापीठ]] मधून व्यवसाय प्रशासनाची (Business Administration) पदवी घेतली होती<ref name="IndiaExpress.Com" />. [[चेतन आनंद (दिग्दर्शक)|चेतन आनंद]] आणि [[विजय आनंद]] हे त्यांचे काका होते. त्यांचे चुलत भाऊ-बहिणी भारतीय [[चित्रपट दिग्दर्शक]] [[केतन आनंद]], विवेक आनंद, अभिनेते व चित्रपट-निर्माते [[शेखर कपूर]], नीलू आणि अरुणा हे आहेत. नीलू यांचा विवाह अभिनेता [[नवीन निश्चल]] यांच्याशी झाला होता, तर अरुणा यांचा विवाह [[बलराज साहनी]] यांचे सुपुत्र [[परीक्षित साहनी]] यांच्याशी झाला आहे. त्यांनी हाँगकाँगमध्ये 'विंग त्सुन' (Wing Tsun) या युद्धकलेचे प्रशिक्षण घेतले होते.<ref name=IndiaExpress.Com/> == कारकीर्द == [[File:Sunil Anand son of late Shri Dev Anand being felicitated at the 43rd International Film Festival of India (IFFI-2012), in Panaji, Goa on November 23, 2012.jpg|thumb|सुनील आनंद (उजवीकडे), [[भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव|इफ्फी]] (२०१२) मध्ये ]] त्यांनी ''आनंद और आनंद'' (१९८४),<ref name="urlDNA – After Hrs – Anand to direct Anand – Daily News & Analysis">{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1125240|title=DNA – After Hrs – Anand to direct Anand – Daily News & Analysis|author=Chaitanya Padukone|date=2007-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120606135832/http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1125240|archive-date=6 June 2012|access-date=2008-07-16|url-status=dead}}</ref> ''कार थीफ'' (१९८६), ''मैं तेरे लिये'' (१९८८), आणि ''मास्टर'' (२००१) या चित्रपटांमध्ये काम केले होते.<ref name="isbn0-15-603084-5">{{cite book |author=Alter, Stephen |title=Fantasies of a Bollywood Love Thief: Inside the World of Indian Moviemaking |publisher=Harvest Books |year=2007 |pages= 79|isbn=978-0-15-603084-7 |url= https://books.google.com/books?id=H6uvi2BrIhkC&dq=%22Suneil+Anand%22&pg=PA79}}</ref> त्यांचा दिग्दर्शक म्हणून पहिला चित्रपट आणि मार्शल आर्ट्सवर आधारित ''मास्टर'' हा चित्रपट २००१ मध्ये प्रदर्शित झाला होता. २०१४ मध्ये त्यांनी ''वागाटर मिक्सर'' (Vagator Mixer) या हॉलीवूड चित्रपटाचे काम सुरू केले.<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-suneil-anand-announces-navketan-films-next-1745192|title=Suneil Anand announces Navketan Films' next|date=26 September 2012|website=DNA India}}</ref> === चित्रपट सूची === {| class="wikitable" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! टीप |- | १९८४ || ''आनंद और आनंद'' || |- | १९८६ || ''कार थीफ'' || |- | १९८८ || ''मैं तेरे लिये'' || |- | २००१ || ''मास्टर'' || दिग्दर्शन क्षेत्रात पदार्पण |- | || ''वागाटर मिक्सर'' || अभिनेता आणि दिग्दर्शक |} [[वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]] jtkwxeh0i2k4jdq8hblcf6do34e62yc 2697496 2697495 2026-07-28T12:13:33Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2697496 wikitext text/x-wiki '''सुनील आनंद''' (३० जून, १९५६ - २८ जुलै, २०२६) हे एक भारतीय अभिनेते आणि चित्रपट दिग्दर्शक होते. ते अभिनेते [[देव आनंद]]<ref name=IndiaExpress.Com>{{cite web|url=http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|title=Suneil Anand makes India's first martial arts movie : Bollywood News : IndiaExpress.Com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100929135422/http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|archive-date=29 September 2010|access-date=2008-07-16|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> आणि अभिनेत्री [[कल्पना कार्तिक]] यांचे सुपुत्र होते. देव आनंद यांच्या मालकीच्या [[नवकेतन फिल्म्स]]चे व्यवस्थापनही ते पाहत होते. ==प्रारंभिक जीवन== त्यांचा जन्म १९५६ मध्ये [[स्वित्झर्लंड]]मधील झुरिच येथे झाला. त्यांचे आई-वडील ''कार्लोव्ही व्हेरी'' चित्रपट महोत्सवास जात असताना त्यांचा जन्म झाला आणि ते त्या महोत्सवाचे सर्वात तरुण प्रतिनिधी ठरले होते. त्यांनी वॉशिंग्टन, डी.सी. येथील [[अमेरिकन विद्यापीठ]] मधून व्यवसाय प्रशासनाची (Business Administration) पदवी घेतली होती<ref name="IndiaExpress.Com" />. [[चेतन आनंद (दिग्दर्शक)|चेतन आनंद]] आणि [[विजय आनंद]] हे त्यांचे काका होते. त्यांचे चुलत भाऊ-बहिणी भारतीय [[चित्रपट दिग्दर्शक]] [[केतन आनंद]], विवेक आनंद, अभिनेते व चित्रपट-निर्माते [[शेखर कपूर]], नीलू आणि अरुणा हे आहेत. नीलू यांचा विवाह अभिनेता [[नवीन निश्चल]] यांच्याशी झाला होता, तर अरुणा यांचा विवाह [[बलराज साहनी]] यांचे सुपुत्र [[परीक्षित साहनी]] यांच्याशी झाला आहे. त्यांनी हाँगकाँगमध्ये 'विंग त्सुन' (Wing Tsun) या युद्धकलेचे प्रशिक्षण घेतले होते.<ref name=IndiaExpress.Com/> == कारकीर्द == [[File:Sunil Anand son of late Shri Dev Anand being felicitated at the 43rd International Film Festival of India (IFFI-2012), in Panaji, Goa on November 23, 2012.jpg|thumb|सुनील आनंद (उजवीकडे), [[भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव|इफ्फी]] (२०१२) मध्ये ]] त्यांनी ''आनंद और आनंद'' (१९८४),<ref name="urlDNA – After Hrs – Anand to direct Anand – Daily News & Analysis">{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1125240|title=DNA – After Hrs – Anand to direct Anand – Daily News & Analysis|author=Chaitanya Padukone|date=2007-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120606135832/http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1125240|archive-date=6 June 2012|access-date=2008-07-16|url-status=dead}}</ref> ''कार थीफ'' (१९८६), ''मैं तेरे लिये'' (१९८८), आणि ''मास्टर'' (२००१) या चित्रपटांमध्ये काम केले होते.<ref name="isbn0-15-603084-5">{{cite book |author=Alter, Stephen |title=Fantasies of a Bollywood Love Thief: Inside the World of Indian Moviemaking |publisher=Harvest Books |year=2007 |pages= 79|isbn=978-0-15-603084-7 |url= https://books.google.com/books?id=H6uvi2BrIhkC&dq=%22Suneil+Anand%22&pg=PA79}}</ref> त्यांचा दिग्दर्शक म्हणून पहिला चित्रपट आणि मार्शल आर्ट्सवर आधारित ''मास्टर'' हा चित्रपट २००१ मध्ये प्रदर्शित झाला होता. २०१४ मध्ये त्यांनी ''वागाटर मिक्सर'' (Vagator Mixer) या हॉलीवूड चित्रपटाचे काम सुरू केले.<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-suneil-anand-announces-navketan-films-next-1745192|title=Suneil Anand announces Navketan Films' next|date=26 September 2012|website=DNA India}}</ref> === चित्रपट सूची === {| class="wikitable" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! टीप |- | १९८४ || ''आनंद और आनंद'' || |- | १९८६ || ''कार थीफ'' || |- | १९८८ || ''मैं तेरे लिये'' || |- | २००१ || ''मास्टर'' || दिग्दर्शन क्षेत्रात पदार्पण |- | || ''वागाटर मिक्सर'' || अभिनेता आणि दिग्दर्शक |} [[वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:भारतीय चित्रपट पटकथालेखक]] kpd6ohfdm8mlud1irko16fgnhomfoub 2697497 2697496 2026-07-28T12:14:13Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2697497 wikitext text/x-wiki '''सुनील आनंद''' (३० जून, १९५६ - २८ जुलै, २०२६) हे एक भारतीय अभिनेते आणि चित्रपट दिग्दर्शक होते. ते अभिनेते [[देव आनंद]]<ref name=IndiaExpress.Com>{{cite web|url=http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|title=Suneil Anand makes India's first martial arts movie : Bollywood News : IndiaExpress.Com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100929135422/http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|archive-date=29 September 2010|access-date=2008-07-16|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> आणि अभिनेत्री [[कल्पना कार्तिक]] यांचे सुपुत्र होते. देव आनंद यांच्या मालकीच्या [[नवकेतन फिल्म्स]]चे व्यवस्थापनही ते पाहत होते. ==प्रारंभिक जीवन== त्यांचा जन्म १९५६ मध्ये [[स्वित्झर्लंड]]मधील झुरिच येथे झाला. त्यांचे आई-वडील ''कार्लोव्ही व्हेरी'' चित्रपट महोत्सवास जात असताना त्यांचा जन्म झाला आणि ते त्या महोत्सवाचे सर्वात तरुण प्रतिनिधी ठरले होते. त्यांनी वॉशिंग्टन, डी.सी. येथील [[अमेरिकन विद्यापीठ]] मधून व्यवसाय प्रशासनाची (Business Administration) पदवी घेतली होती<ref name="IndiaExpress.Com" />. [[चेतन आनंद (दिग्दर्शक)|चेतन आनंद]] आणि [[विजय आनंद]] हे त्यांचे काका होते. त्यांचे चुलत भाऊ-बहिणी भारतीय [[चित्रपट दिग्दर्शक]] [[केतन आनंद]], विवेक आनंद, अभिनेते व चित्रपट-निर्माते [[शेखर कपूर]], नीलू आणि अरुणा हे आहेत. नीलू यांचा विवाह अभिनेता [[नवीन निश्चल]] यांच्याशी झाला होता, तर अरुणा यांचा विवाह [[बलराज साहनी]] यांचे सुपुत्र [[परीक्षित साहनी]] यांच्याशी झाला आहे. त्यांनी हाँगकाँगमध्ये 'विंग त्सुन' (Wing Tsun) या युद्धकलेचे प्रशिक्षण घेतले होते.<ref name=IndiaExpress.Com/> == कारकीर्द == [[File:Sunil Anand son of late Shri Dev Anand being felicitated at the 43rd International Film Festival of India (IFFI-2012), in Panaji, Goa on November 23, 2012.jpg|thumb|सुनील आनंद (उजवीकडे), [[भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव|इफ्फी]] (२०१२) मध्ये ]] त्यांनी ''आनंद और आनंद'' (१९८४),<ref name="urlDNA – After Hrs – Anand to direct Anand – Daily News & Analysis">{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1125240|title=DNA – After Hrs – Anand to direct Anand – Daily News & Analysis|author=Chaitanya Padukone|date=2007-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120606135832/http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1125240|archive-date=6 June 2012|access-date=2008-07-16|url-status=dead}}</ref> ''कार थीफ'' (१९८६), ''मैं तेरे लिये'' (१९८८), आणि ''मास्टर'' (२००१) या चित्रपटांमध्ये काम केले होते.<ref name="isbn0-15-603084-5">{{cite book |author=Alter, Stephen |title=Fantasies of a Bollywood Love Thief: Inside the World of Indian Moviemaking |publisher=Harvest Books |year=2007 |pages= 79|isbn=978-0-15-603084-7 |url= https://books.google.com/books?id=H6uvi2BrIhkC&dq=%22Suneil+Anand%22&pg=PA79}}</ref> त्यांचा दिग्दर्शक म्हणून पहिला चित्रपट आणि मार्शल आर्ट्सवर आधारित ''मास्टर'' हा चित्रपट २००१ मध्ये प्रदर्शित झाला होता. २०१४ मध्ये त्यांनी ''वागाटर मिक्सर'' (Vagator Mixer) या हॉलीवूड चित्रपटाचे काम सुरू केले.<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-suneil-anand-announces-navketan-films-next-1745192|title=Suneil Anand announces Navketan Films' next|date=26 September 2012|website=DNA India}}</ref> === चित्रपट सूची === {| class="wikitable" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! टीप |- | १९८४ || ''आनंद और आनंद'' || |- | १९८६ || ''कार थीफ'' || |- | १९८८ || ''मैं तेरे लिये'' || |- | २००१ || ''मास्टर'' || दिग्दर्शन क्षेत्रात पदार्पण |- | || ''वागाटर मिक्सर'' || अभिनेता आणि दिग्दर्शक |} [[वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:भारतीय चित्रपट पटकथालेखक]] [[वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक]] merhlwq17n8xrircuc8n3dwoykhsu7v 2697498 2697497 2026-07-28T12:14:46Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2697498 wikitext text/x-wiki '''सुनील आनंद''' (३० जून, १९५६ - २८ जुलै, २०२६) हे एक भारतीय अभिनेते आणि चित्रपट दिग्दर्शक होते. ते अभिनेते [[देव आनंद]]<ref name=IndiaExpress.Com>{{cite web|url=http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|title=Suneil Anand makes India's first martial arts movie : Bollywood News : IndiaExpress.Com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100929135422/http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|archive-date=29 September 2010|access-date=2008-07-16|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> आणि अभिनेत्री [[कल्पना कार्तिक]] यांचे सुपुत्र होते. देव आनंद यांच्या मालकीच्या [[नवकेतन फिल्म्स]]चे व्यवस्थापनही ते पाहत होते. ==प्रारंभिक जीवन== त्यांचा जन्म १९५६ मध्ये [[स्वित्झर्लंड]]मधील झुरिच येथे झाला. त्यांचे आई-वडील ''कार्लोव्ही व्हेरी'' चित्रपट महोत्सवास जात असताना त्यांचा जन्म झाला आणि ते त्या महोत्सवाचे सर्वात तरुण प्रतिनिधी ठरले होते. त्यांनी वॉशिंग्टन, डी.सी. येथील [[अमेरिकन विद्यापीठ]] मधून व्यवसाय प्रशासनाची (Business Administration) पदवी घेतली होती<ref name="IndiaExpress.Com" />. [[चेतन आनंद (दिग्दर्शक)|चेतन आनंद]] आणि [[विजय आनंद]] हे त्यांचे काका होते. त्यांचे चुलत भाऊ-बहिणी भारतीय [[चित्रपट दिग्दर्शक]] [[केतन आनंद]], विवेक आनंद, अभिनेते व चित्रपट-निर्माते [[शेखर कपूर]], नीलू आणि अरुणा हे आहेत. नीलू यांचा विवाह अभिनेता [[नवीन निश्चल]] यांच्याशी झाला होता, तर अरुणा यांचा विवाह [[बलराज साहनी]] यांचे सुपुत्र [[परीक्षित साहनी]] यांच्याशी झाला आहे. त्यांनी हाँगकाँगमध्ये 'विंग त्सुन' (Wing Tsun) या युद्धकलेचे प्रशिक्षण घेतले होते.<ref name=IndiaExpress.Com/> == कारकीर्द == [[File:Sunil Anand son of late Shri Dev Anand being felicitated at the 43rd International Film Festival of India (IFFI-2012), in Panaji, Goa on November 23, 2012.jpg|thumb|सुनील आनंद (उजवीकडे), [[भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव|इफ्फी]] (२०१२) मध्ये ]] त्यांनी ''आनंद और आनंद'' (१९८४),<ref name="urlDNA – After Hrs – Anand to direct Anand – Daily News & Analysis">{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1125240|title=DNA – After Hrs – Anand to direct Anand – Daily News & Analysis|author=Chaitanya Padukone|date=2007-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120606135832/http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1125240|archive-date=6 June 2012|access-date=2008-07-16|url-status=dead}}</ref> ''कार थीफ'' (१९८६), ''मैं तेरे लिये'' (१९८८), आणि ''मास्टर'' (२००१) या चित्रपटांमध्ये काम केले होते.<ref name="isbn0-15-603084-5">{{cite book |author=Alter, Stephen |title=Fantasies of a Bollywood Love Thief: Inside the World of Indian Moviemaking |publisher=Harvest Books |year=2007 |pages= 79|isbn=978-0-15-603084-7 |url= https://books.google.com/books?id=H6uvi2BrIhkC&dq=%22Suneil+Anand%22&pg=PA79}}</ref> त्यांचा दिग्दर्शक म्हणून पहिला चित्रपट आणि मार्शल आर्ट्सवर आधारित ''मास्टर'' हा चित्रपट २००१ मध्ये प्रदर्शित झाला होता. २०१४ मध्ये त्यांनी ''वागाटर मिक्सर'' (Vagator Mixer) या हॉलीवूड चित्रपटाचे काम सुरू केले.<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-suneil-anand-announces-navketan-films-next-1745192|title=Suneil Anand announces Navketan Films' next|date=26 September 2012|website=DNA India}}</ref> === चित्रपट सूची === {| class="wikitable" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! टीप |- | १९८४ || ''आनंद और आनंद'' || |- | १९८६ || ''कार थीफ'' || |- | १९८८ || ''मैं तेरे लिये'' || |- | २००१ || ''मास्टर'' || दिग्दर्शन क्षेत्रात पदार्पण |- | || ''वागाटर मिक्सर'' || अभिनेता आणि दिग्दर्शक |} [[वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:भारतीय चित्रपट पटकथालेखक]] [[वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] prfwwqur472k3mu3ud52szyew25yvuy 2697499 2697498 2026-07-28T12:16:18Z संतोष गोरे 135680 2697499 wikitext text/x-wiki '''सुनील आनंद''' (३० जून, १९५६ - २८ जुलै, २०२६) हे एक भारतीय अभिनेते आणि चित्रपट दिग्दर्शक होते. ते अभिनेते [[देव आनंद]]<ref name=IndiaExpress.Com>{{cite web|url=http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|title=Suneil Anand makes India's first martial arts movie : Bollywood News : IndiaExpress.Com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100929135422/http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|archive-date=29 September 2010|access-date=2008-07-16|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> आणि अभिनेत्री [[कल्पना कार्तिक]] यांचे सुपुत्र होते. देव आनंद यांच्या मालकीच्या [[नवकेतन फिल्म्स]]चे व्यवस्थापनही ते पाहत होते. ==प्रारंभिक जीवन== त्यांचा जन्म १९५६ मध्ये [[स्वित्झर्लंड]]मधील झुरिच येथे झाला. त्यांचे आई-वडील ''कार्लोव्ही व्हेरी'' चित्रपट महोत्सवास जात असताना त्यांचा जन्म झाला आणि ते त्या महोत्सवाचे सर्वात तरुण प्रतिनिधी ठरले होते. त्यांनी वॉशिंग्टन, डी.सी. येथील [[अमेरिकन विद्यापीठ]] मधून व्यवसाय प्रशासनाची (Business Administration) पदवी घेतली होती<ref name="IndiaExpress.Com" />. [[चेतन आनंद (दिग्दर्शक)|चेतन आनंद]] आणि [[विजय आनंद]] हे त्यांचे काका होते. त्यांचे चुलत भाऊ-बहिणी भारतीय [[चित्रपट दिग्दर्शक]] [[केतन आनंद]], विवेक आनंद, अभिनेते व चित्रपट-निर्माते [[शेखर कपूर]], नीलू आणि अरुणा हे आहेत. नीलू यांचा विवाह अभिनेता [[नवीन निश्चल]] यांच्याशी झाला होता, तर अरुणा यांचा विवाह [[बलराज साहनी]] यांचे सुपुत्र [[परीक्षित साहनी]] यांच्याशी झाला आहे. त्यांनी हाँगकाँगमध्ये 'विंग त्सुन' (Wing Tsun) या युद्धकलेचे प्रशिक्षण घेतले होते.<ref name=IndiaExpress.Com/> == कारकीर्द == [[File:Sunil Anand son of late Shri Dev Anand being felicitated at the 43rd International Film Festival of India (IFFI-2012), in Panaji, Goa on November 23, 2012.jpg|thumb|सुनील आनंद (उजवीकडे), [[भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव|इफ्फी]] (२०१२) मध्ये ]] त्यांनी ''आनंद और आनंद'' (१९८४),<ref name="urlDNA – After Hrs – Anand to direct Anand – Daily News & Analysis">{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1125240|title=DNA – After Hrs – Anand to direct Anand – Daily News & Analysis|author=Chaitanya Padukone|date=2007-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120606135832/http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1125240|archive-date=6 June 2012|access-date=2008-07-16|url-status=dead}}</ref> ''कार थीफ'' (१९८६), ''मैं तेरे लिये'' (१९८८), आणि ''मास्टर'' (२००१) या चित्रपटांमध्ये काम केले होते.<ref name="isbn0-15-603084-5">{{cite book |author=Alter, Stephen |title=Fantasies of a Bollywood Love Thief: Inside the World of Indian Moviemaking |publisher=Harvest Books |year=2007 |pages= 79|isbn=978-0-15-603084-7 |url= https://books.google.com/books?id=H6uvi2BrIhkC&dq=%22Suneil+Anand%22&pg=PA79}}</ref> त्यांचा दिग्दर्शक म्हणून पहिला चित्रपट आणि मार्शल आर्ट्सवर आधारित ''मास्टर'' हा चित्रपट २००१ मध्ये प्रदर्शित झाला होता. २०१४ मध्ये त्यांनी ''वागाटर मिक्सर'' (Vagator Mixer) या हॉलीवूड चित्रपटाचे काम सुरू केले.<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-suneil-anand-announces-navketan-films-next-1745192|title=Suneil Anand announces Navketan Films' next|date=26 September 2012|website=DNA India}}</ref> === चित्रपट सूची === {| class="wikitable" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! टीप |- | १९८४ || ''आनंद और आनंद'' || |- | १९८६ || ''कार थीफ'' || |- | १९८८ || ''मैं तेरे लिये'' || |- | २००१ || ''मास्टर'' || दिग्दर्शन क्षेत्रात पदार्पण |- | || ''वागाटर मिक्सर'' || अभिनेता आणि दिग्दर्शक |} == बाह्य दुवे == * {{कॉमन्स वर्ग|Suneil Anand|सुनील आनंद}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT: आनंद , सुनील}} [[वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:भारतीय चित्रपट पटकथालेखक]] [[वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] ce34blat4nhifo22av04621r1i1pmof 2697500 2697499 2026-07-28T12:17:09Z संतोष गोरे 135680 2697500 wikitext text/x-wiki '''सुनील आनंद''' (३० जून, १९५६ - २८ जुलै, २०२६) हे एक भारतीय अभिनेते आणि चित्रपट दिग्दर्शक होते. ते अभिनेते [[देव आनंद]]<ref name=IndiaExpress.Com>{{cite web|url=http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|title=Suneil Anand makes India's first martial arts movie : Bollywood News : IndiaExpress.Com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100929135422/http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|archive-date=29 September 2010|access-date=2008-07-16|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> आणि अभिनेत्री [[कल्पना कार्तिक]] यांचे सुपुत्र होते. देव आनंद यांच्या मालकीच्या [[नवकेतन फिल्म्स]]चे व्यवस्थापनही ते पाहत होते. ==प्रारंभिक जीवन== त्यांचा जन्म १९५६ मध्ये [[स्वित्झर्लंड]]मधील झुरिच येथे झाला. त्यांचे आई-वडील ''कार्लोव्ही व्हेरी'' चित्रपट महोत्सवास जात असताना त्यांचा जन्म झाला आणि ते त्या महोत्सवाचे सर्वात तरुण प्रतिनिधी ठरले होते. त्यांनी वॉशिंग्टन, डी.सी. येथील [[अमेरिकन विद्यापीठ]] मधून व्यवसाय प्रशासनाची (Business Administration) पदवी घेतली होती<ref name="IndiaExpress.Com" />. [[चेतन आनंद (दिग्दर्शक)|चेतन आनंद]] आणि [[विजय आनंद]] हे त्यांचे काका होते. त्यांचे चुलत भाऊ-बहिणी भारतीय [[चित्रपट दिग्दर्शक]] [[केतन आनंद]], विवेक आनंद, अभिनेते व चित्रपट-निर्माते [[शेखर कपूर]], नीलू आणि अरुणा हे आहेत. नीलू यांचा विवाह अभिनेता [[नवीन निश्चल]] यांच्याशी झाला होता, तर अरुणा यांचा विवाह [[बलराज साहनी]] यांचे सुपुत्र [[परीक्षित साहनी]] यांच्याशी झाला आहे. त्यांनी हाँगकाँगमध्ये 'विंग त्सुन' (Wing Tsun) या युद्धकलेचे प्रशिक्षण घेतले होते.<ref name=IndiaExpress.Com/> == कारकीर्द == [[File:Sunil Anand son of late Shri Dev Anand being felicitated at the 43rd International Film Festival of India (IFFI-2012), in Panaji, Goa on November 23, 2012.jpg|thumb|सुनील आनंद (उजवीकडे), [[भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव|इफ्फी]] (२०१२) मध्ये ]] त्यांनी ''आनंद और आनंद'' (१९८४),<ref name="urlDNA – After Hrs – Anand to direct Anand – Daily News & Analysis">{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1125240|title=DNA – After Hrs – Anand to direct Anand – Daily News & Analysis|author=Chaitanya Padukone|date=2007-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120606135832/http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1125240|archive-date=6 June 2012|access-date=2008-07-16|url-status=dead}}</ref> ''कार थीफ'' (१९८६), ''मैं तेरे लिये'' (१९८८), आणि ''मास्टर'' (२००१) या चित्रपटांमध्ये काम केले होते.<ref name="isbn0-15-603084-5">{{cite book |author=Alter, Stephen |title=Fantasies of a Bollywood Love Thief: Inside the World of Indian Moviemaking |publisher=Harvest Books |year=2007 |pages= 79|isbn=978-0-15-603084-7 |url= https://books.google.com/books?id=H6uvi2BrIhkC&dq=%22Suneil+Anand%22&pg=PA79}}</ref> त्यांचा दिग्दर्शक म्हणून पहिला चित्रपट आणि मार्शल आर्ट्सवर आधारित ''मास्टर'' हा चित्रपट २००१ मध्ये प्रदर्शित झाला होता. २०१४ मध्ये त्यांनी ''वागाटर मिक्सर'' (Vagator Mixer) या हॉलीवूड चित्रपटाचे काम सुरू केले.<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-suneil-anand-announces-navketan-films-next-1745192|title=Suneil Anand announces Navketan Films' next|date=26 September 2012|website=DNA India}}</ref> === चित्रपट सूची === {| class="wikitable" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! टीप |- | १९८४ || ''आनंद और आनंद'' || |- | १९८६ || ''कार थीफ'' || |- | १९८८ || ''मैं तेरे लिये'' || |- | २००१ || ''मास्टर'' || दिग्दर्शन क्षेत्रात पदार्पण |- | || ''वागाटर मिक्सर'' || अभिनेता आणि दिग्दर्शक |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{कॉमन्स वर्ग|Suneil Anand|सुनील आनंद}} {{DEFAULTSORT: आनंद , सुनील}} [[वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:भारतीय चित्रपट पटकथालेखक]] [[वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] pp2e0q50i1ttnr2c02lti11epe5scnb 2697501 2697500 2026-07-28T12:17:23Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2697501 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}}'''सुनील आनंद''' (३० जून, १९५६ - २८ जुलै, २०२६) हे एक भारतीय अभिनेते आणि चित्रपट दिग्दर्शक होते. ते अभिनेते [[देव आनंद]]<ref name=IndiaExpress.Com>{{cite web|url=http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|title=Suneil Anand makes India's first martial arts movie : Bollywood News : IndiaExpress.Com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100929135422/http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|archive-date=29 September 2010|access-date=2008-07-16|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> आणि अभिनेत्री [[कल्पना कार्तिक]] यांचे सुपुत्र होते. देव आनंद यांच्या मालकीच्या [[नवकेतन फिल्म्स]]चे व्यवस्थापनही ते पाहत होते. ==प्रारंभिक जीवन== त्यांचा जन्म १९५६ मध्ये [[स्वित्झर्लंड]]मधील झुरिच येथे झाला. त्यांचे आई-वडील ''कार्लोव्ही व्हेरी'' चित्रपट महोत्सवास जात असताना त्यांचा जन्म झाला आणि ते त्या महोत्सवाचे सर्वात तरुण प्रतिनिधी ठरले होते. त्यांनी वॉशिंग्टन, डी.सी. येथील [[अमेरिकन विद्यापीठ]] मधून व्यवसाय प्रशासनाची (Business Administration) पदवी घेतली होती<ref name="IndiaExpress.Com" />. [[चेतन आनंद (दिग्दर्शक)|चेतन आनंद]] आणि [[विजय आनंद]] हे त्यांचे काका होते. त्यांचे चुलत भाऊ-बहिणी भारतीय [[चित्रपट दिग्दर्शक]] [[केतन आनंद]], विवेक आनंद, अभिनेते व चित्रपट-निर्माते [[शेखर कपूर]], नीलू आणि अरुणा हे आहेत. नीलू यांचा विवाह अभिनेता [[नवीन निश्चल]] यांच्याशी झाला होता, तर अरुणा यांचा विवाह [[बलराज साहनी]] यांचे सुपुत्र [[परीक्षित साहनी]] यांच्याशी झाला आहे. त्यांनी हाँगकाँगमध्ये 'विंग त्सुन' (Wing Tsun) या युद्धकलेचे प्रशिक्षण घेतले होते.<ref name=IndiaExpress.Com/> == कारकीर्द == [[File:Sunil Anand son of late Shri Dev Anand being felicitated at the 43rd International Film Festival of India (IFFI-2012), in Panaji, Goa on November 23, 2012.jpg|thumb|सुनील आनंद (उजवीकडे), [[भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव|इफ्फी]] (२०१२) मध्ये ]] त्यांनी ''आनंद और आनंद'' (१९८४),<ref name="urlDNA – After Hrs – Anand to direct Anand – Daily News & Analysis">{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1125240|title=DNA – After Hrs – Anand to direct Anand – Daily News & Analysis|author=Chaitanya Padukone|date=2007-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120606135832/http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1125240|archive-date=6 June 2012|access-date=2008-07-16|url-status=dead}}</ref> ''कार थीफ'' (१९८६), ''मैं तेरे लिये'' (१९८८), आणि ''मास्टर'' (२००१) या चित्रपटांमध्ये काम केले होते.<ref name="isbn0-15-603084-5">{{cite book |author=Alter, Stephen |title=Fantasies of a Bollywood Love Thief: Inside the World of Indian Moviemaking |publisher=Harvest Books |year=2007 |pages= 79|isbn=978-0-15-603084-7 |url= https://books.google.com/books?id=H6uvi2BrIhkC&dq=%22Suneil+Anand%22&pg=PA79}}</ref> त्यांचा दिग्दर्शक म्हणून पहिला चित्रपट आणि मार्शल आर्ट्सवर आधारित ''मास्टर'' हा चित्रपट २००१ मध्ये प्रदर्शित झाला होता. २०१४ मध्ये त्यांनी ''वागाटर मिक्सर'' (Vagator Mixer) या हॉलीवूड चित्रपटाचे काम सुरू केले.<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-suneil-anand-announces-navketan-films-next-1745192|title=Suneil Anand announces Navketan Films' next|date=26 September 2012|website=DNA India}}</ref> === चित्रपट सूची === {| class="wikitable" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! टीप |- | १९८४ || ''आनंद और आनंद'' || |- | १९८६ || ''कार थीफ'' || |- | १९८८ || ''मैं तेरे लिये'' || |- | २००१ || ''मास्टर'' || दिग्दर्शन क्षेत्रात पदार्पण |- | || ''वागाटर मिक्सर'' || अभिनेता आणि दिग्दर्शक |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{कॉमन्स वर्ग|Suneil Anand|सुनील आनंद}} {{DEFAULTSORT: आनंद , सुनील}} [[वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:भारतीय चित्रपट पटकथालेखक]] [[वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] eiotwyfeuaxzwvwgc3yjli8iuuuq01f 2697521 2697501 2026-07-28T14:31:06Z संतोष गोरे 135680 /* प्रारंभिक जीवन */ 2697521 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}}'''सुनील आनंद''' (३० जून, १९५६ - २८ जुलै, २०२६) हे एक भारतीय अभिनेते आणि चित्रपट दिग्दर्शक होते. ते अभिनेते [[देव आनंद]]<ref name=IndiaExpress.Com>{{cite web|url=http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|title=Suneil Anand makes India's first martial arts movie : Bollywood News : IndiaExpress.Com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100929135422/http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20010205-0.html|archive-date=29 September 2010|access-date=2008-07-16|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> आणि अभिनेत्री [[कल्पना कार्तिक]] यांचे सुपुत्र होते. देव आनंद यांच्या मालकीच्या [[नवकेतन फिल्म्स]]चे व्यवस्थापनही ते पाहत होते. ==प्रारंभिक जीवन== त्यांचा जन्म १९५६ मध्ये [[स्वित्झर्लंड]]मधील [[झ्युरिक]] येथे झाला. त्यांचे आई-वडील ''कार्लोव्ही व्हेरी'' चित्रपट महोत्सवास जात असताना त्यांचा जन्म झाला आणि ते त्या महोत्सवाचे सर्वात तरुण प्रतिनिधी ठरले होते. त्यांनी वॉशिंग्टन, डी.सी. येथील [[अमेरिकन विद्यापीठ]] मधून व्यवसाय प्रशासनाची (Business Administration) पदवी घेतली होती<ref name="IndiaExpress.Com" />. [[चेतन आनंद (दिग्दर्शक)|चेतन आनंद]] आणि [[विजय आनंद]] हे त्यांचे काका होते. त्यांचे चुलत भाऊ-बहिणी भारतीय [[चित्रपट दिग्दर्शक]] [[केतन आनंद]], विवेक आनंद, अभिनेते व चित्रपट-निर्माते [[शेखर कपूर]], नीलू आणि अरुणा हे आहेत. नीलू यांचा विवाह अभिनेता [[नवीन निश्चल]] यांच्याशी झाला होता, तर अरुणा यांचा विवाह [[बलराज साहनी]] यांचे सुपुत्र [[परीक्षित साहनी]] यांच्याशी झाला आहे. त्यांनी हाँगकाँगमध्ये 'विंग त्सुन' (Wing Tsun) या युद्धकलेचे प्रशिक्षण घेतले होते.<ref name=IndiaExpress.Com/> == कारकीर्द == [[File:Sunil Anand son of late Shri Dev Anand being felicitated at the 43rd International Film Festival of India (IFFI-2012), in Panaji, Goa on November 23, 2012.jpg|thumb|सुनील आनंद (उजवीकडे), [[भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव|इफ्फी]] (२०१२) मध्ये ]] त्यांनी ''आनंद और आनंद'' (१९८४),<ref name="urlDNA – After Hrs – Anand to direct Anand – Daily News & Analysis">{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1125240|title=DNA – After Hrs – Anand to direct Anand – Daily News & Analysis|author=Chaitanya Padukone|date=2007-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120606135832/http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1125240|archive-date=6 June 2012|access-date=2008-07-16|url-status=dead}}</ref> ''कार थीफ'' (१९८६), ''मैं तेरे लिये'' (१९८८), आणि ''मास्टर'' (२००१) या चित्रपटांमध्ये काम केले होते.<ref name="isbn0-15-603084-5">{{cite book |author=Alter, Stephen |title=Fantasies of a Bollywood Love Thief: Inside the World of Indian Moviemaking |publisher=Harvest Books |year=2007 |pages= 79|isbn=978-0-15-603084-7 |url= https://books.google.com/books?id=H6uvi2BrIhkC&dq=%22Suneil+Anand%22&pg=PA79}}</ref> त्यांचा दिग्दर्शक म्हणून पहिला चित्रपट आणि मार्शल आर्ट्सवर आधारित ''मास्टर'' हा चित्रपट २००१ मध्ये प्रदर्शित झाला होता. २०१४ मध्ये त्यांनी ''वागाटर मिक्सर'' (Vagator Mixer) या हॉलीवूड चित्रपटाचे काम सुरू केले.<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-suneil-anand-announces-navketan-films-next-1745192|title=Suneil Anand announces Navketan Films' next|date=26 September 2012|website=DNA India}}</ref> === चित्रपट सूची === {| class="wikitable" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! टीप |- | १९८४ || ''आनंद और आनंद'' || |- | १९८६ || ''कार थीफ'' || |- | १९८८ || ''मैं तेरे लिये'' || |- | २००१ || ''मास्टर'' || दिग्दर्शन क्षेत्रात पदार्पण |- | || ''वागाटर मिक्सर'' || अभिनेता आणि दिग्दर्शक |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{कॉमन्स वर्ग|Suneil Anand|सुनील आनंद}} {{DEFAULTSORT: आनंद , सुनील}} [[वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:भारतीय चित्रपट पटकथालेखक]] [[वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] jni0pqebdgi777kq3gcxpotu3919y63 0 382016 2697510 2026-07-28T13:19:02Z अभय नातू 206 पूर्ण नाव 2697510 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मुनव्वर हसन]] hdx330t0z0nmf0md445s3qhmkzw502q 3 382017 2697519 2026-07-28T14:26:46Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2697519 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Ishika Dharmaraj Mankar}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १९:५६, २८ जुलै २०२६ (IST) i0r2fgphx7xktrjbbxkdwzm780slvep 0 382018 2697524 2026-07-28T14:39:22Z अभय नातू 206 असलेला लेख 2697524 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[पीअरगार्डियन]] 2g82nkjb55h5ib8cnnr15lzhudn5a5z 3 382019 2697525 2026-07-28T15:14:08Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2697525 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=मुहीब लोगडे}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २०:४४, २८ जुलै २०२६ (IST) 8fh1zvjmlaic7r2ycf06l0x1xnwzrxt 0 382020 2697529 2026-07-28T15:25:18Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[तारळे]] वरुन [[तारळे (पाटण)]] ला हलविला: निःसंदिग्ध शीर्षक 2697529 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[तारळे (पाटण)]] 8j5zigqcmvukeuya3axudijbtnh33ev 0 382021 2697543 2026-07-28T17:15:35Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[ऑलिंपिक खेळ जु दे पौमे]] वरुन [[ऑलिंपिक खेळ ज द पौम]] ला हलविला: शुद्धलेखन 2697543 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[ऑलिंपिक खेळ ज द पौम]] sczue9eghbkl00y4adgbcjveugxhq57 1 382022 2697545 2026-07-28T17:15:35Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[चर्चा:ऑलिंपिक खेळ जु दे पौमे]] वरुन [[चर्चा:ऑलिंपिक खेळ ज द पौम]] ला हलविला: शुद्धलेखन 2697545 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[चर्चा:ऑलिंपिक खेळ ज द पौम]] 7m9uols3jvu9vtevkx8rzzm5s4syvzm 0 382023 2697546 2026-07-28T17:16:01Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2697546 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[ऑलिंपिक खेळ ज द पौम]] sczue9eghbkl00y4adgbcjveugxhq57 10 382024 2697550 2026-07-28T18:48:12Z Meta2026 185199 नवीन पान: {{Navbox | name = लोकापुरे समीकरण | title = '''लोकापुरे समीकरण''' | state = autocollapse | group1 = समीकरण | list1 = :<math>SPF = K \int_{290}^{400} E_{eff}(\lambda)\,[1-T(\lambda)]\,d\lambda</math> | group2 = संबंधित विषय | list2 = * [[लोकापुरे समीकरण]] * [[सन प्रोटेक्शन फॅक्टर]] * [[सनस्क्रीन]]... 2697550 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = लोकापुरे समीकरण | title = '''लोकापुरे समीकरण''' | state = autocollapse | group1 = समीकरण | list1 = :<math>SPF = K \int_{290}^{400} E_{eff}(\lambda)\,[1-T(\lambda)]\,d\lambda</math> | group2 = संबंधित विषय | list2 = * [[लोकापुरे समीकरण]] * [[सन प्रोटेक्शन फॅक्टर]] * [[सनस्क्रीन]] * [[अतिनील किरणे]] * [[मन्सूर पद्धत]] * [[ISO 24443]] | group3 = अतिनील किरणे | list3 = * [[UVA]] * [[UVB]] * [[UVC]] * [[फोटोएजिंग]] * [[एरिथेमा]] | group4 = संशोधन | list4 = * [[इन विट्रो]] * [[स्पेक्ट्रोफोटोमेट्री]] * [[कॉस्मेटिक विज्ञान]] | group5 = संशोधक | list5 = * [[सचिन गंगाधर लोकापुरे]] }} 46en7w4iudl9zzpnh08mpe98nh1i39j 2697552 2697550 2026-07-28T18:55:45Z Meta2026 185199 /* लोकापुरे समीकरण */ 2697552 wikitext text/x-wiki {{Sidebar | name = लोकापुरे समीकरण | title = '''लोकापुरे समीकरण''' | content1 = <math> SPF = K\int_{290}^{400} E_{eff}(\lambda)[1-T(\lambda)]\,d\lambda </math> | heading2 = शोधकर्ता | content2 = [[सचिन गंगाधर लोकापुरे]] | heading3 = प्रकाशित | content3 = 2026 | heading4 = UV श्रेणी | content4 = 290–400 nm | heading5 = विस्तारित मॉडेल | content5 = 200–400 nm (Space UV) | heading6 = प्रमुख उपयोग | content6 = * SPF निर्धारण * सनस्क्रीन मूल्यांकन * कॉस्मेटिक संशोधन * UV संरक्षण * अंतराळीय UV संशोधन | heading7 = संबंधित विषय | content7 = * [[सन प्रोटेक्शन फॅक्टर]] * [[सनस्क्रीन]] * [[मन्सूर पद्धत]] * [[अतिनील किरणे]] * [[ISO 24443]] | heading8 = UV प्रकार | content8 = * [[UVA]] * [[UVB]] * [[UVC]] | heading9 = संशोधन | content9 = * [[इन विट्रो]] * [[स्पेक्ट्रोफोटोमेट्री]] * [[कॉस्मेटिक विज्ञान]] }} ds96hcwcc9utmmb42s1vy867flbguxj 0 382025 2697559 2026-07-28T19:51:03Z अभय नातू 206 मूळ नाव 2697559 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[यानोस कादार]] a01sr63sda4ovdia2bhsztavmjlc4gc 0 382026 2697561 2026-07-28T20:03:23Z अभय नातू 206 मूळ नाव 2697561 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[स्पेन]] 1wwqx1fkofjwss3iiaj1xt9z92zt5n6 0 382027 2697562 2026-07-28T20:04:02Z अभय नातू 206 जुने नाव 2697562 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[रियेका]] eo79yp7kz8ixrputjoij3ditdhk34mx 3 382028 2697581 2026-07-28T22:05:17Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2697581 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=BALBHIM Shivaji}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०३:३५, २९ जुलै २०२६ (IST) 49mlvpu6k3kub38j564w5vqubxf6agd 0 382029 2697588 2026-07-28T22:15:25Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2697588 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[किल (२०२३ चित्रपट)]] boi6017obofvtuuospxohijcpw0kz8g 0 382030 2697592 2026-07-28T22:28:34Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2697592 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[अटूर गोपालकृष्णन]] ha3d0q7azprcev4fhddxf503at5fha1 3 382031 2697596 2026-07-29T03:11:34Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2697596 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Abhii Deshmukh}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०८:४१, २९ जुलै २०२६ (IST) b3ubfjwdb8a42hcpjfgselfsqz0vln5 0 382032 2697601 2026-07-29T03:49:38Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2697601 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[ऑलिंपिया]] 5uatww6f07punfx82bjjrphiggkcah4 0 382033 2697602 2026-07-29T03:50:53Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2697602 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[अथीना]] 074oswdl2ssvanjav06h50eqv70tyjs 0 382034 2697604 2026-07-29T03:52:23Z अभय नातू 206 नामभेद 2697604 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[व्हीनस (मिथकशास्त्र)]] t4v5iriqcjghh82r3jhz4f45bjereaq 0 382035 2697607 2026-07-29T03:58:19Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2697607 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[शिवाजी द बॉस (चित्रपट)]] lbuk28efjyrzxiswrlkr8kvzys4bh86 0 382036 2697612 2026-07-29T04:15:59Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2697612 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[जानकी बल्लभ पटनायक]] 1uso47hlmftulcbar49nz7yd0zmd8uh 0 382037 2697613 2026-07-29T04:16:46Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2697613 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[शैलजा कुमारी]] du7chux5yetpb2gn2tzgly8wuqcygmz 0 382038 2697614 2026-07-29T04:17:37Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2697614 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[गजेंद्र सिंह शेखावत]] t4bphzvtufs7qb3iv21hv366h7c8mtp 0 382039 2697616 2026-07-29T04:18:12Z अभय नातू 206 नामभेद 2697616 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कोविड-१९]] 4yjcpuwu2npbwtz6rpqslliwe5gkpjv 0 382040 2697619 2026-07-29T05:19:11Z Dharmadhyaksha 28394 Dharmadhyaksha ने लेख [[गुरगांव जिल्हा]] वरुन [[गुरुग्राम जिल्हा]] ला हलविला: नवे नाव 2697619 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[गुरुग्राम जिल्हा]] l7yt3x0x9e0dcbvc5kw0ffgog2zuhzt 0 382041 2697622 2026-07-29T05:22:39Z Dharmadhyaksha 28394 Dharmadhyaksha ने लेख [[गुरगांव विभाग]] वरुन [[गुरुग्राम विभाग]] ला हलविला: नवे नाव 2697622 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[गुरुग्राम विभाग]] n4dd4wzrrstiegyoto4j9iwt9cibwqt 3 382042 2697637 2026-07-29T07:43:09Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2697637 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=अमोल संजय पाटील}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १३:१३, २९ जुलै २०२६ (IST) tprn88377bkj18mp8ia513318u7ks1m 0 382043 2697641 2026-07-29T09:48:30Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1359028531|Hansi district]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2697641 wikitext text/x-wiki '''हांसी जिल्हा,''' ज्याचे मुख्यालय हांसी शहरात आहे आणि ज्यामध्ये हांसी व नारनौंद हे दोन उपविभाग आहेत, तो वायव्य भारतातील [[हरियाणा]] राज्यातील [[हरियाणाचे प्रशासकीय विभाग|हिसार महसूल विभागात]] येतो.<ref name="han1">[https://news.abplive.com/cities/delhi-ncr-heats-up-early-temperature-may-touch-27-c-by-mid-february-1826487 Haryana Gets New District As Nayab Singh Saini Govt Issues Notification], ABP New, 22 Dec 2025.</ref><ref name="han2">{{citation|url=https://www.tribuneindia.com/news/haryana/hansi-declared-haryanas-23rd-district-notification-within-a-week|title=Hansi declared 23rd district of Haryana|date=2025-12-16|website=The Tribune}}</ref><ref>{{citation|url=https://www.hindi.news18.com/amp/news/haryana/hisar-breaking-hansi-becomes-23rd-district-cm-nayab-saini-announces-9968289.html|website=News 18 India|title=A change in Haryana's map – Hansi made new district|date=2025-12-16}}</ref> हा [[हिसार|हिसारच्या]] पूर्वेला [[राष्ट्रीय महामार्ग ९]] वर {{Convert|26|km}} अंतरावर आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}}{{हरियाणा - जिल्हे}} [[वर्ग:हरियाणामधील जिल्हे]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील निर्मिती]] ant0133toxbl6riirmqgxmx1rzq0538 2697642 2697641 2026-07-29T09:49:12Z Dharmadhyaksha 28394 {{माहिती संचिका}} 2697642 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''हांसी जिल्हा,''' ज्याचे मुख्यालय हांसी शहरात आहे आणि ज्यामध्ये हांसी व नारनौंद हे दोन उपविभाग आहेत, तो वायव्य भारतातील [[हरियाणा]] राज्यातील [[हरियाणाचे प्रशासकीय विभाग|हिसार महसूल विभागात]] येतो.<ref name="han1">[https://news.abplive.com/cities/delhi-ncr-heats-up-early-temperature-may-touch-27-c-by-mid-february-1826487 Haryana Gets New District As Nayab Singh Saini Govt Issues Notification], ABP New, 22 Dec 2025.</ref><ref name="han2">{{citation|url=https://www.tribuneindia.com/news/haryana/hansi-declared-haryanas-23rd-district-notification-within-a-week|title=Hansi declared 23rd district of Haryana|date=2025-12-16|website=The Tribune}}</ref><ref>{{citation|url=https://www.hindi.news18.com/amp/news/haryana/hisar-breaking-hansi-becomes-23rd-district-cm-nayab-saini-announces-9968289.html|website=News 18 India|title=A change in Haryana's map – Hansi made new district|date=2025-12-16}}</ref> हा [[हिसार|हिसारच्या]] पूर्वेला [[राष्ट्रीय महामार्ग ९]] वर {{Convert|26|km}} अंतरावर आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{हरियाणा - जिल्हे}} [[वर्ग:हरियाणामधील जिल्हे]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील निर्मिती]] n1alqg0ddg71purhn4nwv3y72ll79qa 3 382044 2697658 2026-07-29T11:31:31Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2697658 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Dilip Godse}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १७:०१, २९ जुलै २०२६ (IST) mn7wt1o7gf952yubqou8bl9bzcce7ki 0 382045 2697661 2026-07-29T11:37:13Z अभय नातू 206 नामभेद 2697661 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[अपातानी]] eb2yg9ya94qdfuvirnn5gkuvqxobzqq 0 382046 2697667 2026-07-29T11:47:06Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2697667 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[नेथन ॲस्टल]] gtbkawc0gdy0g6o3hb5ct7m7arndo02