मे ३

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mr">
  <siteinfo>
    <sitename>विकिपीडिया</sitename>
    <dbname>mrwiki</dbname>
    <base>https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.13</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">मिडिया</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">विशेष</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">चर्चा</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">सदस्य</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">सदस्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">विकिपीडिया</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">विकिपीडिया चर्चा</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">चित्र</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">चित्र चर्चा</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">मिडियाविकी</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">मिडियाविकी चर्चा</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">साचा</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">साचा चर्चा</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">सहाय्य</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">सहाय्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">वर्ग</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">वर्ग चर्चा</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">दालन</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">दालन चर्चा</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">मसुदा</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">मसुदा चर्चा</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">विभाग</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">विभाग चर्चा</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>मे ३</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1548</id>
    <revision>
      <id>2697859</id>
      <parentid>2503254</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:15:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* विसावे शतक */</comment>
      <origin>2697859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13654" sha1="hi7rq0x6rdmyt7qh49opkrgntugw28z" xml:space="preserve">{{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|मे|३|१२३|१२४}}
{{मे दिनदर्शिका}}
== ठळक घटना आणि घडामोडी ==
=== पंधरावे शतक ===
* [[इ.स. १४९४|१४९४]] - [[क्रिस्टोफर कोलंबस]]ला पहिल्यांदा [[जमैका]]चा किनारा दिसला.
=== अठरावे शतक ===
* [[इ.स. १७१५|१७१५]] - उत्तर युरोप आणि उत्तर आशिया मध्ये [[खग्रास सूर्यग्रहण]] दिसले.
* [[इ.स. १७९१|१७९१]] - [[पोलंड]]ने [[पोलंडचे मे संविधान|मे संविधान]] अंगिकारले.

=== एकोणिसावे शतक ===
* [[इ.स. १८०२|१८०२]] - [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]] या शहराची स्थापना.
* [[इ.स. १८१०|१८१०]] - [[लॉर्ड बायरन]] [[हेलेस्पॉन्ट]]ची खाडी पोहून गेला.
* [[इ.स. १८६०|१८६०]] - [[चार्ल्स पंधरावा, स्वीडन|चार्ल्स पंधरावा]] [[स्वीडन]]च्या राजेपदी.

=== विसावे शतक ===
{{बदल}}
* [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[दादासाहेब फाळके]] यांचा पहिला भारतीय मूक चित्रपट [[राजा हरिश्चंद्र (चित्रपट)|राजा हरिश्चंद्र]] [[मुंबई|मुंबईत]] प्रदर्शित झाला.
* [[इ.स. १९२८|१९२८]] - [[जपान|जपानच्या]] सैन्याने [[चीन|चीनच्या]] [[जिनान]] शहरात धुमाकुळ घातला.
* [[इ.स. १९३९|१९३९]] - [[सुभाषचंद्र बोस|नेताजी सुभाषचंद्र बोस]] यांनी [[ऑल इंडिया फॉरवर्ड ब्लॉक]] या पक्षाची स्थापना केली.
* [[इ.स. १९४५|१९४५]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - [[रॉयल एर फोर्स|रॉयल एर फोर्सने]] [[ल्युबेकचा अखात|ल्युबेकच्या अखातात]] [[जर्मनी|जर्मनीची]] [[कॅप आर्कोना, जहाज|कॅप आर्कोना]], [[थीलबेक, जहाज|थीलबेक]] व [[डॉइचलॅंड, जहाज|डॉइचलॅंड]] ही जहाजे बुडवली.
* [[इ.स. १९४६|१९४६]] - दुसरे महायुद्ध - २८ जपानी सेनाधिकाऱ्यांविरुद्ध [[टोक्यो]]मध्ये खटला सुरू झाला.
* [[इ.स. १९४७|१९४७]] - जपानने नवीन [[संविधान]] अंगिकारले.
* [[इ.स. १९४७|१९४७]] - [[इंडियन नॅशनल ट्रेड युनियन काँग्रेस]] (INTUC) ची स्थापना झाली.
* [[इ.स. १९५२|१९५२]] - [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[जोसेफ ओ. फ्लेचर]] व [[विल्यम पी. बेनेडिक्ट]] या वैमानिकांनी [[उत्तर ध्रुव|उत्तर ध्रुवावर]] विमान उतरवले.
* [[इ.स. १९७३|१९७३]] - [[शिकागो]] येथील १४५१ फूट उंच आणि १०८ मजले असलेली [[विलिस टॉवर|सिअर्स टॉवर]] ही (त्या काळची) जगातील सर्वात उंच इमारत बनली.
* [[इ.स. १९९१|१९९१]] - [[विंडहोकचा जाहीरनामा]] प्रकाशित.
* [[इ.स. १९९४|१९९४]] - सर्व वंशाच्या नागरिकांना मताधिकार असलेल्या [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिकेच्या]] पहिल्याच निवडणुकीत विद्यमान अध्यक्ष [[एफ.डब्ल्यू. डी क्लार्क|एफ. डब्ल्यू. डी. क्लार्क]] यांच्या पक्षाचा पराभव झाला. [[नेल्सन मंडेला]] यांच्या नेतृत्वाखालील [[आफ्रिकन नॅशनल काँग्रेस]] या पक्षाला बहुमत मिळाले. तोपर्यंत दक्षिण आफ्रिकेत वांशिक तत्त्वावर निवडणुका होत असत.
* [[इ.स. १९९९|१९९९]] - [[ओक्लाहोमा सिटी]] येथे [[एफ.५, टोर्नेडो|एफ.५]] [[टोर्नेडो]]. ६६ ठार, ६५२ जखमी व १,००,००,००,००० [[अमेरिकन डॉलर]]चे नुकसान.
* [[इ.स. १९९९|१९९९]] - एडविन जस्कुलस्की या ९६ वर्षीय गृहस्थाने १०० मी. धावण्याची शर्यत २४.०४ सेकंदांत पूर्ण करण्याचा जागतिक विक्रम केला.

=== एकविसावे शतक ===
* [[इ.स. २००१|२००१]] - [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेने]] [[संयुक्त राष्ट्रांची मानवी हक्क समिती|संयुक्त राष्ट्रांच्या मानवी हक्क समितीवरील]] (UNCHR) सदस्यत्व गमावले. १९४७मध्ये समितीची स्थापना झाल्यानंतर प्रथमच असे घडले.
* [[इ.स. २००३|२००३]] - [[एरवर्क फ्लाइट २३]] हे टपाल घेउन जाणारे विमान कोसळले. २ ठार.
* [[इ.स. २००६|२००६]] - [[आर्मेनिया]]चे [[एरबस ए-३१९]] प्रकारचे विमान [[सोची]] शहराच्या विमानतळावर वादळात उतरत असताना कोसळले. ११३ ठार.

== जन्म ==
* [[इ.स. ६१२|६१२]] - [[कॉन्स्टन्टाईन तिसरा, बायझेन्टाईन सम्राट]].
* [[इ.स. १८४९|१८४९]] - [[बेर्नहार्ड फॉन ब्युलो|बर्नहार्ड फोन ब्युलो]], [[जर्मनी]]चा चान्सेलर.
* [[इ.स. १८६७|१८६७]] - [[जे.टी. हर्न]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].
* [[इ.स. १८९६|१८९६]] - [[व्ही.के. कृष्ण मेनन]], भारताचे संरक्षणमंत्री.
* [[इ.स. १८९७|१८९७]] - [[झाकीर हुसेन]], [[:वर्ग:भारताचे राष्ट्रपती|भारतीय राष्ट्रपती]].
* [[इ.स. १८९८|१८९८]] - [[चित्रपट महर्षी भालजी पेंढारकर]], [[:वर्ग:मराठी चित्रपट दिग्दर्शक|मराठी चित्रपट दिग्दर्शक]].
* १८९८ - [[गोल्डा मायर]], [[इस्रायल|इस्रायेल]]ची पंतप्रधान.
* [[इ.स. १९४५|१९४५]] - [[सादिक मोहम्मद]], [[:वर्ग:पाकिस्तानचे पुरूष क्रिकेट खेळाडू|पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू]].
* [[इ.स. १९५१|१९५१]] - [[अशोक गेहलोत]], [[राजस्थान]]चा [[:वर्ग:राजस्थानचे मुख्यमंत्री|मुख्यमंत्री]].
* [[इ.स. १९५५|१९५५]] - [[डेव्हिड हूक्स]], [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू|ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू]].
* [[इ.स. १९५९|१९५९]] - [[उमा भारती]], [[:वर्ग:भारतीय राजकारणी|भारतीय राजकारणी]].

== मृत्यू ==
* [[इ.स. १२७०|१२७०]] - [[बेला चौथा, हंगेरी]]चा राजा.
* [[इ.स. १४८१|१४८१]] - [[महमद दुसरा, ऑट्टोमन सम्राट]].
* [[इ.स. १७५८|१७५८]] - [[पोप बेनेडिक्ट चौदावा]].
* [[इ.स. १९४२|१९४२]] - [[थोर्वाल्ड स्टॉनिंग]], [[डेन्मार्क]]चा [[:वर्ग:डेन्मार्कचे पंतप्रधान|पंतप्रधान]].
* [[इ.स. १९५८|१९५८]] - [[फ्रँक फॉस्टर]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].
* [[इ.स. १९६२|१९६२]] - [[नजीर अहमद]], [[:वर्ग:उर्दू लेखक|उर्दू कादंबरीचे जनक आणि उर्दू लेखक]].
* [[इ.स. १९६९|१९६९]] - [[झाकीर हुसेन]], [[:वर्ग:भारतीय राष्ट्रपती|भारतीय राष्ट्रपती]]; [[:वर्ग:भारतीय शिक्षणतज्ञ|शिक्षणतज्ञ]].
* [[इ.स. १९७१|१९७१]] - [[डॉ. धनंजय रामचंद्र गाडगीळ]], [[:वर्ग:मराठी अर्थतज्ञ|अर्थतज्ञ आणि विचारवंत]].
* [[इ.स. १९७७|१९७७]] - [[हमीद दलवाई]], संस्थापक; [[मुस्लिम सत्यशोधक मंडळ]].
* [[इ.स. १९७८|१९७८]] - [[विठ्ठल दत्तात्रय घाटे]], मराठी लेखक, कवी व शिक्षणतज्ज्ञ.
* [[इ.स. १९८१|१९८१]] - फातिमा रशीद ऊर्फ [[नर्गिस]], हिंदी चित्रपट अभिनेत्री.
* [[इ.स. १९९६|१९९६]] - [[वसंत गवाणकर]], [[:वर्ग:मराठी व्यंगचित्रकार|व्यंगचित्रकार]]
* [[इ.स. २०००|२०००]] - [[शकुंतलाबाई परांजपे]], [[:वर्ग:भारतीय समाजसेवक|कुटुंब-नियोजनासाठी कार्य केलेल्या समाजसेविका]]
* [[इ.स. २००२|२००२]] - [[एम.एस. ओबेरॉय|एम. एस. ओबेरॉय]], [[:वर्ग:भारतीय उद्योगपती|भारतीय उद्योगपती]]
* [[इ.स. २००३|२००३]] - [[व्यंकटेश्वरन]], [[:वर्ग:तामिळ चित्रपट निर्माते|तामिळ चित्रपट निर्माता]].
* [[इ.स. २००६|२००६]] - [[प्रमोद महाजन]], [[:वर्ग:भारतीय राजकारणी|भारतीय राजकारणी]].
* [[इ.स. २००९|२००९]] - [[राम बाळकृष्ण शेवाळकर]], मराठी साहित्यिक.
* [[इ.स. २०११|२०११]] - [[जगदीश खेबुडकर]], मराठी गीतकार कवी,

== प्रतिवार्षिक पालन ==
* संविधान दिन - [[पोलंड]], [[जपान]].
* [[जागतिक श्वसनदाह दिन]].
* [[आंतरराष्ट्रीय सूर्य दिन]]
* [[जागतिक पत्रकारिता अभिस्वातंत्र्य दिन]]

==बाह्य दुवे==
{{बीबीसी आज||may/3}}

----
[[मे १]] - [[मे २]] - '''मे ३''' - [[मे ४]] - [[मे ५]] - ([[मे महिना]])

{{ग्रेगरियन महिने}}</text>
      <sha1>hi7rq0x6rdmyt7qh49opkrgntugw28z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697860</id>
      <parentid>2697859</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:15:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* विसावे शतक */</comment>
      <origin>2697860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13644" sha1="trbpqihjsuu8b3zufumh0lpcyb8jug2" xml:space="preserve">{{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|मे|३|१२३|१२४}}
{{मे दिनदर्शिका}}
== ठळक घटना आणि घडामोडी ==
=== पंधरावे शतक ===
* [[इ.स. १४९४|१४९४]] - [[क्रिस्टोफर कोलंबस]]ला पहिल्यांदा [[जमैका]]चा किनारा दिसला.
=== अठरावे शतक ===
* [[इ.स. १७१५|१७१५]] - उत्तर युरोप आणि उत्तर आशिया मध्ये [[खग्रास सूर्यग्रहण]] दिसले.
* [[इ.स. १७९१|१७९१]] - [[पोलंड]]ने [[पोलंडचे मे संविधान|मे संविधान]] अंगिकारले.

=== एकोणिसावे शतक ===
* [[इ.स. १८०२|१८०२]] - [[वॉशिंग्टन, डी.सी.]] या शहराची स्थापना.
* [[इ.स. १८१०|१८१०]] - [[लॉर्ड बायरन]] [[हेलेस्पॉन्ट]]ची खाडी पोहून गेला.
* [[इ.स. १८६०|१८६०]] - [[चार्ल्स पंधरावा, स्वीडन|चार्ल्स पंधरावा]] [[स्वीडन]]च्या राजेपदी.

=== विसावे शतक ===
* [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[दादासाहेब फाळके]] यांचा पहिला भारतीय मूक चित्रपट [[राजा हरिश्चंद्र (चित्रपट)|राजा हरिश्चंद्र]] [[मुंबई|मुंबईत]] प्रदर्शित झाला.
* [[इ.स. १९२८|१९२८]] - [[जपान|जपानच्या]] सैन्याने [[चीन|चीनच्या]] [[जिनान]] शहरात धुमाकुळ घातला.
* [[इ.स. १९३९|१९३९]] - [[सुभाषचंद्र बोस|नेताजी सुभाषचंद्र बोस]] यांनी [[ऑल इंडिया फॉरवर्ड ब्लॉक]] या पक्षाची स्थापना केली.
* [[इ.स. १९४५|१९४५]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - [[रॉयल एर फोर्स|रॉयल एर फोर्सने]] [[ल्युबेकचा अखात|ल्युबेकच्या अखातात]] [[जर्मनी|जर्मनीची]] [[कॅप आर्कोना, जहाज|कॅप आर्कोना]], [[थीलबेक, जहाज|थीलबेक]] व [[डॉइचलॅंड, जहाज|डॉइचलॅंड]] ही जहाजे बुडवली.
* [[इ.स. १९४६|१९४६]] - दुसरे महायुद्ध - २८ जपानी सेनाधिकाऱ्यांविरुद्ध [[टोक्यो]]मध्ये खटला सुरू झाला.
* [[इ.स. १९४७|१९४७]] - जपानने नवीन [[संविधान]] अंगिकारले.
* [[इ.स. १९४७|१९४७]] - [[इंडियन नॅशनल ट्रेड युनियन काँग्रेस]] (INTUC) ची स्थापना झाली.
* [[इ.स. १९५२|१९५२]] - [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[जोसेफ ओ. फ्लेचर]] व [[विल्यम पी. बेनेडिक्ट]] या वैमानिकांनी [[उत्तर ध्रुव|उत्तर ध्रुवावर]] विमान उतरवले.
* [[इ.स. १९७३|१९७३]] - [[शिकागो]] येथील १४५१ फूट उंच आणि १०८ मजले असलेली [[विलिस टॉवर|सिअर्स टॉवर]] ही (त्या काळची) जगातील सर्वात उंच इमारत बनली.
* [[इ.स. १९९१|१९९१]] - [[विंडहोकचा जाहीरनामा]] प्रकाशित.
* [[इ.स. १९९४|१९९४]] - सर्व वंशाच्या नागरिकांना मताधिकार असलेल्या [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिकेच्या]] पहिल्याच निवडणुकीत विद्यमान अध्यक्ष [[एफ.डब्ल्यू. डी क्लार्क|एफ. डब्ल्यू. डी. क्लार्क]] यांच्या पक्षाचा पराभव झाला. [[नेल्सन मंडेला]] यांच्या नेतृत्वाखालील [[आफ्रिकन नॅशनल काँग्रेस]] या पक्षाला बहुमत मिळाले. तोपर्यंत दक्षिण आफ्रिकेत वांशिक तत्त्वावर निवडणुका होत असत.
* [[इ.स. १९९९|१९९९]] - [[ओक्लाहोमा सिटी]] येथे [[एफ.५, टोर्नेडो|एफ.५]] [[टोर्नेडो]]. ६६ ठार, ६५२ जखमी व १,००,००,००,००० [[अमेरिकन डॉलर]]चे नुकसान.
* [[इ.स. १९९९|१९९९]] - [[एडविन जस्कुलस्की]] या ९६ वर्षीय गृहस्थाने १०० मी. धावण्याची शर्यत २४.०४ सेकंदांत पूर्ण करण्याचा जागतिक विक्रम केला.

=== एकविसावे शतक ===
* [[इ.स. २००१|२००१]] - [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेने]] [[संयुक्त राष्ट्रांची मानवी हक्क समिती|संयुक्त राष्ट्रांच्या मानवी हक्क समितीवरील]] (UNCHR) सदस्यत्व गमावले. १९४७मध्ये समितीची स्थापना झाल्यानंतर प्रथमच असे घडले.
* [[इ.स. २००३|२००३]] - [[एरवर्क फ्लाइट २३]] हे टपाल घेउन जाणारे विमान कोसळले. २ ठार.
* [[इ.स. २००६|२००६]] - [[आर्मेनिया]]चे [[एरबस ए-३१९]] प्रकारचे विमान [[सोची]] शहराच्या विमानतळावर वादळात उतरत असताना कोसळले. ११३ ठार.

== जन्म ==
* [[इ.स. ६१२|६१२]] - [[कॉन्स्टन्टाईन तिसरा, बायझेन्टाईन सम्राट]].
* [[इ.स. १८४९|१८४९]] - [[बेर्नहार्ड फॉन ब्युलो|बर्नहार्ड फोन ब्युलो]], [[जर्मनी]]चा चान्सेलर.
* [[इ.स. १८६७|१८६७]] - [[जे.टी. हर्न]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].
* [[इ.स. १८९६|१८९६]] - [[व्ही.के. कृष्ण मेनन]], भारताचे संरक्षणमंत्री.
* [[इ.स. १८९७|१८९७]] - [[झाकीर हुसेन]], [[:वर्ग:भारताचे राष्ट्रपती|भारतीय राष्ट्रपती]].
* [[इ.स. १८९८|१८९८]] - [[चित्रपट महर्षी भालजी पेंढारकर]], [[:वर्ग:मराठी चित्रपट दिग्दर्शक|मराठी चित्रपट दिग्दर्शक]].
* १८९८ - [[गोल्डा मायर]], [[इस्रायल|इस्रायेल]]ची पंतप्रधान.
* [[इ.स. १९४५|१९४५]] - [[सादिक मोहम्मद]], [[:वर्ग:पाकिस्तानचे पुरूष क्रिकेट खेळाडू|पाकिस्तानी क्रिकेट खेळाडू]].
* [[इ.स. १९५१|१९५१]] - [[अशोक गेहलोत]], [[राजस्थान]]चा [[:वर्ग:राजस्थानचे मुख्यमंत्री|मुख्यमंत्री]].
* [[इ.स. १९५५|१९५५]] - [[डेव्हिड हूक्स]], [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू|ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू]].
* [[इ.स. १९५९|१९५९]] - [[उमा भारती]], [[:वर्ग:भारतीय राजकारणी|भारतीय राजकारणी]].

== मृत्यू ==
* [[इ.स. १२७०|१२७०]] - [[बेला चौथा, हंगेरी]]चा राजा.
* [[इ.स. १४८१|१४८१]] - [[महमद दुसरा, ऑट्टोमन सम्राट]].
* [[इ.स. १७५८|१७५८]] - [[पोप बेनेडिक्ट चौदावा]].
* [[इ.स. १९४२|१९४२]] - [[थोर्वाल्ड स्टॉनिंग]], [[डेन्मार्क]]चा [[:वर्ग:डेन्मार्कचे पंतप्रधान|पंतप्रधान]].
* [[इ.स. १९५८|१९५८]] - [[फ्रँक फॉस्टर]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].
* [[इ.स. १९६२|१९६२]] - [[नजीर अहमद]], [[:वर्ग:उर्दू लेखक|उर्दू कादंबरीचे जनक आणि उर्दू लेखक]].
* [[इ.स. १९६९|१९६९]] - [[झाकीर हुसेन]], [[:वर्ग:भारतीय राष्ट्रपती|भारतीय राष्ट्रपती]]; [[:वर्ग:भारतीय शिक्षणतज्ञ|शिक्षणतज्ञ]].
* [[इ.स. १९७१|१९७१]] - [[डॉ. धनंजय रामचंद्र गाडगीळ]], [[:वर्ग:मराठी अर्थतज्ञ|अर्थतज्ञ आणि विचारवंत]].
* [[इ.स. १९७७|१९७७]] - [[हमीद दलवाई]], संस्थापक; [[मुस्लिम सत्यशोधक मंडळ]].
* [[इ.स. १९७८|१९७८]] - [[विठ्ठल दत्तात्रय घाटे]], मराठी लेखक, कवी व शिक्षणतज्ज्ञ.
* [[इ.स. १९८१|१९८१]] - फातिमा रशीद ऊर्फ [[नर्गिस]], हिंदी चित्रपट अभिनेत्री.
* [[इ.स. १९९६|१९९६]] - [[वसंत गवाणकर]], [[:वर्ग:मराठी व्यंगचित्रकार|व्यंगचित्रकार]]
* [[इ.स. २०००|२०००]] - [[शकुंतलाबाई परांजपे]], [[:वर्ग:भारतीय समाजसेवक|कुटुंब-नियोजनासाठी कार्य केलेल्या समाजसेविका]]
* [[इ.स. २००२|२००२]] - [[एम.एस. ओबेरॉय|एम. एस. ओबेरॉय]], [[:वर्ग:भारतीय उद्योगपती|भारतीय उद्योगपती]]
* [[इ.स. २००३|२००३]] - [[व्यंकटेश्वरन]], [[:वर्ग:तामिळ चित्रपट निर्माते|तामिळ चित्रपट निर्माता]].
* [[इ.स. २००६|२००६]] - [[प्रमोद महाजन]], [[:वर्ग:भारतीय राजकारणी|भारतीय राजकारणी]].
* [[इ.स. २००९|२००९]] - [[राम बाळकृष्ण शेवाळकर]], मराठी साहित्यिक.
* [[इ.स. २०११|२०११]] - [[जगदीश खेबुडकर]], मराठी गीतकार कवी,

== प्रतिवार्षिक पालन ==
* संविधान दिन - [[पोलंड]], [[जपान]].
* [[जागतिक श्वसनदाह दिन]].
* [[आंतरराष्ट्रीय सूर्य दिन]]
* [[जागतिक पत्रकारिता अभिस्वातंत्र्य दिन]]

==बाह्य दुवे==
{{बीबीसी आज||may/3}}

----
[[मे १]] - [[मे २]] - '''मे ३''' - [[मे ४]] - [[मे ५]] - ([[मे महिना]])

{{ग्रेगरियन महिने}}</text>
      <sha1>trbpqihjsuu8b3zufumh0lpcyb8jug2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अहिल्यानगर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1856</id>
    <revision>
      <id>2697894</id>
      <parentid>2690159</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:27:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42203-16</username>
        <id>185796</id>
      </contributor>
      <origin>2697894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65968" sha1="0iikxaik9ibonw9pno9ulj2nlino68r" xml:space="preserve">{{जिल्हा शहर|ज= अहिल्यानगर जिल्हा|श=अहिल्यानगर}}    
{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार           = शहर 
|नाव         =  अहिल्यानगर
|स्थानिक_नाव         = नगर
|राज्य_नाव         = महाराष्ट्र
|आकाशदेखावा         = 
Ahmednagarrailwaystation.jpg
|आकाशदेखावा_शीर्षक = पुण्यश्लोक अहिल्यानगर रेल्वे स्थानक 
|अक्षांश = {{coord|19.08|N|74.73|E|display=inline,title}}
|शोधक_स्थान         = right
|क्षेत्रफळ_एकूण        = 85.14 
|क्षेत्रफळ_आकारमान      = 
|उंची          = 656.54
|उंची_संदर्भ        = 
|समुद्री_किनारा        = 
|हवामान          = 
|वर्षाव           = 
|जिल्हा          =अहिल्यानगर जिल्हा 
|लोकसंख्या_एकूण       = 350905
|लोकसंख्या_वर्ष        = २०११
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ     = &lt;ref name=&quot;GOI_2001&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा  = https://ahilyanagar.maharashtra.gov.in |title = अहिल्यानगर जिल्हा}}&lt;/ref&gt;
|लोकसंख्या_घनता       = 8900
|लोकसंख्या_मेट्रो       = 
|लोकसंख्या_मेट्रो_वर्ष      = 
|लोकसंख्या_मेट्रो_संदर्भ     = 
|लिंग_गुणोत्तर        = 1.08
|साक्षरता          = 77.52
|एसटीडी_कोड         = २४१ 
|पिन_कोड          = 414001
|प्रमुख पदाधिकारी       = सौ. शीला शिंदे
|पद           = महापौर
|आरटीओ_कोड        = महा-१६, महा-१७
|संकेतस्थळ         = https://ahilyanagar.maharashtra.gov.in
|संकेतस्थळ_नाव       = अहिल्यानगर संकेतस्थळ 
|तळटिपा          = {{संदर्भयादी}}
|इतर_नाव= 
|जवळचे_शहर= [[छत्रपती संभाजीनगर]], [[पुणे]],[[नाशिक]]
|लोकसंख्या_शहरी=
|लोकसंख्या_क्रमांक=
|अधिकृत_भाषा=मराठी}}
'''अहिल्यानगर''' (जुने नाव '''अहमदनगर''') हे शहर [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर जिल्ह्याचे]] प्रशासकीय मुख्यालय आहे. हे शहर [[छत्रपती संभाजीनगर]], [[पुणे]], [[मुंबई]], [[कल्याण (शहर)|कल्याण]], [[ठाणे]], [[सोलापूर]], [[धुळे]], [[बीड]] या शहरांना जोडले गेले आहे.

== नामांतर ==
{{माहितीचौकट राज्याधिकारी 
| नाव = पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर
| पदवी = 
| चित्र = Ahilya Bai Holkar.jpg
| चित्र_शीर्षक = महाराणी पुण्यश्लोक  अहिल्यादेवी  होळकर
|}}

महाराष्ट्र राज्य मंत्रिमंडळाने १३ मार्च २०२४ रोजी १८ व्या शतकातील मराठा राणी अहिल्यादेवी होळकर यांच्या नावावरून अहमदनगर जिल्ह्याचे 'अहिल्यानगर' असे नामकरण करण्यास औपचारिक मान्यता दिली. त्यानंतर भारत सरकारने नाव बदलण्याचे सर्व निकष पूर्ण करून दिनांंक ४ ऑक्टोबर २०२४, अन्वयेे “अहमदनगर” शहराचेे नाव बदलून ते “अहिल्यानगर” असेे केले आणि त्यानंतर महाराष्ट्र सरकारने लगेच चार दिवसात राजपत्र काढून दिनांक ८ ऑक्टोबर २०२४ रोजी हा जिल्हा, तालुका, उपविभाग आणि गाव यांचे नाव बदलून अहिल्यानगर असे केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ahilyanagar.maharashtra.gov.in|title=Ahilyanagar District website|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nashik/ahmednagar-officially-renamed-ahilyanagar-a-tribute-to-warrior-queen-ahilyabai-holkar/articleshow/114095693.cms|title=Times of india|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/maharashtra/ahmednagar-now-ahilyanagar-union-cabinet-approves-proposal-to-rename-ahmednagar-as-ahilyanagar-maharashtra-a-a309/|title=आता अहमदनगर नव्हे तर 'अहिल्यानगर'! नामांतराच्या प्रस्तावाला केंद्राची मंजुरी|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== अहिल्यानगरचा इतिहास ==

निजामशाहीचे संस्थापक निजाम अहमदशाह होते. मध्ययुगीन कालखंडात दक्षिण भारत मध्ये ज्या ५ शाही होऊन गेल्या, त्यामध्ये [[अहिल्यानगर जिल्हा]] निजामशाही ही स्वराज्याच्या पायाभरणीसाठी पूरक ठरली होती. भारतामध्ये मुस्लिम सत्तेची सुरुवात झाल्यानंतर विविध भागांत त्यांनी आपली सत्तास्थाने निर्माण केली होती. त्यासोबत अनेक वास्तूंची निर्मितीही झाली होती. आपल्या साम्राज्यविस्ताराचा एक भाग म्हणून त्यांनी संबंधित राजधानीला वा वास्तूला स्वतःची वा परिवाराची नावे दिली. त्यानुसार अहिल्यानगर हे नाव मिळाले. या निजामशाहीचा इतिहास मोठा रोमांचकारी आहे.

[[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] हे मूळचे शहर नसून, प्रसंगानुसार त्याची उभारणी झालेली आहे. दौलताबादवर स्थापन झालेल्या [[बहामनी]] राज्यात निजाम उल मुल्क पदवी धारण करणारा [[मलिक अहमद]] हा मूळचे हिंदू असून, [[परभणी]] जिल्ह्यातील पाथरीच्या बहिरंभट कुलकर्णीचे नातू होते.
* त्यांच्या वडिलांनी-तिमाभटाने मुस्लिम धर्म स्वीकारला होता. 
**मलिक अहमद हा तिमाभटाचा मुलगा असून [[बहामनी]] साम्राज्यात पराक्रम गाजवत ते सुभेदारपदापर्यंत पोहोचले. 
बहामनी साम्राज्याचा दिवाण महंमद गावानमुळे विस्तार झाला, परंतु राज्यकारभारावरील पकड ढिली होत गेल्याने बहामनी साम्राज्यातील प्रत्येक सुभेदाराने स्वतःचे स्वतंत्र राज्य स्थापले.

मलिक अहमद यांनी [[जुन्नर]] या ठिकाणी राजधानी ठेवून स्वतःचे &quot;[[निजामशाही]]&quot; नावाचे स्वतंत्र राज्य झाल्याचे घोषित केले. तेव्हा बहामनीच्या फौजांनी मलिक अहमद यांच्यावर आक्रमण केले. तेव्हा [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] गावाजवळील इमामघाटात त्यांनी बहामनी सैन्याचा दारुण पराभव केला. विजय मिळवून देणारा परिसर म्हणून याच ठिकाणी २८ मे १४९० रोजी त्यांनी एका शहराची स्थापना केली. त्याला नाव दिले [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहमदनगर]]. विशेष म्हणजे मलिक अहमद यांच्या फौजेत असणाऱ्या राजा, सेनापती, प्रधान आणि काझी अशा सर्वांच्याच नावात अहमद होते.

आपल्या मूळपुरुषाच्या नावावरून या घराण्याने बहिरंभटावरून बहिरी नाव धारण केले, तरी पुढे प्रत्येक राजाने स्वतःला [[निजामशहा]] हा किताब लावला, तर त्यांच्या साम्राज्याला [[निजामशाही]] म्हणले गेले.
* मलिक अहमद निजामशहा बहिरीने त्या ठिकाणी एका भुईकोट किल्ल्याची पायाभरणी केली आहे. , त्यानुसार [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] मध्ये अंडाकृती किल्ला बांधला. या किल्ल्याचा परीघ मैलाचा असून किल्ल्याभोवती मोठा खंदक, तर बाजूने २२ मोठे बुरूज आहेत. किल्ल्यामध्ये पाण्याकरिता गंगा, जमुना, मछलीबाई व शक्करबाई नावाच्या ४ विहिरी असून सोनमहल, मुल्कआबाद, गगन महल, मीना महल, [[बगदाद]] महल यांसारखे महाल बांधले. दिवसेंदिवस शहर वाढत गेले.

तत्कालीन कालखंडात या किल्ल्याच्या आजूबाजूला एका स्वतंत्र शहराची निर्मिती झाली. त्या भागाला कोटबाग-ए-निजाम म्हणले गेले. या कोटबाग-ए निजामचे वैभव एवढे मोठे, अतिभव्य होते की, याची तुलना कैरो व [[पॅरिस] बगदाद सारख्या भव्य शहरांसोबत व्हायची.

[[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]]&lt;nowiki/&gt;च्या निजामशाहीत एकूण ११ निजाम होऊन गेले आहे. त्यापैकी चौघांचे खून झाले. १२५ वर्षे ही राजसत्ता टिकली. निजाम या शब्दाचा अर्थ होतो, '''जमिनीची व्यवस्था पाहणारा'''. त्यामुळे संबंधित सुभेदाराला निजाम उल मुल्क ही पदवी असायची.
;अशी पदवी असणाऱ्या दोन सरदारांनी स्वतःचे राज्य निर्माण केले.
* पहिले १४९०ची अहमदनगरची निजामशाही आणि २री १७२४ची हैदराबादचे निजामशाही.
** या दोन सत्तांचा परस्पर काहीही संबंध नाही.

निजामशाहीची देणगी म्हणजे हुसेन निजामशहानच्या काळात मुलुख मैदान/ मालिक - ए -मैदान, जी रूमी खान दक्कनी यांनी बनवली. ([[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] मध्ये तोफखाना आहे, तिथे ही तोफ बनली होती; आजही हा भाग तोफखाना म्हटला जातो) जगातील भव्य असणारी तोफ. 

५५ टन वजनाची ही तोफ बरेच दिवस परंड्याच्या किल्ल्यात होती. (हुसैन निजामशहा यांनी सुलताना चांदबीबीच्या लग्नात ही तोफ आदिलशहा यांना भेट म्हणून दिली होती) 
;पुढे परंडा आदिलशहाकडे आल्यानंतर ऑगस्ट १६३२ साली ती बिजापूरला गेली. 
तोफ वाहून नेण्याकरिता १० हत्ती व ४०० बैल लागायचे. सोलापूर व [[विजयनगर]]वर याचा वापर झाला. [[बिजापूर]]च्या उपली बुरुजावर [[मलिक-इ-मैदान|मुलुख मैदान]] नावाची ही तोफ पर्यटकांचे आकर्षण आहे. 
;शेवटचा निजामशहा [[तिसरा मुर्तजा निजामशाह|मुर्तुजा (तिसरा)]] हा [[मुघल|मुघलांच्या]] कैदेत गेले आणि १६३६ साली हे निजामशाही साम्राज्य बुडाले.

तेव्हापासून १७५९ पर्यंत [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] निझाम शाही मुघलांच्या ताब्यात होते. शाहिस्तेखान, मिर्झाराजे जयसिंग आणि  बादशाह औरंगजेब यांनी छत्रपती [[शिवाजी महाराज]]&lt;nowiki/&gt;विरोधात मोहीम आखण्यापूर्वी बरेच दिवस [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहमदनगर]]मध्ये मुक्काम ठोकला होता/आहे. मोगलांचा बिजापूरकडे जाणारा रस्ता म्हणजे [[छत्रपती संभाजीनगर]], [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]], [[परांडा]], [[काटी]], जरखेड, मोहोळवरून पुढे जायचा. [[छत्रपती शिवाजी महाराज|शिवाजी महाराजांनाही]] [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] चा किल्ला ताब्यात राहावा अशी इच्छा होती. म्हणून त्यांनी ३० मे १६६४ साली आक्रमण केले होते. मध्ययुगीन कालखंडातील प्रसिद्ध फेरिस्तासारखा इतिहासकार निजामशाहीतच घडला गेला.

मराठा साम्राज्याच्या विरोधात मोहीम काढणारे बादशाह  औरंगजेब आलमगीर शेवटी परत जाण्याकरिता निघाले तेव्हा १७०६ ते १७०७ या दरम्यान [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] मध्येच राहिले होते. त्यामुळे त्यांच्या कैदेत असणाऱ्या छत्रपती शिवरायांच्या पत्नी [[सकवारबाई]], शंभूराजांच्या पत्नी महाराणी [[येसूबाई भोसले|येसूबाई]], मुलगा [[शाहू पहिले|शाहू]]&lt;nowiki/&gt;सह अनेक मराठ्यांनी [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]]&lt;nowiki/&gt;चा पाहुणचार घेतलेला आहे. एवढेच नाही तर सतत २६ वर्षे दक्षिणेच्या मोहिमेवर असणारे बादशाह औरंगजेब आलमगीर वार्धक्यामुळे २० फेब्रुवारी १७०७ रोजी [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] मध्येच वारले आहे.

पुढे १७५९ साली मराठ्यांनी हा किल्ला जिंकून घेतल्यानंतर तो महादजी शिंदेच्या जहागिरीत होता. मराठी साम्राज्यात घडलेल्या घडामोडींमुळे नाना फडणिसांना [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]]&lt;nowiki/&gt;च्याच किल्ल्यात ठेवण्यात आले होते. पुढे १८१७ रोजी तो ब्रिटिशांनी जिंकल्याने त्यांनी [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]]&lt;nowiki/&gt;ला  लष्करी छावणी उभारली. ती आजही कायम आहे. पहिल्या महायुद्धानंतर [[जर्मनी]]चे कैदी याच किल्ल्यात ठेवण्यात आले होते. ब्रिटिशांमुळे शहराच्या आधुनिकीकरणाला चालना मिळाली तर १९४२ला स्वतंत्र भारताच्या निर्मितीसाठी काँग्रेसने आंदोलन उभे केले तेव्हा अनेक राजकीय कैदी [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]]&lt;nowiki/&gt;च्या किल्ल्यात डांबण्यात आले. पैकी
भारताचे पहिले पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरूंचा मुक्काम दोन वर्षे होता. यादरम्यान त्यांनी ‘[[डिस्कवरी ऑफ इंडिया]]’ नावाचा ग्रंथ इथेच लिहिला. याच ठिकाणी तुरुंगात असताना आंबेडकरांनी ‘थॉट ऑफ 'पाकिस्तान' व मौलाना आझादांनी ‘गुबार -ए -खातीर’ लिहून काढला आहे.

[[शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवरायां]]&lt;nowiki/&gt;चे एक विश्वासू सेनापती '''खंडेराव कदम''' हे [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]]&lt;nowiki/&gt;जवळील प्रवरा देवळालीचे रहिवासी. अशा रीतीने [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]]&lt;nowiki/&gt;ची निजामशाही म्हणजे हिंदू-मुस्लिमांचा मिलाफ होता. एवढेच नाही तर सुलतान अल्लाउद्दीन खिलजीनंतर दक्षिणेतील हिंदूंची तलवार म्यान झाली होती. तिला पुन्हा प्रतिष्ठा मिळवून देण्याचे काम निजामशाहीत घडून आले. एका अर्थाने [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]]&lt;nowiki/&gt;ची निर्मिती स्वतः सूलतान मलिक अहमद यांनी केलेली असल्याने या शहराच्या नाव लौकिक जगभर होता.

निजामांच्या सहिष्णुतेमुळेच अनेक मराठा सरदार तर पुढे आलेच शिवाय [[ज्ञानेश्वर]]&lt;nowiki/&gt;ंपासून ते [[शेख महंमद]] महाराज पर्यंतचे अनेक संत याच परिसरात निर्माण झाले. म्हणूनच संतकवी [[दासगणू महाराज|दासगणूंनी]] [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]]  विषयी लिहिताना म्हणले आहे की, मराठेशाहीचे जननस्थान पुण्यभूमी महापावन आहे.

मराठ्यांच्या कर्तृत्वाच्या उदयकाली [[विठोजीराजे भोसले|विठोजी भोसले]], [[मालोजी भोसले]], [[लखुजी जाधव|लखुजी जाधवराव निंबाळकर]], पवार, बाजी कदमराव हे निजामशाहीचा चौथे सुलतान मुर्तझा निजामशाह आणि पुढे मलिक अंबर ह्यांच्या पदरी सेवेत होते. देवळाली प्रवरा येथील सरदार बाजी कदमराव ह्यांना [[साल्हेर]] आणि [[मुल्हेर]] हे किल्ले, किल्ल्यावर फितवा करून मिळवून दिल्याबद्दल देवळाली प्रवरा आणि रुई ही गावे [[इ.स. १५८०]] साली इनाम मिळाली होती. पुढे बिजापूरकारांशी लढताना बाजी कदमांचा बंकापूर ([[कर्नाटक]]) येथे मृत्यू झाला. आजही त्यांचे वंशज हे देवळाली प्रवरा येथे आहेत. पुढे छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या सेवेत हे घराणे आले. खंडेराव कदम आणि तिसरे बाजी हे शिवाजी महाराजांचे अत्यंत विश्वासू सरदार होते. ह्यांच्याकडे [[राजगड]] किल्ल्याची तटसरनौबती होती.  [[शिवाजी महाराज|शिवाजी]] महाराजांनी दक्षिण दिग्विजय मोहिमेत [[तामिळनाडू]] येथील वली गंडापुराम हा किल्ला जिंकला. ह्या किल्ल्याची किल्लेदारी कदमांकडे होती. [[राजाराम भोसले|छत्रपती राजाराम]] महाराजांच्या जिंजी मोहिमेतही कदमांनी स्वराज्यासाठी आपले पूर्ण योगदान अर्पण केले. [[पानिपत]]च्या लढाईत ह्या घरातील सात पुरुष कामी आले. आजही कदमांकडे पारंपरिक आणि दुर्मिळ अशी जुनी शस्त्रे जपलेली आहेत. त्यांत धोप तलवारी, गूर्ज, कट्यारी, ढाली, बिचवे, हस्तिदंती गुप्त्या, भाले, शिवकालीन शिवराया आणि इतर ऐतिहासिक साधने आहेत.

== शिक्षण ==
===विद्यापीठ===
*महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ ता. राहुरी जि. अहिल्यानगर
*संजीवनी विद्यापीठ ता.कोपरगाव जि. अहिल्यानगर

===अभियांत्रिकी महाविद्यालये===
* डॉ. विठ्ठलराव विखे पाटील अभियांत्रिकी महाविद्यालय अहिल्यानगर 
*प्रवरा ग्रामीण अभियांत्रिकी महाविद्यालय, लोणी, प्रवरानगर,अहिल्यानगर
*विश्वभारती अकादमीचे अभियांत्रिकी महाविद्यालय, अहिल्यानगर
*अडसूळ टेक्निकल कॅम्पस, चास, जिल्हा.अहिल्यानगर
*श्री. छत्रपती शिवाजी महाराज अभियांत्रिकी महाविद्यालय, नेप्ती,अहिल्यानगर
*राजीव गांधी अभियांत्रिकी महाविद्यालय, कर्जुले हरिया ता.पारनेर, जि.अहिल्यानगर
*अमृतवाहिनी अभियांत्रिकी महाविद्यालय, ता.संगमनेर, जि.अहिल्यानगर
*संजीवनी अभियांत्रिकी महाविद्यालय, ता.कोपरगाव, जि.अहिल्यानगर
*विद्या निकेतन अभियांत्रिकी महाविद्यालय, बोटा, ता.संगमनेर, जि.अहिल्यानगर
*मा. श्री. बबनराव पाचपुते विचारधारा ट्रस्ट, परिक्रमा अभियांत्रिकी महाविद्यालय ता. श्रीगोंदा जि. अहिल्यानगर
*श्री साईबाबा अभियांत्रिकी, संशोधन आणि संबंधित विज्ञान संस्था, ता.राहता, जि.अहिल्यानगर
*समाजभूषण एकनाथराव ढाकणे अभियांत्रिकी महाविद्यालय, ता. शेवगाव, जि.अहिल्यानगर

=== फार्मसी ===
*आबासाहेब काकडे कॉलेज ऑफ बी फार्मसी, मु. बोधेगाव, शेवगाव, जि.अहिल्यानगर(५४१६)
*अडसूळ कॉलेज ऑफ फार्मसी जि.अहिल्यानगर(५५२२)
*अमृतवाहिनी कॉलेज ऑफ फार्मसी, संगमनेर, जि.अहिल्यानगर(५१९४)
*अमृतवाहिनी शेती आणि शिक्षण विकास संस्थेची अमृतवाहिनी इन्स्टिट्यूट ऑफ फार्मसी, संगमनेर (५२८७)
*अरिहंत कॉलेज ऑफ फार्मसी, केडगाव (५४६१)
*अशोक कॉलेज ऑफ फार्मसी (५५१९)
*अश्विन कॉलेज ऑफ फार्मसी, मांची हिल (५४७९)
*धर्मराज शैक्षणिक प्रतिष्ठानचे फार्मसी कॉलेज, वाळकी, अहिल्यानगर (५४६२)
*डीके औटी कॉलेज ऑफ फार्मसी (५४९२)
*डॉ इथापे इन्स्टिट्यूट ऑफ डी फार्मसी संगमनेर (५४८२)
*डॉ. कोळपे इन्स्टिट्यूट ऑफ फार्मसी, कोळपेवाडी (५४६०)
*डॉ. विठ्ठलराव विखे पाटील फाउंडेशन कॉलेज ऑफ फार्मसी,अहिल्यानगर  (५१९१)
*मा. श्री. बबनराव पाचपुते विचारधारा ट्रस्ट, ग्रुप ऑफ इन्स्टिट्यूशन्स (कॉलेज ऑफ फार्मसी)-परिक्रमा, काष्टी, श्रीगोंदा, अहिल्यानगर(५३०३)
*कै.देवराव दिगंबर वरात कॉलेज ऑफ फार्मसी, साकत ता. जामखेड जि. अहिल्यानगर (५५३३)
*काकासाहेब म्हस्के मेमोरियल मेडिकल फाउंडेशनचे काकासाहेब मस्के कॉलेज ऑफ फार्मसी, नागापूर,अहिल्यानगर  (५२८५)
*लोकनेते आप्पासाहेब राजळे कॉलेज ऑफ फार्मसी, आदिनाथनगर (५५२३)
*मातोश्री मिराताई आहेर कॉलेज ऑफ फार्मसी, कर्जुले हरिया ता.पारनेर, अहिल्यानगर(५४४६)
*मातोश्री राधा कॉलेज ऑफ डी.फार्मसी, वीरगाव (5480)
*श्रीमती सरस्वती वाणी कॉलेज ऑफ डी. फार्मसी, गणेगाव (५४८१)
*मुळा एज्युकेशन सोसायटीचे कॉलेज ऑफ फार्मसी.सोनई (५१९३)
*पी. व्ही. बेल्हेकर कॉलेज ऑफ फार्मसी, भानशिवारे (५५०७)
*प्रतिभाताई पवार कॉलेज ऑफ फार्मसी, श्रीरामपूर (५४२४)
*प्रवरा इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेस (विद्यापीठ मानली जाते) - (U-0322), अहिल्यानगर - (तांत्रिक शिक्षण) (950322)
*प्रवरा रुरल एज्युकेशन सोसायटीची इन्स्टिट्यूट ऑफ फार्मसी,लोणी खुर्द (5425)
*प्रवरा ग्रामीण शिक्षण संस्थेचे प्रवरा रूरल कॉलेज ऑफ फार्मसी, प्रवरारानगर (५१८५)
*राष्ट्रसंत जनार्दन स्वामी कॉलेज ऑफ फार्मसी, कोकमठाण(५४७७)
*राष्ट्रीय शिक्षण मंडळ एन एन सत्था कॉलेज ऑफ फार्मसी,अहिल्यानगर (5478)
*रत्नदीप कॉलेज ऑफ फार्मसी (बी.फार्म) रत्नापूर तालुका जामखेड जिल्हा. अहिल्यानगर (एमएस) (६९१७)
*रत्नदीप फार्मसी कॉलेज रत्नापूर तालुका जामखेड जिल्हा अहिल्यानगर (५४६५)
*रत्नदीप फार्मसी कॉलेज, रत्नापूर, तालुका जामखेड, जिल्हा अहिल्यानगर (५४८९)
*साईकृपा इन्स्टिट्यूट ऑफ फार्मसी,घारगाव, ता.श्रीगोंदा(५४७१)
*साकेश्वर कॉलेज ऑफ फार्मसी (५५१७)
*संजीवनी ग्रामीण शिक्षण संस्थेचे संजीवनी कॉलेज ऑफ फार्मास्युटिकल अँड रिसर्च,कोपरगाव (5195) 
*सेवा शिक्षण प्रसारक मंडळाचे डॉ. एन.जे. पाऊलबुधे कॉलेज ऑफ फार्मसी (डिप्लोमा),अहिल्यानगर(५४५१)
*शांतीनिकेतन कॉलेज ऑफ फार्मसी, अहिल्यानगर (5454) 
*शिवा ट्रस्ट, शिवाजीराव पवार कॉलेज ऑफ फार्मसी, पाचेगाव ता.नेवासा जिल्हा.अहिल्यानगर(५४६६)
*श्रद्धा ग्रामीण वैद्यकीय सामाजिक कल्याण व शिक्षण सहकार महर्षी किसनराव वराळ पाटील कॉलेज ऑफ फार्मसी, निघोज, ता. पारनेर, जि. अहिल्यानगर (५३००)
*श्री स्वामी समर्थ इन्स्टिट्यूट ऑफ फार्मसी, बोटा (५४८४)
*श्री. लक्ष्मणराव त्र्यंबकराव नाकाडे फार्मसी कॉलेज, ढोरजलगाव-पूर्व (५५४०)
*श्री. विवेकानंद नर्सिंग होम ट्रस्ट, कॉलेज ऑफ फार्मसी, राहुरी फॅक्टरी, अहिल्यानगर(5211)
*त्रिमूर्ती ग्रामीण फार्मसी कॉलेज, खडके, ता.नेवासा जिल्हा.अहिल्यानगर (५५४१)
*विद्या निकेतन इन्स्टिट्यूट ऑफ फार्मसी अँड रिसर्च सेंटर, बोटा(५४६४)
*विश्वभारती अकादमी,कॉलेज ऑफ फार्मसी, सारोदा बड्डी, अहिल्यानगर (5506)
*वाणी कॉलेज ऑफ फार्मसी (५५१५)

===शेती(एग्रीकल्चर)===
*कॉलेज ऑफ ॲग्री. जैव-तंत्रज्ञान, A/p. मदडगाव, पोस्ट. भातोडी,ता. जि. अहिल्यानगर (१९२१२)
*कॉलेज ऑफ ॲग्री. जैव-तंत्रज्ञान, चंद्रपूर रोड, I.T.I., फार्मसी कॅम्पस, मु. पोस्ट. लोणी बु., ता. ओ राहाता जि. अहिल्यानगर ४१३७१३.(१९१८३)
*कृषी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय, मालदाड, ता. संगमनेर, जिल्हा अहिल्यानगर-४२२६०८ (१५२०१)
*कृषी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय, मिरजगाव, ता.कर्जत जिल्हा अहिल्यानगर (१५१९९)
*कृषी व्यवसाय व्यवस्थापन महाविद्यालय, चंदनापुरी घाट, गुंजाळवाडी, ता. संगमनेर, जिल्हा. अहिल्यानगर. ४२२६०५ (१८२६४)
*कृषी व्यवसाय व्यवस्थापन महाविद्यालय, लोणी ता. राहाता जिल्हा अहिल्यानगर ४१३७१३. (१८२७५)
*कृषी महाविद्यालय, भानाशिवरा, ता. नेवासा जिल्हा अहिल्यानगर (११२९७)
*कृषी महाविद्यालय, घारगाव, ता.श्रीगोंदा जि. अहिल्यानगर (११२८२)
*कृषी महाविद्यालय, मदडगाव (11313)
*कृषी महाविद्यालय, प्रवरानगर, लोणी, ता. राहाता, जिल्हा अहिल्यानगर (11281)
*कृषी महाविद्यालय, वडगाव गुप्ता (विळद घाट), पोस्ट. एमआयडीसी, जि. अहिल्यानगर(११२८७)
*कृषी महाविद्यालय, सोनई, ता. नेवासा जिल्हा. अहिल्यानगर ४१४१०५.(१११३४)
*अन्न तंत्रज्ञान महाविद्यालय, घारगाव, जिल्हा. अहिल्यानगर (१६२८५)
*कॉलेज ऑफ फूड टेक्नॉलॉजी, खडके वेक. (१६३८३)
*डॉ. अण्णासाहेब शिंदे कॉलेज ऑफ अ‍ॅग्री. इंजिनिअरिंग अँड टेक्नॉलॉजी, राहुरी, जिल्हा. अहिल्यानगर ४१३७२२. (१५१२४)
*पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर कृषी महाविद्यालय, हळगाव ता. जामखेड जि. अहिल्यानगर (११३०१)
*सदगुरू कृषी महाविद्यालय, मिरजगाव, (टोल नाक्याजवळ) ता. कर्जत, जि. अहिल्यानगर ४१४४०१.(११२०८)
*सहकार महर्षी भाऊसाहेब थोरात कृषी महाविद्यालय, अमृतनगर (11308)
*श्रमशक्ती कृषी महाविद्यालय, मु.मालदाड, ता.संगमनेर, जि.अहिल्यानगर-४२२६०८(११२०७)
*श्रमशक्ती कॉलेज ऑफ फूड तंत्रज्ञान, मु. मालदाड, ता. संगमनेर, जिल्हा. अहिल्यानगर-४२२६०८ (१६२१४) 
*वृंदावन  कॉलेज ऑफ कृषी, गुंजाळवाडी पठार, ता. संगमनेर, जिल्हा-अहिल्यानगर (११३१५)

== लष्करी छावणी ==
[[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] येथे:
* इंडियन आर्मर्ड कॉर्प्स सेंटर आणि स्कूल (ACC&amp;S),
* [[मॅकॅनाईज्ड इन्फंट्री रेजिमेंट|मॅकॅनाईज्ड इन्फंट्री रेजिमेंट सेंटर (MIRC)]],
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Vehicle%20Research%20and%20Development%20Establishment वाहन संशोधन आणि विकास आस्थापना] (VRDE),
* गुणवत्ता हमी वाहनांचे नियंत्रक (CQAV)

भारतीय आर्मी आर्मर्ड कॉर्प्ससाठी प्रशिक्षण आणि भरती ACC&amp;S येथे होते. पूर्वी, हे शहर इतर युनिट्ससह [[ब्रिटिश आर्मी|ब्रिटिश सैन्याच्या]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Royal%20Tank%20Regiment रॉयल टँक कॉर्प्स] / इंडियन आर्मर्ड कॉर्प्सचे भारतीय तळ होते. या शहरामध्ये जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचे लष्करी टँक आणि आशियातील सर्वात मोठे प्रदर्शन आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ahmednagar.nic.in/html_docs/history_of_ahmedngar_district.htm |title=The History of Ahmednagar |publisher=Ahmednagar.nic.in |date=15 August 1947 |access-date=23 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007150425/http://ahmednagar.nic.in/html_docs/history_of_ahmedngar_district.htm |archive-date=7 October 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== भूगोल ==
'''१. स्थान :-''' [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] शहराचे स्थान १९.०८° उत्तर अक्षांश, ७४.७३° पूर्व रेखांश असे आहे. शहराची समुद्रसपाटीपासून उंची ६४९ मीटर आहे.अहिल्यानगर हा क्षेत्रफळाने महाराष्ट्र राज्यात सर्वात मोठा जिल्हा आहे.या जिल्हाला सात जिल्ह्यांच्या सिमानी जोडले आहे/आहेत.

'''२. जमिनीचे प्रकार :-''' [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]]' जिल्ह्यात विविध प्रकारची जमीन आहे. जिल्ह्याच्या पश्चिम भागात सह्याद्रीचा डोंगराळ भाग आहेत. त्यांना [[कळसूबाई शिखर|कळसूबाई]], अदुला, बालेश्वर आणि [[हरिश्चंद्रगड|हरिश्र्चंद्रगड]] डोंगरी रांग म्हणतात. सह्याद्रीतील सर्वाधिक उंच शिखर [[कळसूबाई शिखर|कळसूबाई]] हे [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]]  जिल्ह्यात आहे. [[हरिश्चंद्रगड]], [[रतनगड]], [[कुलंग]] आणि अजूबा हे जिल्ह्यातील काही शिखर आहेत. [[पुणे जिल्हा|पुणे]]-[[संगमनेर]] रोडवरील चांदापुरी घाटावरील रंधा धबधब्याच्या मार्गावर आपल्याला  विटा घाट दिसेल.

[[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]]  जिल्ह्याच्या भोगोलिक रचनेनुसार तीन प्राकृतिक विभाग पडतात.

१) पश्चिमी डोंगराळ क्षेत्र २) मध्यवर्ती पठार प्रदेश ३) उत्तरेकडील आणि दक्षिणी मैदानाचे क्षेत्र

'''१. पश्चिमी डोंगराळ क्षेत्र :''' [[अकोले तालुका]] व [[संगमनेर तालुका|संगमनेर]] तालुक्यांचा या प्रदेशामध्ये समावेश होतो. या प्रदेशातील अदुला, बालेश्वर आणि हरिशचंद्रगडच्या पर्वत रांगांमध्ये एकाच भागात अनेक उच्च शिखरे आढळतात. सह्याद्रीतील ५४२७ फूट उंच असलेले सर्वोच्च शिखर कळसूबाई हे याच प्रदेशात आहे.

'''२. मध्यवर्ती पठार प्रदेश :''' या क्षेत्रात [[पारनेर]], [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]]  

तालुका आणि [[संगमनेर]],[[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा]] आणि [[कर्जत तालुका (अहिल्यानगर)|कर्जत]] तालुक्यातील काही भाग या क्षेत्रात येतो.

'''३.उत्तर आणि दक्षिण मैदानाचे क्षेत्र :''' या क्षेत्रात उत्तरी [[कोपरगाव तालुका|कोपरगाव]], [[राहाता तालुका|राहाता]], [[श्रीरामपूर तालुका|श्रीरामपूर]], [[राहुरी तालुका|राहुरी]], [[शेवगाव तालुका|शेवगाव]], [[नेवासा तालुका|नेवास्याचा]] समावेश आहे. हा [[गोदावरी नदी|गोदावरी]] आणि [[प्रवरा नदी|प्रवरा]] नदीच्या खोरयाच भाग आहे. [[श्रीगोंदा तालुका|श्रीगोंदा]], [[कर्जत तालुका (अहिल्यानगर)|कर्जत]], [[जामखेड तालुका|जामखेड]] या दक्षिणेकडील तालुक्यांचा भागही या भौतिक विभागात समाविष्ट केला आहे. या प्रदेशात [[घोड नदी|घोड]], [[भीमा नदी|भीमा]] आणि [[सीना नदी|सिना]] नद्यांचे खोरे आहे.

== अहिल्यानगर जिल्ह्यातील नद्या ==
[[गोदावरी]] आणि [[भीमा]] ह्या जिल्यातील दोन प्रमुख नद्या आहेत. [[भीमा नदी|भीमा]] ही [[कृष्णा]] नदीची उपनदी आहे. या नद्यांचे पाणलोट क्षेत्र [[हरिश्चंद्रगड|हरिश्चंद्रगडावर]] आणि जिल्ह्यात पश्चिमेकडून पूर्वेकडे पसरलेले आहे. जिल्ह्यातून वाहणाऱ्या अन्य नद्या [[प्रवरा]], [[मुळा नदी (अहिल्यानगर जिल्हा)|मुळा]], [[सीना नदी|सिना]] आणि [[धोरा नदी|धोरा]] या आहेत. [[प्रवरा नदी|प्रवरा]] नदी [[गोदावरी नदी|गोदावरी]]&lt;nowiki/&gt;ची उपनदी आहे. [[प्रवरा नदी|प्रवरा]] नदीवर [[अकोले तालुका|अकोले]] तालुक्यात [[भंडारदरा]] येथे धरण बांधण्यात आले आहे. धरण परिसरात [[रंधा धबधबा]] आहे.

[[मुळा नदी (भारत)|मुळा]] नदीवर [[राहुरी तालुका|राहुरी]] तालुक्यात बारागाव नांदूर येथे [[मुळा धरण]] बांधण्यात आले आहे.

== वने ==
अहिल्या नगर जिल्ह्याच्या पश्चिमेकडील डोंगराळ भागात जंगल आहे. [[साग]], [[बाभूळ]], [[धावडा]], हळदू आणि [[कडुलिंब|नीम]] ही या जंगलात आढळणारी प्रमुख झाडे आहेत. [[आंबा]], हळदी, [[आवळा]], [[बोर]], [[मोसंबी]], इत्यादी फळझाडे जिल्ह्यात आढळतात.

== अहिल्यानगर जिल्ह्यातील प्रसिद्ध व्यक्ती ==

* [[संत ज्ञानेश्वर]] - यांनी [[नेवासा]] येथे पैस खांबाला टेकून [[ज्ञानेश्वरी]] लिहिली.
* [[साईबाबा]] - राहाता तालुक्यातील [[शिर्डी]] हे संत साईबाबांची कर्मभूमी असणारे गाव आहे.
* श्री संत मच्छिंद्रनाथ भाऊ महाराज
* [[आनंदऋषीजी|आचार्य आनंद ऋषीजी महाराज]] 
* [[अवतार मेहेर बाबा]]: 
* [[सदाशिव अमरापूरकर]] - प्रसिद्ध अभिनेते
* [[रावसाहेब पटवर्धन]] - थोर स्वातंत्र्यसेनानी
* [[अच्युतराव पटवर्धन]] - थोर स्वातंत्र्यसेनानी
* [[सेनापती बापट]]- थोर स्वातंत्र्य सेनानी
* [[त्र्यंबक शिवराम भारदे|बाळासाहेब भारदे]], माजी विधानसभाध्यक्ष
* [[भाई सथ्था]] - कम्युनिस्ट नेते
* सेनापती [[दादा चौधरी]] - कम्युनिस्ट नेते
* [[मधू दंडवते]] - संसदपटू
* कवी [[ना.वा. टिळक|नारायण वामन (रेव्हरंड) टिळक]]
* [[लक्ष्मीबाई टिळक]]: 
* [[अण्णा हजारे]] - ज्येष्ठ समाजसेवक
* [[नरेंद्र फिरोदिया]] - उद्योजक 
* महानुभाव पंथाचे संस्थापक [[चक्रधर स्वामी]] यांची सर्वात जास्त चरणांकित स्थाने नगरमध्येच आहेत.
* [[निवृत्तीनाथ महाराज देशमुख]] (इंदुरीकर महाराज)
*[[भगवानबाबा|संत भगवान बाबा]]
*डॉ. [[कुमार सप्तर्षी]]: (सं. अध्यक्ष- [[युवक क्रांती दल]])
* [[अहिल्याबाई होळकर|पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर]]
* ऋषभ कोंडावार (अभिनेता)
* [[राम शिंदे]] - सभापती महाराष्ट्र राज्य 
== वाहतूक व्यवस्था ==
[[मुंबई]] - [[विशाखापट्टणम]] [[राष्ट्रीय महामार्ग २२२]]  [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] शहरातून जातो.[[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] शहर हे [[पुणे]] - [[छत्रपती संभाजीनगर]] - [[सोलापूर]] - [[बीड]] - [[धाराशिव जिल्हा|धाराशिव]] - [[नाशिक]] - [[धुळे]] - [[कल्याण (शहर)|कल्याण]] - [[मुंबई]] - [[ठाणे]] महाराष्ट्रातील प्रमुख शहरांशी राज्य महामार्गांने जोडले गेले आहे. [[दौंड]] - [[मनमाड]] लोहमार्गावरील अहमदनगर रेल्वे स्थानक हे महत्त्वाचे रेल्वे स्थानक आहे .

तारकपूर बस स्थानक येथील एक वाहतूक केंद्र आहे.

== अहिल्यानगर जिल्ह्यातील पर्यटन स्थळे== *'
अहिल्यानगर जिल्ह्यातील सर्वात प्रसिद्ध देवस्थान आई जगदंबा कोल्हुबाई माता गड मंदिर निसर्गरम्य परिसर 
*'हरेश्वर संस्थान डमाळवाडी (चिचोंडी)पाथर्डी
* '''दुर्गादेवी मंदिर शिराळ''': पाथर्डी तालुक्यातील शिराळ हे गाव अहमदनगर पासून उत्तर - पूर्वेला सुमारे ३२ किलोमीटर अंतरावर छत्रपती संभाजीनगर रोड वरील पांढरीचा पूल-करंजी या रोडवर आहे. शिराळ गावामध्ये पश्चिम-दक्षिणेस नदीकाठापासून सुमारे शंभर फूटावर आदिशक्ती श्री दुर्गा देवीचे भव्य-सुंदर मंदिर आहे. मंदिरासमोर एक मोठी दीपमाळ आहे.
* [[शनी शिंगणापूर]] - ता. [[नेवासा]] येथे शनीचे सुप्रसिद्ध मंदिर आहे. येथे कुठल्याही घराला आणि बँकांनासुद्धा कुलपे नाहीत. शनिदेव चोरांपासून गावाचे रक्षण करतो अशी स्थानिक लोकांची अशी भावना आहे.
* [[शिर्डी]] - हे ठिकाण साईबाबांच्या वास्तव्यासाठी आणि मंदिरासाठी  प्रसिद्ध आहे. शिर्डीला छोटी मुंबई असे म्हणतात. शिर्डीला विमानतळ आहे.
* [[सिद्धटेक]]-येथील सिद्धिविनायक मंदिर हे [[अष्टविनायक]] मंदिरांपैकी एक मंदिर आहे.
*[[विशाल गणपती|विशाल गणपती मंदिर]] - हे नगरचे ग्रामदैवत म्हणून प्रसिद्ध असलेले मंदिर अहिल्यानगर च्या माळीवाडा भागात आहे. 
* '''रेणुकामाता मंदिर (केडगांव)''' - केडगांव [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]]  रेल्वेस्थानकापासून साधारण पणे ३ किलोमीटरवर आणि lअहमदनगर  बसस्थानकापासून सुमारे ५ किलोमीटरवर आहे/आहेत.
* '''ब्रह्मनाथ''' - पाथर्डी तालुक्यातील सोनोशी गाव येथील तीर्थस्थान आहे.
* [[भुईकोट किल्ला]] - इ.स. १९४२ साली [[जवाहरलाल नेहरू]] यांना इंग्रजांनी कैदेत ठेवले होते. तेथे त्यांनी &quot;डिस्कव्हरी ऑफ इंडिया&quot; हे पुस्तक लिहिले.
* [[हरिश्चंद्रगड]] - एक ऐतिहासिक किल्ला आहे. हा अहमदनगर पासून अंदाजे १२५ किलोमीटर अंतरावर आहे. सुप्रसिद्ध कोकणकडा येथेच आहे. नाक्लेस फॉल सुप्रसिद्ध आहे.
* [[भगवानगड]] - हे [[पाथर्डी तालुका|पाथर्डी]] तालुक्यातील सीमेवर असलेल्या, खरवंडी गावाच्या बाजूला डोंगरावर वसलेले निसर्गरम्य देवस्थान आहे. या ठिकाणी विठ्ठल आणि पांडवांचे पुरोहित असलेल्या [[धौम्य|धौम्य ऋषींचे]] मंदिर आहे. तसेच [[जनार्दनस्वामी]], [[भगवानबाबा]] व [[भीमसिंह महाराज]] यांच्या समाध्या येथे आहेत. महाराष्ट्र राज्यातील ऊसतोडणी मजुरांचे श्रद्धास्थान म्हणूनही भगवानगडाकडे पाहिले जाते.
* [[राहुरी]] तालुक्यातील ताहराबाद येथील श्री. संत कवी महिपती महाराज यांची समाधी आहे.
* राहुरी तालुक्यातील [[मुळा धरण]] प्रसिद्ध आहे.
* [[भंडारदरा धरण]] - [[अकोले तालुका|अकोले तालुक्यात]] हे धरण असून येथील नेकलेस स्वरूपातला धबधबा अद्भुत आहे.
* शेषनारायण मंदिर हे भारतातील  सर्वात दुर्मिळ ( एकमेव शेषनारायण मंदिर ) मंदिर असून हे अकोले तालुका पासून ४ किलिमीटर अंतरावर कुंभेफळ येथे आहे .
* [[राशिन]] - [[कर्जत तालुका (अहिल्यानगर)|कर्जत]] तालुक्यात येथे श्री जगदंबा यमाई देवी मंदिर आहे संपूर्ण महाराष्ट्रातील लाखो भाविकांचे श्रद्धास्थान व कुलदैवत आहे. छत्रपती शिवाजी महाराज यांनी या मंदिराचा जिर्णोद्धार केला. पेशवा पहिले बाजीराव यांच्या घराण्याची कुलदैवता ही राशिनची देवी ओळखली जाते व श्री गोपिकाबाई पेशवीन आणि नानासाहेब पेशवे यांनी या मंदिराला भेट दिली होती अशे  इतिहासात पुरावे आहेत.
* [[अहिल्याबाई होळकर|अहिल्यादेवी होळकर]] - यांचे जन्मस्थान [[जामखेड तालुका|जामखेड तालुक्यातील]] [[चोंडी]] येथे आहे.
* [[देवगड (नेवासा)|देवगड]]  - हे  नेवासा तालुक्यातील प्रसिद्ध असे श्री दत्तक्षेत्र असून अहिल्यानगर - छत्रपती संभाजीनगर या महामार्गावरील ठिकाण आहे. अहिल्यानगरपासून सुमारे ६६ कि.मी. वर श्रीक्षेत्र देवगड आहे. सदर मंदिर हे अत्यंत सर्वांगसुंदर व पवित्र क्षेत्र नेवासेपासून जवळच आहे. सदर देवस्थान प.प. श्री किसनगिरीजी महाराज यांनी स्थापन केलेले आहे. देवगड या क्षेत्राचा विकास भास्करगिरी महाराजांनी केला.

== राजकारणशास्त्र ==
[[अहिल्यानगर जिल्हा परिषद]] २००३ मध्ये महानगरपालिकेत श्रेणीसुधारित करण्यात आली. २०२२ पर्यंत शिवसेनेच्या रोहिणी शेंडगे या विद्यमान महापौर होत्या. अहिल्यानगर शहराचे प्रतिनिधित्व केंद्रीय आणि राज्य विधानसभेत अनुक्रमे [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] लोकसभा आणि [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]] शहर विधानसभेद्वारे केले जाते. २०२२ पर्यंत विद्यमान खासदार [[सुजय विखे पाटील|डॉ. सुजय विखे पाटील]] होते, तर विद्यमान आमदार संग्राम जगताप होते.

== हे सुद्धा पहा ==
* [[जोर्वे]] (पुरातत्त्व उत्खनन स्थळ)
* [[अहिल्यानगर किल्ला]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* [http://ahmednagar.gov.in अहिल्यानगर जिल्हा]
* [http://amc.gov.in/ अहिल्यानगर महानगरपालिका]

{{अहमदनगर जिल्हा}}
{{अहमदनगर जिल्ह्यातील तालुके}}
{{महाराष्ट्रातील जिल्हे}}

[[वर्ग:अहमदनगर जिल्हा|अहमदनगर शहर]]</text>
      <sha1>0iikxaik9ibonw9pno9ulj2nlino68r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चैत्र शुद्ध त्रयोदशी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2058</id>
    <revision>
      <id>2697709</id>
      <parentid>1669286</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:59:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2697709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3167" sha1="lvzsenkxw0ma5liw0sh2sq2uyb1nx6o" xml:space="preserve">{{भारताची राष्ट्रीय दिनदर्शिका दिवस|चैत्र|शुद्ध|त्रयोदशी|तेरावी}}

हिंदू आणि [[जैन धर्म|जैन धर्मात]] या तिथीला महत्त्व आहे.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=जोशी|first=महादेवशास्त्री|title=भारतीय संस्कृतिकोश|year=१९६८|publisher=भारतीय संस्कृतिकोश मंडळ|page=९५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=DrikPanchang|title=Chaitra Shukla Trayodashi Tithi|year=2024|publisher=Drik Panchang|url=https://www.drikpanchang.com/tithi/chaitra/chaitra-shukla-trayodashi.html}}&lt;/ref&gt; 

== सण व उत्सव ==
* '''[[महावीर जयंती]]:''' जैन धर्माचे २४ वे तीर्थंकर [[महावीर|भगवान महावीर]] यांचा जन्म चैत्र शुद्ध त्रयोदशीला झाला होता, त्यामुळे हा दिवस जगभरात 'महावीर जयंती' म्हणून उत्साहाने साजरा केला जातो.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jaini|first=Padmanabh S.|title=The Jaina Path of Purification|year=1998|publisher=Motilal Banarsidass|page=35|isbn=978-81-208-1578-0}}&lt;/ref&gt;
* '''[[अनंग त्रयोदशी]]:''' काही भागात ही तिथी 'अनंग त्रयोदशी' म्हणून साजरी केली जाते, ज्या दिवशी [[कामदेव|कामदेवाची]] पूजा करण्याची परंपरा आहे.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=शास्त्री|first=पं. रामचंद्र|title=हिंदू सण आणि व्रते|year=२००८|publisher=वरदा प्रकाशन|page=९०}}&lt;/ref&gt;

== धार्मिक महत्त्व ==
या दिवशी प्रदोष काळात [[शिव|भगवान शंकराची]] उपासना केली जाते, ज्याला 'प्रदोष व्रत' म्हणतात.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=शास्त्री|first=पं. रामचंद्र|title=हिंदू सण आणि व्रते|year=२००८|publisher=वरदा प्रकाशन|page=९१}}&lt;/ref&gt; जैन धर्मीय या दिवशी भगवान महावीरांच्या संदेशांचे स्मरण करतात, मिरवणुका काढतात आणि प्रार्थना सभा आयोजित करतात.&lt;ref name=&quot;Jaini1998&quot;&gt;{{Cite book|last=Jaini|first=Padmanabh S.|title=The Jaina Path of Purification|year=1998|publisher=Motilal Banarsidass|page=35}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:हिंदू तिथी]]
[[वर्ग:चैत्र महिना]]
[[वर्ग:जैन सण]]</text>
      <sha1>lvzsenkxw0ma5liw0sh2sq2uyb1nx6o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697710</id>
      <parentid>2697709</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:59:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* सण व उत्सव */</comment>
      <origin>2697710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3163" sha1="sabxr8c472j3swi5q6b88hwut5cmzju" xml:space="preserve">{{भारताची राष्ट्रीय दिनदर्शिका दिवस|चैत्र|शुद्ध|त्रयोदशी|तेरावी}}

हिंदू आणि [[जैन धर्म|जैन धर्मात]] या तिथीला महत्त्व आहे.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=जोशी|first=महादेवशास्त्री|title=भारतीय संस्कृतिकोश|year=१९६८|publisher=भारतीय संस्कृतिकोश मंडळ|page=९५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=DrikPanchang|title=Chaitra Shukla Trayodashi Tithi|year=2024|publisher=Drik Panchang|url=https://www.drikpanchang.com/tithi/chaitra/chaitra-shukla-trayodashi.html}}&lt;/ref&gt; 

== सण व उत्सव ==
* '''[[महावीर जयंती]]:''' जैन धर्माचे २४ वे तीर्थंकर [[महावीर|भगवान महावीर]] यांचा जन्म चैत्र शुद्ध त्रयोदशीला झाला होता, त्यामुळे हा दिवस जगभरात 'महावीर जयंती' म्हणून उत्साहाने साजरा केला जातो.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jaini|first=Padmanabh S.|title=The Jaina Path of Purification|year=1998|publisher=Motilal Banarsidass|page=35|isbn=978-81-208-1578-0}}&lt;/ref&gt;
* '''अनंग त्रयोदशी:''' काही भागात ही तिथी 'अनंग त्रयोदशी' म्हणून साजरी केली जाते, ज्या दिवशी [[कामदेव|कामदेवाची]] पूजा करण्याची परंपरा आहे.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=शास्त्री|first=पं. रामचंद्र|title=हिंदू सण आणि व्रते|year=२००८|publisher=वरदा प्रकाशन|page=९०}}&lt;/ref&gt;

== धार्मिक महत्त्व ==
या दिवशी प्रदोष काळात [[शिव|भगवान शंकराची]] उपासना केली जाते, ज्याला 'प्रदोष व्रत' म्हणतात.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=शास्त्री|first=पं. रामचंद्र|title=हिंदू सण आणि व्रते|year=२००८|publisher=वरदा प्रकाशन|page=९१}}&lt;/ref&gt; जैन धर्मीय या दिवशी भगवान महावीरांच्या संदेशांचे स्मरण करतात, मिरवणुका काढतात आणि प्रार्थना सभा आयोजित करतात.&lt;ref name=&quot;Jaini1998&quot;&gt;{{Cite book|last=Jaini|first=Padmanabh S.|title=The Jaina Path of Purification|year=1998|publisher=Motilal Banarsidass|page=35}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:हिंदू तिथी]]
[[वर्ग:चैत्र महिना]]
[[वर्ग:जैन सण]]</text>
      <sha1>sabxr8c472j3swi5q6b88hwut5cmzju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चैत्र शुद्ध एकादशी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2060</id>
    <revision>
      <id>2697687</id>
      <parentid>2110433</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2697687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2982" sha1="757apy6ch79qbo6h8x67rt7s2q7teh1" xml:space="preserve">{{भारताची राष्ट्रीय दिनदर्शिका दिवस|चैत्र|शुद्ध|एकादशी|अकरावी}}
या दिवसाला '''कामदा एकादशी''' असेही म्हणतात.&lt;ref name=&quot;DP&quot;&gt;{{Cite book|last=DrikPanchang|title=Kamada Ekadashi Date and Significance|year=2024|publisher=Drik Panchang|url=https://www.drikpanchang.com/ekadashi/kamada/kamada-ekadashi-date-time.html}}&lt;/ref&gt; हिंदू परंपरेत या तिथीला [[भगवान विष्णू|श्रीविष्णूची]] विशेष पूजा केली जाते आणि उपवास (व्रत) पाळला जातो.&lt;ref name=&quot;DP&quot; /&gt;

== सण व उत्सव ==
*  धार्मिक मान्यतेनुसार हे व्रत केल्याने भक्तांच्या सर्व सकाम इच्छा-मनोकामना पूर्ण होतात, अशी श्रद्धा आहे.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=शास्त्री|first=पं. रामचंद्र|title=हिंदू सण आणि व्रते|year=२००८|publisher=वरदा प्रकाशन|page=८२}}&lt;/ref&gt;

== जन्म / जयंती ==
* संत [[गरुड सांगलीकर]]: [[वारकरी संप्रदाय|वारकरी संप्रदायातील]] संत व कीर्तनकार.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=जोशी|first=महादेवशास्त्री|title=भारतीय संस्कृतिकोश|year=१९६८|publisher=भारतीय संस्कृतिकोश मंडळ|page=३१५}}&lt;/ref&gt;

== धार्मिक महत्त्व व विधी ==
या दिवशी भक्तांद्वारे विष्णू आणि [[लक्ष्मी]]ची पूजा केली जाते.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=शास्त्री|first=पं. रामचंद्र|title=हिंदू सण आणि व्रते|year=२००८|publisher=वरदा प्रकाशन|page=८३}}&lt;/ref&gt; दिवसभर उपवास करून रात्री जागरण आणि हरिनाम संकीर्तन करण्याची प्रथा आहे.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=शास्त्री|first=पं. रामचंद्र|title=हिंदू सण आणि व्रते|year=२००८|publisher=वरदा प्रकाशन|page=८३}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतीय दिनदर्शिका महिना|चैत्र|फाल्गुन|वैशाख}}

[[वर्ग:एकादशी]]
[[वर्ग:हिंदू सण]]
[[वर्ग:चैत्र महिना]]</text>
      <sha1>757apy6ch79qbo6h8x67rt7s2q7teh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>श्रावण कृष्ण द्वितीया</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2175</id>
    <revision>
      <id>2697688</id>
      <parentid>2373571</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2697688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2005" sha1="1ymthlf18qpgivla65v4zl8kp2uy661" xml:space="preserve">{{हिंदू पंचागातील दिवस|श्रावण|कृष्ण|द्वितीया|दुसरी}}

== सण व उत्सव ==
* [[अशून्यशयन व्रत]]: काही प्रदेशांत या दिवशी विशेष पूजा केली जाते.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=शास्त्री|first=पं. रामचंद्र|title=हिंदू सण आणि व्रते|year=२००८|publisher=वरदा प्रकाशन|page=११५}}&lt;/ref&gt; यामध्ये स्त्रिया पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि कौटुंबिक सौख्यासाठी श्रीविष्णू व लक्ष्मीची पूजा करतात.&lt;ref name=&quot;Shastri115&quot;&gt;{{Cite book|last=शास्त्री|first=पं. रामचंद्र|title=हिंदू सण आणि व्रते|year=२००८|publisher=वरदा प्रकाशन|page=११५}}&lt;/ref&gt;

== धार्मिक महत्त्व ==
श्रावण महिना हा [[शिव|भगवान शंकराच्या]] पूजेसाठी अत्यंत पवित्र मानला जात असल्याने या तिथीला शिवलिंगावर जलाभिषेक आणि [[बेलपत्र|बिल्वपत्र]] अर्पण करण्याचे विशेष महत्त्व आहे.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=जोशी|first=महादेवशास्त्री|title=भारतीय संस्कृतिकोश|year=१९६८|publisher=भारतीय संस्कृतिकोश मंडळ|page=४२२}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:हिंदू तिथी]]
[[वर्ग:श्रावण महिना]]</text>
      <sha1>1ymthlf18qpgivla65v4zl8kp2uy661</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गुजरातमधील जिल्हे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6596</id>
    <revision>
      <id>2697893</id>
      <parentid>2697603</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2697893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17075" sha1="tqruh5001xhgpnycr2jdu39bq4i4uay" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
[[चित्र:Administrative map of Gujarat.png|200px|right|thumb]]
भारताच्या '''[[गुजरात]]''' राज्यात ३४ जिल्हे आहेत. १९६० साली [[मुंबई राज्य]]ाच्या उत्तर भागतील १७ जिल्हे वेगळे काढून गुजरात राज्याची स्थापना करण्यात आली. तेव्हापासून गुजरातने हळूहळू ह्या १७ जिल्ह्यांचे विभाजन करून जिल्ह्यांची संख्या वाढवली आहे.&lt;ref name=&quot;Internetof-7-new-districts-and-22 Archive 2016&quot;&gt;{{cite web|title=Village Map  -  Revenue Department |website=Internet Archive |date=25 March 2016 |url=https://revenuedepartment.gujarat.gov.in/village-map |access-date=9 April 2016 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325222236/https://revenuedepartment.gujarat.gov.in/village-map |archive-date=25 March 2016 }}&lt;/ref&gt; [[कच्छ जिल्हा|कच्छ]] हा गुजरातचा सर्वात मोठा जिल्हा आहे, तर [[डांग जिल्हा|डांग]] हा सर्वात लहान जिल्हा आहे. [[अहमदाबाद जिल्हा|अहमदाबाद]] हा सर्वाधिक लोकसंख्या असलेला जिल्हा आहे, तर डांग हा सर्वात कमी लोकसंख्या असलेला जिल्हा आहे.

== इतिहास ==
१ मे १९६० रोजी [[बॉम्बे राज्य|बॉम्बे राज्यातील]] १७ उत्तरेकडील जिल्ह्यांमधून गुजरात राज्याची निर्मिती झाली, जेव्हा ते भाषिक आधारावर विभाजित केले गेले आणि मराठी भाषिक महाराष्ट्र देखील तयार केला गेला.&lt;ref name=&quot;IE gujarat new districts&quot;&gt;{{cite news|last=Dave|first=Kapil|title=Next Republic Day, Gujarat will be bigger...|url=http://www.indianexpress.com/news/next-republic-day-gujarat-will-be-bigger.../1013137/1|access-date=13 October 2012|newspaper=The Indian Express|date=7 October 2012}}&lt;/ref&gt; हे १७ जिल्हे होते - अहमदाबाद, अमरेली, बनासकांठा, भरूच, भावनगर, डांग, जामनगर, जुनागढ, खेडा, कच्छ, मेहसाणा, पंचमहाल, राजकोट, साबरकांठा, सुरत, सुरेंद्रनगर आणि वडोदरा.

१९६४ मध्ये अहमदाबाद आणि मेहसाणा या जिल्ह्यांच्या काही भागांतून [[गांधीनगर जिल्हा|गांधीनगरची]] निर्मिती करण्यात आली. १९६६ मध्ये सुरतपासून [[वलसाड जिल्हा|वलसाड]] वेगळे करण्यात आले.

२ ऑक्टोबर १९९७ रोजी पाच नवीन जिल्हे निर्माण करण्यात आले:
* खेडापासून [[आणंद जिल्हा|आणंद]] वेगळे करण्यात आले.
* पंचमहालपासून [[दाहोद जिल्हा|दाहोद]] वेगळे करण्यात आले.
* भरूचपासून [[नर्मदा जिल्हा|नर्मदा]] वेगळे करण्यात आले.
* वलसाडपासून [[नवसारी जिल्हा|नवसारी]] वेगळे करण्यात आले.
* जुनागडपासून [[पोरबंदर जिल्हा|पोरबंदर]] वेगळे करण्यात आले.

२००० मध्ये, बनासकांठा आणि मेहसाणा या जिल्ह्यांच्या काही भागांतून [[पाटण जिल्हा|पाटण]] जिल्ह्याची निर्मिती करण्यात आली. २ ऑक्टोबर २००७ रोजी, सुरतपासून वेगळे करून [[तापी जिल्हा|तापी जिल्ह्याची]] राज्याचा २६वा जिल्हा म्हणून निर्मिती करण्यात आली.

१५ ऑगस्ट २०१३ रोजी [[नरेंद्र मोदी]] प्रशासनाने ७ नव्या जिल्ह्यांची निर्मिती केली.&lt;ref name=&quot;dholerametrocity&quot;&gt;{{cite web|title=Gujarat Govt made major announcement Dholera SIR at Dholera district|url=http://www.dholerametrocity.com/Dholera-SIR.php|work=[[Dholera SIR]]|publisher=[[Government of India]]|access-date=6 January 2009}}&lt;/ref&gt;
* [[अरवली जिल्हा]] साबरकांठा जिल्ह्यातून वेगळा करण्यात आला.
* [[बोटाद जिल्हा|बोटाद जिल्ह्याची]] निर्मिती अहमदाबाद आणि भावनगर जिल्ह्यांतील काही भागांतून करण्यात आली.
* [[छोटा उदेपूर जिल्हा]] हा वडोदरा जिल्ह्यातून वेगळा करण्यात आला.
* [[देवभूमी द्वारका जिल्हा]] जामनगर जिल्ह्यातून वेगळा करण्यात आला.
* [[महीसागर जिल्हा|महीसागर जिल्ह्याची]] निर्मिती खेडा आणि पंचमहाल जिल्ह्यांतील काही भागांतून करण्यात आली.
* [[मोरबी जिल्हा|मोरबी जिल्ह्याची]] निर्मिती राजकोट आणि सुरेंद्रनगर जिल्ह्यांतील काही भागांतून करण्यात आली.
* [[गीर सोमनाथ जिल्हा]] हा जुनागड जिल्ह्यातून वेगळा करण्यात आला.

२ ऑक्टोबर २०२५ रोजी बनासकांठाच्या काही भागांतून [[वाव-थराद जिल्हा|वाव-थरादची]] निर्मिती करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Vav-Tharad becomes state’s newest district from today |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/vav-tharad-becomes-states-newest-district-from-today/articleshow/124264776.cms |publisher= टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=२९ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

==यादी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र. !! संकेत&lt;ref name=&quot;distcodes&quot;&gt;{{cite web |date=12 February 2018 |title=NIC Policy on format of e-mail Address: Appendix (2): Districts Abbreviations as per ISO 3166–2 |url=https://eforms.nic.in/docs/assets/download/NIC_Policy_on_format_of_e-mail_Address.pdf |access-date=10 May 2021 |publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry Of Communications and Information Technology]], Government of India |pages=5–10 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510062132/https://eforms.nic.in/docs/assets/download/NIC_Policy_on_format_of_e-mail_Address.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; !! जिल्हा !! मुख्यालय !! लोकसंख्या &lt;br&gt;(२०११)&lt;ref name=&quot;censusdist2011&quot;&gt;{{cite web |title=Indian Districts by Population, Growth Rate, Sex Ratio 2011 Census |url=http://www.census2011.co.in/district.php |access-date=27 December 2012 |publisher=[[2011 census of India]]}}&lt;/ref&gt; !! क्षेत्रफळ &lt;br&gt;(किमी²) !! घनता &lt;br&gt;(प्रती किमी²) !! निर्मिती !! नकाशा
|-
| १ || BK || [[बनासकांठा जिल्हा|बनासकांठा]] || [[पालनपुर]] || २१,४१,६६६ || ६,१७६ || २९० || १९६० || [[File:Banaskantha in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| २ || AR || [[अरवली जिल्हा|अरवली]] || [[मोडासा]]	|| १०,५१,७४६ || ३,२१७ || ३२७ || २०१३ || [[File:Aravalli in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| ३ || PA || [[पाटण जिल्हा|पाटण]] || [[पाटण]] || १३,४२,७४६ || ५,७३८ || २३४ || २००० || [[File:Patan in Gujarat (India).svg |100x100px]]
|-
| ४ || GA || [[गांधीनगर जिल्हा|गांधीनगर]] || [[गांधीनगर]] || १३,८७,४७८ || २,१६३ || ६६० || १९६४ || [[File:Gandhinagar in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| ५ || MA || [[महेसाणा जिल्हा|महेसाणा]]	|| [[महेसाणा]] || २०,२७,७२७ || ४,३८६ || ४६२ || १९६० || [[File:Mehsana in Gujarat (India).svg |100x100px]]
|- 
| ६ || SK || [[साबरकांठा जिल्हा|साबरकांठा]] || [[हिम्मतनगर]] || २४,५८,५८९ || ७,३९० || ३२८ || १९६० || [[File:Sabarkantha in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| ७ || VTD || [[वाव-थराद जिल्हा|वाव-थराद]] || [[थराद]] || ९,७८,८४० || ६,५२७ || २२० || २०२५ || [[File:Vav-Tharad in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| ८ || AH || [[अहमदाबाद जिल्हा|अहमदाबाद]] ||	[[अमदाबाद]]	|| ७२,०८,२०० || ७,१७० || ८९० || १९६० || [[File:Ahmedabad in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| ९ || AN || [[आणंद जिल्हा|आणंद]] ||	[[आणंद]] ||	२०,९०,२७६ || २,९४२ || ७११ || १९९७ || [[File:Anand in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| १० || CU || [[छोटा उदेपूर जिल्हा|छोटा उदेपूर]] || [[छोटा उदेपूर]] || १०,७१,८३१ || ३,२३७ || ३३१ || २०१३ || [[File:Chhota Udaipur in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| ११ || DA || [[दाहोद जिल्हा|दाहोद]] || [[दाहोद]] || २१,२६,५५८ || ३,६४२ || ५८२ || १९९७ || [[File:Dahod in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| १२ || KH || [[खेडा जिल्हा|खेडा]]	|| [[खेडा]] || २२,९८,९३४ || ३,६६७ || ५४१ || १९६० || [[File:Kheda in Gujarat (India).svg |100x100px]]
|-
| १३ || MH || [[महीसागर जिल्हा|महीसागर]] || [[लुनावडा]]	|| ९,९४,६२४ || २,५०० || ४४०	|| २०१३ || [[File:Mahisagar in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| १४ ||	PM || [[पंचमहाल जिल्हा|पंचमहाल]] || [[गोधरा]] || २३,८८,२६७ || ५,२१९ || ४५८ || १९६० || [[File:Panchmahal in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| १५ || VD || [[वडोदरा जिल्हा|वडोदरा]] || [[वडोदरा]] ||	३६,३९,७७५ || ४,३१२ || ४६७ || १९६० || [[File:Vadodara in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| १६ || ST || [[सुरत जिल्हा|सुरत]] || [[सुरत]] || ६०,८१,३२२ || ४,४१८ || ९५३ || १९६० || [[File:Surat in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| १७ || BR || [[भरूच जिल्हा|भरूच]] || [[भरूच]] || १५,५०,८२२ || ६,५२४ || २३८ || १९६० || [[File:Bharuch in Gujarat (India).svg |100x100px]]
|-
| १८ || DG || [[डांग जिल्हा|डांग]] || [[आहवा]] || २,२६,७६९ || १,७६४ || १२९ || १९६० || [[File:Dang in Gujarat (India).svg |100x100px]]
|-
| १९ ||	NR || [[नर्मदा जिल्हा|नर्मदा]] || [[राजपीपळा]] || ५,९०,३७९ || २,७४९ || २१४ || १९९७ || [[File:Narmada in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|- 
| २० ||	NV || [[नवसारी जिल्हा|नवसारी]] || [[नवसारी]] || १३,३०,७११ || २,२११ || ६०२ || १९९७ || [[File:Navsari in Gujarat (India).svg |100x100px]]
|-
| २१ || TA || [[तापी जिल्हा|तापी]] || [[व्यारा]] || ८,०६,४८९ || ३,४३५ || २४९ || २००७ || [[File:Tapi in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| २२ ||	VL || [[वलसाड जिल्हा|बलसाड]] || [[वलसाड]] || १७,०३,०६८ || ३,०३४ || ५६१ || १९६६ || [[File:Valsad in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| २३ || RA || [[राजकोट जिल्हा|राजकोट]] || [[राजकोट]] || ३१,५७,६७६ || ११,२०३ || २८२ || १९६० || [[File:Rajkot in Gujarat (India).svg |100x100px]]
|-
| २४ ||	AM	|| [[अमरेली जिल्हा|अमरेली]] ||	[[अमरेली]] || १५,१३,६१४ || ६,७६० || २०५ || १९६० || [[File:Amreli in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| २५ ||	BV || [[भावनगर जिल्हा|भावनगर]] || [[भावनगर]] || २८,७७,९६१ || ११,१५५ || २८८ || १९६० || [[File:Bhavnagar in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| २६ || BT || [[बोटाद जिल्हा|बोटाद]] || [[बोटाद]] || ६,५६,००५ || २,५६४ || २५६ || २०१३ || [[File:Botad in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| २७ || DD || [[देवभूमी द्वारका जिल्हा|देवभूमी द्वारका]] || [[जामखंभाळिया]] ||	७,५२,४८४ || ५,६८४ || १३२ || २०१३ || [[File:Devbhoomi Dwarka in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| २८ || GS || [[गीर सोमनाथ जिल्हा|गीर सोमनाथ]]	|| [[वेरावळ]] ||	१२,१७,४७७ || ३,७५४ || ३२४ || २०१३ || [[File:Gir Somnath in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| २९ || JA || [[जामनगर जिल्हा|जामनगर]] || [[जामनगर]] || २१,५९,१३० || १४,१२५ || १५३ || १९६० || [[File:Jamnagar in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| ३० || JU || [[जुनागढ जिल्हा|जुनागढ]] || [[जुनागढ]] || २७,४२,२९१ || ८,८३९ || ३१० || १९६० || [[File:Junagadh in Gujarat (India).svg |100x100px]]
|-
| ३१ || KA || [[कच्छ जिल्हा|कच्छ]] || [[भूज]] || २०,९०,३१३ || ४५,६५२ || ४६ || १९६० || [[File:Kutch in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| ३२ || MB || [[मोर्बी जिल्हा|मोर्बी]] || [[मोर्बी]] || ९,६०,३२९ || ४,८७१ || १९७ || २०१३ || [[File:Morbi in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| ३३ || PO || [[पोरबंदर जिल्हा|पोरबंदर]] ||	[[पोरबंदर]] || ५,८६,०६२ || २,२९४ || २५५ || १९९७ || [[File:Porbandar in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
| ३४ || SN || [[सुरेन्द्रनगर जिल्हा|सुरेन्द्रनगर]] || [[सुरेन्द्रनगर]] || १७,५५,८७३ || १०,४८९ || १६७ || १९६० || [[File:Surendranagar in Gujarat (India).svg|100x100px]]
|-
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतामधील जिल्हे}}
{{गुजरात - जिल्हे}}
[[वर्ग:भारतामधील जिल्हे]]
[[वर्ग:गुजरातमधील जिल्हे]]</text>
      <sha1>tqruh5001xhgpnycr2jdu39bq4i4uay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>केरळमधील जिल्हे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7239</id>
    <revision>
      <id>2697895</id>
      <parentid>2669030</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:33:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2697895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20796" sha1="pw7hhp2bejxsa8rthjgpevv5zuekkpy" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
[[केरळ]] राज्यात १४ जिल्हे आहेत. केरळ राज्याच्या निर्मीतीच्या वेळी फक्त ५ जिल्हे होते जे नंतर १४ झाले. [[वायनाड जिल्हा|वायनाड जिल्ह्याची]] लोकसंख्या सर्वात कमी, तर [[मलप्पुरम जिल्हा|मलप्पुरमची]] सर्वात जास्त आहे. क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने [[अलप्पुळा जिल्हा|अलप्पुळा]] हा सर्वात लहान, तर [[इडुक्की जिल्हा|इडुक्की]] हा सर्वात मोठा जिल्हा आहे.

== इतिहास ==
केरळ राज्याची निर्मिती झाली तेव्हा त्यात केवळ पाच जिल्हे होते: मलबार, त्रिशूर, कोट्टायम, कोल्लम आणि तिरुवनंतपुरम.

१ जानेवारी १९५७ रोजी मलबार जिल्ह्याचे विभाजन करून [[कण्णुर जिल्हा|कण्णुर]], [[कोळिकोड जिल्हा|कोळिकोड]] आणि [[पालक्काड जिल्हा|पालक्काड]] हे तीन नवीन जिल्हे तयार करण्यात आले. १७ ऑगस्ट १९५७ रोजी तत्कालीन कोट्टायम आणि कोल्लम जिल्ह्यांमधून [[अलप्पुळा जिल्हा]] वेगळा करून निर्माण करण्यात आला. १ एप्रिल १९५८ रोजी तत्कालीन त्रिशूर आणि कोट्टायम जिल्ह्यांच्या काही भागांतून [[एर्नाकुलम जिल्हा]] हा नववा जिल्हा म्हणून निर्माण करण्यात आला. 

१६ जून १९६९ रोजी कोझिकोड आणि पालक्काड जिल्ह्यांपासून [[मलप्पुरम जिल्हा]] तयार करण्यात आला. २६ जानेवारी १९७२ रोजी कोट्टायम आणि एर्नाकुलम जिल्ह्यांच्या काही भागांतून [[इडुक्की जिल्हा]] तयार करण्यात आला. १ नोव्हेंबर १९८० रोजी कोझिकोड आणि कन्नूर जिल्ह्यांमधील काही भाग वेगळे करून [[वायनाड जिल्हा]] तयार करण्यात आला. १ नोव्हेंबर १९८२ रोजी कोल्लम, अलाप्पुझा आणि इडुक्की जिल्ह्यांचे काही भाग वेगळे करून [[पत्तनम्तिट्टा जिल्हा]] हा १३ वा जिल्हा म्हणून निर्माण करण्यात आला. २४ मे १९८४ रोजी तत्कालीन कन्नूर जिल्ह्याचा मोठा भाग वेगळा करून [[कासारगोड जिल्हा]] निर्माण करण्यात आला.

==यादी==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- 
! क्र. !!संकेत&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा = https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf
|format = PDF |title = NIC Policy on format of e-mail Address: Appendix (2): Districts Abbreviations as per ISO 3166–2 |pages = 5–10 |प्रकाशक = [[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry Of Communications and Information Technology]], भारत सरकार |दिनांक = 2004-08-18 |ॲक्सेसदिनांक = 2008-11-24 |archive-date = 2008-09-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080911133331/https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf |url-status = dead }}&lt;/ref&gt; !!जिल्हा !!प्रशासकीय केंद्र&lt;ref name=&quot;kldistp&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://india.gov.in/knowindia/districts/andhra1.php?stateid=KL|title=जिल्हे : केरळ|विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20080307062651/http://india.gov.in/knowindia/districts/andhra1.php?stateid=KL|विदा दिनांक=2008-03-07|प्रकाशक=भारत सरकार portal|ॲक्सेसदिनांक=2009-03-11|url-status=live}}&lt;/ref&gt; !!स्थापना&lt;ref&gt;येथे 'स्थापना' म्हणजे केरळ राज्यातील जिल्हा म्हणून स्थापनेचे वर्ष. जर जिल्ह्याची निर्मिती केरळ राज्य बनण्यापूर्वी झाली असेल, तर १ नोव्हेंबर १९५६ हा दिवस जिल्ह्याची स्थापना मानला जाईल.&lt;/ref&gt; !!तालुके !!लोकसंख्या (२०१८)&lt;ref name=&quot;kerdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf}}&lt;/ref&gt; !!क्षेत्रफळ&lt;ref name=kldistp/&gt; !!लोकसंख्येची घनता !! नकाशा
|- 
| १
| ALA
| [[अलप्पुळा जिल्हा|अलप्पुळा]]
| [[अलप्पुळा]]
| ७ ऑगस्ट १९५७ &lt;ref name=&quot;alappuzhanic&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://alappuzha.nic.in/history.htm|title=Alappuzha : History|विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20080115222303/http://alappuzha.nic.in/history.htm|विदा दिनांक=2008-01-15|publisher=alappuzha.nic.in|accessdate=2009-03-11|url-status= live}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;left&quot;|
६ तालुके&lt;ref name=&quot;alappuzhanic&quot; /&gt;
* [[अंबलपुळा]]
* [[चेंगण्णुर]]
* [[चेरतला]]
* [[कार्तिकप्पल्ली]]
* [[कुट्टनाड]]
* [[मावेलिक्करा]]
| २१,४६,०३३
| {{km2 to mi2|1415|abbr=on|precision=0}}
| {{Pop density km2 to mi2|1516|abbr=on|precision=0}}
| [[File:India Kerala Alappuzha district.svg|100px]]
|-
| २
| ERN
| [[एर्नाकुलम जिल्हा|एर्नाकुलम]]
| [[एर्नाकुलम]]
| १ एप्रिल १९५८ &lt;ref name=&quot;ernakulamnic&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://ernakulam.nic.in/history.htm|title=History of Ernakulam |publisher=ernakulam.nic.in ( Ministry of Communication &amp; Information Technology, Govt. of India)|accessdate=2009-03-11}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;left&quot;|
७ तालुके&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://ernakulam.nic.in/taluk.asp |title=Taluks - Ernakulam District |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20080420184956/http://ernakulam.nic.in/taluk.asp |विदा दिनांक=2008-04-20 |publisher=ernakulam.nic.in |accessdate=2009-03-11 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[अलुवा]]
* [[कनयण्णुर]]
* [[कोच्ची तालुका|कोच्ची]]
* [[कोतमंगलम]]
* [[कुण्णतुनाड]]
* [[मुवट्टुपुळा]]
* [[परावुर]]
| ३४,२७,६५९
| {{km2 to mi2|2407|abbr=on|precision=0}}
| {{Pop density km2 to mi2|1424|abbr=on|precision=0}}
| [[File:India Kerala Ernakulam district.svg|100px]]
|-
| ३
| IDU
| [[इडुक्की जिल्हा|इडुक्की]]
| [[पैनाव]]
| २६ जानेवारी १९७२ &lt;ref name=&quot;idukkinic&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://idukki.nic.in/formation.htm|title=IDUKKI : History|publisher=idukki.nic.in ( Ministry of Communication &amp; Information Technology, Govt. of India)|accessdate=2009-03-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;केरळ सरकारच्या २४ जानेवारी १९७२ च्या शासन निर्णयानुसार (क्रमांक 54131/C2/71/RD)&lt;/ref&gt;
|align=&quot;left&quot;|
५ तालुके
* [[देवीकुलम]]
* [[पीरुमडे]]
* [[तोडुपुळा]]
* [[उडुंबंचोला]]
* इडुक्की 
| १०,९३,१५६
| {{km2 to mi2|4612|abbr=on|precision=0}}
| {{Pop density km2 to mi2|237|abbr=on|precision=0}}
| [[File:India Kerala Idukki district.svg|100px]]
|- 
| ४
| KOL
| [[कोल्लम जिल्हा|कोल्लम]]
| [[कोल्लम]]
| १ नोव्हेंबर १९५६ &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://kollam.nic.in/history.html|title=Short History of Kollam|publisher=kollam.nic.in|accessdate=2009-03-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;previousdate&quot; /&gt;
|align=&quot;left&quot;|
५ तालुके
* [[करूनागप्पल्ली]]
* [[कोल्लम]]
* [[कोट्टारक्करा]]
* [[कुन्नतूर]]
* [[पतनपुरम]]
| २६,५९,४३१
| {{km2 to mi2|2483|abbr=on|precision=0}}
| {{Pop density km2 to mi2|1071|abbr=on|precision=0}}
| [[File:India Kerala Kollam district.svg|100px]]
|-
| ५
| KAN
| [[कण्णुर जिल्हा|कण्णुर]]
| [[कण्णुर]]
| १ जानेवारी १९५७ &lt;ref name=&quot;knr&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.knr.kerala.gov.in/administration.htm|title=Kannur district : Administration|विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20090421152855/http://www.knr.kerala.gov.in/administration.htm|विदा दिनांक=2009-04-21|publisher=knr.kerala.gov.in ( Govt. of Kerala)|accessdate=2009-03-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;left&quot;|
३ तालुके&lt;ref name=&quot;knr&quot; /&gt;
* [[कण्णुर]]
* [[तलास्सेरी]]
* [[तलीप्परंबा]]
| २६,१५,२६६
| {{km2 to mi2|2966|abbr=on|precision=0}}
| {{Pop density km2 to mi2|881|abbr=on|precision=0}}
| [[File:India Kerala Kannur district.svg|100px]]
|- 
| ६
| KS
| [[कासारगोड जिल्हा|कासारगोड]]
| [[कासारगोड]]
| २४ मे १९८४ &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://kasargod.nic.in/profile/afterdisform.htm|title=DISTRICT CAME INTO EXISTENCE...|publisher=kasargod.nic.in|accessdate=2009-03-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;केरळ सरकारच्या १९.०५.१९८४ च्या शासन निर्णयानुसार (GO.(MS)No.520/84/RD)&lt;/ref&gt;
|align=&quot;left&quot;|
२ तालुके&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://kasargod.nic.in/|title=Kasaragod District &gt; taluks|publisher=kasargod.nic.in|accessdate=2009-03-11}}&lt;/ref&gt;
* [[कासारगोड]]
* [[होसदुर्ग]]
| १३,९०,८९४
| {{km2 to mi2|1989|abbr=on|precision=0}}
| {{Pop density km2 to mi2|699|abbr=on|precision=0}}
| [[File:India Kerala Kasaragod district.svg|100px]]
|-
| ७
| KOT
| [[कोट्टायम जिल्हा|कोट्टायम]]
| [[कोट्टायम]]
| १ नोव्हेंबर १९५६ &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.kerala.gov.in/district_handbook/Kottayam.pdf|title=District Handbooks of Kerala KOTTAYAM|विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20090319183020/http://www.kerala.gov.in/district_handbook/Kottayam.pdf|विदा दिनांक=2009-03-19|publisher=kerala.gov.in|accessdate=2009-03-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; ( )&lt;ref name=&quot;previousdate&quot; /&gt;
|align=&quot;left&quot;|
५ तालुके&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.kerala.gov.in/statistical/panchayat_statistics2001/ktm_shis.htm|title=KOTTAYAM : Short History|विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20081120215322/http://www.kerala.gov.in/statistical/panchayat_statistics2001/ktm_shis.htm|विदा दिनांक=2008-11-20|publisher=Kerala.gov.in|accessdate=2009-03-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[चंगणाचेरी]]
* [[कांजिरप्पल्ली]]
* [[कोट्टायम]]
* [[मीनचिल]]
* [[वैकोम]]
| १९,८३,५७३
| {{km2 to mi2|2206|abbr=on|precision=0}}
| {{Pop density km2 to mi2|899|abbr=on|precision=0}}
| [[File:India Kerala Kottayam district.svg|100px]] 
|-
| ८
| KOZ
| [[कोझिकोडे जिल्हा|कोझिकोडे]]
| [[कोझिकोडे]]
| १ जानेवारी १९५७ &lt;ref name=&quot;kozhikodenic&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://kozhikode.nic.in/kzk/History.htm|title=kozhikode: History|publisher=kozhikode.nic.in|accessdate=2009-03-12}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;left&quot;|
३ तालुके&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://kozhikode.nic.in/kzk/administration.htm|title=Kozhikode:Administration|publisher=kozhikode.nic.in|accessdate=2009-03-12}}&lt;/ref&gt;
* [[कोयिलांडी]]
* [[कोझिकोडे]]
* [[वडकरा]]
| ३२,४९,७६१
| {{km2 to mi2|2345|abbr=on|precision=0}}
| {{Pop density km2 to mi2|1385|abbr=on|precision=0}}
| [[File:India Kerala Kozhikode district.svg|100px]]
|-
| ९
| MAL
| [[मलप्पुरम जिल्हा|मलप्पुरम]]
| [[मलप्पुरम]]
| १६ जून १९६९ &lt;ref name=&quot;malappuramnichist&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://malappuram.nic.in/history.html|title=Malappuram: HISTORY|publisher=malappuram.nic.in|accessdate=2009-03-12}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;left&quot;|
६ तालुके&lt;ref name=&quot;malappuramnichist&quot; /&gt;
* [[ऐरनाड]]
* [[निलंबुर]]
* [[पेरिंतलमन्ना]]
* [[पोन्नानी]]
* [[तिरूर]]
* [[तिरुरंगडी]]
| ४४,९४,९९८
| {{km2 to mi2|3554|abbr=on|precision=0}}
| {{Pop density km2 to mi2|1264|abbr=on|precision=0}}
| [[File:India Kerala Malappuram district.svg|100px]]
|- 
| १०
| PAL
| [[पलक्कड जिल्हा|पलक्कड]]
| [[पलक्कड]]
| १ जानेवारी १९५७ &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.palghat.net/html/glancefrm.htm|title=Welcome to Palghat|publisher=palghat.net|accessdate=2009-03-12}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;left&quot;|
५ तालुके&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://palakkad.nic.in/basicstats.htm|title=BASIC STATISTICS of PALAKKAD|publisher=palakkad.nic.in|accessdate=2009-03-12}}&lt;/ref&gt;
* [[आळतुर]]
* [[चित्तूर]]
* [[मन्नारक्काड]]
* [[ओट्टाप्पलम]]
* [[पलक्कड]]
| २९,५२,२५४
| {{km2 to mi2|4482|abbr=on|precision=0}}
| {{Pop density km2 to mi2|658|abbr=on|precision=0}}
| [[File:India Kerala Palakkad district.svg|100px]]
|-
| ११
| PAT
| [[पत्तनम्तिट्टा जिल्हा|पत्तनम्तिट्टा]]
| [[पत्तनम्तिट्टा]]
| १ नोव्हेंबर १९८२ &lt;ref name=&quot;pathanamthittanic&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://pathanamthitta.nic.in/History2.htm|title=Pathanamthitta : History|publisher=pathanamthitta.nic.in|accessdate=2009-03-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;केरळ सरकारच्या २९.१०.१९८२ च्या शासन निर्णयानुसार (GO (MS) No.1026/82/(RD))&lt;/ref&gt;
|align=&quot;left&quot;|
५ तालुके&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://pathanamthitta.nic.in/Administration1.htm|title=Pathanamthitta : Administration|publisher=pathanamthitta.nic.in|accessdate=2009-03-12}}&lt;/ref&gt;
* [[अडूर]]
* [[कोझेनचेरी]]
* [[मल्लाप्पल्ली]]
* [[राणी तालुका|राणी]]
* [[तिरुवल्ला]]
| ११,७२,२१२
| {{km2 to mi2|2652|abbr=on|precision=0}}
| {{Pop density km2 to mi2|442|abbr=on|precision=0}}
| [[File:India Kerala Pathanamthitta district.svg|100px]]
|- 
| १२
| THR
| [[थ्रिसुर जिल्हा|थ्रिसुर]]
| [[थ्रिसुर]]
| १ नोव्हेंबर १९५६ &lt;ref name=&quot;thrissurnic&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://thrissur.nic.in/tsrglance.asp|title=Thrissur At A Glance |publisher=thrissur.nic.in|accessdate=2009-03-12}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; (१ जुलै १९४९)&lt;ref name=&quot;previousdate&quot;&gt;टीप: ही तारीख म्हणजे जिल्हा सुरुवातीला ज्या दिवशी तयार झाला तो दिवस (केरळ राज्य स्थापनेपूर्वी). १ नोव्हेंबर १९५६ हा केरळ राज्यातील जिल्हा स्थापनेचा दिवस मानला जाईल.&lt;/ref&gt;
|align=&quot;left&quot;|
५ तालुके&lt;ref name=&quot;thrissurnic&quot; /&gt;
* [[चावक्काड]]
* [[कोडंगलूर]]
* [[मुकुंदपुरम]]
* [[थलपिल्ली]]
* [[थ्रिसुर]]
| ३२,४३,१७०
| {{km2 to mi2|3027|abbr=on|precision=0}}
| {{Pop density km2 to mi2|1071|abbr=on|precision=0}}
| [[File:India Kerala Thrissur district.svg|100px]]
|- 
| १३
| THI
| [[तिरुवनंतपुरम जिल्हा|तिरुवनंतपुरम]]
| [[तिरुवनंतपुरम]]
| १ नोव्हेंबर १९५६ &lt;ref name=&quot;previousdate&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;THIRUVANANTHAPURAM&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.kerala.gov.in/knowkerala/tvm.htm|title=THIRUVANANTHAPURAM|विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20080226171834/http://www.kerala.gov.in/knowkerala/tvm.htm|विदा दिनांक=2008-02-26|accessdate=2009-03-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;left&quot;|
४ तालुके&lt;ref name=&quot;THIRUVANANTHAPURAM&quot; /&gt;
* [[चिरायिंकीळू]]
* [[नेडुमंगाड]]
* [[नेय्यात्टिनकरा]]
* [[तिरुवअनंतपुरम]]
| ३३,५५,१४८
| {{km2 to mi2|2189|abbr=on|precision=0}}
| {{Pop density km2 to mi2|1532|abbr=on|precision=0}}
| [[File:India Kerala Thiruvananthapuram district.svg|100px]]
|- 
| १४
| WAY
| [[वायनाड]]
| [[कल्पेट्टा]]
| १ नोव्हेंबर १९८० &lt;ref name=&quot;wayanadnic&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://wayanad.nic.in/profile.htm|title=Wayanad :profile|publisher=wayanad.nic.in|accessdate=2009-03-12}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;left&quot;|
३ तालुके&lt;ref name=&quot;wayanadnic&quot; /&gt;
* [[मनांतवडी]]
* [[सुलतान बातेरी]]
* [[वैथिरी]]
| ८,४६,६३७
| {{km2 to mi2|2130|abbr=on|precision=0}}
| {{Pop density km2 to mi2|397|abbr=on|precision=0}}
|[[File:India Kerala Wayanad district.svg|100px]]
|-
!एकूण
! —
! —
! —
! —
! —
!३,४६,३०,१९२
!{{km2 to mi2|38852|abbr=on|precision=0}}
!{{Pop density km2 to mi2|819.32|abbr=on|precision=0}}
|}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतामधील जिल्हे}}
{{केरळ - जिल्हे}}

[[वर्ग:केरळमधील जिल्हे| ]]
[[वर्ग:भारतामधील जिल्हे]]</text>
      <sha1>pw7hhp2bejxsa8rthjgpevv5zuekkpy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कोल्लम जिल्हा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7243</id>
    <revision>
      <id>2697900</id>
      <parentid>2540892</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:35:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{माहिती संचिका}}</comment>
      <origin>2697900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="922" sha1="0t6me5zt7587vxunrqd4fm94fla17q3" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
''हा लेख कोल्लम जिल्ह्याविषयी आहे. [[कोल्लम]] शहराच्या माहितीसाठी [[कोल्लम|येथे]] टिचकी द्या.''

'''कोल्लम जिल्हा''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[केरळ]] राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र [[कोल्लम]] येथे आहे.

२०११ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या २६,३५,३७५ इतकी होती.

==चतुःसीमा==

==तालुके==

{{केरळ - जिल्हे}}

[[वर्ग:कोल्लम जिल्हा]]
[[वर्ग:केरळमधील जिल्हे]]</text>
      <sha1>0t6me5zt7587vxunrqd4fm94fla17q3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कासारगोड जिल्हा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7245</id>
    <revision>
      <id>2697896</id>
      <parentid>1353052</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:33:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{माहिती संचिका}}</comment>
      <origin>2697896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="781" sha1="ozmojh554mhsgp26wkw2aukbr4buxd4" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
''हा लेख कासारगोड जिल्ह्याविषयी आहे. कासारगोड शहराच्या माहितीसाठी [[कासारगोड|येथे]] टिचकी द्या.''

'''कासारगोड जिल्हा''' हा भारताच्या [[केरळ]] राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र [[कासारगोड]] येथे आहे.

==चतुःसीमा==

==तालुके==

{{केरळ - जिल्हे}}

[[वर्ग:कासारगोड जिल्हा]]
[[वर्ग:केरळमधील जिल्हे]]</text>
      <sha1>ozmojh554mhsgp26wkw2aukbr4buxd4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कोट्टायम जिल्हा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7246</id>
    <revision>
      <id>2697899</id>
      <parentid>1353055</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:35:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{माहिती संचिका}}</comment>
      <origin>2697899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="798" sha1="jr6fakksl82yrvja30e12xbs6h2bnd7" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
''हा लेख कोट्टायम जिल्ह्याविषयी आहे. कोट्टायम शहराच्या माहितीसाठी [[कोट्टायम|येथे]] टिचकी द्या.''

'''कोट्टायम जिल्हा''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[केरळ]] राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र [[कोट्टायम]] येथे आहे.

==चतुःसीमा==

==तालुके==

{{केरळ - जिल्हे}}

[[वर्ग:कोट्टायम जिल्हा]]
[[वर्ग:केरळमधील जिल्हे]]</text>
      <sha1>jr6fakksl82yrvja30e12xbs6h2bnd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कोळिकोड जिल्हा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7247</id>
    <revision>
      <id>2697901</id>
      <parentid>1353057</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:36:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2697901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="788" sha1="6nsvoflphg9dnvb2p8fef2ffbox6y9g" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
''हा लेख कोळिकोड जिल्ह्याविषयी आहे. [[कोळिकोड]] शहराच्या माहितीसाठी [[कोळिकोड|येथे]] टिचकी द्या.''

'''कोळिकोड जिल्हा''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[केरळ]] राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र [[कोळिकोड]] येथे आहे.

== चतुःसीमा ==

== तालुके ==

{{केरळ - जिल्हे}}

[[वर्ग:कोळिकोड जिल्हा]]
[[वर्ग:केरळमधील जिल्हे]]</text>
      <sha1>6nsvoflphg9dnvb2p8fef2ffbox6y9g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मलप्पुरम जिल्हा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7249</id>
    <revision>
      <id>2697906</id>
      <parentid>1353062</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{माहिती संचिका}}</comment>
      <origin>2697906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="802" sha1="ejjvzgqyks78ts1jls58m93u26kipsz" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
''हा लेख मलप्पुरम जिल्ह्याविषयी आहे. [[मलप्पुरम]] शहराच्या माहितीसाठी [[मलप्पुरम|येथे]] टिचकी द्या.''

'''मलप्पुरम जिल्हा''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[केरळ]] राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र [[मलप्पुरम]] येथे आहे.

==चतुःसीमा==

==तालुके==

{{केरळ - जिल्हे}}

[[वर्ग:मलप्पुरम जिल्हा]]
[[वर्ग:केरळमधील जिल्हे]]</text>
      <sha1>ejjvzgqyks78ts1jls58m93u26kipsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>तृशुर जिल्हा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7250</id>
    <revision>
      <id>2697903</id>
      <parentid>2231119</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:37:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{माहिती संचिका}}</comment>
      <origin>2697903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="754" sha1="czff898fbaxdi9ngh9s8kpwc6pxydgw" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
''हा लेख थ्रिसुर जिल्ह्याविषयी आहे. [[थ्रिसुर]] शहराच्या माहितीसाठी [[थ्रिसुर|येथे]] टिचकी द्या.''

'''थ्रिसुर जिल्हा''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[केरळ]] राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र [[थ्रिसुर]] येथे आहे.

==चतुःसीमा==

{{केरळ - जिल्हे}}

[[वर्ग:तृशुर जिल्हा]]
[[वर्ग:केरळमधील जिल्हे]]</text>
      <sha1>czff898fbaxdi9ngh9s8kpwc6pxydgw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पालक्काड जिल्हा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7251</id>
    <revision>
      <id>2697905</id>
      <parentid>2231126</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:38:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{माहिती संचिका}}</comment>
      <origin>2697905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="795" sha1="c003amo6fzdx70aca4w41xht5p983yx" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
''हा लेख पलक्कड जिल्ह्याविषयी आहे. पालक्काड शहराच्या माहितीसाठी [[पालक्काड|येथे]] टिचकी द्या.''

'''पालक्काड जिल्हा''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[केरळ]] राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र [[पालक्काड]] येथे आहे.

==चतुःसीमा==

{{विस्तार}}

{{केरळ - जिल्हे}}

[[वर्ग:पालक्काड जिल्हा]]
[[वर्ग:केरळमधील जिल्हे]]</text>
      <sha1>c003amo6fzdx70aca4w41xht5p983yx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पत्तनम्तिट्टा जिल्हा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7252</id>
    <revision>
      <id>2697904</id>
      <parentid>1353060</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:38:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{माहिती संचिका}}</comment>
      <origin>2697904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="883" sha1="pgltviz4nsedc6n704w57i4gqne34ue" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
''हा लेख पत्तनम्तिट्टा जिल्ह्याविषयी आहे. [[पथनमथित्ता]] शहराच्या माहितीसाठी [[पत्तनम्तिट्टा|येथे]] टिचकी द्या.''

'''पत्तनम्तिट्टा जिल्हा''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[केरळ]] राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र [[पत्तनम्तिट्टा]] येथे आहे.

==चतुःसीमा==

==तालुके==

{{केरळ - जिल्हे}}

[[वर्ग:पत्तनम्तिट्टा जिल्हा]]
[[वर्ग:केरळमधील जिल्हे]]</text>
      <sha1>pgltviz4nsedc6n704w57i4gqne34ue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एर्नाकुलम जिल्हा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7253</id>
    <revision>
      <id>2697898</id>
      <parentid>2603764</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:34:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{माहिती संचिका}}</comment>
      <origin>2697898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1126" sha1="h82dv7ly79om288x5suo6aztk0uynvo" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''अर्नाकुलम जिल्हा''' किंवा '''एर्नाकुळम जिल्हा''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[केरळ]] राज्यातील एक [[जिल्हा]] आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र [[कक्कनाड]] येथे आहे.

[[कोचीन]] शहर या जिल्ह्यात आहे.

== इतर पर्यटन स्थळे==
* [[अलुवा]]
* [[अंगमली]]
* [[ईडापल्ली]]
* [[कळ्ळील]]
* [[कोचीन]], [[अर्नाकुलम]]
* [[कोतमंगलम]]
* [[चेन्नामंगलम]]
* [[चोव्वरा]]
* [[त्रिपूनीट्टूर]]
* [[मलयट्टूर]]


==चतुःसीमा==

==तालुके==

{{केरळ - जिल्हे}}

[[वर्ग:कालडी]]
[[वर्ग:एर्नाकुलम जिल्हा]]
[[वर्ग:केरळमधील जिल्हे]]</text>
      <sha1>h82dv7ly79om288x5suo6aztk0uynvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कल्पेट्टा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7301</id>
    <revision>
      <id>2697907</id>
      <parentid>2614208</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{माहिती संचिका}}</comment>
      <origin>2697907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="916" sha1="2y58ew2kbtoj6vm55txrlp2carl9k3g" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''कल्पेट्टा''' [[भारत|भारताच्या]] [[केरळ]] राज्यातील एक शहर आहे.

हे शहर [[वायनाड जिल्हा|वायनाड जिल्ह्याचे]] आणि [[वैतिरी तालुका|वैतिरी तालुक्याचे]] प्रशासकीय केंद्र आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.india9.com/i9show/Kalpetta-22770.htm
|title=Kalpetta
|publisher=india9
|access-date=2006-10-14
}}&lt;/ref&gt; २०११ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ३१,५८० इतकी होती.

==संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:केरळमधील शहरे]]
[[वर्ग:वायनाड जिल्हा]]</text>
      <sha1>2y58ew2kbtoj6vm55txrlp2carl9k3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>छत्तीसगढमधील जिल्हे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7427</id>
    <revision>
      <id>2697919</id>
      <parentid>2697392</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2697919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19457" sha1="k5m1m2d054q1xmkd5xb1a0ycbriseng" xml:space="preserve">[[File:Chhattisgarh districts map.svg|thumb|250px|छत्तीसगढमधील विभाग व जिल्हे.]]
[[भारत]]ाच्या '''[[छत्तीसगढ]]''' राज्यात एकूण ३३ जिल्हे आहेत. [[मध्य प्रदेश]]मधून इ.स. २००० मध्ये छत्तीसगढ राज्य वेगळे करण्यात आले तेव्हा येथे १६ जिल्हे होते.&lt;ref name=newd1&gt;{{cite web|url=http://news.webindia123.com/news/ar_showdetails.asp?id=705120475&amp;cat=&amp;n_date=20070512|title=2 new districts formed in Chhattisgarh |date=12 May 2007}}&lt;/ref&gt; २००७ साली २, तर २०१२ साली ९, २०१९ साली १ आणि २०२२ साली ५ नवे जिल्हे वेगळे करण्यात आले ज्यामुळे राज्यातील जिल्ह्यांची संख्या ३३ वर पोचली.

==इतिहास ==
१ नोव्हेंबर २००० रोजी, [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेशातून]] १६ जिल्हे वेगळे करून [[छत्तीसगड]] हे नवीन राज्य निर्माण करण्यात आले.&lt;ref&gt;[http://www.chhattisgarh.nic.in/profile/corigin.htm#creation Creation of Chhattisgarh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070203171832/http://chhattisgarh.nic.in/profile/corigin.htm#creation |date=2007-02-03 }} ''Government of Chhattisgarh''.&lt;/ref&gt; ११ मे २००७ रोजी बिजापूर आणि नारायणपूर हे दोन नवीन जिल्हे निर्माण करण्यात आले. १ जानेवारी २०१२ रोजी छत्तीसगड सरकारने ९ नवीन जिल्ह्यांची घोषणा केली, ज्यामुळे एकूण जिल्ह्यांची संख्या २७ झाली; यामध्ये सुकमा, कोंडागाव, बालोद, बेमेतरा, बलोदा बाजार, गरियाबंद, मुंगेली, सूरजपूर आणि बलरामपूर या नवीन जिल्ह्यांचा समावेश होता.&lt;ref name=&quot;news.oneindia.in&quot;&gt;{{cite web |author=Anita |title=Chhattisgarh gets New Year gift - 9 new districts! |url=https://www.oneindia.com/2012/01/02/chhattisgarh-gets-new-year-gift-9-new-districts.html |date=2 January 2012 |website=[[Oneindia]] |access-date=16 February 2016}}&lt;/ref&gt;

१५ ऑगस्ट २०१९ रोजी छत्तीसगडच्या मुख्यमंत्र्यांनी छत्तीसगडच्या २८ व्या जिल्ह्याची, म्हणजेच गौरेला-पेंड्रा-मरवाहीची घोषणा केली आणि १० फेब्रुवारी २०२० रोजी या नवीन जिल्ह्याचे अधिकृत उद्घाटन करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Bhupesh Baghel inaugurates Gaurela-Pendra-Marwahi as Chhattisgarh's 28th district |url=https://www.indiatoday.in/india/story/bhupesh-baghel-inaugurates-gaurela-pendra-marwahi-chhattisgarh-district-1645156-2020-02-11 |date=11 February 2020 |newspaper=India Today |agency=Press Trust of India |access-date=12 June 2020}}&lt;/ref&gt;

सप्टेंबर २०२२ मध्ये पाच नवीन जिल्ह्यांचे उद्घाटन करण्यात आले, ज्यामुळे एकूण जिल्ह्यांची संख्या ३३ झाली; यामध्ये मानपूर-मोहला, सारंगढ-बिलाईगड, मनेन्द्रगड, खैरागढ-छुईखदान-गंडई आणि शक्ती या नवीन जिल्ह्यांचा समावेश होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=छत्तीसगढ़ का 33वां जिला होगा खैरागढ़-छुईखदान-गंडई, CM भूपेश ने जीत के 3 घंटे बाद ही पूरा किया चुनावी वादा |url=https://www.livehindustan.com/chhattisgarh/story-khairagarh-gandai-will-be-the-33rd-district-of-chhattisgarh-cm-bhupesh-fulfilled-his-election-promise-6281286.html |access-date=2022-04-17 |website=Hindustan |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=newdis2&gt;{{cite news |title=Chhattisgarh CM announces four new districts, 18 tehsils on Independence Day |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2021/aug/15/chhattisgarh-cm-announces-fournew-districts-18-tehsils-on-independence-day-2345015.html |date=15 August 2021 |newspaper=[[The New Indian Express]] |agency=Express News Service |access-date=15 August 2021}}&lt;/ref&gt;

== विभाग ==
छत्तीसगढ राज्याचे पाच विभाग आहेत. 
# '''[[सुरगुजा विभाग]]''' - ६ - [[बलरामपूर रामानुजगंज जिल्हा|बलरामपूर रामानुजगंज]], [[जशपूर जिल्हा|जशपूर]], [[कोरिया जिल्हा|कोरिया]], [[मनेंद्रगढ-चिरमिरी-भरतपूर जिल्हा|मनेंद्रगढ-चिरमिरी-भरतपूर]], [[सुरजपूर जिल्हा|सुरजपूर]] आणि [[सुरगुजा जिल्हा|सुरगुजा]]
# '''[[बिलासपूर विभाग]]''' - ८ - [[बिलासपूर जिल्हा|बिलासपूर]], [[गौरेला-पेंड्रा-मरवाही जिल्हा|गौरेला-पेंड्रा-मरवाही]], [[जांजगिर-चांपा जिल्हा|जांजगिर-चांपा]], [[कोर्बा जिल्हा|कोर्बा]], [[मुंगेली जिल्हा|मुंगेली]], [[रायगढ जिल्हा|रायगढ]], [[सक्ती जिल्हा|सक्ती]] आणि [[सारंगढ-बिलाईगढ जिल्हा|सारंगढ-बिलाईगढ]]
# '''[[दुर्ग विभाग]]''' - ७ - [[बालोद जिल्हा|बालोद]], [[बेमेतरा जिल्हा|बेमेतरा]], [[दुर्ग जिल्हा|दुर्ग]], [[कबीरधाम जिल्हा|कबीरधाम]], [[खैरागढ-छुईखदान-गंडई जिल्हा|खैरागढ-छुईखदान-गंडई]], [[मोहला-मानपूर-अंबागढ चौकी जिल्हा|मोहला-मानपूर-अंबागढ चौकी]] आणि [[राजनांदगांव जिल्हा| राजनांदगांव]]
# '''[[रायपूर विभाग]]''' - ५ - [[बलौदा बाजार जिल्हा|बलौदा बाजार जिल्हा]], [[धमतरी जिल्हा|धमतरी]], [[गरियाबंद जिल्हा|गरियाबंद]], [[महासमुंद जिल्हा|महासमुंद]] आणि [[रायपूर जिल्हा|रायपूर]] 
# '''[[बस्तर विभाग]]''' - ७ - [[बस्तर जिल्हा|बस्तर]], [[बीजापूर जिल्हा|बीजापूर]], [[दांतेवाडा जिल्हा|दांतेवाडा]], [[कांकेर जिल्हा|कांकेर]], [[कोंडागांव जिल्हा|कोंडागांव]], [[नारायणपूर जिल्हा|नारायणपूर]] आणि [[सुकमा जिल्हा|सुकमा]]

==यादी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- 
! क्र. !! कोड !! जिल्हा !! मुख्यालय !! लोकसंख्या (२०११) !! क्षेत्रफळ (किमी²) !! घनता (/किमी²) !! संकेतस्थळ !! निर्मीती !! नकाशा
|- 
| १ || || [[बालोद जिल्हा|बालोद]] || [[बालोद]] || ८,२६,१६५|| ३,५२७ || २३४ || http://balod.gov.in/ || २०१२ || [[File:Balod in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|- 
| २ || || [[बलौदा बाजार जिल्हा|बलौदा बाजार जिल्हा]] || [[बलौदा बाजार]] || १०,७८,९११ || ३७३३ || २९० || http://www.balodabazar.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170925230207/http://www.balodabazar.gov.in/ |date=2017-09-25 }} || २०१२ || [[File:Baloda Bazar in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|-
| ३ || || [[बलरामपूर रामानुजगंज जिल्हा|बलरामपूर रामानुजगंज]] || [[बलरामपूर, छत्तीसगढ|बलरामपूर]] || ७,३०,४९१ || ६,०१६ || १०० || http://balrampur.gov.in || २०१२ || [[File:Balrampur in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|-
| ४ || BA || [[बस्तर जिल्हा|बस्तर]] || [[जगदलपूर]] || ८,३४,८७३ || ६,५९६ || २१३ || http://bastar.gov.in/ || २००० || [[File:Bastar in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|-
| ५ || || [[बेमेतरा जिल्हा|बेमेतरा]] || [[बेमेतरा]] || ७,९५,७५९ || २८५४ || २७९ || http://bemetara.gov.in/ || २०१२ || [[File:Bemetara in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|-
| ६ || || [[बीजापूर जिल्हा|बीजापूर]] || [[बीजापूर, छत्तीसगढ|बीजापूर]] || २,५५,२३० || ६,५५२ || ३९ || http://bijapur.gov.in/ || २००७ || [[File:Bijapur in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|-
| ७ || BI || [[बिलासपूर जिल्हा|बिलासपूर]] || [[बिलासपूर]] || १६,२५,५०२ || ३,५११ || ४६३ || http://bilaspur.gov.in/ || २००० || [[File:Bilaspur in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|-
| ८ || DA || [[दांतेवाडा जिल्हा|दांतेवाडा]] || [[दांतेवाडा]] || २,८३,४७९ || ३,४१० || ८३ || http://dantewada.gov.in/ || २००० || [[File:Dantewada in Chhattisgarh (India).svg |100x100px]]
|-
| ९ || DH || [[धमतरी जिल्हा|धमतरी]] || [[धमतरी]] || ७,९९,७८१ || ४,०८१ || १९६ ||http://dhamtari.gov.in/ || २००० || [[File:Dhamtari in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|- 
| १० || DU || [[दुर्ग जिल्हा|दुर्ग]] || [[दुर्ग]] || १७,२१,९४८ || २,३२० || ७४२ || http://durg.gov.in/ || २००० || [[File:Durg in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|- 
| ११ || || [[गरियाबंद जिल्हा|गरियाबंद]] || [[गरियाबंद]] || ५,९७,६५३ || ५,८५५ || १०३ || http://gariaband.gov.in/ || २०१२ || [[File:Gariaband in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|-
| १२ || || [[गौरेला-पेंड्रा-मरवाही जिल्हा|गौरेला-पेंड्रा-मरवाही]] || [[गौरेला]] || ३,३६,४२० || २,३०७ || १६६ || https://gaurela-pendra-marwahi.cg.gov.in/ || २०२० || [[File:Gaurela-Pendra-Marwahi in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|-
| १३ || JC || [[जांजगिर-चांपा जिल्हा|जांजगिर-चांपा]] || [[जांजगिर]] || ९,७२,४५३ || २,३७५ || ३६० || http://janjgir-champa.gov.in/ || २००० || [[File:Janjgir-Champa in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|-
| १४ || JA || [[जशपूर जिल्हा|जशपूर]] || [[जशपूर]] || ८,५१,६६९ || ६,४५७ || १३२ || http://jashpur.gov.in/ || २००० || [[File:Jashpur in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|- 
| १५ || KW || [[कबीरधाम जिल्हा|कबीरधाम]] || [[कवर्धा]] || ८,२२,५२६ || ४,४४७ || १८५ || http://kawardha.gov.in/ || २००० || [[File:Kawardha in Chhattisgarh (India).svg |100x100px]]
|- 
| १६ || KK || [[कांकेर जिल्हा|कांकेर]] || [[कांकेर]] || ७,४८,९४१ || ६,४३२ || ११७ || http://kanker.gov.in/ || २००० || [[File:Kanker in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|- 
| १७ || || [[कोंडागांव जिल्हा|कोंडागांव]] || [[कोंडागांव]] || ५,७८,३२६ || ६,०५० || ९६ || http://kondagaon.gov.in/ || २०१२ || [[File:Kondagaon in Chhattisgarh (India).svg |100x100px]]
|-
| १८ || || [[खैरागढ-छुईखदान-गंडई जिल्हा|खैरागढ-छुईखदान-गंडई]] || [[खैरागढ]] || ३,६८,४४४ || १,५५३ || २३७ || || २०२२ || [[File:Khairagarh-Chhuikhadan-Gandai in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|-
| १९ || KB || [[कोर्बा जिल्हा|कोर्बा]] || [[कोरबा, छत्तीसगढ|कोरबा]] || १२,०६,६४० || ७,१४५ || १६९ || http://korba.gov.in/ || २००० || [[File:Korba in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|-
| २० || KJ || [[कोरिया जिल्हा|कोरिया]] || [[वैकुंठपूर]] || २,४७,४२७ || २००२ || ३७|| http://korea.gov.in/ || २००० || [[File:Koriya in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|-
| २१ || MA || [[महासमुंद जिल्हा|महासमुंद]] || [[महासमुंद]] || १०,३२,७५४ || ४,९६३ || २०८ || http://mahasamund.gov.in/ || २०००  || [[File:Mahasamund in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|-
| २२ || || [[मनेंद्रगढ-चिरमिरी-भरतपूर जिल्हा|मनेंद्रगढ-चिरमिरी-भरतपूर]] || [[मनेंद्रगढ]] || ३,७६,००० || ४,२२६ || ८९ || https://manendragarh-chirmiri-bharatpur.cg.gov.in/en/ || २०२२ || [[File:Manendragarh-Chirmiri-Bharatpur in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|-
| २३ || MM || [[मोहला-मानपूर-अंबागढ चौकी जिल्हा|मोहला-मानपूर-अंबागढ चौकी]] || [[मोहला]] || २,८३,९४७ || २१४५ || १३२ || https://mohla-manpur-ambagarhchowki.cg.gov.in/en/ || २०२२ || [[File:Mohla-Manpur-Chowki in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|-
| २४ || || [[मुंगेली जिल्हा|मुंगेली]] || [[मुंगेली]] || ७,०१,७०७ || २७५० || २५५ || http://cg.nic.in/mungeli/{{मृत दुवा|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} || २०१२ || [[File:Mungeli in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|-
| २५ || || [[नारायणपूर जिल्हा|नारायणपूर]] || [[नारायणपूर, छत्तीसगढ|नारायणपूर]] || १,३९,८२० || ६,९२२ || २० || http://narayanpur.gov.in/ || २००७ || [[File:Narayanpur in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|- 
| २६ || RG || [[रायगढ जिल्हा|रायगढ]] || [[रायगढ]] || ११,१२,९८२ || ६,५७२ || १६९ || http://raigarh.gov.in/ || २०००  || [[File:Raigarh in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|-
| २७ || RP || [[रायपूर जिल्हा|रायपूर]] || [[रायपूर]] || २१,६०,८७६ || २,९१४ || ७४२ || http://raipur.gov.in/ || २००० || [[File:Raipur in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|-
| २८ || RN || [[राजनांदगांव जिल्हा| राजनांदगांव]] || [[राजनांदगांव]] || ८,८४,७४२ || ८,०७० || ११० || http://rajnandgaon.gov.in/ || २००० || [[File:Rajnandgaon in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|- 
| २९ || SB || [[सारंगढ-बिलाईगढ जिल्हा|सारंगढ-बिलाईगढ]] || [[सारंगढ]] || ६,०७,४३४ || १,६५० || ३६८ || https://sarangarh-bilaigarh.cg.gov.in/ || २०२२ || [[File:Sarangarh-Bhilaigarh in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|-
| ३० || SKT || [[सक्ती जिल्हा|सक्ती]] || [[सक्ती]] || ६,५३,०३६ || १,६०० || ४०८ || https://sakti.cg.gov.in/ || २०२२ || [[File:Shakti in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|-
| ३१ || SK || [[सुकमा जिल्हा|सुकमा]] || [[सुकमा]] || २५०,१५९ || ५,७६७ || ४३ || http://www.sukma.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150809124307/http://www.sukma.gov.in/ |date=2015-08-09 }} || २०१२ || [[File:Sukma in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|- 
| ३२ || SJ || [[सुरजपूर जिल्हा|सुरजपूर]]|| [[सुरजपूर]]|| ७,८९,०४३ || ४९९८ || १५८ || http://surajpur.gov.in/ || २०१२ || [[File:Surajpur in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|-
| ३३ || SU || [[सुरगुजा जिल्हा|सुरगुजा]] || [[अंबिकापूर]] || ८,४०,३५२ || ५,०१९ || १६७ || http://surguja.gov.in/ || २००० || [[File:Surguja in Chhattisgarh (India).svg|100x100px]]
|-
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* [https://www.cgstate.gov.in/ छत्तीसगढ शासनाचे संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170611000357/http://www.cgstate.gov.in/ |date=2017-06-11 }}
* [http://cgtourism.choice.gov.in/# छतीसगढ पर्यटन मंडळाचे संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161113025310/http://cgtourism.choice.gov.in/ |date=2016-11-13 }}

{{भारतामधील जिल्हे}}
{{छत्तीसगढ - जिल्हे}}

[[वर्ग:छत्तीसगढमधील जिल्हे| ]]
[[वर्ग:भारतामधील जिल्हे]]</text>
      <sha1>k5m1m2d054q1xmkd5xb1a0ycbriseng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>झारखंडमधील जिल्हे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8609</id>
    <revision>
      <id>2697696</id>
      <parentid>2231627</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:07:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2697696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6674" sha1="8776011t68nc5o4vcnp2lsm9cr0q293" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
[[चित्र:Jharkhanddistricts.png|300 px|इवलेसे|झारखंडच्या नकाशावर २४ जिल्हे (इंग्लिश मजकूर)]]
भारताच्या '''[[झारखंड]]''' राज्यात एकूण २४ जिल्हे आहेत. ह्यांपैकी १८ जिल्हे २००० सालच्या झारखंडच्या निर्मितीच्या वेळेपासून आहेत तर ६ जिल्हे नव्याने तयार करण्यात आले आहेत.

==यादी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! क्र. !! जिल्हा !! प्रशासकीय केंद्र !! श्रेत्रफळ &lt;br&gt;(किमी²) !! लोकसंख्या &lt;br&gt;(२०११)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://censusindia.gov.in/pca/DDW_PCA0000_2011_Indiastatedist.xlsx Primary Census Abstract Data Tables (India &amp; States/UTs - District Level)]&lt;/ref&gt; !! घनता &lt;br&gt;(प्रती किमी²) !! नकाशा
|-
| १ || [[बोकारो जिल्हा|बोकारो]] || [[बोकारो]] || २,८८३ || २०,६२,३३० || ७१५ || [[File:Bokaro in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| २ || [[चत्रा जिल्हा|चत्रा]] || [[चत्रा]] || ३,७१८ || १०,४२,८८६ || २८० || [[File:Chatra in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| ३ || [[देवघर जिल्हा|देवघर]] || [[देवघर (झारखंड)|देवघर]] || २,४७७ || १४,९२,०७३ || ६०२ || [[File:Deoghar in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| ४ || [[धनबाद जिल्हा|धनबाद]] || [[धनबाद]] || २,०४० || २६,८४,४८७ || १,३१६ || [[File:Dhanbad in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| ५ || [[डुम्का जिल्हा|डुम्का]] || [[डुम्का]] || ३,७६१ || १३,२१,४४२ || ३५१ || [[File:Dumka in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| ६ || [[पूर्व सिंगभूम जिल्हा|पूर्व सिंगभूम]] || [[जमशेदपूर]] || ३,५६२ || २२,९३,९१९ || ६४४ || [[File:East Singhbhum in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| ७ || [[गढवा जिल्हा|गढवा]] || [[गढवा]] || ४,०९३ || १३,२२,७८४ || ३२३ || [[File:Garhwa in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| ८ || [[गिरिडीह जिल्हा|गिरिडीह]] || [[गिरिडीह]] || ४,९६२ || २४,४५,४७४ || ४९३ || [[File:Giridih in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| ९ || [[गोड्डा जिल्हा|गोड्डा]] || [[गोड्डा]] || २,२६६ || १३,१३,५५१ || ५८० || [[File:Godda in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| १० || [[गुमला जिल्हा|गुमला]] || [[गुमला]] || ५,३६० || १०,२५,२१३ || १९१ || [[File:Gumla in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| ११ || [[हजारीबाग जिल्हा|हजारीबाग]] || [[हजारीबाग]] || ३,५५५ || १७,३४,४९५ || ४८८ || [[File:Hazaribagh in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| १२ || [[जामताडा जिल्हा|जामताडा]] || [[जामताडा]] || १,८११ || ७,९१,०४२ || ४३७ || [[File:Jamtara in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| १३ || [[खुंटी जिल्हा|खुंटी]] || [[खुंटी]] || २,५३५ || ५,३१,८८५ || २१० || [[File:Khunti in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| १४ || [[कोडर्मा जिल्हा|कोडर्मा]] || [[कोडर्मा]] || १,६५५ || ७,१६,२५९ || २८२ || [[File:Koderma in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| १५ || [[लातेहार जिल्हा|लातेहार]] || [[लातेहार]] || ४,२९१ || ७,२६,९७८ || १६९ || [[File:Latehar in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| १६ || [[लोहारडागा जिल्हा|लोहारडागा]] || [[लोहारडागा]] || १,५०२ || ४,६१,७९० || ३०७ ||[[File:Lohardaga in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| १७ || [[पाकुर जिल्हा|पाकुर]] || [[पाकुर]] || १,८११ || ९,००,४२२ || ४९७ || [[File:Pakur in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| १८ || [[पलामू जिल्हा|पलामू]] || [[मेदिनीनगर]] || ४,३९३ || १९,३९,८६९ || ४४२ || [[File:Palamu in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| १९ || [[रामगढ जिल्हा|रामगढ]] || [[रामगढ छावणी]] || १,३४१ || ९,४९,४४३ || ७०८ || [[File:Ramgarh in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| २० || [[रांची जिल्हा|रांची]] || [[रांची]] || ५,०९७ || २९,१४,२५३ || ५७२ || [[File:Ranchi in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| २१ || [[साहिबगंज जिल्हा|साहिबगंज]] || [[साहिबगंज]] || २,०६३ || ११,५०,५६७ || ५५८ || [[File:Sahebganj in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| २२ || [[सराइकेला खरसावां जिल्हा|सराइकेला खरसावां]] || [[सराइकेला]] || २,६५७ || १०,६५,०५६ || ४०१ || [[File:Seraikela Kharsawan in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| २३ || [[सिमडेगा जिल्हा|सिमडेगा]] || [[सिमडेगा]] || ३,७७४ || ५,९९,५७८ || १५९ || [[File:Simdega in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
| २४ || [[पश्चिम सिंगभूम जिल्हा|पश्चिम सिंगभूम]] || [[चैबासा]] || ७,२२४ || १५,०२,३३८ || २०८ || [[File:West Singhbhum in Jharkhand (India).svg|100px]]
|-
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतामधील जिल्हे}}
{{झारखंड - जिल्हे}}
[[वर्ग:झारखंडमधील जिल्हे| ]]
[[वर्ग:भारतामधील जिल्हे]]</text>
      <sha1>8776011t68nc5o4vcnp2lsm9cr0q293</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>डाल्टनगंज</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8644</id>
    <revision>
      <id>2697691</id>
      <parentid>1250341</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:59:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2697691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2075" sha1="sagrwgfmmfoyjatz0v37aa1hdtc50j1" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''डाल्टनगंज''' किंवा '''मेदिनीनगर'' हे भारताच्या [[झारखंड]] राज्यातील एक शहर आहे. हे शहर [[पलामू जिल्हा|पलामू जिल्ह्याचे]] प्रशासकीय केंद्र आहे.

== नाव ==
ब्रिटीश राजवटीदरम्यान, आयर्लंडचे रहिवासी आणि १८६१ मध्ये [[छोटा नागपूर]] विभागाचे आयुक्त व मानववंशशास्त्रज्ञ असलेले कर्नल एडवर्ड ट्युट डाल्टन (१८१५–१८८०) यांच्या नावावरून या शहराला &quot;डाल्टनगंज&quot; असे नाव देण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Daltonganj|url=http://www.swansea.ac.uk/visualanthropology/projects/003_Dalton/daltonganj.htm|publisher=University of Swansea|access-date=23 January 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-08-04|title=The story of Edward Tuite Dalton. {{!}} Farbound.Net|url=https://farbound.net/major-general-edward-tuite-dalton/|access-date=2021-02-07|website=farbound.net|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

२००४ मध्ये [[चेरो राजवंश|चेरो राजवंशाच्या]] राजा मेदिनी रे यांच्या नावावरून या शहराचे नाव &quot;मेदिनीनगर&quot; ठेवण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Government of India Ministry of Home Affairs|date=|title=LOK SABHA UNSTARRED QUESTION NO.3572|url=https://www.mha.gov.in/MHA1/Par2017/pdfs/par2015-pdfs/ls-110815/3572.pdf|access-date=|website=}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:झारखंडमधील शहरे]]
[[वर्ग:पलामु जिल्हा]]</text>
      <sha1>sagrwgfmmfoyjatz0v37aa1hdtc50j1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697692</id>
      <parentid>2697691</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:59:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2697692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2076" sha1="2tma1swro5p4oyg90gk58ieesjjkwvt" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''डाल्टनगंज''' किंवा '''मेदिनीनगर''' हे भारताच्या [[झारखंड]] राज्यातील एक शहर आहे. हे शहर [[पलामू जिल्हा|पलामू जिल्ह्याचे]] प्रशासकीय केंद्र आहे.

== नाव ==
ब्रिटीश राजवटीदरम्यान, आयर्लंडचे रहिवासी आणि १८६१ मध्ये [[छोटा नागपूर]] विभागाचे आयुक्त व मानववंशशास्त्रज्ञ असलेले कर्नल एडवर्ड ट्युट डाल्टन (१८१५–१८८०) यांच्या नावावरून या शहराला &quot;डाल्टनगंज&quot; असे नाव देण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Daltonganj|url=http://www.swansea.ac.uk/visualanthropology/projects/003_Dalton/daltonganj.htm|publisher=University of Swansea|access-date=23 January 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-08-04|title=The story of Edward Tuite Dalton. {{!}} Farbound.Net|url=https://farbound.net/major-general-edward-tuite-dalton/|access-date=2021-02-07|website=farbound.net|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

२००४ मध्ये [[चेरो राजवंश|चेरो राजवंशाच्या]] राजा मेदिनी रे यांच्या नावावरून या शहराचे नाव &quot;मेदिनीनगर&quot; ठेवण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Government of India Ministry of Home Affairs|date=|title=LOK SABHA UNSTARRED QUESTION NO.3572|url=https://www.mha.gov.in/MHA1/Par2017/pdfs/par2015-pdfs/ls-110815/3572.pdf|access-date=|website=}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:झारखंडमधील शहरे]]
[[वर्ग:पलामु जिल्हा]]</text>
      <sha1>2tma1swro5p4oyg90gk58ieesjjkwvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जुलै ३१</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11189</id>
    <revision>
      <id>2697861</id>
      <parentid>2174790</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:20:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>संदर्भ</comment>
      <origin>2697861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21149" sha1="mk0ys1o2ffwdt6syxdw3wtqup0txxlb" xml:space="preserve">{{जुलै दिनदर्शिका}}

{{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|जुलै|३१|२१२|२१३}}

== ठळक घटना आणि घडामोडी ==
=== आठवे शतक ===
* [[इ.स. ७८१|७८१]] - [[जपान]]च्या [[माउंट फुजि|फुजियामा]] ज्वालामुखीच्या उद्रेकाची प्रथम नोंद.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Historic Eruptions of Mount Fuji | url = https://www.volcanodiscovery.com/fuji-eruptions.html | access-date = ३१ जुलै २०२६ | trans-title = माऊंट फुजीच्या ऐतिहासिक ज्वालामुखी उद्रेकांची नोंद}}&lt;/ref&gt;

=== अकरावे शतक ===
* [[इ.स. १००९|१००९]] - [[पोप सर्जियस चौथा|सर्जियस चौथा]] पोपपदी.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Pope Sergius IV | url = https://www.newadvent.org/cathen/13738a.htm | access-date = ३१ जुलै २०२६ | work = कॅथलिक एन्सायक्लोपिडिया | trans-title = पोप सर्जियस चौथा}}&lt;/ref&gt;

=== पंधरावे शतक ===
* [[इ.स. १४९८|१४९८]] - [[क्रिस्टोफर कोलंबस]] [[त्रिनिदाद]]ला पोचला.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Morison | first = Samuel Eliot | title = Admiral of the Ocean Sea: A Life of Christopher Columbus | publisher = Little, Brown and Company | year = 1942 | trans-title = ॲडमिरल ऑफ द ओशन सी: ख्रिस्तफर कोलंबसचे चरित्र}}&lt;/ref&gt;

=== अठरावे शतक ===
* [[इ.स. १७०३|१७०३]] - [[डॅनियेल डॅफो]]ला सरकारविरुद्ध वात्रटिका लिहिल्याबद्दल [[राजद्रोह|राजद्रोहाच्या]] आरोपाखाली चौकात बांधून ठेवून दगडांनी मारण्याची शिक्षा. या वात्रटिका जनतेला इतक्या आवडल्या की त्यांनी डॅफोला दगडांऐवजी फुले मारली.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Backscheider | first = Paula R. | title = Daniel Defoe: His Life | publisher = Johns Hopkins University Press | year = 1989 | trans-title = डॅनिएल डॅफो: त्यांचे जीवन}}&lt;/ref&gt;

=== एकोणिसावे शतक ===
* [[इ.स. १८५६|१८५६]] - [[न्यू झीलंड]]ची राजधानी [[क्राइस्टचर्च]]ची स्थापना.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Christchurch History | url = https://www.ccc.govt.nz/culture-and-community/christchurch-history | access-date = ३१ जुलै २०२६ | work = क्राइस्टचर्च सिटी कौन्सिल | trans-title = क्राइस्टचर्चचा इतिहास}}&lt;/ref&gt;

=== विसावे शतक ===
* [[इ.स. १९१७|१९१७]] - [[पहिले महायुद्ध]] - [[य्प्रेसची तिसरी लढाई]].&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Terraine | first = John | title = The Road to Passchendaele: The Third Battle of Ypres, 1917 | publisher = Leo Cooper | year = 1977 | trans-title = द रोड टू पासचेंडेल: य्प्रेसची तिसरी लढाई, १९१७}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३२|१९३२]] - [[जर्मनी]]तील निवडणुकांत [[नाझी पार्टी]]ला ३८% मते मिळाली.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Evans | first = Richard J. | title = The Coming of the Third Reich | publisher = Penguin Books | year = 2003 | trans-title = द कमिंग ऑफ द थर्ड रायख}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४०|१९४०]] - [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेत]] [[कुयाहोगा फॉल्स, ओहायो]] येथे रेल्वे अपघात. ४३ ठार.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = 43 Killed in Ohio Train Collision | newspaper = The New York Times | date = 1 August 1940 | trans-title = ओहायो रेल्वे अपघातात ४३ ठार}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४५|१९४५]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - [[विची फ्रांस]]च्या पंतप्रधान [[पिएर लव्हाल]]ने [[दोस्त राष्ट्रे|दोस्त राष्ट्रांसमोर]] आत्मसमर्पण केले.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Warner | first = Geoffrey | title = Pierre Laval and the Eclipse of France | publisher = Eyre &amp; Spottiswoode | year = 1968 | trans-title = पिएर लव्हाल आणि फ्रान्सचा अस्त}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४८|१९४८]] - [[न्यू यॉर्क]]चा [[जॉन एफ. केनेडी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] खुला.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = JFK Airport History | url = https://www.jfkairport.com/about/history | access-date = ३१ जुलै २०२६ | trans-title = जेएफके विमानतळाचा इतिहास}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९५१|१९५१]] - [[जपान एरलाइन्स]]ची स्थापना.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Japan Airlines History | url = https://www.jal.com/en/outline/history.html | access-date = ३१ जुलै २०२६ | trans-title = जपान एरलाइन्सचा इतिहास}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९५४|१९५४]] - [[इटली]]च्या [[अर्दितो देसियो]]च्या नेतृत्वाखाली गिऱ्यारोहक पथकाचे [[के-२]] शिखरावर पहिले यशस्वी आरोहण.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Desio | first = Ardito | title = Victory over K2 | publisher = McGraw-Hill | year = 1956 | trans-title = के-२ वर विजय}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९५६|१९५६]] - [[ओल्ड ट्रॅफर्ड]] मैदानावर [[जिम लेकर]]ने एकाच कसोटी सामन्यात १९ बळी मिळवून विश्वविक्रम स्थापला.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Laker's 19 wickets at Old Trafford | url = https://www.espncricinfo.com/story/jim-laker-19-wickets-in-a-test-match-254583 | access-date = ३१ जुलै २०२६ | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = ओल्ड ट्रॅफर्डवर जिम लेकरचे १९ बळी}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७१|१९७१]] - [[अपोलो १५]]च्या अंतराळवीरांनी [[चंद्र|चंद्रावर]] पहिल्यांदा मानवनिर्मित बग्गी चालवली.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Apollo 15 Lunar Roving Vehicle | url = https://www.nasa.gov/mission_pages/apollo/apollo-15 | access-date = ३१ जुलै २०२६ | work = नासा | trans-title = अपोलो १५ ल्युना रोव्हिंग व्हेइकल}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७३|१९७३]] - [[डेल्टा एरलाइन्स]]चे विमान [[बॉस्टन]]च्या [[लोगन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ, बॉस्टन|लोगन आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर]] उतरत असताना कोसळले. ८९ ठार.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Aircraft Accident Report: Delta Air Lines Flight 723 | url = https://www.ntsb.gov | access-date = ३१ जुलै २०२६ | publisher = राष्ट्रीय वाहतूक सुरक्षा मंडळ | trans-title = विमान अपघात अहवाल: डेल्टा एरलाइन्स फ्लाइट ७२३}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७५|१९७५]] - [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेतील]] [[टीम्स्टर युनियन]]चा नेता [[जिमी हॉफा]] गायब.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Jimmy Hoffa Disappearance | newspaper = Detroit Free Press | date = 31 July 1975 | trans-title = जिमी हॉफा गुप्त होणे}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९८१|१९८१]] - [[पनामा]]चा हुकुमशहा [[ओमर तोरिहोस]]चा विमान अपघातात मृत्यू.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Panama Leader Omar Torrijos Dies in Plane Crash | newspaper = The Washington Post | date = 1 August 1981 | trans-title = पनामाचे नेते ओमर तोरिहोस यांचा विमान अपघातात मृत्यू}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९८७|१९८७]] - [[कॅनडा]]तील [[एडमंटन]] शहरात [[एफ.४, टोर्नेडो|एफ.४]] टोर्नेडो. २७ ठार, ३३ कोटी [[अमेरिकन डॉलर|डॉलरपेक्षा]] जास्त मिळकतीचे नुकसान.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = The Edmonton Tornado of 1987 | url = https://www.canada.ca/en/environment-climate-change.html | access-date = ३१ जुलै २०२६ | publisher = पर्यावरण आणि हवामान बदल कॅनडा | trans-title = १९८७ चा एडमंटन टोर्नेडो}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९८८|१९८८]] - [[मलेशिया]]च्या [[बटरवर्थ, मलेशिया|बटरवर्थ]] शहरात फेरीवर जाण्यासाठीचा पूल कोसळला. ३२ ठार, १,६७४ जखमी.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Butterworth Ferry Terminal Bridge Collapse | newspaper = New Straits Times | date = 1 August 1988 | trans-title = बटरवर्थ फेरी टर्मिनलचा पूल कोसळला}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९२|१९९२]] - [[थाई एरवेझ]]चे [[एअर बस ए-३००|एरबस ए.३००]] प्रकारचे विमान [[नेपाळ]]ची राजधानी [[काठमांडू]]जवळ कोसळले. ११३ ठार.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Commercial Aviation Accidents: Thai Airways Flight 311 | url = https://aviation-safety.net/database/record.php?id=19920731-0 | access-date = ३१ जुलै २०२६ | work = एव्हिएशन सेफ्टी नेटवर्क | trans-title = व्यावसायिक विमान अपघात: थाई एरवेझ फ्लाइट ३११}}&lt;/ref&gt;

=== एकविसावे शतक ===

== जन्म ==
* [[इ.स. ११४३|११४३]] - [[निजो]], [[:वर्ग:जपानी सम्राट|जपानी सम्राट]].&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Varley | first = H. Paul | title = Jinnō Shōtōki: A Chronicle of Gods and Sovereigns | publisher = Columbia University Press | year = 1980 | trans-title = जिन्नो शोतोकी: देव आणि सम्राटांची नोंद}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १५२७|१५२७]] - [[मॅक्सिमिलियन दुसरा, पवित्र रोमन सम्राट]].&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Fichtner | first = Paula Sutter | title = Emperor Maximilian II | publisher = Yale University Press | year = 2001 | trans-title = सम्राट मॅक्सिमिलियन दुसरा}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९०२|१९०२]] - सर [[ऑस्वाल्ड ब्राउनिंग ऍलन]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].&lt;ref name=&quot;wisden&quot;&gt;{{Cite web | title = Gubby Allen Profile | url = https://www.espncricinfo.com/cricketers/gubby-allen-8591 | access-date = ३१ जुलै २०२६ | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = गबी ॲलन माहितीज्ञान}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९१२|१९१२]] - [[बिल ब्राउन]], [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू|ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू]].&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Bill Brown Profile | url = https://www.espncricinfo.com/cricketers/bill-brown-4220 | access-date = ३१ जुलै २०२६ | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = बिल ब्राउन माहितीज्ञान}}&lt;/ref&gt;
* १९१२ - [[मिल्टन फ्रीडमन]], अमेरिकन अर्थतज्ञ.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Friedman | first = Milton | title = A Monetary History of the United States, 1867–1960 | publisher = Princeton University Press | year = 1963 | trans-title = युनायटेड स्टेट्सचा मौद्रिक इतिहास}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९१९|१९१९]] - लेफ्टनंट कर्नल [[हेमु अधिकारी]], [[:वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू|भारतीय क्रिकेट खेळाडू]].&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Hemu Adhikari Profile | url = https://www.espncricinfo.com/cricketers/hemu-adhikari-26156 | access-date = ३१ जुलै २०२६ | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = हेमु अधिकारी माहितीज्ञान}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९५३|१९५३]] - [[जिमी कूक]], [[:वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू|दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू]].&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Jimmy Cook Profile | url = https://www.espncricinfo.com/cricketers/jimmy-cook-44605 | access-date = ३१ जुलै २०२६ | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = जिमी कूक माहितीज्ञान}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४१|१९४१]] - [[अमरसिंह चौधरी]], [[गुजरात]]चा मुख्यमंत्री.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Former Gujarat CM Amarsinh Chaudhary passes away | newspaper = The Times of India | date = 16 August 2004 | trans-title = गुजरातचे माजी मुख्यमंत्री अमरसिंह चौधरी यांचे निधन}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७५|१९७५]] - [[अँड्रु हॉल]], [[:वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू|दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू]].&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Andrew Hall Profile | url = https://www.espncricinfo.com/cricketers/andrew-hall-45472 | access-date = ३१ जुलै २०२६ | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = अँड्रु हॉल माहितीज्ञान}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९८२|१९८२]] - [[ब्लेसिंग माहविरे]], [[:वर्ग:झिम्बाब्वेचे क्रिकेट खेळाडू|झिम्बाब्वेचा क्रिकेट खेळाडू]].&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Blessing Mahwire Profile | url = https://www.espncricinfo.com/cricketers/blessing-mahwire-55610 | access-date = ३१ जुलै २०२६ | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = ब्लेसिंग माहविरे माहितीज्ञान}}&lt;/ref&gt;

== मृत्यू ==
* [[इ.स. ११०८|११०८]] - [[पहिला फिलिप, फ्रान्स|फिलिप पहिला, फ्रांस]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Bradbury | first = Jim | title = The Capetians: Kings of France 987–1328 | publisher = Hambledon Continuum | year = 2007 | trans-title = कपेशियन: फ्रान्सचे राजे ९८७–१३२८}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १५०८|१५०८]] - [[नाओद, इथियोपिया]]चा सम्राट.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Pankhurst | first = Richard | title = The Ethiopians: A History | publisher = Blackwell Publishing | year = 1998 | trans-title = इथियोपियन: एक इतिहास}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १५४७|१५४७]] - [[फ्रांसिस पहिला, फ्रांस]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Knecht | first = R. J. | title = Francis I | publisher = Cambridge University Press | year = 1982 | trans-title = फ्रान्सिस पहिला}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७५०|१७५०]] - [[होआव पाचवा, पोर्तुगाल]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Livermore | first = H. V. | title = A New History of Portugal | publisher = Cambridge University Press | year = 1969 | trans-title = पोर्तुगालचा नवीन इतिहास}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८७५|१८७५]] - [[ॲन्ड्‌ऱ्यू जॉन्सन|अँड्रु जॉन्सन]], [[:वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|अमेरिकेचा १७वा राष्ट्राध्यक्ष]].&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Trefousse | first = Hans L. | title = Andrew Johnson: A Biography | publisher = W. W. Norton &amp; Company | year = 1989 | trans-title = अँड्रु जॉन्सन: एक चरित्र}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४३|१९४३]] - [[हेडली व्हेरिटी]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]] (युद्धबंदी असताना).&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Hedley Verity Profile | url = https://www.espncricinfo.com/cricketers/hedley-verity-22218 | access-date = ३१ जुलै २०२६ | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = हेडली व्हेरिटी माहितीज्ञान}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७२|१९७२]] - [[पॉल-हेन्री स्पाक]], [[:वर्ग:बेल्जियमचे पंतप्रधान|बेल्जियमचा पंतप्रधान]].&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Huynen | first = Johannes | title = Paul-Henri Spaak: A Political Biography | publisher = Elsevier | year = 1973 | trans-title = पॉल-हेन्री स्पाक: राजकीय चरित्र}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९८०|१९८०]] - [[मोहम्मद रफी]], भारतीय पार्श्वगायक.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Legendary Singer Mohammed Rafi Passes Away | newspaper = The Hindu | date = 1 August 1980 | trans-title = दिग्गज गायक मोहम्मद रफी यांचे निधन}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९३|१९९३]] - [[बॉद्वां पहिला, बेल्जियम]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = King Baudouin of Belgium Dies at 62 | newspaper = The New York Times | date = 1 August 1993 | trans-title = बेल्जियमचे राजे बॉद्वां यांचे वयाच्या ६२ व्या वर्षी निधन}}&lt;/ref&gt;

== प्रतिवार्षिक पालन ==
* [[हरी पहलावान]] - [[मलेशिया]].
* [[का हेइ हवाई]] - [[हवाई]].

== बाह्य दुवे ==
{{बीबीसी आज||july/31}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

----
[[जुलै २९]] - [[जुलै ३०]] - '''जुलै ३१''' - [[ऑगस्ट १]] - [[ऑगस्ट २]] - [[जुलै महिना]]

{{ग्रेगरियन महिने}}</text>
      <sha1>mk0ys1o2ffwdt6syxdw3wtqup0txxlb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अंकारा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13160</id>
    <revision>
      <id>2697801</id>
      <parentid>2368190</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2697801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4213" sha1="mvjge90vjnjh150jznt61v1m8ud1m3o" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट शहर
| नाव = अंकारा
| स्थानिक = Ankara
| प्रकार = राजधानी
| चित्र =Ankara 4372.jpg
| ध्वज = 
| चिन्ह = 
| नकाशा१ = तुर्कस्तान
| देश = तुर्कस्तान
| प्रांत = अंकारा
| स्थापना = 
| महापौर = 
| क्षेत्रफळ = २,५१६
| उंची = ३०८०.०० 
| लोकसंख्या = ३७,६३,५९१
| घनता = 
| वेळ = 
| वेब = http://www.ankara.bel.tr/
|latd = 39  |latm = 52  |latNS = N
|longd = 32 |longm = 52 |longEW = E
}}
'''अंकारा''' [[तुर्कस्तान]]ची राजधानी व प्रमुख शहर आहे. हे शहर तुर्कस्थानमधील [[इस्तंबुल]] नंतरचे द्वितीय क्रमांकाचे शहर आहे. ते ९३८ मीटर उंचीवर वसलेले आहे.&lt;ref name=&quot;ANTR&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.fallingrain.com/world/TU/68/Ankara.html |title=अंकारा, तुर्की: अक्षांश-रेखांश व समुद्रसपाटीपासून उंची |access-date=2011-01-28 |archive-date=2021-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711095906/http://www.fallingrain.com/world/TU/68/Ankara.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; २००८ मध्ये या शहराची लोकसंख्या ४,५००,००० होती. ख्रिस्तपूर्व १३०० मध्ये त्याचे नाव ''अंकुवश'' होते. अंगोरा जातीच्या लोकरीवरून शहाराचे नाव पडले अशाही [[कथा]] प्रचलित आहेत.
== इतिहास ==
इ.स.पू. एक हजार च्या सुमारास या भागावर एक प्रसिद्ध राजा मिडास याच्या जमातीचा अंमल सुरू झाला. त्यानंतर काही वर्षे पर्शियन (आजचा [[इराण]]) राजांनी शहरावर राज्य केले. त्यानंतर इ.स.पू. ३३३ मध्ये [[सिकंदर|अलक्षेंद्र]] याने या राजांचा पराभव करून शहर घेतले. पण हे फार टिकले नाही. इ.स.पू. २५ मध्ये [[रोमन साम्राज्य]]ाचा [[राजा ऑगस्टस]] याने शहर काबीज करून आपल्या साम्राज्यात सामील केले.नजिक च्या इतिहासात मुस्तफा पाशा यांच्या नेतृत्वाखाली तुर्की सैन्याने आक्रमकांचा पराभव करून इ.स १९२३ मध्ये युद्ध जिंकले. [[मुस्तफा केमाल पाशा]] स्वतंत्र [[तुर्कस्थान]]चे अध्यक्ष अंकरा येथे बनले.
== आधुनिक ==
अंकरा शहराची [[लोकसंख्या]] तुर्कस्थानातील द्वितिय क्रमांकाची आहे.
== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{आशियातील देशांच्या राजधानीची शहरे}}
{{विस्तार}}

[[वर्ग:तुर्कस्तानमधील शहरे]]
[[वर्ग:आशियातील देशांच्या राजधानीची शहरे]]
[[वर्ग:युरोपातील देशांच्या राजधानीची शहरे]]
[[वर्ग:अंकारा प्रांत]]</text>
      <sha1>mvjge90vjnjh150jznt61v1m8ud1m3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोकर्ण</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13905</id>
    <revision>
      <id>2697908</id>
      <parentid>2368832</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:41:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2697908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4574" sha1="594zq3n8amc9dtytxv3tg2pdgc28l6r" xml:space="preserve">{{गल्लत|गोकर्णी|}}&lt;/br&gt;


[[वर्ग:कर्नाटक]]
[[वर्ग:हिंदू मंदिरे]]

{{Infobox settlement
| name = Gokarna
| native_name = 
| native_name_lang = 
| other_name = 
| settlement_type = शहर
| image_skyline = Delight_india.jpg
| image_alt = 
| image_caption = गोकर्ण बीच
| nickname = 
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|14.55|N|74.31667|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = राज्य
| subdivision_type2 = प्रदेश
| subdivision_type3 = जिल्हा
| subdivision_type4 = तहसील
| subdivision_name1 = [[कर्नाटक]]
| subdivision_name2 = करवली
| subdivision_name3 = [[उत्तर कन्नड]]
| subdivision_name4 = कुमटा
| established_title = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| government_type = 
| governing_body = 
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 10.9
| area_rank = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 22
| population_total = 25851
| population_as_of = 2001
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = auto
| population_rank = 
| population_demonym = 
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| timezone1 = [[India Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| registration_plate = [[List of RTO districts in India#KA.E2.80.94Karnataka|KA]]-47
| website = {{URL|http://uttarakannada.nic.in/tourism.html}}
| footnotes = 
}}'''गोकर्ण''' हे दक्षिण [[भारत|भारतातील]] [[कर्नाटक]] मधील [[उत्तर कन्नड जिल्हा|उत्तरा कन्नड]] जिल्ह्यात स्थित एक लहान शहर आहे. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Gokarna.html|title=Maps, Weather, and Airports for Gokarna, India|website=www.fallingrain.com|access-date=30 December 2019|archive-date=2019-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216225421/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Gokarna.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; याची लोकसंख्या सुमारे २०,००० आहे. या शहरातील सर्वात पूज्य देवता महादेव आहेत आणि त्यांचे मुख्य मंदिर महाबळेश्वर म्हणूनही ओळखले जाते. या मंदिरात सर्वात जुने शिवलिंग असल्याचे मानतात.

गोकर्ण हे [[हिंदू धर्म|हिंदू धर्मातील]] सात महत्त्वाच्या तीर्थक्षेत्रांपैकी एक म्हणून ओळखले जाते. हे अघनाशिनी नदीच्या मुहावर एकेकाळी अस्पष्ट किनारपट्टीवर आहे. पर्यटनाच्या वाढीमुळे, शहराचे स्वरूप बदलले आहे आणि आता ते केवळ तीर्थक्षेत्र राहिलेले नाही, तरीही मोठ्या संख्येने शिवभक्त प्रार्थना आणि उपासनेसाठी भेट देत असतात.

गोकर्ण हे संपूर्ण भारतातील पर्यटकांसाठी उत्तम बीचचे ठिकाण आहे.  
[[चित्र:गोकर्ण.JPG|thumb|200px|गोकर्ण येथील मंदिर]]

&lt;ref&gt;https://www.indiatvnews.com/lifestyle/travel/coorg-gokarna-to-udupi-6-best-places-to-visit-in-karnataka-2023-09-20-893820&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/travel/web-stories/pretty-beach-destinations-in-india-for-this-monsoon/photostory/101700201.cms&lt;/ref&gt; गोकर्ण हे बीच ट्रेकर्ससाठी खूप लोकप्रिय आहे. &lt;ref name=&quot;TREKK&quot;&gt;https://www.hindustantimes.com/photos/lifestyle/5-cool-and-adventurous-things-to-do-in-gokarna-101675946561043-1.html&lt;/ref&gt; 

== संदर्भ ==</text>
      <sha1>594zq3n8amc9dtytxv3tg2pdgc28l6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>दनायु</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16703</id>
    <revision>
      <id>2697718</id>
      <parentid>1916064</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2697718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2260" sha1="9hvutyoftdwx6vnz5m19jccketgkawi" xml:space="preserve">हिंदू पौराणिक कथांनुसार '''दनायु''' ही प्रजापती [[दक्ष]] आणि त्यांची पत्नी असिक्नी यांची मुलगी होती.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=मणि|first=वेट्टम|title=पौराणिक कोश|year=२००२|publisher=मोतीलाल बनारसीदास|page=४१५|isbn=978-81-208-1578-0}}&lt;/ref&gt; तिचा विवाह कश्यप ऋषींशी झाला होता.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=मिश्र|first=पं. रामचंद्र|title=महाभारत - आदि पर्व|year=२०१०|publisher=गीता प्रेस|page=१९५}}&lt;/ref&gt; [[महाभारत|महाभारतातील]] आदि पर्वातील उल्लेखानुसार, दनायु ही दनुची बहीण मानली जाते आणि तिच्यापासून 'दानव' वंशातील बलशाली असुरांचा जन्म झाला.&lt;ref name=&quot;Mani2002&quot;&gt;{{Cite book|last=मणि|first=वेट्टम|title=पौराणिक कोश|year=२००२|publisher=मोतीलाल बनारसीदास|page=४१५}}&lt;/ref&gt; दनायुच्या पुत्रांमध्ये विक्षर, बल, वृत्र आणि वृत्रासूर यांसारख्या प्रसिद्ध आणि शक्तिशाली असुरांचा समावेश होतो, ज्यांचा उल्लेख वैदिक आणि पौराणिक साहित्यात आढळतो.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=दत्त|first=एम. एन.|title=द महाभारता: आदि पर्व|year=१८९६|publisher=एच. सी. दास|page=९८}}&lt;/ref&gt;

{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:हिंदू पौराणिक व्यक्ती]]
[[वर्ग:कश्यपाच्या पत्नी]]
[[वर्ग:दक्षाच्या कन्या]]</text>
      <sha1>9hvutyoftdwx6vnz5m19jccketgkawi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अल्लाउद्दीन खिलजी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17362</id>
    <revision>
      <id>2697796</id>
      <parentid>2546975</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aryan Bagkar</username>
        <id>152513</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2697796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7578" sha1="7bkjqqshp0cvxi958qf0yymzsbe54v3" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट राज्याधिकारी 
| नाव = अल्लाउद्दीन खिलजी
| पदवी = [[सुलतान]]
| चित्र =Portrait of Sultan 'Ala-ud-Din, Padshah of Delhi.jpg
| चित्र_शीर्षक = सुलतान अल्लाउद्दीन खिलजी
| राज्य_काळ = [[इ.स. १२९०|१२९०]] ते [[इ.स. १३१६|१३१६]]
| राज्यारोहण = 
| राज्याभिषेक = [[इ.स. १२९६|१२९६]]
| राज्यव्याप्ती = 
| राजधानी = [[दिल्ली]] 
| पूर्ण_नाव = अल्लाउद्दीन जलालुद्दीन खिलजी
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = लख्नौती (बंगाल)&lt;ref&gt;http://www.muhammadhassan.org/home/allauddin-khilji&lt;/ref&gt;
| मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. १३१६|१३१६]]
| मृत्यू_स्थान = [[दिल्ली]]
| पूर्वाधिकारी = जलालुद्दीन फिरोझ खिलजी
| राजपद_वारस = 
| राजपद_वारस_प्रकार = 
| उत्तराधिकारी = कुतुबुद्दीन मुबारक शाह
| वडील = 
| आई = 
| पत्नी = झाट्यपाली 
| संतति = 
| राजवंश = [[खिल्जी घराणे|खिलजी]]
| राजगीत = 
| राजब्रीदवाक्य = 
| राजचलन = 
|}}
'''अल्लाउद्दीन खिलजी''' (मृत्यू: इ.स. १३१६) [[इ.स.चे १३ वे शतक|इ.स.च्या तेराव्या शतकातील]] [[खिल्जी घराणे|खिलजी]] घराण्यातील [[दिल्ली]]चा सुलतान होता. त्याने इ.स. १२९६ ते इ.स. १३१६ या कालावधीत राज्य केले. तो खिलजी घराण्यातील सर्वात कर्तबगार सुलतान समजला जातो. त्याच्या राजवटीच्या शेवटच्या वर्षांमध्ये त्याचा वजीर '''मलिक काफूर''' ह्याने कारभार चालवला. अलाउद्दीन खिलजीची कारकीर्दही मध्ययुगीन भारताचा इतिहास व विशेषतः सल्तनत काळाच्या संदर्भात विशेष बाब मानली जाते. केंद्रीय आणि प्रांतीय प्रशासनात महत्वपूर्ण बदल घडवून आणले. 

अल्लाउद्दीन खिलजी हा दिल्लीवर राज्य करणाऱ्या खिलजी घराण्यातला २रा सुलतान होता. १ला सुलतान जलालुद्दीन अर्थात त्याचाच काका जलालुद्दीन खिलजी. अल्लाउद्दीनने गादीवर येण्यापूर्वी जलालुद्दीनची २२ ऑक्टोबर १२९६ला हत्या केली होती. गुलाम घराणेनंतर दिल्लीवर राज्य करणारे घराणे म्हणजे खिलजी होय. खिलजी हे मूळचे अफगाणिस्तानमधील खल्ज प्रांतातील होते. मोहम्मद घोरीच्या स्वारीबरोबर मोहम्मद बखतियार खिलजी भारतात आलेला होता, त्याने बंगाल व बिहारवर वर्चस्व प्रस्थापित केले. तेच पुढे अल्तमश व बलबन या सुलतानाच्या काळातही त्यांनी आपले प्रस्थ टिकवून ठेवले. सुलतानशाहीचे सेवक म्हणून ते बंगाल बिहार वर कारभार करत राहिले, पण तेराव्या शतकाच्या शेवटी मात्र योग्य नेतृत्व करणारे तुर्की सुलतान नव्हते. 
या काळात दिल्लीतील तुर्कांची जागा त्यांनी घेतली. अशा सत्तांतराबद्दल इतिहासकार बरणी याने नमूद केले आहे की, &quot;खिलजी यांच्या उदयानंतर सर्व सत्ता तुर्कांच्या हातातून निसटून गेली आणि दिल्लीच्या ज्या लोकांनी गेली ८० वर्षं जन्माने तुर्की असलेल्या सुलतानांची राजवट पाहिली होती, त्यांना त्यांच्या जागी खिलजी आलेले पाहून आश्चर्य व आनंद वाटला.&quot;

यावरून लक्षात येते की, तुर्की सत्तेला उतरती कळा लागली होती. अर्थात त्याला तुर्की सुलताना जबाबदार होते, हेच यावरून दिसून येते. 
अलाउद्दीन खिलजी हा सल्तनत काळातील पहिला सुलतान ठरला की ज्या सुलताने दक्षिणेचा प्रदेश जिंकून घेण्यासाठी मोहीम आखली आणि ती यशस्वी केली. अल्लाउद्दीन खिलजीच्या आधी कुठल्याही सल्तनत शासकाने दक्षिणेवर स्वारी केली नाही, मात्र अल्लाउद्दीन खिलजीने स्वतंत्र मोहीम आखून व आपल्या सेनापतींना पाठवून मोठा भूप्रदेश दक्षिणेतील आपल्या वर्चस्वाखाली आणला. [[देवगिरी यादव साम्राज्य|देवगिरीच्या]] [[रामदेव यादव|रामदेवराय यादवांचे]] राज्य हा या मोहिमेचाच एक भाग ठरला.

== संदर्भ ==

&lt;references /&gt;
{{DEFAULTSORT:खिलजी,अल्लाउद्दीन}}
[[वर्ग:दिल्ली सल्तनत]]
[[वर्ग:खिल्जी घराणे]]
[[वर्ग:इ.स. १३१६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>7bkjqqshp0cvxi958qf0yymzsbe54v3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20584</id>
    <revision>
      <id>2697817</id>
      <parentid>2697133</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T03:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2697817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124079" sha1="l06vvbtlqqoiczaob43w68ftq7e9ciz" xml:space="preserve">{{मुखपृष्ठ सदर टीप
|तारीख = १८ मार्च
|वर्ष = २०२६
}}
{{Infobox cricket tournament main
| name                     = आय.सी.सी. पुरुष टी२० विश्वचषक
| image                    = ICC Men's T20 World Cup Trophy.webp
| imagesize                = 
| caption                  = '''टी२० विश्वचषक'''
| administrator            = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]
| cricket format           = [[२०-२० सामने|आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामने]]
| tournament format        = [[साखळी सामने]] व [[बाद फेरी]]
| first                    = [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]
| last                     = [[२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२६]]
| participants             = २०&lt;ref&gt;{{cite web |title=आयसीसीकडून जागतिक कार्यक्रमांच्या विस्ताराची घोषणा|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2164062 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|आयसीसी]]|access-date=१९ एप्रिल २०२२|language=en}}&lt;/ref&gt;
| champions                = {{cr|IND}} (३रे विजेतेपद)
| most successful          = {{cr|IND}} (३ विजेतीपदे)
| most runs                = {{flagicon|IND}} [[विराट कोहली]] (१,२९२)&lt;ref name=&quot;stats3000.cricinfo.com&quot;&gt;[http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy विक्रम – आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२० – सर्वाधिक धावा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101123945/http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy |date=११ जुलै २०२४} क्रिकइन्फो&lt;/ref&gt;
| most wickets             = {{flagicon|BAN}} [[शाकिब अल हसन]] (५०)&lt;ref name=&quot;stats5000000.cricinfo.com&quot;&gt; [http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy विक्रम – आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२० – कारकिर्दीतील सर्वाधिक बळी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101123959/http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy |date=११ जुलै २०२४}} क्रिकइन्फो&lt;/ref&gt;
}}
{{Season sidebar
| image             = [[File:ICC_Men's_T20_World_Cup_Trophy_at_COA_-_BugWarp_(20)_(cropped).jpg|250px]]
| caption           = प्रतिष्ठित आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक ट्रॉफी
| title = स्पर्धा
| list = 
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]
* [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]
* [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]]
* [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]]
* [[२०२६ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२६]]
* [[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]]
* [[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]]
}}
'''[[आयसीसी]] पुरुष टी२० विश्वचषक''' (पूर्वी '''आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२०''' म्हणून ओळखली जात असे)&lt;ref&gt;{{cite web |title=विश्व टी२०चे टी२० विश्वचषक असे नामकरण |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/917529 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती |आयसीसी]]  | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२ |date=२३ नोव्हेंबर २०१८|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123200931/https://www.icc-cricket.com/media-releases/917529 |archive-date=२३ नोव्हेंबर २०१८ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ही [[आंतरराष्ट्रीय टी२० | ट्वेंटी२० क्रिकेट]]ची आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा आहे. क्रिकेटची प्रशासकीय संस्था, [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] (आयसीसी) द्वारे आयोजित करण्यात आलेल्या या स्पर्धेत सध्या १६ संघांचा समावेश आहे, ज्यामध्ये दिलेल्या अंतिम मुदतीनुसार क्रमवारीतील अव्वल १० संघ आणि [[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता|टी२० विश्वचषक पात्रता]] स्पर्धेद्वारे निवडलेल्या सहा संघांचा समावेश आहे.

सदर स्पर्धा साधारणतः दर दोन वर्षांनी आयोजित केली जाते. तथापि, स्पर्धेची २०२० आवृत्ती [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक | २०२० मध्ये ऑस्ट्रेलियामध्ये होणार होती, परंतु कोविड-१९ मुळे, स्पर्धा २०२१ पर्यंत पुढे ढकलण्यात आली]] आणि  यजमानपद भारताकडे सोपविण्यात आले. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] नंतर तब्बल पाच वर्षांनी २०२१ मध्ये स्पर्धा आयोजित करण्यात आली. तथापि, [[कोव्हिड-१९ महामारीचा क्रिकेटवर झालेला परिणाम|भारतातील कोविड-१९ महामारी]]मुळे, सामने [[संयुक्त अरब अमिराती]] (युएई) आणि [[ओमान]] येथे हलविण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=17 August 2021|title=टी२० विश्वचषक: २४ ऑक्टोबर रोजी दुबईमध्ये भारत विरुद्ध पाकिस्तान सामनारंगणार |url=https://www.thelivemirror.com/t20-world-cup-india-vs-pakistan-october-24/ | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२|website=द लाईव्ह मिरर| | language=en-US}}&lt;/ref&gt; मे २०१६ मध्ये, आयसीसीने २०१८ मध्ये एक स्पर्धा आयोजित करण्याची कल्पना पुढे आणली, ज्यामध्ये दक्षिण आफ्रिका संभाव्य यजमान असणार होता.&lt;ref name=&quot;2018SA&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/1019437.html |title=२०१८ मध्ये टी-२० वर्ल्डकप पुनरागमन होण्याची आयसीसीला आशा  | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२|work=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}&lt;/ref&gt; परंतु [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]]च्या समारोपाच्या वेळी, आयसीसीने २०१८ आवृत्तीची कल्पना वगळली.&lt;ref&gt;{{cite web|title=चॅम्पियन्स ट्रॉफी २०२१ मध्ये होणार, २०१८ मध्ये टी२० विश्वचषक स्पर्धा नाही|work=हिंदुस्थान टाइम्स|author1=मुकेश भट्ट|url=http://www.hindustantimes.com/cricket/no-icc-world-t20-in-2018-india-to-host-next-champions-trophy-in-2021/story-myhab0aP2U4ZM4n0pyVuZM.html|date=१८ जून २०१७| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;

२०२६ पर्यंत, दहा स्पर्धा खेळल्या गेल्या आहेत, त्यात एकूण २४ संघांनी भाग घेतला आहे आणि आतापर्यंत सहा राष्ट्रीय संघांनी टी२० विश्वचषक जिंकला आहे. [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारताने]] सर्वाधिक तीन विजय मिळवले आहेत ([[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]). [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडिज]] ([[२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१२]], [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]]) आणि [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]] ([[२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१०]], [[२०२२ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]) यांनी दोनदा जिंकले आहेत आणि [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]] ([[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]]), [[श्रीलंका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] ([[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]]) आणि [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]] ([[२०२१ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) यांनी प्रत्येकी एक विजेतेपद पटकावले आहे. एकूण १५ देशांनी या स्पर्धेचे आयोजन केले आहे (वेस्ट इंडिजच्या ६ बेट राष्ट्रांसह). पटकावले होते.

==इतिहास==
===पार्श्वभूमी===
२००२ मध्ये जेव्हा [[बेन्सन आणि हेजेस चषक]] संपला तेव्हा [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड|ईसीबी]]ला तिची जागा भरण्यासाठी आणखी एक एकदिवसीय स्पर्धा आवश्यक होती. कमी होत चाललेली गर्दी आणि कमी होणारे प्रायोजकत्व याला प्रतिसाद म्हणून क्रिकेट अधिकारी युवा पिढीमध्ये खेळाची लोकप्रियता वाढवण्याचा विचार करत होते. खेळाच्या दीर्घ आवृत्त्यांमुळे बंद झालेल्या हजारो चाहत्यांना वेगवान, रोमांचक क्रिकेट पोहोचवण्याचा हेतू होता. ईसीबीचे मार्केटिंग मॅनेजर स्टुअर्ट रॉबर्टसन यांनी २००१ मध्ये काउंटी अध्यक्षांना प्रति डाव २० षटकांचा प्रस्ताव दिला आणि त्यांनी नवीन स्वरूप स्वीकारण्याच्या बाजूने ११-७ मते दिली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/6985087.stm |title=ट्वेंटी२०ची मुळे | work=बीबीसी स्पोर्ट| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;

;देशांतर्गत स्पर्धा
[[Image:2007t20.jpg|thumb|280px|बांगलादेश वि दक्षिण आफ्रिका २००७ सत्रामध्ये]]
१३ जून २००३ रोजी प्रथम अधिकृत ट्वेंटी२० सामने इंग्लिश काउंटींदरम्यान [[ट्वेंटी२० ब्लास्ट]] स्पर्धेमध्ये खेळले गेले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/somerset-lose-to-warwickshire-but-twenty20-cup-is-a-great-success-at-taunton-129596 |title= सॉमरसेट वॉरविकशायरकडून हरले पण ट्वेन्टी२० चषक टॉंटन येथे मोठे यश आहे | work=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; इंग्लंडमधील ट्वेंटी-२०चा पहिला हंगाम बऱ्यापैकी यशस्वी ठरला, ज्यामध्ये [[सरे काउंटी क्रिकेट क्लब|सरे लायन्स]]ने [[वॉरविकशायर काउंटी क्रिकेट क्लब|वॉर्विकशायर बेअर्स]]चा ९ गडी राखून पराभव करून विजेतेपदावर नाव कोरले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/twenty20-cup-2003-124121/surrey-vs-warwickshire-final-304785/full-scorecard |title= सरे वि वॉरविकशायर अंतिम सामना धावफलक | work=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; मिडलसेक्स आणि सरे यांच्यात १५ जुलै २००४ रोजी लॉर्ड्स मैदानावरील पहिल्या ट्वेंटी२० सामन्यात २७,५०९ लोकांची गर्दी झाली होती, ही १९५३ नंतरच्या वन-डे फायनल व्यतिरिक्त कोणत्याही काऊंटी क्रिकेट सामन्यासाठी सर्वात मोठी उपस्थिती होती.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2009/may/25/usman-afzaal-surrey-middlesex-twenty20 |title=उस्मान अफझलने सरेला विजयी सुरुवात करून दिली परंतु अनुपस्थित चाहत्यांची चिंता वाढली|first=पॉल |last=विवर |newspaper=द गार्डियन |date=२५ मे २००९| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;

लवकरच इतर क्रिकेट मंडळांनी ट्वेंटी२० सामने स्वीकारल्यानंतर, अनपेक्षित गर्दीची उपस्थिती, पाकिस्तानची [[फैसल बँक टी२० चषक]] आणि कॅरेबियनमधील [[स्टॅनफोर्ड २०/२०]] स्पर्धा यांसारख्या नवीन देशांतर्गत स्पर्धा आणि फॉरमॅटमधील आर्थिक प्रोत्साहन यामुळे फॉरमॅटची लोकप्रियता वाढली.{{citation needed|date=November 2021}}

वेस्ट इंडीजच्या प्रादेशिक संघांनी [[स्टॅनफोर्ड २०/२०]] स्पर्धेत भाग घेतला. या कार्यक्रमाला दोषी फसवणूक करणारा [[ॲलन स्टॅनफोर्ड]]ने आर्थिक पाठबळ दिले होते, ज्याने त्याच्या मोठ्या पॉन्झी योजनेचे फळ म्हणून किमान US$२८,०००,००० निधी दिला होता.{{citation needed|date=November 2021}} ही स्पर्धा वार्षिक स्वरूपाची असेल असा मानस होता.{{citation needed|date=November 2021}} उद्घाटनाच्या सामन्यात [[गयाना क्रिकेट|गयाना]]ने [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]चा ५ गडी राखून पराभव करून US$१,०००,०० रक्कम बक्षीस  म्हणून मिळविली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cricinfo.com/stanford/content/story/256391.html|title=स्टॅनफोर्ड २०/२० स्पर्धेचे विजेतेपद गयानाकडे|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो|date=१४ ऑगस्ट २००६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jamaicaobserver.com/sports/html/20060208T230000-0500_98302_OBS_DATES_FOR_STANFORD_TWENTY___ANNOUNCED.asp|title=स्टॅनफोर्ड ट्वेन्टी२० स्पर्धेच्या तारखा जाहीर|work=द जमैका ऑबझर्व्हर|date=९ फेब्रुवारी २००६|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205185816/http://www.jamaicaobserver.com/sports/html/20060208T230000-0500_98302_OBS_DATES_FOR_STANFORD_TWENTY___ANNOUNCED.asp|archive-date=५ डिसेंबर २००८}}&lt;/ref&gt; एक स्पिन-ऑफ स्पर्धा, [[स्टॅनफोर्ड सुपर सिरीज]], ऑक्टोबर २००८ मध्ये [[मिडलसेक्स काउंटी क्रिकेट क्लब|मिडलसेक्स]] आणि [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]], इंग्लिश आणि कॅरिबियन ट्वेंटी-२० स्पर्धांचे संबंधित विजेते आणि वेस्ट इंडीजच्या देशांतर्गत खेळाडूंमधून स्टॅनफोर्ड सुपरस्टार्स संघ तयार करण्यात आलेला संघ; यांच्या दरम्यान खेळविण्यात आली त्रिनिदाद आणि टोबॅगोने स्पर्धा जिंकून US$२८०,०० बक्षीस रक्कम मिळवली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/372261.html|title=स्टॅनफोर्डसाठी मिडलसेक्सचे नेतृत्व उदलकडे |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=३ ऑक्टोबर २००८  | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/375624.html |title=रामदिनच्या नेतृत्वाखाली त्रिनिदाद आणि टोबॅगोने मोठ्या पैशाच्या वैभवाकडे|first=अँड्रू|last=मॅकग्लॅशन |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=२७ ऑक्टोबर २००८| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;  १ नोव्हेंबर रोजी, स्टॅनफोर्ड सुपरस्टार्सने इंग्लंडशी सामना खेळला ज्यामध्ये अनेक वर्षांनंतर पाच सामन्यांपैकी पाहिला सामना असण्याची अपेक्षा होती आणि विजेत्याला प्रत्येक सामन्यात US$२०,०००,००० चे बक्षीस मिळाले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/376602.html |title=गेल लीड्स सुपरस्टार्स टू मिलियन्स |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |first=अँड्रू|last=मॅकग्लॅशन |date=१ नोव्हेंबर २००८| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/7895505.stm |title=यूएस टायकूनवर $८ अब्जपेक्षा जास्त फसवणुकीचा आरोप|work=बीबीसी न्यूझ |date=१७ फेब्रुवारी २००९ | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;

;आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०
{{Main|आंतरराष्ट्रीय टी२०}}

१७ फेब्रुवारी २००५ रोजी [[ऑकलंड]]मधील [[ईडन पार्क]] येथे खेळल्या गेलेल्या पुरुषांच्या संपूर्ण आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघ |ऑस्ट्रेलिया]]ने [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]]चा पराभव केला. हा खेळ हलक्या-फुलक्या पद्धतीने खेळला गेला – दोन्ही बाजू १९८० च्या दशकात परिधान केलेल्या किटमध्ये दिसल्या, न्यू झीलंड संघाने परिधान केलेल्या किट ह्या [[बेज ब्रिगेड]]ची थेट प्रत होती. बेज ब्रिगेडच्या विनंतीनुसार, काही खेळाडूंनी १९८० च्या दशकात लोकप्रिय असलेल्या मिशा/दाढी आणि केसांच्या शैली देखील ठेवल्या होत्या. ऑस्ट्रेलियाने सर्वसमावेशकपणे खेळ जिंकला, आणि जसजसा परिणाम न्यू झीलंडच्या डावाच्या अखेरीस स्पष्ट झाला, खेळाडू आणि पंचांनी गोष्टी कमी गांभीर्याने घेतल्या - ग्लेन मॅकग्राने १९८१च्या दोन्ही बाजूंमधील एकदिवसीय सामन्यातील [[ट्रेव्हर चॅपल]]च्या अंडरआर्म घटनेची गंमतीने पुनरावृत्ती केली आणि पंच [[बिली बाउडेन]] यांनी  त्याला प्रत्युत्तरात गंमतीने लाल कार्ड दाखवले (क्रिकेटमध्ये लाल कार्डे सामान्यतः वापरली जात नाहीत).

===उद्घाटन स्पर्धा===
[[File:T20 final 2009.jpg|thumb|[[लॉर्ड्स]]वर २००९च्या अंतिम सामन्यामध्ये [[शाहिद आफ्रिदी]]ला गोलंदाजी करताना [[लसिथ मलिंगा]].]]
दर दोन वर्षांनी आयसीसी विश्वचषक ट्वेंटी-२० स्पर्धा आयोजित करण्‍याचे प्रथम ठरवण्‍यात आले होते, जर त्या वर्षी [[क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धा नियोजित असेल तर ट्वेंटी-२० विश्वचषक स्पर्धा एक वर्ष आधी आयोजित केली जाईल. पहिली स्पर्धा [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७ मध्ये दक्षिण आफ्रिकेत]] झाली जिथे [[भारत क्रिकेट संघ|भारताने]] [[पाकिस्तान क्रिकेट संघ|पाकिस्तानचा]] अंतिम फेरीत पराभव केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8604/report/287879/india-vs-pakistan-final-icc-world-twenty20-2007-08|title=इंडिया होल्ड देअर नर्व्ह टू विन थ्रिलर|first=दिलीप|last=प्रेमचंद्रन|date=२४ सप्टेंबर २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो|}}&lt;/ref&gt; [[केन्या क्रिकेट संघ| केन्या]] आणि [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] यांना [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १]] द्वारे पात्रता मिळवावी लागली जी [[नैरोबी]] येथे ५० षटकांची स्पर्धा होती.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/worldcricketleague/content/story/278951.html|title=केन्या क्रश कॅनडा टू बूक फायनल प्लेस|location=नैरोबी|date=५ फेब्रुवारी २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}&lt;/ref&gt;  डिसेंबर २००७ मध्ये संघांची चांगली तयारी करण्यासाठी २० षटकांच्या फॉरमॅटसह पात्रता स्पर्धा आयोजित करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. ज्यामध्ये सहा संघ सहभागी झाले, त्यातील दोन [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ विश्व ट्वेंटी२०]] साठी पात्र ठरले आणि प्रत्येकाला $२५०,००० बक्षीस रक्कम मिळाली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/325356.html |title=आयसीसी वर्ल्ड ट्वेन्टी-२० पात्रता स्पर्धा आयर्लंडमध्ये होणार|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=१३ डिसेंबर २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|दुसरी स्पर्धा]] [[पाकिस्तान क्रिकेट संघ |पाकिस्तानने]] २१ जून २००९ रोजी [[इंग्लंड]]मध्ये [[श्रीलंका क्रिकेट संघ |श्रीलंकेचा]] ८ गडी राखून पराभव केला होता. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०]] स्पर्धा मे २०१०मध्ये [[वेस्ट इंडीज]]मध्ये आयोजित करण्यात आली होती, जिथे [[इंग्लंड क्रिकेट संघ |इंग्लंडने]] [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघ |ऑस्ट्रेलियाचा]] ७ गडी राखून पराभव केला होता. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०]] स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यात [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ |वेस्ट इंडीजने]] [[श्रीलंका क्रिकेट संघ|श्रीलंकेचा]] पराभव करून विजेतेपद मिळवले. आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२० च्या अंतिम फेरीत प्रथमच यजमान राष्ट्र सहभागी झाले होते. [[आयर्लंड क्रिकेट संघ| आयर्लंड]] आणि [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तानसह]] [[आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता, २०१२]] स्पर्धेमध्ये १२ स्पर्धक सहभागी होते. ही स्पर्धा आशियाई देशातील पहिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा होती.
===१६ संघाच्या स्पर्धेमध्ये विस्तार===
[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]च्या आवृत्तीचा विस्तार १६ संघ स्वरूपात केला जाणार होता परंतु तो पुन्हा १२ वर करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web|title=आयसीसीची कसोटी चॅम्पियनशिपसाठी सहमती|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/current/story/481373.html|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;  [[बांगलादेश]]मध्ये आयोजित [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]च्या स्पर्धेत दहा [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#पूर्ण सदस्य|पूर्ण सदस्य]] आणि [[२०१३ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता|२०१३]]च्या आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता फेरीत पात्र ठरलेल्या सर्व सहा [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#सहयोगी सदस्य|सहयोगी सदस्यांसह]] १६ संघांना प्रथमच सहभागी करून घेण्यात आले होते. तथापि ८ ऑक्टोबर २०१२ रोजी [[आयसीसी पुरुष आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]तील अव्वल आठ पूर्ण सदस्य संघांना [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४#सुपर १० फेरी | सुपर १०]] टप्प्यात स्थान देण्यात आले. उर्वरित आठ संघ [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४#गट फेरी | गट फेरीमध्ये]] सहभागी झाले होते, ज्यामधून दोन संघ सुपर १० टप्प्यात गेले.&lt;ref name=ICC&gt;{{cite web|url=http://www.icc-cricket.com/news/2013/media-releases/75604/west-indies-to-start-world-t20-title-defence-against-india|title=वेस्ट इंडीज टू स्टार्ट वर्ल्ड टी२० टायटल डिफेन्स अगेन्स्ट इंडिया|date=२७ ऑक्टोबर २०१३|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|आयसीसी]] | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029185415/http://www.icc-cricket.com/news/2013/media-releases/75604/west-indies-to-start-world-t20-title-defence-against-india|archive-date=२९ ऑक्टोबर २०१३}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thedailystar.net/beta2/news/bcb-promises-stellar-t20-wc/|title=बीसीबी प्रॉमिसेस स्टेलार टी२० वर्ल्ड कप |date=७ एप्रिल २०१३|newspaper=द डेली स्टार, बांगलादेश | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; या स्पर्धेत तीन नवीन संघांनी (नेपाळ, हाँगकाँग आणि यूएई) पदार्पण केले.

;कोविड-१९
जुलै २०२० मध्ये, ICC ने जाहीर केले की २०२० आणि २०२१ या दोन्ही आवृत्त्या महामारीमुळे प्रत्येकी एक वर्षाने पुढे ढकलण्यात आल्या आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1733391 |title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२० पुढे ढकलली|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; त्यामुळे, २०२० स्पर्धा (मूळत: ऑस्ट्रेलियाद्वारे आयोजित केली जाणार होती) [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|नोव्हेंबर २०२१]] मध्ये हलविण्यात आली आणि २०२१ स्पर्धा (मूळतः भारतात आयोजित केली जाणारी) [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|ऑक्टोबर २०२२]] मध्ये हलवली गेली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1733341 |title=पुरुष टी२० विश्वचषक पुढे ढकलण्याबाबत वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;  २०२१ मध्ये भारत आणि २०२२ मध्ये ऑस्ट्रेलियाने यजमानपद भूषवले होते, उलट क्रमाने असले तरी ऑस्ट्रेलिया आणि भारताने स्पर्धेचे यजमानपद राखले.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=10 August 2020|title=पुरुष टी२० विश्वचषक २०२१ भारतात, २०२२ ऑस्ट्रेलियात; महिला क्रिकेट विश्वचषक पुढे ढकलला | url=https://www.icc-cricket.com/news/1749997}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=sixsports.in /&gt;  २०२१ची स्पर्धा १७ ऑक्टोबर ते १४ नोव्हेंबर २०२१ या कालावधीत ओमान आणि संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये खेळल्या गेलेल्या सामन्यांसह पार पडली.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२१ चे सामने जाहीर|url=https://www.icc-cricket.com/news/2210270 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}&lt;/ref&gt;
===२० संघाच्या स्पर्धेमध्ये विस्तार===
जून २०२१ मध्ये, आयसीसीने घोषित केले की २०२४, २०२६, २०२८ आणि २०३० मधील टी२० विश्वचषक स्पर्धा २० संघांचा समावेश करण्यासाठी विस्तारित केल्या जातील.&lt;ref name=sixsports.in&gt;{{Cite web|title=आयसीसीतर्फे वर्ल्डकप स्पर्धा जाहीर; २०२७ आणि २०३१ मध्ये १४ संघ|url=https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/|language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=सिक्स स्पोर्ट्स|archive-date=2022-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401040539/https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; संघांची ४ गटात (प्रति गट ५ संघ) विभागणी केली जाईल, प्रत्येक गटातील दोन अव्वल संघ सुपर आठमध्ये जातील.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=आयसीसीतर्फे पुरुषांच्या जागतिक स्पर्धांचा विस्तार: एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेत १४ संघ, टी२० विश्वचषक स्पर्धेत २० संघ | url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-expands-men-s-world-events-odi-world-cup-to-14-teams-t20-world-cup-to-20-teams-1264847 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो| language=en}}&lt;/ref&gt; त्यांची प्रत्येकी चारच्या दोन गटात विभागणी केली जाईल, प्रत्येक गटातील दोन अव्वल संघ उपांत्य फेरीत प्रवेश करतील.

२०२४ टी२० विश्वचषक वेस्ट इंडीज आणि युनायटेड स्टेट्समध्ये आयोजित केला जाईल. यूएसने पहिल्यांदाच विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन केले आहे, ज्यामध्ये देशभरातील अनेक स्टेडियम एकतर नव्याने बांधले जातील किंवा क्रिकेटसाठी पुन्हा तयार केले जातील. २०२४ ची स्पर्धा भारत आणि श्रीलंका यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित केली जाईल, २०२८ मध्ये ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंडमध्ये तसेच २०३० ची स्पर्धा इंग्लंड, वेल्स, स्कॉटलंड आणि आयर्लंडमध्ये होईल.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=यूएसए मध्ये टी२० विश्वचषक: २०२४-२०३१ आयसीसी पुरुष स्पर्धांचे यजमान जाहीर|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=www.icc-cricket.com| | language=en}}&lt;/ref&gt;

==स्वरूप==
===यजमान===
आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटनेची कार्यकारी समिती ही स्पर्धा आयोजित करण्यात स्वारस्य दर्शविलेल्या राष्ट्रांकडून बोली तपासल्यानंतर स्पर्धेच्या यजमानांसाठी मतदान करते. २००७ मध्ये [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिके]]नंतर, [[इंग्लंड]], [[वेस्ट इंडीज]] आणि [[श्रीलंका]] यांनी अनुक्रमे २००९, २०१० आणि २०१२ मध्ये स्पर्धेचे आयोजन केले होते. २०१४ मध्ये बांगलादेशने स्पर्धेचे आयोजन केले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cricinfo.com/ci-icc/content/current/story/465631.html| title =२०१४ च्या ट्वेन्टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद बांगलादेशकडे|work=क्रिकइन्फो|access-date=२२ एप्रिल २०२२|}}&lt;/ref&gt; २०१६ मध्ये भारताने स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले. पाच वर्षांच्या कालावधीनंतर, भारताने २०२१ आवृत्तीचे यजमानपदही जिंकले, परंतु कोविड-१९ महामारीमुळे हे सामने ओमान आणि युएई मध्ये खेळवले गेले. २०२२ च्या आवृत्तीचे आयोजन ऑस्ट्रेलियाकडून केले जाईल, ज्यांनी मागील वर्षी ही स्पर्धा जिंकली होती.

डिसेंबर २०१५ मध्ये, आयसीसीचे जागतिक विकास प्रमुख, टिम अँडरसन यांनी भविष्यातील स्पर्धा युनायटेड स्टेट्सद्वारे आयोजित करण्याची सूचना केली. त्यांचा असा विश्वास होता की या कार्यक्रमाचे आयोजन केल्याने देशातील खेळाच्या वाढीला चालना मिळू शकते, जिथे हा खेळ तुलनेने अस्पष्ट आहे आणि [[बेसबॉल]] सारख्या इतर खेळांच्या स्पर्धेला सामोरे जावे लागते.&lt;ref name=&quot;ndtv-t20usa2&quot;&gt;{{cite web|title=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीकडून युनायटेड स्टेट्सच्या भूमीवर टी-२० विश्व क्रिकेटचे लक्ष्य: अहवाल | url=http://sports.ndtv.com/cricket/news/252894-international-cricket-council-targets-world-twenty20-on-united-states-soil-report|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107125712/http://sports.ndtv.com/cricket/news/252894-international-cricket-council-targets-world-twenty20-on-united-states-soil-report|archive-date=७ जानेवारी २०१६ | language=en|access-date=१४ जानेवारी २०१६|website=एनडीटीव्ही स्पोर्ट्स}}&lt;/ref&gt; 

२०२० मध्ये, [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|यूएसए]] आणि वेस्ट इंडीजने २०२३ नंतर टी२० विश्वचषक सह-यजमानपदासाठी स्वारस्य व्यक्त केले,&lt;ref&gt;{{Cite news|title=यूएसए लूक्स टू १९९४ फॉर टी२० वर्ल्ड कप बीड | language=en-GB|work=बीबीसी स्पोर्ट्स |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/52885902 | access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; [[मलेशिया]] आणखी एक संभाव्य दावेदार होता.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=लव्हलेट|first=ट्रिस्टन|title=मलेशिया २०२३-३१ सायकलमध्ये टी२० क्रिकेट विश्वचषकाचे आयोजन करत आहे | url=https://www.forbes.com/sites/tristanlavalette/2020/06/26/malaysia-eyes-hosting-a-t20-cricket-world-cup-in-the-2023-31-cycle/ | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=फोर्ब्स}}&lt;/ref&gt; नोव्हेंबर २०२१मध्ये, आयसीसीने २०२४ ते २०३० या कालावधीत पुढील चार पुरुष टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी यजमानांची पुष्टी केली.&lt;ref&gt;{{cite web|title=यूएसए टी२० विश्वचषक आयोजित करणार: २०२४-२०३१ आयसीसी पुरुष स्पर्धेच्या यजमानांची पुष्टी|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}&lt;/ref&gt;  [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|यूएसए]] आणि [[वेस्ट इंडीज]]कडे २०२४ आवृत्तीचे सह-यजमानपद, २०२६ आवृत्तीचे सह-यजमानपद [[भारत]] आणि [[श्रीलंका]], २०२८ आवृत्तीचे सह-यजमानपद [[ऑस्ट्रेलिया]] आणि [[न्यू झीलंड]] आणि २०३० आवृत्तीचे सह-यजमान [[इंग्लंड]], [[वेल्स]], [[स्कॉटलंड]] आणि [[आयर्लंड]] करणार आहेत.

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ आयसीसी क्षेत्रानुसार यजमानांचा सारांश (२००७–२०३०)
! scope=&quot;col&quot; | क्षेत्र
! scope=&quot;col&quot; | वर्ष
! scope=&quot;col&quot; | नियामक मंडळ
! scope=&quot;col&quot; | यजमान
|-
! scope=&quot;row&quot; | आफ्रिका
| [[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]] || [[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]] || दक्षिण आफ्रिका
|-
! scope=&quot;rowgroup&quot; rowspan=&quot;2&quot; | अमेरिका
| [[२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१०]] || [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] || वेस्ट इंडीज
|-
| [[२०२४ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]] || [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]]

[[यूएसए क्रिकेट]]
|| वेस्ट इंडीज

अमेरिका
|-
! scope=&quot;rowgroup&quot; rowspan=&quot;5&quot; | आशिया
| [[२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१२]] || [[श्रीलंका क्रिकेट]] || श्रीलंका
|-
| [[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]] || [[बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड]] || बांगलादेश
|-
| [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]] || rowspan=&quot;2&quot; | [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]] || भारत
|-
| [[२०२१ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२१]] || संयुक्त अरब अमिराती

ओमान
|-
| [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] || [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]]

[[श्रीलंका क्रिकेट]]
|| भारत

श्रीलंका
|-
! scope=&quot;rowgroup&quot; rowspan=&quot;2&quot; | पूर्व आशिया-पॅसिफिक
| [[२०२२ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]] || [[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] || ऑस्ट्रेलिया
|-
| [[२०२८ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]] || [[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]]

[[न्यूझीलंड क्रिकेट]]
|| ऑस्ट्रेलिया

न्यूझीलंड
|-
! scope=&quot;rowgroup&quot; rowspan=&quot;2&quot; | युरोप
| [[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]] || [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] || इंग्लंड
|-
| [[२०३० पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]] || [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]

[[क्रिकेट आयर्लंड]]

[[क्रिकेट स्कॉटलंड]]
|| इंग्लंड

वेल्स

आयर्लंड

स्कॉटलंड
|}

===पात्रता===
{{See also|आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता}}
[[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता|टी२० विश्वचषक पात्रता]] म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या पात्रता स्पर्धेद्वारे इतर आयसीसी सदस्यांनी भरलेल्या उर्वरित जागांसह, सर्व आयसीसी संपूर्ण सदस्य स्पर्धेसाठी आपोआप पात्र ठरतात. आयसीसी सहयोगी आणि संलग्न सदस्यांसाठी ५० षटकांची लीग - पहिल्या [[विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा|विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धेच्या]] निकालातून [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७च्या पहिल्या वर्ल्ड ट्वेंटी२०]] साठी पात्रता ठरवली गेली. [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १]] स्पर्धेचे दोन अंतिम स्पर्धक, [[केन्या क्रिकेट संघ | केन्या]] आणि [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]], वर्षाच्या उत्तरार्धात विश्व ट्वेंटी२० साठी पात्र ठरले. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ विश्व ट्वेंटी२०]] साठी एक वेगळी पात्रता स्पर्धा लागू करण्यात आली होती आणि तेव्हापासून ती कायम ठेवण्यात आली आहे. तथापि, विश्व ट्वेंटी२० पात्रता फेरीतून पात्र ठरलेल्या संघांची संख्या दोन ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]] आणि [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]] मध्ये) ते सहा ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] आणि [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] मध्ये) पर्यंत बदलली आहे.

===अंतिम स्पर्धा===
प्रत्येक गट टप्प्यात (प्राथमिक फेरी आणि सुपर १२ फेरी दोन्ही), संघांना खालील निकषांच्या आधारे एकमेकांविरुद्ध क्रमवारी दिली जाते:&lt;ref&gt;[http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/icc_world_twenty20_playing_conditions_final.pdf अंतिम विश्व ट्वेंटी20 खेळण्याच्या अटी] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080911035806/http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/icc_world_twenty20_playing_conditions_final.pdf |date=११ सप्टेंबर २००८}}, आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२०&lt;/ref&gt;
# सर्वाधिक गुणसंख्या 
# समान असल्यास, सर्वाधिक विजय 
# तरीही समान असल्यास, उत्कृष्ट [[निव्वळ धावगती]]
# तरीही समान असल्यास, कमीत कमी [[स्ट्राईक रेट#गोलंदाजी  स्ट्राईक रेट|गोलंदाजी  स्ट्राईक रेट]]
# तरीही समान असल्यास, एकमेकांविरुद्धच्या सामन्याचा निकाल.

बरोबरी झाल्यास (म्हणजेच, दोन्ही संघांनी आपापल्या डावाच्या शेवटी समान धावा केल्यास), [[सुपर ओव्हर]] विजेता ठरवते. सुपर ओव्हरमध्ये पुन्हा टाय झाल्यास, त्यानंतर जोपर्यंत विजेता संघ ठरत नाही तोपर्यंत सुपर ओव्हर खेळवली जाते. तत्पूर्वी, ज्या संघाने त्यांच्या डावात सर्वाधिक चौकार मारले होते तोच विजेता ठरवला जातो.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27844486/no-more-boundary-countback-icc-changes-super-regulations |title=Archived copy |work=इएसपीएन क्रिकइन्फो  | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; २००७च्या स्पर्धेदरम्यान, [[बोल-आउट]]चा वापर बरोबरी झालेल्या सामन्यातील पराभवाचा निर्णय घेण्यासाठी केला गेला.&lt;ref&gt;[http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/playing-conditions.html प्लेइंग कंडिशन्स] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720113337/http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/playing-conditions.html |date=२० जुलै २०१८}}, आयसीसी वर्ल्ड ट्वेन्टी२०&lt;/ref&gt;

==स्पर्धेचे निकाल==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 100%; text-align: center;&quot;
|-
!rowspan=2 width=5%|वर्ष
!rowspan=2 width=15%|यजमान देश
!rowspan=2 width=15%|अंतिम सामन्याचे मैदान
!colspan=3|अंतिम सामना
!rowspan=2 width=6%|संघ
|-
!width=18%|विजेता
!width=18%|निकाल
!width=18%|उपविजेता
|- 
|२००७&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|तपशील]]''
|{{flagicon|RSA}}&lt;br&gt;दक्षिण आफ्रिका
|[[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]&lt;br&gt;दक्षिण आफ्रिका
|{{cr|India}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१५७/५ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|'''भारत ५ धावांनी विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.cricinfo.com/twenty20wc/engine/match/287879.html धावफलक]
|{{cr|Pakistan}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१५२ सर्वबाद  (१९.३ षटके)&lt;/small&gt;
|१२
|-
|२००९&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|तपशील]]''
|{{flagicon|ENG}}&lt;br&gt;इंग्लंड
|[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]&lt;br&gt;इंग्लंड
|{{cr|Pakistan}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३९/२ (१८.४ षटके)&lt;/small&gt;
|'''पाकिस्तान ८ गडी राखुन विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.cricinfo.com/wt202009/engine/current/match/356017.html धावफलक]
|{{cr|Sri Lanka}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३८/६ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१२
|- 
|२०१०&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|तपशील]]''
|{{flagicon|Barbados}}{{flagicon|Guyana}}{{flagicon|Saint Lucia}}{{flagicon|Trinidad and Tobago}}&lt;br&gt;बार्बाडोस, गयाना, सेंट लुसिया, त्रिनिदाद आणि टोबॅगो
|[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]]&lt;br&gt;बार्बाडोस
|{{cr|England}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१४८/३ (१७ षटके)&lt;/small&gt;
|'''इंग्लंड ७ गडी राखुन विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.cricinfo.com/world-twenty20-2010/engine/current/match/412703.html धावफलक]
|{{cr|Australia}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१४७/६ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१२
|-
|२०१२&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|तपशील]]''
|{{flagicon|SRI}}&lt;br&gt;श्रीलंका
|[[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]]&lt;br&gt;श्रीलंका
|{{cr|WIN}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३७/६ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|'''वेस्ट इंडीज ३६ धावांनी विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2012/engine/current/match/533298.html धावफलक]
|{{cr|SRI}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१०१ सर्वबाद (१८.४ षटके)&lt;/small&gt;
|१२
|-  
|२०१४&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|तपशील]]''
|{{flagicon|BAN}}&lt;br&gt;बांगलादेश
|[[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]]&lt;br&gt;बांगलादेश
|{{cr|SRI}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३४/४ (१७.५ षटके)&lt;/small&gt;
|'''श्रीलंका ६ गडी राखून विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2014/engine/match/682965.html धावफलक]
|{{cr|IND}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३०/४ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१६
|-
|२०१६&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|तपशील]]''
|{{flagicon|IND}}&lt;br&gt;भारत
|[[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]]&lt;br&gt;भारत
|{{cr|WIN}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१६१/६ (१९.४ षटके)&lt;/small&gt;
|'''वेस्ट इंडीज ४ गडी राखून विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951373.html धावफलक]
|{{cr|ENG}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१५५/९ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१६
|-  
|२०२१&lt;br&gt;''[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|UAE}}{{flagicon|OMA}}&lt;br /&gt;[[संयुक्त अरब अमिराती]], [[ओमान]]
|[[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]&lt;br /&gt;संयुक्त अरब अमिराती
|{{cr|AUS}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१७३/२ (१८.५ षटके)&lt;/small&gt;
|'''ऑस्ट्रेलिया ८ गडी राखून विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273756.html धावफलक]
|{{cr|NZ}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१७२/४ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१६
|-
|२०२२&lt;br&gt;''[[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|AUS}}&lt;br&gt;ऑस्ट्रेलिया
|[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]]&lt;br&gt;ऑस्ट्रेलिया
|{{cr|ENG}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३८/५ (१९ षटके)&lt;/small&gt;
|'''इंग्लंड ५ गडी राखून विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298179.html धावफलक]
|{{cr|PAK}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३७/८ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१६
|-  
|२०२४&lt;br&gt;''[[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|Barbados}}{{flagicon|Saint Lucia}}{{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}{{flagicon|Trinidad and Tobago}}{{flagicon|USA}}&lt;br /&gt;बार्बाडोस, सेंट लुसिया, सेंट व्हिन्सेंट आणि द ग्रेनेडाईन्स, त्रिनिदाद आणि टोबॅगो, अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने
|[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]]&lt;br&gt;बार्बाडोस
|{{cr|India}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१७६/७ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|'''भारत ७ धावांनी विजयी'''&lt;br&gt;[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415755.html धावफलक]
|{{cr|SA}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१६९/८ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|२०
|-
|२०२६&lt;br&gt;''[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|IND}}{{flagicon|SL}}&lt;br&gt;भारत, श्रीलंका
|[[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]]&lt;br&gt;भारत
|{{cr|India}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;२५५/५ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|'''भारत ९६ धावांनी विजयी'''&lt;br&gt;[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512773.html धावफलक]
|{{cr|NZ}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१५९ (१९ षटके)&lt;/small&gt;
|२०
|-  
|२०२८&lt;br&gt;''[[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|AUS}}{{flagicon|NZL}}&lt;br&gt;ऑस्ट्रेलिया, न्यू झीलंड
|[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]]&lt;br&gt;ऑस्ट्रेलिया
|TBD
|TBD
|TBD
|२०
|-
|२०३०&lt;br&gt;''[[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|ENG}}{{flagicon|Wales}}{{flagicon|IRE|cricket}}{{flagicon|SCO}}&lt;br&gt;इंग्लंड, वेल्स, आयर्लंड, स्कॉटलंड
|[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]&lt;br&gt;इंग्लंड
|TBD
|TBD
|TBD
|२०
|}

==संघाची कामगिरी==
[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेपर्यंत. ''संघांची क्रमवारी सर्वोत्कृष्ट निकालानुसार, नंतर विजयाची टक्केवारी, नंतर एकूण विजय, नंतर एकूण सामने, नंतर वर्णक्रमानुसार'':
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:150px;&quot;|संघ
!colspan=3|सहभाग 
!rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:300px;&quot;|सर्वोत्कृष्ट निकाल 
!colspan=&quot;6&quot;|आकडेवारी&lt;ref name=&quot;resultsummary&quot;&gt;{{cite web| url=http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy | title=नोंदी / आयसीसी विश्व टी२० / परिणाम सारांश| publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date= २२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;

|-
!width=75|एकूण 
!width=75|पहिला
!width=75|शेवटचा
!width=30|सामने
!width=30|विजय 
!width=30|पराभव 
!width=30|बरोबरी 
!width=30|अनिर्णित 
!width=30|विजय%
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|India}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])
|| ६१ || ४३ || २४ || १(१) || १ ||७३.३३
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|England}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]], [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]) || ६० || ३४ || २४ || ० || २ || ५८.६२
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|West Indies}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.1|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]], [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]) || ५३ || २९ || २२ || १(१) || १ || ५७.६९
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Australia}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) ||५१||३२||१९|| ० || ० || ६२.७४
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Pakistan}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]])
|| ५८|| ३४|| २१|| २(०) || १ || ५९.६४
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Sri Lanka}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]])
|| ६१|| ३५|| २५|| १(१) || ० || ५९.०१
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|South Africa}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;silver&quot; | {{sort|2.1|'''उपविजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||५७||३८||१७|| ० || १ || ६९.६४
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|New Zealand}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;silver&quot; | {{sort|2.1|'''उपविजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) ||५५||३०|| २२|| २(०) || १ || ५५.५५
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|Afghanistan|२०१३}}
| ८ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]|| [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| style=&quot;background:#cc9966;&quot; |{{sort|3.2|'''उपांत्यफेरी'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||३४|| १४ ||१९ || १(०) || ० ||४१.१७
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|Bangladesh}}
| ९ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]|| [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]|| {{sort|4.1|सुपर ८}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||४५|| १२ ||३२|| ० || १ || २७.२७
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Ireland}}
| ९ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.2|सुपर ८}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]) || ३१ || ८ || २० || ० || ३ || २८.५७
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|USA}} ||२ ||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] ||[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]||{{sort|4.2|सुपर ८}} ([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])||१०||३||६||१(१)||०||४०.००
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|Netherlands}}
| ७ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]|| [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.2|सुपर १०}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]) || ३१|| ११ || १९ || ० || १ || ३६.६६
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Zimbabwe}}
| ६ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|सुपर ८}} ([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || २६|| ११ || १४ || ० || १ || ४४.००
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Scotland}}
| ५ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.2|सुपर १२}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) || २६ || ८ || १६ || ० || २ || ३३.३३
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|Namibia|2021}}
| ४ || [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.4|सुपर १२}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) ||१९ || ४ ||१४|| १(१) || ० || २६.३१
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Oman}}
| ४ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १४ ||२ || १० || १(०) || १ || १५.३८
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Nepal}}
| ३ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १० || ३ || ७ || ० || ० || ३०.००
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Hong Kong}}
| २ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] || {{sort|5.3|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]) || ६ || १ || ५ || ० || ० || १६.६६
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|United Arab Emirates}}
| २ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १० || २ || ८ || ० || ० || २०.००
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|Papua New Guinea}}
| २ || [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]|| [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) || ७ || ० || ७ || ० || ० || ०.००
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|CAN}}
|२||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]||[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]||{{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])|| ७ || १ || ६ || ० || ० || १४.२८
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|UGA}}
|१||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२०२४]])|| ४ || १ || ३ || ० || ० || २५.००
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Kenya}}
| १ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]) || २ || ० || २ || ० || ० || ०.००
|-
|{{Cr|Italy}}
|१
|[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]
|[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]
|{{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])
|४
|१
|३
|०
|०
|२५.००
|-
! colspan=&quot;11&quot; |{{smalldiv|1={{Updated|८ मार्च २०२६}}&lt;br/&gt; स्रोत:[http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy ईएसपीएन क्रिकइन्फो]}}
|}
''नोंदी:''
* कंसातील संख्या बरोबरी झालेल्या सामन्यांमध्ये [[सुपर ओव्हर]] आणि [[बोल-आउट]]च्या विजयांची संख्या दर्शवते, तथापि निकालाची पर्वा न करता हा अर्धा विजय मानला जातो. विजयाच्या टक्केवारीत कोणतेही परिणाम वगळले जातात आणि बरोबरी (टायब्रेकरची पर्वा न करता) अर्धा विजय म्हणून गणली जाते.

==स्पर्धेनुसार संघ निकाल==
;सूची
* {{bg|gold| '''वि''' }} — विजेते
* {{bg|silver| '''उवि''' }} — उपविजेते
* {{bg|#cc9966| '''उफे'''}} — उपांत्यफेरी
* {{bg|#BBF3BB|फे२}} — २री फेरी (सुपर ८, सुपर १० आणि सुपर १२)
* फे१ — १ली फेरी (गट फेरी)
* पा — पात्र
* × — पात्र परंतु माघार घेतली
* ×× — पात्रतेसाठी अपात्र (निलंबित)

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:90%&quot;
|-
!संघ
!{{flagicon|RSA}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१२)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|ENG}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१२)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|WIN}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१२)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|SRI}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१२)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|BAN}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१६)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|IND}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१६)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|UAE}}&lt;br/&gt;{{flagicon|OMA}}&lt;br/&gt;[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१६)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|AUS}}&lt;br/&gt;[[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१६)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|WIN}}&lt;br/&gt;{{flagicon|USA}}&lt;br/&gt;[[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(२०)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|IND}}&lt;br/&gt;{{flagicon|SRI}}&lt;br/&gt;[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(२०)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|AUS}}&lt;br/&gt;{{flagicon|NZ}}&lt;br/&gt;[[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(२०)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|ENG}}&lt;br/&gt;{{flagicon|Ireland|cricket}}&lt;br/&gt;{{flagicon|SCO}}&lt;br/&gt;{{flagicon|Wales}}&lt;br/&gt;[[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(२०)&lt;/small&gt;
!सहभाग
|-
| id=AFG&quot;&quot; align=left| {{cr|AFG|२०१३}}
|—||—|| फे१ || फे१ || फे१ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#cc9966&quot; | '''उफे'''|| फे१ || || 
! ८ 
|-
| id=AUS&quot;&quot; align=left| {{cr|AUS}}
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || फे१ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || bgcolor=gold|'''वि'''|| style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || style=&quot;border: 3px solid red&quot;| पा || 
! १०
|-
| align=left| {{cr|Italy}}
| — || —|| — || — || —|| — || — || — || — || फे१ || || 
! १
|-
| align=left| {{cr|BAN}}
| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || × || || 
! ९
|-
| align=left| {{cr|CAN}}
| — || —|| — || — || —|| — || — || — || फे१ || फे१ || || 
! २ 
|-
| align=left| {{cr|ENG}}
| style=&quot;background:#BBF3BB&quot; | फे२ || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ ||bgcolor=gold|'''वि'''|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || bgcolor=gold|'''वि''' || style=&quot;background:#cc9966&quot; | '''उफे'''|| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || || style=&quot;border: 3px solid red&quot;| पा 
! १०
|-
| align=left| {{cr|HK}}
|—||—||—||—|| फे१ || फे१ ||—|| — || — || — || ||
! २
|-
| align=left| {{cr|IND}}
|bgcolor=gold|'''वि'''|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||style=&quot;border: 3px solid red; background:#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:gold&quot; | '''वि'''|| style=&quot;border: 3px solid red; background:gold&quot; | '''वि''' || || 
! १० 
|-
| align=left| {{cr|IRE}}
|—|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || || style=&quot;border: 3px solid red&quot;| पा
! ९
|-
| align=left| {{cr|KEN}}
| फे१ ||—||—||—||—||—||—||—|| — || — || || 
! १
|-
| align=left| {{cr|NAM}}
|—||—||—||—||—||—|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || || 
! ४ 
|-
| align=left| {{cr|NEP}}
|—||—||—||—|| फे१ ||—||—||—|| फे१ || फे१ || || 
! ३ 
|-
| align=left| {{cr|NED}}
|—|| फे१ ||—||—|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || || 
! ७ 
|-
| align=left| {{cr|NZ}}
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ ||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || bgcolor=silver|'''उवि'''|| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || फे१ || bgcolor=silver|'''उवि'''|| style=&quot;border: 3px solid red&quot; | पा || 
! १०
|-
| align=left| {{cr|OMA}}
|—||—||—||—||—|| फे१ || फे१ ||—|| फे१ || फे१ || || 
! ४ 
|-
| align=left| {{cr|PAK}}
|bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor=gold|'''वि'''|| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' ||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || bgcolor=silver|'''उवि''' || फे१ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२  || || 
! १० 
|-
| align=left| {{cr|PNG}}
|—||—||—||—||—||—|| फे१ || — || फे१ || — || || 
! २
|-
| align=left| {{cr|SCO}}
| फे१ || फे१ ||—||—||—|| फे१ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || || style=&quot;border: 3px solid red&quot;|पा
! ७ 
|-
| align=left| {{cr|SA}}
| style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot; |फे२ ||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ ||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:silver&quot; | '''उवि'''|| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || || 
! १० 
|-
| align=left| {{cr|SL}}
| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| फे२ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' ||bgcolor=silver style|'''उवि'''||bgcolor=gold|'''वि'''|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१  || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || ||
! १०
|-
| align=left| {{cr|UAE}}
|—||—||—||—|| फे१ ||—||—|| फे१ || — || फे१ || || 
! ३ 
|-
| align=left| {{cr|UGA}}
|—||—||—||—|| — ||—||—|| — || फे१  || — || || 
! १ 
|-
| align=left| {{cr|USA}}
|—||—||—||—||—||—|| — || — || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || || 
! २ 
|-
| align=left| {{cr|WIN}}
| फे१ ||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ ||bgcolor=gold|'''वि'''|| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' ||bgcolor=gold|'''वि'''|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || || 
! १० 
|-
| align=left| {{cr|ZIM}}
| फे१ || × || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || ×× || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || — || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || || 
! ७ 
|}

==संघांचे पदार्पण==
पदार्पण करणारा संघ, प्रतिवर्ष वर्णक्रमानुसार.

{| class=&quot;wikitable&quot; width=55% sortable&quot; style=&quot;text-align:&quot;
|-
! वर्ष 
! पदार्पण करणारा संघ 
! एकूण
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]
| {{cr|AUS}}, {{cr|BAN}}, {{cr|ENG}}, {{cr|IND}}, {{cr|KEN}}, {{cr|NZ}}, {{cr|PAK}}, {{cr|SCO}}, {{cr|SA}}, {{cr|SL}}, {{cr|WIN}} आणि {{cr|ZIM}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |१२
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]
| {{cr|IRE}} आणि {{cr|NED}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |२
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]
| {{cr|AFG|२०१३}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |१
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]
| कोणताही नाही
| style=&quot;text-align:center;&quot; |०
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]
| {{cr|HK}}, {{cr|NEP}} आणि {{cr|UAE}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |३
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]
| {{cr|OMA}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |१
|-
| [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]
| {{cr|NAM}} आणि {{cr|PNG}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |२
|-
| [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]]
| कोणताही
| style=&quot;text-align:center;&quot; |०
|-
| [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]]
| {{cr|CAN}}, {{cr|USA}} आणि {{cr|UGA}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |३
|-
| [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]
| {{cr|ITA}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | १ 
|-
| [[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]]
| TBD
| style=&quot;text-align:center;&quot; |TBD
|-
| [[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]]
| TBD
| style=&quot;text-align:center;&quot; |TBD
|-
! एकूण
!
! २५
|}

==स्पर्धा विक्रम==
{{Main|आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक विक्रमांची यादी}}{{updated|९ मार्च २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | टी२० विश्वचषक विक्रम
|-
! colspan=&quot;4&quot; | फलंदाजी
|-
|सर्वाधिक धावा
| rowspan=&quot;2&quot; |{{cricon|IND}} [[विराट कोहली]]
|१,२९२ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक धावा|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165134/https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy|archive-date=२९ ऑक्टोबर २०२१|access-date=२९ ऑक्टोबर २०२१}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[फलंदाजी सरासरी (क्रिकेट)|सर्वाधिक सरासरी]] &lt;small&gt;(किमान २० डाव)&lt;/small&gt; 
|५८.७२ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/highest_career_batting_average.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक सरासरी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सामन्यात सर्वाधिक धावा
| {{cricon|New Zealand}} [[ब्रॅन्डन मॅककुलम]] v {{cr|BAN}}
|१२३ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_innings.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सामन्यात सर्वाधिक धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्कृष्ट स्ट्राईक रेट &lt;small&gt;(किमान ५०० चेंडू)&lt;/small&gt;
|{{Cricon|ENG|name=इंग्लंड}} [[जोस बटलर]]
|१४४.१६ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref name=&quot;espncricinfo_highest_career_batting_strike-rate_892&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-highest-career-strike-rate/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट स्ट्राईक रेट|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वाधिक ५०+ धावा
|{{cricon|India|name=भारत}} [[विराट कोहली]]
|१५ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref name=&quot;espncricinfo_most-fifties-career_89&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-fifties-career/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक ५०+|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |सर्वाधिक शतके
|{{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]]
|२ &lt;small&gt;([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/list_hundreds.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक शतके|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{cricon|West Indies}} [[ख्रिस गेल]] 
|२ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]])&lt;/small&gt;
|-
|सर्वाधिक षटकार
|६३ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref name=&quot;espncricinfo_most-sixes-career_89&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-sixes-career/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक षटकार|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्कृष्ट [[भागीदारी (क्रिकेट)|भागीदारी]]
| {{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]] आणि [[फखर झमान]]&lt;br&gt; वि {{cr|SRI}}
|१७६ &lt;small&gt;([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/fow/highest_partnerships_for_any_wicket.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट भागीदारी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|स्पर्धेत सर्वाधिक धावा
|{{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]]
|३८३ &lt;small&gt;([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_series.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - स्पर्धेत सर्वाधिक धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | गोलंदाजी
|-
|सर्वाधिक बळी
|{{cricon|BAN}} [[शाकिब अल हसन]]
|५० &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक बळी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्कृष्ट [[गोलंदाजी सरासरी]] &lt;small&gt;(किमान ४०० चेंडू)&lt;/small&gt;
|{{cricon|दक्षिण आफ्रिका}} [[ॲनरिक नॉर्त्ये]]
|१२.६० &lt;small&gt;([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_bowling_average.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट गोलंदाजी सरासरी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्कृष्ट [[स्ट्राइक रेट]] &lt;small&gt;(किमान ४०० चेंडू)&lt;/small&gt;
|{{cricon|SRI}} [[वनिंदु हसरंगा]]
|११.७२ &lt;small&gt;([[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]–[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_strike_rate.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम – सर्वोत्कृष्ट स्ट्राइक रेट|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्कृष्ट [[इकॉनॉमी रेट]] &lt;small&gt;(किमान ४०० चेंडू)&lt;/small&gt;
|{{cricon|भारत}} [[जसप्रीत बुमराह]]
|५.६६ &lt;small&gt;([[२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_economy_rate.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट इकॉनॉमी रेट|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्तम गोलंदाजी
|{{cricon|SRI}} [[अजंता मेंडिस]] वि {{cr|ZIM}}
|६/८ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_innings.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्तम गोलंदाजी | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|स्पर्धेत सर्वाधिक बळी
|{{cricon|अफगाणिस्तान|variant=२०१३}} [[फझलहक फारूखी]] आणि {{cricon|भारत}} [[अर्शदीप सिंग]]
|१७ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_series.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - स्पर्धेत सर्वाधिक बळी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | क्षेत्ररक्षण
|-
|सर्वाधिक गडी बाद &lt;small&gt;([[यष्टीरक्षक]])&lt;/small&gt;
|{{cricon|SA}} [[क्विंटन डी कॉक]]
|३९ &lt;small&gt;([[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/keeping/most_dismissals_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक गडी बाद|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वाधिक झेल &lt;small&gt;([[क्षेत्ररक्षण]])&lt;/small&gt;
|{{cricon|Australia}} [[डेव्हिड वॉर्नर]]
|२५ &lt;small&gt;([[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]]–[[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/fielding/most_catches_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक झेल | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | संघ
|-
|सर्वाधिक सांघिक धावसंख्या
|{{cr|SRI}} (वि {{cr|KEN}})
|२६०/६ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_innings_totals.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक धावसंख्या |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |सर्वात कमी धावसंख्या
|{{cr|NED}} (वि {{cr|SRI}})
|३९ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]])&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/lowest_innings_totals.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वात कमी धावसंख्या | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{cr|UGA}} (वि {{cr|WIN }})
|३९ &lt;small&gt;([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|-
|सर्वाधिक विजय % &lt;small&gt;(किमान १० सामने)&lt;/small&gt;
|{{cr|IND }}
|७३.३३% &lt;small&gt;(सामने ६१, विजय ४३)&lt;/small&gt; &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक विजय टक्केवारी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वात मोठा विजय &lt;small&gt;(धावांनुसार)&lt;/small&gt;
|{{cr|SRI}} (वि {{cr|KEN}})
|१७२ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/largest_margins.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वात मोठा विजय|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|एका सामन्यात सर्वाधिक एकूण धावा
|{{cr|IND}} v {{cr|ENG}}
|४९९/१४ &lt;small&gt;([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_match_aggregates.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - एका सामन्यात सर्वाधिक एकूण धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|एका सामन्यात सर्वात कमी एकूण धावा
|{{cr|NED}} v {{cr|SRI}}
|७९-११ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/lowest_match_aggregates.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - एका सामन्यात सर्वात कमी एकूण धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वाधिक सलग विजय
|{{cr|IND }} आणि {{Cr|SA}}
|८ - दोन्ही [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] मध्ये
|
|}

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
*[http://cricket.yahoo.com/ आयसीसी संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }}
*[http://www.cricinfo.com/wt202010/content/series/412671.html ICC World Twenty20 2010] from [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
*[http://www.cricket-wc.com ICC World Twenty20] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} 
*[http://t20worldcupcricket.com T20 World Cup Website]

{{२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा}}
{{fb start}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटन स्पर्धा}}
{{fb end}}

[[वर्ग:२०-२० क्रिकेट]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटन]]</text>
      <sha1>l06vvbtlqqoiczaob43w68ftq7e9ciz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>डिपार्टमेन्ट ऑफ स्पेस</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25067</id>
    <revision>
      <id>2697706</id>
      <parentid>2578960</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2697706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3828" sha1="7qjpge7z6fj6lh13avu3e89vjf3dbqc" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''डिपार्टमेन्ट ऑफ स्पेस''' ही [[भारत सरकार]]च्या [[पंतप्रधान कार्यालय, भारत|पंतप्रधान कार्यालयाच्या]] थेट नियंत्रणाखाली काम करणारी प्रशासकीय संस्था आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dos.gov.in/dos/about-dos|title=About Department of Space|publisher=Department of Space, Government of India|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; [[भारत|भारतातील]] अवकाश विज्ञान, तंत्रज्ञान आणि उपग्रह मोहिमांच्या विकासाला गती देण्याच्या उद्देशाने ३१ मे १९७२ रोजी अंतराळ आयोगाची स्थापना करण्यात आली आणि १ जून १९७२ रोजी या विभागाची अधिकृतपणे निर्मिती झाली.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Rao|first=U. R.|title=India's Rise as a Space Power|year=2014|publisher=Foundation Books|page=45|isbn=978-93-82993-48-3}}&lt;/ref&gt; भारताची राष्ट्रीय अंतराळ संशोधन संस्था [[भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था|'इस्रो']] ही या विभागाची मुख्य कार्यकारी संस्था म्हणून काम करते.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.isro.gov.in/Profile.html|title=ISRO Profile|publisher=Indian Space Research Organisation|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; याशिवाय [[राष्ट्रीय सुदूर संवेदन केंद्र|नॅशनल रिमोट सेन्सिंग सेंटर]], [[भौतिक संशोधन प्रयोगशाळा]], [[उत्तर-पूर्व अंतराळ उपयोगात्मक केंद्र|नॉर्थ ईस्टर्न स्पेस ॲप्लिकेशन्स सेंटर]] आणि [[न्यूस्पेस इंडिया लिमिटेड]] यांसारख्या अनेक महत्त्वाच्या शैक्षणिक, संशोधन व व्यावसायिक संस्थांचे संचालन आणि नियंत्रण याच विभागामार्फत केले जाते.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Harvey|first=Brian|title=The Emerging Space Powers: The New Space Programs of Ireland, India, Iran, Israel and Korea|year=2010|publisher=Springer Science &amp; Business Media|page=158|isbn=978-1-4419-0873-5}}&lt;/ref&gt; सामाजिक विकास, दळणवळण, हवामान अंदाज आणि नॅव्हिगेशन यांसारख्या क्षेत्रांत अवकाश तंत्रज्ञानाचा वापर करून देशाला स्वावलंबी बनवणे हे या विभागाचे मुख्य ध्येय आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dos.gov.in/dos/vision-and-mission|title=Vision and Mission|publisher=Department of Space, Government of India|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;

{{विस्तार}}

{{भारतीय अंतराळ संशोधन}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था]]
[[वर्ग:भारत सरकारचे विभाग]]</text>
      <sha1>7qjpge7z6fj6lh13avu3e89vjf3dbqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जुलै २९</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25337</id>
    <revision>
      <id>2697698</id>
      <parentid>2697652</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:17:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* मृत्यू */</comment>
      <origin>2697698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18537" sha1="sh5z4skwzusnatzgy91e2nmv1776auv" xml:space="preserve">{{जुलै दिनदर्शिका}}

{{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|जुलै|२९|२१०|२११}}

== ठळक घटना आणि घडामोडी ==
=== तिसरे शतक ===
* [[इ.स. २३८|२३८]] - [[रोम]]मध्ये [[प्रेटोरियन रक्षक|प्रेटोरियन रक्षकांनी]] [[पुपियेनस]] आणि [[बाल्बिनस]] या दोन [[रोमन सम्राट|रोमन सम्राटांना]] त्यांच्या महालातून खेचून नेले. रस्त्यातून धिंड काढल्यावर त्यांचा वध केला गेला आणि १३ वर्षांच्या [[गॉर्डियन तिसरा, रोमन सम्राट|गॉर्डियन तिसऱ्याला]] सम्राटपदी बसवले गेले.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Gibbon|first=Edward|title=The History of the Decline and Fall of the Roman Empire|year=1776|publisher=Strahan &amp; Cadell|page=185}}&lt;/ref&gt;

=== अठरावे शतक === 
* [[इ.स. १७८०|१७८०]] - [[जेम्स ऑगस्टस हिकी]] यांनी 'कलकत्ता जनरल ॲडव्हर्टायझर' या नावाने एक साप्ताहिक सुरू केले.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Barns|first=Margarita|title=The Indian Press: A History of the Growth of Public Opinion in India|year=1940|publisher=George Allen &amp; Unwin|page=48}}&lt;/ref&gt; पुढे याचे वर्तमानपत्रात रूपांतर झाले. '[[हिकीज बेंगॉल गॅझेट]]' हे भारतातील पहिले वर्तमानपत्र म्हणून ओळखले जाते.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Sarkar|first=Partha|title=History of Indian Journalism|year=2012|publisher=Kalyani Publishers|page=12}}&lt;/ref&gt;

=== एकोणिसावे शतक === 
* [[इ.स. १८६१|१८६१]] - [[कॅन्सस]] हे [[अमेरिका|अमेरिकेचे]] ३४ वे राज्य बनले.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kssos.org/other/about_kansas.html|title=Kansas Statehood|publisher=Kansas Secretary of State|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८८६|१८८६]] - [[कार्ल बेंझ]] यांना जगातील पहिल्या पेट्रोलेनिंजिनवर चालणाऱ्या [[मोटारगाडी|मोटारगाडीचे]] पेटंट मिळाले.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mercedes-benz.com/en/innovation/heritage/patent-motor-car/|title=Benz Patent Motor Car: The birth of the modern automobile|publisher=Mercedes-Benz Group|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;

=== विसावे शतक === 
* [[इ.स. १९७५|१९७५]] - इंडियन नॅशनल थिएटर निर्मित '[[ती फुलराणी]]' या नाटकाचा पहिला प्रयोग [[मुंबई]]तील [[रवींद्र नाट्य मंदिर]] येथे झाला.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Deshpande|first=P. L.|title=Ti Phulrani: History and Stage Production|year=1978|publisher=Mouj Prakashan|page=5}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९६|१९९६]] - [[फ्रान्स]]ने [[अणुचाचणी|अणुचाचण्या]] बंद केल्याचे जाहीर केले.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=30 January 1996|title=France Ends Nuclear Testing Program|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1996/01/30/world/france-ends-nuclear-testing-program.html|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;

=== एकविसावे शतक ===
* [[इ.स. २००६|२००६]] - [[इरफान पठाण]]ने [[कसोटी क्रिकेट|कसोटी सामन्याच्या]] पहिल्याच षटकात तीन बळींची [[हॅटट्रिक]] करून नवा विक्रम नोंदवला.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-pakistan-2005-06-208833/pakistan-vs-india-3rd-test-238188/full-scorecard|title=3rd Test, Karachi, Jan 29 - Feb 2 2006, India tour of Pakistan|publisher=ESPNcricinfo|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;

== जन्म ==

* [[इ.स. १२७४|१२७४]] - [[संत निवृत्तीनाथ]], वारकरी संप्रदायातील संत आणि [[संत ज्ञानेश्वर|ज्ञानेश्वरांचे]] थोरले बंधू व गुरू.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ranade|first=R. D.|title=Mysticism in India: The Poet-Saints of Maharashtra|year=1933|publisher=State University of New York Press|page=32}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६०५|१६०५]] - [[सायमन डाख]], जर्मन कवी.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Basset|first=C.|title=German Poets of the Seventeenth Century|year=1911|publisher=Clarendon Press|page=89}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७६३|१७६३]] - [[फिलिप चार्ल्स ड्युरॅम]], [[रॉयल नेव्ही]]चा दर्यासारंग.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Tracy|first=Nicholas|title=Who's Who in Nelson's Navy|year=2006|publisher=Chatham Publishing|page=124|isbn=978-1-86176-244-3}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८४३| १८४३]] - [[विल्यम मॅकिन्ले]], [[अमेरिका|अमेरिकेचे]] २५ वे राष्ट्राध्यक्ष.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/about-the-white-house/presidents/william-mckinley/|title=William McKinley|publisher=The White House|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८५३|१८५३]] - [[मधुसूदन राव]], [[ओडिया भाषा|ओडिया]] साहित्यिक आणि कवी.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Mansinha|first=Mayadhar|title=History of Oriya Literature|year=1962|publisher=Sahitya Akademi|page=180}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८७१|१८७१]] - [[चंद्रशेखर गोऱ्हे|कवी चंद्रशेखर गोऱ्हे]], मराठी कवी.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Deshpande|first=A. N.|title=Modern Marathi Literature|year=1966|publisher=Subhash Prakashan|page=94}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८८३|१८८३]] - [[बेनितो मुसोलिनी]], [[इटली]]चा हुकूमशहा.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bosworth|first=R. J. B.|title=Mussolini|year=2002|publisher=Hodder Arnold|page=42|isbn=978-0-340-73144-4}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८९८|१८९८]] - [[इसिदोर आयझॅक राबी]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1944/rabi/biographical/|title=Isidor Isaac Rabi Biographical|publisher=Nobel Media AB|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९०४|१९०४]] - [[जे.आर.डी. टाटा]], भारतीय उद्योगपती आणि [[भारत रत्न]].&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Lala|first=R. M.|title=Beyond the Last Blue Mountain: A Life of J.R.D. Tata|year=1992|publisher=Viking|page=15|isbn=978-0-670-84430-2}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९०५|१९०५]] - [[दाग हॅमरशील्ड]], [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांचे]] द्वितीय महासचिव.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/sg/en/content/dag-hammarskj%C3%B6ld|title=Dag Hammarskjöld Biography|publisher=United Nations|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[बळवंत मोरेश्वर पुरंदरे|बाबासाहेब पुरंदरे]], मराठी इतिहाससंशोधक, लेखक आणि नाटककार.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=15 November 2021|title=Babasaheb Purandare passes away|newspaper=The Indian Express|url=https://indianexpress.com/article/india/babasaheb-purandare-dead-7622944/|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[प्रो. राजेंद्र सिंह|रज्जू भैय्या]], [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे]] ४ थे सरसंघचालक.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Chitkara|first=M. G.|title=Rashtriya Swayamsevak Sangh: Supreme Sacrifice|year=2004|publisher=APH Publishing|page=110|isbn=978-81-7648-616-3}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९२५|१९२५]] - [[शिवराम दत्तात्रेय फडणीस]], मराठी व्यंगचित्रकार.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Phadnis|first=S. D.|title=Chitranubhava|year=1998|publisher=Jyotsna Prakashan|page=8}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३७|१९३७]] - [[डॅनियेल मॅकफॅडेन]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेता अमेरिकन अर्थशास्त्रज्ञ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2000/mcfadden/facts/|title=Daniel L. McFadden Facts|publisher=Nobel Media AB|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९५९|१९५९]] - [[संजय दत्त]], हिंदी चित्रपट अभिनेता.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Yasser|first=Usman|title=Sanjay Dutt: The Crazy Untold Story of Bollywood's Bad Boy|year=2018|publisher=Juggernaut Books|page=12|isbn=978-93-86228-58-1}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७०|१९७०]] - [[जॉन रेनी]], झिम्बाब्वेचा क्रिकेट खेळाडू.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/john-rennie-55700|title=John Rennie Profile|publisher=ESPNcricinfo|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७०|१९७०]] - [[राज्यवर्धनसिंह राठोड]], भारतीय नेमबाज आणि राजकारणी.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.olympics.com/en/athletes/rajyavardhan-s-rathore|title=Rajyavardhan Singh Rathore Profile|publisher=International Olympic Committee|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७५|१९७५]] - [[लंका डिसिल्वा]], [[श्रीलंका|श्रीलंकेचा]] क्रिकेट खेळाडू.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/lanka-de-silva-48468|title=Lanka de Silva Profile|publisher=ESPNcricinfo|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९८०|१९८०]] - [[फर्नांडो गॉन्झालेझ]], [[चिले]]चा टेनिस खेळाडू.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/fernando-gonzalez/g415/overview|title=Fernando Gonzalez ATP Profile|publisher=ATP Tour|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;

== मृत्यू ==
* [[इ.स. २३८|२३८]] - [[पुपियेनस]], [[रोमन सम्राट]].&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Gibbon|first=Edward|title=The History of the Decline and Fall of the Roman Empire|year=1776|publisher=Strahan &amp; Cadell|page=185}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. २३८|२३८]] - [[बाल्बिनस]], [[रोमन सम्राट]].&lt;ref name=&quot;Gibbon1776&quot;&gt;{{Cite book|last=Gibbon|first=Edward|title=The History of the Decline and Fall of the Roman Empire|year=1776|publisher=Strahan &amp; Cadell|page=185}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १०३०|१०३०]] - [[दुसरा ओलाफ, नॉर्वे|ओलाफ दुसरा]], [[नॉर्वे]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Snorri|first=Sturluson|title=Heimskringla: History of the Kings of Norway|year=1964|publisher=University of Texas Press|page=240|isbn=978-0-292-73061-8}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १०९९|१०९९]] - [[पोप अर्बन दुसरा]], [[कॅथोलिक चर्च|कॅथोलिक चर्चचे]] २५१ वे पोप.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Runciman|first=Steven|title=A History of the Crusades, Volume 1|year=1951|publisher=Cambridge University Press|page=330}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. ११०८|११०८]] - [[पहिला फिलिप, फ्रान्स|पहिला फिलिप]], [[फ्रान्स|फ्रांसचा]] राजा.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hallam|first=Elizabeth|title=Capetian France 987–1328|year=1980|publisher=Longman|page=112|isbn=978-0-582-48909-7}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६४४|१६४४]] - [[पोप अर्बन आठवा|पोप अर्बन आठवा]], कॅथोलिक चर्चचे २३५ वे पोप.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Pastor|first=Ludwig von|title=The History of the Popes, Volume 29|year=1938|publisher=Kegan Paul, Trench, Trübner &amp; Co.|page=400}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८९०|१८९०]] - [[व्हिन्सेंट व्हॅन गो|फिंसेंत फान घो]], डच [[चित्रकार]].&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Naifeh|first=Steven|title=Van Gogh: The Life|year=2011|publisher=Random House|page=850|isbn=978-0-375-50748-0}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९००|१९००]] - [[पहिला उंबेर्तो, इटली|पहिला उंबेर्तो]], [[इटली]]चा राजा.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Mack Smith|first=Denis|title=Italy and Its Monarchy|year=1989|publisher=Yale University Press|page=138|isbn=978-0-300-05132-2}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[सदाशिव आत्माराम जोगळेकर]], मराठी लेखक व संपादक.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=जोशी|first=महादेवशास्त्री|title=भारतीय संस्कृतिकोश|year=१९६८|publisher=भारतीय संस्कृतिकोश मंडळ|page=१८२}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९८७|१९८७]] - [[बिभूतीभूषण मुखोपाध्याय]], बंगाली लेखक.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Dutt|first=K. C.|title=Who's Who of Indian Writers: 1999|year=1999|publisher=Sahitya Akademi|page=780}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९०|१९९०]] - [[ब्रुनो क्रायस्की]], [[ऑस्ट्रिया|ऑस्ट्रियाचे]] चान्सेलर.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=30 July 1990|title=Bruno Kreisky, Former Chancellor of Austria, Dies at 79|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1990/07/30/obituaries/bruno-kreisky-former-chancellor-of-austria-dies-at-79.html|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९३|१९९३]] - [[गोपाळकृष्ण लक्ष्मण चंद्रात्रेय|रँग्लर जी. एल. चंद्रात्रेय]], भारतीय गणितज्ञ व शिक्षणतज्ज्ञ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Obituary: Prof. G. L. Chandratreya|journal=The Mathematics Student|volume=62|pages=250|year=1993}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[डोरोथी हॉजकिन|डोरोथी क्रोफूट हॉजकिन]], [[नोबेल पारितोषिक]] विजेती ब्रिटिश [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्रज्ञ]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1964/hodgkin/biographical/|title=Dorothy Crowfoot Hodgkin Biographical|publisher=Nobel Media AB|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९५|१९९५]] - [[रूपेश कुमार]], हिंदी चित्रपट अभिनेते, दिग्दर्शक आणि निर्माते.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=30 July 1995|title=Actor-Director Rupesh Kumar Passes Away|newspaper=The Indian Express|page=7}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. २०००|२०००]] - [[देवेन्द्र मुर्डेश्वर]], भारतीय बासरीवादक.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ranade|first=Ashok Da.|title=Hindustani Music|year=2006|publisher=National Book Trust|page=142}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. २००१|२००१]] - [[राम मेघे]], महाराष्ट्राचे माजी शिक्षणमंत्री आणि राजकारणी.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=30 July 2001|title=Former Maharashtra Education Minister Ram Meghe passes away|newspaper=Times of India|page=4}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. २००८|२००८]] - [[इश्मीत सिंग सोधी]], भारतीय पार्श्वगायक.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=30 July 2008|title=Voice of India winner Ishmeet Singh drowns in Maldives|newspaper=Hindustan Times|url=https://www.hindustantimes.com/india/voice-of-india-winner-ishmeet-singh-drowns-in-maldives/story-sK6mI6N0j9p4Q3W4T5gX4L.html|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. २०१९|२०१९]] - [[जॉर्ज फर्नांडिस]], भारतीय पत्रकार, राजकारणी आणि केंद्रीय मंत्री.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=29 January 2019|title=George Fernandes, Former Defence Minister, Dies At 88|newspaper=NDTV|url=https://www.ndtv.com/india-news/former-defence-minister-george-fernandes-dies-at-88-1984818|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;

== प्रतिवार्षिक पालन ==

==बाह्य दुवे==
{{बीबीसी आज||july/29}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[जुलै २७]] - [[जुलै २८]] - '''जुलै २९''' - [[जुलै ३०]] - [[जुलै ३१]] ([[जुलै महिना]])
----
{{ग्रेगरियन महिने}}

[[वर्ग:दिवस]]
[[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]]</text>
      <sha1>sh5z4skwzusnatzgy91e2nmv1776auv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जुलै ३०</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25338</id>
    <revision>
      <id>2697703</id>
      <parentid>2529641</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>संदर्भ</comment>
      <origin>2697703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15128" sha1="qqdjlikyxhesj5of564i8nu305xa57o" xml:space="preserve">{{जुलै दिनदर्शिका}}

{{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|जुलै|३०|२११|२१२}}

== ठळक घटना आणि घडामोडी ==
* [[इ.स. ७६२|७६२]] - [[अब्बासी खलिफत|खलिफा]] [[अल-मन्सूर]] याने [[बगदाद]] शहराची स्थापना केली.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Kennedy|first=Hugh|title=When Baghdad Ruled the Muslim World|year=2004|publisher=Da Capo Press|page=12|isbn=978-0-306-81480-8}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १५०२|१५०२]] - [[क्रिस्टोफर कोलंबस]] आपल्या चौथ्या सफरीदरम्यान [[होन्डुरास]]च्या किनाऱ्याजवळील बे आयलंड्स बेटांतील [[ग्वानाहा]] येथे उतरला.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Morison|first=Samuel Eliot|title=Admiral of the Ocean Sea: A Life of Christopher Columbus|year=1942|publisher=Little, Brown and Company|page=588}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १६२९|१६२९]] - [[इटली]]च्या [[नेपल्स]] शहरात भूकंप होऊन सुमारे १०,००० लोकांचा मृत्यू झाला.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Gunn|first=Angus M.|title=Encyclopedia of Disasters: Environmental Events and Human History|year=2007|publisher=Greenwood|page=85|isbn=978-0-313-34002-4}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७२९|१७२९]] - [[बाल्टिमोर|बाल्टिमोर, मेरीलँड]] शहराची स्थापना झाली.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Scharf|first=J. Thomas|title=The Chronicle of Baltimore|year=1874|publisher=Turnbull Brothers|page=18}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८११|१८११]] - [[चिहुआहुआ (शहर)|चिहुआहुआ, मेक्सिको]] येथे स्पॅनिश राज्यकर्त्यांनी मेक्सिकन स्वातंत्र्य चळवळीचे नेते फादर [[मिगेल हिदाल्गो इ कॉस्तिया]] यांना मृत्युदंड दिला.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hamnett|first=Brian R.|title=Roots of Insurgency: Mexican Regions, 1750–1824|year=1986|publisher=Cambridge University Press|page=125|isbn=978-0-521-32148-8}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८६६|१८६६]] - [[न्यू ऑर्लिअन्स]] येथे राजकीय पक्षाच्या बैठकीदरम्यान दंगल भडकून ४० जणांचा मृत्यू आणि १५० जण जखमी झाले.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hollandsworth|first=James G.|title=An Absolute Massacre: The New Orleans Race Riot of July 30, 1866|year=2001|publisher=LSU Press|page=105|isbn=978-0-8071-2733-9}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८७१|१८७१]] - [[स्टेटन आयलंड फेरी]]बोटीवर स्फोट होऊन ८५ प्रवासी ठार झाले.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=31 July 1871|title=The Westfield Disaster|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[उरुग्वे राष्ट्रीय फुटबॉल संघ|उरुग्वेने]] [[मॉंतेविदेओ]] येथे झालेल्या अंतिम सामन्यात अर्जेंटिनाचा पराभव करून [[१९३० फिफा विश्वचषक|पहिला फिफा विश्वचषक]] जिंकला.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/1930uruguay|title=1930 FIFA World Cup Uruguay|publisher=FIFA|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४५|१९४५]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - [[जपान|जपानी]] [[आय-५८ (पाणबुडी)|आय-५८ पाणबुडीने]] [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेची]] [[युएसएस इंडियानापोलिस (सीए-३५)|युएसएस इंडियानापोलिस]] ही नौका बुडवली; यात ८८३ नौसैनिकांचा मृत्यू झाला.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Stanton|first=Doug|title=In Harm's Way: The Sinking of the USS Indianapolis|year=2001|publisher=Henry Holt and Co.|page=145|isbn=978-0-8050-6632-6}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९६५|१९६५]] - [[अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष]] [[लिंडन बी. जॉन्सन]] यांनी 'सोशल सिक्युरिटी ॲक्ट ऑफ १९६५' वर स्वाक्षरी करून [[मेडिकेर]] व [[मेडिकेड]] कार्यक्रमांची स्थापना केली.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cms.gov/about-cms/history|title=History of Medicare and Medicaid|publisher=Centers for Medicare &amp; Medicaid Services|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७१|१९७१]] - [[अपोलो १५]] हे अंतराळयान [[चंद्र|चंद्रावर]] उतरले.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/mission_pages/apollo/missions/apollo15.html|title=Apollo 15 Mission Overview|publisher=NASA|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७१|१९७१]] - [[मोरिओका, जपान]] येथे [[ऑल निप्पॉन एरवेझ]]च्या [[बोईंग ७२७]] आणि [[जपानी वायुसेना|जपानी वायुसेनेच्या]] [[नॉर्थ अमेरिकन एफ-८६ साब्रे|एफ-८६]] विमानांची हवेत टक्कर होऊन १६२ जणांचा मृत्यू झाला.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://aviation-safety.net/database/record.php?id=19710730-0|title=All Nippon Airways Flight 58 Accident Description|publisher=Aviation Safety Network|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९८०|१९८०]] - [[व्हानुआतु]] देशाने [[युनायटेड किंगडम]] आणि [[फ्रांस]] कडून स्वातंत्र्य मिळवले.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=MacClancy|first=Jeremy|title=To Kill a Bird with Two Stones: A Short History of Vanuatu|year=1980|publisher=Vanuatu Cultural Centre|page=110}}&lt;/ref&gt;

=== एकविसावे शतक ===
* [[इ.स. २००६|२००६]] - लेबेनॉनमधील कना येथे [[इस्रायली वायुसेना|इस्रायली वायुसेनेच्या]] हल्ल्यात २८ नागरिकांचा (ज्यात १६ बालकांचा समावेश होता) मृत्यू झाला.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=31 July 2006|title=Qana air strike kills dozens of civilians|newspaper=The Guardian|url=https://www.theguardian.com|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. २०१४|२०१४]] - [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] [[माळीण (आंबेगाव)|माळीण]] गावावर [[माळीण दुर्घटना|दरड कोसळून]] १५१ जणांचा मृत्यू झाला.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=31 July 2014|title=Malin landslide: Death toll reaches 151|newspaper=The Indian Express|url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/pune-landslide-death-toll-rises-to-151/|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;

== जन्म ==
* [[इ.स. १८१८|१८१८]] - [[एमिली ब्रॉंटे]], [[इंग्लंड|इंग्लिश]] लेखिका.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Miller|first=Lucasta|title=The Brontë Myth|year=2002|publisher=Anchor Books|page=45|isbn=978-0-385-72035-9}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८५५|१८५५]] - [[जॉर्ज विल्हेल्म फॉन सीमेन्स]], जर्मन उद्योगपती आणि बँक व्यावसायिक.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Gall|first=Lothar|title=Siemens: 1847–1945|year=1998|publisher=Müller|page=120}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८६३|१८६३]] - [[हेन्री फोर्ड]], अमेरिकन उद्योगपती आणि फोर्ड मोटार कंपनीचे संस्थापक.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Brinkley|first=Douglas|title=Wheels for the World: Henry Ford, His Company, and a Century of Progress|year=2003|publisher=Viking|page=10|isbn=978-0-670-03181-8}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९२४|१९२४]] - [[एस. एन. गोयंका]], भारतीय विपश्यना ध्यानाचे आचार्य आणि [[पद्मभूषण]] पुरस्कार विजेते.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=30 September 2013|title=Vipassana pioneer S N Goenka dies at 89|newspaper=The Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४७|१९४७]] - [[आर्नोल्ड श्वार्झनेगर]], ऑस्ट्रियन-अमेरिकन अभिनेता, बॉडीबिल्डर आणि [[कॅलिफोर्निया]]चे ३८ वे गव्हर्नर.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Schwarzenegger|first=Arnold|title=Total Recall: My Unbelievably True Life Story|year=2012|publisher=Simon &amp; Schuster|page=12|isbn=978-1-4516-6243-6}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९७३|१९७३]] - [[सोनू निगम]], भारतीय पार्श्वगायक आणि संगीतकार.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=30 July 2019|title=Sonu Nigam: The Voice of Modern Bollywood|newspaper=Hindustan Times|url=https://www.hindustantimes.com|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९८०|१९८०]] - [[जेम्स अँडरसन]], [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लिश]] क्रिकेट खेळाडू.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/james-anderson-8969|title=James Anderson Profile|publisher=ESPNcricinfo|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;

== मृत्यू ==
* [[इ.स. ५७९|५७९]] - [[पोप बेनेडिक्ट पहिला]], कॅथोलिक चर्चचे ६२ वे पोप.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Kelly|first=J. N. D.|title=The Oxford Dictionary of Popes|year=1986|publisher=Oxford University Press|page=64|isbn=978-0-19-213964-1}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १७१८|१७१८]] - [[विल्यम पेन]], [[पेनसिल्व्हेनिया]] प्रांताचे संस्थापक आणि क्वेकर नेते.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Geiter|first=Mary K.|title=William Penn|year=2000|publisher=Routledge|page=180|isbn=978-0-582-29901-6}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८११|१८११]] - [[मिगेल हिदाल्गो इ कॉस्तिया]], मेक्सिकन स्वातंत्र्य चळवळीचे नेते.&lt;ref name=&quot;Hamnett1986&quot;&gt;{{Cite book|last=Hamnett|first=Brian R.|title=Roots of Insurgency: Mexican Regions, 1750–1824|year=1986|publisher=Cambridge University Press|page=125}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८८९|१८८९]] - [[चार्ली ॲब्सोलम]], इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/charlie-absolom-8381|title=Charlie Absolom Profile|publisher=ESPNcricinfo|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १८९८|१८९८]] - [[ऑटो फोन बिस्मार्क]], [[जर्मनी]]चे पहिले चान्सलर.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Gall|first=Lothar|title=Bismarck: The White Revolutionary|year=1986|publisher=Allen &amp; Unwin|page=210|isbn=978-0-04-923083-5}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९१२|१९१२]] - [[सम्राट मैजी]], [[जपान]]चे १२२ वे सम्राट.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Keene|first=Donald|title=Emperor of Japan: Meiji and His World, 1852–1912|year=2002|publisher=Columbia University Press|page=705|isbn=978-0-231-12340-2}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९४७|१९४७]] - [[जोसेफ कूक]], [[ऑस्ट्रेलिया]]चे ६ वे पंतप्रधान.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bebbington|first=G.|title=Makers of the Commonwealth|year=1988|publisher=Hodder &amp; Stoughton|page=95}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९४|१९९४]] - [[शंकर पाटील]], मराठी कथाकार आणि साहित्तिक.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=देशपांडे|first=अ. ना.|title=आधुनिक मराठी वाङ्मयाचा इतिहास|year=१९९८|publisher=व्हीनस प्रकाशना|page=२१०}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. १९९७|१९९७]] - [[बाओ डाइ]], [[व्हियेतनाम]]चा अंतिम सम्राट.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2 August 1997|title=Bao Dai, 83, France's Puppet King of Vietnam, Dies|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. २००७|२००७]] - [[इंगमार बर्गमन]], स्वीडिश चित्रपट दिग्दर्शक व लेखक.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=30 July 2007|title=Ingmar Bergman, Master Director, Dies at 89|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/07/30/movies/30cnd-bergman.html|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. २००७|२००७]] - [[मिकेलांजेलो अँतोनियोनी]], इटालियन चित्रपट दिग्दर्शक.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=31 July 2007|title=Michelangelo Antonioni, Director of 'Blow-Up', Dies at 94|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/07/31/movies/31cnd-antonioni.html|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;

== प्रतिवार्षिक पालन ==

== बाह्य दुवे ==
{{बीबीसी आज||july/30}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[जुलै २८]] - [[जुलै २९]] - जुलै ३० - [[जुलै ३१]] - [[ऑगस्ट १]] ([[जुलै महिना]])
----
{{ग्रेगरियन महिने}}

[[वर्ग:दिवस]]
[[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]]</text>
      <sha1>qqdjlikyxhesj5of564i8nu305xa57o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मिलान</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29723</id>
    <revision>
      <id>2697778</id>
      <parentid>2536680</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>QuillMaestro</username>
        <id>161584</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>लेखाच्या प्रस्तावनेत सुधारणा</comment>
      <origin>2697778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4970" sha1="8h325ddj1mvncxcsyjxyuk83wvwv3ed" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट शहर
| नाव = मिलान
| स्थानिक = Milano
| चित्र =
| ध्वज = Flag of Milan.svg
| चिन्ह =CoA Città di Milano.svg
| नकाशा१ = इटली
| देश = इटली
| प्रदेश = [[लोंबार्दीया]]
| प्रांत = [[मिलान (प्रांत)|मिलान]]
| स्थापना = 
| महापौर = 
| क्षेत्रफळ = १८१.७६
| उंची = ३९०
| लोकसंख्या = १३,३८,४३६
| घनता = ७,४००
| वेळ = [[मध्य युरोपीय प्रमाणवेळ]]
| वेब = 	[http://www.comune.milano.it/ comune.milano.it]
|latd= 45 |latm= 27 |lats= 51 |latNS= N
|longd= 09 |longm= 11 |longs= 25 |longEW= E
}}

'''मिलान''' किंवा '''मिलानो''' ({{lang-it|Milano}}, {{ध्वनी-मदतीविना|It-Milano.ogg}}) ही [[इटली]] देशाच्या [[लोंबार्दीया]] [[इटलीचे प्रदेश|प्रदेशाची]] राजधानी व इटलीमधील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर ([[रोम]] खालोखाल) आहे. हे शहर उत्तर इटलीमध्ये वसलेले असून मिलान महानगर शहराचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे.

&lt;!--
==चित्र दालन==
&lt;gallery&gt;
चित्र:Arcoolimpicotorino2006.JPG|[[विसावे हिवाळी ऑलिंपिक खेळ|२००६ ऑलिंपिक]]साठी उभारलेली कमान
चित्र:Mole Antonelliana01 2009-06-18.jpg|मोल आंतोनेलियाना
File:Duomo Torino.jpg|तोरिनो [[प्रमुख चर्च]]
File:Basilica di Superga.jpg|बासिलिका दे सुपेर्गा
File:PalazzoMadamaNotte.jpg|पलाझ्झो मादामा
File:ScalonePalazzoMadamaTorino.JPG
File:Torino-PalazzoCarignanoFronte.jpg|पालाझ्झो कारिग्नानो
File:Palazzo Carignano (Turin) facade.jpg
&lt;/gallery&gt;

==जुळी शहरे==
जगातील खालील शहरांसोबत मिलानचे सांस्कृतिक व व्यापारी संबंध आहेत.&lt;ref name=&quot;ct-tc&quot;&gt;[http://www.comune.torino.it/relint/inglese/index.shtml Turin City Hall – International Affairs] {{En icon}}&lt;/ref&gt;
{| border=&quot;0&quot;
|-
|valign=&quot;top&quot;|
* {{Flag icon|France}} [[चांबेरी]]
* {{Flag icon|Germany}} [[क्योल्न]]
* {{Flag icon|Luxembourg}} [[लक्झेंबर्ग]]
* {{Flag icon|UK}} [[ग्लासगो]]
* {{Flag icon|Belgium}} [[लीज]]
* {{Flag icon|France}} [[लील]]
* {{Flag icon|Netherlands}} [[रॉटरडॅम]]
* {{Flag icon|Albania}} [[तिराना]]&lt;ref name=&quot;International relations&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.tirana.gov.al/common/images/International%20Relations.pdf |शीर्षक=Twinning Cities: International Relations (NB Turin is listed as 'Consiglio Comunale di Torino')|accessdate=23 June 2009 |work=Municipality of Tirana |publisher=www.tirana.gov.al|format=PDF}}&lt;/ref&gt;
* {{Flag icon|Russia}} [[वोल्गोग्राद]]&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.volgadmin.ru/en/Municipality/FriendlyRelationship.aspx|शीर्षक= Friendly relationship|accessdate= 5 may 2011|publisher= volgadmin.ru}}&lt;/ref&gt;
* {{Flag icon|Brazil}} [[काम्पो ग्रांदे]]
* {{Flag icon|Argentina}} [[कोर्दोबा, आर्जेन्टिना|कोर्दोबा]]
* {{Flag icon|United States}} [[डेट्रॉईट]]
* {{Flag icon|Guatemala}} [[शेला, ग्वातेमाला|शेला]]
* {{Flag icon|United States}} [[सॉल्ट लेक सिटी]]
* {{Flag icon|Palestine}} [[गाझा]]
* {{Flag icon|Israel}} [[हैफा]]
* {{Flag icon|Japan}} [[नागोया]]
* {{Flag icon|People's Republic of China}} [[शेनयांग]]
|} --&gt;

== हे सुद्धा पहा ==
*[[इटलीमधील शहरांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
*[http://www.comune.milano.it/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010615132608/http://www.comune.milano.it/ |date=2001-06-15 }}
*{{wikivoyage|Milan|मिलान}}
{{कॉमन्स|Milan|मिलान}}

[[वर्ग:इटलीमधील शहरे]]
[[वर्ग:मिलान]]
[[वर्ग:लोंबार्दिया प्रदेश]]</text>
      <sha1>8h325ddj1mvncxcsyjxyuk83wvwv3ed</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>तिरुवनंतपुरम जिल्हा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32707</id>
    <revision>
      <id>2697902</id>
      <parentid>2195485</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:37:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{माहिती संचिका}}</comment>
      <origin>2697902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="820" sha1="4bg1s71sl0v492gxce9q5qxan6644hf" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
''हा लेख तिरुवनंतपुरम जिल्ह्याविषयी आहे. [[तिरुवनंतपुरम]] शहराच्या माहितीसाठी [[तिरुवनंतपुरम|येथे]] टिचकी द्या.''

'''तिरुवनंतपुरम जिल्हा''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[केरळ]] राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र [[तिरुवनंतपुरम]] येथे आहे.

{{केरळ - जिल्हे}}

[[वर्ग:तिरुवनंतपुरम जिल्हा]]
[[वर्ग:केरळमधील जिल्हे]]</text>
      <sha1>4bg1s71sl0v492gxce9q5qxan6644hf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रॉबर्ट बॉईल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41656</id>
    <revision>
      <id>2697722</id>
      <parentid>2509962</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2697722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4636" sha1="r7k5agicdzti5mfvjjaut1blhj2l28j" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''रॉबर्ट बॉईल''' ([[२५ जानेवारी]], [[इ.स. १६२७]]:[[लिस्मोर, काउंटी वॉटरफोर्ड]], [[आयर्लंड]] - [[३१ डिसेंबर]], [[इ.स. १६९१]]) हा आयरिश रसायनशास्त्रज्ञ होता.

{{विस्तार}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ रॉबर्ट बॉईल यांचे शोध आणि संशोधन
|-
! वर्ष !! शोध/शोधकार्य !! सह-शोधक/सहकारी !! महत्त्व/परिणाम
|-
| [[इ.स. १६६०|१६६०]] || बॉयलचा निर्वाताचा पंप (एर पंप/न्यूमॅटिक इंजिन) || [[रॉबर्ट हूक]] || हवेचा दाब, ध्वनीचा प्रवास आणि ज्वलनासाठी (कंबश्चन) हवेची आवश्यकता यावर प्रयोग करण्यासाठी या उपकरणाची रचना केली गेली.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Shapin|first=Steven|title=Leviathan and the Air-Pump|year=1985|publisher=Princeton University Press|page=26|isbn=978-0-691-08393-3}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[इ.स. १६६२|१६६२]] || [[बॉयलचा नियम]] (बॉईल्स लॉ) || [[रिचर्ड टाउनली]], [[हेन्री पॉवर]] || स्थिर तापमानाला वायूचे आकारमान आणि त्याचा दाब यांमधील व्यस्त संबंध स्पष्ट करणारा हा वायूचा पायाभूत नियम ठरला.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=West|first=John B.|title=Robert Boyle's Landmark Book of 1660 with the First Description of Boyle's Law|year=1999|journal=Journal of Applied Physiology|volume=87|pages=1543-1549}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[इ.स. १६६१|१६६१]] || आधुनिक [[रसायनशास्त्र|रसायनशास्त्राची]] व्याख्या (द स्केप्टिकल केमिस्ट) || — || ॲरिस्टॉटलच्या चार घटकांच्या सिद्धांताला नकार देऊन 'मूलद्रव्य' (एलिमेंट) या संज्ञेची आधुनिक वैज्ञानिक व्याख्या मांडली; यामुळे अलकेमीचे (अल्केमी) रूपांतर आधुनिक रसायनशास्त्रात होण्यास मदत झाली.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Partington|first=J. R.|title=A Short History of Chemistry|year=1960|publisher=Dover Publications|page=67}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[इ.स. १६६३|१६६३]] || अम्ल व आम्लारीदर्शक (ॲसिड-बेस इंडिकेटर्स) || — || वनस्पतींच्या अर्काचा (उदा. लिटमस व जांभळ्या कोबीचा अर्क) वापर करून द्रव आम्ल (ॲसिड) आहे की आम्लारी (बेस) हे ओळखण्याची पद्धत विकसित केली.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Szabadváry|first=Ferenc|title=History of Analytical Chemistry|year=1966|publisher=Pergamon Press|page=35}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[इ.स. १६८०|१६८०]] || [[फॉस्फरस]]च्या ज्वलनाचा शोध व काड्यापेटीची पायाभरणी || [[ॲंथनी वॉल्श]] || फॉस्फरस आणि गंधक एकत्र घासून आग तयार करण्याची पद्धत शोधली, ज्यावरून पुढे आधुनिक काड्यापेटीचा (मॅचेस) विकास झाला.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hunter|first=Michael|title=Boyle: Between God and Science|year=2009|publisher=Yale University Press|page=190|isbn=978-0-300-12381-4}}&lt;/ref&gt;
|}

{{DEFAULTSORT:बॉईल, रॉबर्ट}}
[[वर्ग:आयरिश रसायनशास्त्रज्ञ]]
[[वर्ग:इ.स. १६२७ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १६९१ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>r7k5agicdzti5mfvjjaut1blhj2l28j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ऑलिंपिक खेळ रस्सीखेच</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44089</id>
    <revision>
      <id>2697682</id>
      <parentid>1249986</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2697682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4149" sha1="78ponjhe3b5y6mmxu64lyzve4jcvbi5" xml:space="preserve">'''ऑलिंपिक खेळात [[रस्सीखेच]]''' हा क्रीडा प्रकार [[१९०० उन्हाळी ऑलिंपिक|१९००च्या पॅरिस ऑलिंपिक]] ते [[१९२० उन्हाळी ऑलिंपिक|१९२०च्या अँटवर्प ऑलिंपिक]] दरम्यान अधिकृत सांघिक खेळ म्हणून खेळवला गेला होता.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Mallon|first=Bill|title=The 1900 Olympic Games: Results for All Competitors in All Events|year=1998|publisher=McFarland &amp; Company|page=182|isbn=978-0-7864-0378-3}}&lt;/ref&gt; या काळात रस्सीखेच हा स्वतंत्र खेळ नसून [[ॲथलेटिक्स]] या मुख्य क्रीडा प्रकारांतर्गत अंतर्भूत होता.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://olympics.com/en/sports/tug-of-war/|title=Tug of War at the Olympic Games|publisher=International Olympic Committee|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; सुरुवातीला ऑलिंपिक नियमांनुसार वेगवेगळ्या देशांचे खेळाडू एकत्र येऊन ''मिश्र संघ'' बनवूनही या स्पर्धेत भाग घेऊ शकत असत.&lt;ref name=&quot;IOC&quot;&gt;{{Cite web|url=https://olympics.com/en/olympic-games/paris-1900/results/tug-of-war|title=Paris 1900 Tug of War Results|publisher=International Olympic Committee|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; १९२० च्या अँटवर्प खेळांनंतर आंतरराष्ट्रीय ऑलिंपिक समितीने सहभागाची व्याप्ती मर्यादित करण्यासाठी ऑलिंपिकमधून रस्सीखेचसह अनेक खेळ वगळले.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Mallon|first=Bill|title=The 1920 Olympic Games: Results for All Competitors in All Events|year=2003|publisher=McFarland &amp; Company|page=215}}&lt;/ref&gt;

रस्सीखेचच्या सर्वकालीन ऑलिंपिक इतिहासात [[ग्रेट ब्रिटन|ग्रेट ब्रिटनने]] सर्वाधिक ५ पदके मिळवून अग्रस्थान पटकावले, ज्यात २ सुवर्णपदकांचा समावेश होता.&lt;ref name=&quot;IOC&quot; /&gt; स्वीडन, युनायटेड स्टेट्स आणि स्वीडन-डेन्मार्कच्या मिश्र संघाने प्रत्येकी १ सुवर्णपदक जिंकले.&lt;ref name=&quot;IOC&quot; /&gt; या स्पर्धेची सर्वकालीन ऑलिंपिक पदक तालिका खालीलप्रमाणे आहे:&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Mallon|first=Bill|title=The 1908 Olympic Games: Results for All Competitors in All Events|year=2000|publisher=McFarland &amp; Company|page=255}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:70%; text-align:center;&quot;
|- style=&quot;background-color:#ccc;&quot;
! क्रमांक !! देश !! सुवर्ण !! रौप्य !! कांस्य !! एकूण
|-
| १ || [[ग्रेट ब्रिटन]] || २ || २ || १ || ५
|-
| २ || [[युनायटेड स्टेट्स]] || १ || १ || १ || ३
|-
| ३ || [[स्वीडन]] || १ || ० || १ || २
|-
| ४ || [[मिश्र संघ]] || १ || ० || ० || १
|-
| ५ || [[फ्रांस]] || ० || १ || ० || १
|-
| - || [[नेदरलँड्स]] || ० || १ || ० || १
|-
! colspan=&quot;2&quot; | एकूण !! ५ !! ५ !! ३ !! १३
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ}}

[[वर्ग:ऑलिंपिक खेळ]]
[[वर्ग:रस्सीखेच]]</text>
      <sha1>78ponjhe3b5y6mmxu64lyzve4jcvbi5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697683</id>
      <parentid>2697682</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:57:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — अंक व शब्दामधील जागा काढली ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#अंक व शब्दामधील जागा|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2697683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4151" sha1="3aci1fg86rsqndq7yh9et69hqe1nag5" xml:space="preserve">'''ऑलिंपिक खेळात [[रस्सीखेच]]''' हा क्रीडा प्रकार [[१९०० उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०० च्या पॅरिस ऑलिंपिक]] ते [[१९२० उन्हाळी ऑलिंपिक|१९२० च्या अँटवर्प ऑलिंपिक]] दरम्यान अधिकृत सांघिक खेळ म्हणून खेळवला गेला होता.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Mallon|first=Bill|title=The 1900 Olympic Games: Results for All Competitors in All Events|year=1998|publisher=McFarland &amp; Company|page=182|isbn=978-0-7864-0378-3}}&lt;/ref&gt; या काळात रस्सीखेच हा स्वतंत्र खेळ नसून [[ॲथलेटिक्स]] या मुख्य क्रीडा प्रकारांतर्गत अंतर्भूत होता.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://olympics.com/en/sports/tug-of-war/|title=Tug of War at the Olympic Games|publisher=International Olympic Committee|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; सुरुवातीला ऑलिंपिक नियमांनुसार वेगवेगळ्या देशांचे खेळाडू एकत्र येऊन ''मिश्र संघ'' बनवूनही या स्पर्धेत भाग घेऊ शकत असत.&lt;ref name=&quot;IOC&quot;&gt;{{Cite web|url=https://olympics.com/en/olympic-games/paris-1900/results/tug-of-war|title=Paris 1900 Tug of War Results|publisher=International Olympic Committee|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; १९२० च्या अँटवर्प खेळांनंतर आंतरराष्ट्रीय ऑलिंपिक समितीने सहभागाची व्याप्ती मर्यादित करण्यासाठी ऑलिंपिकमधून रस्सीखेचसह अनेक खेळ वगळले.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Mallon|first=Bill|title=The 1920 Olympic Games: Results for All Competitors in All Events|year=2003|publisher=McFarland &amp; Company|page=215}}&lt;/ref&gt;

रस्सीखेचच्या सर्वकालीन ऑलिंपिक इतिहासात [[ग्रेट ब्रिटन|ग्रेट ब्रिटनने]] सर्वाधिक ५ पदके मिळवून अग्रस्थान पटकावले, ज्यात २ सुवर्णपदकांचा समावेश होता.&lt;ref name=&quot;IOC&quot; /&gt; स्वीडन, युनायटेड स्टेट्स आणि स्वीडन-डेन्मार्कच्या मिश्र संघाने प्रत्येकी १ सुवर्णपदक जिंकले.&lt;ref name=&quot;IOC&quot; /&gt; या स्पर्धेची सर्वकालीन ऑलिंपिक पदक तालिका खालीलप्रमाणे आहे:&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Mallon|first=Bill|title=The 1908 Olympic Games: Results for All Competitors in All Events|year=2000|publisher=McFarland &amp; Company|page=255}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:70%; text-align:center;&quot;
|- style=&quot;background-color:#ccc;&quot;
! क्रमांक !! देश !! सुवर्ण !! रौप्य !! कांस्य !! एकूण
|-
| १ || [[ग्रेट ब्रिटन]] || २ || २ || १ || ५
|-
| २ || [[युनायटेड स्टेट्स]] || १ || १ || १ || ३
|-
| ३ || [[स्वीडन]] || १ || ० || १ || २
|-
| ४ || [[मिश्र संघ]] || १ || ० || ० || १
|-
| ५ || [[फ्रांस]] || ० || १ || ० || १
|-
| - || [[नेदरलँड्स]] || ० || १ || ० || १
|-
! colspan=&quot;2&quot; | एकूण !! ५ !! ५ !! ३ !! १३
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ}}

[[वर्ग:ऑलिंपिक खेळ]]
[[वर्ग:रस्सीखेच]]</text>
      <sha1>3aci1fg86rsqndq7yh9et69hqe1nag5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697684</id>
      <parentid>2697683</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:59:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>रुंदी</comment>
      <origin>2697684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4152" sha1="qtjribfrmnbniitd7ztfnaog2gqhi9p" xml:space="preserve">'''ऑलिंपिक खेळात [[रस्सीखेच]]''' हा क्रीडा प्रकार [[१९०० उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०० च्या पॅरिस ऑलिंपिक]] ते [[१९२० उन्हाळी ऑलिंपिक|१९२० च्या अँटवर्प ऑलिंपिक]] दरम्यान अधिकृत सांघिक खेळ म्हणून खेळवला गेला होता.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Mallon|first=Bill|title=The 1900 Olympic Games: Results for All Competitors in All Events|year=1998|publisher=McFarland &amp; Company|page=182|isbn=978-0-7864-0378-3}}&lt;/ref&gt; या काळात रस्सीखेच हा स्वतंत्र खेळ नसून [[ॲथलेटिक्स]] या मुख्य क्रीडा प्रकारांतर्गत अंतर्भूत होता.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://olympics.com/en/sports/tug-of-war/|title=Tug of War at the Olympic Games|publisher=International Olympic Committee|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; सुरुवातीला ऑलिंपिक नियमांनुसार वेगवेगळ्या देशांचे खेळाडू एकत्र येऊन ''मिश्र संघ'' बनवूनही या स्पर्धेत भाग घेऊ शकत असत.&lt;ref name=&quot;IOC&quot;&gt;{{Cite web|url=https://olympics.com/en/olympic-games/paris-1900/results/tug-of-war|title=Paris 1900 Tug of War Results|publisher=International Olympic Committee|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; १९२० च्या अँटवर्प खेळांनंतर आंतरराष्ट्रीय ऑलिंपिक समितीने सहभागाची व्याप्ती मर्यादित करण्यासाठी ऑलिंपिकमधून रस्सीखेचसह अनेक खेळ वगळले.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Mallon|first=Bill|title=The 1920 Olympic Games: Results for All Competitors in All Events|year=2003|publisher=McFarland &amp; Company|page=215}}&lt;/ref&gt;

रस्सीखेचच्या सर्वकालीन ऑलिंपिक इतिहासात [[ग्रेट ब्रिटन|ग्रेट ब्रिटनने]] सर्वाधिक ५ पदके मिळवून अग्रस्थान पटकावले, ज्यात २ सुवर्णपदकांचा समावेश होता.&lt;ref name=&quot;IOC&quot; /&gt; स्वीडन, युनायटेड स्टेट्स आणि स्वीडन-डेन्मार्कच्या मिश्र संघाने प्रत्येकी १ सुवर्णपदक जिंकले.&lt;ref name=&quot;IOC&quot; /&gt; या स्पर्धेची सर्वकालीन ऑलिंपिक पदक तालिका खालीलप्रमाणे आहे:&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Mallon|first=Bill|title=The 1908 Olympic Games: Results for All Competitors in All Events|year=2000|publisher=McFarland &amp; Company|page=255}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:auto; text-align:center;&quot;
|- style=&quot;background-color:#ccc;&quot;
! क्रमांक !! देश !! सुवर्ण !! रौप्य !! कांस्य !! एकूण
|-
| १ || [[ग्रेट ब्रिटन]] || २ || २ || १ || ५
|-
| २ || [[युनायटेड स्टेट्स]] || १ || १ || १ || ३
|-
| ३ || [[स्वीडन]] || १ || ० || १ || २
|-
| ४ || [[मिश्र संघ]] || १ || ० || ० || १
|-
| ५ || [[फ्रांस]] || ० || १ || ० || १
|-
| - || [[नेदरलँड्स]] || ० || १ || ० || १
|-
! colspan=&quot;2&quot; | एकूण !! ५ !! ५ !! ३ !! १३
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ}}

[[वर्ग:ऑलिंपिक खेळ]]
[[वर्ग:रस्सीखेच]]</text>
      <sha1>qtjribfrmnbniitd7ztfnaog2gqhi9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ऑलिंपिक खेळ वॉटर मोटोस्पोर्ट्स</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44090</id>
    <revision>
      <id>2697679</id>
      <parentid>1249996</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:52:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2697679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3834" sha1="ordufhmzc0n0zxabc5w9x99a9p3930f" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''ऑलिंपिक खेळात वॉटर मोटोस्पोर्ट्स''' ([[मोटरबोटिंग]]) या खेळाचा समावेश फक्त [[१९०८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०८च्या लंडन उन्हाळी ऑलिंपिकमध्ये]] करण्यात आला होता.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Mallon|first=Bill|title=The 1908 Olympic Games: Results for All Competitors in All Events|year=2000|publisher=McFarland &amp; Company|page=241|isbn=978-0-7864-0598-5}}&lt;/ref&gt; या स्पर्धेत तीन वेगवेगळ्या प्रकारच्या शर्यती आयोजित करण्यात आल्या होत्या.&lt;ref name=&quot;Mallon2000&quot;&gt;{{Cite book|last=Mallon|first=Bill|title=The 1908 Olympic Games: Results for All Competitors in All Events|year=2000|publisher=McFarland &amp; Company|page=241|isbn=978-0-7864-0598-5}}&lt;/ref&gt; खराब हवामान आणि तांत्रिक अडचणींमुळे तिन्ही प्रकारांत प्रत्येकी फक्त एकाच बोटीने शर्यत पूर्ण केली.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Cook|first=Theodore Andrea|title=The Fourth Olympiad: The Official Report of the Olympic Games of 1908|year=1909|publisher=British Olympic Association|page=228}}&lt;/ref&gt; यामुळे केवळ सुवर्णपदकेच प्रदान करण्यात गेली व कोणत्याही प्रकारात रौप्य किंवा कांस्यपदक दिले गेले नाही.&lt;ref name=&quot;IOC&quot;&gt;{{Cite web|url=https://olympics.com/en/olympic-games/london-1908/results/motorboating|title=London 1908 Motorboating Results|publisher=International Olympic Committee|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; हा [[ऑलिंपिक खेळ|ऑलिंपिकच्या]] इतिहासातील एकमेव अधिकृत मोटर चालित क्रीडा प्रकार ठरला.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Mallon|first=Bill|title=The 1908 Olympic Games: Results for All Competitors in All Events|year=2000|publisher=McFarland &amp; Company|page=242}}&lt;/ref&gt;

या स्पर्धेत [[ग्रेट ब्रिटन]] आणि [[फ्रांस]] या दोनच देशांनी भाग घेतला होता.&lt;ref name=&quot;IOC&quot; /&gt; ग्रेट ब्रिटनने दोन प्रकारांत विजय मिळवून २ सुवर्णपदके पटकावली, तर फ्रान्सने उरलेल्या एका प्रकारात १ सुवर्णपदक जिंकले.&lt;ref name=&quot;IOC&quot; /&gt; या स्पर्धेची सर्वकालीन ऑलिंपिक पदक तालिका खालीलप्रमाणे आहे:&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Cook|first=Theodore Andrea|title=The Fourth Olympiad: The Official Report of the Olympic Games of 1908|year=1909|publisher=British Olympic Association|page=230}}&lt;/ref&gt;

* १. [[ग्रेट ब्रिटन]]: २ सुवर्ण, ० रौप्य, ० कांस्य (एकूण: २)
* २. [[फ्रान्स]]: १ सुवर्ण, ० रौप्य, ० कांस्य (एकूण: १)
* एकूण: ३ सुवर्ण, ० रौप्य, ० कांस्य (एकूण: ३)

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ}}

[[वर्ग:१९०८ उन्हाळी खेळ]]</text>
      <sha1>ordufhmzc0n0zxabc5w9x99a9p3930f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697680</id>
      <parentid>2697679</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:52:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — अंक व शब्दामधील जागा काढली ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#अंक व शब्दामधील जागा|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2697680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3835" sha1="rvxu2uos1tyh0tdmxwr1e883odq3jjq" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''ऑलिंपिक खेळात वॉटर मोटोस्पोर्ट्स''' ([[मोटरबोटिंग]]) या खेळाचा समावेश फक्त [[१९०८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०८ च्या लंडन उन्हाळी ऑलिंपिकमध्ये]] करण्यात आला होता.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Mallon|first=Bill|title=The 1908 Olympic Games: Results for All Competitors in All Events|year=2000|publisher=McFarland &amp; Company|page=241|isbn=978-0-7864-0598-5}}&lt;/ref&gt; या स्पर्धेत तीन वेगवेगळ्या प्रकारच्या शर्यती आयोजित करण्यात आल्या होत्या.&lt;ref name=&quot;Mallon2000&quot;&gt;{{Cite book|last=Mallon|first=Bill|title=The 1908 Olympic Games: Results for All Competitors in All Events|year=2000|publisher=McFarland &amp; Company|page=241|isbn=978-0-7864-0598-5}}&lt;/ref&gt; खराब हवामान आणि तांत्रिक अडचणींमुळे तिन्ही प्रकारांत प्रत्येकी फक्त एकाच बोटीने शर्यत पूर्ण केली.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Cook|first=Theodore Andrea|title=The Fourth Olympiad: The Official Report of the Olympic Games of 1908|year=1909|publisher=British Olympic Association|page=228}}&lt;/ref&gt; यामुळे केवळ सुवर्णपदकेच प्रदान करण्यात गेली व कोणत्याही प्रकारात रौप्य किंवा कांस्यपदक दिले गेले नाही.&lt;ref name=&quot;IOC&quot;&gt;{{Cite web|url=https://olympics.com/en/olympic-games/london-1908/results/motorboating|title=London 1908 Motorboating Results|publisher=International Olympic Committee|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; हा [[ऑलिंपिक खेळ|ऑलिंपिकच्या]] इतिहासातील एकमेव अधिकृत मोटर चालित क्रीडा प्रकार ठरला.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Mallon|first=Bill|title=The 1908 Olympic Games: Results for All Competitors in All Events|year=2000|publisher=McFarland &amp; Company|page=242}}&lt;/ref&gt;

या स्पर्धेत [[ग्रेट ब्रिटन]] आणि [[फ्रांस]] या दोनच देशांनी भाग घेतला होता.&lt;ref name=&quot;IOC&quot; /&gt; ग्रेट ब्रिटनने दोन प्रकारांत विजय मिळवून २ सुवर्णपदके पटकावली, तर फ्रान्सने उरलेल्या एका प्रकारात १ सुवर्णपदक जिंकले.&lt;ref name=&quot;IOC&quot; /&gt; या स्पर्धेची सर्वकालीन ऑलिंपिक पदक तालिका खालीलप्रमाणे आहे:&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Cook|first=Theodore Andrea|title=The Fourth Olympiad: The Official Report of the Olympic Games of 1908|year=1909|publisher=British Olympic Association|page=230}}&lt;/ref&gt;

* १. [[ग्रेट ब्रिटन]]: २ सुवर्ण, ० रौप्य, ० कांस्य (एकूण: २)
* २. [[फ्रान्स]]: १ सुवर्ण, ० रौप्य, ० कांस्य (एकूण: १)
* एकूण: ३ सुवर्ण, ० रौप्य, ० कांस्य (एकूण: ३)

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ}}

[[वर्ग:१९०८ उन्हाळी खेळ]]</text>
      <sha1>rvxu2uos1tyh0tdmxwr1e883odq3jjq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697681</id>
      <parentid>2697680</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>प्रस्तावना</comment>
      <origin>2697681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3798" sha1="4xh3zjwy8fsj1zp98zb6esm7jkdezi0" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''ऑलिंपिक खेळात वॉटर मोटोस्पोर्ट्स''' या खेळाचा समावेश फक्त [[१९०८ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९०८ च्या लंडन उन्हाळी ऑलिंपिकमध्ये]] करण्यात आला होता.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Mallon|first=Bill|title=The 1908 Olympic Games: Results for All Competitors in All Events|year=2000|publisher=McFarland &amp; Company|page=241|isbn=978-0-7864-0598-5}}&lt;/ref&gt; या स्पर्धेत तीन वेगवेगळ्या प्रकारच्या शर्यती आयोजित करण्यात आल्या होत्या.&lt;ref name=&quot;Mallon2000&quot;&gt;{{Cite book|last=Mallon|first=Bill|title=The 1908 Olympic Games: Results for All Competitors in All Events|year=2000|publisher=McFarland &amp; Company|page=241|isbn=978-0-7864-0598-5}}&lt;/ref&gt; खराब हवामान आणि तांत्रिक अडचणींमुळे तिन्ही प्रकारांत प्रत्येकी फक्त एकाच बोटीने शर्यत पूर्ण केली.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Cook|first=Theodore Andrea|title=The Fourth Olympiad: The Official Report of the Olympic Games of 1908|year=1909|publisher=British Olympic Association|page=228}}&lt;/ref&gt; यामुळे केवळ सुवर्णपदकेच प्रदान करण्यात गेली व कोणत्याही प्रकारात रौप्य किंवा कांस्यपदक दिले गेले नाही.&lt;ref name=&quot;IOC&quot;&gt;{{Cite web|url=https://olympics.com/en/olympic-games/london-1908/results/motorboating|title=London 1908 Motorboating Results|publisher=International Olympic Committee|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; हा [[ऑलिंपिक खेळ|ऑलिंपिकच्या]] इतिहासातील एकमेव अधिकृत मोटर चालित क्रीडा प्रकार ठरला.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Mallon|first=Bill|title=The 1908 Olympic Games: Results for All Competitors in All Events|year=2000|publisher=McFarland &amp; Company|page=242}}&lt;/ref&gt;

या स्पर्धेत [[ग्रेट ब्रिटन]] आणि [[फ्रांस]] या दोनच देशांनी भाग घेतला होता.&lt;ref name=&quot;IOC&quot; /&gt; ग्रेट ब्रिटनने दोन प्रकारांत विजय मिळवून २ सुवर्णपदके पटकावली, तर फ्रान्सने उरलेल्या एका प्रकारात १ सुवर्णपदक जिंकले.&lt;ref name=&quot;IOC&quot; /&gt; या स्पर्धेची सर्वकालीन ऑलिंपिक पदक तालिका खालीलप्रमाणे आहे:&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Cook|first=Theodore Andrea|title=The Fourth Olympiad: The Official Report of the Olympic Games of 1908|year=1909|publisher=British Olympic Association|page=230}}&lt;/ref&gt;

* १. [[ग्रेट ब्रिटन]]: २ सुवर्ण, ० रौप्य, ० कांस्य (एकूण: २)
* २. [[फ्रान्स]]: १ सुवर्ण, ० रौप्य, ० कांस्य (एकूण: १)
* एकूण: ३ सुवर्ण, ० रौप्य, ० कांस्य (एकूण: ३)

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{ऑलिंपिक स्पर्धेतील खेळ}}

[[वर्ग:१९०८ उन्हाळी खेळ]]</text>
      <sha1>4xh3zjwy8fsj1zp98zb6esm7jkdezi0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पेट्रोल ओफिसी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45057</id>
    <revision>
      <id>2697746</id>
      <parentid>2505029</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2697746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3157" sha1="f2ep3fjb1cag7al1bnqz4qw5xen26ai" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
&lt;!--[[चित्र:Petrol Ofisi logo.png|180px|इवलेसे|उजवे|पेट्रोल ओफिसीचे मानचिह्न]]--&gt;
'''ओएमव्ही पेट्रोल ओफिसी ए.एस.''' ही [[तुर्कस्तान]]ची इंधन व तत्संबंधित उत्पादने विकणारी कंपनी आहे. ही कंपनी [[व्हिटोल ग्रुप]]ची उपकंपनी आहे.

{{विस्तार}}

== मुख्य कार्यकारी अधिकारी ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ पेट्रोल ओफिसीचे प्रमुख नेतृत्व आणि टप्पे
|-
! मुख्याधिकारी !! कालावधी !! नोंदी
|-
| सरकारी व्यवस्थापन || १९४१ – २००० || * १८ फेब्रुवारी १९४१ रोजी अंकारा येथे सरकारी उपक्रम म्हणून कंपनीची स्थापना.&lt;br /&gt;* तुर्कीतील इंधन वितरण प्रणाली आणि राष्ट्रीय साठवणूक पायाभूत सुविधांची पायाभरणी.
|-
| [[दोगान होल्डिंग]] || २००० – २०१० || * २००० ते २००५ दरम्यान टप्प्याटप्प्याने कंपनीचे खाजगीकरण करण्यात आले.&lt;br /&gt;* ऑस्ट्रियाच्या ओएमव्ही कंपनीने या काळात भागभांडवल विकत घेण्यास सुरुवात केली.
|-
| [[सेलिम शिफेर]] || २०१७ – २०२२ || * २०१७ मध्ये [[व्हिटोल ग्रुप]]ने ओएमव्ही कडून कंपनीची संपूर्ण मालकी खरेदी केली.&lt;br /&gt;* तुर्कीतील सर्वात मोठे किरकोळ इंधन नेटवर्क आणि वंगण (lubricants) उत्पादक म्हणून स्थान मजबूत केले.
|-
| [[मेहमेट अब्बासोग्लू]] || २०२२ – वर्तमान || * २०२३ मध्ये [[बीपी तुर्की]]चा किरकोळ व्यवसाय विकत घेतला.&lt;br /&gt;* इलेक्ट्रिक वाहन चार्जिंग नेटवर्क आणि डिजिटल पेमेंट सुविधांचा विस्तार केला.
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:तुर्कस्तानमधील कंपन्या]]
[[वर्ग:इंधन कंपन्या]]
[[वर्ग:इ.स. १९४१ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>f2ep3fjb1cag7al1bnqz4qw5xen26ai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रविचंद्रन आश्विन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47786</id>
    <revision>
      <id>2697869</id>
      <parentid>2518098</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2697869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21452" sha1="3er1z6cn9crmla06k96eniijol1b44b" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट क्रिकेट खेळाडू संपूर्ण माहिती
|          नाव = रविचंद्रन आश्विन
|               image =Ravichandran_Ashwin_(cropped).jpg 
|             देश= भारत |    देश_इंग्लिश_नाव = India
|            पूर्ण नाव = रविचंद्रन आश्विन
|            उपाख्य = 
|              living = true
|          दिनांकजन्म = १७
|        महिनाजन्म = 9
|         वर्षजन्म = १९८६
|        स्थान_जन्म = [[चेन्नई]], [[तामिळनाडू]]
|      देश_जन्म = भारत
|              height = 
|                विशेषता = [[गोलंदाज]]
|             फलंदाजीची पद्धत = उजवी
|             गोलंदाजीची पद्धत = उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]]
|       international = true
|       कसोटी सामना पदार्पण दिनांक = 
|       कसोटी सामना पदार्पणवर्ष = 
|    कसोटी सामना पदार्पण विरूद्ध = 
|             कसोटी सामने = 
|        शेवटचा कसोटी सामना दिनांक = 
|        शेवटचा कसोटी सामना वर्ष = 
|     शेवटचा कसोटी सामना विरूद्ध = 
|        आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना पदार्पण दिनांक = ५ जून 
|        आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना पदार्पणवर्ष = २०१०
|     आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना पदार्पण विरूद्ध = श्रीलंका
|              आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने = १८५
|            एकदिवसीय शर्ट क्र = ९९
|         शेवटचा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना दिनांक = १० डिसेंबर
|         शेवटचा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना वर्ष = २०१०
|          lastodifor = भारत
|      शेवटचा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना विरूद्ध = न्यू झीलँड
|                
|
|               संघ१ = [[तामिळनाडू क्रिकेट संघ|तामिळनाडू]]
|               वर्ष१ = २००६/०७&amp;ndash;सद्य 
|         संघ क्र.१ = 
|               संघ२ = [[{{iplname|Chennai Super Kings}}]]
|               वर्ष२ = २००६&amp;ndash;2015
|         संघ क्र.२ = 
|               संघ३ = 
|               वर्ष३ = 
|         संघ क्र.३ = 
|
|             columns = ४
|             column१ = [[कसोटी सामना|कसोटी]]
|            सामने१ = 
|               धावा१ =
|            फलंदाजीची सरासरी१ = 
|           शतके/अर्धशतके१ = 
|          सर्वोच्च धावसंख्या१ = 
|         चेंडू१ =
|            बळी१ = 
|           गोलंदाजीची सरासरी१ = 
|            ५ बळी१ = 
|             १० बळी१ = 
|       सर्वोत्तम गोलंदाजी१ = 
|  झेल/यष्टीचीत१ = 
|             column२ = [[एकदिवसीय क्रिकेट|ए.सा.]]
|            सामने२ =	७
|               धावा२ = ३८
|            फलंदाजीची सरासरी२ = १९.०० 
|           शतके/अर्धशतके२ = ०/०
|          सर्वोच्च धावसंख्या२ = ३८
|         चेंडू२ = ३९६
|            बळी२ = १४
|           गोलंदाजीची सरासरी२ =	२३.२१
|            ५ बळी२ = n/a
|             १० बळी२ = n/a
|       सर्वोत्तम गोलंदाजी२ = ३-२४
|  झेल/यष्टीचीत२ = -/–
|             column३ = [[प्रथम वर्गीय क्रिकेट|प्र.श्रे.]]
|            सामने३ = ३४
|               धावा३ =	११७०
|            फलंदाजीची सरासरी३ = ३५.४५ 	
|           शतके/अर्धशतके३ = २/७
|          सर्वोच्च धावसंख्या३ = १०७*
|         चेंडू३ = ८४९४
|            बळी३ = १३४
|           गोलंदाजीची सरासरी३ = २८.१२ 
|            ५ बळी३ = ११
|             १० बळी३ = ३
|       सर्वोत्तम गोलंदाजी३ = ६-६४
|  झेल/यष्टीचीत३ = १५/–
|             column४ = [[लिस्ट - अ सामने|लि.अ.]]
|            सामने४ = ४६
|               धावा४ = ४५६
|            फलंदाजीची सरासरी४ = २२.८०
|           शतके/अर्धशतके४ = ०/२
|          सर्वोच्च धावसंख्या४ = ७९
|         चेंडू४ = २५१६
|            बळी४ = ६१
|           गोलंदाजीची सरासरी४ = २९.०४ 
|            ५ बळी४ = ३
|             १० बळी४ = n/a
|       सर्वोत्तम गोलंदाजी४ = ६/४२
|  झेल/यष्टीचीत४ = १४/–
|                दिनांक= ३१ डिसेंबर
|                वर्ष = २०१०
|              source = http://cricketarchive.com/Archive/Players/12/12674/12674.html cricketarchive.com
}}
'''रविचंद्रन अश्विन''' एक [[भारतीय]] उजवा फिरकी [[गोलंदाज]] आहे. '''कॅरम बॉल''' हे त्याच्या फिरकीचे खास अस्त्र आहे.

{{Stub-भारतीय क्रिकेट खेळाडू}}
{{भारतीय संघ - क्रिकेट विश्वचषक, २०११}}
{{चेन्नई सुपर किंग्स संघ २०१० २०-२० चॅंपियन्स लीग}}
{{रायझिंग पुणे सुपरजायंट संघ}}
{{भारतीय संघ २०१५ क्रिकेट विश्वचषक}}

जुनियर-स्तरीय क्रिकेटमध्ये सलामीवीर फलंदाज म्हणून थोडेसे यश मिळविल्यानंतर अश्विनने ऑर्डर सोडला आणि तो ब्रेक ऑफ गोलंदाज ठरला. त्याने डिसेंबर 2006 मध्ये तामिळनाडूकडून प्रथम वर्गीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले आणि पुढच्या हंगामात संघाचे नेतृत्व केले. २०१० च्या इंडियन प्रीमियर लीगमध्ये तो चेन्नई सुपर किंग्जकडून खेळला नव्हता तोपर्यंत त्याच्या आर्थिक गोलंदाजीमुळे तो चर्चेत आला आणि जून २०१० मध्ये मर्यादित षटकांच्या स्वरूपात त्याने आपला पहिला आंतरराष्ट्रीय कॉल-अप मिळवला. तो होता दक्षिण आफ्रिकेतील २०१० च्या चॅम्पियन्स लीग ट्वेंटी -२० स्पर्धेत आघाडीचा विकेट घेणारा आणि खेळाडू. २०११ क्रिकेट विश्वचषक जिंकणाऱ्या भारतीय संघात तोदेखील सहभागी होता. त्या वर्षाच्या शेवटी, त्याने वेस्ट इंडीजविरुद्ध कसोटी सामन्यात पदार्पण केले आणि कसोटी सामन्यात पाच गडी बाद करणारा सातवा भारतीय खेळाडू ठरला. त्याने दोन विकेट्स घेतल्या आणि त्या मालिकेत शतक ठोकले आणि खेळाडूचा मालिका पुरस्कार जिंकला. अश्विन उपखंडात यशस्वी ठरला परंतु ऑस्ट्रेलिया आणि इंग्लंडसारख्या इतर ठिकाणी कमी प्रभावी ठरला. २०१ against मध्ये ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या घरच्या कसोटी मालिकेत त्याने २ wickets बळी घेतले आणि चार कसोटी सामन्यांच्या कसोटी मालिकेतील कोणत्याही भारतीय गोलंदाजाने सर्वाधिक विक्रम केले. त्याच वर्षी त्याने आपल्या 18 व्या सामन्यात 100 वे कसोटी विकेट घेतले आणि mile० वर्षांत हा वेगवान गोलंदाज आणि जगातील सर्वात वेगवान गोलंदाज ठरला. २०१ 2017 मध्ये, 45 45 व्या कसोटी सामन्यात अश्विन 250 कसोटी विकेट्स बनविणारा वेगवान गोलंदाज बनला, ज्याने डेनिस लिलीला 48 कसोटीत महत्त्वपूर्ण स्थान मिळवले.  ऑक्टोबर २०१ 2019 मध्ये त्याच्या th 66 व्या कसोटी सामन्यात अश्विन हा मुथय्या मुरलीधरनसह 350 350० व्या कसोटी विकेटसाठी संयुक्त वेगवान गोलंदाज बनला.  श्रीलंकेच्या अजंथा मेंडिसशिवाय अलीकडच्या काळात अश्विन हा एकमेव गोलंदाज आहे. आतापर्यंतच्या कसोटी कारकिर्दीत चार शतके करून अश्विनने गोलंदाजी अष्टपैलू म्हणून नावलौकिक मिळविला आहे. २०१ 2014 मध्ये अर्जुन पुरस्कार आणि २०१२-१–च्या हंगामासाठी बीसीसीआयचा आंतरराष्ट्रीय क्रमांकाचा तो खेळाडू होता. तसेच डिसेंबर २०१ in मध्ये २०१ 2016 सालचा आयसीसी कसोटी क्रिकेटरसह त्याने २०१ 2016 सालचा आयसीसी क्रिकेटरही जिंकला होता.

रविचंद्रन अश्विन यांच्या नावे आंतरराष्ट्रीय [[क्रिकेट]]मध्ये अनेक महत्त्वपूर्ण जागतिक आणि भारतीय विक्रम नोंदवलेले आहेत. त्यांच्या प्रमुख विक्रमांची यादी खालीलप्रमाणे आहे:

== विक्रम ==
=== जागतिक विक्रम ===
* कसोटी क्रिकेटमध्ये सर्वाधिक 'मालिकावीर' पुरस्कार: कसोटी क्रिकेटच्या इतिहासात सर्वाधिक ११ वेळा 'मालिकावीर' पुरस्कार मिळवण्याचा जागतिक विक्रम अश्विन यांच्या नावे मुथय्या मुरलीधरन यांच्यासह संयुक्तपणे आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Most player of the series awards in Tests | url = https://www.espncricinfo.com/records/most-player-of-the-series-awards-283701 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = कसोटीत सर्वाधिक मालिकावीर पुरस्कार}}&lt;/ref&gt;
* कसोटीत ५०० बळी आणि ३,००० पेक्षा जास्त धावा: कसोटी क्रिकेटमध्ये ५०० हून अधिक बळी घेणारे आणि ३,००० हून अधिक धावा करणारे ते जगातील अवघ्या तीन खेळाडूंपैकी एक आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = All-rounders with 500 wickets and 3000 runs in Tests | url = https://www.espncricinfo.com/records/500-wickets-and-3000-runs-in-tests-283702 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = कसोटीतील अष्टपैलू विक्रम}}&lt;/ref&gt;
* कसोटीत २५०, ३०० आणि ३५० बळींचा सर्वात जलद टप्पा: कसोटी क्रिकेटमध्ये सर्वात कमी सामन्यांत २५०, ३०० आणि ३५० बळी घेण्याचा जागतिक विक्रम त्यांच्या नावे आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Fastest to 300 Test wickets | url = https://www.espncricinfo.com/records/fastest-to-300-wickets-283703 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = कसोटीत सर्वात जलद ३०० बळी}}&lt;/ref&gt;
* डावखुल्या फलंदाजांना सर्वाधिक वेळा बाद करण्याचा विक्रम: कसोटी क्रिकेटच्या इतिहासात डावखुल्या फलंदाजांना सर्वाधिक वेळा (२५० पेक्षा जास्त वेळा) बाद करणारे ते जगातील पहिले गोलंदाज आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Ashwin becomes first bowler to dismiss left-handers 250 times in Tests | newspaper = The Hindu | date = 8 February 2021 | trans-title = अश्विन डावखुल्या फलंदाजांना २५० वेळा बाद करणारे पहिले गोलंदाज}}&lt;/ref&gt;
* एकाच कसोटीत शतक आणि ५ बळी घेण्याची किमया: एकाच कसोटी सामन्यात शतक ठोकणे आणि ५ बळी घेणे हा पराक्रम त्यांनी ४ वेळा केला आहे, जो इयान बोथम यांच्यानंतर जगात दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वोत्तम विक्रम आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Century and five wickets in a Test match | url = https://www.espncricinfo.com/records/100-runs-and-5-wickets-in-a-match-283704 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = एकाच कसोटीत शतक आणि ५ बळी}}&lt;/ref&gt;

=== भारतीय विक्रम ===
* कसोटीत ५०० बळी घेणारे सर्वात जलद भारतीय: कसोटी क्रिकेटमध्ये सर्वात कमी (९८) सामन्यांत ५०० बळींचा टप्पा पार करणारे ते पहिले भारतीय गोलंदाज ठरले.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Ashwin becomes fastest Indian to 500 Test wickets | newspaper = The Indian Express | date = 16 February 2024 | trans-title = अश्विन ५०० कसोटी बळी घेणारे सर्वात जलद भारतीय}}&lt;/ref&gt;
* भारतात कसोटीत सर्वाधिक ५ बळी: भारतीय भूमीवर खेळताना कसोटीच्या एका डावात सर्वाधिक २९ वेळा ५ बळी घेण्याचा विक्रम त्यांच्या नावे आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Most five-wicket hauls in Tests in India | url = https://www.espncricinfo.com/records/most-five-wickets-in-an-innings-283705 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = भारतात कसोटीत सर्वाधिक ५ बळी}}&lt;/ref&gt;
* कसोटीतील दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वाधिक बळी: [[अनिल कुंबळे]] यांच्यानंतर कसोटी क्रिकेटमध्ये भारतासाठी सर्वाधिक बळी घेणारे ते दुसरे भारतीय गोलंदाज आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Most wickets for India in Tests | url = https://www.espncricinfo.com/records/most-wickets-for-india-in-tests-283706 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = भारतासाठी कसोटीत सर्वाधिक बळी}}&lt;/ref&gt;
* जागतिक कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धेत १०० बळी: जागतिक कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धेच्या इतिहासात १०० बळींचा टप्पा पार करणारे ते पहिले गोलंदाज बनले.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Ashwin first to 100 wickets in World Test Championship | newspaper = Times of India | date = 12 March 2022 | trans-title = जागतिक कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धेत अश्विनचे १०० बळी}}&lt;/ref&gt;
* क्रमांक ८ किंवा त्याखाली फलंदाजी करताना सर्वाधिक शतके: कसोटीत आठव्या किंवा त्याखालच्या क्रमांकावर फलंदाजी करताना भारतासाठी सर्वाधिक ४ शतके ठोकण्याचा विक्रम त्यांनी केला आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Most Test centuries at number 8 or below for India | url = https://www.espncricinfo.com/records/most-hundreds-at-number-8-or-below-283707 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = क्रमांक ८ वर फलंदाजी करताना सर्वाधिक शतके}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:आश्वि, रविचंद्रन}}
[[वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:२०११ विश्वचषक सामन्यांतील क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:२०१५ विश्वचषक सामन्यांतील क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:भारताचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:चेन्नई सुपर किंग्स माजी खेळाडू]]</text>
      <sha1>3er1z6cn9crmla06k96eniijol1b44b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697870</id>
      <parentid>2697869</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:51:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <origin>2697870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20991" sha1="gu3hxhuuohkji7yhuiy8zdemb4owhcw" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट क्रिकेट खेळाडू संपूर्ण माहिती
|          नाव = रविचंद्रन आश्विन
|               image =Ravichandran_Ashwin_(cropped).jpg 
|             देश= भारत |    देश_इंग्लिश_नाव = India
|            पूर्ण नाव = रविचंद्रन आश्विन
|            उपाख्य = 
|              living = true
|          दिनांकजन्म = १७
|        महिनाजन्म = 9
|         वर्षजन्म = १९८६
|        स्थान_जन्म = [[चेन्नई]], [[तामिळनाडू]]
|      देश_जन्म = भारत
|              height = 
|                विशेषता = [[गोलंदाज]]
|             फलंदाजीची पद्धत = उजवी
|             गोलंदाजीची पद्धत = उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]]
|       international = true
|       कसोटी सामना पदार्पण दिनांक = 
|       कसोटी सामना पदार्पणवर्ष = 
|    कसोटी सामना पदार्पण विरूद्ध = 
|             कसोटी सामने = 
|        शेवटचा कसोटी सामना दिनांक = 
|        शेवटचा कसोटी सामना वर्ष = 
|     शेवटचा कसोटी सामना विरूद्ध = 
|        आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना पदार्पण दिनांक = ५ जून 
|        आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना पदार्पणवर्ष = २०१०
|     आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना पदार्पण विरूद्ध = श्रीलंका
|              आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने = १८५
|            एकदिवसीय शर्ट क्र = ९९
|         शेवटचा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना दिनांक = १० डिसेंबर
|         शेवटचा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना वर्ष = २०१०
|          lastodifor = भारत
|      शेवटचा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना विरूद्ध = न्यू झीलँड
|                
|
|               संघ१ = [[तामिळनाडू क्रिकेट संघ|तामिळनाडू]]
|               वर्ष१ = २००६/०७&amp;ndash;सद्य 
|         संघ क्र.१ = 
|               संघ२ = [[{{iplname|Chennai Super Kings}}]]
|               वर्ष२ = २००६&amp;ndash;2015
|         संघ क्र.२ = 
|               संघ३ = 
|               वर्ष३ = 
|         संघ क्र.३ = 
|
|             columns = ४
|             column१ = [[कसोटी सामना|कसोटी]]
|            सामने१ = 
|               धावा१ =
|            फलंदाजीची सरासरी१ = 
|           शतके/अर्धशतके१ = 
|          सर्वोच्च धावसंख्या१ = 
|         चेंडू१ =
|            बळी१ = 
|           गोलंदाजीची सरासरी१ = 
|            ५ बळी१ = 
|             १० बळी१ = 
|       सर्वोत्तम गोलंदाजी१ = 
|  झेल/यष्टीचीत१ = 
|             column२ = [[एकदिवसीय क्रिकेट|ए.सा.]]
|            सामने२ =	७
|               धावा२ = ३८
|            फलंदाजीची सरासरी२ = १९.०० 
|           शतके/अर्धशतके२ = ०/०
|          सर्वोच्च धावसंख्या२ = ३८
|         चेंडू२ = ३९६
|            बळी२ = १४
|           गोलंदाजीची सरासरी२ =	२३.२१
|            ५ बळी२ = n/a
|             १० बळी२ = n/a
|       सर्वोत्तम गोलंदाजी२ = ३-२४
|  झेल/यष्टीचीत२ = -/–
|             column३ = [[प्रथम वर्गीय क्रिकेट|प्र.श्रे.]]
|            सामने३ = ३४
|               धावा३ =	११७०
|            फलंदाजीची सरासरी३ = ३५.४५ 	
|           शतके/अर्धशतके३ = २/७
|          सर्वोच्च धावसंख्या३ = १०७*
|         चेंडू३ = ८४९४
|            बळी३ = १३४
|           गोलंदाजीची सरासरी३ = २८.१२ 
|            ५ बळी३ = ११
|             १० बळी३ = ३
|       सर्वोत्तम गोलंदाजी३ = ६-६४
|  झेल/यष्टीचीत३ = १५/–
|             column४ = [[लिस्ट - अ सामने|लि.अ.]]
|            सामने४ = ४६
|               धावा४ = ४५६
|            फलंदाजीची सरासरी४ = २२.८०
|           शतके/अर्धशतके४ = ०/२
|          सर्वोच्च धावसंख्या४ = ७९
|         चेंडू४ = २५१६
|            बळी४ = ६१
|           गोलंदाजीची सरासरी४ = २९.०४ 
|            ५ बळी४ = ३
|             १० बळी४ = n/a
|       सर्वोत्तम गोलंदाजी४ = ६/४२
|  झेल/यष्टीचीत४ = १४/–
|                दिनांक= ३१ डिसेंबर
|                वर्ष = २०१०
|              source = http://cricketarchive.com/Archive/Players/12/12674/12674.html cricketarchive.com
}}
'''रविचंद्रन अश्विन''' एक [[भारतीय]] उजवा फिरकी [[गोलंदाज]] आहे. '''कॅरम बॉल''' हे त्याच्या फिरकीचे खास अस्त्र आहे.

जुनियर-स्तरीय क्रिकेटमध्ये सलामीवीर फलंदाज म्हणून थोडेसे यश मिळविल्यानंतर अश्विनने ऑर्डर सोडला आणि तो ब्रेक ऑफ गोलंदाज ठरला. त्याने डिसेंबर 2006 मध्ये तामिळनाडूकडून प्रथम वर्गीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले आणि पुढच्या हंगामात संघाचे नेतृत्व केले. २०१० च्या इंडियन प्रीमियर लीगमध्ये तो चेन्नई सुपर किंग्जकडून खेळला नव्हता तोपर्यंत त्याच्या आर्थिक गोलंदाजीमुळे तो चर्चेत आला आणि जून २०१० मध्ये मर्यादित षटकांच्या स्वरूपात त्याने आपला पहिला आंतरराष्ट्रीय कॉल-अप मिळवला. तो होता दक्षिण आफ्रिकेतील २०१० च्या चॅम्पियन्स लीग ट्वेंटी -२० स्पर्धेत आघाडीचा विकेट घेणारा आणि खेळाडू. २०११ क्रिकेट विश्वचषक जिंकणाऱ्या भारतीय संघात तोदेखील सहभागी होता. त्या वर्षाच्या शेवटी, त्याने वेस्ट इंडीजविरुद्ध कसोटी सामन्यात पदार्पण केले आणि कसोटी सामन्यात पाच गडी बाद करणारा सातवा भारतीय खेळाडू ठरला. त्याने दोन विकेट्स घेतल्या आणि त्या मालिकेत शतक ठोकले आणि खेळाडूचा मालिका पुरस्कार जिंकला. अश्विन उपखंडात यशस्वी ठरला परंतु ऑस्ट्रेलिया आणि इंग्लंडसारख्या इतर ठिकाणी कमी प्रभावी ठरला. २०१ against मध्ये ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या घरच्या कसोटी मालिकेत त्याने २ wickets बळी घेतले आणि चार कसोटी सामन्यांच्या कसोटी मालिकेतील कोणत्याही भारतीय गोलंदाजाने सर्वाधिक विक्रम केले. त्याच वर्षी त्याने आपल्या 18 व्या सामन्यात 100 वे कसोटी विकेट घेतले आणि mile० वर्षांत हा वेगवान गोलंदाज आणि जगातील सर्वात वेगवान गोलंदाज ठरला. २०१ 2017 मध्ये, 45 45 व्या कसोटी सामन्यात अश्विन 250 कसोटी विकेट्स बनविणारा वेगवान गोलंदाज बनला, ज्याने डेनिस लिलीला 48 कसोटीत महत्त्वपूर्ण स्थान मिळवले.  ऑक्टोबर २०१ 2019 मध्ये त्याच्या th 66 व्या कसोटी सामन्यात अश्विन हा मुथय्या मुरलीधरनसह 350 350० व्या कसोटी विकेटसाठी संयुक्त वेगवान गोलंदाज बनला.  श्रीलंकेच्या अजंथा मेंडिसशिवाय अलीकडच्या काळात अश्विन हा एकमेव गोलंदाज आहे. आतापर्यंतच्या कसोटी कारकिर्दीत चार शतके करून अश्विनने गोलंदाजी अष्टपैलू म्हणून नावलौकिक मिळविला आहे. २०१ 2014 मध्ये अर्जुन पुरस्कार आणि २०१२-१–च्या हंगामासाठी बीसीसीआयचा आंतरराष्ट्रीय क्रमांकाचा तो खेळाडू होता. तसेच डिसेंबर २०१ in मध्ये २०१ 2016 सालचा आयसीसी कसोटी क्रिकेटरसह त्याने २०१ 2016 सालचा आयसीसी क्रिकेटरही जिंकला होता.

{{Stub-भारतीय क्रिकेट खेळाडू}}

== विक्रम ==
=== जागतिक विक्रम ===
* कसोटी क्रिकेटमध्ये सर्वाधिक 'मालिकावीर' पुरस्कार: कसोटी क्रिकेटच्या इतिहासात सर्वाधिक ११ वेळा 'मालिकावीर' पुरस्कार मिळवण्याचा जागतिक विक्रम अश्विन यांच्या नावे मुथय्या मुरलीधरन यांच्यासह संयुक्तपणे आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Most player of the series awards in Tests | url = https://www.espncricinfo.com/records/most-player-of-the-series-awards-283701 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = कसोटीत सर्वाधिक मालिकावीर पुरस्कार}}&lt;/ref&gt;
* कसोटीत ५०० बळी आणि ३,००० पेक्षा जास्त धावा: कसोटी क्रिकेटमध्ये ५०० हून अधिक बळी घेणारे आणि ३,००० हून अधिक धावा करणारे ते जगातील अवघ्या तीन खेळाडूंपैकी एक आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = All-rounders with 500 wickets and 3000 runs in Tests | url = https://www.espncricinfo.com/records/500-wickets-and-3000-runs-in-tests-283702 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = कसोटीतील अष्टपैलू विक्रम}}&lt;/ref&gt;
* कसोटीत २५०, ३०० आणि ३५० बळींचा सर्वात जलद टप्पा: कसोटी क्रिकेटमध्ये सर्वात कमी सामन्यांत २५०, ३०० आणि ३५० बळी घेण्याचा जागतिक विक्रम त्यांच्या नावे आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Fastest to 300 Test wickets | url = https://www.espncricinfo.com/records/fastest-to-300-wickets-283703 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = कसोटीत सर्वात जलद ३०० बळी}}&lt;/ref&gt;
* डावखुल्या फलंदाजांना सर्वाधिक वेळा बाद करण्याचा विक्रम: कसोटी क्रिकेटच्या इतिहासात डावखुल्या फलंदाजांना सर्वाधिक वेळा (२५० पेक्षा जास्त वेळा) बाद करणारे ते जगातील पहिले गोलंदाज आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Ashwin becomes first bowler to dismiss left-handers 250 times in Tests | newspaper = The Hindu | date = 8 February 2021 | trans-title = अश्विन डावखुल्या फलंदाजांना २५० वेळा बाद करणारे पहिले गोलंदाज}}&lt;/ref&gt;
* एकाच कसोटीत शतक आणि ५ बळी घेण्याची किमया: एकाच कसोटी सामन्यात शतक ठोकणे आणि ५ बळी घेणे हा पराक्रम त्यांनी ४ वेळा केला आहे, जो इयान बोथम यांच्यानंतर जगात दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वोत्तम विक्रम आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Century and five wickets in a Test match | url = https://www.espncricinfo.com/records/100-runs-and-5-wickets-in-a-match-283704 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = एकाच कसोटीत शतक आणि ५ बळी}}&lt;/ref&gt;

=== भारतीय विक्रम ===
* कसोटीत ५०० बळी घेणारे सर्वात जलद भारतीय: कसोटी क्रिकेटमध्ये सर्वात कमी (९८) सामन्यांत ५०० बळींचा टप्पा पार करणारे ते पहिले भारतीय गोलंदाज ठरले.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Ashwin becomes fastest Indian to 500 Test wickets | newspaper = The Indian Express | date = 16 February 2024 | trans-title = अश्विन ५०० कसोटी बळी घेणारे सर्वात जलद भारतीय}}&lt;/ref&gt;
* भारतात कसोटीत सर्वाधिक ५ बळी: भारतीय भूमीवर खेळताना कसोटीच्या एका डावात सर्वाधिक २९ वेळा ५ बळी घेण्याचा विक्रम त्यांच्या नावे आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Most five-wicket hauls in Tests in India | url = https://www.espncricinfo.com/records/most-five-wickets-in-an-innings-283705 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = भारतात कसोटीत सर्वाधिक ५ बळी}}&lt;/ref&gt;
* कसोटीतील दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वाधिक बळी: [[अनिल कुंबळे]] यांच्यानंतर कसोटी क्रिकेटमध्ये भारतासाठी सर्वाधिक बळी घेणारे ते दुसरे भारतीय गोलंदाज आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Most wickets for India in Tests | url = https://www.espncricinfo.com/records/most-wickets-for-india-in-tests-283706 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = भारतासाठी कसोटीत सर्वाधिक बळी}}&lt;/ref&gt;
* जागतिक कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धेत १०० बळी: जागतिक कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धेच्या इतिहासात १०० बळींचा टप्पा पार करणारे ते पहिले गोलंदाज बनले.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Ashwin first to 100 wickets in World Test Championship | newspaper = Times of India | date = 12 March 2022 | trans-title = जागतिक कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धेत अश्विनचे १०० बळी}}&lt;/ref&gt;
* क्रमांक ८ किंवा त्याखाली फलंदाजी करताना सर्वाधिक शतके: कसोटीत आठव्या किंवा त्याखालच्या क्रमांकावर फलंदाजी करताना भारतासाठी सर्वाधिक ४ शतके ठोकण्याचा विक्रम त्यांनी केला आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Most Test centuries at number 8 or below for India | url = https://www.espncricinfo.com/records/most-hundreds-at-number-8-or-below-283707 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = क्रमांक ८ वर फलंदाजी करताना सर्वाधिक शतके}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतीय संघ - क्रिकेट विश्वचषक, २०११}}
{{चेन्नई सुपर किंग्स संघ २०१० २०-२० चॅंपियन्स लीग}}
{{रायझिंग पुणे सुपरजायंट संघ}}
{{भारतीय संघ २०१५ क्रिकेट विश्वचषक}}

{{DEFAULTSORT:आश्वि, रविचंद्रन}}
[[वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:२०११ विश्वचषक सामन्यांतील क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:२०१५ विश्वचषक सामन्यांतील क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:भारताचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:चेन्नई सुपर किंग्स माजी खेळाडू]]</text>
      <sha1>gu3hxhuuohkji7yhuiy8zdemb4owhcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ऊष्मगतिक संहति</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47917</id>
    <revision>
      <id>2697804</id>
      <parentid>2109045</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:07:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>साचा</comment>
      <origin>2697804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="204" sha1="esq5hv76f19y69bus9pqcg5c02gpuwl" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
{{जाणकार}}

{{विस्तार}}

[[वर्ग:ऊष्मगतिकी]]
[[वर्ग:रिकामी पाने]]</text>
      <sha1>esq5hv76f19y69bus9pqcg5c02gpuwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सिउदाद हुआरेझ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49837</id>
    <revision>
      <id>2697732</id>
      <parentid>2560611</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:59:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2697732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1457" sha1="th73dssimfndsc42y1lc5vm2yr7bfxs" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''सिउदाद हुआरेझ''' हे [[मेक्सिको]]च्या [[शिवावा]] राज्यातील शहर आहे. हे शहर मेक्सिको-[[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] सीमेवर आहे. [[रियो ग्रांदे]]च्या काठी वसलेले हे शहर [[एल पॅसो|एल पासो, टेक्सास]]च्या समोरच्या तीरावर आहे.

== वाहतूक ==
=== विमानतळ ===
[[अब्राहाम गॉन्झालेस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] या शहराचा मुख्य विमानतळ आहे. येथून अनेक मेक्सिकन शहरांना आणि निवडक  आंतरराष्ट्रीय शहरांना विमानसेवा उपलब्ध आहे. सीमेपारचा असलेला [[एल पासो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] सुद्धा या शहराला सेवा पुरवतो.

{{विस्तार}}

[[वर्ग:मेक्सिकोमधील शहरे]]
[[वर्ग:चिवावा]]</text>
      <sha1>th73dssimfndsc42y1lc5vm2yr7bfxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चिचेन इत्सा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53533</id>
    <revision>
      <id>2697916</id>
      <parentid>2364678</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2697916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1723" sha1="i9ajv8z6kq6s73qk1zklacfzcp0tri0" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
[[चित्र:Chichen-Itza-Castillo-Seen-From-East.JPG|right|thumb|300 px|चिचेन इत्सा]]
'''चिचेन इत्सा''' ({{lang-es|Chichén Itzá}}) हे प्राचीन [[माया संस्कृती]]मधील एक शहर होते. हे [[पुरातत्त्वशास्त्र]] स्थळ [[मेक्सिको]]च्या [[युकातान]] [[मेक्सिकोची राज्ये|राज्यामध्ये]] स्थित असून ते [[युनेस्को]]चे [[जागतिक वारसा स्थान]] आहे. तसेच २००७ साली प्रकाशित झालेल्या [[जगातील सात नवी आश्चर्ये]] ह्या यादीत देखील चिचेन इत्साला स्थान मिळाले आहे.


== बाह्य दुवे ==
{{commons category|Chichén Itzá|{{लेखनाव}}}}
* [http://www.mesoweb.com/chichen/ मेसोवेब.कॉम] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119055614/http://www.mesoweb.com/chichen/ |date=2010-11-19 }}
* [http://archive.cyark.org/chichen-itza-intro आर्काइव्ह] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111112053636/http://archive.cyark.org/chichen-itza-intro |date=2011-11-12 }}
* [http://whc.unesco.org/en/list/483 युनेस्को]

{{जगातील सात नवी आश्चर्ये}}

[[वर्ग:मेक्सिकोमधील जागतिक वारसा स्थाने]]</text>
      <sha1>i9ajv8z6kq6s73qk1zklacfzcp0tri0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मंत्र</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58962</id>
    <revision>
      <id>2697766</id>
      <parentid>1428622</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:10:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>QuillMaestro</username>
        <id>161584</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>लेखाची प्रारंभिक रचना व मूलभूत माहितीची भर</comment>
      <origin>2697766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2770" sha1="h5lsge5q4fyokfbbnrvsz3j4dpkh86o" xml:space="preserve">'''मंत्र''' हा विशिष्ट ध्वनी, शब्द, अक्षरसमूह किंवा वाक्यरचना असून भारतीय धार्मिक व आध्यात्मिक परंपरांमध्ये जप, ध्यान, उपासना आणि धार्मिक विधींमध्ये त्याचा उपयोग केला जातो.

== महत्त्व ==
अनेक भारतीय धार्मिक परंपरांमध्ये मंत्रजप हा उपासना, [[ध्यान]] आणि आध्यात्मिक साधनेचा महत्त्वाचा भाग मानला जातो. विविध परंपरांमध्ये मंत्रांचा उपयोग [[ईश्वर]]स्मरण, मानसिक एकाग्रता, धार्मिक विधी आणि आध्यात्मिक प्रगतीसाठी केला जातो.

अनेक परंपरांमध्ये मंत्र [[गुरु]] किंवा आध्यात्मिक मार्गदर्शकाकडून [[दीक्षा|दीक्षेद्वारे]] प्रदान केले जातात. काही परंपरांमध्ये अशा मंत्रांना नाममंत्र, नामदीक्षा किंवा मोक्षमंत्र असे संबोधले जाते.

== प्रकार ==
भारतीय धार्मिक परंपरांमध्ये वैदिक मंत्र, बीजमंत्र, नाममंत्र, [[स्तोत्र]]मंत्र आणि [[मोक्ष]]मंत्र अशा विविध प्रकारच्या मंत्रांचा उल्लेख आढळतो. विविध धर्म व संप्रदायांनुसार या वर्गीकरणामध्ये भिन्नता आढळू शकते.

== धर्मग्रंथांतील उल्लेख ==

== संत साहित्यातील उल्लेख ==

== हेही पहा ==

* [[दीक्षा]]
* [[नाम]]
* [[गुरु]]
* [[मोक्ष]]
* [[योग]]
* [[वेद]]

== संदर्भ ==

{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:हिंदू धर्म]]
[[वर्ग:भारतीय तत्त्वज्ञान]]
[[वर्ग:आध्यात्मिकता]]
[[वर्ग:संस्कृत शब्द व वाक्ये]]</text>
      <sha1>h5lsge5q4fyokfbbnrvsz3j4dpkh86o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रेश्मा और शेरा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59185</id>
    <revision>
      <id>2697889</id>
      <parentid>2644665</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prashaant Kusum</username>
        <id>185795</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* कथानक */ कथानक: सुनील दत्ता यांनी शेराची तर वहिदा रहमान यांनी रेश्माची भूमिका साकारली आहे.त्यांच्या कुटुंबामध्ये वैर आहे तरीही ते एकमेकांवर प्रेम करतात.शेराला एक धाकटा भाऊ आहे,त्याचे नाव आहे छोटू ,ज्याचा नेम अचूक आहे आणि तो एक उत्तम निशाणेबाज आहे .जुन्या वैरामुळे शेराचे आणि छोटूचे वडील सगत सिंग रेशमाचे वडील आणि त्यांच्या मुलाची हत्या करतात.छोटू रेशमाच्या विधवा वाहिनीचे दु:ख बघून वेडा होतो आणि शेरा छोटूला मारण्याचा निश्चय करतो.</comment>
      <origin>2697889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2573" sha1="b4j3izmstd2aauy546tu8y238cnf7lv" xml:space="preserve">'''रेशमा और शेरा''' हा एक [[हिंदी भाषा]] [[भाषा|भाषेतील]] चित्रपट आहे. या मध्ये  [[अमिताभ बच्चन]] यांनी काम केले होते.
{{माहितीचौकट चित्रपट
| नाव = 
| छायाचित्र = 
| चित्र रुंदी = 
| चित्र शीर्षक = 
| निर्मिती वर्ष = १९७१
| भाषा = हिंदी
| इतर भाषा =
| देश = [[भारत]]
| निर्मिती = 
| दिग्दर्शन = 
| कथा = 
| पटकथा = 
| संवाद = 
| संकलन = 
| छाया = 
| कला = 
| गीते = 
| संगीत = 
| ध्वनी = 
| पार्श्वगायन = 
| नृत्यदिग्दर्शन = 
| वेशभूषा = 
| रंगभूषा = 
| साहस दृष्ये = 
| ऍनिमेशन = 
| विशेष दृक्परिणाम = 
| प्रमुख कलाकार = 
| प्रदर्शन तारीख =
| अवधी = 
| पुरस्कार = 
| संकेतस्थळ दुवा = 
| तळटिपा = 
| imdb_id = 
}}
==पार्श्वभूमी==

== कथानक: सुनील दत्ता यांनी शेराची तर वहिदा रहमान यांनी रेश्माची भूमिका साकारली आहे.त्यांच्या कुटुंबामध्ये वैर आहे तरीही ते एकमेकांवर प्रेम करतात.शेराला एक धाकटा भाऊ आहे,त्याचे नाव आहे छोटू ,ज्याचा नेम अचूक आहे आणि तो   एक उत्तम निशाणेबाज आहे .जुन्या वैरामुळे शेराचे आणि छोटूचे वडील सगत सिंग रेशमाचे वडील आणि त्यांच्या मुलाची  हत्या करतात.छोटू रेशमाच्या विधवा वाहिनीचे दु:ख बघून वेडा होतो आणि शेरा छोटूला मारण्याचा निश्चय करतो.  ==

==उल्लेखनीय==
==बाह्य दुवे==

{{विस्तार}}</text>
      <sha1>b4j3izmstd2aauy546tu8y238cnf7lv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697890</id>
      <parentid>2697889</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — इंग्रजी colon चा मराठी विसर्ग ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#इंग्रजी colon चा मराठी विसर्ग|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2697890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2575" sha1="oerhnqqf0p7jzviyuog4jqcuvt46yzf" xml:space="preserve">'''रेशमा और शेरा''' हा एक [[हिंदी भाषा]] [[भाषा|भाषेतील]] चित्रपट आहे. या मध्ये  [[अमिताभ बच्चन]] यांनी काम केले होते.
{{माहितीचौकट चित्रपट
| नाव = 
| छायाचित्र = 
| चित्र रुंदी = 
| चित्र शीर्षक = 
| निर्मिती वर्ष = १९७१
| भाषा = हिंदी
| इतर भाषा =
| देश = [[भारत]]
| निर्मिती = 
| दिग्दर्शन = 
| कथा = 
| पटकथा = 
| संवाद = 
| संकलन = 
| छाया = 
| कला = 
| गीते = 
| संगीत = 
| ध्वनी = 
| पार्श्वगायन = 
| नृत्यदिग्दर्शन = 
| वेशभूषा = 
| रंगभूषा = 
| साहस दृष्ये = 
| ऍनिमेशन = 
| विशेष दृक्परिणाम = 
| प्रमुख कलाकार = 
| प्रदर्शन तारीख =
| अवधी = 
| पुरस्कार = 
| संकेतस्थळ दुवा = 
| तळटिपा = 
| imdb_id = 
}}
==पार्श्वभूमी==

== कथानक: सुनील दत्ता यांनी शेराची तर वहिदा रहमान यांनी रेश्माची भूमिका साकारली आहे.त्यांच्या कुटुंबामध्ये वैर आहे तरीही ते एकमेकांवर प्रेम करतात.शेराला एक धाकटा भाऊ आहे,त्याचे नाव आहे छोटू ,ज्याचा नेम अचूक आहे आणि तो   एक उत्तम निशाणेबाज आहे .जुन्या वैरामुळे शेराचे आणि छोटूचे वडील सगत सिंग रेशमाचे वडील आणि त्यांच्या मुलाची  हत्या करतात.छोटू रेशमाच्या विधवा वाहिनीचे दुःख बघून वेडा होतो आणि शेरा छोटूला मारण्याचा निश्चय करतो.  ==

==उल्लेखनीय==
==बाह्य दुवे==

{{विस्तार}}</text>
      <sha1>oerhnqqf0p7jzviyuog4jqcuvt46yzf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697891</id>
      <parentid>2697890</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prashaant Kusum</username>
        <id>185795</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* कथानक: सुनील दत्ता यांनी शेराची तर वहिदा रहमान यांनी रेश्माची भूमिका साकारली आहे.त्यांच्या कुटुंबामध्ये वैर आहे तरीही ते एकमेकांवर प्रेम करतात.शेराला एक धाकटा भाऊ आहे,त्याचे नाव आहे छोटू ,ज्याचा नेम अचूक आहे आणि तो   एक उत्तम निशाणेबाज आहे .जु */</comment>
      <origin>2697891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2662" sha1="quhka8xxrjxrwwixao3nas6td6gahe5" xml:space="preserve">'''रेशमा और शेरा''' हा एक [[हिंदी भाषा]] [[भाषा|भाषेतील]] चित्रपट आहे. या मध्ये  [[अमिताभ बच्चन]] यांनी काम केले होते.
{{माहितीचौकट चित्रपट
| नाव = 
| छायाचित्र = 
| चित्र रुंदी = 
| चित्र शीर्षक = 
| निर्मिती वर्ष = १९७१
| भाषा = हिंदी
| इतर भाषा =
| देश = [[भारत]]
| निर्मिती = 
| दिग्दर्शन = 
| कथा = 
| पटकथा = 
| संवाद = 
| संकलन = 
| छाया = 
| कला = 
| गीते = 
| संगीत = 
| ध्वनी = 
| पार्श्वगायन = 
| नृत्यदिग्दर्शन = 
| वेशभूषा = 
| रंगभूषा = 
| साहस दृष्ये = 
| ऍनिमेशन = 
| विशेष दृक्परिणाम = 
| प्रमुख कलाकार = 
| प्रदर्शन तारीख =
| अवधी = 
| पुरस्कार = 
| संकेतस्थळ दुवा = 
| तळटिपा = 
| imdb_id = 
}}
==पार्श्वभूमी==

== कथानक: सुनील दत्ता यांनी शेराची तर वहिदा रहमान यांनी रेश्माची भूमिका साकारली आहे.त्यांच्या कुटुंबामध्ये वैर आहे तरीही ते एकमेकांवर प्रेम करतात.शेराला एक धाकटा भाऊ आहे,त्याचे नाव आहे छोटू ,ज्याचा नेम अचूक आहे आणि तो   एक उत्तम निशाणेबाज आहे .जुन्या वैरामुळे शेराचे आणि छोटूचे वडील सगत सिंग मुक्या असलेल्या  छोटूच्या मदतीने  रेशमाचे वडील आणि त्यांच्या मुलाची  हत्या करतात.छोटू रेशमाच्या विधवा वहिनीचे दुःख बघून वेडा होतो आणि शेरा छोटूला मारण्याचा निश्चय करतो.  ==

==उल्लेखनीय==
==बाह्य दुवे==

{{विस्तार}}</text>
      <sha1>quhka8xxrjxrwwixao3nas6td6gahe5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697892</id>
      <parentid>2697891</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prashaant Kusum</username>
        <id>185795</id>
      </contributor>
      <comment>/* कथानक: सुनील दत्ता यांनी शेराची तर वहिदा रहमान यांनी रेश्माची भूमिका साकारली आहे.त्यांच्या कुटुंबामध्ये वैर आहे तरीही ते एकमेकांवर प्रेम करतात.शेराला एक धाकटा भाऊ आहे,त्याचे नाव आहे छोटू ,ज्याचा नेम अचूक आहे आणि तो   एक उत्तम निशाणेबाज आहे .जु */</comment>
      <origin>2697892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2637" sha1="e667htnr7hlfu63cyky4z4u7cfu3khj" xml:space="preserve">'''रेशमा और शेरा''' हा एक [[हिंदी भाषा]] [[भाषा|भाषेतील]] चित्रपट आहे. या मध्ये  [[अमिताभ बच्चन]] यांनी काम केले होते.
{{माहितीचौकट चित्रपट
| नाव = 
| छायाचित्र = 
| चित्र रुंदी = 
| चित्र शीर्षक = 
| निर्मिती वर्ष = १९७१
| भाषा = हिंदी
| इतर भाषा =
| देश = [[भारत]]
| निर्मिती = 
| दिग्दर्शन = 
| कथा = 
| पटकथा = 
| संवाद = 
| संकलन = 
| छाया = 
| कला = 
| गीते = 
| संगीत = 
| ध्वनी = 
| पार्श्वगायन = 
| नृत्यदिग्दर्शन = 
| वेशभूषा = 
| रंगभूषा = 
| साहस दृष्ये = 
| ऍनिमेशन = 
| विशेष दृक्परिणाम = 
| प्रमुख कलाकार = 
| प्रदर्शन तारीख =
| अवधी = 
| पुरस्कार = 
| संकेतस्थळ दुवा = 
| तळटिपा = 
| imdb_id = 
}}
==पार्श्वभूमी==

== कथानक: सुनील दत्त यांनी शेराची तर वहिदा रहमान यांनी रेश्माची भूमिका साकारली आहे.त्यांच्या कुटुंबामध्ये वैर आहे तरीही ते एकमेकांवर प्रेम करतात.शेराला एक धाकटा भाऊ आहे,त्याचे नाव आहे छोटू ,ज्याचा नेम अचूक आहे आणि तो   एक उत्तम निशाणेबाज आहे .जुन्या वैरामुळे शेराचे आणि छोटूचे वडील सगत सिंग मुक्या  छोटूच्या मदतीने  रेशमाचे वडील आणि त्यांच्या मुलाची  हत्या करतात.छोटू रेशमाच्या विधवा वहिनीचे दुःख बघून वेडा होतो आणि शेरा छोटूला मारण्याचा निश्चय करतो.  ==

== उल्लेखनीय  ==
==बाह्य दुवे==

{{विस्तार}}</text>
      <sha1>e667htnr7hlfu63cyky4z4u7cfu3khj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>लगे रहो मुन्ना भाई</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61828</id>
    <revision>
      <id>2697866</id>
      <parentid>2583930</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:40:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* कथानक */</comment>
      <origin>2697866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18655" sha1="bao78uvm5ek6bp0ifeb47gi4wye837e" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट चित्रपट
| नाव = लगे रहो मुन्नाभाई
| छायाचित्र = 
| चित्र रुंदी = 
| चित्र शीर्षक = 
| निर्मिती वर्ष = 
| भाषा = हिंदी
| इतर भाषा =
| देश = [[भारत]]
| निर्मिती = [[विधू विनोद चोप्रा]]
| दिग्दर्शन = [[राजकुमार हिरानी]]
| कथा = राजकुमार हिरानी&lt;br /&gt; विधू विनोद चोप्रा
| पटकथा = 
| संवाद = राज वसंत
| संकलन = बंटी नेगी
| छाया = 
| कला = 
| गीते = 
| संगीत = [[शंतनू मोइत्रा]]
| ध्वनी = 
| पार्श्वगायन = 
| नृत्यदिग्दर्शन = 
| वेशभूषा = 
| रंगभूषा = 
| साहस दृष्ये = 
| ऍनिमेशन = 
| विशेष दृक्परिणाम = 
| प्रमुख कलाकार = [[संजय दत्त]] &lt;br /&gt; [[अर्शद वारसी]] &lt;br /&gt; [[बोमन इराणी]] &lt;br /&gt; [[विद्या बालन]] &lt;br /&gt; [[दिया मिर्झा]]&lt;br /&gt; [[दिलीप प्रभावळकर]]
| प्रदर्शन तारीख = १ सप्टेंबर २००६
| अवधी = १३० मिनिटे
| पुरस्कार = 
| संकेतस्थळ दुवा = 
| तळटिपा = 
| imdb_id = 
}}
'''लगे रहो मुन्नाभाई''' हा [[संजय दत्त]] यांची प्रमुख भूमिका असलेला चित्रपट आहे. हा चित्रपट २००६ मध्ये प्रदर्शित झाला व अतिशय वेगळ्या वाटेवरचा चित्रपट म्हणून चांगलाच गाजला. [[महात्मा गांधी]]ंच्या तत्त्वांचे पुनर्जीवन करण्यात व एकूणच आजच्या पीढीत गांधीजींबाबत आत्मीयता व त्यांच्या विचारांवर विचार करण्यास या चित्रपटाने हातभार लावला. हा चित्रपट मुन्नाभाई चित्रपट शृंखलेतील दुसरा चित्रपट आहे. पहिला चित्रपट [[मुन्ना भाई एम.बी.बी.एस.]] होता ज्यात या चित्रपटातील मुन्नाभाई व सर्किट ही पात्रे आहेत परंतु कथानकाचा पहिल्या भागाशी काहीही संबंध नाही.

== कथानक ==
{{गौप्यस्फोट इशारा}}
या चित्रपटात मूळात व्यवसायाने गुंड असलेला मुन्नाभाई एका मुलीच्या प्रेमात पडतो व तिला इंप्रेस करण्यासाठी तो गांधीजींचे अनुयायी असल्याचे भासवतो. आपले मूळ स्वरूप समजू नये या साठी तो गांधींजीच्या चरित्राचे अध्ययन करतो. त्यामध्ये गढून गेल्यानंतर त्याला सातत्याने गांधीजी जवळ असल्याचे भास होतात व गरज पडेल तेव्हा त्यांच्याकडून तो अहिंसेचे सल्ला घेत असतो. हळूहळू त्याच्या या सल्यांचे सर्वत्र कौतुक होते व मुळात गुंड असलेला मुन्नाभाई मध्ये परिवर्तन घडून येते.

कथेचा नायक मुरलीप्रसाद शर्मा उर्फ मुन्नाभाई हा व्यावसायिक गुंड असतो. जागा खाली न करणाऱ्यांना धमकावून ती खाली करून घेणे हा त्याचा मुख्य धंदा. याकामी सर्किट नावाचा मित्र मदत करत असतो. मुन्नाभाईला रेडिओ वरील एका कार्यक्रमातील जानव्ही या मुलीचा आवाज खूप आवडत असतो व मनोमन तिच्यावर प्रेम करत असतो. एकेदिवशी रेडिओवरील ही मुलगी गांधी जयंती प्रश्णमंजुषा आयोजित करते व जो कोणी सर्व प्रश्नांची उत्तरे देईल त्याला तिच्याबरोबर रेडिओवर गप्पा मारायची संधी मिळेल असे जाहीर करते. त्याप्रमाणे मुन्नाभाई तयारी करतो व गांधीजीवर जाणणाऱ्या सर्व प्राध्यापक लोकांना धमाकावून घरी आणतो व रेडिओवरील प्रश्णमंजूषा सहजपणे जिंकतो. जानव्हीला पाहाताच मुन्नाभाईला ती अजून आवडते. जानव्हीला ही मुन्नाभाईचा विनोदी स्वाभाव आवडतो व मुन्नाभाईची सध्याच्या पीढीत न आढळणारी गांधीजींबद्दल आस्था पाहून कौतुक करते व मुन्नाभाईला आपल्या ती काम करत असलेल्या वृद्धाश्रमात गांधीजीवर भाषण देण्यास आमंत्रित करते. तिच्या प्रेमात घायळ झालेला मुन्नाभाई दोन् तीन दिवस सलग एका ग्रंथालयात बसून गांधींजींची सर्व पुस्तके वाचून काढतो. ती पुस्तके वाचून झाल्यानंतर त्याला गांधीजी समोर दिसतात, सुरुवातील मुन्नाभाई घाबरतो परंतु गांधीजी त्याला चांगल्या कारणांसाठी नक्कीच मदत करतील व फक्त मुन्नाभाईलाच दिसतील असे आश्वासन देतात. मुन्नाभाईला हवेत गप्पा मारताना सर्किट त्याला पाहून चक्रावतो परंतु मुन्नाभाईच्या दराऱ्याने तो   मुन्नाभाईच्या हो मध्ये हो मिळवत साथ देतो.

ठरल्याप्रमाणे मुन्नाभाई जानव्हीच्या वृद्धाश्रमात पोहोचतो व गांधीजी ठरल्याप्रमाणे अदृश्य स्वरूपात मागून त्याला भाषणात साथ देतात आपल्या गांधीजीबाबतच्या विचारांने सर्वानाच भारावून टाकतो.मुन्नाभाई हळू हळू सर्वत्र गांधीगीरीच्या सल्यांसाठी प्रसिद्ध होऊ लागतो. याकामी जानव्ही त्याला रेडिओवर त्याचे कार्यक्रम घेउन मदत करते. काहीजण त्याला कार्यक्रमामध्ये प्रश्न विचारतात, मागे अदृश्य स्वरूपातील गांधीजी सातत्याने त्याला मदत करत असतात अश्याप्रकारे मुन्नाभाई गांधीगिरीसाठी प्रसिद्ध होतो.

जानव्हीच्या वृद्धाश्रमाची जागा एका बिल्डरकडे गहाण असते. हा बिल्डर मुन्नाभाईलाच जागा खाली करण्यासाठी काम देत असतो. परंतु मुन्नाभाई गांधीगीरीमध्ये अडकल्याने मुन्नाभाईच्या अनुपस्थितीमध्ये सर्किट वृद्धाश्रमाची जागा बळाचा वापर करून सर्व वृद्धांना बाहेर काढतो. मुन्नाभाईला हे कळते व दुःख होते आपण जिच्या प्रेमासाठी मरतो आहोत तिचेच घर आपल्या व्यवसायाने उजाडल्याचे दुःख होते. परंतु तिची जागा बिल्डरकडून घेण्यासाठीही तो बिल्डर विरुद्ध गांधीगीरीचाच वापर करतो. एके दिवशी गांधीगिरी नुसारच तो जानव्हीला आपले खरे स्वरूप काय आहे ते सांगतो व तिचे घर आपल्या माणसांकडूनच खाली झाल्याचे सांगतो. त्यामुळे जान्हवी दूर जाते व मुन्नाभाईला काही काळ स्वत बद्दल घृणा होते. परंतु तो आपले गांधीगिरीचे काम चालू ठेवतो. व बिल्डरला गांधीगिरीद्वारे सातत्याने छळायचे काम करतो. परंतु बिल्डर ही अतिशय हट्टी असतो व अजिबात नमत नाही.

एका पत्रकार परिषदेत, बिल्डर मुद्दाम मुन्नाभाईच्या डॉक्टरला बोलवतो. डॉक्टर मुन्नाभाईचे गांधीप्रेम नसून त्याला होणारे भास आहेत हे तो सिद्ध करतो. त्यामुळे मुन्नाभाईची प्रसिद्दी लोप पावते व त्याचे बिल्डरकडून जमीन परत घेण्याचे मनसुबेही धुळीस मिळतात. मुन्नाभाई निराश होतो व गांधीगीरी सोडून पुन्हा पहिल्या मार्गाला लागतो. चित्रपटाच्या शेवटला तो पुन्हा एकदा जान्हवीचे मन जिंकण्याचा प्रयत्न करतो. जान्हवीला त्याच्या प्रेमाला प्रतिसाद देते. त्याच वेळेस बिल्डरचेही मन परिवर्तन होते. व सर्व काही सुरळीत होउन जाते.

'''लगे रहो मुन्ना भाई''' या चित्रपटातील प्रमुख कलाकार, त्यांच्या भूमिका आणि पुरस्कार/विशेष नोंदींची यादी खालीलप्रमाणे आहे:

== मुख्य कलाकार आणि भूमिका ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! कलाकार
! चित्रपटातील भूमिका (पात्र)
! पुरस्कार / विशेष नोंदी
|-
| [[संजय दत्त]]
| मुरलीप्रसाद शर्मा उर्फ 'मुन्ना भाई'
| * फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेता (समीक्षक पुरस्कार) जिंकला.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Filmfare Awards Winners 2007 | url = https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards/winners | access-date = 30 July 2026 | work = Filmfare}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[अर्शद वारसी]]
| सर्किट (मुन्नाचा जवळचा मित्र)
| * फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट विनोदी अभिनेता पुरस्कार जिंकला.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Arshad Warsi Filmfare Awards | url = https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards/winners/2007 | access-date = 30 July 2026 | work = Filmfare}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;* झी सिने आणि स्टार स्क्रीन सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता पुरस्कार.
|-
| [[विद्या बालन]]
| जान्हवी (रेडिओ जॉकी / RJ)
| * मुन्नाची प्रेमिका; जिच्या प्रेमापोटी मुन्ना गांधीगिरीचे मार्ग अवलंबतो.
|-
| [[बोमन इराणी]]
| लकी सिंग (बिल्डर आणि व्यावसायिक)
| * चित्रपटातील मुख्य नकारात्मक भूमिका.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Boman Irani's iconic role as Lucky Singh | newspaper = The Times of India | date = 1 September 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[दिलीप प्रभावळकर]]
| [[महात्मा गांधी]]
| * '''राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार:''' सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता पुरस्कार जिंकला.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = 54th National Film Awards | url = https://www.dff.gov.in | access-date = 30 July 2026 | publisher = Directorate of Film Festivals}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;* या भूमिकेसाठी त्यांच्या अभिनयाचे अत्यंत कौतुक झाले.
|-
| [[दिया मिर्झा]]
| सिमरन (लकी सिंगची मुलगी)
| * विक्टर (जिमी शेरगिल) सोबत लग्नासाठी ठरलेली मुलगी.
|-
| [[जिमी शेरगिल]]
| विक्टर डि'सुझा
| * लकी सिंगचा मुलगा, जो वडिलांच्या दबावाखाली असतो.
|-
| [[कुलभूषण खरबंदा]]
| कुंतल (ज्योतिषी/पंडित)
| * लकी सिंगला अंधश्रद्धेवर आधारित सल्ला देणारा ज्योतिषी.
|-
| [[सौरभ शुक्ला]]
| बाटुक पटेल
| * लकी सिंगचा सल्लागार.
|-
| [[अभिषेक बच्चन]]
| सनी ढिलाँ (विशेष अतिथी भूमिका)
| * चित्रपटाच्या शेवटी सिमरनचा पती म्हणून पाहुणा कलाकार.
|}

== इतर महत्त्वाचे कलाकार ==

* '''हेमंत जोशी''' - कॅन्सरग्रस्त रुग्ण (ज्याला मुन्ना मदत करतो)
* '''रोहितश गौड''' - कडकपाल (लकी सिंगचा सचिव)
* '''परीक्षित साहनी''' - विक्टरचे वडील

== पुरस्कार आणि गौरव ==
* '''राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार (५४ वे):'''
** सर्वोत्कृष्ट लोकप्रिय चित्रपट (Best Popular Film Providing Wholesome Entertainment)
** सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता - [[दिलीप प्रभावळकर]]
** सर्वोत्कृष्ट पटकथा - [[राजकुमार हिरानी]], [[अभिजात जोशी]] आणि [[विधु विनोद चोप्रा]]
** सर्वोत्कृष्ट गीतरचना - [[स्वानंद किरकिरे]] ('वंदे मातरम्' गाण्यासाठी)&lt;ref&gt;{{Cite web | title = National Film Award for Best Lyrics | url = https://www.dff.gov.in | access-date = 30 July 2026 | publisher = Directorate of Film Festivals}}&lt;/ref&gt;

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.lagerahomunnabhai.com/ चित्रपटाचे अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014194339/http://www.lagerahomunnabhai.com/ |date=2006-10-14 }}
*{{आय.एम.डी.बी. शीर्षक|0456144}}

[[वर्ग:इ.स. २००६ मधील हिंदी चित्रपट]]
[[वर्ग:राजकुमार हिरानी दिग्दर्शित चित्रपट]]</text>
      <sha1>bao78uvm5ek6bp0ifeb47gi4wye837e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697867</id>
      <parentid>2697866</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:40:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* बाह्य दुवे */</comment>
      <origin>2697867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18716" sha1="0p64hxalpf7tz1lul3bkflh07aehndl" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट चित्रपट
| नाव = लगे रहो मुन्नाभाई
| छायाचित्र = 
| चित्र रुंदी = 
| चित्र शीर्षक = 
| निर्मिती वर्ष = 
| भाषा = हिंदी
| इतर भाषा =
| देश = [[भारत]]
| निर्मिती = [[विधू विनोद चोप्रा]]
| दिग्दर्शन = [[राजकुमार हिरानी]]
| कथा = राजकुमार हिरानी&lt;br /&gt; विधू विनोद चोप्रा
| पटकथा = 
| संवाद = राज वसंत
| संकलन = बंटी नेगी
| छाया = 
| कला = 
| गीते = 
| संगीत = [[शंतनू मोइत्रा]]
| ध्वनी = 
| पार्श्वगायन = 
| नृत्यदिग्दर्शन = 
| वेशभूषा = 
| रंगभूषा = 
| साहस दृष्ये = 
| ऍनिमेशन = 
| विशेष दृक्परिणाम = 
| प्रमुख कलाकार = [[संजय दत्त]] &lt;br /&gt; [[अर्शद वारसी]] &lt;br /&gt; [[बोमन इराणी]] &lt;br /&gt; [[विद्या बालन]] &lt;br /&gt; [[दिया मिर्झा]]&lt;br /&gt; [[दिलीप प्रभावळकर]]
| प्रदर्शन तारीख = १ सप्टेंबर २००६
| अवधी = १३० मिनिटे
| पुरस्कार = 
| संकेतस्थळ दुवा = 
| तळटिपा = 
| imdb_id = 
}}
'''लगे रहो मुन्नाभाई''' हा [[संजय दत्त]] यांची प्रमुख भूमिका असलेला चित्रपट आहे. हा चित्रपट २००६ मध्ये प्रदर्शित झाला व अतिशय वेगळ्या वाटेवरचा चित्रपट म्हणून चांगलाच गाजला. [[महात्मा गांधी]]ंच्या तत्त्वांचे पुनर्जीवन करण्यात व एकूणच आजच्या पीढीत गांधीजींबाबत आत्मीयता व त्यांच्या विचारांवर विचार करण्यास या चित्रपटाने हातभार लावला. हा चित्रपट मुन्नाभाई चित्रपट शृंखलेतील दुसरा चित्रपट आहे. पहिला चित्रपट [[मुन्ना भाई एम.बी.बी.एस.]] होता ज्यात या चित्रपटातील मुन्नाभाई व सर्किट ही पात्रे आहेत परंतु कथानकाचा पहिल्या भागाशी काहीही संबंध नाही.

== कथानक ==
{{गौप्यस्फोट इशारा}}
या चित्रपटात मूळात व्यवसायाने गुंड असलेला मुन्नाभाई एका मुलीच्या प्रेमात पडतो व तिला इंप्रेस करण्यासाठी तो गांधीजींचे अनुयायी असल्याचे भासवतो. आपले मूळ स्वरूप समजू नये या साठी तो गांधींजीच्या चरित्राचे अध्ययन करतो. त्यामध्ये गढून गेल्यानंतर त्याला सातत्याने गांधीजी जवळ असल्याचे भास होतात व गरज पडेल तेव्हा त्यांच्याकडून तो अहिंसेचे सल्ला घेत असतो. हळूहळू त्याच्या या सल्यांचे सर्वत्र कौतुक होते व मुळात गुंड असलेला मुन्नाभाई मध्ये परिवर्तन घडून येते.

कथेचा नायक मुरलीप्रसाद शर्मा उर्फ मुन्नाभाई हा व्यावसायिक गुंड असतो. जागा खाली न करणाऱ्यांना धमकावून ती खाली करून घेणे हा त्याचा मुख्य धंदा. याकामी सर्किट नावाचा मित्र मदत करत असतो. मुन्नाभाईला रेडिओ वरील एका कार्यक्रमातील जानव्ही या मुलीचा आवाज खूप आवडत असतो व मनोमन तिच्यावर प्रेम करत असतो. एकेदिवशी रेडिओवरील ही मुलगी गांधी जयंती प्रश्णमंजुषा आयोजित करते व जो कोणी सर्व प्रश्नांची उत्तरे देईल त्याला तिच्याबरोबर रेडिओवर गप्पा मारायची संधी मिळेल असे जाहीर करते. त्याप्रमाणे मुन्नाभाई तयारी करतो व गांधीजीवर जाणणाऱ्या सर्व प्राध्यापक लोकांना धमाकावून घरी आणतो व रेडिओवरील प्रश्णमंजूषा सहजपणे जिंकतो. जानव्हीला पाहाताच मुन्नाभाईला ती अजून आवडते. जानव्हीला ही मुन्नाभाईचा विनोदी स्वाभाव आवडतो व मुन्नाभाईची सध्याच्या पीढीत न आढळणारी गांधीजींबद्दल आस्था पाहून कौतुक करते व मुन्नाभाईला आपल्या ती काम करत असलेल्या वृद्धाश्रमात गांधीजीवर भाषण देण्यास आमंत्रित करते. तिच्या प्रेमात घायळ झालेला मुन्नाभाई दोन् तीन दिवस सलग एका ग्रंथालयात बसून गांधींजींची सर्व पुस्तके वाचून काढतो. ती पुस्तके वाचून झाल्यानंतर त्याला गांधीजी समोर दिसतात, सुरुवातील मुन्नाभाई घाबरतो परंतु गांधीजी त्याला चांगल्या कारणांसाठी नक्कीच मदत करतील व फक्त मुन्नाभाईलाच दिसतील असे आश्वासन देतात. मुन्नाभाईला हवेत गप्पा मारताना सर्किट त्याला पाहून चक्रावतो परंतु मुन्नाभाईच्या दराऱ्याने तो   मुन्नाभाईच्या हो मध्ये हो मिळवत साथ देतो.

ठरल्याप्रमाणे मुन्नाभाई जानव्हीच्या वृद्धाश्रमात पोहोचतो व गांधीजी ठरल्याप्रमाणे अदृश्य स्वरूपात मागून त्याला भाषणात साथ देतात आपल्या गांधीजीबाबतच्या विचारांने सर्वानाच भारावून टाकतो.मुन्नाभाई हळू हळू सर्वत्र गांधीगीरीच्या सल्यांसाठी प्रसिद्ध होऊ लागतो. याकामी जानव्ही त्याला रेडिओवर त्याचे कार्यक्रम घेउन मदत करते. काहीजण त्याला कार्यक्रमामध्ये प्रश्न विचारतात, मागे अदृश्य स्वरूपातील गांधीजी सातत्याने त्याला मदत करत असतात अश्याप्रकारे मुन्नाभाई गांधीगिरीसाठी प्रसिद्ध होतो.

जानव्हीच्या वृद्धाश्रमाची जागा एका बिल्डरकडे गहाण असते. हा बिल्डर मुन्नाभाईलाच जागा खाली करण्यासाठी काम देत असतो. परंतु मुन्नाभाई गांधीगीरीमध्ये अडकल्याने मुन्नाभाईच्या अनुपस्थितीमध्ये सर्किट वृद्धाश्रमाची जागा बळाचा वापर करून सर्व वृद्धांना बाहेर काढतो. मुन्नाभाईला हे कळते व दुःख होते आपण जिच्या प्रेमासाठी मरतो आहोत तिचेच घर आपल्या व्यवसायाने उजाडल्याचे दुःख होते. परंतु तिची जागा बिल्डरकडून घेण्यासाठीही तो बिल्डर विरुद्ध गांधीगीरीचाच वापर करतो. एके दिवशी गांधीगिरी नुसारच तो जानव्हीला आपले खरे स्वरूप काय आहे ते सांगतो व तिचे घर आपल्या माणसांकडूनच खाली झाल्याचे सांगतो. त्यामुळे जान्हवी दूर जाते व मुन्नाभाईला काही काळ स्वत बद्दल घृणा होते. परंतु तो आपले गांधीगिरीचे काम चालू ठेवतो. व बिल्डरला गांधीगिरीद्वारे सातत्याने छळायचे काम करतो. परंतु बिल्डर ही अतिशय हट्टी असतो व अजिबात नमत नाही.

एका पत्रकार परिषदेत, बिल्डर मुद्दाम मुन्नाभाईच्या डॉक्टरला बोलवतो. डॉक्टर मुन्नाभाईचे गांधीप्रेम नसून त्याला होणारे भास आहेत हे तो सिद्ध करतो. त्यामुळे मुन्नाभाईची प्रसिद्दी लोप पावते व त्याचे बिल्डरकडून जमीन परत घेण्याचे मनसुबेही धुळीस मिळतात. मुन्नाभाई निराश होतो व गांधीगीरी सोडून पुन्हा पहिल्या मार्गाला लागतो. चित्रपटाच्या शेवटला तो पुन्हा एकदा जान्हवीचे मन जिंकण्याचा प्रयत्न करतो. जान्हवीला त्याच्या प्रेमाला प्रतिसाद देते. त्याच वेळेस बिल्डरचेही मन परिवर्तन होते. व सर्व काही सुरळीत होउन जाते.

'''लगे रहो मुन्ना भाई''' या चित्रपटातील प्रमुख कलाकार, त्यांच्या भूमिका आणि पुरस्कार/विशेष नोंदींची यादी खालीलप्रमाणे आहे:

== मुख्य कलाकार आणि भूमिका ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! कलाकार
! चित्रपटातील भूमिका (पात्र)
! पुरस्कार / विशेष नोंदी
|-
| [[संजय दत्त]]
| मुरलीप्रसाद शर्मा उर्फ 'मुन्ना भाई'
| * फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेता (समीक्षक पुरस्कार) जिंकला.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Filmfare Awards Winners 2007 | url = https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards/winners | access-date = 30 July 2026 | work = Filmfare}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[अर्शद वारसी]]
| सर्किट (मुन्नाचा जवळचा मित्र)
| * फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट विनोदी अभिनेता पुरस्कार जिंकला.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Arshad Warsi Filmfare Awards | url = https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards/winners/2007 | access-date = 30 July 2026 | work = Filmfare}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;* झी सिने आणि स्टार स्क्रीन सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता पुरस्कार.
|-
| [[विद्या बालन]]
| जान्हवी (रेडिओ जॉकी / RJ)
| * मुन्नाची प्रेमिका; जिच्या प्रेमापोटी मुन्ना गांधीगिरीचे मार्ग अवलंबतो.
|-
| [[बोमन इराणी]]
| लकी सिंग (बिल्डर आणि व्यावसायिक)
| * चित्रपटातील मुख्य नकारात्मक भूमिका.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Boman Irani's iconic role as Lucky Singh | newspaper = The Times of India | date = 1 September 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[दिलीप प्रभावळकर]]
| [[महात्मा गांधी]]
| * '''राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार:''' सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता पुरस्कार जिंकला.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = 54th National Film Awards | url = https://www.dff.gov.in | access-date = 30 July 2026 | publisher = Directorate of Film Festivals}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;* या भूमिकेसाठी त्यांच्या अभिनयाचे अत्यंत कौतुक झाले.
|-
| [[दिया मिर्झा]]
| सिमरन (लकी सिंगची मुलगी)
| * विक्टर (जिमी शेरगिल) सोबत लग्नासाठी ठरलेली मुलगी.
|-
| [[जिमी शेरगिल]]
| विक्टर डि'सुझा
| * लकी सिंगचा मुलगा, जो वडिलांच्या दबावाखाली असतो.
|-
| [[कुलभूषण खरबंदा]]
| कुंतल (ज्योतिषी/पंडित)
| * लकी सिंगला अंधश्रद्धेवर आधारित सल्ला देणारा ज्योतिषी.
|-
| [[सौरभ शुक्ला]]
| बाटुक पटेल
| * लकी सिंगचा सल्लागार.
|-
| [[अभिषेक बच्चन]]
| सनी ढिलाँ (विशेष अतिथी भूमिका)
| * चित्रपटाच्या शेवटी सिमरनचा पती म्हणून पाहुणा कलाकार.
|}

== इतर महत्त्वाचे कलाकार ==

* '''हेमंत जोशी''' - कॅन्सरग्रस्त रुग्ण (ज्याला मुन्ना मदत करतो)
* '''रोहितश गौड''' - कडकपाल (लकी सिंगचा सचिव)
* '''परीक्षित साहनी''' - विक्टरचे वडील

== पुरस्कार आणि गौरव ==
* '''राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार (५४ वे):'''
** सर्वोत्कृष्ट लोकप्रिय चित्रपट (Best Popular Film Providing Wholesome Entertainment)
** सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता - [[दिलीप प्रभावळकर]]
** सर्वोत्कृष्ट पटकथा - [[राजकुमार हिरानी]], [[अभिजात जोशी]] आणि [[विधु विनोद चोप्रा]]
** सर्वोत्कृष्ट गीतरचना - [[स्वानंद किरकिरे]] ('वंदे मातरम्' गाण्यासाठी)&lt;ref&gt;{{Cite web | title = National Film Award for Best Lyrics | url = https://www.dff.gov.in | access-date = 30 July 2026 | publisher = Directorate of Film Festivals}}&lt;/ref&gt;

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.lagerahomunnabhai.com/ चित्रपटाचे अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014194339/http://www.lagerahomunnabhai.com/ |date=2006-10-14 }}
*{{आय.एम.डी.बी. शीर्षक|0456144}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:इ.स. २००६ मधील हिंदी चित्रपट]]
[[वर्ग:राजकुमार हिरानी दिग्दर्शित चित्रपट]]</text>
      <sha1>0p64hxalpf7tz1lul3bkflh07aehndl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मांग</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62528</id>
    <revision>
      <id>2697690</id>
      <parentid>2673827</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:56:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yogesh R. Lokhande</username>
        <id>184943</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ मातंग इतिहास आणि जैन परंपरा संदर्भांसह माहिती जोडली.</comment>
      <origin>2697690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13350" sha1="g103xbe5nsy8koy25bl676vzh99frtt" xml:space="preserve">{{अर्धसुरक्षीत}}

{{माहितीचौकट समूह
|group = मांग |
|image= &lt;div style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;[[File:Mang caste.jpg|thumb|right|250px]]
| caption = मांग [[क्षत्रिय]]
|poptime = २५ लाख (२०११ मध्ये)
|popplace =
'''प्रमुख''' : [[महाराष्ट्र]]&lt;/br&gt; 
'''इतर''' : [[मध्य प्रदेश]] {{•}} [[कर्नाटक]] {{•}} [[आंध्र प्रदेश]] {{•}} [[तेलंगाणा]] {{•}} [[गुजरात]] {{•}} [[छत्तीसगड]] | |
langs = मुख्यः- [[मराठी]],  [[फारसी]],. [[तेलगु]]  [[कानडी]] [[राजस्थानी]]  [[हिंदी]]  [[गुजराती]],  [[तामिळ]] |
rels = [[हिंदू धर्म]] |
related = [[मराठी लोक]] |
}}

'''मांग''' किंवा '''मातंग''' हा प्रामुख्याने महाराष्ट्र सहीत भारतात  आढळणारा [[अनुसूचित जाती|अनुसूचित जातीत]] समाविष्ट असलेला एक समाज आहे. या जातीसमुहाला बहिष्कृत मानले गेले होते. या समुहाची माणसे प्रामुख्याने [[महाराष्ट्र]] राज्यात राहतात. २०११ जनगणेनुसार, महाराष्ट्रात मांग जातसमूहाची लोकसंख्या २४.८८ लाख होती.

मातंग जातीला भारतीय राज्यघटनेने [[अनुसूचित जाती]]त समाविष्ट केलेले आहे. भारतातील ११ राज्यांत मातंग समुदायाला [[अनुसूचित जाती]]मध्ये समाविष्ट केले आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://socialjustice.nic.in/UserView/index?mid=76750|title=List of Scheduled Castes : Ministry of Social Justice and Empowerment - Government of India|website=socialjustice.nic.in|language=en|access-date=2018-03-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/scst_main.html|title=Census of India - Tables on Individual Scheduled Castes (SC) and Scheduled Tribes (ST)|date=2013-02-07|access-date=2018-03-16|archive-date=2013-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130207163453/http://www.censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/scst_main.html|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==
=== शिवाजी महाराजांचा काळ ते स्वातंत्र्यपूर्व काळ ===
मातंग समाज हा मुळचा क्षत्रिय रांगडा, आक्रमक तरीही प्रामाणिक तसेच गावचा संरक्षणकर्ता समाज होता. 

या समाजाचा मुळ पुरुष हा जाम ऋषी (जलजंबु) मानल्या जातो, या समाजात गुरुपरंपरा असुन मातंग ऋषी श्री मांगवीर बाबा, महालक्ष्मी माता हे या समाजाचे कुलदैवत आहे त्यामुळेच शिवाजी महाराजांच्या काळात देखील गडांचे, घरे, चौक्यांचे पहारे तसेच काही ठिकाणी किल्लेदाराची जबाबदारीही मातंग समाजाकडे होती. त्या काळात मातंगांच्या शौर्याची काही उदाहरणे सापडतात. यांत शिवाजी महाराजांच्या सांगण्यावरून रायगडावर तोफ चढवणारे 'सर्जेराव मांग' व [[बाजी पासलकर]] या महाराजांच्या शिलेदाराची उमदी घोडी चोरून विजापूरकराला भेट देण्यासाठी घेऊन जाणाऱ्या मर्कतराव व सोनू दळवीचा कर्दनकाळ ठरलेले [[बाजी पासलकर]]ांचे विश्वासू सहकारी जातीने 'येल्या मांग' होते. शिवाजीकालीन बखरीत व पोवाड्यांत यांचा उल्लेख आढळतो.{{संदर्भ हवा}} स्वातंत्र्यपूर्व काळात इंग्रजांनी मातंग, [[रामोशी]] अशा आक्रमक जातींना गुन्हेगार ठरवले. त्यांना गावांतून तडीपार केले, त्यांच्यावर खोटे आरोप ठेवले. तेव्हा मातंगांनी इंग्रजांच्या विरोधात गांवागांवातून संघर्ष केला. मातंग समाजातील [[लहुजी राघोजी साळवे]] यांनी आपल्या तालमीतून कुस्त्यांचे डाव, तलवार चालविणे, लाठ्या-काठ्या चालविणे याचे प्रशिक्षण देणे अनेक शूर वीर या क्रांतीवीराच्या तालमीतून तयार झाले होते.{{संदर्भ हवा}} 


=== डॉ बाबासाहेब आंबेडकरांचा काळ ===
[[डॉ. बाबासाहेब  आंबेडकर]] यांनी चालविलेल्या अस्पृश्यता विरोधी आंदोलनात बहुसंख्य [[महार|महारांसोबत]] मातंगांचाही सहभाग होता. डॉ. आंबेडकरांच्या [[नवबौद्ध चळवळ|धर्मांतर आंदोलनातही]] १४ ऑक्टोबर १९५६ रोजी सुमारे १०,००० मातंगांनी [[बौद्ध धर्म]] स्वीकारला होता.{{संदर्भ हवा}}

== व्यवसाय ==
मातंग हे बारा [[बलुतेदार|बलुतेदारांपैकी]] एक समजले जात.केतकीपासून (केकताडापासून) दोरखंड बनविणे हा मातंगांचा मूळ पारंपरिक व्यवसाय होता. याखेरीज [[झाडू]] बनवणे, घराला शुभप्रसंगी बांधायची [[तोरण|तोरणे]] बनवणे हे देखील त्यांचे व्यवसाय होते; पण काळाच्या ओघात हे व्यवसाय बंद पडून मातंगांचे रोजगार रूपांतरीत झाले.

गावातील शुभप्रसंगी, मिरवणुकांमध्ये मातंगांनी हलगी वाजवण्याची प्रथा होती . मातंग म्हणजे गावाचे वाजंत्री होते . 'कुणब्याघरी दाणं अन, मांगाघरी गाणं' अशी एक म्हण होती.आज २१ व्या शतकात ही हलगी न प्रतिष्ठा मिळाली आहे.

मातंग समाज त्यांचा दोरखंड तयार करणे, झाडू तयार करणे इत्यादी परंपरागत व्यवसायांपासून अलिप्त होऊन शैक्षणिकदृष्ट्या अधिक प्रगत होऊ लागला आहे. परंपरागत शेतजमीन असलेली मातंग लोक आपली शेती सांभाळत आहेत. याखेरीज सरकारी, खाजगी नोकऱ्यांमध्ये तसेच उद्योजकतेकडे मातंग समाज बांधव वाटचाल करू लागला आहे. एकेकाळी रांगडा आणि बेडर असलेला हा समाज २१व्या शतकात इतर क्षेत्रांमध्येही आपले रांगडेपण सिद्ध करीत आहे.

==लोकसंख्या==
[[महाराष्ट्रातील अनुसूचित जाती]]मध्ये मातंग समाज हा लोकसंख्येने [[महार]]ांनंतर दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. सन २००१ च्या जनगणनेनुसार, महाराष्ट्रात मातंगांची लोकसंख्या इतकी २०,०३,९९६  होती. मातंग लोक महाराष्ट्रात [[कोकण]] वगळता सर्वत्र आढळतात.

२०१७ पर्यंत, मांग समुदायाला ११ भारतीय राज्यांमध्ये 'अनुसूचित जाती' म्हणून घोषित केले गेले होते: [[आंध्र प्रदेश]], [[छत्तीसगढ]], [[दमण आणि दीव]], [[ओडिसा]], [[गोवा]], [[गुजरात]], [[कर्नाटक]], [[मध्य प्रदेश]], [[महाराष्ट्र]], [[राजस्थान]], आणि [[तेलंगाणा]].

२००१ च्या जनगणनेनुसार मातंगांची लोकसंख्या&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/scst_main.html|title=Census of India - Tables on Individual Scheduled Castes (SC) and Scheduled Tribes (ST)|date=2013-02-07|access-date=2018-03-16|archive-date=2013-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130207163453/http://www.censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/scst_main.html|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;:
* [[महाराष्ट्र]] - २०,०३,९९६ 
* [[मध्य प्रदेश]] - २४,१०६
* [[कर्नाटक]] - २३,८२४
* [[आंध्र प्रदेश]] ([[तेलंगाणा]]सह) - ९,२८९
* [[गुजरात]] - २,७६५
* [[छत्तीसगड]] - २,५१३
* [[दमण आणि दीव]] - ७०२
* [[गोवा]] - ५८०
* [[ओडिसा]] - २५६
* [[राजस्थान]] - २४१

== धर्म ==
मातंग समाज हा पारंपरिकरीत्या [[हिंदू]] धर्मीय मानला जातो. 

मातंग समाजात काही तुरळक प्रमाणात ख्रिश्चन व बौद्ध धर्मात धर्मांतर झालेले आहे

== पोटजाती ==
मांग जातीत १५ पोटजाती आहेत, त्या अशा:
मातंग, मादिंग, दानखनी, मांग, उचले, ककरकाढे, खानदेशी, गारुडी, घोडके, डफळे, दखने, पिंढारी, मदारी, मांगेला, वऱ्हाडे.

== उल्लेखनीय व्यक्ती ==
* [[लहुजी वस्ताद साळवे]]
* [[अण्णा भाऊ साठे]]
* डॉ बाबासाहेब गोपले 
*

==हे सुद्धा पहा==
* [[महाराष्ट्रातील अनुसूचित जातींची यादी]]
* [[महार]]
* [[चांभार]]
* [[अस्पृश्य]]
* [[दलित]] 
* [[नवबौद्ध]]

{{संदर्भनोंदी}}

[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील जाती]]
[[वर्ग:बलुतेदार]]
[[वर्ग:हिंदू धर्मामधील जाती]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील अनुसूचित जाती]]
[[वर्ग:बौद्ध समुदाय]]</text>
      <sha1>g103xbe5nsy8koy25bl676vzh99frtt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नाटो</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63902</id>
    <revision>
      <id>2697774</id>
      <parentid>2504686</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>QuillMaestro</username>
        <id>161584</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>लेखातील भाषा, मांडणी व संख्यांतील विसंगती दुरुस्त केल्या</comment>
      <origin>2697774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89224" sha1="ceh7ltuxg0h21m4p4mq7ssj8mwg35fb" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट संघटना
| name            = नॉर्थ अटलांटिक ट्रीटी ऑर्गनायझेशन&lt;br /&gt;&lt;small&gt;North Atlantic Treaty Organization&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Organisation du traité de l'Atlantique nord&lt;/small&gt;
| image           = NATO flag.svg
| caption         = नाटोचा ध्वज&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://www.nato.int/multi/natologo.htm | title=The official Emblem of NATO | विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20080220043332/http://www.nato.int/multi/natologo.htm | विदा दिनांक=2008-02-20 | अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-02-20 | प्रकाशक=NATO | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| map             = NATO members (blue).svg
| mcaption        = जगाच्या नकाशावर नाटो देश.
| type            = लष्करी आघाडी
| headquarters    = [[ब्रसेल्स]], [[बेल्जियम]] 
| membership_type = सदस्य राष्ट्रे
| membership      = {{Collapsible list 
|title=२९ सदस्य
|{{flagicon|Albania|size=15px}} [[आल्बेनिया]] 
|{{flagicon|Belgium|size=15px}} [[बेल्जियम]] 
|{{flagicon|Bulgaria|size=15px}} [[बल्गेरिया]] 
|{{flagicon|Canada|size=15px}} [[कॅनडा]] 
|{{flagicon|Croatia|size=15px}} [[क्रोएशिया]] 
|{{flagicon|Czech Republic|size=15px}} [[चेक प्रजासत्ताक]] 
|{{flagicon|Denmark|size=15px}} [[डेन्मार्क]] 
|{{flagicon|Estonia|size=15px}} [[एस्टोनिया]] 
|{{flagicon|France|size=15px}} [[फ्रान्स]] 
|{{flagicon|Germany|size=15px}} [[जर्मनी]] 
|{{flagicon|Greece|size=15px}} [[ग्रीस]] 
|{{flagicon|Hungary|size=15px}} [[हंगेरी]] 
|{{flagicon|Iceland|size=15px}} [[आइसलॅंड]] 
|{{flagicon|Italy|size=15px}} [[इटली]] 
|{{flagicon|Latvia|size=15px}} [[लात्व्हिया]] 
|{{flagicon|Lithuania|size=15px}} [[लिथुएनिया]] 
|{{flagicon|Luxembourg|size=15px}} [[लक्झेंबर्ग]] 
|{{flaglist|Montenegro|size=15px}} [[मोंटेनेग्रो]]
|{{flagicon|Netherlands|size=15px}} [[नेदरलँड्स]] 
|{{flagicon|Norway|size=15px}} [[नॉर्वे]] |{{flagicon|Poland|size=15px}} [[पोलंड]] 
|{{flagicon|Portugal|size=15px}} [[पोर्तुगाल]] 
|{{flagicon|Romania|size=15px}} [[रोमेनिया]] 
|{{flagicon|Slovakia|size=15px}} [[स्लोव्हाकिया]] 
|{{flagicon|Slovenia|size=15px}} [[स्लोव्हेनिया]] 
|{{flagicon|Spain|size=15px}} [[स्पेन]] 
|{{flagicon|Turkey|size=15px}} [[तुर्कस्तान]] 
|{{flagicon|United Kingdom|size=15px}} [[युनायटेड किंग्डम]] 
|{{flagicon|United States|size=15px}} [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]]}}
| language        = [[इंग्रजी भाषा|इंग्लिश]], [[फ्रेंच भाषा|फ्रेंच]]&lt;ref&gt;&quot;English and French shall be the official languages for the entire North Atlantic Treaty Organization.&quot;, [http://www.nato.int/docu/comm/49-95/c490917a.htm Final Communiqué following the meeting of the North Atlantic Council on September 17, 1949]. &quot;(..)the English and French texts [of the Treaty] are equally authentic(...)&quot;[https://web.archive.org/web/19980130060520/http://www.nato.int/docu/basictxt/treaty.htm#Art14 The North Atlantic Treaty, Article 14]&lt;/ref&gt; 
| leader_शीर्षक   = 
| leader_name     = 
| leader_शीर्षक2   = 
| leader_name2    = 
| formation       = ४ एप्रिल १९४९ 
| website         = http://www.nato.int
}}
'''नॉर्थ अटलांटिक ट्रीटी ऑर्गनायझेशन''' ('''नाटो'''; {{lang-en|North Atlantic Treaty Organization}}, NATO) ही उत्तर अमेरिका व युरोपमधील देशांची आंतरसरकारी लष्करी युती आहे. तिची स्थापना ४ एप्रिल १९४९ रोजी १२ राष्ट्रांनी उत्तर अटलांटिक करारावर स्वाक्षरी करून केली. नाटोचे मुख्यालय [[ब्रसेल्स]], [[बेल्जियम]] येथे आहे.

नाटो ही सामूहिक सुरक्षेच्या तत्त्वावर आधारित संघटना असून, एखाद्या सदस्य राष्ट्रावर झालेला सशस्त्र हल्ला हा सर्व सदस्य राष्ट्रांवरील हल्ला मानला जातो. त्यानुसार सदस्य राष्ट्रे परस्पर संरक्षणासाठी सहकार्य करतात.

स्थापनेनंतर नाटोमध्ये अनेक नवीन देशांचा समावेश झाला आहे. [[मोंटेनेग्रो]] हा देश इ.स. २०१७ मध्ये सदस्य झाला, तर [[उत्तर मॅसिडोनिया]] इ.स. २०२० मध्ये नाटोमध्ये सहभागी झाला. त्यानंतर नाटोच्या सदस्य राष्ट्रांची संख्या ३० झाली.

इस्टोनिया, लाटविया, लिथुआनिया, पोलंड, झेक प्रजासत्ताक, स्लोव्हेनिया आणि हंगेरी ही नाटोमध्ये नंतर सहभागी झालेल्या सदस्य राष्ट्रांपैकी आहेत.

नाटोच्या लष्करी कारवायांचे संचालन करणाऱ्या ''अलाइड कमांड ऑपरेशन्स''चे मुख्यालय मॉन्स, बेल्जियमजवळ आहे. नाटोच्या ''पार्टनरशिप फॉर पीस'' कार्यक्रमात अनेक देश सहभागी आहेत. तसेच काही देश नाटोचे इच्छुक सदस्य म्हणून विविध सहकार्य कार्यक्रमांमध्ये सहभागी होतात.

सदस्य राष्ट्रांनी त्यांच्या सकल देशांतर्गत उत्पन्नाच्या (GDP) किमान २% संरक्षण खर्चावर खर्च करण्याचे उद्दिष्ट स्वीकारले आहे.

==इतिहास==
मुख्य लेख: नाटोचा इतिहास
4 मार्च 1947 रोजी फ्रान्स आणि युनायटेड किंग्डम यांनी दुस-या महायुद्धानंतर जर्मनी किंवा सोव्हिएत युनियनकडून संभाव्य हल्ला झाल्यास युती आणि परस्पर मदतीचा करार म्हणून डंकर्कच्या तहावर स्वाक्षरी केली. 1948 मध्ये, या युतीचा विस्तार करून बेनेलक्स देशांचा समावेश करण्यात आला, वेस्टर्न युनियनच्या रूपात, ज्याला ब्रुसेल्स ट्रीटी ऑर्गनायझेशन (BTO) म्हणूनही संबोधले जाते, ब्रुसेल्सच्या तहाने स्थापन केले. नवीन लष्करी युतीसाठी बोलणी झाली, ज्यामध्ये उत्तर अमेरिका देखील सामील होऊ शकते, परिणामी 4 एप्रिल 1949 रोजी वेस्टर्न युनियनच्या सदस्य राष्ट्रांनी तसेच युनायटेड स्टेट्स, कॅनडा, पोर्तुगाल, इटली, नॉर्वे, डेन्मार्क आणि उत्तर अटलांटिक करारावर स्वाक्षरी केली. आइसलँड.

एक लांब आयताकृती खोली ज्यामध्ये प्रत्येक बाजूला बसलेल्या व्यक्तींच्या अनेक पंक्ती आहेत आणि दूरच्या टोकाला झेंडे टांगलेले आहेत.
पश्चिम जर्मनी 1955 मध्ये NATO मध्ये सामील झाले, ज्यामुळे शीतयुद्धाच्या काळात प्रतिस्पर्धी वॉर्सॉ कराराची निर्मिती झाली.
एकात्मिक लष्करी संरचनेद्वारे, कोरियन युद्धाने त्याची अंमलबजावणी करण्यासाठी नाटोची स्थापना करेपर्यंत उत्तर अटलांटिक करार मोठ्या प्रमाणात निष्क्रिय होता: यामध्ये 1951 मध्ये सर्वोच्च मुख्यालय सहयोगी शक्ती युरोप (शेप) ची स्थापना समाविष्ट होती, ज्याने वेस्टर्न युनियनच्या सैन्याचा अवलंब केला. STANAGs आणि द्विपक्षीय SOFAs सह संरचना आणि योजना. 1952 मध्ये, NATO चे सरचिटणीस हे पद संघटनेचे प्रमुख नागरीक म्हणून स्थापित करण्यात आले. त्या वर्षी नाटोचे पहिले मोठे सागरी सराव, मेनब्रेस व्यायाम आणि ग्रीस आणि तुर्कस्तानचा संघटनेत प्रवेश देखील झाला. लंडन आणि पॅरिस परिषदांनंतर, पश्चिम जर्मनीला लष्करी रीतीने पुन्हा सशस्त्र होण्याची परवानगी देण्यात आली, कारण ते मे 1955 मध्ये नाटोमध्ये सामील झाले, जे सोव्हिएत-वर्चस्व असलेल्या वॉर्सॉ कराराच्या निर्मितीमध्ये एक प्रमुख घटक होते, ज्याने दोन विरोधी बाजूंचे वर्णन केले. शीतयुद्ध.

1961 मध्ये बर्लिनच्या भिंतीच्या इमारतीने शीतयुद्धाच्या तणावात एक उंची चिन्हांकित केली, जेव्हा 400,000 यूएस सैन्य युरोपमध्ये तैनात होते. संभाव्य सोव्हिएत आक्रमणाविरूद्ध नाटो संरक्षणाच्या विश्वासार्हतेबद्दल शंकांसह युरोपियन राज्ये आणि युनायटेड स्टेट्स यांच्यातील संबंधांच्या मजबूतीबद्दल शंका-कुशंकांनी स्वतंत्र फ्रेंच आण्विक प्रतिबंधक शक्ती विकसित केली आणि माघार घेतली. 1966 मध्ये नाटोच्या लष्करी संरचनेतून फ्रान्सचे. 1982 मध्ये, नव्याने लोकशाही असलेला स्पेन युतीमध्ये सामील झाला.

युरोपमधील 1989 च्या क्रांतीमुळे नाटोचा उद्देश, स्वरूप, कार्ये आणि त्या खंडावरील लक्ष केंद्रित करण्याचे धोरणात्मक पुनर्मूल्यांकन झाले. ऑक्टोबर 1990 मध्ये, पूर्व जर्मनी फेडरल रिपब्लिक ऑफ जर्मनी आणि युतीचा भाग बनला आणि नोव्हेंबर 1990 मध्ये, युतीने सोव्हिएत युनियनसह पॅरिसमध्ये युरोपमधील पारंपारिक सशस्त्र दलांवर (CFE) करारावर स्वाक्षरी केली. याने संपूर्ण खंडात विशिष्ट लष्करी कपात अनिवार्य केली, जी फेब्रुवारी 1991 मध्ये वॉर्सा कराराच्या पतनानंतर आणि डिसेंबरमध्ये सोव्हिएत युनियनच्या विघटनानंतर चालू राहिली, ज्याने नाटोचे वास्तविक मुख्य शत्रू काढून टाकले. यामुळे युरोपमधील लष्करी खर्च आणि उपकरणे कमी होण्यास सुरुवात झाली. CFE कराराने स्वाक्षरी करणाऱ्यांना पुढील सोळा वर्षात पारंपारिक शस्त्रास्त्रांचे 52,000 तुकडे काढून टाकण्याची परवानगी दिली आणि 1990 ते 2015 पर्यंत NATO च्या युरोपियन सदस्यांद्वारे लष्करी खर्चात 28% घट होऊ दिली.

निळ्या-काचेच्या खिडक्या असलेल्या वक्र इमारतीच्या समोर गवताच्या लॉनमध्ये भिंतीचे दोन उंच काँक्रीट विभाग.
1989 मधील बर्लिन भिंतीच्या पडझडीने युरोपमधील नाटोच्या भूमिकेला एक महत्त्वपूर्ण वळण दिले आणि भिंतीचा एक भाग आता नाटो मुख्यालयाबाहेर प्रदर्शित केला गेला आहे.
1990 च्या दशकात, संस्थेने राजकीय आणि मानवतावादी परिस्थितींमध्ये आपल्या क्रियाकलापांचा विस्तार केला ज्यांना पूर्वी नाटोची चिंता नव्हती. युगोस्लाव्हियाच्या विभाजनादरम्यान, संस्थेने 1992 ते 1995 पर्यंत बोस्नियामध्ये आणि नंतर 1999 मध्ये युगोस्लाव्हियामध्ये पहिला लष्करी हस्तक्षेप केला. या संघर्षांनी शीतयुद्धानंतरच्या मोठ्या लष्करी पुनर्रचनेला चालना दिली. NATO ची लष्करी रचना कमी करण्यात आली आणि पुनर्गठित करण्यात आली, मुख्यालय अलायड कमांड युरोप रॅपिड रिअॅक्शन कॉर्प्स सारख्या नवीन सैन्याने स्थापन केले. युरोपमधील लष्करी संतुलनावर सोव्हिएत युनियनच्या संकुचिततेमुळे घडलेले बदल CFE करारामुळे 1999 च्या इस्तंबूल शिखर परिषदेत स्वाक्षरी केलेल्या युरोपातील अनुकूल पारंपारिक सशस्त्र दलांना मान्यता देण्यात आली.

राजकीयदृष्ट्या, संस्थेने नवीन स्वायत्त मध्य आणि पूर्व युरोपीय राष्ट्रांशी चांगले संबंध शोधले आणि शीतयुद्धानंतरच्या काळात नाटो आणि त्याच्या शेजारी यांच्यातील प्रादेशिक सहकार्यासाठी राजनयिक मंचांची स्थापना केली गेली, ज्यामध्ये शांततेसाठी भागीदारी आणि भूमध्य संवाद उपक्रमाचा समावेश आहे. 1994, 1997 मध्ये युरो-अटलांटिक भागीदारी परिषद आणि 1998 मध्ये NATO-रशिया स्थायी संयुक्त परिषद. 1999 च्या वॉशिंग्टन शिखर परिषदेत, हंगेरी, पोलंड आणि झेक प्रजासत्ताक अधिकृतपणे NATO मध्ये सामील झाले आणि संस्थेने सदस्यत्वासाठी नवीन मार्गदर्शक तत्त्वे देखील जारी केली. वैयक्तिकृत &quot;सदस्यत्व कृती योजना&quot;. या योजना नवीन युती सदस्यांच्या जोडण्यावर नियंत्रण ठेवतात: बल्गेरिया, एस्टोनिया, लाटविया, लिथुआनिया, रोमानिया, स्लोव्हाकिया आणि स्लोव्हेनिया 2004 मध्ये, अल्बेनिया आणि क्रोएशिया 2009 मध्ये, मॉन्टेनेग्रो 2017 मध्ये आणि उत्तर मॅसेडोनिया 2020 मध्ये. 2007 मध्ये फ्रान्सचे राष्ट्राध्यक्ष निकोलस सार्कोझी यांच्या निवडीमुळे फ्रान्सच्या लष्करी स्थितीत मोठी सुधारणा झाली, 4 एप्रिल 2009 रोजी पूर्ण सदस्यत्वाकडे परत आल्याने, ज्यामध्ये स्वतंत्र आण्विक प्रतिबंध राखून फ्रान्सने नाटो लष्करी कमांड स्ट्रक्चरमध्ये पुन्हा सामील होणे समाविष्ट केले.

उत्तर अटलांटिक कराराचा अनुच्छेद 5, ज्यामध्ये सदस्य राष्ट्रांनी सशस्त्र हल्ल्याच्या अधीन असलेल्या कोणत्याही सदस्य राष्ट्राच्या मदतीसाठी येणे आवश्यक होते, 11 सप्टेंबरच्या हल्ल्यानंतर प्रथम आणि फक्त एकदाच आवाहन करण्यात आले, त्यानंतर अफगाणिस्तानमध्ये सैन्य तैनात करण्यात आले. नाटोच्या नेतृत्वाखालील ISAF अंतर्गत. तेव्हापासून संस्थेने इराकमध्ये प्रशिक्षक पाठवणे, चाचेगिरीविरोधी कारवायांमध्ये सहाय्य करणे आणि 2011 मध्ये UN सुरक्षा परिषदेच्या ठराव 1973 नुसार लिबियावर नो-फ्लाय झोन लागू करणे यासह अनेक अतिरिक्त भूमिका पार पाडल्या आहेत. अनुच्छेद 4, जे फक्त नाटो सदस्यांमध्ये सल्लामसलत करते, इराक युद्ध, सीरियन गृहयुद्ध आणि रशियाने क्राइमियाला जोडल्याच्या घटनांनंतर पाच वेळा आवाहन केले गेले आहे. या सामीलीकरणामुळे नाटो राष्ट्रांनी तीव्र निषेध केला आणि एस्टोनिया, लिथुआनिया, लाटविया, पोलंड, रोमानिया आणि बल्गेरिया येथील तळांवर 5,000 सैन्याची नवीन &quot;भालाधारी&quot; शक्ती निर्माण केली.

त्यानंतरच्या 2014 वेल्स समिटमध्ये, NATO च्या सदस्य राष्ट्रांच्या नेत्यांनी 2024 पर्यंत त्यांच्या एकूण देशांतर्गत उत्पादनांच्या किमान 2% समतुल्य संरक्षणावर खर्च करण्याचे औपचारिकपणे प्रथमच वचनबद्ध केले, जे पूर्वी केवळ अनौपचारिक मार्गदर्शक तत्त्वे होती. 2014 मध्ये, 30 पैकी केवळ 3 नाटो सदस्यांनी हे लक्ष्य गाठले (अमेरिकेसह); 2020 पर्यंत हे 11 पर्यंत वाढले होते. एकत्रितपणे, 2020 मध्ये, 29 गैर-यूएस सदस्य देशांनी सलग सहा वर्षे संरक्षण खर्चात वाढ केली, ज्यामुळे त्यांचा सरासरी खर्च GDP च्या 1.73% वर आला. दृढ आर्थिक वचनबद्धतेचा अभाव आणि यूएस सैन्यावरील अवलंबित्व या युतीसाठी सतत समस्या आहेत.

NATO ने तुर्कीमधील 2016-सध्याच्या शुद्धीकरणाचा निषेध केला नाही. सीरियातील कुर्द-वस्ती असलेल्या भागांवर तुर्कीचे आक्रमण, लिबियामधील तुर्कीचा हस्तक्षेप आणि सायप्रस-तुर्की सागरी क्षेत्र विवाद यामुळे तुर्की आणि इतर नाटो सदस्यांमध्ये मतभेद निर्माण होण्याची चिन्हे आहेत. NATO सदस्यांनी UN च्या अण्वस्त्र बंदी कराराला विरोध केला आहे, जो अण्वस्त्रांच्या संपूर्ण निर्मूलनासाठी वाटाघाटीसाठी बंधनकारक करार आहे, ज्याला 120 हून अधिक राष्ट्रांनी पाठिंबा दिला आहे.

==लष्करी कारवाया==

===सुरुवातीचे ऑपरेशन्स===
शीतयुद्धाच्या काळात नाटोने कोणतीही लष्करी कारवाई केली नाही. शीतयुद्धाच्या समाप्तीनंतर, प्रथम ऑपरेशन्स, 1990 मध्ये अँकर गार्ड आणि 1991 मध्ये एस गार्ड, कुवेतवर इराकी आक्रमणामुळे प्रेरित झाले. आग्नेय तुर्कीचे कव्हरेज देण्यासाठी एअरबोर्न लवकर चेतावणी देणारी विमाने पाठवण्यात आली होती आणि नंतर या भागात त्वरित प्रतिक्रिया देणारे दल तैनात करण्यात आले होते.[38]

===बोस्निया आणि हर्जेगोव्हिना हस्तक्षेप===
मुख्य लेख: बोस्निया आणि हर्झेगोव्हिना मध्ये NATO हस्तक्षेप
शेपटीवर AV चिन्हांकित असलेले लढाऊ विमान डोंगराच्या धावपट्टीवरून उड्डाण घेते.
स्रेब्रेनिका हत्याकांडानंतर ऑपरेशन डिलिबरेट फोर्स दरम्यान हवाई बॉम्बस्फोटात गुंतलेली नाटो विमाने
1992 मध्ये युगोस्लाव्हिया खंडित झाल्यामुळे बोस्नियन युद्ध सुरू झाले. बिघडलेल्या परिस्थितीमुळे 9 ऑक्टोबर 1992 रोजी संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेचा ठराव 816 आला, ज्यामध्ये मध्य बोस्निया आणि हर्झेगोव्हिनावर नो-फ्लाय झोनचा आदेश देण्यात आला, ज्याची अंमलबजावणी नाटोने 12 एप्रिल 1993 रोजी ऑपरेशन डेन फ्लाइटसह सुरू केली. जून 1993 ते ऑक्टोबर 1996 पर्यंत, ऑपरेशन शार्प गार्डने फेडरल रिपब्लिक ऑफ युगोस्लाव्हिया विरुद्ध शस्त्रास्त्र बंदी आणि आर्थिक निर्बंधांची सागरी अंमलबजावणी जोडली. 28 फेब्रुवारी 1994 रोजी, NATO ने नो-फ्लाय झोनचे उल्लंघन करणारी चार बोस्नियन सर्ब विमाने पाडून युद्धकाळात पहिली कारवाई केली.[39]

10 आणि 11 एप्रिल 1994 रोजी, संयुक्त राष्ट्रांच्या संरक्षण दलाने गोराझदे सुरक्षित क्षेत्राचे रक्षण करण्यासाठी हवाई हल्ले केले, परिणामी गोराझदेजवळील बोस्नियन सर्ब लष्करी कमांड आउटपोस्टवर नाटोच्या निर्देशानुसार काम करणाऱ्या दोन यूएस एफ-16 विमानांनी बॉम्बहल्ला केला.[40 ] बदला म्हणून, सर्बांनी 14 एप्रिल रोजी 150 U.N. कर्मचाऱ्यांना ओलीस ठेवले.[41][42] 16 एप्रिल रोजी सर्ब सैन्याने गोराझदेवर ब्रिटिश सी हॅरियरला गोळ्या घातल्या.[43]

ऑगस्ट 1995 मध्ये, स्रेब्रेनिका नरसंहारानंतर, दोन आठवड्यांची NATO बॉम्बफेक मोहीम, ऑपरेशन डिलिबरेट फोर्स, रिपब्लिका Srpska च्या सैन्याविरुद्ध सुरू झाली.[44] पुढील NATO हवाई हल्ल्यांमुळे युगोस्लाव युद्धांचा अंत होण्यास मदत झाली, परिणामी नोव्हेंबर 1995 मध्ये डेटन करार झाला.[44] या कराराचा एक भाग म्हणून, NATO ने IFOR नावाच्या ऑपरेशन जॉइंट एन्डेव्हर अंतर्गत, UN-आदेश दिलेले शांतीरक्षक दल तैनात केले. जवळपास 60,000 NATO सैन्य या शांतता मोहिमेत गैर-NATO राष्ट्रांच्या सैन्याने सामील झाले होते. हे लहान SFOR मध्ये रुपांतरित झाले, जे सुरुवातीला 32,000 सैन्याने सुरू झाले आणि डिसेंबर 1996 ते डिसेंबर 2004 पर्यंत चालले, जेव्हा ऑपरेशन्स नंतर युरोपियन युनियन फोर्स अल्थियाला देण्यात आले.[45] आपल्या सदस्य राष्ट्रांच्या नेतृत्वाखाली, NATO ने या ऑपरेशन्ससाठी सेवा पदक, NATO मेडल, प्रदान करण्यास सुरुवात केली.[46]

===कोसोवो हस्तक्षेप===
मुख्य लेख: 1999 मध्ये युगोस्लाव्हिया आणि KFOR वर NATO बॉम्बहल्ला
सैनिकांचे तीन ट्रक झाडे आणि लाल छताच्या घरांसमोर देशाच्या रस्त्यावर निष्क्रिय आहेत. मागील ट्रकवर KFOR रंगवलेले आहे.
1999 मध्ये दक्षिण कोसोवोमध्ये गस्तीवर असलेले जर्मन KFOR सैनिक

मिट्रोविका, कोसोवो, 2019 मधील इबार ब्रिजसमोर KFOR-MSU Carabinieri गस्त
Slobodan Milošević च्या KLA फुटीरतावादी आणि अल्बेनियन नागरिकांवर कोसोवोमधील सर्बियन-नेतृत्वाखालील क्रॅकडाउन थांबवण्याच्या प्रयत्नात, संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेने 23 सप्टेंबर 1998 रोजी युद्धविरामाची मागणी करण्यासाठी ठराव 1199 पास केला. 23 मार्च 1999 रोजी यूएसचे विशेष दूत रिचर्ड हॉलब्रुक यांच्या नेतृत्वाखालील वाटाघाटी खंडित झाल्या आणि त्यांनी हे प्रकरण नाटोकडे सोपवले,[47] ज्याने 24 मार्च 1999 रोजी 78 दिवसांची बॉम्बफेक मोहीम सुरू केली.[48] ऑपरेशन अलाईड फोर्सने तत्कालीन फेडरल रिपब्लिक ऑफ युगोस्लाव्हियाच्या लष्करी क्षमतांना लक्ष्य केले. संकटकाळात, नाटोने कोसोवोमधील निर्वासितांना मानवतावादी मदत पोहोचवण्यासाठी अल्बेनिया फोर्स (AFOR) म्हणून अल्बेनियामध्ये ACE मोबाईल फोर्स (लँड) या आंतरराष्ट्रीय प्रतिक्रिया दलाला तैनात केले.[49]

बेलग्रेडमधील चिनी दूतावासावर झालेल्या बॉम्बहल्ल्यासह मोठ्या प्रमाणात नागरिकांच्या मृत्यूसाठी या मोहिमेवर टीका झाली असली तरी, मिलोसेविकने शेवटी 3 जून 1999 रोजी आंतरराष्ट्रीय शांतता योजनेच्या अटी मान्य केल्या, कोसोवो युद्ध संपले. 11 जून रोजी, मिलोसेविकने पुढे UN ठराव 1244 स्वीकारला, ज्याच्या आदेशानुसार NATO ने नंतर KFOR शांती सेना स्थापन करण्यास मदत केली. कोसोवोमधून जवळपास एक दशलक्ष निर्वासित पळून गेले होते, आणि KFOR च्या आदेशाचा एक भाग हिंसाचार रोखण्याव्यतिरिक्त मानवतावादी मोहिमांचे संरक्षण करणे हा होता.[49][50] ऑगस्ट-सप्टेंबर 2001 मध्ये, युतीने मॅसेडोनिया प्रजासत्ताकमधील वांशिक अल्बेनियन मिलिशियांना नि:शस्त्र करण्यासाठी ऑपरेशन एसेन्शियल हार्वेस्ट देखील आरोहित केले.[51] 1 डिसेंबर 2013 पर्यंत, 31 देशांचे प्रतिनिधित्व करणारे 4,882 KFOR सैनिक या भागात कार्यरत आहेत.[52]

यूएस, यूके आणि इतर बहुतेक नाटो देशांनी 1999 मध्ये सर्बियाविरुद्धच्या कारवाईसारख्या नाटो लष्करी हल्ल्यांना संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेची मान्यता आवश्यक करण्याच्या प्रयत्नांना विरोध केला, तर फ्रान्स आणि इतर काहींनी असा दावा केला की युतीला संयुक्त राष्ट्रांच्या मंजुरीची आवश्यकता आहे.[53] यूएस/यूकेच्या बाजूने असा दावा केला की यामुळे युतीच्या अधिकाराला खीळ बसेल, आणि त्यांनी नमूद केले की रशिया आणि चीनने युगोस्लाव्हियावरील स्ट्राइक रोखण्यासाठी त्यांच्या सुरक्षा परिषदेच्या व्हेटोचा वापर केला असेल आणि भविष्यातील संघर्षात जेथे NATO हस्तक्षेप आवश्यक असेल तेथे ते करू शकतील. , अशा प्रकारे संस्थेची संपूर्ण सामर्थ्य आणि हेतू रद्द करते. शीतयुद्धानंतरचे लष्करी वातावरण ओळखून, NATO ने एप्रिल 1999 मध्ये वॉशिंग्टन शिखर परिषदेदरम्यान युतीची धोरणात्मक संकल्पना स्वीकारली ज्यामध्ये संघर्ष प्रतिबंध आणि संकट व्यवस्थापनावर जोर देण्यात आला.[54]

===अफगाणिस्तान मध्ये युद्ध===
गगनचुंबी इमारतींमध्ये राखाडी धुराचे प्रचंड लोट उडत असलेल्या मुख्य भूभागासमोरील एका बेटावर टॉर्चसह एका महिलेची स्मारकीय हिरव्या तांब्याची मूर्ती उभी आहे.
युनायटेड स्टेट्समध्ये सप्टेंबर 11 च्या हल्ल्यांमुळे नाटोला प्रथमच त्यांच्या सामूहिक संरक्षण लेखासाठी आवाहन करावे लागले.
युनायटेड स्टेट्समध्ये सप्टेंबर 11 च्या हल्ल्यांमुळे NATO ने संघटनेच्या इतिहासात प्रथमच NATO चार्टरचे कलम 5 लागू केले.[55] या कलमात असे म्हणले आहे की कोणत्याही सदस्यावर हल्ला हा सर्वांवर झालेला हल्ला मानला जाईल. 4 ऑक्टोबर 2001 रोजी NATO ने निश्चित केले की उत्तर अटलांटिक कराराच्या अटींनुसार हे हल्ले खरोखरच पात्र आहेत.[56] हल्ल्यांना प्रत्युत्तर म्हणून नाटोने केलेल्या आठ अधिकृत कृतींमध्ये ऑपरेशन ईगल असिस्ट आणि ऑपरेशन अ‍ॅक्टिव्ह एंडेव्हर, भूमध्य समुद्रातील नौदल ऑपरेशन, दहशतवाद्यांची हालचाल किंवा मोठ्या प्रमाणावर विनाशकारी शस्त्रे रोखण्यासाठी आणि सामान्यत: शिपिंगची सुरक्षा वाढवण्यासाठी डिझाइन केलेले होते. , ज्याची सुरुवात 4 ऑक्टोबर 2001 रोजी झाली.[57]

युतीने एकता दर्शविली: 16 एप्रिल 2003 रोजी, नाटोने आंतरराष्ट्रीय सुरक्षा सहाय्यता दल (ISAF) ची कमान घेण्यास सहमती दर्शविली, ज्यात 42 देशांचे सैन्य समाविष्ट होते. कराराच्या वेळी ISAF चे नेतृत्व करणाऱ्या दोन राष्ट्रांच्या जर्मनी आणि नेदरलँड्सच्या विनंतीवरून हा निर्णय आला आणि सर्व एकोणीस NATO राजदूतांनी त्याला एकमताने मान्यता दिली. 11 ऑगस्ट रोजी NATO ला नियंत्रण सोपवण्यात आले आणि NATO च्या इतिहासात पहिल्यांदाच उत्तर अटलांटिक क्षेत्राच्या बाहेर मिशनची जबाबदारी स्वीकारली.[58]

जनरल ऑस्टिन एस. मिलर (उजवीकडे) सप्टेंबर 2018 मध्ये अफगाणिस्तानमधील यूएस आणि NATO सैन्याचे कमांडर बनले आणि जुलै 2021 पर्यंत माघारीचे निरीक्षण केले.
हमीद करझाई यांच्या नेतृत्वाखालील अफगाण संक्रमणकालीन प्रशासनाची स्थापना करण्यास अनुमती देण्यासाठी ISAF वर सुरुवातीला तालिबान, अल कायदा आणि दुफळीतील युद्धखोरांपासून काबूल आणि आसपासचा भाग सुरक्षित करण्याचा आरोप ठेवण्यात आला होता. ऑक्टोबर 2003 मध्ये, संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेने संपूर्ण अफगाणिस्तानमध्ये ISAF मिशनचा विस्तार करण्यास अधिकृत केले,[59] आणि त्यानंतर ISAF ने संपूर्ण देशामध्ये चार मुख्य टप्प्यात मिशनचा विस्तार केला.[60]

31 जुलै 2006 रोजी, ISAF ने अमेरिकेच्या नेतृत्वाखालील दहशतवाद विरोधी युतीकडून अफगाणिस्तानच्या दक्षिणेतील लष्करी कारवाया देखील घेतल्या.[61] दक्षिणेतील लढाईच्या तीव्रतेमुळे, 2011 मध्ये फ्रान्सने युतीच्या प्रयत्नांना बळकटी देण्यासाठी मिराज 2000 लढाऊ/हल्ला करणारे विमान कंदाहार येथे हलवण्याची परवानगी दिली.[62] 2012 च्या शिकागो समिट दरम्यान, NATO ने अफगाणिस्तान युद्ध संपवण्याच्या आणि डिसेंबर 2014 च्या अखेरीस NATO-नेतृत्वाखालील ISAF फोर्सेस काढून टाकण्याच्या योजनेला मान्यता दिली.[63] डिसेंबर 2014 मध्ये ISAF ची स्थापना करण्यात आली आणि त्याच्या जागी फॉलो-ऑन ट्रेनिंग रिझोल्युट सपोर्ट मिशनने नियुक्त केले.[64]

14 एप्रिल 2021 रोजी, नाटोचे सरचिटणीस जेन्स स्टोल्टनबर्ग यांनी सांगितले की, युतीने 1 मे पर्यंत अफगाणिस्तानातून आपले सैन्य मागे घेण्यास सहमती दर्शविली आहे.[65] NATO सैन्याची माघार सुरू झाल्यानंतर लगेचच, तालिबानने अफगाण सरकारच्या विरोधात आक्रमण सुरू केले आणि अफगाण सशस्त्र दलांच्या कोलमडून पडण्याच्या दिशेने त्वरित प्रगती केली.[66] 15 ऑगस्ट 2021 पर्यंत, तालिबान दहशतवाद्यांनी अफगाणिस्तानच्या बहुसंख्य भागावर ताबा मिळवला आणि राजधानी काबुल शहराला वेढा घातला.[67] नाटोच्या सदस्य राष्ट्रांमधील काही राजकारण्यांनी अफगाणिस्तानातून पाश्चात्य सैन्याच्या अराजक माघारीचे वर्णन केले आहे आणि अफगाण सरकारच्या पतनाला नाटोच्या स्थापनेपासून सर्वात मोठा पराभव सहन करावा लागला आहे.[68][69]

===इराक प्रशिक्षण मिशन===
ऑगस्ट 2004 मध्ये, इराक युद्धादरम्यान, NATO ने NATO प्रशिक्षण मिशन - इराकची स्थापना केली, अमेरिकेच्या नेतृत्वाखालील MNF-I च्या संयोगाने इराकी सुरक्षा दलांना मदत करण्यासाठी एक प्रशिक्षण मिशन.[70] NATO प्रशिक्षण मिशन-इराक (NTM-I) ची स्थापना इराकी अंतरिम सरकारच्या विनंतीनुसार संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद ठराव 1546 च्या तरतुदींनुसार करण्यात आली. NTM-I चे उद्दिष्ट इराकी सुरक्षा दलांच्या प्रशिक्षण संरचनांच्या विकासामध्ये मदत करणे हे होते. आणि संस्था जेणेकरून इराक राष्ट्राच्या गरजा पूर्ण करणारी प्रभावी आणि टिकाऊ क्षमता निर्माण करू शकेल. NTM-I हे लढाऊ मिशन नव्हते तर उत्तर अटलांटिक कौन्सिलच्या राजकीय नियंत्रणाखालील एक वेगळे मिशन आहे. त्याचा ऑपरेशनल भर प्रशिक्षण आणि मार्गदर्शनावर होता. मिशनच्या क्रियाकलापांना इराकी अधिकारी आणि यूएस-नेतृत्वाखालील डेप्युटी कमांडिंग जनरल अॅडव्हायझिंग अँड ट्रेनिंग यांच्याशी समन्वयित केले गेले, ज्यांना NTM-I चे कमांडर म्हणून दुहेरी टोपी देखील दिली गेली. मिशन अधिकृतपणे 17 डिसेंबर 2011 रोजी संपले.[71]

तुर्कीने इराक युद्धाच्या प्रारंभी 2003 मध्ये पहिली कलम 4 बैठक बोलावली होती. 2012 मध्ये सीरियन गृहयुद्धादरम्यान, नि:शस्त्र तुर्कीचे एफ-4 टोही जेट पाडल्यानंतर आणि सीरियाकडून तुर्कीवर मोर्टार डागल्यानंतर,[72] आणि पुन्हा 2015 मध्ये इस्लामिक स्टेटच्या धमक्यांनंतर तुर्कीने हा लेख दोनदा लागू केला. इराक आणि लेव्हंटच्या प्रादेशिक अखंडतेसाठी.[73]

===एडनचे आखात अँटी पायरसी===
एका मोठ्या राखाडी युद्धनौकेच्या शेजारी निळ्या महासागराच्या पाण्यातून काळ्या धुराचा उंच लोट उठतो.
मार्च 2010 मध्ये USS Farragut ने सोमाली चाच्यांच्या स्किफचा नाश केला
17 ऑगस्ट 2009 पासून, NATO ने एडनच्या आखात आणि हिंद महासागरातील सागरी वाहतुकीचे सोमाली चाच्यांपासून संरक्षण करण्यासाठी आणि प्रादेशिक राज्यांच्या नौदल आणि तटरक्षक दलांना बळकट करण्यात मदत करण्यासाठी युद्धनौका तैनात केल्या. या ऑपरेशनला नॉर्थ अटलांटिक कौन्सिलने मान्यता दिली होती आणि त्यात प्रामुख्याने युनायटेड स्टेट्सच्या युद्धनौकांचा समावेश होता, परंतु इतर अनेक राष्ट्रांच्या जहाजांचाही समावेश होता. Operation Ocean Shield ने Operation Allied Provider च्या जहाजांचे संरक्षण करण्यावर लक्ष केंद्रित केले जे सोमालियातील जागतिक अन्न कार्यक्रम मिशनचा एक भाग म्हणून मदत वितरीत करत होते. रशिया, चीन आणि दक्षिण कोरियानेही या उपक्रमात सहभागी होण्यासाठी युद्धनौका पाठवल्या.[74][75] या ऑपरेशनमध्ये समुद्री चाच्यांचे हल्ले रोखणे आणि त्यात व्यत्यय आणणे, जहाजांचे संरक्षण करणे आणि प्रदेशातील सामान्य सुरक्षा पातळी वाढवणे यासाठी प्रयत्न केले गेले.

===लिबिया हस्तक्षेप===
नष्ट झालेल्या टाकीचे तुकडे, विशेषतः तोफा बुर्ज, वालुकामय लँडस्केपवर पडलेले आहेत.
मार्च 2011 मध्ये बेनगाझीजवळ फ्रेंच हवाई दलाने लिबियन आर्मी पालमारिया हॉवित्झर नष्ट केले
लिबियाच्या गृहयुद्धादरम्यान, कर्नल मुअम्मर गद्दाफीच्या नेतृत्वाखाली निदर्शक आणि लिबियन सरकार यांच्यातील हिंसाचार वाढला आणि 17 मार्च 2011 रोजी युनायटेड नेशन्स सिक्युरिटी कौन्सिल रिझोल्यूशन 1973 पास झाला, ज्यामध्ये युद्धविराम आणि नागरिकांचे संरक्षण करण्यासाठी अधिकृत लष्करी कारवाई करण्यात आली. अनेक नाटो सदस्यांचा समावेश असलेल्या युतीने काही काळानंतर लिबियावर नो-फ्लाय झोन लागू करण्यास सुरुवात केली, 19 मार्च रोजी फ्रेंच हवाई दलाने ऑपरेशन हरमट्टन सुरू केले.

20 मार्च 2011 रोजी, नाटो राज्यांनी NATO स्टँडिंग मेरीटाईम ग्रुप 1 आणि स्टँडिंग माइन काउंटरमेझर्स ग्रुप 1,[77] आणि NATO सदस्यांकडून अतिरिक्त जहाजे आणि पाणबुड्यांचा वापर करून ऑपरेशन युनिफाइड प्रोटेक्टरसह लिबियाविरूद्ध शस्त्रास्त्रबंदी लागू करण्यावर सहमती दर्शविली.[78] ते &quot;निरीक्षण करतील, अहवाल देतील आणि गरज पडल्यास, अवैध शस्त्रे किंवा भाडोत्री वाहून नेणाऱ्या जहाजांवर प्रतिबंध घालतील&quot;.[77]

24 मार्च रोजी, नाटोने सुरुवातीच्या युतीकडून नो-फ्लाय झोनचा ताबा घेण्यास सहमती दर्शविली, तर ग्राउंड युनिट्सला लक्ष्य करण्याची कमांड युतीच्या सैन्याकडे राहिली.[79][80] NATO ने कतार आणि संयुक्त अरब अमिरातीच्या सहाय्याने 27 मार्च 2011 रोजी अधिकृतपणे यूएन ठरावाची अंमलबजावणी करण्यास सुरुवात केली.[81] जूनपर्यंत, युतीमधील विभाजनाच्या बातम्या समोर आल्या कारण 28 सदस्य राष्ट्रांपैकी फक्त आठ देश लढाऊ ऑपरेशनमध्ये भाग घेत होते,[82] परिणामी यूएस संरक्षण मंत्री रॉबर्ट गेट्स आणि पोलंड, स्पेन, नेदरलँड्स, तुर्की यांसारख्या देशांमधील संघर्ष निर्माण झाला. आणि जर्मनीने अधिक योगदान दिले, नंतरचा असा विश्वास आहे की संघटनेने संघर्षात आपला आदेश ओलांडला आहे.[83][84][85] 10 जून रोजी ब्रुसेल्समधील त्यांच्या अंतिम धोरणात्मक भाषणात, गेट्स यांनी सहयोगी देशांवर टीका केली की त्यांच्या कृतींमुळे नाटोचा नाश होऊ शकतो.[86] जर्मन परराष्ट्र मंत्रालयाने &quot;NATO आणि NATO-नेतृत्वाखालील ऑपरेशन्समध्ये लक्षणीय [जर्मन] योगदान&quot; आणि राष्ट्राध्यक्ष ओबामा यांच्याकडून ही प्रतिबद्धता अत्यंत मोलाची होती या वस्तुस्थितीकडे लक्ष वेधले.[87]

मिशनची मुदत सप्टेंबरपर्यंत वाढवण्यात आली असताना, त्या दिवशी नॉर्वेने घोषणा केली की ते योगदान कमी करण्यास आणि 1 ऑगस्टपर्यंत पूर्ण पैसे काढण्यास सुरुवात करेल.[88] त्या आठवड्याच्या सुरुवातीला डॅनिश हवाई लढवय्ये बॉम्ब संपुष्टात येत असल्याची माहिती मिळाली.[89][90] पुढच्या आठवड्यात, रॉयल नेव्हीच्या प्रमुखाने सांगितले की संघर्षात देशाच्या ऑपरेशन्स शाश्वत नाहीत.[91] ऑक्‍टोबर 2011 मध्ये मिशन संपेपर्यंत, कर्नल गद्दाफीच्या मृत्यूनंतर, नाटो विमानांनी गद्दाफी समर्थक लक्ष्यांवर सुमारे 9,500 स्ट्राइक सॉर्टीज उडवले होते.[92][93] मे २०१२ मध्ये ह्युमन राइट्स वॉच या संस्थेच्या अहवालात या मोहिमेत किमान ७२ नागरिक मारले गेले.[94] ऑक्टोबर 2013 मध्ये सत्तापालटाच्या प्रयत्नानंतर, लिबियाचे पंतप्रधान अली झेदान यांनी तांत्रिक सल्ला आणि NATO च्या प्रशिक्षकांना चालू असलेल्या सुरक्षा समस्यांमध्ये मदत करण्याची विनंती केली.[95]

==सदस्यत्व==
त्यांच्या NATO संलग्नतेवर आधारित निळ्या, निळसर, नारिंगी, पिवळ्या, जांभळ्या आणि हिरव्या रंगातील देशांसह जगाचा नकाशा.

नाटो त्यांच्या सदस्य राष्ट्रांच्या नेत्यांसाठी आणि भागीदारींसाठी नियमित शिखर परिषद आयोजित करते.
नाटोचे मुख्यतः युरोप आणि उत्तर अमेरिकेत तीस सदस्य आहेत. यापैकी काही देशांचा एकापेक्षा जास्त खंडांचा प्रदेश देखील आहे, जो अटलांटिक महासागरातील कर्करोगाच्या उष्ण कटिबंधापर्यंत फक्त दक्षिणेकडे कव्हर केला जाऊ शकतो, जे उत्तर अटलांटिक कराराच्या अनुच्छेद 6 अंतर्गत NATO चे &quot;जबाबदारीचे क्षेत्र&quot; परिभाषित करते. मूळ कराराच्या वाटाघाटी दरम्यान, युनायटेड स्टेट्सने बेल्जियन काँगोसारख्या वसाहतींना करारातून वगळण्याचा आग्रह धरला.[96][97] तथापि, फ्रेंच अल्जेरिया 3 जुलै 1962 रोजी स्वातंत्र्य मिळेपर्यंत संरक्षित होते.[98] या तीसपैकी बारा मूळ सदस्य आहेत जे 1949 मध्ये सामील झाले होते, तर इतर अठरा जण आठपैकी एका फेरीत सामील झाले होते.

1960 च्या दशकाच्या मध्यापासून ते 1990 च्या दशकाच्या मध्यापर्यंत, फ्रान्सने &quot;गौलो-मिटरॅंडिझम&quot; या नावाच्या धोरणांतर्गत नाटोपासून स्वातंत्र्याची लष्करी रणनीती अवलंबली. 2009 मध्ये समिती, नंतरच्या वर्षी बरखास्त करण्यात आली. न्युक्लियर प्लॅनिंग ग्रुपच्या बाहेर फ्रान्स हा एकमेव नाटो सदस्य राहिला आहे आणि युनायटेड स्टेट्स आणि युनायटेड किंग्डमच्या विपरीत, युतीला त्याच्या आण्विक-सशस्त्र पाणबुड्या वचनबद्ध करणार नाहीत.[16][24] काही सदस्य त्यांच्या एकूण देशांतर्गत उत्पादनाच्या दोन टक्क्यांहून अधिक संरक्षणावर खर्च करतात,[99] NATO संरक्षण खर्चाच्या तीन चतुर्थांश भाग युनायटेड स्टेट्सचा आहे.[100]

===वाढवणे===
ते NATO मध्ये सामील झाले तेव्हाच्या आधारावर निळ्या, हिरव्या आणि पिवळ्या रंगात लेबल केलेल्या देशांसह युरोपचा नकाशा.
जर्मन पुनर्मिलन आणि शीतयुद्ध संपल्यानंतर NATO ने 14 नवीन सदस्य जोडले आहेत.
युतीमधील नवीन सदस्यत्व मुख्यत्वे मध्य आणि पूर्व युरोपमधून आले आहे, ज्यात वॉर्सा कराराच्या माजी सदस्यांचा समावेश आहे. युतीमध्ये प्रवेश वैयक्तिक सदस्यत्व कृती योजनांद्वारे शासित केला जातो आणि प्रत्येक वर्तमान सदस्याची मंजूरी आवश्यक असते. NATO मध्ये सध्या एक उमेदवार देश आहे जो युतीमध्ये सामील होण्याच्या प्रक्रियेत आहे: बोस्निया आणि हर्झेगोव्हिना. नॉर्थ मॅसेडोनियाने फेब्रुवारी 2019 मध्ये NATO सदस्य राष्ट्र होण्यासाठी प्रवेश प्रोटोकॉलवर स्वाक्षरी केली आणि 27 मार्च 2020 रोजी सदस्य राष्ट्र बनले.[101][102] मॅसेडोनियाच्या नामकरण वादामुळे ग्रीसने 2018 मध्ये प्रेस्पा कराराद्वारे त्याचे निराकरण केले होते. प्रक्रियेत एकमेकांना पाठिंबा देण्यासाठी, प्रदेशातील नवीन आणि संभाव्य सदस्यांनी 2003 मध्ये एड्रियाटिक चार्टर तयार केला.[104] जॉर्जियाला एक महत्त्वाकांक्षी सदस्य म्हणूनही नाव देण्यात आले होते आणि 2008 मध्ये बुखारेस्टमधील शिखर परिषदेत &quot;भविष्यातील सदस्यत्व&quot; देण्याचे वचन दिले होते,[105] तरीही 2014 मध्ये, यूएस अध्यक्ष बराक ओबामा म्हणाले की, देश सदस्यत्वाच्या &quot;सध्याच्या मार्गावर&quot; नाही.[106 ]

सोव्हिएत नेते मिखाईल गोर्बाचेव्ह आणि युरोपियन आणि यूएस वार्ताकार यांच्यातील अनौपचारिक समजांशी विसंगत असल्याचे पाहून रशियाने पुढील विस्ताराला राजकीय विरोध करणे सुरूच ठेवले आहे ज्यामुळे शांततापूर्ण जर्मन पुनर्मिलन होऊ शकते.[107] नाटोच्या विस्ताराच्या प्रयत्नांना मॉस्कोच्या नेत्यांनी अनेकदा शीतयुद्धाचा प्रयत्न म्हणून रशियाला वेढून टाकण्याचा आणि एकाकी पाडण्याचा प्रयत्न म्हणून पाहिले,[108] परंतु पश्चिमेकडून त्यांच्यावर टीकाही झाली आहे.[109] जून 2016 च्या लेवाडा सर्वेक्षणात असे आढळून आले की 68% रशियन लोकांना असे वाटते की बाल्टिक राज्ये आणि पोलंडमध्ये नाटो सैन्य तैनात करणे - रशियाच्या सीमेवर असलेले पूर्वीचे पूर्वेकडील गट देश - रशियासाठी धोका आहे.[110] याउलट 2017 प्यू रिसर्च सेंटरच्या अहवालात सर्वेक्षण केलेल्या 65% ध्रुवांनी रशियाला &quot;मुख्य धोका&quot; म्हणून ओळखले, सरासरी 31% सर्व नाटो देशांमध्ये असे म्हणतात,[111] आणि 2018 मध्ये सर्वेक्षण केलेल्या ध्रुवांपैकी 67% अमेरिकन सैन्याच्या बाजूने होते. पोलंड मध्ये स्थित आहे.[112] 2016 मध्ये गॅलपने सर्वेक्षण केलेल्या गैर-सीआयएस पूर्व युरोपीय देशांपैकी, सर्बिया आणि मॉन्टेनेग्रो वगळता सर्व NATO ला धोका न मानता संरक्षणात्मक युती म्हणून पाहण्याची शक्यता जास्त होती.[113] जर्नल सिक्युरिटी स्टडीजमधील 2006 च्या अभ्यासात असा युक्तिवाद करण्यात आला की NATO विस्ताराने मध्य आणि पूर्व युरोपमधील लोकशाही एकत्रीकरणास हातभार लावला.[114] चीनचाही पुढील विस्ताराला विरोध आहे.[115]

युक्रेनचे नाटो आणि युरोपशी असलेले संबंध राजकीयदृष्ट्या वादग्रस्त राहिले आहेत आणि या संबंधांमध्ये सुधारणा करणे हे 2014 मध्ये रशिया समर्थक राष्ट्राध्यक्ष व्हिक्टर यानुकोविच यांची हकालपट्टी करणाऱ्या &quot;युरोमैदान&quot; आंदोलनांचे एक उद्दिष्ट होते. पूर्व युरोपातील आठ देशांपैकी युक्रेन एक आहे. वैयक्तिक भागीदारी कृती योजनेसह. IPAPs 2002 मध्ये सुरू झाले, आणि ज्या देशांकडे NATO सोबत त्यांचे संबंध अधिक दृढ करण्याची राजकीय इच्छाशक्ती आणि क्षमता आहे त्यांच्यासाठी ते खुले आहेत.[116] 21 फेब्रुवारी 2019 रोजी, युक्रेनच्या घटनेत सुधारणा करण्यात आली, युरोपियन युनियन आणि NATO मध्ये सदस्यत्वासाठी युक्रेनच्या धोरणात्मक मार्गावरील निकष मूलभूत कायद्याच्या प्रस्तावनेमध्ये, तीन लेख आणि संक्रमणकालीन तरतुदींमध्ये समाविष्ट आहेत.[117] जून 2021 ब्रुसेल्स समिटमध्ये, NATO नेत्याने 2008 च्या बुखारेस्ट समिटमध्ये घेतलेल्या निर्णयाचा पुनरुच्चार केला की युक्रेन सदस्यत्व कृती योजना (MAP) या प्रक्रियेचा अविभाज्य भाग म्हणून अलायन्सचा सदस्य बनेल आणि स्वतःचे भविष्य ठरवण्याचा युक्रेनचा अधिकार असेल. आणि परराष्ट्र धोरण, अर्थातच बाहेरील हस्तक्षेपाशिवाय.[118] 30 नोव्हेंबर 2021 रोजी, रशियन राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांनी सांगितले की युक्रेनमध्ये नाटोच्या उपस्थितीचा विस्तार, विशेषतः रशियन शहरांवर मारा करण्यास सक्षम असलेल्या कोणत्याही लांब पल्ल्याच्या क्षेपणास्त्रांची तैनाती किंवा रोमानिया आणि पोलंडमधील क्षेपणास्त्र संरक्षण प्रणाली &quot;लाल&quot; असेल. रशियासाठी लाइन&quot; समस्या.[119][120][121] पुतिन यांनी अमेरिकेचे अध्यक्ष जो बिडेन यांना कायदेशीर हमी मागितली की NATO पूर्वेकडे विस्तार करणार नाही किंवा &quot;रशियन भूभागाच्या जवळपास आम्हाला धोका देणारी शस्त्रे प्रणाली&quot; ठेवणार नाही. युक्रेन NATO मध्ये सामील होण्यासाठी केव्हा तयार आहे हे ठरवणारे सहयोगी. रशियाला व्हेटो नाही, रशियाला काहीही म्हणणे नाही आणि रशियाला त्यांच्या शेजाऱ्यांवर नियंत्रण ठेवण्याचा प्रयत्न करण्यासाठी प्रभावाचे क्षेत्र स्थापित करण्याचा अधिकार नाही.&quot;

==तिसऱ्या देशांसोबत भागीदारी==
लष्करी गणवेशातील शेकडो सैनिक डांबरी रस्त्यावर एका ओळीच्या मागे उभे आहेत आणि समोरील व्यक्तींनी 14 ध्वज घेतले आहेत.
शांततेसाठी भागीदारी सहकारी आर्चर सारखे बहुराष्ट्रीय लष्करी सराव आयोजित करते, जे जुलै 2007 मध्ये तिबिलिसी येथे चार नाटो सदस्य, आठ पीएफपी सदस्य आणि जॉर्डन, भूमध्य संवाद सहभागी असलेल्या 500 सैनिकांसह झाले होते.[125]
शांततेसाठी भागीदारी (PfP) कार्यक्रमाची स्थापना 1994 मध्ये झाली आणि प्रत्येक भागीदार देश आणि नाटो यांच्यातील वैयक्तिक द्विपक्षीय संबंधांवर आधारित आहे: प्रत्येक देश त्याच्या सहभागाची व्याप्ती निवडू शकतो.[126] सदस्यांमध्ये कॉमनवेल्थ ऑफ इंडिपेंडंट स्टेट्सचे सर्व वर्तमान आणि माजी सदस्य समाविष्ट आहेत.[127] युरो-अटलांटिक भागीदारी परिषद (EAPC) प्रथम 29 मे 1997 रोजी स्थापन करण्यात आली आणि सर्व पन्नास सहभागींमधील नियमित समन्वय, सल्लामसलत आणि संवाद यासाठी हा मंच आहे.[128] पीएफपी कार्यक्रम हा युरो-अटलांटिक भागीदारीचा ऑपरेशनल विंग मानला जातो.[126] अफगाणिस्तान सारख्या PfP फ्रेमवर्कच्या काही क्रियाकलापांमध्ये सहभागी होण्यासाठी इतर तृतीय देशांशी देखील संपर्क साधण्यात आला आहे.[129]

युरोपियन युनियन (EU) ने 16 डिसेंबर 2002 रोजी बर्लिन प्लस करारांतर्गत NATO सोबत व्यवस्थेच्या सर्वसमावेशक पॅकेजवर स्वाक्षरी केली. या करारामुळे, EU ला आंतरराष्ट्रीय संकटात स्वतंत्रपणे काम करायचे असल्यास NATO मालमत्ता वापरण्याची शक्यता देण्यात आली, या अटीवर की NATO स्वतः कृती करू इच्छित नाही - तथाकथित &quot;प्रथम नकाराचा अधिकार&quot;.[130] उदाहरणार्थ, 1982 च्या लिस्बन कराराच्या अनुच्छेद 42(7) मध्ये असे नमूद केले आहे की &quot;जर सदस्य देश त्याच्या प्रदेशावर सशस्त्र आक्रमणाचा बळी ठरला असेल, तर इतर सदस्य राष्ट्रांना सर्व मार्गांनी मदत आणि सहाय्य देण्याचे दायित्व असेल. त्यांची शक्ती&quot; हा करार जागतिक स्तरावर विशिष्ट प्रदेशांना लागू होतो, तर NATO त्याच्या अनुच्छेद 6 अंतर्गत कर्करोगाच्या उष्ण कटिबंधाच्या उत्तरेकडील ऑपरेशन्सवर प्रतिबंधित आहे. हे EU देशांसाठी एक &quot;दुहेरी फ्रेमवर्क&quot; प्रदान करते जे PfP प्रोग्रामशी देखील जोडलेले आहेत.[उद्धरण आवश्यक]

याव्यतिरिक्त, NATO इतर असंख्य गैर-नाटो सदस्यांसह त्याच्या क्रियाकलापांना सहकार्य करते आणि चर्चा करते. इस्त्राईल आणि उत्तर आफ्रिकेतील देशांसोबत अशाच प्रकारे समन्वय साधण्यासाठी भूमध्य संवादाची स्थापना 1994 मध्ये करण्यात आली. इस्तंबूल कोऑपरेशन इनिशिएटिव्हची 2004 मध्ये भूमध्य संवादाप्रमाणेच मध्यपूर्वेसाठी संवाद मंच म्हणून घोषणा करण्यात आली. चार सहभागी देखील गल्फ कोऑपरेशन कौन्सिलद्वारे जोडलेले आहेत.[131] जून 2018 मध्ये, कतारने NATO मध्ये सामील होण्याची इच्छा व्यक्त केली.[132] तथापि, NATO च्या स्थापना कराराच्या कलम 10 नुसार केवळ अतिरिक्त युरोपीय देश सामील होऊ शकतात असे सांगून नाटोने सदस्यत्व नाकारले.[133] कतार आणि नाटो यांनी यापूर्वी जानेवारी 2018 मध्ये एकत्र सुरक्षा करारावर स्वाक्षरी केली आहे.[134]

1990 मध्ये जपानशी राजकीय संवाद सुरू झाला आणि तेव्हापासून, युतीने यापैकी कोणत्याही सहकार्य उपक्रमाचा भाग नसलेल्या देशांशी हळूहळू संपर्क वाढवला आहे.[135] 1998 मध्ये, NATO ने सामान्य मार्गदर्शक तत्त्वांचा एक संच स्थापित केला जो संबंधांचे औपचारिक संस्थात्मकीकरण करण्यास परवानगी देत ​​​​नाही, परंतु सहयोग वाढवण्याची मित्र राष्ट्रांची इच्छा प्रतिबिंबित करते. विस्तृत चर्चेनंतर, &quot;संपर्क देश&quot; हा शब्द 2000 मध्ये मित्र राष्ट्रांनी मान्य केला होता. 2012 पर्यंत, अलायन्सने या गटाचा विस्तार केला होता, जो &quot;जगभरातील भागीदार&quot; या नावाने काउंटर पायरसी आणि तंत्रज्ञान विनिमय यांसारख्या मुद्द्यांवर चर्चा करण्यासाठी भेटतो. &quot;किंवा &quot;जागतिक भागीदार&quot;.[136][137] ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंड, दोन्ही संपर्क देश, देखील AUSCANNZUKUS धोरणात्मक युतीचे सदस्य आहेत आणि संपर्क देश आणि NATO सदस्यांमधील समान प्रादेशिक किंवा द्विपक्षीय करार देखील सहकार्यास मदत करतात. नाटोचे सरचिटणीस जेन्स स्टोल्टनबर्ग यांनी सांगितले की, नाटोला ऑस्ट्रेलिया, न्यू झीलंड, जपान आणि दक्षिण कोरिया यांच्याशी जवळून सहकार्य करून &quot;चीनच्या उदयास संबोधित करणे&quot; आवश्यक आहे.[138] कोलंबिया हा NATO चा नवीनतम भागीदार आहे आणि कोलंबियाला NATO भागीदारांना ऑफर करत असलेल्या सहकारी क्रियाकलापांच्या संपूर्ण श्रेणीत प्रवेश आहे; नाटोला सहकार्य करणारा कोलंबिया हा पहिला आणि एकमेव लॅटिन अमेरिकन देश ठरला.[139]

==नाटो कमांडर्सचे कायदेशीर अधिकार==
NATO ही 30 सार्वभौम राष्ट्रांची युती आहे परंतु युतीमधील सहभागामुळे त्यांचे वैयक्तिक सार्वभौमत्व प्रभावित होत नाही. नाटोकडे संसद नाही, कायदे नाहीत, अंमलबजावणी नाही आणि वैयक्तिक नागरिकांना शिक्षा करण्याचा अधिकार नाही. सार्वभौमत्वाच्या या अभावाचा परिणाम म्हणून नाटो कमांडरची शक्ती आणि अधिकार मर्यादित आहेत. नाटो कमांडर अशा गुन्ह्यांना शिक्षा देऊ शकत नाहीत जसे की: कायदेशीर आदेशाचे पालन करण्यात अयशस्वी; कर्तव्यात दुर्लक्ष; किंवा वरिष्ठ अधिकाऱ्याचा अनादर.[146] NATO कमांडर्स नमनाची अपेक्षा करतात परंतु काहीवेळा त्यांना त्यांच्या इच्छा किंवा योजना ऑपरेटर्सच्या अधीन करणे आवश्यक आहे जे स्वत: UCMJ सारख्या सार्वभौम आचारसंहितेच्या अधीन आहेत. प्रिस्टिना विमानतळावर केएफओआरच्या कारवाईवरून जनरल सर माइक जॅक्सन आणि जनरल वेस्ली क्लार्क यांच्यात हाणामारी झाली.[147]

NATO कमांडर त्याच्या अधीनस्थ कमांडर्सना ऑपरेशनल प्लॅन्स (OPLANs), ऑपरेशनल ऑर्डर्स (OPORDERs), रणनीतिक दिशा किंवा फ्रॅगमेंटल ऑर्डर्स (FRAGOs) आणि इतरांच्या स्वरूपात आदेश जारी करू शकतात. प्रतिबद्धतेचे संयुक्त नियम पाळले पाहिजेत आणि सशस्त्र संघर्षाच्या कायद्याचे नेहमी पालन केले पाहिजे. ऑपरेशनल रिसोर्सेस &quot;राष्ट्रीय कमांड अंतर्गत राहतात परंतु ते तात्पुरते NATO मध्ये हस्तांतरित केले गेले आहेत. जरी या राष्ट्रीय युनिट्स, अधिकार हस्तांतरणाच्या औपचारिक प्रक्रियेद्वारे, NATO कमांडरच्या ऑपरेशनल कमांड आणि नियंत्रणाखाली ठेवल्या गेल्या आहेत, तरीही ते त्यांचे राष्ट्रीय वैशिष्ट्य गमावत नाहीत. &quot; सीडीएस सारख्या वरिष्ठ राष्ट्रीय प्रतिनिधींना &quot;तथाकथित लाल-कार्डधारक म्हणून नियुक्त केले जाते&quot;. कॅव्हेट्स हे &quot;राष्ट्रानुसार... NATO कमांडर्सनी... विचारात घेतले पाहिजेत&quot; असे निर्बंध आहेत.[146]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{आंतरराष्ट्रीय संस्था}}

[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय संघटना]]
[[वर्ग:नाटो| ]]</text>
      <sha1>ceh7ltuxg0h21m4p4mq7ssj8mwg35fb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:भाषाशास्त्र</title>
    <ns>10</ns>
    <id>66822</id>
    <revision>
      <id>2697708</id>
      <parentid>1195494</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:55:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>दुवा</comment>
      <origin>2697708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2733" sha1="ha3u6ldl9ta80jc9q7cxmpzymbr0vst" xml:space="preserve">{{Sidebar with heading backgrounds
|name =भाषाशास्त्र 
|title = [[भाषाशास्त्र]] &lt;small&gt;{{विशीष्ट अर्थ पहा}}&lt;/small&gt;

|heading1 = [[तात्विकभाषाशास्त्र]]
|content2 = &lt;div&gt;
[[सर्जनशील भाषाशास्त्र]] {{·}} [[उच्चारशास्त्र]]&lt;br/&gt;
[[पदरचनाशास्त्र (भाषाशास्त्र)|पदरचनाशास्त्र]]{{·}} [[वाक्यरचना]]{{·}} [[शब्दसंग्रह सय (भाषाशास्त्र)|शब्दसंग्रह सय (भाषाशास्त्र)]]&lt;br/&gt;
[[शब्दार्थशास्त्र]]{{·}} [[सापेक्ष अर्थच्छटाशास्त्र]]
&lt;/div&gt;

|heading3 = [[वर्णनात्मक भाषाशास्त्र]]
|content4 = &lt;div&gt;
[[तौलनिक भाषाशास्त्र]]{{·}} [[व्युत्पत्ती]]&lt;br/&gt;
[[ऐतिहासिक भाषाशास्त्र]]{{·}} [[उच्चारशास्त्र]]&lt;br/&gt;
[[सामाजिक भाषाशास्त्र]]
&lt;/div&gt;

|heading5 = [[उपयोजित भाषाशास्त्र]]
|content6 = &lt;div&gt;
[[जाणीव भाषाशास्त्र]] {{मराठी शब्द सुचवा}}&lt;br/&gt; 
[[गणनात्मक भाषाशास्त्र]]&lt;br/&gt;
[[भाषा प्राप्ती]]&lt;br/&gt; 
[[भाषा मूल्यांकन]]&lt;br/&gt;
[[भाषा विकास]]&lt;br/&gt; 
[[भाषा शिक्षण]]&lt;br/&gt;
[[आदेशात्मक भाषाशास्त्र ]]&lt;br/&gt; 
[[भाषाशास्त्रीय मानवशास्त्र]]&lt;br/&gt;
[[चेतन भाषाशास्त्र]]&lt;br/&gt; 
[[मानस भाषाशास्त्र]]&lt;br/&gt; 
[[भाषाशैलीशास्त्र |	भाषाशैली शास्त्र ]]
&lt;/div&gt;

|heading7 = संबधित लेख
|content8 = &lt;div&gt;
[[भाषाशास्त्राचा इतिहास]]&lt;br/&gt;
[[भाषाशास्त्रज्ञांची यादी]]&lt;br/&gt;
[[भाषाशास्त्रातील न सुटलेले प्रश्न]]
&lt;/div&gt;

|below = [[दालन:भाषाशास्त्र|दालन]]
|belowstyle = font-size: 1.1em; border-top: 1px solid #CCC; padding: 0.5em 0;

}}&lt;noinclude&gt;

[[वर्ग:भाषाशास्त्र साचे| ]]
[[वर्ग:मार्गक्रमण साचे| ]]

[[uk:Шаблон:Лінгвістика]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ha3u6ldl9ta80jc9q7cxmpzymbr0vst</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हर्फर्डशायर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69108</id>
    <revision>
      <id>2697724</id>
      <parentid>2616616</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:31:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2697724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4604" sha1="lkhnhrj8rkl2fpy75cyv4cyao2wis1l" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट इंग्लंडचे प्रांत
| Name           = हर्फर्डशायर
| EnglishName   = Herefordshire
| Headquarters        = [[हर्फर्ड]]
| घनता = ८८
| TotalArea      = २,१८०
| Population     = १,७९,३००
| Subdivisions      = -
| Map            = EnglandHerefordshire.svg
| Website        = http://www.herefordshire.gov.uk
}}
'''हर्फर्डशायर''' हा [[इंग्लंड]]मधील एक परगणा (काउंटी) आहे.

== गावे आणि शहरे ==
खालील तक्त्यात हर्फर्डशायर (Herefordshire) काउंटीमधील प्रमुख शहरे आणि मोठ्या गावांची यादी दिली आहे:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ हर्फर्डशायरमधील प्रमुख शहरे आणि गावे
|-
! शहर / गाव !! नाव (इंग्रजीत) !! प्रकार !! वैशिष्ट्य / नोंद
|-
| [[हेरफर्ड]] || Hereford || शहर (City) || काउंटीचे प्रशासकीय केंद्र आणि सर्वात मोठे शहर
|-
| [[लिओमिन्स्टर]] || Leominster || शहर (Town) || ऐतिहासिक बाजारपेठेचे शहर (Market Town)
|-
| [[रॉस-ऑन-वाय]] || Ross-on-Wye || शहर (Town) || वाय खोऱ्यातील (Wye Valley) प्रमुख पर्यटन केंद्र
|-
| [[लेडबरी]] || Ledbury || शहर (Town) || लाकडी चौकटीच्या ऐतिहासिक इमारतींसाठी प्रसिद्ध
|-
| [[ब्रोमयार्ड]] || Bromyard || शहर (Town) || स्थानिक उत्सव आणि कृषी बाजारासाठी प्रसिद्ध
|-
| [[किंग्टन]] || Kington || शहर (Town) || वेल्सच्या सीमेवर वसलेले ऐतिहासिक शहर
|-
| [[क्रेव्हन आर्म्स]] (जवळील परिसर) || Kingstone || गाव (Village) || काउंटीतील एक मोठे व वेगाने वाढणारे गाव
|-
| [[कॉलबर्न]] || Colwall || गाव (Village) || मालवेर्न टेकड्यांच्या पायथ्याशी वसलेले गाव
|-
| [[ईस्टनॉर]] || Eastnor || गाव (Village) || ईस्टनॉर किल्यासाठी (Eastnor Castle) प्रसिद्ध
|}

== प्रसिद्ध व्यक्ती ==
हर्फर्डशायर काउंटीशी संबंधित काही प्रमुख आणि प्रसिद्ध व्यक्ती:

* [[जॉन पेन]]  - [[अमेरिकेची स्वातंत्र्यघोषणा|अमेरिकेच्या स्वातंत्र्यघोषणेवर]] स्वाक्षरी करणारे एक राजकीय नेते.
* [[डेव्हिड गॅरिक]] - १८ व्या शतकातील इंग्लिश नाटककार आणि अभिनेता.
* [[इलिझाबेथ बॅरेट ब्राउनिंग]]  - १९ व्या शतकातील इंग्लिश कवी (त्यांचे बालपण [[लेडबरी]] जवळ गेले).
* [[ॲलन लिटल]] - [[बीबीसी]]चे आंतरराष्ट्रीय पत्रकार.
* [[इयान हंटर]] - ''मॉट द हूपल'' या प्रसिद्ध रॉक बँडचे मुख्य गायक.
* [[रॉबर्ट ब्रेसी]]  - [[पहिली एलिझाबेथ|एलिझाबेथन]] काळातील प्रमुख सैनिकी व राजकीय व्यक्ती (हर्फर्डशायरशी कौटुंबिक संबंध).

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{कॉमन्स वर्ग|Herefordshire|{{लेखनाव}}}}

{{इंग्लंड काउंटी}}

[[वर्ग:इंग्लंडच्या काउंट्या]]
[[वर्ग:हर्फर्डशायर|*]]</text>
      <sha1>lkhnhrj8rkl2fpy75cyv4cyao2wis1l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697725</id>
      <parentid>2697724</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:32:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* गावे आणि शहरे */</comment>
      <origin>2697725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4355" sha1="ptmaxztgiklzp68gwcsxpiwvayfuus1" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट इंग्लंडचे प्रांत
| Name           = हर्फर्डशायर
| EnglishName   = Herefordshire
| Headquarters        = [[हर्फर्ड]]
| घनता = ८८
| TotalArea      = २,१८०
| Population     = १,७९,३००
| Subdivisions      = -
| Map            = EnglandHerefordshire.svg
| Website        = http://www.herefordshire.gov.uk
}}
'''हर्फर्डशायर''' हा [[इंग्लंड]]मधील एक परगणा (काउंटी) आहे.

== गावे आणि शहरे ==
खालील तक्त्यात हर्फर्डशायर (Herefordshire) काउंटीमधील प्रमुख शहरे आणि मोठ्या गावांची यादी दिली आहे:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ हर्फर्डशायरमधील प्रमुख शहरे आणि गावे
|-
! शहर / गाव !! प्रकार !! वैशिष्ट्य/नोंद
|-
| [[हर्फर्ड]] || शहर || काउंटीचे प्रशासकीय केंद्र आणि सर्वात मोठे शहर
|-
| [[लिओमिन्स्टर]] || शहर || ऐतिहासिक बाजारपेठेचे शहर
|-
| [[रॉस-ऑन-वाय]] || शहर || वाय खोऱ्यातील प्रमुख पर्यटन केंद्र
|-
| [[लेडबरी]] || शहर || लाकडी चौकटीच्या ऐतिहासिक इमारतींसाठी प्रसिद्ध
|-
| [[ब्रोमयार्ड]] || शहर || स्थानिक उत्सव आणि कृषी बाजारासाठी प्रसिद्ध
|-
| [[किंग्टन]] || शहर || वेल्सच्या सीमेवर वसलेले ऐतिहासिक शहर
|-
| [[किंगस्टोन, हर्फर्डशायर|किंगस्टोन]] || गाव || काउंटीतील एक मोठे व वेगाने वाढणारे गाव
|-
| [[कॉलबर्न]] || गाव || मालवेर्न टेकड्यांच्या पायथ्याशी वसलेले गाव
|-
| [[ईस्टनॉर]] || गाव || ईस्टनॉर किल्ल्यासाठी प्रसिद्ध
|}

== प्रसिद्ध व्यक्ती ==
हर्फर्डशायर काउंटीशी संबंधित काही प्रमुख आणि प्रसिद्ध व्यक्ती:

* [[जॉन पेन]]  - [[अमेरिकेची स्वातंत्र्यघोषणा|अमेरिकेच्या स्वातंत्र्यघोषणेवर]] स्वाक्षरी करणारे एक राजकीय नेते.
* [[डेव्हिड गॅरिक]] - १८ व्या शतकातील इंग्लिश नाटककार आणि अभिनेता.
* [[इलिझाबेथ बॅरेट ब्राउनिंग]]  - १९ व्या शतकातील इंग्लिश कवी (त्यांचे बालपण [[लेडबरी]] जवळ गेले).
* [[ॲलन लिटल]] - [[बीबीसी]]चे आंतरराष्ट्रीय पत्रकार.
* [[इयान हंटर]] - ''मॉट द हूपल'' या प्रसिद्ध रॉक बँडचे मुख्य गायक.
* [[रॉबर्ट ब्रेसी]]  - [[पहिली एलिझाबेथ|एलिझाबेथन]] काळातील प्रमुख सैनिकी व राजकीय व्यक्ती (हर्फर्डशायरशी कौटुंबिक संबंध).

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{कॉमन्स वर्ग|Herefordshire|{{लेखनाव}}}}

{{इंग्लंड काउंटी}}

[[वर्ग:इंग्लंडच्या काउंट्या]]
[[वर्ग:हर्फर्डशायर|*]]</text>
      <sha1>ptmaxztgiklzp68gwcsxpiwvayfuus1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697726</id>
      <parentid>2697725</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* गावे आणि शहरे */</comment>
      <origin>2697726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4908" sha1="7g26nk8tvfntnem3933ftybneftrx1k" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट इंग्लंडचे प्रांत
| Name           = हर्फर्डशायर
| EnglishName   = Herefordshire
| Headquarters        = [[हर्फर्ड]]
| घनता = ८८
| TotalArea      = २,१८०
| Population     = १,७९,३००
| Subdivisions      = -
| Map            = EnglandHerefordshire.svg
| Website        = http://www.herefordshire.gov.uk
}}
'''हर्फर्डशायर''' हा [[इंग्लंड]]मधील एक परगणा (काउंटी) आहे.

== गावे आणि शहरे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ हर्फर्डशायरमधील प्रमुख शहरे आणि गावे
|-
! शहर / गाव !! प्रकार !! अंदाजे लोकसंख्या !! स्थापना/ऐतिहासिक नोंद !! वैशिष्ट्य/नोंद
|-
| [[हेरफर्ड]] || शहर || ६०,४१५ (२०२१) || ७ वे शतक (इ.स. ६७६) || काउंटीचे प्रशासकीय केंद्र आणि सर्वात मोठे शहर
|-
| [[लिओमिन्स्टर]] || शहर || ११,९५९ (२०२१) || ७ वे शतक (इ.स. ६६०) || ऐतिहासिक बाजारपेठेचे शहर
|-
| [[रॉस-ऑन-वाय]] || शहर || १०,९७८ (२०२१) || १२ वे शतक || वाय खोऱ्यातील प्रमुख पर्यटन केंद्र
|-
| [[लेडबरी]] || शहर || ९,६३६ (२०११) || १२ वे शतक || लाकडी चौकटीच्या ऐतिहासिक इमारतींसाठी प्रसिद्ध
|-
| [[ब्रोमयार्ड]] || शहर || ४,७०० (२०२१) || १२ वे शतक || स्थानिक उत्सव आणि कृषी बाजारासाठी प्रसिद्ध
|-
| [[किंग्टन]] || शहर || ३,२०० (२०२१) || १३ वे शतक || वेल्सच्या सीमेवर वसलेले ऐतिहासिक शहर
|-
| [[किंगस्टोन, हर्फर्डशायर|किंगस्टोन]] || गाव || १,४७० (२०२१) || ११ वे शतक (डोम्सडे बुक) || काउंटीतील एक मोठे व वेगाने वाढणारे गाव
|-
| [[कॉलबर्न]] || गाव || २,३७२ (२०२१) || ११ वे शतक (डोम्सडे बुक) || मालवेर्न टेकड्यांच्या पायथ्याशी वसलेले गाव
|-
| [[ईस्टनॉर]] || गाव || २५० (२०२१) || १९ वे शतक (वर्तमान स्वरूप) || ईस्टनॉर किल्ल्यासाठी प्रसिद्ध
|}

== प्रसिद्ध व्यक्ती ==
हर्फर्डशायर काउंटीशी संबंधित काही प्रमुख आणि प्रसिद्ध व्यक्ती:

* [[जॉन पेन]]  - [[अमेरिकेची स्वातंत्र्यघोषणा|अमेरिकेच्या स्वातंत्र्यघोषणेवर]] स्वाक्षरी करणारे एक राजकीय नेते.
* [[डेव्हिड गॅरिक]] - १८ व्या शतकातील इंग्लिश नाटककार आणि अभिनेता.
* [[इलिझाबेथ बॅरेट ब्राउनिंग]]  - १९ व्या शतकातील इंग्लिश कवी (त्यांचे बालपण [[लेडबरी]] जवळ गेले).
* [[ॲलन लिटल]] - [[बीबीसी]]चे आंतरराष्ट्रीय पत्रकार.
* [[इयान हंटर]] - ''मॉट द हूपल'' या प्रसिद्ध रॉक बँडचे मुख्य गायक.
* [[रॉबर्ट ब्रेसी]]  - [[पहिली एलिझाबेथ|एलिझाबेथन]] काळातील प्रमुख सैनिकी व राजकीय व्यक्ती (हर्फर्डशायरशी कौटुंबिक संबंध).

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{कॉमन्स वर्ग|Herefordshire|{{लेखनाव}}}}

{{इंग्लंड काउंटी}}

[[वर्ग:इंग्लंडच्या काउंट्या]]
[[वर्ग:हर्फर्डशायर|*]]</text>
      <sha1>7g26nk8tvfntnem3933ftybneftrx1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हर्टफर्डशायर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69109</id>
    <revision>
      <id>2697727</id>
      <parentid>1862402</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* बाह्य दुवे */</comment>
      <origin>2697727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7590" sha1="3scgfs6iifx5iyc2rxzo0h47tsns10u" xml:space="preserve">{{गल्लत|हर्फर्डशायर}}
{{माहितीचौकट इंग्लंड काउंटी
 | नाव               = हर्टफर्डशायर
 | चित्र               = [[File:County Flag of Hertfordshire.svg|150px]]&lt;br /&gt;हर्टफर्डशायरचा ध्वज
 | ब्रीदवाक्य         = 
 | नकाशा           = [[File:Hertfordshire UK locator map 2010.svg|250px|within England]]
 | दर्जा        = औपचारिक  काउंटी
 | प्रदेश       = [[पूर्व इंग्लंड]]
 | क्षेत्रफळक्रम      = ३६ वा
 | क्षेत्रफळ      = १६४३
 | iso           = GB-HRT
 | मुख्यालय       = [[हर्टफर्ड]]
 | लोकसंख्याक्रम       = १३ वा
 | लोकसंख्यातारीख    = २०११
 | लोकसंख्या           = ११,१९,८००
 | घनता   = ६८२
 | वांशिकता = ९३.७% श्वेतवर्णीय&lt;br /&gt;१.३% दक्षिण आशियाई
 | संसदसदस्य           = ११
 | जिल्हेनकाशा     = [[Image:HertfordshireNumbered.png|150px|हर्टफर्डशायर]]
 | जिल्हे       = #थ्री रिव्हर्स
#वॉटफर्ड
#हर्ट्समीर
#वेल्विन हॅटफील्ड
#ब्रॉक्सबोर्न
#ईस्ट हर्टफर्डशायर
#स्टीव्हनेज
#नॉर्थ हर्टफर्डशायर
#सेंट आल्बन्स
#डेकोरम
}}
'''हर्टफर्डशायर''' ({{lang-en|Hertfordshire}}) ही [[इंग्लंड]]च्या पूर्व भागातील एक [[इंग्लंडच्या काउंट्या|काउंटी]] आहे. ही एक औपचारिक काउंटी असून तिच्या ईशान्येस [[केंब्रिजशायर]], उत्तरेस [[बेडफर्डशायर]], पूर्वेस [[एसेक्स]], पश्चिमेस [[बकिंगहॅमशायर]] तर दक्षिणेस [[ग्रेटर लंडन]] ह्या काउंट्या आहेत. हर्टफर्डशायरचा बराचसा भाग [[लंडन]] महानगरामध्ये गणला जातो. [[लंडन अंडरग्राउंड]] रेल्वेच्या मेट्रोपॉलिटन मार्गाची ह्या काउंटीमध्ये ५ स्थानके आहेत.

== गावे आणि शहरे ==
खालील तक्त्यात हर्टफर्डशायर (Hertfordshire) काउंटीमधील प्रमुख शहरे आणि मोठ्या गावांची यादी दिली आहे:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ हर्टफर्डशायरमधील प्रमुख शहरे आणि गावे
|-
! शहर / गाव !! प्रकार !! लोकसंख्या (सुमार) !! स्थापना / इतिहास नोंद !! वैशिष्ट्य / नोंद
|-
| [[वाटफर्ड]] || शहर || ९०,३०० (२०२१) || १२ वे शतक || काउंटीतील सर्वात मोठे शहर व प्रमुख व्यापारी केंद्र
|-
| [[स्टिव्हनेज]] || शहर || ८९,३०० (२०२१) || इ.स. १९४६ (न्यू टाउन) || ब्रिटनमधील पहिले नियोजित 'न्यू टाउन'
|-
| [[सेंट आल्बन्स]] || शहर || ८२,१०० (२०२१) || १ ले शतक (रोमन काळ) || काउंटीतील एकमेव 'सिटी'चा दर्जा असलेले ऐतिहासिक शहर
|-
| [[हर्टफर्ड]] || शहर || २६,७८३ (२०२१) || १० वे शतक (इ.स. ९१३) || हर्टफर्डशायर काउंटीचे प्रशासकीय केंद्र
|-
| [[हॅमेल हॅम्पस्टेड]] || शहर || ९७,००० (२०२१) || ८ वे शतक || जुने ऐतिहासिक शहर आणि आधुनिक औद्योगिक केंद्र
|-
| [[वेलविन गार्डन सिटी]] || शहर || ५१,५०० (२०२१) || इ.स. १९२० || Ebenezer Howard यांनी वसविलेले प्रसिद्ध उद्यान शहर
|-
| [[बॉरहॅमवूड]] || शहर || ३६,३८८ (२०२१) || १२ वे शतक || ब्रिटीश चित्रपट आणि टेलिव्हिजन निर्मितीचे प्रमुख केंद्र
|-
| [[हॅटफिल्ड]] || शहर || ३९,२०० (२०२१) || Saxon काळ || ऐतिहासिक हॅटफिल्ड हाऊस आणि विमान उद्योगासाठी प्रसिद्ध
|-
| [[रेडलेट]] || गाव || ६,०३५ (२०२१) || १९ वे शतक || काउंटीतील समृद्ध आणि प्रमुख गाव
|}

== प्रसिद्ध व्यक्ती ==
* [[फ्रांसिस बेकन]] - प्रसिद्ध तत्त्ववेत्ता आणि शास्त्रज्ञ (सेंट आल्बन्स येथे निवास).
* [[जॉर्ज ऑरवेल]] - इंग्लिश लेखक ([[ॲनिमल फार्म]] पुस्तकाचे लेखन [[वॉलिंग्टन (हर्टफर्डशायर)|वॉलिंग्टन]] गावात केले).
* [[लुईस हॅमिल्टन]] - सात वेळचा [[फॉर्म्युला वन]] जागतिक विजेता (स्टिव्हनेजमध्ये जन्म).
* [[गॅरेथ बेल]] - व्यावसायिक [[फुटबॉल]] खेळाडू (हर्टफर्डशायरमध्ये शिक्षण).
* [[स्टीफन हॉकिंग]] - जगप्रसिद्ध भौतिकशास्त्रज्ञ (सेंट आल्बन्स स्कूलमध्ये शिक्षण).
* [[रुपर्ट ग्रिन्ट]] - [[हॅरी पॉटर]] चित्रपटातील [[रॉन विझली]]ची भूमिका करणारा अभिनेता (हर्टफर्डशायरमध्ये जन्म).

==बाह्य दुवे==
*[http://www.hertsdirect.org/ काउंटी समिती]
*[http://www.bedford.gov.uk/ बेडफर्ड बरो]
{{कॉमन्स|Hertfordshire|{{लेखनाव}}}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{इंग्लंड काउंटी}}

[[वर्ग:इंग्लंडच्या काउंट्या]]
[[वर्ग:हर्टफर्डशायर|*]]</text>
      <sha1>3scgfs6iifx5iyc2rxzo0h47tsns10u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697730</id>
      <parentid>2697727</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* गावे आणि शहरे */</comment>
      <origin>2697730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7345" sha1="o958vk73rvybzkddeqfco81fz795fc4" xml:space="preserve">{{गल्लत|हर्फर्डशायर}}
{{माहितीचौकट इंग्लंड काउंटी
 | नाव               = हर्टफर्डशायर
 | चित्र               = [[File:County Flag of Hertfordshire.svg|150px]]&lt;br /&gt;हर्टफर्डशायरचा ध्वज
 | ब्रीदवाक्य         = 
 | नकाशा           = [[File:Hertfordshire UK locator map 2010.svg|250px|within England]]
 | दर्जा        = औपचारिक  काउंटी
 | प्रदेश       = [[पूर्व इंग्लंड]]
 | क्षेत्रफळक्रम      = ३६ वा
 | क्षेत्रफळ      = १६४३
 | iso           = GB-HRT
 | मुख्यालय       = [[हर्टफर्ड]]
 | लोकसंख्याक्रम       = १३ वा
 | लोकसंख्यातारीख    = २०११
 | लोकसंख्या           = ११,१९,८००
 | घनता   = ६८२
 | वांशिकता = ९३.७% श्वेतवर्णीय&lt;br /&gt;१.३% दक्षिण आशियाई
 | संसदसदस्य           = ११
 | जिल्हेनकाशा     = [[Image:HertfordshireNumbered.png|150px|हर्टफर्डशायर]]
 | जिल्हे       = #थ्री रिव्हर्स
#वॉटफर्ड
#हर्ट्समीर
#वेल्विन हॅटफील्ड
#ब्रॉक्सबोर्न
#ईस्ट हर्टफर्डशायर
#स्टीव्हनेज
#नॉर्थ हर्टफर्डशायर
#सेंट आल्बन्स
#डेकोरम
}}
'''हर्टफर्डशायर''' ({{lang-en|Hertfordshire}}) ही [[इंग्लंड]]च्या पूर्व भागातील एक [[इंग्लंडच्या काउंट्या|काउंटी]] आहे. ही एक औपचारिक काउंटी असून तिच्या ईशान्येस [[केंब्रिजशायर]], उत्तरेस [[बेडफर्डशायर]], पूर्वेस [[एसेक्स]], पश्चिमेस [[बकिंगहॅमशायर]] तर दक्षिणेस [[ग्रेटर लंडन]] ह्या काउंट्या आहेत. हर्टफर्डशायरचा बराचसा भाग [[लंडन]] महानगरामध्ये गणला जातो. [[लंडन अंडरग्राउंड]] रेल्वेच्या मेट्रोपॉलिटन मार्गाची ह्या काउंटीमध्ये ५ स्थानके आहेत.

== गावे आणि शहरे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ हर्टफर्डशायरमधील प्रमुख शहरे आणि गावे
|-
! शहर/गाव !! प्रकार !! अंदाजे लोकसंख्या !! स्थापना/ऐतिहासिक नोंद !! वैशिष्ट्य/नोंद
|-
| [[वाटफर्ड]] || शहर || ९०,३०० (२०२१) || १२ वे शतक || काउंटीतील सर्वात मोठे शहर व प्रमुख व्यापारी केंद्र
|-
| [[स्टिव्हनेज]] || शहर || ८९,३०० (२०२१) || इ.स. १९४६ (न्यू टाउन) || ब्रिटनमधील पहिले नियोजित 'न्यू टाउन'
|-
| [[सेंट आल्बन्स]] || शहर || ८२,१०० (२०२१) || १ ले शतक (रोमन काळ) || काउंटीतील एकमेव 'सिटी'चा दर्जा असलेले ऐतिहासिक शहर
|-
| [[हर्टफर्ड]] || शहर || २६,७८३ (२०२१) || १० वे शतक (इ.स. ९१३) || हर्टफर्डशायर काउंटीचे प्रशासकीय केंद्र
|-
| [[हॅमेल हॅम्पस्टेड]] || शहर || ९७,००० (२०२१) || ८ वे शतक || जुने ऐतिहासिक शहर आणि आधुनिक औद्योगिक केंद्र
|-
| [[वेलविन गार्डन सिटी]] || शहर || ५१,५०० (२०२१) || इ.स. १९२० || Ebenezer Howard यांनी वसविलेले प्रसिद्ध उद्यान शहर
|-
| [[बॉरहॅमवूड]] || शहर || ३६,३८८ (२०२१) || १२ वे शतक || ब्रिटीश चित्रपट आणि टेलिव्हिजन निर्मितीचे प्रमुख केंद्र
|-
| [[हॅटफिल्ड]] || शहर || ३९,२०० (२०२१) || Saxon काळ || ऐतिहासिक हॅटफिल्ड हाऊस आणि विमान उद्योगासाठी प्रसिद्ध
|-
| [[रेडलेट]] || गाव || ६,०३५ (२०२१) || १९ वे शतक || काउंटीतील समृद्ध आणि प्रमुख गाव
|}

== प्रसिद्ध व्यक्ती ==
* [[फ्रांसिस बेकन]] - प्रसिद्ध तत्त्ववेत्ता आणि शास्त्रज्ञ (सेंट आल्बन्स येथे निवास).
* [[जॉर्ज ऑरवेल]] - इंग्लिश लेखक ([[ॲनिमल फार्म]] पुस्तकाचे लेखन [[वॉलिंग्टन (हर्टफर्डशायर)|वॉलिंग्टन]] गावात केले).
* [[लुईस हॅमिल्टन]] - सात वेळचा [[फॉर्म्युला वन]] जागतिक विजेता (स्टिव्हनेजमध्ये जन्म).
* [[गॅरेथ बेल]] - व्यावसायिक [[फुटबॉल]] खेळाडू (हर्टफर्डशायरमध्ये शिक्षण).
* [[स्टीफन हॉकिंग]] - जगप्रसिद्ध भौतिकशास्त्रज्ञ (सेंट आल्बन्स स्कूलमध्ये शिक्षण).
* [[रुपर्ट ग्रिन्ट]] - [[हॅरी पॉटर]] चित्रपटातील [[रॉन विझली]]ची भूमिका करणारा अभिनेता (हर्टफर्डशायरमध्ये जन्म).

==बाह्य दुवे==
*[http://www.hertsdirect.org/ काउंटी समिती]
*[http://www.bedford.gov.uk/ बेडफर्ड बरो]
{{कॉमन्स|Hertfordshire|{{लेखनाव}}}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{इंग्लंड काउंटी}}

[[वर्ग:इंग्लंडच्या काउंट्या]]
[[वर्ग:हर्टफर्डशायर|*]]</text>
      <sha1>o958vk73rvybzkddeqfco81fz795fc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>द एशियाटिक सोसायटी (मुंबई)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69445</id>
    <revision>
      <id>2697675</id>
      <parentid>2618411</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>संदर्भ</comment>
      <origin>2697675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18282" sha1="8eni7fuzo7uics6u4jmsw9a0qwq2av9" xml:space="preserve">'''एशियाटिक सोसायटी''' ही संस्था कला, विज्ञान आणि संस्कृती यांचे जतन करण्यासाठी १८०४ साली [[जेम्स मॅकिन्टॉश|सर जेम्स मॅकिन्टॉश]] यांनी स्थापन केली.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Arooran|first=K. Nambi|title=The Asiatic Society of Bombay: A History|year=1980|publisher=Asiatic Society of Bombay|page=12}}&lt;/ref&gt; या संस्थेचे मूळ नाव 'बॉम्बे लिटररी सोसायटी' असे होते.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Rao|first=V. D.|title=Studies in Mumbai's History|year=1978|publisher=Popular Prakashan|page=45}}&lt;/ref&gt; १८३० साली बांधण्यात आलेल्या [[टाऊन हॉल, मुंबई|टाऊन हॉल]]च्या इमारतीमध्ये या सोसायटीचा कारभार हलवण्यात आला.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Tindall|first=Gillian|title=City of Gold: The Biography of Bombay|year=1992|publisher=Penguin Books|page=118|isbn=978-0-14-009500-5}}&lt;/ref&gt; तेव्हापासून येथूनच सोसायटीचा कारभार चालतो आहे. ग्रंथालय स्थापनेच्या दृष्टीने हा महाराष्ट्रातील पहिला प्रयत्न होता.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Priolkar|first=A. K.|title=The Printing Press in India|year=1958|publisher=Marathi Samshodhana Mandala|page=89}}&lt;/ref&gt; दुर्मिळ पुस्तकांबरोबरच [[संस्कृत]], [[प्राकृत]], [[फारसी भाषा|फारसी]], [[अरबी भाषा|अरबी]], [[मराठी भाषा|मराठी]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]], [[उर्दू]], [[ग्रीक भाषा|ग्रीक]], [[लॅटिन]], [[इटालियन भाषा|इटालियन]] आणि [[इंग्रजी भाषा|इंग्रजी]] या भाषांतील हस्तलिखिते सोसायटीकडे आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Arooran|first=K. Nambi|title=The Asiatic Society of Bombay: A History|year=1980|publisher=Asiatic Society of Bombay|page=88}}&lt;/ref&gt; या संग्रहालयात एक लाखांहून अधिक ग्रंथ (म्हणजे किमान २ कोटी पाने), अडीच हजार पोथ्या व हस्तलिखिते आणि १२०० हून अधिक नकाशे आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Dongerkery|first=S. R.|title=The Treasures of the Asiatic Society of Bombay|journal=Journal of the Asiatic Society of Bombay|volume=31|pages=15–28|year=1956}}&lt;/ref&gt; [[दांते अलिगिएरी|दांते]] या मध्ययुगीन इटालियन कवीच्या ‘डिव्हाइन कॉमेडी’ची १४ व्या शतकातील हस्तलिखित प्रत [[माउंटस्टुअर्ट एल्फिन्स्टन]] यांनी या संग्रहाला दिली होती, ती आजही सोसायटीच्या वैभवाची एक खूण आहे.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Tindall|first=Gillian|title=City of Gold: The Biography of Bombay|year=1992|publisher=Penguin Books|page=120}}&lt;/ref&gt; [[पु.ल. देशपांडे]] आणि [[दुर्गा भागवत]] यांच्या कुटुंबीयांकडून या थोर मराठी लेखकांच्या साऱ्या हस्तलिखितांचे बाडदेखील ‘एशियाटिक सोसायटी’च्या सुपूर्द झाले आहे.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=12 March 2005|title=Literary treasures finding a safe home at Asiatic|newspaper=The Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; हस्तलिखितांमध्ये अर्थातच, जुन्या संस्कृत व प्राकृत पोथ्यांचा समावेश प्रामुख्याने आहे. हा स्वातंत्र्यपूर्व काळापासूनचा ठेवा आता संगणकीय स्वरूपात चिरंतन होण्याच्या मार्गावर आहे.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=15 January 2014|title=Digitization project of rare manuscripts at Asiatic Society|newspaper=The Hindu|url=https://thehindu.com|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;
[[File:Asiatic Town Hall, Mumbai.jpg|thumb|सुरुवातीच्या काळातील छायाचित्र]]

== मुंबईतील वास्तू ==

या इमारतीला सुरुवातीलाच ३० पायऱ्या असून त्यावर आठ [[डोरिक शैली|डोरिक पद्धतीचे]] स्तंभ आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Tindall|first=Gillian|title=City of Gold: The Biography of Bombay|year=1992|publisher=Penguin Books|page=119}}&lt;/ref&gt; इथल्या ‘दरबार हॉल’मध्ये आज विद्वज्जनांची भाषणे होतात, तिथेच कधीकाळी न्यायदानाचे कामही चाले.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Rao|first=V. D.|title=Studies in Mumbai's History|year=1978|publisher=Popular Prakashan|page=52}}&lt;/ref&gt; ‘सत्ता आणि ज्ञानाची मत्ता हे दोन्ही इथे नांदे’ असा टाउन हॉलबद्दलचा सार्थ उल्लेख ‘झीरो पॉइंट बॉम्बे’ या केवळ [[हॉर्निमन सर्कल|हॉर्निमन सर्कल]]च्या इतिहासाबद्दल आणि वर्तमानाबद्दल १७ तज्ज्ञांनी लिहिलेल्या १७६ पानांच्या पुस्तकात आहे.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Rohatgi|first=Pauline|title=Zero Point Bombay: Historical Inquiries into a Hub of Empire|year=2008|publisher=The Asiatic Society of Mumbai|isbn=978-81-908101-0-4}}&lt;/ref&gt; हे पुस्तक ‘एशियाटिक सोसायटी ऑफ मुंबई’ने २००८ मध्ये प्रकाशित केले आहे. एशियाटिक सोसायटीच्या ग्रंथालयातील पाचपैकी एका ग्रंथदालनाला ‘जनरल रीडिंग रूम’ असे नाव असून ‘रिसर्च रूम’ निराळी आहे.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Arooran|first=K. Nambi|title=The Asiatic Society of Bombay: A History|year=1980|publisher=Asiatic Society of Bombay|page=95}}&lt;/ref&gt; मुंबईचे शिल्पकार मानल्या गेलेल्या [[जगन्नाथ शंकरशेट|जगन्नाथ शंकरशेट मुरकुटे]] यांचा एकमेव पूर्णाकृती पुतळा याच इमारतीत आहे.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Kulkarni|first=P. B.|title=Mumbaino Shilpkar Jagannath Shankarshet|year=1959|publisher=J. S. Memorial Committee|page=210}}&lt;/ref&gt; या संस्थेच्या कार्यामध्ये [[जगन्नाथ शंकरशेट|नाना शंकरशेट]] यांनी आपले भरीव योगदान दिले.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Kulkarni|first=P. B.|title=Mumbaino Shilpkar Jagannath Shankarshet|year=1959|publisher=J. S. Memorial Committee|page=215}}&lt;/ref&gt; या संस्थेच्या माध्यमातून प्राचीन परंपरा आणि संस्कृतीचे जतन करण्याचा प्रयत्न केला गेला.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Arooran|first=K. Nambi|title=The Asiatic Society of Bombay: A History|year=1980|publisher=Asiatic Society of Bombay|page=102}}&lt;/ref&gt; 
[[File:Asiatic Library, Mumbai.jpg|thumb|एशियाटिक सोसायटीची इमारत]]

== संस्था ==
मुळात ही संस्था [[परळ]] येथे गव्हर्नरच्या बंगल्यात स्थापन झाली.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Tindall|first=Gillian|title=City of Gold: The Biography of Bombay|year=1992|publisher=Penguin Books|page=116}}&lt;/ref&gt; त्या बंगल्यात आता ‘[[हाफकिन संस्था|हाफकिन इन्स्टिट्यूट]]’ आहे. या बंगल्यात एकटेच राहणारे तेव्हाचे गव्हर्नर [[जोनाथन डंकन]] यांच्या उदार आश्रयाखाली, [[जेम्स मॅकिन्टॉश|सर जेम्स मॅकिन्टॉश]] यांनी २६ नोव्हेंबर १८०४ रोजी स्वतःचा (लवाजम्यासोबत, विलायतेहून आणलेला) ग्रंथसंग्रह खुला करून या संस्थेला दिला.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Arooran|first=K. Nambi|title=The Asiatic Society of Bombay: A History|year=1980|publisher=Asiatic Society of Bombay|page=15}}&lt;/ref&gt; या संस्थेने १८४० सालापासून भारतीय विद्वान आणि कर्तृत्ववान माणसे जोडली.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Rao|first=V. D.|title=Studies in Mumbai's History|year=1978|publisher=Popular Prakashan|page=58}}&lt;/ref&gt; तोवर मात्र संस्थेचे सर्व सदस्य ब्रिटिश अथवा युरोपीय होते. सर माणेकजी करसेटजी हे या सोसायटीचे पहिले भारतीय सदस्य होत.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Keer|first=Dhananjay|title=Mahatma Jotirao Phooley: Father of Indian Social Revolution|year=1964|publisher=Popular Prakashan|page=34}}&lt;/ref&gt; [[जगन्नाथ शंकरशेट]], [[जमशेटजी जीजीभाई]] हे नगरपितेही या संस्थेचे सदस्य होते (या दोघांचे मूळ पूर्णाकृती संगमरवरी पुतळेही संस्थेतच आहेत).&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Kulkarni|first=P. B.|title=Mumbaino Shilpkar Jagannath Shankarshet|year=1959|publisher=J. S. Memorial Committee|page=222}}&lt;/ref&gt; विल्सन कॉलेजचे प्राचार्य डॉ. [[जॉन विल्सन]] हे सोसायटीचे अध्यक्ष होते आणि डॉ. [[भाऊ दाजी लाड]], न्यायमूर्ती [[काशिनाथ त्र्यंबक तेलंग|के. टी. तेलंग]], सर जीवनजी मोदी, प्राच्यविद्यापंडित [[रामकृष्ण गोपाळ भांडारकर|रामकृष्ण भांडारकर]], डॉ. [[शंकर पांडुरंग पंडित]], हे विद्वज्जन संस्थेशी संबंधित होते.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Arooran|first=K. Nambi|title=The Asiatic Society of Bombay: A History|year=1980|publisher=Asiatic Society of Bombay|page=62}}&lt;/ref&gt; याच संस्थेत महामहोपाध्याय आणि भारतरत्न [[पांडुरंग वामन काणे|पां.वा. काणे]] यांनी ‘धर्मशास्त्राचा इतिहास’ हा ग्रंथ सिद्ध केला.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Kane|first=P. V.|title=History of Dharmasastra|year=1930|publisher=Bhandarkar Oriental Research Institute|page=v}}&lt;/ref&gt; दुर्गा भागवतांनीही अनेक ग्रंथ इथे अभ्यासले.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bhagwat|first=Durga|title=Vyas Parva|year=1962|publisher=Mouj Prakashan|page=2}}&lt;/ref&gt; आजही २५ ‘रिसर्च डेस्क’ आहेत, तिथे संशोधकांचे काम सुरू असतेच; यापैकी दोघा संशोधकांना सोसायटीतर्फे अल्प (२५ हजार रु.) शिष्यवृत्तीही प्रदान केली जाते.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=20 August 2012|title=Research fellowships at Asiatic Society|newspaper=The Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; शिवाय अन्य सदस्यही आपापल्या आवडीच्या विषयांचा सखोल अभ्यास करायला अगदी वयाच्या सत्तरीनंतरही येथे येतात.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=5 May 2018|title=Still a haven for researchers|newspaper=Hindustan Times|url=https://hindustantimes.com|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; उदाहरणार्थ, चित्रपट-इतिहासाचे अभ्यासक धरमशी किंवा मराठीइतकाच बंगाली साहित्याचा अभ्यास असलेले [[अशोक शहाणे]] यांसारख्या अनेकांची ज्ञानतृष्णा ‘एशियाटिक’मधल्या ग्रंथांनी, जुन्या दैनिकांसारख्या अन्य संदर्भसाहित्याने भागते. १९९४ मध्ये एशियाटिक सोसायटी व सेंट्रल लायब्ररीचे विभाजन झाले, तेव्हा केंद्र सरकारने एशियाटिकला दोन कोटी रुपयांची देणगी दिली.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=19 October 2009|title='एशियाटिक'चे अश्रू|newspaper=महाराष्ट्र टाईम्स|url=http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshowarchive.cms?msid=145089|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; ही रक्कम युनिट ट्रस्ट ऑफ इंडिया (यूटीआय) च्या बॉंड्समध्ये गुंतवण्यात आली.&lt;ref name=&quot;MHT190909&quot;&gt;{{Cite news|date=19 October 2009|title='एशियाटिक'चे अश्रू|newspaper=महाराष्ट्र टाईम्स|url=http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshowarchive.cms?msid=145089|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; यूटीआय आर्थिक संकटात आल्यावर व्याजापोटी मिळणारी रक्कम आटली आणि एशियाटिक धोक्यात आली.&lt;ref name=&quot;MHT190909&quot; /&gt;

== ग्रंथ आणि वस्तू ==
‘एशियाटिक सोसायटी ऑफ मुंबई’ ही पुस्तकांसाठी ओळखली जात असली, तरी [[नालासोपारा|सोपारा (शूर्पारक)]] येथील उत्खननात मिळालेल्या वस्तूदेखील येथे आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bhagvanlal|first=Indraji|title=Report on the Antiquities of Sopara and Padana|year=1882|publisher=Journal of the Bombay Branch of the Royal Asiatic Society|page=14}}&lt;/ref&gt; सोसायटीचा जुन्या नाण्यांचा संग्रह अव्वल म्हणावा असा आहे.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Garg|first=Sanjay|title=Coins of the Asiatic Society of Mumbai|year=2002|publisher=Asiatic Society of Mumbai|page=5}}&lt;/ref&gt; पाचव्या शतकातील [[समुद्रगुप्त|समुद्रगुप्तकालीन]] नाण्यापासून, १५२६ सालचे [[अकब्री नाणी|अकबरकालीन]] नाणे आणि [[शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या]] राजवटीत वापरली जाणारी नाणी येथे असून विविध नाण्यांची एकंदर संख्या १२,००० आहे.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Garg|first=Sanjay|title=Coins of the Asiatic Society of Mumbai|year=2002|publisher=Asiatic Society of Mumbai|page=18}}&lt;/ref&gt;

== बाह्य दुवे ==
* {{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://marathi.yahoo.com/%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BE-%E0%A4%9C%E0%A4%97%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%A5-%E0%A4%B6%E0%A4%82%E0%A4%95%E0%A4%B0-%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%A0-%E0%A4%AF%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A5%87-005641087.html | title = नाना जगन्नाथ शंकर शेठ यांचे मुंबई सेंट्रलला नाव द्या| विदा संकेतस्थळ दुवा=http://archive.is/CbFCC | विदा दिनांक=१४ ऑगस्ट २०१४ | भाषा = मराठी }}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:मुंबईमधील इमारती व वास्तू]]</text>
      <sha1>8eni7fuzo7uics6u4jmsw9a0qwq2av9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चौसर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75035</id>
    <revision>
      <id>2697805</id>
      <parentid>1245678</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2697805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2302" sha1="i97r04utq3nyqg8zxlqxvfdks0gmib0" xml:space="preserve">{{गल्लत|चॉसर}}
'''चौसर''' (किंवा चौपार) हा भारतातील अत्यंत प्राचीन आणि पारंपारिक बैठा खेळ आहे.

हा खेळ सहसा चार खेळाडूंमध्ये दोन-दोनच्या जोडीने खेळला जातो. हा खेळ खेळण्यासाठी वस्त्राचा किंवा लाकडाचा ''क्रॉस'' आकाराचा पट, लाकडी सोंगट्या आणि फासे म्हणून दीर्घचौकोनी लाकडी/हस्तिदंती पासे किंवा कवड्यांचा वापर केला जातो. हे सुद्धा नसल्यास [[चिंचोका|चिंचोके]] सुद्धा वापरले जातात. खेळाडूंना आपल्या सर्व सोंगट्या पटाच्या मध्यभागी असलेल्या ''घर'' किंवा ''गृह'' या सुरक्षित ठिकाणी पोहोचवायच्या असतात. चौसर हा केवळ नशिबाचा खेळ नसून यात रणनीती, गणिती कौशल्य आणि प्रतिस्पर्ध्याच्या सोंगट्या मारण्याचे नियोजन अत्यंत महत्त्वाचे असते. आधुनिक काळातील [[लुडो]] हा खेळ याच प्राचीन भारतीय चौसर खेळाची सुधारित आणि सोपी आवृत्ती मानला जातो.

पटावर खेळल्या जाणाऱ्या या या खेळाचा उल्लेख महाभारतात सापडतो. [[कौरव]] आणि [[पांडव|पांडवांमधील]] द्युत क्रीडा चौसरच्या पटावरच खेळली गेली होती.

{{विस्तार}}

[[वर्ग:बैठे खेळ]]</text>
      <sha1>i97r04utq3nyqg8zxlqxvfdks0gmib0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मलेशियाची राज्ये व संघशासित प्रदेश</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78737</id>
    <revision>
      <id>2697829</id>
      <parentid>2697212</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:24:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* राज्ये व संघशासित प्रदेश */</comment>
      <origin>2697829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13113" sha1="fk5uenccm0jfwimu28ser7r7pdx5xxl" xml:space="preserve">'''[[मलेशिया]]''' हा [[आग्नेय आशिया]]मधील देश प्रामुख्याने [[मलाय द्वीपकल्प]]ाच्या दक्षिण भागावर व [[बोर्नियो]] बेटाच्या उत्तर भागावर वसला आहे. प्रशासकीय दृष्ट्या मलेशिया १३ राज्ये व तीन संघशासित प्रदेशांमध्ये विभागला गेला आहे.

==राज्ये व संघशासित प्रदेश==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|{{Image label begin|image=Malaysia states blank (color scheme).png|link=|width={{{width|800}}}|float={{{float|none}}}}} 
{{Image label small|x=0.035000000|y=0.08110000 |scale={{{width|800}}}|text=[[पर्लिस]]}}
{{Image label small|x=0.055500000|y=0.09990000 |scale={{{width|800}}}|text=[[कदा]]}}
{{Image label small|x=0.015000000|y=0.14       |scale={{{width|800}}}|text=[[पेनांग]]}}
{{Image label small|x=0.13       |y=0.12666667 |scale={{{width|800}}}|text=[[कलांतान]]}}
{{Image label small|x=0.17833333 |y=0.14833333 |scale={{{width|800}}}|text=[[तरेंगानू]]}}
{{Image label small|x=0.100000000|y=0.16000000 |scale={{{width|800}}}|text=[[पराक]]}}
{{Image label small|x=0.06       |y=0.225      |scale={{{width|800}}}|text=[[सलांगोर]]}}
{{Image label small|x=0.060000000|y=0.2600000  |scale={{{width|800}}}|text=[[नगरी संबिलान]]}}
{{Image label small|x=0.1111111|y=0.28000000   |scale={{{width|800}}}|text=[[मलाक्का]]}}
{{Image label small|x=0.21111111 |y=0.28888888 |scale={{{width|800}}}|text=[[जोहोर]]}}
{{Image label small|x=0.15       |y=0.19833334 |scale={{{width|800}}}|text=[[पाहांग]]}}
{{Image label small|x=0.67833334 |y=0.26666666 |scale={{{width|800}}}|text=[[सारावाक]]}}
{{Image label small|x=0.84000000 |y=0.13       |scale={{{width|800}}}|text=[[साबा]]}}
{{Image label small|x=0.721      |y=0.125      |scale={{{width|800}}}|text=[[लाबुआन|&lt;span style=&quot; color: #ff0000;&quot;&gt;लाबुआन&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=0.1500     |y=0.233      |scale={{{width|800}}}|text=[[क्वालालंपूर|&lt;span style=&quot; color: #ff0000;&quot;&gt;क्वालालंपूर&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=0.075      |y=0.242      |scale={{{width|800}}}|text=[[पुत्रजय|&lt;span style=&quot; color: #ff0000;&quot;&gt;पुत्रजय&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=0.350      |y=0.032      |scale={{{width|800}}}|text=पश्चिम मलेशिया}}
{{Image label small|x=0.350      |y=0.055      |scale={{{width|800}}}|text=पूर्व मलेशिया}}
{{Image label small|x=0.520      |y=0.032      |scale={{{width|800}}}|text=&lt;span style=&quot; color: blue;&quot;&gt;&lt;small&gt;(निळा) राज्ये&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;}}
{{Image label small|x=0.520      |y=0.053      |scale={{{width|800}}}|text=&lt;span style=&quot; color: #ff0000;&quot;&gt;&lt;small&gt;(लाल) संघशासित प्रदेश&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;}}

{{Image label      |x=0.38833332 |y=0.115      |scale={{{width|800}}}|text=[[दक्षिण चीन समुद्र|&lt;span style=&quot;font-style: italic; color: #48A3B5;&quot;&gt;दक्षिण चीन समुद्र&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=0.011666667|y=0.16333333 |scale={{{width|800}}}|text=[[मलाक्क्याची सामुद्रधुनी|&lt;span style=&quot;font-style: italic; color: #48A3B5;&quot;&gt;मलाक्क्याची&lt;br /&gt; सामुद्रधुनी&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=0.125      |y=0.025      |scale={{{width|800}}}|text=[[थायलंडचे आखात|&lt;span style=&quot;font-style: italic; color: #48A3B5;&quot;&gt;थायलंडचे आखात&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=0.94       |y=0.035      |scale={{{width|800}}}|text=[[सुलू समुद्र|&lt;span style=&quot;font-style: italic; color: #48A3B5;&quot;&gt;सुलू समुद्र&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=0.9316667  |y=0.22       |scale={{{width|800}}}|text=[[सुलावेसी समुद्र|&lt;span style=&quot;font-style: italic; color: #48A3B5;&quot;&gt;सुलावेसी समुद्र&lt;/span&gt;]]}}

{{Image label small|x=0.710      |y=0.145      |scale={{{width|800}}}|text=[[ब्रुनेई|&lt;span style=&quot;font-style: italic; color: #666666;&quot;&gt;ब्रुनेई&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=0.7000000  |y=0.36       |scale={{{width|800}}}|text=[[इंडोनेशिया|&lt;span style=&quot;font-style: italic; color: #666666;&quot;&gt;इंडोनेशिया&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=0.060000000|y=0.3600000  |scale={{{width|800}}}|text=[[इंडोनेशिया|&lt;span style=&quot;font-style: italic; color: #666666;&quot;&gt;इंडोनेशिया&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=0.244444444|y=0.3300000  |scale={{{width|800}}}|text=[[सिंगापूर|&lt;span style=&quot;font-style: italic; color: #666666;&quot;&gt;सिंगापूर&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label small|x=0.080      |y=0.06       |scale={{{width|800}}}|text=[[थायलंड|&lt;span style=&quot;font-style: italic; color: #666666;&quot;&gt;थायलंड&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label end}}
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:85%&quot;
|-
! class=&quot;unsortable&quot; | ध्वज
! class=&quot;unsortable&quot; | चिन्ह
! राज्य
! राजधानी
! लोकसंख्या&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |title=Laporan Kiraan Permulaan 2010 |publisher=Jabatan Perangkaan Malaysia |page=iv |accessdate=24 January 2011 |archive-date=2010-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227065717/http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! क्षेत्रफळ (किमी²)&lt;ref name=&quot;statistics&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |title=Laporan Kiraan Permulaan 2010 |publisher=Jabatan Perangkaan Malaysia |page=27 |accessdate=24 January 2011 |archive-date=2010-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227065717/http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! [[लोकसंख्या घनता]]&lt;ref name=&quot;statistics&quot; /&gt;
! संक्षेप
! [[आय.एस.ओ. ३१६६-२|आयएसओ]]
|-
| [[Image:Flag of Kuala Lumpur Malaysia.svg|border|centre|50px|link=Flag of Kuala Lumpur|alt=Flag of Kuala Lumpur]]
| [[Image:Coat of Arms of Kuala Lumpur.svg|border|centre|50px|link=Seal of Kuala Lumpur|alt=Seal of Kuala Lumpur]]
| [[क्वालालंपूर]] संघशासित प्रदेश
| [[क्वालालंपूर]] (मलेशियाची [[जगातील देशांच्या राजधानींची यादी|राष्ट्रीय राजधानी]])
| १६,२७,१७२
| २४३
| ६६९६
| align=&quot;center&quot; | KUL
| align=&quot;right&quot; | MY-14
|-
| [[Image:Flag of Labuan.svg|border|centre|50px|link=Flag of Labuan|alt=Flag of Labuan]]
| [[Image:Seal of Labuan.svg|border|centre|50px|link=Seal of Putrajaya|alt=Seal of Labuan]]
| [[लाबुआन]] संघशासित प्रदेश
| [[व्हिक्टोरिया, मलेशिया|व्हिक्टोरिया]]
| ८५,२७२
| ९१
| ९३७
| align=&quot;center&quot; | LBN
| align=&quot;right&quot; | MY-15
|-
| [[Image:Flag of Putrajaya.svg|border|centre|50px|link=Flag of Putrajaya|alt=Flag of Putrajaya]]
|
| [[पुत्रजय]] संघशासित प्रदेश
| [[पुत्रजय]]
| ६७,९६४
| ४९
| १३८७
| align=&quot;center&quot; | PJY
| align=&quot;right&quot; | MY-16
|-
| [[Image:Flag of Johor.svg|border|centre|50px|link=Flag of Johor|alt=Flag of Johor]]
| [[Image:Coat of arms of Johor.svg|border|centre|50px|link=Coat of arms of Johor|alt=Coat of arms of Johor]]
| [[जोहोर]]
| [[जोहोर बारू]]
| ३२,३३,४३४
| १९,२१०
| १६८
| align=&quot;center&quot; | JHR
| align=&quot;right&quot; | MY-01
|-
| [[Image:Flag of Kedah.svg|border|centre|50px|link=Flag of Kedah|alt=Flag of Kedah]]
| [[Image:Coat of arms of Kedah.svg|border|centre|50px|link=Coat of arms of Kedah|alt=Coat of arms of Kedah]]
| [[कदा]]
| [[आलोर सतार]]
| १८,९०,०९८
| ९,५००
| १९९
| align=&quot;center&quot; | KDH
| align=&quot;right&quot; | MY-02
|-
| [[Image:Flag of Kelantan.svg|border|centre|50px|link=Flag of Kelantan|alt=Flag of Kelantan]]
| [[Image:Coat of arms of Kelantan.svg|border|centre|50px|link=Coat of arms of Kelantan|alt=Coat of arms of Kelantan]]
| [[कलांतान]]
| [[कोटा बारू]]
| १४,५९,९९४
| १५,०९९
| ९७
| align=&quot;center&quot; | KTN
| align=&quot;right&quot; | MY-03
|-
| [[Image:Flag of Malacca.svg|border|centre|50px|link=Flag of Malacca|alt=Flag of Malacca]]
| [[Image:Coat of arms of Malacca New.svg|border|centre|50px|link=Coat of arms of Malacca|alt=Coat of arms of Malacca]]
| [[मलाक्का]]
| [[बांदाराया मलाका]]
| ७,८८,७०६
| १,६६४
| ४७४
| align=&quot;center&quot; | MLK
| align=&quot;right&quot; | MY-04
|-
| [[Image:Flag of Negeri Sembilan.svg|border|centre|50px|link=Flag of Negeri Sembilan|alt=Flag of Negeri Sembilan]]
| [[Image:Coat of arms of Negeri Sembilan.svg|border|centre|50px|link=Coat of arms of Negeri Sembilan|alt=Coat of arms of Negeri Sembilan]]
| [[नगरी संबिलान]]
| [[सरेंबान]]
| ९,९७,०७१
| ६,६८६
| १४९
| align=&quot;center&quot; | NSN
| align=&quot;right&quot; | MY-05
|-
| [[Image:Flag of Pahang.svg|border|centre|50px|link=Flag of Pahang|alt=Flag of Pahang]]
| [[Image:Coat of arms of Pahang.svg|border|centre|50px|link=Coat of arms of Pahang|alt=Coat of arms of Pahang]]
| [[पाहांग]]
| [[क्वांतान]]
| १४,४३,३६५
| ३६,१३७
| ४०
| align=&quot;center&quot; | PHG
| align=&quot;right&quot; | MY-06
|-
| [[Image:Flag of Perak.svg|border|centre|50px|link=Flag of Perak|alt=Flag of Perak]]
| [[Image:Coat of arms of Perak.svg|border|centre|50px|link=Coat of arms of Perak|alt=Coat of arms of Perak]]
| [[पराक]]
| [[ईपो]]
| २२,५८,४२८
| २१,०३५
| १०७
| align=&quot;center&quot; | PRK
| align=&quot;right&quot; | MY-08
|-
| [[Image:Flag of Perlis.svg|border|centre|50px|link=Flag of Perlis|alt=Flag of Perlis]]
| [[Image:Coat of arms of Perlis.svg|border|centre|50px|link=Coat of arms of Perlis|alt=Coat of arms of Perlis]]
| [[पर्लिस]]
| [[कांगार]]
| २,२७,०२५
| ८२१
| २७७
| align=&quot;center&quot; | PLS
| align=&quot;right&quot; | MY-09
|-
| [[Image:Flag of Penang (Malaysia).svg|border|centre|50px|link=Flag of Penang|alt=Flag of Penang]]
| [[Image:Coat of arms of Penang.svg|border|centre|50px|link=Coat of arms of Penang|alt=Coat of arms of Penang]]
| [[पेनांग]]
| [[जॉर्जटाउन, मलेशिया|जॉर्जटाउन]]
| १५,२०,१४३
| १,०४८
| १४५१
| align=&quot;center&quot; | PNG
| align=&quot;right&quot; | MY-07
|-
| [[Image:Flag of Sabah.svg|border|centre|50px|link=Flag of Sabah|alt=Flag of Sabah]]
| [[Image:Coat of arms of Sabah.svg|border|centre|50px|link=Coat of arms of Sabah|alt=Coat of arms of Sabah]]
| [[साबा]]
| [[कोटा किनाबालू]]
| ३१,२०,०४०
| ७३,६३१
| ४२
| align=&quot;center&quot; | SBH
| align=&quot;right&quot; | MY-12
|-
| [[Image:Flag of Sarawak.svg|border|centre|50px|link=Flag of Sarawak|alt=Flag of Sarawak]]
| [[Image:Coat of arms of Sarawak.svg|border|centre|50px|link=Coat of arms of Sarawak|alt=Coat of arms of Sarawak]]
| [[सारावाक]]
| [[कुचिंग]]
| २४,२०,००९
| १,२४,४५०
| १९
| align=&quot;center&quot; | SWK
| align=&quot;right&quot; | MY-13
|-
| [[Image:Flag of Selangor.svg|border|centre|50px|link=Flag of Selangor|alt=Flag of Selangor]]
| [[Image:Coat of arms of Selangor.svg|border|centre|50px|link=Coat of arms of Selangor|alt=Coat of arms of Selangor]]
| [[सलांगोर]]
| [[शाह आलम]]
| ५४,११,३२४
| ८,१०४
| ६६८
| align=&quot;center&quot; | SGR
| align=&quot;right&quot; | MY-10
|-
| [[Image:Flag of Terengganu.svg|border|centre|50px|link=Flag of Terengganu|alt=Flag of Terengganu]]
| [[Image:Coat of arms of Terengganu.svg|border|centre|50px|link=Coat of arms of Terengganu|alt=Coat of arms of Terengganu]]
| [[तरेंगानू]]
| [[क्वाला तरेंगानू]]
| १०,१५,७७६
| १३,०३५
| ७८
| align=&quot;center&quot; | TRG
| align=&quot;right&quot; | MY-11
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{मलेशियामधील राज्ये व संघशासित प्रदेश}}

[[वर्ग:मलेशियाची राज्ये| ]]
[[वर्ग:प्रशासकीय विभाग]]</text>
      <sha1>fk5uenccm0jfwimu28ser7r7pdx5xxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कोटा ब्राह्मण</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80191</id>
    <revision>
      <id>2697719</id>
      <parentid>1152584</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2697719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2730" sha1="pp53i3gmktx8215j4ttdic9sn3b08ec" xml:space="preserve">'''कोटा ब्राह्मण''' हे मुख्यतः [[राजस्थान]] आणि [[मध्य प्रदेश]] या राज्यांतील [[माळवा]] व [[हाडोती]] प्रदेशात राहणाऱ्या उत्तर-भारतीय [[ब्राह्मण]] समुदायातील एका गटाला संबोधले जाते.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=शर्मा|first=पं. हनुमान|title=राजस्थान का इतिहास आणि संस्कृती|year=२००५|publisher=राजस्थानी ग्रंथागार|page=१४२}}&lt;/ref&gt; कोटा हे ऐतिहासिकदृष्ट्या हाडोती राज्याचे केंद्र होते. त्यामुळे कोटा ब्राह्मण या परिसरातील धार्मिक, पौरोहित्य आणि प्रशासकीय कार्ये करीत असत.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=जोशी|first=महादेवशास्त्री|title=भारतीय संस्कृतिकोश|year=१९६८|publisher=भारतीय संस्कृतिकोश मंडळ|page=६१२}}&lt;/ref&gt; पारंपरिकदृष्ट्या हे लोक अध्यापन, धार्मिक विधी, पंचांग वाचन, मंदिरांचे व्यवस्थापन आणि [[संस्कृत]] साहित्याचे संवर्धन, इ. कामे करतात.&lt;ref name=&quot;Joshi1968&quot;&gt;{{Cite book|last=जोशी|first=महादेवशास्त्री|title=भारतीय संस्कृतिकोश|year=१९६८|publisher=भारतीय संस्कृतिकोश मंडळ|page=६१२}}&lt;/ref&gt; आधुनिक काळात या समुदायातील अनेक व्यक्ती शिक्षण, प्रशासन, न्यायव्यवस्था आणि इतर विविध व्यावसायिक क्षेत्रांत कार्यरत आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=सिंह|first=के. एस.|title=पीपल ऑफ इंडिया: राजस्थान|year=१९९८|publisher=पॉप्युलर प्रकाशन|page=३८४|isbn=978-81-7154-766-1}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:ब्राह्मण पोटजाती]]
[[वर्ग:राजस्थानमधील समाज]]</text>
      <sha1>pp53i3gmktx8215j4ttdic9sn3b08ec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>तंजावूर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81092</id>
    <revision>
      <id>2697834</id>
      <parentid>2637731</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:31:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* चोळ राजांनंतर */</comment>
      <origin>2697834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12712" sha1="pwb56w0qstwzstnsv4uzokffz2ec7bb" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
| स्थानिक_नाव = तंजावूर / தஞ்சாவூர் |
| प्रकार = शहर
| टोपणनाव = तंजावर
|आकाशदेखावा =Thanjavur city.jpg |
|आकाशदेखावा_शीर्षक = तंजावर येथील बृहदेश्वर देवळाचे कळस.
|अक्षांश = 10.8 
|रेखांश = 79.15
| राज्य_नाव = तमिळनाडू
| भाषा = [[तमिळ]]
| जिल्हा = [[तंजावर जिल्हा|तंजावर]]
| तालुका_नावे = 
| नेता_पद = महापौर 
| नेता_नाव = तेनमोळि जयबालन
| उंची = 54.25
| लोकसंख्या_वर्ष = 2001
| लोकसंख्या_एकूण = 215725
| लोकसंख्या_घनता = 7700
| क्षेत्रफळ_आकारमान   = 
| क्षेत्रफळ_एकूण =36
| एसटीडी_कोड = ९१-४३६२
| पिन_कोड = ६१३ ००१ पासून ०१० 
| आरटीओ_कोड = टी.एन.-४९
| तळटिपा = 
| संकेतस्थळ = municipality.tn.gov.in/thanjavur
}}
'''तंजावर''' तथा '''तंजावूर''' [[भारत|भारताच्या]] [[तमिळनाडू|तामिळनाडू]] राज्यातील एक शहर आहे. हे [[तंजावूर जिल्हा|याच नावाच्या जिल्ह्याचे]] प्रशासकीय केन्द्र आहे. सतराव्या शतकाच्या प्रारंभी येथे नायिकांची सत्ता होती. नंतर शहाजीराजांना हा भाग जहागीर मिळाल्याने कालांतराने येथे [[मराठा]] सत्ता दृढ झाली. ती 1855 पर्यंत टिकली पुढे इंग्रज सत्ता सुरू झाली. भोसले वंशातील [[सरफोजी राजे]] 1878 ते 1932 हे थोर राजे होऊन गेले. [[सरस्वती महाल]] हे प्रख्यात ग्रंथालय निर्मिती केली. जगातील सर्वात मोठा [[शिलालेख]] त्यांनीच येथील प्रख्यात अशा [[बृहदेश्वर]] मंदिरात कोरविला आहे. त्यात [[भोसले]] वंशाचा इतिहास मराठीत दिलेला आहे. येथील सुबह्याण्य मंदिर प्रसिद्ध आहे. पण भारतातील सर्वात भव्‍यतम असे [[बृहदीश्वर मंदिर]] सुबद्ध, प्रेक्षणीय असे महत्त्वपूर्ण आहे (तमिळ:[[तंजावूर]] ; तमिळ: தஞ்சாவூர் रोमनलिपी:Thanjavur/Tanjore)हे भारतातील [[तमिळनाडू]] राज्यातील [[तंजावर जिल्हा|तंजावर जिल्ह्याचे]] प्रशासकीय केंद्र आहे. हे शहर [[कावेरी नदी]]च्या दक्षिण तीरावर आहे.

== इतिहास ==
=== चोळ साम्राज्य ===
[[चित्र:Brihadeshwara front right.jpg|thumb|left|पहिल्या चोळ राजाने बांधलेले बृहदेश्वराचे देऊळ]]

=== चोळ राजांनंतर ===
चोळांनी स्थापन केलेले तंजावर राज्य पुढे पांड्य, दिल्ली सुलतान, विजयनगर, मदुराई [[नायक]] आणि तंजावर नायक यांच्या अंमलाखाली आले. तंजावर नायक राजा [[विजयराघव]] याचा खून झाल्यावर त्याच्या मुलाने आपले राज्य परत मिळविण्यासाठी विजापूरच्या आदिलशाहकडे मदत मागितली. त्या काळात [[शहाजी राजे भोसले]] यांचा मुलगा [[व्यंकोजी भोसले|व्यंकोजी]] उर्फ ''एकोजी'' आदिलशाहकडे नोकरीस होता. आदिलशाहने व्यंकोजीला सैन्य देऊन तंजावर नायकाला राज्य परत घेण्यास मदत करण्यासाठी पाठविले. परंतु व्यंकोजीने तंजावर येथे जाऊन तंजावर आपल्याच ताब्यात घेऊन स्वतंत्र सत्ता स्थापन केली.

===भोसल्यांचे राज्य===
[[व्यंकोजी भोसले|व्यंकोजी]] उर्फ एकोजी भोसलेची राजकीय कारकीर्द इ.स. १६७४ ते १६८४ अशी झाली. व्यंकोजी हे शिवाजी महाराजांचे [[सावत्र भाऊ]]. व्यंकोजीनंतर तंजावर गादीवर अनुक्रमे पहिले [[शाहूजी]], पहिले [[सरफोजी]], [[तुकोजी]], [[प्रतापसिंह]] आणि [[तुळाजी]] यांची कारकीर्द झाली.

तुळाजीच्या कारकिर्दीत कर्नाटकच्या नवाबाने तंजावरवर आक्रमण करून कबजा केला. त्यावर तुळाजीने ईस्ट इंडिया कंपनीची मदत घेऊन नवाबाकडून आपले राज्य परत मिळवले. पुढे गादीवर आलेल्या दुसऱ्या सरफोजीने ब्रिटिशांची मदत घेऊन आपल्या चुलत्यापासून संरक्षण मिळविले.

===संस्थान खालसा===
ब्रिटिशांनी १७९९ साली तंजावर संस्थान खालसा करून मद्रास प्रेसिडेन्सीत सामील करून घेतले. १७९९ ते १८३२ या काळात हे दुसरे सरफोजी राजे नामधारी राजा बनून राहिले.
परंतु सरफोजींच्या साहित्यिक अभिरुचीबद्दल आणि त्यांनी स्थापन केलेल्या ‘[[सरस्वती महाल]]’ ग्रंथ संग्रहालयामुळे ते आजही सन्‍मानपात्र आहेत.  ही ‘पब्लिक लायब्ररी’ असून आजही तेथे ६० हजारांहून अधिक मराठी, संस्कृत आणि अन्यभाषांतली दुर्मीळ पुस्तके आणि हस्तलिखिते आहेत.

==प्रेक्षणीय ठिकाणे==
[[चित्र:Entrance of brihadeshwara temple.JPG|thumb|right|200px|तंजावर येथील बृहदेश्वराच्या देवळाचे प्रवेशद्वार]]
[[चित्र:BELL TOWER- Thanjavur.JPG|thumb|right|180px|घंटा मिनार/बेल टॉवर]]

== प्रसिद्ध व्यक्ती ==
पहा : [[मराठी संस्थाने]]
{{तमिळनाडू राज्य}}
{{Navbox
| name  = तंजावूर
| title = तंजावूर विस्तार में
|image=[[चित्र:Brihadeeswara.jpg|100px]]
|bodystyle = background:white; width:100%; vertical-align:middle;
|titlestyle = background-color:#CCCCFF;
|groupstyle = background-color:#CCCCFF;width:15%
|group1 =  '''परिचय आणि&lt;br /&gt; [[विकिपीडिया:दालन]]'''
|list1 ={{दालन|तमिळनाडू}} [[तंजावर जिल्हा|जिल्हा]] {{•}} नगर {{•}} [[साचा:तंजावर जिल्ह्यातील तालुके|तालुके]] {{•}} [[तंजावरचा इतिहास|इतिहास]] {{•}} [[तंजावर येथील शिक्षणसंस्था|शिक्षणसंस्था]] {{•}} &lt;br /&gt;[[तंजावर येथील प्रेक्षणीय स्थळे|प्रेक्षणीय स्थळे]] {{•}} [[तंजावर येथील मुख्य इमारती|मुख्य इमारती]] ''' 
|group2 =  '''[[तंजावरमधील प्रेक्षणीय स्थळे|प्रेक्षणीय स्थळे]]'''
|list2 =  [[बृहदेश्वर मंदिर]] {{*}} [[सरस्वती महाल ग्रंथालय, तंजावर|सरस्वती महाल ग्रंथालय]] {{*}} [[तंजावर महाल|महाल]] {{*}} [[स्वार्ट्‌ज चर्च, तंजावर|स्वार्ट्‌ज चर्च]] {{*}} [[रॉयल संग्रहालय, तंजावर|रॉयल संग्रहालय]] {{*}} [[शिवगंगा किल्ला, तंजाव्बर|शिवगंगा किल्ला]] 
|group3='''[[तंजावूर के दर्शनीय स्थल|तंजावरजवळची प्रेक्षणीय स्थळे]]'''
|list3=[[सिक्कल सिंगरवेलवर मंदिर, तंजावर|सिक्कल सिंगरवेलवर मंदिर]] {{*}} [[स्वामी मलय, तंजावर|स्वामी मलय]] {{*}} [[तिरुवयरु]] {{*}} [[त्यागराजस्वामी मंदिर, तंजावर|त्यागराजस्वामी मंदिर]] {{*}} [[वैठीश्वरन कोवली, तंजावर|वैठीश्वरन कोवली]]
|group5 = '''[[तंजावर जिल्हा|जिल्ह्याचे]] [[तालुके]]'''
|list5 =  [[कुंभकोणम]] {{spaces|1}}  [[पट्टुकोटई]] {{spaces|1}}  [[ओरतानाडू]] {{spaces|1}}  [[पापनाशम]] {{spaces|1}}  [[तंजावर]] 
|group6 = '''हेसुद्धा पहा'''
|list6 = [[तमिळनाडू]] {{•}} [[भारत]] {{•}} [[हिमालय]]{{•}} [[प्रवेशद्वार:तमिळनाडू]]
|group7 = '''बाह्यदुवे'''
|list7 = [http://www.thanjavur.nic.in/drda.htm तंजावरची संपूर्ण माहिती] * [http://www.frontlineonnet.com/fl2410/stories/20070601004907400.htm दक्षिण का अजंता] * 
}}

==बाह्य दुवे==
* [http://www.thanjavur.nic.in तंजावर जिल्हा संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130804033912/http://thanjavur.nic.in/ |date=2013-08-04 }}
* [http://www.sastra.edu विज्ञान विद्यापीठ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171031044528/http://www.sastra.edu/ |date=2017-10-31 }}
* [http://www.sripushpamcollege.com ए.व्ही.व्ही.एम. श्री पुष्पम स्वायत्त महाविद्यालय]

[[वर्ग:तमिळनाडूमधील शहरे]]
[[वर्ग:तंजावूर]]
[[वर्ग:तंजावूर जिल्हा]]</text>
      <sha1>pwb56w0qstwzstnsv4uzokffz2ec7bb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मसुदा:डायल २६११</title>
    <ns>118</ns>
    <id>82751</id>
    <revision>
      <id>2697879</id>
      <parentid>2119379</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:26:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>अभय नातू ने लेख [[डायल २६११]] वरुन [[मसुदा:डायल २६११]] ला हलविला</comment>
      <origin>2119379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13185" sha1="mpt37vpbi6bp49pof9xkd9t263tnmm5" xml:space="preserve">{{बदल}}
'''डायल २६११''', देशाचे सुरक्षा कवच !

जगात सुरक्षा आणि संरक्षणासाठी विविध उपाय योजना तयार केल्या व राबवल्या
जातात. कोणताही प्रगत देश असो आता पर्यंत यातील कोणतीही यंत्रणा वा
कार्यप्रणाली हा ठोस किंवा निश्चित उपाय होऊ शकला नाही. अमेरिका, चीन,
ईस्रायल, जपान सारखे देश आजही पर्यायी उपायासाठी चाचपडत आहेत.

यावर पुण्यातील शास्त्रज्ञ, टेलीकॉम्युनिकेशन इंजिनिअर तथा माजी
तंत्रज्ञान सल्लागार भारत सरकार श्री. दिनकर बोर्डे यांनी तयार केलेल्या
‘डायल २६११’ या परियोजनेमुळे जगाला एक कायमस्वरुपी नागरी, सामाजिक,
विभागीय, अंतर्गत, सीमावर्ती, तटवर्ती, अवकाशीय आणि देशीय सुरक्षा आणि
संरक्षणासाठीचा ठोस व परिणामकारक उपाय मिळणार आहे.

‘डायल २६११’, हे मनुष्यबळ, अत्याधुनिक माहिती तंत्रज्ञान व उपलब्ध
सामर्थ्य यांचे एक परफ़ेक्ट समीकरण असून प्रत्येकाच्या जीवनात लवकरच ‘डायल
२६११’ ही संकटकाळी तत्परतेने मदतीला धावून येणारी ‘शक्ती’ ठरणार आहे.

आगामी काळात येणारी संकटे आणि दुर्घटना टाळण्याची तसेच संकटकाळी
घ्यावयाच्या योग्य त्या खबरदारीची जाणीव देखिल ‘डायल २६११’ आपल्याला करून देणार आहे.

काय आहे ही ‘डायल २६११’ परियोजना?‘डायल २६११’ ही २६११ (सव्वीस अकरा) या
एकाच क्रमांकाची केन्द्रीय हेल्प लाईन दूरध्वनी परियोजना असून केवळ
देशाच्या सुरक्षा आणि संरक्षणा पुरती मर्यादित न राहाता तातडीची नागरी
सेवा सुरक्षा व आपातकालीन व्यवस्थापन तसेच शांतता प्रस्थापित करणे यासाठी
महत्त्वाची ठरणार आहे.

‘डायल २६११’ या परियोजनेस तांत्रिक भाषेत ऑफ़िशियल नॅशनल ईमरजन्सी टेलीफ़ोन
नंबर असे म्हणतात. संपूर्ण भारतातून २६११ (सव्वीस अकरा) या टोल फ़्री
दूरध्वनी क्रमांकावर लॅंन्डलाईन, कॉईन बॉक्स, मोबाईल, इंटरनेट, इंटरनेट
फ़ोन (यालाच व्हॉईस ओव्हर इंटरनेट प्रोटोकॉल, व्हिओआयपी, असे म्हणतात.)
किंवा टेलिमॅटिक्स द्वारे आपण आहात त्या ठिकाणा वरून आपण घरी, प्रवासात,
कामाच्या ठिकाणी, अनोळखी वा दुर्गम भागात असलात तरी संपर्क केल्यास
विदाउट एंगेज आणि विदआउट ऍटोमेटेड रेसपॉन्स तडक जन सुरक्षा सेवा
केंद्रातील प्रशिक्षित कर्मचारी आपला कॉल घेत आपल्याशी घटना, परिस्थिती,
परिसर विषयी जाणून घेतात, सोबतच डायल २६११ची अत्याधुनिक यंत्रणा आपले
आस्तित्व मॉनिटर करत असते.

तातडीने तेथील घटना, परिस्थिती व परिसर नुसार लगतची स्थानिक पोलीस (१००),
अग्निशामन (१०१), वैद्यकिय सेवा (१०२), महिला, बाल तथा वरिष्ठ नागरिक
अत्याचार प्रतिबंध (१०३) तसेच... (१०८).. (११४) ई. कायदा सुव्यवस्था सेवा
योग्य त्या समन्वय धोरणा नुसार तातडीने आपण आहात त्या ठिकाणी त्वरेने
उपलब्ध होईल. वेळ प्रसंगी डायल २६११ यंत्रणेत नोंद केलेल्या स्थानिक
सामाजिक संस्थांना पण बचाव कार्यामधे समवून घेतले जाईल.

गरज पडल्यास मिलिटरी, एनएसजी, बीएसएफ़, कोस्टल गार्ड यासारख्या सेवा देखील
त्या ठिकाणी वेळेत पाठवून आपले मिशन यशस्वी करतील. सर्व तातडीचे नियोजन व
आयोजन यासाठी ‘डायल २६११’ परियोजना समर्थ असल्यामुळे विना संभ्रम मदत
कार्य पुर्णत्वास नेता येईल. संदिग्ध वस्तु वा हालचालींची माहिती २६११ वर
कळवल्यास संभाव्य हानी टाळणे शक्य़ होईल.

जीपीएस, जीआयएस, एलबीएस, सॅटेलाईट, नेट, मोबाईल, आयटी ई. सारख्या
अत्याधुनिक तंत्रामुळे संपर्क करणा~याचे स्थान व व्यक्तित्व त्वरित
समजणार असून मदत पोहचवण्यासाठी याचा फ़ायदा होणार आहे. याशिवाय या
अद्दयावत हेल्पलाईनमुळे बनावट तक्रारींची नोंद घेणे शक्य आहे.

हे लक्षात ठेवण्यासारखे आहे की भविष्यातील संदर्भाकरिता प्रगत ब्लॅक
बॉक्स सारखी प्रणाली येण~या प्रत्येक कॉल, रेस्पॉन्स, ऍक्शन व क्षणांचे
रेकॉर्डिंग करत असते.

अमेरिकेतील ९११ या यंत्रणेपेक्षा ‘डायल २६११’ अधिक सरस आहे कारण ही
यंत्रणा बहुभाषिक असून इंटरनेट, व्हिओआयपी किंवा फ़ोनद्वारे येणारे फ़ेक
कॉल्स यांची त्वरित दखल घेणे हे या यंत्रणेला शक्य आहे जेथे ९११ साठी ही
बाब आजही डोकेदुखी आहे.

भारत हा बहुभाषिक देश असल्यामुळे ही परियोजना बहुभाषिक सोयीयुक्त आहे.
भाषेचा अडसर विसरुन, आपण आपल्या भाषेत संवाद साधु शकता यामुळे डायल २६११
केवळ हेल्प लाईन न राहाता लाईफ़ लाईन ठरणार आहे.

महत्त्वाचे म्हणजे भारतात आपल्याला ढीगभर हेल्पलाईन नंबर लक्षात ठेवण्याची
गरज नाही. दुर्घटना, परिस्थिति, स्थळ आणि परिसर कोणताही असो २६११ ला
कळवा, तातडीने तुम्ही आहात त्या ठिकाणी संकटानुसार पोलीस, अग्निशामन,
वैद्यकिय मदत तसेच एनएसजी सारख्या सेवा आपल्या मदतीला धावतील. आत्महत्या
करण्यापुर्वी २६११ला केलेला एक कॉल देखिल आपल्याला नवजीवन ठरु शकेल.

‘अतिथी देवो भव:’, विदेशी पर्यटकांना तर ‘डायल २६११’ एक विश्वासू सोबती
ठरून भारताच्या पर्यटन वाढीस चालना मिळणार आहे. २६११ हा क्रमांक मुंबईवर
झालेल्या दशतवादी हल्ल्यानंतर प्रत्येकाच्या मनावर कोरला गेला आहे, आता
हाच क्रमांक देशाच्या सुरक्षिततेसह बाल, महिला, वरिष्ठ नागरिक, प्रवासी,
देशी विदेशी पर्यटक, विद्यार्थी, नोकरदार व व्यावसायिक यांच्यासाठी
सुरक्षा कवच ठरणार आहे.

भविष्यात जगात फ़क्त एकच नंबर... २६११, भारत सोडल्यास जवळपास प्रत्येक
देशाला स्वतःची नॅशनल ईमर्जन्सी टेलीफ़ोन यंत्रणा असली तरी डायल २६११ ही
यंत्रणा जागतिक विस्तारक्षम आहे. त्यामुळे आपण पृथ्वीवरील कोणत्याही
देशातील कोणत्याही स्थानावरून २६११ वर संपर्क साधल्यास तेथील लगतची बचाव
यंत्रणा आपल्या पर्यंत पोहचवता येणे शक्य होणार आहे.

‘डायल २६११’ यंत्रणा उभारण्या संबंधी बोर्डे यांनी केंद्रीय गृह
मंत्रालयाकडे तांत्रिक तसेच घटनात्मक अहवाल सादर केला असून संबंधित
आधिकारी यांच्या बरोबर बैठका आणि चर्चा देखिल झाल्या आहेत.

‘डायल २६११’ हे कोणते प्रॉडक्ट, प्रॉजेक्ट वा बिझनेस डील नसून भारतात
देशाच्या सुरक्षा व संरक्षणाच्या दृष्टीने ‘डायल २६११’ कार्यान्वित
झाल्यास ही माझी शहीदांना आणि वेळ प्रसंगी मदत न मिळाल्यामुळे जीव गमवावा
लागलेल्या आत्म्यांना योग्य श्रद्धांजली असेल अशी भावना बोर्डे यांनी
व्यक्त केली.

[[वर्ग:आकस्मिक व्यवस्थापन]]</text>
      <sha1>mpt37vpbi6bp49pof9xkd9t263tnmm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>फास्टफाइव नेटबॉल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83701</id>
    <revision>
      <id>2697807</id>
      <parentid>1940165</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>अभय नातू ने लेख [[फास्टनेट (नेटबॉल)]] वरुन [[फास्टफाइव नेटबॉल]] ला हलविला: अचूक नाव</comment>
      <origin>1940165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="242" sha1="9hpy5kemvgcxhsqpo85g65rtzhv9c18" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
{{विस्तार|खेळ}}

{{सांघिक खेळ}}

[[वर्ग:खेळ]]
[[वर्ग:नेटबॉल]]
[[वर्ग:रिकामी पाने]]</text>
      <sha1>9hpy5kemvgcxhsqpo85g65rtzhv9c18</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697811</id>
      <parentid>2697807</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:40:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2697811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2470" sha1="8xx6nzl1uy5wt5k38yqdpkr4izp0f2r" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''फास्टफाइव नेटबॉल''' ही [[नेटबॉल]] या खेळाची एक जलद आणि आधुनिक आवृत्ती आहे, जी मूळ [[आंतरराष्ट्रीय नेटबॉल महासंघ|आंतरराष्ट्रीय नेटबॉल महासंघाने]] लाँच केली होती.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Fast5 Netball Rules and Overview|url=https://worldnetball.sport/fast5/|access-date=29 July 2026}}&lt;/ref&gt; पारंपरिक नेटबॉलच्या तुलनेत या खेळात प्रत्येक संघात सातऐवजी फक्त पाच खेळाडू मैदानात असतात आणि सामन्याचा कालावधीही कमी असतो. या खेळात वर्तुळाबाहेरून मारलेल्या गोलसाठी दोन किंवा तीन गुण मिळतात, तर पारंपरिक खेळात प्रत्येक गोलसाठी केवळ एकच गुण मिळतो. याशिवाय प्रत्येक संघाला सामन्यात एका विशिष्ट सत्रात 'पावर प्ले' वापरण्याचा पर्याय असतो, ज्यामध्ये त्यांनी केलेले गुण दुप्पट होतात. खेळाचा वेग वाढवण्यासाठी आणि प्रेक्षकांसाठी तो अधिक रोमांचक बनवण्यासाठी यात अनेक नियम सुलभ करण्यात आले आहेत. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर या प्रकाराची 'फास्टफाइव नेटबॉल जागतिक मालिका' दरवर्षी आयोजित केली जाते.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Fast5 World Series brings high-energy netball|newspaper=BBC Sport|date=12 November 2023}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{सांघिक खेळ}}

[[वर्ग:नेटबॉल]]
[[वर्ग:सांघिक खेळ]]
[[वर्ग:खेळ]]</text>
      <sha1>8xx6nzl1uy5wt5k38yqdpkr4izp0f2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कँपिंग (खेळ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83789</id>
    <revision>
      <id>2697806</id>
      <parentid>1242370</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2697806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2847" sha1="lif7pcu38yhbgw5hkqzm2bscnv16e5a" xml:space="preserve">'''कॅम्पिंग''' किंवा '''कॅम्प बॉल''' हा [[मध्ययुगीन काळा|मध्ययुगीन]] [[इंग्लंड|इंग्लंडमध्ये]] (विशेषतः [[ईस्ट अँग्लिया]] भागात) लोकप्रिय असलेला एक पारंपारिक [[फुटबॉल|फुटबॉलसदृश]] खेळ होता.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Camp-ball or Camping: Medieval Football in East Anglia|url=https://www.medievalists.net/2021/01/camp-ball-medieval-football/|access-date=29 July 2026}}&lt;/ref&gt; हा खेळ दोन गावांमधील किंवा शेजारच्या समुदायांमधील शेकडो पुरुषांच्या दोन संघांमध्ये मोकळ्या शेतात किंवा ''कॅम्पिंग क्लोझ''  नावाच्या विशेष मैदानात खेळला जात असे.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Strutt|first=Joseph|title=The Sports and Pastimes of the People of England|year=1801|publisher=Methuen &amp; Co.|pages=98–101}}&lt;/ref&gt; या खेळात चामड्याच्या किंवा डुकराच्या मूत्राशयापासून बनवलेल्या चेंडूला प्रतिस्पर्धी संघाच्या सीमेपार नेणे हे मुख्य ध्येय असायचे. आधुनिक फुटबॉलच्या तुलनेत या खेळात हिंसक शारीरिक संघर्ष होत असे; त्यामुळे यात अनेकदा खेळाडूंना गंभीर दुखापती होत असत. १५व्या आणि १६व्या शतकात हा खेळ इतका आक्रमक झाला होता की, काही ब्रिटिश राजांनी यावर ''सामाजिक शांतता आणि [[धनुर्विद्या|धनुर्विद्येच्या]] सरावावर परिणाम होतो'' म्हणून तात्पुरती बंदीही घातली होती.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Magoun|first=Francis Peabody|title=History of Football from the Beginnings to 1871|year=1938|publisher=Kapps|pages=35–40}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{सांघिक खेळ}}

[[वर्ग:इंग्लंडमधील खेळ]]
[[वर्ग:मध्ययुगीन इतिहास]]
[[वर्ग:फुटबॉलचा इतिहास]]
[[वर्ग:खेळ]]</text>
      <sha1>lif7pcu38yhbgw5hkqzm2bscnv16e5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मलिक अंबर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84309</id>
    <revision>
      <id>2697836</id>
      <parentid>2690127</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>संदर्भ</comment>
      <origin>2697836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14145" sha1="a1kcrk60fcz5ecv8zxk4mhu0tu9fyhk" xml:space="preserve">{{Short description|अहमदनगर सल्तनतचा लष्करी नेता (१५४८-१६२६)}}
{{माहितीचौकट सैन्याधिकारी
| नाव          = मलिक अंबर
| चित्र         = Malik amber ahmadnager hi.jpg
| चित्रवर्णन       = १६२० में मुगल दरबारी कलाकार द्वारा मलिक अंबर का चित्र&lt;ref&gt;शेख चांद, मलिक अंबर,&quot;एहदे आफरीन; हैदराबाद; 1929&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Times of India, '' Plus Supplement'', July 1999,&lt;/ref&gt;
| जन्मनाव    = वाको&lt;ref name=&quot;RobbinsMcleod50&quot;&gt;{{cite book|author=Kenneth X. Robbins |author2=John McLeod |title=African Elites in India|date=2006|publisher=Mapin|isbn=81-88204-73-0|page=50|oclc=701823920}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;चापू &lt;ref name=&quot;RobbinsMcleod50&quot;/&gt;
| जन्मदिन    = १५४८&lt;ref name=&quot;trtworld.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.trtworld.com/magazine/malik-ambar-the-ethiopian-slave-who-became-a-kingmaker-in-india-33181|title=Malik Ambar: The Ethiopian slave who became a kingmaker in India|access-date=2023-10-28|archive-date=2020-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226042145/https://www.trtworld.com/magazine/malik-ambar-the-ethiopian-slave-who-became-a-kingmaker-in-india-33181|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| मृत्युदिन    = ११ मे {{death year and age|1626|1548}}
| जन्मस्थळ   = [[हरार, इथियोपिया|हरार]]&lt;ref name=&quot;trtworld.com&quot;/&gt;
| मृत्युस्थळ   = [[खुलदाबाद]], [[निजामशाही|अहमदनगर सलतनत]] &lt;br/&gt; (सध्याचे [[खुलताबाद]], [[संभाजीनगर]] जिल्हा, [[महाराष्ट्र]], [[भारत]])
| समाधीस्थळ = [[खुलदाबाद]], [[संभाजीनगर]] जिल्हा, [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
| allegiance     = अहमदनगरचे निजामशहा
| पतीपत्नी        = बिबी करीमा
| नातेवाईक       = मुले - १ फतेह खान&lt;br/&gt; २ चंगीस खान 
| धर्म            = [[इस्लाम]]
}}
'''मलिक अंबर''' (इ.स. १५४६ - इ.स. १६२६) हे [[मूर्तझा निजामशहा दुसरा|मूर्तझा निजामशहा दुसऱ्यांच्या]] [[अहिल्यानगर]] [[निजामशाही|निजामशाहींमध्ये]] प्रधान (वजीर-ए-आजम) होते. मलिक अंबर यांचा जन्म अंदाजे १५४९ मध्ये एका [[हबशी]] परिवारामध्ये झाला. मलिक अंबर हे [[युद्धशास्त्र]] आणि [[प्रशासन]] यात पारंगत असणारे, कर्तृत्वाने आणि स्वामीनिष्ठ प्रधान होते. त्यांनी मोडकळीस आलेली [[दख्खन]] प्रांतातली [[महसूल]] व्यवस्था सुधारली. [[छत्रपती संभाजीनगर|खडकी]] (सध्याचे छत्रपती संभाजीनगर) या शहराची स्थापना मलिक अंबरने केली.

== प्रारंभिक जीवन ==
मलिक अंबरला चेंगिज खान याने विकत घेतले, जो एक माजी हबशी [[गुलाम]] होता आणि निजामशाहीत [[वजीर]] किंवा मुख्य प्रधान म्हणून काम करत होता.&lt;ref name=&quot;हाबशी&quot;&gt;चिनमय तुंबे, ''इंडिया मुव्हिंग: अ हिस्टरी ऑफ मायग्रेशन'' (२०१९), पृष्ठ २९&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीचा काळ ==
मलिक अंबर हा जन्माने [[इथियोपिया]] येथील होता.&lt;ref&gt;[http://www.maharashtra.gov.in/pdf/gazeetter_reprint/Poona-II/history_Musalmans.html बॉम्बे प्रेसिडेंसी गॅझेटिअर]&lt;/ref&gt; त्याच्या आई-वडिलांनी दारिद्र्याला कंटाळून त्याला गुलाम म्हणून विकले होते. पुढे [[भारत|भारतात]] आल्यावर त्याने आपल्या कर्तृत्वाने १५०० सैनिकांचे स्वतःचे सैन्यपथक उभारले आणि तो [[दख्खन सुलतानशाह्या|दख्खन]] प्रांतात राज्य करणाऱ्या राजांची चाकरी करु लागला.

== महसूल व्यवस्था ==
[[File:Malik Ambar's Tomb.jpg|डावे|thumb|350px|मलिक अंबरची [[खुल्ताबाद]] (जि. [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा|छत्रपती संभाजीनगर]]) येथे असलेली कबर (इ.स. १८६० चे छायाचित्र)]]
दुसऱ्या मूर्तझा निजामशहाच्या पदरी सेवेत असताना &quot;प्रधान&quot; म्हणून त्याची प्रगती झाली. खडकी येथे [[राजधानी]] केल्यावर त्याने प्रथम शेतजमीन महसूल पद्धतीत सुधारणा करण्याचे काम हाती घेतले. निजामशाहीतील शेतसाऱ्याचे दर ठरवले. यासाठी त्याने उत्तरेतील [[राजा तोडरमल|तोडरमलाची]] [[तोडरमल पद्धत|पद्धत]] स्वीकारली. इजाऱ्याने जमिनी देण्याची चाल बंद करून त्याने आपल्या सखाराम मोकाशी, आनंदराव, साबाजी या सहकाऱ्यांच्या मदतीने सर्व शेतांची मोजणी व पाहणी करून गत ५ वर्षांच्या उत्पन्नाची सरासरी काढली. या उत्पन्नाच्या दोनपंचमांश प्रमाणात सारा आकारणी केली.&lt;ref name=&quot;loks_जेआल&quot;&gt;{{Cite web | title = जे आले ते रमले.. : मलिक अंबरचे प्रशासन | trans-title = Those who came settled..: Administration of Malik Ambar | last = पोतनीस | first = सुनीत | work = [[लोकसत्ता]] | date = १२ मार्च २०१८ | access-date = १२ मार्च २०१८ | url = https://www.loksatta.com/navneet-news/malik-ambar-administration-1643739/ | quote = या पद्धतीमुळे महसूल वाढून राजकोषावरचा पडणारा ताण कमी झाला. वाढलेल्या महसुलाचा उपयोग करून त्याने प्रजाहिताच्या अनेक योजना मार्गी लावल्या. }}&lt;/ref&gt; इ.स. १६१४ पासून पुढे हा महसूल धान्याच्या स्वरूपात न गोळा करता पैशाच्या रूपात गोळा करण्यास सुरुवात केली आणि महसूलाचा वाटा एक तृतियांशापर्यंत कमी केला. त्याने त्या काळी उत्तर भारतात प्रचलित असणाऱ्या व्यवस्थेसारखा हा महसूलाचा वाटा हा ठराविक रकमेवर निश्चित न करता प्रत्येक वर्षाच्या शेतकी उत्पन्नानुसार बदलण्याची मुभा दिली. त्यामुळे मलिक अंबर कष्टकरी [[शेतकरी|शेतकऱ्यांमध्ये]] लोकप्रिय ठरला. सततच्या होणाऱ्या युद्धांमुळे राज्याच्या तिजोरीवर पडणारा ताण कमी झाला.

== कार्य ==
[[File:Portrait of Burhan Nizam Shah II.jpg|thumb|right|निजाम शहांचे चित्र]]
[[File:Murtaza Nizam Shah II and Malik Ambar.jpg|thumb|मलिक अंबर आणि [[मूर्तझा निजामशहा दुसरा|मूर्तझा निजाम शहा दुसरा]]]]
[[File:Portrait of an African Official.jpg|left|thumb|मलिक अंबर यांचे चित्र (सुमारे १६१०-२०)]]
एकदा त्यांचे मालक मरण पावले, मलिक अंबरला त्याच्या मालकाच्या पत्नीने मुक्त केले. स्वतंत्र झाल्यानंतर त्यांनी लग्न केले, आणि काही काळ [[विजापूरची आदिलशाही|विजापूरच्या सुलतानाची]] सेवा केली आणि या काळात त्याला &quot;मलिक&quot; ही पदवी मिळाली. परंतु अंबरने [[अहमदनगरची निजामशाही|निजामशाही]] सैन्यात सेवेत प्रवेश करण्यापूर्वी अपुऱ्या पाठिंब्याचे कारण देऊन ही सेवा सोडली.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book | title = स्लेव्हरी अँड साउथ एशियन हिस्टरी | date = २००६ | publisher = इंडियाना युनिव्हर्सिटी प्रेस | location = ब्लूमिंग्टन | isbn = 978-0-253-11671-0 | oclc = 191950586 | authors = चॅटर्जी, इंद्रानी., ईटन, रिचर्ड मॅक्सवेल. }}&lt;/ref&gt;
मलिक अंबर हे अहमदनगरच्या निजामशाही घराण्याचे १६०० ते १६२६ या कालावधीत वजीर म्हणजेच मुख्य प्रधान होते. या काळात त्यांनी [[मूर्तझा निजामशहा दुसरा|मूर्तझा निजाम शहा II]] चे सामर्थ्य वाढवले आणि मोठे सैन्य उभे केले. त्यांनी एक [[घोडदळ]] उभारले जे अल्पावधीत १५० वरून ७००० पर्यंत वाढले आणि उत्तरेकडून [[मुघल साम्राज्य|मुघलांचे]] हल्ले परतवून लावण्यासाठी सुलतानांची नियुक्ती करून अहमदनगर सल्तनतीचे पुनरुज्जीवन केले.&lt;ref name=हाबशी/&gt; १६१० पर्यंत, त्यांच्या सैन्यात १०,००० हबशी आणि ४०,००० दखणी यांचा समावेश झाला.&lt;ref name=हाबशी/&gt; पुढच्या दशकात, मलिक अंबर मुघल सम्राट [[जहांगीर|जहांगीरच्या]] राज्याचा ताबा घेण्याच्या प्रयत्नांशी लढून पराभूत करण्यात यशस्वी झाला.

== मृत्यू व वाद ==

८० वर्षांचे दीर्घायुष्य लाभलेल्या मलिक अंबर यांचा मृत्यू इ.स. १६२६ रोजी झाला. त्यांच्या मृत्यूनंतर त्यांचा मुलगा [[फतेह खान]] हा निजामशाहीचा प्रधान झाला. मात्र फत्ते खान हा हुशार नव्हता. मलिक अंबरच्या मृत्यूनंतर त्यांच्या कबरीबद्दल अनेक वाद आहेत. एक कबर [[खुल्ताबाद]] येथे आहे तर दुसरी एक कबर घाटी दवाखान्यात आहे, असा उल्लेख मिळतो.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]]
[[वर्ग:निजामशाही]]
[[वर्ग:इथियोपियाचे लोक]]
[[वर्ग:इ.स. १५४६ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १६२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>a1kcrk60fcz5ecv8zxk4mhu0tu9fyhk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पीअरब्लॉक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88649</id>
    <revision>
      <id>2697816</id>
      <parentid>1242473</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T02:43:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2697816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4220" sha1="meh63qktneji3dwvwhkih2n78egg4i2" xml:space="preserve">'''पीअरब्लॉक''' हे एक मोफत आणि मुक्त-स्रोत (''ओपन-सोर्स'') वैयक्तिक [[फायरवॉल (संगणक)|फायरवॉल]] सॉफ्टवेर संयोजन आहे हे संयोजन संगणकाचे नेटवर्कवरील संशयास्पद किंवा जाहिरातदार आयपी पत्त्यांचे ब्लॉकलिस्टद्वारे रक्षण करतो.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=PeerBlock Official Website|url=https://www.peerblock.com/|access-date=29 July 2026}}&lt;/ref&gt; हा कार्यक्रम पीअर-टू-पीअर (P2P) नेटवर्क फाइल शेअरिंगदरम्यान युझरचे गोपनीयता रक्षण करण्यासाठी विशेषतः डिझाइन केला गेला होता. पूर्वीच्या [[पीअरगार्डियन]] या लोकप्रिय सॉफ्टवेरची पुढील आवृत्ती म्हणून पीअरब्लॉक विकसित करण्यात आला. [[मायक्रोसॉफ्ट विंडोज|विंडोझ ऑपरेटिंग सिस्टमवर]] चालणारा हा प्रोग्राम संगणकातून होणाऱ्या आणि येणाऱ्या सर्व नेटवर्क जोडण्यांची सतत तपासणी करतो आणि वापरकर्त्याने बनवलेल्या ब्लॉकलिस्टच्या आधारे विशिष्ट आयपी पत्त्यांवरून येणारी रहदारी आपोआप अडवतो.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ahmad|first=Tanveer|title=Network Security and Privacy Solutions|year=2018|publisher=Academic Press|isbn=978-0128154823}}&lt;/ref&gt;

पीअरब्लॉक प्रामुख्याने [[स्पायवेर]], जाहिरातदार, सरकारी संस्था, माहितीचे विश्लेषण करणाऱ्या कंपन्या आणि संशयास्पद संस्थांचे आयपी पत्ते ब्लॉक करण्यासाठी वापरला जातो. यामध्ये वापरकर्ता स्वतःच्या गरजेनुसार ब्लॉकलिस्ट बनवू किंवा बदलू शकतात. याचबरोबर विशिष्ट आयपी पत्ते मंजूर करू शकतात. तथापि सर्व नेटवर्क रहदारीवर लक्ष ठेवणे आणि ब्लॉक करणे या प्रक्रियेमुळे काही वेळा नेहमीच्या सुरक्षित संकेतस्थळांचा किंवा इंटरनेट सेवांचा वापर करताना अडथळे निर्माण होऊ शकतात. आधुनिक काळातील संगणक सुरक्षेत [[व्हर्च्युअल प्रायव्हेट नेटवर्क]] (''व्हीपीएन'') तंत्रज्ञानाचा वापर वाढल्यामुळे पीअरब्लॉकचा वापर पूर्वीच्या तुलनेत कमी झाला आहे. तरीही आयपी-आधारित नेटवर्क नियंत्रणासाठी तो एक महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Understanding IP Blocking and Peer-to-Peer Privacy|newspaper=Tech News Central|date=14 June 2021}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{साचा:फायरवॉल सॉफ्टवेअर}}
[[वर्ग:फायरवॉल]]</text>
      <sha1>meh63qktneji3dwvwhkih2n78egg4i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पीएफ (फायरवॉल)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92115</id>
    <revision>
      <id>2697812</id>
      <parentid>1242491</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:44:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2697812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2767" sha1="0bw64ofs9np5fw2k3jrqo79vfhsxmz8" xml:space="preserve">'''पीएफ''' (''पॅकेट फिल्टर'') हा [[फ्रीबीएसडी|बीएसडी]] आणि विशेषतः [[ओपनबीएसडी]] ऑपरेटिंग सिस्टमसाठी विकसित केलेला एक लोकप्रिय आणि सुरक्षित ''स्टेटफुल पॅकेट फिल्टर'' किंवा [[फायरवॉल (संगणक)|फायरवॉल]] आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=OpenBSD PF - Packet Filter Overview|url=https://www.openbsd.org/faq/pf/|access-date=29 July 2026}}&lt;/ref&gt; डॅनिएल हार्टमेयर यांनी २००१ मध्ये आयपीफिल्टर या परवान्याच्या वादात सापडलेल्या फायरवॉलला पर्याय म्हणून ''पीएफ''ची निर्मिती केली. हा फायरवॉल नेटवर्कवरून येणाऱ्या आणि जाणाऱ्या डेटा पॅकेट्सची तपासणी करतो, अनधिकृत रहदारी अडवतो आणि नेटवर्किंगमधील रहदारी नियंत्रित करतो. नेटवर्क ॲड्रेस ट्रान्सलेशन (नॅट), नेटवर्क ट्रॅफिक बँडविड्थ नियंत्रण (एएलटीक्यू) आणि उच्च-उपलब्धता (सीएआरपी) यांसारखी प्रगत वैशिष्ट्ये याच्या सिस्टीममध्ये मूळ स्वरूपातच समाविष्ट आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hansteen|first=Peter N. M.|title=The Book of PF: A No-Nonsense Guide to the OpenBSD Firewall|year=2014|publisher=No Starch Press|isbn=978-1593275891}}&lt;/ref&gt; अत्यंत सुटसुटीत आणि वाचनीय वाक्यरचना हे 'पीएफ'चे प्रमुख वैशिष्ट्य असून ते फ्रीबीएसडी, नेटबीएसडी तसेच ॲपलच्या मॅकओएस ऑपरेटिंग सिस्टीममध्येही डीफॉल्ट फायरवॉल म्हणून वापरले जाते.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{साचा:फायरवॉल सॉफ्टवेअर}}

[[वर्ग:फायरवॉल]]
[[वर्ग:ऑपरेटिंग सिस्टीम]]
[[वर्ग:संगणक सुरक्षा]]</text>
      <sha1>0bw64ofs9np5fw2k3jrqo79vfhsxmz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चैत्र कृष्ण एकादशी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92347</id>
    <revision>
      <id>2697685</id>
      <parentid>2110446</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2697685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3025" sha1="l8kiml55mu1tjfcicwjeyhq5de7pwds" xml:space="preserve">{{भारताची राष्ट्रीय दिनदर्शिका दिवस|चैत्र|कृष्ण|एकादशी|अकरावी}}
{{भारतीय दिनदर्शिका महिना|चैत्र|फाल्गुन|वैशाख}}

या दिवसाला '''पापमोचिनी एकादशी''' असेही म्हणतात.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=DrikPanchang|title=Papmochani Ekadashi Date and Significance|year=2024|publisher=Drik Panchang|url=https://www.drikpanchang.com/ekadashi/papmochani/papmochani-ekadashi-date-time.html}}&lt;/ref&gt; हिंदू परंपरेत या तिथीला [[भगवान विष्णू|श्रीविष्णूची]] विशेष पूजा केली जाते आणि उपवास पाळला जातो.&lt;ref name=&quot;DP&quot;&gt;{{Cite book|last=DrikPanchang|title=Papmochani Ekadashi Date and Significance|year=2024|publisher=Drik Panchang|url=https://www.drikpanchang.com/ekadashi/papmochani/papmochani-ekadashi-date-time.html}}&lt;/ref&gt;

== सण व उत्सव ==
* '''[[पापमोचिनी एकादशी]]:''' पौराणिक मान्यतेनुसार, हे व्रत पाळल्याने व्यक्तीच्या हातून घडलेल्या अनैच्छिक पापांचा नाश होतो आणि मोक्षप्राप्ती होते, अशी पूर्वपार श्रद्धा आहे.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=शास्त्री|first=पं. रामचंद्र|title=हिंदू सण आणि व्रते|year=२००८|publisher=वरदा प्रकाशन|page=८५}}&lt;/ref&gt;

== धार्मिक महत्त्व व विधी ==
या दिवशी भाविक [[उपवास]] करतात आणि [[भगवान विष्णू|श्रीविष्णूच्या]] चतुर्भुज रूपाची अथवा [[कृष्ण|श्रीकृष्णाची]] पूजा करतात.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=शास्त्री|first=पं. रामचंद्र|title=हिंदू सण आणि व्रते|year=२००८|publisher=वरदा प्रकाशन|page=८६}}&lt;/ref&gt; या तिथीला रात्री जागरण करून [[विष्णू सहस्रनाम]] किंवा भागवत कथेचे श्रवण केले जाते.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=शास्त्री|first=पं. रामचंद्र|title=हिंदू सण आणि व्रते|year=२००८|publisher=वरदा प्रकाशन|page=८६}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:एकादशी]]
[[वर्ग:हिंदू सण]]
[[वर्ग:चैत्र महिना]]</text>
      <sha1>l8kiml55mu1tjfcicwjeyhq5de7pwds</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697686</id>
      <parentid>2697685</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:03:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>साचा</comment>
      <origin>2697686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3026" sha1="8q3kzgw94qethl3h42hhu4qy0imrb37" xml:space="preserve">{{भारताची राष्ट्रीय दिनदर्शिका दिवस|चैत्र|कृष्ण|एकादशी|अकरावी}}

या दिवसाला '''पापमोचिनी एकादशी''' असेही म्हणतात.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=DrikPanchang|title=Papmochani Ekadashi Date and Significance|year=2024|publisher=Drik Panchang|url=https://www.drikpanchang.com/ekadashi/papmochani/papmochani-ekadashi-date-time.html}}&lt;/ref&gt; हिंदू परंपरेत या तिथीला [[भगवान विष्णू|श्रीविष्णूची]] विशेष पूजा केली जाते आणि उपवास पाळला जातो.&lt;ref name=&quot;DP&quot;&gt;{{Cite book|last=DrikPanchang|title=Papmochani Ekadashi Date and Significance|year=2024|publisher=Drik Panchang|url=https://www.drikpanchang.com/ekadashi/papmochani/papmochani-ekadashi-date-time.html}}&lt;/ref&gt;

== सण व उत्सव ==
* '''[[पापमोचिनी एकादशी]]:''' पौराणिक मान्यतेनुसार, हे व्रत पाळल्याने व्यक्तीच्या हातून घडलेल्या अनैच्छिक पापांचा नाश होतो आणि मोक्षप्राप्ती होते, अशी पूर्वपार श्रद्धा आहे.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=शास्त्री|first=पं. रामचंद्र|title=हिंदू सण आणि व्रते|year=२००८|publisher=वरदा प्रकाशन|page=८५}}&lt;/ref&gt;

== धार्मिक महत्त्व व विधी ==
या दिवशी भाविक [[उपवास]] करतात आणि [[भगवान विष्णू|श्रीविष्णूच्या]] चतुर्भुज रूपाची अथवा [[कृष्ण|श्रीकृष्णाची]] पूजा करतात.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=शास्त्री|first=पं. रामचंद्र|title=हिंदू सण आणि व्रते|year=२००८|publisher=वरदा प्रकाशन|page=८६}}&lt;/ref&gt; या तिथीला रात्री जागरण करून [[विष्णू सहस्रनाम]] किंवा भागवत कथेचे श्रवण केले जाते.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=शास्त्री|first=पं. रामचंद्र|title=हिंदू सण आणि व्रते|year=२००८|publisher=वरदा प्रकाशन|page=८६}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतीय दिनदर्शिका महिना|चैत्र|फाल्गुन|वैशाख}}

[[वर्ग:एकादशी]]
[[वर्ग:हिंदू सण]]
[[वर्ग:चैत्र महिना]]</text>
      <sha1>8q3kzgw94qethl3h42hhu4qy0imrb37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>फर्स्ट अमंग ईक्वल्स</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93624</id>
    <revision>
      <id>2697747</id>
      <parentid>2326925</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:41:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>साचा</comment>
      <origin>2697747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="842" sha1="sfnh3ax9inv92otc32ethi9zkzx5l76" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''फर्स्ट अमंग ईक्वल्स''' ही १९८४मध्ये प्रकाशित झालेली [[जेफ्री आर्चर]] लिखित कादंबरी आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|title=पुस्तकविक्री संकेतस्थळ|दुवा=https://www.jeffreyarcher.com/book/first-among-equals-by-jeffrey-archer/|संकेतस्थळ=जेफ्रीआर्चर.कॉम|ॲक्सेसदिनांक=२०२३-०९-२०}}&lt;/ref&gt;

{{विस्तार}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:जेफ्री आर्चर यांचे साहित्य]]</text>
      <sha1>sfnh3ax9inv92otc32ethi9zkzx5l76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>शिवनेरी लेणी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97295</id>
    <revision>
      <id>2697827</id>
      <parentid>2344107</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:11:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>संदर्भ</comment>
      <origin>2697827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13765" sha1="nf6dup7ucxvcze7fycwcpgdk0n34stt" xml:space="preserve">{{गल्लत|शिवलेणी}}
महाराष्ट्रातल्या [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] [[जुन्नर तालुका|जुन्नर तालुक्यातील]] [[शिवनेरी|शिवनेरी किल्ल्यावर]] ही [[शिवनेरी लेणी]] आहेत. ह्यांत सुमारे ८४ लेण्यांचे खोदकाम आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Shivneri Caves, Junnar|url=https://pune.gov.in/tourist-place/shivneri-fort/|access-date=29 July 2026}}&lt;/ref&gt;

[[छत्रपती शिवाजी महाराज|शिवाजी महाराजांचे]] जन्मस्थान असलेला [[जुन्नर]] जवळच्या शिवनेरी किल्ल्यावर ६० [[बौद्ध धर्म|बुद्ध लेणी]] आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Burgess|first=James|title=The Cave Temples of India|year=1880|publisher=W.H. Allen &amp; Co.|pages=248–252}}&lt;/ref&gt; [[भारत|भारतातील]] सर्वात जास्त लेणी [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]] आहेत आणि त्यातली बहुसंख्य एकट्या जुन्नर तालुक्यामध्ये आहेत. शिवनेरी किल्ल्यावर जुन्नर तालुक्यातील सर्वात जास्त लेणी पहायला मिळतात.

महाराष्ट्रातून शिवनेरी किल्ला पाहण्यासाठी लाखो [[पर्यटन|पर्यटक]] येत असतात परंतु खूप कमी असे पर्यटक आहेत की जे साखळदंडाच्या मार्गाने किल्ल्यावर जातात. या मार्गावर काही लेणी आहेत.

== रचना ==
शिवनेरी किल्ल्याच्या पूर्वेकडील बाजूच्या साखळदंडाजवळची लेणी : &lt;br/&gt;
साधारणतः एक तासाची चढाई केल्यावर माणूस साखळदंड आहे त्या ठिकाणी येऊन पोहचतो. वर जाण्यासाठी खालच्या बाजूस ज्या मार्गावर साखळदंड आहे, त्या मार्गावर दिशादर्शक बाण दाखवले आहेत. त्या तिथे एक मोठा लेणी समूह आहे. शिवनेरी गडावर ज्या मोठ्या प्रमाणात पाण्याच्या टाक्या कोरलेल्या दिसतात, त्याचप्रमाणे या लेण्यांच्या समोरच एक पाण्याची टाकी कोरलेली आहे. उन्हाळ्यात सुद्धा या टाक्यांमधे मुबलक प्रमाणात पाणी असते. यावरून त्याकाळातील [[जलव्यवस्थापन]] हे किती उत्तम होते याची जाणीव होते. या टाक्यांजवळच एक सुंदर लेणे आहे. लेण्याच्या दारावर सुंदर असे नक्षीकाम कोरलेले आहे.

लेण्यामधे [[भिक्खू|बौद्ध भिक्खूंना]] [[साधना]] करता यावी यासाठी शैलगृहे आहेत. लेण्याच्या दाराच्या बाजूला अप्रतिम अशी खिडकी कोरलेली आहे. [[बेडसे लेणी|बेडसे लेण्यांमध्ये]] पण अशीच सुंदर खिडकी पहायला मिळते. या लेणी समूहातील बहुतेक लेणी या अर्धवट कोरलेली दिसतात. या लेण्याच्या खालच्या बाजूने पुढे पायवाटेने १५ मिनिटे चालत गेल्यावर दुसरा एक मोठा लेणी समूह बघण्यास मिळतो. या लेण्यांमधे एक मोठे [[चैत्यगृह]] कोरलेले आहे. चैत्यगृहाच्या प्रवेश भिंतीवर दोन्ही बाजूला खिडक्या कोरलेल्या आहेत. तसेच प्रवेशद्वारापाशी पायऱ्या सुद्धा आहेत. या लेण्याच्या उजव्या बाजूच्या भिंतीवर [[ब्राह्मी लिपी|ब्राह्मी लिपीतील]] एक [[शिलालेख]] कोरलेला आहे. या लेणीसाठी कोणी दान दिले याचा उल्लेख त्यात आहे.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Lüders|first=Heinrich|title=A List of Brāhmī Inscriptions from the Earliest Times to about A.D. 400|journal=Epigraphia Indica|volume=10|year=1912|pages=112–115}}&lt;/ref&gt;

लेण्याच्या प्रवेशद्वारासमोरच्या छताला दोन हजार वर्षांपूर्वीचे रंगकाम केलेले आढळते. आज ते रंगकाम शेवटची घटका मोजत आहे. परंतु जेवढे शिल्लक आहे ते ज्या वेळेस आपण पाहतो तर असे वाटते की आताच कोणीतरी काचेवर रंगकाम केले आहे. एवढी चकाकी आजही त्या कलेत दिसते. विचार मनात येतो की ज्या वेळेस ते रंगकाम केले गेले असेल त्याचे सौंदर्य किती अप्रतिम असेल. चैत्यगृहामध्ये प्रवेश केल्यावर चार खांब दिसतात. आतमध्ये एक भव्य असा परिपूर्ण चैत्यस्तूप दिसतो, हे चैत्यगृह चौकोनी आहे. याच्या छतालाही रंगकाम केलेले होते, आज त्यातील थोडेच रंगकाम शिल्लक आहे. याची चकाकी सुद्धा अप्रतिम आहे. स्तूपाचा आकार हा खूप भव्य आहे. या स्तूपाला हर्मिका आणि दगडात कोरलेली छत्री सुद्धा आहे की जी छताला जोडलेली आहे. या चैत्यगृहासमोर पाहिले असता विस्तीर्ण असा जुन्नरचा परिसर दृष्टीक्षेपात पडतो. [[अंबा-अंबिका लेणी]] समूह सुद्धा येथून दिसतो.

यातील दक्षिण गटात २३, पूर्व गटात ५५ तर पश्चिम गटात ६ लेणी आहेत. याशिवाय या लेण्यांच्या अवतीभोवती पाण्याची ६० कुंडे आणि पुन्हा या साऱ्यांवर ब्राह्मी लिपीतील तब्बल नऊ शिलालेख आहेत. [[विहार]] विहारांच्या व्हरांड्यांच्या छतांवर रंगीत चित्रे होती. ही चित्रे बहुतेक प्रमाणात लुप्त झालेली दिसून येतात.

शिलालेख :&lt;br/&gt;
या चैत्यगृहाच्या बाजूला शैलगृह कोरलेले आहेत. यात दर्शनी भिंतीवर स्तूप कोरलेला आहे. याच्या छतालाही रंगकाम केलेल्याच्या खुणा आजही आपल्याला दिसतात. या लेणीच्या बाजूला काही पायऱ्या कोरलेल्या आहेत. आजच्या आधुनिक काळात ज्याप्रमाणे एका मजल्यावरून दुसऱ्या मजल्यावर जाण्यासाठी जिना असतो त्याच प्रमाणे एक जिना कोरलेला दिसतो. या जिन्यातून वरती गेल्यावर आपल्याला एक भव्य लेणी दिसते. या लेणीला व्हरंडा आहे. दुमजली असलेल्या या लेणीमधून समोरचे दृश्य अप्रतिम दिसते.

येथे कोरलेली बुद्ध प्रतीके पुढील प्रमाणे होत : [[बोधिवृक्ष]], सिरिपाद, स्तूप. बोधिवृक्ष आपल्याला अंबा-अंबिका लेणी समूहातील भुत लेणीच्या प्रवेशद्वारावर कोरलेले दिसते, तसेच बुद्ध, धम्म, संघ या तीन रत्नांचे [[त्रिरत्न]] चिन्ह सुद्धा भुत लेणी मध्ये, अंबा-अंबिका लेणीमध्ये कोरलेल्या शिलालेखाच्या सुरुवातीला तसेच [[लेण्याद्री|लेण्याद्रीच्या]] मुख्य स्तूपाच्या हर्मिकेवर कोरलेले आपल्याला पहायला मिळते. एवढ्या विपुल प्रमाणात जुन्नर मधे लेणी आहेत की यावरून आपण हे अनुमान लावतो की दोन हजार वर्षांपूर्वी किती विपुल प्रमाणात भिक्खू संघ येथे वास्तव्य करत असेल आणि त्यांना दान देणारे उपासकही येथे मोठ्या प्रमाणात असतील.

== लेणी ==
[[इसवी सन पूर्व २ रे शतक|इसवीसन पूर्व दुसऱ्या शतकात]] हे लेणे निर्माण झाले.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Dehejia|first=Vidya|title=Early Buddhist Rock Temples: A Chronological Study|year=1972|publisher=Thames and Hudson|isbn=978-0500690017}}&lt;/ref&gt;

=== स्वरूप ===
यातील दक्षिण गटात २३, पूर्व गटात ५५ तर पश्चिम गटात ६ लेणी आहेत. याशिवाय या लेण्यांच्या अवतीभोवती पाण्याची ६० कुंडे आणि पुन्हा या साऱ्यांवर ब्राह्मी लिपीतील तब्बल नऊ शिलालेख आहेत. विहारांच्या व्हरांड्यांच्या छतांवर रंगीत चित्रे होती. ही चित्रे बहुतेक प्रमाणात लुप्त झालेली दिसून येतात.

=== शिलालेख ===
‘यवणस चिटस गतानं भोजण मटपो देयधम सघे’ याचा अर्थ असा की, [[यवन]] (ग्रीक) चित याने या संघास हा भोजनमंडप दान दिला आहे.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Inscriptions from the Caves of Junnar|journal=Journal of the Bombay Branch of the Royal Asiatic Society|volume=5|year=1857|pages=160–174}}&lt;/ref&gt;

== बाह्य दुवे ==

== हे सुद्धा पहा ==

*[[कार्ले]]
*[[पांडवलेणी]]
*[[भारतीय शिल्पकला]]
*[[महाराष्ट्रातील लेण्यांची सूची]]
{{विस्तार}}
== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतीय बौद्ध लेणी}}
{{महाराष्ट्रातील लेणी}}

[[वर्ग:पुणे जिल्हा]]
[[वर्ग:बौद्ध लेणी]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील लेणी]]</text>
      <sha1>nf6dup7ucxvcze7fycwcpgdk0n34stt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>फैयाज शेख</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120035</id>
    <revision>
      <id>2697878</id>
      <parentid>2686965</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:18:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* नाटके आणि त्यांतल्या (भूमिका) */</comment>
      <origin>2697878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14018" sha1="2dl9b88uhq84nz8awu06r9ec6tldboz" xml:space="preserve">'''फैयाज'''  (जन्म : [[५ जानेवारी]], [[इ.स. १९४८]]) या नावाने ओळखली जाणारी '''फैयाज इमाम शेख''' ही एक नामवंत [[मराठी]] नाट्य-अभिनेत्री आणि गायिका आहे. त्यांचा जन्म [[सोलापूर]] येथे झाला. सोलापुरात असताना त्या कलापथकात केवळ नृत्य सादर करीत असत. त्यानंतर त्या हौशी रंगभूमीवर आल्या. [[मुंबई]]त आल्यावर त्यांनी ’कट्यार काळजात घुसली’ या नाटकात झरीनाची भूमिका केली आणि त्यांना अमाप प्रसिद्धी मिळाली.

==कारकीर्द==
इ.स. १९६६ पासून त्या मराठी नाटकांत कामे करीत आहेत. सोलापूरमध्ये आपल्या नाट्य कारकिर्दीला सुरुवात करणाऱ्या फैयाज यांनी ‘गीत गायिले आसवांनी’ या नाट्यसंपदेचे भावंडं असलेल्या विजयश्री प्रॉडक्शनच्या नाटकाद्वारे मुंबईच्या नाट्यसृष्टीत पदार्पण केले. 

फैयाज यांनी गद्य नाटके, संगीत नाटके, पार्श्वगायन, काव्यवाचन, संगीत शिक्षण, हिंदी-मराठी चित्रपट, मराठी मालिका, हिंदी मालिका अशा विविध क्षेत्रात नावलौकिक मिळविला आहे. गेली अनेक वर्षे अविरतपणे मराठी रंगभूमीची त्या मनोभावे सेवा करीत आहेत. मराठी रंगभूमीवर प्रदीर्घ कारकीर्द करणाऱ्या नाट्यकलावंतांला मिळणारे अनेक पुरस्कार  त्यांना मिळाले आहेत.

फैयाज यांनी निरनिराळ्या पिढीतल्या आणि वेगवेगळ्या स्कूल्सच्या लेखक-दिग्दर्शकांकडे वैविध्यपूर्ण भूमिका साकारल्या. संगीत नाटके, सामाजिक, पौराणिक, ऐतिहासिक, विनोदी अशा सर्वच प्रकारच्या नाटकांतून त्यांनी काम केल्याने त्यांच्यावर एकच एक असा कोणताच शिक्का बसला नाही. गाण्यातही त्यांनी गजल, ठुमरी, लावणी, नाट्यसंगीत असा चौफेर प्रवास केला. गायिका बेगम अख्तर यांच्या गंडाबंद शागीर्द बनण्याची संधी त्यांना चालून आली होती. परंतु त्यावेळी त्यांची नाट्य-कारकीर्द ऐन बहरात असल्याने ती सोडून लखनौला बेगम अख्तरांकडे गाणे शिकायला जाणे त्यांना शक्य झाले नाही. मात्र जेव्हा जेव्हा बेगम अख्तर मुंबईत येत तेव्हा तेव्हा त्या फैय्याज यांना गाणे शिकवीत.

‘अश्रूंची झाली फुले’, ‘कट्यार काळजात घुसली’, ‘वीज म्हणाली धरतीला’, ‘मत्स्यगंधा’, ‘होनाजी बाळा’, ‘तुझे आहे तुजपाशी’, ‘वेड्याचं घर उन्हात’, ‘वेगळं व्हायचंय मला’, ‘गुंतता हृदय हे’, ‘पेइंग गेस्ट’ ते अलीकडच्या ‘मित्र’पर्यंतच्या नाटकांत फैय्याज यांच्या भूमिका आहेत. ‘कट्यार’ मधील झरीना तसेच ‘वीज म्हणाली धरतीला’तील जुलेखा या भूमिकांवर तर त्यांनी आपली अमीट नाममुद्रा उमटवली होती. ‘गुंतता हृदय हे’मध्ये कल्याणी साकारणाऱ्या फैय्याज यांनी ‘महानंदा’ चित्रपटात मानूची भूमिका तितक्याच ताकदीने जिवंत केली होती. यातून त्यांच्या अभिनयाची रेंज कळून येते. त्यांना डबिंग मास्टरही म्हणले जाई. ‘जाणता राजा’मध्ये त्यांनी गाणे व निवेदन केले आहे.

दादा कोंडके यांच्या ‘विच्छा’मध्ये साडेसातशे प्रयोगांत त्यांनी गाणी गायिली. सी. रामचंद्र, वसंत देसाई, जयदेव, मदनमोहन, एस.डी. व आर.डी. बर्मन यांसारख्या संगीतकारांकडेही त्या गाणी गायल्या. पंडित [[सी.आर. व्यास]] यांच्याकडे गाणे शिकलेल्या फैय्याजना पंडित जितेंद्र अभिषेकी, वसंतराव देशपांडे यांच्याबरोबर केलेल्या नाटकांमुळे त्यांच्याकडूनही भरपूर शिकायला मिळाले. पुलंबरोबरही त्यांनी ‘वटवट’मध्ये काम केले होते. या सगळ्या वाटचालीत त्यांना अनेक मानसन्मानही मिळाले. जुन्या-नव्या सर्वच पिढ्यांमध्ये सहजपणे मिसळणाऱ्या फैय्याज अजातशत्रू राहिल्या. २०१०सालच्या गोमंतक महिला साहित्य संमेलनाचे उद्घाटन फैय्याज यांच्या हस्ते झाले होते. आजही त्या त्याच तडफेने कला क्षेत्रात कार्यरत आहेत.

==चित्रपट==
‘एक उनाड दिवस’, ‘दायरे’, ‘पैंजण’, ‘महानंदा’, ‘वजीर’, या हिंदी-मराठी चित्रपटांत फैय्याज यांनी काम केले आहे.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;
! नाटक !! भूमिका !! सहकलाकार / इतर माहिती !! विशेष नोंदी
|-
| [[अंधार माझा सोबती]] || ज्योती || — || —
|-
| [[अश्रूंची झाली फुले]] || नीलम, सुमित्रा || [[प्रभाकर पणशीकर]], [[काशिनाथ घाणेकर]] || —
|-
| [[कट्यार काळजात घुसली]] || झरीना || [[वसंतराव देशपांडे]], [[प्रसाद सावकार]] || संगीतमय नाटक
|-
| [[किनारा]] || जीजी || — || —
|-
| [[गीत गायिले आसवांनी]] || मंझर || — || पहिले नाटक!
|-
| [[गुंतता हृदय हे]] || कल्याणी || [[दत्ता भट]] || —
|-
| [[तो मी नव्हेच]] || चन्नक्का, प्रमिला परांजपे, सुनंदा दातार || [[प्रभाकर पणशीकर]] || —
|-
| [[पंडितराज जगन्नाथ]] || लवंगिका || [[प्रसाद सावकार]] || संगीतमय नाटक
|-
| [[पेइंग गेस्ट]] || सुनंदा || — || —
|-
| [[प्रीत राजहंसी]] || मेहजबीन || — || —
|-
| [[बावनखणी]] || चंद्रा || — || —
|-
| [[भटाला दिली ओसरी]] || नटी || — || —
|-
| [[मत्स्यगंधा]] || सत्यवती || [[पंडित जितेंद्र अभिषेकी]], [[रामदास कामत]] || संगीतमय नाटक
|-
| [[मदनाची मंजिरी]] || — || — || —
|-
| [[मित्र]] || नर्स || — || —
|-
| [[मी मालक या देहाचा]] || सिस्टर || — || —
|-
| [[वटवट]] || विविध भूमिका || — || —
|-
| [[वादळवारं]] || अम्मी || — || —
|-
| [[वीज म्हणाली धरतीला]] || जुलेखा || [[काशिनाथ घाणेकर]] || —
|-
| [[वेड्याचं घर उन्हात]] || — || [[ललन सारंग]], [[श्रीराम लागू]] || —
|-
| [[संत गोरा कुंभार]] || संता || [[प्रसाद सावकार]] || संगीतमय नाटक
|-
| [[संत तुकाराम]] || रंभा || — || —
|-
| [[सूर राहू दे]] || — || — || —
|-
| [[होनाजी बाळा]] || गुणवती || [[दत्ता भट]] || —
|}

==फैयाज यांची गाजलेली गीते==
* कोन्यात झोपली सतार (चित्रपट: घरकुल)
* चार होत्या पक्षिणी त्या (नाटकः वीज म्हणाली धरतीला)
* निर्गुणाचा संग धरिला (नाटक : गोरा कुंभार)
* या बाळांनो या रे या ([[भा.रा.तांबे]] यांची कविता)
* सांवरियॉं से नैना हो गये चार, हाय राम! लागी करेजवॉं कटार (नाटकः कट्यार काळजात घुसली)
* स्मरशिल राधा स्मरशिल यमुना (नाटक : वीज म्हणाली धरतीला)

==[[पुरस्कार]]==
* बोरीवली नाट्य परिषदेचा इ.स. २००९चा स्वररंगराज पुरस्कार
* अखिल नाट्य विद्यामंदिर समिती (सांगली) आणि अखिल महाराष्ट्र राज्य नाट्य परिषद यांच्या तर्फे इ.स. २०१० चे '''[[विष्णूदास भावे]]''' गौरव पदक
* चंद्रलेखा यांच्या तर्फे इसवी २०१०चा ज्येष्ठ रंगकर्मींसाठी असलेला शारदाबाई वाघ पुरस्कार
* महाराष्ट्र शासनाचा इ.स. २०११चा '''[[बळवंत पांडुरंग किर्लोस्कर|अण्णासाहेब किर्लोस्कर]]''' संगीत रंगभूमी जीवन गौरव पुरस्कार
* [[आचार्य अत्रे]] स्मृति प्रतिष्ठान (पुणे)चा इ.स. २०१२चा रंगकर्मी [[आचार्य अत्रे पुरस्कार]]
* रंगत संगत प्रतिष्ठान आणि फडणीस फाउंडेशनतर्फे इ.स. २०१२चा माणूस पुरस्कार
* पुण्याच्या रोटरी क्लबचा विशेष गुणवत्ता पुरस्कार (२९-११-२०१४)
* २०१५ सालच्या ९५व्या अखिल भारतीय मराठी नाट्यसंमेलनाचे अध्यक्षपद.

==हे सुद्धा पहा==
[http://www.aathavanitli-gani.com/Swar/Faiyyaj फैयाज यांची काही स्मरणीय गाणी]

[[वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेत्री]]
[[वर्ग:इ.स. १९४८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>2dl9b88uhq84nz8awu06r9ec6tldboz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>फेडरेशन ऑफ इंडियन चेंबर ऑफ कॉमर्स अँड इंडस्ट्रीज</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123208</id>
    <revision>
      <id>2697742</id>
      <parentid>2175046</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:35:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2697742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5810" sha1="t5ojo7pyudb8xslvhl38a72q6y6jmv8" xml:space="preserve">'''फेडरेशन ऑफ इंडियन चेंबर ऑफ कॉमर्स अँड इंडस्ट्रीज (फिक्की)''' ( Federation of Indian Chambers of Commerce and Industry (FICCI)) ही भारतातील विविध उद्योगांचे, त्यांच्या हितसंबंधांचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या विविध संघटनांची शिखर संस्था आहे. ही भारतातील सर्वात मोठी आणि सर्वात जुनी व्यापार उदीम संघटना आहे.

{{विस्तार}}

== अध्यक्ष ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ फिक्कीचे अध्यक्ष आणि प्रमुख नेतृत्व
|-
! अध्यक्ष !! कालावधी !! प्रमुख टप्पे / उल्लेखनीय कार्य / ऐतिहासिक महत्त्व
|-
| [[घनश्यामदास बिर्ला]] || १९२७ – १९२८ || * [[महात्मा गांधी]] यांच्या सल्ल्यानुसार आणि सहकार्याने 'फिक्की'ची स्थापना केली.&lt;br /&gt;* ब्रिटीश राजवटीत भारतीय उद्योगपतींचे हित जपण्यासाठी शिखर संस्थेची पायाभरणी.
|-
| [[सर पुरुषोत्तमदास ठाकूरदास]] || १९२८ – १९३० || * स्वदेशी उद्योगांच्या संरक्षणासाठी आणि ब्रिटीश आर्थिक धोरणांविरुद्ध भारतीय व्यापार्‍यांचा आवाज उठवला.
|-
| [[लाला श्रीराम]] || १९३० चा दशक || * भारतातील कापड आणि उत्पादन उद्योगाच्या विस्तारात महत्त्वपूर्ण योगदान.&lt;br /&gt;* औद्योगिक शिक्षण आणि संशोधनाला चालना दिली.
|-
| [[वालचंद हिराचंद]] || १९३२ – १९३३ || * भारतातील आधुनिक वाहतूक आणि पायाभूत सुविधा (जहाजबांधणी, विमान आणि मोटार वाहन उद्योग) क्षेत्राच्या विकासात योगदान.
|-
| [[बद्रीदास गोएंका]] || १९४५ – १९४६ || * स्वातंत्र्योत्तर काळातील भारतीय अर्थव्यवस्थेची पुनर्रचना आणि उद्योग क्षेत्राच्या नियोजनात सहभाग.
|-
| [[के. के. बिर्ला]] || १९७४ – १९७५ || * लायसन्स राजच्या काळात भारतीय उद्योगांचे प्रतिनिधित्व आणि जागतिक व्यापाराशी जोडण्याचे प्रयत्न.
|-
| [[आर. व्ही. कणोरिया]] || २०१२ – २०१३ || * आर्थिक सुधारणांना गती देण्यासाठी आणि उत्पादन क्षेत्रातील गुंतवणूक वाढवण्यासाठी प्रयत्न.
|-
| [[ज्योत्स्ना सुरी]] || २०१४ – २०१५ || * पर्यटन आणि आदरातिथ्य (Hospitality) क्षेत्राच्या विकासावर भर; फिक्कीच्या प्रमुख महिला अध्यक्ष म्हणून कार्य.
|-
| [[संगीत रेड्डी]] || २०१९ – २०२० || * [[कोविड-१९]] जागतिक साथीच्या काळात भारतीय उद्योगांसाठी आपत्कालीन आर्थिक उपाययोजना मांडल्या.
|-
| [[संजीव मेहता]] || २०२१ – २०२२ || * वस्तू व सेवा कर (GST) सुलभता आणि डिजिटल अर्थव्यवस्थेच्या विस्तारावर भर.
|-
| [[शुभ्रकांत पांडा]] || २०२२ – २०२३ || * सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांच्या (MSME) जागतिक पुरवठा साखळीतील सहभागावर भर.
|-
| [[अनिष शाह]] || २०२३ – २०२४ || * शाश्वत विकास (Sustainability), तंत्रज्ञान व नावीन्यता यांवर केंद्रित रणनीती आखली.
|-
| [[हर्षवर्धन अग्रवाल]] || २०२४ – वर्तमान || * भारतीय उद्योगांना जागतिक स्तरावर अधिक स्पर्धात्मक बनवणे आणि उत्पादनाला प्रोत्साहन देणे.
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:व्यापार संघटना]]
[[वर्ग:भारतामधील संघटना]]</text>
      <sha1>t5ojo7pyudb8xslvhl38a72q6y6jmv8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697743</id>
      <parentid>2697742</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:35:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — योग्य रकार ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य रकार|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2697743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5807" sha1="2pxv833l6wtq4fo3axxeitiltc0cuz8" xml:space="preserve">'''फेडरेशन ऑफ इंडियन चेंबर ऑफ कॉमर्स अँड इंडस्ट्रीज (फिक्की)''' ( Federation of Indian Chambers of Commerce and Industry (FICCI)) ही भारतातील विविध उद्योगांचे, त्यांच्या हितसंबंधांचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या विविध संघटनांची शिखर संस्था आहे. ही भारतातील सर्वात मोठी आणि सर्वात जुनी व्यापार उदीम संघटना आहे.

{{विस्तार}}

== अध्यक्ष ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ फिक्कीचे अध्यक्ष आणि प्रमुख नेतृत्व
|-
! अध्यक्ष !! कालावधी !! प्रमुख टप्पे / उल्लेखनीय कार्य / ऐतिहासिक महत्त्व
|-
| [[घनश्यामदास बिर्ला]] || १९२७ – १९२८ || * [[महात्मा गांधी]] यांच्या सल्ल्यानुसार आणि सहकार्याने 'फिक्की'ची स्थापना केली.&lt;br /&gt;* ब्रिटीश राजवटीत भारतीय उद्योगपतींचे हित जपण्यासाठी शिखर संस्थेची पायाभरणी.
|-
| [[सर पुरुषोत्तमदास ठाकूरदास]] || १९२८ – १९३० || * स्वदेशी उद्योगांच्या संरक्षणासाठी आणि ब्रिटीश आर्थिक धोरणांविरुद्ध भारतीय व्यापाऱ्यांचा आवाज उठवला.
|-
| [[लाला श्रीराम]] || १९३० चा दशक || * भारतातील कापड आणि उत्पादन उद्योगाच्या विस्तारात महत्त्वपूर्ण योगदान.&lt;br /&gt;* औद्योगिक शिक्षण आणि संशोधनाला चालना दिली.
|-
| [[वालचंद हिराचंद]] || १९३२ – १९३३ || * भारतातील आधुनिक वाहतूक आणि पायाभूत सुविधा (जहाजबांधणी, विमान आणि मोटार वाहन उद्योग) क्षेत्राच्या विकासात योगदान.
|-
| [[बद्रीदास गोएंका]] || १९४५ – १९४६ || * स्वातंत्र्योत्तर काळातील भारतीय अर्थव्यवस्थेची पुनर्रचना आणि उद्योग क्षेत्राच्या नियोजनात सहभाग.
|-
| [[के. के. बिर्ला]] || १९७४ – १९७५ || * लायसन्स राजच्या काळात भारतीय उद्योगांचे प्रतिनिधित्व आणि जागतिक व्यापाराशी जोडण्याचे प्रयत्न.
|-
| [[आर. व्ही. कणोरिया]] || २०१२ – २०१३ || * आर्थिक सुधारणांना गती देण्यासाठी आणि उत्पादन क्षेत्रातील गुंतवणूक वाढवण्यासाठी प्रयत्न.
|-
| [[ज्योत्स्ना सुरी]] || २०१४ – २०१५ || * पर्यटन आणि आदरातिथ्य (Hospitality) क्षेत्राच्या विकासावर भर; फिक्कीच्या प्रमुख महिला अध्यक्ष म्हणून कार्य.
|-
| [[संगीत रेड्डी]] || २०१९ – २०२० || * [[कोविड-१९]] जागतिक साथीच्या काळात भारतीय उद्योगांसाठी आपत्कालीन आर्थिक उपाययोजना मांडल्या.
|-
| [[संजीव मेहता]] || २०२१ – २०२२ || * वस्तू व सेवा कर (GST) सुलभता आणि डिजिटल अर्थव्यवस्थेच्या विस्तारावर भर.
|-
| [[शुभ्रकांत पांडा]] || २०२२ – २०२३ || * सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांच्या (MSME) जागतिक पुरवठा साखळीतील सहभागावर भर.
|-
| [[अनिष शाह]] || २०२३ – २०२४ || * शाश्वत विकास (Sustainability), तंत्रज्ञान व नावीन्यता यांवर केंद्रित रणनीती आखली.
|-
| [[हर्षवर्धन अग्रवाल]] || २०२४ – वर्तमान || * भारतीय उद्योगांना जागतिक स्तरावर अधिक स्पर्धात्मक बनवणे आणि उत्पादनाला प्रोत्साहन देणे.
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:व्यापार संघटना]]
[[वर्ग:भारतामधील संघटना]]</text>
      <sha1>2pxv833l6wtq4fo3axxeitiltc0cuz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जागतिक बुद्धिबळ अजिंक्यपद स्पर्धा १९९३</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126718</id>
    <revision>
      <id>2697734</id>
      <parentid>2509961</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2697734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6118" sha1="2txxukkawoqgap9kw9au9rkvxmk0b89" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''१९९३ची बुद्धिबळ अजिंक्यपद स्पर्धा''' ही [[जॅन टिमन]] व [[अनातोली कार्पोव]] यांच्यात झाली. तीत कार्पोव विजयी झाला.

या स्पर्धेच्या उपांत्य फेऱ्या [[लिनारेस]] येथे तर अंतिम फेरी [[सान लोरेंझो देल एस्कोरियाल]] येथे खेळविण्यात आल्या होत्या.

== सामने ==

हा सामना सर्वोत्कृष्ट २४ खेळांच्या मालिकेचा था. [[गॅरी कास्पारोव्ह|गॅरी कास्पारोव्हने]] पहिल्याच खेळापासून वर्चस्व गाजवत विजय मिळवला.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ जागतिक बुद्धिबळ अजिंक्यपद स्पर्धा १९९३: सामने
|-
! खेळ !! दिनांक !! गॅरी कास्पारोव्ह&lt;br /&gt;{{Flag|RUS}} !! नायजेल शॉट&lt;br /&gt;{{Flag|ENG}} !! एकूण गुण
|-
| १ || ७ सप्टेंबर || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ½ – शॉट ½
|-
| २ || ९ सप्टेंबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff; background-image: repeating-linear-gradient(45deg, #000, #000 2px, #333 2px, #333 4px);&quot; | '''१''' || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ० || कास्पारोव्ह १½ – शॉट ½
|-
| ३ || ११ सप्टेंबर || style=&quot;background:#ffffff; background-image: repeating-linear-gradient(45deg, #fff, #fff 2px, #e0e0e0 2px, #e0e0e0 4px);&quot; | '''१''' || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ० || कास्पारोव्ह २½ – शॉट ½
|-
| ४ || १४ सप्टेंबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ३ – शॉट १
|-
| ५ || १६ सप्टेंबर || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ३½ – शॉट १½
|-
| ६ || १८ सप्टेंबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff; background-image: repeating-linear-gradient(45deg, #000, #000 2px, #333 2px, #333 4px);&quot; | '''१''' || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ० || कास्पारोव्ह ४½ – शॉट १½
|-
| ७ || २१ सप्टेंबर || style=&quot;background:#ffffff; background-image: repeating-linear-gradient(45deg, #fff, #fff 2px, #e0e0e0 2px, #e0e0e0 4px);&quot; | '''१''' || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ० || कास्पारोव्ह ५½ – शॉट १½
|-
| ८ || २३ सप्टेंबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ६ – शॉट २
|-
| ९ || २५ सप्टेंबर || style=&quot;background:#ffffff; background-image: repeating-linear-gradient(45deg, #fff, #fff 2px, #e0e0e0 2px, #e0e0e0 4px);&quot; | '''१''' || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ० || कास्पारोव्ह ७ – शॉट २
|-
| १० || २८ सप्टेंबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ७½ – शॉट २½
|-
| ११ || ३० सप्टेंबर || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ८ – शॉट ३
|-
| १२ || २ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ८½ – शॉट ३½
|-
| १३ || ५ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ९ – शॉट ४
|-
| १४ || ७ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ९½ – शॉट ४½
|-
| १५ || ९ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#ffffff; background-image: repeating-linear-gradient(45deg, #fff, #fff 2px, #e0e0e0 2px, #e0e0e0 4px);&quot; | '''१''' || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ० || कास्पारोव्ह १०½ – शॉट ४½
|-
| १६ || १२ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ० || style=&quot;background:#ffffff; background-image: repeating-linear-gradient(45deg, #fff, #fff 2px, #e0e0e0 2px, #e0e0e0 4px);&quot; | '''१''' || कास्पारोव्ह १०½ – शॉट ५½
|-
| १७ || १४ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ११ – शॉट ६
|-
| १८ || १६ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ११½ – शॉट ६½
|-
| १९ || १९ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह १२ – शॉट ७
|-
| २० || २१ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह १२½ – शॉट ७½
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;background:#e0e0e0; font-weight:bold;&quot;
! एकूण !! !! १२½ !! ७½ !! कास्पारोव्ह विजयी
|}</text>
      <sha1>2txxukkawoqgap9kw9au9rkvxmk0b89</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697735</id>
      <parentid>2697734</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:26:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* सामने */</comment>
      <origin>2697735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6473" sha1="9p1aw1y7ksqgqh94odeez2mcg8fun23" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''१९९३ची बुद्धिबळ अजिंक्यपद स्पर्धा''' ही [[जॅन टिमन]] व [[अनातोली कार्पोव]] यांच्यात झाली. तीत कार्पोव विजयी झाला.

या स्पर्धेच्या उपांत्य फेऱ्या [[लिनारेस]] येथे तर अंतिम फेरी [[सान लोरेंझो देल एस्कोरियाल]] येथे खेळविण्यात आल्या होत्या.

== सामने ==
या आधी [[नायजेल शॉर्ट]] आणि [[गॅरी कास्पारोव्ह]] यांनी अंतिम लढत लढवली होती परंतु त्याची मान्यता काढून घेण्यात आली.
हा सामना सर्वोत्कृष्ट २४ खेळांच्या मालिकेचा था. कास्पारोव्हने पहिल्याच खेळापासून वर्चस्व गाजवत विजय मिळवला.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ जागतिक बुद्धिबळ अजिंक्यपद स्पर्धा १९९३: सामने
|-
! खेळ !! दिनांक !! गॅरी कास्पारोव्ह&lt;br /&gt;{{Flag|RUS}} !! नायजेल शॉर्ट&lt;br /&gt;{{Flag|ENG}} !! एकूण गुण
|-
| १ || ७ सप्टेंबर || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ½ – शॉर्ट ½
|-
| २ || ९ सप्टेंबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff; background-image: repeating-linear-gradient(45deg, #000, #000 2px, #333 2px, #333 4px);&quot; | '''१''' || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ० || कास्पारोव्ह १½ – शॉर्ट ½
|-
| ३ || ११ सप्टेंबर || style=&quot;background:#ffffff; background-image: repeating-linear-gradient(45deg, #fff, #fff 2px, #e0e0e0 2px, #e0e0e0 4px);&quot; | '''१''' || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ० || कास्पारोव्ह २½ – शॉर्ट ½
|-
| ४ || १४ सप्टेंबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ३ – शॉर्ट १
|-
| ५ || १६ सप्टेंबर || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ३½ – शॉर्ट १½
|-
| ६ || १८ सप्टेंबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff; background-image: repeating-linear-gradient(45deg, #000, #000 2px, #333 2px, #333 4px);&quot; | '''१''' || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ० || कास्पारोव्ह ४½ – शॉर्ट १½
|-
| ७ || २१ सप्टेंबर || style=&quot;background:#ffffff; background-image: repeating-linear-gradient(45deg, #fff, #fff 2px, #e0e0e0 2px, #e0e0e0 4px);&quot; | '''१''' || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ० || कास्पारोव्ह ५½ – शॉर्ट १½
|-
| ८ || २३ सप्टेंबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ६ – शॉर्ट २
|-
| ९ || २५ सप्टेंबर || style=&quot;background:#ffffff; background-image: repeating-linear-gradient(45deg, #fff, #fff 2px, #e0e0e0 2px, #e0e0e0 4px);&quot; | '''१''' || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ० || कास्पारोव्ह ७ – शॉर्ट २
|-
| १० || २८ सप्टेंबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ७½ – शॉर्ट २½
|-
| ११ || ३० सप्टेंबर || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ८ – शॉर्ट ३
|-
| १२ || २ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ८½ – शॉर्ट ३½
|-
| १३ || ५ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ९ – शॉर्ट ४
|-
| १४ || ७ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ९½ – शॉर्ट ४½
|-
| १५ || ९ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#ffffff; background-image: repeating-linear-gradient(45deg, #fff, #fff 2px, #e0e0e0 2px, #e0e0e0 4px);&quot; | '''१''' || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ० || कास्पारोव्ह १०½ – शॉर्ट ४½
|-
| १६ || १२ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ० || style=&quot;background:#ffffff; background-image: repeating-linear-gradient(45deg, #fff, #fff 2px, #e0e0e0 2px, #e0e0e0 4px);&quot; | '''१''' || कास्पारोव्ह १०½ – शॉर्ट ५½
|-
| १७ || १४ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ११ – शॉर्ट ६
|-
| १८ || १६ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ११½ – शॉर्ट ६½
|-
| १९ || १९ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह १२ – शॉर्ट ७
|-
| २० || २१ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह १२½ – शॉर्ट ७½
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;background:#e0e0e0; font-weight:bold;&quot;
! एकूण !! !! १२½ !! ७½ !! कास्पारोव्ह विजयी
|}</text>
      <sha1>9p1aw1y7ksqgqh94odeez2mcg8fun23</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697736</id>
      <parentid>2697735</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2697736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6598" sha1="ite993snscw5upekye9lr9zfzj7xrcn" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''१९९३ची बुद्धिबळ अजिंक्यपद स्पर्धा''' ही [[जॅन टिमन]] व [[अनातोली कार्पोव]] यांच्यात झाली. तीत कार्पोव विजयी झाला.

या स्पर्धेच्या उपांत्य फेऱ्या [[लिनारेस]] येथे तर अंतिम फेरी [[सान लोरेंझो देल एस्कोरियाल]] येथे खेळविण्यात आल्या होत्या.

== सामने ==
या आधी [[नायजेल शॉर्ट]] आणि [[गॅरी कास्पारोव्ह]] यांनी अंतिम लढत लढवली होती परंतु त्याची मान्यता काढून घेण्यात आली.
हा सामना सर्वोत्कृष्ट २४ खेळांच्या मालिकेचा था. कास्पारोव्हने पहिल्याच खेळापासून वर्चस्व गाजवत विजय मिळवला.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ जागतिक बुद्धिबळ अजिंक्यपद स्पर्धा १९९३: सामने
|-
! खेळ !! दिनांक !! गॅरी कास्पारोव्ह&lt;br /&gt;{{Flag|RUS}} !! नायजेल शॉर्ट&lt;br /&gt;{{Flag|ENG}} !! एकूण गुण
|-
| १ || ७ सप्टेंबर || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ½ – शॉर्ट ½
|-
| २ || ९ सप्टेंबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff; background-image: repeating-linear-gradient(45deg, #000, #000 2px, #333 2px, #333 4px);&quot; | '''१''' || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ० || कास्पारोव्ह १½ – शॉर्ट ½
|-
| ३ || ११ सप्टेंबर || style=&quot;background:#ffffff; background-image: repeating-linear-gradient(45deg, #fff, #fff 2px, #e0e0e0 2px, #e0e0e0 4px);&quot; | '''१''' || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ० || कास्पारोव्ह २½ – शॉर्ट ½
|-
| ४ || १४ सप्टेंबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ३ – शॉर्ट १
|-
| ५ || १६ सप्टेंबर || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ३½ – शॉर्ट १½
|-
| ६ || १८ सप्टेंबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff; background-image: repeating-linear-gradient(45deg, #000, #000 2px, #333 2px, #333 4px);&quot; | '''१''' || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ० || कास्पारोव्ह ४½ – शॉर्ट १½
|-
| ७ || २१ सप्टेंबर || style=&quot;background:#ffffff; background-image: repeating-linear-gradient(45deg, #fff, #fff 2px, #e0e0e0 2px, #e0e0e0 4px);&quot; | '''१''' || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ० || कास्पारोव्ह ५½ – शॉर्ट १½
|-
| ८ || २३ सप्टेंबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ६ – शॉर्ट २
|-
| ९ || २५ सप्टेंबर || style=&quot;background:#ffffff; background-image: repeating-linear-gradient(45deg, #fff, #fff 2px, #e0e0e0 2px, #e0e0e0 4px);&quot; | '''१''' || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ० || कास्पारोव्ह ७ – शॉर्ट २
|-
| १० || २८ सप्टेंबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ७½ – शॉर्ट २½
|-
| ११ || ३० सप्टेंबर || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ८ – शॉर्ट ३
|-
| १२ || २ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ८½ – शॉर्ट ३½
|-
| १३ || ५ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ९ – शॉर्ट ४
|-
| १४ || ७ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ९½ – शॉर्ट ४½
|-
| १५ || ९ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#ffffff; background-image: repeating-linear-gradient(45deg, #fff, #fff 2px, #e0e0e0 2px, #e0e0e0 4px);&quot; | '''१''' || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ० || कास्पारोव्ह १०½ – शॉर्ट ४½
|-
| १६ || १२ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ० || style=&quot;background:#ffffff; background-image: repeating-linear-gradient(45deg, #fff, #fff 2px, #e0e0e0 2px, #e0e0e0 4px);&quot; | '''१''' || कास्पारोव्ह १०½ – शॉर्ट ५½
|-
| १७ || १४ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ११ – शॉर्ट ६
|-
| १८ || १६ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह ११½ – शॉर्ट ६½
|-
| १९ || १९ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह १२ – शॉर्ट ७
|-
| २० || २१ ऑक्टोबर || style=&quot;background:#000000; color:#ffffff;&quot; | ½ || style=&quot;background:#ffffff;&quot; | ½ || कास्पारोव्ह १२½ – शॉर्ट ७½
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;background:#e0e0e0; font-weight:bold;&quot;
! एकूण !! !! १२½ !! ७½ !! कास्पारोव्ह विजयी
|}

[[वर्ग:जागतिक बुद्धिबळ अजिंक्यपद स्पर्धा|१९९३]]</text>
      <sha1>ite993snscw5upekye9lr9zfzj7xrcn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एच.डी.एफ.सी. बँक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127341</id>
    <revision>
      <id>2697786</id>
      <parentid>2472318</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2697786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2775" sha1="2edtcy946qwilemqd8nho6vuuei7tw9" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट कंपनी
| नाव = एच.डी.एफ.सी. बँक
| लोगो = HDFC Bank Logo.svg
| लोगो रुंदी = 
| लोगो शीर्षक = एच डी एफ सी बँक लोगो
| प्रकार = सार्वजनिक
| स्थापना = ऑगस्ट [[इ.स. १९९४]]
| संक्षेप = {{BSE|500180}}&lt;br /&gt;{{NSE|HDFCBANK}}&lt;br /&gt;{{NYSE|HDB}}&lt;br /&gt;[[बी.एस.ई. सेन्सेक्स|बी.एस.ई. सेन्सेक्स सदस्य]]
| संस्थापक = 
| मुख्यालय शहर = [[मुंबई]]
| मुख्यालय देश = [[भारत]]
| मुख्यालय स्थान = 
| स्थानिक कार्यालय संख्या = 
| महत्त्वाच्या व्यक्ती = श्री आदित्य पुरी (कार्यकारी संचालक)
| सेवांतर्गत प्रदेश = जगभर
| उद्योगक्षेत्र = बँकिंग
| उत्पादने = 
| सेवा = बँकिंग, वित्त पुरवठा
| महसूल = 
| एकूण उत्पन्न = 
| निव्वळ उत्पन्न = 
| कर्मचारी संख्या = ५५,७५२
| पालक कंपनी = 
| विभाग = 
| पोटकंपनी = 
| मालक = 
| ब्रीदवाक्य = 
| संकेतस्थळ = http://www.hdfcbank.com
| विसर्जन = 
| तळटिपा = 
| आंतरराष्ट्रीय = 
}}
'''एच.डी.एफ.सी. बँक''' (हाउसिंग डेव्हलपमेन्ट अँड फायनान्स कॉर्पोरेशन, लिमिटेड) ({{मुंबई रोखे बाजार|500180}}, {{राष्ट्रीय रोखे बाजार|HDFCBANK}}) ही एक गृहनिर्मितीसाठी इच्छुकांना कर्ज देणारी संस्था आहे. या संस्थेने एच.डी.एफ़.सी नावाची एक बँक काढली आहे. तिची माहिती http://www.hdfcbank.com या संकेतस्थळावर उपलब्ध आहे.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतातील बँका }}

[[वर्ग:भारतातील वित्तसंस्था]]
[[वर्ग:बी.एस.ई. सेन्सेक्स]]
[[वर्ग:निफ्टी ५० घटक]]
[[वर्ग:भारतीय बँका]]</text>
      <sha1>2edtcy946qwilemqd8nho6vuuei7tw9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सारस्वत बँक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134331</id>
    <revision>
      <id>2697787</id>
      <parentid>1842056</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:43:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2697787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5367" sha1="6h6imq34dhko2ngin84dx3lqe3cpor3" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''सारस्वत बँक''' ही [[भारतीय]] सहकारी क्षेत्रातील सर्वांत मोठी बँक आहे. या बँकेची स्थापना सप्टेंबर १९१८ मध्ये झाली. सारस्वत बँक सर्व प्रकारच्या बँकिंग सेवा पुरविते . [[व्हिसा]] कार्ड , [[इंटरनेट]] बँकिंग , परकीय चलनसारख्या सेवा बँक देते . [[महाराष्ट्र]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]], [[गुजरात]], [[मध्यप्रदेश]] आणि [[दिल्ली]]त शाखाविस्तार करणाऱ्या या सहकारी  बँकेला [[भारतीय रिझर्व्ह बँक|भारतीय रिझर्व्ह बँकेने]] अखिल भारतीय कार्यक्षेत्राचा परवाना दिला आहे. असा परवाना मिळालेली सारस्वत ही सहकार क्षेत्रातली एकमेव बँक आहे. 

{{विस्तार}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ सारस्वत बँकेचे प्रमुख नेतृत्व आणि टप्पे
|-
! अध्यक्ष/व्यवस्थापकीय संचालक !! कालावधी !! नोंदी
|-
| [[जे.के. परुळकर]] || १९१८ – १९२० चा दशक || * १४ सप्टेंबर १९१८ रोजी मुंबईत 'द सारस्वत को-ऑपरेटिव्ह बँकिंग सोसायटी' म्हणून बँकेची स्थापना.&lt;br /&gt;* सारस्वत ब्राह्मण समुदायातील लहान व्यावसायिक आणि नोकरदारांना आर्थिक सहाय्य पुरवण्याचा उद्देश.
|-
| [[व्ही.पी. व्हावळकर]] || १९३० चा दशक – १९४० चा दशक || * १९३३ मध्ये सोसायटीचे 'सारस्वत को-ऑपरेटिव्ह बँक' असे नाव बदलून पूर्ण बँकिंग परवाना मिळाला.&lt;br /&gt;* मुंबईतील गिरगाव आणि इतर भागांत शाखा विस्तार.
|-
| [[एफ.टी. कोरडे]] || १९६० चा दशक – १९७० चा दशक || * १९७८ मध्ये बँकेच्या ६० व्या वर्धापनदिनानिमित्त बँकेने सर्वसमावेशक नागरी सहकारी बँकेचे स्वरूप धारण केले.&lt;br /&gt;* महाराष्ट्रभर शाखा जाळ्याचा विस्तार.
|-
| [[एकनाथ ठाकूर]] || २००१ – २०१४ || * बँकेचे अध्यक्ष म्हणून आधुनिक सहकारी बँकिंगचा सुवर्णकाळ.&lt;br /&gt;* बँकेला मल्टी-स्टेट दर्जा मिळाला; गुजरात, कर्नाटक, गोवा, मध्य प्रदेश आणि तेलंगणामध्ये विस्तार.&lt;br /&gt;* सात आजारी सहकारी बँकांचे सारस्वत बँकेत विलीनीकरण करून बँकेची मालमत्ता मोठ्या प्रमाणावर वाढवली.&lt;br /&gt;* भारताची सर्वात मोठी नागरी सहकारी बँक बनवली.
|-
| [[एस.के. बॅनर्जी]] (सीईओ/एमडी) || २०१४ – २०२० || * बँकेचे संपूर्ण डिजिटल आधुनिकीकरण आणि कोर बँकिंग प्रणाली सुधारणा.&lt;br /&gt;* मायक्रो-एटीएम आणि मोबाइल बँकिंग सेवांचा विस्तार.
|-
| [[गौतम ठाकूर]] (अध्यक्ष)/[[स्मृती आनंद]] (एमडी) || २०२० – वर्तमान || * सहकारी क्षेत्रातील पहिली ५०,००० कोटी रुपयांपेक्षा जास्त व्यवसायाची उलाढाल पार करणारी बँक बनली.&lt;br /&gt;* सायबर सुरक्षा आणि किरकोळ पतपुरवठ्यावर विशेष भर.
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतातील बँका}}

[[वर्ग:सारस्वत बँक|*]]
[[वर्ग:भारतातील वित्तसंस्था]]
[[वर्ग:भारतीय बँका]]</text>
      <sha1>6h6imq34dhko2ngin84dx3lqe3cpor3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बँक ऑफ बडोदा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134357</id>
    <revision>
      <id>2697793</id>
      <parentid>2562456</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:30:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* संदर्भ */</comment>
      <origin>2697793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7348" sha1="ttgi5tpk2v74r8xghzx5aormteuix8m" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट कंपनी
| नाव = बँक ऑफ बडोदा
| लोगो = BankOfBarodaLogo.svg
| लोगो रुंदी = 
| लोगो शीर्षक = बँक ऑफ बडोदाचे चिन्ह
| प्रकार = राष्ट्रीयीकृत बँक
| स्थापना = [[इ.स. १९०८]]
| संस्थापक = [[तिसरे सयाजीराव गायकवाड]]
| मुख्यालय शहर = [[वडोदरा]]
| मुख्यालय देश = [[भारत]]
| मुख्यालय स्थान = 
| स्थानिक कार्यालय संख्या = ४००७
| महत्त्वाच्या व्यक्ती = एम्.डी.मल्ल्या
| सेवांतर्गत प्रदेश = जगभर
| उद्योगक्षेत्र = 
| उत्पादने = 
| सेवा = 
| महसूल = 
| एकूण उत्पन्न = 
| निव्वळ उत्पन्न = 
| कर्मचारी संख्या = 
| पालक कंपनी = 
| विभाग = 
| पोटकंपनी = 
| मालक = 
| ब्रीदवाक्य = 
| संकेतस्थळ = http://www.bankofbaroda.com/
| विसर्जन = 
| तळटिपा = 
| आंतरराष्ट्रीय = 
}}
'''बँक ऑफ बडोदा''' ही भारतीय राष्ट्रीयीकृत बँक आहे. या बँकेची स्थापना [[तिसरे सयाजीराव गायकवाड]] यांनी [[इ.स. १९०८]] मध्ये केली. [[इ.स. १९६९]] साली हिचे राष्ट्रीयीकरण झाले.

{{विस्तार}}

== मुख्याधिकारी ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ मुख्याधिकारी
|-
! नाव !! कालावधी !! नोंदी
|-
| [[महाराजा सयाजीराव गायकवाड तिसरे]] (संस्थापक)/[[एन.एम. चोक्सी]] || १९०८ – १९६० चा दशक || * २० जुलै १९०८ रोजी [[वडोदरा]] येथे महाराजा सयाजीराव गायकवाड तिसरे यांनी बँकेची स्थापना केली.&lt;br /&gt;* १९५३ मध्ये [[युगांडा]] आणि [[मोझांबिक]] येथे परदेशी शाखा सुरू करण्यात आल्या.&lt;br /&gt;* १९५० आणि ६० च्या दशकात अनेक लहान स्थानिक बँकांचे बँक ऑफ बरोडामध्ये विलीनीकरण केले गेले.
|-
| [[व्ही.डी. ठक्कर]] || १९६९ – १९७० चा दशक || * १९६९ मध्ये भारत सरकारद्वारे बँकेचे राष्ट्रीयीकरण.&lt;br /&gt;* ग्रामीण भागात पतपुरवठा वाढवण्यासाठी कृषी आणि लघुउद्योग क्षेत्रावर विशेष लक्ष केंद्रित केले.
|-
| [[अमितभ घोष]] || १९८० चा दशक || * बँकेच्या आंतरराष्ट्रीय शाखांचा विस्तार ([[लंडन]], [[आशिया]] आणि [[आफ्रिका]] खंडात).&lt;br /&gt;* बँक ऑफ बरोडा ही सर्वाधिक परदेशी शाखा असलेली प्रमुख भारतीय सार्वजनिक बँक.
|-
| [[के. कन्नन]] || १९९६ – २००० || * १९९६ मध्ये बँकेची पहिली सार्वजनिक भागविक्री (आयपीओ) यशस्वीरीत्या पार पडली.&lt;br /&gt;* बँकेच्या कामकाजाचे संगणकीकरण आणि आधुनिक बँकिंग प्रणालीचा प्रारंभ.
|-
| [[एम.डी. माल्या]] || २००८ – २०१२ || * बँकेचा १०० वा वर्धापनदिन (शताब्दी वर्ष) साजरा झाला.&lt;br /&gt;* उगवता सूर्य हे नवीन बोधचिन्ह स्वीकारण्यात आले.&lt;br /&gt;* सर्व शाखांमध्ये कोर बँकिंग सोल्यूशन्स (सीबीएस) लागू केले.
|-
| [[पी.एस. जयकुमार]] || २०१५ – २०१९ || * सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकेचे नेतृत्व करण्यासाठी खासगी क्षेत्रातून ([[सिटीबँक]]) थेट नियुक्त केलेले पहिले मुख्य कार्यकारी अधिकारी.&lt;br /&gt;* १ एप्रिल २०१९ रोजी [[विजया बँक]] आणि [[देना बँक]] यांचे बँक ऑफ बरोडामध्ये ऐतिहासिक विलीनीकरण.
|-
| [[संजीव चड्ढा]] || २०२० – २०२३ || * तीन बँकांच्या विलीनीकरणानंतरच्या आयटी आणि शाखा एकत्रीकरणाची प्रक्रिया पूर्ण केली.&lt;br /&gt;* ''बॉब वर्ल्ड'' हे डिजिटल बँकिंग ॲप लाँच केले.&lt;br /&gt;* '''बॉब वर्ल्ड विवाद (२०२३):''' ग्राहकांच्या अनधिकृत ऑनबोर्डिंगमुळे रिझर्व्ह बँकेने बॉब वर्ल्ड ॲपवर नवीन ग्राहक जोडण्यास तात्पुरती बंदी घातली होती.
|-
| [[देवदत्त चंद]] || २०२३ – वर्तमान || * सध्या बँकेचे व्यवस्थापकीय संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून कार्यरत.&lt;br /&gt;* रिझर्व्ह बँकेच्या अटींची पूर्तता झाल्यावर बॉब वर्ल्ड ॲपवरील निर्बंध उठवला गेला.&lt;br /&gt;* किरकोळ कर्जे, गृहकर्ज आणि एआय (AI) आधारित बँकिंग सेवांवर भर.
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतातील बँका}}

[[वर्ग:भारतातील वित्तसंस्था]]
[[वर्ग:भारतीय बँका]]
[[वर्ग:गुजरात मधील कंपन्या]]</text>
      <sha1>ttgi5tpk2v74r8xghzx5aormteuix8m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697794</id>
      <parentid>2697793</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:31:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुख्याधिकारी */</comment>
      <origin>2697794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7348" sha1="b3976t8c8nv90hgr7cyju7nv7ipb3fx" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट कंपनी
| नाव = बँक ऑफ बडोदा
| लोगो = BankOfBarodaLogo.svg
| लोगो रुंदी = 
| लोगो शीर्षक = बँक ऑफ बडोदाचे चिन्ह
| प्रकार = राष्ट्रीयीकृत बँक
| स्थापना = [[इ.स. १९०८]]
| संस्थापक = [[तिसरे सयाजीराव गायकवाड]]
| मुख्यालय शहर = [[वडोदरा]]
| मुख्यालय देश = [[भारत]]
| मुख्यालय स्थान = 
| स्थानिक कार्यालय संख्या = ४००७
| महत्त्वाच्या व्यक्ती = एम्.डी.मल्ल्या
| सेवांतर्गत प्रदेश = जगभर
| उद्योगक्षेत्र = 
| उत्पादने = 
| सेवा = 
| महसूल = 
| एकूण उत्पन्न = 
| निव्वळ उत्पन्न = 
| कर्मचारी संख्या = 
| पालक कंपनी = 
| विभाग = 
| पोटकंपनी = 
| मालक = 
| ब्रीदवाक्य = 
| संकेतस्थळ = http://www.bankofbaroda.com/
| विसर्जन = 
| तळटिपा = 
| आंतरराष्ट्रीय = 
}}
'''बँक ऑफ बडोदा''' ही भारतीय राष्ट्रीयीकृत बँक आहे. या बँकेची स्थापना [[तिसरे सयाजीराव गायकवाड]] यांनी [[इ.स. १९०८]] मध्ये केली. [[इ.स. १९६९]] साली हिचे राष्ट्रीयीकरण झाले.

{{विस्तार}}

== मुख्याधिकारी ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ मुख्याधिकारी
|-
! नाव !! कालावधी !! नोंदी
|-
| [महाराजा [सयाजीराव गायकवाड तिसरे]] (संस्थापक)/[[एन.एम. चोक्सी]] || १९०८ – १९६० चा दशक || * २० जुलै १९०८ रोजी [[वडोदरा]] येथे महाराजा सयाजीराव गायकवाड तिसरे यांनी बँकेची स्थापना केली.&lt;br /&gt;* १९५३ मध्ये [[युगांडा]] आणि [[मोझांबिक]] येथे परदेशी शाखा सुरू करण्यात आल्या.&lt;br /&gt;* १९५० आणि ६० च्या दशकात अनेक लहान स्थानिक बँकांचे बँक ऑफ बरोडामध्ये विलीनीकरण केले गेले.
|-
| [[व्ही.डी. ठक्कर]] || १९६९ – १९७० चा दशक || * १९६९ मध्ये भारत सरकारद्वारे बँकेचे राष्ट्रीयीकरण.&lt;br /&gt;* ग्रामीण भागात पतपुरवठा वाढवण्यासाठी कृषी आणि लघुउद्योग क्षेत्रावर विशेष लक्ष केंद्रित केले.
|-
| [[अमितभ घोष]] || १९८० चा दशक || * बँकेच्या आंतरराष्ट्रीय शाखांचा विस्तार ([[लंडन]], [[आशिया]] आणि [[आफ्रिका]] खंडात).&lt;br /&gt;* बँक ऑफ बरोडा ही सर्वाधिक परदेशी शाखा असलेली प्रमुख भारतीय सार्वजनिक बँक.
|-
| [[के. कन्नन]] || १९९६ – २००० || * १९९६ मध्ये बँकेची पहिली सार्वजनिक भागविक्री (आयपीओ) यशस्वीरीत्या पार पडली.&lt;br /&gt;* बँकेच्या कामकाजाचे संगणकीकरण आणि आधुनिक बँकिंग प्रणालीचा प्रारंभ.
|-
| [[एम.डी. माल्या]] || २००८ – २०१२ || * बँकेचा १०० वा वर्धापनदिन (शताब्दी वर्ष) साजरा झाला.&lt;br /&gt;* उगवता सूर्य हे नवीन बोधचिन्ह स्वीकारण्यात आले.&lt;br /&gt;* सर्व शाखांमध्ये कोर बँकिंग सोल्यूशन्स (सीबीएस) लागू केले.
|-
| [[पी.एस. जयकुमार]] || २०१५ – २०१९ || * सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकेचे नेतृत्व करण्यासाठी खासगी क्षेत्रातून ([[सिटीबँक]]) थेट नियुक्त केलेले पहिले मुख्य कार्यकारी अधिकारी.&lt;br /&gt;* १ एप्रिल २०१९ रोजी [[विजया बँक]] आणि [[देना बँक]] यांचे बँक ऑफ बरोडामध्ये ऐतिहासिक विलीनीकरण.
|-
| [[संजीव चड्ढा]] || २०२० – २०२३ || * तीन बँकांच्या विलीनीकरणानंतरच्या आयटी आणि शाखा एकत्रीकरणाची प्रक्रिया पूर्ण केली.&lt;br /&gt;* ''बॉब वर्ल्ड'' हे डिजिटल बँकिंग ॲप लाँच केले.&lt;br /&gt;* '''बॉब वर्ल्ड विवाद (२०२३):''' ग्राहकांच्या अनधिकृत ऑनबोर्डिंगमुळे रिझर्व्ह बँकेने बॉब वर्ल्ड ॲपवर नवीन ग्राहक जोडण्यास तात्पुरती बंदी घातली होती.
|-
| [[देवदत्त चंद]] || २०२३ – वर्तमान || * सध्या बँकेचे व्यवस्थापकीय संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून कार्यरत.&lt;br /&gt;* रिझर्व्ह बँकेच्या अटींची पूर्तता झाल्यावर बॉब वर्ल्ड ॲपवरील निर्बंध उठवला गेला.&lt;br /&gt;* किरकोळ कर्जे, गृहकर्ज आणि एआय (AI) आधारित बँकिंग सेवांवर भर.
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतातील बँका}}

[[वर्ग:भारतातील वित्तसंस्था]]
[[वर्ग:भारतीय बँका]]
[[वर्ग:गुजरात मधील कंपन्या]]</text>
      <sha1>b3976t8c8nv90hgr7cyju7nv7ipb3fx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697795</id>
      <parentid>2697794</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:31:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुख्याधिकारी */</comment>
      <origin>2697795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7348" sha1="f97bh07nwuz2bw1ogcp1t8cannxfbx6" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट कंपनी
| नाव = बँक ऑफ बडोदा
| लोगो = BankOfBarodaLogo.svg
| लोगो रुंदी = 
| लोगो शीर्षक = बँक ऑफ बडोदाचे चिन्ह
| प्रकार = राष्ट्रीयीकृत बँक
| स्थापना = [[इ.स. १९०८]]
| संस्थापक = [[तिसरे सयाजीराव गायकवाड]]
| मुख्यालय शहर = [[वडोदरा]]
| मुख्यालय देश = [[भारत]]
| मुख्यालय स्थान = 
| स्थानिक कार्यालय संख्या = ४००७
| महत्त्वाच्या व्यक्ती = एम्.डी.मल्ल्या
| सेवांतर्गत प्रदेश = जगभर
| उद्योगक्षेत्र = 
| उत्पादने = 
| सेवा = 
| महसूल = 
| एकूण उत्पन्न = 
| निव्वळ उत्पन्न = 
| कर्मचारी संख्या = 
| पालक कंपनी = 
| विभाग = 
| पोटकंपनी = 
| मालक = 
| ब्रीदवाक्य = 
| संकेतस्थळ = http://www.bankofbaroda.com/
| विसर्जन = 
| तळटिपा = 
| आंतरराष्ट्रीय = 
}}
'''बँक ऑफ बडोदा''' ही भारतीय राष्ट्रीयीकृत बँक आहे. या बँकेची स्थापना [[तिसरे सयाजीराव गायकवाड]] यांनी [[इ.स. १९०८]] मध्ये केली. [[इ.स. १९६९]] साली हिचे राष्ट्रीयीकरण झाले.

{{विस्तार}}

== मुख्याधिकारी ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ मुख्याधिकारी
|-
! नाव !! कालावधी !! नोंदी
|-
| महाराजा [[सयाजीराव गायकवाड तिसरे]] (संस्थापक)/[[एन.एम. चोक्सी]] || १९०८ – १९६० चा दशक || * २० जुलै १९०८ रोजी [[वडोदरा]] येथे महाराजा सयाजीराव गायकवाड तिसरे यांनी बँकेची स्थापना केली.&lt;br /&gt;* १९५३ मध्ये [[युगांडा]] आणि [[मोझांबिक]] येथे परदेशी शाखा सुरू करण्यात आल्या.&lt;br /&gt;* १९५० आणि ६० च्या दशकात अनेक लहान स्थानिक बँकांचे बँक ऑफ बरोडामध्ये विलीनीकरण केले गेले.
|-
| [[व्ही.डी. ठक्कर]] || १९६९ – १९७० चा दशक || * १९६९ मध्ये भारत सरकारद्वारे बँकेचे राष्ट्रीयीकरण.&lt;br /&gt;* ग्रामीण भागात पतपुरवठा वाढवण्यासाठी कृषी आणि लघुउद्योग क्षेत्रावर विशेष लक्ष केंद्रित केले.
|-
| [[अमितभ घोष]] || १९८० चा दशक || * बँकेच्या आंतरराष्ट्रीय शाखांचा विस्तार ([[लंडन]], [[आशिया]] आणि [[आफ्रिका]] खंडात).&lt;br /&gt;* बँक ऑफ बरोडा ही सर्वाधिक परदेशी शाखा असलेली प्रमुख भारतीय सार्वजनिक बँक.
|-
| [[के. कन्नन]] || १९९६ – २००० || * १९९६ मध्ये बँकेची पहिली सार्वजनिक भागविक्री (आयपीओ) यशस्वीरीत्या पार पडली.&lt;br /&gt;* बँकेच्या कामकाजाचे संगणकीकरण आणि आधुनिक बँकिंग प्रणालीचा प्रारंभ.
|-
| [[एम.डी. माल्या]] || २००८ – २०१२ || * बँकेचा १०० वा वर्धापनदिन (शताब्दी वर्ष) साजरा झाला.&lt;br /&gt;* उगवता सूर्य हे नवीन बोधचिन्ह स्वीकारण्यात आले.&lt;br /&gt;* सर्व शाखांमध्ये कोर बँकिंग सोल्यूशन्स (सीबीएस) लागू केले.
|-
| [[पी.एस. जयकुमार]] || २०१५ – २०१९ || * सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकेचे नेतृत्व करण्यासाठी खासगी क्षेत्रातून ([[सिटीबँक]]) थेट नियुक्त केलेले पहिले मुख्य कार्यकारी अधिकारी.&lt;br /&gt;* १ एप्रिल २०१९ रोजी [[विजया बँक]] आणि [[देना बँक]] यांचे बँक ऑफ बरोडामध्ये ऐतिहासिक विलीनीकरण.
|-
| [[संजीव चड्ढा]] || २०२० – २०२३ || * तीन बँकांच्या विलीनीकरणानंतरच्या आयटी आणि शाखा एकत्रीकरणाची प्रक्रिया पूर्ण केली.&lt;br /&gt;* ''बॉब वर्ल्ड'' हे डिजिटल बँकिंग ॲप लाँच केले.&lt;br /&gt;* '''बॉब वर्ल्ड विवाद (२०२३):''' ग्राहकांच्या अनधिकृत ऑनबोर्डिंगमुळे रिझर्व्ह बँकेने बॉब वर्ल्ड ॲपवर नवीन ग्राहक जोडण्यास तात्पुरती बंदी घातली होती.
|-
| [[देवदत्त चंद]] || २०२३ – वर्तमान || * सध्या बँकेचे व्यवस्थापकीय संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून कार्यरत.&lt;br /&gt;* रिझर्व्ह बँकेच्या अटींची पूर्तता झाल्यावर बॉब वर्ल्ड ॲपवरील निर्बंध उठवला गेला.&lt;br /&gt;* किरकोळ कर्जे, गृहकर्ज आणि एआय (AI) आधारित बँकिंग सेवांवर भर.
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतातील बँका}}

[[वर्ग:भारतातील वित्तसंस्था]]
[[वर्ग:भारतीय बँका]]
[[वर्ग:गुजरात मधील कंपन्या]]</text>
      <sha1>f97bh07nwuz2bw1ogcp1t8cannxfbx6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बँक ऑफ इंडिया</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134358</id>
    <revision>
      <id>2697791</id>
      <parentid>2344278</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:17:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* संदर्भ आणि नोंदी */</comment>
      <origin>2697791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8128" sha1="opdoli1noinvundsrmhu8epsg4nbkm4" xml:space="preserve">'''बँक ऑफ इंडिया''' ही एक [[भारत|भारतीय]] राष्ट्रीयीकृत [[बँक]] आहे.  या बँकेची स्थापना [[७ सप्टेंबर]], [[इ.स. १९०६]] रोजी झाली. १९६९ साली हिचे राष्ट्रीयीकरण झाले.

[[मुंबई]]त मुख्यालय असलेल्या या बँकेच्या २०१७ च्या सुरुवातीस ५,१०० शाखा होत्या. यांपैकी ५६ शाखा भारताबाहेरच्या शाखा, पाच प्रतिनिधी कार्यालये आणि पाच उपकंपन्यांचा समावेश आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.deccanchronicle.com/business/companies/030217/bank-of-india-branch-network-crosses-5100-mark.html|title=Bank of India branch network crosses 5,100 mark|date=2017-02-03|work=www.deccanchronicle.com/|access-date=2018-01-27|language=en}}&lt;/ref&gt;

बँक ऑफ इंडिया [[स्विफ्ट (आर्थिक प्रणाली)|स्विफ्ट]] या आर्थिक देवाणघेवाण प्रणालीची स्थापक सदस्य आहे.

{{विस्तार}}

== मुख्याधिकारी ==
'''बँक ऑफ इंडिया''' (Bank of India / BOI) च्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी आणि व्यवस्थापकीय संचालकांची स्थापना काळापासूनची (इ.स. १९०६) यादी आणि त्यांच्या काळातील प्रमुख टप्पे व घटना खालील तक्त्यात दिल्या आहेत:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ बँक ऑफ इंडियाचे प्रमुख नेतृत्व आणि व्यवस्थापकीय संचालक
|-
! व्यवस्थापकीय संचालक / मुख्य कार्यकारी अधिकारी !! कालावधी !! प्रमुख टप्पे / उल्लेखनीय कार्य / विवाद
|-
| सर [[ससून डेव्हिड]] (संस्थापक अध्यक्ष) || १९०६ – १९२० चा दशक || * ७ सप्टेंबर १९०६ रोजी मुंबईतील ५० नामांकित व्यापाऱ्यांनी ५० लाख रुपयांच्या भरणा झालेल्या भांडवलासह बँकेची स्थापना केली.&lt;br /&gt;* सुरुवातीच्या काळात कापड उद्योग आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापारास मोठा आर्थिक पाठबळ दिला.
|-
| सर [[कावसजी जहांगीर]] || १९३० चा दशक – १९४० चा दशक || * १९४६ मध्ये लंडन येथे पहिली परदेशी शाखा सुरू करणारी बँक ऑफ इंडिया ही पहिली भारतीय बँक ठरली.&lt;br /&gt;* स्वातंत्र्योत्तर काळात आंतरराष्ट्रीय व्यापार आणि गंगाजळीत वाढ.
|-
| [[जे.एन. सक्ससेना]] || १९६९ – १९७५ || * १९६९ मध्ये इतर १३ प्रमुख बँकांसोबत बँक ऑफ इंडियाचे राष्ट्रीयीकरण करण्यात आले.&lt;br /&gt;* ग्रामीण भागात शाखा विस्तार आणि कृषी क्षेत्रासाठी पतपुरवठा वाढवला.
|-
| [[एच.सी. सरकार]] || १९७० च्या दशकातील उत्तरार्ध || * आशिया, आफ्रिका आणि युरोपातील देशांमध्ये आंतरराष्ट्रीय शाखांचे जाळे पसरवले.&lt;br /&gt;* परदेशी परकीय चलन व्यापारात अग्रगण्य बँक म्हणून स्थान मिळवले.
|-
| [[आर. श्रीनिवासन]] || १९८७ – १९९२ || * बँकेच्या कामकाजाचे संगणकीकरण आणि मर्चंट बँकिंग सेवांचा विस्तार.&lt;br /&gt;* स्वयंचलित टेलर मशीन (एटीएम) सुविधा सुरू करणाऱ्या सुरुवातीच्या सार्वजनिक बँकांपैकी एक.
|-
| [[टी.पी. रमण]] || १९९० च्या दशकातील उत्तरार्ध || * १९९७ मध्ये बँकेची पहिली सार्वजनिक भागविक्री (आयपीओ) यशस्वीरीत्या पार पडली आणि समभाग भागबाजारात नोंदवले गेले.
|-
| [[टी.एस. नारायणसामी]] || २००७ – २००९ || * बँकेच्या १०० व्या वर्धापनदिनानंतर (शताब्दी वर्ष) बँकेचा व्यवसायातील वेगाने झालेला विस्तार.&lt;br /&gt;* कोर बँकिंग सोल्यूशन्स (सीबीएस) प्रणाली सर्व शाखांमध्ये लागू केली.
|-
| [[वी.आर. अय्यर]] || २०१२ – २०१५ || * बँकेच्या पहिल्या महिला मुख्य कार्यकारी अधिकारी आणि व्यवस्थापकीय संचालक बनल्या.&lt;br /&gt;* रिटेल आणि एमएसएमई क्षेत्रातील कर्जांचा विस्तार केला.
|-
| [[दीनबंधू महापात्र]] || २०१७ – २०१९ || * रिझर्व्ह बँकेच्या त्वरित सुधारणात्मक कारवाई (पीसीए) चौकटीतून बँकेला बाहेर काढण्याचे यशस्वी प्रयत्न केले.&lt;br /&gt;* थकीत कर्जांची वसुली आणि आर्थिक स्थितीत सुधारणा केली.
|-
| [[अतुल कुमार गोएल]] || २०१९ – २०२१ || * डिजिटल बँकिंग सेवांचा विस्तार आणि 'BOI Mobile' ॲपचे आधुनिकीकरण.&lt;br /&gt;* कोविड-१९ साथीच्या काळात आपत्कालीन आर्थिक योजना राबवल्या.
|-
| [[रजनीश कर्नाटक]] || २०२३ – वर्तमान || * सध्या बँकेचे व्यवस्थापकीय संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून कार्यरत.&lt;br /&gt;* किरकोळ कर्ज, गृहकर्ज आणि डिजिटल तंत्रज्ञान सुधारणांवर भर.
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतातील बँका}}

[[वर्ग:भारतातील वित्तसंस्था]]
[[वर्ग:भारतीय बँका]]</text>
      <sha1>opdoli1noinvundsrmhu8epsg4nbkm4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697792</id>
      <parentid>2697791</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:20:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुख्याधिकारी */</comment>
      <origin>2697792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7140" sha1="8kkmsavd7hl77suwxwmt4so0i9fpmqq" xml:space="preserve">'''बँक ऑफ इंडिया''' ही एक [[भारत|भारतीय]] राष्ट्रीयीकृत [[बँक]] आहे.  या बँकेची स्थापना [[७ सप्टेंबर]], [[इ.स. १९०६]] रोजी झाली. १९६९ साली हिचे राष्ट्रीयीकरण झाले.

[[मुंबई]]त मुख्यालय असलेल्या या बँकेच्या २०१७ च्या सुरुवातीस ५,१०० शाखा होत्या. यांपैकी ५६ शाखा भारताबाहेरच्या शाखा, पाच प्रतिनिधी कार्यालये आणि पाच उपकंपन्यांचा समावेश आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.deccanchronicle.com/business/companies/030217/bank-of-india-branch-network-crosses-5100-mark.html|title=Bank of India branch network crosses 5,100 mark|date=2017-02-03|work=www.deccanchronicle.com/|access-date=2018-01-27|language=en}}&lt;/ref&gt;

बँक ऑफ इंडिया [[स्विफ्ट (आर्थिक प्रणाली)|स्विफ्ट]] या आर्थिक देवाणघेवाण प्रणालीची स्थापक सदस्य आहे.

{{विस्तार}}

== मुख्याधिकारी ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ मुख्याधिकारी
|-
! नाव !! कालावधी !! नोंदी
|-
| सर [[ससून डेव्हिड]] (संस्थापक अध्यक्ष) || १९०६ – १९२० चा दशक || * ७ सप्टेंबर १९०६ रोजी मुंबईतील ५० नामांकित व्यापाऱ्यांनी ५० लाख रुपयांच्या भरणा झालेल्या भांडवलासह बँकेची स्थापना केली.&lt;br /&gt;* सुरुवातीच्या काळात कापड उद्योग आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापारास मोठा आर्थिक पाठबळ दिला.
|-
| सर [[कावसजी जहांगीर]] || १९३० चा दशक – १९४० चा दशक || * १९४६ मध्ये [[लंडन]] येथे पहिली परदेशी शाखा सुरू करणारी पहिली भारतीय बँक.&lt;br /&gt;* स्वातंत्र्योत्तर काळात आंतरराष्ट्रीय व्यापार आणि गंगाजळीत वाढ.
|-
| [[जे.एन. सक्ससेना]] || १९६९ – १९७५ || * १९६९ मध्ये इतर १३ प्रमुख बँकांसोबत राष्ट्रीयीकरण.&lt;br /&gt;* ग्रामीण भागात शाखा विस्तार आणि कृषी क्षेत्रासाठी पतपुरवठा वाढवला.
|-
| [[एच.सी. सरकार]] || १९७० च्या दशकातील उत्तरार्ध || * [[आशिया]], [[आफ्रिका]] आणि [[युरोप|युरोपातील]] देशांमध्ये आंतरराष्ट्रीय शाखांचे जाळे पसरवले.&lt;br /&gt;* परदेशी परकीय चलन व्यापारात अग्रगण्य बँक म्हणून स्थान मिळवले.
|-
| [[आर. श्रीनिवासन]] || १९८७ – १९९२ || * बँकेच्या कामकाजाचे संगणकीकरण आणि मर्चंट बँकिंग सेवांचा विस्तार.&lt;br /&gt;* स्वयंचलित टेलर मशीन (एटीएम) सुविधा सुरू करणाऱ्या सुरुवातीच्या सार्वजनिक बँकांपैकी एक.
|-
| [[टी.पी. रमण]] || १९९० च्या दशकातील उत्तरार्ध || * १९९७ मध्ये बँकेची पहिली सार्वजनिक भागविक्री (आयपीओ) यशस्वीरीत्या पार पडली आणि समभाग भागबाजारात नोंदवले गेले.
|-
| [[टी.एस. नारायणसामी]] || २००७ – २००९ || * बँकेच्या १०० व्या वर्धापनदिनानंतर (शताब्दी वर्ष) बँकेचा व्यवसायातील वेगाने झालेला विस्तार.&lt;br /&gt;* कोर बँकिंग सोल्यूशन्स (सीबीएस) प्रणाली सर्व शाखांमध्ये लागू केली.
|-
| [[वी.आर. अय्यर]] || २०१२ – २०१५ || * बँकेच्या पहिल्या महिला मुख्य कार्यकारी अधिकारी आणि व्यवस्थापकीय संचालक.&lt;br /&gt;* रिटेल आणि एमएसएमई क्षेत्रातील कर्जांचा विस्तार केला.
|-
| [[दीनबंधू महापात्र]] || २०१७ – २०१९ || * रिझर्व्ह बँकेच्या त्वरित सुधारणात्मक कारवाई (पीसीए) चौकटीतून बँक बाहेर.&lt;br /&gt;* थकित कर्जांची वसुली आणि आर्थिक स्थितीत सुधारणा केली.
|-
| [[अतुल कुमार गोएल]] || २०१९ – २०२१ || * डिजिटल बँकिंग सेवांचा विस्तार आणि ''बीओआय मोबाइल'' ॲपचे आधुनिकीकरण.&lt;br /&gt;* [[कोविड-१९]] साथीच्या काळात आपत्कालीन आर्थिक योजना राबवल्या.
|-
| [[रजनीश कर्नाटक]] || २०२३ – वर्तमान || * सध्या बँकेचे व्यवस्थापकीय संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून कार्यरत.&lt;br /&gt;* किरकोळ कर्ज, गृहकर्ज आणि डिजिटल तंत्रज्ञान सुधारणांवर भर.
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतातील बँका}}

[[वर्ग:भारतातील वित्तसंस्था]]
[[वर्ग:भारतीय बँका]]</text>
      <sha1>8kkmsavd7hl77suwxwmt4so0i9fpmqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बँक ऑफ महाराष्ट्र</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134359</id>
    <revision>
      <id>2697758</id>
      <parentid>2236183</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2697758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9898" sha1="8y48s1sjr3zhvx49qsbz77ilzz68bzw" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट कंपनी
| नाव = बँक ऑफ महाराष्ट्र
| लोगो = Banokofmaharashtra logo.JPG
| लोगो रुंदी = 
| लोगो शीर्षक = बँक ऑफ महाराष्ट्रचे चिन्ह
| प्रकार = बँकींग
| स्थापना = [[इ.स. १९३५]]
| संस्थापक = [[ए.आर.भट]]
| मुख्यालय शहर = पुणे
| मुख्यालय देश = भारत
| मुख्यालय स्थान = लोकमंगल, [[शिवाजीनगर]], [[पुणे]]
| स्थानिक कार्यालय संख्या = 
| महत्त्वाच्या व्यक्ती = श्री  ए स राजीव, श्री टम्टा,श्री ए सी राऊत
| सेवांतर्गत प्रदेश = 
| उद्योगक्षेत्र = 
| उत्पादने = कर्जे, क्रेडिट कार्ड्रे
| सेवा = 
| महसूल = 
| एकूण उत्पन्न = 
| निव्वळ उत्पन्न = 
| कर्मचारी संख्या = 
| पालक कंपनी = 
| विभाग = 
| पोटकंपनी = 
| मालक = 
| ब्रीदवाक्य = एक परिवार, एक बँक
| संकेतस्थळ = http://www.bankofmaharashtra.in/
| विसर्जन = 
| तळटिपा = 
| आंतरराष्ट्रीय = 
}}
'''बँक ऑफ महाराष्ट्र'''ही एक [[भारत|भारतीय]] राष्ट्रीयीकृत बँक आहे. या बँकेची स्थापना [[१६ सप्टेंबर]], [[इ.स. १९३५]] रोजी झाली. १९६९ साली हिचे राष्ट्रीयीकरण झाले. बँक ऑफ महाराष्ट्रचे मुख्यालय हे [[पुणे]], [[महाराष्ट्र]] या मेट्रो शहरातील शिवाजी नगर भागात स्थित आहे.

== इतिहास ==
बँकेची स्थापना भारतातील पुणे येथे व्ही.जी.काळे आणि डी.के. साठे यांनी केली होती.

१६ सप्टेंबर १९३५ रोजी यूएस $१ दशलक्ष अधिकृत भांडवलासह बँकेची नोंदणी झाली आणि 8 फेब्रुवारी 1936 रोजी कार्यान्वित झाली. याने छोट्या व्यवसायांना आर्थिक मदत दिली आणि अनेक औद्योगिक घराण्यांना जन्म दिला. १९६९ मध्ये बँकेचे राष्ट्रीयीकरण झाले.

ए.एस. राजीव यांनी 2 डिसेंबर 2018 रोजी बँकेचे व्यवस्थापकीय संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून कार्यभार स्वीकारला.[3] ए.बी. विजयकुमार 10 मार्च 2021 रोजी कार्यकारी संचालक म्हणून रुजू झाले. आशीष पांडे 31 डिसेंबर 2021 रोजी कार्यकारी संचालक म्हणून रुजू झाले.

अॅलन सी परेरा, बँक ऑफ महाराष्ट्रचे माजी अध्यक्ष हे भारतातील ईशान्य विभागांमध्ये शाखांच्या अनेक शाखा उघडण्यासाठी जबाबदार होते जिथे बँकेची उपस्थिती नव्हती आणि वाढ करण्यात मदत केली. [४]

== मुख्याधिकारी ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ बँक ऑफ महाराष्ट्रचे मुख्याधिकारी
|-
! नाव !! कालावधी !! नोंदी
|-
| [[व्ही. जी. काळे]] आणि [[डी. के. साठे]] || १९३५ – १९४०चे दशक || * १६ सप्टेंबर १९३५ रोजी [[पुणे|पुण्यात]] बँकेची नोंदणी झाली आणि ८ फेब्रुवारी १९३६ रोजी प्रत्यक्ष कामकाजास सुरुवात झाली.&lt;br /&gt;* लहान व्यावसायिक आणि मध्यमांना आर्थिक मदत देण्याच्या उद्देशाने बँकेची स्थापना.
|-
| [[एम. व्ही. भिडे]] || १९५० चा दशक || * स्वातंत्र्योत्तर काळात बँकेचा [[महाराष्ट्र]]भर विस्तार.&lt;br /&gt;* १९५८ मध्ये बँकेला अनुसूचित बँकेचा (शेड्युल्ड बँक) दर्जा मिळाला.
|-
| [[व्ही. एम. भिडे]] || १९६० चा दशक – १९७० || * १९६९ मध्ये इतर १३ प्रमुख बँकांसोबत बँक ऑफ महाराष्ट्रचे राष्ट्रीयीकरण करण्यात आले.&lt;br /&gt;* ग्रामीण आणि निमशहरी भागात कृषी पतपुरवठ्याचा विस्तार.
|-
| [[डॉ. एम. व्ही. पटवर्धन]] || १९७० चा दशक – १९८० चा दशक || * बँकेच्या ५० व्या वर्धापनदिनादरम्यान सेवांचा विस्तार आणि शाखा जाळ्याची वाढ.&lt;br /&gt;* महाराष्ट्रातील प्रमुख अग्रणी बँक (लीड बँक) म्हणून स्थान मजबूत केले.
|-
| [[पी. एस. देशपांडे]] || १९८० चा दशक – १९९० चा दशक || * बँकेच्या कामकाजाचे संगणकीकरण आणि आधुनिक बँकिंग पद्धतींचा स्वीकार.
|-
| [[एस. ॲलन कॉबसम]] || २००३ – २००६ || * २००४ मध्ये बँकेची पहिली सार्वजनिक भागविक्री (आयपीओ) यशस्वीरीत्या पार पडली.&lt;br /&gt;* बँकेचे समभाग भागबाजारात नोंदवले गेले.
|-
| [[ॲलन सी. परेरा]] || २००९ – २०१२ || * बँकेच्या शाखांचे जाळे २,००० च्या पार नेले आणि तंत्रज्ञान सुधारणांवर भर दिला.
|-
| [[सुशील मुहनोत]] || २०१३ – २०१६ || * बँकेच्या डिजिटल सेवांचा विस्तार.&lt;br /&gt;* २०१६ मध्ये कर्ज गैरव्यवहार प्रकरणात सीबीआय चौकशीमुळे कार्यकाळ वेळेआधीच समाप्त (विवाद).
|-
| [[रवींद्र प्रभात मराठे]] || २०१६ – २०१८ || * बँकेला रिझर्व्ह बँकेच्या त्वरित सुधारणात्मक कारवाई (पीसीए) चौकटीतून बाहेर काढण्याचे प्रयत्न.&lt;br /&gt;* २०१८ मध्ये एका बांधकाम व्यावसायिकाला दिलेल्या कर्जावरून दाखल झालेल्या गुन्ह्यात अटक आणि नंतर न्यायालयातून दोषमुक्तता (विवाद).
|-
| [[ए. एस. राजीव]] || २०१८ – २०२४ || * बँकेची थकीत कर्जे (एनपीए) कमी करून बँकेला मजबूत आर्थिक स्थितीत आणले.&lt;br /&gt;* रिझर्व्ह बँकेच्या पीसीए चौकटीतून बँकेची यशस्वी सुटका केली.&lt;br /&gt;* नफा आणि व्यवसाय वाढीच्या बाबतीत सार्वजनिक बँकांमध्ये बँक अव्वल स्थानी पोहोचली.
|-
| [[निधु सक्सेना]] || २०२४ – वर्तमान || * डिजिटल बँकिंग आणि किरकोळ कर्जाच्या पोर्टफोलिओचा विस्तार करण्यावर भर.
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतातील बँका}}

[[वर्ग:भारतीय बँका]]
[[वर्ग:पुण्यातील संस्था]]
[[वर्ग:भारतातील वित्तसंस्था]]
[[वर्ग:भारतीय बँका]]</text>
      <sha1>8y48s1sjr3zhvx49qsbz77ilzz68bzw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697759</id>
      <parentid>2697758</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:00:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — अंक व शब्दामधील जागा काढली ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#अंक व शब्दामधील जागा|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2697759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9899" sha1="6fl1ee9cb8q7cfthm8uevh8u8tv6u2k" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट कंपनी
| नाव = बँक ऑफ महाराष्ट्र
| लोगो = Banokofmaharashtra logo.JPG
| लोगो रुंदी = 
| लोगो शीर्षक = बँक ऑफ महाराष्ट्रचे चिन्ह
| प्रकार = बँकींग
| स्थापना = [[इ.स. १९३५]]
| संस्थापक = [[ए.आर.भट]]
| मुख्यालय शहर = पुणे
| मुख्यालय देश = भारत
| मुख्यालय स्थान = लोकमंगल, [[शिवाजीनगर]], [[पुणे]]
| स्थानिक कार्यालय संख्या = 
| महत्त्वाच्या व्यक्ती = श्री  ए स राजीव, श्री टम्टा,श्री ए सी राऊत
| सेवांतर्गत प्रदेश = 
| उद्योगक्षेत्र = 
| उत्पादने = कर्जे, क्रेडिट कार्ड्रे
| सेवा = 
| महसूल = 
| एकूण उत्पन्न = 
| निव्वळ उत्पन्न = 
| कर्मचारी संख्या = 
| पालक कंपनी = 
| विभाग = 
| पोटकंपनी = 
| मालक = 
| ब्रीदवाक्य = एक परिवार, एक बँक
| संकेतस्थळ = http://www.bankofmaharashtra.in/
| विसर्जन = 
| तळटिपा = 
| आंतरराष्ट्रीय = 
}}
'''बँक ऑफ महाराष्ट्र'''ही एक [[भारत|भारतीय]] राष्ट्रीयीकृत बँक आहे. या बँकेची स्थापना [[१६ सप्टेंबर]], [[इ.स. १९३५]] रोजी झाली. १९६९ साली हिचे राष्ट्रीयीकरण झाले. बँक ऑफ महाराष्ट्रचे मुख्यालय हे [[पुणे]], [[महाराष्ट्र]] या मेट्रो शहरातील शिवाजी नगर भागात स्थित आहे.

== इतिहास ==
बँकेची स्थापना भारतातील पुणे येथे व्ही.जी.काळे आणि डी.के. साठे यांनी केली होती.

१६ सप्टेंबर १९३५ रोजी यूएस $१ दशलक्ष अधिकृत भांडवलासह बँकेची नोंदणी झाली आणि 8 फेब्रुवारी 1936 रोजी कार्यान्वित झाली. याने छोट्या व्यवसायांना आर्थिक मदत दिली आणि अनेक औद्योगिक घराण्यांना जन्म दिला. १९६९ मध्ये बँकेचे राष्ट्रीयीकरण झाले.

ए.एस. राजीव यांनी 2 डिसेंबर 2018 रोजी बँकेचे व्यवस्थापकीय संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून कार्यभार स्वीकारला.[3] ए.बी. विजयकुमार 10 मार्च 2021 रोजी कार्यकारी संचालक म्हणून रुजू झाले. आशीष पांडे 31 डिसेंबर 2021 रोजी कार्यकारी संचालक म्हणून रुजू झाले.

अॅलन सी परेरा, बँक ऑफ महाराष्ट्रचे माजी अध्यक्ष हे भारतातील ईशान्य विभागांमध्ये शाखांच्या अनेक शाखा उघडण्यासाठी जबाबदार होते जिथे बँकेची उपस्थिती नव्हती आणि वाढ करण्यात मदत केली. [४]

== मुख्याधिकारी ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ बँक ऑफ महाराष्ट्रचे मुख्याधिकारी
|-
! नाव !! कालावधी !! नोंदी
|-
| [[व्ही. जी. काळे]] आणि [[डी. के. साठे]] || १९३५ – १९४० चे दशक || * १६ सप्टेंबर १९३५ रोजी [[पुणे|पुण्यात]] बँकेची नोंदणी झाली आणि ८ फेब्रुवारी १९३६ रोजी प्रत्यक्ष कामकाजास सुरुवात झाली.&lt;br /&gt;* लहान व्यावसायिक आणि मध्यमांना आर्थिक मदत देण्याच्या उद्देशाने बँकेची स्थापना.
|-
| [[एम. व्ही. भिडे]] || १९५० चा दशक || * स्वातंत्र्योत्तर काळात बँकेचा [[महाराष्ट्र]]भर विस्तार.&lt;br /&gt;* १९५८ मध्ये बँकेला अनुसूचित बँकेचा (शेड्युल्ड बँक) दर्जा मिळाला.
|-
| [[व्ही. एम. भिडे]] || १९६० चा दशक – १९७० || * १९६९ मध्ये इतर १३ प्रमुख बँकांसोबत बँक ऑफ महाराष्ट्रचे राष्ट्रीयीकरण करण्यात आले.&lt;br /&gt;* ग्रामीण आणि निमशहरी भागात कृषी पतपुरवठ्याचा विस्तार.
|-
| [[डॉ. एम. व्ही. पटवर्धन]] || १९७० चा दशक – १९८० चा दशक || * बँकेच्या ५० व्या वर्धापनदिनादरम्यान सेवांचा विस्तार आणि शाखा जाळ्याची वाढ.&lt;br /&gt;* महाराष्ट्रातील प्रमुख अग्रणी बँक (लीड बँक) म्हणून स्थान मजबूत केले.
|-
| [[पी. एस. देशपांडे]] || १९८० चा दशक – १९९० चा दशक || * बँकेच्या कामकाजाचे संगणकीकरण आणि आधुनिक बँकिंग पद्धतींचा स्वीकार.
|-
| [[एस. ॲलन कॉबसम]] || २००३ – २००६ || * २००४ मध्ये बँकेची पहिली सार्वजनिक भागविक्री (आयपीओ) यशस्वीरीत्या पार पडली.&lt;br /&gt;* बँकेचे समभाग भागबाजारात नोंदवले गेले.
|-
| [[ॲलन सी. परेरा]] || २००९ – २०१२ || * बँकेच्या शाखांचे जाळे २,००० च्या पार नेले आणि तंत्रज्ञान सुधारणांवर भर दिला.
|-
| [[सुशील मुहनोत]] || २०१३ – २०१६ || * बँकेच्या डिजिटल सेवांचा विस्तार.&lt;br /&gt;* २०१६ मध्ये कर्ज गैरव्यवहार प्रकरणात सीबीआय चौकशीमुळे कार्यकाळ वेळेआधीच समाप्त (विवाद).
|-
| [[रवींद्र प्रभात मराठे]] || २०१६ – २०१८ || * बँकेला रिझर्व्ह बँकेच्या त्वरित सुधारणात्मक कारवाई (पीसीए) चौकटीतून बाहेर काढण्याचे प्रयत्न.&lt;br /&gt;* २०१८ मध्ये एका बांधकाम व्यावसायिकाला दिलेल्या कर्जावरून दाखल झालेल्या गुन्ह्यात अटक आणि नंतर न्यायालयातून दोषमुक्तता (विवाद).
|-
| [[ए. एस. राजीव]] || २०१८ – २०२४ || * बँकेची थकीत कर्जे (एनपीए) कमी करून बँकेला मजबूत आर्थिक स्थितीत आणले.&lt;br /&gt;* रिझर्व्ह बँकेच्या पीसीए चौकटीतून बँकेची यशस्वी सुटका केली.&lt;br /&gt;* नफा आणि व्यवसाय वाढीच्या बाबतीत सार्वजनिक बँकांमध्ये बँक अव्वल स्थानी पोहोचली.
|-
| [[निधु सक्सेना]] || २०२४ – वर्तमान || * डिजिटल बँकिंग आणि किरकोळ कर्जाच्या पोर्टफोलिओचा विस्तार करण्यावर भर.
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतातील बँका}}

[[वर्ग:भारतीय बँका]]
[[वर्ग:पुण्यातील संस्था]]
[[वर्ग:भारतातील वित्तसंस्था]]
[[वर्ग:भारतीय बँका]]</text>
      <sha1>6fl1ee9cb8q7cfthm8uevh8u8tv6u2k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697760</id>
      <parentid>2697759</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुख्याधिकारी */</comment>
      <origin>2697760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9892" sha1="24bnv53wjbv1enrq3vsjr9m87cbgikr" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट कंपनी
| नाव = बँक ऑफ महाराष्ट्र
| लोगो = Banokofmaharashtra logo.JPG
| लोगो रुंदी = 
| लोगो शीर्षक = बँक ऑफ महाराष्ट्रचे चिन्ह
| प्रकार = बँकींग
| स्थापना = [[इ.स. १९३५]]
| संस्थापक = [[ए.आर.भट]]
| मुख्यालय शहर = पुणे
| मुख्यालय देश = भारत
| मुख्यालय स्थान = लोकमंगल, [[शिवाजीनगर]], [[पुणे]]
| स्थानिक कार्यालय संख्या = 
| महत्त्वाच्या व्यक्ती = श्री  ए स राजीव, श्री टम्टा,श्री ए सी राऊत
| सेवांतर्गत प्रदेश = 
| उद्योगक्षेत्र = 
| उत्पादने = कर्जे, क्रेडिट कार्ड्रे
| सेवा = 
| महसूल = 
| एकूण उत्पन्न = 
| निव्वळ उत्पन्न = 
| कर्मचारी संख्या = 
| पालक कंपनी = 
| विभाग = 
| पोटकंपनी = 
| मालक = 
| ब्रीदवाक्य = एक परिवार, एक बँक
| संकेतस्थळ = http://www.bankofmaharashtra.in/
| विसर्जन = 
| तळटिपा = 
| आंतरराष्ट्रीय = 
}}
'''बँक ऑफ महाराष्ट्र'''ही एक [[भारत|भारतीय]] राष्ट्रीयीकृत बँक आहे. या बँकेची स्थापना [[१६ सप्टेंबर]], [[इ.स. १९३५]] रोजी झाली. १९६९ साली हिचे राष्ट्रीयीकरण झाले. बँक ऑफ महाराष्ट्रचे मुख्यालय हे [[पुणे]], [[महाराष्ट्र]] या मेट्रो शहरातील शिवाजी नगर भागात स्थित आहे.

== इतिहास ==
बँकेची स्थापना भारतातील पुणे येथे व्ही.जी.काळे आणि डी.के. साठे यांनी केली होती.

१६ सप्टेंबर १९३५ रोजी यूएस $१ दशलक्ष अधिकृत भांडवलासह बँकेची नोंदणी झाली आणि 8 फेब्रुवारी 1936 रोजी कार्यान्वित झाली. याने छोट्या व्यवसायांना आर्थिक मदत दिली आणि अनेक औद्योगिक घराण्यांना जन्म दिला. १९६९ मध्ये बँकेचे राष्ट्रीयीकरण झाले.

ए.एस. राजीव यांनी 2 डिसेंबर 2018 रोजी बँकेचे व्यवस्थापकीय संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून कार्यभार स्वीकारला.[3] ए.बी. विजयकुमार 10 मार्च 2021 रोजी कार्यकारी संचालक म्हणून रुजू झाले. आशीष पांडे 31 डिसेंबर 2021 रोजी कार्यकारी संचालक म्हणून रुजू झाले.

अॅलन सी परेरा, बँक ऑफ महाराष्ट्रचे माजी अध्यक्ष हे भारतातील ईशान्य विभागांमध्ये शाखांच्या अनेक शाखा उघडण्यासाठी जबाबदार होते जिथे बँकेची उपस्थिती नव्हती आणि वाढ करण्यात मदत केली. [४]

== मुख्याधिकारी ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ बँक ऑफ महाराष्ट्रचे मुख्याधिकारी
|-
! नाव !! कालावधी !! नोंदी
|-
| [[व्ही.जी. काळे]] आणि [[डी.के. साठे]] || १९३५ – १९४० चे दशक || * १६ सप्टेंबर १९३५ रोजी [[पुणे|पुण्यात]] बँकेची नोंदणी झाली आणि ८ फेब्रुवारी १९३६ रोजी प्रत्यक्ष कामकाजास सुरुवात झाली.&lt;br /&gt;* लहान व्यावसायिक आणि मध्यमांना आर्थिक मदत देण्याच्या उद्देशाने बँकेची स्थापना.
|-
| [[एम.व्ही. भिडे]] || १९५० चा दशक || * स्वातंत्र्योत्तर काळात बँकेचा [[महाराष्ट्र]]भर विस्तार.&lt;br /&gt;* १९५८ मध्ये बँकेला अनुसूचित बँकेचा (शेड्युल्ड बँक) दर्जा मिळाला.
|-
| [[व्ही.एम. भिडे]] || १९६० चा दशक – १९७० || * १९६९ मध्ये इतर १३ प्रमुख बँकांसोबत बँक ऑफ महाराष्ट्रचे राष्ट्रीयीकरण करण्यात आले.&lt;br /&gt;* ग्रामीण आणि निमशहरी भागात कृषी पतपुरवठ्याचा विस्तार.
|-
| डॉ. [[एम.व्ही. पटवर्धन]] || १९७० चा दशक – १९८० चा दशक || * बँकेच्या ५० व्या वर्धापनदिनादरम्यान सेवांचा विस्तार आणि शाखा जाळ्याची वाढ.&lt;br /&gt;* महाराष्ट्रातील प्रमुख अग्रणी बँक (लीड बँक) म्हणून स्थान मजबूत केले.
|-
| [[पी.एस. देशपांडे]] || १९८० चा दशक – १९९० चा दशक || * बँकेच्या कामकाजाचे संगणकीकरण आणि आधुनिक बँकिंग पद्धतींचा स्वीकार.
|-
| [[एस. ॲलन कॉबसम]] || २००३ – २००६ || * २००४ मध्ये बँकेची पहिली सार्वजनिक भागविक्री (आयपीओ) यशस्वीरीत्या पार पडली.&lt;br /&gt;* बँकेचे समभाग भागबाजारात नोंदवले गेले.
|-
| [[ॲलन सी. परेरा]] || २००९ – २०१२ || * बँकेच्या शाखांचे जाळे २,००० च्या पार नेले आणि तंत्रज्ञान सुधारणांवर भर दिला.
|-
| [[सुशील मुहनोत]] || २०१३ – २०१६ || * बँकेच्या डिजिटल सेवांचा विस्तार.&lt;br /&gt;* २०१६ मध्ये कर्ज गैरव्यवहार प्रकरणात सीबीआय चौकशीमुळे कार्यकाळ वेळेआधीच समाप्त (विवाद).
|-
| [[रवींद्र प्रभात मराठे]] || २०१६ – २०१८ || * बँकेला रिझर्व्ह बँकेच्या त्वरित सुधारणात्मक कारवाई (पीसीए) चौकटीतून बाहेर काढण्याचे प्रयत्न.&lt;br /&gt;* २०१८ मध्ये एका बांधकाम व्यावसायिकाला दिलेल्या कर्जावरून दाखल झालेल्या गुन्ह्यात अटक आणि नंतर न्यायालयातून दोषमुक्तता (विवाद).
|-
| [[ए.एस. राजीव]] || २०१८ – २०२४ || * बँकेची थकीत कर्जे (एनपीए) कमी करून बँकेला मजबूत आर्थिक स्थितीत आणले.&lt;br /&gt;* रिझर्व्ह बँकेच्या पीसीए चौकटीतून बँकेची यशस्वी सुटका केली.&lt;br /&gt;* नफा आणि व्यवसाय वाढीच्या बाबतीत सार्वजनिक बँकांमध्ये बँक अव्वल स्थानी पोहोचली.
|-
| [[निधु सक्सेना]] || २०२४ – वर्तमान || * डिजिटल बँकिंग आणि किरकोळ कर्जाच्या पोर्टफोलिओचा विस्तार करण्यावर भर.
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतातील बँका}}

[[वर्ग:भारतीय बँका]]
[[वर्ग:पुण्यातील संस्था]]
[[वर्ग:भारतातील वित्तसंस्था]]
[[वर्ग:भारतीय बँका]]</text>
      <sha1>24bnv53wjbv1enrq3vsjr9m87cbgikr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697762</id>
      <parentid>2697760</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* इतिहास */</comment>
      <origin>2697762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12543" sha1="8bcf6sxcnnrjz0svzxhw46ymug6hnmc" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट कंपनी
| नाव = बँक ऑफ महाराष्ट्र
| लोगो = Banokofmaharashtra logo.JPG
| लोगो रुंदी = 
| लोगो शीर्षक = बँक ऑफ महाराष्ट्रचे चिन्ह
| प्रकार = बँकींग
| स्थापना = [[इ.स. १९३५]]
| संस्थापक = [[ए.आर.भट]]
| मुख्यालय शहर = पुणे
| मुख्यालय देश = भारत
| मुख्यालय स्थान = लोकमंगल, [[शिवाजीनगर]], [[पुणे]]
| स्थानिक कार्यालय संख्या = 
| महत्त्वाच्या व्यक्ती = श्री  ए स राजीव, श्री टम्टा,श्री ए सी राऊत
| सेवांतर्गत प्रदेश = 
| उद्योगक्षेत्र = 
| उत्पादने = कर्जे, क्रेडिट कार्ड्रे
| सेवा = 
| महसूल = 
| एकूण उत्पन्न = 
| निव्वळ उत्पन्न = 
| कर्मचारी संख्या = 
| पालक कंपनी = 
| विभाग = 
| पोटकंपनी = 
| मालक = 
| ब्रीदवाक्य = एक परिवार, एक बँक
| संकेतस्थळ = http://www.bankofmaharashtra.in/
| विसर्जन = 
| तळटिपा = 
| आंतरराष्ट्रीय = 
}}
'''बँक ऑफ महाराष्ट्र'''ही एक [[भारत|भारतीय]] राष्ट्रीयीकृत बँक आहे. या बँकेची स्थापना [[१६ सप्टेंबर]], [[इ.स. १९३५]] रोजी झाली. १९६९ साली हिचे राष्ट्रीयीकरण झाले. बँक ऑफ महाराष्ट्रचे मुख्यालय हे [[पुणे]], [[महाराष्ट्र]] या मेट्रो शहरातील शिवाजी नगर भागात स्थित आहे.

== इतिहास ==
बँकेची स्थापना महाराष्ट्रातील [[पुणे]] येथे [[व्ही. जी. काळे]] आणि [[डी. के. साठे]] यांनी केली.

[[१६ सप्टेंबर]] [[इ.स. १९३५|१९३५]] रोजी १० लाख रुपये (तत्कालीन १ दशलक्ष [[अमेरिकन डॉलर]] मूल्याचे) अधिकृत भागभांडवलासह बँकेची नोंदणी झाली आणि [[८ फेब्रुवारी]] [[इ.स. १९३६|१९३६]] रोजी प्रत्यक्ष कामकाजास सुरुवात झाली. या बँकेने मुख्यत्वे लहान व्यावसायिकांना आर्थिक मदत पुरवली, ज्यातून पुढे अनेक औद्योगिक घराण्यांचा उदय झाला. पुढे [[१४ जुलै]] [[इ.स. १९६९|१९६९]] रोजी [[भारत सरकार]]द्वारे बँकेचे [[बँकांचे राष्ट्रीयीकरण|राष्ट्रीयीकरण]] करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bank of Maharashtra Profile|url=https://www.bankofmaharashtra.in/history|access-date=29 July 2026}}&lt;/ref&gt; [[इ.स. २००४|२००४]] मध्ये बँकेची पहिली यशस्वी [[प्राथमिक भागविक्री|सार्वजनिक भागविक्री (आयपीओ)]] पार पडली आणि बँकेचे समभाग भागबाजारात नोंदवले गेले.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bank of Maharashtra IPO subscribed 11.4 times|newspaper=The Economic Times|date=24 March 2004}}&lt;/ref&gt; [[ॲलन सी. परेरा]] [[बँक ऑफ महाराष्ट्र]]चे अध्यक्ष असताना त्यांनी [[ईशान्य भारत|ईशान्य भारतातील]] राज्यांमध्ये बँकेच्या अनेक नवीन शाखा सुरू करून बँकेचा विस्तार केला.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bank of Maharashtra expands in North-East|newspaper=Business Standard|date=15 October 2010}}&lt;/ref&gt; [[ए. एस. राजीव]] यांनी [[२ डिसेंबर]] [[इ.स. २०१८|२०१८]] रोजी बँकेचे व्यवस्थापकीय संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून कार्यभार स्वीकारला.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=A. S. Rajeev takes over as MD &amp; CEO of Bank of Maharashtra|newspaper=The Hindu BusinessLine|date=2 December 2018}}&lt;/ref&gt; त्यांच्या कार्यकाळात बँकेला [[भारतीय रिझर्व्ह बँक|रिझर्व्ह बँकेच्या]] त्वरित सुधारणात्मक कारवाई (पीसीए) चौकटीतून बाहेर काढण्यात आले आणि बँकेने उल्लेखनीय नफा नोंदवला.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=RBI removes Bank of Maharashtra from PCA framework|newspaper=Livemint|date=31 January 2019}}&lt;/ref&gt; [[ए. बी. विजयकुमार]] [[१० मार्च]] [[इ.स. २०२१|२०२०]] रोजी, तर [[आशिष पांडे]] [[३१ डिसेंबर]] [[इ.स. २०२१|२०२१]] रोजी कार्यकारी संचालक म्हणून रुजू झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bank of Maharashtra Board of Directors|url=https://www.bankofmaharashtra.in/board_of_directors|access-date=29 July 2026}}&lt;/ref&gt; मार्च [[इ.स. २०२४|२०२०]] मध्ये ए. एस. राजीव यांच्यानंतर [[निधु सक्सेना]] यांनी बँकेचे नवे व्यवस्थापकीय संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून पदभार स्वीकारला.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Nidhu Saxena appointed MD &amp; CEO of Bank of Maharashtra|newspaper=Financial Express|date=27 March 2024}}&lt;/ref&gt;

== मुख्याधिकारी ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ बँक ऑफ महाराष्ट्रचे मुख्याधिकारी
|-
! नाव !! कालावधी !! नोंदी
|-
| [[व्ही.जी. काळे]] आणि [[डी.के. साठे]] || १९३५ – १९४० चे दशक || * १६ सप्टेंबर १९३५ रोजी [[पुणे|पुण्यात]] बँकेची नोंदणी झाली आणि ८ फेब्रुवारी १९३६ रोजी प्रत्यक्ष कामकाजास सुरुवात झाली.&lt;br /&gt;* लहान व्यावसायिक आणि मध्यमांना आर्थिक मदत देण्याच्या उद्देशाने बँकेची स्थापना.
|-
| [[एम.व्ही. भिडे]] || १९५० चा दशक || * स्वातंत्र्योत्तर काळात बँकेचा [[महाराष्ट्र]]भर विस्तार.&lt;br /&gt;* १९५८ मध्ये बँकेला अनुसूचित बँकेचा (शेड्युल्ड बँक) दर्जा मिळाला.
|-
| [[व्ही.एम. भिडे]] || १९६० चा दशक – १९७० || * १९६९ मध्ये इतर १३ प्रमुख बँकांसोबत बँक ऑफ महाराष्ट्रचे राष्ट्रीयीकरण करण्यात आले.&lt;br /&gt;* ग्रामीण आणि निमशहरी भागात कृषी पतपुरवठ्याचा विस्तार.
|-
| डॉ. [[एम.व्ही. पटवर्धन]] || १९७० चा दशक – १९८० चा दशक || * बँकेच्या ५० व्या वर्धापनदिनादरम्यान सेवांचा विस्तार आणि शाखा जाळ्याची वाढ.&lt;br /&gt;* महाराष्ट्रातील प्रमुख अग्रणी बँक (लीड बँक) म्हणून स्थान मजबूत केले.
|-
| [[पी.एस. देशपांडे]] || १९८० चा दशक – १९९० चा दशक || * बँकेच्या कामकाजाचे संगणकीकरण आणि आधुनिक बँकिंग पद्धतींचा स्वीकार.
|-
| [[एस. ॲलन कॉबसम]] || २००३ – २००६ || * २००४ मध्ये बँकेची पहिली सार्वजनिक भागविक्री (आयपीओ) यशस्वीरीत्या पार पडली.&lt;br /&gt;* बँकेचे समभाग भागबाजारात नोंदवले गेले.
|-
| [[ॲलन सी. परेरा]] || २००९ – २०१२ || * बँकेच्या शाखांचे जाळे २,००० च्या पार नेले आणि तंत्रज्ञान सुधारणांवर भर दिला.
|-
| [[सुशील मुहनोत]] || २०१३ – २०१६ || * बँकेच्या डिजिटल सेवांचा विस्तार.&lt;br /&gt;* २०१६ मध्ये कर्ज गैरव्यवहार प्रकरणात सीबीआय चौकशीमुळे कार्यकाळ वेळेआधीच समाप्त (विवाद).
|-
| [[रवींद्र प्रभात मराठे]] || २०१६ – २०१८ || * बँकेला रिझर्व्ह बँकेच्या त्वरित सुधारणात्मक कारवाई (पीसीए) चौकटीतून बाहेर काढण्याचे प्रयत्न.&lt;br /&gt;* २०१८ मध्ये एका बांधकाम व्यावसायिकाला दिलेल्या कर्जावरून दाखल झालेल्या गुन्ह्यात अटक आणि नंतर न्यायालयातून दोषमुक्तता (विवाद).
|-
| [[ए.एस. राजीव]] || २०१८ – २०२४ || * बँकेची थकीत कर्जे (एनपीए) कमी करून बँकेला मजबूत आर्थिक स्थितीत आणले.&lt;br /&gt;* रिझर्व्ह बँकेच्या पीसीए चौकटीतून बँकेची यशस्वी सुटका केली.&lt;br /&gt;* नफा आणि व्यवसाय वाढीच्या बाबतीत सार्वजनिक बँकांमध्ये बँक अव्वल स्थानी पोहोचली.
|-
| [[निधु सक्सेना]] || २०२४ – वर्तमान || * डिजिटल बँकिंग आणि किरकोळ कर्जाच्या पोर्टफोलिओचा विस्तार करण्यावर भर.
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतातील बँका}}

[[वर्ग:भारतीय बँका]]
[[वर्ग:पुण्यातील संस्था]]
[[वर्ग:भारतातील वित्तसंस्था]]
[[वर्ग:भारतीय बँका]]</text>
      <sha1>8bcf6sxcnnrjz0svzxhw46ymug6hnmc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697763</id>
      <parentid>2697762</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:06:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* इतिहास */</comment>
      <origin>2697763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14496" sha1="jc3gzn0trzcnkmq66f53gvlgz5yqhbq" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट कंपनी
| नाव = बँक ऑफ महाराष्ट्र
| लोगो = Banokofmaharashtra logo.JPG
| लोगो रुंदी = 
| लोगो शीर्षक = बँक ऑफ महाराष्ट्रचे चिन्ह
| प्रकार = बँकींग
| स्थापना = [[इ.स. १९३५]]
| संस्थापक = [[ए.आर.भट]]
| मुख्यालय शहर = पुणे
| मुख्यालय देश = भारत
| मुख्यालय स्थान = लोकमंगल, [[शिवाजीनगर]], [[पुणे]]
| स्थानिक कार्यालय संख्या = 
| महत्त्वाच्या व्यक्ती = श्री  ए स राजीव, श्री टम्टा,श्री ए सी राऊत
| सेवांतर्गत प्रदेश = 
| उद्योगक्षेत्र = 
| उत्पादने = कर्जे, क्रेडिट कार्ड्रे
| सेवा = 
| महसूल = 
| एकूण उत्पन्न = 
| निव्वळ उत्पन्न = 
| कर्मचारी संख्या = 
| पालक कंपनी = 
| विभाग = 
| पोटकंपनी = 
| मालक = 
| ब्रीदवाक्य = एक परिवार, एक बँक
| संकेतस्थळ = http://www.bankofmaharashtra.in/
| विसर्जन = 
| तळटिपा = 
| आंतरराष्ट्रीय = 
}}
'''बँक ऑफ महाराष्ट्र'''ही एक [[भारत|भारतीय]] राष्ट्रीयीकृत बँक आहे. या बँकेची स्थापना [[१६ सप्टेंबर]], [[इ.स. १९३५]] रोजी झाली. १९६९ साली हिचे राष्ट्रीयीकरण झाले. बँक ऑफ महाराष्ट्रचे मुख्यालय हे [[पुणे]], [[महाराष्ट्र]] या मेट्रो शहरातील शिवाजी नगर भागात स्थित आहे.

== इतिहास ==
बँकेची स्थापना महाराष्ट्रातील [[पुणे]] येथे [[व्ही. जी. काळे]] आणि [[डी. के. साठे]] यांनी केली.

[[१६ सप्टेंबर]] [[इ.स. १९३५|१९३५]] रोजी १० लाख रुपये (तत्कालीन १ दशलक्ष [[अमेरिकन डॉलर]] मूल्याचे) अधिकृत भागभांडवलासह बँकेची नोंदणी झाली आणि [[८ फेब्रुवारी]] [[इ.स. १९३६|१९३६]] रोजी प्रत्यक्ष कामकाजास सुरुवात झाली. या बँकेने मुख्यत्वे लहान व्यावसायिकांना आर्थिक मदत पुरवली, ज्यातून पुढे अनेक औद्योगिक घराण्यांचा उदय झाला. पुढे [[१४ जुलै]] [[इ.स. १९६९|१९६९]] रोजी [[भारत सरकार]]द्वारे बँकेचे [[बँकांचे राष्ट्रीयीकरण|राष्ट्रीयीकरण]] करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bank of Maharashtra Profile|url=https://www.bankofmaharashtra.in/history|access-date=29 July 2026}}&lt;/ref&gt; [[इ.स. २००४|२००४]] मध्ये बँकेची पहिली यशस्वी [[प्राथमिक भागविक्री|सार्वजनिक भागविक्री (आयपीओ)]] पार पडली आणि बँकेचे समभाग भागबाजारात नोंदवले गेले.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bank of Maharashtra IPO subscribed 11.4 times|newspaper=The Economic Times|date=24 March 2004}}&lt;/ref&gt; [[ॲलन सी. परेरा]] [[बँक ऑफ महाराष्ट्र]]चे अध्यक्ष असताना त्यांनी [[ईशान्य भारत|ईशान्य भारतातील]] राज्यांमध्ये बँकेच्या अनेक नवीन शाखा सुरू करून बँकेचा विस्तार केला.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bank of Maharashtra expands in North-East|newspaper=Business Standard|date=15 October 2010}}&lt;/ref&gt; [[ए. एस. राजीव]] यांनी [[२ डिसेंबर]] [[इ.स. २०१८|२०१८]] रोजी बँकेचे व्यवस्थापकीय संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून कार्यभार स्वीकारला.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=A. S. Rajeev takes over as MD &amp; CEO of Bank of Maharashtra|newspaper=The Hindu BusinessLine|date=2 December 2018}}&lt;/ref&gt; त्यांच्या कार्यकाळात बँकेला [[भारतीय रिझर्व्ह बँक|रिझर्व्ह बँकेच्या]] त्वरित सुधारणात्मक कारवाई (पीसीए) चौकटीतून बाहेर काढण्यात आले आणि बँकेने उल्लेखनीय नफा नोंदवला.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=RBI removes Bank of Maharashtra from PCA framework|newspaper=Livemint|date=31 January 2019}}&lt;/ref&gt; [[ए. बी. विजयकुमार]] [[१० मार्च]] [[इ.स. २०२१|२०२०]] रोजी, तर [[आशिष पांडे]] [[३१ डिसेंबर]] [[इ.स. २०२१|२०२१]] रोजी कार्यकारी संचालक म्हणून रुजू झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bank of Maharashtra Board of Directors|url=https://www.bankofmaharashtra.in/board_of_directors|access-date=29 July 2026}}&lt;/ref&gt; मार्च [[इ.स. २०२४|२०२०]] मध्ये ए. एस. राजीव यांच्यानंतर [[निधु सक्सेना]] यांनी बँकेचे नवे व्यवस्थापकीय संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून पदभार स्वीकारला.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Nidhu Saxena appointed MD &amp; CEO of Bank of Maharashtra|newspaper=Financial Express|date=27 March 2024}}&lt;/ref&gt;

== शाखा ==
'''बँक ऑफ महाराष्ट्र'''चे मुख्य प्रशासकीय कार्यालय आणि मध्यवर्ती मुख्यालय [[पुणे]] येथील ऐतिहासिक [[शिवाजीनगर, पुणे|शिवाजीनगर]] भागात स्थित असलेल्या ''लोकमंगल'' या इमारतीत आहे. बँकेचे प्रमुख कॉर्पोरेट निर्णय, व्यवस्थापकीय संचालकांचे कार्यालय आणि मध्यवर्ती विभाग याच इमारतीतून चालवले जातात. याशिवाय, पुण्यातील गणेशखिंड रस्त्यावर बँकेची ''धनमंगल'' ही दुसरी महत्त्वपूर्ण इमारत असून, तेथे बँकेचे मुख्य प्रशिक्षण केंद्र, विभागीय माहिती तंत्रज्ञान डेटा सेंटर आणि ग्राहक सेवा विभाग कार्यरत आहेत. या प्रमुख वास्तूंव्यतिरिक्त [[मुंबई]]तील [[वांद्रे कुर्ला संकुल]] येथील प्रादेशिक आणि ट्रेझरी कार्यालय इमारत, तसेच [[नवी दिल्ली]] आणि [[बेंगळुरू]] येथील विभागीय मुख्यालयांच्या भव्य इमारतींमधून बँक ऑफ महाराष्ट्र आपले राष्ट्रीय स्तरावरील कामकाज पाहते.

== मुख्याधिकारी ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ बँक ऑफ महाराष्ट्रचे मुख्याधिकारी
|-
! नाव !! कालावधी !! नोंदी
|-
| [[व्ही.जी. काळे]] आणि [[डी.के. साठे]] || १९३५ – १९४० चे दशक || * १६ सप्टेंबर १९३५ रोजी [[पुणे|पुण्यात]] बँकेची नोंदणी झाली आणि ८ फेब्रुवारी १९३६ रोजी प्रत्यक्ष कामकाजास सुरुवात झाली.&lt;br /&gt;* लहान व्यावसायिक आणि मध्यमांना आर्थिक मदत देण्याच्या उद्देशाने बँकेची स्थापना.
|-
| [[एम.व्ही. भिडे]] || १९५० चा दशक || * स्वातंत्र्योत्तर काळात बँकेचा [[महाराष्ट्र]]भर विस्तार.&lt;br /&gt;* १९५८ मध्ये बँकेला अनुसूचित बँकेचा (शेड्युल्ड बँक) दर्जा मिळाला.
|-
| [[व्ही.एम. भिडे]] || १९६० चा दशक – १९७० || * १९६९ मध्ये इतर १३ प्रमुख बँकांसोबत बँक ऑफ महाराष्ट्रचे राष्ट्रीयीकरण करण्यात आले.&lt;br /&gt;* ग्रामीण आणि निमशहरी भागात कृषी पतपुरवठ्याचा विस्तार.
|-
| डॉ. [[एम.व्ही. पटवर्धन]] || १९७० चा दशक – १९८० चा दशक || * बँकेच्या ५० व्या वर्धापनदिनादरम्यान सेवांचा विस्तार आणि शाखा जाळ्याची वाढ.&lt;br /&gt;* महाराष्ट्रातील प्रमुख अग्रणी बँक (लीड बँक) म्हणून स्थान मजबूत केले.
|-
| [[पी.एस. देशपांडे]] || १९८० चा दशक – १९९० चा दशक || * बँकेच्या कामकाजाचे संगणकीकरण आणि आधुनिक बँकिंग पद्धतींचा स्वीकार.
|-
| [[एस. ॲलन कॉबसम]] || २००३ – २००६ || * २००४ मध्ये बँकेची पहिली सार्वजनिक भागविक्री (आयपीओ) यशस्वीरीत्या पार पडली.&lt;br /&gt;* बँकेचे समभाग भागबाजारात नोंदवले गेले.
|-
| [[ॲलन सी. परेरा]] || २००९ – २०१२ || * बँकेच्या शाखांचे जाळे २,००० च्या पार नेले आणि तंत्रज्ञान सुधारणांवर भर दिला.
|-
| [[सुशील मुहनोत]] || २०१३ – २०१६ || * बँकेच्या डिजिटल सेवांचा विस्तार.&lt;br /&gt;* २०१६ मध्ये कर्ज गैरव्यवहार प्रकरणात सीबीआय चौकशीमुळे कार्यकाळ वेळेआधीच समाप्त (विवाद).
|-
| [[रवींद्र प्रभात मराठे]] || २०१६ – २०१८ || * बँकेला रिझर्व्ह बँकेच्या त्वरित सुधारणात्मक कारवाई (पीसीए) चौकटीतून बाहेर काढण्याचे प्रयत्न.&lt;br /&gt;* २०१८ मध्ये एका बांधकाम व्यावसायिकाला दिलेल्या कर्जावरून दाखल झालेल्या गुन्ह्यात अटक आणि नंतर न्यायालयातून दोषमुक्तता (विवाद).
|-
| [[ए.एस. राजीव]] || २०१८ – २०२४ || * बँकेची थकीत कर्जे (एनपीए) कमी करून बँकेला मजबूत आर्थिक स्थितीत आणले.&lt;br /&gt;* रिझर्व्ह बँकेच्या पीसीए चौकटीतून बँकेची यशस्वी सुटका केली.&lt;br /&gt;* नफा आणि व्यवसाय वाढीच्या बाबतीत सार्वजनिक बँकांमध्ये बँक अव्वल स्थानी पोहोचली.
|-
| [[निधु सक्सेना]] || २०२४ – वर्तमान || * डिजिटल बँकिंग आणि किरकोळ कर्जाच्या पोर्टफोलिओचा विस्तार करण्यावर भर.
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतातील बँका}}

[[वर्ग:भारतीय बँका]]
[[वर्ग:पुण्यातील संस्था]]
[[वर्ग:भारतातील वित्तसंस्था]]
[[वर्ग:भारतीय बँका]]</text>
      <sha1>jc3gzn0trzcnkmq66f53gvlgz5yqhbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कॅनरा बँक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134360</id>
    <revision>
      <id>2697750</id>
      <parentid>2619966</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:49:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* संदर्भ */</comment>
      <origin>2697750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6045" sha1="5r17n7aytnepri48d8ovg4hf9iie7c2" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''कॅनरा बँक''' ही एक [[भारत|भारतीय]] राष्ट्रीयीकृत बँक आहे.  या बँकेची स्थापना १९०६ मध्ये झाली. १९६९ साली इतर खासगी बँकांबरोबर हिचेही राष्ट्रीयीकरण झाले.

[[बंगळूर]] येथे मुख्यालय असलेल्या या बँकेच्या २०१७ च्या अखेरीस भारतात ६,६३९ शाखा आणि १०,६०० एटीमचे जाळे होते.

{{विस्तार}}

== मुख्याधिकारी ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ कॅनरा बँकेचे मुख्याधिकारी
|-
! नाव !! कालावधी !! प्रमुख टप्पे / उल्लेखनीय कार्य / विवाद
|-
| [[अम्मेम्बल सुब्बा राव पै]] || १९०६ – १९०९ || * १ जुलै १९०६ रोजी [[मँगलोर]] येथे ''कॅनरा हिंदु परमनंट फंड'' म्हणून बँकेची स्थापना केली.&lt;br /&gt;* सामाजिक जबाबदारी आणि अल्पबचतीला प्रोत्साहन देण्याच्या उद्देशाने बँकेचा पाया रचला.
|-
| [[ए.बी. शेट्टी]] || १९१३ – १९३० चा दशक || * बँकेच्या सुरुवातीच्या विस्तारात आणि [[मँगलोर]]बाहेर शाखा सुरू करण्यात मोलाचे योगदान.&lt;br /&gt;* १९१० मध्ये बँकेचे नाव बदलून 'कॅनरा बँक लि.' असे करण्यात आले.
|-
| [[पी.एस. नायक]] || १९५० चा दशक – १९६० चा दशक || * १९६९ मध्ये [[भारत सरकार]]द्वारे बँकेचे राष्ट्रीयीकरण करण्यात आले.&lt;br /&gt;* दक्षिण भारतात शाखांचे जाळे वेगाने पसरवले.
|-
| [[सी.ई. कामत]] || १९७० चा दशक || * राष्ट्रीयीकरणानंतर बँकेच्या कामकाजाचे आधुनिकीकरण.&lt;br /&gt;* ग्रामीण भागात पतपुरवठा आणि कृषी क्षेत्रासाठी विशेष योजना सुरू केल्या.
|-
| [[बी. रत्नाकर]] || १९८२ – १९८८ || * बँकेच्या इतिहासातील अत्यंत वेगाने झालेल्या वाढीचा काळ.&lt;br /&gt;* [[कॅनबँक म्युच्युअल फंड]] आणि [[कॅन फिन होम]] सारख्या उपकंपन्यांची स्थापना करून बँकेचे अष्टपैलू वित्तीय संस्थेत रूपांतर केले.
|-
| [[एन. डी. प्रभु]] || १९८८ – १९९२ || * बँकेचे तंत्रज्ञान सुधारणे आणि मर्चंट बँकिंग सेवांचा विस्तार.
|-
| [[एम.व्ही. सुब्बय्या]] || १९९२ – १९९७ || * १९९० च्या दशकातील आर्थिक सुधारणांनंतर बँकेची आर्थिक स्थिती मजबूत केली.
|-
| [[आर.व्ही. शास्त्री]] || २००१ – २००४ || * बँकेची प्राथमिक भागविक्री (आयपीओ) यशस्वीरीत्या पूर्ण केली.&lt;br /&gt;* बँकेच्या समभागांची रोखे बाजारात नोंदणी झाली.
|-
| [[ए.सी. महाजन]] || २००८ – २०१० || * बँकेचे १०० वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर जागतिक स्तरावर विस्तार आणि संगणकीकरणावर भर.
|-
| [[राकेश शर्मा]] || २०१५ – २०१६ || * सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकेचे नेतृत्व करण्यासाठी खासगी क्षेत्रातून नियुक्त केलेले पहिले मुख्य कार्यकारी अधिकारी.
|-
| [[लिंगम व्हेकट प्रभाकर]] || २०२० – २०२२ || * १ एप्रिल २०२० रोजी [[सिंडिकेट बँक]] विकत घेतली.&lt;br /&gt;* विलीनीकरणानंतर कॅनरा बँक ही भारतातील चौथी सर्वात मोठी सार्वजनिक बँक बनली.
|-
| [[के. सत्यनारायण राजू]] || २०२३ – वर्तमान || * डिजिटल बँकिंग सेवांचा विस्तार आणि तंत्रज्ञान सुधारणांवर भर.
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतातील बँका}}

[[वर्ग:भारतातील वित्तसंस्था]]
[[वर्ग:भारतीय बँका]]
[[वर्ग:इ.स. १९०६ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>5r17n7aytnepri48d8ovg4hf9iie7c2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697751</id>
      <parentid>2697750</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:49:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुख्याधिकारी */</comment>
      <origin>2697751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6110" sha1="pwsyyp4c5xwcq3n33w1uxegkw5fjzhb" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''कॅनरा बँक''' ही एक [[भारत|भारतीय]] राष्ट्रीयीकृत बँक आहे.  या बँकेची स्थापना १९०६ मध्ये झाली. १९६९ साली इतर खासगी बँकांबरोबर हिचेही राष्ट्रीयीकरण झाले.

[[बंगळूर]] येथे मुख्यालय असलेल्या या बँकेच्या २०१७ च्या अखेरीस भारतात ६,६३९ शाखा आणि १०,६०० एटीमचे जाळे होते.

{{विस्तार}}

== मुख्याधिकारी ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ कॅनरा बँकेचे मुख्याधिकारी
|-
! नाव !! कालावधी !! प्रमुख टप्पे / उल्लेखनीय कार्य / विवाद
|-
| [[अम्मेम्बल सुब्बा राव पै]] || १९०६ – १९०९ || * १ जुलै १९०६ रोजी [[मँगलोर]] येथे ''कॅनरा हिंदु परमनंट फंड'' म्हणून बँकेची स्थापना केली.&lt;br /&gt;* सामाजिक जबाबदारी आणि अल्पबचतीला प्रोत्साहन देण्याच्या उद्देशाने बँकेचा पाया रचला.
|-
| [[ए.बी. शेट्टी]] || १९१३ – १९३० चा दशक || * बँकेच्या सुरुवातीच्या विस्तारात आणि [[मँगलोर]]बाहेर शाखा सुरू करण्यात मोलाचे योगदान.&lt;br /&gt;* १९१० मध्ये बँकेचे नाव बदलून 'कॅनरा बँक लि.' असे करण्यात आले.
|-
| [[पी.एस. नायक]] || १९५० चा दशक – १९६० चा दशक || * १९६९ मध्ये [[भारत सरकार]]द्वारे बँकेचे राष्ट्रीयीकरण करण्यात आले.&lt;br /&gt;* दक्षिण भारतात शाखांचे जाळे वेगाने पसरवले.
|-
| [[सी.ई. कामत]] || १९७० चा दशक || * राष्ट्रीयीकरणानंतर बँकेच्या कामकाजाचे आधुनिकीकरण.&lt;br /&gt;* ग्रामीण भागात पतपुरवठा आणि कृषी क्षेत्रासाठी विशेष योजना सुरू केल्या.
|-
| [[बी. रत्नाकर]] || १९८२ – १९८८ || * बँकेच्या इतिहासातील अत्यंत वेगाने झालेल्या वाढीचा काळ.&lt;br /&gt;* [[कॅनबँक म्युच्युअल फंड]] आणि [[कॅन फिन होम]] सारख्या उपकंपन्यांची स्थापना करून बँकेचे अष्टपैलू वित्तीय संस्थेत रूपांतर केले.
|-
| [[एन. डी. प्रभु]] || १९८८ – १९९२ || * बँकेचे तंत्रज्ञान सुधारणे आणि मर्चंट बँकिंग सेवांचा विस्तार.
|-
| [[एम.व्ही. सुब्बय्या]] || १९९२ – १९९७ || * १९९० च्या दशकातील आर्थिक सुधारणांनंतर बँकेची आर्थिक स्थिती मजबूत केली.
|-
| [[आर.व्ही. शास्त्री]] || २००१ – २००४ || * बँकेची प्राथमिक भागविक्री (आयपीओ) यशस्वीरीत्या पूर्ण केली.&lt;br /&gt;* बँकेच्या समभागांची रोखे बाजारात नोंदणी झाली.
|-
| [[ए.सी. महाजन]] || २००८ – २०१० || * बँकेचे १०० वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर जागतिक स्तरावर विस्तार आणि संगणकीकरणावर भर.
|-
| [[राकेश शर्मा (व्यावसायिक)|राकेश शर्मा]] || २०१५ – २०१६ || * सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकेचे नेतृत्व करण्यासाठी खासगी क्षेत्रातून नियुक्त केलेले पहिले मुख्य कार्यकारी अधिकारी.
|-
| [[लिंगम व्हेकट प्रभाकर]] || २०२० – २०२२ || * १ एप्रिल २०२० रोजी [[सिंडिकेट बँक]] विकत घेतली.&lt;br /&gt;* विलीनीकरणानंतर कॅनरा बँक ही भारतातील चौथी सर्वात मोठी सार्वजनिक बँक बनली.
|-
| [[के. सत्यनारायण राजू]] || २०२३ – वर्तमान || * डिजिटल बँकिंग सेवांचा विस्तार आणि तंत्रज्ञान सुधारणांवर भर.
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतातील बँका}}

[[वर्ग:भारतातील वित्तसंस्था]]
[[वर्ग:भारतीय बँका]]
[[वर्ग:इ.स. १९०६ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>pwsyyp4c5xwcq3n33w1uxegkw5fjzhb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इंडसइंड बँक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134414</id>
    <revision>
      <id>2697748</id>
      <parentid>2604359</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:45:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2697748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3690" sha1="b1s0gqogxidz6k8v208w1x17h94qanp" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}

'''इंडसइंड बँक''' ही एक खाजगी क्षेत्रातील भारतीय बँक आहे.  या बँकेची स्थापना १९९४ मध्ये झाली.

{{विस्तार}}

== मुख्याधिकारी ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ इंडसइंड बँकेचे व्यवस्थापकीय संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी
|-
! मुख्याधिकारी !! कालावधी !! नोंदी
|-
| [[सोलमन मुथुस्वामी]] || १९९४ – १९९८ || * १७ एप्रिल १९९४ रोजी अनिवासी भारतीय (एनआरआय) उद्योगपतींच्या पुढाकाराने आणि [[हिंदुजा ग्रुप]]द्वारे बँकेची स्थापना.&lt;br /&gt;* पुण्यात पहिली शाखा सुरू करून बँकेच्या व्यावसायिक कामकाजाचा प्रारंभ.
|-
| [[आर. एस. हांडा]] || १९९८ – २००३ || * बँकेच्या व्यापारी बँकिंग आणि कॉर्पोरेट कर्जाच्या पोर्टफोलिओचा विस्तार.&lt;br /&gt;* सुरुवातीच्या टप्प्यात शाखा जाळ्याचा भारतभर विस्तार.
|-
| [[भास्कर घोस]] || २००४ – २००८ || * जून २००४ मध्ये [[अशोक लेलँड फायनान्स]]चे इंडसइंड बँकेत यशस्वी विलीनीकरण.&lt;br /&gt;* गाड्यांच्या वित्तपुरवठा क्षेत्रात बँकेचे स्थान मजबूत झाले.
|-
| [[रमेश सोबती]] || २००८ – २०२० || * बँकेच्या पुनरुज्जीवनाचा आणि वेगाने झालेल्या विकासाचा काळ.&lt;br /&gt;* किरकोळ बँकिंग, सूक्ष्मवित्त आणि डिजिटल सेवांमध्ये मोठा विस्तार.&lt;br /&gt;* २०१९ मध्ये [[भारत फायनान्शियल इन्क्लुजन लि.]] ही सूक्ष्मवित्त कंपनी विकत घेतली.
|-
| [[सुमंत कथपालिया]] || २०२० – वर्तमान || * साथीच्या रोगाच्या काळात बँकेच्या डिजिटल सेवांचा विस्तार आणि 'इंडी' ॲपचे लाँचिंग.&lt;br /&gt;* सूक्ष्मवित्त आणि किरकोळ कर्जांच्या पोर्टफोलिओचे बळकटीकरण.
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतातील बँका}}

[[वर्ग:भारतातील वित्तसंस्था]]
[[वर्ग:भारतीय बँका]]
[[वर्ग:मुंबई रोखे बाजारातील नोंदणीकृत कंपन्या]]
[[वर्ग:निफ्टी ५० घटक]]
[[वर्ग:इ.स. १९९४ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>b1s0gqogxidz6k8v208w1x17h94qanp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कॉसमॉस बँक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134435</id>
    <revision>
      <id>2697737</id>
      <parentid>2168513</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:31:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2697737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6473" sha1="tib3jniucb7d9dofq1sj957llb14l02" xml:space="preserve">'''कॉसमॉस बँक''' तथा '''कॉसमॉस को-ऑपरेटिव्ह बँक लिमिटेड''' ही भारतीय सहकारी क्षेत्रातील एक मोठी [[बँक]] आहे. या बँकेची स्थापना [[इ.स. १९०६|१९०६]] मध्ये झाली. बँक अनेक प्रकारच्या बँकिंग सेवा पुरविते.

या बँकेचे मुख्यालय [[पुणे]] येथे आहे.

'''कॉसमॉस बँक''' (द कॉसमॉस को-ऑपरेटिव्ह बँक लि.) च्या स्थापनेपासून (इ.स. १९०६) कार्यभार सांभाळलेले प्रमुख व्यवस्थापकीय संचालक आणि कार्यवाह यांची यादी खालीलप्रमाणे आहे:

== व्यवस्थापकीय संचालक ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ कॉसमॉस बँकेचे ऐतिहासिक नेतृत्व आणि व्यवस्थापकीय संचालक
|-
! व्यवस्थापकीय/प्रमुख संचालक !! कालावधी !! नोंदी
|-
| [[कृष्णाजी विनायक वझे]] || १९०६ – १९२० च्या दशकातील उत्तरार्ध || * १८ जानेवारी १९०६ रोजी बँकेची स्थापना करणाऱ्या ७ संस्थापक सदस्यांपैकी एक आणि पहिले मानद सचिव.&lt;br /&gt;* पुण्यात एका लहान सहकारी पतपेढी म्हणून बँकेच्या कामकाजास प्रारंभ.
|-
| [[सी. जी. देवधर]] || १९३० चा दशक – १९५० चा दशक || * स्वातंत्र्यपूर्व काळात आणि स्वातंत्र्योत्तर सुरुवातीच्या काळात बँकेच्या कामकाजाचे व्यवस्थापन.&lt;br /&gt;* मध्यमवर्गीय मराठी व्यापारी आणि नोकरदारांसाठी पतपुरवठा योजनांची आखणी.
|-
| [[नारायणराव जोशी]] || १९६० चा दशक – १९७० चा दशक || * बँकेच्या ५० व्या व ६० व्या वर्धापनदिनादरम्यान शहरी सहकारी बँकिंग क्षेत्रात विस्तार.&lt;br /&gt;* पुण्याच्या बाहेर महाराष्ट्रात इतर शहरांमध्ये नवीन शाखांचे जाळे पसरवण्यास सुरुवात.
|-
| [[जी. के. बापट]] || १९८० चा दशक – १९९० च्या दशकातील पूर्वार्ध || * बँकेचा सुवर्ण महोत्सव आणि त्यानंतरचा वेगाने झालेला व्यावसायिक विस्तार.&lt;br /&gt;* १९९० मध्ये बँकेला भारतीय रिझर्व्ह बँकेकडून (RBI) 'शेड्युल्ड बँकेचा' (Scheduled Bank) दर्जा प्राप्त झाला.
|-
| [[मुकुंद अभ्यंकर]] || इ.स. १९९० च्या दशकातील उत्तरार्ध – २०१६ || * बँकेच्या तंत्रज्ञान आधुनिकीकरणावर आणि संगणकीकरणावर भर.&lt;br /&gt;* मल्टी-स्टेट कोऑपरेटिव्ह बँक बनवून गुजरात, मध्य प्रदेश, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणामध्ये विस्तार.&lt;br /&gt;* सहकार क्षेत्रातील दुसरी सर्वात मोठी नागरी सहकारी बँक म्हणून स्थान मिळवले.
|-
| [[विक्रांत पोणक्षे]] || २०१६ – २०२१ || * बँकेच्या डिजिटल बँकिंग आणि ॲप-आधारित सुविधांचा विस्तार.&lt;br /&gt;* '''२०१८ चा सायबर हल्ला (विवाद):''' ऑगस्ट २०१८ मध्ये आंतरराष्ट्रीय हॅकर्सकडून ९४.४२ कोटी रुपयांचा डाका पडला. या सायबर हल्ल्यामुळे जागतिक स्तरावर सहकारी बँकेच्या सुरक्षेचा मुद्दा ऐरणीवर आला.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/pune/crime/cosmos-bank-loses-rs-94-cr-in-punes-biggest-cyber-heist/articleshow/65406086.cms|title=Cosmos Bank loses Rs 94 cr in Pune's biggest cyber heist|newspaper=Mumbai Mirror|date=15 August 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[अपेक्षा ठिपसे]] || २०२१ – २०२४ || * सायबर सुरक्षेत आमूलाग्र सुधारणा आणि रिझर्व्ह बँकेच्या नवीन चौकटीनुसार वित्तीय संतुलन साधणे.
|-
| [[आशिष भोसले]] || २०२४ – वर्तमान || * कॉर्पोरेट बँकिंग आणि आधुनिक डिजिटल बँकिंग सेवांचा विस्तार.
|}

{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतातील बँका}}

[[वर्ग:कॉसमॉस बँक|*]]
[[वर्ग:पुण्यातील संस्था]]
[[वर्ग:भारतातील वित्तसंस्था]]
[[वर्ग:भारतीय बँका]]</text>
      <sha1>tib3jniucb7d9dofq1sj957llb14l02</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697738</id>
      <parentid>2697737</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* व्यवस्थापकीय संचालक */</comment>
      <origin>2697738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6471" sha1="s9wsktutranmis0wfehihy399ydun15" xml:space="preserve">'''कॉसमॉस बँक''' तथा '''कॉसमॉस को-ऑपरेटिव्ह बँक लिमिटेड''' ही भारतीय सहकारी क्षेत्रातील एक मोठी [[बँक]] आहे. या बँकेची स्थापना [[इ.स. १९०६|१९०६]] मध्ये झाली. बँक अनेक प्रकारच्या बँकिंग सेवा पुरविते.

या बँकेचे मुख्यालय [[पुणे]] येथे आहे.

'''कॉसमॉस बँक''' (द कॉसमॉस को-ऑपरेटिव्ह बँक लि.) च्या स्थापनेपासून (इ.स. १९०६) कार्यभार सांभाळलेले प्रमुख व्यवस्थापकीय संचालक आणि कार्यवाह यांची यादी खालीलप्रमाणे आहे:

== व्यवस्थापकीय संचालक ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ कॉसमॉस बँकेचे ऐतिहासिक नेतृत्व आणि व्यवस्थापकीय संचालक
|-
! व्यवस्थापकीय/प्रमुख संचालक !! कालावधी !! नोंदी
|-
| [[कृष्णाजी विनायक वझे]] || १९०६ – १९२० च्या दशकातील उत्तरार्ध || * १८ जानेवारी १९०६ रोजी बँकेची स्थापना करणाऱ्या ७ संस्थापक सदस्यांपैकी एक आणि पहिले मानद सचिव.&lt;br /&gt;* पुण्यात एका लहान सहकारी पतपेढी म्हणून बँकेच्या कामकाजास प्रारंभ.
|-
| [[सी.जी. देवधर]] || १९३० चा दशक – १९५० चा दशक || * स्वातंत्र्यपूर्व काळात आणि स्वातंत्र्योत्तर सुरुवातीच्या काळात बँकेच्या कामकाजाचे व्यवस्थापन.&lt;br /&gt;* मध्यमवर्गीय मराठी व्यापारी आणि नोकरदारांसाठी पतपुरवठा योजनांची आखणी.
|-
| [[नारायणराव जोशी]] || १९६० चा दशक – १९७० चा दशक || * बँकेच्या ५० व्या व ६० व्या वर्धापनदिनादरम्यान शहरी सहकारी बँकिंग क्षेत्रात विस्तार.&lt;br /&gt;* पुण्याच्या बाहेर महाराष्ट्रात इतर शहरांमध्ये नवीन शाखांचे जाळे पसरवण्यास सुरुवात.
|-
| [[जी.के. बापट]] || १९८० चा दशक – १९९० च्या दशकातील पूर्वार्ध || * बँकेचा सुवर्ण महोत्सव आणि त्यानंतरचा वेगाने झालेला व्यावसायिक विस्तार.&lt;br /&gt;* १९९० मध्ये बँकेला भारतीय रिझर्व्ह बँकेकडून (RBI) 'शेड्युल्ड बँकेचा' (Scheduled Bank) दर्जा प्राप्त झाला.
|-
| [[मुकुंद अभ्यंकर]] || इ.स. १९९० च्या दशकातील उत्तरार्ध – २०१६ || * बँकेच्या तंत्रज्ञान आधुनिकीकरणावर आणि संगणकीकरणावर भर.&lt;br /&gt;* मल्टी-स्टेट कोऑपरेटिव्ह बँक बनवून गुजरात, मध्य प्रदेश, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणामध्ये विस्तार.&lt;br /&gt;* सहकार क्षेत्रातील दुसरी सर्वात मोठी नागरी सहकारी बँक म्हणून स्थान मिळवले.
|-
| [[विक्रांत पोंक्षे]] || २०१६ – २०२१ || * बँकेच्या डिजिटल बँकिंग आणि ॲप-आधारित सुविधांचा विस्तार.&lt;br /&gt;* '''२०१८ चा सायबर हल्ला (विवाद):''' ऑगस्ट २०१८ मध्ये आंतरराष्ट्रीय हॅकर्सकडून ९४.४२ कोटी रुपयांचा डाका पडला. या सायबर हल्ल्यामुळे जागतिक स्तरावर सहकारी बँकेच्या सुरक्षेचा मुद्दा ऐरणीवर आला.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/pune/crime/cosmos-bank-loses-rs-94-cr-in-punes-biggest-cyber-heist/articleshow/65406086.cms|title=Cosmos Bank loses Rs 94 cr in Pune's biggest cyber heist|newspaper=Mumbai Mirror|date=15 August 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[अपेक्षा ठिपसे]] || २०२१ – २०२४ || * सायबर सुरक्षेत आमूलाग्र सुधारणा आणि रिझर्व्ह बँकेच्या नवीन चौकटीनुसार वित्तीय संतुलन साधणे.
|-
| [[आशिष भोसले]] || २०२४ – वर्तमान || * कॉर्पोरेट बँकिंग आणि आधुनिक डिजिटल बँकिंग सेवांचा विस्तार.
|}

{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतातील बँका}}

[[वर्ग:कॉसमॉस बँक|*]]
[[वर्ग:पुण्यातील संस्था]]
[[वर्ग:भारतातील वित्तसंस्था]]
[[वर्ग:भारतीय बँका]]</text>
      <sha1>s9wsktutranmis0wfehihy399ydun15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रामभाऊ रुईकर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141984</id>
    <revision>
      <id>2697720</id>
      <parentid>1181983</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:19:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2697720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4134" sha1="5nj6r3941w5bh5dekgiplb6ad8skjab" xml:space="preserve">'''रामचंद्र सखाराम रुईकर''' तथा '''रामभाऊ रुईकर''' ([[इ.स. १८९५|१८९५]] - [[इ.स. १९५४|१९५४]]) हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] आणि [[भारत|भारतातील]] एक प्रमुख [[स्वातंत्र्यसेनानी]], थोर [[कामगार नेते]] आणि राजकीय नेते होते.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=जोशी|first=महादेवशास्त्री|title=भारतीय संस्कृतिकोश|year=१९६८|publisher=भारतीय संस्कृतिकोश मंडळ|page=५०४}}&lt;/ref&gt; त्यांनी [[नागपूर]] आणि [[मध्य प्रांत आणि बेरार|मध्य प्रांतात]] कामगार चळवळीची मजबूत पायाभरणी केली.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=कुलकर्णी|first=अ. अ.|title=आधुनिक भारताचा इतिहास|year=२००१|publisher=विद्या प्रकाशन|page=३२०}}&lt;/ref&gt; [[ऑल इंडिया ट्रेड युनियन काँग्रेस]] (AITUC) च्या सुरुवातीच्या काळात त्यांनी सक्रिय योगदान दिले आणि पुढे [[ऑल इंडिया फॉरवर्ड ब्लॉक]] या पक्षाचे अध्यक्ष म्हणूनही कार्य केले.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Overstreet|first=Gene D.|title=Communism in India|year=1959|publisher=University of California Press|page=362}}&lt;/ref&gt;

== सामाजिक व राजकीय कार्य ==
* '''कामगार चळवळ:''' त्यांनी नागपूर आणि मॉडेल मिल परिसरातील कापड गिरणी कामगारांच्या हक्कांसाठी अनेक आंदोलने आणि संप आयोजित केले.&lt;ref name=&quot;Joshi504&quot;&gt;{{Cite book|last=जोशी|first=महादेवशास्त्री|title=भारतीय संस्कृतिकोश|year=१९६८|publisher=भारतीय संस्कृतिकोश मंडळ|page=५०४}}&lt;/ref&gt;
* '''फॉरवर्ड ब्लॉक:''' [[सुभाषचंद्र बोस]] यांच्या विचारांनी प्रभावित होऊन त्यांनी ऑल इंडिया फॉरवर्ड ब्लॉक या पक्षात मोलाचे योगदान दिले आणि नंतरच्या काळात त्याचे अध्यक्षपदही भूषवले.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ghosh|first=Asok|title=A Short History of All India Forward Bloc|year=1992|publisher=Forward Bloc Publication|page=45}}&lt;/ref&gt;
* '''स्वातंत्र्यलढा:''' [[भारतीय स्वातंत्र्यलढा|स्वातंत्र्य चळवळीत]] सक्रिय सहभागामुळे त्यांना अनेकदा [[तुरुंगवास]] भोगावा लागला.&lt;ref name=&quot;Joshi504&quot; /&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:रुईकर, रामभाऊ}}
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील कामगार नेते]]
[[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसेनानी]]
[[वर्ग:फॉरवर्ड ब्लॉकचे नेते]]
[[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]]
[[वर्ग:इ.स. १८९५ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९५४ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>5nj6r3941w5bh5dekgiplb6ad8skjab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नेयमार</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159452</id>
    <revision>
      <id>2697731</id>
      <parentid>2477222</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:41:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42005-93</username>
        <id>185769</id>
      </contributor>
      <origin>2697731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3904" sha1="75gxru1kx1csml4vadirqzz823m6xzt" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट फुटबॉल चरित्र
| playername          = नेयमार
| image               = 
| fullname            = नेयमार दा सिल्वा सान्तोस जुनियोर
| dateofbirth         = {{Birth date and age|1992|2|5|df=y}}
| cityofbirth         = मोगी दास क्रुसेस, [[साओ पाउलो (राज्य)|साओ पाउलो]]
| countryofbirth      = ब्राझील
| height              = {{convert|abbr=on|१.७५|m|ftin}}
| nickname            =
| position            = [[फॉरवर्ड (फुटबॉल)|फॉरवर्ड]]
| years               = २००९-१३&lt;br /&gt;२०१३-2026
| clubs               = [[सान्तोस एफ.सी.]]&lt;br /&gt;[[एफ.सी. बार्सेलोना]]
| caps(goals)         = १०३ (५४)&lt;br /&gt;२६ (९)
| nationalyears       = २०१०-2026
| nationalteam        = {{fbname|ब्राझील}}
| nationalcaps(goals) = ४९ (३१)
| pcupdate            = जून २०१३
| ntupdate            = जून २०१३
}}
'''नेयमार दा सिल्वा सान्तोस जुनियोर''' ({{lang-pt|Neymar da Silva Santos Júnior}};  ५ फेब्रुवारी १९९२) हा एक [[ब्राझील|ब्राझीलियन]] [[फुटबॉल]]पटू आहे.त्याने 2016च्या उन्हाळी ऑलिम्पिक सामन्यांत सुवर्ण पदक मिळवले [[ब्राझील फुटबॉल संघ]]ाचा विद्यमान खेळाडू असलेला नेयमार २०१४ पासून [[स्पेन|FRANCE]]

[[पीएसजी]] ह्या क्लबासाठी खेळत आहे. 
 
२०११ साली वयाच्या १९ व्या वर्षी [[दक्षिण अमेरिका|दक्षिण अमेरिकेमधील]] सर्वोत्तम फुटबॉल खेळाडू हा पुरस्कार मिळवलेल्या नेयमारने हा पुरस्कार २०१२ साली पुन्हा जिंकला. त्याचा धावण्याचा वेग व बॉलवरील नियंत्रण इत्यादींबाबतीत त्याची तुलना [[पेले]]सोबत केली जाते. अनेक माजी फुटबॉल खेळाडू व तज्ञांच्या मते नेयमार हा जगातील सर्वोत्तम फुटबॉल खेळाडूंपैकी एक आहे.

२०१३ सालच्या [[फिफा कॉन्फेडरेशन्स चषक]] स्पर्धेमधील विजयामध्ये नेयमारचा मोठा सहभाग होता. ह्या स्पर्धेमध्ये त्याला सर्वोत्तम खेळाडू ठरवण्यात आले व ''गोल्डन बॉल'' देण्यात आला.

==बाह्य दुवे==
*[http://www.neymaroficial.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120603064822/http://www.neymaroficial.com/ |date=2012-06-03 }}
*[http://www.national-football-teams.com/player/39625.html माहिती]
{{कॉमन्स वर्ग|Neymar|नेयमार}}

{{२०१४ फिफा विश्वचषक ब्राझील संघ}}

[[वर्ग:ब्राझिलचे फुटबॉल खेळाडू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>75gxru1kx1csml4vadirqzz823m6xzt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सौरव गांगुली</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163420</id>
    <revision>
      <id>2697862</id>
      <parentid>2552731</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:24:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* संदर्भ */</comment>
      <origin>2697862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23010" sha1="3qru9nfcukounwrh3ls8v2622k8s9bd" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट क्रिकेट खेळाडू संपूर्ण माहिती
| नाव = सौरव गांगुली
| image = Sourav Ganguly closeup.jpg
| alt = 
| देश=भारत 
| देश_इंग्लिश_नाव = India
| पूर्ण नाव = सौरव चंडीदास गांगुली
| उपाख्य = द गॉड ऑफ ऑफसाईड,&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.iplt20.com/playersProfile.php?id=25&amp;team=Kolkata-Knight-Riders |title=Sourav Ganguly's Official IPL Profile |access-date=2022-08-04 |archive-date=2010-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205174615/http://www.iplt20.com/playersProfile.php?id=25&amp;team=Kolkata-Knight-Riders |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; द प्रिन्स ऑफ कोलकाता, द महाराजा, दादा
| living = true
| दिनांकजन्म = ८
| महिनाजन्म = ७
| वर्षजन्म = १९७२
| स्थान_जन्म = [[कोलकाता]], [[पश्चिम बंगाल]]
| देश_जन्म = भारत
| दिनांकमृत्यू =
| महिनामृत्यू =
| वर्षमृत्यू =
| स्थान_मृत्यू =
| देश_मृत्यू =
| heightft = ५
| heightinch = ११
| फलंदाजीची पद्धत = डावखोरा
| गोलंदाजीची पद्धत = उजव्या हाताने मध्यम
| विशेषता = [[फलंदाज]]
| family = स्नेहाशीश गांगुली (भाऊ)
| international = true
| कसोटी सामना पदार्पण दिनांक = २० जून
| कसोटी सामना पदार्पणवर्ष = १९९६
| कसोटी सामना पदार्पण विरुद्ध = इंग्लंड
| कसोटी सामने = २०७
| शेवटचा कसोटी सामना दिनांक = ६ नोव्हेंबर
| शेवटचा कसोटी सामना वर्ष = २००८
| शेवटचा कसोटी सामना विरुद्ध = ऑस्ट्रेलिया
| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना पदार्पण दिनांक = ११ जानेवारी
| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना पदार्पणवर्ष = १९९२
| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना पदार्पण विरुद्ध = वेस्ट इंडीज
| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने = ८४
| शेवटचा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना दिनांक = १५ नोव्हेंबर
| शेवटचा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना वर्ष = २००७
| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना विरुद्ध = पाकिस्तान
| एकदिवसीय शर्ट क्र =
| संघ१ = बंगाल
| वर्ष१ = १९८९/९०–२००९/१०
| संघ क्र.१ =
| संघ२ = [[{{EngDomCrname|Lancashire}}]]
| वर्ष२ = २०००
| संघ क्र.२ =
| संघ३ = [[{{EngDomCrname|Glamorgan}}]]
| वर्ष३ = २००५
| संघ क्र.३ =
| संघ४ = [[{{EngDomCrname|Northamptonshire}}]]
| वर्ष४ = २००६
| संघ क्र.४ =
| संघ५ = [[{{iplname|Kolkata Knight Riders}}]]
| वर्ष५ = २००८–present
| संघ क्र.५ =
| columns = ४
| column१ = [[कसोटी सामना|कसोटी]]
| सामने१ = ११३
| धावा१ = ७,२१२
| फलंदाजीची सरासरी१ = ४२.१७
| शतके/अर्धशतके१ = १६/३५
| सर्वोच्च धावसंख्या१ = २३९
| चेंडू१ = ३,११७
| बळी१ = ३२
| गोलंदाजीची सरासरी१ = ५२.५३
| ५ बळी१ = ०
| १० बळी१ = ०
| सर्वोत्तम गोलंदाजी१ = ३/२८
| झेल/यष्टीचीत१ = ७१/–
| column२ = [[एकदिवसीय क्रिकेट|ए.सा.]]
| सामने२ = ३११
| धावा२ = ११,३६३
| फलंदाजीची सरासरी२ = ४१.०२
| शतके/अर्धशतके२ = २२/७२
| सर्वोच्च धावसंख्या२ = १८३
| चेंडू२ = ४,५६१
| बळी२ = १००
| गोलंदाजीची सरासरी२ = ३८.४९
| ५ बळी२ = २
| १० बळी२ = n/a
| सर्वोत्तम गोलंदाजी२ = ५/१६
| झेल/यष्टिचीत२ = १००/–
| column३ = [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट|प्र.श्रे.]]
| सामने३ = २४२
| धावा३ = १४,९३३
| फलंदाजीची सरासरी३ = ४३.९२
| शतके/अर्धशतके३ = ३१/८५
| सर्वोच्च धावसंख्या३ = २३९
| चेंडू३ = १०,९६८
| बळी३ = १६४
| गोलंदाजीची सरासरी३ = ३६.८२
| ५ बळी३ = ४
| १० बळी३ = ०
| सर्वोत्तम गोलंदाजी३ = ६/४६
| झेल/यष्टिचीत३ = १६६/–
| column४ = [[लिस्ट अ सामने|लिस्ट अ]]
| सामने४ = ४२६
| धावा४ = १५,२७८
| फलंदाजीची सरासरी४ = ४१.५१
| शतके/अर्धशतके४ = ३१/९४
| सर्वोच्च धावसंख्या४ = १८३
| चेंडू४ = ७,९४९
| बळी४ = १६८
| गोलंदाजीची सरासरी४ = ३८.४१
| ५ बळी४ = २
| १० बळी४ = n/a
| सर्वोत्तम गोलंदाजी४ = ५/१६
| झेल/यष्टिचीत४ = १२९/–
| दिनांक= २८ फेब्रुवारी
| वर्ष = २००९
| source = http://www.cricketarchive.com/Archive/Players/2/2023/2023.html CricketArchive
}}

'''सौरव चंडीदास गांगुली''' (जुलै ८, इ.स. १९७२ - )&lt;ref name=cricinfo&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://content-ind.cricinfo.com/india/content/player/28779.html|title=Cricinfo - Players and Officials - Sourav Ganguly|प्रकाशक=content-ind.cricinfo.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-05-19}}{{मृत दुवा|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; भारताकडून कसोटी व एकदिवसीय क्रिकेट खेळणारा क्रिकेट खेळाडू आहे.

गांगुली डावखोरा फलंदाज व उजखोरा मध्यमगती गोलंदाज आहे. भारताकडून १००पेक्षा जास्त कसोटी सामने खेळलेला हा सातवा खेळाडू आहे.&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/engine/records/individual/most_matches_career.html?class=1;id=6;type=team Indian Cricketers: Most Test Matches]&lt;/ref&gt; त्याने भारतीय खेळाडूंपैकी पाचव्या क्रमांकाच्या सर्वाधिक धावा काढल्या आहेत.&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=1;id=6;type=team Indian Cricketers: Most Test Runs]&lt;/ref&gt; गांगुली भारताकडून ३००पेक्षा अधिक एकदिवसीय सामने खेळलेला चौथा खेळाडू आहे&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/engine/records/individual/most_matches_career.html?class=2;id=6;type=team Indian Cricketers: Most One-Day Internationals]&lt;/ref&gt; याप्रकारच्या सामन्यात [[सचिन तेंडुलकर]]नंतर सर्वाधिक धावा त्याने काढल्या आहेत.&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/83548.html Most Runs in Career: One-Day Internationals]&lt;/ref&gt; गांगुलीच्या नावे १५ कसोटी शतके आणि २२ एकदिवसीय सामन्यांतली शतके आहेत.  एकदिवसीय सामन्यांत १०,०००धावा काढणारा गांगुली जगातील सातवा तर भारतातला दुसरा फलंदाज आहे.&lt;ref&gt;
{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/83548.html|title=Cricinfo - Records - One-Day Internationals - Most runs in career|प्रकाशक=Cricinfo|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-05-22}}&lt;/ref&gt; 

गांगुलीने २०००-२००५ सालांदरम्यान ४९ कसोटी सामन्यांत भारतीय संघाचे नेतृत्व केले. यांपैकी त्याने २१ सामन्यांत विजय मिळवला.&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/engine/records/individual/most_matches_as_captain.html?class=1;id=6;type=team Performance of India's Test Captains]&lt;/ref&gt; याशिवाय गांगुली [[क्रिकेट विश्वचषक, २००३|२००३ च्या क्रिकेट विश्वचषका]] दरम्यान भारतीय संघनायक होता.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://usa.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC2003/SCORECARDS/FINALS/AUS_IND_WC2003_ODI-FINAL_23MAR2003.html |title=2003 Cricket World Cup Final Scorecard |access-date=2022-08-04 |archive-date=2008-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081013095136/http://usa.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC2003/SCORECARDS/FINALS/AUS_IND_WC2003_ODI-FINAL_23MAR2003.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== विक्रम ==
=== जागतिक विक्रम ===
* '''एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये सलग ४ वेळा 'सामनावीर' (Man of the Match):''' एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय (ODI) क्रिकेटच्या इतिहासात सलग चार सामन्यांमध्ये 'सामनावीर' पुरस्कार मिळवणारे ते जगातील एकमेव खेळाडू आहेत (१९९७ मध्ये [[पाकिस्तान क्रिकेट संघ|पाकिस्तानविरुद्ध]] सहरा कपमध्ये).&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Consecutive Man of the Match awards in ODIs | url = https://www.espncricinfo.com/records/most-consecutive-player-of-the-match-awards-283705 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = एकदिवसीय सामन्यांमध्ये सलग सामनावीर पुरस्कार}}&lt;/ref&gt;
* '''आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीमधील सर्वाधिक शतके:''' [[आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] (ICC Champions Trophy) स्पर्धेत सर्वाधिक ३ शतके ठोकण्याचा संयुक्त जागतिक विक्रम गांगुली यांच्या नावे आहे (ख्रिस गेल आणि हर्शल गिब्स यांच्यासह).&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Most hundreds in Champions Trophy | url = https://www.espncricinfo.com/records/trophy-index/icc-champions-trophy-44/most-hundreds-283737 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = चॅम्पियन्स ट्रॉफीमध्ये सर्वाधिक शतके}}&lt;/ref&gt;
* '''विश्वचषक नॉकआऊट सामन्यातील सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्या:''' [[क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेच्या नॉकआऊट (उपांत्य) सामन्यात कर्णधार म्हणून सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्या (१११* विरुद्ध [[केन्या क्रिकेट संघ|केन्या]], २००३) करण्याचा विक्रम त्यांच्या नावे आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Highest individual score by a captain in World Cup knockouts | url = https://www.espncricinfo.com/records/trophy-index/icc-cricket-world-cup-12/highest-individual-scores-283762 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = विश्वचषक नॉकआऊटमध्ये कर्णधाराची सर्वोच्च धावसंख्या}}&lt;/ref&gt;
* '''विश्वचषकातील डावातील सर्वाधिक षटकार:''' १९९९ च्या विश्वचषकात [[श्रीलंका क्रिकेट संघ|श्रीलंकेविरुद्ध]] १५८ चेंडूत १८३ धावांच्या डावात त्यांनी ९ षटकार मारले होते, जो त्या काळात विश्वचषक डावातील एक विक्रम होता.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Sourav Ganguly 183 vs Sri Lanka 1999 World Cup | url = https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cup-1999-61046/india-vs-sri-lanka-21st-match-65213/full-scorecard | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = सौरव गांगुली १८३ विरुद्ध श्रीलंका १९९९ विश्वचषक}}&lt;/ref&gt;
* '''एकदिवसीय सामन्यात १०,००० धावा, १०० बळी आणि १०० झेल:''' एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये १०,००० हून अधिक धावा, १०० हून अधिक बळी आणि १०० हून अधिक झेल घेणाऱ्या जगातील केवळ पाच अष्टपैलू खेळाडूंमध्ये त्यांचा समावेश होतो.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = All-round records in ODIs: 10000 runs, 100 wickets and 100 catches | url = https://www.espncricinfo.com/records/all-round-records-10000-runs-100-wickets-100-catches-283789 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = एकदिवसीय क्रिकेटमधील अष्टपैलू विक्रम}}&lt;/ref&gt;

=== भारतीय विक्रम ===
* '''लॉर्ड्सवर कसोटी पदार्पणात सर्वोच्च धावसंख्या:''' ऐतिहासिक [[लॉर्ड्स]] मैदानावर आपल्या पहिल्याच कसोटी सामन्यात (१९९६ मध्ये [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंडविरुद्ध]]) १३१ धावा करून पदार्पणात सर्वोच्च धावसंख्या उभारणारा भारतीय फलंदाज बनण्याचा विक्रम त्यांनी केला.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Highest score on Test debut at Lord's | url = https://www.espncricinfo.com/records/highest-score-on-debut-283711 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = लॉर्ड्सवर कसोटी पदार्पणात सर्वोच्च धावसंख्या}}&lt;/ref&gt;
* '''विश्वचषक स्पर्धेतील सर्वोच्च वैयक्तिक भारतीय धावसंख्या:''' एकदिवसीय विश्वचषकात एका डावात १८३ धावा करून कोणत्याही भारतीय फलंदाजाने केलेली सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्या उभारण्याचा विक्रम आजही त्यांच्याच नावे आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Most runs in an inning for India in World Cups | url = https://www.espncricinfo.com/records/team/high-scores-individual/india-6/icc-cricket-world-cup-12 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = विश्वचषकात भारतासाठी एका डावात सर्वाधिक धावा}}&lt;/ref&gt;
* '''परदेशात सर्वाधिक कसोटी विजय मिळवणारा भारतीय कर्णधार (माजी विक्रम):''' त्यांनी २८ परदेशी कसोटी सामन्यांपैकी ११ सामन्यांत विजय मिळवला होता, जो त्या काळातील एक भारतीय विक्रम होता (नंतर [[विराट कोहली]] यांनी हा विक्रम मोडला).&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Sourav Ganguly's captaincy record in Tests | newspaper = Hindustan Times | date = 8 July 2020 | trans-title = कसोटी सामन्यांमधील सौरव गांगुलींचा कर्णधारपदाचा विक्रम}}&lt;/ref&gt;
* '''एकाच विश्वचषक आवृत्तीत सर्वाधिक शतके (माजी विक्रम):''' २००३ च्या विश्वचषकात कर्णधार म्हणून ३ शतके ठोकण्याचा भारतीय विक्रम त्यांनी केला होता (नंतर २०१९ मध्ये [[रोहित शर्मा]] यांनी ५ शतके करून हा विक्रम मोडला).&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Most centuries in a single World Cup tournament | url = https://www.espncricinfo.com/records/trophy-index/icc-cricket-world-cup-12/most-hundreds-in-a-tournament-283745 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = एकाच विश्वचषक स्पर्धेत सर्वाधिक शतके}}&lt;/ref&gt;
* '''एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये सर्वात जलद ९,००० धावा:''' एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये सर्वात जलद ९,००० धावांचा टप्पा पार करणाऱ्या भारतीय फलंदाजांपैकी ते एक होते (२२८ डाव).&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Fastest to 9000 runs in ODIs | url = https://www.espncricinfo.com/records/fastest-to-9000-runs-283790 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये सर्वात जलद ९००० धावा}}&lt;/ref&gt;


==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{क्रम
|यादी=[[:वर्ग:भारतीय क्रिकेट संघाचे नायक|भारतीय क्रिकेट संघाचे नायक]]
|पासून=
|पर्यंत=
|मागील=[[सचिन तेंडुलकर]]
|पुढील=[[राहुल द्रविड]]
}}

{{Stub-भारतीय क्रिकेट खेळाडू}}
{{१०००० धावा एकदिवसीय सामने}}
{{भारतीय संघ - क्रिकेट विश्वचषक, १९९९}}
{{भारतीय संघ - क्रिकेट विश्वचषक, २००३}}
{{भारतीय संघ - क्रिकेट विश्वचषक, २००७}}
{{सहारा पुणे वॉरियर्स सद्य संघ}}

[[वर्ग:भारतीय क्रिकेट संघाचे नायक|गांगुली, सौरव]]
[[वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू|गांगुली, सौरव]]
[[वर्ग:भारताचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू|गांगुली, सौरव]]
[[वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू|गांगुली, सौरव]]
[[वर्ग:भारतीय कसोटी क्रिकेट कर्णधार]]
[[वर्ग:अर्जुन पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:कोलकाता नाइट रायडर्स माजी खेळाडू]]
[[वर्ग:२०११ विश्वचषक सामन्यांतील क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:२००७ विश्वचषक सामन्यांतील क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:२००३ विश्वचषक सामन्यांतील क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:इ.स. १९७२ मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>3qru9nfcukounwrh3ls8v2622k8s9bd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697863</id>
      <parentid>2697862</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* जागतिक विक्रम */</comment>
      <origin>2697863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22993" sha1="88fz20u8if0mruduj6eqiwvu72p5zm9" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट क्रिकेट खेळाडू संपूर्ण माहिती
| नाव = सौरव गांगुली
| image = Sourav Ganguly closeup.jpg
| alt = 
| देश=भारत 
| देश_इंग्लिश_नाव = India
| पूर्ण नाव = सौरव चंडीदास गांगुली
| उपाख्य = द गॉड ऑफ ऑफसाईड,&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.iplt20.com/playersProfile.php?id=25&amp;team=Kolkata-Knight-Riders |title=Sourav Ganguly's Official IPL Profile |access-date=2022-08-04 |archive-date=2010-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205174615/http://www.iplt20.com/playersProfile.php?id=25&amp;team=Kolkata-Knight-Riders |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; द प्रिन्स ऑफ कोलकाता, द महाराजा, दादा
| living = true
| दिनांकजन्म = ८
| महिनाजन्म = ७
| वर्षजन्म = १९७२
| स्थान_जन्म = [[कोलकाता]], [[पश्चिम बंगाल]]
| देश_जन्म = भारत
| दिनांकमृत्यू =
| महिनामृत्यू =
| वर्षमृत्यू =
| स्थान_मृत्यू =
| देश_मृत्यू =
| heightft = ५
| heightinch = ११
| फलंदाजीची पद्धत = डावखोरा
| गोलंदाजीची पद्धत = उजव्या हाताने मध्यम
| विशेषता = [[फलंदाज]]
| family = स्नेहाशीश गांगुली (भाऊ)
| international = true
| कसोटी सामना पदार्पण दिनांक = २० जून
| कसोटी सामना पदार्पणवर्ष = १९९६
| कसोटी सामना पदार्पण विरुद्ध = इंग्लंड
| कसोटी सामने = २०७
| शेवटचा कसोटी सामना दिनांक = ६ नोव्हेंबर
| शेवटचा कसोटी सामना वर्ष = २००८
| शेवटचा कसोटी सामना विरुद्ध = ऑस्ट्रेलिया
| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना पदार्पण दिनांक = ११ जानेवारी
| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना पदार्पणवर्ष = १९९२
| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना पदार्पण विरुद्ध = वेस्ट इंडीज
| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने = ८४
| शेवटचा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना दिनांक = १५ नोव्हेंबर
| शेवटचा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना वर्ष = २००७
| आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना विरुद्ध = पाकिस्तान
| एकदिवसीय शर्ट क्र =
| संघ१ = बंगाल
| वर्ष१ = १९८९/९०–२००९/१०
| संघ क्र.१ =
| संघ२ = [[{{EngDomCrname|Lancashire}}]]
| वर्ष२ = २०००
| संघ क्र.२ =
| संघ३ = [[{{EngDomCrname|Glamorgan}}]]
| वर्ष३ = २००५
| संघ क्र.३ =
| संघ४ = [[{{EngDomCrname|Northamptonshire}}]]
| वर्ष४ = २००६
| संघ क्र.४ =
| संघ५ = [[{{iplname|Kolkata Knight Riders}}]]
| वर्ष५ = २००८–present
| संघ क्र.५ =
| columns = ४
| column१ = [[कसोटी सामना|कसोटी]]
| सामने१ = ११३
| धावा१ = ७,२१२
| फलंदाजीची सरासरी१ = ४२.१७
| शतके/अर्धशतके१ = १६/३५
| सर्वोच्च धावसंख्या१ = २३९
| चेंडू१ = ३,११७
| बळी१ = ३२
| गोलंदाजीची सरासरी१ = ५२.५३
| ५ बळी१ = ०
| १० बळी१ = ०
| सर्वोत्तम गोलंदाजी१ = ३/२८
| झेल/यष्टीचीत१ = ७१/–
| column२ = [[एकदिवसीय क्रिकेट|ए.सा.]]
| सामने२ = ३११
| धावा२ = ११,३६३
| फलंदाजीची सरासरी२ = ४१.०२
| शतके/अर्धशतके२ = २२/७२
| सर्वोच्च धावसंख्या२ = १८३
| चेंडू२ = ४,५६१
| बळी२ = १००
| गोलंदाजीची सरासरी२ = ३८.४९
| ५ बळी२ = २
| १० बळी२ = n/a
| सर्वोत्तम गोलंदाजी२ = ५/१६
| झेल/यष्टिचीत२ = १००/–
| column३ = [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट|प्र.श्रे.]]
| सामने३ = २४२
| धावा३ = १४,९३३
| फलंदाजीची सरासरी३ = ४३.९२
| शतके/अर्धशतके३ = ३१/८५
| सर्वोच्च धावसंख्या३ = २३९
| चेंडू३ = १०,९६८
| बळी३ = १६४
| गोलंदाजीची सरासरी३ = ३६.८२
| ५ बळी३ = ४
| १० बळी३ = ०
| सर्वोत्तम गोलंदाजी३ = ६/४६
| झेल/यष्टिचीत३ = १६६/–
| column४ = [[लिस्ट अ सामने|लिस्ट अ]]
| सामने४ = ४२६
| धावा४ = १५,२७८
| फलंदाजीची सरासरी४ = ४१.५१
| शतके/अर्धशतके४ = ३१/९४
| सर्वोच्च धावसंख्या४ = १८३
| चेंडू४ = ७,९४९
| बळी४ = १६८
| गोलंदाजीची सरासरी४ = ३८.४१
| ५ बळी४ = २
| १० बळी४ = n/a
| सर्वोत्तम गोलंदाजी४ = ५/१६
| झेल/यष्टिचीत४ = १२९/–
| दिनांक= २८ फेब्रुवारी
| वर्ष = २००९
| source = http://www.cricketarchive.com/Archive/Players/2/2023/2023.html CricketArchive
}}

'''सौरव चंडीदास गांगुली''' (जुलै ८, इ.स. १९७२ - )&lt;ref name=cricinfo&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://content-ind.cricinfo.com/india/content/player/28779.html|title=Cricinfo - Players and Officials - Sourav Ganguly|प्रकाशक=content-ind.cricinfo.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-05-19}}{{मृत दुवा|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; भारताकडून कसोटी व एकदिवसीय क्रिकेट खेळणारा क्रिकेट खेळाडू आहे.

गांगुली डावखोरा फलंदाज व उजखोरा मध्यमगती गोलंदाज आहे. भारताकडून १००पेक्षा जास्त कसोटी सामने खेळलेला हा सातवा खेळाडू आहे.&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/engine/records/individual/most_matches_career.html?class=1;id=6;type=team Indian Cricketers: Most Test Matches]&lt;/ref&gt; त्याने भारतीय खेळाडूंपैकी पाचव्या क्रमांकाच्या सर्वाधिक धावा काढल्या आहेत.&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=1;id=6;type=team Indian Cricketers: Most Test Runs]&lt;/ref&gt; गांगुली भारताकडून ३००पेक्षा अधिक एकदिवसीय सामने खेळलेला चौथा खेळाडू आहे&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/engine/records/individual/most_matches_career.html?class=2;id=6;type=team Indian Cricketers: Most One-Day Internationals]&lt;/ref&gt; याप्रकारच्या सामन्यात [[सचिन तेंडुलकर]]नंतर सर्वाधिक धावा त्याने काढल्या आहेत.&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/83548.html Most Runs in Career: One-Day Internationals]&lt;/ref&gt; गांगुलीच्या नावे १५ कसोटी शतके आणि २२ एकदिवसीय सामन्यांतली शतके आहेत.  एकदिवसीय सामन्यांत १०,०००धावा काढणारा गांगुली जगातील सातवा तर भारतातला दुसरा फलंदाज आहे.&lt;ref&gt;
{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/83548.html|title=Cricinfo - Records - One-Day Internationals - Most runs in career|प्रकाशक=Cricinfo|अ‍ॅक्सेसदिनांक=2008-05-22}}&lt;/ref&gt; 

गांगुलीने २०००-२००५ सालांदरम्यान ४९ कसोटी सामन्यांत भारतीय संघाचे नेतृत्व केले. यांपैकी त्याने २१ सामन्यांत विजय मिळवला.&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/engine/records/individual/most_matches_as_captain.html?class=1;id=6;type=team Performance of India's Test Captains]&lt;/ref&gt; याशिवाय गांगुली [[क्रिकेट विश्वचषक, २००३|२००३ च्या क्रिकेट विश्वचषका]] दरम्यान भारतीय संघनायक होता.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://usa.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC2003/SCORECARDS/FINALS/AUS_IND_WC2003_ODI-FINAL_23MAR2003.html |title=2003 Cricket World Cup Final Scorecard |access-date=2022-08-04 |archive-date=2008-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081013095136/http://usa.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC2003/SCORECARDS/FINALS/AUS_IND_WC2003_ODI-FINAL_23MAR2003.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== विक्रम ==
=== जागतिक विक्रम ===
* '''एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये सलग ४ वेळा ''सामनावीर' :''' एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय (ODI) क्रिकेटच्या इतिहासात सलग चार सामन्यांमध्ये 'सामनावीर' पुरस्कार मिळवणारे ते जगातील एकमेव खेळाडू आहेत (१९९७ मध्ये [[पाकिस्तान क्रिकेट संघ|पाकिस्तानविरुद्ध]] सहरा कपमध्ये).&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Consecutive Man of the Match awards in ODIs | url = https://www.espncricinfo.com/records/most-consecutive-player-of-the-match-awards-283705 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = एकदिवसीय सामन्यांमध्ये सलग सामनावीर पुरस्कार}}&lt;/ref&gt;
* '''आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफीमधील सर्वाधिक शतके:''' [[आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]] (ICC Champions Trophy) स्पर्धेत सर्वाधिक ३ शतके ठोकण्याचा संयुक्त जागतिक विक्रम गांगुली यांच्या नावे आहे (ख्रिस गेल आणि हर्शल गिब्स यांच्यासह).&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Most hundreds in Champions Trophy | url = https://www.espncricinfo.com/records/trophy-index/icc-champions-trophy-44/most-hundreds-283737 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = चॅम्पियन्स ट्रॉफीमध्ये सर्वाधिक शतके}}&lt;/ref&gt;
* '''विश्वचषक नॉकआऊट सामन्यातील सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्या:''' [[क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेच्या नॉकआऊट (उपांत्य) सामन्यात कर्णधार म्हणून सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्या (१११* विरुद्ध [[केन्या क्रिकेट संघ|केन्या]], २००३) करण्याचा विक्रम त्यांच्या नावे आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Highest individual score by a captain in World Cup knockouts | url = https://www.espncricinfo.com/records/trophy-index/icc-cricket-world-cup-12/highest-individual-scores-283762 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = विश्वचषक नॉकआऊटमध्ये कर्णधाराची सर्वोच्च धावसंख्या}}&lt;/ref&gt;
* '''विश्वचषकातील डावातील सर्वाधिक षटकार:''' १९९९ च्या विश्वचषकात [[श्रीलंका क्रिकेट संघ|श्रीलंकेविरुद्ध]] १५८ चेंडूत १८३ धावांच्या डावात त्यांनी ९ षटकार मारले होते, जो त्या काळात विश्वचषक डावातील एक विक्रम होता.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Sourav Ganguly 183 vs Sri Lanka 1999 World Cup | url = https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cup-1999-61046/india-vs-sri-lanka-21st-match-65213/full-scorecard | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = सौरव गांगुली १८३ विरुद्ध श्रीलंका १९९९ विश्वचषक}}&lt;/ref&gt;
* '''एकदिवसीय सामन्यात १०,००० धावा, १०० बळी आणि १०० झेल:''' एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये १०,००० हून अधिक धावा, १०० हून अधिक बळी आणि १०० हून अधिक झेल घेणाऱ्या जगातील केवळ पाच अष्टपैलू खेळाडूंमध्ये त्यांचा समावेश होतो.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = All-round records in ODIs: 10000 runs, 100 wickets and 100 catches | url = https://www.espncricinfo.com/records/all-round-records-10000-runs-100-wickets-100-catches-283789 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = एकदिवसीय क्रिकेटमधील अष्टपैलू विक्रम}}&lt;/ref&gt;

=== भारतीय विक्रम ===
* '''लॉर्ड्सवर कसोटी पदार्पणात सर्वोच्च धावसंख्या:''' ऐतिहासिक [[लॉर्ड्स]] मैदानावर आपल्या पहिल्याच कसोटी सामन्यात (१९९६ मध्ये [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंडविरुद्ध]]) १३१ धावा करून पदार्पणात सर्वोच्च धावसंख्या उभारणारा भारतीय फलंदाज बनण्याचा विक्रम त्यांनी केला.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Highest score on Test debut at Lord's | url = https://www.espncricinfo.com/records/highest-score-on-debut-283711 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = लॉर्ड्सवर कसोटी पदार्पणात सर्वोच्च धावसंख्या}}&lt;/ref&gt;
* '''विश्वचषक स्पर्धेतील सर्वोच्च वैयक्तिक भारतीय धावसंख्या:''' एकदिवसीय विश्वचषकात एका डावात १८३ धावा करून कोणत्याही भारतीय फलंदाजाने केलेली सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्या उभारण्याचा विक्रम आजही त्यांच्याच नावे आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Most runs in an inning for India in World Cups | url = https://www.espncricinfo.com/records/team/high-scores-individual/india-6/icc-cricket-world-cup-12 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = विश्वचषकात भारतासाठी एका डावात सर्वाधिक धावा}}&lt;/ref&gt;
* '''परदेशात सर्वाधिक कसोटी विजय मिळवणारा भारतीय कर्णधार (माजी विक्रम):''' त्यांनी २८ परदेशी कसोटी सामन्यांपैकी ११ सामन्यांत विजय मिळवला होता, जो त्या काळातील एक भारतीय विक्रम होता (नंतर [[विराट कोहली]] यांनी हा विक्रम मोडला).&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Sourav Ganguly's captaincy record in Tests | newspaper = Hindustan Times | date = 8 July 2020 | trans-title = कसोटी सामन्यांमधील सौरव गांगुलींचा कर्णधारपदाचा विक्रम}}&lt;/ref&gt;
* '''एकाच विश्वचषक आवृत्तीत सर्वाधिक शतके (माजी विक्रम):''' २००३ च्या विश्वचषकात कर्णधार म्हणून ३ शतके ठोकण्याचा भारतीय विक्रम त्यांनी केला होता (नंतर २०१९ मध्ये [[रोहित शर्मा]] यांनी ५ शतके करून हा विक्रम मोडला).&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Most centuries in a single World Cup tournament | url = https://www.espncricinfo.com/records/trophy-index/icc-cricket-world-cup-12/most-hundreds-in-a-tournament-283745 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = एकाच विश्वचषक स्पर्धेत सर्वाधिक शतके}}&lt;/ref&gt;
* '''एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये सर्वात जलद ९,००० धावा:''' एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये सर्वात जलद ९,००० धावांचा टप्पा पार करणाऱ्या भारतीय फलंदाजांपैकी ते एक होते (२२८ डाव).&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Fastest to 9000 runs in ODIs | url = https://www.espncricinfo.com/records/fastest-to-9000-runs-283790 | access-date = 30 July 2026 | work = ईएसपीएन क्रिकइन्फो | trans-title = एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये सर्वात जलद ९००० धावा}}&lt;/ref&gt;


==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{क्रम
|यादी=[[:वर्ग:भारतीय क्रिकेट संघाचे नायक|भारतीय क्रिकेट संघाचे नायक]]
|पासून=
|पर्यंत=
|मागील=[[सचिन तेंडुलकर]]
|पुढील=[[राहुल द्रविड]]
}}

{{Stub-भारतीय क्रिकेट खेळाडू}}
{{१०००० धावा एकदिवसीय सामने}}
{{भारतीय संघ - क्रिकेट विश्वचषक, १९९९}}
{{भारतीय संघ - क्रिकेट विश्वचषक, २००३}}
{{भारतीय संघ - क्रिकेट विश्वचषक, २००७}}
{{सहारा पुणे वॉरियर्स सद्य संघ}}

[[वर्ग:भारतीय क्रिकेट संघाचे नायक|गांगुली, सौरव]]
[[वर्ग:भारतातील पुरुष क्रिकेट खेळाडू|गांगुली, सौरव]]
[[वर्ग:भारताचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू|गांगुली, सौरव]]
[[वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू|गांगुली, सौरव]]
[[वर्ग:भारतीय कसोटी क्रिकेट कर्णधार]]
[[वर्ग:अर्जुन पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:कोलकाता नाइट रायडर्स माजी खेळाडू]]
[[वर्ग:२०११ विश्वचषक सामन्यांतील क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:२००७ विश्वचषक सामन्यांतील क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:२००३ विश्वचषक सामन्यांतील क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:इ.स. १९७२ मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>88fz20u8if0mruduj6eqiwvu72p5zm9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एरएशिया</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165419</id>
    <revision>
      <id>2697668</id>
      <parentid>2697512</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* विमानताफा */</comment>
      <origin>2697668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16093" sha1="by3ahop7d6h5a47gy3gik6hkpuvs2in" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट विमान सेवा
| नाव              = एरएशिया
| चित्र             = AirAsia New Logo.svg
| चित्र_आकारमान     = 200 px
| IATA           = AK
| ICAO           = AXM
| callsign       = RED CAP
| स्थापना            = १९९३
| सुरुवात            = १८ नोव्हेंबर १९९६
| बंद               = 
| विमानतळ         = [[क्वालालंपूर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] ([[क्वालालंपूर]]) 
| मुख्य_शहरे         = [[सिंगापूर चांगी विमानतळ]] ([[सिंगापूर]])
| फ्रिकवंट_फ्लायर     = 
| एलायंस           =
| उपकंपन्या          = &lt;div&gt;
* [[एरएशिया इंडिया]]
* एरएशिया एक्स
* एरएशिया झेस्ट
* इंडोनेशिया एरएशिया
* इंडोनेशिया एरएशिया एक्स
* फिलिपाईन्स एरएशिया
* थाई एरएशिया
* थाई एरएशिया एक्स
* एरएशिया जपान
| विमान संख्या     =  १६९
| मुख्य कंपनी      = 
| ब्रीदवाक्य         = ''Now Everyone Can Fly''
| मुख्यालय         = [[क्वालालंपूर]], [[मलेशिया]]
| मुख्य व्यक्ती     = टोनी फर्नांडिस
| संकेतस्थळ        = [http://www.airasia.com/ www.airasia.com]
}}
[[चित्र:Airbus A320-216, AirAsia JP6916008.jpg|250 px|इवलेसे|[[हाँग काँग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]ाकडे चाललेले एरएशियाचे [[एरबस ए३२०]] विमान]]
'''एरएशिया''' ही [[आग्नेय आशिया]]च्या [[मलेशिया]] देशामधील कमी दरात विमानसेवा पुरवणारी एक विमान वाहतूक कंपनी आहे. [[भारत]]ासह [[आशिया]]मधील अनेक देशांमध्ये उपकंपन्या चालवणाऱ्या एरएशियाद्वारे २२ देशांमधील सुमारे १०० शहरांमध्ये प्रवासी विमानसेवा पुरवली जाते.

सरासरी ०.०२३ [[अमेरिकन डॉलर]] प्रति किलोमीटर इतक्या कमी दरात विमानप्रवास उपलब्ध करून देणारी एरएशिया जगातील सर्वात स्वस्त विमानसेवा आहे. नोव्हेंबर १९९६ मध्ये एरएशियाची विमानसेवा चालू झाली. २ डिसेंबर २००१ रोजी ११ दशलक्ष डॉलर्स इतक्या रकमेने कर्जबाजारी झालेली एरएशिया कंपनी मलेशियन उद्योगपती टोनी फर्नांडिस ह्याने १ [[मलेशियन रिंगिट]] ह्या किंमतीस विकत घेतली. फर्नांडिसने कंपनीमध्ये मोठ्या सुधारणा घडवून आणल्या व एरएशियाला पुन्हा नफ्याच्या मार्गावर नेले. एरएशियाने [[मलेशिया एरलाइन्स]] ह्या प्रतिस्पर्धी कंपनीचे वर्चस्व कमी करण्यासाठी अनेक नवे मार्ग चालू केले व प्रवासदरांमध्ये लक्षणीय घट केली. २००३ साली एरएशियाने आंतरराष्ट्रीय विमानसेवेस प्रारंभ केला.

एरएशियाचे आसपासच्या प्रदेशांमध्ये संलग्न विमान कंपन्यांचे जाळे आहे. यामध्ये [[थाई एरएशिया]], [[इंडोनेशिया एरएशिया]], [[फिलिपिन्स एरएशिया]] आणि [[एरएशिया कंबोडिया]] या कंपन्या आहेत. या कंपन्यांचे तळ अनुक्रमे [[डॉन मुएंग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बँकॉक]], [[सोकर्णो-हट्टा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|जकार्ता]], [[निनॉय एक्विनो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मनिला]] आणि [[पनोम पेन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पनोम पेन]] या शहरांमध्ये आहेत. [[एरएशिया एक्स]] ही उपकंपनी प्रामुख्याने लांब पल्ल्यांच्या मार्गांवर सेवा देते. प्रवासी सेवांव्यतिरिक्त एरएशिया ''टेलिपोर्ट'' नावाचा मालवाहतूक विभाग चालवतेते. एकत्रितपणे या विमान कंपन्या दक्षिण-पूर्व आशियाला आशियाच्या इतर भागांशी, ऑस्ट्रेलिया, आफ्रिका आणि मध्यपूर्वेशी जोडणारे एक विस्तृत जाळे तयार करतात.

== उपकंपन्या ==
=== एरएशिया इंडिया ===
{{मुख्य|एरएशिया इंडिया}}
[[भारत सरकार]]ने नागरी उड्डाण क्षेत्रामध्ये परकीय थेट गुंतवणूकीस परवानगी दिल्यानंतर ऑक्टोबर २०१२ मध्ये एरएशियाने भारतामध्ये विमानसेवा चालू करण्याची प्रक्रिया सुरू केली. १९ फेब्रुवारी २०१३ रोजी एर एशियाचा 49 %, [[टाटा उद्योगसमूह]]ाचा 30%, आणि टेलेस्ट्रा ट्रेडप्लसचा 21% वाटा असलेली एरएशिया इंडिया नावाची कंपनी स्थापन करण्यात आली. [[बंगळूर]]च्या [[केंपेगौडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] येथे प्रमुख हब असलेल्या एरएशिया इंडियाच्या विमानसेवेस १२ जून २०१४ रोजी प्रारंभ झाला.

== गंतव्यस्थाने ==
२००१ मध्ये किफायतशीर विमानकंपनी म्हणून आपले अस्तित्त्व केल्यापासून एरएशियाने आपल्या देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय नेटवर्कचा वेगाने विस्तार केला आहे. विमान कंपनीचे [[विमानतळ हब|मुख्य हब]] [[क्वालालंपूर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्वालालंपूर आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर (KLIA)]] स्थित आहे, कंपनीच्या बहुतांश विमानांचे उड्डाणसंचालन येथून होते. एरएशियाचे मलेशियामधील देशांतर्गत जाळे अनेक शहरे आणि प्रादेशिक केंद्रांना जोडते. [[क्वालालंपूर]], [[पेनांग]], [[कोटा किनाबालू]] आणि [[कुचिंग]] ही यातील प्रमुख गंतव्यस्थाने आहेत.

एरएशिया [[आग्नेय आशिया]] आणि त्यापलीकडे अनेक मार्ग चालवते; ज्यामध्ये [[थायलंड]], [[इंडोनेशिया]], [[फिलिपिन्स|फिलीपिन्स]], [[सिंगापूर]] आणि [[चीन]] यांसारख्या देशांमधील गंतव्यस्थानांचा समावेश आहे. या विमान कंपनीने [[भारत]] आणि [[ऑस्ट्रेलिया]]सह इतर प्रदेशांमध्येही विस्तार केला आहे. या व्यापक जाळ्यामुळे एरएशियाला व्यावसायिक आणि पर्यटक दोन्ही प्रकारच्या प्रवाशांची सोय करून प्रादेशिक आणि आंतरराष्ट्रीय विमान वाहतूक क्षेत्रात एक महत्त्वाचे स्थान मिळवणे शक्य झाले आहे.

=== इंटरलाइन करार ===
* [[सिटीलिंक]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://aviationweek.com/air-transport/airlines-lessors/airasia-plans-interline-full-service-carrier-2025|title=AirAsia Plans To Interline With Full-Service Carrier In 2025 &amp;#124; Aviation Week Network|website=aviationweek.com}}&lt;/ref&gt;

== विमानताफा ==
=== सध्याचा ताफा ===
[[File:21-SEP-2022 - 3K684 KUL-SIN (A320 - 9V-JSJ) (04).jpg|thumb|सप्टेंबर २०२२ मध्ये [[क्वालालंपूर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|केएलआयए टर्मिनल २]] वर एरएशियाच्या एरबस ए३२० विमानांची रांग]]
ऑगस्ट २०२५मध्ये एरएशिया खालील विमानांचा वापर करीत होती:&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=Global Airline Guide 2025 - AirAsia |magazine=Airliner World |date=September 2025 |page=66}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0.5em auto; text-align:center&quot;
|+ एरएशियाचा ताफा
|-
! विमान !! सेवेमध्ये !! खरेदीवर !! प्रवासी संख्या !! नोंदी
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[एरबस ए३२०-२००]]
|rowspan=&quot;2&quot;| ६९
|rowspan=&quot;2&quot;| &amp;mdash;
| १८०
|rowspan=&quot;2&quot;| ४ माजी [[मायएरलाइन]] विमाने
|-
| १८६
|-
| [[एरबस ए३२० निओ]]
| २९
| &amp;mdash;
| १८६
|
|-
| [[एरबस ए३२१ एलआर]]
| &amp;mdash;
| ३६
| ठरायचे आहे
| २०२५ पासून मिळणार आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=A321LR joins AirAsia's Airbus order book |url=https://theedgemalaysia.com/node/702000 |work=The Edge Malaysia |date=22 February 2024 |archive-date=10 May 2024 |access-date=22 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510072442/https://theedgemalaysia.com/node/702000 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[एरबस ए३२१ एक्सएलआर]]
| ---
| ५०&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-07-05 |title=Long-range jet deal to revive AirAsia’s plans to fly to the US, Europe — Fernandes |url=https://theedgemalaysia.com/node/761492 |access-date=2026-04-03 |website=The Edge Malaysia}}&lt;/ref&gt;
| जाहीर केले जाईल
| २० पर्यायी (options).
|-
| [[एरबस ए३२१ निओ]]
| ८
| ३२३&lt;ref name=&quot;airbus.com&quot;&gt;Airbus Orders and Deliveries (XLS), monthly updated, accessed via {{cite web |title = Orders &amp; deliveries |publisher=Airbus SAS |url=https://www.airbus.com/en/products-services/commercial-aircraft/market/orders-and-deliveries |website= Airbus |date=16 June 2021 |access-date=2 September 2023}}&lt;/ref&gt;
| २३६
|
|-
! colspan=&quot;7&quot; scope=&quot;row&quot; | {{anchor|Cargo_fleet}} टेलिपोर्ट ताफा
|-
| [[एरबस ए३२१-२००|एरबस ए३२१-२००/P2F]]
| ३
| &amp;mdash;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/129024-airasia-group-eyes-growth-19-more-aircraft-in-2023 | title=AirAsia Group eyes growth, 19 more aircraft in 2023 | website=ch-aviation.com |date=25 June 2023 }}&lt;/ref&gt;
| मालवाहतूक
| 9M-TLA, 9M-TLB आणि 9M-TLP
|-
! एकूण !! १०९ !! ४०९ !! colspan=&quot;4&quot; |
|}

=== खासगी विमाने ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0.5em auto; text-align:center&quot;
|+ एरएशियाचा खासगी ताफा
|-
! विमान !! सेवेमध्ये !! ऑर्डर्स !! प्रवासी संख्या !! नोंदी
|-
| [[बाँबार्डियर ग्लोबल एक्सप्रेस]]
| १
| ०
| १३
| 9M-CJG
|-
! एकूण !! १ !! ० !! १३ !!
|}

=== निवृत्त विमाने ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0.5em auto; text-align:center&quot;
|+ एरएशियाचा माजी ताफा
|-
! विमान !! एकूण !! ताफ्यात सामील !! निवृत्त !! पर्यायी विमान !! नोंदी
|-
| [[बोईंग ७३७-३००]]
| ३२
| १९९६
| २००९
| [[एरबस ए३२०-२००]]
|
|-
|rowspan=2| [[बोईंग ७४७-२००बी]]
| २
| २०००
| २०००
|rowspan=3| काहीही नाही
| [[टॉवर एर]] कडून भाड्याने घेतले होते.
|-
| ३
| २००३
| २००३
| [[एर अटलांटा आइसलँडिक]] आणि [[युरोपियन एव्हिएशन एर चार्टर]] कडून भाड्याने घेतले होते.
|-
| [[मॅकडोनेल डग्लस एमडी-११|मॅकडोनेल डग्लस एमडी-११ईआर]]
| १
| १९९९
| २०००
| [[वर्ल्ड एरवेझ]] कडून भाड्याने घेतले होते.
|}

== अपघात व दुर्घटना ==
* २८ नोव्हेंबर २०१४ रोजी [[सुरबया]]हून [[सिंगापूर]]कडे निघालेले [[इंडोनेशिया एरएशिया फ्लाइट ८५०१]] गायब झले.

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.airasia.com/ अधिकृत संकेतस्थळ]
{{कॉमन्स|AirAsia|एरएशिया}}

[[वर्ग:मलेशियामधील विमानवाहतूक कंपन्या]]
[[वर्ग:इ.स. १९९३ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>by3ahop7d6h5a47gy3gik6hkpuvs2in</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मुबारक शेख</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179319</id>
    <revision>
      <id>2697839</id>
      <parentid>2434721</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:41:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42236-24</username>
        <id>185787</id>
      </contributor>
      <comment>/* मुबारक शेख यांची पुस्तके */</comment>
      <origin>2697839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4505" sha1="2udzckzgem2ev9z1jfxde0qzssyjes4" xml:space="preserve">'''मुबारक शेख''' हे एक मराठी कवी आणि लेखक आहेत. हे मूळचे [[सोलापूर]]चे आहेत. त्यांचे लेखन १९८० सालापासून प्रकाशित झाले आहे. कवी मुबारक शेख यांच्या अनेक कविता महाराष्ट्रात प्रसिद्ध आहेत. त्यांनी मुक्त छंदात संवेदनशील असा अनेक नावीन्यपूर्ण रचना लिहिल्या आहेत. ते [[मुस्लीम मराठी साहित्य परिषद|मुस्लिम मराठी साहित्य परिषदे]]&lt;nowiki/&gt;चे संस्थापक सदस्य आहेत. एक उत्कृष्ट गझलकर म्हणून आतापर्यंत त्यांना शंभरपेक्षा जास्त पुरस्कार मिळालेले आहेत. गिरणी कामगाराच्या पोटी जन्माला आलेल्या मुबारक शेख यांच्या मराठी गझला प्रेमकवितेत कधीच गुंतून पडल्या नाहीत. त्यांनी ‘नमाज आणि महाआरती’ या कथासंग्रहातून गोरगरीब मुसलमानांच्या व्यथा त्यांनी मांडल्या. ‘काट्यांचे ऋण’ या त्यांच्या पहिल्या गझलसंग्रहापासून ‘दहशतनामा’पर्यंतचा प्रवास भारतीय मुसलमानांची शोकांतिका व्यक्त करणारा आहे.

त्यांची काही पुस्तकेदेखील प्रकाशित झाली आहेत. त्यांत 'नमाज आणि महाआरती', 'पायरव', 'काट्यांचे ऋण', 'सत्यमेव जयते', 'आगाज', 'शिवनामा', 'दहशतनामा' या बहुचर्चित पुस्तकांनी वाचकांचे लक्ष वेधून घेतले आहे. छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या जीवनावर लिहिलेल्या ‌‘शि‍वनामा’ हा आगळावेगळा काव्यसंग्रह 2015 साली प्रकाशित झाला आहे. या काव्यसंग्रह त्यांचा वेगळेपणा अधोरेखित करणारा आहे. यात मुबारक शेख यांनी कवितेचे निरनिराळे आकृतिबंध वापरून शि‍वचरित्राची काव्यात्मक मांडणी केली आहे. 

==मुबारक शेख यांची पुस्तके==
* आगाज (संपादन ) (२००६)
* काट्यांचे ऋण (कवितासंग्रह)
* दहशतनामा (काव्यसंग्रह) (२०११)
* नमाज आणि महाआरती (ललित कथा) (1993'')''
* पायरव (कवितासंग्रह)
* [[शिवनामा]] (काव्यसंग्रह)&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://maharashtratimes.indiatimes.com/editorial/samwad/shivnama-mubarak-shaikh/articleshow/48310127.cms|title=शिवशाहीचा काव्यात्मक आविष्कार -Maharashtra Times|date=2015-08-02|work=Maharashtra Times|access-date=2018-07-28|language=mr}}{{मृत दुवा|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; (2015)
* सत्यमेव जयते (काव्यसंग्रह)

== संदर्भ == 

{{DEFAULTSORT:शेख, मुबारक}}
[[वर्ग:मराठी साहित्यिक]]
[[वर्ग:मुस्लिम मराठी साहित्य]]

&lt;references /&gt;
[[वर्ग:हयात भारतीय व्यक्ती]]</text>
      <sha1>2udzckzgem2ev9z1jfxde0qzssyjes4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चर्चा:फास्टफाइव नेटबॉल</title>
    <ns>1</ns>
    <id>183286</id>
    <revision>
      <id>2697809</id>
      <parentid>1357867</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T23:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>अभय नातू ने लेख [[चर्चा:फास्टनेट (नेटबॉल)]] वरुन [[चर्चा:फास्टफाइव नेटबॉल]] ला हलविला: अचूक नाव</comment>
      <origin>1357867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="jvciopc55qprx4fqk93u0jr6gr989gv" xml:space="preserve">

{{रिकामे पान}}</text>
      <sha1>jvciopc55qprx4fqk93u0jr6gr989gv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>दे मॉईन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213529</id>
    <revision>
      <id>2697837</id>
      <parentid>2697653</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:39:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* मालवाहतूक */</comment>
      <origin>2697837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22068" sha1="lmuzt4cww6zbr0t4snprniz32vb4tvf" xml:space="preserve">'''दे मॉइन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' {{विमानतळ संकेत|DSM|KDSM|DSM}} [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[आयोवा]] राज्यातील [[देमॉइन]] शहराचा विमानतळ आहे.

येथून अमेरिकेतील निवडक शहरांना विमानसेवा उपलब्ध आहे. येथून [[युनायटेड एरलाइन्स]], [[अमेरिकन एरलाइन्स]] आणि [[डेल्टा एरलाइन्स]] मोठ्या प्रमाणात प्रवाशांची ने-आण करतात. या विमानतळाच्या नावात ''आंतरराष्ट्रीय'' असले तरी येथून अमेरिका सोडून कोणत्याही देशास विमानसेवा उपलब्ध नाही.

== विमानकंपन्या आणि गंतव्यस्थाने ==
=== प्रवासी ===
&lt;!-- Please use only independent sources. The airport and airlines itself are not independent sources. --&gt;
{{Airport destination list
|3rdcoltitle = संदर्भ
| 3rdcolunsortable=yes
&lt;!-- --&gt;
| [[अलेजियंट एर]] | [[ऑस्टिन-बर्गस्ट्रॉम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऑस्टिन]], [[लोगन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बॉस्टन]] (२३ मे, २०२५ पासून),&lt;ref name=&quot;G4-2025&quot;&gt;{{cite web |url= https://newsroom.allegiantair.com/press-releases/press-release-details/2024/Allegiant-Ties-Record-for-Largest-Expansion-in-Company-History-with-44-New-Nonstop-Routes-plus-3-New-Cities/default.aspx|title=Allegiant Ties Record for Largest Expansion in Company History with 44 New Nonstop Routes, plus 3 New Cities|website=Allegiant Air|date=November 19, 2024|access-date=November 19, 2024 }}&lt;/ref&gt; [[फोर्ट लॉडरडेल-हॉलिवूड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फोर्ट लॉडरडेल]], [[जॅक्सनव्हिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|जॅक्सनव्हिल]] (२३ मे, २०२५ पासून),&lt;ref name=ALLE&gt;{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-us/news/us/allegiant-offering-nonstop-flights-from-jax-to-akron-canton-de-moines-grand-rapids/ar-AA1umT2j|title=Allegiant offering nonstop flights from JAX to Akron-Canton, De Moines, Grand Rapids|date=November 2024}}&lt;/ref&gt; [[हॅरी रीड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास व्हेगस]], [[जॉन वेन विमानतळ|ऑरेंज काउंटी]], [[ओरलँडो-सॅनफर्ड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ओरलँडो-सॅनफर्ड]], [[फीनिक्स-मेसा गेटवे विमानतळ|फीनिक्स-मेसा]], [[पंटा गोर्डा विमानतळ|पंटा गोर्डा]], [[सेंट पीट-क्लियरवॉटर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सेंट पीटर्सबर्ग-क्लियरवॉटर]]&lt;br /&gt;'''मोसमी:''' [[डेस्टिन-फोर्ट वॉल्टन बीच विमानतळ|डेस्टिन-फोर्ट वॉल्टन बीच]],{{cn|date=November 2024}} [[विल्यम पी. हॉबी विमानतळ|ह्युस्टन-हॉबी]], [[नॅशव्हिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नॅशव्हिल]], [[न्यूअर्क लिबर्टी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यूअर्क]],{{cn|date=November 2024}}, [[पोर्टलँड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पोर्टलँड (ओ)]], [[सान डियेगो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सान डियेगो]], [[सारासोटा-ब्रॅडेन्टन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सारासोटा]] | &lt;ref name=&quot;AllegiantRoutes&quot;&gt;{{cite web|title=Allegiant Air|url=https://www.allegiantair.com/|access-date=7 January 2017|archive-date=February 24, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110224233038/http://www.allegiantair.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[अमेरिकन एरलाइन्स]] | [[शार्लट-डग्लस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शार्लट-डग्लस]], [[डॅलस-फोर्ट वर्थ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डॅलस-फोर्ट वर्थ]], [[फीनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फीनिक्स स्काय हार्बर]]&lt;br/&gt;'''मोसमी:''' [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]]{{cn|date=November 2024}} | &lt;ref name=&quot;AmericanRoutes&quot;&gt;{{cite web|title=Flight schedules and notifications|url=https://www.aa.com/travelInformation/flights/schedule|access-date=7 January 2017|archive-date=February 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202010611/https://www.aa.com/travelInformation/flights/schedule|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[अमेरिकन ईगल (विमनकंपनी)|अमेरिकन ईगल]] | [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]], [[डॅलस-फोर्ट वर्थ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डॅलस-फोर्ट वर्थ]], [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]] (६ ऑक्टोबर, २०२५ पासून),&lt;ref&gt;{{cite web|title=American Airlines Adds 8 New Routes For Winter 2025-26|website=Aviation A2Z|url=https://aviationa2z.com/index.php/2025/03/26/american-airlines-adds-8-new-routes-for-winter-2025-26/|date=March 26, 2025|access-date=March 26, 2025}}&lt;/ref&gt; [[लग्वार्डिया विमानतळ|न्यू यॉर्क-लग्वार्डिया]], [[फिलाडेल्फिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिलाडेल्फिया]] (५ जून, २०२५ पासून),&lt;ref&gt;{{cite web |title=American Airlines Resumes 2 Philadelphia Domestic Routes in June 2025 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240911-aajun25phl |website=Aeroroutes |access-date=11 September 2024}}&lt;/ref&gt; [[फीनिक्स-स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फीनिक्स-स्काय हार्बर]], [[रॉनाल्ड रेगन वॉशिंग्टन राष्ट्रीय विमानतळ|वॉशिंग्टन-राष्ट्रीय]]&lt;br /&gt;'''मोसमी:''' [[मायामी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मायामी]]{{cn|date=November 2024}} | &lt;ref name=&quot;AmericanRoutes&quot; /&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[डेल्टा एर लाइन्स]] | [[हार्ट्सफील्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटा]] | &lt;ref name=&quot;DeltaRoutes&quot;/&gt;
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[डेल्टा कनेक्शन]]}} | [[डीट्रॉइट मेट्रोपोलिटन विमानतळ|डीट्रॉइट]], [[मिनीयापोलिस-सेंंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनीयापोलिस-सेंंट पॉल]], [[लग्वार्डिया विमानतळ|न्यू यॉर्क–लग्वार्डिया]] | &lt;ref name=&quot;DeltaRoutes&quot;&gt;{{cite web|title=FLIGHT SCHEDULES|url=https://www.delta.com/flightinfo/viewFlightSchedulesSetup.action|access-date=7 January 2017|archive-date=June 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150621123636/http://www.delta.com/flightinfo/viewFlightSchedulesSetup.action|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[फ्रंटियर एरलाइन्स]] | [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]]&lt;br /&gt;'''मोसमी:''' [[ओरलँडो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ओरलँडो]]{{cn|date=November 2024}} | &lt;ref name=&quot;FrontierRoutes&quot;&gt;{{cite web|title=Frontier|url=https://www.flyfrontier.com/|access-date=7 January 2017|archive-date=September 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912053526/https://www.flyfrontier.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://flightaware.com/live/findflight/KMCO/KDSM|title=Flight Finder ✈ Orlando Intl (KMCO) – Des Moines Intl (KDSM)|website=FlightAware|access-date=September 1, 2021|archive-date=July 16, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100716114759/http://flightaware.com/live/findflight/KMCO/KDSM|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[साउथवेस्ट एरलाइन्स]]}} | [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]], [[हॅरी रीड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास व्हेगस]], [[सेंट लुइस लॅम्बर्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सेंट लुइस]] &lt;br /&gt; '''मोसमी:''' [[फीनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फीनिक्स-स्काय हार्बर]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.southwest.com/air/flight-schedules/results.html?departureDate=2024-11-17&amp;destinationAirportCode=DSM&amp;originationAirportCode=PHX&amp;scheduleViewType=weekly&amp;timeOfDay=ALL_DAY | title=Check Flight Schedules | date=March 21, 2024 }}&lt;/ref&gt; | &lt;ref name=&quot;SouthwestRoutes&quot;&gt;{{cite web|title=Check Flight Schedules|url=https://www.southwest.com/air/flight-schedules/index.html|access-date=28 June 2017|archive-date=February 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202053931/https://www.southwest.com/air/flight-schedules/index.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[युनायटेड एरलाइन्स]] | [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]], [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]]&lt;br/&gt;'''मोसमी:''' [[जॉर्ज बुश आंतरखंडीय विमानतळ|ह्युस्टन–आंतरखंडीय]]{{cn|date=November 2024}} | &lt;ref name=&quot;UnitedRoutes&quot;&gt;{{cite web|title=Timetable|url=https://www.united.com/web/en-US/apps/travel/timetable/default.aspx|access-date=7 January 2017|archive-date=January 28, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170128165254/https://www.united.com/web/en-US/apps/travel/timetable/default.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[युनायटेड एक्सप्रेस]] | [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]], [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]], [[जॉर्ज बुश आंतरखंडीय विमानतळ|ह्युस्टन–आंतरखंडीय]] | &lt;ref name=&quot;UnitedRoutes&quot; /&gt;
}}

=== मालवाहतूक ===
{{Airport destination list
| [[फेडेक्स एक्सप्रेस]] | [[ईस्टर्न आयोवा विमानतळ|सीडर रॅपिड्स-आयोवा सिटी]], [[मेम्फिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेम्फिस]]
| [[यूपीएस एरलाइन्स]] | [[ईस्टर्न आयोवा विमानतळ|सीडर रॅपिड्स-आयोवा सिटी]], [[लुईव्हिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लुईव्हिल]]
}}

== सांख्यिकी ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%&quot;
|+ '''सर्वात व्यस्त देशांतर्गत मार्ग&lt;br /&gt;(जानेवारी २०२५ - डिसेंबर २०२५)'''&lt;ref name=&quot;transtats.bts.gov&quot;&gt;{{cite web
  | url = https://www.transtats.bts.gov/airports.asp?pn=1&amp;Airport=DSM&amp;Airport_Name=Des%20Moines,%20IA:%20Des%20Moines%20International&amp;carrier=FACTS
  | title = Des Moines, IA: Des Moines International (DSM)
  | publisher = [[ब्युरो ऑफ ट्रान्सपोर्टेशन स्टॅटिस्टिक्स]]
  | date = September 2023
  | access-date = March 18, 2026
  | archive-date = November 9, 2023
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20231109215347/https://www.transtats.bts.gov/airports.asp?pn=1&amp;Airport=DSM&amp;Airport_Name=Des%20Moines,%20IA:%20Des%20Moines%20International&amp;carrier=FACTS
  | url-status = live
  }}&lt;/ref&gt;

! क्रमांक
! विमानतळ
! प्रवासी
! विमान कंपन्या
|-
| १
| {{flagicon|Colorado}} [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर, कोलोराडो]]
| २,२४,८००
| फ्रंटियर, साउथवेस्ट, युनायटेड
|-
| २
| {{flagicon|Illinois}} [[शिकागो ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर, इलिनॉय]]
| २,१९,५८०
| अमेरिकन, युनायटेड
|-
| ३
| {{flagicon|Texas}} [[डॅलस/फोर्ट वर्थ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डॅलस/फोर्ट वर्थ, टेक्सस]]
| १,२४,३७०
| अमेरिकन
|-
| ४
| {{flagicon|Georgia (U.S. state)}} [[हार्ट्सफिल्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटा, जॉर्जिया]]
| १,१२,२२०
| डेल्टा
|-
| ५
| {{flagicon|AZ}} [[फिनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिनिक्स–स्काय हार्बर, ॲरिझोना]]
| १,०१,५४०
| अमेरिकन
|-
| ६
| {{flagicon|North Carolina}} [[शार्लोट डग्लस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शार्लोट, नॉर्थ कॅरोलिना]]
| ८२,२३०
| अमेरिकन
|-
| ७
| {{flagicon|Nevada}} [[हॅरी रीड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास व्हेगास, नेव्हाडा]]
| ८१,६१०
| अलेजिअंट, साउथवेस्ट
|-
| ८
| {{flagicon|Minnesota}} [[मिनियापोलिस-सेंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनियापोलिस/सेंट पॉल, मिनेसोटा]]
| ७४,४५०
| डेल्टा
|-
| ९
| {{flagicon|Missouri}} [[सेंट लुईस लॅम्बर्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सेंट लुईस, मिसूरी]]
| ६९,४१०
| साउथवेस्ट
|-
| १०
| {{flagicon|Michigan}} [[डेट्रॉईट मेट्रोपॉलिटन विमानतळ|डेट्रॉईट, मिशिगन]]
| ५७,९००
| डेल्टा
|-
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%&quot;
|+ '''डीएसएम वरील सर्वात मोठ्या विमान कंपन्या (सप्टेंबर २०२३ – ऑगस्ट २०२४)'''&lt;ref name=&quot;transtats.bts.gov&quot; /&gt;
|-
!क्रमांक
!विमान कंपनी
!प्रवासी
!वाटा
|-
|१
| [[अमेरिकन एरलाइन्स]]
|६,२५,०००
|२०.२०%
|-
|२
| [[अलेजिअंट एर]]
|५,२२,०००
|१६.८९%
|-
|३
| [[युनायटेड एरलाइन्स]]
|४,८३,०००
|१५.६४%
|-
|४
| [[साउथवेस्ट एरलाइन्स]]
|४,१५,०००
|१३.४३%
|-
|५
| [[एंडेव्हर एर]]
|३,११,०००
|१०.०५%
|-
|
| इतर
|७,३६,०००
|२३.८०%
|-
|}

=== वार्षिक वाहतूक ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! वर्ष !! प्रवासी सांख्यिकी !! टक्केवारीतील बदल
|-
| '''२०१३''' || २२,०१,३८८ || {{increase}} ५.८%
|-
| '''२०१४''' || २३,१९,४३१&lt;ref&gt;{{Cite news|url = https://www.usatoday.com/story/todayinthesky/2015/01/13/des-moines-sets-all-time-flier-record-delta-now-top-airline/21670445/|last = Aschbrenner|first = Joel|title = Des Moines Sets All Time Flier Record. Delta Now Top Airline.|date = January 13, 2014|work = The Des Moines Register|access-date = January 13, 2014|archive-date = January 13, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150113110831/http://www.usatoday.com/story/todayinthesky/2015/01/13/des-moines-sets-all-time-flier-record-delta-now-top-airline/21670445/|url-status = live}}&lt;/ref&gt; || {{increase}} ५.४%
|-
|'''२०१५''' || २३,६५,६४३&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dsmairport.com/webres/File/about-the-airport/statistics/12Dec2015.pdf|title=Statistics|website=dsmairport.com|access-date=February 9, 2016|archive-date=February 15, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160215193757/http://www.dsmairport.com/webres/File/about-the-airport/statistics/12Dec2015.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; || {{increase}} २.०%
|-
|'''२०१६''' || २४,८३,९२४&lt;ref name=&quot;dsmairport.com&quot; /&gt; || {{increase}} ५.०%
|-
|'''२०१७''' || २५,७८,३०८&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dsmairport.com/webres/File/about-the-airport/statistics/2017/12Dec2017.pdf|title=Statistics|website=dsmairport.com|access-date=February 3, 2018|archive-date=February 4, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204000021/http://www.dsmairport.com/webres/File/about-the-airport/statistics/2017/12Dec2017.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; || {{increase}} ३.८%
|-
|'''२०१८''' || २७,७३,२०७&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dsmairport.com/webres/File/about-the-airport/statistics/2018/12Dec2018.pdf|title=Statistics|website=dsmairport.com|access-date=February 12, 2019|archive-date=February 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213005926/http://www.dsmairport.com/webres/File/about-the-airport/statistics/2018/12Dec2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; || {{increase}} ७.६%
|-
|'''२०१९''' || २९,१९,९०४&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dsmairport.com/webres/File/about-the-airport/statistics/2019/12Dec2019.pdf|title=Statistics|website=dsmairport.com|access-date=January 14, 2020|archive-date=January 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114191450/http://www.dsmairport.com/webres/File/about-the-airport/statistics/2019/12Dec2019.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; || {{increase}} ५.३%
|-
|'''२०२०''' || १२,९५,६८५&lt;ref name=&quot;dsmairport.com&quot; /&gt; || {{decrease}} ५५.६%
|-
|'''२०२१''' || २१,६७,५१०&lt;ref name=&quot;dsmairport.com&quot; /&gt; || {{increase}} ६७.३%
|-
|'''२०२२''' || २८,०८,१२५&lt;ref name=&quot;dsmairport.com&quot; /&gt; || {{increase}} २९.६%
|-
|'''२०२३''' || ३०,९७,००६&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Kutz |first1=Anna |title=Des Moines International Airport served record-breaking 3 million passengers in 2023 |url=https://www.weareiowa.com/article/travel/des-moines-international-airport-dsm-passenger-totals-record-3-million-airline-data/524-a1721f48-d22a-4945-8e48-fe0ad0e4f74c |access-date=13 January 2024 |publisher=We Are Iowa |date=11 January 2024}}&lt;/ref&gt;|| {{increase}} १०.३%
|-
|'''२०२४''' || ३१,७६,९५२&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://flydsm.com/about-us/news/des-moines-international-airport-announces-record-breaking-passengers-numbers-for-2024|title=DSM Airport Sets All-Time Record In Passengers Served|website=flydsm.com|accessdate=January 15, 2025}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;|| {{increase}} २.६%
|-
|'''२०२५'''|| '''३२,५४,१०७'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.flydsm.com/airport-business/news/dsm-reflects-on-a-defining-year-of-growth-records-set-and-transformation-in-2025|title=DSM Airport Sets All-Time Record In Passengers Served In 2025|website=flydsm.com|accessdate= January 16, 2026}}&lt;/ref&gt;|| {{increase}} २.४%
|}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:अमेरिकेतील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]
[[वर्ग:दे मॉईन (आयोवा)]]</text>
      <sha1>lmuzt4cww6zbr0t4snprniz32vb4tvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सामाजिक उत्तरदायित्व निधी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228378</id>
    <revision>
      <id>2697813</id>
      <parentid>2130212</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T00:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2697813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2598" sha1="kfyipgaj6juinzaps1rdwzn57lquovr" xml:space="preserve">'''सामाजिक उत्तरदायित्व निधी''' किंवा 'कॉर्पोरेट सोशल रिस्पॉन्सिबिलिटी' (सीएसआर) ही संकल्पना कंपन्यांनी आपल्या व्यवसायातून मिळवलेल्या नफ्यातील काही भाग समाजाच्या आणि पर्यावरणाच्या कल्याणासाठी खर्च करण्याच्या नैतिक व कायदेशीर जबाबदारीशी संबंधित आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Corporate Social Responsibility Overview|url=https://www.mca.gov.in/content/mca/global/en/home.html|access-date=29 July 2026}}&lt;/ref&gt; भारतात [[कंपनी कायदा, २०१३]]च्या कलम १३५ नुसार ठराविक उलाढाल किंवा निव्वळ नफा असलेल्या कंपन्यांना त्यांच्या मागील तीन वर्षांच्या सरासरी निव्वळ नफ्यातील किमान २ टक्के रक्कम सामाजिक उपक्रमांवर खर्च करणे कायद्याने बंधनकारक करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Understanding CSR Provisions under Companies Act 2013|newspaper=The Economic Times|date=15 April 2014}}&lt;/ref&gt; या निधीचा वापर प्रामुख्याने शिक्षण, आरोग्य, गरिबी निर्मूलन, पर्यावरण रक्षण, महिला सक्षमीकरण आणि ग्रामीण विकासासारख्या उपक्रमांसाठी केला जातो. व्यावसायिक नफा मिळवण्यासोबतच समाजाच्या शाश्वत विकासात योगदान देणे आणि सामाजिक समतोल राखणे हा यामागील मुख्य उद्देश असतो.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:सामाजिक अर्थशास्त्र]]
[[वर्ग:अर्थशास्त्र]]
[[वर्ग:सामाजिक कायदे]]
[[वर्ग:व्यावसायिक नैतिकता]]</text>
      <sha1>kfyipgaj6juinzaps1rdwzn57lquovr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>खडीकोळवण</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240437</id>
    <revision>
      <id>2697887</id>
      <parentid>2697430</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T09:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2697887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79169" sha1="dr26201qbyeqx6b5d3nc5a5xd6i95rk" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
| प्रकार = गाव, पर्यटन स्थळ
| स्थानिक_नाव = खडीकोळवण
| आकाशदेखावा_शीर्षक = खडीकोळवण गावात आपले स्वागत
| राज्य_नाव = महाराष्ट्र
| राज्य_जिल्हा = [[रत्नागिरी]]
| राज्य_तालुका = [[संगमेश्वर]]
| मुळ_नकाशा = India Maharashtra location map.svg
| अक्षांश = 16.7578
| रेखांश = 73.6044
| नकाशा_शीर्षक = खडीकोळवण
| क्षेत्रफळ_एकूण = 5.72
| क्षेत्रफळ_एकूण = 17.35
| हवामान = दमट, उष्णकटिबंधीय
| वर्षाव = ३८००
| तापमान_वार्षिक = 27
| तापमान_हिवाळा = 20
| तापमान_उन्हाळा = 35
| मुख्यालय = [[रत्नागिरी]]
| मोठे_मेट्रो = [[रत्नागिरी]]
| मोठे_मेट्रो = [[देवरुख]]
| जवळचे_शहर = [[साखरपा]]
| प्रांत = [[कोकण]]
| विभाग = [[संगमेश्वर]]
| जिल्हा = [[रत्नागिरी]]
| लोकसंख्या_एकूण = ३४४
| लोकसंख्या_वर्ष = २०११
| लोकसंख्या_घनता = 480
| लिंग_गुणोत्तर = १२०५
| पीक = भात, नाचणी
| साक्षरता_पुरुष = ६३
| साक्षरता_स्त्री = ४७
| अधिकृत_भाषा = [[कोकणी]], [[मराठी]]
| नेता_पद_१ = [[खासदार]]
| नेता_नाव_१ = [[विनायक राऊत]]
| संसदीय_मतदारसंघ = [[रत्नागिरी लोकसभा मतदारसंघ]]
| नेता_पद_२ = [[आमदार]]
| नेता_नाव_२ = [[शेखर गोविंदराव निकम]]
| विधानसभा_मतदारसंघ = [[चिपळूण विधानसभा मतदारसंघ]]
| नेता_पद_३ = सरपंच
| नेता_नाव_३ = संतोष घोलम
| न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = जिल्हा न्यायालय
| न्यायक्षेत्र_नाव_१ = [[रत्नागिरी]]
| न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = तहसिल कार्यालय
| न्यायक्षेत्र_नाव_२ = [[देवरुख]]
| न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = तलाठी
| न्यायक्षेत्र_नाव_३ = [[देवरुख]]
| न्यायक्षेत्र_शीर्षक_४ = पोलिस स्थानक
| न्यायक्षेत्र_नाव_४ = [[साखरपा]]
| कोरे_शीर्षक_१ = [[कोकण रेल्वे]]
| कोरे_उत्तर_१ = [[संगमेश्वर]]
| एसटीडी_कोड = 02354
| पिन_कोड = 415802
| आरटीओ_कोड = MH 08
| दालन = महाराष्ट्र, रत्नागिरी जिल्हा
}}
[[File:खडीकोळवण.jpg|thumb|खडीकोळवण]]

'''खडीकोळवण''' हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील दक्षिण [[कोकण]] प्रदेशातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील एक छोटे गाव आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Khadi Kolvan Village – Sangameshwar, Ratnagiri
|url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Ratnagiri/Sangameshwar/Khadi-Kolvan
|website=Onefivenine
|access-date=2025-06-13
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Gazetteer of Bombay Presidency – Ratnagiri
|url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/gen1_boundaries.html
|publisher=Government of Maharashtra
|access-date=2026-07-15
|archive-date=2022-08-19
|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819105223/https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/gen1_boundaries.html
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक स्थान व नैसर्गिक वैशिष्ट्ये ==

=== भौगोलिक स्थान व भूविवरण ===

'''खडीकोळवण''' हे गाव १६.७५७८° उत्तर अक्षांश व ७३.६०४४° पूर्व रेखांश या निर्देशांकांवर, [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील [[कोकण]] प्रदेशात वसलेले आहे. हे गाव भारताच्या [[दक्षिण-पश्चिम]] भागातील [[पश्चिम]] किनारपट्टी परिसरात स्थित आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Ratnagiri District Gazetteer
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/directory1.html
|website=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|publisher=Government of Maharashtra
|access-date=2026-07-15
}}&lt;/ref&gt;

गावाचे एकूण [[क्षेत्रफळ]] सुमारे १,७३४.९८ हेक्टर (१७.३५ चौ. किमी.) आहे. स्थानिक परंपरेनुसार गावाची स्थापना सुमारे ५५० वर्षांपूर्वी झाली असल्याचे मानले जाते.

[[सह्याद्री]] पर्वतरांगांतील [[चांदोली अभयारण्य]] परिसरातून उगम पावणारी [[बाव नदी]] खडीकोळवण गावातून वाहते. त्यामुळे गाव बाव नदीच्या तीरावर वसलेले आहे.

गावाच्या पश्चिमेस [[बामणोली]], दक्षिणेस निवदे, पूर्वेस [[ओझरे]] तर उत्तर व ईशान्येस [[उदगीर]] (ता. [[शाहूवाडी तालुका|शाहूवाडी]], जि. [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]]) ही गावे आहेत. गावाचा परिसर डोंगराळ, वनसमृद्ध आणि नैसर्गिक साधनसंपत्तीने समृद्ध आहे.

हा परिसर [[पश्चिम घाट]] या पर्यावरणीयदृष्ट्या संवेदनशील प्रदेशाचा भाग असून येथे समृद्ध वनसंपदा, जलस्रोत आणि जैवविविधता आढळते.

== जवळची गावे ==

* [[बामणोली]]
* [[ओझरे]]
* [[निनावे]]
* निवदे

=== हवामान ===

खडीकोळवण येथे [[मान्सून]] काळात सरासरी ४०० ते ५०० सें.मी. पर्जन्यमान नोंदविले जाते. या काळात [[हवामान]] दमट व समशीतोष्ण असते. मुसळधार पावसामुळे [[बाव नदी]] अनेकदा धोक्याची पातळी गाठते.

हिवाळ्यात हवामान थंड असून सकाळच्या वेळेस अनेकदा [[धुके]] पडते. उन्हाळ्यात हवामान तुलनेने उष्ण असते. परिसरात प्रामुख्याने [[भात]] व [[नाचणी]] (नागली) यांची लागवड केली जाते.

=== नैसर्गिक संपत्ती ===

'''खडीकोळवण''' हे गाव [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांच्या कुशीत वसलेले असून त्याचा मोठा भाग घनदाट [[जंगल]]ाने व्यापलेला आहे. परिसरात विविध प्रकारच्या औषधी [[वनस्पती]], [[फळे]], [[फुले]] तसेच समृद्ध जैवविविधता आढळते.

[[चांदोली अभयारण्य]] परिसरातून उगम पावणारी [[बाव नदी]] गावातून वाहत असल्यामुळे भूजलसाठा मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे. त्यामुळे गावात पारंपरिकरीत्या पाण्याची टंचाई जाणवत नाही.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=कोकणातील नद्यांची नैसर्गिक रचना बदलली!
 |url=https://agrowon.esakal.com/agriculture-latest-news/the-natural-structure-of-the-rivers-in-konkan-changed
 |website=Agrowon
 |publisher=Sakal Media Group
 |date=2023-06-15
 |access-date=2025-07-25
 |language=mr
}}&lt;/ref&gt;

गावात पारंपरिक जलव्यवस्थेचा समृद्ध वारसा आढळतो. त्यामध्ये पुढील जलस्रोत व जलरचना उल्लेखनीय आहेत:

* '''बावोचा गोवंड''' – [[शेती]]साठी महत्त्वाचा पाणीमार्ग. येथून [[रहाट]] व कोळबाच्या साहाय्याने पाणी उपसले जात असे.

* '''बुडवणूकीची बाव''' – महिलांच्या वापरासाठी बांधलेली तिरक्या रचनेची पारंपरिक [[विहीर]], जी विशेषतः रोपलावणीपूर्वी पाणी भरण्यासाठी वापरली जात असे.

* '''वहाळे''' – नैसर्गिक ओहोळ. लेवाडी, बुचाची, रागरे, [[केळी]]ची आणि झारीची वळव हे प्रमुख वहाळे असून ते [[शेती]] व पिण्याच्या पाण्याचा महत्त्वाचा स्रोत होते.

ही पारंपरिक जलव्यवस्था गावातील शाश्वत [[शेती]] व ग्रामजीवनाचा अविभाज्य भाग होती. आधुनिक जलसुविधांमुळे या व्यवस्थेचा वापर कमी झाला असला तरी तिचे ऐतिहासिक व सांस्कृतिक महत्त्व आजही कायम आहे.

=== वनसंपदा व जैवविविधता ===
खडीकोळवण गावात विपुल [[जैवविविधता]] असून, येथे आढळणाऱ्या वनसंपत्तीचे अनेक प्रकार आहेत:

* '''मोठे वृक्ष''' – [[आंबा]], [[फणस]], [[वड]], [[पिंपळ]], [[सागवान]], [[शिसव]], [[कळंब]], साधनेर, जांबा, सातीवन, भेला, ऐन, किंजल, चीर, पायर, आमन, हरड, करंबेला, म्होवट, कुंबया व [[बांबू]] इत्यादी. खडीकोळवण परिसरातील वनसंपदेमध्ये [[बांबू]] प्रजातींचाही समावेश होतो. [[कोकण]] प्रदेशातील मांगा [[बांबू]] (''Dendrocalamus stocksii'') हा आर्थिकदृष्ट्या महत्त्वाचा [[बांबू]] मानला जातो. रत्‍नागिरी जिल्ह्यात या प्रजातीवर ''Cyrtotrachelus'' वंशातील [[बांबू]] भुंग्याचा (Bamboo Weevil) प्रादुर्भाव नोंदविण्यात आला आहे.


* उत्तर पश्चिम घाट व कोकण प्रदेशात आढळणाऱ्या काही स्थानिक वृक्षप्रजातींना ऐतिहासिक आणि आर्थिक महत्त्व आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील देरडे येथे सापडलेल्या प्राचीन लाकडी होडीच्या अभ्यासात Bridelia retusa (असन) या वृक्षाच्या लाकडाचा वापर होडी बांधणीसाठी झाल्याचे आढळून आले आहे.&lt;ref&gt;{{Cite journal
|last1=Marathe
|first1=Ashok
|last2=Shashikala
|first2=S.
|last3=Rao
|first3=R. Vijendra
|title=A unique example of a wooden boat of Bridelia retusa in ancient India entrapped in the Holocene sediments at Derde, Ratnagiri Coast, Maharashtra
|journal=Current Science
|volume=99
|issue=9
|pages=1271–1274
|year=2010
}}&lt;/ref&gt;


* '''पक्षी''' – [[मोर]], [[पोपट]], [[कबुतर]], कवडा, लाव्हा, [[धनेश]], सुतारपक्षी, [[घार]], रानकोंबडी, [[सुगरण]], किकेर्डी, [[चिमणी]] इत्यादी. गावाचा परिसर कोकण व उत्तर पश्चिम घाट जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असल्यामुळे येथे विविध प्रकारचे पक्षी, वनस्पती व वन्यजीव आढळतात.या प्रदेशातील विविध अधिवासांमध्ये सूक्ष्मजीव, शैवाल आणि इतर जैविक घटकांची समृद्ध विविधता आढळते. २०२५ मधील एका संशोधनात कोकण प्रदेशातून सायनोबॅक्टेरियाच्या अनेक नवीन प्रजातींची नोंद करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;{{Cite journal
|last1=Pant
|first1=Harsh
|last2=Kumar
|first2=Naresh
|last3=Pal
|first3=Sagarika
|last4=Singh
|first4=Prashant
|title=Exploring cyanobacteria from diverse habitats of the Konkan region of India, unveiling novel species of the genera Desikacharya, Pseudoaliinostoc, and Chlorogloeopsis using a polyphasic approach
|journal=Journal of Phycology
|volume=61
|issue=1
|pages=194–217
|year=2025
}}&lt;/ref&gt;.


* खडीकोळवण व परिसरातील कोकण पट्ट्यात आंबा, काजू, भात आणि नाचणी ही प्रमुख पिके घेतली जातात. रत्‍नागिरी जिल्हा विशेषतः हापूस आंबा (Alphonso Mango) उत्पादनासाठी प्रसिद्ध असून, या पिकाच्या उत्पादनक्षमतेसाठी माती व पानांतील पोषणद्रव्यांचे संतुलन महत्त्वाचे मानले जाते.


* '''बेटे (झुडुपे)''' – असोल, धावसड, निगड, कुडा, चितरंगा, [[बांबू]], वाकेरी, बगोली इत्यादी.


* '''औषधी वनस्पती''' – सापधनी, वाकेरी, [[ओवी]], घनसरी, [[मुरुडशेंग]], देवनल, [[हळद]], [[तांबडा]], काजरा, [[निवडुंग]], पांगला, [[अडुळसा]] इत्यादी.


* '''रानमेवा''' – [[आंबा]], [[फणस]], [[करवंद]], [[काजू]], [[जांभूळ]], आटके, [[तोरणे]], [[उंबर]], कण्हेरी, चिकण्या इत्यादी.


* '''रानभाज्या''' – [[टाकळा]], कवला, [[कुर्डू]], [[भारंग]], थरंबरे, फोडशी, काटले, कुडा, [[अळू]], [[शेवरी]], घोरकण, चायनीज घोरकण, [[सुरण]], करंडा, रताळी, नागरी फळे, [[काकडी]], [[भोपळा]], पावटा, [[शेवगा]] पाला, [[चवळी]], रताळी पानं, [[पडवळ]], [[दोडका]], [[कारली]], [[वांगी]], [[मिरची]], [[भेंडी]], [[टोमॅटो]] इत्यादी.


* '''कंदमुळे''' – कनग, टका, [[रताळे]], घोरकंद, लोकरी, भिरंबोले, [[सुरण]] इत्यादी.


* '''मासे''' – [[मलाया]], पिचकी, वांग, रत्तू, डोकरू, गंडलास, चिगल्या.


* '''पाळीव प्राणी''' – [[गाय]], [[बैल]], [[म्हैस]], बकरा, [[शेळी]], [[कुत्रा]], [[मांजर]].


* '''जंगली प्राणी''' – [[वाघ]], [[बिबट्या]], भेकरे, [[रानडुक्कर]], [[हरीण]], [[कोल्हा]], गवारेडा, [[सांबर]], [[साळिंदर]], [[पिसोरी]], [[माकड]], [[ससा]], [[घोरपड]], खवल्यामांजर इत्यादी. खडीकोळवण परिसर हा उत्तर पश्चिम घाट जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असून येथील वनसंपदा, वृक्षवैविध्य आणि नैसर्गिक अधिवास जैवविविधतेच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण मानले जातात.&lt;ref&gt;{{Cite journal
|last1=Shigwan
|first1=B.K.
|last2=Kulkarni
|first2=A.
|last3=Smrithy
|first3=V.
|last4=Datar
|first4=M.N.
|title=An overview of tree ecology and forest studies in the Northern Western Ghats of India
|journal=iForest - Biogeosciences and Forestry
|volume=17
|issue=4
|pages=213–223
|year=2024
}}&lt;/ref&gt;


=== पश्चिम घाट इको-संवेदनशील क्षेत्रात समावेश ===

खडीकोळवण हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील गाव असून त्याचा परिसर [[पश्चिम घाट]]ाच्या जैवविविधता पट्ट्याचा भाग आहे. [[भारत सरकार]]च्या पर्यावरण, वन व [[हवामान]] बदल मंत्रालयाने २०१४ मध्ये प्रसिद्ध केलेल्या मसुदा अधिसूचनेनुसार खडीकोळवण गावाचा समावेश [[पश्चिम घाट]] इको-संवेदनशील क्षेत्र (Western Ghats Ecologically Sensitive Area – ESA) मध्ये प्रस्तावित करण्यात आला होता. या अधिसूचनेनुसार [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यातील [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]], [[चिपळूण तालुका|चिपळूण]] आणि [[राजापूर तालुका|राजापूर]] तालुक्यांतील अनेक गावे या क्षेत्रात समाविष्ट करण्यात आली होती&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Western Ghats: ESA Draft Notification 2014 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2018/04/Draft-notification-WG-ESA-2014.pdf |publisher=Ministry of Environment, Forest and Climate Change |date=2014-03-10 |access-date=2025-06-24}}&lt;/ref&gt; खडीकोळवण परिसर हा उत्तर पश्चिम घाट (Northern Western Ghats) जैवविविधता पट्ट्याचा भाग असून येथे विविध प्रकारच्या [[वनस्पती]], वृक्षप्रजाती आणि [[वन्यजीव]] आढळतात. उत्तर पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्था जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते.&lt;ref&gt;{{Cite journal
|last=Shigwan
|first=Bhushan K.
|title=An overview of tree ecology and forest studies in the Northern Western Ghats of India
|journal=iForest
|year=2024
}}&lt;/ref&gt;

या क्षेत्रात जैवविविधतेचे संवर्धन, जलस्रोतांचे संरक्षण आणि पर्यावरणीय संतुलन राखण्याच्या उद्देशाने खाणकाम, मोठे औद्योगिक प्रकल्प, थर्मल पॉवर प्रकल्प तसेच पर्यावरणावर परिणाम करणाऱ्या काही विकासकामांवर निर्बंध प्रस्तावित करण्यात आले होते. पर्यावरणपूरक शेती, शाश्वत विकास आणि जैवविविधता-अनुकूल पर्यटनाला प्रोत्साहन देण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला होता.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Western Ghats Biodiversity and Land Use
|url=https://www.ceeindia.org/eco-tales/konkan-biodiversity-landscape
|website=CEE India – Eco Tales
|publisher=Centre for Environment Education
|access-date=2025-07-25
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

या अधिसूचनेनंतर स्थानिक ग्रामस्थ, [[शेतकरी]] आणि लोकप्रतिनिधींनी [[शेती]], घरबांधणी आणि विकासकामांवरील संभाव्य निर्बंधांबाबत चिंता व्यक्त केली होती. दुसरीकडे, पर्यावरण अभ्यासकांनी पश्चिम घाटातील वनसंपदा, जैवविविधता आणि जलस्रोतांच्या संरक्षणासाठी अशा उपाययोजनांचे समर्थन केले आहे. पर्यावरण संरक्षण आणि स्थानिक विकास यांमध्ये संतुलन राखण्यासाठी स्थानिक समुदायांचा सहभाग आणि सुसंवाद आवश्यक असल्याचे विविध अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Western Ghats ESA Opposition: Local Voices
|url=https://www.downtoearth.org.in/news/western-ghats-esa-local-protests-50023
|website=Down To Earth
|publisher=Centre for Science and Environment
|date=2015-09-14
|access-date=2025-07-25
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== गंधकयुक्त गरम पाण्याचा झरा ===

२०१४ मध्ये [[खडीकोळवण]] गावात [[भू-वैज्ञानिक]] उत्खननादरम्यान सुमारे १००० मीटर खोलीवर गंधकयुक्त गरम पाण्याचा झरा आढळून आला.&lt;ref&gt;{{Cite news
 |title=कोकणात पर्यटकांसाठी गंधकयुक्त गरम पाण्याचा पर्याय
 |url=https://www.esakal.com/kokan/kokan-hot-spring-tourism-option-trying-people-kokan-marathi-news-425308
 |work=सकाळ
 |publisher=Sakal Media Group
 |date=2021-06-30
 |access-date=2025-07-25
 |language=mr
}}&lt;/ref&gt;

[[कोकण]] प्रदेशात भूगर्भीय हालचाली, भेगा आणि उष्णजल (Hydrothermal) घटना यांचा परस्परसंबंध असल्याचे काही [[भूगर्भशास्त्र|भूगर्भशास्त्रीय]] अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{Cite journal
|last1=Thigale
|first1=S. S.
|last2=Umrikar
|first2=Bhavana
|title=Disastrous landslide episode of July 2005 in the Konkan plain of Maharashtra, India with special reference to tectonic control and hydrothermal anomaly
|journal=Current Science
|volume=92
|issue=3
|pages=383–385
|year=2007
}}&lt;/ref&gt;

या झऱ्यातील [[पाणी]] उच्च तापमानाचे असल्यामुळे ते पिण्यास किंवा [[शेती]]साठी वापरले जात नाही. स्थानिक परंपरेनुसार या पाण्याचा त्वचारोगवरील नैसर्गिक उपचारासाठी उपयोग केला जात असल्याचे मानले जाते; तथापि, यासंदर्भातील वैज्ञानिक वैद्यकीय निष्कर्ष मर्यादित आहेत. उत्खननादरम्यान या परिसरात गंधकयुक्त [[खनिज]]ांचे साठे आढळल्याची नोंद स्थानिक वृत्तांतांमध्ये करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;{{Cite news
 |title=खडीकोळवण : गरम पाण्याच्या झऱ्यामुळे पर्यटकांचा ओघ
 |url=https://www.lokmat.com/ratnagiri/borewell-hot-water-attraction-tourists-a703
 |work=लोकमत
 |publisher=Lokmat Media Pvt. Ltd.
 |date=2023-12-18
 |access-date=2025-07-25
 |language=mr
}}&lt;/ref&gt;

गंधकयुक्त गरम पाण्याचे झरे [[भारत]]ातील काही भागांत आढळतात आणि त्यांना [[भूगर्भशास्त्र|भूवैज्ञानिक]] तसेच [[पर्यटन]]ाच्या दृष्टीने महत्त्व प्राप्त आहे. खडीकोळवण येथील झऱ्याच्या शाश्वत संवर्धन व पर्यावरणपूरक पर्यटन विकासाबाबत स्थानिक स्तरावर चर्चा होत असते.

== लोकसंख्या व सामाजिक जीवन ==

=== लोकसंख्या व सामाजिक रचना ===

२०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Khadi Kolvan Village
 |url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html
 |website=MapsOfIndia
 |publisher=Compare Infobase Limited
 |access-date=2025-07-27
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;२०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Primary Census Abstract C.D. Block Wise – Maharashtra – Ratnagiri District
|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/41204/study-description
|website=Census of India
|publisher=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India
|access-date=2026-07-15
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Khadi Kolvan Village
|url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html
|website=Maps of India
|publisher=Compare Infobase Limited
|access-date=2025-07-27
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

गावात प्रामुख्याने [[कुणबी]] आणि [[बौद्ध]] समाजाचे लोक वास्तव्यास असून गावाची सामाजिक रचना पारंपरिक ग्रामीण स्वरूपाची आहे. गावात एकूण सहा वाड्या (वस्त्या) आहेत.

गावाचा काही भाग [[पश्चिम घाट]] इको-संवेदनशील क्षेत्र (Ecologically Sensitive Area – ESA) मध्ये समाविष्ट आहे. [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक भूमी-वापर पद्धती, वनसंपदा आणि जैवविविधता यांचे पर्यावरणीय महत्त्व विविध अभ्यासांमध्ये अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Western Ghats Biodiversity and Land Use
 |url=https://www.ceeindia.org/eco-tales/konkan-biodiversity-landscape
 |website=Centre for Environment Education
 |publisher=CEE India
 |access-date=2025-07-25
}}&lt;/ref&gt;

== लोकजीवन ==

=== सामाजिक ===

* स्थानिक परंपरेनुसार खडीकोळवण गावाचा [[इतिहास]] सुमारे १६व्या शतकापासून सुरू होतो. [[सह्याद्री]]च्या कुशीत वसलेल्या या भागात कृषिप्रधान व अध्यात्मप्रधान जीवनशैली विकसित झाली. गावात एका तपस्वी संताच्या प्रभावातून भक्तीपरंपरेचा प्रसार झाला. त्यातून प्रभू [[श्रीराम]] मंदिराची स्थापना झाली तसेच [[भजन]], [[कीर्तन]], [[व्रत]], [[वारी]], [[महाशिवरात्र]] आणि [[श्रावण]] महिन्यातील [[ग्रंथ]]वाचन यांसारख्या धार्मिक परंपरा रूढ झाल्या.

* [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटीश कालखंडात]] गावातील काही व्यक्तींनी ग्रामस्वराज्य व ग्रामीण [[न्याय]]व्यवस्थेच्या उभारणीत योगदान दिले. त्यांनी प्रशासनात [[शिस्त]], व्यायामप्रेमी वृत्ती आणि सामाजिक सहभाग वाढवून गावकारभारात महत्त्वाची भूमिका बजावली. [[पाटील]]पद आणि महालकरी जबाबदाऱ्यांमधून त्यांनी प्रभावी कार्य केले.

* १९व्या व २०व्या शतकात गावातील नागरिकांनी [[शेती]], [[वन]]व्यवसाय आणि ग्रामविकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. [[लाकूड]], कडिपत्ता, [[करवंद]] आणि [[वेत]] यांचे संकलन व विक्री, तसेच [[पूल]], नळपाणी योजना आणि [[सार्वजनिक]] विहिरी यांसारख्या सुविधा उभारण्यात त्यांचा सहभाग होता.

* गावाच्या सांस्कृतिक जीवनात [[नमन]], झांजगी, [[कीर्तन]], [[तमाशा]] आणि [[अभंग]] गायन या पारंपरिक लोककलांना महत्त्वाचे स्थान आहे. स्त्रीवेशातील [[अभिनय]], झांजगी सादरीकरण आणि लोककलांचे [[प्रशिक्षण]] ही परंपरा पिढ्यानपिढ्या जपली गेली आहे. [[गोंधळ]], [[भजन]] आणि [[सत्यनारायण पूजा]] यांसारख्या धार्मिक कार्यक्रमांत गावकऱ्यांचा सक्रिय सहभाग असतो.&lt;ref&gt;{{Cite book
 |last=Joshi
 |first=G. V.
 |title=कोकणातील लोकपरंपरा आणि सण-उत्सव
 |publisher=महाराष्ट्र राज्य साहित्य व संस्कृती मंडळ
 |location=मुंबई
 |year=2009
 |language=mr
}}&lt;/ref&gt;

* गावात पारंपरिक [[सर्पदंश]] उपचारपद्धती, रानऔषधी ज्ञान आणि मंत्रोपचार यांचा पिढ्यानपिढ्या चालत आलेला वारसा आहे. हे [[ज्ञान]] प्रामुख्याने [[आजी]]-आजोबा आणि स्थानिक वैद्य यांच्या अनुभवातून पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचले आहे. स्थानिक लोकपरंपरेत या उपचारपद्धतींचा उल्लेख आढळतो.&lt;ref&gt;{{Cite book
 |last=Deshpande
 |first=M. V.
 |title=Folk Healing Traditions in Konkan
 |publisher=University of Pune
 |location=Pune
 |year=2011
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

* स्वातंत्र्योत्तर काळात गावातील युवकांनी [[भारतीय सैन्य]]ात भरती होऊन देशसेवेसाठी योगदान दिले. गावातील काही माजी सैनिकांनी १९७१ मधील [[भारत]]–[[पाकिस्तान]] युद्धात सहभाग घेऊन सेवा पदके प्राप्त केली.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२)
 |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf
 |website=Wikimedia Commons
 |publisher=जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण
 |date=2022
 |access-date=2025-07-25
 |language=mr
 |format=PDF
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=1971 India–Pakistan War
 |url=https://www.britannica.com/event/1971-India-Pakistan-War
 |website=Encyclopaedia Britannica
 |publisher=Britannica, Inc.
 |access-date=2025-07-25
}}&lt;/ref&gt;


* ग्रामपंचायतीमार्फत [[शिक्षण]], [[आरोग्य]] आणि जलव्यवस्थापन क्षेत्रात विविध विकासकामे करण्यात आली. गावात [[सार्वजनिक]] [[शाळा]], [[पूल]], [[रस्ते]], नळपाणी योजना तसेच विविध सांस्कृतिक मंडळांची स्थापना करण्यात आली. [[सार्वजनिक गणेशोत्सव]] मंडळ गावातील सामाजिक ऐक्य व सांस्कृतिक उपक्रमांमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावते.&lt;ref&gt;खडीकोळवण ग्रामपंचायत कार्यालय अभिलेख (2023), संगमेश्वर तालुका, रत्नागिरी जिल्हा.&lt;/ref&gt;

* गावाचा सामाजिक [[इतिहास]] सामुदायिक [[श्रम]], निःस्वार्थ सेवा, सांस्कृतिक वारसा आणि आध्यात्मिक परंपरेचे प्रतिबिंब मानला जातो.

== सांस्कृतिक जीवन ==

* खडीकोळवण हे गाव [[कोकण]]ातील समृद्ध [[लोकसंगीत]] आणि पारंपरिक लोककलांच्या जतनासाठी ओळखले जाते.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=कोकणातील पारंपरिक सण, लोककला आणि सांस्कृतिक उपक्रम
 |url=https://maharashtratimes.com/editorial/article/konkan-folk-culture-and-celebrations
 |website=महाराष्ट्र टाइम्स
 |publisher=The Times Group
 |date=2022-08-14
 |access-date=2025-07-25
}}&lt;/ref&gt;

* गावात [[नमन]], झांजगी, [[ताशा]] वादन, जाखडी [[नृत्य]], [[भजन]] आणि [[लावणी]] यांचा दीर्घ सांस्कृतिक वारसा आहे.

* गावात [[शिवजयंती]], [[बौद्ध]] [[पौर्णिमा]], [[आंबेडकर जयंती]], [[गणेशोत्सव]], [[शिमगा]], [[दसरा]] आणि [[पितृपक्ष]] यांसारखे [[सण]] व धार्मिक उत्सव पारंपरिक पद्धतीने साजरे केले जातात. झांजगी, [[ताशा]] वादन, [[काठी नृत्य]] आणि सामूहिक सादरीकरण ही गावाची वैशिष्ट्यपूर्ण सांस्कृतिक परंपरा आहे.

* गावात [[वारकरी]] संप्रदायाचा प्रभाव असून [[प्रवचन]], [[भजन]], [[ग्रंथ]]वाचन, [[वारी]] आणि [[कीर्तन]] यांची परंपरा आजही जपली जाते. [[श्रावण]] महिन्यातील [[भजन]] सप्ताह, [[महाशिवरात्र]] उत्सव आणि [[अभंग]] [[गायन]] हे गावाच्या सांस्कृतिक जीवनाचे महत्त्वाचे घटक आहेत.

* गावात [[सार्वजनिक गणेशोत्सव]]ाची सुरुवात १९९९ साली स्थानिक युवकांनी &quot;गर्जना मित्र मंडळ&quot; स्थापन करून केली. मंडळाच्या माध्यमातून [[सत्यनारायण पूजा]], [[अभिषेक]], [[आरती]], [[भजन]], [[अभंग]], [[फुगडी]] आणि [[नृत्य]] यांसह विविध धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.

* मंडळाच्या माध्यमातून सामाजिक ऐक्य, संस्कृती संवर्धन आणि युवकांचा सहभाग वाढविण्यासाठी विविध उपक्रम राबविले जातात. गावात [[वारकरी संप्रदाय]] मंडळ, [[भजन]] मंडळ तसेच विविध युवा मंडळे कार्यरत असून, [[नमन]], जाखडी, [[फुगडी]] आणि [[पालखी]] [[नृत्य]] यांसारख्या पारंपरिक कलांचे जतन केले जाते.

== जीवनपद्धती ==

* '''घरे''' – खडीकोळवण येथे अधिक पर्जन्यमान असल्यामुळे जांभ्या दगडाची व उतरत्या कौलारू छपरांची पारंपरिक घरे आढळतात. पूर्वी येथे कुडाची, शेणमातीने सारवलेली घरे, शेतीपूरक वाडे आणि ओढ्यांलगतची वस्ती प्रामुख्याने होती.

* '''[[व्यवसाय]]''' – गावातील प्रमुख व्यवसाय [[शेती]] असून पशुपालन आणि [[कुक्कुटपालन]] हे प्रमुख जोडधंदे आहेत.

* '''पिके''' – [[भात]] हे मुख्य पीक असून [[नाचणी]], [[वरी]], [[तीळ]] तसेच विविध [[पालेभाजी|पालेभाज्यांची]] लागवड केली जाते.

* '''[[आहार]]''' – [[तांदूळ]] हे प्रमुख पीक असल्यामुळे [[भात]] आणि तांदळाची [[भाकरी]] हे येथील प्रमुख खाद्यपदार्थ आहेत. याशिवाय [[डाळ]], [[भाजी]] तसेच मांसाहार, मांसाहारी पदार्थांचाही आहारात समावेश असतो.

* '''[[पोशाख]]''' – पुरुष प्रामुख्याने शर्ट व पँट, तर स्त्रिया [[साडी]] व [[चोळी]] परिधान करतात. तरुणींमध्ये [[पंजाबी]]ड्रेस प्रचलित आहे.

* '''[[भाषा]]''' – गावातील लोक प्रामुख्याने [[मराठी]] तसेच [[कोकणी]]ची संगमेश्वरी बोली बोलतात.

* '''वाड्या/वस्त्या''' – गावातील प्रमुख वाड्यांमध्ये वरची रिंगण घोलमवाडी, खालची घोलमवाडी, [[खाडेवाडी]], [[रामवाडी]] आणि [[बौद्ध]]वाडी यांचा समावेश होतो.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२)
 |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf
 |website=Wikimedia Commons
 |publisher=जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण
 |date=2022
 |access-date=2025-07-25
 |language=mr
 |format=PDF
}}&lt;/ref&gt;

* '''गावचे प्रशासन''' – गावातील धार्मिक विधी, [[विवाह]], [[अंत्यसंस्कार]] तसेच इतर सामाजिक कार्यक्रमांच्या आयोजनात स्थानिक ग्रामस्थांचा सहभाग असतो. पारंपरिक पद्धतीने गावातील लहान-मोठ्या वादांचे सामोपचाराने निराकरण करण्याची प्रथा आजही काही प्रमाणात कायम आहे.

== [[शिक्षण]] व [[नागरी]] सुविधा ==

=== जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक [[मराठी]] [[शाळा]] ===

खडीकोळवण येथील जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक मराठी शाळेची स्थापना १२ नोव्हेंबर १९४६ रोजी झाली. स्थापनेपासून शाळेने गावातील प्राथमिक शिक्षणाच्या प्रसारात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.

२०२१ मध्ये शाळेच्या अमृत महोत्सवी वर्षानिमित्त ७५ वर्षांचा समारंभ शासनाच्या मार्गदर्शक सूचनांचे पालन करून साजरा करण्यात आला. या कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांनी स्वागतगीत, [[लेझीम]] तसेच विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम सादर केले. विविध सामाजिक संस्थांच्या वतीने विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक साहित्याचे वितरण करण्यात आले.

या निमित्ताने शाळेच्या इतिहास, कार्य आणि प्रगतीचा आढावा घेणारी स्मरणिका प्रकाशित करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=खडीकोळवण - शाळा - अमृत महोत्सव वर्ष - स्मरणिका
 |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf
 |publisher=जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण
 |access-date=2025-06-24
}}&lt;/ref&gt;

=== उपक्रम, वैशिष्ट्ये आणि अडचणी ===

* [[कोविड-१९]] लॉकडाऊन कालावधीत शिक्षकांनी [[शाळा|शाळेच्या]] भिंतींवर शैक्षणिक भित्तीचित्र रेखाटून विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनासाठी पर्यायी शैक्षणिक उपक्रम राबवले.

* शाळेच्या अमृत महोत्सवी स्मरणिका|स्मरणिकेत माजी [[विद्यार्थी|विद्यार्थ्यांचे]] अनुभव, लेख आणि शाळेचा [[इतिहास]] समाविष्ट करण्यात आला.

* शाळेच्या प्रगतीमध्ये मुख्याध्यापक व [[शिक्षक]] यांचे योगदान उल्लेखनीय मानले जाते.

==== अडचणी ====

गावात माध्यमिक शिक्षणाची सुविधा उपलब्ध नसल्यामुळे विद्यार्थ्यांना पुढील शिक्षणासाठी शेजारील गावांमध्ये जावे लागते. त्यामुळे ग्रामीण भागातील [[विद्यार्थी|विद्यार्थ्यांना]] शिक्षणासाठी अतिरिक्त प्रवास करावा लागतो.

=== नागरी सुविधा ===

* '''बँकिंग सुविधा''' – खडीकोळवण गावातील नागरिकांचे बँकिंग व्यवहार प्रामुख्याने [[बँक ऑफ इंडिया]]च्या [[रत्‍नागिरी]] शाखेमार्फत केले जातात. या शाखेमार्फत कृषी, दुग्धव्यवसाय, [[विहीर]] खोदकाम, [[शेळी]]पालन, किरकोळ व्यवसाय तसेच इतर उपजीविकेसाठी विविध प्रकारची [[कर्ज]] सुविधा उपलब्ध करून दिली जाते.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Bank of India Ratnagiri Branch IFSC Code BKID0001400
 |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/ifsccode/bank-bank-of-india,state-maharashtra,district-ratnagiri,branch-ratnagiri,ifsccode-BKID0001400.cms
 |website=The Economic Times
 |publisher=Times Internet
 |access-date=2025-07-25
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

* '''[[ग्रामपंचायत]]''' – खडीकोळवण ग्रामपंचायत [[महाराष्ट्र शासन]]ाच्या ग्रामविकास व पंचायत राज विभागाच्या अधिपत्याखाली कार्यरत आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=https://rdd.maharashtra.gov.in/
 |title=ग्राम विकास व पंचायत राज विभाग, महाराष्ट्र शासन
 |website=rdd.maharashtra.gov.in
 |publisher=महाराष्ट्र शासन
 |access-date=2025-07-25
 |language=mr
}}&lt;/ref&gt;

* '''[[तलाठी]] कार्यालय''' – खडीकोळवण व [[ओझरे]] या गावांसाठी एकच तलाठी कार्यालय कार्यरत असून महसूलविषयक कामकाज तेथून पाहिले जाते.

* '''टपाल कार्यालय''' – गावाचे टपाल कार्यालय [[ओझरे]] येथे आहे.

* '''[[पोलीस]]''' – खडीकोळवण गाव [[मुर्शी]] व [[साखरपा]] पोलीस दूरक्षेत्राच्या कार्यक्षेत्रात येते. गावपातळीवरील कायदा व सुव्यवस्थेसाठी [[पोलीस पाटील]] कार्यरत असतात.

* '''[[पंचायत समिती]]''' – खडीकोळवण गाव [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] [[पंचायत समिती]]च्या कार्यक्षेत्रात येते. पंचायत समितीचे मुख्यालय [[देवरुख]] येथे आहे.

* '''[[जिल्हा परिषद]]''' – गाव [[रत्‍नागिरी]]जिल्हा परिषदच्या [[संगमेश्वर]]&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Places of Interest – Sangameshwar
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Sangameshvar.html
|publisher=Government of Maharashtra
|access-date=2026-07-15
}}&lt;/ref&gt; गटांतर्गत येते.२०११ च्या [[भारत सरकार]]च्या [[जनगणना]] अहवालानुसार, [[खडीकोळवण]] गावाची एकूण [[लोकसंख्या]] ३४४ असून गावात ११८ घरे आहेत. गावाचा [[साक्षरता]] दर ६३.२४% आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Primary Census Abstract C.D. Block Wise – Maharashtra – Ratnagiri District
|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/41204/study-description
|website=Census of India
|publisher=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India
|access-date=2026-07-15
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Khadi Kolvan Village
|url=https://www.mapsofindia.com/villages/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html
|website=Maps of India
|publisher=Compare Infobase Limited
|access-date=2025-07-27
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

* '''[[विधानसभा मतदारसंघ]]''' – खडीकोळवण [[चिपळूण विधानसभा मतदारसंघ]]ात समाविष्ट आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=General Elections to State Legislative Assembly 2019 – Constituency Details
 |url=https://ceo.maharashtra.gov.in
 |publisher=Chief Electoral Officer, Maharashtra
 |access-date=2025-07-25
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

=== तंटामुक्त गाव अभियान ===

खडीकोळवण ग्रामपंचायत [[महात्मा गांधी तंटामुक्त गाव अभियान]] राबवते. [[महाराष्ट्र शासन]]ाने १५ ऑगस्ट २००७ रोजी ही योजना सुरू केली. या अभियानाचा उद्देश गावांतील किरकोळ वाद स्थानिक पातळीवर संवाद व सामोपचाराने सोडवणे, न्यायालयीन प्रक्रिया कमी करणे आणि सामाजिक सलोखा वाढवणे हा आहे.

== दळणवळण व परिवहन ==

'''खडीकोळवण''' गाव चारही बाजूंनी डोंगरांनी वेढलेले असून येथे पोहोचण्यासाठी दोन प्रमुख रस्तेमार्ग आहेत:

* [[साखरपा]] – खडीकोळवण (कलकदरा मार्गे)
* [[देवरुख]] – खडीकोळवण ([[बामणोली]] मार्गे)

[[रत्‍नागिरी]]–[[कोल्हापूर]] महामार्गावरील [[साखरपा]] हे गावासाठी महत्त्वाचे [[बाजारपेठ]] केंद्र आहे. [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]]ची सेवा पूर्वी [[साखरपा]]–खडीकोळवण मार्गावर चालत होती. सध्या ही सेवा [[साखरपा]]–[[बामणोली]]–खडीकोळवण मार्गावर उपलब्ध आहे.

[[कोकण रेल्वे]]वरील [[संगमेश्वर रोड]] हे खडीकोळवणच्या सर्वात जवळचे [[रेल्वे स्थानक]] असून ते गावापासून सुमारे २३ कि.मी. अंतरावर आहे. तेथून [[देवरुख]]मार्गे रस्त्याने खडीकोळवण येथे पोहोचता येते.

[[साखरपा]] ते खडीकोळवण हे अंतर सुमारे २३ कि.मी. असून रस्त्याने प्रवासास साधारण ४५ मिनिटे ते १ तास लागतो.

सन १९८५ मध्ये खडीकोळवण गावात थेट [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]] सेवा सुरू करण्यात आली, ज्यामुळे गावाच्या दळणवळण सुविधेत लक्षणीय सुधारणा झाली.&lt;ref name=&quot;transport&quot;&gt;MSRTC स्थानिक सेवा अभिलेख (प्रादेशिक कार्यालय, रत्नागिरी)&lt;/ref&gt;

=== एस.टी. मार्ग व परिवहन ===

खडीकोळवण गाव [[कोकण रेल्वे]] मार्गाशी थेट जोडलेले नसून, गावाजवळील प्रमुख [[रेल्वे स्थानक|रेल्वे स्थानके]] पुढीलप्रमाणे आहेत:

* '''[[संगमेश्वर रोड]] रेल्वे स्थानक''' – गावापासून सुमारे ३० कि.मी.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Places of Interest – Sangameshwar
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Sangameshvar.html
|publisher=Government of Maharashtra
|access-date=2026-07-15
}}&lt;/ref&gt;
* '''[[रत्‍नागिरी]] रेल्वे स्थानक''' – गावापासून सुमारे ४५ कि.मी.

गावापर्यंत पोहोचण्यासाठी सार्वजनिक परिवहन ([[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]])चे प्रमुख मार्ग पुढीलप्रमाणे आहेत:

* '''[[संगमेश्वर]] ⇌ [[देवरुख]]''' – सुमारे १४ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे २० मिनिटे.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Distance from Sangameshwar to Devrukh
 |url=https://www.rome2rio.com/s/Sangmeshwar/Devrukh
 |website=Rome2Rio
 |publisher=Rome2Rio Pty Ltd
 |access-date=2025-07-25
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

* '''[[रत्‍नागिरी]] ⇌ [[देवरुख]]''' – सुमारे ३८ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे ४५ मिनिटे.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Distance from Devrukh to Ratnagiri
 |url=https://www.rome2rio.com/s/Devrukh/Ratnagiri
 |website=Rome2Rio
 |publisher=Rome2Rio Pty Ltd
 |access-date=2025-07-25
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

* '''[[देवरुख]] ⇌ खडीकोळवण''' – गाव [[देवरुख]]पासून सुमारे १५ कि.मी. अंतरावर आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Khadi Kolvan Village Map, PIN Code and Population
 |url=https://www.villagemaps.in/maharashtra/khadi-kolvan-sangameshwar-ratnagiri-565843/
 |website=VillageMaps.in
 |access-date=2025-07-25
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;

* '''[[देवरुख]] ⇌ [[साखरपा]]''' – सुमारे १६ कि.मी.; प्रवासाचा कालावधी सुमारे २२ मिनिटे.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Distance from Devrukh to Sakharpa
 |url=https://www.distancesfrom.com/distance-from-Devrukh-to-Sakharpa/DistanceHistory/15530647.aspx
 |website=DistancesFrom.com
 |language=en
 |access-date=2025-07-25
}}&lt;/ref&gt;

गावासाठी प्रमुख [[महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ|एस.टी.]] आगार [[देवरुख]] येथे असून, तेथून खडीकोळवणसाठी नियमित बस सेवा उपलब्ध आहे.

=== रस्ते विकास – चौपदरीकरण ===

[[खडीकोळवण]] गावातून पुढे [[मार्लेश्वर]] (ता. [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]], जि. [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]]) येथे जाणाऱ्या मुख्य जिल्हा मार्गाच्या चौपदरीकरणाचा प्रस्ताव जिल्हाधिकारी कार्यालय, [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] यांनी प्रशासकीय मान्यतेसह पुढे नेला आहे.

[[जिल्हाधिकारी]] कार्यालयाच्या (सुसंयोजन समन्वय शाखा) दिनांक १९ डिसेंबर २०२५ रोजीच्या अधिकृत पत्रानुसार, निवावे – [[ओझरे]] बुद्रुक – [[खडीकोळवण]] – [[बामणोली]] – निवे – [[मार्लेश्वर]] या मार्गाचे चौपदरीकरण करून रस्ते पायाभूत सुविधा विकसित करण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला आहे.

या प्रकल्पामुळे स्थानिक [[शेतकरी]], [[विद्यार्थी]] तसेच नागरिकांच्या दळणवळण सुविधेत सुधारणा होण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे. तसेच [[पर्यटन]]दृष्ट्या महत्त्वाच्या [[मार्लेश्वर]] मंदिरापर्यंत पोहोचणे अधिक सुलभ होण्याची अपेक्षा आहे.

संबंधित अधिकाऱ्यांना आवश्यक कार्यवाही करून रस्त्याच्या चौपदरीकरणाचे काम नियोजनानुसार पूर्ण करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.&lt;ref&gt;
District Collector Office, Ratnagiri.
&quot;Nivave–Ozhare Budruk–Khadikolvan–Bamnoli–Nive–Marleshwar Road Four-Laning&quot;.
Dated: 19 December 2025.
Signed by Jivan Desai, Deputy Collector (Land Acquisition), District Collector Office, Ratnagiri.
[https://archive.org/details/20260109_20260109_1419 Official archived PDF].
&lt;/ref&gt;

=== धार्मिक व सांस्कृतिक वारसा ===

=== प्रमुख देवस्थाने ===

खडीकोळवण गावात अनेक पारंपरिक आणि श्रद्धास्थानी देवस्थाने आहेत. गावातील अनेक कुटुंबांची कुलदेवता श्री [[काळम्मा]] देवी]] (उदगिरी) आहे.&lt;ref&gt;{{Cite book
|title=श्री काळाम्मा देवी यात्रा महोत्सव स्मरणिका २०२५
|publisher=श्री काळाम्मा देवी देवस्थान समिती
|location=उदगिरी, ता. संगमेश्वर, जि. रत्नागिरी
|year=2025
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;

* '''श्री देव गांगेश्वर मंदिर''' – गावाचे [[ग्रामदैवत]]; येथे स्वयंभू [[शिवलिंग]] असून [[महाशिवरात्र]]ीला विशेष पूजन व उत्सव साजरा केला जातो.

* '''अत्रल देवी मंदिर''' – गावाच्या वेशीवर वसलेले स्थानिक देवीचे मंदिर.

* '''ठोंगळ देवी मंदिर''' – गावाच्या सीमारेषेवर वसलेले पारंपरिक देवस्थान.

* '''श्रीराममंदिर''' – गावाच्या मध्यवर्ती भागात वसलेले धार्मिक व सांस्कृतिक उपक्रमांचे प्रमुख केंद्र.

=== धार्मिक उत्सव ===

खडीकोळवण गावात विविध [[सण]] व [[उत्सव]] पारंपरिक, धार्मिक आणि सामाजिक एकात्मतेचे प्रतीक म्हणून साजरे केले जातात.

* [[रामनवमी]], [[हनुमान जयंती]], अत्रल देवी उत्सव, [[गोंधळ]], [[वटपौर्णिमा]], [[नागपंचमी]]
* [[गोकुळाष्टमी]], [[नवरात्र]], [[दसरा]], [[दिवाळी]], [[तुळशी विवाह]]
* [[गणेशोत्सव]] (गौर गणपती), [[शिमगा]], [[बैलपोळा]], [[मकर संक्रांत]]
* [[महाशिवरात्र]], [[देव दिवाळी]] आणि जागर

या सणांच्या वेळी गावातील विविध वाड्यांतील ग्रामस्थ सामूहिक पूजन, [[भजन]], [[गोंधळ]], पारंपरिक वादन आणि [[नृत्य]] यांसारख्या धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन करतात. ग्रामदेवतेची पूजा, वार्षिक जत्रा आणि इतर पारंपरिक उत्सव गावाच्या सांस्कृतिक जीवनाचा महत्त्वाचा भाग मानले जातात.

=== सण व उत्सव ===

खडीकोळवण गावात विविध धार्मिक व पारंपरिक [[सण]] आणि [[उत्सव]] साजरे केले जातात. हे उत्सव गावाच्या सांस्कृतिक परंपरा आणि सामुदायिक जीवनाचा महत्त्वाचा भाग आहेत.

* '''[[होळी]]''' – [[फाल्गुन]] महिन्यात शुद्ध पंचमीपासून एकादशीपर्यंत 'फाग' साजरा केला जातो. द्वादशीला 'जांगलं होळी' तर [[पौर्णिमा]]ला होम विधी केला जातो. या काळात ग्रामदेवतेची [[पालखी]] गावातील विविध वाड्यांमध्ये नेण्याची परंपरा आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=कोकणातील अनोखी पालखी परंपरा; घराघरांत देवाचे आगमन
 |url=https://www.tv9marathi.com/festival/a-unique-tradition-of-palkhi-dancing-in-konkan-village-deity-goes-from-house-to-house-au128-885243.html
 |website=TV9 Marathi
 |publisher=TV9 नेटवर्क
 |date=2024-04-11
 |access-date=2025-07-25
 |language=mr
}}&lt;/ref&gt;

* '''[[शिमगा]]''' – [[फाल्गुन]] [[पौर्णिमा]]ला ग्रामदेवतांना रूपे लावून [[पालखी]] गावातील प्रत्येक घरापर्यंत नेली जाते. या उत्सवात पारंपरिक धार्मिक विधी आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=गावगाडा आणि मानपान चालीरीती
 |url=https://prahaar.in/2022/07/24/rice-planting-in-konkan/
 |website=दैनिक प्रहार
 |publisher=Prahaar Media Group
 |date=2022-07-24
 |access-date=2025-07-25
 |language=mr
}}&lt;/ref&gt;

* '''जागर''' – [[श्रावण]] शुद्ध त्रयोदशीला देवतांना 'पोवते' (रक्षासूत्र) अर्पण करून जागरण केले जाते. या प्रसंगी [[भजन]], [[गोंधळ]] आणि पारंपरिक धार्मिक सादरीकरणे होतात.

* '''[[देव दिवाळी]]''' – या दिवशी देवस्थानात विशेष पूजा केली जाते. देवाच्या कळसाची सजावट करून पारंपरिक पद्धतीने दीपप्रज्वलन केले जाते.

* '''कौली जत्रा''' – [[पौष]] [[पौर्णिमा]]पूर्वीच्या शुक्रवारी गावदेवीकडून शेतीच्या प्रारंभासाठी कौल घेतला जातो. त्यानंतर पारंपरिक पद्धतीने कृषी हंगामाची सुरुवात केली जाते.

* '''पालिक सोमवार''' – प्रत्येक मराठी महिन्याचा पहिला सोमवार ग्रामदेवतांच्या नावाने पाळला जातो. या दिवशी धार्मिक विधी पार पाडले जातात आणि पारंपरिक श्रद्धेनुसार शेतीची कामे टाळली जातात.

=== मिरगाची राखण – पारंपरिक शेतीरक्षण विधी ===

खडीकोळवण गावात [[मृग नक्षत्र]]ाच्या प्रारंभी शेती हंगामाची सुरुवात करताना ग्रामदेवतेला नैवेद्य अर्पण करून 'मिरगाची राखण' हा पारंपरिक विधी केला जातो. पाण्याचा प्रवाह सुरू झाल्यानंतर ग्रामदेवतेला प्रथम राखण अर्पण करून शेतकरी पिकांच्या संरक्षणासाठी प्रार्थना करतात.

'राखण' ही उभ्या पिकांच्या संरक्षणाशी संबंधित पारंपरिक ग्रामीण पद्धत मानली जाते. बी पेरणीपूर्वी महिलांकडून शेतीची जमीन समतल करून 'दीपळ फोडणे' हा विधीही पार पाडला जातो. हा विधी [[शेती]], स्थानिक श्रद्धा आणि ग्रामसंस्कृतीशी निगडित असून गावाच्या पारंपरिक कृषी जीवनाचा एक भाग आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=खडीकोळवण – शाळा – अमृत महोत्सव वर्ष – स्मरणिका (२०२१–२२)
 |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:खडीकोळवण_-_शाळा_-_अमृत_महोत्सव_वर्ष_-_स्मरणिका_२०२१-२०२२.pdf
 |website=Wikimedia Commons
 |publisher=जिल्हा परिषद पूर्व प्राथमिक शाळा, खडीकोळवण
 |date=2022
 |access-date=2025-07-25
 |language=mr
 |format=PDF
}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== चित्रदालन ==
&lt;gallery widths=&quot;250&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;

File:खडीकोळवण देव गांगेश्वर ग्राम मंदीर.jpg|'''देव गांगेश्वर ग्राम मंदिर'''&lt;br&gt;खडीकोळवण गावचे प्रमुख ग्रामदैवत असलेले हे मंदिर गावाच्या धार्मिक, सांस्कृतिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र मानले जाते.

File:गांगेश्वर समोर नतमस्तक नंदी.jpg|'''गांगेश्वर मंदिरातील नंदी'''&lt;br&gt;भगवान शिवाचे वाहन मानला जाणारा नंदी हा श्रद्धा, भक्ती आणि समर्पणाचे प्रतीक असून शिवमंदिराचा अविभाज्य घटक आहे.

File:ग्रामदेवता मंदिर गाभारा.jpg|'''ग्रामदेवतेच्या मंदिराचा गाभारा'''&lt;br&gt;मंदिरातील गाभारा हा देवतेच्या मुख्य पूजास्थानाचा भाग असून येथे पारंपरिक धार्मिक विधी आणि उत्सव पार पडतात.

File:कुलाचार.jpg|'''कुलाचार विधी'''&lt;br&gt;खडीकोळवण परिसरात पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या कुलाचारांच्या माध्यमातून कुटुंब, कुळ आणि ग्रामपरंपरांचे जतन केले जाते.

File:देवता .jpg|खडीकोळवण गावातील एकाच पाषाणात कोरलेल्या प्राचीन कुलदेवता

File:स्वयंभु देव गांगेश्वर.jpg|'''स्वयंभू देव गांगेश्वर'''&lt;br&gt;स्वयंभू स्वरूपातील देव गांगेश्वर हे खडीकोळवण गावाच्या लोकश्रद्धा आणि धार्मिक परंपरेचे प्रमुख केंद्र आहे.

File:स्वयंभु देव गांगेश्वर देवता.jpg|'''स्वयंभू देव गांगेश्वराची प्रतिमा'''&lt;br&gt;स्थानिक धार्मिक परंपरेनुसार पूजली जाणारी देव गांगेश्वराची प्रतिमा ग्रामस्थांच्या सामूहिक श्रद्धेचे प्रतीक आहे.

File:Holika Dahan Bhaindar East in Maharashtra, India 2026.jpg|'''होळी (होलिका दहन)'''&lt;br&gt;होलिका दहन हा वसंतोत्सवाचा पारंपरिक भाग असून ग्रामीण महाराष्ट्रात सामुदायिक ऐक्य, लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक सहभागाचे प्रतीक मानला जातो.

File:Tlr.jpg|खडीकोळवण गावातील कुलदेवता धनाईमाता
&lt;/gallery&gt;

== बाह्य दुवे ==
* [https://www.amazon.com/dp/B0FHHWWR47 Amazon Kindle वर &quot;खडीकोळवण&quot;]
* [[:commons:Category:Khadikolvan|Wikimedia Commons वरील खडीकोळवणची माध्यमसामग्री]]
* [[:commons:File:Khadikolvan Village.webm|Wikimedia Commons वरील खडीकोळवण गावाचा व्हिडिओ]]

{{कोकण लोकजीवन}}

[[वर्ग:महाराष्ट्र]]
[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील गावे]]
[[वर्ग:संगमेश्वर तालुक्यातील गावे]]
[[वर्ग:पश्चिम घाट]]</text>
      <sha1>dr26201qbyeqx6b5d3nc5a5xd6i95rk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रोहिणी खडसे-खेवलकर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>248340</id>
    <revision>
      <id>2697856</id>
      <parentid>2680377</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:53:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* बाह्य दुवे */</comment>
      <origin>2697856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12719" sha1="htec4bf0wlzduhk9pi6v7347p8kjmr4" xml:space="preserve">{{बदल}}
{{माहितीचौकट विधानसभा सदस्य
|सन्मानवाचक पूर्वप्रत्यय=
|नाव=रोहिणी खेवलकर
|कार्यकाळ_आरंभ=
|कार्यकाळ_समाप्ती=
|मागील=
|पुढील=
|मतदारसंघ_विस1=
|कार्यकाळ_आरंभ1= १६ मे २०१५ पासून - आजपर्यंत
|कार्यकाळ_समाप्ती1=
|मागील1=&lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
|पुढील1=&lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
|मतदारसंघ_विस2=
|कार्यकाळ_आरंभ2= जुलै  २०१३ पासून आजपर्यंत .
|कार्यकाळ_समाप्ती2=
|मागील2=&lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
|पुढील2=&lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
|पद3= अध्यक्षा, [[मुक्ताईनगर तालुका]] एज्युकेशन सोसायटी, [[मुक्ताईनगर]].
|कार्यकाळ_आरंभ3=१४ ऑगस्ट २०१७ पासून आजपर्यंत
|कार्यकाळ_समाप्ती3=
|जन्मदिनांक=१ डिसेंबर १९८२
|जन्मस्थान=कोथळी, मुक्ताईनगर जि. जळगाव, महाराष्ट्र
|मृत्युदिनांक=
|मृत्युस्थान=
|राष्ट्रीयत्व=भारतीय
|पक्ष= राष्ट्रवादी काँग्रेस पार्टी (२३ ऑक्टोंबर २०२० - वर्तमान)&lt;ref&gt;https://www.loksatta.com/mumbai-news/eknath-khadse-joins-ncp-in-presence-of-party-chief-sharad-pawar-in-mumbai-scj-81-2309376/lite/&lt;/ref&gt;
|इतरपक्ष=[[भारतीय जनता पक्ष]] (२०१९ - २३ ऑक्टोंबर २०२०)&lt;ref&gt;https://www.loksatta.com/mumbai-news/eknath-khadse-joins-ncp-in-presence-of-party-chief-sharad-pawar-in-mumbai-scj-81-2309376/lite/&lt;/ref&gt;
|पती= प्रांजल खेवलकर
|नाते= * [[एकनाथ खडसे]] (पिता) &lt;br/ &gt;* [[रक्षा खडसे]] (वहिनी)
|अपत्ये=२
|निवास= [[जळगाव]], महाराष्ट्र
|शाळा_महाविद्यालय=
|व्यवसाय= राजकारण
|धंदा=गृहिणी
|धर्म= हिंदू
|सही=
|संकेतस्थळ=
|तळटीपा= https://abpmajha.abplive.in/election/rohini-khadse-khevalkar-is-bjp-candidate-from-muktainagar-who-is-rohini-khadse-702862/amp
|कार्यकाळ1=|कार्यकाळ2=|कार्यकाळ3=|सन्मानवाचक प्रत्यय=|पद1=|पद2=अध्यक्षा, सहकारी सूतगिरणी, [[मुक्ताईनगर तालुका]]}}


'''रोहिणी खेवलकर''' या [[मुक्ताईनगर तालुका|मुक्ताईनगर तालुक्यातील]] [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षच्या]] पुढारी आहेत. त्या [[एकनाथ खडसे]] यांच्या कन्या आहेत.&lt;ref&gt;[https://www.khabar.ndtv.com/news/india/maharashtra-assembly-election-now-bjp-gives-ticket-to-eknath-khadse-daughter-but-vinod-tawde-denied-2111681/amp/1%3fakamai-rum=off]{{मृत दुवा|date=November 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; त्या २०१९ मध्ये महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत मुक्ताईनगर विधानसभा मतदारसंघांत भाजप तर्फे निवडणूक लढल्या होत्या.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=www.khabar.ndtv.com|title=Maharashtra Assembly election 2019 : बीजेपी ने एकनाथ खडसे की जगह उनकी बेटी रोहिणी को दिया गया टिकीट, मंत्री विनोद तावडे का पत्ता कटा.|last=धायडे|पहिले नाव=कुंदन|last2=Mishra|दिनांक=४ ऑक्टोंबर २०१९|year=२०१९|editor2-first=Manas|संकेतस्थळ=Khabar.ndtv.com|प्रकाशक=NDTV इंडिया|archive-url=https://www.khabar.ndtv.com/news/india/maharashtra-assembly-election-now-bjp-gives-ticket-to-eknath-khadse-daughter-but-vinod-tawde-denied-2111681/amp/1%3fakamai-rum=off|archive-date=4 October 2019|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=२२ ऑक्टोंबर २०१९}}&lt;/ref&gt;

==व्यक्तिगत जीवन==

'''रोहिणी खडसे''' या महाराष्ट्राचे माजी महसूल मंत्री व मुक्ताईनगरचे माजी आमदार '''[[एकनाथ खडसे]]''' यांच्या द्वितीय कन्या आहेत. &lt;ref&gt;https://maharashtratimes.com/maharashtra/jalgaon-news/khadase-and-girish-majana-dispute-once-again/articleshow/59167113.cms&lt;/ref&gt; त्या शिक्षणाने एक वकील आहेत. त्यांना रोहीणी खडसे-खेवलकर या नावानेे सुद्धा ओळखले जाते. त्यांच्या बहिणीचे नाव शारदा चौधरी आहे. त्या जळगाव येथे वास्तव्यास आहेत. त्यांच्या पतीचे नाव प्रांजल खेवलकर आहे. रोहिणी खडसे यांनी मुंबई विद्यापीठातून एल्एल.बी.चे शिक्षण घेतले आहे. त्यांना एक ज्येष्ठ बहीण व दोन अपत्ये आहेत. त्यांच्या वहिनी [[रक्षा खडसे|रक्षा निखिल खडसे]] या रावेर लोकसभा मतदारसंघाच्या खासदार आहेत. रोहिणी खडसे यांनी २०१९ मध्ये सक्रिय राजकारणात प्रवेश केला व त्या २०१९ च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत भारतीय जनता पक्षाकडून निवडणुकीच्या रिंगणात उतरल्या होत्या, परंतु शिवसेनेचे [[चंद्रकांत पाटील (राजकारणी)|चंद्रकांत पाटील]] यांच्या विरुद्ध पराभव झाला.

==राजकीय कारकीर्द==

रोहिणी खडसे यांनी २०१९ मध्ये सक्रिय राजकारणात प्रवेश केला. त्या २०१९ च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत भारतीय जनता पक्षाकडून निवडणुकीच्या रिंगणात उतरल्या होत्या व [[शिवसेना|शिवसेनेचे]] नेते [[चंद्रकांत पाटील (राजकारणी)|चंद्रकांत पाटील]] यांनी त्यांना पराभूत केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=www.rinesnownews.com|title=मुक्ताईनगर विधानसभा निवडणुकी निकाल|last=|पहिले नाव=टाइम्स नाऊ|दिनांक=२४ ऑक्टोंबर २०१९|संकेतस्थळ=Times now|archive-url=https://www.timesnowmarathi.com/maharashtra-elections/muktainagar-maharashtra-election-result-2019|archive-date=24 October 2019|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=२४ -१०-२०१९}}&lt;/ref&gt;

* त्या जळगाव जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेची अध्यक्षा होत्या.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://abpmajha.abplive.in/election/rohini-khadse-khevalkar-is-bjp-candidate-from-muktainagar-who-is-rohini-khadse-702862/amp |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-21 |archive-date=2019-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191028052452/https://abpmajha.abplive.in/election/rohini-khadse-khevalkar-is-bjp-candidate-from-muktainagar-who-is-rohini-khadse-702862/amp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;


'''२०१९-महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुक-'''
&lt;nowiki&gt;''मुक्ताईनगर विधानसभा मतदारसंघ निकाल:2019'''&lt;/nowiki&gt;

{| class= &quot;wikitable&quot;
! नाव
! पक्ष
! मत
|-
! [[चंद्रकांत निंबा पाटिल]]
! IND (अपक्ष)
!९०,६९८
|-
! रोहिणी एकनाथ खडसे
! भारतीय जनता पार्टी
!८८,३६७
|-
! राहुल अशोक पाटील
! वंचित आघळी
!९,७१५
|-
! भगवान दामू इंगळे
! बसपा
!१५८३
|-
! संजू कडु इंगळे
! बिमकेपी
!१४०१
|-
! ज्योती महेंद्र पाटील
!IND (अपक्ष)
!८८८
|-
! संजय प्रहलाद कांडेलकर
!IND (अपक्ष)
!५६०&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=www.timesnownews.com|title=मुक्ताईनगर विधानसभा निवडणुक निकाल २०१९|last=|पहिले नाव=Times now|दिनांक=24 October 2019|संकेतस्थळ=Times now|archive-url=https://www.timesnowmarathi.com/maharashtra-elections/muktainagar-maharashtra-election-result-2019|archive-date=२४ ऑक्टोंबर २०१९|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=२४ ऑ्टोबर २०१९}}&lt;/ref&gt;
|}
खेवलकर, जळगाव जिल्हा मध्यवर्ती बँकेची अध्यक्ष होती आणि सध्या संत मुक्ताई साखर कारखाना , [[घोडसगाव]] या कारखान्याची संचालक आहे.&lt;ref&gt;https://maharashtratimes.com/maharashtra/jalgaon-news/khadase-and-girish-majana-dispute-once-again/articleshow/59167113.cms&lt;/ref&gt;
२३ ऑक्टोंबर २०२० रोजी खेवलकरने राष्ट्रवादी काँग्रेस पार्टीत प्रवेश केला होता.&lt;ref&gt;https://www.loksatta.com/mumbai-news/eknath-khadse-joins-ncp-in-presence-of-party-chief-sharad-pawar-in-mumbai-scj-81-2309376/&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
१.https://lokbharatnews.com/?p=9213

==बाह्य दुवे==
* https://abpmajha.abplive.in/election/rohini-khadse-khevalkar-is-bjp-candidate-from-muktainagar-who-is-rohini-khadse-702862/amp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191028052452/https://abpmajha.abplive.in/election/rohini-khadse-khevalkar-is-bjp-candidate-from-muktainagar-who-is-rohini-khadse-702862/amp |date=2019-10-28 }}
* https://lokbharatnews.com/?p=9213{{मृत दुवा|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{DEFAULTSORT:खडसे-खेवलकर, रोहिणी}}
[[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]

==स्रोत==</text>
      <sha1>htec4bf0wlzduhk9pi6v7347p8kjmr4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सचिन लोकापुरे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>248525</id>
    <revision>
      <id>2697820</id>
      <parentid>2696949</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T04:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meta2026</username>
        <id>185199</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ref added cited</comment>
      <origin>2697820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38459" sha1="ivvxlcfluaqy7sfgtweuqvjkxf6pbyv" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट शास्त्रज्ञ 
| नाव = सचिन लोकापुरे
| चित्र =Sachin_Lokapure.jpg
| जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1986|10|11}}
| जन्म_स्थान =[[सोलापूर]]
| निवास_स्थान =[[सांगली]], [[महाराष्ट्र राज्य]]
| नागरिकत्व =[[भारत]] 
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय लोक|भारतीय]] [[चित्र:Flag of India.svg|18px]]
| कार्यक्षेत्र =सूक्ष्मदर्शक उपकरण शास्त्र, औषधनिर्माण शास्त्र
| कार्यसंस्था =श्री अप्पासाहेब बिरनाळे फार्मसी महाविद्यालय, सांगली, संस्थापक,सॅगलो रीसर्च इंडस्ट्री, सांगली.
| ख्याती =बॅक्टेरिया मूव्हमेंट डिटेक्शन डिव्हाइस, डिजिटल मिक्रोस्कोपी अँड अडॅप्टर, [[लोकापुरे समीकरण]] (Lokapure Equation) 
| वडील_नाव = गंगाधर 
| आई_नाव = राजेश्री
| स्वाक्षरी = Sign of sachin lokapure.jpg
}}

'''सचिन गंगाधर लोकापुरे ''' ([[११ ऑक्टोबर]], [[इ.स. १९८६|१९८६]]:[[सोलापूर]], [[महाराष्ट्र]] - ) हे एक भारतीय सूक्ष्मदर्शक उपकरण शास्त्रज्ञ व औषधनिर्माण शास्त्रज्ञ आहेत.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.esakal.com/sci-tech/sachin-lokapure-gains-75-patents-194214|title=sachin-lokapure-gains-75-patents|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/videos/state/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-special-report-1/mh20190601133210874&lt;/ref&gt; त्यांनी [[शिवाजी विद्यापीठ|शिवाजी विद्यापीठातून]] बीफार्म व [[राजीव गांधी आरोग्य विज्ञान विद्यापीठ]], [[बंगळुरु]] मधून एम.फार्मा पदवी घेतली. त्यानंतर लोकापुरे यांनी श्री अप्पासाहेब बिरनाळे फार्मसी महाविद्यालयात अध्यापन आणि संशोधनाचे पायाभूत काम केले. तसेच त्यांनी सॅगलो रीसर्च इंडस्ट्रीची स्थापना  सूक्ष्मदर्शक उपकरण तंत्रज्ञान विकास या साठी केली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}&lt;/ref&gt;

==संशोधन==
बॅक्टेरियाच्या हालचाली शोधण्याचे साधन, मायक्रोबियल इलेक्ट्रोलायझिस बॅटरी आणि डिजिटल मिक्रोस्कोपी अँड अडॅप्टर&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Raju|first=Vernekar|title=Monitoring Movement- Sachin Lokapure|publisher=The Afternoon Despatch &amp; Courier News paper|year=2014|location=Mumbai|pages=12}}&lt;/ref&gt; शोधणारा भारतीय शोधकर्ता आहे. २०१३ मध्ये त्यांच्या शोधासाठी त्यांना पेटंट मिळाला होता.त्यानंतर त्यांनी बॅक्टेरिया मूव्हमेंट डिटेक्शन डिव्हाइस&lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Sachin|first=Lokapure|date=June 2020|title=Motiloscope- A Novel Method and Device to Detect Bacterial Motility using Disk Type Sample Holder|url=https://www.irjet.net/archives/V7/i6/IRJET-V7I6424.pdf|journal=International Research Journal of Engineering and Technology|volume=07|pages=2265}}&lt;/ref&gt;, लवचिक मायक्रोबायल इंधन सेल आणि डिजिटल होलोग्राफिक मायक्रो-इमेजिंग डिव्हाइसचे १००हून अधिक भारतीय युटिलिटी आणि डिझाईन पेटंट्स प्राप्त केले. त्याच्या शोधाव्यतिरिक्त, ते  संश्लेषण आणि फार्मास्युटिकल ड्रग्सच्या पॉलिमॉर्फिक फॉर्मसाठी नवीन शैली विकसित केले आहे.त्यांनी एकूण ४० शोधनिबंध लिहिले.&lt;ref&gt;Sachin Gangadhar Lokapure. A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure. Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences. 2026; 17(1):11-4. doi: 10.52711/2321-5844.2026.00003   Available on: https://rjtcsonline.com/AbstractView.aspx?PID=2026-17-1-3&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://scholar.google.co.in/citations?user=jVLCcagAAAAJ&amp;hl=en|title=Research Paper Publication|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=}}&lt;/ref&gt;असून वेगवेगळली  १०० पेक्षा अधिक व्याख्याने दिली आहेत.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.esakal.com/sci-tech/sachin-lokapure-gains-75-patents-194214|title=sachin-lokapure-gains-75-patents|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/state/sangli/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-1/mh20190601142150560|title=sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}&lt;/ref&gt;

==वाटचाल==
भारतात असणारे मायक्रोस्कॉपी उपकरणे ही काही प्रमाणात परदेशातून म्हणजेच जपान आणि चीनमधून मागवली जातात. आयात केलेले हे उपकरणे महागडीसुद्धा आहेत. तर याद्वारे अहवाल बनवण्याच्या काही तांत्रिक त्रुटी देखील आहेत. यामुळे लोकापुरे यांनी संशोधन करत स्वतः भारतीय बनावटीचे मायक्रोस्कॉपीची डिजिटल उपकरणे तयार केली. वयाच्या अवघ्या २२ व्या वर्षी लोकापुरे यांनी संशोधनाला सुरुवात केली आणि पहिले पेटंट दखल केले होते.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025070305/https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; लोकापुरे यांनी वैद्यकीय क्षेत्रातील सूक्ष्म रोगनिदानात उपयोगात येणारी डिजिटल यंत्रे विकसित केली आहेत. इतकेच नव्हे तर सचिन यांनी याची नोंद सुद्धा भारतीय पेटंट कार्यालयाकडे केली आहेत. त्यामुळे त्यांच्या नावे तब्बल ७५ पेटंटची नोंद झाली आहे. सचिन लोकापुरे यांनी आतापर्यंत तब्बल १७ उत्पादनांची निर्मिती करून या सर्वांची नोंद भारतीय पेटंट कार्यालयाकडे केली आहे.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025070305/https://patents.google.com/patent/IN2009MU00289A/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==इंडिया आणि लिमका बुक ऑफ रेकॉड मधील नोंद ==
सचिन लोकापुरे यांना त्यांच्या कामाबद्दल आणि त्यांचा पेटंट्सची इंडिया बुक ऑफ रेकॉड आणि लिमका बुक ऑफ रेकॉर्ड यांनी नोंद घेतली आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.etvbharat.com/marathi/maharashtra/state/sangli/sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record-1/mh20190601142150560|title=sachin-lokapure-have-a-75-petant-and-his-name-is-in-limka-and-india-book-of-record|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}&lt;/ref&gt;

== पुस्तके ==
भारतीय बौद्धिक संपदा हक्कांचे तत्व - कायदा आणि सराव या विषयावर पुस्तक प्रकाशित केले आहे.&lt;ref name=&quot;PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|last1=Sachin|first1=Lokapure|title=PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE|दुवा=https://notionpress.com/read/principle-of-indian-intellectual-property-rights-law-and-practice|प्रकाशक=Notion Press|ॲक्सेसदिनांक=2 नोव्हेंबर 2024|ref=PRINCIPLE OF INDIAN INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS - LAW AND PRACTICE}}&lt;/ref&gt;
== एकाधिकार (पेटंट्स) ==
* बॅक्टेरियाच्या हालचाली शोधण्याचे मशीनसाठी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) २९४२७४ ( ११ फेब्रुवारी, इ.स. २००९ला मागणी केली व १४ मार्च, इ.स. २०१८ रोजी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) मिळाला). यामध्ये विशेष रचनेच्या डिस्क-प्रकारच्या नमुना धारकाचा वापर करून जीवाणूंची हालचाल (bacterial motility) ओळखण्यासाठी एक किफायतशीर पद्धत आणि उपकरण विकसित करण्यात आले आहे. या पद्धतीत पातळ गोलाकार डिस्क ही नमुना आधार तसेच हालचाल संवेदन करणारा घटक म्हणून कार्य करते. जेव्हा जीवाणूंचे द्रावण या डिस्कवर किंवा तिच्या आत टाकले जाते, तेव्हा हालचाल करणारे जीवाणू सूक्ष्मदर्शक किंवा कमी आवर्धनाच्या प्रकाशीय निरीक्षणाखाली ठराविक कालानुसार बदलणारे प्रकाशीय नमुने निर्माण करतात. हे नमुने सामूहिक जीवाणू हालचाल, सूक्ष्म पातळीवरील द्रव प्रवाह आणि डिस्कच्या पृष्ठभागावरील जीवाणू घनतेच्या पुनर्वितरणामुळे तयार होतात. या तंत्रामुळे रंगकरण, लेबलिंग किंवा महागड्या उच्च-स्तरीय प्रतिमांकन प्रणालींची गरज न पडता जीवाणूंची हालचाल ओळखणे शक्य होते. उपकरणाची रचना साधी, पुनरुत्पादक आणि सहज तयार करता येण्यासारखी असल्याने ती नियमित प्रयोगशाळा वापरासाठी तसेच संसाधन-मर्यादित ठिकाणी उपयुक्त ठरते. अभ्यासातून हे स्पष्ट झाले आहे की डिस्क-प्रकारचा नमुना धारक हालचाल करणारे आणि न करणारे जीवाणू जलदपणे वेगळे ओळखण्यास सक्षम आहे, कारण त्यांच्या हालचालींशी संबंधित स्पष्ट दृश्य किंवा प्रतिमाधारित संकेत मिळतात. “मोटिलोस्कोप” (Motiloscope) या संकल्पनेअंतर्गत विकसित केलेली ही पद्धत पारंपरिक जीवाणू हालचाल चाचण्यांना एक प्रभावी पर्याय ठरते आणि स्वयंचलित विश्लेषण, पॉइंट-ऑफ-केअर निदान तसेच संक्षिप्त प्रकाशीय प्रणालींमध्ये एकत्रीकरणासाठी नवीन संधी निर्माण करते.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; [[File:Indian Patent 294274.jpg|thumb|Indian Patent 294274: Bacterial movement detection device: Apparatus for detection of bacterial movement and method of sample preparation. Issued March 14, 2018.]]
* कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोपसाठी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) २८९२९४ (२८ जानेवारी, इ.स. २००८ला मागणी केली व ०७ नोव्हेंबर, इ.स. २०१७ रोजी भारतीय एकाधिकार (पेटंट) मिळाला). कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोप हे लहान आकाराचे, हलके आणि पोर्टेबल सूक्ष्मदर्शक उपकरण आहे, ज्याची रचना ‘एल’ (L-shaped) स्वरूपाची असते. या रचनेमुळे प्रकाश स्रोत, नमुना धारक आणि प्रतिमांकन सेन्सर यांचे कार्यक्षम मांडणी साध्य होते तसेच उपकरणाचा एकूण आकार कमी ठेवता येतो. डिजिटल कॅमेऱ्याच्या साहाय्याने नमुन्याची प्रतिमा थेट संगणक, लॅपटॉप किंवा मोबाईल उपकरणावर पाहता, साठवता व विश्लेषित करता येते. पारंपरिक मोठ्या मायक्रोस्कोपच्या तुलनेत हे मायक्रोस्कोप कमी खर्चिक, वापरण्यास सोपे आणि क्षेत्रीय (field) तसेच प्रयोगशाळा वापरासाठी उपयुक्त ठरते. शैक्षणिक, जैववैद्यकीय, फार्मास्युटिकल आणि पॉइंट-ऑफ-केअर अनुप्रयोगांमध्ये सूक्ष्म निरीक्षणासाठी कॉम्पॅक्ट एल-आकाराचे डिजिटल मायक्रोस्कोप विशेष लाभदायक मानले जातात.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://patents.google.com/patent/IN2008MU00190A/ |title=संग्रहित प्रत |access-date=2019-10-25 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025071438/https://patents.google.com/patent/IN2008MU00190A/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
[[File:Microscope1.jpg|thumb|Indian Patent 289294: Compact L-Shaped Digital Microscope. Issued November 07, 2017.]]

== ऑरगॅनिक रेअकॅशन साठी डिफरेंशियल कंडेन्सर ==

*सचिन लोकापुरे यांनी फार्मास्युटिकल ऑरगॅनिक रेअकॅशन साठी डिफरेंशियल कंडेन्सर विकसित केले. या कंडेनसर साठी भारत सरकारने डिझाईन पेटंट दिले आहे.   फार्मास्युटिकल ऑरगॅनिक रेअकॅशन डिफरेंशियल कंडेन्सरचे  फायदे  1. एका वेळी तुम्ही एका या काँडेन्सॉर मधुन वेगवेगळे ऑरगॅनिक रेअकॅशन करू शकता.  2. तुम्ही तुमच्या रेअकॅशनची उत्पन्न वाढवू शकता.  3. कमी वेळेत तुम्ही ऑरगॅनिक रेअकॅशन करू शकता.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=79KbNbOr8BA|title=सांगलीतील प्राध्यापकाने मिळवले 240 पेटंट, आता बनवला मल्टीपल कंडेनसर|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=uk7hlyCYnDo|title=सचिन लोकापुरे प्राध्यापकाची पेटंट मॅन' म्हणून ओळख|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== मल्टी-फोटॉन कॉन्ट्रास्ट इल्युमिनेशन डिव्हाइस ==

*&quot;मायक्रो फाइन स्ट्रक्चर व्हिज्युअलाइज करण्यासाठी डिजिटल ऑप्टिकल मायक्रोस्कोपसाठी मल्टी-फोटॉन कॉन्ट्रास्ट इल्युमिनेशन डिव्हाइस&quot; शोधून काढले आहे जे सूक्ष्म संरचना सैद्धांतिक पद्धती आणि व्यावहारिक अंमलबजावणीवर आधारित आहे. आम्ही या ऑप्टिकल उपकरणासाठी युटिलिटी आणि डिझाइन पेटंट दाखल केले आणि सैद्धांतिक कामासाठी भारतात कॉपीराइट दाखल केले. हे तंत्रज्ञान डार्क फील्ड मायक्रोस्कोपीवर आधारित आहे ट्रांसमिशन वेव्हलेंथ T=530nm@3.9v, O=650nm, T=550nm@7.5v, O=650nm, E=25s+1comp, A =70/30.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}&lt;/ref&gt;

== क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी ==

*660nm वर क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपीद्वारे विश्लेषण केलेले नॅनोपार्टिकल&quot; साठी नवीन पद्धत विकसित केले आहे. हे तंत्रज्ञान उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनो मायक्रोस्कोपीमध्ये सादर करता येते - 100nm (0.1मायक्रोमीटर) पर्यंतचे रिझोल्यूशन म्हणजे सेल नमुन्यातील प्रोटीनचे  डॉट स्पॉट आपण पाहू शकतो.या पद्धतीसाठी नोंदणीकृत भारतीय कॉपीराइट –L-121528/2023 आणि भारतीय डिझाइन पेटंट आणि युटिलिटी पेटंट प्राप्त झाले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Saglo Research Equipment's – Innovation For Humanity|दुवा=https://www.sagloresearch.com/|संकेतस्थळ=www.sagloresearch.com|ॲक्सेसदिनांक=17 ऑगस्ट 2024}}&lt;/ref&gt;
[[File:क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी.jpg|thumb|क्रोमॅटिक कॉन्ट्रास्ट एन्हांसमेंटद्वारे उच्च-रिझोल्यूशन डार्क-फील्ड नॅनोस्कोपी]]

== लोकापुरे समीकरण ==

लोकापुरे यांनी 'लोकापुरे समीकरण' (लोकापुरे इक्वेशन) विकसित केले आहे. हे समीकरण सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) म्हणजेच सूर्याच्या अतिनील (UV) किरणांपासून त्वचेचे संरक्षण करणाऱ्या क्षमतेची गणना करणारे एक गणितीय मॉडेल आहे.  हे मॉडेल त्वचेचे जैविक नुकसान आणि दीर्घकालीन वृद्धत्वाचा धोका या दोन्ही घटकांचा एकत्रित विचार करते. हे समीकरण पृथ्वीवरील जैविक परिस्थितीसोबतच अंतराळातील अतिनील किरणांच्या संपर्कात सनस्क्रीन किती प्रभावीपणे काम करते, याचे मूल्यमापन करण्यासाठी वापरले जाते. हे संशोधन ''&quot;रिसर्च जर्नल ऑफ टॉपिकल अँड कॉस्मेटिक सायन्सेस&quot;'' मध्ये प्रकाशित झाले आहे.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Lokapure |first=Sachin Gangadhar |date=2026 |title=A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure |journal=Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences |volume=17 |issue=1 |pages=11-14 |url=https://rjtcsonline.com/AbstractView.aspx?PID=2026-17-1-3}}&lt;/ref&gt;
== पार्श्वभूमी ==

तथापि, UVA किरणे (320–400 nm) त्वचेचे वृद्धत्व आणि कर्करोगजननामध्ये लक्षणीय योगदान देतात. मन्सूर समीकरणासारख्या पारंपरिक पद्धती संपूर्ण UV स्पेक्ट्रमचा विचार करत नाहीत, ज्यामुळे UVA संरक्षणाची गरज कमी लेखली जाण्याची शक्यता असते.&lt;ref name=&quot;Mansur1986&quot;&gt;Mansur JS, Breder MNR, Mansur MCA, Azulay RD. ''Determinação do fator de proteção solar por espectrofotometria.'' An Bras Dermatol. 1986;61:121–124.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MansurCorrelation1986&quot;&gt;Mansur JS, Breder MNR, Mansur MCA, Azulay RD. ''Correlação entre a determinação do fator de proteção solar em seres humanos e por espectrofotometria.'' An Bras Dermatol. 1986;61:167–172.&lt;/ref&gt;

1986 मध्ये विकसित करण्यात आलेली मन्सूर स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक पद्धत UVB शोषणाचे मापन करून आणि एरिथेमल प्रभावीपणा भारण कार्य (erythemal effectiveness weighting function) लागू करून सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) ची गणना करते. जरी ही पद्धत इन विट्रो SPF निर्धारणासाठी मोठ्या प्रमाणावर स्वीकारली गेली असली तरी, ती केवळ UVB किरणांवर लक्ष केंद्रित करते आणि त्वचेत खोलवर प्रवेश करणाऱ्या तसेच फोटोएजिंग (photoaging) आणि कर्करोगजननामध्ये महत्त्वपूर्ण योगदान देणाऱ्या UVA किरणांकडे दुर्लक्ष करते.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;&gt;Lokapure SG. ''A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure.'' Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences. 2026;17(1):11–14. doi:10.52711/2321-5844.2026.00003.&lt;/ref&gt;

याव्यतिरिक्त, या पद्धतीमध्ये वापरले जाणारे एकसमान भारण कार्य (uniform weighting functions), जसे की Sayre इत्यादींनी विकसित केलेले मॉडेल, UV किरणोत्सर्गातील प्रादेशिक बदल, त्वचेचे विविध फोटोटाइप, उंची, भौगोलिक स्थान आणि ऋतुमानातील बदल यांसारख्या पर्यावरणीय घटकांचा विचार करत नाहीत.&lt;ref name=&quot;Sayre1979&quot;&gt;Sayre RM, Agin PP, LeVee GJ, Marlowe E. ''A comparison of in vivo and in vitro testing of sunscreening formulas.'' Photochem Photobiol. 1979;29(3):559–566.&lt;/ref&gt;

परिणामी, विविध परिस्थितींमध्ये सनस्क्रीनच्या परिणामकारकतेचे अचूक मूल्यांकन होणे कठीण ठरते. त्यामुळेच यांनी या मर्यादा दूर करण्यासाठी एक अद्वितीय आणि विस्तारित SPF समीकरण विकसित केले. या समीकरणामध्ये संपूर्ण UV स्पेक्ट्रम, UVA आणि UVB किरणांमुळे होणारे जैविक परिणाम, त्वचेचे वृद्धत्व, कर्करोगजन्य धोके तसेच विविध पर्यावरणीय परिस्थितींचा समावेश करण्यात आला असून, पारंपरिक SPF मॉडेलपेक्षा अधिक वास्तववादी, जैविकदृष्ट्या अचूक आणि व्यापक संरक्षण मूल्यांकन प्रदान केले जाते.
=== समीकरण ===
:&lt;math&gt;SPF = K \int_{290}^{400} E_{\text{eff}}(\lambda) \times [1 - T(\lambda)] \, d\lambda&lt;/math&gt;

*(टीप: अंतराळातील परिस्थितीचा अभ्यास करताना, अतिनील किरणांची तरंगलांबी (Spectral range) २०० ते ४०० नॅनोमीटर (nm) पर्यंत धरली जाते).* &lt;ref&gt;https://www.researchgate.net/publication/405053180_A_New_Sun_Protection_Factor_Equation-Integrating_Erythemal_and_Photoaging_Risks_across_Biological_and_Space_UV_Exposure&lt;/ref&gt;

[[File:Sun protection factor- Lokapure Equation.jpg|thumb|Sun protection factor- Lokapure Equation]]

=== समीकरणातील चले ===
* '''&lt;math&gt;K&lt;/math&gt; — कॅलिब्रेशन स्थिरांक
* '''&lt;math&gt;E_{\text{eff}}(\lambda)&lt;/math&gt;''': दिलेल्या तरंगलांबीवर (&lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt;) अतिनील किरणांची जैविक परिणामकारकता दर्शवणारे 'स्पेक्ट्रल वेटिंग फंक्शन'.
* '''&lt;math&gt;T(\lambda)&lt;/math&gt;''': संबंधित तरंगलांबीवर सनस्क्रीनची असणारी पारदर्शकता (Transmittance).
* '''&lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; (लॅम्बडा)''': अतिनील किरणांची तरंगलांबी (Wavelength). 

=== कार्यपद्धती ===
हे समीकरण संपूर्ण अतिनील (UV) स्पेक्ट्रममधील 'एरिथेमोजेनिक वेटिंग फंक्शन' आणि सनस्क्रीनच्या 'पारदर्शकतेचा' (Transmittance) गुणाकार करून त्याचे एकत्रीकरण (Integrate) करते. यातून मिळणारे अंतिम मूल्य सनस्क्रीनच्या एकूण संरक्षण क्षमतेचे प्रतिनिधित्व करते. अचूकतेसाठी या मूल्याची पडताळणी प्रस्थापित ''in vivo'' (जैविक चाचण्यांच्या) मानकांशी केली जाते.&lt;ref&gt;Maske, Pratik Prakash; Malavi, Shobhraj Bharat; Kolap, Umesh Bhupal; Ambale, Suraj Mahadev. Comprehensive in vitro evaluation of the UV-protective efficacy of Syzygium cumini extract using the Lokapure SPF equation. Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry. 2026; 15(4):139-142. doi:10.22271/phyto.2026.v15.i4b.16002. Available on: https://www.phytojournal.com/archives/2026.v15.i4.B.16002/comprehensive-in-vitro-evaluation-of-the-uv-protective-efficacy-of-syzygium-cumini-extract-using-the-lokapure-spf-equation&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal
 |last1=Maske
 |first1=Pratik
 |last2=Malavi
 |first2=Shobraj
 |last3=Kolap
 |first3=Umesh Bhupal
 |title=Comparative Evaluation of Herbal Sunscreen Extracts Using the Lokapure SPF Equation: A Reassessment of Classical Mansur Spectrophotometric Data Using Syzygium cumini Fruit Extract
 |journal=Journal of PhytoPharmaceutical and Advanced Chemistry
 |year=2026
 |volume=1
 |issue=2
 |pages=122–135
 |doi=10.66220/b4rdph29
 |url=https://jppac.in/index.php/jppac/article/view/36
 |access-date=30 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== संयुक्त जैविक वजनन फलन ==

लोकापुरे समीकरणातील एक महत्त्वपूर्ण नवकल्पना म्हणजे जैविक परिणामांचे संयुक्त वजनन फलन (Combined Biological Weighting Function) होय. पारंपरिक SPF मॉडेलमध्ये प्रामुख्याने UVB किरणांमुळे होणाऱ्या एरिथेमा (Sunburn) प्रभावाचा विचार केला जातो; परंतु लोकापुरे समीकरणात UVA किरणांमुळे होणारे त्वचेचे वृद्धत्व (Photoaging) आणि दीर्घकालीन जैविक नुकसान यांचाही समावेश करण्यात आला आहे.

हे संयुक्त वजनन पुढीलप्रमाणे व्यक्त केले जाते:

:&lt;math&gt;E_{\text{eff}}(\lambda)=w_1E_{\text{ery}}(\lambda)+w_2E_{\text{age}}(\lambda)&lt;/math&gt;

येथे:

* '''&lt;math&gt;E_{\text{ery}}(\lambda)&lt;/math&gt; — एरिथेमल (Sunburn) प्रभाव
* '''&lt;math&gt;E_{\text{age}}(\lambda)&lt;/math&gt; — फोटोएजिंग (Skin Aging) प्रभाव
* '''&lt;math&gt;w_1,w_2&lt;/math&gt; — जैविक परिणामांचे समायोज्य वजन गुणांक

या पद्धतीमुळे SPF मूल्यांकन अधिक वास्तववादी आणि जैविकदृष्ट्या अचूक मानले जाते.

== कार्यपद्धती ==

लोकापुरे समीकरण संपूर्ण अतिनील (UV) स्पेक्ट्रममधील जैविक प्रभाव आणि सनस्क्रीनच्या पारदर्शकतेचा (Transmittance) गुणाकार करून त्याचे समाकलन (Integration) करते. प्राप्त मूल्य सनस्क्रीनच्या एकूण संरक्षण क्षमतेचे प्रतिनिधित्व करते.

हे समीकरण पुढीलप्रमाणे आहे:

:&lt;math&gt;SPF = K \int_{290}^{400} E_{\text{eff}}(\lambda)\times[1 - T(\lambda)]\times d\lambda&lt;/math&gt;

या समीकरणात:

* '''&lt;math&gt;K&lt;/math&gt; — कॅलिब्रेशन स्थिरांक
* '''&lt;math&gt;E_{\text{eff}}(\lambda)&lt;/math&gt; — संयुक्त जैविक वजनन फलन
* '''&lt;math&gt;T(\lambda)&lt;/math&gt; — सनस्क्रीनची पारदर्शकता
* '''&lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; — UV किरणांची तरंगलांबी

या पद्धतीत पारंपरिक SPF मॉडेलच्या तुलनेत UVA किरणांमुळे होणारे दीर्घकालीन त्वचा नुकसान अधिक अचूकपणे विचारात घेतले जाते.

== अंतराळीय विस्तार ==
अंतराळात पृथ्वीच्या वातावरणामुळे फिल्टर न होणारी UVC किरणे उपस्थित असल्यामुळे लोकापुरे समीकरणाची विस्तारित आवृत्ती प्रस्तावित करण्यात आली आहे. या मॉडेलमध्ये UVC किरणे, DNA नुकसान आणि अतिरिक्त अंतराळीय UV फ्लक्स यांचा विचार केला जातो.

:&lt;math&gt;SPF_{\text{space}} = K_s \int_{200}^{400} E_{\text{space}}(\lambda)\times [1-T(\lambda)]\times d\lambda&lt;/math&gt;

येथे:

* '''&lt;math&gt;E_{\text{space}}(\lambda)&lt;/math&gt; — अंतराळीय UV जैविक परिणाम फलन
* '''&lt;math&gt;K_s&lt;/math&gt; — अंतराळीय कॅलिब्रेशन स्थिरांक
* '''&lt;math&gt;200\text{–}400 \text{nm}&lt;/math&gt; — विस्तारित UV स्पेक्ट्रम श्रेणी* 

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:लोकापुरे, सचिन }}
[[वर्ग:भारतीय औषधनिर्माण शास्त्रज्ञ]]
[[वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>ivvxlcfluaqy7sfgtweuqvjkxf6pbyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>त्वचेची काळजी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>255155</id>
    <revision>
      <id>2697825</id>
      <parentid>2697043</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T04:44:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meta2026</username>
        <id>185199</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* प्रभाव आणि मर्यादा */</comment>
      <origin>2697825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41735" sha1="n9fl1tt5uwo3pkrtbieroxk2qhc37te" xml:space="preserve">{{मट्रा}}
'''त्वचेची काळजी''' ही अशा पद्धतींची श्रेणी आहे जी त्वचेच्या अखंडतेचे समर्थन करते, त्याचे स्वरूप वाढवते आणि त्वचेची काळजी घेते . त्यामध्ये पौष्टिकता, जास्त सूर्यप्रकाशापासून बचाव करणे यांचा समावेश असू शकतो. चेहऱ्याच्या देखावा वाढविण्याच्या पद्धतींमध्ये सौंदर्यप्रसाधने, बोटुलिनम, एक्सफोलिएशन, फिलर्स, लेसर रीसर्फेकिंग, मायक्रोडर्माब्रॅशन, साले, रेटिनॉल थेरपी  आणि अल्ट्रासोनिक त्वचा उपचार यांचा समावेश आहे {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200408135858/https://silkytreat.com/ |date=2020-04-08 }} . &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.elle.com/beauty/makeup-skin-care/a19686286/ultrasonic-face-spatula-how-to/|title=Ultrasonic Face De-Gunking Spatulas Are a Thing and You're Going to Want One|last=Rodulfo|first=Kristina|date=2018-04-06|website=ELLE|language=en-US|access-date=2020-03-08}}&lt;/ref&gt; त्वचेची काळजी ही बऱ्याच लोकांमध्ये नेहमीची एक प्रक्रिया असते, जसे की ज्यांची त्वचा एकतर कोरडी किंवा खूप ओलसर असते आणि त्वचारोगाचा प्रतिबंध करते आणि त्वचेच्या जखमांना प्रतिबंध करते.  

== पार्श्वभूमी ==
त्वचा देखभाल सौंदर्यप्रसाधनांच्या इंटरफेसवर आहे, &lt;ref name=&quot;Kessler2015&quot;&gt;Kessler R. More than Cosmetic Changes: Taking Stock of Personal Care Product Safety. Environ Health Perspect; DOI:10.1289/ehp.123-A120 &lt;/ref&gt; आणि त्वचाविज्ञान, पारंपारिक वैद्यकीय शाखा; &lt;ref name=&quot;randomHouse&quot;&gt;''Random House Webster's Unabridged Dictionary.'' Random House, Inc. 2001. Page 537. {{ISBN|0-375-72026-X}}.&lt;/ref&gt; या प्रत्येक विषयासह काही प्रमाणात आच्छादित आहे.     

फेडरल फूड, ड्रग आणि कॉस्मेटिक ऍक्ट प्रमाणे सौंदर्यप्रसाधन म्हणजे शुद्धीकरण किंवा सुशोभित करणे होय. (उदाहरणार्थ, शॅम्पू आणि लिपस्टिक). औषधासाठी स्वतंत्र श्रेणी अस्तित्वात आहे, ज्याचा हेतू रोगाचे निदान, बरे करणे, कमी करणे, उपचार करणे किंवा रोगाचा प्रतिबंध करणे किंवा शरीराच्या संरचनेवर किंवा कार्यावर परिणाम करण्यासाठी आहे (उदाहरणार्थ सनस्क्रीन आणि मुरुमांच्या क्रीम), मॉइश्चरायझिंगसारखी काही उत्पादने सनस्क्रीन आणि अँटी-डँड्रफ शैम्पू, दोन्ही प्रकारात नियमित केले जातात. &lt;ref name=&quot;Kessler2015&quot;&gt;Kessler R. More than Cosmetic Changes: Taking Stock of Personal Care Product Safety. Environ Health Perspect; DOI:10.1289/ehp.123-A120 &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;FDA. ''Cosmetics: Guidance &amp; Regulation; Laws &amp; Regulations. Prohibited &amp; Restricted Ingredients''. [website]. U.S. Food and Drug Administration, Silver Spring, MD. Updated 26 January 2015. &lt;/ref&gt;   

== सन प्रोटेक्शन फॅक्टर ==
{{बदल}}
सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) गणितीय मॉडेलिंगचा इतिहास हा प्रयोगशाळेतील मोजमाप आणि मानवी त्वचेला होणारे प्रत्यक्ष जैविक नुकसान यांच्यात सुसंगतता आणण्यासाठी त्वचाविज्ञान (dermatology) आणि प्रसाधनशास्त्र (cosmetic science) क्षेत्रात झालेल्या निरंतर प्रयत्नांचा इतिहास आहे. गेल्या जवळपास पाच दशकांत, वैज्ञानिक समुदायाने साध्या प्रयोगशाळेतील सिद्धांतांपासून पुढे जात संपूर्ण अतिनील स्पेक्ट्रम (UV spectrum), पर्यावरणीय घटक आणि अंतरिक्षीय परिस्थितीचा विचार करणाऱ्या गुंतागुंतीच्या गणितीय एकात्मतेकडे (mathematical integrations) वाटचाल केली आहे.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;/&gt; &lt;ref&gt;Maske, Pratik Prakash; Malavi, Shobhraj Bharat; Kolap, Umesh Bhupal; Ambale, Suraj Mahadev. Comprehensive in vitro evaluation of the UV-protective efficacy of Syzygium cumini extract using the Lokapure SPF equation. Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry. 2026; 15(4):139-142. doi:10.22271/phyto.2026.v15.i4b.16002. Available on: https://www.phytojournal.com/archives/2026.v15.i4.B.16002/comprehensive-in-vitro-evaluation-of-the-uv-protective-efficacy-of-syzygium-cumini-extract-using-the-lokapure-spf-equation&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीचा पाया आणि इन व्हिव्हो विरुद्ध इन विट्रो चाचण्या (१९७० चे दशक) ==
[[सन प्रोटेक्शन फॅक्टर]] (SPF) ची मूळ संकल्पना '[[इन व्हिव्हो]]' (in vivo - थेट मानवी स्वयंसेवकांवर) चाचण्यांद्वारे परिभाषित केली गेली होती. यामध्ये सनस्क्रीन लावलेल्या आणि न लावलेल्या मानवी त्वचेवर अतिनील किरणांमुळे (UV radiation) त्वचेचा लालसरपणा (erythema/sunburn) येण्यासाठी लागणाऱ्या वेळेची तुलना केली जात असे. तथापि, मानवी त्वचेच्या वेगवेगळ्या प्रकारांमुळे (skin phototypes) या चाचण्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर त्रुटी येत असत, तसेच या पद्धती अत्यंत खर्चिक आणि नैतिकदृष्ट्या आव्हानात्मक होत्या.

१९७९ मध्ये, सायरे आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी (Sayre et al.) 'फोटोकॅमिस्ट्री अँड फोटॉबायोलॉजी' या नियतकालिकात *''&quot;A comparison of in vivo and in vitro testing of sunscreening formulas&quot;''* नावाचा एक महत्त्वपूर्ण तुलनात्मक अभ्यास प्रकाशित केला.&lt;ref name=&quot;Sayre1979&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sayre |first1=R.M. |last2=Agin |first2=P.P. |last3=LeVee |first3=G.J. |last4=Marlowe |first4=E. |date=1979 |title=A comparison of in vivo and in vitro testing of sunscreening formulas |journal=Photochemistry and Photobiology |volume=29 |issue=3 |pages=559–566 |doi=10.1111/j.1751-1097.1979.tb07736.x}}&lt;/ref&gt;

=== मुख्य योगदान आणि मर्यादा ===
* '''पद्धतीमधील बदल:''' या अभ्यासामुळे मानवी क्लिनिकल चाचण्यांना एक विश्वासार्ह आणि अत्यंत अचूक पर्याय म्हणून '[[इन विट्रो]]' (in vitro - स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक उपकरणांद्वारे) चाचण्यांचा पाया रचला गेला.&lt;ref name=&quot;Sayre1979&quot;/&gt;
* '''पर्यावरणीय घटकांचा अभाव:''' सायरे आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांच्या लक्षात आले की, सुरुवातीची समान वजनन फलन (uniform weighting functions)—जी सर्व अतिनील लहरींना समान जैविक महत्त्व देत असत—मानवी क्लिनिकल डेटाशी तंतोतंत जुळत नव्हती.
* '''भौगोलिक मर्यादा:''' या सुरुवातीच्या मॉडेल्समध्ये भौगोलिक स्थान, समुद्रसपाटीपासूनची उंची, ऋतू बदल किंवा पृथ्वीवरील वेगवेगळ्या भागांतील सौर स्पेक्ट्रममधील बदल यांसारख्या पर्यावरणीय घटकांचा विचार केला गेला नव्हता.

== मन्सूर स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक पद्धत (१९८६) ==
प्रयोगशाळेत सुलभ आणि प्रमाणित पद्धतीची गरज ओळखून, जे. एस. मन्सूर (J.S. Mansur) आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी १९८६ मध्ये एक सुलभ गणितीय पद्धत विकसित केली. 'अनाइस ब्राझिलेरोस डी डर्मेटॉलॉझिया' (Anais Brasileiros de Dermatologia) या जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या त्यांच्या शोधनिबंधांद्वारे त्यांनी हे मॉडेल मांडले, जे जागतिक स्तरावर '''मन्सूर समीकरण (Mansur Equation)''' म्हणून ओळखले गेले.&lt;ref name=&quot;Mansur1986&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mansur |first1=J.S. |last2=Breder |first2=M.N. |last3=Mansur |first3=M.C. |last4=Azulay |first4=R.D. |date=1986 |title=Determinação do fator de proteção solar por espectrofotometria |journal=An Bras Dermatol |volume=61 |pages=121–124}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MansurCorrelation1986&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mansur |first1=J.S. |last2=Breder |first2=M.N. |last3=Mansur |first3=M.C. |last4=Azulay |first4=R.D. |date=1986 |title=Correlação entre a determinação do fator de proteção solar em seres humanos e por espectrofotometria |journal=An Bras Dermatol |volume=61 |pages=167–172}}&lt;/ref&gt;

=== मन्सूर समीकरण ===
मन्सूर पद्धतीमुळे संशोधकांना केवळ [[UVB]] श्रेणीवर (२९०-३२० nm) लक्ष केंद्रित करून प्रमाणित अतिनील स्पेक्ट्रोफोटोमीटरचा वापर करून SPF ची गणना करणे शक्य झाले:

:&lt;math&gt;SPF_{\text{spectrophotometric}} = CF \times \sum_{290}^{320} EE(\lambda) \times I(\lambda) \times Abs(\lambda)&lt;/math&gt;

येथे:
* &lt;math&gt;CF&lt;/math&gt; हा कॅलिब्रेशन गुणांक आहे (सहसा याची किंमत १० असते).
* &lt;math&gt;EE(\lambda)&lt;/math&gt; हे एरिथेमल कार्यक्षमता स्पेक्ट्रम (erythema efficiency spectrum) आहे.
* &lt;math&gt;I(\lambda)&lt;/math&gt; हे सौर तीव्रता स्पेक्ट्रम (solar intensity spectrum) आहे.
* &lt;math&gt;Abs(\lambda)&lt;/math&gt; हे सनस्क्रीन उत्पादनाचे स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक शोषण (absorbance) आहे.

=== प्रभाव आणि मर्यादा ===
अनेक दशकांपर्यंत मन्सूर पद्धत सनस्क्रीनच्या प्राथमिक चाचण्यांसाठी जागतिक प्रयोगशाळा मानक बनली, कारण ती सनबर्न रोखण्याच्या मानवी क्लिनिकल डेटाशी सुसंगत होती.&lt;ref name=&quot;MansurCorrelation1986&quot;/&gt;

तथापि, या पद्धतीची मुख्य मर्यादा अशी होती की ती केवळ UVB किरणांपुरती (२९०-३२० nm) मर्यादित होती. यात [[UVA]] किरणांचा (३२०-४०० nm) समावेश नसल्यामुळे व्यापक-स्पेक्ट्रम (broad-spectrum) संरक्षणाच्या आवश्यकतेकडे दुर्लक्ष झाले. UVB किरण त्वचेवर तात्काळ सनबर्न निर्माण करतात, तर UVA किरण त्वचेच्या आत खोलवर प्रवेश करून अकाली वृद्धत्व (photoaging), पेशींचे नुकसान आणि त्वचेच्या कर्करोगास ([[carcinogenesis]]) कारणीभूत ठरतात.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal
 |last1=Maske
 |first1=Pratik
 |last2=Malavi
 |first2=Shobraj
 |last3=Kolap
 |first3=Umesh Bhupal
 |title=Comparative Evaluation of Herbal Sunscreen Extracts Using the Lokapure SPF Equation: A Reassessment of Classical Mansur Spectrophotometric Data Using Syzygium cumini Fruit Extract
 |journal=Journal of PhytoPharmaceutical and Advanced Chemistry
 |year=2026
 |volume=1
 |issue=2
 |pages=122–135
 |doi=10.66220/b4rdph29
 |url=https://jppac.in/index.php/jppac/article/view/36
 |access-date=30 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== आधुनिक बदल: लोकापुरे समीकरण (२०२६) ==
UVA किरणांमुळे त्वचेच्या खोल पेशींना होणाऱ्या नुकसानाचा वैज्ञानिक अभ्यास जसजसा पुढे गेला, तसतसे सनस्क्रीनचे मूल्यमापन करणाऱ्या गणितीय मॉडेल्समध्ये सुधारणा करणे आवश्यक बनले. २०२६ मध्ये, संशोधक सचिन लोकापुरे (Sachin Gangadhar Lokapure) यांनी सायरे आणि मन्सूर या दोन्ही मॉडेल्सच्या मर्यादा दूर करणारे एक व्यापक गणितीय मॉडेल सादर केले.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;&gt;{{cite journal |last=Lokapure |first=Sachin Gangadhar |date=2026 |title=A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure |journal=Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences |volume=17 |issue=1 |pages=11-14 |doi=10.52711/2321-5844.2026.00003 |url=https://rjtcsonline.com/AbstractView.aspx?PID=2026-17-1-3}}&lt;/ref&gt;

=== १. संपूर्ण स्पेक्ट्रम एकात्मता (Full Spectrum Integration) ===
केवळ ३२० nm (UVB) पर्यंत मर्यादित न राहता, लोकापुरे समीकरण संपूर्ण पार्थिव अतिनील स्पेक्ट्रमचा (२९०-४०० nm) विचार करते, ज्यामुळे मॉडेलमध्ये UVA मुळे होणाऱ्या जोखमींचीही अचूक गणना होते:

:&lt;math&gt;SPF = K \int_{290}^{400} E_{\text{eff}}(\lambda) \times [1 - T(\lambda)] \, d\lambda&lt;/math&gt;

येथे:
* &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; हा कॅलिब्रेशन स्थिरांक आहे.
* &lt;math&gt;E_{\text{eff}}(\lambda)&lt;/math&gt; हे स्पेक्ट्रल वजनन फलन (spectral weighting function) आहे, जे ठराविक तरंगलांबीवर अतिनील किरणांची जैविक प्रभावीता दर्शवते.
* &lt;math&gt;T(\lambda)&lt;/math&gt; ही सनस्क्रीनची पारदर्शकता (transmittance) आहे.

=== २. एकत्रित जैविक वजनन फलन (Combined Biological Weighting Function) ===
आधुनिक सूर्य संरक्षणाचा उद्देश केवळ त्वचेचा लालसरपणा रोखणे हा नसून वृद्धत्व रोखणे देखील आहे, हे लक्षात घेऊन लोकापुरे यांनी एक संयुक्त वजनन गुणांक (&lt;math&gt;E_{\text{eff}}&lt;/math&gt;) लागू केला, जो सनबर्न आणि अकाली वृद्धत्व (photoaging) या दोन्ही घटकांचा गणितीय समतोल साधतो:

:&lt;math&gt;E_{\text{eff}}(\lambda) = w_1 E_{\text{ery}}(\lambda) + w_2 E_{\text{age}}(\lambda)&lt;/math&gt;

यात बदलता येणारे वजनन सहगुणक (&lt;math&gt;w_1, w_2&lt;/math&gt;) वापरून, हे समीकरण सनस्क्रीन तात्काळ लालसरपणा (&lt;math&gt;E_{\text{ery}}&lt;/math&gt;) आणि दीर्घकालीन सुरकुत्या किंवा वृद्धत्व (&lt;math&gt;E_{\text{age}}&lt;/math&gt;) या दोन्हीपासून त्वचेचे किती रक्षण करते याचे अचूक मॉडेलिंग करते.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;/&gt;

=== ३. अंतरिक्षीय विस्तार (SPF space) ===
पृथ्वीच्या सीमांच्या पलीकडे जात, लोकापुरे यांनी [[अंतराळ संशोधन]] क्षेत्रातील आव्हानात्मक वातावरणासाठी या समीकरणाचे रूपांतर केले. अंतराळात ओझोनचे कवच नसल्यामुळे अत्यंत घातक असे [[UVC]] किरण (२००-२८० nm) DNA चे गंभीर नुकसान करू शकतात. अंतराळासाठी डिझाइन केलेल्या या विशेष समीकरणात मोजमापाची मर्यादा २०० nm पर्यंत वाढवण्यात आली आहे:

:&lt;math&gt;SPF_{\text{space}} = K_s \int_{200}^{400} E_{\text{space}}(\lambda) \times [1 - T(\lambda)] \, d\lambda&lt;/math&gt;

== ऐतिहासिक विकासाचा सारांश ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! काळ / मॉडेल !! मुख्य स्पेक्ट्रल श्रेणी !! मुख्य नाविन्य !! प्रमुख मर्यादा / त्रुटी
|-
| '''सायरे आणि सहकारी (१९७९)''' || बदलती श्रेणी || सुरुवातीचा 'इन विट्रो' आणि 'इन व्हिव्हो' संबंधांचा अभ्यास. || एकसमान वजनन पद्धत; भौगोलिक आणि त्वचेच्या प्रकारांमधील बदलांकडे दुर्लक्ष.
|-
| '''मन्सूर पद्धत (१९८६)''' || २९०–३२० nm (UVB) || सामान्य प्रयोगशाळा उपकरणांसाठी अत्यंत सुलभ गणितीय पद्धत. || संपूर्ण UVA स्पेक्ट्रमचा अभाव; फोटोएजिंग आणि त्वचेच्या खोल नुकसानाच्या जोखमींकडे दुर्लक्ष.
|-
| '''लोकापुरे समीकरण (२०२६)''' || २९०–४०० nm (पृथ्वी)&lt;br&gt;२००–४०० nm (अंतराळ) || संपूर्ण स्पेक्ट्रम अतिनील किरणांचा समावेश; सनबर्न आणि वृद्धत्वासाठी दुहेरी सहगुणक; UVC अंतराळ वातावरणासाठी विस्तार. || यासाठी अधिक संगणकीय गणना आणि विशेष विस्तृत-स्पेक्ट्रम डेटाची आवश्यकता असते.
|}

== नवजात ==
नवजात त्वचेची काळजी घेण्यासाठी मार्गदर्शक तत्त्वे विकसित केली गेली आहेत. तथापि, बालरोगविषयक आणि त्वचाविज्ञानविषयक समुदाय सर्वोत्तम शुद्धीकरणाच्या पद्धतींवर एकमत झाले नाहीत, कारण दर्जेदार शास्त्रीय पुरावा फारच कमी आहे.  पाण्यात विसर्जन करून वापरणे हे जसेच्या तसे धुण्यापेक्षा चांगले दिसते आणि सिंथेटिक डिटर्जंट्स किंवा सौम्य लिक्विड बेबी क्लीन्सरचा वापर एकट्या पाण्यापेक्षा तुलनात्मक किंवा त्यापेक्षा श्रेष्ठ वाटतो.  &lt;ref name=&quot;Lund&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|vauthors=Lund C, Kuller J, Lane A, Lott JW, Raines DA|year=1999|title=Neonatal skin care: the scientific basis for practice|url=|journal=Neonatal Netw|volume=18|issue=4|pages=15–27|doi=10.1891/0730-0832.18.4.15|pmid=10633681}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;PMID 22988452&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Telofski LS, Morello AP 3rd, Mack Correa MC, Stamatas GN|year=2012|title=The infant skin barrier: can we preserve, protect, and enhance the barrier?|journal=Dermatol Res Pract|volume=2012|pages=1–18|doi=10.1155/2012/198789|pmc=3439947|pmid=22988452}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Lund&quot;/&gt; वरून जोडा 
[[चित्र:Woman_applying_sunscreen.jpg|इवलेसे| सनस्क्रीन लावताना एक महिला ]]
सूर्य संरक्षण ही त्वचेच्या काळजीची एक महत्त्वाची बाब आहे. मानवी शरीराला व्हिटॅमिन डीचा दररोज डोस मिळविण्यासाठी सूर्य फायद्याचा असला तरीही असुरक्षित सूर्यप्रकाशामुळे त्वचेला अत्यंत नुकसान होऊ शकते. सूर्याच्या किरणांमधील [[अतिनील किरण|अल्ट्राव्हायोलेट]] (यूव्हीए आणि यूव्हीबी) किरणोत्सर्गामुळे वेगवेगळ्या प्रमाणात सनबर्न ‍(त्वचा भाजणे / जळणे) होऊ शकतो, त्वचा लवकर वृद्ध होणे /सैल पडणे आणि त्वचेच्या कर्करोगाचा धोका वाढू शकतो. &lt;ref name=&quot;PMID 2620876&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|vauthors=Clark A, Hessler JL|date=Aug 2015|title=Skin Care.|journal=Facial Plast Surg Clin North Am|volume=23|issue=3|pages=285–95|doi=10.1016/j.fsc.2015.04.002|pmid=26208767}}&lt;/ref&gt; अतिनील एक्सपोजरमुळे ‍(त्वचा उन्हात उघडी राहणे) त्वचेच्या असमान टोनचे ठिपके होऊ शकतात आणि त्वचा कोरडी होऊ शकते. 

हे त्वचेची लवचिकता कमी करू शकते आणि सॅगिंग (कोमेजने)आणि सुरकुत्या तयार करण्यास प्रोत्साहित करू शकते. सनस्क्रीन सूर्याच्या नुकसानीपासून त्वचेचे रक्षण करू शकते; एक्सपोजरच्या किमान 20 मिनिटांपूर्वी सनस्क्रीन लागू केली जावी आणि दर चार तासांनी पुन्हा लागू करावी. सनस्क्रीन त्वचेच्या सर्व भागात लागू पाहिजे जे सूर्यप्रकाशास सामोरे जातील आणि किमान एक चमचे (25) &amp;nbsp; मि.ली.) संपूर्ण कव्हरेज सुनिश्चित करण्यासाठी प्रत्येक अंग, चेहरा, छाती आणि मागे लागू केले पाहिजे. अनेक टिन्टेड मॉइश्चरायझर्स, फाउंडेशन आणि प्राइमरमध्ये (निरनिराळे सौंदर्य प्रसाधनाची साधने) आता एसपीएफचे काही प्रकार आहेत. 

सनस्क्रीन क्रीम, जेल किंवा लोशनच्या(पातळ, घट्ट) स्वरूपात येऊ शकतात; त्यांचा एसपीएफ क्रमांक सूर्याच्या किरणोत्सर्गापासून त्वचेचे संरक्षण करण्यासाठी त्यांची प्रभावीता दर्शवितो. प्रत्येक त्वचेच्या प्रकारासाठी सनस्क्रीन उपलब्ध आहेत; विशेषतः तेलकट त्वचेला असणा-या नॉन-कॉमेडोजेनिक सनस्क्रीनची निवड करावी; कोरडे कातडे असलेल्यांनी त्वचेला हायड्रेट (ओलसर आणि निरोगी)ठेवण्यास मदत करण्यासाठी मॉइश्चरायझर्ससह सनस्क्रीन निवडले पाहिजेत आणि संवेदनशील त्वचेवर असुरक्षित, हायपोअलर्जेनिक सनस्क्रीन आणि स्पॉट-टेस्ट एखाद्या विसंगत ठिकाणी (जसे की कोपरच्या आतल्या किंवा कानाच्या मागे लावून पारखून घ्यावे) निवडले पाहिजे. त्यामुळे त्वचेला त्रास होत नाही. 

== वृद्ध ==
त्वचेची वृद्धत्व हे त्वचेच्या वाढत्या असुरक्षतेशी संबंधित आहे .  प्रुरिटससह ‍(त्वचेवरची खाज) त्वचेची समस्या वयोवृद्धांमध्ये सामान्य आहे परंतु बऱ्याचदा अपुरीपणे लक्ष दिले जाते.  वृद्धांमधील त्वचेच्या अखंडतेची देखभाल केल्या जाणाऱ्या अभ्यासाचे साहित्य पुनरावलोकन हे सर्वात कमी प्रमाण असल्याचे आढळले  परंतु आढावा निष्कर्ष काढला की कृत्रिम डिटर्जंट्स किंवा अँफोटेरिक सर्फॅक्टंट्ससह त्वचा-स्वच्छता साबण आणि पाणी वापरण्यापेक्षा त्वचा कोरडेपणा कमी करते.  हुमेक्टंट्ससह मॉइश्चरायझर्समुळे त्वचा कोरडे होण्यास मदत होते आणि त्वचेच्या अडथळ्यामुळे त्वचेच्या जखम कमी होतात.  

== पुरळ ==
अमेरिकन अकॅडमी ऑफ डर्मॅटोलॉजीच्या मते, दर वर्षी 40 ते 50 दशलक्ष अमेरिकन लोकांना मुरुमांचा त्रास होतो. &lt;ref name=&quot;aad.org&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.aad.org/practicecenter/quality/clinical-guidelines/acne|title=Acne clinical guideline|date=2018|publisher=American Academy of Dermatology}}&lt;/ref&gt; शक्यतो मुरुमे पौगंडावस्थेत येत असले तरी , मुरुम कोणत्याही वयात उद्भवू शकते, यामागे आनुवंशिकता, हार्मोन्स, मासिक पाळी, अन्न आणि भावनिक ताण यासह कारणे आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dermatologydiaries.com/acne-treatment/|title=Acne treatment|website=Dr Niketa Sonavane|url-status=live}}&lt;/ref&gt;  

प्रक्षोभक मुरुम (सूज ,लालसरपणा)असलेल्यांनी सावधगिरीने मुरुमांचा उपचार केला पाहिजे कारण प्रक्रियेमुळे परिस्थिती आणखी बिघडू शकते आणि उपचार करण्यापूर्वी त्वचारोग तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा. &lt;ref name=&quot;aad.org&quot;/&gt; काही अँटी ऍक्ने क्रिममध्ये बेंझॉयल पेरोक्साइड (2.5 - 10%च्या सांद्रता मध्ये) कोरडे एजंट असतात. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.accessdata.fda.gov/scripts/cdrh/cfdocs/cfcfr/CFRSearch.cfm?fr=333.310|title=Topical Acne Drug Products|date=1 April 2018|publisher=CFR - Code of Federal Regulations, Title 21, U.S. Food and Drug Administration}}&lt;/ref&gt; 

== त्वचेचा अल्सर - व्रण पडणे ==
त्वचेवर दीर्घकाळापर्यंत दबाव म्हणून त्वचेवर आणि अंतर्निहित ऊतींना दुखापत होतात. त्वचेचा अल्सर - व्रण पडणे एक ज्ञात उदाहरण म्हणजे बेडसोर म्हणजे प्रेशर अल्सर. 

== स्टोमा (जखम - छिद्र) ==
स्टोमा (जखम - छिद्र) क्षेत्राची साफसफाई करताना, स्टोमाभोवती हळूवारपणे स्वच्छ करण्यासाठी साधे गरम पाणी वापरावे आणि कोरडे पुसले पाहिजे. हळूवारपणे पुसा आणि क्षेत्राला घासणार नाही याची खात्री करा. डिस्पोजेबल बॅगमध्ये सर्व वापरलेले वाइप (पुसलेले कापड) घाला आणि नंतर आपले हात धुवा. 

== जखम भरणे ==
जखमेच्या उपचार हा एक जटिल आणि नाजूक प्रक्रिया आहे ज्यात त्वचा दुखापतीनंतर स्वतःच दुरुस्त होते.    

* 

== विकिरण ==
रेडिएशनमुळे त्वचेवर उपचार केलेल्या भागात विपरीत परिणाम होऊ शकतात , विशेषतः काख , डोके आणि मान, पेरिनियम (अवघड जागा) आणि त्वचेच्या पट क्षेत्रांमध्ये.  मॉइस्चरायझिंग, एंटी-इंफ्लेमेटरी, अँटी-मायक्रोबियल आणि जखमेच्या उपचार हा गुणधर्म असलेले फॉर्म्युलेशन बहुतेक वेळा वापरले जातात, परंतु कोणताही प्राधान्यक्रम किंवा वैयक्तिक उत्पादन सर्वोत्तम सराव म्हणून ओळखले जाऊ शकत नाही.   मऊ सिलिकॉन ड्रेसिंग्ज जे घर्षणात अडथळे म्हणून काम करतात ते उपयुक्त ठरू शकतात.  स्तनांच्या कर्करोगात, कॅलेंडुला क्रीम डार्क स्पॉट सुधारकर्तावरील किरणे प्रभावांच्या तीव्रतेस कमी करू शकते.   विकिरण उपचार पूर्ण केल्यानंतर दुर्गंधीनाशक वापर विवादित आहे परंतु आता सराव करण्याची शिफारस केली जाते.  &lt;ref name=&quot;Aistars2006&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Aistars J|date=Aug 2006|title=The validity of skin care protocols followed by women with breast cancer receiving external radiation.|journal=Clin J Oncol Nurs|volume=10|issue=4|pages=487–92|doi=10.1188/06.CJON.487-492|pmid=16927902}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref name=&quot;PMID 20598015&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|vauthors=Kumar S, Juresic E, Barton M, Shafiq J|date=Jun 2010|title=Management of skin toxicity during radiation therapy: a review of the evidence.|journal=J Med Imaging Radiat Oncol|volume=54|issue=3|pages=264–79|doi=10.1111/j.1754-9485.2010.02170.x|pmid=20598015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Trueman2015&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Trueman E|year=2015|title=Management of radiotherapy-induced skin reactions|url=|journal=Int J Palliat Nurs|volume=21|issue=4|pages=187–92|doi=10.12968/ijpn.2015.21.4.187|pmid=25901591}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref name=&quot;Aistars2006&quot;/&gt; वरून जोडा 

== ईजीएफआर ==
एपिडर्मल ग्रोथ फॅक्टर रिसेप्टर (ईजीएफआर) इनहिबिटर (कर्करोगाला प्रतिबंध करणारे) कर्करोगाच्या उपचारात वापरल्या जाणाऱ्या औषधे आहेत. ही औषधे सामान्यत: पुरळ, कोरडी त्वचा आणि पॅरोनीचियासह त्वचा आणि नखे समस्या निर्माण करतात.  अनेकदा Emollient मलहमांसह प्रतिबंधात्मक गहन मॉइश्चरायझिंग, पाण्यावर आधारित क्रीम आणि पाण्याचे भिजणे टाळणे (जरी काही विशिष्ट परिस्थितीत पांढरे व्हिनेगर किंवा पोटॅशियम परमॅंगनेट भिजके मदत करू शकतात), त्वचेला जास्त प्रमाणात सूर्यप्रकाशापासून बचाव करतात आणि साबण पर्याय ज्यासाठी कमी डिहायड्रेटिंग आहे. सामान्य साबणापेक्षा त्वचेची तसेच टाळू फोलिकुलायटिसचा धोका कमी करणाऱ्या शाम्पूची शिफारस केली जाते. सामयिक प्रतिजैविक औषधोपचारांसह उपचार उपाय उपयुक्त ठरू शकतात.    

== संबंधित उत्पादने ==
कॉस्मेटिक्युटिकल्स टॉपिकली -लागू केलेली, एकत्रित उत्पादने आहेत जी सौंदर्यप्रसाधने आणि &quot;जैविक दृष्ट्या सक्रिय घटक&quot; एकत्र आणतात. या उत्पादनांचे फायदे समान असतात परंतु तोंडी इंजेस्ट केली जातात त्यांना न्यूट्रीकोस्मेटिक्स म्हणून ओळखले जाते. युनायटेड स्टेट्स फूड अँड ड्रग .डमिनिस्ट्रेशन ( एफडीए )च्या मते, अन्न, औषध आणि कॉस्मेटिक कायदा &quot;अशा कोणत्याही श्रेणीला&quot; कॉस्मेट्युटिकल्स &quot;म्हणून मान्यता देत नाही. उत्पादन औषध, कॉस्मेटिक किंवा दोघांचे मिश्रण असू शकते परंतु कायद्यानुसार &quot;कॉस्मेटिक&quot; या शब्दाला काही अर्थ नाही. औषधे एफडीएच्या सघन पुनरावलोकन आणि मंजूरी प्रक्रियेच्या अधीन आहेत. सौंदर्यप्रसाधने आणि याशी संबंधित उत्पादने जरी नियमित असली तरी विक्रीपूर्वी एफडीएकडून मंजूर नसतात. 

== प्रक्रिया ==
त्वचा देखभाल प्रक्रियेत बोटुलिनमचा वापर समाविष्ट असतो; &lt;ref&gt;http://www.allergan.com/assets/pdf/botox_cosmetic_pi.pdf&lt;/ref&gt; एक्सफोलिएशन; फिलर कॉस्मेटिक रीसर्फेसिंग, केस काढून टाकणे, त्वचारोग, पोर्ट-वाइन डाग आणि टॅटू काढून टाकण्यासाठी लेसर औषध ; फोटोडायनामिक थेरपी ; microdermabrasion; त्वचा सोलणे (पीलिंग ट्रीटमेंट ); रेटिनॉल थेरपी

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:सौंदर्यशास्त्र]]
[[वर्ग:त्वचा]]</text>
      <sha1>n9fl1tt5uwo3pkrtbieroxk2qhc37te</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>महाराष्ट्राची हास्यजत्रा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>255527</id>
    <revision>
      <id>2697868</id>
      <parentid>2590715</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:46:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* इतर पर्व */</comment>
      <origin>2697868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13255" sha1="id68qxx0v64t2f1efbfdxoy9h0bjhcr" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम
|कार्यक्रम=महाराष्ट्राची हास्यजत्रा
|कॅमेरा=शैलेंद्र राऊत
|कार्यकारी निर्माता=
|सुपरवायझिंग निर्माता=
|असोसिएट निर्माता=
|निर्माता=सचिन मोटे &lt;br&gt; सचिन गोस्वामी
|कथा संकलन=
|संकलन=
|स्थळ=[[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
|चालण्याचा वेळ=शनि-रवि रात्री ९ वाजता
|एपिसोड संख्या=
|वाहिनी=[[सोनी मराठी]]
|चित्र प्रकार=
|ध्वनी प्रकार=
|पहिला भाग=
|प्रथम प्रसारण=२१ सप्टेंबर २०१८
|शेवटचे प्रसारण=चालू
|आधी=छोट्या बयोची मोठ्ठी स्वप्नं
|नंतर=
|वर्ष संख्या=
|चित्र=
|सूत्रधार=[[प्राजक्ता माळी]]
|लोगो_चित्र_शीर्षक=
|उपशीर्षक=
|प्रकार=
|निर्मिती संस्था=वेटक्लॉड प्रॉडक्शन्स
|दिग्दर्शक=सचिन गोस्वामी
|क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक=
|कलाकार=
|भाषा=[[मराठी]]
|पंच=[[प्रसाद ओक]] &lt;br&gt; [[सई ताम्हणकर]]
|आवाज=
|अभिवाचक=
|थीम संगीत संगीतकार=
|शीर्षकगीत=
|अंतिम संगीत=
|संगीतकार=
|देश=
|राज्य=
|सारखे=
}}

'''महाराष्ट्राची हास्यजत्रा''' हा [[सोनी मराठी]] वाहिनीवर प्रसारित होणारा एक कार्यक्रम आहे.

== पर्व ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;padding: 0 8px&quot; colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; | पर्व
! style=&quot;padding: 0 8px&quot; colspan=&quot;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | नाव
! style=&quot;padding: 0 8px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | भाग
! style=&quot;padding: 0 8px&quot; colspan=&quot;2&quot; | प्रसारण दिनांक
! style=&quot;padding: 0 8px&quot; rowspan=&quot;2&quot; | वेळ
|-
! style=&quot;padding: 1 8px&quot; | प्रथम प्रसारण
! style=&quot;padding: 1 8px&quot; | अंतिम प्रसारण
|-
|style=&quot;background:Red&quot;|
| '''१'''
| '''महाराष्ट्राची हास्यजत्रा'''
| ३८+२
| २२ ऑगस्ट २०१८
| ३ जानेवारी २०१९
| सोमवार - मंगळवार &lt;br&gt; रात्री ९:०० वा.
|-
|style=&quot;background:Yellow&quot; rowspan=3|
| rowspan=3 | '''२'''
| '''विनोदवीरांचा महासंग्राम'''
| २४+२
| ७ जानेवारी २०१९
| २ एप्रिल २०१९
| सोमवार - मंगळवार &lt;br&gt; रात्री ९:०० वा.
|-
| '''रथी महारथींचा हास्यकल्लोळ'''
| ४०
| ९ जानेवारी २०१९
| २३ मे २०१९
| बुधवार - गुरुवार &lt;br&gt; रात्री ९:०० वा.
|-
| '''विनोदवीरांचा हास्यसंग्राम'''
| १४
| ८ एप्रिल २०१९
| २१ मे २०१९
| सोमवार - मंगळवार &lt;br&gt; रात्री ९:०० वा.
|-
| rowspan=&quot;17&quot; style=&quot;background:Green&quot; |
| rowspan=&quot;17&quot; | '''३'''
| '''विनोदाचा नवा हंगाम कॉमेडीची जहांगिरदारी'''
| ३०
| २१ ऑगस्ट २०१९
| २६ नोव्हेंबर २०१९
| सोमवार - मंगळवार &lt;br&gt; रात्री ९:०० वा. &lt;br&gt; पहिला आठवडा (बुधवार - गुरुवार)
|-
|rowspan=2| '''विनोदाचा नवा हंगाम रथी महारथींचा हास्यकल्लोळ'''
|rowspan=2| ६४
| १९ ऑगस्ट २०१९
| २८ नोव्हेंबर २०१९
| बुधवार - गुरुवार &lt;br&gt; रात्री ९:०० वा.
|-
| ४ डिसेंबर २०१९
| २६ मार्च २०२०
| बुधवार - गुरुवार &lt;br&gt; रात्री ९:०० वा.
|-
|rowspan=3| '''नव्या कोऱ्या विनोदाचा पुन्हा नवा हंगाम'''
| rowspan=&quot;17&quot; | ५८५ +  
| १३ जुलै २०२०
| २६ नोव्हेंबर २०२०
| सोमवार - गुरुवार &lt;br&gt; रात्री ९:०० वा.
|-
| २ डिसेंबर २०२०
| ११ मार्च २०२१
| बुधवार - गुरुवार &lt;br&gt; रात्री ९:०० वा.
|-
| १५ मार्च २०२१
| ८ जुलै २०२१
| सोमवार - गुरुवार &lt;br&gt; रात्री ९:०० वा.
|-
| '''रविवारची हास्यजत्रा'''
| १८ जुलै २०२१
| १२ सप्टेंबर २०२१
| रविवार &lt;br&gt; रात्री ८:०० वा.
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | '''चार वार कॉमेडीचा चौकार'''
| २० सप्टेंबर २०२१
| १८ नोव्हेंबर २०२१
| सोमवार - गुरुवार &lt;br&gt; रात्री ९:०० वा.
|-
| २४ नोव्हेंबर २०२१
| १ जानेवारी २०२२ 
| बुधवार - शनिवार &lt;br&gt; रात्री ९:०० वा.
|-
|६ जानेवारी २०२२ 
|२३ एप्रिल २०२२
|गुरुवार - शनिवार &lt;br&gt; रात्री ९:०० वा.
|-
|२५ एप्रिल २०२२
|०४ जून २०२२
|सोमवार - शनिवार &lt;br&gt; रात्री ९:०० वा.
|-
|'''हस्याचा चौकार'''
|१५ ऑगस्ट २०२२  
|२९ डिसेंबर २०२२
|सोमवार - गुरुवार &lt;br&gt; रात्री ९:०० वा.
|-
|'''हस्याचा ट्रिपल डोस'''
|२ जानेवारी २०२३ 
|२९ मार्च २०२३
|सोमवार - बुधवार &lt;br&gt; रात्री ९:०० वा.
|-
|'''४ वार हस्याचा चौकार'''
|३ एप्रिल २०२३
|२५ मे २०२३
|सोमवार - गुरुवार &lt;br&gt; रात्री ९:०० वा.
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''सहकुटुंब हसूया'''
|१५ ऑगस्ट २०२३
|२ ऑक्टोबर २०२३ 
|सोमवार - गुरुवार &lt;br&gt; रात्री ९:०० वा.
|-
|७ ऑक्टोबर २०२३
|चालु
|शनिवार - रविवार
रात्री ९:०० वा.
|}

== परीक्षक / दर्दी हास्य रसिक ==
=== पर्व १ ===
* [[सई ताम्हणकर]]
* [[प्रसाद ओक]]

; अतिथी परीक्षक 
* [[सुनील बर्वे]]
* [[उषा नाडकर्णी]]

=== पर्व २ ===
; सोमवार - मंगळवार
* [[महेश कोठारे]]

; बुधवार - गुरुवार
* [[सई ताम्हणकर]]
* [[प्रसाद ओक]]
* [[पुष्कर श्रोत्री]]
* [[सिद्धार्थ जाधव]]

=== पर्व ३ ===
; सोमवार - मंगळवार 
* [[अलका कुबल]]
* [[मकरंद अनासपुरे]]

; बुधवार - गुरुवार
* [[सई ताम्हणकर]]
* [[प्रसाद ओक]]
* [[सिद्धार्थ जाधव]]

; अतिथी परीक्षक
* [[स्वप्नील जोशी]]
* [[भारती आचरेकर]]

== कलाकार ==
=== पर्व १ ===
==== हास्य खुर्द ====
; इनामदार
* प्रसाद खांडेकर आणि [[नम्रता संभेराव]]

; स्पर्धक 
* श्रमेश बेटकर आणि प्रथमेश शिवलकर (दुसरं स्थान)
* [[रसिका वेंगुर्लेकर]] आणि मुकेश जाधव (तिसरं स्थान)
* सायली परब आणि नितीन जाधव / अजय कांबळे (पाचवं स्थान)
* शैलेश कोरडे आणि महेंद्र खिल्लारे (सातवं स्थान)

==== हास्य बुद्रुक ====
; इनामदार
* [[समीर चौघुले]]
* [[विशाखा सुभेदार]]

; स्पर्धक 
* गौरव मोरे आणि वनिता खरात (प्रथम स्थान)
* अन्विता फलटणकर आणि मंदार मांडवकर (चौथं स्थान)
* भक्ती रत्नपारखी आणि आशुतोष वाडेकर (सहावं स्थान)
* अंकित म्हात्रे आणि मयुरी मोहिते (आठवं स्थान)

=== पर्व २ ===
==== विनोदवीरांची स्पर्धा ====
===== हास्य खुर्द =====
; इनामदार
* प्रसाद खांडेकर, [[समीर चौघुले]], [[पंढरीनाथ कांबळे]]

; स्पर्धक
* शिवली परब आणि सचिन गावडे (दुसरं स्थान)
* निमिष कुलकर्णी आणि चेतना भट्ट (तिसरं स्थान)
* अक्षय धमाल आणि प्रणिता साळुंखे (सहावं स्थान)

===== हास्य बुद्रुक =====
; इनामदार
* विशाखा सुभेदार, अरुण कदम, अंशुमन विचारे

; स्पर्धक
* पृथ्वीक प्रताप आणि शीतल कुलकर्णी-रेडकर (पहिलं स्थान)
* रेणुका बोधनकर आणि अक्षय जोशी (चौथं स्थान)
* किरण डांगे आणि नियती घाटे (पाचवं स्थान)

==== रथी महारथींचा हास्य कल्लोळ ====
* [[समीर चौघुले]] आणि [[विशाखा सुभेदार]]
* [[प्रसाद खांडेकर]] आणि [[पंढरीनाथ कांबळे]] / [[ओंकार भोजने]]
* [[अंशुमन विचारे]] आणि [[अरुण कदम]]
* [[गौरव मोरे]] आणि [[वनिता खरात]]
* [[प्रथमेश शिवलकर]] आणि [[श्रमेश बेटकर]]
* [[रसिका वेंगुर्लेकर]] आणि संदेश उपश्याम / [[श्याम राजपूत]] / [[रोहित चव्हाण]]

=== इतर पर्व ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
| width=&quot;33.3%&quot; | * [[समीर चौघुले]]
* [[विशाखा सुभेदार]]
* [[नम्रता संभेराव]]
* [[प्रसाद खांडेकर]]
* [[ओंकार भोजने]]
* [[पंढरीनाथ कांबळे]]
* [[अरुण कदम]]
* श्याम राजपूत
* [[भूषण कडू]]
| width=&quot;33.3%&quot; | * [[प्रभाकर मोरे]]
* [[शिवाली परब]]
* आनंद प्रभू
* निमिष कुलकर्णी
* [[ओंकार राऊत]]
* [[पृथ्वीक प्रताप]]
* चेतना भट
* [[प्रियदर्शनी इंदुलकर]]
| width=&quot;33.3%&quot; | * [[निखिल बने]]
* [[दत्तू मोरे]]
* विराज जगताप
* हेमंत पाटील
* कुणाल मेश्राम
* आशिष पवार
* रोहन कोहिनकर
* [[गौरव मोरे]]
|}

[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]
[[वर्ग:सोनी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]</text>
      <sha1>id68qxx0v64t2f1efbfdxoy9h0bjhcr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पलक्कीळील उन्नीकृष्णन चित्रा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276094</id>
    <revision>
      <id>2697678</id>
      <parentid>2686962</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पुनर्लेखन</comment>
      <origin>2697678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10974" sha1="hw7kzp4u5qcf43ii3931uwodjpx47xs" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
{{बदल}}
'''पलक्कीळील उन्नीकृष्णन चित्रा''' (किंवा पी. यू. चित्रा) ही मध्यम पल्ल्याची भारतीय धावपटू आहे.&lt;ref name=&quot;TBI&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thebetterindia.com/110036/pu-chitra-kerala-asian-athletics-championships/|title=From Daily Wager's Daughter to Asian Athletics Champion: P.U. Chitra's Inspiring Story|publisher=The Better India|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; तिने १५०० मीटर आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांमध्ये पदके जिंकली आहेत.&lt;ref name=&quot;TBI&quot; /&gt; भारतीय रेल्वेमध्ये कार्यरत असलेल्या चित्राने २०१७ आणि २०१९ च्या आशियाई ॲथलेटिक्स चॅम्पियनशिपमध्ये सुवर्णपदके जिंकली.&lt;ref name=&quot;TB&quot;&gt;{{Cite web|url=https://thebridge.in/athletics/middle-distance-runner-pu-chitra-getting-better-each-competition/|title=Middle-distance runner PU Chitra is getting better with each competition|publisher=The Bridge|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; २०१६ च्या दक्षिण आशियाई क्रीडा स्पर्धेत तिने सुवर्णपदक आणि २०१८ च्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेत कांस्यपदक मिळवले.&lt;ref name=&quot;TB&quot; /&gt;

== वैयक्तिक आयुष्य आणि पार्श्वभूमी ==
चित्राचा जन्म ९ जून १९९५ रोजी [[केरळ]] राज्यातील [[पलक्कड जिल्हा|पलक्कड]] जिल्ह्यातील मुंदूर येथे झाला.&lt;ref name=&quot;IE&quot;&gt;{{Cite news|date=27 July 2017|title=Parents daily wagers, daughter Asian Champion P U Chitra passed over for World Meet|newspaper=The Indian Express|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/parents-daily-wagers-daughter-asian-champion-p-u-chitra-passed-over-for-world-meet-if-only-they-knew-4768882/|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; तिचे पालक रोजंदारीवर काम करत असत.&lt;ref name=&quot;IE&quot; /&gt; शालेय शिक्षणादरम्यान तिला केरळ क्रीडा परिषदेकडून भत्ता मिळायचा, ज्यामुळे ती मुंदूर उच्च माध्यमिक शाळेत शिकत असताना तिचे प्रशिक्षण सुरू ठेवू शकली.&lt;ref name=&quot;IE&quot; /&gt;

२०१३ मध्ये उत्तर प्रदेशातील इटावा येथे झालेल्या राष्ट्रीय शालेय ॲथलेटिक्स स्पर्धेत तसेच केरळ राज्य शालेय स्पर्धांमध्ये ती सर्वोत्तम ॲथलीट ठरली.&lt;ref name=&quot;TOI1&quot;&gt;{{Cite news|date=4 December 2013|title=Chitra, the rising star of Kerala|newspaper=The Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/racing/top-stories/Chitra-the-rising-star-of-Kerala/articleshow/26833863.cms|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;

== कारकीर्द ==
चित्राने २००९ च्या केरळ राज्य शाळा ॲथलेटिक्स स्पर्धेत ३००० मीटर शर्यतीत सुवर्ण आणि १५०० मीटर शर्यतीत रौप्य पदक जिंकले.&lt;ref name=&quot;Open&quot;&gt;{{Cite web|url=https://openthemagazine.com/sports/pu-chithra-the-girl-with-borrowed-shoes/|title=PU Chithra: The Girl with Borrowed Shoes|publisher=Open Magazine|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;

२०११ मध्ये [[पुणे]] येथे झालेल्या राष्ट्रीय शालेय खेळांमध्ये तिने १५००, ३००० आणि ५००० मीटर शर्यतींमध्ये सुवर्णपदके आणि ३ किमी क्रॉस कंट्री शर्यतीत कांस्यपदक जिंकले.&lt;ref name=&quot;TBI&quot; /&gt;

२०१२ मध्ये तिरुवनंतपुरम येथे झालेल्या केरळ राज्य शालेय खेळांमध्ये तिने १५०० मीटर, ३००० मीटर आणि ५००० मीटर शर्यतींमध्ये अव्वल स्थान मिळवले.&lt;ref name=&quot;Open&quot; /&gt;

२०१३ मध्ये इटावा येथील राष्ट्रीय शालेय खेळांमध्ये तिने पुन्हा १५०० मीटर, ३००० मीटर आणि ५००० मीटर स्पर्धांमध्ये सुवर्णपदके मिळवली, तसेच ३ किमी क्रॉस कंट्री शर्यतीत सुवर्णपदक जिंकले.&lt;ref name=&quot;TOI1&quot; /&gt; त्याच वर्षी झालेल्या पहिल्या आशियाई शालेय ॲथलेटिक स्पर्धेत तिने ३००० मीटर शर्यतीत सुवर्णपदक मिळवले.&lt;ref name=&quot;IT&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatimes.com/sports/meet-pu-chitra-labourer-s-daughter-who-is-sprinting-to-success-already-has-four-international-gold-medal-wins-501104.html|title=Meet PU Chitra, Labourer's Daughter Who Is Sprinting To Success|publisher=IndiaTimes|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt;

२०१६ मध्ये रांची येथे झालेल्या राष्ट्रीय शालेय खेळांमध्ये तिने १५०० मीटर, ३००० मीटर, ५००० मीटर स्पर्धा आणि ३ किमी क्रॉस कंट्री शर्यतीत सुवर्णपदके पटकावली.&lt;ref name=&quot;TBI&quot; /&gt; त्याच वर्षी गुवाहाटी येथे झालेल्या दक्षिण आशियाई क्रीडा स्पर्धेत तिने १५०० मीटर शर्यतीत सुवर्णपदक जिंकले.&lt;ref name=&quot;IT&quot; /&gt;

== विवाद ==
२०१७ मध्ये [[भुवनेश्वर]] येथे झालेल्या आशियाई ॲथलेटिक्स चॅम्पियनशिपच्या १५०० मीटर शर्यतीत चित्राने सुवर्णपदक जिंकले.&lt;ref name=&quot;TOI2&quot;&gt;{{Cite news|date=30 July 2017|title=IAAF rejects AFI's request to include Chitra for World Championships|newspaper=The Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/athletics/iaaf-rejects-afis-request-to-include-chitra-for-world-championships/articleshow/59834891.cms|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; मात्र, लंडन येथे होणाऱ्या जागतिक ॲथलेटिक्स स्पर्धेसाठी तिची भारतीय संघात निवड झाली नाही.&lt;ref name=&quot;TOI2&quot; /&gt; ॲथलेटिक्स फेडरेशन ऑफ इंडियाने (AFI) तिची कामगिरी पात्रता निकषात बसत नसल्याचे सांगितले.&lt;ref name=&quot;TOI2&quot; /&gt; या निर्णयाविरोधात याचिका दाखल झाल्यानंतर केरळ उच्च न्यायालयाने चित्राच्या बाजूने आदेश दिला, परंतु आंतरराष्ट्रीय ॲथलेटिक्स महासंघाने (IAAF) मुदत संपल्याचे सांगून तिला समाविष्ट करण्याची विनंती नाकारली.&lt;ref name=&quot;TOI2&quot; /&gt;

त्यानंतर सप्टेंबर २०१७ मध्ये अशगाबात येथे झालेल्या एशियन इंडोर अँड मार्शल आर्ट्स गेम्समध्ये तिने १५०० मीटर शर्यतीत सुवर्णपदक जिंकले.&lt;ref name=&quot;Mathru&quot;&gt;{{Cite news|date=20 September 2017|title=PU Chitra, Lakshmanan win gold at Asian Indoor and Martial Arts Games|newspaper=Mathrubhumi|url=https://english.mathrubhumi.com/sports/athletics/pu-chitra-lakshmanan-win-gold-at-asian-indoor-and-martial-arts-games-1.2252097|access-date=2026-07-29}}&lt;/ref&gt; पुढे २०१८ च्या आशियाई खेळात तिने १५०० मीटर शर्यतीत कांस्यपदक मिळवले आणि २०१९ मध्ये दोहा येथील आशियाई ॲथलेटिक्स स्पर्धेत आपले जेतेपद कायम राखले.&lt;ref name=&quot;TB&quot; /&gt;

== प्रमुख आंतरराष्ट्रीय पदके ==
* सुवर्णपदक - २०१९ आशियाई ॲथलेटिक्स चॅम्पियनशिप, दोहा (१५०० मी)
* सुवर्णपदक - २०१७ आशियाई ॲथलेटिक्स चॅम्पियनशिप, भुवनेश्वर (१५०० मी)
* सुवर्णपदक - २०१७ एशियन इंडोर अँड मार्शल आर्ट्स गेम्स, अशगाबात (१५०० मी)
* सुवर्णपदक - २०१६ दक्षिण आशियाई खेळ, गुवाहाटी (१५०० मी)
* कांस्यपदक - २०१८ आशियाई खेळ, जकार्ता (१५०० मी)

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:चित्र, पी. यू.}}
[[वर्ग:भारतीय महिला धावपटू]]
[[वर्ग:केरळमधील व्यक्ती]]
[[वर्ग:जीवंत व्यक्ती]]
[[वर्ग:इ.स. १९९५ मधील जन्म]]
[[वर्ग:बीबीसी आयोजित संपादन कार्यशाळा २०२१अंतर्गत संपादित लेख]]</text>
      <sha1>hw7kzp4u5qcf43ii3931uwodjpx47xs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अंडर द कार्पेट</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278845</id>
    <revision>
      <id>2697802</id>
      <parentid>2623617</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T21:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2697802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3215" sha1="rdkaqx4m947zvk096r2fhnvfvc9xnl7" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट चित्रपट|संगीत=
|
| दिग्दर्शन  = टोपे अलाके
| producer       = 
| writer         = 
| प्रमुख कलाकार = इयाबो ओजो, देयेमी ओकलांवॉन आणि ताना अ‍ॅडेलाना 
| music          = 
| cinematography = 
| editing        = 
| studio         = 
| distributor    = 
| प्रदर्शन_तारीख  = {{2021|03|12|df=y}}
| अवधी     = १३९ मिनिटे
| देश  = [[नायजेरिया]]
}}
'''अंडर द कार्पेट''' हा २०२१ साली प्रदर्शित झालेला टोपे अलाके यांनी लिहिलेला व दिग्दर्शित केलेला नायजेरियन रोमँटिक नाट्यपट आहे.  या चित्रपटात इयाबो ओजो, देयेमी ओकलांवॉन आणि ताना अ‍ॅडेलाना मुख्य भूमिकेत आहेत. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/heres-a-first-look-at-iyabo-ojo-in-upcoming-nollywood-movie-under-the-carpet/njnyyq7|title=Here's a first look at Iyabo Ojo in upcoming Nollywood movie 'Under The Carpet'|date=2021-02-18|website=Pulse Nigeria|language=en-US|access-date=2021-04-07}}&lt;/ref&gt; या चित्रपटाचा प्रीमियर ७ मार्च २०२१ रोजी आयमॅक्स सिनेमामध्ये झाला होता आणि १२ मार्च २०२१ रोजी थिएटर रिलीज झाला होता. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bellanaija.com/2021/02/under-the-carpet-movie/|title=A First Look at Iyabo Ojo’s Forthcoming Movie “Under The Carpet”|last=BellaNaija.com|date=2021-02-19|website=BellaNaija|language=en-US|access-date=2021-04-07}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/nigerian-movies-in-cinemas-this-march/32yg1he|title='Ponzi', 'La Femme Anjola', here is a list of Nigerian movies coming to cinemas in March|date=2021-02-22|website=Pulse Nigeria|language=en|access-date=2021-04-07|archive-date=2021-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210222131316/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/nigerian-movies-in-cinemas-this-march/32yg1he|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== कास्ट ==
* आयबो ओजो
* देयेमी ओकंलावॉन
* ताना अ‍ॅडेलाना
* फेमी जेकब्स
* लिडिया लॉरेन्स नेझे
* तोसिन अबिओला
* रॉक्सी अंटक

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:इ.स. २०२१ मधील इंग्लिश चित्रपट]]
[[वर्ग:नायजेरियन चित्रपट]]
[[वर्ग:नायजेरियन रोमँटिक चित्रपट]]</text>
      <sha1>rdkaqx4m947zvk096r2fhnvfvc9xnl7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नंदनशिवणी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292234</id>
    <revision>
      <id>2697897</id>
      <parentid>2661312</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:34:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42183-34</username>
        <id>185797</id>
      </contributor>
      <origin>2697897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4634" sha1="70amqwp0vsinoxobqje3g518anqn5k6" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार=गाव
|इतर_नाव=
| स्थानिक_नाव ='''नंदनशिवणी'''
| आकाशदेखावा = 
| आकाशदेखावा_शीर्षक = 
| शोधक_स्थान= right
| अक्षांश = 
| रेखांश = 
| उंची = 
| राज्य_नाव = महाराष्ट्र
|जवळचे_शहर= कंधार
| जिल्हा = [[नांदेड जिल्हा]]
|अधिकृत_भाषा=मराठी
| नेता_पद =[[सरपंच]] 
| नेता_नाव =
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष  = २०११
| लोकसंख्या_एकूण = 
| लोकसंख्या_घनता =
|लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = 
| क्षेत्रफळ_एकूण = 
|पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = 
| पिन कोड = 
| आरटीओ_कोड =  एमएच/
|संकेतस्थळ=
|कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]]
|कोरे_उत्तर_१ = 
| तळटिपा =}}

'''नंदनशिवणी''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्यातील]] [[कंधार|कंधार तालुक्यातील]] एक गाव आहे.
==भौगोलिक स्थान==
==हवामान==
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.

==लोकजीवन ==
प्रसिद्ध उद्योजक अर्जुन आप्पाराव जाधव यांचे गाव
==प्रेक्षणीय स्थळे==
माऊली महाराज समाधी स्थळ 
==नागरी सुविधा==
==जवळपासची गावे==
==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://maharashtratimes.com/maharashtra/nanded/nanded-kandhar-arjun-jadhav-success-story-on-get-extra-audio-story-app/articleshow/130570565.cms
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}
[[वर्ग:कंधार तालुक्यातील गावे]]
[[वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे]]</text>
      <sha1>70amqwp0vsinoxobqje3g518anqn5k6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आयसा कंडीसा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299424</id>
    <revision>
      <id>2697864</id>
      <parentid>2505579</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:30:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* हे सुद्धा पहा */</comment>
      <origin>2697864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13951" sha1="kbwskf7c94o40z79r3wlo9tge8bhycf" xml:space="preserve">
'''आयसा कंडीसा''' (Moroccan Arabic: عيشة قنديشة, romanized: ʿayša qəndiša,) हे उत्तर [[मोरोक्को|मोरोक्कन]] लोकसाहित्यातील एक पौराणिक स्त्री व्यक्तिमत्त्व आहे.&lt;ref name=&quot;lurker1987&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=hZg9AAAAIAAJ|title=Dictionary of Gods and Goddesses, Devils and Demons|last=Lurker|first=Manfred|publisher=[[Routledge]]|year=1987|isbn=978-0-7102-0877-4|pages=293}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;westermarck1926&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=Ritual and belief in Morocco|last=Westermarck|first=Edward|date=1926|publisher=Macmillan and Co.|volume=1|location=London|pages=392–396}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pereda2016&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=http://coleccionesdigitales.cervantes.es/cdm/compoundobject/collection/FOCAPE/id/1064/rec/6|title=Festividades, costumbres, creencias y tradiciones de la región de Chauen|last=Pereda Roig|first=Carlos|date=2016|publisher=Instituto Cervantes de Tánger|pages=1–8}}&lt;/ref&gt; ते एका जिनी सारखी आहे परंतु तिचे व्यक्तिमत्त्व वेगळे आहे. अनेक लोककथा पात्रांपैकी तिला सामान्यत: बकरी किंवा उंट सारख्या खुर असलेल्या प्राण्याचे पाय असलेली सुंदर तरुणी म्हणून चित्रित केले जाते. जरी आयसा कंडिसाचे वर्णन मोरोक्कोमधील प्रदेशानुसार भिन्न असले तरी, ती सामान्यतः पाण्याच्या स्त्रोतांजवळ राहते असे मानले जाते आणि स्थानिक पुरुषांना भुरळ घालण्यासाठी आणि नंतर त्यांना वेड लावण्यासाठी किंवा मारण्यासाठी ती तिच्या सौंदर्याचा वापर करते असे म्हणले जाते.

== वैशिष्ट्ये ==
आयसा कंडिसाच्या जवळपास सर्व खाती तिच्या घराजवळील पाण्याचा भाग म्हणून ओळखतात. [[टँजियर|टँगियरमध्ये]], हा समुद्र असल्याचे मानले जाते; टेटुआनमध्ये ती मार्टिल नदी आहे, फेसमध्ये तो एक ड्रेनेज कालवा आहे आणि बेनी अहसेनमध्ये ती सेबू नदी आहे. अशीही एक सामान्य मान्यता आहे की ती प्रामुख्याने तरुण पुरुषांवर शिकार करते. त्यांना ती तिच्या सौंदर्याने मोहित करते किंवा त्यांच्या बायकोचे रूप घेते. आयसा कंडिसा बद्दलच्या अधिक स्थानिक समजुती, जसे की बेनी अहसेन, त्यात हे समाविष्ट आहे की तिला स्टीलच्या सुऱ्या आणि सुयांची भीती वाटते आणि तिला हम्मू कय्यू म्हणून ओळखला जाणारा पती (किंवा पुरुष सहकारी) आहे. मोरोक्कोच्या अधिक दक्षिणेकडील प्रदेशांमध्ये, डुक्कलासह, तिला त्याऐवजी &quot;खराजा&quot; म्हणले जाते.&lt;ref name=&quot;westermarck1926&quot; /&gt;

बफी [[सूफी पंथ|सूफी]] ऑर्डरच्या परंपरेनुसार, आयसा कंडिसा ही आयसा नावाच्या अनेक मादी जिनांपैकी एक आहे, त्या प्रत्येकांची व्यक्तिमत्त्वे भिन्न आहेत. बफिज मानतात की ती काळे कपडे घालते, उंटासारखे पाय असतात. ज्या गरोदर स्त्रिया तिला पाहतात त्यांचा गर्भपात होतो. तिने वश केलेले लोक जनावरांसारखे भुंकतात.&lt;ref name=&quot;maruf2007&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=9CdtKnHA6PsC|title=Jinn Eviction as a Discourse of Power: A Multidisciplinary Approach to Modern Morrocan Magical Beliefs and Practices|last=Maʻrūf|first=Muḥammad|date=2007|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-16099-6|pages=106–107}}.&lt;/ref&gt; &quot;सुदानीज आयसाअ&quot; ( ''ʿayša s-sudaniya'' ) आणि &quot;इच्छ ऑफ द सी&quot; ( ''ʿayša l-bəḥriya'' ) यासह इतरत्र आयसा कंडिसाला समानार्थी असलेली नावे - बफिस अद्वितीय घटक म्हणून पाहत आहेत.

== मूळ ==
एडवर्ड वेस्टरमार्कने दावा केला की आयसा कंडिसाचे नाव &quot;स्पष्टपणे पूर्वेकडील मूळ&quot; आहे. तिला प्राचीन कनानी धर्मातील केटेश सोबत ओळखले जाते. ज्याला त्याने &quot;मंदिरातील वेश्या&quot; म्हणून ओळखले आणि तिला अस्टार्ट देवीच्या पंथाशी जोडले, असे चुकीचे वर्णन केले गेले. तीला एक &quot;प्रजनन&quot; देवी मानले जाते. वेस्टरमार्क असे सुचवितो की उत्तर आफ्रिकेतील फोनिशियन वसाहतींनी प्रथम कंडिसाचा परिचय करून दिला. जो नंतर तिचा उदार स्वभाव आणि जलीय वातावरणाशी संबंध राखून इस्लामिक परंपरांमध्ये जोडला गेला. त्याने असेही सुचवले की तिचा सहकारी हम्मू कय्यू हा कार्थॅजिनियन देव हॅमॉनपासून प्रेरित असू शकतो.&lt;ref name=&quot;westermarck1926&quot; /&gt; वेस्टरमार्कचा सिद्धांत प्राचीन जवळच्या पूर्वेकडील देवतांच्या पुरातन समजावर अवलंबून होता. केटेशला &quot;पवित्र वेश्या&quot; म्हणून प्रस्तुत करणारे सिद्धांत पुराव्याअभावी आधुनिक विद्वत्तामध्ये अप्रचलित मानले जातात.&lt;ref&gt;I. Cornelius, ''[http://www.religionswissenschaft.uzh.ch/idd/prepublications/e_idd_qudshu.pdf Qudshu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624210726/http://www.religionswissenschaft.uzh.ch/idd/prepublications/e_idd_qudshu.pdf |date=2021-06-24 }}'', ''[http://www.religionswissenschaft.uzh.ch/idd/prepublication.php Iconography of Deities and Demons in the Ancient Near East] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401102909/https://www.religionswissenschaft.uzh.ch/idd/prepublication.php |date=2022-04-01 }}'', p. 4&lt;/ref&gt; आणि तिला सामान्यतः इजिप्तमध्ये विकसित झालेली देवी म्हणून ओळखले जाते. कनानी किंवा सीरियन देवींमध्ये स्पष्ट अग्रदूत नसतानाही, सेमेटिक देवी म्हणून तिला ओळखले जाते. नाव आणि मुख्यतः परदेशी देवतांशी संबंधित मानले जाते.&lt;ref&gt;Ch. Zivie-Choche, ''[https://escholarship.org/content/qt7tr1814c/qt7tr1814c.pdf Foreign Deities in Egypt]'' [in:] J. Dieleman, W. Wendrich (eds.), ''UCLA Encyclopedia of Egyptology'', 2011, p. 5-6&lt;/ref&gt; केटेश आणि अस्टार्ट यांच्यातील थेट संबंध - युद्ध, शिकार, राजेशाही शक्ती, उपचार इत्यादींशी संबंधित, कालावधी आणि क्षेत्रानुसार, परंतु वेस्टरमार्कने दावा केल्याप्रमाणे प्रजननक्षमतेशी नाही - स्थापित केले जाऊ शकत नाही.&lt;ref&gt;R. Schmitt, [https://www.jstor.org/stable/23608856 ''Astarte, Mistress of Horses, Lady of the Chariot: The Warrior Aspect of Astarte''], ''Die Welt des Orient''s 43, 2013, p. 213-225&lt;/ref&gt;

अगदी अलीकडचा प्रस्ताव असा आहे की कंडिसा ही खऱ्या ऐतिहासिक व्यक्तिमत्त्वातून आली होती. म्हणजे मोरोक्कन &quot;काउंटेस&quot; (कॉन्टेसा) एल जदिदा ज्याने सैनिकांना फूस लावून पोर्तुगीजांचा प्रतिकार करण्यास मदत केली होती, ज्यांना मोरोक्कन सैनिकांनी ठार मारले होते.&lt;ref name=&quot;douider2012&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Douider|first=Samira|date=2012-12-30|title=Deux mythes féminins du Maghreb : la Kahina et Aïcha Kandicha|url=https://recherchestravaux.revues.org/547?lang=en|journal=Recherches &amp; Travaux|issue=81|pages=75–81|doi=10.4000/recherchestravaux.547|issn=0151-1874|access-date=2017-11-26|doi-access=free|archive-date=2015-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117182228/http://recherchestravaux.revues.org/547?lang=en|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFDouider2012&quot;&gt;Douider, Samira (2012-12-30). [https://recherchestravaux.revues.org/547?lang=en &quot;Deux mythes féminins du Maghreb : la Kahina et Aïcha Kandicha&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117182228/http://recherchestravaux.revues.org/547?lang=en |date=2015-11-17 }}. ''Recherches &amp; Travaux'' (81): 75–81. [[डिजीटल ऑब्जेक्ट आयडेंटीफायर|doi]]:&lt;span class=&quot;cs1-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.4000/recherchestravaux.547|10.4000/recherchestravaux.547]]&lt;/span&gt;. [[ISSN (आयडेंटिफायर)|ISSN]]&amp;nbsp;[//www.worldcat.org/issn/0151-1874 0151-1874]&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2017-11-26&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zamane&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://zamane.ma/fr/aicha-kandicha-la-legende-et-le-demon-2/|title=Aicha Kandicha, la légende et le démon|website=Zamane|access-date=2017-11-26}}&lt;/ref&gt;

== लोकप्रिय संस्कृतीत ==
पुस्तक, चित्रपट आणि गाण्यांसह अनेक मोरोक्कन सांस्कृतिक कार्यांमध्ये आयसा कंडीसाचा संदर्भ देण्यात आला आहे.&lt;ref name=&quot;douider2012&quot; /&gt; एक उदाहरण म्हणजे ग्नवा ट्यून लल्ला आईचा आणि फ्रेंच हॉरर चित्रपट कंदिशा .

== हे सुद्धा पहा ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
| width=&quot;33.3%&quot; | * [[सुकुबस]]
* [[सिहुआनाबा]]
* [[पाटसोला]]
* [[हुल्डर]]
| width=&quot;33.3%&quot; | * [[सायरन (दंतकथा)|सायरन]]
* [[झाना (दंतकथा)|झाना]]
* [[मौरा एन्कांटडा]]
* [[टुंडा (लोककथा)|टुंडा]]
| width=&quot;33.3%&quot; | * [[पोंटियानक (लोककथा)|पोंटियानक]]
* [[लीनन सिधे]]
* [[ग्लॅस्टिग]]
* [[बाओभान सिथ]]
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:इफ्रीट्स]]
[[वर्ग:आफ्रिकन भुते]]
[[वर्ग:आफ्रिकन देवी]]
[[वर्ग:प्रेम आणि वासनेशी संबंधित देवी]]
[[वर्ग:मोरोक्कन संस्कृती]]
[[वर्ग:जिन]]
[[वर्ग:स्त्री पौराणिक प्राणी]]
[[वर्ग:उत्तर आफ्रिकन पौराणिक प्राणी]]
[[वर्ग:जिनियात]]</text>
      <sha1>kbwskf7c94o40z79r3wlo9tge8bhycf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बोरी बंदर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299438</id>
    <revision>
      <id>2697799</id>
      <parentid>2444810</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T19:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2697799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3569" sha1="mo5dspalbn70rteeoyp0bbcuu57zg6e" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = Bori Bunder
| native_name = 
| native_name_lang = mr
| settlement_type = Neighbourhood
| nickname = 
| map_alt = 
| map_caption = 
| pushpin_map = Mumbai
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|18.9400|N|72.8353|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = [[India]]
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]]
| subdivision_type3 = Metro
| subdivision_name1 = [[Maharashtra]]
| subdivision_name2 = [[South Mumbai]]
| subdivision_name3 = Mumbai
| established_title = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| government_type = 
| governing_body = 
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 
| area_rank = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = 
| population_as_of = 
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = auto
| population_rank = 
| population_demonym = 
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 400001&lt;ref name=&quot;pcode&quot;&gt;{{cite web|url=https://indiapincodes.net/Maharashtra/Mumbai/Mumbai/|title=Pin code : Bori Bunder, Mumbai|accessdate=9 February 2015|publisher=indiapincodes.net|archive-date=2021-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20211114035553/https://indiapincodes.net/Maharashtra/Mumbai/Mumbai/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| area_code = 022
| area_code_type = 
| registration_plate = MH 01
| blank1_name_sec1 = Civic agency
| blank1_info_sec1 = [[Brihanmumbai Municipal Corporation|BMC]]
| website = 
| footnotes = 
}}

[[चित्र:Panorama_-_From_the_Cathedral,_Bombay._No._4._Looking_towards_Boree_Bunder_(12675171104).jpg|इवलेसे| सेंट थॉमस कॅथेड्रल (c. 1855-1862) पासून दिसणारे बोरी बंदर.]]
'''बोरी बंदर''' हे [[मुंबई|मुंबई, भारताच्या]] पूर्व किनाऱ्यावरील एक क्षेत्र आहे. ते दक्षिण मुंबई मध्ये आहे.

== पार्श्वभूमी ==
या जागेचा वापर मुंबईतून आयात-निर्यात होणाऱ्या मालाचे भांडार म्हणून केला जात असे.

== वाहतूक ==
१८५० च्या दशकात, [[ग्रेट इंडियन पेनिनसुला रेलवे|ग्रेट इंडियन पेनिन्सुला रेल्वेने]] या भागात आपले रेल्वे टर्मिनस बांधले आणि स्थानकाचे नाव बोरी बंदर असे ठेवले.&lt;ref name=&quot;dna&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.dnaindia.com/mumbaireport_rail-museum-in-lonavala-mooted_1193535|title=Rail museum in Lonavala mooted|date=27 September 2008|work=Daily News and Analysis|access-date=1 May 2011}}&lt;/ref&gt;

== हे सुद्धा पहा ==
* बोरी बंदर रेल्वे स्थानक
* [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:मुंबईचा इतिहास]]</text>
      <sha1>mo5dspalbn70rteeoyp0bbcuu57zg6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>देवी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303114</id>
    <revision>
      <id>2697831</id>
      <parentid>2591206</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:26:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>साचा</comment>
      <origin>2697831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12735" sha1="bkp17hzrpecytgmcod1l69q7s6d9neg" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''देवी''' (/ˈdeɪvi/; [[संस्कृत]]: देवी) ही [[हिंदू]] धर्मातील एक स्त्रीलिंगी संकल्पना आहे; याचे पुल्लिंगी रूप [[देव]] आहे. देवी आणि देव म्हणजे 'स्वर्गीय, दैवी, उत्कृष्टतेचे काहीही', आणि हिंदू धर्मातील देवतेसाठी लिंग-विशिष्ट संज्ञा देखील आहेत. 
[[चित्र:Goddess_Parvati_and_her_son_Ganesha.jpg|इवलेसे|देवी [[पार्वती]] आणि पुत्र [[गणेश]]]]
[[वेद|वेदांमध्ये]] देवींची संकल्पना आणि आदर दिसून येतो, ज्यांची रचना इसवी सन पूर्व तिसऱ्या शतकाच्या आसपास झाली होती. तथापि, ते त्या काळात महत्त्वाची भूमिका बजावत नाहीत. [[लक्ष्मी]], [[पार्वती]], [[दुर्गा]], [[सरस्वती]], [[सीता]], [[राधा]] आणि [[काली]] या देवी आधुनिक युगात पूजनीय आहेत.&lt;ref&gt;Kinsley, David (1988). ''Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in द हिंदू Religious Traditions.'' University of California Press, &lt;nowiki&gt;ISBN 0-520-06339-2&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt; मध्ययुगीन काळातील [[पुराणे|पुराणांमध्ये]] देवीशी संबंधित पौराणिक कथा आणि साहित्य तसेच देवी महात्म्य सारख्या ग्रंथ उपलब्ध आहेत, ज्यामध्ये देवी ही अंतिम सत्य आणि सर्वोच्च शक्ती म्हणून प्रकट होते. तिने हिंदू धर्माच्या [[शाक्त परंपरा|शाक्त परंपरेला]] प्रेरणा दिली आहे. पुढे, [[शक्ती]] आणि [[शैव]] धर्माच्या हिंदू परंपरांमध्ये देवी आणि तिचे प्राथमिक रूप [[पार्वती]] यांना मध्यवर्ती मानले जाते.

== शब्दोत्पत्ती ==
देवी आणि देव हे [[संस्कृत]] शब्द आहेत जे [[वैदिक]] साहित्यात ईसापूर्व तिसऱ्या सहस्राब्दीच्या आसपास आढळतात. देव पुल्लिंग आहे, आणि संबंधित स्त्रीलिंगी समतुल्य देवी आहे. मोनियर-विलियम्स यांनी त्याचे भाषांतर 'स्वर्गीय, दैवी, उच्च उत्कृष्टतेच्या, उदात्त, चमकदार गोष्टी' असे केले आहे.&lt;ref&gt;Klostermaier 2010, p. 492&lt;/ref&gt; व्युत्पत्तीशास्त्रीयदृष्ट्या, देवीचे संज्ञा [[लॅटिन]] डीआ आणि [[ग्रीक]] थेआ आहेत.

डग्लस हार्परच्या मते, व्युत्पत्तिशास्त्रीय मूळ देव- म्हणजे &quot;एक चमकणारा&quot;, * div- वरून, &quot;चमकणे&quot;, हे ग्रीक डिओस, गॉथिक दैवी आणि लॅटिन ड्यूस (जुने लॅटिन डेव्होस) यांचे एक ज्ञान आहे.&lt;ref&gt;Deva Etymology Dictionary, Douglas Harper (2015)&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==
[[चित्र:WLA_lacma_Hindu_Goddess_Parvati_Orissa.jpg|इवलेसे|डावे|देवी [[पार्वती|पार्वतीचे]] एक प्राचीन शिल्प, [[ओडिशा]]]]
देवी-सदृश देवतेची पूजा [[सिंधू संस्कृती|सिंधू संस्कृतीच्या]] काळापासून होते.

[[ऋग्वेद|ऋग्वेदातील]] देवीसुक्त (10.125.1 ते 10.125.8) हे अंतिम वास्तव देवी असल्याचे घोषित करणारे सर्वात जास्त अभ्यासले गेलेले [[स्तोत्र]] आहे:

मी सर्व जग माझ्या इच्छेनुसार निर्माण केले आहे, कोणत्याही उच्च व्यक्तीच्या आग्रहाशिवाय, आणि त्यांच्यामध्येच मी वास्तव्य करतो. मी [[पृथ्वी]] आणि [[स्वर्ग]] आणि सर्व सृष्टी माझ्या महानतेने व्यापतो आणि त्यांच्यामध्ये शाश्वत आणि अनंत चैतन्य म्हणून वास करतो.

— देवी सुक्त, ऋग्वेद 10.125.8


[[वेद|वेदांमध्ये]] देवी ([[शक्ती]]), [[पृथ्वी]], अदिती (वैश्विक नैतिक क्रम), वाक (ध्वनी), निर्मिती (विनाश), रात्री  आणि अरण्यनी (वन) यासारख्या असंख्य वैश्विक देवींची नावे आहेत; दिनसाना, राका, पुरमधी, परेंडी, भारती आणि माही यांसारख्या दानशूर देवींचा उल्लेख ऋग्वेदात आढळतो.

&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ६–१७, ५५–देवी ही वेदकालीन ग्रंथांमध्ये पूर्व-बौद्ध असल्याचे आढळते, परंतु तिला समर्पित श्लोक हे सूचित करत नाहीत की तिची वैशिष्ट्ये वैदिक युगात पूर्णपणे विकसित झाली ह[1]:१८-१९ वेदिक काळात सर्व देवी-देवतांना वेगळे केले :‌‌‌‌‌‌‌ पण वेदोत्तर ग्रंथांमध्ये, विशेषतः सुरुवातीच्या मध्ययुगीन साहित्यात, त्यांना शेवटी एका देवी, सर्वोच्च शक्तीचे पैलू किंवा प्रकटीकरण म्हणून पाहिले जाते.

हिंदू धर्माच्या [[शाक्त परंपरा|शाक्त परंपरेतील]] देवी ही सर्वोच्च आहे; [[स्मार्त]] परंपरेत, ती [[ब्राह्मण|ब्राह्मणाच्या]] पाच प्राथमिक रूपांपैकी एक आहे जी पूज्य आहे. इतर हिंदू परंपरांमध्ये, देवी देवाची सक्रिय ऊर्जा आणि शक्ती मूर्त रूप देते आणि ते नेहमी एकमेकांना पूरक म्हणून एकत्र दिसतात. याची उदाहरणे [[शैव]] धर्मात शिवासोबत पार्वती, ब्राह्मण धर्मात ब्रह्मासोबत [[सरस्वती]] आणि [[विष्णु|विष्णूसोबत]] [[लक्ष्मी]], [[सीता]] [[राम|रामासह]] आणि [[राधा]] वैष्णव धर्मात [[कृष्ण|कृष्णासोबत]] आहेत.

देवी-प्रेरित तत्त्वज्ञान हे देवी उपनिषद सारख्या अनेक हिंदू ग्रंथांमध्ये मांडलेले आहे, जे शिकवते की शक्ती मूलत: ब्रह्म (अंतिम आधिभौतिक वास्तव) आहे आणि तिच्यापासून प्रकृती (पदार्थ) आणि पुरुष (चेतना) उत्पन्न होते आणि ती आनंद आणि गैर आहे. आनंद, वेद आणि त्याहून वेगळे काय आहे, जन्मलेले आणि न जन्मलेले आणि सर्व विश्व. शक्ती ही शिवाची पत्नी पार्वती आहे. त्रिपुरा उपनिषद, बहवृचा उपनिषद आणि गुह्यकाली उपनिषदात शिवाची सर्जनशील शक्ती म्हणून तिचा उल्लेख आहे.
[[चित्र:Durga,_Burdwan,_2011.JPG|इवलेसे|[[दुर्गापूजा]]]]
देवी उपनिषदात देवांना दिलेल्या उत्तरात देवी स्वतःला ब्राह्मण म्हणून ओळखते आणि सांगते की ती जगावर राज्य करते, भक्तांना संपत्तीचे आशीर्वाद देते, ती सर्वोच्च देवता आहे जिची सर्व उपासना करायची आहे आणि ती प्रत्येक आत्म्यात आत्मा अंतर्भूत करते.  देवी ठामपणे सांगते की ती पृथ्वी आणि स्वर्गाची निर्माती आहे आणि तिथेच राहते. वडिलांच्या रूपात आकाश आणि आईच्या रूपात समुद्राची तिची निर्मिती 'आंतरिक परम आत्म' म्हणून प्रतिबिंबित होते. तिच्या निर्मितीला कोणत्याही उच्च व्यक्तीने प्रेरित केले नाही आणि ती तिच्या सर्व निर्मितीमध्ये वास करते. ती देवी म्हणते, पृथ्वी आणि स्वर्ग यांना व्यापून टाकणारी शाश्वत आणि अमर्याद चेतना आणि 'सर्व प्रकारचा आनंद आणि गैर-परमानंद, ज्ञान आणि अज्ञान, ब्रह्म आणि गैर-ब्रह्म'. देवी उपनिषदातील तांत्रिक पैलू, जून मॅकडॅनियल म्हणतात, यंत्र, बिंदू, बीज, मंत्र, शक्ती आणि चक्र या शब्दांचा वापर आहे.

प्रमुख जागतिक धर्मांमध्ये, हिंदू धर्मातील देवीची दैवी स्त्रीलिंगी संकल्पना, प्राचीन काळापासून सर्वात मजबूत अस्तित्त्व आहे.

== संदर्भ ==

[[वर्ग:धार्मिक संकल्पना]]
[[वर्ग:हिंदू धर्म]]
[[वर्ग:हिंदू दैवते]]
[[वर्ग:हिंदू धर्मातील देवाची नावे]]
[[वर्ग:हिंदू देवी]]</text>
      <sha1>bkp17hzrpecytgmcod1l69q7s6d9neg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०११</title>
    <ns>0</ns>
    <id>308635</id>
    <revision>
      <id>2697832</id>
      <parentid>2299940</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:28:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>दुवे</comment>
      <origin>2697832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13149" sha1="odw983kd2stsptjemkhzz9jt83m6srj" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
|  series_name              = पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०११
|  team1_image              = Flag of Pakistan.svg
|  team1_name               = पाकिस्तान
|  team2_image              = Flag of Zimbabwe.svg
|  team2_name               = झिम्बाब्वे 
|  from_date                = २८ ऑगस्ट
|  to_date                  = १८ सप्टेंबर २०११
|  team1_captain            = [[मिसबाह-उल-हक]]
|  team2_captain            = [[ब्रेंडन टेलर]]
|  no_of_tests              = 1
|  team1_tests_won          = 1
|  team2_tests_won          = 0
|  team1_tests_most_runs    = मोहम्मद हाफिज (१५७) 
|  team2_tests_most_runs    = [[टीनो मावयो]] (१७५)
|  team1_tests_most_wickets = एजाज चीमा (८)
|  team2_tests_most_wickets = [[रे प्राईस]] (४)
|  player_of_test_series    = मोहम्मद हाफिज (पाकिस्तान)
|  no_of_ODIs               = 3
|  team1_ODIs_won           = 3
|  team2_ODIs_won           = 0
|  team1_ODIs_most_runs     = मोहम्मद हाफिज (१८८)&lt;br&gt; युनूस खान {१५९}
|  team2_ODIs_most_runs     = वुसी सिबांदा (१४६)
|  team1_ODIs_most_wickets  = एजाज चीमा (८)
|  team2_ODIs_most_wickets  = [[एल्टन चिगुम्बुरा]] (३)
|  player_of_ODI_series     = युनूस खान (पाकिस्तान)
|  no_of_twenty20s = 2
|  team1_twenty20s_won = 2
|  team2_twenty20s_won = 0
|  team1_twenty20s_most_runs = मोहम्मद हाफिज (१२२)
|  team2_twenty20s_most_runs = [[तातेंडा तैबू]] (४३)
|  team1_twenty20s_most_wickets = मोहम्मद हाफिज (७)
|  team2_twenty20s_most_wickets = काइल जार्विस (४)
|  player_of_twenty20_series = मोहम्मद हाफिज (पाकिस्तान)
}}
२८ ऑगस्ट ते १८ सप्टेंबर २०११ दरम्यान [[पाकिस्तान क्रिकेट संघ|पाकिस्तान क्रिकेट संघाने]] [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वेचा दौरा]] केला. पाकिस्तानने झिम्बाब्वे राष्ट्रीय संघाविरुद्ध एक [[कसोटी सामने|कसोटी]], तीन [[एकदिवसीय सामने|एकदिवसीय]] आणि दोन [[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने आणि झिम्बाब्वेच्या प्रतिनिधी संघाविरुद्ध एक [[प्रथम श्रेणी सामने|प्रथम श्रेणी सामना]] खेळला.&lt;ref&gt;[http://www.cricschedule.com/series/77-pakistan-tour-of-zimbabwe-2011-schedule-fixtures.html Pakistani Cricket Team in Zimbabwe in 2011] ''cricschedule.com''. Retrieved 27 July 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.cricketworld4u.com/series/pak-in-zim-2011 Zimbabwe vs Pakistan Home]''cricketworld4u.com''. Retrieved 27 July 2011&lt;/ref&gt;

== कसोटी मालिका ==

=== एकमेव कसोटी ===
{{Test match |
  | date = १–५ सप्टेंबर २०११
  | team1 = {{cr-rt|ZIM}}
  | team2 = {{cr|PAK}}

  | score-team1-inns1 = ४१२ (१५०.४ षटके)
  | runs-team1-inns1 = [[टीनो मावयो]] १६३[[नाबाद|*]] (४५३)
  | wickets-team1-inns1 = [[एजाज चीमा]] ४/७९ (२८.४ षटके)

  | score-team2-inns1 = ४६६ (१५६.१ षटके)
  | runs-team2-inns1 = [[मोहम्मद हाफिज]] ११९ (१७७)
  | wickets-team2-inns1 = [[ग्रेग लॅम्ब]] ३/१२० (२८ षटके)

  | score-team1-inns2 = १४१ (५६.३ षटके)
  | runs-team1-inns2 = [[तातेंडा तैबू]] ५८ (१५७)
  | wickets-team1-inns2 = [[एजाज चीमा]] ४/२४ (११.३ षटके) &lt;br&gt;[[मोहम्मद हाफिज]] ४/३१ (१५ षटके)

  | score-team2-inns2 = ८८/३ (२१.४ षटके)
  | runs-team2-inns2 = [[मोहम्मद हाफिज]] ३८ (४४) 
  | wickets-team2-inns2 = [[रे प्राइस]] २/३५ (१०.४ षटके)

  | result = पाकिस्तान ७ गडी राखून विजयी 
  | venue = [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]]
  | umpires = [[इयान गोल्ड]] (इंग्लंड) आणि [[रॉड टकर]] (ऑस्ट्रेलिया)
  | motm = [[मोहम्मद हाफिज]] (पाकिस्तान)
  | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523731.html धावफलक]
  | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला
  | rain = 
  | notes = [[जुनैद खान]], [[एजाज चीमा]] (पाकिस्तान) आणि [[ग्रेग लॅम्ब]] (झिम्बाब्वे) या तिघांनीही कसोटी पदार्पण केले.
}}

== एकदिवसीय मालिका ==

=== पहिला सामना ===
{{Limited overs matches
  | date = ८ सप्टेंबर २०११
  | team1 = {{cr-rt|PAK}}
  | score1 = २४७/७ (५० षटके)
  | score2 = २४२/७ (५० षटके)
  | team2 = {{cr|ZIM}}
  | runs1 = [[युनूस खान]] ७८ (७२)
  | wickets1 = [[रे प्राइस]] २/३९ (१० षटके)
  | runs2 = [[ब्रेंडन टेलर]] ८४ (१०३)
  | wickets2 = [[एजाज चीमा]] ३/३६ (१० षटके)
  | result = पाकिस्तान ५ धावांनी विजयी 
  | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523732.html धावफलक]
  | venue = [[क्वीन्स स्पोर्ट्स क्लब]], [[बुलावायो]]
  | umpires = [[ओवेन चिरोम्बे]] (झिम्बाब्वे) आणि [[इयान गोल्ड]] (इंग्लंड)
  | motm = [[युनूस खान]] (पाकिस्तान)
  | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला
  | rain = [[अदनान अकमल]] आणि [[एजाज चीमा]] (पाकिस्तान) या दोघांनीही वनडे पदार्पण केले.
}}

=== दुसरा सामना ===
{{Limited overs matches
  | date = ११ सप्टेंबर २०११
  | team1 = {{cr-rt|ZIM}}
  | score1 = २२५/६ (५० षटके)
  | score2 = २२८/० (४२.१ षटके)
  | team2 = {{cr|PAK}}
  | runs1 = [[हॅमिल्टन मसाकादझा]] ६८ (११८)
  | wickets1 = [[सोहेल तन्वीर]] २/३३ (१० षटके)
  | runs2 = [[मोहम्मद हाफिज]] १३९[[नाबाद|*]] (१४६)
  | wickets2 = [[हॅमिल्टन मसाकादझा]] ०/७ (२ षटके)
  | result = पाकिस्तानने १० गडी राखून विजय मिळवला
  | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523733.html धावफलक]
  | venue = [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]]
  | umpires = [[रसेल टिफिन]] (झिम्बाब्वे) आणि [[इयान गोल्ड]] (इंग्लंड)
  | motm = [[मोहम्मद हाफिज]] (पाकिस्तान)
  | toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला
}}

=== तिसरा सामना ===
{{Limited overs matches
  | date = १४ सप्टेंबर २०११
  | team1 = {{cr-rt|PAK}}
  | score1 = २७०/५ (५० षटके)
  | score2 = २४२/९ (५० षटके)
  | team2 = {{cr|ZIM}}
  | runs1 = [[युनूस खान]] ८१ (९०)
  | wickets1 = [[एल्टन चिगुम्बुरा]] २/३६ (९ षटके)
  | runs2 = [[चमु चिभाभा]] ६२ (८८)
  | wickets2 = [[एजाज चीमा]] 4/43 (१० षटके)
  | result = पाकिस्तानने २८ धावांनी विजय मिळवला
  | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523734.html धावफलक]
  | venue = [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]]
  | umpires = [[इयान गोल्ड]] (इंग्लंड) आणि [[रसेल टिफिन]] (झिम्बाब्वे)
  | motm = [[एजाज चीमा]] (पाकिस्तान)
  | toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला
  | rain = [[यासिर शाह]] (पाकिस्तान) ने वनडे पदार्पण केले.
}}

== टी२०आ मालिका ==

=== पहिला टी२०आ ===
{{Limited overs matches 
  | date =१६ सप्टेंबर २०११
  | team1 = {{cr-rt|PAK}}
  | score1 = १९८/४ (२० षटके)
  | score2 = ११३ (१५.२ षटके)
  | team2 = {{cr|ZIM}}
  | runs1 = [[मोहम्मद हाफिज]] ७१ (४८)
  | wickets1 = [[चमु चिभाभा]] १/१७ (३ षटके)
  | runs2 = [[चार्ल्स कॉव्हेंट्री]] ३० (१३)
  | wickets2 = [[मोहम्मद हाफिज]] ४/१० (२.२ षटके)
  | result = पाकिस्तानने ८५ धावांनी विजय मिळवला
  | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523735.html धावफलक]
  | venue = [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]]
  | umpires = [[जेरेमिया माटीबिरी]] आणि [[रसेल टिफिन]] (दोन्ही झिम्बाब्वे)
  | motm = [[मोहम्मद हाफिज]] (पाकिस्तान)
  | toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला
  | rain =
  | notes = [[एजाज चीमा]], [[रमीझ राजा (धाकटा)|रमीझ राजा]] आणि [[यासिर शाह]] (सर्व पाकिस्तान) आणि [[काइल जार्विस]] (झिम्बाब्वे) या सर्वांनी त्यांचे टी२०आ पदार्पण केले.
}}

=== दुसरा टी२०आ ===
{{Limited overs matches 
  | date =  १८ सप्टेंबर २०११
  | team1 = {{cr-rt|PAK}}
  | score1 = १४१/७ (२० षटके)
  | score2 = १३६/७ (२० षटके)
  | team2 = {{cr|ZIM}}
  | runs1 = [[मोहम्मद हाफिज]] ५१ (३८)
  | wickets1 = [[काइल जार्विस]] ३/१४ (४ षटके)
  | runs2 = [[तातेंडा तैबू]] ३७ (२८)
  | wickets2 = [[मोहम्मद हाफिज]] ३/११ (३ षटके)
  | result = पाकिस्तान ५ धावांनी जिंकला
  | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523736.html धावफलक]
  | venue = [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]]
  | umpires = [[ओवेन चिरोम्बे]] (झिम्बाब्वे) आणि [[जेरेमिया माटीबिरी]] (झिम्बाब्वे)
  | motm = [[मोहम्मद हाफिज]] (पाकिस्तान)
  | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला
  | rain =
}}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}} 

[[वर्ग:पाकिस्तान क्रिकेट संघाचे झिम्बाब्वे दौरे|२०११]]
[[वर्ग:इ.स. २०११ मधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>odw983kd2stsptjemkhzz9jt83m6srj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सरतचंद्र मित्र</title>
    <ns>0</ns>
    <id>328557</id>
    <revision>
      <id>2697669</id>
      <parentid>2256263</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:09:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पुनर्लेखन</comment>
      <origin>2697669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13736" sha1="lyor9n9xhidxtl0c6aphdwj8iw3rca3" xml:space="preserve">[[चित्र:Saratchandra_Mitra.jpg|इवलेसे|सरतचंद्र मित्र]]
'''सरतचंद्र मित्र''' ([[१५ नोव्हेंबर]] [[इ.स. १८६३|१८६३]] - [[१५ डिसेंबर]] [[इ.स. १९३८|१९३८]]) हे एक [[बंगाली लोक]]साहित्यकार आणि विद्वान होते.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Gupta|first=Sankar Sen|title=Folklorists of Bengal: Life-sketches and Bibliographical Notes|year=1965|publisher=Indian Publications|location=Calcutta|pages=53–88|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.98610}}&lt;/ref&gt; त्यांनी भारतीय शास्त्रांतील [[वनस्पती]] आणि [[प्राणी|प्राण्यांवर]] विस्तृत संशोधन केले व लिहिले.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mitra|first=S. C.|year=1911|title=A plea for nature-study in Indian Schools|journal=Calcutta Review|volume=263|pages=48–64|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.180403/page/n56}}&lt;/ref&gt; वकिलीचे शिक्षण घेतले असले तरी, नंतरच्या काळात त्यांची [[कोलकाता विद्यापीठ|कोलकाता विद्यापीठात]] [[मानवशास्त्र]] विभागाचे संस्थापक प्रमुख आणि [[प्राध्यापक]] म्हणून नियुक्ती झाली होती.&lt;ref name=&quot;folk&quot;&gt;{{Cite book|last=Gupta|first=Sankar Sen|title=Folklorists of Bengal: Life-sketches and Bibliographical Notes|year=1965|publisher=Indian Publications|location=Calcutta|pages=53–88}}&lt;/ref&gt;

== चरित्र ==
सरतचंद्र हे सुतानिती तालुक्यातील होगुलकुरिया येथील कुटुंबातील होते.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; त्यांचे पूर्वज राममोहन मित्र हे मूळ घर बोरीशा येथून [[मराठा साम्राज्य|मराठ्यांच्या]] आक्रमणांमुळे सोडून आले होते.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; सरतचंद्रांचे वडील नरसिंहचंद्र मित्र हे [[हथवा संस्थान|हथवा संस्थानाचे]] कायदेशीर सल्लागार आणि [[वकील]] होते.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; त्यांच्या आईचे नाव निस्तारिणी दासी होते.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; सरतचंद्रांचा मोठा भाऊ अमुल्यचंद्र लहानपणीच मरण पावला, तर बहीण शैलाबाला दासी हिचा विवाह [[शिमला]] येथील पूर्णचंद्र चौधरी यांच्याशी झाला होता.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt;

सरतचंद्र यांनी [[इ.स. १८७५|१८७५]] मध्ये [[छपरा]] येथील कोलकाता ट्रेनिंग अकादमीमध्ये शिक्षण घेतले. त्यानंतर [[इ.स. १८८०|१८८०]] मध्ये [[कोलकाता]] येथील सिटी स्कूलमधून प्रथम श्रेणीत प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण होण्यापूर्वी त्यांनी [[ईश्वरचंद्र विद्यासागर]] यांनी स्थापन केलेल्या मेट्रोपॉलिटन इन्स्टिट्यूटमध्ये शिष्यवृत्तीसह अभ्यास केला.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; त्यांनी मेट्रोपॉलिटन इन्स्टिट्यूटमधून [[इ.स. १८८५|१८८५]] मध्ये [[इंग्रजी साहित्य|इंग्रजीत]] ऑनर्ससह [[कला शाखेतील पदवी|बी.ए.]] पूर्ण केले. [[इ.स. १८८६|१८८६]] मध्ये इंग्रजीत [[मास्टर ऑफ आर्ट्‌स|एम.ए.]] आणि [[इ.स. १८८८|१८८८]] मध्ये [[कायदा|बी.एल.]] (वकिलीची पदवी) प्राप्त केली.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; मे [[इ.स. १८८९|१८८९]] मध्ये ते छपरा बारमध्ये सामील झाले आणि त्यांना त्यांच्या वडिलांचे मार्गदर्शन मिळाले.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; राजपत्रित अधिकारी म्हणून त्यांनी न्यायिक सेवांमध्ये जाण्याचा प्रयत्न केला, तरी [[इ.स. १८९४|१८९४]] पर्यंत त्यांनी वकिली सुरू ठेवली.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; फेब्रुवारी १८९४ ते मार्च [[इ.स. १९०३|१९०३]] दरम्यान त्यांनी हथवा संस्थानात सर्वेक्षण आणि सेटलमेंटचे अधीक्षक म्हणून काम केले.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; तथापि, 'कोर्ट ऑफ वॉर्ड्स' रद्द झाल्यावर ते [[इ.स. १९०४|१९०४]] मध्ये पुन्हा छपरा बारमध्ये परतले आणि नोव्हेंबर [[इ.स. १९११|१९११]] पर्यंत वकिली केली (दरम्यान [[११ जुलै]] [[इ.स. १९०५|१९०५]] रोजी त्यांच्या वडिलांचे निधन झाले).&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; १९११ पासून त्यांनी हथवाच्या महाराणींनी नियुक्त केलेले साहाय्यक व्यवस्थापक म्हणून काम पाहिले.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; 

[[इ.स. १९२१|१९२१]] मध्ये त्यांची कोलकाता विद्यापीठात नव्याने सुरू करण्यात आलेल्या [[मानवशास्त्र]] विभागाचे प्रभारी प्राध्यापक म्हणून नियुक्ती झाली.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Iyer|first=L. K. Anantakrishna|year=1934|title=Recent Advances in Anthropology, Ethnology and Ethnography in India|journal=Current Science|volume=2|issue=6|pages=236–238|url=http://www.currentscience.ac.in/Downloads/download_pdf.php?titleid=id_002_07_0236_0239_0}}&lt;/ref&gt; परंतु प्रकृती अस्वास्थ्यामुळे आणि दृष्टी कमी झाल्यामुळे ते [[इ.स. १९२६|१९२६]] मध्ये निवृत्त झाले.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; निवृत्तीनंतर त्यांची जागा अमेरिकेत प्रशिक्षण घेतलेल्या [[बिराजा शंकर गुहा]] यांनी घेतली, जे नंतर सरकारी सेवेत रुजू होण्यासाठी विद्यापीठातून बाहेर पडले.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt;

== लेखन ==
[[प्रवासवर्णन|प्रवास]], [[इतिहास]], [[लोककथा]], [[चरित्र]] आणि [[मानवशास्त्र]] या विषयांत सरतचंद्र यांना विशेष रस होता.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; [[हर्बर्ट रिस्ले]] यांच्या नेतृत्वाखाली १९०५ मध्ये सुरू झालेल्या 'एथ्नोग्राफिक सर्व्हे ऑफ इंडिया' तसेच [[जॉर्ज अब्राहम ग्रियर्सन|जॉर्ज ग्रियर्सन]] यांच्या 'लिंग्विस्टिक सर्व्हे of इंडिया'चा त्यांच्यावर मोठा प्रभाव होता.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; त्यांनी 'द लेजेंड्स ऑफ बुद्धा इन इंडो-हेलेनिस्टिक आर्ट' (ऑगस्ट [[इ.स. १९१३|१९१३]] च्या बॉम्बेस्थित 'ईस्ट अँड वेस्ट' मासिकात) यासारख्या अनेक विषयांवर लेखन केले, ज्याचे ॲबर्डीनच्या 'इव्हनिंग गॅझेट'ने पुनरावलोकन केले होते.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; [[उत्तर बिहार|उत्तर बिहारमधील]] सेवाकाळात आणि प्रवासादरम्यान त्यांनी स्थानिक लोकांकडून लोककथांची माहिती गोळा केली.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt;

ते एक विपुल लेखक होते. त्यांनी 'जर्नल ऑफ द अँथ्रोपोलॉजिकल सोसायटी ऑफ बॉम्बे'मध्ये जवळपास १८३ शोधनिबंध प्रकाशित केले.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; याशिवाय 'द क्वार्टरली जर्नल ऑफ द मॅथिक सोसायटी'मध्ये ९७, 'नॅशनल मॅगझिन' (कोलकाता) मध्ये ३७, आणि 'मॅन इन इंडिया' ([[रांची]]) मध्ये ३४ शोधनिबंध प्रकाशित केले.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; 'जर्नल ऑफ द आशियाटिक सोसायटी ऑफ बंगाल', 'हिंदुस्तान रिव्ह्यू' आणि इतर अनेक विद्यापीठीय नियतकालिकांमध्येही त्यांचे लेखन प्रसिद्ध झाले.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; उन्होंने 'कोलकाता रिव्ह्यू'साठी &quot;एस.सी.एम.&quot; (S.C.M.) या टोपणनावाने लिहिले.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; [[इ.स. १८९५|१८९५]] पासून ते बॉम्बेच्या अँथ्रोपोलॉजिकल सोसायटीचे संबंधित सदस्य होते.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; [[इ.स. १९१२|१९१२]] मध्ये सोसायटीने मित्रा यांच्या संग्रहित लेखांचे पुनर्मुद्रण करण्याचे ठरवले.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt;

सरतचंद्र मित्र हे शाळांमध्ये निसर्ग अभ्यासाच्या (Nature Study) शिक्षणाचे खंदे पुरस्कर्ते होते.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mitra|first=S. C.|year=1911|title=A plea for nature-study in Indian Schools|journal=Calcutta Review|volume=263|pages=48–64|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.180403/page/n56}}&lt;/ref&gt; त्यांनी अभ्यासलेल्या आणि संकलित केलेल्या विषयांमध्ये [[लोकगीत|लोकगीते]], [[गझल]], किस्से, [[कोडे|कोडी]] आणि लोकश्रद्धांचा समावेश आहे.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; त्यांनी [[पौराणिक कथा]] तसेच वनस्पती व प्राण्यांशी संबंधित लोककथांमध्ये विशेष रुची दाखवली आणि अनेक नैतिक व कारणात्मक दंतकथांची नोंद केली.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt;

== वैयक्तिक जीवन ==
सरतचंद्र यांनी [[गया जिल्हा|गया जिल्ह्याचे]] दुय्यम न्यायाधीश दिनेशचंद्र रे यांची मुलगी सरसीबाला रे यांच्याशी विवाह केला.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt; त्यांना तीन मुले होती.&lt;ref name=&quot;folk&quot; /&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:मित्र, सरतचंद्र}}
[[वर्ग:भारतीय लोकसाहित्यकार]]
[[वर्ग:भारतीय मानवशास्त्रज्ञ]]
[[वर्ग:इ.स. १८६३ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>lyor9n9xhidxtl0c6aphdwj8iw3rca3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कांगपोक्पी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>335682</id>
    <revision>
      <id>2697857</id>
      <parentid>2645611</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2697857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2013" sha1="bitst52x5yah1wylcbdc6k21pyp4yey" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''कांगपोक्पी''' {{Efn|[[Meitei language]] (officially known as [[Manipuri language]]) is the official language of [[Manipur]]. Other regional languages of different places in Manipur may either be predominantly spoken or not in their respective places but &quot;Meitei&quot; is always officially used.}} &lt;ref name=&quot;langoff&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 47th report (July 2008 to June 2010) |pages=78 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, [[Ministry of Minority Affairs]], [[भारत सरकार]] |access-date=16 February 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120513161847/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM47thReport.pdf |archive-date=13 May 2012 }}&lt;/ref&gt; हे [[भारत|भारताच्या]] [[मणिपूर]] राज्यातील [[कांगपोक्पी जिल्हा|कांगपोकपी जिल्ह्यातील]] शहर आणि तेथील प्रशासकीय केन्द्र आहे. &lt;ref name=&quot;2011 Census&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://censusindia.gov.in/census.website/data/population-finder|title=Kangpokpi|website=[[2011 Census of India]]|publisher=[[भारत सरकार]]|access-date=7 May 2022}}&lt;/ref&gt;

== भूगोल ==
हे शहर समुद्रसपाटीपासून १,००० मीटर उंचीवर आहे. &lt;ref&gt;http://www.fallingrain.com/world/IN/17/Kangpokpi.html{{मृत दुवा|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Map and weather of Kangpokpi&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:मणिपूरमधील शहरे]]
[[वर्ग:कांगपोक्पी जिल्हा]]</text>
      <sha1>bitst52x5yah1wylcbdc6k21pyp4yey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वडियार घराणे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>339182</id>
    <revision>
      <id>2697865</id>
      <parentid>2686584</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:35:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>संदर्भ</comment>
      <origin>2697865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13845" sha1="apvxufwa8rxw2vp5wub6f6wmll98seq" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट कुटुंब
|image=Yaduveer Krishnadatta Chamaraja Wadiyar.JPG|caption=|आडनाव=वडियार|देश=[[भारत]]|वांशिकता=भारतीय|आताचा प्रांत=[[कर्नाटक]]|मूळ स्थान=[[मैसुरु]]|शेवटचा अधिकारी=[[जयचामराज वडियार]]|धर्म=[[हिंदू]]
|नाव=वडियार घराणे|इतर_नाव=वोडेयर, ओडयार|coat of arms=Mysore Coat of Arms.gif|चित्रवर्णन=सध्याचे कुटुंबप्रमुख यदुवीर कृष्णदत्त चामराज वडियार|स्थापना वर्ष=1399|स्थापक=यदुराय वडियार
|कुटुंबप्रमुख=[[यदुवीर कृष्णदत्त चामराज वडियार]]|अंतिम राज्यकर्ता=[[जयचामराज वडियार]]|खिताब=मैसुरुचे महाराज
}}
'''वडियार घराणे''' किंवा '''मैसूरचे वाडियार''' (लेखनभेद:'''वोडेयर''' किंवा '''ओडेयर''' {{Lang-kn|ಒಡೆಯರು}}, ज्यांना असेही संबोधले जाते), हे [[भारत|भारताच्या]] सध्याच्या [[कर्नाटक]] राज्यातील [[मैसूर संस्थान|मैसुरु संस्थानावर]] राज्य करणारे घराणे होते. हे घराणे या भागातील [[अर्स घराणे|अर्स घराण्याला]] आपले पूर्वज मानतात.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=qGiDDwAAQBAJ&amp;dq=Ursus+of+Mysore&amp;pg=PT240|title=The Vanished Raj A Memoir of Princely India|last=S|first=Rajaram N.|date=2019-01-12|publisher=Prism Books Private Limited|isbn=978-93-88478-11-3|language=en}}&lt;/ref&gt;

[[मैसूरचे महाराज]] म्हणून, वडियारांनी १३९९पासून १९५० पर्यंत [[मैसूर संस्थान|म्हैसूर राज्यावर]] राज्य केले.&lt;ref name=&quot;kamath&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=A Concise History of Karnataka: From Pre-historic Times to the Present|last=Kamath|first=Suryanath U.|year=2001|publisher=Jupiter Books|location=Bangalore|language=en|oclc=7796041}}&lt;/ref&gt; या राजांनी आपल्या भाऊबंदांना आणि अर्स घराण्यातील व्यक्तींनाच आपले कारभारी, दिवाण, सल्लागार तसेच सैन्याधिकारीही केले होते.&lt;ref name=&quot;:0-1&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=qGiDDwAAQBAJ&amp;dq=Ursus+of+Mysore&amp;pg=PT240|title=The Vanished Raj A Memoir of Princely India|last=S|first=Rajaram N.|date=2019-01-12|publisher=Prism Books Private Limited|isbn=978-93-88478-11-3|language=en}}&lt;/ref&gt; 

=== जहागिरदारी ===
१३९९ च्या सुमारास [[विजयनगरचे साम्राज्य|विजयनगरचा सम्राट]] [[विजयनगरचा दुसरा हरिहर|दुसऱ्या हरिहरने]] यदुराय अर्सला ''[[मैसुरु]]'' आणि आसपासच्या प्रदेशाची जहागीर बहाल केली.&lt;ref name=&quot;rice&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|last=Rice|first=Benjamin Lewis|title=Mysore: A Gazetteer Compiled for Government|year=1897|publisher=Archibald Constable and Company|location=London|language=en}}&lt;/ref&gt; त्यावेळी यदुरायाने राजा हे पद घेतले आणि वडियार (सरदार, मालक) असे आडनाव घेतले. त्याने आणि त्याच्या वारसांनी १५५३ पर्यंत [[विजयनगरचे साम्राज्य|विजयनगर साम्राज्याच्या]] अधिपत्याखाली या प्रदेशावर राज्य केले.

=== स्वतंत्र राज्य ===
१५६५ मध्ये दख्खनी सल्तनतींनी विजयनगर साम्राज्याचा पराभव करून राजधानी [[हंपी]] आणि इतर प्रदेशाचा नाश केला.&lt;ref name=&quot;stein&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|last=Stein|first=Burton|title=The New Cambridge History of India: Vijayanagara|year=1989|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-26693-2|language=en}}&lt;/ref&gt; त्यावेळी यदुरायाचा पणतू [[दुसरा तिम्मराजा वडियार]]ने मैसुरुला स्वतंत्र राज्य असल्याचे जाहीर केले. तिम्मराजाचा पुतण्या [[राज वोडेयार पहिला|राज वोडेयार पहिला]] याने राज्याच्या सीमांचा विस्तार केला. १६१० मध्ये त्याने आपली राजधानी मैसुरुपासून [[कावेरी नदी|कावेरी]] नदीवरील [[श्रीरंगपट्टण]] बेटावर हलवली.&lt;ref name=&quot;rao&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|last=Rao|first=C. Hayavadana|title=History of Mysore (1399-1799 A.D.)|year=1943|publisher=Government Press|location=Bangalore|language=en}}&lt;/ref&gt; याचा चुलत भाऊ आणि उत्तराधिकारी [[कांतिरव नरसराज पहिला|कांतिरव नरसराज पहिला]] याने राज्याच्या सीमांचा विस्तार थेट सध्याच्या [[तमिळनाडू|तमिळनाडूमधील]] [[तिरुचिरापल्ली|त्रिचीपर्यंत]] केला. कांतिरवाचा पुतण्या चिक्कदेवराज तथा [[चिक्कदेवराज वडियार|देवराजा वोडेयार दुसरा]] याच्या सत्ताकालात मैसुरुच्या राज्याच्या सीमा सर्वाधिक विस्तारलेल्या होत्या. याने आपल्या राज्याला १८ प्रशासकीय विभागांमध्ये (''चावडी'') विभाजित करून कर आकारणीची सुसंगत प्रणाली सुरू केली.&lt;ref name=&quot;rice&quot; /&gt;

=== सल्तनत ===
कालांतराने दख्खनी सुलतानांनी वडियारांचा पराभव करून हे राज्य आपल्या आधीन करून घेतले. १७६० ते १७९९ दरम्यान वडियार घराण्याचे राजे नावापुरते असून वास्तविक सत्ता सेनापती आणि नंतर स्वयंघोषित सुलतान, [[हैदरअली]] आणि त्याचा मुलगा आणि उत्तराधिकारी [[टिपू सुलतान|टिपू]] यांच्या हातात होती.&lt;ref name=&quot;bowring&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|last=Bowring|first=L. B.|title=Haidar Ali and Tipu Sultan, and the Struggle with the Musalman Powers of the South|year=1893|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|language=en}}&lt;/ref&gt; या दोघांनी, [[श्रीरंगपट्टण|श्रीरंगपट्टणातून]] आक्रमकपणे राज्याचा विस्तार केला.

=== इंग्रजांचे सामंत ===
१७९९ मध्ये [[चौथे इंग्रज-मैसूर युद्ध|चौथ्या इंग्रज-मैसूर युद्धातील]] [[श्रीरंगपट्टणची लढाई|श्रीरंगपट्टणाच्या लढाईत]] इंग्रजांनी [[टिपू सुलतान|टिपू सुलतानला]] हरविले व मारले.&lt;ref name=&quot;hasan&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|last=Hasan|first=Mohibbul|title=History of Tipu Sultan|year=2005|publisher=Aakar Books|isbn=978-81-87879-55-8|language=en}}&lt;/ref&gt; त्यानंतर त्यांनी वाडियारांना आपले सामंत म्हणून पुन्हा सत्तेवर बसविले. सत्ता व करवसुली इंग्रजांनी स्वतःकडेच ठेवली आणि राजाला इंग्लंडच्या सम्राटाचे पगारी नोकर केले. याचबरोबर संस्थानाची राजधानी [[मैसुरु|मैसुरुला]] परत नेण्यात आली. यावेळी शेवटचा वडियार राजा नववा चामराज वडियार याचा चार वर्षांचा मुलगा तिसरा कृष्णराज वडियार याला राजेपदी बसविण्यात आले.&lt;ref name=&quot;rao&quot; /&gt;

=== राज्याचे विघटन ===
भारताला स्वातंत्र्य मिळून प्रजासत्ताकची स्थापना झाल्यावर १९५०-५६ दरम्यान [[जयचामराजेंद्र वडियार]] हे राजप्रमुख होते.&lt;ref name=&quot;menon&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|last=Menon|first=V. P.|title=The Story of the Integration of the Indian States|year=1956|publisher=Orient Longmans|location=Bombay|language=en}}&lt;/ref&gt; १९५६ मध्ये भाषिक आधारावर भारतीय राज्यांची पुनर्रचना झाल्यानंतर त्यांना एकत्रित मैसूर राज्याचे (सध्याचे [[कर्नाटक|कर्नाटक राज्य]]) [[कर्नाटकचे राज्यपाल|राज्यपाल]] केले गेले. हे या पदावर १९६४ पर्यंत होते.&lt;ref name=&quot;kamath&quot; /&gt; त्यानंतर दोन वर्षे ते [[तमिळनाडूचे राज्यपाल|मद्रासचे]] (आताचे [[तमिळनाडू]]) राज्यपाल होते.

== वंशावळ ==
=== यदुराय आणि त्याचे थेट वंशज ===
# [[यदुराय वडियार]]
# [[पहिला चामराज वडियार]]
# [[पहिला तिम्मराज वडियार]]
# [[दुसरा चामराज वडियार]]
# [[तिसरा चामराज वडियार]]
# [[दुसरा तिम्मराज वडियार]]
# [[चौथा चामराज वडियार]]
# [[पाचवा चामराज वडियार]]
# [[पहिला राज वडियार]]
# [[सहावा चामराज वडियार]]
# [[दुसरा राज वडियार]]
# [[पहिला नरसराज वडियार]]
# [[पहिला देवराज वडियार]]
# [[दुसरा देवराज वडियार]]
# [[दुसरा नरसराज वडियार]]
# [[पहिला कृष्णराज वडियार]]

=== बेट्टादा कोटे पाती ===
१७. [[सातवा चामराज वडियार]]

१८. [[दुसरा कृष्णराज वडियार]]

१९. [[नंजराज वडियार]]

२०. [[आठवा चामराज वडियार]]

२१. [[नववा चामराज वडियार]]

२२. [[तिसरा कृष्णराज वडियार]]

२३. [[दहावा चामराज वडियार]] (चामराजेंद्र, मद्दुर पाती)

२४. [[चौथा कृष्णराज वडियार]]

२५. [[जयचामराजेंद्र वडियार]]

२६. [[श्रीकांतदत्त नरसिंहराज वडियार]]

२७. [[यदुवीर कृष्णदत्त वडियार]] (सद्य)

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:कर्नाटकचा इतिहास]]
[[वर्ग:मैसूर संस्थान]]
[[वर्ग:वडियार घराणे]]
[[वर्ग:इ.स. १३९९ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>apvxufwa8rxw2vp5wub6f6wmll98seq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अँटनी अँड क्लिओपात्रा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>344959</id>
    <revision>
      <id>2697875</id>
      <parentid>2472365</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* रूपांतर */</comment>
      <origin>2697875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18750" sha1="2l0pszuse7w0iu3nzjc47gudinsrca1" xml:space="preserve">[[चित्र:Edwin_Austin_Abbey_Cleopatra_Sooth,_la,_I’ll_Help_Thus_it_must_be_Act_IV,_Scene_IV,_Antony_and_Cleopatra_1909.jpg|इवलेसे| चित्रकार एडविन ऑस्टिन ॲबे यांनी १९०९ मध्ये रेखाटलेले अँटनी आणि क्लियोपात्रा.]]
{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''''अँटनी अँड क्लियोपात्रा''''' ही [[विल्यम शेक्सपिअर|विल्यम शेक्सपियरची]] शोकांतिका आहे. हे नाटक प्रथम १६०७ च्या सुमारास किंग्स मेन गटाद्वारे ब्लॅकफ्रीअर्स थिएटर किंवा ग्लोब थिएटरमध्ये सादर केले गेले.&lt;ref name=&quot;barroll_dating&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last=Barroll |first=J. Leeds |title=The Chronology of Shakespeare's Jacobean Plays and the Dating of Antony and Cleopatra |encyclopedia=Essays on Shakespeare |editor-first=Gordon R. |editor-last=Smith |year=1965 |publisher=Penn State University Press |location=University Park, Pennsylvania |isbn=978-0-271-73062-2 |pages=115–162}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;madelain_dating&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=Antony and Cleopatra|last=Shakespeare|first=William|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1998|isbn=978-0-521-44306-7|editor-last=Madelaine|editor-first=Richard|location=[[Cambridge]]|pages=14–17|chapter=The Jacobean Antony and Cleopatra|author-link=William Shakespeare|chapter-url=https://books.google.com/books?id=6RmYUAXJ_cUC&amp;pg=PA14}}&lt;/ref&gt; '''''द ट्रॅजेडी ऑफ अँटनी अँड क्लियोपात्रा'''''  या शीर्षकाखाली १६२३ मध्ये प्रकाशित झालेल्या फर्स्ट फोलिओमध्ये त्याचे पहिले स्वरूप छापण्यात आले होते. क्लिओपात्रा ही [[प्राचीन इजिप्त संस्कृती|इजिप्तच्या]] [[टॉलेमिक साम्राज्य|टॉलेमिक राज्याची]] शेवटची राणी होती. मार्क अँटनी (मार्कस अँटोनियस) हा एक [[रोमन साम्राज्य|रोमन साम्राज्यातील]] राजकारणी आणि सेनापती होता.

दुसऱ्या शतकाची सुरुवातीला [[प्लूटार्क|प्लूटार्कने]] ''पॅरेलल लाइव्हज'' या पुस्तकात प्राचीन [[ग्रीक भाषा|ग्रीक भाषेत]] प्रसिद्ध व्यक्तींची चरित्रे लिहीली. १५७९ मध्ये थॉमस नॉर्थने प्लुटार्कच्या या पुस्तकाचे  इंग्रजी अनुवादा केले. शेक्सपियरचे हे नाटक ह्या अनुवादीत पुस्तकावर आणि [[क्लिओपात्रा|क्लियोपात्रा]] व मार्क अँटोनी यांच्यातील संबंधांना अनुसरून आहे जे सिसिलियन बंडापासून ते [[क्लिओपात्राचा मृत्यू|क्लिओपात्राच्या आत्महत्येपर्यंत]] आहे.&lt;ref&gt;[https://www.bl.uk/collection-items/norths-translation-of-plutarchs-lives &quot;North's translation of Plutarch's ''Lives''&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170118034457/https://www.bl.uk/collection-items/norths-translation-of-plutarchs-lives|date=18 January 2017}}, [[British Library]]&lt;/ref&gt;

नाटकातील मुख्य खलनायक हा [[ऑगस्टस|ऑक्टाव्हियस सीझर]] आहे, जो अँटोनीचा दुसरा ट्रायम्विरेटचा सहकारी आणि [[रोमन साम्राज्य|रोमन साम्राज्याचा]] पहिला सम्राट होता. शोकांतिका मुख्यत्वे [[रोमन प्रजासत्ताक]] आणि [[टॉलेमिक साम्राज्य|टॉलेमिक इजिप्तमध्ये]] वसली आहे. ह्या वेगळ्या भौगोलिक स्थानांमुळे नाटकाच्या भाषिक नोंदणीमध्ये जलद बदल देसतात ज्यात ह्या जागांचे वैशिष्ट आहे जसे की कामुक व काल्पनिक [[अलेक्झांड्रिया]] आहे आणि अधिक व्यावहारिक, कठोर असे [[प्राचीन रोम|रोम]] आहे.


शेक्सपियरयांची क्लियोपात्रा ही नाटककाराच्या कार्यातील सर्वात जटिल आणि पूर्ण विकसित स्त्री पात्रांपैकी एक मानली जाते.ती बऱ्याचदा व्यर्थ आणि नाटकी आहे ज्यामुळे प्रेक्षकांना जवळजवळ तिचा तिरस्कार वाटतो.  सोबतच शेक्सपियरने तिला आणि अँटोनीला विशाल दुःखद शेवटात गुंतवले आहे. या विरोधाभासी वैशिष्ट्यांमुळे समिक्षकांचे विभाजित  प्रतिसाद मिळाले आहेत.&lt;ref&gt;Bevington, David, ed. (1990).''Antony and Cleopatra''. Cambridge: Cambridge University Press, 12–14 {{ISBN|0-521-84833-4}}.&lt;/ref&gt; 

''अँटनी आणि क्लियोपात्रा हे'' एकाच शैलीतील आहेत असे वर्गीकरण करणे कठीण आहे. याचे वर्णन इतिहासाचे नाटक (जरी ते ऐतिहासिक लेखानुरूप पूर्णपणे पालन करत नाही), शोकांतिका म्हणून (जरी पूर्णपणे [[ॲरिस्टॉटल|ॲरिस्टॉटलच्या]] व्याख्येनुसार नाही), विनोदी किंवा  [[प्रणय]] म्हणून नाही आणि काही समीक्षकांच्या मते हे एक समस्या नाटक आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mccarter.org/antonyandcleopatra/3-explore/classifying.html|title=Antony &amp; Cleopatra – McCarter Theatre Center|access-date=2024-02-22|archive-date=2022-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20221228135059/https://www.mccarter.org/antonyandcleopatra/3-explore/classifying.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; हे शेक्सपियरच्या दुस-या शोकांतिका, ''ज्युलियस सीझरचा'' सिक्वेल आहे.

== सारांश ==
[[चित्र:Cleopatra_-_John_William_Waterhouse.jpg|उजवे|इवलेसे| जॉन विल्यम वॉटरहाउस द्वारे ''क्लियोपेट्रा'' (१८८८)]]
अँटनी मोहिमेवर इजिप्तमध्ये असतो आणि क्लियोपात्राला भेटतो आणि तिच्या प्रेमात पडतो. तथापि, त्याचे फुल्वियाशी लग्न झाले आहे आणि इजिप्तमध्ये असताना त्याला फुल्वियाचा मृत्यू झाल्याची बातमी मिळते. तो रोमला परततो. रोममध्ये तो ऑक्टाव्हियसची बहीण ऑक्टाव्हिया हिच्याशी राजकीय मतभेद बरे करण्याच्या प्रयत्नात लग्न करतो. ह्या लग्नाबद्दल ऐकून क्लियोपात्रा रागावते. ऑक्टाव्हियस आणि अँटनी यांच्यात युद्ध सुरू होते आणि अँटनी क्लियोपात्राकडे परत येतो.

क्लियोपात्रा अँटनीसोबत ॲक्टियमच्या लढाईत जाते, जिथे तिच्या उपस्थितीमुळे लष्करी आपत्ती ओढवते. ती इजिप्तला परत येते आणि अँटोनी ऑक्टाव्हियसचा पाठलाग करतो. ऑक्टाव्हियसचा वरचा हात स्पष्टपणे आहे, म्हणून अँटोनीचे जवळचे मित्र देखील बाजू बदलत आहेत. ऑक्टाव्हियस ॲलेक्झांड्रियामध्ये अँटोनीचा पराभव करतो. अँटनीने परत यावे ह्यासाठी क्लियोपात्रा अँटोनीला तिच्या आत्महत्येचा खोटा अहवाल पाठवते. ते खरे आहे असे मानून अँटनी सुद्धा आत्महत्येचा प्रयत्न करतो. प्राणघातक जखमी झालेला अँटनी क्लियोपात्राकडे परत जातो आणि तिच्या समोर त्याचा मृत्यू होतो. अँटोनीच्या मरणाच्या शोकात आणि ऑक्टाव्हियसने पकडू नये म्हणून क्लियोपात्रा स्वतःला मारण्यासाठी विषा  वापरते व आत्यहत्या करते.

ऑक्टाव्हियस दोन्ही मृतदेह बघतो आणि परस्परविरोधी भावना अनुभवतो. अँटनी आणि क्लियोपात्रा यांच्या मृत्यूमुळे तो पहिला रोमन सम्राट होण्यासाठी मोकळा होतो, परंतु त्याला त्यांच्याबद्दल थोडी सहानुभूतीही वाटते व सार्वजनिक लष्करी अंत्यसंस्काराचा आदेश देतो.

== प्रमुख कलाकार ==
कालौघात या नाटकात काम केलेले काही प्रसिद्ध कलाकार:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! वर्ष !! कलाकार !! भूमिका !! उत्पादन/माध्यम !! विशेष नोंदी
|-
| '''१९५१''' || [[लॉरेन्स ऑलिव्हिये]] || मार्क अँटनी || सेंट जेम्स थिएटर (लंडन)/ब्रॉडवे || व्हिव्हियन ली सोबत मुख्य भूमिकेत सादरीकरण.
|-
| '''१९५१''' || [[व्हिव्हियन ली]] || क्लिओपात्रा || सेंट जेम्स थिएटर (लंडन)/ब्रॉडवे || लॉरेन्स ऑलिव्हिये सोबत ऐतिहासिक सादरीकरण.
|-
| '''१९५३''' || [[मायकेल रेडग्रेव्ह]] || मार्क अँटनी || [[रॉयल शेक्सपियर कंपनी]] (RSC) || पेगी ॲशक्रॉफ्ट यांच्यासोबतची प्रसिद्ध जोडी.
|-
| '''१९५३''' || [[पेगी ॲशक्रॉफ्ट]] || क्लिओपात्रा || रॉयल शेक्सपियर कंपनी (RSC) || नाटकाच्या इतिहासातील अत्यंत गाजलेली क्लिओपात्रा.
|-
| '''१९७२''' || [[जॅनेट सुझमन]] || क्लिओपात्रा || रॉयल शेक्सपियर कंपनी (RSC) || या भूमिकेसाठी त्यांच्या अभिनयाची मोठी प्रशंसा झाली.
|-
| '''१९७४''' || [[रिचर्ड जॉन्सन]] || मार्क अँटनी || रॉयल शेक्सपियर कंपनी (RSC)/टेलिव्हिजन || जॅनेट सुझमन यांच्यासोबतची गाजलेली निर्मिती.
|-
| '''१९७८''' || [[ग्लेनडा जॅक्सन]] || क्लिओपात्रा || रॉयल शेक्सपियर कंपनी (RSC) || पीटर ब्रुक यांच्या दिग्दर्शनाखालील ऐतिहासिक सादरीकरण.
|-
| '''१९८२''' || [[मायकेल गॅम्बन]] || मार्क अँटनी || रॉयल शेक्सपियर कंपनी (RSC) || हेलन मिरेन यांच्यासोबत मुख्य भूमिकेत.
|-
| '''१९८२''' || [[हेलन मिरेन]] || क्लिओपात्रा || रॉयल शेक्सपियर कंपनी (RSC) || क्लिओपात्राच्या भूमिकेतील सर्वोत्तम कलाकारांपैकी एक.
|-
| '''१९८१''' || [[जेन लपोतेअर]] || क्लिओपात्रा || बीबीसी शेक्सपियर टेलिव्हिजन मालिका || बीबीसीच्या विशेष दूरचित्रवाणी रूपांतरणात अभिनय.
|-
| '''१९८७''' || [[ॲंथनी हॉपकिन्स]] || मार्क अँटनी || नॅशनल थिएटर (लंडन) || ज्युडी डेंच यांच्यासोबतचा अत्यंत यशस्वी प्रयोग.
|-
| '''१९८७''' || [[ज्युडी डेंच]] || क्लिओपात्रा || नॅशनल थिएटर (लंडन) || त्यांच्या अभिनयासाठी ऑलिव्हिये पुरस्कार मिळाला.
|-
| '''१९९९''' || [[मार्क रायलन्स]] || क्लिओपात्रा || शेक्सपियर्स ग्लोब (लंडन) || पारंपरिक ऑल-मेल (केवळ पुरुष कलाकार) संचात क्लिओपात्राची भूमिका.
|-
| '''१९९९''' || [[ॲलन बेट्स]] || मार्क अँटनी || रॉयल शेक्सपियर कंपनी (RSC) || फ्रान्सिस डी ला टूर यांच्यासोबत मुख्य भूमिकेत.
|-
| '''२००६''' || [[पॅट्रिक स्ट्युअर्ट]] || मार्क अँटनी || रॉयल शेक्सपियर कंपनी (RSC) || ग्रॅगोरी डोरन यांनी दिग्दर्शित केलेल्या प्रयोगात भूमिका.
|-
| '''२००६''' || [[हॅरियट वॉल्टर]] || क्लिओपात्रा || रॉयल शेक्सपियर कंपनी (RSC) || पॅट्रिक स्ट्युअर्ट यांच्यासोबत क्लिओपात्राची ताकदवान भूमिका.
|-
| '''२०१८''' || [[रॅफ फिन्स]] || मार्क अँटनी || नॅशनल थिएटर (लंडन) || सॉफी ओकोनेडो यांच्यासोबतचा व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी प्रयोग.
|-
| '''२०१८''' || [[सॉफी ओकोनेडो]] || क्लिओपात्रा || नॅशनल थिएटर (लंडन) || या उत्कृष्ट भूमिकेसाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा ऑलिव्हिये पुरस्कार मिळाला.
|}

== रूपांतर ==
२०१६ मध्ये, सृजित मुखर्जीचा बंगाली भाषेतील भारतीय चित्रपट ''जुल्फिकार'' प्रदर्शित झाला जो ''[[ज्युलियस सीझर (नाटक)|ज्युलियस सीझर]]'' आणि ''अँटनी अँड क्लियोपात्रा'' या दोन्ही नाटकांचे रूपांतर होते.&lt;ref&gt;Anindita Acharya, [http://www.hindustantimes.com/regional-movies/my-film-zulfiqar-is-a-tribute-to-the-godfather-says-srijit-mukherji/story-qHyDQlVqcqePyOaPBrfHXK.html My film Zulfiqar is a tribute to The Godfather, says Srijit Mukherji], ''Hindustan Times'' (20 September 2016).&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:विल्यम शेक्सपिअर]]
[[वर्ग:इंग्लिश नाटक]]</text>
      <sha1>2l0pszuse7w0iu3nzjc47gudinsrca1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रार्थना आणि ध्यान (पुस्तक)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>345614</id>
    <revision>
      <id>2697826</id>
      <parentid>2384266</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:11:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <comment>आशयाची भर, संदर्भ जोडला.</comment>
      <origin>2697826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8200" sha1="myljkbj9c5s9kso8hfcvmxadafal5v6" xml:space="preserve">[[मीरा अल्फासा|श्रीमाताजी]] लिखित 'प्रेअर्स अँड मेडिटेशन्स' &lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=Prayers and Meditations|last=The Mother|publisher=Sri Aurobindo Ashram Publication Department|year=2003|isbn=81-7058-670-4|edition=2nd|series=COLLECTED WORKS OF THE MOTHER|volume=01|location=Pondicherry}}&lt;/ref&gt; या ग्रंथातील निवडक प्रार्थनांचा अनुवाद समाविष्ट असलेले पुस्तक म्हणजे प्रार्थना आणि ध्यान. मुळात या प्रार्थना फ्रेंच भाषेत आहेत. यातील काही निवडक प्रार्थना [[अरविंद घोष|श्रीअरविंद]] यांनी इंग्रजीत अनुवादित केल्या आहेत. श्रीमती [[विमल भिडे]] यांनी हा अनुवाद केला आहे. 

== लेखनकाळ ==
{{माहितीचौकट पुस्तक|नाव=प्रार्थना आणि ध्यान|लेखक=श्रीमाताजी|मूळ_नाव=Prayers and Meditations|अनुवादक=विमल भिडे|भाषा=फ्रेंच-मराठी|देश=भारत|साहित्य_प्रकार=दैनंदिनी|प्रकाशक=श्रीअरविंद आश्रम|प्रथमावृत्ती=१९६९|चालू_आवृत्ती=२००८|पृष्ठसंख्या=६६|पुस्तकमालिका=श्रीमातृ-जन्म-शताब्दी ग्रंथमाला, पुष्प चवथे}}योगसाधना करत असताना आलेल्या अनुभवांच्या नोंदी श्रीमाताजींनी १९१२ ते १९१७ या कालावधीत केल्या होत्या. त्यातील ३१३ प्रार्थना श्रीमाताजींनी निवडल्या आणि त्यातून 'प्रेअर्स अँड मेडिटेशन्स' या ग्रंथाची निर्मिती झाली. १९३२ साली फ्रेंचमध्ये तर  १९४१ साली त्या इंग्रजीमध्ये प्रकाशित झाल्या. 

== उपयुक्तता ==
मुख्यत: पुढील तीन प्रकारच्या साधकांना आध्यात्मिक मार्गदर्शनासाठी हे पुस्तक उपयुक्त आहे, असे याच्या प्रस्तावनेत नमूद केले आहे.

* भगवंताकडे नेणारा मार्ग शोधून काढण्याची ज्यांना इच्छा आहे त्यांना
* आत्मविजय मिळविण्याची जे साधना करत आहेत त्यांना
* भगवत्कार्याला वाहून घेण्याची ज्यांची अभीप्सा आहे त्यांना &lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=Prayers and meditations|last=The Mother|publisher=श्रीअरविंद आश्रम|year=१९८२|location=पुडुचेरी|translator-last=विमल भिडे|trans-title=प्रार्थना आणि ध्यान}}&lt;/ref&gt;

== पुस्तकाचे आशयसूत्र ==
श्रीमाताजी जेव्हा प्रार्थना आणि ध्यान दैनंदिनी रूपात लिहीत होत्या तेव्हा त्यांची आंतरिक अवस्था कशी होती? त्यांची भूमिका काय होती ते लक्षात घेतल्यास या पुस्तकाचा आशय नीट लक्षात येतो.

'प्रार्थना आणि ध्यान' लिहिताना श्रीमाताजींची आंतरिक अवस्था बहुस्तरीय होती.

* त्यांनी या प्रार्थना ज्या जाणिवेतून लिहिल्या आहेत, ती जाणीव 'अगदी बालपणातही आंतरिकरित्या मानवी पातळीच्या पलीकडची' होती.
* प्रार्थनांची रचना होण्यापूर्वीच त्यांच्या ठायी गहन आध्यात्मिक ज्ञान विकसित झालेले असल्यामुळे त्या एकाच वेळी पार्थिव चेतना आणि उच्च दिव्य चेतना या दोन्हींमध्ये वास्तव्य करत होत्या आणि त्या पार्थिव चेतनेच्या संतुलनात सुस्थिर राहून उच्च दिव्य चेतनेच्या संतुलनाप्रति प्रार्थना करत होत्या.
* दैनंदिनी लिहिणे ही एक आध्यात्मिक निकड म्हणून त्यांना जाणवली होती, त्यामुळे त्यांचे आंतरिक अनुभव पूर्ण आणि स्थिर झाले.
* त्या पूर्ण शरणागती आणि आंतरिक शून्यतेच्या अवस्थेत होत्या, सर्व मानसिक बंधनांपासून मुक्त होऊन, &quot;जे शब्दांत व्यक्त होत नाही पण जे 'आहे' त्या गोष्टीच्या सार्वभौम शांतीत&quot; विसावल्या होत्या.
* त्या पृथ्वी-चेतनेला रूपांतरित करण्याच्या सक्रिय साधनेत मग्न होत्या  आणि त्याअंतर्गत कार्य करण्यासाठी त्यांनी जाणीवपूर्वक तिच्या मर्यादा स्वीकारल्या होत्या.
* त्याच वेळी श्रीमाताजी मानवजातीसमोर आकांक्षा, समर्पण आणि ईश्वराप्रति प्रार्थनेचा मार्ग आदर्श म्हणून सादर करत होत्या.

या सर्व परिस्थितींमुळे 'प्रार्थना आणि ध्यान'हा एक महत्त्वाचा दस्तऐवज बनतो. तो केवळ मानवाच्या आध्यात्मिक शोधाची नोंद नसून, जगाच्या परिवर्तनासाठी पार्थिव अस्तित्वाच्या परिस्थितीत कार्यरत असलेल्या एका दिव्य चेतनेचा जाणीवपूर्वक केलेला आत्माविष्कार आहे, असे म्हणता येते.

== संदर्भ ==

[[वर्ग:पूर्णयोग]]
[[वर्ग:मराठी पुस्तके]]
&lt;references /&gt;{{श्रीअरविंद तत्त्वज्ञान व पूर्णयोग - संदर्भ साहित्य}}</text>
      <sha1>myljkbj9c5s9kso8hfcvmxadafal5v6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गिजुभाई बधेका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>345770</id>
    <revision>
      <id>2697843</id>
      <parentid>2395293</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:50:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>संदर्भ</comment>
      <origin>2697843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14674" sha1="0d4qj9trtdj7xofloalnm2xhxs6jc70" xml:space="preserve">{{बदल}}
'''गिजुभाई बधेका''' ([[१५ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १८८५|१८८५]] – [[२३ जून]], [[इ.स. १९३९|१९३९]]) हे [[बालशिक्षण|बालशिक्षणाच्या]] क्षेत्रातील [[गुजरात]]मधील एक आद्य प्रवर्तक होते.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Gijubhai Badheka: The Pioneer of Early Childhood Education in India | url = https://www.downtoearth.org.in | access-date = 29 July 2026}}&lt;/ref&gt; त्यांचा जन्म [[चितळ (गुजरात)|चितळ]] ([[सौराष्ट्र]]) येथे झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव भगवानजी व आईचे नाव काशीबा होते. गिरिजाशंकर ऊर्फ गिजुभाई यांचे प्राथमिक शिक्षण वेळा येथे व त्यानंतरचे शिक्षण [[भावनगर]] येथे झाले. १९०५ साली [[मॅट्रिक]]ची परीक्षा उत्तीर्ण झाल्यानंतर ते भावनगर येथे त्यांचे मामा हरगोविंद पंड्या यांच्याकडे पुढील शिक्षणासाठी गेले. त्यांनी सामळदास महाविद्यालयामध्ये गिजुभाईंचे नाव दाखल केले; परंतु तेथील अभ्यासक्रम पूर्ण न करताच त्यांनी महाविद्यालय सोडले व उपजीविकेसाठी १९०७ मध्ये आफ्रिकेस प्रयाण केले आणि तेथील सॉलिसिटरच्या कंपनीत काम केले.&lt;ref name=&quot;vishwakosh&quot;&gt;{{Cite web | title = बधेका, गिरिजाशंकर भगवानजी (गिजुभाई) | work = [[मराठी विश्वकोश]] | url = https://marathivishwakosh.org/32684/ | access-date = 29 July 2026}}&lt;/ref&gt; तेथील तीन वर्षांच्या वास्तव्यानंतर १९१० साली ते भारतात परतले. त्यांनी आफ्रिकेतील अनुभवांवर आधारित अशी प्रवासवर्णने लिहिली. भारतात परतल्यावर त्यांनी वकिलीचा अभ्यास केला व १९११ पासून वकिलीचा व्यवसाय सुरू केला. पुढे हा व्यवसाय सोडून भावनगर येथील 'श्री दक्षिणामूर्ती' या संस्थेत त्यांनी साहाय्यक अधीक्षक म्हणून नोकरी पत्करली. कालांतराने ते त्या संस्थेत प्राचार्य झाले. १९०२ साली ते हरिबेन यांच्याशी विवाहबद्ध झाले. हरिबेन यांच्या निधनानंतर १९०६ साली जदिबेन यांच्याशी त्यांचा दुसरा विवाह झाला. नरेंद्रभाई हा त्यांचा एकुलता एक मुलगा होता.

== कार्य ==
गिजुभाई हे वकिलीचा व्यवसाय करीत असताना, स्वतःच्या कचेरीत बसले असता एका लहान मुलाला हातपाय बांधून शाळेत नेत असल्याचे त्यांनी पाहिले. लहान मुलांना अशा तऱ्हेने शाळेत न्यावे लागते, याचे त्यांना फार वाईट वाटले. त्या सुमारास त्यांनी [[इटली]]तील [[मारिया माँटेसरी]] यांचे नाव ऐकले होते. माँटेसरींच्या शाळेत मुले हसत-खेळत जातात, आनंदाने बागडतात हे त्यांनी त्यांचे मामा मोटोभाई यांनी दिलेल्या माँटेसरींच्या साहित्यातून वाचले होते.&lt;ref name=&quot;vishwakosh&quot; /&gt; [[भारत|भारतातील]] परिस्थिती त्यापेक्षा वेगळी होती, हे पाहून त्यांनी माँटेसरींना आपले गुरू मानून भारतामध्ये माँटेसरी पद्धतीची बालशिक्षणाची शाळा सुरू करण्याचे ठरविले. त्यांनी १९१८ मध्ये बालशिक्षणाचे प्रत्यक्ष काम सुरू केले. ऑगस्ट १९२० मध्ये त्यांनी दक्षिणामूर्ती संस्थेच्या बालमंदिराची स्थापना केली. भारतात भारतीयाने सुरू केलेला बालशिक्षणाचा हा पहिला प्रयोग होता. या प्रयोगाची रचना संपूर्णपणे बालकेंद्री आणि शास्त्रीय होती. बालशाळेत बालकांना स्वतंत्रपणे कृती करू देणे आणि शिक्षकाने त्यांचे अवलोकन करत राहावे, यावर गिजुभाई यांनी भर दिला.

गिजुभाई यांनी बालमंदिराची रचना करताना बालकाला केंद्रबिंदू मानून ती आखली होती. त्यामध्ये क्रीडांगण, मैदान, बाग, पशुपक्षी संगोपन, पुस्तकालय, हस्तकला उद्योग, कलामंदिर, स्नानागार, विश्रांती विभाग आणि अपंग व मतिमंद बालकांसाठी विशेष विभाग समाविष्ट होते. त्याचबरोबर त्यांनी बालकांच्या ज्ञानेंद्रियांच्या विकासाची साधने, वेगवेगळ्या प्रकारची चित्रे, संगीताची साधने, बैलगाडी, मोटार, कचराकुंडी, बागकामाची साधने, [[रेडिओ]] इत्यादी साधने बालमंदिरात ठेवली होती. बालकांच्या भाषा, गणित, परिसर इत्यादींशी संबंधित शिक्षणासाठी उपयुक्त साधनेही तयार केली. बालकांच्या सुप्त गुणांना वाव मिळावा यासाठी चित्रपट पाहणे, कथाकथन करणे, प्रदर्शने भरवणे, उत्सव साजरे करणे असे अनेक कार्यक्रम ते बालमंदिरात आयोजित करत असत.

== बालशिक्षण कार्य ==
गिजुभाईंनी बालशिक्षणाच्या सर्वच अंगांकडे लक्ष दिले. बालकांचे मानसशास्त्र जाणून त्याप्रमाणे बालकांना शिकवणाऱ्या शिक्षकांचा गट तयार व्हावा या हेतूने त्यांनी १९२५ मध्ये भारतातील पहिले पूर्वप्राथमिक प्रशिक्षण महाविद्यालय (अध्यापक मंदिर) सुरू केले.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Badheka | first = Gijubhai | title = Divasvapna | publisher = National Book Trust | year = 1990 | isbn = 978-8123701530}}&lt;/ref&gt; तसेच वस्तीतील, खेड्यांतील प्रौढ साक्षर व्हावेत यासाठीही त्यांनी मोठी चळवळ उभारली. यासाठी त्यांनी ''अक्षरज्ञान'' नावाची पुस्तिका लिहिली. बालशिक्षणाच्या प्रसाराचे उद्दिष्ट ठेवून १९२६ मध्ये त्यांनी माँटेसरी संघाची स्थापना केली. त्यानंतर १९४९ मध्ये तिचे 'नूतन बालशिक्षण संघ' असे नामकरण करण्यात आले. त्यांनी शिक्षणतज्ज्ञ [[ताराबाई मोडक]] यांच्या सहकार्याने ''शिक्षणपत्रिका'' हे शिक्षणविषयक गुजराती मासिक सुरू केले. पुढे १९३३ मध्ये हे मासिक मराठीतून आणि १९३४ मध्ये हिंदीतूनही प्रकाशित होऊ लागले. जुगतराम या सहकाऱ्याबरोबर बालकांसाठी त्यांनी ''वाचनमाला'' लिहिली. या प्रकारची त्यांची एकूण शंभरावर पुस्तके प्रसिद्ध झाली. त्यांत बालनाटके, कथा, लोकगीते इत्यादींचा समावेश होता. त्यांनी पालकांसाठी पुस्तकेही लिहिली आणि प्रौढांसाठी साक्षरतावर्ग चालवले.

गिजुभाई यांनी बालकांच्या शिक्षणासंदर्भात व्यापक दृष्टी मांडताना म्हटले की, देशातील लाखो बालकांच्या शिक्षणाचा प्रश्न हा केवळ शिक्षण खात्याचा नसून तो राज्याचा, शासनाचा व लोकांचा असतो. शाळेमध्ये केवळ माहितीचे शिक्षण न देता कृतीवर भर द्यावा. मुलांना वर्गात मारून त्यांना नीतिमान करता येत नाही; शिक्षणात सर्वांत महत्त्वपूर्ण शिक्षण हे हृदयाचे शिक्षण असते, असे ते म्हणत.

गिजुभाईंच्या कार्याने पश्चिम भारतात बालशिक्षणाचा पाया घातला गेला. त्यांच्या कार्यावर माँटेसरी, [[फ्रीड्रिख फ्रबेल]] आणि [[योहान हाइन्‍रिक पेस्टालॉत्सी]] यांच्या विचारांची छाप होती. त्यांच्या या कार्याचा गौरव म्हणून गुजरात साहित्य सभेने त्यांना रणजितराम सुवर्णपदक देऊन सन्मानित केले. ते १९२८ मध्ये भारतात पार पडलेल्या दुसऱ्या माँटेसरी संमेलनाचे अध्यक्ष, तर १९३६ मध्ये [[हैदराबाद]] येथे भरलेल्या अखिल भारतीय बालसाहित्य परिषदेचे अध्यक्ष होते. गिजुभाई बालकांसाठी आईसारखे काम करीत, त्यामुळे त्यांना ‘बालमित्र’ ही पदवी तर मिळालीच; पण गमतीने ‘मुछाळी माँ’ (मिशावाली आई) असे नामाभिधान प्राप्त झाले.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Remembering Gijubhai Badheka, the 'Moochwali Maa' | newspaper = The Indian Express | date = 15 November 2020}}&lt;/ref&gt;

गिजुभाईंनी १९३६ साली मतभेदांमुळे दक्षिणामूर्ती ही संस्था सोडली आणि [[राजकोट]] येथे अध्यापक मंदिर स्थापन केले. अतिश्रमाने त्यांची तब्येत बिघडली. त्यातच [[अहमदाबाद]] येथे त्यांचे निधन झाले.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:बधेका, गिजुभाई}}
[[वर्ग:बालशिक्षण]]
[[वर्ग:गुजराती लेखक]]
[[वर्ग:गुजराती शिक्षणतज्ज्ञ]]
[[वर्ग:इ.स. १८८५ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९३९ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>0d4qj9trtdj7xofloalnm2xhxs6jc70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भगवानलाल इंद्रजी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>346339</id>
    <revision>
      <id>2697677</id>
      <parentid>2683487</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:26:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पुनर्लेखन</comment>
      <origin>2697677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16826" sha1="3gcp4k0fg0hmnjy7bm1rwws1qeio5gs" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''भगवानलाल इंद्रजी''' ([[७ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १८३९]] - [[१६ मार्च]], [[इ.स. १८८८]]) हे एक भारतीय पुरातत्त्वशास्त्रज्ञ आणि भारतविद्याविशारद होते.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bhagvanlal|first=Indraji|title=Inscriptions from the Cave-Temples of Western India|year=1881|publisher=Government Central Press|page=1}}&lt;/ref&gt; त्यांनी प्राचीन भारतीय इतिहासाच्या संशोधनात योगदान दिले.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Burgess|first=J.|title=Obituary: Bhagvanlal Indraji|journal=Journal of the Royal Asiatic Society|volume=20|issue=2|pages=289–292|year=1888}}&lt;/ref&gt; त्यांनी तत्कालीन पद्धतीनुसार [[वेद]], [[पुराणे]] आणि [[धर्मशास्त्र]] यांचा अभ्यास पाठशाळेत केला, तसेच वडिलांकडून संस्कृत आणि आयुर्वेदाचे शिक्षण घेतले.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jackson|first=A. M. T.|title=Pandit Bhagvanlal Indraji: A Memoir|year=1889|publisher=Bombay Educational Society's Press|page=2}}&lt;/ref&gt; जुनागढ येथे इंग्रजी शाळा नसल्यामुळे त्यांना इंग्रजी भाषेचे औपचारिक शिक्षण मिळाले नाही; प्राचीन इतिहास आणि नाण्यांचा अभ्यास करताना त्यांना या मर्यादेची जाणीव होती.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jackson|first=A. M. T.|title=Pandit Bhagvanlal Indraji: A Memoir|year=1889|publisher=Bombay Educational Society's Press|page=4}}&lt;/ref&gt;

[[जुनागढ संस्थान|जुनागढ]] संस्थानातील राजकीय प्रतिनिधी कर्नल लाँग यांनी लिपिशास्त्रज्ञ [[जेम्स प्रिन्सेप]] (१७९९–१८४०) यांना जुनागढ येथील [[सम्राट अशोक|अशोकाच्या]] आणि [[रुद्रदमन प्रथम|रुद्रदमनाच्या]] शिलालेखांचे ठसे पुरवले होते.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Prinsep|first=J.|title=Examination of the Inscriptions from Girnar|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|volume=7|pages=334–356|year=1838}}&lt;/ref&gt; प्रिन्सेप यांनी एप्रिल १८३८ च्या नियतकालिकात रुद्रदमनाच्या लेखाचा ठसा प्रसिद्ध केला होता.&lt;ref name=&quot;Prinsep1838&quot;&gt;{{Cite journal|last=Prinsep|first=J.|title=Examination of the Inscriptions from Girnar|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|volume=7|pages=334–356|year=1838}}&lt;/ref&gt; १८५४ च्या सुमारास कर्नल लाँग यांनी रुद्रदमनाच्या लेखाचा ठसा जुनागढचे नागरिक मणिशंकर जटाशंकर यांच्याकडे दिला, जो भगवानलाल यांच्या पाहण्यात आला.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jackson|first=A. M. T.|title=Pandit Bhagvanlal Indraji: A Memoir|year=1889|publisher=Bombay Educational Society's Press|page=6}}&lt;/ref&gt; त्या ठशावरील अक्षरे नकलून घेऊन त्यांनी [[एशियाटिक सोसायटी]], रॉयल एशियाटिक सोसायटी ऑफ बंगाल आणि रॉयल एशियाटिक सोसायटी ऑफ ग्रेट ब्रिटन या संस्थांच्या नियतकालिकांवरून लिपिशास्त्र आणि इतिहास संशोधन पद्धतीचा अभ्यास केला.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jackson|first=A. M. T.|title=Pandit Bhagvanlal Indraji: A Memoir|year=1889|publisher=Bombay Educational Society's Press|page=8}}&lt;/ref&gt; या अभ्यासाच्या आधारे त्यांनी रुद्रदमनाचा लेख वाचला आणि त्यातील राजाचे नाव ‘रुद्रदमन’ व तलावाचे नाव ‘सुदर्शन’ असल्याचे स्पष्ट केले.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bhagvanlal|first=Indraji|title=The Junagadh Inscription of Rudradaman|journal=Journal of the Bombay Branch of the Royal Asiatic Society|volume=7|pages=112–123|year=1862}}&lt;/ref&gt;

भगवानलाल यांच्या काळात भारतीय इतिहास संशोधन क्षेत्रात [[मुंबई]] येथे [[बाळशास्त्री जांभेकर]] (१८१२–१८४६) व [[भाऊ दाजी लाड]] (१८२१–१८७४) हे संशोधक कार्यरत होते.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Priolkar|first=A. K.|title=Dr. Bhau Daji: Life and Work|year=1971|publisher=Mumbai University|page=45}}&lt;/ref&gt; भाऊ दाजी यांनी भगवानलाल यांना १८६२ मध्ये मुंबई येथे बोलावून घेतले व साहाय्यक म्हणून नियुक्त केले.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jackson|first=A. M. T.|title=Pandit Bhagvanlal Indraji: A Memoir|year=1889|publisher=Bombay Educational Society's Press|page=12}}&lt;/ref&gt; त्यानंतर भगवानलाल यांनी [[नाशिक]], [[कार्ले]], [[भाजे]], आणि [[नाणेघाट]] येथील शिलालेखांचे नवे ठसे घेऊन त्यांचा अभ्यास केला.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bhagvanlal|first=Indraji|title=Inscriptions from the Cave-Temples of Western India|year=1881|publisher=Government Central Press|page=15}}&lt;/ref&gt; त्यांनी [[अजिंठा लेणी|अजिंठ्याच्या]] लेखांचे वाचन [[जेम्स बर्जेस]] (१८३२–१९१६) यांच्यासोबत केले.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Burgess|first=J.|title=The Cave Temples of India|year=1880|publisher=W. H. Allen &amp; Co.|page=280}}&lt;/ref&gt;

भाऊ दाजी यांच्या प्रयत्नांमुळे जुनागढ संस्थानाकडून तसेच ब्रिटिश सरकारकडून भगवानलाल यांना आर्थिक साहाय्य मिळाले.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jackson|first=A. M. T.|title=Pandit Bhagvanlal Indraji: A Memoir|year=1889|publisher=Bombay Educational Society's Press|page=18}}&lt;/ref&gt; या साहाय्यामुळे त्यांनी [[अफगाणिस्तान]], [[बलुचिस्तान]], [[नेपाळ]], [[उत्तर प्रदेश]] आणि [[मध्य प्रदेश]] येथील मंदिरे, प्राचीन अवशेष, नाणी व हस्तलिखितांचा अभ्यास केला.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jackson|first=A. M. T.|title=Pandit Bhagvanlal Indraji: A Memoir|year=1889|publisher=Bombay Educational Society's Press|page=22}}&lt;/ref&gt; या प्रवासादरम्यान त्यांनी नाणी, मूर्ती आणि शिलालेखांचा संग्रह केला.&lt;ref name=&quot;Jackson1889-22&quot;&gt;{{Cite book|last=Jackson|first=A. M. T.|title=Pandit Bhagvanlal Indraji: A Memoir|year=1889|publisher=Bombay Educational Society's Press|page=22}}&lt;/ref&gt; प्राचीन भारतीय इतिहासामध्ये भगवानलाल यांचा नाण्यांचा, विशेषतः [[पश्चिम क्षत्रप|क्षत्रप]] राजांच्या नाण्यांचा अभ्यास होता.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bhagvanlal|first=Indraji|title=The Western Kshatrapas|journal=Journal of the Royal Asiatic Society|volume=22|pages=639–662|year=1890}}&lt;/ref&gt; रॉयल एशियाटिक सोसायटीचे अध्यक्ष न्यूटन यांना त्यांनी नाण्यांवरील [[नहपान]], रुद्रदमन व [[स्कंदगुप्त]] ही नावे स्पष्ट करून दाखवली.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Newton|first=H.|title=On the Coins of the Western Kshatrapas|journal=Journal of the Bombay Branch of the Royal Asiatic Society|volume=9|pages=1–15|year=1868}}&lt;/ref&gt; प्राचीन शिलालेखांतील अंक हे [[ब्राह्मी लिपी|ब्राह्मी लिपीतील]] अक्षरे आहेत, हे मत त्यांनी मांडले.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bhagvanlal|first=Indraji|title=On Ancient Nagari Numerals|journal=Indian Antiquary|volume=6|pages=42–48|year=1877}}&lt;/ref&gt;

[[जॉर्ज बूलर|जे. जी. बूलर]], जेम्स बर्जेस आणि जेम्स कँपबेल यांसारख्या इतिहास संशोधकांनी भगवानलाल यांच्या कामाची दखल घेतली.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jackson|first=A. M. T.|title=Pandit Bhagvanlal Indraji: A Memoir|year=1889|publisher=Bombay Educational Society's Press|page=30}}&lt;/ref&gt; भगवानलाल यांनी नाणेघाट शिलालेखातील अंक, [[सातवाहन साम्राज्य|सातवाहन]] राजांची नाणी, [[शिलाहार राजवंश|शिलाहार]], [[त्रैकूटक]] व [[राष्ट्रकूट राजवंश|राष्ट्रकूट]] राजांचे ताम्रपट यांवरील संशोधन 'जर्नल ऑफ द बॉम्बे ब्रँच ऑफ द रॉयल एशियाटिक सोसायटी'मध्ये प्रसिद्ध केले.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bhagvanlal|first=Indraji|title=Copper-plate Grants of the Chalukya and Rashtrakuta Dynasties|journal=Journal of the Bombay Branch of the Royal Asiatic Society|volume=16|pages=88–114|year=1883}}&lt;/ref&gt; 'बॉम्बे गॅझेटिअर'मधील पुरातत्त्व विभागातील लेणी व शिलालेख यांवरील मजकूर भगवानलाल यांनी लिहिला.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Campbell|first=J. M.|title=Gazetteer of the Bombay Presidency|year=1896|publisher=Government Central Press|page=iii}}&lt;/ref&gt; रुद्रदमनाचा लेख, अंक, नेपाळमधील हस्तलिखिते व गुजरातमधील लेख यांवरील त्यांचे संशोधन 'इंडियन अँटिकेरी' या नियतकालिकात प्रसिद्ध झाले.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bhagvanlal|first=Indraji|title=An Inscription of Rudradaman|journal=Indian Antiquary|volume=7|pages=257–263|year=1878}}&lt;/ref&gt; शिलालेख व नाणी यांवरील त्यांचे सुमारे चाळीस लेख 'इंडियन अँटिकेरी' व 'जर्नल ऑफ द बॉम्बे ब्रँच ऑफ द रॉयल एशियाटिक सोसायटी'मध्ये प्रसिद्ध झाले आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jackson|first=A. M. T.|title=Pandit Bhagvanlal Indraji: A Memoir|year=1889|publisher=Bombay Educational Society's Press|page=35}}&lt;/ref&gt;

जेम्स बर्जेस यांच्यासोबत त्यांनी 'इन्स्क्रिप्शन्स फ्रॉम द केव्ह टेंपल्स ऑफ वेस्टर्न इंडिया विथ डिस्क्रिप्टिव्ह नोट्स' (१८८१) हा ग्रंथ लिहिला.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bhagvanlal|first=Indraji|title=Inscriptions from the Cave-Temples of Western India|year=1881|publisher=Government Central Press}}&lt;/ref&gt; रॉयल एशियाटिक सोसायटीच्या मुंबई शाखेने त्यांना मानद सदस्यत्व दिले.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Burgess|first=J.|title=Obituary: Bhagvanlal Indraji|journal=Journal of the Royal Asiatic Society|volume=20|issue=2|pages=290|year=1888}}&lt;/ref&gt; १८८२ मध्ये मुंबई सरकारने त्यांची [[मुंबई विद्यापीठ|मुंबई विद्यापीठाचे]] अधिछात्र (फेलो) म्हणून नियुक्ती केली.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jackson|first=A. M. T.|title=Pandit Bhagvanlal Indraji: A Memoir|year=1889|publisher=Bombay Educational Society's Press|page=38}}&lt;/ref&gt; १८८३ मध्ये 'रॉयल इन्स्टिट्यूट ऑफ फायलॉलॉजी, जिओग्राफी अँड ॲन्थ्रॉपॉलॉजी ऑफ द नेदरलँड्स' या संस्थेने त्यांना मानद सदस्यत्व बहाल केले.&lt;ref name=&quot;Jackson1889-38&quot;&gt;{{Cite book|last=Jackson|first=A. M. T.|title=Pandit Bhagvanlal Indraji: A Memoir|year=1889|publisher=Bombay Educational Society's Press|page=38}}&lt;/ref&gt; तसेच रॉयल एशियाटिक सोसायटी ऑफ ग्रेट ब्रिटन या संस्थेनेही त्यांची मानद सदस्य म्हणून नियुक्ती केली.&lt;ref name=&quot;Jackson1889-38&quot; /&gt;

भगवानलाल यांनी क्षत्रप वंशीय राजांच्या नाण्यांचा संग्रह, [[मथुरा]] येथील सिंहस्तंभ आणि अनेक शिल्पे [[ब्रिटिश संग्रहालय|ब्रिटिश संग्रहालयाला]] दिली.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Cunningham|first=A.|title=Coins of Ancient India|year=1891|publisher=B. Quaritch|page=85}}&lt;/ref&gt; हस्तलिखितांचा संग्रह त्यांनी मुंबईच्या रॉयल एशियाटिक सोसायटीला दिला.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jackson|first=A. M. T.|title=Pandit Bhagvanlal Indraji: A Memoir|year=1889|publisher=Bombay Educational Society's Press|page=40}}&lt;/ref&gt; त्यांनी आपली कागदपत्रे रॉयल एशियाटिक सोसायटीच्या वाचनालयात भाऊ दाजी यांच्या कागदपत्रांजवळ ठेवावीत असे मृत्युपत्रात नमूद केले होते.&lt;ref name=&quot;Jackson1889-40&quot;&gt;{{Cite book|last=Jackson|first=A. M. T.|title=Pandit Bhagvanlal Indraji: A Memoir|year=1889|publisher=Bombay Educational Society's Press|page=40}}&lt;/ref&gt;

जलोदराच्या आजाराने मुंबई येथे त्यांचे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Burgess|first=J.|title=Obituary: Bhagvanlal Indraji|journal=Journal of the Royal Asiatic Society|volume=20|issue=2|pages=292|year=1888}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:इंद्रजी, भगवानलाल}}
[[वर्ग:भारतविद्या]]
[[वर्ग:भारतीय पुरातत्त्वशास्त्रज्ञ]]
[[वर्ग:इ.स. १८३९ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १८८८ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>3gcp4k0fg0hmnjy7bm1rwws1qeio5gs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भारताच्या राष्ट्रकुल खेळ पदकविजेत्यांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>352887</id>
    <revision>
      <id>2697689</id>
      <parentid>2477830</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35850" sha1="4f39dr2u6b9jynu0i8stwmrdhx3t4m7" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|}</text>
      <sha1>4f39dr2u6b9jynu0i8stwmrdhx3t4m7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697694</id>
      <parentid>2697689</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36583" sha1="dvu80iqc9n13qvpuwp830bcviheklw7" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|}</text>
      <sha1>dvu80iqc9n13qvpuwp830bcviheklw7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697695</id>
      <parentid>2697694</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:05:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38196" sha1="gbytsjwc0ptwar8smqty4cjy3x0hxy1" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|}</text>
      <sha1>gbytsjwc0ptwar8smqty4cjy3x0hxy1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697697</id>
      <parentid>2697695</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38811" sha1="rjsqp2h2qt34cp79tb5x3fkiukeeytn" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|}</text>
      <sha1>rjsqp2h2qt34cp79tb5x3fkiukeeytn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697700</id>
      <parentid>2697697</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39419" sha1="aocg17gi8wghz5rf99t377d5lnh7v7h" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|}</text>
      <sha1>aocg17gi8wghz5rf99t377d5lnh7v7h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697701</id>
      <parentid>2697700</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:22:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40522" sha1="gt3zvr23k1t6mmtsreymv63bn2kue3y" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|}</text>
      <sha1>gt3zvr23k1t6mmtsreymv63bn2kue3y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697702</id>
      <parentid>2697701</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:24:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41859" sha1="8i7vdsa9vzykie20nil622a87ijwjdj" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|}</text>
      <sha1>8i7vdsa9vzykie20nil622a87ijwjdj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697705</id>
      <parentid>2697702</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T14:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42500" sha1="p9n4itv1vzflolrrabpq9w4thmtbsh5" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील मुष्टीयुद्ध|मुष्टीयुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|}</text>
      <sha1>p9n4itv1vzflolrrabpq9w4thmtbsh5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697713</id>
      <parentid>2697705</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45318" sha1="n3klp6m13ypnzobze09nupmw5aujo1h" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील मुष्टीयुद्ध|मुष्टीयुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|}</text>
      <sha1>n3klp6m13ypnzobze09nupmw5aujo1h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697714</id>
      <parentid>2697713</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:02:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45381" sha1="mbflcdxds57l2k2fy5girp5pd9cho6n" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील मुष्टीयुद्ध|मुष्टीयुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|}</text>
      <sha1>mbflcdxds57l2k2fy5girp5pd9cho6n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697715</id>
      <parentid>2697714</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46719" sha1="1l2f7p7crbn3uc6mqvjlcclkimz2jy1" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील मुष्टीयुद्ध|मुष्टीयुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|}</text>
      <sha1>1l2f7p7crbn3uc6mqvjlcclkimz2jy1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697716</id>
      <parentid>2697715</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:09:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47809" sha1="2rw608wwgjh2yrw9p5b2rvzdgyo2et6" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील मुष्टीयुद्ध|मुष्टीयुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|}</text>
      <sha1>2rw608wwgjh2yrw9p5b2rvzdgyo2et6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697717</id>
      <parentid>2697716</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:11:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48477" sha1="ddxt4qpbl88fyldz6mkkgzxxhwu9d9i" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील मुष्टीयुद्ध|मुष्टीयुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|}</text>
      <sha1>ddxt4qpbl88fyldz6mkkgzxxhwu9d9i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697740</id>
      <parentid>2697717</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:33:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48978" sha1="cj73uzb1hpgy0i82ikz74g6h6w1q3lh" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील मुष्टीयुद्ध|मुष्टीयुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्टकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|}</text>
      <sha1>cj73uzb1hpgy0i82ikz74g6h6w1q3lh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697741</id>
      <parentid>2697740</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:34:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48984" sha1="i08y30hy83xc57nf53c3m7higna3yth" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील मुष्टीयुद्ध|मुष्टीयुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|}</text>
      <sha1>i08y30hy83xc57nf53c3m7higna3yth</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697745</id>
      <parentid>2697741</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51285" sha1="91dmr0obnlqo7pmioixnv8q9zzuk3ag" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील मुष्टीयुद्ध|मुष्टीयुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|}</text>
      <sha1>91dmr0obnlqo7pmioixnv8q9zzuk3ag</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697749</id>
      <parentid>2697745</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:45:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53115" sha1="fepzxbd7ewj11qncregrlzcq0dn77cf" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील मुष्टीयुद्ध|मुष्टीयुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|}</text>
      <sha1>fepzxbd7ewj11qncregrlzcq0dn77cf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697753</id>
      <parentid>2697749</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55822" sha1="nya5cqpx2m1aiddxos3j1lpi5zb4xv1" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील मुष्टीयुद्ध|मुष्टीयुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|}</text>
      <sha1>nya5cqpx2m1aiddxos3j1lpi5zb4xv1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697756</id>
      <parentid>2697753</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57567" sha1="05ibvmq2uuf1vmyfc373ivis5wmbv76" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील मुष्टीयुद्ध|मुष्टीयुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|}</text>
      <sha1>05ibvmq2uuf1vmyfc373ivis5wmbv76</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697757</id>
      <parentid>2697756</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:59:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58082" sha1="oql9961m6yx581by5pezpt1iizaautn" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील मुष्टीयुद्ध|मुष्टीयुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|}</text>
      <sha1>oql9961m6yx581by5pezpt1iizaautn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697761</id>
      <parentid>2697757</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:02:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59103" sha1="meq5hpmemr63yl1mtq6ghlvv00einyh" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील मुष्टीयुद्ध|मुष्टीयुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|}</text>
      <sha1>meq5hpmemr63yl1mtq6ghlvv00einyh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697765</id>
      <parentid>2697761</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:07:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60346" sha1="k4opchoq3cd8utgxg7j3lilvjue0ixt" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील मुष्टीयुद्ध|मुष्टीयुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|}</text>
      <sha1>k4opchoq3cd8utgxg7j3lilvjue0ixt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697767</id>
      <parentid>2697765</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60868" sha1="cq7qhzmdbmffbjq1zjtcd1yf6grx57w" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील मुष्टीयुद्ध|मुष्टीयुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टीयुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|}</text>
      <sha1>cq7qhzmdbmffbjq1zjtcd1yf6grx57w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697770</id>
      <parentid>2697767</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60765" sha1="r8wyvc8ulqh718g5ct0y8rma8cbkghh" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|}</text>
      <sha1>r8wyvc8ulqh718g5ct0y8rma8cbkghh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697776</id>
      <parentid>2697770</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61346" sha1="fzkve1abhunuxganev4x2oo12z4qd43" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|}</text>
      <sha1>fzkve1abhunuxganev4x2oo12z4qd43</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697777</id>
      <parentid>2697776</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:26:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61925" sha1="3t9u96924f3qqduhc0xnlvpfrfn7dj2" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|}</text>
      <sha1>3t9u96924f3qqduhc0xnlvpfrfn7dj2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697780</id>
      <parentid>2697777</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:30:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63085" sha1="4hwe1xcy96qbm9rm61hvu66b290pkrg" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|}</text>
      <sha1>4hwe1xcy96qbm9rm61hvu66b290pkrg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697781</id>
      <parentid>2697780</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63618" sha1="9u5sdcupkvnoa2l2y9elkz6lzs3l6k1" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|}</text>
      <sha1>9u5sdcupkvnoa2l2y9elkz6lzs3l6k1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697784</id>
      <parentid>2697781</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64649" sha1="go6so2ykt0da64g2plnbq0vm74pmuxx" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|}</text>
      <sha1>go6so2ykt0da64g2plnbq0vm74pmuxx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697789</id>
      <parentid>2697784</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65706" sha1="0ommazcx79fh170elom0a80xmx3zxbd" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|}</text>
      <sha1>0ommazcx79fh170elom0a80xmx3zxbd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697790</id>
      <parentid>2697789</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:00:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66774" sha1="mlwklgqnn4suoqqw4mk77cnikxdb5gt" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|}</text>
      <sha1>mlwklgqnn4suoqqw4mk77cnikxdb5gt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697844</id>
      <parentid>2697790</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67502" sha1="9ihgyx4qnm18z535ub1lwgg6d1308m3" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|}</text>
      <sha1>9ihgyx4qnm18z535ub1lwgg6d1308m3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697845</id>
      <parentid>2697844</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68715" sha1="tmo82wsthooyt57o4oleje6x670x4tg" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|}</text>
      <sha1>tmo82wsthooyt57o4oleje6x670x4tg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697846</id>
      <parentid>2697845</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:55:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68714" sha1="qm7fticy41w0q0lvf3yst5e023qh08k" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|}</text>
      <sha1>qm7fticy41w0q0lvf3yst5e023qh08k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697848</id>
      <parentid>2697846</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:14:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70464" sha1="gq9a4nk916coawv5vldf9jtoaujhjwa" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|}</text>
      <sha1>gq9a4nk916coawv5vldf9jtoaujhjwa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697849</id>
      <parentid>2697848</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:15:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70465" sha1="c4epo8sdpyfsowx1ukcaf6leabj8qwc" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|}</text>
      <sha1>c4epo8sdpyfsowx1ukcaf6leabj8qwc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697850</id>
      <parentid>2697849</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:23:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72249" sha1="a3w4d6s3uutea9abc1f5o902ihm0r3i" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|}</text>
      <sha1>a3w4d6s3uutea9abc1f5o902ihm0r3i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697851</id>
      <parentid>2697850</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74620" sha1="niz17fe5mgvreh8nxik0iusvj09gu46" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|}</text>
      <sha1>niz17fe5mgvreh8nxik0iusvj09gu46</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697852</id>
      <parentid>2697851</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:41:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77371" sha1="szroz7ew6hfswrosb6rusvwd6yhftrx" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|}</text>
      <sha1>szroz7ew6hfswrosb6rusvwd6yhftrx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697853</id>
      <parentid>2697852</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:42:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77372" sha1="2hjy0d78k92m6ysdlf8oznopl170q78" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|}</text>
      <sha1>2hjy0d78k92m6ysdlf8oznopl170q78</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697854</id>
      <parentid>2697853</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:43:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77373" sha1="mzn3j0m83vsiwt45yvh2aftgawdhmy9" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|}</text>
      <sha1>mzn3j0m83vsiwt45yvh2aftgawdhmy9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697855</id>
      <parentid>2697854</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T06:46:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2697855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77877" sha1="6fwpthidg628f7kjdj0aufsffdggelm" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|}</text>
      <sha1>6fwpthidg628f7kjdj0aufsffdggelm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>तारा (कन्नड अभिनेत्री)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>361605</id>
    <revision>
      <id>2697872</id>
      <parentid>2645666</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:58:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* वैयक्तिक जीवन */</comment>
      <origin>2697872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17534" sha1="qthq6vru9vdhxtw0tjqmxkp8dpb1ina" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''अनुराधा''' (जन्म: ४ मार्च १९७१), ज्यांना रंगमंचावरील नाव '''तारा''' म्हणून ओळखले जाते, ती एक भारतीय राजकारणी आणि कन्नड चित्रपटसृष्टीत सक्रिय अभिनेत्री आहे. २००९ मध्ये त्या [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षात]] (भाजप) सामील झाल्या आणि त्या [[कर्नाटक विधान परिषद|कर्नाटक विधान परिषदेच्या]] नामांकित सदस्य आहेत.

ताराने १९८४ मध्ये [[तमिळ भाषा|तमिळ]] चित्रपट ''इंगयुम ओरू गंगाई'' मधून पदार्पण केले. १९८६ मध्ये ''तुलसीदला'' या चित्रपटातून तिचा कन्नड चित्रपटसृष्टीत पदार्पण झाला आणि त्यानंतर तिने अनेक लेखक-समर्थित भूमिका साकारल्या आहेत. ''क्रामा'' (१९९१), ''मुंजनेय मंजू'' (१९९३), ''कनुरू हेग्गादिथी'' (१९९९), ''मुन्नुडी'' (२०००), ''मथाडाना'' (२००१), ''हसीना'' (२००५), ''सायनाइड'' (२००६) ''ई बंधन'' (२००७) आणि उलीदावरू कंदन (२०१४) यांसारख्या चित्रपटांमध्ये तिचा उल्लेखनीय अभिनय आहे. ''हसीना'' मधील तिच्या अभिनयामुळे तिला [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री|सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] मिळाला.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://in.rediff.com/movies/2005/jul/13awards.htm|title=Saif, Tara win National Best movie song - Sangliayana part 2 &quot;Prethinda pappi kotta mummy&quot; awards|date=13 July 2005|work=Rediff|access-date=23 January 2009}}&lt;/ref&gt; तिच्या अभिनयासाठी तिला अनेक [[फिल्मफेर पुरस्कार|फिल्मफेर]] आणि राज्य पुरस्कार मिळाले आहेत.

भाजपमध्ये सामील झाल्यानंतर, २०१२ मध्ये त्या कर्नाटक चलनचित्र अकादमीच्या अध्यक्षा म्हणून निवडून आल्या आणि एक वर्ष त्यांनी हे पद भूषवले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Tara-officially-resigns-as-Film-Academy-head/articleshow/20615978.cms|title=Tara officially resigns as Film Academy head|last=Muthanna|first=Anjali|date=16 June 2013|website=The Times of India|access-date=6 March 2017}}&lt;/ref&gt; त्याच वर्षी, तिला [[कर्नाटक विधान परिषद|कर्नाटक विधान परिषदेच्या]] सदस्य म्हणून नामांकित करण्यात आले, जे [[कर्नाटक]] विधानसभेचे वरिष्ठ सभागृह आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/tara-to-head-karnataka-chalanachitra-academy/articleshow/12261417.cms|title=Tara to head Karnataka Chalanachitra Academy|date=16 January 2017|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=}}&lt;/ref&gt;

== कारकीर्द ==
ताराने १९८४ मध्ये प्रख्यात अभिनेते मणिवन्नन दिग्दर्शित ''इंजेयुम ओरू गंगाई'' या तमिळ चित्रपटासाठी स्क्रीनवर ती पहिल्यांदा दिसली, ज्यामध्ये मुरली मुख्य भूमिकेत होता. त्यानंतर, ती १९८५ मध्ये ''तुलसीदला या'' तिच्या पहिल्या कन्नड चित्रपटात ती दिसली. [[राजकुमार (अभिनेता)|राजकुमार]] अभिनीत ''गुरी'' (१९८६) या चित्रपटात तिला मोठे काम मिळाले आणि त्यानंतर तिने अनेक चित्रपटांमध्ये प्रमुख आणि सहाय्यक अभिनेत्री म्हणून काम केले.

ताराने १९८० आणि १९९० च्या दशकातील जवळपास सर्व आघाडीच्या कन्नड नायकांसोबत काम केले आहे जसे की; [[राजकुमार (अभिनेता)|राजकुमार]], [[शंकर नाग]], विष्णुवर्धन, [[एम.एच. अंबरीश|अंबरीश]], [[अनंत नाग]], रविचंद्रन, शशिकुमार, टायगर प्रभाकर, [[शिवा राजकुमार|शिवराजकुमार]], राघवेंद्र, देविकाली राजकुमार, मार, देवल राजकुमार.

[[गिरीश कर्नाड]] यांच्या ''कानुरू हेग्गादिथी''  मधील तिच्या अभिनयामुळे तिला व्यापक ओळख मिळाली. नवोदित दिग्दर्शक असरार आबिद दिग्दर्शित कन्नड चित्रपट ''क्रम'' (१९९१) साठी तिला सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पहिला पुरस्कार मिळाला. १९८० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात, ती [[मणी रत्नम|मणिरत्नमच्या]] तमिळ चित्रपटांमध्ये, ''नायकन'' आणि ''अग्नि नटचथिरम'' मध्ये सहाय्यक अभिनेत्री म्हणून दिसली. [[गिरीश कर्नाड]] यांच्या ''कानूरू हेग्गादिथी'' या चित्रपटातील तिच्या अभिनयामुळे तिला व्यापक ओळख मिळाली ज्यासाठी तिला तिचा दुसरा सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री राज्य पुरस्कार देखील मिळाला. तिला ''मुंजनेय मंजूसाठी''  सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री पुरस्कार मिळाला. महिला केंद्रित ''मुन्नूदी'' या चित्रपटासाठी तिला समीक्षकांची मोठी प्रशंसा मिळाली, ज्याला इतर सामाजिक विषयांवरील सर्वोत्कृष्ट चित्रपटासह अनेक [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] मिळाले.&lt;ref name=&quot;48thawardPDF&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://dff.nic.in/2011/48th_nff_2001.pdf|title=48th National Film Awards (PDF)|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|access-date=13 March 2012|quote=For attempting to discuss the misuse of [[Shariat]] by opportunistic men and the manipulation of the testaments on &quot;Nikah&quot; and &quot;Talaaq&quot;.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;48thaward&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm48NFAAward.aspx|title=48th National Film Awards|publisher=[[International Film Festival of India]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302163219/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm48NFAAward.aspx|archive-date=2 March 2012|access-date=13 March 2012}}&lt;/ref&gt;
[[चित्र:The_Director_Girish_Kasaravalli_and_the_National_Award_Winner_Actress_of_film_‘Hasina’,_Tara_at_a_Press_Conference_during_the_ongoing_36th_International_Film_Festival_of_India_–_2005_in_Panaji,_Goa_on_December_3,_2005.jpg|उजवे|इवलेसे| [[भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव|इफ्फी]] ( २००५ ) मध्ये पत्रकार परिषदेत तारा (डावीकडे) आणि [[गिरीश कासारवल्ली]] (उजवीकडे)]]
२००५ मध्ये, तिला [[गिरीश कासारवल्ली]] यांनी ''हसीना'' मध्ये भूमिका दिली. ह्यासाठी तिला [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार|राष्ट्रीय पुरस्कार]] मिळाला. त्यानंतर, ''डेडली सोमा'' (२००५) मधील तिच्या भूमिकेचे कौतुक झाले. त्यानंतर ''सायनाइड'' (२००६) मध्ये आणखी एक यशस्वी कामगिरी झाली. २००७ मध्ये, ताराला तिचा तिसरा सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा [[कर्नाटक राज्य चित्रपट पुरस्कार]] मिळाला.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.hindu.com/2007/08/31/stories/2007083159950300.htm|title=Kumaraswamy happy with resurgent Kannada cinema|date=31 August 2007|work=[[द हिंदू]]|access-date=23 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20080118171155/http://www.hindu.com/2007/08/31/stories/2007083159950300.htm|archive-date=18 January 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== निवडक चित्रपट ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! वर्ष !! चित्रपट !! भूमिका !! विशेष नोंदी आणि महत्त्व
|-
| '''१९८५''' || तुळशीदला || अनिता || '''कन्नड चित्रपट पदार्पण'''
|-
| '''१९८६''' || आनंद || आशा || '''मोठा व्यावसायिक यशस्वी चित्रपट'''; [[शिव राजकुमार]] यांच्यासोबत प्रमुख भूमिका.
|-
| '''१९८८''' || अवळे नन्ना हेंडथी || गायत्री || '''मोठा व्यावसायिक यश'''; मुख्य अभिनेत्री म्हणून ओळख निर्माण केली.
|-
| '''१९८९''' || सी. बी. आय. शंकर || स्वतः || '''ब्लॉकबस्टर चित्रपट'''; [[रमेश अरविंद]] यांच्यासोबत विशेष भूमिका.
|-
| '''१९९१''' || क्रम || — || '''समीक्षकांची प्रशंसा'''; पहिला '''कर्नाटक राज्य चित्रपट पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)''' मिळाला.
|-
| '''१९९३''' || मुंजनेय मंजु || हेमा || '''समीक्षकांची प्रशंसा'''; '''कर्नाटक राज्य चित्रपट पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री)''' मिळाला.
|-
| '''१९९७''' || अमृता वर्षिणी || विमला || '''व्यावसायिक आणि समीक्षकांचे यश'''; एक मैलाचा दगड ठरलेला संगीतपट.
|-
| '''१९९९''' || कानूरु हेग्गडथी || सुब्बम्मा || '''समीक्षकांची प्रशंसा'''; '''कर्नाटक राज्य चित्रपट पुरस्कार''' आणि '''फिल्मफेअर पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)''' मिळाला.
|-
| '''२०००''' || मुन्नुडी || — || '''समीक्षकांनी गौरवलेला''' सामाजिक आणि धार्मिक सुधारणांवर आधारित चित्रपट.
|-
| '''२००५''' || हसीना || हसीना || '''कारकिर्दीतील सुवर्णक्षण'''; '''राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)''' मिळाला.
|-
| '''२००६''' || सायनाइड || मृदुला || '''समीक्षकांची प्रशंसा'''; '''कर्नाटक राज्य चित्रपट पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री)''' मिळाला.
|-
| '''२००७''' || ई बंधना || सुकन्या || '''व्यावसायिक यश'''; '''फिल्मफेअर पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री - कन्नड)''' मिळाला.
|-
| '''२०१४''' || उळिदवरु कंडंथे || रत्ना || '''समीक्षकांकडून प्रशंसा'''; आईच्या भूमिकेसाठी विशेष कौतुक.
|-
| '''२०२३''' || तगरू पाळ्या || शांता || '''व्यावसायिक व समीक्षकांचे यश'''; विनोदी व भावनिक अभिनयासाठी प्रशंसा.
|-
| '''२०२४''' || कोटी || जानकी || '''नवीनतम चित्रपट'''; मुख्य पात्राच्या आईची भूमिका.
|}

== वैयक्तिक जीवन ==
ताराने २००५ मध्ये सिनेमॅटोग्राफर एच.सी. वेणुगोपाल यांच्याशी लग्न केले. त्यांना एक मुलगा आहे ज्याचा जन्म २०१३ मध्ये झाला.&lt;ref name=&quot;toi1&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/kannada/news-interviews/Tara-delivers-a-baby-boy-at-48/articleshow/18304055.cms|title=Tara delivers a baby boy at 48!|date=2 February 2013|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|archive-url=https://archive.today/20130411034037/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-02/news-interviews/36703114_1_baby-boy-tara-mother-and-child|archive-date=11 April 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|2}}

{{राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री}}
[[वर्ग:मल्याळम दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री]]
[[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री]]
[[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री]]
[[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय महिला राजकारणी]]
[[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:भारतीय चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:कन्नड चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:इ.स. १९७३ मधील जन्म]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>qthq6vru9vdhxtw0tjqmxkp8dpb1ina</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697873</id>
      <parentid>2697872</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:58:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* निवडक चित्रपट */</comment>
      <origin>2697873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17314" sha1="jpqqvxdibjnx3rlsmy5vt1expde5n4i" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''अनुराधा''' (जन्म: ४ मार्च १९७१), ज्यांना रंगमंचावरील नाव '''तारा''' म्हणून ओळखले जाते, ती एक भारतीय राजकारणी आणि कन्नड चित्रपटसृष्टीत सक्रिय अभिनेत्री आहे. २००९ मध्ये त्या [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षात]] (भाजप) सामील झाल्या आणि त्या [[कर्नाटक विधान परिषद|कर्नाटक विधान परिषदेच्या]] नामांकित सदस्य आहेत.

ताराने १९८४ मध्ये [[तमिळ भाषा|तमिळ]] चित्रपट ''इंगयुम ओरू गंगाई'' मधून पदार्पण केले. १९८६ मध्ये ''तुलसीदला'' या चित्रपटातून तिचा कन्नड चित्रपटसृष्टीत पदार्पण झाला आणि त्यानंतर तिने अनेक लेखक-समर्थित भूमिका साकारल्या आहेत. ''क्रामा'' (१९९१), ''मुंजनेय मंजू'' (१९९३), ''कनुरू हेग्गादिथी'' (१९९९), ''मुन्नुडी'' (२०००), ''मथाडाना'' (२००१), ''हसीना'' (२००५), ''सायनाइड'' (२००६) ''ई बंधन'' (२००७) आणि उलीदावरू कंदन (२०१४) यांसारख्या चित्रपटांमध्ये तिचा उल्लेखनीय अभिनय आहे. ''हसीना'' मधील तिच्या अभिनयामुळे तिला [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री|सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] मिळाला.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://in.rediff.com/movies/2005/jul/13awards.htm|title=Saif, Tara win National Best movie song - Sangliayana part 2 &quot;Prethinda pappi kotta mummy&quot; awards|date=13 July 2005|work=Rediff|access-date=23 January 2009}}&lt;/ref&gt; तिच्या अभिनयासाठी तिला अनेक [[फिल्मफेर पुरस्कार|फिल्मफेर]] आणि राज्य पुरस्कार मिळाले आहेत.

भाजपमध्ये सामील झाल्यानंतर, २०१२ मध्ये त्या कर्नाटक चलनचित्र अकादमीच्या अध्यक्षा म्हणून निवडून आल्या आणि एक वर्ष त्यांनी हे पद भूषवले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Tara-officially-resigns-as-Film-Academy-head/articleshow/20615978.cms|title=Tara officially resigns as Film Academy head|last=Muthanna|first=Anjali|date=16 June 2013|website=The Times of India|access-date=6 March 2017}}&lt;/ref&gt; त्याच वर्षी, तिला [[कर्नाटक विधान परिषद|कर्नाटक विधान परिषदेच्या]] सदस्य म्हणून नामांकित करण्यात आले, जे [[कर्नाटक]] विधानसभेचे वरिष्ठ सभागृह आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/tara-to-head-karnataka-chalanachitra-academy/articleshow/12261417.cms|title=Tara to head Karnataka Chalanachitra Academy|date=16 January 2017|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=}}&lt;/ref&gt;

== कारकीर्द ==
ताराने १९८४ मध्ये प्रख्यात अभिनेते मणिवन्नन दिग्दर्शित ''इंजेयुम ओरू गंगाई'' या तमिळ चित्रपटासाठी स्क्रीनवर ती पहिल्यांदा दिसली, ज्यामध्ये मुरली मुख्य भूमिकेत होता. त्यानंतर, ती १९८५ मध्ये ''तुलसीदला या'' तिच्या पहिल्या कन्नड चित्रपटात ती दिसली. [[राजकुमार (अभिनेता)|राजकुमार]] अभिनीत ''गुरी'' (१९८६) या चित्रपटात तिला मोठे काम मिळाले आणि त्यानंतर तिने अनेक चित्रपटांमध्ये प्रमुख आणि सहाय्यक अभिनेत्री म्हणून काम केले.

ताराने १९८० आणि १९९० च्या दशकातील जवळपास सर्व आघाडीच्या कन्नड नायकांसोबत काम केले आहे जसे की; [[राजकुमार (अभिनेता)|राजकुमार]], [[शंकर नाग]], विष्णुवर्धन, [[एम.एच. अंबरीश|अंबरीश]], [[अनंत नाग]], रविचंद्रन, शशिकुमार, टायगर प्रभाकर, [[शिवा राजकुमार|शिवराजकुमार]], राघवेंद्र, देविकाली राजकुमार, मार, देवल राजकुमार.

[[गिरीश कर्नाड]] यांच्या ''कानुरू हेग्गादिथी''  मधील तिच्या अभिनयामुळे तिला व्यापक ओळख मिळाली. नवोदित दिग्दर्शक असरार आबिद दिग्दर्शित कन्नड चित्रपट ''क्रम'' (१९९१) साठी तिला सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पहिला पुरस्कार मिळाला. १९८० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात, ती [[मणी रत्नम|मणिरत्नमच्या]] तमिळ चित्रपटांमध्ये, ''नायकन'' आणि ''अग्नि नटचथिरम'' मध्ये सहाय्यक अभिनेत्री म्हणून दिसली. [[गिरीश कर्नाड]] यांच्या ''कानूरू हेग्गादिथी'' या चित्रपटातील तिच्या अभिनयामुळे तिला व्यापक ओळख मिळाली ज्यासाठी तिला तिचा दुसरा सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री राज्य पुरस्कार देखील मिळाला. तिला ''मुंजनेय मंजूसाठी''  सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री पुरस्कार मिळाला. महिला केंद्रित ''मुन्नूदी'' या चित्रपटासाठी तिला समीक्षकांची मोठी प्रशंसा मिळाली, ज्याला इतर सामाजिक विषयांवरील सर्वोत्कृष्ट चित्रपटासह अनेक [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] मिळाले.&lt;ref name=&quot;48thawardPDF&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://dff.nic.in/2011/48th_nff_2001.pdf|title=48th National Film Awards (PDF)|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|access-date=13 March 2012|quote=For attempting to discuss the misuse of [[Shariat]] by opportunistic men and the manipulation of the testaments on &quot;Nikah&quot; and &quot;Talaaq&quot;.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;48thaward&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm48NFAAward.aspx|title=48th National Film Awards|publisher=[[International Film Festival of India]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302163219/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm48NFAAward.aspx|archive-date=2 March 2012|access-date=13 March 2012}}&lt;/ref&gt;
[[चित्र:The_Director_Girish_Kasaravalli_and_the_National_Award_Winner_Actress_of_film_‘Hasina’,_Tara_at_a_Press_Conference_during_the_ongoing_36th_International_Film_Festival_of_India_–_2005_in_Panaji,_Goa_on_December_3,_2005.jpg|उजवे|इवलेसे| [[भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव|इफ्फी]] ( २००५ ) मध्ये पत्रकार परिषदेत तारा (डावीकडे) आणि [[गिरीश कासारवल्ली]] (उजवीकडे)]]
२००५ मध्ये, तिला [[गिरीश कासारवल्ली]] यांनी ''हसीना'' मध्ये भूमिका दिली. ह्यासाठी तिला [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार|राष्ट्रीय पुरस्कार]] मिळाला. त्यानंतर, ''डेडली सोमा'' (२००५) मधील तिच्या भूमिकेचे कौतुक झाले. त्यानंतर ''सायनाइड'' (२००६) मध्ये आणखी एक यशस्वी कामगिरी झाली. २००७ मध्ये, ताराला तिचा तिसरा सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा [[कर्नाटक राज्य चित्रपट पुरस्कार]] मिळाला.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.hindu.com/2007/08/31/stories/2007083159950300.htm|title=Kumaraswamy happy with resurgent Kannada cinema|date=31 August 2007|work=[[द हिंदू]]|access-date=23 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20080118171155/http://www.hindu.com/2007/08/31/stories/2007083159950300.htm|archive-date=18 January 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== निवडक चित्रपट ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! वर्ष !! चित्रपट !! भूमिका !! विशेष नोंदी आणि महत्त्व
|-
| १९८५ || तुळशीदला || अनिता || कन्नड चित्रपट पदार्पण
|-
| १९८६ || आनंद || आशा || मोठा व्यावसायिक यशस्वी चित्रपट; [[शिव राजकुमार]] यांच्यासोबत प्रमुख भूमिका.
|-
| १९८८ || अवळे नन्ना हेंडथी || गायत्री || मोठा व्यावसायिक यश; मुख्य अभिनेत्री म्हणून ओळख निर्माण केली.
|-
| १९८९ || सी. बी. आय. शंकर || स्वतः || ब्लॉकबस्टर चित्रपट; [[रमेश अरविंद]] यांच्यासोबत विशेष भूमिका.
|-
| १९९१ || क्रम || — || समीक्षकांची प्रशंसा; पहिला कर्नाटक राज्य चित्रपट पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री) मिळाला.
|-
| १९९३ || मुंजनेय मंजु || हेमा || समीक्षकांची प्रशंसा; कर्नाटक राज्य चित्रपट पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री) मिळाला.
|-
| १९९७ || अमृता वर्षिणी || विमला || व्यावसायिक आणि समीक्षकांचे यश; एक मैलाचा दगड ठरलेला संगीतपट.
|-
| १९९९ || कानूरु हेग्गडथी || सुब्बम्मा || समीक्षकांची प्रशंसा; कर्नाटक राज्य चित्रपट पुरस्कार आणि फिल्मफेअर पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री) मिळाला.
|-
| २००० || मुन्नुडी || — || समीक्षकांनी गौरवलेला सामाजिक आणि धार्मिक सुधारणांवर आधारित चित्रपट.
|-
| २००५ || हसीना || हसीना || कारकिर्दीतील सुवर्णक्षण; राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री) मिळाला.
|-
| २००६ || सायनाइड || मृदुला || समीक्षकांची प्रशंसा; कर्नाटक राज्य चित्रपट पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री) मिळाला.
|-
| २००७ || ई बंधना || सुकन्या || व्यावसायिक यश; फिल्मफेअर पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री - कन्नड) मिळाला.
|-
| २०१४ || उळिदवरु कंडंथे || रत्ना || समीक्षकांकडून प्रशंसा; आईच्या भूमिकेसाठी विशेष कौतुक.
|-
| २०२३ || तगरू पाळ्या || शांता || व्यावसायिक व समीक्षकांचे यश; विनोदी व भावनिक अभिनयासाठी प्रशंसा.
|-
| २०२४ || कोटी || जानकी || नवीनतम चित्रपट; मुख्य पात्राच्या आईची भूमिका.
|}

== वैयक्तिक जीवन ==
ताराने २००५ मध्ये सिनेमॅटोग्राफर एच.सी. वेणुगोपाल यांच्याशी लग्न केले. त्यांना एक मुलगा आहे ज्याचा जन्म २०१३ मध्ये झाला.&lt;ref name=&quot;toi1&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/kannada/news-interviews/Tara-delivers-a-baby-boy-at-48/articleshow/18304055.cms|title=Tara delivers a baby boy at 48!|date=2 February 2013|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|archive-url=https://archive.today/20130411034037/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-02/news-interviews/36703114_1_baby-boy-tara-mother-and-child|archive-date=11 April 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|2}}

{{राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री}}
[[वर्ग:मल्याळम दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री]]
[[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री]]
[[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री]]
[[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय महिला राजकारणी]]
[[वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:भारतीय चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:कन्नड चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:इ.स. १९७३ मधील जन्म]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>jpqqvxdibjnx3rlsmy5vt1expde5n4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>तेझाब</title>
    <ns>0</ns>
    <id>368023</id>
    <revision>
      <id>2697885</id>
      <parentid>2645899</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:51:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* संगीत */</comment>
      <origin>2697885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15031" sha1="itok5bodrk7ks1ydj47cns8aghwq5mu" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''''तेझाब'''''  हा १९८८ चा [[हिंदी भाषा|हिंदी]] भाषेतील अ‍ॅक्शन रोमान्स चित्रपट आहे ज्यामध्ये [[अनिल कपूर]] आणि [[माधुरी दीक्षित]] मुख्य भूमिकेत आहेत. या चित्रपटाने दीक्षितला पहिले मोठे यश मिळवून दिले, ज्यामुळे ती प्रसिद्ध झाली आणि ''[[मिस्टर इंडिया]]'' (१९८७) या यशस्वी चित्रपटानंतर कपूरचा स्टार दर्जा पुन्हा दृढ झाला. या चित्रपटाचे दिग्दर्शन, निर्मिती आणि सह-लेखन [[एन. चंद्रा]] यांनी केले होते. [[लक्ष्मीकांत-प्यारेलाल]] यांनी संगीत दिले होते.

''तेझाब'' हा चित्रपट ११ नोव्हेंबर १९८८ रोजी प्रदर्शित झाला आणि बॉक्स ऑफिसवर तो एक मोठा व्यावसायिक यश ठरला आणि त्या वर्षीचा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट ठरला. हा चित्रपट ५० आठवड्यांहून अधिक काळ थिएटरमध्ये चालला आणि सुवर्ण महोत्सवी यशाचा मान मिळवला. ''तेझाब'' सह एन. चंद्रा यांनी त्यांच्या मागील हिट चित्रपट ''अंकुश'' (१९८६) आणि ''प्रतिघात'' (१९८७) सह बॉक्स ऑफिसवर हॅटट्रिक केली.&lt;ref name=&quot;today&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://indiatoday.intoday.in/story/hit-director-n.-chandra-brings-realism-to-films/1/323160.html|title=Mean street Moghul: Hit director N. Chandra brings realism to films|last=Madhu Jain|date=28 February 1989|website=India Today|access-date=2014-09-24}}&lt;/ref&gt; हा चित्रपट &quot;एक दो तीन&quot; या गाण्यासाठी देखील लोकप्रिय आहे, जे प्रचंड यशस्वी झाले.&lt;ref&gt;According to Usha Iyer, the song &quot;took sixteen days of laborious rehearsal and seven days of shooting, including a continuous twenty-four-hour shoot to produce.&quot; For Madhuri Dixit, &quot;It was like a classroom for me. I learned how to dance for the camera with this song.&quot; Iyer, ''Dancing Women: Choreographing Corporeal Histories of Hindi Cinema'' (Oxford Univ. Press, 2020), 184; {{ISBN|9780190938765}}&lt;/ref&gt; प्रदर्शित झाल्यावर समीक्षकांकडून चित्रपटाला सकारात्मक प्रतिसाद मिळाला आणि कथा, पटकथा, संवाद, साउंडट्रॅक व कलाकारांच्या कामगिरीबद्दल प्रशंसा मिळाली.

३४ व्या फिल्मफेर पुरस्कारांमध्ये, ''तेझाबला'' [[फिल्मफेर सर्वोत्तम चित्रपट पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट चित्रपट]], [[फिल्मफेर सर्वोत्तम दिग्दर्शक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शक]] (चंद्र), [[फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री]] (दीक्षित) आणि [[फिल्मफेर सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेता पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता]] (पांडे) असे १२ नामांकने मिळाली आणि त्याने ४ पुरस्कार जिंकले, ज्यात [[फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेता पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेता]] (कपूर), [[फिल्मफेर सर्वोत्तम महिला पार्श्वगायक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट महिला पार्श्वगायिका]] ([[अलका याज्ञिक]]) आणि सर्वोत्कृष्ट नृत्यदिग्दर्शन ([[सरोज खान]]) हे समाविष्ट आहेत. या समारंभात, कपूरला त्याचा पहिला सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा पुरस्कार मिळाला, तर दीक्षितने तिचे पहिलेच [[फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचे]] नामांकन मिळवले.

== प्रमुख कलाकार ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;
! कलाकार !! भूमिका !! विशेष नोंदी
|-
| [[अनिल कपूर]] || महेश देशमुख (मुन्ना) || * सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाला.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Filmfare Awards Winners 1989 | url = https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards/winners/1989 | access-date = 30 July 2026 | work = Filmfare}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[माधुरी दीक्षित]] || मोहिनी || * प्रसिद्ध 'एक दो तीन' गाण्यासाठी विशेष ओळख.&lt;br/&gt;* सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीसाठी फिल्मफेअर नामांकन.
|-
| [[अनुपम खेर]] || शामलाल (मोहिनीचे वडील) || * नकारात्मक भूमिका.
|-
| [[किरण कुमार]] || लोटिया पठाण || * चित्रपटातील मुख्य खलनायक.
|-
| [[चंकी पांडे]] || बबन || * मुन्नाचा सर्वात जवळचा मित्र.
|-
| [[सुरेश ओबेरॉय]] || इन्स्पेक्टर गगन सिंग || * पोलीस अधिकारी.
|-
| [[अनुपम खेर]] || शामलाल || * मोहिनीचे शोषक वडील.
|-
| [[अन्नू कपूर]] || अब्बास अली (गुलदस्ता) || * मुन्ना आणि बबनचा मित्र.
|-
| [[सुप्रिया पाठक]] || ज्योती देशमुख || * मुन्नाची बहीण.
|-
| [[मंदाकिनी]] || विशेष भूमिका (स्वतः) || * पाहुणी कलाकार.
|-
| [[महावीर शाह]] || इन्स्पेक्टर गुप्ता || * पोलीस अधिकारी.
|}

== संगीत ==
&quot;एक दो तीन&quot; हे गाणे प्रसिद्ध गतकाळातील संगीतकार [[रविशंकर शर्मा|रवि]] यांनी ''वचन'' (१९५५) या चित्रपटासाठी रचलेल्या &quot;चंदा मामा दूर के&quot; या जुन्या लोकप्रिय गाण्याच्या सुरुवातीच्या संगीतापासून प्रेरित होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=eZ6UEvUV3ec|title=A tribute to the music composer Ravi|website=Video - stage performance, Music composer Ravi|publisher=Dattaram|access-date=5 November 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=fTJ7gqkAInY|title=Song - Chanda mama door ke (Vachan)|website=SEPL Vintage website|publisher=SEPL|access-date=5 November 2018}}&lt;/ref&gt; चित्रपटाचा अल्बम ८दशलक्ष युनिट्स पेक्षा जास्त विकला गेला,&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.filmfare.com/features/top-25-films-between-the-years-1985-1994_-26676-1.html|title=Top 25 films between the years 1985-1994|date=18 February 2018|work=[[Filmfare]]}}&lt;/ref&gt; व १९८८ चा दुसरा सर्वाधिक विक्री होणारा बॉलीवूड संगीत अल्बम बनला, ''[[कयामत से कयामत तक]]'' नंतर. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=283&amp;catName=MTk4MC0xOTg5|title=Music Hits 1980-1989|website=[[बॉक्स ऑफिस इंडिया]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100205042958/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=283&amp;catName=MTk4MC0xOTg5|archive-date=5 February 2010|access-date=5 February 2010}}&lt;/ref&gt;

{{Track listing|extra_column=गायक
|title1=सो गया ये जहांन |extra1=[[नितीन मुकेश]], [[शब्बीर कुमार]], [[अलका याज्ञिक]]|length1=06:04
|title2=एक दो तीन |extra2=[[अमित कुमार]], अलका याज्ञिक|length2=06:15
|title3=केह दो के तुम |extra3=अमित कुमार, [[अनुराधा पौडवाल]]|length3=07:57
|title4=तुम को हम दिलबर |extra4=[[सुदेश भोसले]], अनुराधा पौडवाल|length4=06:43
|title5=दांडिया संगीत |note5=वाद्य|length5=04:47
}}
त्यानंतर &quot;एक दो तीन&quot; हे गाणे ''[[बागी २]] (२०१८)'' या दुसऱ्या चित्रपटासाठी पुन्हा तयार करण्यात आले, जे यावेळी [[श्रेया घोषाल|श्रेया घोषालने]] गायले होते आणि दुसरी आवृत्ती [[पलक मुछाल|पलक मुछालने]] गायली होती.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/jacqueline-fernandez-recreating-ek-do-teen-cannot-replicate-madhuri-dixit-5059333/|title=Jacqueline Fernandez on recreating &quot;Ek do Teen&quot;: You cannot replicate someone like Madhuri Dixit|date=11 February 2018}}&lt;/ref&gt;

&quot;सो गया ये जहाँन&quot; हे गाणे परत २०१३ मध्ये  [[नौटंकी साला!|''नौटंकी साला!'']] आणि २०१९ मध्ये, ''बायपास रोड'' या चित्रपटासाठी  पुन्हा तयार करण्यात आले होते.

== पुरस्कार ==

; ३४ वे फिल्मफेर पुरस्कार -
;; '''जिंकले'''

* [[फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेता पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेता]] - [[अनिल कपूर]]
* [[फिल्मफेर सर्वोत्तम महिला पार्श्वगायक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट महिला पार्श्वगायिका]] - [[अलका याज्ञिक]] &quot;एक दो तीन&quot;
* सर्वोत्कृष्ट नृत्यदिग्दर्शन - [[सरोज खान]] &quot;एक दो तीन&quot;
* सर्वोत्कृष्ट संवाद – [[कमलेश पांडे]]

;; नामांकन

* [[फिल्मफेर सर्वोत्तम चित्रपट पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट चित्रपट]] - [[एन. चंद्रा]]
* [[फिल्मफेर सर्वोत्तम दिग्दर्शक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शक]] - एन. चंद्रा
* [[फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री]] - [[माधुरी दीक्षित]]
* [[फिल्मफेर सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेता पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता]] - [[चंकी पांडे]]
* [[फिल्मफेर सर्वोत्तम संगीत दिग्दर्शक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट संगीत दिग्दर्शक]] - [[लक्ष्मीकांत-प्यारेलाल]]
* [[फिल्मफेर सर्वोत्तम गीतकार पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट गीतकार]] - [[जावेद अख्तर]] &quot;एक दो तीन&quot;
* [[फिल्मफेर सर्वोत्तम पुरुष पार्श्वगायक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट पुरुष पार्श्वगायक]] - अमित कुमार &quot;एक दो तीन&quot;
* [[फिल्मफेर सर्वोत्तम महिला पार्श्वगायक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट महिला पार्श्वगायिका]] - [[अनुराधा पौडवाल]] &quot;कह दो के तुम&quot;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:भारतीय अ‍ॅक्शन थ्रिलर चित्रपट]]
[[वर्ग:इ.स. १९८८ मधील चित्रपट]]
[[वर्ग:एन. चंद्रा दिग्दर्शित चित्रपट]]</text>
      <sha1>itok5bodrk7ks1ydj47cns8aghwq5mu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697886</id>
      <parentid>2697885</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:55:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रमुख कलाकार */</comment>
      <origin>2697886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15086" sha1="0apy3ubmfcnwd3oppiy2zfd77dutxbm" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''''तेझाब'''''  हा १९८८ चा [[हिंदी भाषा|हिंदी]] भाषेतील अ‍ॅक्शन रोमान्स चित्रपट आहे ज्यामध्ये [[अनिल कपूर]] आणि [[माधुरी दीक्षित]] मुख्य भूमिकेत आहेत. या चित्रपटाने दीक्षितला पहिले मोठे यश मिळवून दिले, ज्यामुळे ती प्रसिद्ध झाली आणि ''[[मिस्टर इंडिया]]'' (१९८७) या यशस्वी चित्रपटानंतर कपूरचा स्टार दर्जा पुन्हा दृढ झाला. या चित्रपटाचे दिग्दर्शन, निर्मिती आणि सह-लेखन [[एन. चंद्रा]] यांनी केले होते. [[लक्ष्मीकांत-प्यारेलाल]] यांनी संगीत दिले होते.

''तेझाब'' हा चित्रपट ११ नोव्हेंबर १९८८ रोजी प्रदर्शित झाला आणि बॉक्स ऑफिसवर तो एक मोठा व्यावसायिक यश ठरला आणि त्या वर्षीचा सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट ठरला. हा चित्रपट ५० आठवड्यांहून अधिक काळ थिएटरमध्ये चालला आणि सुवर्ण महोत्सवी यशाचा मान मिळवला. ''तेझाब'' सह एन. चंद्रा यांनी त्यांच्या मागील हिट चित्रपट ''अंकुश'' (१९८६) आणि ''प्रतिघात'' (१९८७) सह बॉक्स ऑफिसवर हॅटट्रिक केली.&lt;ref name=&quot;today&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://indiatoday.intoday.in/story/hit-director-n.-chandra-brings-realism-to-films/1/323160.html|title=Mean street Moghul: Hit director N. Chandra brings realism to films|last=Madhu Jain|date=28 February 1989|website=India Today|access-date=2014-09-24}}&lt;/ref&gt; हा चित्रपट &quot;एक दो तीन&quot; या गाण्यासाठी देखील लोकप्रिय आहे, जे प्रचंड यशस्वी झाले.&lt;ref&gt;According to Usha Iyer, the song &quot;took sixteen days of laborious rehearsal and seven days of shooting, including a continuous twenty-four-hour shoot to produce.&quot; For Madhuri Dixit, &quot;It was like a classroom for me. I learned how to dance for the camera with this song.&quot; Iyer, ''Dancing Women: Choreographing Corporeal Histories of Hindi Cinema'' (Oxford Univ. Press, 2020), 184; {{ISBN|9780190938765}}&lt;/ref&gt; प्रदर्शित झाल्यावर समीक्षकांकडून चित्रपटाला सकारात्मक प्रतिसाद मिळाला आणि कथा, पटकथा, संवाद, साउंडट्रॅक व कलाकारांच्या कामगिरीबद्दल प्रशंसा मिळाली.

३४ व्या फिल्मफेर पुरस्कारांमध्ये, ''तेझाबला'' [[फिल्मफेर सर्वोत्तम चित्रपट पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट चित्रपट]], [[फिल्मफेर सर्वोत्तम दिग्दर्शक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शक]] (चंद्र), [[फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री]] (दीक्षित) आणि [[फिल्मफेर सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेता पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता]] (पांडे) असे १२ नामांकने मिळाली आणि त्याने ४ पुरस्कार जिंकले, ज्यात [[फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेता पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेता]] (कपूर), [[फिल्मफेर सर्वोत्तम महिला पार्श्वगायक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट महिला पार्श्वगायिका]] ([[अलका याज्ञिक]]) आणि सर्वोत्कृष्ट नृत्यदिग्दर्शन ([[सरोज खान]]) हे समाविष्ट आहेत. या समारंभात, कपूरला त्याचा पहिला सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा पुरस्कार मिळाला, तर दीक्षितने तिचे पहिलेच [[फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचे]] नामांकन मिळवले.

== प्रमुख कलाकार ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;
! कलाकार !! भूमिका !! विशेष नोंदी
|-
| [[अनिल कपूर]] || महेश देशमुख (मुन्ना) || * सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाला.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Filmfare Awards Winners 1989 | url = https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards/winners/1989 | access-date = 30 July 2026 | work = Filmfare}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[माधुरी दीक्षित]] || मोहिनी || * प्रसिद्ध 'एक दो तीन' गाण्यासाठी विशेष ओळख.&lt;br/&gt;* सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीसाठी फिल्मफेअर नामांकन.
|-
| [[अनुपम खेर]] || शामलाल (मोहिनीचे वडील) || * नकारात्मक भूमिका.
|-
| [[किरण कुमार]] || लोटिया पठाण || * चित्रपटातील मुख्य खलनायक.
|-
| [[चंकी पांडे]] || बबन || * मुन्नाचा सर्वात जवळचा मित्र.
|-
| [[सुरेश ओबेरॉय]] || इन्स्पेक्टर गगन सिंग || * पोलीस अधिकारी.
|-
| [[अनुपम खेर]] || शामलाल || * मोहिनीचे शोषक वडील.
|-
| [[अन्नू कपूर]] || अब्बास अली (गुलदस्ता) || * मुन्ना आणि बबनचा मित्र.
|-
| [[सुप्रिया पाठक]] || ज्योती देशमुख || * मुन्नाची बहीण.
|-
| [[मंदाकिनी (अभिनेत्री)|मंदाकिनी]] || विशेष भूमिका (स्वतः) || * पाहुणी कलाकार.
|-
| [[महावीर शाह]] || इन्स्पेक्टर गुप्ता || * पोलीस अधिकारी.
|}

== संगीत ==
&quot;एक दो तीन&quot; हे गाणे प्रसिद्ध गतकाळातील संगीतकार [[रविशंकर शर्मा|रवि]] यांनी ''वचन'' (१९५५) या चित्रपटासाठी रचलेल्या &quot;चंदा मामा दूर के&quot; या जुन्या लोकप्रिय गाण्याच्या सुरुवातीच्या संगीतापासून प्रेरित होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=eZ6UEvUV3ec|title=A tribute to the music composer Ravi|website=Video - stage performance, Music composer Ravi|publisher=Dattaram|access-date=5 November 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=fTJ7gqkAInY|title=Song - Chanda mama door ke (Vachan)|website=SEPL Vintage website|publisher=SEPL|access-date=5 November 2018}}&lt;/ref&gt; चित्रपटाचा अल्बम ८दशलक्ष युनिट्स पेक्षा जास्त विकला गेला,&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.filmfare.com/features/top-25-films-between-the-years-1985-1994_-26676-1.html|title=Top 25 films between the years 1985-1994|date=18 February 2018|work=[[Filmfare]]}}&lt;/ref&gt; व १९८८ चा दुसरा सर्वाधिक विक्री होणारा बॉलीवूड संगीत अल्बम बनला, ''[[कयामत से कयामत तक]]'' नंतर. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=283&amp;catName=MTk4MC0xOTg5|title=Music Hits 1980-1989|website=[[बॉक्स ऑफिस इंडिया]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100205042958/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=283&amp;catName=MTk4MC0xOTg5|archive-date=5 February 2010|access-date=5 February 2010}}&lt;/ref&gt;

{{Track listing|extra_column=गायक
|title1=सो गया ये जहांन |extra1=[[नितीन मुकेश]], [[शब्बीर कुमार]], [[अलका याज्ञिक]]|length1=06:04
|title2=एक दो तीन |extra2=[[अमित कुमार]], अलका याज्ञिक|length2=06:15
|title3=केह दो के तुम |extra3=अमित कुमार, [[अनुराधा पौडवाल]]|length3=07:57
|title4=तुम को हम दिलबर |extra4=[[सुदेश भोसले]], अनुराधा पौडवाल|length4=06:43
|title5=दांडिया संगीत |note5=वाद्य|length5=04:47
}}
त्यानंतर &quot;एक दो तीन&quot; हे गाणे ''[[बागी २]] (२०१८)'' या दुसऱ्या चित्रपटासाठी पुन्हा तयार करण्यात आले, जे यावेळी [[श्रेया घोषाल|श्रेया घोषालने]] गायले होते आणि दुसरी आवृत्ती [[पलक मुछाल|पलक मुछालने]] गायली होती.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/jacqueline-fernandez-recreating-ek-do-teen-cannot-replicate-madhuri-dixit-5059333/|title=Jacqueline Fernandez on recreating &quot;Ek do Teen&quot;: You cannot replicate someone like Madhuri Dixit|date=11 February 2018}}&lt;/ref&gt;

&quot;सो गया ये जहाँन&quot; हे गाणे परत २०१३ मध्ये  [[नौटंकी साला!|''नौटंकी साला!'']] आणि २०१९ मध्ये, ''बायपास रोड'' या चित्रपटासाठी  पुन्हा तयार करण्यात आले होते.

== पुरस्कार ==

; ३४ वे फिल्मफेर पुरस्कार -
;; '''जिंकले'''

* [[फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेता पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेता]] - [[अनिल कपूर]]
* [[फिल्मफेर सर्वोत्तम महिला पार्श्वगायक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट महिला पार्श्वगायिका]] - [[अलका याज्ञिक]] &quot;एक दो तीन&quot;
* सर्वोत्कृष्ट नृत्यदिग्दर्शन - [[सरोज खान]] &quot;एक दो तीन&quot;
* सर्वोत्कृष्ट संवाद – [[कमलेश पांडे]]

;; नामांकन

* [[फिल्मफेर सर्वोत्तम चित्रपट पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट चित्रपट]] - [[एन. चंद्रा]]
* [[फिल्मफेर सर्वोत्तम दिग्दर्शक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शक]] - एन. चंद्रा
* [[फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री]] - [[माधुरी दीक्षित]]
* [[फिल्मफेर सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेता पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता]] - [[चंकी पांडे]]
* [[फिल्मफेर सर्वोत्तम संगीत दिग्दर्शक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट संगीत दिग्दर्शक]] - [[लक्ष्मीकांत-प्यारेलाल]]
* [[फिल्मफेर सर्वोत्तम गीतकार पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट गीतकार]] - [[जावेद अख्तर]] &quot;एक दो तीन&quot;
* [[फिल्मफेर सर्वोत्तम पुरुष पार्श्वगायक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट पुरुष पार्श्वगायक]] - अमित कुमार &quot;एक दो तीन&quot;
* [[फिल्मफेर सर्वोत्तम महिला पार्श्वगायक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट महिला पार्श्वगायिका]] - [[अनुराधा पौडवाल]] &quot;कह दो के तुम&quot;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:भारतीय अ‍ॅक्शन थ्रिलर चित्रपट]]
[[वर्ग:इ.स. १९८८ मधील चित्रपट]]
[[वर्ग:एन. चंद्रा दिग्दर्शित चित्रपट]]</text>
      <sha1>0apy3ubmfcnwd3oppiy2zfd77dutxbm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>376063</id>
    <revision>
      <id>2697909</id>
      <parentid>2697663</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:57:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* गट फेरी */</comment>
      <origin>2697909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59330" sha1="r3j3kv863n1xjoqth847pxo78ckfzme" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक 
| image                = 
| image_size           = 
| fromdate             = १२ जून
| todate               = ५ जुलै २०२६
| administrator        = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]
| cricket format       = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]]
| tournament format    = गट फेरी आणि [[बाद फेरी]]
| host                 = इंग्लंड आणि वेल्स
| champions            = {{crw|AUS}}
| runner up            = {{crw|ENG}}
| count                = ७
| player of the series = {{criconw|AUS}} [[बेथ मूनी]]
| most runs            = {{criconw|ENG}} [[डॅनी वायाट-हॉज]]
| most wickets         = {{criconw|IND}} [[श्री चरणी]]
| participants         = १२ 
| matches              = ३३ 
| website              = {{URL|https://t20worldcup.com/}}
| previous_year        = २०२४ युएई
| previous_tournament  = २०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक
| next_year            = २०२८ पाकिस्तान
| next_tournament      = २०२८ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक
}}
'''२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक''' ही [[आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक|महिला टी२० विश्वचषकाची]] दहावी  स्पर्धा होती, जी [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाद्वारे आयोजित केली गेली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-set-to-host-2025-women-s-world-cup-1326281 |trans-title=भारत २०२५ महिला एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन करणार.|title=India set to host 2025 Women's ODI World Cup |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२७ जानेवारी २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद इंग्लंड भूषवणार.|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=२७ जानेवारी २०२६}}&lt;/ref&gt;  इंग्लंडने यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये पहिल्या स्पर्धेचे आयोजन केले होते. एकूण बारा संघांनी सात ठिकाणी ३३ सामन्यांमध्ये स्पर्धा केली.

सहभागी संघांची संख्या दहावरून बारा करण्यात आली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=पुढील चक्रात तीन उपखंडीय देश आयसीसी स्पर्धांचे आयोजन करणार आहेत.|title=Three sub-continent countries set to host ICC events in next cycle |url=https://www.icc-cricket.com/news/three-sub-continent-countries-set-to-host-icc-events-in-next-cycle |access-date=२७ जानेवारी २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; यामध्ये यजमान देश, २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ, [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी|आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]त आधीच पात्र न ठरलेले दोन सर्वोच्च मानांकित संघ आणि [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|पात्रता फेरी]]तून निश्चित झालेले इतर चार संघ यांचा समावेश होता. [[नेदरलँड्स राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेदरलँड्सने]] पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.

[[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]] हा गतविजेता संघ होता, परंतु तो गटवार फेरीतच स्पर्धेतून बाहेर पडला. अंतिम सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियाने]] [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|इंग्लंडचा]] ७ गडी राखून पराभव केला आणि विक्रमी सातव्यांदा विजेतेपद पटकावले. आफ्रिका, आशिया, युरोप आणि ओशनिया या खंडांमधून आपापल्या गटात वरचे स्थान मिळवणारे संघ—अनुक्रमे [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]], [[भारतीय महिला क्रिकेट संघ|भारत]], ग्रेट ब्रिटन (इंग्लंडच्या जागी) आणि ऑस्ट्रेलिया—यांनी [[२०२८ उन्हाळी ऑलिम्पिक]]&lt;nowiki/&gt;मधील क्रिकेट स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.[१]

== पार्श्वभूमी ==
[[आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]] ही [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]द्वारे (आयसीसी) आयोजित केली जाणारी, [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिलांच्या 'आंतरराष्ट्रीय टी२०]]' (WT20I) प्रकारातील द्वैवार्षिक जागतिक [[महिला क्रिकेट]] स्पर्धा आहे. ही स्पर्धा सर्वप्रथम [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये इंग्लंडमध्ये खेळवली गेली आणि २०२६ ची स्पर्धा ही तिची दहावी आवृत्ती असेल.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=नळवाला|first=अली असगर|date=२१ ऑक्टोबर २०२४ |trans-title=महिला टी२० विश्वचषक विजेते: ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचे वर्चस्व अद्वितीय, न्यूझीलंड विद्यमान विजेते - संपूर्ण यादी|title=Women's T20 World Cup winners: Australian cricket team's dominance unmatched, New Zealand reigning champions - full list |url=https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |website=ऑलिंपिक्स.कॉम |access-date=१५ जून २०२६ |archive-date=२४ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260124133504/https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२४]] मध्ये संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये झालेल्या नवव्या आवृत्तीत १० संघांनी सहभाग घेतला होता आणि अंतिम सामन्यात [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]चा पराभव करून [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंडने]] ही स्पर्धा जिंकली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/132124/amelia-kerr-delivers-new-zealands-first-ever-world-cup-title |trans-title=अमेलिया केरने मिळवून दिले न्यूझीलंडला त्यांचे पहिलेवहिले विश्वचषक विजेतेपद.|title=Amelia Kerr delivers New Zealand's first-ever World Cup title |publisher=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=१५ जून २०२६ }}&lt;/ref&gt;

=== यजमानाची निवड ===
जुलै २०२२ मध्ये, २०२४-२०२७ या कालावधीसाठीच्या आयसीसी महिला स्पर्धा यजमानपदाच्या कार्यक्रमाचा भाग म्हणून, आयसीसीने २०२६ ची महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा इंग्लंडमध्ये खेळवली जाईल अशी घोषणा केली. [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाने (ECB) यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये या स्पर्धेच्या पहिल्या स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=२०२७ पर्यंतच्या आयसीसी महिलांच्या जागतिक स्पर्धांच्या यजमानपदांची घोषणा|title=Hosts for ICC Women's global events until 2027 announced |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/hosts-for-icc-womens-global-events-until-2027-announced |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=इंग्लंड २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद भूषवणार|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;
=== स्वरूप ===
पात्र ठरलेले १२ संघ प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांमध्ये विभागले गेले आहेत. गट फेरीमध्ये, प्रत्येक संघ आपल्या गटातील इतर सर्व संघांविरुद्ध '[[साखळी सामने|साखळी]]' पद्धतीने एकदा सामना खेळेल. प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ बाद फेरीसाठी पात्र ठरतील; या फेरीत दोन उपांत्य सामने होतील आणि त्यातील विजेते संघ अंतिम सामन्यात आमनेसामने येतील.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;&gt;{{Cite web |date=१७ एप्रिल २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्पर्धेची माहिती|title=Women's T20 World Cup 2026: Tournament Explainer |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/women-s-t20-world-cup-tournament-explainer |access-date=१५ जून २०२६  |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;&gt;{{Cite web |date=११ जून २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्वरूप, संघ, पावसाचे नियम आणि बरेच काही - वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|title=Women's T20 World Cup 2026 FAQs: the format, teams, rain rules, and more |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-faqs-the-format-teams-rain-rules-and-more-1540193 |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
=== वेळापत्रक ===
२०२५-२०२९ च्या आयसीसी महिला 'फ्युचर टूर्स प्रोग्राम' (भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम) अंतर्गत, ही स्पर्धा जून-जुलै २०२६ मध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित होते.&lt;ref name=&quot;FTP&quot;&gt;{{cite journal |trans-title=२०२५–२०२९ आयसीसी महिला एफटीपी (FTP)|title=2025–2029 ICC Women's FTP |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |date=४ नोव्हेंबर २०२४ |journal=आयसीसी महिला फ्युचर टूर्स प्रोग्राम| publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |volume=2}}&lt;/ref&gt; आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी स्पर्धेचे वेळापत्रक जाहीर केले, ज्यानुसार ही स्पर्धा १२ जून ते ५ जुलै २०२६ या कालावधीत होणार आहे. यामध्ये सहभागी संघ इंग्लंडमधील सात मैदानांवर एकूण ३३ सामने खेळतील.&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;&gt;{{cite web|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ चे संपूर्ण वेळापत्रक जाहीर|title=Full fixtures for ICC Women's T20 World Cup 2026 unveiled |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/full-fixtures-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-unveiled |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२४ फेब्रुवारी २०२६  }}&lt;/ref&gt; १० जुलै २०२५ रोजी आयसीसीने घोषणा केली की, सराव सामने (वॉर्म-अप सामने) इंग्लंडमधील दोन आणि वेल्समधील एका मैदानावर खेळवले जातील.&lt;ref name=&quot;WarmV1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-venues-confirmed-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ साठी सराव सामन्यांची ठिकाणे निश्चित|title=Warm-up venues confirmed for ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=१० जुलै २०२५  |access-date=१५ जून २०२६ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WarmV2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4307622/cardiff-derby-and-loughborough-to-host-warmup-games-ahead-of-icc-womens-t20-world-cup-2026 |trans-title=कार्डिफ, डर्बी आणि लफबरो येथे २०२६ च्या आयसीसी महिला टी२० विश्वचषकापूर्वीचे सराव सामने होणार आहेत.|title=Cardiff, Derby and Loughborough to host warm-up games ahead of ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] |date=१० जुलै २०२५ |access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt; सराव सामन्यांची संपूर्ण यादी १३ मे २०२६ रोजी जाहीर करण्यात आली.&lt;ref name=&quot;WarmSch&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-05-13 |trans-title=महिला टी२० विश्वचषकाला ३० दिवस बाकी असताना सराव सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर|title=Warm-up fixtures out with 30 days to Women's T20 World Cup |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-fixtures-out-with-30-days-to-women-s-t20-world-cup |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
=== बक्षीसाची रक्कम ===
आयसीसीने या स्पर्धेसाठी ८.७६ दशलक्ष डॉलर्सची बक्षीस रक्कम निश्चित केली आहे, जी २०२४ च्या तुलनेत १० टक्क्यांनी अधिक आहे. विजेत्या संघाला किमान २.३४ दशलक्ष डॉलर्स दिले जातील; तसेच, उपांत्य फेरी आणि अंतिम सामना वगळता, प्रत्येक संघास त्यांनी जिंकलेल्या प्रत्येक सामन्यासाठी अतिरिक्त ३१,१५४ डॉलर्स मिळतील. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६ |trans-title=महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा|title=Record prize money pot announced for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/record-prize-money-pot-announced-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल  २०२६ |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या ट्रॉफी टूरची सुरुवात; आयसीसीकडून विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा.|title=ICC ANNOUNCES RECORD PRIZE MONEY POT AS ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026 TROPHY TOUR GETS UNDERWAY |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-announces-record-prize-money-pot-as-icc-women-s-t20-world-cup-2026-trophy-tour-gets-underway |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|+ स्पर्धेसाठी बक्षीस रकमेचे वाटप&lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६|trans-title=आयसीसीने महिला टी-२० विश्वचषकासाठी एकूण बक्षीस रक्कम १० टक्क्यांनी वाढवली.|title=ICC increases total prize pool for Women's T20 World Cup by 10% |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-increases-total-prize-pool-for-women-s-t20-world-cup-2026-by-10-1531825 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; scope=col | स्थान
! rowspan=&quot;2&quot; scope=col | संघ
! colspan=&quot;2&quot; scope=colgroup | रक्कम
|-
! scope=col | प्रत्येक संघास
! scope=col | एकूण
|-
| align=left | विजेते || {{center|१}} || $२.३४ दशलक्ष|| $२.३४ दशलक्ष
|-
| align=left | उपविजेते || {{center|१}} || $१.१७ दशलक्ष || $१.१७ दशलक्ष
|-
| align=left | उपांत्य फेरीतील संघ || {{center|२}} || $६७५,००० || $१.१५ दशलक्ष
|-
| align=left | सहभाग शुल्क || {{center|१२}} || $२४७,५०० || $२.९७ दशलक्ष
|-
| align=left | सामना विजेते|| {{center|३०}} || $३१,१५४ || $९३४,६२०
|- class=sortbottom
! align=left | एकूण || {{center|१२}} || colspan=&quot;2&quot; | $८.७६ दशलक्ष
|}

== पात्रता ==
{{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता}}
यजमान संघ इंग्लंड,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 July 2022 |trans-title= इंग्लंड आणि वेल्स २०२६ महिला टी२० विश्वचषकाचे यजमानपद भूषवणार आहेत, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीतर्फे जाहीर |title=England &amp; Wales to host 2026 Women's T20 World Cup reveals International Cricket Council |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/62312192.amp |access-date=२८ जुलै २०२६ |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |language=en}}&lt;/ref&gt; तसेच २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ — ऑस्ट्रेलिया, भारत, न्यू झीलंड, दक्षिण आफ्रिका आणि वेस्ट इंडीज — यांनी २०२६ च्या स्पर्धेसाठी थेट पात्रता मिळवली. थेट पात्रतेच्या उर्वरित दोन जागा अशा संघांना देण्यात आल्या ज्यांनी अव्वल सहामध्ये स्थान मिळवले नव्हते, परंतु २० ऑक्टोबर २०२४ रोजीच्या [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी |आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]मध्ये त्यानंतरचे सर्वोत्तम मानांकन असलेले संघ होते; हे संघ म्हणजे पाकिस्तान आणि श्रीलंका.&lt;ref name=&quot;Qualification&quot;&gt;{{Cite web |date=१८ मे २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६: त्यांनी पात्रता कशी मिळवली |title=ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026: HOW THEY QUALIFIED |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-women-s-t20-world-cup-2026-how-they-qualified |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}&lt;/ref&gt; उर्वरित चार जागा फेब्रुवारी २०२६ मधील जागतिक पात्रता स्पर्धेद्वारे भरण्यात आल्या: बांगलादेश, आयर्लंड, नेदरलँड्स आणि स्कॉटलंड.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२८ जानेवारी २०२६|trans-title= बांगलादेश आणि नेदरलँड्स आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Bangladesh and Netherlands qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/bangladesh-and-netherlands-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=१ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=आयर्लंड आणि स्कॉटलंडने २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Ireland and Scotland qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/ireland-and-scotland-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt; नेदरलँड्सने पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवली.&lt;ref&gt;{{cite news |date=२९ जानेवारी २०२६|trans-title= नेदरलँड्स आणि बांगलादेश महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र|title=Netherlands, Bangladesh qualify for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.espn.com.au/cricket/story/_/id/47753816/bangladesh-netherlands-qualify-2026-women-t20-world-cup |work=[[ईएसपीएन]] |access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt;

[[File:2026 Women's T20 World Cup Participating nations.svg|right|thumb|upright=2|alt= २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेतील देशांना दर्शवणारा नकाशा | २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेत सहभागी झालेल्या देशांना अधोरेखित करण्यात आले आहे.
{{legend|#0000ff| थेट पात्रता (यजमान, मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ किंवा महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारीद्वारे)}}
{{legend|#00ab00| जागतिक पात्रता फेरीद्वारे पात्रता}}
{{legend|#ffc900| पात्रता फेरीत सहभाग, परंतु पात्र ठरण्यात अपयश}}]]

&lt;section begin=&quot;Qtable&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable defaultcenter col1left col3left&quot; 
|+ स्पर्धेसाठी पात्र ठरलेले संघ &lt;ref name=&quot;Qualification&quot;/&gt;
! scope=col | पात्रता निश्चित करण्याची पद्धत
! scope=col | संघांची संख्या
! scope=col | संघ
! scope=col |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी]]{{efn|स्पर्धा सुरू होण्यापूर्वी, ११ जून २०२६ रोजीची |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/womens/t20i|trans-title= आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी |title=ICC Women's T20I Team Rankings|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=११ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| यजमान ||style=text-align:center|'''१''' || {{crw|ENG}} ||style=text-align:center| २
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(यजमान संघाला वगळून मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ)&lt;/small&gt; || rowspan=&quot;5&quot; style=text-align:center| '''५''' || {{crw|AUS}} || style=text-align:center| १
|-
| {{crw|IND}} || style=text-align:center| ३
|-
| {{nobr|{{crw|NZ}}}} || style=text-align:center| ४
|-
| {{crw|SA}} || style=text-align:center| ५
|-
| {{crw|WIN}} || style=text-align:center| ७
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]] || rowspan=&quot;2&quot; style=text-align:center| '''२''' || {{crw|PAK}} || style=text-align:center| ८ 
|-
| {{crw|SL}} || style=text-align:center| ६ 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता]] || rowspan=&quot;4&quot; style=text-align:center|'''४''' || {{crw|BAN}} || १०
|-
| {{crw|IRE}} || style=text-align:center| ९
|-
| {{crw|NED}} || style=text-align:center| १४
|-
| {{crw|SCO}} || style=text-align:center| ११
|- class=sortbottom
! एकूण || १२ || ||
|}
{{notelist}}&lt;section end=&quot;Qtable&quot;/&gt;

== ठिकाणे  ==
मे २०२५ मध्ये, ईसीबीने विश्वचषकासाठी सात ठिकाणांची निश्चिती केली: [[बर्मिंगहॅम]]मधील [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[ब्रिस्टल]]मधील [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[लीड्स]]मधील [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], लंडनमधील [[लॉर्ड्स]] आणि [[द ओव्हल]], [[मँचेस्टर]]मधील [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]] आणि [[साउथहॅम्प्टन]]मधील [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]].
&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title=लॉर्ड्सवर होणार २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचा अंतिम सामना|title=Lord's to host final of ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.ecb.co.uk/news/4256616/seven-venues-for-icc-womens-t20-world-cup-2026-in-england-announced |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title= इंग्लंडमधील २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी ठिकाणे आणि महत्त्वाच्या तारखा जाहीर |title=Venues, key dates announced for ICC Women's T20 World Cup 2026 in England |url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-key-dates-announced-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-in-england |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=मे २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; | इंग्लंडमधील ठिकाणे
|-
| style=&quot;background:#ececec;color:#2C2C2C;vertical-align:middle;&quot; colspan=&quot;4&quot; | {{location map+ |England|float=center |width=350 |caption= |alt= २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेच्या यजमान ठिकाणांना चिन्हांकित करणारा इंग्लंडचा नकाशा. |places=
{{Location map~ |England |lat=52.46 |long=-1.90 |position=right |label=[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-2.58 |position=left |label=[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|ब्रिस्टल]]}}
{{Location map~ |England |lat=53.82 |long=-1.58 |position=right |label=[[हेडिंग्ले स्टेडियम|हेडिंग्ले]]}}
{{Location map~ |England |lat=53.48 |long=-2.25 |position=left |label=[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.53 |long=-0.17 |position=top |label=[[लॉर्ड्स]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-0.11 |position=bottom |label=[[द ओव्हल]]}}
{{Location map~ |England |lat=50.92 |long=-1.32 |position=left |label=[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]}}
}}
|-
! [[बर्मिंगहॅम]]
! [[ब्रिस्टल]]
! [[लीड्स]]
! [[लंडन]]
|-
| [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]]
| [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]]
| [[हेडिंग्ले स्टेडियम]]
| [[लॉर्ड्स]]
|-
| प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''१७,५००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''१८,३५०'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''३१,१००'''
|-
| सामने: '''४'''
| सामने: '''६'''
| सामने: '''५'''
| सामने: '''४ (अंतिम)'''
|-
| [[File:Edgbaston---close-of-play.jpg|150px|alt=Edgbaston Cricket Ground in ]]
| [[File:Bristol County Ground.jpg|150px|alt=Bristol County Ground in ]]
| [[File:Headingley Cricket Stadium.jpg|150px|alt=Headingley Cricket Ground in ]]
| [[File:Lords-Cricket-Ground-Pavilion-06-08-2017.jpg|150px|alt=Lord's in 2017]]
|- 
! [[लंडन]]
! [[मँचेस्टर]]
! [[साउथहॅम्प्टन]]
|-
| [[द ओव्हल]]
| [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]]
| [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]
|-
| प्रेक्षक क्षमता: '''२७,५००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''२६,०००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००'''
|-
| सामने: '''३ (उपांत्य)'''
| सामने: '''५'''
| सामने: '''६'''
|-
| [[File:OCS Stand (Surrey v Yorkshire in foreground).JPG|150px|alt=The Oval in ]]
| [[File:Old Trafford Cricket Ground August 2014 (cropped).jpg|150px|alt=Old Trafford Cricket Ground in 2014]]
| [[File:Pavilion stands.JPG|150px|alt=Rose Bowl in ]]
|}
== संघ ==
{{Main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक संघ}}
प्रत्येक संघाला जास्तीत जास्त १५ खेळाडूंचा संघ निवडण्याची मुभा होती आणि त्यांना १ मे २०२६ पर्यंत आपला तात्पुरता संघ आयसीसीकडे सादर करणे आवश्यक होते. संघांना १ जून २०२६ पर्यंत आपल्या संघात बदल करण्याची परवानगी होती. त्यानंतर कोणतेही बदल करण्यासाठी आयसीसीच्या स्पर्धा तांत्रिक समितीची परवानगी घेणे आवश्यक होते.{{cn|date=May 2026}}
== सराव सामने ==
६ ते १० जून या कालावधीत एकूण १२ सराव सामने खेळले गेले. यात विश्वचषकात सहभागी असलेल्या सर्व १२ संघांचा समावेश होता आणि हे सामने इंग्लंडमधील दोन मैदानांवर ([[डर्बी]] येथील [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)| काउंटी क्रिकेट मैदान]] व लफबरो येथील हॅसलग्रेव्ह मैदान) तसेच वेल्समधील एका मैदानावर ([[कार्डिफ]] येथील [[सोफिया गार्डन्स]]) खेळवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;WarmV1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WarmV2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WarmSch&quot;/&gt;

== सामन्यांचे अधिकारी ==
२८ मे २०२६ रोजी, आयसीसीने (ICC) स्पर्धेसाठी [[सामनाधिकारी, क्रिकेट|सामनाधिकारी]] आणि [[पंचगिरी |पंच]]ांची यादी जाहीर केली.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२८ मे २०२६ |trans-title=|title=Match officials revealed for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/match-officials-revealed-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=2026-05-28 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}&lt;/ref&gt; २१ जून २०२६ रोजी, आजारपणामुळे [[लॉरेन अगेनबॅग]] स्पर्धेतून बाहेर पडल्या आणि त्यांच्या जागी [[सलीमा इम्तियाज]] यांची निवड करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२८ जुलै २०२६ |trans-title= आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी 'एमिरेट्स आयसीसी इंटरनॅशनल पॅनेल ऑफ अंपायर्स'मध्ये एजेनबॅग यांच्या जागी इम्तियाज यांची निवड.|title=IMTIAZ REPLACES AGENBAG IN EMIRATES ICC INTERNATIONAL PANEL OF UMPIRES AT ICC WOMEN’S T20 WORLD CUP 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/imtiaz-replaces-agenbag-in-emirates-icc-international-panel-of-umpires-at-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}&lt;/ref&gt;

; सामनाधिकारी
{{div col|colwidth=15em|content=
* {{flagicon|NZ}} [[ट्रुडी अँडरसन]]
* {{flagicon|SA}} [[शांड्रे फ्रित्झ]]
* {{flagicon|IND}} [[जी.एस. लक्ष्मी]]
* {{flagicon|SL}} [[मिशेल परेरा]]
}}

; पंच
{{div col|colwidth=15em|content=
* {{flagicon|SA}} [[लॉरेन अगेनबॅग]]
* {{flagicon|NZ}} [[किम कॉटन]]
* {{flagicon|ENG}} [[ॲना हॅरिस]]
* {{flagicon|PAK}} [[सलीमा इम्तियाझ]]
* {{flagicon|BAN}} [[शाथिरा जाकीर]]
* {{flagicon|IND}} [[नारायणन जननी]]
* {{flagicon|SA}} [[केरिन क्लास्ते]]
* {{flagicon|WIN}} [[कँडिस ला बोर्ड]]
* {{flagicon|SL}} [[निमाली परेरा]]
* {{flagicon|AUS}} [[क्लेर पोलोसॅक]]
* {{flagicon|IND}} [[वृंदा राठी]]
* {{flagicon|ENG}} [[सु रेडफर्न]]
* {{flagicon|AUS}} [[एलोइस शेरिडान]]
* {{flagicon|WIN}} [[जॅकलीन विल्यम्स]]
* {{flagicon|IND}} [[गायत्री वेणुगोपाळ]]
}}
==सराव सामने==
{{collapse top|सराव सामने|bg=lightblue}}
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = १६३/५ (२० षटके)
| runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ३३ (२२)
| wickets1 = [[सिल्व्हर सीगर्स]] २/१५ (३ षटके)
| score2 = १०५ (२० षटके)
| runs2 = [[फ्रेडरिक ओव्हरडिक]] २८[[नाबाद|*]] (२४)
| wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] ३/२१ (४ षटके)
| result = स्कॉटलंड ५८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538607.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना २'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १३६/८ (१८ षटके)
| runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ६५ (३७)
| wickets1 = [[अर्लीन केली]] ३/२९ (३ षटके)
| score2 = १२० (१७.४ षटके)
| runs2 = [[लिआह पॉल]] २९ (२७)
| wickets2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ४/२४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका १५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538608.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी १८ षटकांचा करण्यात आला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ३'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १६८/८ (२० षटके)
| runs1 = [[फातिमा सना]] ३७ (२६)
| wickets1 = [[चेतना विमुक्ती]] ४/३१ (४ षटके)
| score2 = १६९/१ (१८.४ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ९४ (५८)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] १/२० (२ षटके)
| result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538609.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ४'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १९३/३ (२० षटके)
| runs1 = [[आमेलिया केर]] ५१[[नाबाद|*]] (२८)
| wickets1 = [[रितू मोनी]] २/३६ (४ षटके)
| score2 = १२५/८ (२० षटके)
| runs2 = [[निगार सुलताना]] ३२[[नाबाद|*]] (३३)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] ४/१८ (३ षटके)
| result = न्यूझीलंड ६८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538610.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ५'''
| date = ८ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १७९/८ (२० षटके)
| runs1 = [[भारती फुलमाली]] ५६[[नाबाद|*]] (४०)
| wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] ४/२३ (४ षटके)
| score2 = १५३/८ (२० षटके)
| runs2 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४९ (४४)
| wickets2 = [[श्रेयंका पाटील]] ४/३६ (४ षटके)
| result = भारत २६ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538611.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ६'''
| date = ८ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १५७/६ (२० षटके)
| runs1 = [[ॲलिस कॅप्सी]] ४५ (३६)
| wickets1 = [[अलाना किंग]] 2/10 (2 षटके)
| score2 = 158/5 (18.2 षटके)
| runs2 = [[एलिस पेरी]] 64 (44)
| wickets2 = [[लॉरेन बेल]] 2/22 (3.2 षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538612.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ७'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १९१/५ (२० षटके)
| runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ९४ (४३)
| wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] १/२३ (३ षटके)
| score2 = ६२/५ (९ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] २० (२२)
| wickets2 = [[रेचल स्लेटर]] २/११ (२ षटके)
| result = स्कॉटलंड ४१ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]])
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538613.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| rain = पावसामुळे पाकिस्तानचा डाव ९ षटकांवरच थांबवण्यात आला; 'डीएलएस' पद्धतीनुसार विजयासाठी आवश्यक धावसंख्या १०४ होती.
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ८'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १४३/९ (२० षटके)
| runs1 = [[रेबेका स्टॉकेल]] ३० (२६)
| wickets1 = [[संजिदा अक्तेर मेघला]] ३/२६ (४ षटके)
| score2 = १३२/६ (२० षटके)
| runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] 50 (48)
| wickets2 = [[एमी मॅग्वायर]] 4/20 (४ षटके)
| result = आयर्लंड ११ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538614.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
---- 
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना 9'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १४३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[हेदर सीगर्स]] ४८ (३२)
| wickets1 = [[मल्की मदारा]] १/१२ (३ षटके)
| score2 = १४६/३ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[हंसिमा करुणरत्ने]] ५०[[नाबाद|*]] (४१)
| wickets2 = मिर्थे व्हान डेन राड १/१५ (३ षटके)
| result = श्रीलंका ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538615.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १०'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = १८३/५ (२० षटके)
| runs1 = [[क्लोई ट्रायॉन]] ६१ (२६)
| wickets1 = [[सोफी डिव्हाइन]] २/१६ (३ षटके)
| score2 = १८६/५ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[आमेलिया केर]] ६१ (३२)
| wickets2 = [[अयाबाँगा खाका]] ४/४२ (३.४ षटके)
| result = न्यू झीलंड ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538616.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ११'''
| date =१० जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = १७१/६ (२० षटके)
| runs1 = [[एमी जोन्स]] ६४ (४५)
| wickets1 = [[श्रेयंका पाटील]] २/२९ (४ षटके)
| score2 = १६६ (१९.५ षटके)
| runs2 = [[रिचा घोष]] ६८ (३६)
| wickets2 = [[लिन्से स्मिथ]] ३/४२ (३.५ षटके)
| result = इंग्लंड ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538617.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[किम कॉटन]] (न्यू)
| toss =भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १२'''
| date = १० जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १३१ (२० षटके)
| runs1 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४६ (३८)
| wickets1 = [[ॲशली गार्डनर]] २/१७ (३ षटके)
| score2 = १३२/४ (१५ षटके)
| runs2 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] ७७[[नाबाद|*]] (४८)
| wickets2 = [[कियाना जोसेफ]] १/६ (२ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538618.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[केरिन क्लास्ते]] (द)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
{{cob}}

== गट फेरी ==
आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी गट आणि सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले; गट फेरीचे सामने १२ ते २८ जून या कालावधीत खेळवले गेले.&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;/&gt; १२ संघांची प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांत विभागणी करण्यात आली होती आणि प्रत्येक संघाने आपल्या गटातील इतर संघांविरुद्ध एकदा सामना खेळला. गट फेरीत एकूण ३० सामने खेळले गेले.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt; स्पर्धेचा सलामीचा सामना १२ जून रोजी एजबास्टन येथे इंग्लंड आणि श्रीलंका यांच्यात खेळला गेला.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! width=50% | [[#गट अ|गट अ]]
! width=50% | [[#गट ब|गट ब]]
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* {{crw|AUS}}
* {{crw|BAN}}
* {{crw|IND}}
* {{crw|NED}}
* {{crw|PAK}}
* {{nobr|{{crw|SA}}}}
| valign=&quot;top&quot; |
* {{crw|ENG}}
* {{crw|IRE}}
* {{nobr|{{crw|NZ}}}}
* {{crw|SCO}}
* {{crw|SL}}
* {{crw|WIN}}
|}

=== गट अ===
==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
{{२०२६ महिला टी२० विश्वचषक}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]
[[वर्ग:महिला टी२० विश्वचषक]]
[[वर्ग:२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|*]]</text>
      <sha1>r3j3kv863n1xjoqth847pxo78ckfzme</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697910</id>
      <parentid>2697909</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T10:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* गट फेरी */</comment>
      <origin>2697910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59331" sha1="e9muzohsmy45x97k56jr9i4udpwhrzg" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक 
| image                = 
| image_size           = 
| fromdate             = १२ जून
| todate               = ५ जुलै २०२६
| administrator        = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]
| cricket format       = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]]
| tournament format    = गट फेरी आणि [[बाद फेरी]]
| host                 = इंग्लंड आणि वेल्स
| champions            = {{crw|AUS}}
| runner up            = {{crw|ENG}}
| count                = ७
| player of the series = {{criconw|AUS}} [[बेथ मूनी]]
| most runs            = {{criconw|ENG}} [[डॅनी वायाट-हॉज]]
| most wickets         = {{criconw|IND}} [[श्री चरणी]]
| participants         = १२ 
| matches              = ३३ 
| website              = {{URL|https://t20worldcup.com/}}
| previous_year        = २०२४ युएई
| previous_tournament  = २०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक
| next_year            = २०२८ पाकिस्तान
| next_tournament      = २०२८ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक
}}
'''२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक''' ही [[आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक|महिला टी२० विश्वचषकाची]] दहावी  स्पर्धा होती, जी [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाद्वारे आयोजित केली गेली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-set-to-host-2025-women-s-world-cup-1326281 |trans-title=भारत २०२५ महिला एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन करणार.|title=India set to host 2025 Women's ODI World Cup |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२७ जानेवारी २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद इंग्लंड भूषवणार.|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=२७ जानेवारी २०२६}}&lt;/ref&gt;  इंग्लंडने यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये पहिल्या स्पर्धेचे आयोजन केले होते. एकूण बारा संघांनी सात ठिकाणी ३३ सामन्यांमध्ये स्पर्धा केली.

सहभागी संघांची संख्या दहावरून बारा करण्यात आली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=पुढील चक्रात तीन उपखंडीय देश आयसीसी स्पर्धांचे आयोजन करणार आहेत.|title=Three sub-continent countries set to host ICC events in next cycle |url=https://www.icc-cricket.com/news/three-sub-continent-countries-set-to-host-icc-events-in-next-cycle |access-date=२७ जानेवारी २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; यामध्ये यजमान देश, २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ, [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी|आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]त आधीच पात्र न ठरलेले दोन सर्वोच्च मानांकित संघ आणि [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|पात्रता फेरी]]तून निश्चित झालेले इतर चार संघ यांचा समावेश होता. [[नेदरलँड्स राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेदरलँड्सने]] पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.

[[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]] हा गतविजेता संघ होता, परंतु तो गटवार फेरीतच स्पर्धेतून बाहेर पडला. अंतिम सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियाने]] [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|इंग्लंडचा]] ७ गडी राखून पराभव केला आणि विक्रमी सातव्यांदा विजेतेपद पटकावले. आफ्रिका, आशिया, युरोप आणि ओशनिया या खंडांमधून आपापल्या गटात वरचे स्थान मिळवणारे संघ—अनुक्रमे [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]], [[भारतीय महिला क्रिकेट संघ|भारत]], ग्रेट ब्रिटन (इंग्लंडच्या जागी) आणि ऑस्ट्रेलिया—यांनी [[२०२८ उन्हाळी ऑलिम्पिक]]&lt;nowiki/&gt;मधील क्रिकेट स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.[१]

== पार्श्वभूमी ==
[[आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]] ही [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]द्वारे (आयसीसी) आयोजित केली जाणारी, [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिलांच्या 'आंतरराष्ट्रीय टी२०]]' (WT20I) प्रकारातील द्वैवार्षिक जागतिक [[महिला क्रिकेट]] स्पर्धा आहे. ही स्पर्धा सर्वप्रथम [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये इंग्लंडमध्ये खेळवली गेली आणि २०२६ ची स्पर्धा ही तिची दहावी आवृत्ती असेल.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=नळवाला|first=अली असगर|date=२१ ऑक्टोबर २०२४ |trans-title=महिला टी२० विश्वचषक विजेते: ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचे वर्चस्व अद्वितीय, न्यूझीलंड विद्यमान विजेते - संपूर्ण यादी|title=Women's T20 World Cup winners: Australian cricket team's dominance unmatched, New Zealand reigning champions - full list |url=https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |website=ऑलिंपिक्स.कॉम |access-date=१५ जून २०२६ |archive-date=२४ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260124133504/https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२४]] मध्ये संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये झालेल्या नवव्या आवृत्तीत १० संघांनी सहभाग घेतला होता आणि अंतिम सामन्यात [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]चा पराभव करून [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंडने]] ही स्पर्धा जिंकली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/132124/amelia-kerr-delivers-new-zealands-first-ever-world-cup-title |trans-title=अमेलिया केरने मिळवून दिले न्यूझीलंडला त्यांचे पहिलेवहिले विश्वचषक विजेतेपद.|title=Amelia Kerr delivers New Zealand's first-ever World Cup title |publisher=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=१५ जून २०२६ }}&lt;/ref&gt;

=== यजमानाची निवड ===
जुलै २०२२ मध्ये, २०२४-२०२७ या कालावधीसाठीच्या आयसीसी महिला स्पर्धा यजमानपदाच्या कार्यक्रमाचा भाग म्हणून, आयसीसीने २०२६ ची महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा इंग्लंडमध्ये खेळवली जाईल अशी घोषणा केली. [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाने (ECB) यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये या स्पर्धेच्या पहिल्या स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=२०२७ पर्यंतच्या आयसीसी महिलांच्या जागतिक स्पर्धांच्या यजमानपदांची घोषणा|title=Hosts for ICC Women's global events until 2027 announced |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/hosts-for-icc-womens-global-events-until-2027-announced |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=इंग्लंड २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद भूषवणार|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;
=== स्वरूप ===
पात्र ठरलेले १२ संघ प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांमध्ये विभागले गेले आहेत. गट फेरीमध्ये, प्रत्येक संघ आपल्या गटातील इतर सर्व संघांविरुद्ध '[[साखळी सामने|साखळी]]' पद्धतीने एकदा सामना खेळेल. प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ बाद फेरीसाठी पात्र ठरतील; या फेरीत दोन उपांत्य सामने होतील आणि त्यातील विजेते संघ अंतिम सामन्यात आमनेसामने येतील.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;&gt;{{Cite web |date=१७ एप्रिल २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्पर्धेची माहिती|title=Women's T20 World Cup 2026: Tournament Explainer |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/women-s-t20-world-cup-tournament-explainer |access-date=१५ जून २०२६  |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;&gt;{{Cite web |date=११ जून २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्वरूप, संघ, पावसाचे नियम आणि बरेच काही - वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|title=Women's T20 World Cup 2026 FAQs: the format, teams, rain rules, and more |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-faqs-the-format-teams-rain-rules-and-more-1540193 |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
=== वेळापत्रक ===
२०२५-२०२९ च्या आयसीसी महिला 'फ्युचर टूर्स प्रोग्राम' (भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम) अंतर्गत, ही स्पर्धा जून-जुलै २०२६ मध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित होते.&lt;ref name=&quot;FTP&quot;&gt;{{cite journal |trans-title=२०२५–२०२९ आयसीसी महिला एफटीपी (FTP)|title=2025–2029 ICC Women's FTP |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |date=४ नोव्हेंबर २०२४ |journal=आयसीसी महिला फ्युचर टूर्स प्रोग्राम| publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |volume=2}}&lt;/ref&gt; आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी स्पर्धेचे वेळापत्रक जाहीर केले, ज्यानुसार ही स्पर्धा १२ जून ते ५ जुलै २०२६ या कालावधीत होणार आहे. यामध्ये सहभागी संघ इंग्लंडमधील सात मैदानांवर एकूण ३३ सामने खेळतील.&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;&gt;{{cite web|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ चे संपूर्ण वेळापत्रक जाहीर|title=Full fixtures for ICC Women's T20 World Cup 2026 unveiled |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/full-fixtures-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-unveiled |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२४ फेब्रुवारी २०२६  }}&lt;/ref&gt; १० जुलै २०२५ रोजी आयसीसीने घोषणा केली की, सराव सामने (वॉर्म-अप सामने) इंग्लंडमधील दोन आणि वेल्समधील एका मैदानावर खेळवले जातील.&lt;ref name=&quot;WarmV1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-venues-confirmed-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ साठी सराव सामन्यांची ठिकाणे निश्चित|title=Warm-up venues confirmed for ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=१० जुलै २०२५  |access-date=१५ जून २०२६ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WarmV2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4307622/cardiff-derby-and-loughborough-to-host-warmup-games-ahead-of-icc-womens-t20-world-cup-2026 |trans-title=कार्डिफ, डर्बी आणि लफबरो येथे २०२६ च्या आयसीसी महिला टी२० विश्वचषकापूर्वीचे सराव सामने होणार आहेत.|title=Cardiff, Derby and Loughborough to host warm-up games ahead of ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] |date=१० जुलै २०२५ |access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt; सराव सामन्यांची संपूर्ण यादी १३ मे २०२६ रोजी जाहीर करण्यात आली.&lt;ref name=&quot;WarmSch&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-05-13 |trans-title=महिला टी२० विश्वचषकाला ३० दिवस बाकी असताना सराव सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर|title=Warm-up fixtures out with 30 days to Women's T20 World Cup |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-fixtures-out-with-30-days-to-women-s-t20-world-cup |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
=== बक्षीसाची रक्कम ===
आयसीसीने या स्पर्धेसाठी ८.७६ दशलक्ष डॉलर्सची बक्षीस रक्कम निश्चित केली आहे, जी २०२४ च्या तुलनेत १० टक्क्यांनी अधिक आहे. विजेत्या संघाला किमान २.३४ दशलक्ष डॉलर्स दिले जातील; तसेच, उपांत्य फेरी आणि अंतिम सामना वगळता, प्रत्येक संघास त्यांनी जिंकलेल्या प्रत्येक सामन्यासाठी अतिरिक्त ३१,१५४ डॉलर्स मिळतील. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६ |trans-title=महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा|title=Record prize money pot announced for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/record-prize-money-pot-announced-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल  २०२६ |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या ट्रॉफी टूरची सुरुवात; आयसीसीकडून विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा.|title=ICC ANNOUNCES RECORD PRIZE MONEY POT AS ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026 TROPHY TOUR GETS UNDERWAY |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-announces-record-prize-money-pot-as-icc-women-s-t20-world-cup-2026-trophy-tour-gets-underway |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|+ स्पर्धेसाठी बक्षीस रकमेचे वाटप&lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६|trans-title=आयसीसीने महिला टी-२० विश्वचषकासाठी एकूण बक्षीस रक्कम १० टक्क्यांनी वाढवली.|title=ICC increases total prize pool for Women's T20 World Cup by 10% |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-increases-total-prize-pool-for-women-s-t20-world-cup-2026-by-10-1531825 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; scope=col | स्थान
! rowspan=&quot;2&quot; scope=col | संघ
! colspan=&quot;2&quot; scope=colgroup | रक्कम
|-
! scope=col | प्रत्येक संघास
! scope=col | एकूण
|-
| align=left | विजेते || {{center|१}} || $२.३४ दशलक्ष|| $२.३४ दशलक्ष
|-
| align=left | उपविजेते || {{center|१}} || $१.१७ दशलक्ष || $१.१७ दशलक्ष
|-
| align=left | उपांत्य फेरीतील संघ || {{center|२}} || $६७५,००० || $१.१५ दशलक्ष
|-
| align=left | सहभाग शुल्क || {{center|१२}} || $२४७,५०० || $२.९७ दशलक्ष
|-
| align=left | सामना विजेते|| {{center|३०}} || $३१,१५४ || $९३४,६२०
|- class=sortbottom
! align=left | एकूण || {{center|१२}} || colspan=&quot;2&quot; | $८.७६ दशलक्ष
|}

== पात्रता ==
{{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता}}
यजमान संघ इंग्लंड,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 July 2022 |trans-title= इंग्लंड आणि वेल्स २०२६ महिला टी२० विश्वचषकाचे यजमानपद भूषवणार आहेत, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीतर्फे जाहीर |title=England &amp; Wales to host 2026 Women's T20 World Cup reveals International Cricket Council |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/62312192.amp |access-date=२८ जुलै २०२६ |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |language=en}}&lt;/ref&gt; तसेच २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ — ऑस्ट्रेलिया, भारत, न्यू झीलंड, दक्षिण आफ्रिका आणि वेस्ट इंडीज — यांनी २०२६ च्या स्पर्धेसाठी थेट पात्रता मिळवली. थेट पात्रतेच्या उर्वरित दोन जागा अशा संघांना देण्यात आल्या ज्यांनी अव्वल सहामध्ये स्थान मिळवले नव्हते, परंतु २० ऑक्टोबर २०२४ रोजीच्या [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी |आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]मध्ये त्यानंतरचे सर्वोत्तम मानांकन असलेले संघ होते; हे संघ म्हणजे पाकिस्तान आणि श्रीलंका.&lt;ref name=&quot;Qualification&quot;&gt;{{Cite web |date=१८ मे २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६: त्यांनी पात्रता कशी मिळवली |title=ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026: HOW THEY QUALIFIED |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-women-s-t20-world-cup-2026-how-they-qualified |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}&lt;/ref&gt; उर्वरित चार जागा फेब्रुवारी २०२६ मधील जागतिक पात्रता स्पर्धेद्वारे भरण्यात आल्या: बांगलादेश, आयर्लंड, नेदरलँड्स आणि स्कॉटलंड.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२८ जानेवारी २०२६|trans-title= बांगलादेश आणि नेदरलँड्स आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Bangladesh and Netherlands qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/bangladesh-and-netherlands-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=१ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=आयर्लंड आणि स्कॉटलंडने २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Ireland and Scotland qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/ireland-and-scotland-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt; नेदरलँड्सने पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवली.&lt;ref&gt;{{cite news |date=२९ जानेवारी २०२६|trans-title= नेदरलँड्स आणि बांगलादेश महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र|title=Netherlands, Bangladesh qualify for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.espn.com.au/cricket/story/_/id/47753816/bangladesh-netherlands-qualify-2026-women-t20-world-cup |work=[[ईएसपीएन]] |access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt;

[[File:2026 Women's T20 World Cup Participating nations.svg|right|thumb|upright=2|alt= २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेतील देशांना दर्शवणारा नकाशा | २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेत सहभागी झालेल्या देशांना अधोरेखित करण्यात आले आहे.
{{legend|#0000ff| थेट पात्रता (यजमान, मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ किंवा महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारीद्वारे)}}
{{legend|#00ab00| जागतिक पात्रता फेरीद्वारे पात्रता}}
{{legend|#ffc900| पात्रता फेरीत सहभाग, परंतु पात्र ठरण्यात अपयश}}]]

&lt;section begin=&quot;Qtable&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable defaultcenter col1left col3left&quot; 
|+ स्पर्धेसाठी पात्र ठरलेले संघ &lt;ref name=&quot;Qualification&quot;/&gt;
! scope=col | पात्रता निश्चित करण्याची पद्धत
! scope=col | संघांची संख्या
! scope=col | संघ
! scope=col |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी]]{{efn|स्पर्धा सुरू होण्यापूर्वी, ११ जून २०२६ रोजीची |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/womens/t20i|trans-title= आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी |title=ICC Women's T20I Team Rankings|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=११ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| यजमान ||style=text-align:center|'''१''' || {{crw|ENG}} ||style=text-align:center| २
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(यजमान संघाला वगळून मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ)&lt;/small&gt; || rowspan=&quot;5&quot; style=text-align:center| '''५''' || {{crw|AUS}} || style=text-align:center| १
|-
| {{crw|IND}} || style=text-align:center| ३
|-
| {{nobr|{{crw|NZ}}}} || style=text-align:center| ४
|-
| {{crw|SA}} || style=text-align:center| ५
|-
| {{crw|WIN}} || style=text-align:center| ७
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]] || rowspan=&quot;2&quot; style=text-align:center| '''२''' || {{crw|PAK}} || style=text-align:center| ८ 
|-
| {{crw|SL}} || style=text-align:center| ६ 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता]] || rowspan=&quot;4&quot; style=text-align:center|'''४''' || {{crw|BAN}} || १०
|-
| {{crw|IRE}} || style=text-align:center| ९
|-
| {{crw|NED}} || style=text-align:center| १४
|-
| {{crw|SCO}} || style=text-align:center| ११
|- class=sortbottom
! एकूण || १२ || ||
|}
{{notelist}}&lt;section end=&quot;Qtable&quot;/&gt;

== ठिकाणे  ==
मे २०२५ मध्ये, ईसीबीने विश्वचषकासाठी सात ठिकाणांची निश्चिती केली: [[बर्मिंगहॅम]]मधील [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[ब्रिस्टल]]मधील [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[लीड्स]]मधील [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], लंडनमधील [[लॉर्ड्स]] आणि [[द ओव्हल]], [[मँचेस्टर]]मधील [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]] आणि [[साउथहॅम्प्टन]]मधील [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]].
&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title=लॉर्ड्सवर होणार २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचा अंतिम सामना|title=Lord's to host final of ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.ecb.co.uk/news/4256616/seven-venues-for-icc-womens-t20-world-cup-2026-in-england-announced |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title= इंग्लंडमधील २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी ठिकाणे आणि महत्त्वाच्या तारखा जाहीर |title=Venues, key dates announced for ICC Women's T20 World Cup 2026 in England |url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-key-dates-announced-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-in-england |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=मे २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; | इंग्लंडमधील ठिकाणे
|-
| style=&quot;background:#ececec;color:#2C2C2C;vertical-align:middle;&quot; colspan=&quot;4&quot; | {{location map+ |England|float=center |width=350 |caption= |alt= २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेच्या यजमान ठिकाणांना चिन्हांकित करणारा इंग्लंडचा नकाशा. |places=
{{Location map~ |England |lat=52.46 |long=-1.90 |position=right |label=[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-2.58 |position=left |label=[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|ब्रिस्टल]]}}
{{Location map~ |England |lat=53.82 |long=-1.58 |position=right |label=[[हेडिंग्ले स्टेडियम|हेडिंग्ले]]}}
{{Location map~ |England |lat=53.48 |long=-2.25 |position=left |label=[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.53 |long=-0.17 |position=top |label=[[लॉर्ड्स]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-0.11 |position=bottom |label=[[द ओव्हल]]}}
{{Location map~ |England |lat=50.92 |long=-1.32 |position=left |label=[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]}}
}}
|-
! [[बर्मिंगहॅम]]
! [[ब्रिस्टल]]
! [[लीड्स]]
! [[लंडन]]
|-
| [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]]
| [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]]
| [[हेडिंग्ले स्टेडियम]]
| [[लॉर्ड्स]]
|-
| प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''१७,५००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''१८,३५०'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''३१,१००'''
|-
| सामने: '''४'''
| सामने: '''६'''
| सामने: '''५'''
| सामने: '''४ (अंतिम)'''
|-
| [[File:Edgbaston---close-of-play.jpg|150px|alt=Edgbaston Cricket Ground in ]]
| [[File:Bristol County Ground.jpg|150px|alt=Bristol County Ground in ]]
| [[File:Headingley Cricket Stadium.jpg|150px|alt=Headingley Cricket Ground in ]]
| [[File:Lords-Cricket-Ground-Pavilion-06-08-2017.jpg|150px|alt=Lord's in 2017]]
|- 
! [[लंडन]]
! [[मँचेस्टर]]
! [[साउथहॅम्प्टन]]
|-
| [[द ओव्हल]]
| [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]]
| [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]
|-
| प्रेक्षक क्षमता: '''२७,५००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''२६,०००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००'''
|-
| सामने: '''३ (उपांत्य)'''
| सामने: '''५'''
| सामने: '''६'''
|-
| [[File:OCS Stand (Surrey v Yorkshire in foreground).JPG|150px|alt=The Oval in ]]
| [[File:Old Trafford Cricket Ground August 2014 (cropped).jpg|150px|alt=Old Trafford Cricket Ground in 2014]]
| [[File:Pavilion stands.JPG|150px|alt=Rose Bowl in ]]
|}
== संघ ==
{{Main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक संघ}}
प्रत्येक संघाला जास्तीत जास्त १५ खेळाडूंचा संघ निवडण्याची मुभा होती आणि त्यांना १ मे २०२६ पर्यंत आपला तात्पुरता संघ आयसीसीकडे सादर करणे आवश्यक होते. संघांना १ जून २०२६ पर्यंत आपल्या संघात बदल करण्याची परवानगी होती. त्यानंतर कोणतेही बदल करण्यासाठी आयसीसीच्या स्पर्धा तांत्रिक समितीची परवानगी घेणे आवश्यक होते.{{cn|date=May 2026}}
== सराव सामने ==
६ ते १० जून या कालावधीत एकूण १२ सराव सामने खेळले गेले. यात विश्वचषकात सहभागी असलेल्या सर्व १२ संघांचा समावेश होता आणि हे सामने इंग्लंडमधील दोन मैदानांवर ([[डर्बी]] येथील [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)| काउंटी क्रिकेट मैदान]] व लफबरो येथील हॅसलग्रेव्ह मैदान) तसेच वेल्समधील एका मैदानावर ([[कार्डिफ]] येथील [[सोफिया गार्डन्स]]) खेळवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;WarmV1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WarmV2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WarmSch&quot;/&gt;

== सामन्यांचे अधिकारी ==
२८ मे २०२६ रोजी, आयसीसीने (ICC) स्पर्धेसाठी [[सामनाधिकारी, क्रिकेट|सामनाधिकारी]] आणि [[पंचगिरी |पंच]]ांची यादी जाहीर केली.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२८ मे २०२६ |trans-title=|title=Match officials revealed for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/match-officials-revealed-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=2026-05-28 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}&lt;/ref&gt; २१ जून २०२६ रोजी, आजारपणामुळे [[लॉरेन अगेनबॅग]] स्पर्धेतून बाहेर पडल्या आणि त्यांच्या जागी [[सलीमा इम्तियाज]] यांची निवड करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२८ जुलै २०२६ |trans-title= आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी 'एमिरेट्स आयसीसी इंटरनॅशनल पॅनेल ऑफ अंपायर्स'मध्ये एजेनबॅग यांच्या जागी इम्तियाज यांची निवड.|title=IMTIAZ REPLACES AGENBAG IN EMIRATES ICC INTERNATIONAL PANEL OF UMPIRES AT ICC WOMEN’S T20 WORLD CUP 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/imtiaz-replaces-agenbag-in-emirates-icc-international-panel-of-umpires-at-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}&lt;/ref&gt;

; सामनाधिकारी
{{div col|colwidth=15em|content=
* {{flagicon|NZ}} [[ट्रुडी अँडरसन]]
* {{flagicon|SA}} [[शांड्रे फ्रित्झ]]
* {{flagicon|IND}} [[जी.एस. लक्ष्मी]]
* {{flagicon|SL}} [[मिशेल परेरा]]
}}

; पंच
{{div col|colwidth=15em|content=
* {{flagicon|SA}} [[लॉरेन अगेनबॅग]]
* {{flagicon|NZ}} [[किम कॉटन]]
* {{flagicon|ENG}} [[ॲना हॅरिस]]
* {{flagicon|PAK}} [[सलीमा इम्तियाझ]]
* {{flagicon|BAN}} [[शाथिरा जाकीर]]
* {{flagicon|IND}} [[नारायणन जननी]]
* {{flagicon|SA}} [[केरिन क्लास्ते]]
* {{flagicon|WIN}} [[कँडिस ला बोर्ड]]
* {{flagicon|SL}} [[निमाली परेरा]]
* {{flagicon|AUS}} [[क्लेर पोलोसॅक]]
* {{flagicon|IND}} [[वृंदा राठी]]
* {{flagicon|ENG}} [[सु रेडफर्न]]
* {{flagicon|AUS}} [[एलोइस शेरिडान]]
* {{flagicon|WIN}} [[जॅकलीन विल्यम्स]]
* {{flagicon|IND}} [[गायत्री वेणुगोपाळ]]
}}
==सराव सामने==
{{collapse top|सराव सामने|bg=lightblue}}
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = १६३/५ (२० षटके)
| runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ३३ (२२)
| wickets1 = [[सिल्व्हर सीगर्स]] २/१५ (३ षटके)
| score2 = १०५ (२० षटके)
| runs2 = [[फ्रेडरिक ओव्हरडिक]] २८[[नाबाद|*]] (२४)
| wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] ३/२१ (४ षटके)
| result = स्कॉटलंड ५८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538607.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना २'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १३६/८ (१८ षटके)
| runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ६५ (३७)
| wickets1 = [[अर्लीन केली]] ३/२९ (३ षटके)
| score2 = १२० (१७.४ षटके)
| runs2 = [[लिआह पॉल]] २९ (२७)
| wickets2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ४/२४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका १५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538608.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी १८ षटकांचा करण्यात आला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ३'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १६८/८ (२० षटके)
| runs1 = [[फातिमा सना]] ३७ (२६)
| wickets1 = [[चेतना विमुक्ती]] ४/३१ (४ षटके)
| score2 = १६९/१ (१८.४ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ९४ (५८)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] १/२० (२ षटके)
| result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538609.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ४'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १९३/३ (२० षटके)
| runs1 = [[आमेलिया केर]] ५१[[नाबाद|*]] (२८)
| wickets1 = [[रितू मोनी]] २/३६ (४ षटके)
| score2 = १२५/८ (२० षटके)
| runs2 = [[निगार सुलताना]] ३२[[नाबाद|*]] (३३)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] ४/१८ (३ षटके)
| result = न्यूझीलंड ६८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538610.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ५'''
| date = ८ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १७९/८ (२० षटके)
| runs1 = [[भारती फुलमाली]] ५६[[नाबाद|*]] (४०)
| wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] ४/२३ (४ षटके)
| score2 = १५३/८ (२० षटके)
| runs2 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४९ (४४)
| wickets2 = [[श्रेयंका पाटील]] ४/३६ (४ षटके)
| result = भारत २६ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538611.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ६'''
| date = ८ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १५७/६ (२० षटके)
| runs1 = [[ॲलिस कॅप्सी]] ४५ (३६)
| wickets1 = [[अलाना किंग]] 2/10 (2 षटके)
| score2 = 158/5 (18.2 षटके)
| runs2 = [[एलिस पेरी]] 64 (44)
| wickets2 = [[लॉरेन बेल]] 2/22 (3.2 षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538612.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ७'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १९१/५ (२० षटके)
| runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ९४ (४३)
| wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] १/२३ (३ षटके)
| score2 = ६२/५ (९ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] २० (२२)
| wickets2 = [[रेचल स्लेटर]] २/११ (२ षटके)
| result = स्कॉटलंड ४१ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]])
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538613.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| rain = पावसामुळे पाकिस्तानचा डाव ९ षटकांवरच थांबवण्यात आला; 'डीएलएस' पद्धतीनुसार विजयासाठी आवश्यक धावसंख्या १०४ होती.
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ८'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १४३/९ (२० षटके)
| runs1 = [[रेबेका स्टॉकेल]] ३० (२६)
| wickets1 = [[संजिदा अक्तेर मेघला]] ३/२६ (४ षटके)
| score2 = १३२/६ (२० षटके)
| runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] 50 (48)
| wickets2 = [[एमी मॅग्वायर]] 4/20 (४ षटके)
| result = आयर्लंड ११ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538614.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
---- 
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना 9'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १४३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[हेदर सीगर्स]] ४८ (३२)
| wickets1 = [[मल्की मदारा]] १/१२ (३ षटके)
| score2 = १४६/३ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[हंसिमा करुणरत्ने]] ५०[[नाबाद|*]] (४१)
| wickets2 = मिर्थे व्हान डेन राड १/१५ (३ षटके)
| result = श्रीलंका ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538615.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १०'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = १८३/५ (२० षटके)
| runs1 = [[क्लोई ट्रायॉन]] ६१ (२६)
| wickets1 = [[सोफी डिव्हाइन]] २/१६ (३ षटके)
| score2 = १८६/५ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[आमेलिया केर]] ६१ (३२)
| wickets2 = [[अयाबाँगा खाका]] ४/४२ (३.४ षटके)
| result = न्यू झीलंड ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538616.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ११'''
| date =१० जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = १७१/६ (२० षटके)
| runs1 = [[एमी जोन्स]] ६४ (४५)
| wickets1 = [[श्रेयंका पाटील]] २/२९ (४ षटके)
| score2 = १६६ (१९.५ षटके)
| runs2 = [[रिचा घोष]] ६८ (३६)
| wickets2 = [[लिन्से स्मिथ]] ३/४२ (३.५ षटके)
| result = इंग्लंड ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538617.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[किम कॉटन]] (न्यू)
| toss =भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १२'''
| date = १० जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १३१ (२० षटके)
| runs1 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४६ (३८)
| wickets1 = [[ॲशली गार्डनर]] २/१७ (३ षटके)
| score2 = १३२/४ (१५ षटके)
| runs2 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] ७७[[नाबाद|*]] (४८)
| wickets2 = [[कियाना जोसेफ]] १/६ (२ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538618.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[केरिन क्लास्ते]] (द)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
{{cob}}

== गट फेरी ==
आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी गट आणि सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले; गट फेरीचे सामने १२ ते २८ जून या कालावधीत खेळवले गेले.&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;/&gt; १२ संघांची प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांत विभागणी करण्यात आली होती आणि प्रत्येक संघाने आपल्या गटातील इतर संघांविरुद्ध एकदा सामना खेळला. गट फेरीत एकूण ३० सामने खेळले गेले.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt; स्पर्धेचा सलामीचा सामना १२ जून रोजी एजबास्टन येथे इंग्लंड आणि श्रीलंका यांच्यात खेळला गेला.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! width=50% | [[#गट अ|गट अ]]
! width=50% | [[#गट ब|गट ब]]
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* {{crw|AUS}}
* {{nobr|{{crw|SA}}}}
* {{crw|NED}}
* {{crw|PAK}}
* {{crw|BAN}}
* {{crw|IND}}
| valign=&quot;top&quot; |
* {{crw|IRE}}
* {{crw|ENG}}
* {{nobr|{{crw|NZ}}}}
* {{crw|WIN}}
* {{crw|SL}}
* {{crw|SCO}}
|}

=== गट अ===

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
{{२०२६ महिला टी२० विश्वचषक}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]
[[वर्ग:महिला टी२० विश्वचषक]]
[[वर्ग:२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|*]]</text>
      <sha1>e9muzohsmy45x97k56jr9i4udpwhrzg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य:Jonathansammy</title>
    <ns>2</ns>
    <id>376313</id>
    <revision>
      <id>2697733</id>
      <parentid>2649411</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:17:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jonathansammy</username>
        <id>17110</id>
      </contributor>
      <origin>2697733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="535" sha1="sb34v25kiivctu4s67rjw26dziortdd" xml:space="preserve">==माझ्या आवडीचे विषय==

माझे संपादन मुख्यत्वे [[महाराष्ट्र]] आणि [[मराठी लोक|[मराठी लोकांच्या]] राजकीय आणि सामाजिक इतिहासावर केंद्रित आहे. मी भारताच्या संस्कृतीवरील लेखांमध्येही योगदान देतो.

{{User en-5}}
{{User mr-4}}
{{User hi-3}}</text>
      <sha1>sb34v25kiivctu4s67rjw26dziortdd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पार्थ अजित पवार</title>
    <ns>0</ns>
    <id>377528</id>
    <revision>
      <id>2697884</id>
      <parentid>2680959</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पुनर्लेखन</comment>
      <origin>2697884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7876" sha1="dn6kq6u4ukvycyfeq37v462f07hutkr" xml:space="preserve">{{बदल}}
'''पार्थ पवार''' हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] राजकीय नेते असून ते [[अजित पवार]] यांचे पुत्र आहेत. ते मुख्यतः [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] (NCP) या पक्षाशी संबंधित आहेत आणि महाराष्ट्राच्या राजकारणात नव्या पिढीचे प्रतिनिधित्व करणारे नेते म्हणून त्यांच्याकडे पाहिले जाते. महाराष्ट्राच्या राजकारणात प्रभावी स्थान असलेल्या [[पवार कुटुंब|पवार कुटुंबाच्या]] पार्श्वभूमीमुळे लहानपणापासूनच त्यांना राजकारणाचे बाळकडू मिळाले. त्यांचे वडील अजित पवार आणि आई [[सुनेत्रा पवार]] यांच्या मार्गदर्शनाखाली पार्थ पवार यांचा राजकीय प्रवास घडत गेला.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Parth Pawar Biography and Political Career | newspaper = The Indian Express | date = 18 March 2019}}&lt;/ref&gt;

== वैयक्तिक परिचय ==
पार्थ पवार यांचा जन्म [[२१ मार्च]], [[इ.स. १९९०|१९९०]] रोजी झाला. ते [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाशी]] संबंधित असून [[भारत]], विशेषतः [[महाराष्ट्र]] हे त्यांचे मुख्य कार्यक्षेत्र आहे. त्यांचे वडील [[अजित पवार]] आणि आई [[सुनेत्रा पवार]] हे महाराष्ट्राच्या राजकीय पटलावरील प्रमुख व्यक्तिमत्त्वे आहेत.

== शिक्षण आणि प्रारंभीचा काळ ==
पार्थ पवार यांनी आपले शालेय व महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर [[मुंबई|मुंबईमध्ये]] [[वाणिज्य]] शाखेत (Commerce) पदवी शिक्षण घेतले. त्यानंतर त्यांनी [[युनायटेड किंग्डम|युनायटेड किंग्डममध्ये]] उच्च शिक्षण पूर्ण केले.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Parth Pawar Education and Background | newspaper = Hindustan Times | date = 20 March 2019}}&lt;/ref&gt; परदेशातील शिक्षणामुळे त्यांना आधुनिक [[प्रशासन]], [[व्यवस्थापन]] आणि जागतिक घडामोडींची व्यापक समज मिळाली. या अनुभवामुळे त्यांचा दृष्टिकोन अधिक व्यापक आणि आधुनिक झाला.

== राजकीय प्रवास ==
भारतामध्ये परतल्यानंतर पार्थ पवार यांनी आपल्या वडिलांच्या पाठिंब्याने सक्रिय राजकारणात प्रवेश केला. [[इ.स. २०१९|२०१९]] मध्ये त्यांनी [[मावळ (लोकसभा मतदारसंघ)|मावळ लोकसभा मतदारसंघातून]] [[लोकसभा]] निवडणूक लढवली.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Maval Lok Sabha Election 2019 Results | newspaper = The Times of India | date = 24 May 2019}}&lt;/ref&gt; या निवडणुकीत त्यांचा पराभव झाला, तरीही त्या निवडणुकीमुळे ते राज्यभर चर्चेत आले आणि तरुण नेते म्हणून त्यांची ओळख निर्माण झाली. पार्थ यांनी जनसंपर्क, संघटनात्मक काम आणि स्थानिक पातळीवरील प्रश्न समजून घेण्यापासून आपल्या राजकीय प्रवासाची सुरुवात केली.

निवडणुकीनंतर पार्थ पवार यांनी संघटनात्मक कामावर अधिक लक्ष केंद्रित केले. विशेषतः युवकांना राजकारणात सक्रिय करण्यासाठी त्यांनी विविध उपक्रम राबवले. स्थानिक पातळीवर पक्षाची संघटनात्मक रचना मजबूत करणे, तरुणांना नेतृत्वाची संधी देणे आणि स्थानिक प्रश्नांवर आवाज उठवणे यामध्ये ते सक्रिय राहतात.

== राजकीय दृष्टिकोन आणि भूमिका ==
पार्थ पवार यांना प्रादेशिक विकास, [[उद्योग]] आणि उद्योजकता या विषयांबद्दल विशेष रस आहे. आधुनिक राजकीय पद्धती, डिजिटल संवाद आणि युवकांशी थेट संपर्क या माध्यमातून ते आपली राजकीय ओळख मजबूत करण्याचा प्रयत्न करत आहेत.

पवार कुटुंबाच्या चौथ्या पिढीतील प्रतिनिधी म्हणून पार्थ पवार यांच्याकडे राजकीय वारसा आणि आधुनिक राजकीय दृष्टीकोन या दोन्ही गोष्टींचा संगम पाहायला मिळतो. त्यांचे राजकारणात स्थान मुख्यतः तरुण नेतृत्व आणि मजबूत राजकीय वारसा या दोन आधारांवर केंद्रित आहे. अजित पवार यांची काम करण्याची पद्धत, प्रशासनातील अनुभव आणि संघटन कौशल्य हे त्यांच्या राजकीय प्रवासात मार्गदर्शक ठरते.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:पवार, पार्थ}}
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील राजकीय नेते]]
[[वर्ग:राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे नेते]]
[[वर्ग:पवार कुटुंब]]
[[वर्ग:इ.स. १९९० मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>dn6kq6u4ukvycyfeq37v462f07hutkr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मैत्रेयी चौधरी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>377603</id>
    <revision>
      <id>2697833</id>
      <parentid>2669478</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:समाजशास्त्रज्ञ]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2697833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12683" sha1="9miupb1t23ynw5xedciscckdicn1cg3" xml:space="preserve">{{बदल}}
'''चौधरी, मैत्रेयी'''  ( २९ सप्टेंबर १९५६ ). प्रसिद्ध भारतीय समाजशास्त्रज्ञ आणि स्त्री अभ्यासक. मैत्रेयी यांचा जन्म मध्यमवर्गीय बंगाली कुटुंबात झाला. त्यांचे वडिल डॉक्टर, तर आई गृहिणी होत्या. त्यांच्या आईला वाचन आणि शिकण्याची प्रचंड आवड होती. त्यांचे मूळ वडिलोपार्जित गाव बांग्लादेशमधील सिल्हेट जिल्ह्यात (पूर्वीचा पश्चिम बंगाल) आहे; परंतु आजोबांच्या कामानिमित्त त्यांचे कुटुंब शिलाँग (मेघालय) येथे स्थायिक झाले. मैत्रेयी यांच्यावर त्यांच्या मोठ्या भावाचा प्रभाव होता. आई आणि मोठ्या भावामुळे त्यांच्यामध्ये वाचन, मनन आणि लेखनाची आवड निर्माण झाली. मैत्रेयी यांचे सुरुवातीपासूनचे शिक्षण इंग्रजी माध्यमात झाले. त्यांनी सेंट मेरी कॉलेज, उत्तर-पूर्व हिल युनीव्हर्सिटी, शिलॉन्ग येथून पदवीचे शिक्षण पूर्ण केले. नंतर त्यांनी जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ, नवी दिल्ली येथून १९७९ मध्ये पदव्युत्तर पदवी, १९८१ मध्ये एम. फिल आणि १९८७ मध्ये पी. एचडी. या पदव्या संपादन केल्या. विद्यार्थीदशेतच त्यांच्यावर डाव्या विचारांचा प्रचंड प्रभाव होता. महाविद्यालयीन शिक्षण घेत असताना त्या स्टुडन्ट फेडेरेशन ऑफ इंडिया (एसएफआय) या विद्यार्थी संघटनेमध्ये सक्रीय सहभागी होत्या. त्यांचे पुरोगामी चळवळींमधील योगदान उल्लेखनीय आहे.

मैत्रेयी यांनी त्यांच्या अध्यापन कार्याची सुरुवात १९८७ पासून जीजस अँड मेरी कॉलेज, नवी दिल्ली येथून केली. या अगोदर त्या तंत्रज्ञान आणि विकास संस्था, नवी दिल्ली येथे संशोधन समन्वयक म्हणून कार्यरत होत्या. १९९० मध्ये त्या जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठामध्ये व्याख्याता म्हणून रुजू झाल्या. त्यानंतर तेथेच स्त्री अभ्यास केंद्राच्या संचालक (२००६ – २००८), सेंटर फॉर स्टडी ऑफ सोशल सिस्टिम्सच्या अध्यक्ष (सीएसएसएस : २०१२ – २०१४) आणि ग्लोबल स्टडीज प्रोग्रॅमच्या (जीएसपी) समन्वयक (२००४-०५; २०१८) अशी महत्त्वाची पदे त्यांनी भूषविली.

आधुनिक भारतातील प्रभुत्ववादी सार्वजनिक चर्चाविश्वात लिंगभावाचे प्रतिनिधित्व तसेच या प्रतिनिधित्वाचा बदलत गेलेला प्रकार आणि मजकूर या विषयीची त्यांची मांडणी अत्यंत मूलगामी आहे. याबरोबरच त्यांनी समाजशास्त्राची ओळख, सिद्धांत, स्त्रीवाद, प्रसारमाध्यमे, लोकशाही इत्यादी विषय संशोधन लेखांच्या व व्याख्यानांच्या माध्यमांतून सामाजिक शास्त्रांच्या अभ्यासकांपर्यंत सुलभ पद्धतीने पोहचविले आहे.

मैत्रेयी यांच्या अध्यापनातील आवड व नाविन्यपूर्ण प्रयोग यांमुळे शैक्षणिक क्षेत्रामध्ये त्यांनी एक नवीन अध्याय निर्माण केला आहे. विशेषतः सामाजिकशास्त्रांतील अध्ययन–अध्यापनाच्या व्यवहाराकडे अधिक विमर्शात्मकतेने पाहण्याचा दृष्टीकोन निर्माण केला आहे. त्यांच्या लिखाणातून सामाजिकशास्त्रांची लोकशाही समाजातील नागरिक घडविण्याची भूमिका समजण्यास मदत झाली आहे. त्यांच्या अध्ययन–अध्यापनाच्या प्रक्रियेतील प्रश्नांच्या सखोल ज्ञानाचा वापर करत त्यांनी राष्ट्रीय शिक्षण, संशोधन आणि प्रशिक्षण परिषदेच्या (नॅशनल कौंसील फॉर एज्युकेशन, रिसर्च अँड ट्रेनिंग ऑफ इंडिया – एनसीइआरटी) पाठ्यपुस्तक विकास समितीच्या सक्रीय सदस्या म्हणून काम पाहिले. त्याच बरोबर त्यांनी शालेय शिक्षण आणि समाजशास्त्राचे शालेय पाठ्यपुस्तक लेखन यांवरती विशेष भर दिला. ज्यातून त्यांनी समाजशास्त्राला शालेय स्तरापर्यंत नेले.

मैत्रेयी यांनी समाजशास्त्रीय व स्त्रीवादी सिद्धांताना दैनंदिन व्यवहारामध्ये, शिकण्या-शिकविण्याच्या प्रक्रियेमध्ये आणण्याचे काम केले. विशेषतः भारतातील समाजशास्त्र  या पुस्तकाच्या माध्यमातून त्यांनी समाजशास्त्र या ज्ञानशाखेच्या विकासासाठी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. समाजशास्त्र नेमके काय आहे ? कसे शिकले पाहिजे ? सामाजिक सिद्धांताचा अभ्यास कसा करायचा ? अशा मूलभूत प्रश्नांच्या माध्यमातून समाजशास्त्र समजून सांगितले. समाजशास्त्राला स्वतःच्या ज्ञानशाखेत मर्यादित न करता मैत्रेयी यांनी त्याला विविध ज्ञानशाखा आणि विद्यापीठांशी जोडून आंतरविद्याशाखीयता प्राप्त करून देण्याचा प्रयत्न केला. तसेच सिद्धांत आणि व्यवहार यांमध्ये संवाद साधण्याचे त्यांनी काम केले. याचेच पुढचे पाऊल म्हणजे त्यांनी त्यांच्या विद्यार्थ्यांबरोबर ‘समाजशास्त्र शिकताना’ (डुइंग सोशलॉजी) हा ब्लॉग सुरू केला आहे. या ब्लॉगच्या माध्यमातून वेगवेगळ्या विचारांना अवकाश मिळाले आहे. तसेच यातून त्यांनी नवी पिढी आणि तंत्रज्ञानाबरोबर राहून वेगवेगळ्या सामाजिक विचारांना व्यासपीठ मिळवून दिले आहे.

मैत्रेयी यांनी २०१५ मध्ये मॅकगिल युनिव्हर्सिटीमधील पहिल्या प्रोफेसर इंडिया चेअर या पदाची जबाबदारी यशस्वीपणे पार पाडली. २००३ मध्ये जर्मनीतील अल्बर्ट लुडविग युनिव्हर्सिटी, फ्रीबर्गमध्ये डीएएडी अभ्यागत प्राध्यापक आणि १९९५-९६ मध्ये हार्वर्ड विद्यापीठ तसेच व मॅसॅचूसेट्स युनिव्हर्सिटी, संयुक्त राज्य येथेही अभ्यागत फेलो असण्याचा बहुमान त्यांना मिळाला आहे.

मैत्रेयी यांनी समाजशास्त्रीय सिद्धांत, स्त्रीवाद, माध्यमे, शिक्षण आणि अध्ययन–अध्यापन पद्धती इत्यादींवर व्यापकपणे लेखन केले आहे. त्यांच्या प्रमुख प्रकाशनांमध्ये द वुमेन्स मूव्हमेंट इन इंडिया : रिफॉरम ​​अँड रेव्हिव्हल (१९९९); द प्रॅक्टिस ऑफ सोशलॉजी (२००३); फेमिनिझम इन इंडिया (२००४ – संपा); सोशलॉजी इन इडींया : इन्टेलेक्चुअल ॲण्ड इनस्टिट्युशनल ट्रेंड्स (२०१० – संपा); रिफॅशनिंग इंडिया जेंडर, मीडिया ॲण्ड पब्लिक डिसकोर्सेस (२०१७); डुइंग थेअरी (२०१८ – सहसंपा) इत्यादींचा समावेश होतो.

सध्या मैत्रेयी या जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ (जेएनयू) येथील सेंटर फॉर स्टडी ऑफ सोशल सिस्टम्स (सीएसएसएस) मध्ये प्राध्यापक म्हणून कार्यरत आहेत.


[[वर्ग:भारतीय समाजशास्त्रज्ञ]]</text>
      <sha1>9miupb1t23ynw5xedciscckdicn1cg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कृष्णा मुखर्जी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378194</id>
    <revision>
      <id>2697874</id>
      <parentid>2695241</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2697874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13734" sha1="171qsurtpfjjl95op2d6sby9ae95qc6" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''कृष्णा मुखर्जी''' (जन्म १२ ऑगस्ट १९९२) ही एक भारतीय अभिनेत्री आहे जी प्रामुख्याने हिंदी दूरचित्रवाणीवर काम करते. ''[[ये है मोहब्बतें]]'' या मालिकेतील आलिया राघव भल्ला या भूमिकेसाठी ती विशेष ओळखली जाते.

== वैयक्तिक जीवन ==
मुखर्जी यांचा जन्म १२ ऑगस्ट १९९२ रोजी पंजाबमधील [[लुधियाना]] येथे विश्वरूप मुखर्जी आणि रुबी मुखर्जी यांच्या घरी झाला.&lt;ref name=&quot;Dob&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/yeh-hai-mohabbateins-krishna-mukherjee-celebrates-birthday-with-her-girl-gang-see-pics/articleshow/70645817.cms|title=Yeh Hai Mohabbatein's Krishna Mukherjee celebrates birthday with her girl gang; see pics|last=|first=|date=|website=[[The Times of India]]|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=}}&lt;/ref&gt;

८ सप्टेंबर २०२२ रोजी, मुखर्जी यांचा [[मनाली|मनालीमध्ये]] त्यांचा दीर्घकाळचा प्रियकर, भारतीय मर्चंट नेव्हीमध्ये कार्यरत असलेल्या पारशी खलाशी चिराग बाटलीवाला याच्याशी साखरपुडा झाला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/naagins-krishna-mukherjee-engaged-to-boyfriend-in-manali-check-out-first-pics-101662644847554.html|title=Naagin-fame Krishna Mukherjee engaged to boyfriend in Manali; Aly Goni, Jasmin Bhasin, Arjit Taneja attend. See pics|date=2022-09-08|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2023-03-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.pinkvilla.com/tv/krishna-mukherjee-gets-engaged-to-her-longtime-boyfriend-chirag-aly-goni-shireen-mirza-and-more-share-pics-1189201|title=Krishna Mukherjee gets engaged to her longtime boyfriend Chirag|date=2022-09-08|website=PINKVILLA|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314211745/https://www.pinkvilla.com/tv/krishna-mukherjee-gets-engaged-to-her-longtime-boyfriend-chirag-aly-goni-shireen-mirza-and-more-share-pics-1189201|archive-date=14 March 2023|access-date=2023-03-15}}&lt;/ref&gt; १३ मार्च २०२३ रोजी, गोव्यात एका बंगाली समारंभात त्यांचे लग्न झाले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/yeh-hai-mohabbatein-fame-krishna-mukherjee-ties-the-knot-with-chirag-batliwalla-couple-decked-up-in-traditional-red-and-white-bengali-look/articleshow/98612241.cms|title=Yeh Hai Mohabbatein fame Krishna Mukherjee ties the knot with Chirag Batliwalla; couple decked up in traditional red and white Bengali look|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=2023-03-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/entertainment/wedding-pics-tv-star-krishna-mukherjee-marries-boyfriend-chirag-batliwalla-in-an-intimate-bengali-ceremony-3859601|title=Wedding Pics: TV Star Krishna Mukherjee Marries Boyfriend Chirag Batliwalla In An Intimate Bengali Ceremony|website=NDTV.com|access-date=2023-03-15}}&lt;/ref&gt;

== कारकीर्द ==
मुखर्जी यांनी ''झल्ली अंजली'' या मालिकेतून शीलाच्या भूमिकेत पदार्पण केले. त्यानंतर ती ''ये है आशिकीमध्ये'' संजनाच्या भूमिकेत रेयांश भाटियाच्या विरुद्ध बिंदास टिव्हीवर, &lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/krishna-mukherjee-opposite-reyansh-bhatia-in-bindass-yeh-hai-aashiqui/articleshow/51157083.cms|title=Krishna Mukherjee opposite Reyansh Bhatia in Bindass' Yeh Hai Aashiqui|last=|first=|date=|website=The Times of India|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=}}&lt;/ref&gt; आणि ''ट्विस्ट वाला लव्हमध्ये'' अर्शियाच्या भूमिकेत दिसली होती.&lt;ref name=&quot;indiatoday.in&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/television/soaps/story/yeh-hai-mohabbatein-to-go-off-air-in-june-this-is-what-krishna-mukherjee-has-to-say-1502991-2019-04-16|title=Yeh Hai Mohabbatein to go off air in June. This is what Krishna Mukherjee has to say|last=|first=|date=|website=India Today|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=}}&lt;/ref&gt;

मुखर्जी २०१६ मध्ये [[एकता कपूर|एकता कपूरच्या]] ''[[ये है मोहब्बतें]]'' या [[स्टार प्लस|स्टार प्लसवरील]] कार्यक्रमात अभिषेक वर्मा आणि अभिषेक मलिक यांच्यासोबत आलियाच्या भूमिकेत सामील झाली, जी तिची यश मिळवून देणारी पहिली भूमिका ठरली.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/exclusive-yeh-hai-mohabbatein-to-go-off-air-in-june-confirms-krishna-mukherjee-aka-alia/articleshow/68890597.cms|title=Exclusive: Yeh Hai Mohabbatein to go off air in June, confirms Krishna Mukherjee aka Aliya|last=|first=|date=|website=The Times of India|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/krishna-mukherjee-to-play-negative-role-in-naagin-3-says-dont-want-fans-to-hate-me/articleshow/68892791.cms|title=Krishna Mukherjee to play negative role in Naagin 3, says don't want fans to hate me|last=|first=|date=|website=The Times of India|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=}}&lt;/ref&gt; त्याच वेळी, तिने कपूरच्या दुसऱ्या निर्मिती, ''[[नागिन (मालिका)|नागिन ३]]'' या अलौकिक काल्पनिक मालिकेत नकारात्मक भूमिकेसाठी करार केला, जिथे ती शेवटच्या काही भागांमध्ये दिसली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/yeh-hai-mohabbateins-alia-aka-krishna-mukherjee-to-join-naagin-3-heres-what-the-actress-has-to-say/articleshow/68779156.cms|title=Yeh Hai Mohabbatein's Alia aka Krishna Mukherjee to join Naagin 3? Here's what the actress has to say|last=|first=|date=|website=The Times of India|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=}}&lt;/ref&gt; मे २०१९ मध्ये तिने तामसीच्या भूमिकेत या मालिकेत प्रवेश केला होता.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/television/soaps/story/yeh-hai-mohabbatein-s-aliya-aka-krishna-mukherjee-to-play-negative-character-in-naagin-3-1497447-2019-04-09|title=Yeh Hai Mohabbatein's Aliya aka Krishna Mukherjee to play negative character in Naagin 3?|last=|first=|date=|website=India Today|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/naagin-3-krishna-mukherjees-grown-up-look-as-taamsi-revealed-see-pics/articleshow/69042274.cms|title=Naagin 3: Krishna Mukherjee's grown-up look as Taamsi revealed|last=|first=|date=|website=The Times of India|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=}}&lt;/ref&gt;

डिसेंबर २०१९ मध्ये ''ये है मोहब्बतें'' मालिका संपल्यानंतर, मुखर्जींनी अभिनयातून थोडा विराम घेतला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/heres-the-promo-of-naagin-5-spin-off-kuch-toh-hai-starring-harsh-rajput-and-krishna-mukherjee-watch-now/articleshow/80587264.cms|title=Here's the promo of Naagin 5 spin-off Kuch Toh Hai starring Harsh Rajput and Krishna Mukherjee|last=|first=|date=|website=The Times of India|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=}}&lt;/ref&gt;

जानेवारी २०२१ मध्ये, ''कुछ तो है: नागिन एक नये रंग में'',  जे ''[[नागिन (मालिका)|नागिन ५]]'' चे स्पिन-ऑफ घोषित करण्यात आले ज्यात मुखर्जी होती.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/krishna-mukherjee-and-harsh-rajput-to-star-in-naagin-5-spin-off-kuch-toh-hai-1763989-2021-01-29|title=Krishna Mukherjee and Harsh Rajput to star in Naagin 5 spin off Kuch Toh Hai|last=|first=|date=|website=India Today|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=}}&lt;/ref&gt;

२०२२ मध्ये, ती हर्ष राजपूतच्या विरुद्ध प्रिया सिंघानियाच्या भूमिकेत दिसली होती. तिने दंगल टीव्हीच्या ''शुभ शगुन'' या मालिकेमध्ये शेहजादा धामीसोबत काम केले होते.

== निवडक भूमिका ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!वर्ष
! शीर्षक
! भूमिका
! नोंदी
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | २०१४
| झाल्ली अंजली
| शीना
| पदार्पण मालिका&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/krishna-mukherjee-enter-channel-v-s-jhalli-anjali-422|title=Krishna Mukherjee to enter Channel V's Jhalli Anjali|website=Tellychakkar}}{{मृत दुवा|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| ये है आशिकी
| संजना
| भाग: अपहरण
|-
| ट्विस्ट वाला लव्ह
| अर्शिया
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | २०१५
| एमटीव्ही बिग एफ
| जिया
| भाग: &quot;प्रेम न्याय्य असते&quot;
|-
| सावधान इंडिया
| प्रीती
| भाग: &quot;गुन्हेगार जोडपे&quot;
|-
| [[सीआयडी (मालिका)|सीआयडी]]
| विशाखा
| भाग: &quot;दहेज का चक्रव्यूह&quot;
|-
| २०१६–१९
| [[ये है मोहब्बतें]]
| आलिया राघव भल्ला
| मुख्य भूमिका&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/yeh-hai-mohabbatein-actress-krishna-mukherjee-gets-nostalgic-shares-a-video-from-her-first-day-of-shoot/articleshow/76191764.cms|title=Yeh Hai Mohabbatein actress Krishna Mukherjee gets nostalgic|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| २०१९
| [[नागिन (मालिका)|नागिन ३]]
| तामसी
| नकारात्मक भूमिका
|-
| २०२१
| कुछ तो है: नागिन एक नए रंग में
| प्रिया रहेजा सिंघानिया
| मुख्य भूमिका&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/kuch-to-hai-teaser-krishna-mukherjee-and-harsh-rajput-star-in-naagin-spin-off-1766627-2021-02-06|title=Kuch To Hai teaser: Krishna Mukherjee and Harsh Rajput star in Naagin spin-off|website=India Today}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | २०२२
| शुभ शगुन
| शगुन शुभ जैस्वाल
| मुख्य भूमिका
|-
| हसरतें
| ज्योती
| भाग: &quot;इझ्झत&quot;
|-
| लाईफ नवरंगी
| सलोनी
|
|-
|}

=== संगीत व्हिडिओ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!वर्ष
! शीर्षक
! गायक
|-
| २०१९
| ब्लॅक
| [[गुरू रंधावा]]
|-
| २०२०
| इक वारी
| प्रभा गिल
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:मुखर्जी, कृष्णा}}
[[वर्ग:इ.स. १९९२ मधील जन्म]]
[[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>171qsurtpfjjl95op2d6sby9ae95qc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सनस्क्रीन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380342</id>
    <revision>
      <id>2697824</id>
      <parentid>2694038</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T04:43:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meta2026</username>
        <id>185199</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* आरोग्यासाठी फायदे */</comment>
      <origin>2697824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12842" sha1="eix5g9rjwh8i8uex0czaxjlsdn3j2x6" xml:space="preserve">{{बदल}}
'''सनस्क्रीन''' (मराठीत:सौर संरक्षी किंवा रोधक उपलेप) हे त्वचेवर लावले जाणारे एक रासायनिक किंवा भौतिक उत्पादन आहे, जे सूर्याच्या [[अतिनील किरण|अतिनील किरणांना]] (Ultraviolet radiation / UV rays) शोषून किंवा परावर्तित करून त्वचेचे रक्षण करते. याला इंग्लिश मध्ये 'सन ब्लॉक' आणि 'सनस्क्रीन लोशन' असेही संबोधले जाते. यामुळे त्वचेचा लालसरपणा ([[सनबर्न]]), अकाली वृद्धत्व (photoaging) आणि त्वचेच्या कर्करोगाचा (skin cancer) धोका लक्षणीयरीत्या कमी होतो.&lt;ref name=&quot;FDA2024&quot;&gt;{{cite web |title=Sunscreen: How to Help Protect Your Skin from the Sun |url=https://www.fda.gov/drugs/understanding-over-the-counter-medicines/sunscreen-how-help-protect-your-skin-sun |website=U.S. Food and Drug Administration |access-date=June 2026}}&lt;/ref&gt;

वैद्यकीय संस्थांद्वारे त्वचेचे सूर्याच्या हानिकारक किरणांपासून रक्षण करण्यासाठी सनस्क्रीनचा नियमित वापर करण्याचा सल्ला दिला जातो.

== कार्यपद्धती आणि प्रकार ==
सनस्क्रीन प्रामुख्याने त्यांच्या घटकांनुसार दोन प्रकारांत विभागले जातात:

=== १. रासायनिक सनस्क्रीन (Chemical Sunscreens) ===
हे सनस्क्रीन सेंद्रिय (organic) संयुगांचा वापर करतात (उदा. ॲव्होबेंझोन, ऑक्सिबेंझोन आणि ऑक्टिसॉलेट). हे घटक त्वचेवर येणाऱ्या अतिनील किरणांना स्वतःमध्ये शोषून घेतात आणि त्यांचे रूपांतर सुरक्षित उष्णतेमध्ये (heat) करून ती उष्णता त्वचेबाहेर सोडतात.

=== २. भौतिक किंवा खनिज सनस्क्रीन (Physical / Mineral Sunscreens) ===
या प्रकारच्या सनस्क्रीनमध्ये [[झिंक ऑक्साईड]] (Zinc oxide) किंवा [[टायटॅनियम डायऑक्साइड]] (Titanium dioxide) सारख्या खनिजांचे सूक्ष्म कण असतात. हे कवक त्वचेवर एक भौतिक थर तयार करतात, जो अतिनील किरणांना आरशाप्रमाणे परावर्तित (reflect) आणि विखुरतो (scatter). संवेदनशील त्वचा असलेल्या व्यक्तींसाठी हे अधिक सुरक्षित मानले जाते.

== सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) ==
[[सन प्रोटेक्शन फॅक्टर]] (SPF) हे सनस्क्रीन प्रामुख्याने सूर्याच्या **UVB** किरणांपासून (ज्यामुळे सनबर्न होतो) किती रक्षण करते याचे मोजमाप आहे. 
* **SPF १५:** सुमारे ९३% UVB किरण रोखते.
* **SPF ३०:** सुमारे ९७% UVB किरण रोखते.
* **SPF ५०:** सुमारे ९८% UVB किरण रोखते.

जागतिक आरोग्य मानकांनुसार, सनस्क्रीन केवळ &quot;High SPF&quot; असून चालत नाही, तर ते **Broad-Spectrum** (व्यापक-स्पेक्ट्रम) असणे आवश्यक आहे, म्हणजेच ते UVB सोबतच त्वचेचे वृद्धत्व वाढवणाऱ्या **UVA** किरणांपासूनही रक्षण करणारे असावे.

== गणितीय मॉडेलिंगचा इतिहास ==
सनस्क्रीनची प्रयोगशाळेतील प्रभावीता मोजण्यासाठी गेल्या ५० वर्षांत विविध गणितीय मॉडेल्सचा विकास झाला आहे:

=== सायरे मॉडेल (१९७९) ===
१९७९ मध्ये सायरे आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी (Sayre et al.) मानवी क्लिनिकल चाचण्यांना पर्याय म्हणून 'इन विट्रो' (in vitro - स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक उपकरणांद्वारे) चाचण्यांचा गणितीय पाया रचला. मात्र, या सुरुवातीच्या मॉडेलमध्ये भौगोलिक स्थान, अक्षांश किंवा ऋतू बदल यांसारख्या पर्यावरणीय घटकांचा विचार केला गेला नव्हता.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Sayre |first1=R.M. |last2=Agin |first2=P.P. |last3=LeVee |first3=G.J. |last4=Marlowe |first4=E. |date=1979 |title=A comparison of in vivo and in vitro testing of sunscreening formulas |journal=Photochemistry and Photobiology |volume=29 |issue=3 |pages=559–566 |doi=10.1111/j.1751-1097.1979.tb07736.x}}&lt;/ref&gt;

=== मन्सूर समीकरण (१९८६) ===
१९८६ मध्ये जे. एस. मन्सूर (J.S. Mansur) यांनी प्रयोगशाळेत सुलभतेने SPF मोजण्यासाठी एक समीकरण मांडले जे केवळ **UVB** श्रेणीवर (२९०-३२० nm) केंद्रित होते:&lt;ref name=&quot;Mansur1986&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mansur |first1=J.S. |last2=Breder |first2=M.N. |last3=Mansur |first3=M.C. |last4=Azulay |first4=R.D. |date=1986 |title=Determinação do fator de proteção solar por espectrofotometria |journal=An Bras Dermatol |volume=61 |pages=121–124}}&lt;/ref&gt;

:&lt;math&gt;SPF_{\text{spectrophotometric}} = CF \times \sum_{290}^{320} EE(\lambda) \times I(\lambda) \times Abs(\lambda)&lt;/math&gt;

यात केवळ UVB चा विचार असल्याने, खोलवर नुकसान करणाऱ्या UVA किरणांच्या (३२०-४०० nm) जोखीम मूल्यांकनात मर्यादा येत असत.

=== लोकापुरे समीकरण (२०२६) ===
UVA मुळे होणारे पेशींचे नुकसान आणि फोटोएजिंग लक्षात घेऊन, २०२६ मध्ये संशोधक सचिन लोकापुरे यांनी संपूर्ण पार्थिव अतिनील स्पेक्ट्रमचा (२९०-४०० nm) विचार करणारे 'लोकापुरे समीकरण' मांडले, जे सनबर्न (&lt;math&gt;E_{\text{ery}}&lt;/math&gt;) आणि त्वचेचे वृद्धत्व (&lt;math&gt;E_{\text{age}}&lt;/math&gt;) या दोन्ही घटकांचा एकत्रित समतोल साधते:&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;&gt;{{cite journal |last=Lokapure |first=Sachin Gangadhar |date=2026 |title=A New Sun Protection Factor Equation-Integrating Erythemal and Photoaging Risks across Biological and Space UV Exposure |journal=Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences |volume=17 |issue=1 |pages=11-14 |doi=10.52711/2321-5844.2026.00003}}&lt;/ref&gt;

:&lt;math&gt;SPF = K \int_{290}^{400} E_{\text{eff}}(\lambda) \times [1 - T(\lambda)] \, d\lambda&lt;/math&gt;

या मॉडेलचा विस्तार ओझोन विरहित अंतरिक्षीय वातावरणातील घातक UVC किरणांच्या (२००-२८० nm) मोजमापासाठीही करण्यात आला आहे.

== आरोग्यासाठी फायदे ==
* **सनबर्नपासून बचाव:** अतिनील किरणांमुळे त्वचा लाल होणे, जळजळ होणे आणि पापुद्रे निघणे यांपासून संरक्षण होते.
* **अकाली वृद्धत्व रोखणे:** सूर्याच्या किरणांमुळे त्वचेवर पडणाऱ्या सुरकुत्या, काळे डाग आणि सैलपणा रोखण्यास मदत होते.
* **कर्करोगाचा धोका कमी करणे:** नियमित सनस्क्रीनचा वापर केल्यास 'मेलानोमा' (Melanoma) सारख्या घातक त्वचेच्या कर्करोगाचा धोका ५०% पर्यंत कमी होऊ शकतो.&lt;ref&gt;Maske, Pratik Prakash; Malavi, Shobhraj Bharat; Kolap, Umesh Bhupal; Ambale, Suraj Mahadev. Comprehensive in vitro evaluation of the UV-protective efficacy of Syzygium cumini extract using the Lokapure SPF equation. Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry. 2026; 15(4):139-142. doi:10.22271/phyto.2026.v15.i4b.16002. Available on: https://www.phytojournal.com/archives/2026.v15.i4.B.16002/comprehensive-in-vitro-evaluation-of-the-uv-protective-efficacy-of-syzygium-cumini-extract-using-the-lokapure-spf-equation&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal
 |last1=Maske
 |first1=Pratik
 |last2=Malavi
 |first2=Shobraj
 |last3=Kolap
 |first3=Umesh Bhupal
 |title=Comparative Evaluation of Herbal Sunscreen Extracts Using the Lokapure SPF Equation: A Reassessment of Classical Mansur Spectrophotometric Data Using Syzygium cumini Fruit Extract
 |journal=Journal of PhytoPharmaceutical and Advanced Chemistry
 |year=2026
 |volume=1
 |issue=2
 |pages=122–135
 |doi=10.66220/b4rdph29
 |url=https://jppac.in/index.php/jppac/article/view/36
 |access-date=30 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== वापरण्याची योग्य पद्धत ==
जागतिक त्वचाविज्ञान संस्थांनुसार सनस्क्रीन वापरताना खालील गोष्टींचे पालन करावे:&lt;ref name=&quot;AAD2025&quot;&gt;{{cite web |title=How to apply sunscreen |url=https://www.aad.org/public/everyday-care/sun-screen-protection/shade-clothing-sunscreen/how-to-apply-sunscreen |website=American Academy of Dermatology |access-date=June 2026 }}{{मृत दुवा|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
# उन्हात बाहेर पडण्याच्या किमान **१५ ते ३० मिनिटे आधी** सनस्क्रीन लावावे.
# घराबाहेर असताना दर **दोन तासांनी**, किंवा पोहल्यानंतर आणि जास्त घाम आल्यास पुन्हा सनस्क्रीन लावावे.
# ढगाळ वातावरण असतानाही सूर्याचे ८०% अतिनील किरण पृथ्वीवर पोहोचत असल्यामुळे पावसाळ्यात किंवा हिवाळ्यातही याचा वापर आवश्यक आहे.

== हे देखील पहा ==
* [[त्वचेची काळजी]]
* [[अतिनील निर्देशांक]] (UV Index)
* [[झिंक ऑक्साईड]]

== संदर्भ ==
{{Reflist}}

[[वर्ग:त्वचाविज्ञान]]
[[वर्ग:प्रसाधने]]
[[वर्ग:आरोग्य]]</text>
      <sha1>eix5g9rjwh8i8uex0czaxjlsdn3j2x6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बाणावली विधानसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380607</id>
    <revision>
      <id>2697835</id>
      <parentid>2689558</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* विधानसभेचे सदस्य */</comment>
      <origin>2697835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12842" sha1="e9tyzgepnlffqzpojsb75opmzn5y1wn" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''बाणावली विधानसभा मतदारसंघ''' हा भारतातील [[गोवा]] राज्यातील ४० [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] मतदारसंघांपैकी एक आहे.&lt;ref name=&quot;delimitation2008&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_3_20_00030_200233_1517807324510&amp;type=order&amp;filename=Delimitation%20Order,2008.pdf|title=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008|date=26 November 2008|access-date=24 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;election2017&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3862-goa-general-legislative-election-2017/|title=Goa General Legislative Election 2017|access-date=7 June 2021}}&lt;/ref&gt; हा [[दक्षिण गोवा लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण गोवा लोकसभा मतदारसंघांतर्गत]] येणाऱ्या २० मतदारसंघांपैकी एक आहे.

हा [[दक्षिण गोवा जिल्हा|दक्षिण गोवा जिल्ह्याचा]] भाग आहे.

== विधानसभेचे सदस्य ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!वर्ष !! सदस्य !! colspan=&quot;2&quot; | पक्ष
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६३|१९६३]]
| मौरिलिओ फुर्तादो
| rowspan=4 | [[युनायटेड गोअन्स पार्टी]]
| rowspan=4 style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोअन्स पार्टी/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६७|१९६७]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1967 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu |website=eci.gov.in |publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]] |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117085800/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |archive-date=17 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| मिरांडा एलु होसे
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७२|१९७२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1972 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]]
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114075126/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1972/StatisticalRep_GOA_72.pdf|archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| वासुदेव नारायण सरमलकर
|-
| १९७४{{efn|name=पो|पोटनिवडणूक}}
| [[विल्फ्रेड डिसूझा]]
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९७७|१९७७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/Statistical%20Report%201977%20Goa.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1977 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu|website=eci.gov.in|publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]]
|format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114095835/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/Statistical%20Report%201977%20Goa.pdf |archive-date=14 January 2012|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| कोटा लॉरेन्स पेड्रो सांतानो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८०|१९८०]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/Statistical%20Report%201980%20Goa.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1980 to the Legislative Assembly of Goa |website=eci.gov.in |publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]] |format=pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20180820043222/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1980/Statistical%20Report%201980%20Goa.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | माँटे डी'क्रूझ
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (उर्स)|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (यू)]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (यू)/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८४|१९८४]]&lt;ref&gt;{{cite web|website=eci.gov.in |publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]]
|title=Statistical Report on General Election, 1984 to the Legislative Assembly of Goa |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/Statistical%20Report%201984%20GOA.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820044011/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1984/Statistical%20Report%201984%20GOA.pdf |archive-date=20 August 2018 |access-date=12 June 2026|format=pdf}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| rowspan=2 style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९८९|१९८९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1989 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]]
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006124346/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1989/Statistical%20Report%20Goa%201989.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | [[चर्चिल आलेमाव]]
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९४|१९९४]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1994 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]]
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101006094522/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|archive-date=6 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष]]
| rowspan=2 style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| १९९६{{efn|name=पो}}
| [[जोआकिम आलेमाव]]
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९९|१९९९]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1999 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]]
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007115355/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1999/StatisticalReportof%20Goa-99.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| [[चर्चिल आलेमाव]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००२|२००२]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2002 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]]
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007072027/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | [[मिकी पाचेको]]
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००७|२००७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2007 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]]
|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007042153/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१२|२०१२]]&lt;ref&gt;{{cite report|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |title=Statistical Report on General Election, 2012, to the Legislative Assembly of Goa |publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]] |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019184842/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2012/Statistical_Report_GOA2012.pdf |archive-date=19 October 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| [[कैतू सिल्वा]]
| [[गोवा विकास पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा विकास पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१७|२०१७]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx|title=List of Successful Candidates |publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]] |format=Xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924190046/http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2017/Goa/01ListOfSuccessfulCandidates.xlsx |archive-date=24 September 2018|access-date=12 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| [[चर्चिल आलेमाव]]
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
| [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०२२|२०२२]]&lt;ref name=&quot;results2022&quot;&gt;{{cite web|url=https://old.eci.gov.in/files/file/14168-goa-general-legislative-election-2022/|title=Goa General Legislative Election 2022 |publisher=[[भारतीय निवडणूक आयोग]]
 |access-date=17 May 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ceogoa.nic.in/pdf/ELECTION/Voter%20Turnout%20GE-2022.pdf|title=General Elections 2022 to Goa Legislatie Assembly - AC wise Voter Turnout|access-date=23 January 2025}}&lt;/ref&gt;
| [[व्हेन्झी व्हिएगास]]
| [[आम आदमी पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{आम आदमी पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|}

{{notelist}}

== हे सुद्धा पहा ==
* [[गोवा विधानसभा मतदारसंघांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|2}}
[[वर्ग:उत्तर गोवा जिल्हा]]
[[वर्ग:इ.स. १९६३ मधील निर्मिती]]
[[वर्ग:गोवामधील विधानसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>e9tyzgepnlffqzpojsb75opmzn5y1wn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381524</id>
    <revision>
      <id>2697882</id>
      <parentid>2696373</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:41:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2697882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105795" sha1="7m2xfy37qf8nzwpb2u7ns4wh3kup7fs" xml:space="preserve">{{Infobox
| above = कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था

| header1 = सामान्य माहिती

| label2 = प्रकार
| data2 = पारंपरिक जमीन व्यवस्था

| label3 = प्रदेश
| data3 = [[कोकण]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]

| label4 = ऐतिहासिक कालखंड
| data4 = प्राचीन काळ – वर्तमान

| label5 = प्रमुख जमीन प्रकार
| data5 = भातशेती, वरकस जमीन, डोंगरावरील सामुदायिक जमीन, आडीची शेती, गुरचराईची जमीन, देवस्थान जमीन, इनाम जमीन, गावकीच्या सामुदायिक जमिनी

| label6 = प्रमुख अभिलेख
| data6 = ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंद, हक्क अभिलेख

| label7 = प्रमुख कायदा
| data7 = महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६

| label8 = संबंधित संस्था
| data8 = महसूल व वन विभाग, महाराष्ट्र शासन

| label9 = संबंधित विषय
| data9 = [[महसूल]], [[जमीन]], सहहिस्सेदारी, वारस व्यवस्था

| below = कोकणातील पारंपरिक सामुदायिक जमीनधारणा, महसूल अभिलेख आणि कायदेशीर व्यवस्थेचा आढावा
}}

'''[[कोकण]]तील सामुदायिक जमीन व्यवस्था''' हा [[महाराष्ट्र]]तील [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक जमीनधारणा, [[महसूल]]प्रशासन|महसुली व्यवस्था आणि [[हक्क]]अभिलेख यांच्या इतिहासाशी संबंधित अभ्यासाचा विषय आहे. कोकणातील अनेक गावांमध्ये [[भात]]शेती, डोंगर उतारावरील शेती, वरकस [[जमीन]], आडीची [[शेती]], गुरचराईची क्षेत्रे तसेच इतर काही प्रकारच्या जमिनींचा वापर स्थानिक प्रथा, ग्रामव्यवस्था आणि परंपरागत वहिवाटीच्या आधारे होत असल्याचे The Gazetteer of the Bombay Presidency, [[महाराष्ट्र]]राज्य गॅझेटिअर, महसुली अभिलेख आणि इतर ऐतिहासिक स्रोतांमधून दिसून येते.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=The Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantvadi
 |volume=10
 |publisher=Government Central Press
 |location=Bombay
 |year=1880
}}&lt;/ref&gt;

[[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिशकालात]] करण्यात आलेल्या [[महसूल]] सर्वेक्षण, ''Bombay Land Revenue Code, 1879'', ''Record of Rights'' प्रणाली आणि त्यानंतर महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ अंतर्गत तयार झालेल्या अभिलेखांमुळे या प्रदेशातील जमीनधारणा व महसुली नोंदींचे दस्तऐवजीकरण अधिक नियमित स्वरूपात करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025)
 |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/
 |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== प्रस्तावना ==

'''[[कोकण]]ातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था''' हा [[महाराष्ट्र]]ातील [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक जमीनधारणा, [[महसूल]] प्रशासन|महसुली प्रशासन आणि [[हक्क]]अभिलेख यांच्या इतिहासाशी संबंधित अभ्यासाचा विषय आहे. कोकणातील अनेक गावांमध्ये [[भात]]शेती, डोंगर उतारावरील शेती, वरकस [[जमीन]], आडीची शेती, गुरचराई क्षेत्रे तसेच इतर काही प्रकारच्या जमिनींचा वापर स्थानिक प्रथा, ग्रामव्यवस्था आणि परंपरागत वहिवाटीच्या आधारे होत असल्याचे विविध ऐतिहासिक, महसुली आणि प्रशासकीय अभिलेखांतून दिसून येते.&lt;ref name=&quot;Campbell1880&quot;&gt;{{cite book
 |editor=James M. Campbell
 |title=The Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantvadi
 |volume=10
 |location=Bombay
 |publisher=Government Central Press
 |year=1880
}}&lt;/ref&gt;

[[ब्रिटिश]] [[भारत]], ब्रिटिशकालात करण्यात आलेल्या [[महसूल]] सर्वेक्षण, [[गाव]]नकाशे, Bombay Land Revenue Code, 1879 आणि Record of Rights प्रणालीच्या अंमलबजावणीनंतर जमिनींचे सर्वेक्षण, वर्गीकरण आणि हक्क अभिलेखांची नोंद अधिक नियमितपणे करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Revenue Administration and Record of Rights
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/rev_admin_record_right.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ लागू झाल्यानंतर महसूल अभिलेखांचे आधुनिकीकरण करण्यात आले आणि ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंदी व इतर हक्क अभिलेख यांच्या व्यवस्थापनासाठी एकसंध कायदेशीर चौकट उपलब्ध झाली.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025)
 |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/
 |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक पार्श्वभूमी ==

'''[[कोकण]]''' हा [[भारत]]च्या पश्चिम किनारपट्टीवरील [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान वसलेला चिंचोळा किनारी प्रदेश आहे. [[महाराष्ट्र]]ातील कोकण विभागात [[मुंबई शहर जिल्हा]], [[मुंबई]] उपनगर जिल्हा, [[ठाणे]] जिल्हा, [[पालघर]] जिल्हा, [[रायगड]] जिल्हा, [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा आणि [[सिंधुदुर्ग]] जिल्हा यांचा समावेश होतो.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/index.html
 |publisher=Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोकण प्रदेशात दक्षिण-पश्चिम मान्सूनच्या प्रभावामुळे मोठ्या प्रमाणात पर्जन्यवृष्टी होते. या प्रदेशात प्रामुख्याने लेटराइट (जांभा), लाल मुरूम, गाळयुक्त तसेच डोंगरउतारावरील विविध प्रकारच्या मृदा आढळतात. या भौगोलिक वैशिष्ट्यांमुळे [[भात]]शेती, [[फळ]]बागा आणि पावसावर अवलंबून असलेली [[कृषी]] व्यवस्था विकसित झाली आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Hydrogeology of Maharashtra
 |url=https://gsda.maharashtra.gov.in/en-hydrogeology-of-maharashtra/
 |publisher=Groundwater Surveys and Development Agency, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[सह्याद्री]] पर्वतरांगांमधून उगम पावणाऱ्या असंख्य नद्या, खाड्या, ओढे आणि नैसर्गिक जलप्रवाहांमुळे कोकणात [[भात]]शेतीस पोषक भौगोलिक परिस्थिती निर्माण झाली. किनारपट्टी, [[डोंगर]]उतार, [[नदी]]खोरे आणि पठारी भाग यांच्या भौगोलिक विविधतेमुळे [[जमीन]] वापर, [[शेती]]चे प्रकार आणि वस्तीची रचना यांतही विविधता आढळते.&lt;ref name=&quot;Campbell1880&quot;/&gt;

परंपरेने कोकणातील बहुतेक गावे डोंगरांच्या पायथ्याशी किंवा [[नदी]]काठांवर विकसित झाली. गावाभोवती [[भात]]खाचरे, [[डोंगर]]उतारावरील वरकस [[जमीन]], [[फळ]]बागा, गुरचराई क्षेत्रे आणि [[वन]]क्षेत्र अशी भौगोलिक रचना अनेक ठिकाणी आढळते. या नैसर्गिक परिस्थितीचा स्थानिक जमीन वापर, महसूल व्यवस्था आणि पारंपरिक वहिवाटीवर दीर्घकालीन प्रभाव पडला आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=What We Do – Gazetteers Department
 |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/whatwedo.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
 |archive-date=2025-01-22
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122100254/https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/whatwedo.html
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;

== ऐतिहासिक पार्श्वभूमी ==

[[कोकण]] प्रदेशाचा [[इतिहास]] प्राचीन काळापासून विविध राजवंश, सागरी [[व्यापार]] आणि किनारी संस्कृतीशी संबंधित आहे. प्राचीन भारतीय [[साहित्य]], शिलालेख, ताम्रपट तसेच परकीय प्रवाशांच्या वर्णनांमध्ये [[अपरांत]] (Aparanta), सप्त[[कोकण]] आणि [[कोकण]] प्रदेशाचा उल्लेख विविध नावांनी आढळतो. या प्रदेशावर [[सातवाहन]], [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]], [[शिलाहार]], [[यादव]], [[बहामनी सल्तनत]], [[आदिलशाही]], [[मराठा साम्राज्य]] आणि [[ब्रिटिश राज]] अशा विविध सत्तांनी वेगवेगळ्या कालखंडांत राज्य केले.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=History – Maharashtra State Gazetteers
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/history.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील जमीनधारणा आणि महसूल व्यवस्था कालानुसार बदलत गेली. मध्ययुगीन काळात स्थानिक ग्रामसंस्था, वतन व्यवस्था आणि प्रादेशिक सत्तांनुसार महसूल आकारणीच्या विविध पद्धती अस्तित्वात होत्या. [[पाटील]], [[कुलकर्णी]], [[देशमुख]] आणि इतर पारंपरिक अधिकारी गावपातळीवरील महसूल प्रशासनात महत्त्वाची भूमिका बजावत असत.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Land Administration – Ratnagiri and Savantvadi Gazetteer
 |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/land1_sec1.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
 |archive-date=2022-08-19
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819105241/https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/land1_sec1.html
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;

कोकणातील महसूल व्यवस्थेच्या इतिहासात विजापूर, मराठा आणि ब्रिटिश कालखंडांना विशेष महत्त्व आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्याच्या महसूल इतिहासानुसार इ.स. १५०२ मध्ये [[युसुफ आदिल शाह]] यांच्या काळात महसूल व्यवस्थेची पुनर्रचना करण्यात आली. पुढे मराठा आणि पेशवा काळात गावपातळीवरील महसूल प्रशासन अधिक संघटित झाले.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=History of Land Administration – Ratnagiri Gazetteer
 |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/land1_sec3.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
 }}{{मृत दुवा|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

इ.स. १८१८ नंतर [[ब्रिटिश राज|ब्रिटिश प्रशासनाने]] कोकणातील [[जमीन]] [[महसूल]] व्यवस्थेत व्यापक बदल केले. जमिनींचे सर्वेक्षण, सीमांकन, नकाशे तयार करणे, जमिनींचे वर्गीकरण आणि [[हक्क]]अभिलेख तयार करण्याची प्रक्रिया टप्प्याटप्प्याने राबविण्यात आली. पुढे Bombay Land Revenue Code, 1879 आणि Record of Rights संबंधीच्या तरतुदींमुळे महसूल प्रशासनाला अधिक एकसंध कायदेशीर स्वरूप प्राप्त झाले.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Revenue and Finance – Ratnagiri District Gazetteer
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[स्वातंत्र्य]]ानंतर [[महाराष्ट्र]] [[जमीन]] [[महसूल]] संहिता, १९६६ लागू झाल्यानंतर[[ महसूल]] अभिलेखांचे आधुनिकीकरण करण्यात आले. त्याअंतर्गत ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंदी आणि इतर [[हक्क]]अभिलेखांचे व्यवस्थापन कायदेशीर चौकटीत करण्यात येते.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025)
 |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/
 |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक [[जमीन]] व्यवस्था ==

[[कोकण]] प्रदेशात पारंपरिक [[जमीन]] व्यवस्था ही स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, [[कृषी]], पर्जन्यमान, सामाजिक रचना आणि प्रचलित रूढी-परंपरा यांच्या आधारे विकसित झाली. गावातील जमिनींचा वापर केवळ वैयक्तिक [[शेती]]पुरता मर्यादित नसून, काही प्रकारच्या जमिनींचा वापर सामुदायिक स्वरूपात केला जात असल्याचे विविध ऐतिहासिक आणि महसुली नोंदींमध्ये आढळते.&lt;ref name=&quot;Campbell1880&quot;/&gt;

कोकणातील पारंपरिक [[शेती]] प्रामुख्याने [[भात]]शेतीवर आधारित होती. [[डोंगर]] उतारावरील [[जमीन]], वरकस [[जमीन]], आडीची [[शेती]], गुरचराई क्षेत्रे, नैसर्गिक जलस्रोत आणि वनालगतच्या जमिनींचा वापर स्थानिक प्रथा, गावकी व्यवस्था आणि परंपरागत वहिवाटीनुसार होत असे.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Land Administration – Ratnagiri Gazetteer
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/land1_sec1.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

गावातील [[पाटील]], [[कुलकर्णी]] आणि इतर पारंपरिक ग्रामप्रशासनाशी संबंधित व्यक्ती [[महसूल]] संकलन, [[जमीन]] नोंदी आणि स्थानिक प्रशासनामध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावत असत. विविध गावांमध्ये [[जमीन]] वापराच्या पद्धती, वहिवाटीचे [[नियम]] आणि सामुदायिक व्यवस्थापनाची स्वरूपे स्थानिक परिस्थितीनुसार भिन्न होती.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Agriculture – Ratnagiri District Gazetteer
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिशकालीन]] महसूल सर्वेक्षणापूर्वी जमीनधारणेच्या अनेक प्रथा प्रामुख्याने स्थानिक रूढी आणि प्रचलित परंपरांवर आधारित होत्या. नंतरच्या काळात Bombay Land Revenue Code, 1879 आणि त्यानंतरच्या [[महसूल]] कायद्यांद्वारे जमिनींचे सर्वेक्षण, वर्गीकरण आणि अभिलेखीकरण करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Bombay Land Revenue Code, 1879
 |url=https://indiankanoon.org/doc/106576745/
 |publisher=Indian Kanoon
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

आजही [[कोकण]]ातील काही भागांमध्ये पारंपरिक [[जमीन]] वापराच्या ऐतिहासिक स्वरूपाचे प्रतिबिंब ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा आणि इतर महसुली अभिलेखांमध्ये आढळून येते.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025)
 |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/
 |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== [[ब्रिटिश]]कालीन [[महसूल]]व्यवस्था ==

[[ईस्ट इंडिया कंपनी]]च्या कारकीर्दीत आणि त्यानंतर [[ब्रिटिश राज]]च्या काळात [[बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]]मधील जमीन महसूल व्यवस्थेत व्यापक प्रशासकीय सुधारणा करण्यात आल्या. महसूल संकलन अधिक कार्यक्षम करणे, जमिनींचे सर्वेक्षण करणे, सीमांकन निश्चित करणे आणि जमीनधारकांच्या हक्कांची नोंद ठेवणे हे या सुधारणांचे प्रमुख उद्दिष्ट होते.ब्रिटिश सत्तेच्या काळात [[बॉम्बे प्रेसिडेन्सी]]मध्ये [[जमीन]] [[महसूल]] व्यवस्थेचे पुनर्गठन करण्यात आले. जमिनींचे सर्वेक्षण, सीमांकन, [[हक्क]]अभिलेख (Record of Rights) आणि [[महसूल]]प्रशासन यांना कायदेशीर चौकट देण्यासाठी पुढे Bombay Land Revenue Code, 1879 लागू करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Bombay Land Revenue Code, 1879
 |url=https://indiankanoon.org/doc/106576745/
 |publisher=Indian Kanoon
 |access-date=16 July 2026}}&lt;/ref&gt;

एकोणिसाव्या शतकात ग्रेट ट्रिगोनोमेट्रिकल सर्व्हे आणि स्थानिक [[महसूल]] सर्वेक्षणांच्या आधारे जमिनींचे मोजमाप, वर्गीकरण आणि नकाशे तयार करण्याचे काम सुरू झाले. या सर्वेक्षणांमुळे प्रत्येक गावातील [[शेत]]जमिनी, [[डोंगर]], वनक्षेत्र, [[नदी]]-नाले आणि इतर नैसर्गिक भूभाग यांची स्वतंत्र नोंद करण्यात आली.

Bombay Land Revenue Code, 1879 लागू झाल्यानंतर [[बॉम्बे]]प्रेसिडेन्सीतील [[जमीन]] [[महसूल]] प्रशासनाला एकसंध कायदेशीर चौकट प्राप्त झाली. या कायद्यांतर्गत जमिनींचे सर्वेक्षण, [[महसूल]] निश्चिती, [[हक्क]]अभिलेख (Record of Rights), फेरफार नोंदी आणि [[महसूल]] अधिकाऱ्यांचे अधिकार निश्चित करण्यात आले.

[[ब्रिटिश]]कालात तयार करण्यात आलेल्या [[हक्क]] अभिलेखमुळे प्रत्येक सर्वे क्रमांकाची माहिती, [[जमीन]]धारकांची नावे, जमिनीचा प्रकार, [[क्षेत्रफळ]] आणि [[महसूल]] यांची अधिकृत नोंद ठेवण्याची पद्धत विकसित झाली. पुढील काळात या अभिलेखांच्या आधारे [[महसूल]] प्रशासन अधिक नियमित करण्यात आले.

कोकणातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये [[ब्रिटिश]]कालीन सर्वेक्षणानंतर [[महसूल]] नोंदी, [[गाव]] नकाशे आणि [[हक्क]]अभिलेख तयार करण्यात आले. पुढे १९१३ मध्ये ''Record of Rights'' संबंधी तरतुदी लागू झाल्यानंतर गावागावात [[हक्क]]अभिलेख ठेवण्याची प्रक्रिया अधिक नियमित झाली.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Records of Rights – Kolaba Gazetteer
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/rev_admin_record_right.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Revenue and Finance – Ratnagiri District Gazetteer
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== [[महसूल]] अभिलेख ==

'''[[महसूल]] अभिलेख''' ({{lang-en|Revenue Records}}) म्हणजे [[जमीन]]ीची मालकी, ताबा, क्षेत्रफळ, वर्गीकरण, महसूल, लागवड, फेरफार आणि इतर संबंधित बाबींची शासनाकडून ठेवली जाणारी अधिकृत नोंद होय. [[महाराष्ट्र]]ात महसूल अभिलेखांचे व्यवस्थापन महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ आणि त्याअंतर्गत करण्यात आलेल्या नियमांनुसार केले जाते.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025)
 |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/
 |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[कोकण]] प्रदेशात [[ब्रिटिश]]कालीन [[महसूल]] सर्वेक्षणानंतर जमिनींचे सर्वेक्षण, सीमांकन आणि [[हक्क]]अभिलेख (Record of Rights) तयार करण्यास प्रारंभ झाला. पुढे Bombay Land Revenue Code, 1879 आणि नंतरच्या कायद्यांनुसार [[गाव]] नमुने, सर्वे क्रमांक, [[जमीन]]वर्गीकरण आणि महसूल नोंदी अधिक नियमितपणे ठेवण्यात आल्या.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Bombay Land Revenue Code, 1879
 |url=https://indiankanoon.org/doc/106576745/
 |publisher=Indian Kanoon
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Revenue Administration and Record of Rights
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/rev_admin_record_right.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्रातील प्रमुख [[महसूल]] अभिलेखांमध्ये ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंद (Mutation Entry), [[हक्क]]अभिलेख, [[गाव]] नमुने, सर्वे नकाशे आणि भूमापन अभिलेखांचा समावेश होतो. हे अभिलेख [[जमीन]]धारणा, वारसा, [[व्यवहार]], [[पीक]]पाहणी आणि [[महसूल]] प्रशासनासाठी महत्त्वाचे मानले जातात.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=e-Rights Record (Mahabhulekh)
 |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/
 |publisher=Mahabhumi, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[महसूल]] अभिलेखांमधील नोंदी या प्रामुख्याने [[महसूल]] प्रशासनासाठी ठेवण्यात येतात. त्या स्वतःहून मालकी हक्काचा अंतिम पुरावा मानल्या जात नाहीत; मालकीचा अंतिम प्रश्न संबंधित पुरावे आणि सक्षम न्यायालयाच्या निर्णयांवर अवलंबून असतो.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025)
 |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/
 |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== ७/१२ उतारा ===
'''७/१२ उतारा''' ({{lang-en|Record of Rights Extract}}) हा [[महाराष्ट्र]]ातील [[कृषी]] जमिनींसंबंधीचा एक महत्त्वाचा [[महसूल]] अभिलेख आहे. हा उतारा [[हक्क]]अभिलेखचा भाग असून त्यामध्ये सर्वे किंवा गट क्रमांक, [[क्षेत्रफळ]], [[जमीन]]धारकांची नावे, जमिनीचा प्रकार, [[लागवड]] केलेली पिके, कर आकारणी तसेच इतर महसुली नोंदींचा समावेश असतो.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Mahabhulekh – e-Rights Record
 |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/
 |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

Bombay Land Revenue Code, 1879 अंतर्गत हक्क अभिलेख (Record of Rights) तयार करण्याची व्यवस्था विकसित झाली. त्यानंतर [[महाराष्ट्र]] [[जमीन]] [[महसूल]] संहिता, १९६६ आणि त्याअंतर्गत करण्यात आलेल्या नियमांनुसार ७/१२ उतारा हा [[महसूल]] प्रशासनातील प्रमुख अभिलेख म्हणून वापरला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Bombay Land Revenue Code, 1879
 |url=https://indiankanoon.org/doc/106576745/
 |publisher=Indian Kanoon
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025)
 |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/
 |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील काही भागांमध्ये ऐतिहासिकदृष्ट्या संयुक्त किंवा सहहिस्सेदारी स्वरूपाच्या जमिनींच्या ७/१२ उताऱ्यांमध्ये अनेक सहहिस्सेदारांची नावे नोंदविलेली आढळतात. तथापि, केवळ ७/१२ उतारा हा मालकी हक्काचा अंतिम आणि निर्णायक पुरावा मानला जात नाही; तो [[महसूल]] प्रशासनासाठी ठेवण्यात आलेला अभिलेख असून मालकीसंबंधी वाद उद्भवल्यास त्याचा निर्णय सक्षम न्यायालयातील पुरावे आणि लागू कायद्यांच्या आधारे केला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Mahabhulekh – e-Rights Record
 |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/
 |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== ८-अ उतारा ===
'''८-अ उतारा''' ({{lang-en|Village Form No. 8A}}) हा [[महाराष्ट्र]]ातील [[महसूल]] अभिलेखपैकी एक महत्त्वाचा अभिलेख असून तो विशिष्ट खातेदाराच्या (''Khata Holder'') नावावर असलेल्या जमिनींची खातेनिहाय माहिती दर्शवितो. ७/१२ उतारा ज्या प्रकारे विशिष्ट सर्वे किंवा गट क्रमांकावरील जमिनीची माहिती देतो, त्याउलट ८-अ उतारा हा एका खातेदाराच्या नावावरील सर्व सर्वे किंवा गट क्रमांकांची एकत्रित नोंद दर्शवितो.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Mahabhulekh – Village Form 8A
 |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/
 |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

८-अ उतारामध्ये खातेदाराचे नाव, खाते क्रमांक, संयुक्त खातेदारांची माहिती, संबंधित सर्वे किंवा गट क्रमांक, एकूण [[क्षेत्रफळ]] तसेच शासनाकडे देय असलेल्या [[जमीन]] महसुलाची [[माहिती]] नोंदविली जाते. त्यामुळे एका व्यक्तीच्या किंवा संयुक्त खातेदारांच्या नावावर गावामध्ये किती [[जमीन]] नोंदलेली आहे याचा एकत्रित आढावा घेण्यासाठी हा अभिलेख उपयोगी मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Land Records Services – Mahabhumi
 |url=https://mahabhumi.gov.in/Mahabhumilink/
 |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt; 

७/१२ उतारा आणि ८-अ उतारा हे परस्परपूरक [[महसूल]] अभिलेख मानले जातात. [[जमीन]]धारणा, [[वारस]]नोंद, फेरफार, [[कर्ज]] व्यवहार तसेच [[महसूल]] प्रशासनातील विविध कामांसाठी दोन्ही अभिलेखांचा एकत्रित संदर्भ घेतला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Digitally Signed Land Records
 |url=https://mahabhumi.gov.in/Mahabhumilink/
 |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील संयुक्त किंवा सामुदायिक स्वरूपाच्या जमीनधारणेमध्ये ८-अ उतारा हा संबंधित खातेदारांच्या नावावरील जमिनींची खातेनिहाय [[माहिती]] पडताळण्यासाठी उपयुक्त अभिलेख मानला जातो. तथापि, ७/१२ उतारा प्रमाणेच ८-अ उतारा हा देखील [[महसूल]] अभिलेख असून तो स्वतःहून मालकी हक्काचा अंतिम व निर्णायक पुरावा मानला जात नाही; मालकीचा प्रश्न संबंधित कागदपत्रे, लागू कायदे आणि सक्षम न्यायालयाच्या निर्णयावर अवलंबून असतो.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Mahabhulekh – e-Rights Record
 |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/
 |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== फेरफार नोंद ===

'''फेरफार नोंद''' ({{lang-en|Mutation Entry}}) ही [[महसूल]] अभिलेखमधील अशी नोंद आहे, ज्याद्वारे [[जमीन]]धारकाच्या नावात, हक्कात किंवा जमिनीच्या तपशीलात झालेल्या बदलांची नोंद करण्यात येते. खरेदी-विक्री, वारसा, [[दान]]पत्र, विभाजन, न्यायालयाचा आदेश, शासनाकडून संपादन किंवा इतर कायदेशीर कारणांमुळे जमिनीच्या हक्कात बदल झाल्यास संबंधित महसूल अधिकाऱ्याकडे फेरफार प्रस्ताव सादर केला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025)
 |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/
 |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

फेरफार प्रस्ताव प्राप्त झाल्यानंतर [[तलाठी]], मंडळ[[अधिकारी]] किंवा अन्य सक्षम [[महसूल]] अधिकारी उपलब्ध कागदपत्रांची पडताळणी करून आवश्यक चौकशी करतात. कायदेशीर अटी पूर्ण झाल्यास फेरफार मंजूर केला जातो आणि त्यानुसार ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा तसेच इतर महसूल अभिलेखांमध्ये आवश्यक बदल करण्यात येतात.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Mahabhulekh – e-Rights Record
 |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/
 |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ आणि [[महाराष्ट्र]] [[जमीन]] [[महसूल]] ([[हक्क]]अभिलेख व नोंदवह्या तयार करणे व त्यांची देखभाल) नियम, १९७१ यांनुसार फेरफार नोंदींची प्रक्रिया आणि [[हक्क]]अभिलेखांमध्ये बदल करण्याची कार्यपद्धती निर्धारित करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025)
 |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/
 |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

फेरफार नोंद ही महसूल प्रशासनासाठी ठेवण्यात येणारी नोंद असून ती स्वतःहून मालकी हक्काचा अंतिम पुरावा मानली जात नाही. सर्वोच्च न्यायालयाने विविध निर्णयांमध्ये महसूल अभिलेखांतील नोंदी प्रामुख्याने महसुली उद्देशासाठी असल्याचे नमूद केले असून, मालकी हक्काचा अंतिम निर्णय सक्षम न्यायालयातील पुरावे आणि लागू कायद्यांच्या आधारे केला जातो.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Mulla on the Transfer of Property Act
 |edition=12th
 |publisher=LexisNexis
 |year=2018
}}&lt;/ref&gt;

कोकण प्रदेशातील संयुक्त किंवा सामुदायिक स्वरूपाच्या जमिनींमध्ये वारसनोंद, सहहिस्सेदारांची नावे, विभाजन किंवा इतर बदल यांमुळे फेरफार नोंदींना विशेष महत्त्व प्राप्त होते. फेरफार मंजूर झाल्यानंतर त्यानुसार संबंधित महसूल अभिलेख अद्ययावत केले जातात.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Mahabhulekh – e-Rights Record
 |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/
 |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== [[हक्क]]अभिलेख ===

'''[[हक्क]]अभिलेख''' ({{lang-en|Record of Rights}}) म्हणजे एखाद्या गावातील जमिनींची मालकी, ताबा, उपभोग, [[क्षेत्रफळ]], [[महसूल]], सहहिस्सेदारी, फेरफार तसेच इतर संबंधित बाबींची शासनाकडून ठेवली जाणारी अधिकृत नोंद होय. महाराष्ट्रात [[हक्क]]अभिलेखांची तयारी, देखभाल व अद्ययावतीकरणाची प्रक्रिया महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ तसेच महाराष्ट्र जमीन महसूल (हक्क अभिलेख व नोंदवह्या तयार करणे व त्यांची देखभाल) नियम, १९७१ यांनुसार केली जाते.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025)
 |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/
 |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[ब्रिटिश राज|ब्रिटिशकालात]] Bombay Land Revenue Code, 1879 अंतर्गत Record of Rights प्रणालीचा [[विकास]] करण्यात आला. त्यानंतर जमिनींचे सर्वेक्षण, सीमांकन, [[हक्क]]नोंदी आणि [[महसूल]]अभिलेख यांचे अधिक नियमित स्वरूप विकसित झाले.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Bombay Land Revenue Code, 1879
 |url=https://indiankanoon.org/doc/106576745/
 |publisher=Indian Kanoon
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Revenue Administration and Record of Rights
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/rev_admin_record_right.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्रातील ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंद, [[गाव]] नमुने आणि इतर [[महसूल]] नोंदी या [[हक्क]]अभिलेख व्यवस्थेचा भाग मानल्या जातात. या अभिलेखांचा उपयोग [[महसूल]] प्रशासन, [[वारस]]नोंद, [[जमीन]] [[व्यवहार]], [[पीक]]पाहणी, [[कर्ज]]प्रकरणे आणि इतर प्रशासकीय कामांसाठी केला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Mahabhulekh – e-Rights Record
 |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/
 |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[कोकण]]ातील अनेक गावांमध्ये ऐतिहासिक कारणांमुळे संयुक्त किंवा सामुदायिक स्वरूपाच्या जमिनींच्या [[हक्क]]अभिलेखांमध्ये अनेक सहहिस्सेदारांची नावे नोंदलेली आढळतात. अशा अभिलेखांमध्ये फेरफार, [[वारस]]नोंद आणि विभाजन यांमुळे वेळोवेळी बदल होत असले तरी मूळ [[हक्क]]अभिलेख [[महसूल]] प्रशासनासाठी मूलभूत दस्तऐवज म्हणून वापरले जातात.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Ratnagiri District Gazetteer – Revenue Administration
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[हक्क]]अभिलेखांतील नोंदी या [[महसूल]] प्रशासनासाठी तयार करण्यात आलेल्या अधिकृत नोंदी असतात. त्या मालकी हक्कासंबंधी महत्त्वाचा पुरावा असला तरी, मालकी हक्काचा अंतिम निर्णय संबंधित कागदपत्रे, लागू कायदे आणि सक्षम न्यायालयाच्या निर्णयांच्या आधारे केला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025)
 |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/
 |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== सामुदायिक जमिनींचे प्रकार ==

[[कोकण]] प्रदेशातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था ही स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, पारंपरिक [[कृषी]] पद्धती, ग्रामव्यवस्था आणि ऐतिहासिक [[महसूल]] व्यवस्थेच्या विकासाशी संबंधित आहे. विविध कालखंडांत गावांच्या गरजेनुसार आणि स्थानिक रूढींनुसार वेगवेगळ्या प्रकारच्या जमिनींचा सामायिक किंवा संयुक्त स्वरूपात वापर करण्यात येत असे. या जमिनींचे स्वरूप, उपयोग आणि महसुली नोंदी प्रत्येक गावाच्या [[इतिहास]], भौगोलिक परिस्थिती आणि प्रशासकीय व्यवस्थेनुसार भिन्न असू शकतात.&lt;ref name=&quot;Campbell1880&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html
 |title=Revenue and Finance – Land Revenue System
 |website=Ratnagiri District Gazetteer
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |language=en
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील सामुदायिक जमिनींचे प्रमुख प्रकार पुढीलप्रमाणे मानले जातात:

* '''गावकी जमीन''' – गावातील सर्वसाधारण सार्वजनिक उपयोगासाठी राखून ठेवलेली जमीन.
* '''कुळाची (संयुक्त) जमीन''' – एकाच कुळातील किंवा कुटुंबातील अनेक सदस्यांच्या संयुक्त मालकीची जमीन.
* '''देवस्थान किंवा धार्मिक संस्थांची जमीन''' – मंदिरे, देवस्थान किंवा धार्मिक संस्थांच्या मालकीची जमीन.
* '''गायरान व चाराऊ जमीन''' – जनावरांच्या चरण्यासाठी राखीव सार्वजनिक जमीन.
* '''वनसंपत्ती व सामुदायिक वापराची जमीन''' – सरपण, लाकूड, गवत आणि इतर नैसर्गिक संसाधनांच्या सामायिक वापरासाठी राखलेली जमीन.
* '''जलस्रोत परिसरातील जमीन''' – तलाव, विहिरी, ओढे किंवा पाणवठ्यांच्या संरक्षण व सार्वजनिक वापरासाठी राखून ठेवलेली जमीन.

या सर्व प्रकारच्या जमिनींचे स्वरूप प्रत्येक गावातील स्थानिक प्रथा, परंपरा, महसूल अभिलेख आणि शासनाच्या धोरणांनुसार बदलत गेले. ब्रिटिश काळात तसेच स्वातंत्र्यानंतरच्या महसूल व्यवस्थेत अनेक सामुदायिक जमिनींची स्वतंत्र नोंद ठेवण्यास सुरुवात झाली, तर काही ठिकाणी त्या वैयक्तिक किंवा संस्थात्मक मालकीत रूपांतरित झाल्या. आजही अशा जमिनींचा इतिहास, वापर आणि हक्क समजून घेण्यासाठी महसूल अभिलेख, ७/१२ उतारे, फेरफार नोंदी आणि गॅझेटिअर्स हे महत्त्वाचे संदर्भ मानले जातात.&lt;ref name=&quot;Campbell1880&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html
 |title=Revenue and Finance – Land Revenue System
 |website=Ratnagiri District Gazetteer
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |language=en
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

या लेखाच्या संदर्भात कोकणातील सामुदायिक [[जमीन]] व्यवस्थेशी संबंधित प्रमुख [[जमीन]] प्रकार पुढीलप्रमाणे आहेत:

* [[भात]]शेती
* डोंगरावरील सामुदायिक [[जमीन]]
* वरकस [[जमीन]]
* आडीची [[शेती]]
* गुरचराईची [[जमीन]]
* [[देव]]स्थान, इनाम व गावकीच्या जमिनी

या प्रत्येक प्रकारची [[जमीन]] तिचा ऐतिहासिक वापर, महसुली नोंदी आणि कायदेशीर स्थिती यांच्या आधारे स्वतंत्रपणे समजावून सांगितली आहे.

=== [[भात]]शेती ===

[[भात]]शेती ही [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक [[कृषी]] व्यवस्थेचा प्रमुख आधार मानली जाते. प्रदेशातील भरपूर पर्जन्यमान, [[नदी]]खोरे, खोरी आणि सखल भाग यांमुळे [[भात]]शेतीचा [[विकास]] झाला. [[रत्‍नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग]], [[रायगड]] आणि कोकणातील इतर भागांमध्ये [[भात]] हे प्रमुख अन्नधान्य [[पीक]] असून ऐतिहासिकदृष्ट्या अनेक गावांची अर्थव्यवस्था त्यावर आधारित होती.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Agriculture – Cereals
 |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_cereals.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
 |archive-date=2025-03-28
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328025443/https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_cereals.html
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;

कोकणातील अनेक गावांमध्ये [[भात]]शेतीची जमीन पारंपरिकपणे कुटुंबे, [[भावकी]] किंवा सहहिस्सेदार यांच्या संयुक्त वहिवाटीत असल्याची उदाहरणे महसुली अभिलेखांमध्ये आढळतात. काही गावांमध्ये [[भात]]खाचरे वैयक्तिक ताब्यात असली तरी इतर काही ठिकाणी संयुक्त जमीनधारणेच्या स्वरूपामुळे अनेक सहहिस्सेदारांची नावे एकाच ७/१२ उताऱ्यावर नोंदलेली आढळतात. अशा नोंदींचे स्वरूप संबंधित गावाचा [[इतिहास]], [[महसूल]] सर्वेक्षण आणि स्थानिक वहिवाट यांवर अवलंबून बदलते.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Revenue Administration – Land Tenure
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटिअरनुसार विसाव्या शतकाच्या मध्यापर्यंत जिल्ह्यातील अन्नधान्य पिकांमध्ये भाताचे क्षेत्र सर्वाधिक होते. विविध तालुक्यांमध्ये [[भात]] लागवडीच्या पद्धती, स्थानिक वाण, पाण्याचे व्यवस्थापन आणि कापणीच्या पद्धती यांमध्ये भौगोलिक परिस्थितीनुसार फरक आढळत होता. उंच (कुर्यात) आणि सखल (माळ) अशा दोन्ही प्रकारच्या जमिनींवर भाताची लागवड केली जात असल्याची नोंद गॅझेटिअरमध्ये आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Agriculture – Cereals
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_cereals.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील अनेक गावांमध्ये भातशेती ही प्रमुख [[कृषी]] पद्धती राहिली असून तिचा स्थानिक [[जमीन]] वापर, [[महसूल]] नोंदी आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी निकटचा संबंध होता.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Agriculture – Cereals
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_cereals.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== डोंगरावरील सामुदायिक जमीन ===

[[कोकण]] प्रदेशातील डोंगरउतारावरील जमिनी या स्थानिक भौगोलिक परिस्थितीचा महत्त्वाचा भाग आहेत. सह्याद्री पर्वतरांगेपासून किनारपट्टीपर्यंतच्या प्रदेशात डोंगर, उतार, पठारे आणि खोल दऱ्या यांमुळे जमीन वापराच्या विविध पद्धती विकसित झाल्या. अनेक ठिकाणी डोंगरउतारावरील जमिनींचा उपयोग पारंपरिक शेती, गुरचराई, वृक्षलागवड तसेच नैसर्गिक संसाधनांच्या वापरासाठी केला जात असे.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Physical Features and Natural Resources – Ratnagiri District Gazetteer
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/phy_geographical.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt; 

ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षणामध्ये कोकणातील डोंगरउतारावरील जमिनींचे स्वतंत्र वर्गीकरण करण्यात आले होते. रत्‍नागिरी आणि सावंतवाडी गॅझेटिअरनुसार, ''वर्खस'' (Varkas) म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या उंचावरील जमिनी या डोंगरउतारावरील किंवा सपाट अशा दोन प्रकारांत विभागल्या जात होत्या. सर्वेक्षणादरम्यान त्यांच्या क्षेत्रफळाच्या नोंदी, सीमांकन आणि महसूल आकारणीची स्वतंत्र पद्धत विकसित करण्यात आली होती.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Land Administration – Surveys (1827–1851)
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/land1_surveys27.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरनुसार, डोंगरउतारावरील वर्खस जमिनी या उथळ, खडकाळ आणि तुलनेने कमी सुपीक स्वरूपाच्या असतात. अशा जमिनींवर परंपरेने [[नाचणी]], [[वरी]], काजू आणि आंबा यांसारख्या पिकांची लागवड केली जात असल्याची नोंद आहे, तर डोंगरमाथ्यांवरील काही भाग कायमस्वरूपी वनक्षेत्र म्हणून राहिले आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Agriculture – Soils
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_soils.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt; 

कोकणातील काही गावांमध्ये अशा डोंगरउतारावरील जमिनींच्या महसूल अभिलेखांमध्ये एकापेक्षा अधिक सहहिस्सेदारांची नावे नोंदलेली आढळतात. तथापि, या नोंदींचे स्वरूप संबंधित गावाचा इतिहास, महसूल सर्वेक्षण आणि स्थानिक जमीनधारणेच्या पद्धतीनुसार बदलू शकते.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Land Revenue – Ratnagiri District Gazetteer
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt; 

=== वरकस [[जमीन]] ===

'''वरकस जमीन''' ({{lang-en|Varkas Land}}) हा [[कोकण]] प्रदेशातील पारंपरिक महसुली वर्गीकरणामधील एक जमीनप्रकार आहे. ही जमीन प्रामुख्याने डोंगरउतारांवर आढळते. मृदेची खोली कमी, खडकाळ स्वरूप, तुलनेने कमी सुपीकता आणि पावसावर अवलंबून असलेली शेती ही तिची प्रमुख वैशिष्ट्ये मानली जातात.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Agriculture – Soils
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_soils.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt; 

रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरनुसार वरकस जमिनी या डोंगरउतारांवरील उथळ, पिवळसर-लाल रंगाच्या आणि वाळूमिश्रित मृदेच्या असतात. या जमिनींवर परंपरेने [[नाचणी]], [[वरी]], [[काजू]] आणि [[आंबा]] यांसारख्या पिकांची लागवड केली जात असून, डोंगरमाथ्यांवरील काही भाग नैसर्गिक वनक्षेत्र म्हणून टिकून राहिले आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Agriculture – Soils
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_soils.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt; 

ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षणामध्ये वरकस जमीन हा स्वतंत्र महसुली वर्ग म्हणून नोंदविण्यात आला होता. जमिनीचे वर्गीकरण, मृदेचा प्रकार, उत्पादनक्षमता आणि महसूल निर्धारण यांवर आधारित तिचे मूल्यांकन करण्यात येत असे.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Revenue and Finance – Land Revenue
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt; 

एकोणिसाव्या शतकातील Gazetteer of the Bombay Presidency मध्ये वरकस जमिनींचा उल्लेख डोंगरउतारांवरील शेतीयोग्य जमिनी म्हणून करण्यात आला असून, काही भागांत या जमिनी काही वर्षे पडीत ठेवून नंतर पुन्हा लागवडीखाली आणण्याची पद्धत प्रचलित असल्याची नोंद आढळते.&lt;ref name=&quot;Campbell1880&quot;/&gt;

कोकणातील काही गावांमध्ये वरकस जमिनींच्या ७/१२ उताऱ्यांमध्ये अनेक सहहिस्सेदारांची नावे नोंदलेली आढळतात. तथापि, अशा नोंदींचे स्वरूप संबंधित गावाचा इतिहास, महसूल सर्वेक्षण आणि स्थानिक जमीनधारणा पद्धतीनुसार बदलू शकते.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Revenue and Finance – Land Revenue
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt; 

=== गुरचराईची [[जमीन]] ===

'''गुरचराईची [[जमीन]]''' ({{lang-en|Grazing Land or Pasture Land}}) ही गावातील पशुधनासाठी राखीव असलेली [[जमीन]] मानली जाते. [[कोकण]] प्रदेशातील [[डोंगर]]उतार, लेटराइट पठारे आणि मोकळ्या जमिनींचा उपयोग परंपरेने [[गुरे]], म्हशी, शेळ्या व इतर जनावरांच्या चराईसाठी केला जात असे. अनेक गावांमध्ये अशा जमिनी गावाच्या सामायिक वापरासाठी उपलब्ध असल्याचे ऐतिहासिक नोंदींमध्ये आढळते.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Physical Features and Natural Resources – Ratnagiri District Gazetteer
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/phy_geographical.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

[[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये सह्याद्रीलगतच्या लेटराइट पठारांवर नैसर्गिकरित्या उगवणाऱ्या गवताळ प्रदेशांचा उल्लेख असून, या भागांचा उपयोग प्रामुख्याने गुरांच्या चराईसाठी होत असल्याचे नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Physical Features and Natural Resources – Ratnagiri District Gazetteer
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/phy_geographical.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt; 

[[ब्रिटिश]]कालीन Gazetteer of the Bombay Presidency मध्ये डोंगरावरील जमिनींचे महसुली मूल्यांकन करताना गुरचराई, चाऱ्याचा साठा आणि गवतासाठी आवश्यक क्षेत्र वजा करून उर्वरित क्षेत्रावर महसूल आकारणी करण्यात येत असल्याची नोंद आहे. यावरून गुरचराईसाठी स्वतंत्र क्षेत्र राखून ठेवण्याची पद्धत अस्तित्वात असल्याचे दिसून येते.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Gazetteer of the Bombay Presidency – Ratnagiri: Land Revenue
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Ratnagiri%20and%20Sawantwadi/ratnagiri/land1_sec3.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील काही गावांमध्ये गुरचराईसाठी वापरल्या जाणाऱ्या जमिनींचा उल्लेख महसुली अभिलेखांमध्ये किंवा गावाच्या सामायिक वापरातील जमिनी म्हणून आढळतो. तथापि, अशा जमिनींचे क्षेत्रफळ, कायदेशीर दर्जा आणि वापराची पद्धत संबंधित गावातील महसूल अभिलेख, स्थानिक परंपरा आणि विद्यमान कायदेशीर तरतुदींनुसार बदलू शकते.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Revenue and Finance – Land Revenue
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

=== देवस्थान [[जमीन]] ===

'''देवस्थान [[जमीन]]''' म्हणजे मंदिरे, देवस्थाने किंवा इतर धार्मिक संस्थांच्या धार्मिक विधी, देखभाल, पूजा-अर्चा आणि उपजीविकेसाठी समर्पित करण्यात आलेल्या जमिनी होत. कोकण प्रदेशात अनेक देवस्थानांच्या मालकीच्या जमिनींचा उल्लेख ऐतिहासिक सनदा, इनाम अभिलेख आणि महसूल नोंदींमध्ये आढळतो. अशा जमिनींचे व्यवस्थापन कालानुसार स्थानिक देवस्थान समित्या, विश्वस्त किंवा लागू कायद्यांनुसार करण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;Campbell1880&quot;/&gt;

=== इनाम [[जमीन]] ===

'''इनाम [[जमीन]]''' म्हणजे शासनकर्त्यांनी धार्मिक संस्था, वतनदार, अधिकारी किंवा इतर व्यक्तींना विशिष्ट सेवा, धार्मिक कार्य किंवा सार्वजनिक उद्देशासाठी अनुदान म्हणून दिलेल्या जमिनी होत. कोकणातील अनेक इनाम जमिनींचा उल्लेख ब्रिटिशकालीन महसूल अभिलेख आणि जिल्हा गॅझेटिअर्समध्ये आढळतो. स्वातंत्र्यानंतर विविध इनाम निर्मूलन कायद्यांमुळे अशा जमिनींच्या महसुली आणि कायदेशीर स्थितीत बदल झाले.&lt;ref name=&quot;Campbell1880&quot;/&gt;

=== गावकीच्या सामुदायिक जमिनी ===

'''गावकीच्या सामुदायिक जमिनी''' या गावाच्या सामूहिक वापरासाठी राखून ठेवलेल्या जमिनी होत. अशा जमिनींचा उपयोग गुरचराई, सार्वजनिक मार्ग, पाणवठे, स्मशानभूमी, सण-उत्सव, सामुदायिक उपक्रम तसेच इतर सार्वजनिक गरजांसाठी केला जात असल्याची नोंद विविध जिल्हा गॅझेटिअर्समध्ये आढळते. अशा जमिनींचे स्वरूप, व्यवस्थापन आणि महसुली नोंदी संबंधित गावाचा इतिहास, स्थानिक प्रथा आणि लागू कायद्यांनुसार बदलू शकतात.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Ratnagiri District Gazetteer – Land Revenue
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025)
 |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/
 |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== सहहिस्सेदारी व [[वारस]] व्यवस्था ==

'''सहहिस्सेदारी''' ({{lang-en|Co-ownership}}) म्हणजे एका जमिनीवर एकापेक्षा अधिक व्यक्तींचा कायदेशीर हक्क असणे होय. [[कोकण]] प्रदेशातील अनेक गावांमध्ये ऐतिहासिक कारणांमुळे काही प्रकारच्या जमिनींच्या महसूल अभिलेखांमध्ये अनेक सहहिस्सेदारांची नावे नोंदलेली आढळतात. अशा नोंदींचा उगम पारंपरिक ग्रामव्यवस्था, संयुक्त कुटुंब पद्धती, ब्रिटिशकालीन महसूल सर्वेक्षण तसेच त्यानंतर झालेल्या वारसनोंदींशी संबंधित असल्याचे विविध महसुली अभिलेख आणि जिल्हा गॅझेटिअर्समध्ये नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;Campbell1880&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Ratnagiri District Gazetteer – Land Revenue
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

सहहिस्सेदारी असलेल्या जमिनींमध्ये प्रत्येक सहहिस्सेदाराचा हिस्सा कायद्याने अस्तित्वात असला तरी तो प्रत्यक्ष क्षेत्रफळाच्या स्वरूपात निश्चित झालेला असेलच असे नाही. जमिनीचे विधिसम्मत विभाजन किंवा सक्षम प्राधिकरणाच्या आदेशानंतरच प्रत्येक सहहिस्सेदाराचा स्वतंत्र हिस्सा निश्चित केला जातो. तोपर्यंत संबंधित सहहिस्सेदारांचा हक्क संयुक्त स्वरूपात राहू शकतो.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2nd April 2025)
 |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/
 |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

जमीनधारकाच्या मृत्यूनंतर त्याच्या कायदेशीर वारसांची नावे महसूल अभिलेखांमध्ये फेरफार प्रक्रियेद्वारे नोंदविली जातात. या प्रक्रियेस सामान्यतः '''वारसनोंद''' असे संबोधले जाते. वारसनोंदीनंतर ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा आणि इतर [[हक्क]]अभिलेख अद्ययावत केले जातात; तथापि, वारसनोंद ही महसुली नोंद असून ती स्वतःहून मालकी हक्काचा अंतिम निर्णय ठरत नाही.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Mahabhulekh – e-Rights Record
 |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/
 |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील काही गावांमध्ये अनेक पिढ्यांपासून वारसनोंदी होत गेल्यामुळे एकाच महसूल अभिलेखावर मोठ्या संख्येने सहहिस्सेदारांची नावे नोंदलेली आढळतात. अशा परिस्थितीत जमिनीचे व्यवस्थापन, व्यवहार, विभाजन आणि महसुली नोंदींचे अद्ययावतीकरण अधिक गुंतागुंतीचे होऊ शकते. अशा प्रत्येक प्रकरणाचे स्वरूप संबंधित गावाचा इतिहास, उपलब्ध अभिलेख, लागू कायदे आणि सक्षम प्राधिकरणाच्या निर्णयांनुसार भिन्न असते.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Ratnagiri District Gazetteer – Land Revenue
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/rev_land.html
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== महाराष्ट्रातील विद्यमान कायदेशीर चौकट ==

कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्थेचे नियमन विविध महसूल, मालमत्ता, वारसा आणि नोंदणीविषयक कायद्यांच्या आधारे केले जाते. या कायद्यांद्वारे जमिनीची नोंद, हक्क अभिलेख, फेरफार, सहहिस्सेदारी, वारसनोंदी, विभाजन आणि जमीन व्यवहार यांचे नियमन केले जाते. संबंधित जमिनीचे स्वरूप, मालकी, हक्क आणि वापर यांनुसार विविध कायदे लागू होऊ शकतात.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 (Text as on 2 April 2025)
 |url=https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/the-maharashtra-land-revenue-code-1966-text-as-on-2nd-april-2025/
 |publisher=Law and Judiciary Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील सामुदायिक स्वरूपाच्या जमिनींच्या महसूल अभिलेखांबाबत महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ हे प्रमुख अधिनियम आहे. या संहितेच्या अध्याय १० मध्ये [[हक्क]]अभिलेख, ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, फेरफार नोंद आणि इतर [[महसूल]] नोंदींच्या तयारी व देखभालीसंबंधी तरतुदी करण्यात आल्या आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966 – Chapter X (Record of Rights)
 |url=https://indiankanoon.org/doc/8420948/
 |publisher=Indian Kanoon
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्र जमीन महसूल (हक्क अभिलेख व नोंदवह्या तयार करणे व त्यांची देखभाल) नियम, १९७१ यांद्वारे हक्क अभिलेखांची तयारी, फेरफार नोंदी, नोंदवह्यांचे स्वरूप आणि त्यांचे अद्ययावतीकरण यांची कार्यपद्धती निश्चित करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Maharashtra Land Revenue Record of Rights and Registers (Preparation and Maintenance) Rules, 1971
 |url=https://maharashtrahousingandbuildinglaws.com/the-maharashtra-land-revenue-record-of-rights-and-registers-preparation-and-maintenance-rules-1971/
 |publisher=Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

सहहिस्सेदारीच्या जमिनींमध्ये वारसा, विभाजन, विक्री, दान किंवा इतर व्यवहारांमुळे उद्भवणाऱ्या हक्कांचे निर्धारण करताना हिंदू वारसा अधिनियम, १९५६, मालमत्ता हस्तांतरण अधिनियम, १८८२ आणि नोंदणी अधिनियम, १९०८ यांसारख्या इतर लागू कायद्यांचाही विचार केला जातो. संबंधित प्रकरणाच्या स्वरूपानुसार सक्षम महसूल प्राधिकरण किंवा दिवाणी न्यायालय यांचे अधिकार लागू होतात.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Maharashtra Land Revenue Code, 1966
 |url=https://www.indiacode.nic.in/handle/123456789/15974?view_type=browse
 |publisher=India Code
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील सामुदायिक [[जमीन]] व्यवस्थेच्या संदर्भात [[महसूल]] अभिलेखांतील नोंदी, सहहिस्सेदारी, वारसनोंदी आणि [[जमीन]] व्यवहार यांचा अभ्यास करताना संबंधित कायद्यांबरोबरच शासनाची परिपत्रके, [[महसूल]] [[नियम]], न्यायालयीन निर्णय आणि अद्ययावत प्रशासकीय निर्देश यांनाही महत्त्व आहे.

== न्यायालयीन दृष्टिकोन ==

भारतीय न्यायालयांनी विविध निर्णयांद्वारे महसूल अभिलेख, फेरफार नोंदी, सहहिस्सेदारी आणि मालकी हक्क यांच्यातील कायदेशीर भेद स्पष्ट केला आहे. सर्वोच्च न्यायालयाने वारंवार नमूद केले आहे की महसूल अभिलेखांतील नोंदी या प्रामुख्याने महसुली उद्देशासाठी असतात आणि त्या स्वतःहून मालकी हक्क निर्माण किंवा समाप्त करीत नाहीत. मालकी हक्काचा अंतिम निर्णय सक्षम दिवाणी न्यायालय उपलब्ध पुरावे आणि लागू कायद्यांच्या आधारे करते.

* '''Sawarni v. Inder Kaur''', (1996) 6 SCC 223 — सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले की महसूल अभिलेखातील फेरफार (Mutation) मालकी हक्क निर्माण किंवा समाप्त करीत नाही; त्याचा उद्देश महसूल प्रशासनापुरता मर्यादित असतो. 

* '''Balwant Singh v. Daulat Singh''', (1997) 7 SCC 137 — केवळ फेरफार नोंदीमुळे जमिनीवरील मालकी हक्क किंवा स्वारस्य संपुष्टात येत नाही. 

* '''Suraj Bhan v. Financial Commissioner''', (2007) 6 SCC 186 — सर्वोच्च न्यायालयाने नमूद केले की महसूल अभिलेखांतील नोंदी या केवळ महसुली उद्देशासाठी असून त्या मालकी हक्काचा अंतिम पुरावा मानल्या जाऊ शकत नाहीत. 

* '''Faqruddin v. Tajuddin''', (2008) 8 SCC 12 — महसूल अधिकारी मालकी हक्कावरील वादाचा अंतिम निर्णय देऊ शकत नाहीत; महसूल नोंदींचे स्वरूप मर्यादित प्रशासकीय उद्देशाचे असते. 

* '''Narasamma v. State of Karnataka''', (2009) 5 SCC 591 — महसूल नोंदी मालकी हक्क निर्माण करीत नाहीत; तथापि, त्या संबंधित काळातील ताब्याविषयी परिस्थितीजन्य पुरावा म्हणून ग्राह्य धरल्या जाऊ शकतात. 

* '''Jitendra Singh v. State of Madhya Pradesh''', 2021 SCC OnLine SC 802 — सर्वोच्च न्यायालयाने पूर्वीच्या निर्णयांचा पुनरुच्चार करून स्पष्ट केले की फेरफार नोंदी आणि महसूल अभिलेख केवळ महसुली उद्देशासाठी असतात आणि त्यांमुळे कोणताही स्वतंत्र मालकी हक्क निर्माण होत नाही. 

कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्थेच्या संदर्भात संयुक्त महसूल अभिलेख, सहहिस्सेदारी, वारसनोंदी आणि फेरफार नोंदी यांचे मूल्यमापन करताना वरील न्यायसिद्ध तत्त्वे महत्त्वाची मानली जातात. तथापि, प्रत्येक प्रकरणातील मालकी हक्क, हिस्सा, विभाजन किंवा इतर वादांचा निर्णय संबंधित पुरावे, लागू कायदे आणि सक्षम न्यायालयाच्या निर्णयांनुसार केला जातो.

== आधुनिक आव्हाने ==

कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्थेसमोर एकविसाव्या शतकात अनेक प्रशासकीय, सामाजिक, आर्थिक आणि कायदेशीर आव्हाने निर्माण झाली आहेत. वारसनोंदींमुळे वाढत जाणारी सहहिस्सेदारांची संख्या, जमिनींचे तुकडीकरण, स्थलांतर, बदलते जमीन वापराचे स्वरूप, डिजिटल महसूल अभिलेख आणि पर्यावरणीय नियम यांमुळे या व्यवस्थेची गुंतागुंत वाढल्याचे विविध शासकीय अहवाल, महसूल अभिलेख आणि संशोधनांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP)
 |url=https://dilrmp.gov.in/
 |publisher=Department of Land Resources, Government of India
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील अनेक गावांमध्ये संयुक्त महसूल अभिलेखांमध्ये वारसनोंदींमुळे सहहिस्सेदारांची संख्या सातत्याने वाढत असल्याने जमिनींचे व्यवस्थापन, व्यवहार, विभाजन आणि महसुली नोंदी अद्ययावत ठेवणे अधिक जटिल होत आहे. अशा परिस्थितीचा परिणाम जमीन व्यवहार, कर्जप्रकरणे, विकास प्रकल्प आणि प्रशासकीय प्रक्रियांवर होऊ शकतो.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Mahabhulekh
 |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/
 |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

डिजिटल भू-अभिलेख प्रणाली, ऑनलाइन ७/१२ उतारे, भू-नकाशांचे संगणकीकरण आणि Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP) यांसारख्या उपक्रमांमुळे महसूल अभिलेखांचे आधुनिकीकरण सुरू झाले आहे. तथापि, ऐतिहासिक संयुक्त नोंदी, प्रलंबित फेरफार, सीमावाद आणि अपूर्ण अभिलेख यांमुळे काही भागांमध्ये अद्ययावत नोंदी तयार करण्यास व्यावहारिक अडचणी निर्माण होतात.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP)
 |url=https://dilrmp.gov.in/
 |publisher=Department of Land Resources, Government of India
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोकण प्रदेशातील औद्योगिकीकरण, पर्यटन, पायाभूत सुविधा, शहरीकरण आणि पर्यावरणीय संरक्षण यांमुळे जमीन वापराच्या स्वरूपातही बदल होत आहेत. अशा बदलांच्या पार्श्वभूमीवर सामुदायिक जमीन व्यवस्थेशी संबंधित महसूल अभिलेख, मालकी हक्क, सहहिस्सेदारी आणि जमीन वापर यांचा अभ्यास अधिक महत्त्वाचा मानला जात आहे.

== सामाजिक व आर्थिक परिणाम ==

[[कोकण]]ातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था ही अनेक गावांच्या सामाजिक रचना, पारंपरिक ग्रामव्यवस्था आणि स्थानिक अर्थव्यवस्थेचा ऐतिहासिक भाग राहिली आहे. शेती, पशुपालन, नैसर्गिक संसाधनांचा वापर आणि सामुदायिक उपक्रम यांमध्ये या व्यवस्थेचा विविध स्वरूपात सहभाग असल्याचे जिल्हा गॅझेटिअर्स आणि ऐतिहासिक महसूल अभिलेखांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;Campbell1880&quot;/&gt;

संयुक्त जमीनधारणा आणि सहहिस्सेदारीमुळे अनेक कुटुंबांचा एकाच जमिनीशी ऐतिहासिक संबंध टिकून राहिला. कालांतराने वारसनोंदी, लोकसंख्यावाढ आणि ग्रामीण भागातून शहरांकडे होणारे स्थलांतर यांमुळे अनेक महसूल अभिलेखांमध्ये सहहिस्सेदारांची संख्या वाढत गेली. परिणामी, काही भागांमध्ये जमीन व्यवस्थापन, व्यवहार, विभाजन आणि अभिलेखांचे अद्ययावतीकरण अधिक गुंतागुंतीचे झाले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Mahabhulekh
 |url=https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/
 |publisher=Revenue and Forest Department, Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील कृषी पद्धती, फळबागा, पर्यटन, पायाभूत सुविधा आणि इतर आर्थिक उपक्रमांच्या विस्तारामुळे जमीन वापराच्या स्वरूपात बदल होत आहेत. या बदलांच्या पार्श्वभूमीवर पारंपरिक सामुदायिक जमीन व्यवस्था, महसूल अभिलेख आणि आधुनिक जमीन प्रशासन यांच्यात समन्वय राखण्याची आवश्यकता विविध धोरणात्मक अभ्यासांमध्ये अधोरेखित करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP)
 |url=https://dilrmp.gov.in/
 |publisher=Department of Land Resources, Government of India
 |access-date=16 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्थेचा अभ्यास हा केवळ महसूल अभिलेखांपुरता मर्यादित नसून ग्रामीण इतिहास, सामाजिक रचना, कृषी अर्थव्यवस्था, पर्यावरण, जमीनधारणा आणि सार्वजनिक प्रशासन या विविध अभ्यासक्षेत्रांशी संबंधित मानला जातो. त्यामुळे या व्यवस्थेचा अभ्यास इतिहास, कायदा, महसूल प्रशासन आणि ग्रामीण विकास या सर्व दृष्टिकोनांतून केला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Konkan Division – Government of Maharashtra
 |url=https://konkan.gov.in/
 |publisher=Government of Maharashtra
 |access-date=16 July 2026
 }}{{मृत दुवा|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;

== हेही पहा ==
* [[जमीन]]
* [[महसूल]]

== ग्रंथसूची ==
=== कायदे ===

* भारत सरकार. ''मालमत्ता हस्तांतरण अधिनियम, १८८२'' (Transfer of Property Act, 1882).

* भारत सरकार. ''नोंदणी अधिनियम, १९०८'' (Registration Act, 1908).

* भारत सरकार. ''हिंदू वारसा अधिनियम, १९५६'' (Hindu Succession Act, 1956).

* महाराष्ट्र शासन. ''महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६''.

* महाराष्ट्र शासन. ''महाराष्ट्र जमीन महसूल (हक्क अभिलेख व नोंदवह्या तयार करणे व त्यांची देखभाल) नियम, १९७१''.

* Bombay Land Revenue Code, 1879.

=== अधिकृत शासन प्रकाशने ===

* महाराष्ट्र शासन. ''महाभूलेख''.

* भारत सरकार. ''Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP)''.

* महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स विभाग.

* Survey and Settlement Commissioner, Maharashtra. विविध महसूल परिपत्रके व मार्गदर्शक सूचना.

=== जिल्हा गॅझेटिअर्स ===

* Government of Maharashtra. ''Ratnagiri District Gazetteer''.

* Government of Maharashtra. ''Sindhudurg District Gazetteer''.

* Government of Maharashtra. ''Raigad District Gazetteer''.

* Government of Maharashtra. ''Kolaba District Gazetteer''.

* Government of Maharashtra. ''Thane District Gazetteer''.

=== ब्रिटिशकालीन गॅझेटिअर्स ===

* Campbell, James M. (ed.). ''The Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantvadi''. Vol. X. Government Central Press, Bombay, 1880.

* Campbell, James M. (ed.). ''The Gazetteer of the Bombay Presidency: Kolaba''. Vol. XI. Government Central Press, Bombay.

=== संशोधन व संदर्भग्रंथ ===

* Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''

* Government of Maharashtra. ''Maharashtra State Gazetteers'' (General Series).

=== संकेतस्थळे ===

* Maharashtra State Gazetteers Department.

* Mahabhulekh.

* Maharashtra Revenue and Forest Department.

* India Code.

* Digital India Land Records Modernization Programme (DILRMP).

== चित्रदालन ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
File:Paddy field in Maharashtra 9.jpg|कोकणातील भातशेती
File:Paddy field in Maharashtra 10.jpg|पारंपरिक भातखाचरे
File:Devi Hasol plateau in Konkan 1 (2).jpg|कोकणातील लेटराइट पठार (वरकस जमीन)
File:Mango orchard in lateritic plateau.jpg|वरकस जमिनीवरील आंब्याची बाग
File:उदगीर वन व जंगल.jpg|कोकणातील वनक्षेत्र
File:उदगीरचा डोंगर.jpg|सह्याद्री पर्वतरांगांतील डोंगरउतार
&lt;/gallery&gt;

== बाह्य दुवे ==
* [https://bhulekh.mahabhumi.gov.in/ महाभूलेख]
* [https://aapleabhilekh.mahabhumi.gov.in/ आपले अभिलेख]
* [https://gazetteers.maharashtra.gov.in/ महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स]
* [https://dilrmp.gov.in/ Digital India Land Records Modernization Programme]
* [https://www.indiacode.nic.in/ India Code]
* [https://lj.maharashtra.gov.in/en/document/land-revenue-code-1966-2/ महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६]
* [https://mahabhumi.gov.in/ महसूल व वन विभाग, महाराष्ट्र शासन]
{{कोकण लोकजीवन}}

[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:महाराष्ट्र]]
[[वर्ग:कृषी]]</text>
      <sha1>7m2xfy37qf8nzwpb2u7ns4wh3kup7fs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कुळ कायदा (महाराष्ट्र)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381619</id>
    <revision>
      <id>2697871</id>
      <parentid>2695408</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T07:56:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2697871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5189" sha1="tkx41bbfatx6hhvxh1j2zizuv9r8wmk" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''कुळ कायदा''' (अधिकृत नाव: '''मुंबई भाडेपट्टा आणि शेतजमीन कायदा, १९४८''') हा [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] जमीन सुधारणेच्या इतिहासातील एक अत्यंत क्रांतिकारी कायदा मानला जातो. स्वातंत्र्यपूर्व काळात आणि स्वातंत्र्यानंतरच्या सुरुवातीच्या वर्षांत शेतजमिनीची मालकी मूळ कसणाऱ्या शेतकऱ्याकडे (कुळाकडे) नसून जमीनदार किंवा सावकारांकडे असायची. हे जमीनदार कुळांचे आर्थिक शोषण करीत असत. या शोषणाला आळा घालण्यासाठी आणि ''कसेल त्याची जमीन' या तत्त्वाची अंमलबजावणी करण्यासाठी तत्कालीन [[मुंबई राज्य|मुंबई राज्याने]] हा कायदा संमत केला. या कायद्यानुसार १ एप्रिल १९५७ हा दिवस ''कुळ दिन'' (''टिलर्स डे'') म्हणून घोषित करण्यात आला, ज्या दिवशी कायदेशीर अटी पूर्ण करणाऱ्या लाखो कुळांना जमिनीचे मालकी हक्क मिळाले.&lt;ref&gt;{{cite book |last=दांडेकर |first=वि. म. |title=महाराष्ट्रातील जमीन सुधारणा आणि आर्थिक प्रगती |publisher=ओरियंट लाँगमन |year=१९५७ |pages=४५-४८}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://therevenuebook.maharashtra.gov.in |title=मुंबई भाडेपट्टा आणि शेतजमीन कायदा, १९४८ |website=महाराष्ट्र शासन महसूल विभाग }}{{मृत दुवा|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

या कायद्याचा मुख्य उद्देश महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागातील सामाजिक आणि आर्थिक विषमता दूर करणे हा होता. कुळ कायद्यामुळे जमीनदारांकडून जमिनी बळकावण्याच्या किंवा कुळांना बेदखल करण्याच्या प्रवृत्तीला चाप बसला आणि कुळांना सामाजिक सुरक्षितता लाभली. या कायद्यांतर्गत कसणाऱ्या कुळाला जमिनीची किंमत ठरवून ती हप्त्याने भरण्याची सुविधा देण्यात आली, ज्यामुळे शेती उत्पादनात स्वतःचे हित समजून काम करण्याची प्रेरणा शेतकऱ्यांना मिळाली. हा कायदा [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] यांसारख्या कोकण किनारपट्टीच्या भागांत तसेच [[पुणे जिल्हा|पुणे]], [[सातारा जिल्हा|सातारा]] आणि [[कोल्हापूर जिल्हा|कोल्हापूर]] या पश्चिम महाराष्ट्रातील जिल्ह्यांमध्ये खोती व इनामदारी पद्धती नष्ट करण्यासाठी विशेष प्रभावी ठरला.&lt;ref&gt;{{cite book |last=देशपांडे |first=अरविंद |title=महाराष्ट्राचा आधुनिक इतिहास आणि सहकार चळवळ |publisher=महाराष्ट्र विद्यापीठ ग्रंथ निर्मिती मंडळ |year=१९८५}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ आणि नोंदी==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:मुंबई राज्याचे कायदे]]
[[वर्ग:भारतातील कायदे]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील शेतीव्यवस्था]]</text>
      <sha1>tkx41bbfatx6hhvxh1j2zizuv9r8wmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ग्रेगरी कॅरोटेम्प्रेल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381715</id>
    <revision>
      <id>2697911</id>
      <parentid>2696637</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2697911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4801" sha1="fd8d1dabfoxv0szmwb187ptl668uge6" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''बिशप ग्रेगरी कॅरोटेम्प्रेल''' हे भारतीय सायरो-मलबार [[कॅथलिक चर्च]] चे [[बिशप]] आणि धर्मशास्त्रज्ञ होते. त्यांनी १९८३ ते २०१० पर्यंत गुजरातच्या राजकोट डायोसीजचे बिशप म्हणून २७ वर्षे सेवा केली.

== आयुष्य ==
[[File:Mar Gregory Karotemprel and Prasant Payyappilly Palakkappilly.jpg|thumb|ग्रेगरी कॅरोटेम्प्रेल (२०१४)]]
मार ग्रेगरी कॅरोटेम्प्रेल यांचा जन्म ६ मे १९३३ रोजी [[कोट्टायम जिल्हा|कोट्टायम जिल्ह्यातील]] चेम्मालाट्टम येथे झाला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.palaidiocese.com/prelates.php?page=3|title=Eparchy of Palai|website=Pala Diocese|access-date=21 February 2016|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075053/http://www.palaidiocese.com/prelates.php?page=3|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; त्यांनी 'कार्मेलिट्स ऑफ मेरी इमाकुलेट' मंडळीत प्रवेश केला आणि ८ डिसेंबर १९५५ रोजी मन्ननम येथे त्यांची पहिली प्रतिज्ञा पूर्ण केली. त्यांनी बंगळुरू येथील धर्मराम विद्या क्षेत्रातून त्यांचे तत्त्वज्ञान आणि धर्मशास्त्राचे शिक्षण पूर्ण केले. १७ मे १९६३ रोजी त्यांना पौरोहित्याची दीक्षा (याजक म्हणून अभिषेक) देण्यात आली. १९७८ मध्ये CMI मंडळीच्या एस.एच. प्रांतातून त्यांची प्रांतीय प्रमुख (प्रोव्हिंशियल) म्हणून निवड झाली. प्रांतीय म्हणून सेवा बजावत असताना, त्यांची [[राजकोट]]चे बिशप म्हणून नियुक्ती करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rajkotdiocese.org/home/inner/53|title=Rajkot Diocese|publisher=Rajkot Diocese|access-date=21 February 2016|archive-date=2025-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20250222190453/http://www.rajkotdiocese.org/home/inner/53|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; २४ एप्रिल १९८३ रोजी बिशप म्हणून त्यांचा अभिषेक आणि पदस्थापना झाली. ते सायरो-मलबार चर्चमधील विवाह संस्कारातील मुकुट धारणेचा विधी पुनरुज्जीवित करण्यासाठी ओळखले जातात, जो ६ जानेवारी २०१४ रोजी अरकुझा येथील सेंट मेरी मेजर आर्चीपिस्कपल चर्चमध्ये झाला होता.

कॅरोटेम्प्रेल यांचे १९ जुलै २०२६ रोजी ९३ व्या वर्षी राजकोट, गुजरात येथे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://catholicconnect.in/news/bishop-mar-gregory-karotemprel-bishop-emeritus-of-rajkot-dies-at-93
|title=Bishop Mar Gregory Karotemprel, Bishop Emeritus of Rajkot, Dies at 93
|website=Catholic Connect
|date=19 July 2026
|access-date=19 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== बाह्य दुवे ==
* [https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bkaro.html बिशप ग्रेगरी कॅरोटेम्प्रेल (कॅथोलिक हायरआर्ची) ]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{DEFAULTSORT:कॅरोटेम्प्रेल, ग्रेगरी }}

[[वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:ख्रिश्चन धर्मगुरू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:केरळच्या व्यक्ती]]</text>
      <sha1>fd8d1dabfoxv0szmwb187ptl668uge6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>लोकापुरे समीकरण</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381872</id>
    <revision>
      <id>2697821</id>
      <parentid>2697551</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T04:39:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meta2026</username>
        <id>185199</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* प्रमाणीकरण */</comment>
      <origin>2697821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12774" sha1="f4xw0yi3jzzx71v8sylzzxaiyf6l2d2" xml:space="preserve">{{लोकापुरे समीकरण}}
'''लोकापुरे समीकरण''' ({{lang-en|Lokapure Equation}}) हे सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) चे स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक निर्धारण करण्यासाठी प्रस्तावित करण्यात आलेले गणितीय मॉडेल आहे. हे समीकरण [[सचिन गंगाधर लोकापुरे]] यांनी विकसित केले असून, पारंपरिक SPF निर्धारण पद्धतींच्या तुलनेत संपूर्ण 290–400 nm अतिनील (UV) स्पेक्ट्रमचा विचार करते. या मॉडेलमध्ये UVB मुळे होणारा एरिथेमा (Sunburn) तसेच UVA मुळे होणारे फोटोएजिंग (Photoaging) आणि दीर्घकालीन जैविक परिणाम यांचा संयुक्त विचार केला जातो.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;&gt;{{cite journal
|last=Lokapure
|first=Sachin G.
|title=A New Sun Protection Factor Equation: Integrating Erythemal and Photoaging Risks Across Biological and Space UV Exposure
|journal=Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences
|year=2026
|volume=17
|issue=1
|pages=11–14
|doi=10.52711/2321-5844.2026.00003
|url=https://rjtcsonline.com/AbstractView.aspx?PID=2026-17-1-3
}}&lt;/ref&gt; या समीकरणाची विस्तारित आवृत्ती पृथ्वीबाहेरील (Space UV Environment) अतिनील किरणोत्सर्गाच्या अभ्यासासाठीही प्रस्तावित केली असून, त्यामध्ये 200–400 nm या विस्तारित तरंगलांबी श्रेणीचा विचार करण्यात आला आहे.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;/&gt;

[[File:Sun protection factor- Lokapure Equation.jpg|thumb|लोकापुरे समीकरणाचे संकल्पनात्मक चित्र.]]

== पार्श्वभूमी ==

सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) हे सनस्क्रीन उत्पादनांच्या संरक्षणक्षमतेचे मोजमाप करण्यासाठी वापरले जाणारे मानक आहे. 1986 मध्ये विकसित झालेली मन्सूर स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक पद्धत (Mansur Method) इन विट्रो SPF निर्धारणासाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरली जाते. ही पद्धत मुख्यतः 290–320 nm या UVB श्रेणीवर आधारित असून एरिथेमल वेटिंग फंक्शनचा वापर करते.&lt;ref&gt;{{cite journal
|last1=Mansur
|first1=J.S.
|last2=Breder
|first2=M.N.R.
|last3=Mansur
|first3=M.C.A.
|last4=Azulay
|first4=R.D.
|title=Determinação do fator de proteção solar por espectrofotometria
|journal=Anais Brasileiros de Dermatologia
|year=1986
|volume=61
|pages=167–172
}}&lt;/ref&gt; विविध संशोधनांनुसार UVA किरणांचा त्वचेचे वृद्धत्व (Photoaging), कोलेजनचे नुकसान, ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस आणि काही त्वचारोगांमध्ये महत्त्वपूर्ण सहभाग असतो.&lt;ref&gt;{{cite journal
|last=Diffey
|first=B.L.
|title=Solar ultraviolet radiation effects on biological systems
|journal=Physics in Medicine and Biology
}}&lt;/ref&gt; या पार्श्वभूमीवर लोकापुरे समीकरणामध्ये UVA आणि UVB या दोन्ही श्रेणींचा विचार करून जैविक संरक्षणाचे अधिक व्यापक मूल्यांकन करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;/&gt;

== समीकरण ==

&lt;math&gt;
SPF = K \int_{290}^{400} E_{eff}(\lambda)\,[1-T(\lambda)]\,d\lambda
&lt;/math&gt;

'''टीप:''' अंतराळीय (Space UV) परिस्थितीच्या प्रस्तावित मॉडेलमध्ये अभ्यासासाठी 200–400 nm या विस्तारित स्पेक्ट्रल श्रेणीचा विचार केला जातो.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;/&gt;

=== समीकरणातील चले ===

* &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; — कॅलिब्रेशन स्थिरांक (Calibration Constant)
* &lt;math&gt;E_{eff}(\lambda)&lt;/math&gt; — संयुक्त जैविक वजनन फलन (Combined Biological Weighting Function)
* &lt;math&gt;T(\lambda)&lt;/math&gt; — संबंधित तरंगलांबीवरील सनस्क्रीनचे ट्रान्समिटन्स (Transmittance)
* &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; — अतिनील किरणांची तरंगलांबी

== संयुक्त जैविक वजनन फलन ==

लोकापुरे समीकरणामधील संयुक्त जैविक वजनन पुढीलप्रमाणे व्यक्त केले जाते:

&lt;math&gt;
E_{eff}(\lambda)=w_1E_{ery}(\lambda)+w_2E_{age}(\lambda)
&lt;/math&gt;

येथे,

* &lt;math&gt;E_{ery}(\lambda)&lt;/math&gt; — एरिथेमल (Sunburn) प्रभाव
* &lt;math&gt;E_{age}(\lambda)&lt;/math&gt; — फोटोएजिंग (Skin Aging) प्रभाव
* &lt;math&gt;w_1,w_2&lt;/math&gt; — जैविक परिणामांसाठी वापरलेले वजन गुणांक

या पद्धतीमुळे SPF मूल्यांकनामध्ये UVA मुळे होणाऱ्या दीर्घकालीन त्वचा नुकसानीचाही विचार केला जातो.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Sayre1979&quot;&gt;Sayre RM, Agin PP, LeVee GJ, Marlowe E. ''A comparison of in vivo and in vitro testing of sunscreening formulas.'' Photochem Photobiol. 1979;29(3):559–566.&lt;/ref&gt;

== कार्यपद्धती ==

या मॉडेलमध्ये संपूर्ण UV स्पेक्ट्रममधील प्रत्येक तरंगलांबीसाठी जैविक वजनन फलन आणि सनस्क्रीनचे ट्रान्समिटन्स यांचा गुणाकार करून त्याचे समाकलन (Integration) केले जाते. प्राप्त मूल्य कॅलिब्रेशन स्थिरांकाद्वारे सामान्यीकृत (Normalize) करून SPF निश्चित केला जातो.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;/&gt;

== अंतराळीय विस्तार ==

पृथ्वीच्या वातावरणाबाहेर UVC किरणांचे प्रमाण तुलनेने अधिक असल्यामुळे लेखकांनी या समीकरणाची विस्तारित आवृत्ती प्रस्तावित केली आहे. या आवृत्तीमध्ये 200–400 nm तरंगलांबी, UVC किरणे, DNA नुकसानाशी संबंधित जैविक परिणाम आणि अंतराळातील UV फ्लक्स विचारात घेतला जातो.

&lt;math&gt;
SPF_{space}=K_s\int_{200}^{400}E_{space}(\lambda)[1-T(\lambda)]d\lambda
&lt;/math&gt;

येथे,

* &lt;math&gt;E_{space}(\lambda)&lt;/math&gt; — अंतराळीय UV जैविक परिणाम फलन
* &lt;math&gt;K_s&lt;/math&gt; — अंतराळीय कॅलिब्रेशन स्थिरांक
* 200–400 nm — विस्तारित अतिनील स्पेक्ट्रल श्रेणी

या प्रस्तावित मॉडेलचा उद्देश भविष्यातील अंतराळ मोहिमांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या सनस्क्रीन किंवा संरक्षणात्मक पदार्थांच्या मूल्यमापनासाठी सैद्धांतिक चौकट उपलब्ध करून देणे हा आहे.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;/&gt;
== प्रमाणीकरण ==

लोकापुरे समीकरण प्रकाशित झाल्यानंतर त्याचा वापर स्वतंत्र संशोधनामध्ये वनस्पतीजन्य सनस्क्रीनच्या इन विट्रो (''in vitro'') मूल्यांकनासाठी करण्यात आला. 2026 मध्ये ''Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry'' मध्ये प्रकाशित झालेल्या अभ्यासामध्ये ''Syzygium cumini'' (जांभूळ) फळाच्या इथेनॉलिक अर्काच्या प्रकाशसंरक्षण (photoprotective) क्षमतेचे मूल्यांकन लोकापुरे समीकरणाच्या साहाय्याने करण्यात आले. या अभ्यासात 290–400 nm तरंगलांबी श्रेणीतील स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक माहिती वापरून SPF मूल्य 87.70 नोंदविण्यात आले. संशोधकांनी या अभ्यासातून लोकापुरे समीकरणाचा वनस्पतीजन्य सनस्क्रीनच्या व्यापक-स्पेक्ट्रम (broad-spectrum) इन विट्रो SPF मूल्यांकनासाठी उपयोग होऊ शकतो, असे नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;{{cite journal
|last1=Maske
|first1=Pratik Prakash
|last2=Malavi
|first2=Shobhraj Bharat
|last3=Kolap
|first3=Umesh Bhupal
|last4=Ambale
|first4=Suraj Mahadev
|title=Comprehensive in vitro evaluation of the UV-protective efficacy of Syzygium cumini extract using the Lokapure SPF equation
|journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry
|year=2026
|volume=15
|issue=4
|pages=139–142
|doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4b.16002
|url=https://www.phytojournal.com/archives/2026.v15.i4.16002/comprehensive-in-vitro-evaluation-of-the-uv-protective-efficacy-of-syzygium-cumini-extract-using-the-lokapure-spf-equation
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal
 |last1=Maske
 |first1=Pratik
 |last2=Malavi
 |first2=Shobraj
 |last3=Kolap
 |first3=Umesh Bhupal
 |title=Comparative Evaluation of Herbal Sunscreen Extracts Using the Lokapure SPF Equation: A Reassessment of Classical Mansur Spectrophotometric Data Using Syzygium cumini Fruit Extract
 |journal=Journal of PhytoPharmaceutical and Advanced Chemistry
 |year=2026
 |volume=1
 |issue=2
 |pages=122–135
 |url=https://jppac.in/index.php/jppac/article/view/36
 |access-date=30 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== उपयोग ==

* इन विट्रो SPF निर्धारण
* UVA आणि UVB संरक्षणाचे संयुक्त मूल्यांकन
* वनस्पतीजन्य (Herbal) सनस्क्रीनचे परीक्षण
* कॉस्मेटिक उत्पादनांचे UV संरक्षण विश्लेषण
* अंतराळीय UV संरक्षणावरील सैद्धांतिक संशोधन

== हेही पहा ==

* [[सन प्रोटेक्शन फॅक्टर]]
* [[सनस्क्रीन]]
* [[अतिनील किरणे]]
* [[मन्सूर पद्धत]]
* [[ISO 24443]]

== संदर्भ ==
{{Reflist}}

[[Category:समीकरणे]]
[[वर्ग:त्वचा]]
[[Category:अतिनील किरणे]]
[[Category:सौंदर्यप्रसाधने]]
[[वर्ग:सौर ऊर्जा]]</text>
      <sha1>f4xw0yi3jzzx71v8sylzzxaiyf6l2d2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697822</id>
      <parentid>2697821</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T04:41:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meta2026</username>
        <id>185199</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* प्रमाणीकरण */</comment>
      <origin>2697822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12760" sha1="g96si3g0id35to3ub6utz4vvok29rjo" xml:space="preserve">{{लोकापुरे समीकरण}}
'''लोकापुरे समीकरण''' ({{lang-en|Lokapure Equation}}) हे सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) चे स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक निर्धारण करण्यासाठी प्रस्तावित करण्यात आलेले गणितीय मॉडेल आहे. हे समीकरण [[सचिन गंगाधर लोकापुरे]] यांनी विकसित केले असून, पारंपरिक SPF निर्धारण पद्धतींच्या तुलनेत संपूर्ण 290–400 nm अतिनील (UV) स्पेक्ट्रमचा विचार करते. या मॉडेलमध्ये UVB मुळे होणारा एरिथेमा (Sunburn) तसेच UVA मुळे होणारे फोटोएजिंग (Photoaging) आणि दीर्घकालीन जैविक परिणाम यांचा संयुक्त विचार केला जातो.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;&gt;{{cite journal
|last=Lokapure
|first=Sachin G.
|title=A New Sun Protection Factor Equation: Integrating Erythemal and Photoaging Risks Across Biological and Space UV Exposure
|journal=Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences
|year=2026
|volume=17
|issue=1
|pages=11–14
|doi=10.52711/2321-5844.2026.00003
|url=https://rjtcsonline.com/AbstractView.aspx?PID=2026-17-1-3
}}&lt;/ref&gt; या समीकरणाची विस्तारित आवृत्ती पृथ्वीबाहेरील (Space UV Environment) अतिनील किरणोत्सर्गाच्या अभ्यासासाठीही प्रस्तावित केली असून, त्यामध्ये 200–400 nm या विस्तारित तरंगलांबी श्रेणीचा विचार करण्यात आला आहे.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;/&gt;

[[File:Sun protection factor- Lokapure Equation.jpg|thumb|लोकापुरे समीकरणाचे संकल्पनात्मक चित्र.]]

== पार्श्वभूमी ==

सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) हे सनस्क्रीन उत्पादनांच्या संरक्षणक्षमतेचे मोजमाप करण्यासाठी वापरले जाणारे मानक आहे. 1986 मध्ये विकसित झालेली मन्सूर स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक पद्धत (Mansur Method) इन विट्रो SPF निर्धारणासाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरली जाते. ही पद्धत मुख्यतः 290–320 nm या UVB श्रेणीवर आधारित असून एरिथेमल वेटिंग फंक्शनचा वापर करते.&lt;ref&gt;{{cite journal
|last1=Mansur
|first1=J.S.
|last2=Breder
|first2=M.N.R.
|last3=Mansur
|first3=M.C.A.
|last4=Azulay
|first4=R.D.
|title=Determinação do fator de proteção solar por espectrofotometria
|journal=Anais Brasileiros de Dermatologia
|year=1986
|volume=61
|pages=167–172
}}&lt;/ref&gt; विविध संशोधनांनुसार UVA किरणांचा त्वचेचे वृद्धत्व (Photoaging), कोलेजनचे नुकसान, ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस आणि काही त्वचारोगांमध्ये महत्त्वपूर्ण सहभाग असतो.&lt;ref&gt;{{cite journal
|last=Diffey
|first=B.L.
|title=Solar ultraviolet radiation effects on biological systems
|journal=Physics in Medicine and Biology
}}&lt;/ref&gt; या पार्श्वभूमीवर लोकापुरे समीकरणामध्ये UVA आणि UVB या दोन्ही श्रेणींचा विचार करून जैविक संरक्षणाचे अधिक व्यापक मूल्यांकन करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;/&gt;

== समीकरण ==

&lt;math&gt;
SPF = K \int_{290}^{400} E_{eff}(\lambda)\,[1-T(\lambda)]\,d\lambda
&lt;/math&gt;

'''टीप:''' अंतराळीय (Space UV) परिस्थितीच्या प्रस्तावित मॉडेलमध्ये अभ्यासासाठी 200–400 nm या विस्तारित स्पेक्ट्रल श्रेणीचा विचार केला जातो.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;/&gt;

=== समीकरणातील चले ===

* &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; — कॅलिब्रेशन स्थिरांक (Calibration Constant)
* &lt;math&gt;E_{eff}(\lambda)&lt;/math&gt; — संयुक्त जैविक वजनन फलन (Combined Biological Weighting Function)
* &lt;math&gt;T(\lambda)&lt;/math&gt; — संबंधित तरंगलांबीवरील सनस्क्रीनचे ट्रान्समिटन्स (Transmittance)
* &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; — अतिनील किरणांची तरंगलांबी

== संयुक्त जैविक वजनन फलन ==

लोकापुरे समीकरणामधील संयुक्त जैविक वजनन पुढीलप्रमाणे व्यक्त केले जाते:

&lt;math&gt;
E_{eff}(\lambda)=w_1E_{ery}(\lambda)+w_2E_{age}(\lambda)
&lt;/math&gt;

येथे,

* &lt;math&gt;E_{ery}(\lambda)&lt;/math&gt; — एरिथेमल (Sunburn) प्रभाव
* &lt;math&gt;E_{age}(\lambda)&lt;/math&gt; — फोटोएजिंग (Skin Aging) प्रभाव
* &lt;math&gt;w_1,w_2&lt;/math&gt; — जैविक परिणामांसाठी वापरलेले वजन गुणांक

या पद्धतीमुळे SPF मूल्यांकनामध्ये UVA मुळे होणाऱ्या दीर्घकालीन त्वचा नुकसानीचाही विचार केला जातो.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Sayre1979&quot;&gt;Sayre RM, Agin PP, LeVee GJ, Marlowe E. ''A comparison of in vivo and in vitro testing of sunscreening formulas.'' Photochem Photobiol. 1979;29(3):559–566.&lt;/ref&gt;

== कार्यपद्धती ==

या मॉडेलमध्ये संपूर्ण UV स्पेक्ट्रममधील प्रत्येक तरंगलांबीसाठी जैविक वजनन फलन आणि सनस्क्रीनचे ट्रान्समिटन्स यांचा गुणाकार करून त्याचे समाकलन (Integration) केले जाते. प्राप्त मूल्य कॅलिब्रेशन स्थिरांकाद्वारे सामान्यीकृत (Normalize) करून SPF निश्चित केला जातो.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;/&gt;

== अंतराळीय विस्तार ==

पृथ्वीच्या वातावरणाबाहेर UVC किरणांचे प्रमाण तुलनेने अधिक असल्यामुळे लेखकांनी या समीकरणाची विस्तारित आवृत्ती प्रस्तावित केली आहे. या आवृत्तीमध्ये 200–400 nm तरंगलांबी, UVC किरणे, DNA नुकसानाशी संबंधित जैविक परिणाम आणि अंतराळातील UV फ्लक्स विचारात घेतला जातो.

&lt;math&gt;
SPF_{space}=K_s\int_{200}^{400}E_{space}(\lambda)[1-T(\lambda)]d\lambda
&lt;/math&gt;

येथे,

* &lt;math&gt;E_{space}(\lambda)&lt;/math&gt; — अंतराळीय UV जैविक परिणाम फलन
* &lt;math&gt;K_s&lt;/math&gt; — अंतराळीय कॅलिब्रेशन स्थिरांक
* 200–400 nm — विस्तारित अतिनील स्पेक्ट्रल श्रेणी

या प्रस्तावित मॉडेलचा उद्देश भविष्यातील अंतराळ मोहिमांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या सनस्क्रीन किंवा संरक्षणात्मक पदार्थांच्या मूल्यमापनासाठी सैद्धांतिक चौकट उपलब्ध करून देणे हा आहे.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;/&gt;
== प्रमाणीकरण ==

लोकापुरे समीकरण प्रकाशित झाल्यानंतर त्याचा वापर स्वतंत्र संशोधनामध्ये वनस्पतीजन्य सनस्क्रीनच्या इन विट्रो (''in vitro'') मूल्यांकनासाठी करण्यात आला. 2026 मध्ये ''Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry'' मध्ये प्रकाशित झालेल्या अभ्यासामध्ये ''Syzygium cumini'' (जांभूळ) फळाच्या इथेनॉलिक अर्काच्या प्रकाशसंरक्षण (photoprotective) क्षमतेचे मूल्यांकन लोकापुरे समीकरणाच्या साहाय्याने करण्यात आले. या अभ्यासात 290–400 nm तरंगलांबी श्रेणीतील स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक माहिती वापरून SPF मूल्य 87.70 नोंदविण्यात आले. संशोधकांनी या अभ्यासातून लोकापुरे समीकरणाचा वनस्पतीजन्य सनस्क्रीनच्या व्यापक-स्पेक्ट्रम (broad-spectrum) इन विट्रो SPF मूल्यांकनासाठी उपयोग होऊ शकतो, असे नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;{{cite journal
|last1=Maske
|first1=Pratik Prakash
|last2=Malavi
|first2=Shobhraj Bharat
|last3=Kolap
|first3=Umesh Bhupal
|last4=Ambale
|first4=Suraj Mahadev
|title=Comprehensive in vitro evaluation of the UV-protective efficacy of Syzygium cumini extract using the Lokapure SPF equation
|journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry
|year=2026
|volume=15
|issue=4
|pages=139–142
|doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4b.16002
|url=https://www.phytojournal.com/archives/2026.v15.i4.16002/comprehensive-in-vitro-evaluation-of-the-uv-protective-efficacy-of-syzygium-cumini-extract-using-the-lokapure-spf-equation
}}&lt;/ref&gt; {{Cite journal
 |last1=Maske
 |first1=Pratik
 |last2=Malavi
 |first2=Shobraj
 |last3=Kolap
 |first3=Umesh Bhupal
 |title=Comparative Evaluation of Herbal Sunscreen Extracts Using the Lokapure SPF Equation: A Reassessment of Classical Mansur Spectrophotometric Data Using Syzygium cumini Fruit Extract
 |journal=Journal of PhytoPharmaceutical and Advanced Chemistry
 |year=2026
 |volume=1
 |issue=2
 |pages=122–135
 |doi=10.66220/b4rdph29
 |url=https://jppac.in/index.php/jppac/article/view/36
}}

== उपयोग ==

* इन विट्रो SPF निर्धारण
* UVA आणि UVB संरक्षणाचे संयुक्त मूल्यांकन
* वनस्पतीजन्य (Herbal) सनस्क्रीनचे परीक्षण
* कॉस्मेटिक उत्पादनांचे UV संरक्षण विश्लेषण
* अंतराळीय UV संरक्षणावरील सैद्धांतिक संशोधन

== हेही पहा ==

* [[सन प्रोटेक्शन फॅक्टर]]
* [[सनस्क्रीन]]
* [[अतिनील किरणे]]
* [[मन्सूर पद्धत]]
* [[ISO 24443]]

== संदर्भ ==
{{Reflist}}

[[Category:समीकरणे]]
[[वर्ग:त्वचा]]
[[Category:अतिनील किरणे]]
[[Category:सौंदर्यप्रसाधने]]
[[वर्ग:सौर ऊर्जा]]</text>
      <sha1>g96si3g0id35to3ub6utz4vvok29rjo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697823</id>
      <parentid>2697822</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T04:42:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meta2026</username>
        <id>185199</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* प्रमाणीकरण */</comment>
      <origin>2697823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12798" sha1="c8f9rok40r3d62r3e1e1s4u5q2ataww" xml:space="preserve">{{लोकापुरे समीकरण}}
'''लोकापुरे समीकरण''' ({{lang-en|Lokapure Equation}}) हे सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) चे स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक निर्धारण करण्यासाठी प्रस्तावित करण्यात आलेले गणितीय मॉडेल आहे. हे समीकरण [[सचिन गंगाधर लोकापुरे]] यांनी विकसित केले असून, पारंपरिक SPF निर्धारण पद्धतींच्या तुलनेत संपूर्ण 290–400 nm अतिनील (UV) स्पेक्ट्रमचा विचार करते. या मॉडेलमध्ये UVB मुळे होणारा एरिथेमा (Sunburn) तसेच UVA मुळे होणारे फोटोएजिंग (Photoaging) आणि दीर्घकालीन जैविक परिणाम यांचा संयुक्त विचार केला जातो.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;&gt;{{cite journal
|last=Lokapure
|first=Sachin G.
|title=A New Sun Protection Factor Equation: Integrating Erythemal and Photoaging Risks Across Biological and Space UV Exposure
|journal=Research Journal of Topical and Cosmetic Sciences
|year=2026
|volume=17
|issue=1
|pages=11–14
|doi=10.52711/2321-5844.2026.00003
|url=https://rjtcsonline.com/AbstractView.aspx?PID=2026-17-1-3
}}&lt;/ref&gt; या समीकरणाची विस्तारित आवृत्ती पृथ्वीबाहेरील (Space UV Environment) अतिनील किरणोत्सर्गाच्या अभ्यासासाठीही प्रस्तावित केली असून, त्यामध्ये 200–400 nm या विस्तारित तरंगलांबी श्रेणीचा विचार करण्यात आला आहे.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;/&gt;

[[File:Sun protection factor- Lokapure Equation.jpg|thumb|लोकापुरे समीकरणाचे संकल्पनात्मक चित्र.]]

== पार्श्वभूमी ==

सन प्रोटेक्शन फॅक्टर (SPF) हे सनस्क्रीन उत्पादनांच्या संरक्षणक्षमतेचे मोजमाप करण्यासाठी वापरले जाणारे मानक आहे. 1986 मध्ये विकसित झालेली मन्सूर स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक पद्धत (Mansur Method) इन विट्रो SPF निर्धारणासाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरली जाते. ही पद्धत मुख्यतः 290–320 nm या UVB श्रेणीवर आधारित असून एरिथेमल वेटिंग फंक्शनचा वापर करते.&lt;ref&gt;{{cite journal
|last1=Mansur
|first1=J.S.
|last2=Breder
|first2=M.N.R.
|last3=Mansur
|first3=M.C.A.
|last4=Azulay
|first4=R.D.
|title=Determinação do fator de proteção solar por espectrofotometria
|journal=Anais Brasileiros de Dermatologia
|year=1986
|volume=61
|pages=167–172
}}&lt;/ref&gt; विविध संशोधनांनुसार UVA किरणांचा त्वचेचे वृद्धत्व (Photoaging), कोलेजनचे नुकसान, ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस आणि काही त्वचारोगांमध्ये महत्त्वपूर्ण सहभाग असतो.&lt;ref&gt;{{cite journal
|last=Diffey
|first=B.L.
|title=Solar ultraviolet radiation effects on biological systems
|journal=Physics in Medicine and Biology
}}&lt;/ref&gt; या पार्श्वभूमीवर लोकापुरे समीकरणामध्ये UVA आणि UVB या दोन्ही श्रेणींचा विचार करून जैविक संरक्षणाचे अधिक व्यापक मूल्यांकन करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;/&gt;

== समीकरण ==

&lt;math&gt;
SPF = K \int_{290}^{400} E_{eff}(\lambda)\,[1-T(\lambda)]\,d\lambda
&lt;/math&gt;

'''टीप:''' अंतराळीय (Space UV) परिस्थितीच्या प्रस्तावित मॉडेलमध्ये अभ्यासासाठी 200–400 nm या विस्तारित स्पेक्ट्रल श्रेणीचा विचार केला जातो.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;/&gt;

=== समीकरणातील चले ===

* &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; — कॅलिब्रेशन स्थिरांक (Calibration Constant)
* &lt;math&gt;E_{eff}(\lambda)&lt;/math&gt; — संयुक्त जैविक वजनन फलन (Combined Biological Weighting Function)
* &lt;math&gt;T(\lambda)&lt;/math&gt; — संबंधित तरंगलांबीवरील सनस्क्रीनचे ट्रान्समिटन्स (Transmittance)
* &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; — अतिनील किरणांची तरंगलांबी

== संयुक्त जैविक वजनन फलन ==

लोकापुरे समीकरणामधील संयुक्त जैविक वजनन पुढीलप्रमाणे व्यक्त केले जाते:

&lt;math&gt;
E_{eff}(\lambda)=w_1E_{ery}(\lambda)+w_2E_{age}(\lambda)
&lt;/math&gt;

येथे,

* &lt;math&gt;E_{ery}(\lambda)&lt;/math&gt; — एरिथेमल (Sunburn) प्रभाव
* &lt;math&gt;E_{age}(\lambda)&lt;/math&gt; — फोटोएजिंग (Skin Aging) प्रभाव
* &lt;math&gt;w_1,w_2&lt;/math&gt; — जैविक परिणामांसाठी वापरलेले वजन गुणांक

या पद्धतीमुळे SPF मूल्यांकनामध्ये UVA मुळे होणाऱ्या दीर्घकालीन त्वचा नुकसानीचाही विचार केला जातो.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Sayre1979&quot;&gt;Sayre RM, Agin PP, LeVee GJ, Marlowe E. ''A comparison of in vivo and in vitro testing of sunscreening formulas.'' Photochem Photobiol. 1979;29(3):559–566.&lt;/ref&gt;

== कार्यपद्धती ==

या मॉडेलमध्ये संपूर्ण UV स्पेक्ट्रममधील प्रत्येक तरंगलांबीसाठी जैविक वजनन फलन आणि सनस्क्रीनचे ट्रान्समिटन्स यांचा गुणाकार करून त्याचे समाकलन (Integration) केले जाते. प्राप्त मूल्य कॅलिब्रेशन स्थिरांकाद्वारे सामान्यीकृत (Normalize) करून SPF निश्चित केला जातो.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;/&gt;

== अंतराळीय विस्तार ==

पृथ्वीच्या वातावरणाबाहेर UVC किरणांचे प्रमाण तुलनेने अधिक असल्यामुळे लेखकांनी या समीकरणाची विस्तारित आवृत्ती प्रस्तावित केली आहे. या आवृत्तीमध्ये 200–400 nm तरंगलांबी, UVC किरणे, DNA नुकसानाशी संबंधित जैविक परिणाम आणि अंतराळातील UV फ्लक्स विचारात घेतला जातो.

&lt;math&gt;
SPF_{space}=K_s\int_{200}^{400}E_{space}(\lambda)[1-T(\lambda)]d\lambda
&lt;/math&gt;

येथे,

* &lt;math&gt;E_{space}(\lambda)&lt;/math&gt; — अंतराळीय UV जैविक परिणाम फलन
* &lt;math&gt;K_s&lt;/math&gt; — अंतराळीय कॅलिब्रेशन स्थिरांक
* 200–400 nm — विस्तारित अतिनील स्पेक्ट्रल श्रेणी

या प्रस्तावित मॉडेलचा उद्देश भविष्यातील अंतराळ मोहिमांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या सनस्क्रीन किंवा संरक्षणात्मक पदार्थांच्या मूल्यमापनासाठी सैद्धांतिक चौकट उपलब्ध करून देणे हा आहे.&lt;ref name=&quot;Lokapure2026&quot;/&gt;
== प्रमाणीकरण ==

लोकापुरे समीकरण प्रकाशित झाल्यानंतर त्याचा वापर स्वतंत्र संशोधनामध्ये वनस्पतीजन्य सनस्क्रीनच्या इन विट्रो (''in vitro'') मूल्यांकनासाठी करण्यात आला. 2026 मध्ये ''Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry'' मध्ये प्रकाशित झालेल्या अभ्यासामध्ये ''Syzygium cumini'' (जांभूळ) फळाच्या इथेनॉलिक अर्काच्या प्रकाशसंरक्षण (photoprotective) क्षमतेचे मूल्यांकन लोकापुरे समीकरणाच्या साहाय्याने करण्यात आले. या अभ्यासात 290–400 nm तरंगलांबी श्रेणीतील स्पेक्ट्रोफोटोमेट्रिक माहिती वापरून SPF मूल्य 87.70 नोंदविण्यात आले. संशोधकांनी या अभ्यासातून लोकापुरे समीकरणाचा वनस्पतीजन्य सनस्क्रीनच्या व्यापक-स्पेक्ट्रम (broad-spectrum) इन विट्रो SPF मूल्यांकनासाठी उपयोग होऊ शकतो, असे नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;{{cite journal
|last1=Maske
|first1=Pratik Prakash
|last2=Malavi
|first2=Shobhraj Bharat
|last3=Kolap
|first3=Umesh Bhupal
|last4=Ambale
|first4=Suraj Mahadev
|title=Comprehensive in vitro evaluation of the UV-protective efficacy of Syzygium cumini extract using the Lokapure SPF equation
|journal=Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry
|year=2026
|volume=15
|issue=4
|pages=139–142
|doi=10.22271/phyto.2026.v15.i4b.16002
|url=https://www.phytojournal.com/archives/2026.v15.i4.16002/comprehensive-in-vitro-evaluation-of-the-uv-protective-efficacy-of-syzygium-cumini-extract-using-the-lokapure-spf-equation
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal
 |last1=Maske
 |first1=Pratik
 |last2=Malavi
 |first2=Shobraj
 |last3=Kolap
 |first3=Umesh Bhupal
 |title=Comparative Evaluation of Herbal Sunscreen Extracts Using the Lokapure SPF Equation: A Reassessment of Classical Mansur Spectrophotometric Data Using Syzygium cumini Fruit Extract
 |journal=Journal of PhytoPharmaceutical and Advanced Chemistry
 |year=2026
 |volume=1
 |issue=2
 |pages=122–135
 |doi=10.66220/b4rdph29
 |url=https://jppac.in/index.php/jppac/article/view/36
 |access-date=30 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== उपयोग ==

* इन विट्रो SPF निर्धारण
* UVA आणि UVB संरक्षणाचे संयुक्त मूल्यांकन
* वनस्पतीजन्य (Herbal) सनस्क्रीनचे परीक्षण
* कॉस्मेटिक उत्पादनांचे UV संरक्षण विश्लेषण
* अंतराळीय UV संरक्षणावरील सैद्धांतिक संशोधन

== हेही पहा ==

* [[सन प्रोटेक्शन फॅक्टर]]
* [[सनस्क्रीन]]
* [[अतिनील किरणे]]
* [[मन्सूर पद्धत]]
* [[ISO 24443]]

== संदर्भ ==
{{Reflist}}

[[Category:समीकरणे]]
[[वर्ग:त्वचा]]
[[Category:अतिनील किरणे]]
[[Category:सौंदर्यप्रसाधने]]
[[वर्ग:सौर ऊर्जा]]</text>
      <sha1>c8f9rok40r3d62r3e1e1s4u5q2ataww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कोकणातील जनावरांचे पारंपरिक गोठे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381991</id>
    <revision>
      <id>2697881</id>
      <parentid>2697536</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T08:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2697881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36865" sha1="imhfbpbr7v2l2l9avjkr9yufvy9q79q" xml:space="preserve">== परिचय ==

कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे हे कोकणाच्या कृषीप्रधान जीवनपद्धती, पशुपालन परंपरा आणि ग्रामीण वास्तुसंस्कृतीचा महत्त्वाचा घटक होते. गोठा हा केवळ गायी, बैल, म्हशी किंवा इतर पाळीव जनावरांचा निवारा नसून, ग्रामीण कुटुंबाच्या शेती, पशुपालन आणि दैनंदिन जीवनाशी निगडित असलेली उपयुक्त वास्तू मानली जात असे.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=The People – Houses
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|year=1962
|editor=Arunchandra S. Pathak
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक घरांच्या परिसरात जनावरांसाठी स्वतंत्र गोठ्याची व्यवस्था केली जात असे. घरांची रचना, अंगण, परस आणि इतर उपयुक्त जागांची मांडणी स्थानिक हवामान, विशेषतः मुसळधार पर्जन्यमान, तसेच ग्रामीण जीवनशैली लक्षात घेऊन विकसित झाली होती.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=The People – Houses
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील शेती मुख्यतः भातशेतीवर आधारित असल्यामुळे बैल, गायी आणि म्हशी यांना ग्रामीण अर्थव्यवस्थेत महत्त्वाचे स्थान होते. नांगरणी, वाहतूक आणि इतर कृषी कामांसाठी बैलांचा उपयोग केला जात असे, तर गायी व म्हशींकडून दूध, शेण आणि गोमूत्र मिळत असे. शेणाचा उपयोग सेंद्रिय खत तसेच इतर ग्रामीण उपयोगांसाठी होत असल्याने गोठा हा शेती आणि पशुपालन यांना जोडणारा महत्त्वाचा घटक मानला जात असे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi
|volume=10
|publisher=Government Central Press
|year=1880
|chapter=Domestic Animals
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील गोठ्यांच्या बांधकामात स्थानिक उपलब्ध साहित्याचा वापर केला जात असे. जांभा दगड, माती, लाकूड आणि कौल यांचा वापर करून गोठे बांधले जात आणि त्यांची रचना जनावरांचे संरक्षण, पावसापासून बचाव, चारा साठवण व स्वच्छता यांचा विचार करून केली जात असे. त्यामुळे गोठे हे कोकणातील पारंपरिक ग्रामीण वास्तुकलेचा एक महत्त्वाचा भाग मानले जातात.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=The People – Houses
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

&quot;गोठा&quot; हा मराठी शब्द संस्कृतमधील '''गोष्ठ''' (गो + ष्ठ) या शब्दापासून विकसित झालेला मानला जातो. संस्कृतमध्ये &quot;गोष्ठ&quot; या शब्दाचा अर्थ गुरे ठेवण्याचे स्थान, गोपालकांची वस्ती किंवा जनावरांचा निवारा असा दिला आहे. मराठीमध्ये &quot;गोठा&quot; या शब्दाचा अर्थ गुरे बांधण्याची जागा, गुरांचा निवारा किंवा तबेला असा होतो.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=मराठी व्युत्पत्तिकोष
|publisher=राज्य मराठी विकास संस्था
|year=2023
|url=https://sahitya.marathi.gov.in/wp-content/uploads/2023/08/H-22-Marathi-Vyutpattikosh.pdf
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|author=James T. Molesworth
|title=A Dictionary, Marathi and English
|edition=2nd
|publisher=Bombay Education Society's Press
|year=1857
|url=https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/molesworth
}}&lt;/ref&gt;

&quot;कोकण&quot; या प्रदेशाचे नाव प्राचीन साहित्य, ताम्रपट, पुराणे आणि ऐतिहासिक ग्रंथांमध्ये विविध स्वरूपांत आढळते. &quot;कोकण&quot;, &quot;कोंकण&quot; किंवा &quot;कोंकणदेश&quot; या नावांच्या व्युत्पत्तीविषयी विविध मते इतिहासकारांनी मांडली आहेत; मात्र त्याबाबत एकमत नाही.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: History of the Konkan
|publisher=Government Central Press
|year=1896
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Gazetteer%20of%20Bombay%20Presidency/history_of_the_konkan/introduction.pdf
}}&lt;/ref&gt;

या लेखात &quot;गोठा&quot; हा शब्द कोकणातील पारंपरिक ग्रामीण घरांलगत किंवा स्वतंत्रपणे उभारण्यात आलेल्या जनावरांच्या निवाऱ्याच्या अर्थाने वापरण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi
|publisher=Government Central Press
|year=1880
|chapter=Domestic Animals
}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकणातील जनावरांचे गोठे हे ग्रामीण कृषी जीवनपद्धतीचा महत्त्वाचा भाग होते. कोकणातील शेतीमध्ये भात लागवड, बागायती आणि पशुपालन यांचा परस्पर संबंध होता. त्यामुळे गायी, बैल, म्हशी आणि इतर पाळीव जनावरांसाठी स्वतंत्र निवाऱ्याची व्यवस्था केली जात असे. शेतीची कामे, दूध उत्पादन आणि शेणखतासाठी पशुधनाचे महत्त्व असल्यामुळे गोठा हा ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा आवश्यक घटक मानला जात असे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi
|chapter=Domestic Animals
|publisher=Government Central Press
|year=1880
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील वस्ती आणि घरांची रचना स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती व मुसळधार पर्जन्यमान लक्षात घेऊन विकसित झाली होती. घरांसह इतर उपयुक्त वास्तूंची उभारणी स्थानिक गरजा आणि हवामानाशी सुसंगत पद्धतीने केली जात असल्याचे रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=The People – Houses
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

ब्रिटिशकालीन ''Gazetteer of the Bombay Presidency'' मध्ये कोकणातील पशुधन, त्यांचे संगोपन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेतील त्यांच्या उपयोगाचा उल्लेख आढळतो. कृषी कार्य, वाहतूक, दूध उत्पादन आणि शेणखतासाठी जनावरांचा मोठ्या प्रमाणावर उपयोग केला जात असल्याचे या गॅझेटिअरमध्ये वर्णन केले आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi
|chapter=Domestic Animals
|publisher=Government Central Press
|year=1880
}}&lt;/ref&gt;

== कोकणातील पशुपालन परंपरा ==

कोकणातील पारंपरिक कृषी व्यवस्थेत पशुपालनाला महत्त्वाचे स्थान होते. भातशेती, बागायती आणि पशुधन यांचा परस्पर संबंध असल्यामुळे अनेक शेतकरी कुटुंबांकडे गायी, बैल, म्हशी तसेच इतर पाळीव जनावरे असत. बैलांचा उपयोग शेतीच्या कामांसाठी, तर गायी व म्हशींचा उपयोग दूध, शेण आणि इतर कृषी उपयोगांसाठी केला जात असे.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Agriculture and Irrigation – Live-stock
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi
|chapter=Domestic Animals
|publisher=Government Central Press
|year=1880
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील दमट हवामान, डोंगराळ भूप्रदेश आणि भातशेतीप्रधान कृषी व्यवस्था यांमुळे स्थानिक परिस्थितीशी जुळवून घेतलेल्या जनावरांचे पालन केले जात असे. ब्रिटिशकालीन गॅझेटिअरमध्ये स्थानिक गुरांच्या वैशिष्ट्यांचा, त्यांच्या उपयोगाचा आणि ग्रामीण जीवनातील त्यांच्या स्थानाचा उल्लेख आढळतो.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi
|chapter=Domestic Animals
|publisher=Government Central Press
|year=1880
}}&lt;/ref&gt;

गोठ्यातून मिळणाऱ्या शेणाचा उपयोग शेतीसाठी खत म्हणून केला जात असे. पशुधनामुळे शेतीची कामे, दूध उत्पादन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला आधार मिळत असल्याने पशुपालन हे पारंपरिक कृषी व्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग मानले जात असे.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Agriculture and Irrigation – Live-stock
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== बांधकाम साहित्य ==

कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे स्थानिक स्तरावर सहज उपलब्ध होणाऱ्या नैसर्गिक बांधकाम साहित्यांचा वापर करून उभारले जात असत. स्थानिक हवामान, विशेषतः मुसळधार पर्जन्यमान, तसेच भौगोलिक परिस्थिती लक्षात घेऊन गोठ्यांच्या बांधकामासाठी दगड, लाकूड, माती आणि कौले यांचा वापर केला जात असे.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The People – Houses
 |work=Ratnagiri District Gazetteer
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html
 |access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोकणात उपलब्ध असलेला जांभा (लेटराइट) दगड हा भिंती आणि पायासाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरला जात असे. या दगडाची टिकाऊ रचना आणि दमट हवामानाशी सुसंगत गुणधर्म यांमुळे ग्रामीण बांधकामात त्याला महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले होते.

गोठ्यांच्या आधाररचनेसाठी लाकडाचा वापर केला जात असे. ग्रामीण भागातील पारंपरिक बांधकामामध्ये स्थानिक उपलब्ध लाकूड, दगड आणि इतर नैसर्गिक साहित्यांचा उपयोग केला जात असल्याचे रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये नमूद आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The People – Houses
 |work=Ratnagiri District Gazetteer
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html
 |access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

छपरासाठी प्रारंभी स्थानिक वनस्पतीजन्य साहित्याचा वापर होत असे; पुढील काळात मातीची व मंगळुरी कौले प्रचलित झाली. उतार असलेल्या छपरांमुळे मुसळधार पावसाचे पाणी सहज वाहून जात असे, ही कोकणातील ग्रामीण बांधकामाची वैशिष्ट्यपूर्ण रचना मानली जाते.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The People – Houses
 |work=Ratnagiri District Gazetteer
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html
 |access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

भिंतींना माती किंवा चुन्याचा गिलावा देणे आणि जमिनीची नियमित स्वच्छता राखणे या पद्धती ग्रामीण भागात प्रचलित होत्या. स्थानिक स्तरावर सहज उपलब्ध साहित्यामुळे अशा बांधकामांची देखभाल आणि दुरुस्ती तुलनेने सोपी होती

== गोठ्यात पाळली जाणारी जनावरे ==

कोकणातील पारंपरिक गोठ्यांमध्ये स्थानिक शेती आणि पशुपालनाच्या गरजांनुसार गायी, बैल, म्हशी, वासरे तसेच काही भागांत शेळ्या यांचे संगोपन केले जात असे. भातशेतीप्रधान प्रदेश असल्यामुळे बैलांचा उपयोग नांगरणी, वखरणी आणि इतर शेतीकामांसाठी होत असे, तर गायी व म्हशी दूध उत्पादन आणि शेणखतासाठी महत्त्वाच्या मानल्या जात. ग्रामीण अर्थव्यवस्थेत पशुधन हे शेतीचे पूरक साधन असल्याने गोठा हा पशुधनाच्या सुरक्षित निवाऱ्याबरोबरच कृषी व्यवस्थेचा महत्त्वाचा घटक होता.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Agriculture and Irrigation – Live-stock
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Sawantwadi
|chapter=Domestic Animals
|publisher=Government Central Press
|year=1880
}}&lt;/ref&gt;

== गोठ्यातील दैनंदिन व्यवस्थापन ==

कोकणातील पारंपरिक गोठ्यांमध्ये जनावरांना नियमित चारा व पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून देणे, गोठ्याची स्वच्छता राखणे आणि पशुधनाची दैनंदिन देखभाल करणे यांना महत्त्व दिले जात असे. पशुधन हे शेतीचे पूरक साधन असल्यामुळे त्यांच्या आरोग्याची काळजी घेणे ग्रामीण जीवनाचा आवश्यक भाग मानला जात होता.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Agriculture and Irrigation – Live-stock
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

आधुनिक पशुसंवर्धन शास्त्रानुसार जनावरांना संतुलित आहार, स्वच्छ पिण्याचे पाणी, नियमित स्वच्छता आणि योग्य आरोग्य व्यवस्थापन उपलब्ध करून देणे आवश्यक मानले जाते. यामध्ये रोगप्रतिबंध, लसीकरण आणि पशुवैद्यकीय देखभाल यांचाही समावेश होतो.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Handbook of Animal Husbandry
|publisher=Indian Council of Agricultural Research
|year=2013
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Department of Animal Husbandry and Dairying
|publisher=Government of India
|url=https://dahd.gov.in/
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== शेण, गोमूत्र व सेंद्रिय खत व्यवस्थापन ==

कोकणातील पारंपरिक कृषी व्यवस्थेत गोठ्यातून मिळणारे शेण आणि गोमूत्र ही सेंद्रिय खताची महत्त्वाची साधने होती. भातशेती तसेच फळबागांमध्ये शेणखताचा वापर मातीची सुपीकता टिकवून ठेवण्यासाठी केला जात असे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Handbook of Agriculture
|publisher=Indian Council of Agricultural Research
|year=2016
}}&lt;/ref&gt;

गोठ्यातील शेणाचा वापर कंपोस्ट तयार करण्यासाठी केला जाई. शेण, पालापाचोळा, गवताचे अवशेष आणि इतर सेंद्रिय पदार्थ यांचे नैसर्गिक विघटन करून तयार झालेले खत विविध पिकांसाठी वापरले जात असे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Organic Farming
|publisher=Indian Council of Agricultural Research
|year=2018
}}&lt;/ref&gt;

गोमूत्राचाही सेंद्रिय शेतीमध्ये द्रवखत तसेच जैविक कीडनियंत्रणासाठी तयार करण्यात येणाऱ्या विविध द्रावणांमध्ये उपयोग केला जातो. नैसर्गिक शेती आणि सेंद्रिय शेतीमध्ये या पद्धतींचा वापर आजही केला जात आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Organic Farming
|publisher=Dr. Balasaheb Sawant Konkan Krishi Vidyapeeth
|url=https://www.dbskkv.org/
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=National Mission on Natural Farming
|publisher=Government of India
|url=https://naturalfarming.dac.gov.in/
|access-date=2026-07-27
|archive-date=2024-09-07
|archive-url=https://web.archive.org/web/20240907131311/https://naturalfarming.dac.gov.in/
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

कृषी संशोधनानुसार सेंद्रिय खतामुळे जमिनीतील सेंद्रिय कर्बाचे प्रमाण, मृदेची जलधारण क्षमता आणि जैविक क्रियाशीलता सुधारण्यास मदत होते. त्यामुळे शाश्वत शेतीमध्ये शेणखताला आजही महत्त्वाचे स्थान आहे.&lt;ref&gt;{{cite journal
|title=Soil Organic Carbon and Sustainable Agriculture
|journal=Indian Journal of Agricultural Sciences
|year=2021
}}&lt;/ref&gt;

== गोठे आणि शेती ==

कोकणातील पारंपरिक शेती व्यवस्थेत गोठा आणि शेती यांचा परस्परपूरक संबंध होता. पशुपालन, भातशेती आणि बागायती हे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचे महत्त्वाचे घटक मानले जात होते. गोठ्यातील जनावरांकडून शेतीसाठी आवश्यक श्रमशक्ती तसेच सेंद्रिय खत उपलब्ध होत असल्यामुळे गोठा हा कृषी व्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग होता.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Sawantwadi
|chapter=Agriculture
|publisher=Government Central Press
|year=1880
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील भातशेतीमध्ये बैलांचा उपयोग नांगरणी, मशागत, मळणी तसेच शेतीमालाच्या वाहतुकीसाठी केला जात असे. गायी व म्हशी दूध उत्पादनाबरोबरच शेणखत उपलब्ध करून देत असल्यामुळे त्यांचेही शेतीमध्ये महत्त्वाचे स्थान होते.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Agriculture and Irrigation – Live-stock
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील मिश्र शेती पद्धतीमध्ये पशुपालन, भातशेती आणि फळबागा यांचा समन्वय आढळतो. एकात्मिक शेती पद्धतीमुळे उपलब्ध संसाधनांचा कार्यक्षम वापर होऊन उत्पादनाची शाश्वतता वाढण्यास मदत होते, असे कृषी संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{cite journal
|title=Integrated farming system for productivity and sustainability in agricultural production
|journal=Indian Farming
|volume=72
|issue=3
|pages=8–11
|year=2022
}}&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात कृषी यांत्रिकीकरण आणि बदलत्या शेती पद्धतींमुळे पशुपालनाचे स्वरूप बदलले असले, तरी सेंद्रिय शेती, नैसर्गिक शेती आणि एकात्मिक कृषी व्यवस्थेमध्ये गोठ्यातून मिळणाऱ्या सेंद्रिय संसाधनांचे महत्त्व कायम आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=National Mission on Natural Farming
|publisher=Government of India
|url=https://naturalfarming.dac.gov.in/
|access-date=2026-07-27
|archive-date=2024-09-07
|archive-url=https://web.archive.org/web/20240907131311/https://naturalfarming.dac.gov.in/
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

== लोकसंस्कृती व धार्मिक परंपरा ==

कोकणातील ग्रामीण जीवनात गोठा हा केवळ जनावरांच्या निवाऱ्याचे स्थान नसून पशुपालन, शेती आणि कुटुंबाच्या दैनंदिन जीवनाशी निगडित महत्त्वाचा घटक होता. गाय, बैल आणि म्हैस यांना शेतीसाठी उपयुक्त पशुधन मानले जात असल्यामुळे त्यांच्या संगोपनाशी संबंधित विविध धार्मिक श्रद्धा आणि लोकपरंपरा विकसित झाल्या.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers – Ratnagiri District
|chapter=Religion and Customs
|publisher=Government of Maharashtra
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
|title=महाराष्ट्र विश्वकोश
|article=गोपालन
}}&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्रात गोवत्स द्वादशी (वसुबारस) आणि पोळा या सणांमध्ये गायी, वासरे आणि बैल यांची पूजा करण्याची परंपरा आहे. या प्रसंगी जनावरांना स्नान घालणे, त्यांना सजविणे आणि विशेष खाद्य देणे अशा प्रथा आढळतात. या विधींमधून पशुधनाविषयी कृतज्ञता आणि शेतीतील त्यांच्या योगदानाचा गौरव व्यक्त केला जातो.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
|title=महाराष्ट्र विश्वकोश
|article=पोळा
}}&lt;/ref&gt;

ग्रामीण लोकसाहित्यात गाय, बैल, गुराखी आणि गोठा यांचा उल्लेख ओव्या, म्हणी, लोकगीते आणि कथांमध्ये वारंवार आढळतो. या लोकपरंपरांमधून ग्रामीण जीवन, श्रमसंस्कृती आणि पशुधनाशी असलेले निकटचे संबंध प्रतिबिंबित होतात.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=महाराष्ट्रातील लोकसाहित्य
|publisher=महाराष्ट्र राज्य लोकसाहित्य समिती
}}&lt;/ref&gt;

ग्रामीण जीवनशैली आणि शेतीतील बदलांमुळे काही पारंपरिक प्रथा कमी प्रमाणात आढळत असल्या, तरी पशुधनाविषयी आदर आणि कृतज्ञता व्यक्त करणाऱ्या अनेक परंपरा महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागात आजही टिकून आहेत.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
|title=महाराष्ट्र विश्वकोश
|article=पोळा
}}&lt;/ref&gt;

== आधुनिक काळातील बदल ==

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून शेती, पशुपालन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेमध्ये झालेल्या सामाजिक, आर्थिक आणि तांत्रिक बदलांमुळे पारंपरिक गोठ्यांच्या वापरात आणि स्वरूपात बदल झाले. कृषी यांत्रिकीकरण, बदलत्या शेती पद्धती आणि आधुनिक पशुसंवर्धन तंत्रज्ञानाचा या प्रक्रियेवर प्रभाव पडला.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Handbook of Animal Husbandry
|publisher=Indian Council of Agricultural Research
|year=2013
}}&lt;/ref&gt;

आधुनिक पशुपालनात संकरित जनावरे, संतुलित पशुखाद्य, कृत्रिम रेतन, पशुवैद्यकीय सेवा आणि वैज्ञानिक गोठा व्यवस्थापन यांचा वापर वाढला आहे. त्यानुसार सिमेंट-काँक्रीट, पोलाद आणि इतर आधुनिक साहित्य वापरून अधिक स्वच्छ, सुरक्षित आणि आरोग्यदायी गोठे बांधले जात आहेत.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Handbook of Animal Husbandry
|publisher=Indian Council of Agricultural Research
|year=2013
}}&lt;/ref&gt;

त्याचबरोबर नैसर्गिक शेती, सेंद्रिय शेती आणि एकात्मिक शेती पद्धतींमध्ये पशुधन आणि गोठ्यातून मिळणाऱ्या सेंद्रिय संसाधनांचे महत्त्व कायम असल्याचे कृषी संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{cite journal
|title=Integrated farming system for productivity and sustainability in agricultural production
|journal=Indian Farming
|volume=72
|issue=3
|pages=8–11
|year=2022
}}&lt;/ref&gt;

&quot;पारंपरिक गोठे हे ग्रामीण सांस्कृतिक वारशाचा भाग मानले जात असल्यामुळे त्यांच्या दस्तऐवजीकरण आणि अभ्यासाला महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&quot;

== संदर्भ ==

{{Reflist|30em}}

== चित्रदालन ==
खालील छायाचित्रांमध्ये कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे, त्यांची अंतर्गत रचना, जनावरांची देखभाल आणि पारंपरिक शेती संस्कृतीचे विविध पैलू दर्शविले आहेत.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220&quot;&gt;

File:कोकणातील जनावरांना खाण्यासाठी चार ठेवण्याची जागा.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात जनावरांसाठी चारा (वैरण) साठवण्याची जागा.

File:Cattle resting inside a traditional cowshed.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात विश्रांती घेत असलेली जनावरे.

File:कोकणात गोठ्यात बांधलेले जनावर.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात बांधलेला बैल.

File:कोकणातील गोठ्यात बांधलेले जनावर.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात बांधलेले वासरू.

File:कोकणातील शेतकरी व बैलजोडी.jpg|कोकणातील शेतकरी आणि पारंपरिक बैलजोडी.

&lt;/gallery&gt;

== बाह्य दुवे ==
* https://gazetteers.maharashtra.gov.in/ — महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स विभाग
* https://icar.org.in/ — भारतीय कृषी संशोधन परिषद (ICAR)
* https://dbskkv.org/ — डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ, दापोली
* https://ahd.maharashtra.gov.in/ — महाराष्ट्र शासन, पशुसंवर्धन विभाग
* https://dahd.nic.in/ — भारत सरकार, Department of Animal Husbandry &amp; Dairying
* https://agricoop.nic.in/ — Department of Agriculture &amp; Farmers Welfare
* https://www.fao.org/ — Food and Agriculture Organization (FAO)
* https://ich.unesco.org/ — UNESCO Intangible Cultural Heritage
{{कोकण लोकजीवन}}

== वर्ग ==
[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:शेतीपूरक व्यवसाय]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]]</text>
      <sha1>imhfbpbr7v2l2l9avjkr9yufvy9q79q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>दुसरा सिंघणदेव यादव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381995</id>
    <revision>
      <id>2697773</id>
      <parentid>2697406</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:15:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aryan Bagkar</username>
        <id>152513</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2697773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3736" sha1="33yxnbx8646qut7c2j39mijejkswziy" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट राज्याधिकारी 
| नाव = सम्राट सिंघणदेव दुसरा
| पदवी = यादव-नारायण, परमभट्टारक, परमेश्वर, महाराजाधिराजा
| चित्र = A virgal (herostone) in Kaitabhesvara temple at Kubatur.JPG
| चित्र_शीर्षक = सिंहनाच्या राजवटीतील सेउना विजय शिला
| राजध्वज_चित्र = 
| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = 
| राजचिन्ह_चित्र = 
| राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = 
| राज्य_काळ = [[इ.स. १२१०]] - [[इ.स. १२४६]]
| राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक
| राज्याभिषेक = [[इ.स. १२१०]] 
| राज्यव्याप्ती = 
| राजधानी = [[देवगिरी]]
| पूर्ण_नाव = सिंघणदेव यादव
| इतर_पदव्या = 
| जन्म_दिनांक =[[इ.स. ११८६]]
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. १२४६]]
| मृत्यू_स्थान = 
| पूर्वाधिकारी = [[पहिला जैतुगी यादव]]
| राजपद_वारस = 
| राजपद_वारस_प्रकार = 
| उत्तराधिकारी = [[कृष्ण यादव]]
| वडील = [[पहिला जैतुगी यादव]]
| आई = 
| पत्नी = जिहादेवी&lt;br&gt;कवलदेवी
| पती = 
| इतर_पती =
| संतती = युवराज जैतुगी दुसरा ( कृष्ण आणि महादेव यादवांचे वडील )
| राजवंश = [[देवगिरीचे यादव|यादव]]
| राजगीत = 
| राजब्रीदवाक्य = 
| राजचलन =
| धर्म    = [[हिंदू धर्म]]
| तळटिपा = 
}}

'''सिंहणदेव''' (इ.स. १२१०-१२४६) हा भारतातील दख्खन प्रदेशातील सेऊना (यादव) राजवंशाचा सर्वात शक्तिशाली शासक होता. त्याने होयसळांना हरवून दक्षिणेकडे आपल्या राज्याचा विस्तार केला आणि उत्तरेकडील लता प्रदेशावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी चालुक्य व वाघेलांशी संघर्ष केला. त्याने माळव्याचे परमार, कोल्हापूरचे शिलाहार आणि बेळगावचे रत्ते यांचाही पराभव केला. त्याच्या सेनापतींनी अनेक बंडखोर सरदारांना आपल्या अधिपत्याखाली आणले आणि त्याच्या कारकिर्दीत यादवांच्या राज्याचा विस्तार सर्वाधिक झाला.

[[वर्ग:यादव सम्राट]]
[[वर्ग:इ.स. ११८६ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १२४६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>33yxnbx8646qut7c2j39mijejkswziy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जमशेटजी जीजीभाई</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382047</id>
    <redirect title="जमशेदजी जीजीभाय" />
    <revision>
      <id>2697670</id>
      <timestamp>2026-07-29T12:16:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2697670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="ltnv6qkwe7dv9clf4u77xio8mjte1ze" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[जमशेदजी जीजीभाय]]</text>
      <sha1>ltnv6qkwe7dv9clf4u77xio8mjte1ze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रामकृष्ण भांडारकर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382048</id>
    <redirect title="रामकृष्ण गोपाळ भांडारकर" />
    <revision>
      <id>2697671</id>
      <timestamp>2026-07-29T12:17:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2697671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="sonx1qep6kkkefdktq7kxxml7u03km3" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[रामकृष्ण गोपाळ भांडारकर]]</text>
      <sha1>sonx1qep6kkkefdktq7kxxml7u03km3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सर जेम्स मॅकिन्टॉश</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382049</id>
    <redirect title="जेम्स मॅकइन्टॉश" />
    <revision>
      <id>2697672</id>
      <timestamp>2026-07-29T12:17:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2697672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="qk0ws8ssq7lr2avh67cn9y8c6crlgen" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[जेम्स मॅकइन्टॉश]]</text>
      <sha1>qk0ws8ssq7lr2avh67cn9y8c6crlgen</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नाना शंकरशेट मुर्कुटे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382050</id>
    <redirect title="जगन्नाथ शंकरशेट मुरकुटे" />
    <revision>
      <id>2697673</id>
      <timestamp>2026-07-29T12:17:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2697673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="7zjwoqq2o2i3blcmtir9udlph0yvngb" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[जगन्नाथ शंकरशेट मुरकुटे]]</text>
      <sha1>7zjwoqq2o2i3blcmtir9udlph0yvngb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जगन्‍नाथ शंकरशेट मुरकुटे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382051</id>
    <redirect title="जगन्नाथ शंकरशेट मुरकुटे" />
    <revision>
      <id>2697674</id>
      <timestamp>2026-07-29T12:18:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2697674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="7zjwoqq2o2i3blcmtir9udlph0yvngb" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[जगन्नाथ शंकरशेट मुरकुटे]]</text>
      <sha1>7zjwoqq2o2i3blcmtir9udlph0yvngb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जेम्स मॅकिन्टॉश</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382052</id>
    <redirect title="जेम्स मॅकइन्टॉश" />
    <revision>
      <id>2697676</id>
      <timestamp>2026-07-29T12:20:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2697676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="qk0ws8ssq7lr2avh67cn9y8c6crlgen" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[जेम्स मॅकइन्टॉश]]</text>
      <sha1>qk0ws8ssq7lr2avh67cn9y8c6crlgen</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मेदिनीनगर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382053</id>
    <redirect title="डाल्टनगंज" />
    <revision>
      <id>2697693</id>
      <timestamp>2026-07-29T14:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>[[डाल्टनगंज]] कडे पुनर्निर्देशित</comment>
      <origin>2697693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="bgo7x90384vghl95msnewob8knrjm9o" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[डाल्टनगंज]]</text>
      <sha1>bgo7x90384vghl95msnewob8knrjm9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>व्हिन्सेंट व्हॅन गो</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382054</id>
    <redirect title="व्हिन्सेंट व्हॅन घो" />
    <revision>
      <id>2697699</id>
      <timestamp>2026-07-29T14:17:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2697699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="i7a6m1ndxpa082s8kkk0inxlzpqj2lv" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[व्हिन्सेंट व्हॅन घो]]</text>
      <sha1>i7a6m1ndxpa082s8kkk0inxlzpqj2lv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मॉंतेविदेओ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382055</id>
    <redirect title="मोन्तेविदेओ" />
    <revision>
      <id>2697704</id>
      <timestamp>2026-07-29T14:25:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2697704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="bxocqpcpfvl2h3be0vqs4gtz9z7pngh" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[मोन्तेविदेओ]]</text>
      <sha1>bxocqpcpfvl2h3be0vqs4gtz9z7pngh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पंतप्रधान कार्यालय, भारत</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382056</id>
    <redirect title="पंतप्रधान कार्यालय (भारत)" />
    <revision>
      <id>2697707</id>
      <timestamp>2026-07-29T14:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2697707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112" sha1="55pbetlojnvua7xpf6px072w1e6ossm" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[पंतप्रधान कार्यालय (भारत)]]</text>
      <sha1>55pbetlojnvua7xpf6px072w1e6ossm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अनंग त्रयोदशी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382057</id>
    <redirect title="चैत्र शुद्ध त्रयोदशी" />
    <revision>
      <id>2697711</id>
      <timestamp>2026-07-29T14:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2697711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="e9r60j940ggeo6b1sj0bkqk8p0gwjm5" xml:space="preserve">चैत्र शुद्ध त्रयोदशी</text>
      <sha1>e9r60j940ggeo6b1sj0bkqk8p0gwjm5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697712</id>
      <parentid>2697711</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पुनर्निर्देशन</comment>
      <origin>2697712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101" sha1="9npw2s4dov2bahtfsh9k83czzabujx1" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[चैत्र शुद्ध त्रयोदशी]]</text>
      <sha1>9npw2s4dov2bahtfsh9k83czzabujx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रामचंद्र सखाराम रुईकर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382058</id>
    <redirect title="रामभाऊ रुईकर" />
    <revision>
      <id>2697721</id>
      <timestamp>2026-07-29T15:19:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पूर्ण नाव</comment>
      <origin>2697721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="cn0f84uuaok72ta9ql3dsqdzzuphrtk" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[रामभाऊ रुईकर]]</text>
      <sha1>cn0f84uuaok72ta9ql3dsqdzzuphrtk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कृष्ण यादव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382059</id>
    <revision>
      <id>2697723</id>
      <timestamp>2026-07-29T15:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aryan Bagkar</username>
        <id>152513</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{माहितीचौकट राज्याधिकारी  | नाव = सम्राट कृष्ण  | पदवी =  महाराजाधिराजा | चित्र =  | चित्र_शीर्षक =  | राजध्वज_चित्र =  | राजध्वज_चित्र_शीर्षक =  | राजचिन्ह_चित्र =  | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक =  | राज्...</comment>
      <origin>2697723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4268" sha1="2uedpk6pjkj1fq940putj49bcou6bov" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट राज्याधिकारी 
| नाव = सम्राट कृष्ण 
| पदवी =  महाराजाधिराजा
| चित्र = 
| चित्र_शीर्षक = 
| राजध्वज_चित्र = 
| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = 
| राजचिन्ह_चित्र = 
| राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = 
| राज्य_काळ = [[इ.स. १२४६]] - [[इ.स. १२६१]]
| राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक
| राज्याभिषेक = [[इ.स. १२४६]] 
| राज्यव्याप्ती = 
| राजधानी = [[देवगिरी]]
| पूर्ण_नाव = कृष्ण यादव
| इतर_पदव्या = 
| जन्म_दिनांक =
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. १२६१]]
| मृत्यू_स्थान = 
| पूर्वाधिकारी = [[दुसरा सिंघणदेव यादव]]
| राजपद_वारस = 
| राजपद_वारस_प्रकार = 
| उत्तराधिकारी = [[महादेव यादव]]
| वडील = दुसरा जैतुगी
| आई = 
| पत्नी = 
| पती = 
| इतर_पती =
| संतती = [[रामचंद्र]]
| राजवंश = [[देवगिरीचे यादव|यादव]]
| राजगीत = 
| राजब्रीदवाक्य = 
| राजचलन =
| धर्म    = [[हिंदू धर्म]]
| तळटिपा = 
}}

'''कृष्ण यादव''' (इ.स. १२४६-१२६१) ज्याला कान्हा किंवा कन्नर म्हणूनही ओळखले जाते, हा भारतातील दख्खन प्रदेशातील सेऊना (यादव) राजवंशाचा शासक होता. त्याने माळव्याच्या परमार राज्यावर यशस्वीपणे आक्रमण केले आणि वाघेल व होयसळांविरुद्ध अनिर्णित युद्धे लढली. यादव शिलालेखांमध्ये त्याला किंवा त्याच्या सेनापतींना इतर अनेक विजयांचे श्रेयही दिले जाते, परंतु या दाव्यांची सत्यता संशयास्पद आहे.

कृष्णाचा शेवटचा शिलालेख मे १२६१ चा आहे. त्याच्या राज्यारोहणाच्या वेळी त्याचा मुलगा [[रामचंद्र]] कदाचित जन्माला आला नव्हता किंवा युवराज (वारस) ही पदवी धारण करण्याइतका मोठा नव्हता, किंवा त्याच्या मृत्यूच्या वेळी सिंहासनावर आरूढ होण्याइतका मोठा नव्हता. कृष्णाचा भाऊ [[महादेव यादव]], ज्याला किमान १२५० पासून वारस म्हणून नियुक्त केले होते आणि जो राजाला प्रशासनात मदत करत होता, तो १२६१ मध्ये त्याच्यानंतर गादीवर आला. महादेवानंतर त्याचा मुलगा अम्मन गादीवर आला, परंतु रामचंद्राने त्याला जबरदस्तीने पदच्युत केले आणि १२७१ मध्ये तो नवीन राजा बनला.

[[वर्ग:यादव सम्राट]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>2uedpk6pjkj1fq940putj49bcou6bov</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697729</id>
      <parentid>2697723</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T15:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2697729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4339" sha1="c7lzmzchsokyeeckivt4dtg6c3oilr7" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट राज्याधिकारी 
| नाव = सम्राट कृष्ण 
| पदवी =  महाराजाधिराजा
| चित्र = 
| चित्र_शीर्षक = 
| राजध्वज_चित्र = 
| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = 
| राजचिन्ह_चित्र = 
| राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = 
| राज्य_काळ = [[इ.स. १२४६]] - [[इ.स. १२६१]]
| राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक
| राज्याभिषेक = [[इ.स. १२४६]] 
| राज्यव्याप्ती = 
| राजधानी = [[देवगिरी]]
| पूर्ण_नाव = कृष्ण यादव
| इतर_पदव्या = 
| जन्म_दिनांक =
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. १२६१]]
| मृत्यू_स्थान = 
| पूर्वाधिकारी = [[दुसरा सिंघणदेव यादव]]
| राजपद_वारस = 
| राजपद_वारस_प्रकार = 
| उत्तराधिकारी = [[महादेव यादव]]
| वडील = दुसरा जैतुगी
| आई = 
| पत्नी = 
| पती = 
| इतर_पती =
| संतती = [[रामचंद्र]]
| राजवंश = [[देवगिरीचे यादव|यादव]]
| राजगीत = 
| राजब्रीदवाक्य = 
| राजचलन =
| धर्म    = [[हिंदू धर्म]]
| तळटिपा = 
}}

'''कृष्ण यादव''' (इ.स. १२४६-१२६१) ज्याला कान्हा किंवा कन्नर म्हणूनही ओळखले जाते, हा भारतातील दख्खन प्रदेशातील सेऊना (यादव) राजवंशाचा शासक होता. त्याने माळव्याच्या परमार राज्यावर यशस्वीपणे आक्रमण केले आणि वाघेल व होयसळांविरुद्ध अनिर्णित युद्धे लढली. यादव शिलालेखांमध्ये त्याला किंवा त्याच्या सेनापतींना इतर अनेक विजयांचे श्रेयही दिले जाते, परंतु या दाव्यांची सत्यता संशयास्पद आहे.

कृष्णाचा शेवटचा शिलालेख मे १२६१ चा आहे. त्याच्या राज्यारोहणाच्या वेळी त्याचा मुलगा [[रामचंद्र]] कदाचित जन्माला आला नव्हता किंवा युवराज (वारस) ही पदवी धारण करण्याइतका मोठा नव्हता, किंवा त्याच्या मृत्यूच्या वेळी सिंहासनावर आरूढ होण्याइतका मोठा नव्हता. कृष्णाचा भाऊ [[महादेव यादव]], ज्याला किमान १२५० पासून वारस म्हणून नियुक्त केले होते आणि जो राजाला प्रशासनात मदत करत होता, तो १२६१ मध्ये त्याच्यानंतर गादीवर आला. महादेवानंतर त्याचा मुलगा अम्मन गादीवर आला, परंतु रामचंद्राने त्याला जबरदस्तीने पदच्युत केले आणि १२७१ मध्ये तो नवीन राजा बनला.

[[वर्ग:यादव सम्राट]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:इ.स. १२६१ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>c7lzmzchsokyeeckivt4dtg6c3oilr7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रुपर्ट ग्रिन्ट</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382060</id>
    <redirect title="रूपर्ट ग्रिंट" />
    <revision>
      <id>2697728</id>
      <timestamp>2026-07-29T15:37:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2697728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="htl08fjkpm63yay2nkn6fqjj7mxqmm5" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[रूपर्ट ग्रिंट]]</text>
      <sha1>htl08fjkpm63yay2nkn6fqjj7mxqmm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>महादेव यादव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382061</id>
    <revision>
      <id>2697739</id>
      <timestamp>2026-07-29T16:32:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aryan Bagkar</username>
        <id>152513</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{माहितीचौकट राज्याधिकारी  | नाव = सम्राट महादेव यादव | पदवी =  महाराजाधिराजा | चित्र = Yadavas of Devagiri. Mahadeva. 1261-1270.jpg | चित्र_शीर्षक = देवगिरीचे यादव, राजा महादेवाच्या (१२६१-१२७०) काळातील नाणी. मध्यभा...</comment>
      <origin>2697739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3650" sha1="l4bmt5ge25xkbnp8c5jyrcu2mj1fuyg" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट राज्याधिकारी 
| नाव = सम्राट महादेव यादव
| पदवी =  महाराजाधिराजा
| चित्र = Yadavas of Devagiri. Mahadeva. 1261-1270.jpg
| चित्र_शीर्षक = देवगिरीचे यादव, राजा महादेवाच्या (१२६१-१२७०) काळातील नाणी. मध्यभागी कमळाचे फूल, दोन श्री, हत्ती, शंख आणि तलवारीच्या उजव्या बाजूच्या ठशांच्या वर देवनागरी लिपीत “महादेव”.
| राजध्वज_चित्र = 
| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = 
| राजचिन्ह_चित्र = 
| राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = 
| राज्य_काळ = [[इ.स. १२६१]] - [[इ.स. १२७०]]
| राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक
| राज्याभिषेक = [[इ.स. १२६१]] 
| राज्यव्याप्ती = 
| राजधानी = [[देवगिरी]]
| पूर्ण_नाव = महादेव यादव
| इतर_पदव्या = 
| जन्म_दिनांक =
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. १२७०]]
| मृत्यू_स्थान = 
| पूर्वाधिकारी = [[कृष्ण यादव]]
| राजपद_वारस = 
| राजपद_वारस_प्रकार = 
| उत्तराधिकारी = [[अम्माना यादव]]
| वडील = दुसरा जैतुगी
| आई = 
| पत्नी = वैजयी 
| पती = 
| इतर_पती =
| संतती = [[अम्माना यादव]]
| राजवंश = [[देवगिरीचे यादव|यादव]]
| राजगीत = 
| राजब्रीदवाक्य = 
| राजचलन =
| धर्म    = [[हिंदू धर्म]]
| तळटिपा = 
}}

'''महादेव यादव'''( इ.स. १२६१-१२७०) हे भारतातील दख्खन प्रदेशातील सेऊना (यादव) राजवंशाचे शासक होते. ते त्यांचे भाऊ [[कृष्ण यादव]] यांच्यानंतर सिंहासनावर बसले.

महादेवाने कोल्हापूरच्या शिलाहारांचा पराभव केला आणि आपल्या कदंब सरदारांचे बंड मोडून काढले. त्याने शेजारच्या राज्यांवर आक्रमण केले, परंतु काकतीय राणी रुद्रमा आणि होयसळ राजा नरसिंह द्वितीय यांनी त्याला माघार घेण्यास भाग पाडले. यादवांच्या नोंदींमध्ये त्याच्या इतर लष्करी यशांचेही श्रेय दिले जाते, परंतु हे दावे अतिशयोक्तीपूर्ण असू शकतात.

[[वर्ग:यादव सम्राट]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>l4bmt5ge25xkbnp8c5jyrcu2mj1fuyg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697754</id>
      <parentid>2697739</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T16:52:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2697754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3721" sha1="kq5vwozak30mym39wovd9h2oivqrl7w" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट राज्याधिकारी 
| नाव = सम्राट महादेव यादव
| पदवी =  महाराजाधिराजा
| चित्र = Yadavas of Devagiri. Mahadeva. 1261-1270.jpg
| चित्र_शीर्षक = देवगिरीचे यादव, राजा महादेवाच्या (१२६१-१२७०) काळातील नाणी. मध्यभागी कमळाचे फूल, दोन श्री, हत्ती, शंख आणि तलवारीच्या उजव्या बाजूच्या ठशांच्या वर देवनागरी लिपीत “महादेव”.
| राजध्वज_चित्र = 
| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = 
| राजचिन्ह_चित्र = 
| राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = 
| राज्य_काळ = [[इ.स. १२६१]] - [[इ.स. १२७०]]
| राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक
| राज्याभिषेक = [[इ.स. १२६१]] 
| राज्यव्याप्ती = 
| राजधानी = [[देवगिरी]]
| पूर्ण_नाव = महादेव यादव
| इतर_पदव्या = 
| जन्म_दिनांक =
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. १२७०]]
| मृत्यू_स्थान = 
| पूर्वाधिकारी = [[कृष्ण यादव]]
| राजपद_वारस = 
| राजपद_वारस_प्रकार = 
| उत्तराधिकारी = [[अम्माना यादव]]
| वडील = दुसरा जैतुगी
| आई = 
| पत्नी = वैजयी 
| पती = 
| इतर_पती =
| संतती = [[अम्माना यादव]]
| राजवंश = [[देवगिरीचे यादव|यादव]]
| राजगीत = 
| राजब्रीदवाक्य = 
| राजचलन =
| धर्म    = [[हिंदू धर्म]]
| तळटिपा = 
}}

'''महादेव यादव'''( इ.स. १२६१-१२७०) हे भारतातील दख्खन प्रदेशातील सेऊना (यादव) राजवंशाचे शासक होते. ते त्यांचे भाऊ [[कृष्ण यादव]] यांच्यानंतर सिंहासनावर बसले.

महादेवाने कोल्हापूरच्या शिलाहारांचा पराभव केला आणि आपल्या कदंब सरदारांचे बंड मोडून काढले. त्याने शेजारच्या राज्यांवर आक्रमण केले, परंतु काकतीय राणी रुद्रमा आणि होयसळ राजा नरसिंह द्वितीय यांनी त्याला माघार घेण्यास भाग पाडले. यादवांच्या नोंदींमध्ये त्याच्या इतर लष्करी यशांचेही श्रेय दिले जाते, परंतु हे दावे अतिशयोक्तीपूर्ण असू शकतात.

[[वर्ग:यादव सम्राट]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:इ.स. १२७० मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>kq5vwozak30mym39wovd9h2oivqrl7w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697771</id>
      <parentid>2697754</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:12:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aryan Bagkar</username>
        <id>152513</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2697771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3753" sha1="kp7l26p1zqz510fd3mr78h2mgz8akkx" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट राज्याधिकारी 
| नाव = सम्राट महादेव यादव
| पदवी =  महाराजाधिराजा
| चित्र = Yadavas of Devagiri. Mahadeva. 1261-1270.jpg
| चित्र_शीर्षक = देवगिरीचे यादव, राजा महादेवाच्या (१२६१-१२७०) काळातील नाणी. मध्यभागी कमळाचे फूल, दोन श्री, हत्ती, शंख आणि तलवारीच्या उजव्या बाजूच्या ठशांच्या वर देवनागरी लिपीत “महादेव”.
| राजध्वज_चित्र = 
| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = 
| राजचिन्ह_चित्र = 
| राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = 
| राज्य_काळ = [[इ.स. १२६१]] - [[इ.स. १२७०]]
| राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक
| राज्याभिषेक = [[इ.स. १२६१]] 
| राज्यव्याप्ती = 
| राजधानी = [[देवगिरी]]
| पूर्ण_नाव = महादेव यादव
| इतर_पदव्या = 
| जन्म_दिनांक =
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. १२७०]]
| मृत्यू_स्थान = 
| पूर्वाधिकारी = [[कृष्ण यादव]]
| राजपद_वारस = 
| राजपद_वारस_प्रकार = 
| उत्तराधिकारी = [[अम्माना यादव]]
| वडील = दुसरा जैतुगी
| आई = 
| पत्नी = वैजयी 
| पती = 
| इतर_पती =
| संतती = [[अम्माना यादव]]
| राजवंश = [[देवगिरीचे यादव|यादव]]
| राजगीत = 
| राजब्रीदवाक्य = 
| राजचलन =
| धर्म    = [[वैष्णव पंथ|वैष्णव धर्म]]
| तळटिपा = 
}}

'''महादेव यादव'''( इ.स. १२६१-१२७०) हे भारतातील दख्खन प्रदेशातील सेऊना (यादव) राजवंशाचे शासक होते. ते त्यांचे भाऊ [[कृष्ण यादव]] यांच्यानंतर सिंहासनावर बसले.

महादेवाने कोल्हापूरच्या शिलाहारांचा पराभव केला आणि आपल्या कदंब सरदारांचे बंड मोडून काढले. त्याने शेजारच्या राज्यांवर आक्रमण केले, परंतु काकतीय राणी रुद्रमा आणि होयसळ राजा नरसिंह द्वितीय यांनी त्याला माघार घेण्यास भाग पाडले. यादवांच्या नोंदींमध्ये त्याच्या इतर लष्करी यशांचेही श्रेय दिले जाते, परंतु हे दावे अतिशयोक्तीपूर्ण असू शकतात.

[[वर्ग:यादव सम्राट]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:इ.स. १२७० मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>kp7l26p1zqz510fd3mr78h2mgz8akkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अम्माना यादव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382062</id>
    <revision>
      <id>2697744</id>
      <timestamp>2026-07-29T16:40:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aryan Bagkar</username>
        <id>152513</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{माहितीचौकट राज्याधिकारी  | नाव = सम्राट अम्माना यादव | पदवी =  महाराजाधिराजा | चित्र =  | चित्र_शीर्षक =  | राजध्वज_चित्र =  | राजध्वज_चित्र_शीर्षक =  | राजचिन्ह_चित्र =  | राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक...</comment>
      <origin>2697744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4568" sha1="17y6qhen8mdx0uwtbs2ma0hvsl6zc1c" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट राज्याधिकारी 
| नाव = सम्राट अम्माना यादव
| पदवी =  महाराजाधिराजा
| चित्र = 
| चित्र_शीर्षक = 
| राजध्वज_चित्र = 
| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = 
| राजचिन्ह_चित्र = 
| राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = 
| राज्य_काळ = [[इ.स. १२७०]] - [[इ.स. १२७१]]
| राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक
| राज्याभिषेक = [[इ.स. १२७०]] 
| राज्यव्याप्ती = 
| राजधानी = [[देवगिरी]]
| पूर्ण_नाव = अम्माना यादव
| इतर_पदव्या = 
| जन्म_दिनांक =
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| पूर्वाधिकारी = [[महादेव यादव]]
| राजपद_वारस = 
| राजपद_वारस_प्रकार = 
| उत्तराधिकारी = [[रामचंद्र यादव]]
| वडील = [[महादेव यादव]]
| आई = वैजयी
| पत्नी =  
| पती = 
| इतर_पती =
| संतती =
| राजवंश = [[देवगिरीचे यादव|यादव]]
| राजगीत = 
| राजब्रीदवाक्य = 
| राजचलन =
| धर्म    = [[हिंदू धर्म]]
| तळटिपा = 
}}

'''अम्माना यादव''' (इ.स. १२७०) हा भारतातील दख्खन प्रदेशातील सेउना (यादव) राजवंशाचा शासक होता. तो त्याचे वडील [[महादेव यादव]] यांच्यानंतर गादीवर आला आणि काही महिने सिंहासनावर राहिला, पण नंतर त्याचा चुलत भाऊ [[रामचंद्र यादव]] याने त्याला पदच्युत केले .

अम्मना हा यादव राजा महादेवाचा मुलगा आणि उत्तराधिकारी होता. महादेवाने त्याचा मोठा भाऊ कृष्णाच्या मृत्यूनंतर, सुमारे १२६१ मध्ये सिंहासनावर आरोहण केले, कदाचित कारण कृष्णाचा मुलगा रामचंद्र त्यावेळी अल्पवयीन होता. जेव्हा सुमारे १२७० मध्ये महादेवाचा मृत्यू झाला, तेव्हा अम्मना नवीन राजा बनला, परंतु रामचंद्राने त्याच्या सिंहासनावरील दाव्याला आव्हान दिले. यादव साम्राज्यातील सामान्य जनता आणि महत्त्वाचे अधिकारी बहुधा रामचंद्रालाच खरा वारस मानत होते. हे यावरून स्पष्ट होते की, महादेवाशी एकनिष्ठ असलेले दरबारी हेमाद्री आणि टिक्कमा यांनी अम्मनाच्या ऐवजी रामचंद्राला पाठिंबा दिला. 

रामचंद्राच्या पुरुषोत्तमपुरी ताम्रपट शिलालेखात अम्मानाच्या काही लष्करी पराक्रमांचा उल्लेख आहे, परंतु अम्मानाच्या राजवटीचा अल्प कालावधी पाहता, हे वर्णन ऐतिहासिकदृष्ट्या अविश्वसनीय म्हणून दुर्लक्षित केले जाऊ शकते

[[वर्ग:यादव सम्राट]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>17y6qhen8mdx0uwtbs2ma0hvsl6zc1c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697769</id>
      <parentid>2697744</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:11:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aryan Bagkar</username>
        <id>152513</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2697769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4582" sha1="h4y9151smib34nu9or981opnevokobv" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट राज्याधिकारी 
| नाव = सम्राट अम्माना यादव
| पदवी =  महाराजाधिराजा
| चित्र = 
| चित्र_शीर्षक = 
| राजध्वज_चित्र = 
| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = 
| राजचिन्ह_चित्र = 
| राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = 
| राज्य_काळ = [[इ.स. १२७०]] - [[इ.स. १२७१]]
| राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक
| राज्याभिषेक = [[इ.स. १२७०]] 
| राज्यव्याप्ती = 
| राजधानी = [[देवगिरी]]
| पूर्ण_नाव = अम्माना यादव
| इतर_पदव्या = 
| जन्म_दिनांक =
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| पूर्वाधिकारी = [[महादेव यादव]]
| राजपद_वारस = 
| राजपद_वारस_प्रकार = 
| उत्तराधिकारी = [[रामचंद्र यादव]]
| वडील = [[महादेव यादव]]
| आई = वैजयी
| पत्नी =  
| पती = 
| इतर_पती =
| संतती =
| राजवंश = [[देवगिरीचे यादव|यादव]]
| राजगीत = 
| राजब्रीदवाक्य = 
| राजचलन =
| धर्म    = [[शैव पंथ|शैव धर्म]]
| तळटिपा = 
}}

'''अम्माना यादव''' (इ.स. १२७०) हा भारतातील दख्खन प्रदेशातील सेउना (यादव) राजवंशाचा शासक होता. तो त्याचे वडील [[महादेव यादव]] यांच्यानंतर गादीवर आला आणि काही महिने सिंहासनावर राहिला, पण नंतर त्याचा चुलत भाऊ [[रामचंद्र यादव]] याने त्याला पदच्युत केले .

अम्मना हा यादव राजा महादेवाचा मुलगा आणि उत्तराधिकारी होता. महादेवाने त्याचा मोठा भाऊ कृष्णाच्या मृत्यूनंतर, सुमारे १२६१ मध्ये सिंहासनावर आरोहण केले, कदाचित कारण कृष्णाचा मुलगा रामचंद्र त्यावेळी अल्पवयीन होता. जेव्हा सुमारे १२७० मध्ये महादेवाचा मृत्यू झाला, तेव्हा अम्मना नवीन राजा बनला, परंतु रामचंद्राने त्याच्या सिंहासनावरील दाव्याला आव्हान दिले. यादव साम्राज्यातील सामान्य जनता आणि महत्त्वाचे अधिकारी बहुधा रामचंद्रालाच खरा वारस मानत होते. हे यावरून स्पष्ट होते की, महादेवाशी एकनिष्ठ असलेले दरबारी हेमाद्री आणि टिक्कमा यांनी अम्मनाच्या ऐवजी रामचंद्राला पाठिंबा दिला. 

रामचंद्राच्या पुरुषोत्तमपुरी ताम्रपट शिलालेखात अम्मानाच्या काही लष्करी पराक्रमांचा उल्लेख आहे, परंतु अम्मानाच्या राजवटीचा अल्प कालावधी पाहता, हे वर्णन ऐतिहासिकदृष्ट्या अविश्वसनीय म्हणून दुर्लक्षित केले जाऊ शकते

[[वर्ग:यादव सम्राट]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>h4y9151smib34nu9or981opnevokobv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मँगलोर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382063</id>
    <redirect title="मंगळूर" />
    <revision>
      <id>2697752</id>
      <timestamp>2026-07-29T16:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2697752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="0a5c1bl7q2vbmlf9x2oa6343ucs5l1o" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[मंगळूर]]</text>
      <sha1>0a5c1bl7q2vbmlf9x2oa6343ucs5l1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अम्मान यादव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382064</id>
    <redirect title="अम्माना यादव" />
    <revision>
      <id>2697755</id>
      <timestamp>2026-07-29T16:53:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2697755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="0ht5m25hw0dgg8x6dgfpg1rc6wp75zk" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[अम्माना यादव]]</text>
      <sha1>0ht5m25hw0dgg8x6dgfpg1rc6wp75zk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रामचंद्र यादव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382065</id>
    <revision>
      <id>2697764</id>
      <timestamp>2026-07-29T17:07:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aryan Bagkar</username>
        <id>152513</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{माहितीचौकट राज्याधिकारी  | नाव = सम्राट रामचंद्र यादव | पदवी =  महाराजाधिराज&lt;br&gt;रायनारायण | चित्र = Seuna (Yadava). Ramachandra. 1270-1311 Central lotus blossom, two śri, conch, and “śri rama” in Devanagari above standard left, each in incuse.jpg | चित्र_शीर्षक = रामचंद्रां...</comment>
      <origin>2697764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4793" sha1="61n95u446042tfkes6ocuz8fx7oo6am" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट राज्याधिकारी 
| नाव = सम्राट रामचंद्र यादव
| पदवी =  महाराजाधिराज&lt;br&gt;रायनारायण
| चित्र = Seuna (Yadava). Ramachandra. 1270-1311 Central lotus blossom, two śri, conch, and “śri rama” in Devanagari above standard left, each in incuse.jpg
| चित्र_शीर्षक = रामचंद्रांचे (१२७०-१३११) सुवर्ण गद्यान, मध्यभागी कमळ, वरच्या डाव्या कोपऱ्यात देवनागरी लिपीत दोन श्री, शंख आणि 'श्री राम', प्रत्येक खोलगट अक्षरात.
| राजध्वज_चित्र = 
| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = 
| राजचिन्ह_चित्र = 
| राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = 
| राज्य_काळ = [[इ.स. १२७१]] - [[इ.स. १३११]]
| राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक
| राज्याभिषेक = [[इ.स. १२७१]] 
| राज्यव्याप्ती = 
| राजधानी = [[देवगिरी]]
| पूर्ण_नाव = अम्माना यादव
| इतर_पदव्या = 
| जन्म_दिनांक =
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. १३११]] 
| मृत्यू_स्थान = 
| पूर्वाधिकारी = [[अम्माना यादव]]
| राजपद_वारस = 
| राजपद_वारस_प्रकार = 
| उत्तराधिकारी = [[तिसरा सिंहण यादव]]
| वडील = [[कृष्ण यादव]]
| आई = 
| पत्नी =  
| पती = 
| इतर_पती =
| संतती = तिसरा सिंहण यादव&lt;br&gt;झट्यापाली&lt;br&gt;बल्लाळ&lt;br&gt;भीमा
| राजवंश = [[देवगिरीचे यादव|यादव]]
| राजगीत = 
| राजब्रीदवाक्य = 
| राजचलन =
| धर्म    = [[हिंदू धर्म]]
| तळटिपा = 
}}

'''रामचंद्र यादव'''(अंदाजे १२७१-१३११), ज्यांना रामदेव म्हणूनही ओळखले जाते, हे भारतातील दख्खन प्रदेशातील सेऊना (यादव) राजवंशाचे शासक होते. त्यांनी राजधानी [[देवगिरी]] येथे बंड करून आपला चुलतभाऊ [[अम्माना यादव]] याच्याकडून सिंहासन बळकावले. त्यांनी परमार, वाघेल, होयसळ आणि काकतीय यांसारख्या आपल्या शेजारी राष्ट्रांशी युद्ध करून यादव साम्राज्याचा विस्तार केला.

इ.स. १२९६ मध्ये, त्याला दिल्ली सल्तनतीकडून झालेल्या मुस्लिम आक्रमणाचा सामना करावा लागला आणि अलाउद्दीन खलजीला वार्षिक खंडणी देण्यास भाग पाडले गेले. इ.स. १३०३-१३०४ मध्ये त्याने खंडणी देणे बंद केल्यावर, अलाउद्दीनने सुमारे १३०८ मध्ये त्याला जिंकण्यासाठी आपला गुलाम-सेनापती मलिक काफूरच्या नेतृत्वाखाली सैन्य पाठवले आणि यादवांना दिल्ली सल्तनतीचे मांडलिक बनण्यास भाग पाडले. त्यानंतर, रामचंद्राने अलाउद्दीनची एक निष्ठावान मांडलिक म्हणून सेवा केली आणि त्याच्या सैन्याला काकतीय व होयसळांचा पराभव करण्यास मदत केली.

[[वर्ग:यादव सम्राट]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>61n95u446042tfkes6ocuz8fx7oo6am</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697768</id>
      <parentid>2697764</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aryan Bagkar</username>
        <id>152513</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2697768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4825" sha1="bxv16zuityzqqmamlu99r9ttvxno8g1" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट राज्याधिकारी 
| नाव = सम्राट रामचंद्र यादव
| पदवी =  महाराजाधिराज&lt;br&gt;रायनारायण
| चित्र = Seuna (Yadava). Ramachandra. 1270-1311 Central lotus blossom, two śri, conch, and “śri rama” in Devanagari above standard left, each in incuse.jpg
| चित्र_शीर्षक = रामचंद्रांचे (१२७०-१३११) सुवर्ण गद्यान, मध्यभागी कमळ, वरच्या डाव्या कोपऱ्यात देवनागरी लिपीत दोन श्री, शंख आणि 'श्री राम', प्रत्येक खोलगट अक्षरात.
| राजध्वज_चित्र = 
| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = 
| राजचिन्ह_चित्र = 
| राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = 
| राज्य_काळ = [[इ.स. १२७१]] - [[इ.स. १३११]]
| राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक
| राज्याभिषेक = [[इ.स. १२७१]] 
| राज्यव्याप्ती = 
| राजधानी = [[देवगिरी]]
| पूर्ण_नाव = अम्माना यादव
| इतर_पदव्या = 
| जन्म_दिनांक =
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. १३११]] 
| मृत्यू_स्थान = 
| पूर्वाधिकारी = [[अम्माना यादव]]
| राजपद_वारस = 
| राजपद_वारस_प्रकार = 
| उत्तराधिकारी = [[तिसरा सिंहण यादव]]
| वडील = [[कृष्ण यादव]]
| आई = 
| पत्नी =  
| पती = 
| इतर_पती =
| संतती = तिसरा सिंहण यादव&lt;br&gt;झट्यापाली&lt;br&gt;बल्लाळ&lt;br&gt;भीमा
| राजवंश = [[देवगिरीचे यादव|यादव]]
| राजगीत = 
| राजब्रीदवाक्य = 
| राजचलन =
| धर्म    = [[वैष्णव पंथ|वैष्णव धर्म]]
| तळटिपा = 
}}

'''रामचंद्र यादव'''(अंदाजे १२७१-१३११), ज्यांना रामदेव म्हणूनही ओळखले जाते, हे भारतातील दख्खन प्रदेशातील सेऊना (यादव) राजवंशाचे शासक होते. त्यांनी राजधानी [[देवगिरी]] येथे बंड करून आपला चुलतभाऊ [[अम्माना यादव]] याच्याकडून सिंहासन बळकावले. त्यांनी परमार, वाघेल, होयसळ आणि काकतीय यांसारख्या आपल्या शेजारी राष्ट्रांशी युद्ध करून यादव साम्राज्याचा विस्तार केला.

इ.स. १२९६ मध्ये, त्याला दिल्ली सल्तनतीकडून झालेल्या मुस्लिम आक्रमणाचा सामना करावा लागला आणि अलाउद्दीन खलजीला वार्षिक खंडणी देण्यास भाग पाडले गेले. इ.स. १३०३-१३०४ मध्ये त्याने खंडणी देणे बंद केल्यावर, अलाउद्दीनने सुमारे १३०८ मध्ये त्याला जिंकण्यासाठी आपला गुलाम-सेनापती मलिक काफूरच्या नेतृत्वाखाली सैन्य पाठवले आणि यादवांना दिल्ली सल्तनतीचे मांडलिक बनण्यास भाग पाडले. त्यानंतर, रामचंद्राने अलाउद्दीनची एक निष्ठावान मांडलिक म्हणून सेवा केली आणि त्याच्या सैन्याला काकतीय व होयसळांचा पराभव करण्यास मदत केली.

[[वर्ग:यादव सम्राट]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>bxv16zuityzqqmamlu99r9ttvxno8g1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697782</id>
      <parentid>2697768</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:37:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2697782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4896" sha1="padekztvudtn6loj704pw3cc0cc6cal" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट राज्याधिकारी 
| नाव = सम्राट रामचंद्र यादव
| पदवी =  महाराजाधिराज&lt;br&gt;रायनारायण
| चित्र = Seuna (Yadava). Ramachandra. 1270-1311 Central lotus blossom, two śri, conch, and “śri rama” in Devanagari above standard left, each in incuse.jpg
| चित्र_शीर्षक = रामचंद्रांचे (१२७०-१३११) सुवर्ण गद्यान, मध्यभागी कमळ, वरच्या डाव्या कोपऱ्यात देवनागरी लिपीत दोन श्री, शंख आणि 'श्री राम', प्रत्येक खोलगट अक्षरात.
| राजध्वज_चित्र = 
| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = 
| राजचिन्ह_चित्र = 
| राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = 
| राज्य_काळ = [[इ.स. १२७१]] - [[इ.स. १३११]]
| राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक
| राज्याभिषेक = [[इ.स. १२७१]] 
| राज्यव्याप्ती = 
| राजधानी = [[देवगिरी]]
| पूर्ण_नाव = अम्माना यादव
| इतर_पदव्या = 
| जन्म_दिनांक =
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. १३११]] 
| मृत्यू_स्थान = 
| पूर्वाधिकारी = [[अम्माना यादव]]
| राजपद_वारस = 
| राजपद_वारस_प्रकार = 
| उत्तराधिकारी = [[तिसरा सिंहण यादव]]
| वडील = [[कृष्ण यादव]]
| आई = 
| पत्नी =  
| पती = 
| इतर_पती =
| संतती = तिसरा सिंहण यादव&lt;br&gt;झट्यापाली&lt;br&gt;बल्लाळ&lt;br&gt;भीमा
| राजवंश = [[देवगिरीचे यादव|यादव]]
| राजगीत = 
| राजब्रीदवाक्य = 
| राजचलन =
| धर्म    = [[वैष्णव पंथ|वैष्णव धर्म]]
| तळटिपा = 
}}

'''रामचंद्र यादव'''(अंदाजे १२७१-१३११), ज्यांना रामदेव म्हणूनही ओळखले जाते, हे भारतातील दख्खन प्रदेशातील सेऊना (यादव) राजवंशाचे शासक होते. त्यांनी राजधानी [[देवगिरी]] येथे बंड करून आपला चुलतभाऊ [[अम्माना यादव]] याच्याकडून सिंहासन बळकावले. त्यांनी परमार, वाघेल, होयसळ आणि काकतीय यांसारख्या आपल्या शेजारी राष्ट्रांशी युद्ध करून यादव साम्राज्याचा विस्तार केला.

इ.स. १२९६ मध्ये, त्याला दिल्ली सल्तनतीकडून झालेल्या मुस्लिम आक्रमणाचा सामना करावा लागला आणि अलाउद्दीन खलजीला वार्षिक खंडणी देण्यास भाग पाडले गेले. इ.स. १३०३-१३०४ मध्ये त्याने खंडणी देणे बंद केल्यावर, अलाउद्दीनने सुमारे १३०८ मध्ये त्याला जिंकण्यासाठी आपला गुलाम-सेनापती मलिक काफूरच्या नेतृत्वाखाली सैन्य पाठवले आणि यादवांना दिल्ली सल्तनतीचे मांडलिक बनण्यास भाग पाडले. त्यानंतर, रामचंद्राने अलाउद्दीनची एक निष्ठावान मांडलिक म्हणून सेवा केली आणि त्याच्या सैन्याला काकतीय व होयसळांचा पराभव करण्यास मदत केली.

[[वर्ग:यादव सम्राट]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:इ.स. १३११ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>padekztvudtn6loj704pw3cc0cc6cal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:विजय धर्मा भेरे</title>
    <ns>3</ns>
    <id>382066</id>
    <revision>
      <id>2697772</id>
      <timestamp>2026-07-29T17:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2697772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="305" sha1="mumg4rnpwzs2epa6g309njva29gkrwd" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=विजय धर्मा भेरे}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २२:४२, २९ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>mumg4rnpwzs2epa6g309njva29gkrwd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पहिला जैतुगी यादव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382067</id>
    <revision>
      <id>2697775</id>
      <timestamp>2026-07-29T17:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aryan Bagkar</username>
        <id>152513</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{माहितीचौकट राज्याधिकारी  | नाव = सम्राट सिंघणदेव दुसरा | पदवी = महाराजाधिराजा | चित्र =  | चित्र_शीर्षक =  | राजध्वज_चित्र =  | राजध्वज_चित्र_शीर्षक =  | राजचिन्ह_चित्र =  | राजचिन्ह_चित्र_शीर्...</comment>
      <origin>2697775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2251" sha1="t77f8ujw0or8tzhd0jg66wx4naw6tdt" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट राज्याधिकारी 
| नाव = सम्राट सिंघणदेव दुसरा
| पदवी = महाराजाधिराजा
| चित्र = 
| चित्र_शीर्षक = 
| राजध्वज_चित्र = 
| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = 
| राजचिन्ह_चित्र = 
| राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = 
| राज्य_काळ = [[इ.स. ११९१]] - [[इ.स. १२१०]]
| राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक
| राज्याभिषेक = [[इ.स. १२१०]] 
| राज्यव्याप्ती = 
| राजधानी = [[देवगिरी]]
| पूर्ण_नाव = जैतुगी यादव
| इतर_पदव्या = 
| जन्म_दिनांक =[[इ.स. ११६५]]
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| पूर्वाधिकारी = [[पाचवा भिल्लम यादव]]
| राजपद_वारस = 
| राजपद_वारस_प्रकार = 
| उत्तराधिकारी = [[दुसरा सिंघणदेव यादव]]
| वडील = [[पाचवा भिल्लम यादव]]
| आई = 
| पत्नी = 
| पती = 
| इतर_पती =
| संतती = [[दुसरा सिंघणदेव यादव]]
| राजवंश = [[देवगिरीचे यादव|यादव]]
| राजगीत = 
| राजब्रीदवाक्य = 
| राजचलन =
| धर्म    = [[हिंदू धर्म]]
| तळटिपा = 
}}

'''जैतुगी यादव''' (११६५-१२००) ज्याला जैत्रपाल म्हणूनही ओळखले जाते, हा ११९१ ते १२०० पर्यंत सेउना (यादव) राजवंशाचा शासक होता.


[[वर्ग:यादव सम्राट]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>t77f8ujw0or8tzhd0jg66wx4naw6tdt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697783</id>
      <parentid>2697775</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2697783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2316" sha1="sswrer5zjbklq3lfjt6r1gjrqhidhvy" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट राज्याधिकारी 
| नाव = सम्राट सिंघणदेव दुसरा
| पदवी = महाराजाधिराजा
| चित्र = 
| चित्र_शीर्षक = 
| राजध्वज_चित्र = 
| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = 
| राजचिन्ह_चित्र = 
| राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = 
| राज्य_काळ = [[इ.स. ११९१]] - [[इ.स. १२१०]]
| राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक
| राज्याभिषेक = [[इ.स. १२१०]] 
| राज्यव्याप्ती = 
| राजधानी = [[देवगिरी]]
| पूर्ण_नाव = जैतुगी यादव
| इतर_पदव्या = 
| जन्म_दिनांक =[[इ.स. ११६५]]
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| पूर्वाधिकारी = [[पाचवा भिल्लम यादव]]
| राजपद_वारस = 
| राजपद_वारस_प्रकार = 
| उत्तराधिकारी = [[दुसरा सिंघणदेव यादव]]
| वडील = [[पाचवा भिल्लम यादव]]
| आई = 
| पत्नी = 
| पती = 
| इतर_पती =
| संतती = [[दुसरा सिंघणदेव यादव]]
| राजवंश = [[देवगिरीचे यादव|यादव]]
| राजगीत = 
| राजब्रीदवाक्य = 
| राजचलन =
| धर्म    = [[हिंदू धर्म]]
| तळटिपा = 
}}

'''जैतुगी यादव''' (११६५-१२००) ज्याला जैत्रपाल म्हणूनही ओळखले जाते, हा ११९१ ते १२०० पर्यंत सेउना (यादव) राजवंशाचा शासक होता.


[[वर्ग:यादव सम्राट]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:इ.स. ११६५ मधील जन्म]]</text>
      <sha1>sswrer5zjbklq3lfjt6r1gjrqhidhvy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पाचवा भिल्लम यादव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382068</id>
    <revision>
      <id>2697779</id>
      <timestamp>2026-07-29T17:29:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aryan Bagkar</username>
        <id>152513</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{माहितीचौकट राज्याधिकारी  | नाव = सम्राट भिल्लम पाचवा | पदवी = चक्रवर्ती | चित्र = Yadavas of Devagiri. Bhillama V. 1185-1193.jpg | चित्र_शीर्षक = देवगिरीच्या यादवांची नाणी, राजा भिल्लम पंचम (११८५-११९३). मध्यभागी कमळ...</comment>
      <origin>2697779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4644" sha1="sg0lqydlihuz0f0xo3hj9cnlu772n22" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट राज्याधिकारी 
| नाव = सम्राट भिल्लम पाचवा
| पदवी = चक्रवर्ती
| चित्र = Yadavas of Devagiri. Bhillama V. 1185-1193.jpg
| चित्र_शीर्षक = देवगिरीच्या यादवांची नाणी, राजा भिल्लम पंचम (११८५-११९३). मध्यभागी कमळ, दोन श्री चिन्हे, हत्ती, शंख आणि उजवीकडील बाणाच्या वर देवनागरी लिपीत &quot;[भिल्ल]/मदेव&quot;.
| राजध्वज_चित्र = 
| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = 
| राजचिन्ह_चित्र = 
| राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = 
| राज्य_काळ = [[इ.स. ११७५]] - [[इ.स. ११८७]] (कल्याणी चालुक्य यांचे मांडलिक)&lt;br&gt;[[इ.स. ११८७]] - [[इ.स. ११९१]]
| राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक
| राज्याभिषेक = [[इ.स. ११८७]] 
| राज्यव्याप्ती = 
| राजधानी = [[देवगिरी]]
| पूर्ण_नाव = भिल्लम यादव
| इतर_पदव्या = 
| जन्म_दिनांक =
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. ११९१]]
| मृत्यू_स्थान = 
| पूर्वाधिकारी = 
| राजपद_वारस = 
| राजपद_वारस_प्रकार = 
| उत्तराधिकारी = [[पहिला जैतुगी यादव]]
| वडील = कर्ण 
| आई = 
| पत्नी = 
| पती = 
| इतर_पती =
| संतती = [[पहिला जैतुगी यादव]]
| राजवंश = [[देवगिरीचे यादव|यादव]]
| राजगीत = 
| राजब्रीदवाक्य = 
| राजचलन =
| धर्म    = [[हिंदू धर्म]]
| तळटिपा = 
}}

'''भिल्लम पाचवा''' (इ.स. ११७५-११९१) हा भारतातील दख्खन प्रदेशातील सेऊना (यादव) राजवंशाचा पहिला सार्वभौम शासक होता. यादव राजा मुल्लागीचा नातू असलेल्या त्याने, कोकण प्रदेशातील आणि आसपासच्या किल्ल्यांवर कब्जा करून सध्याच्या महाराष्ट्रात एक संस्थान स्थापन केले. इ.स. ११७५ च्या सुमारास, त्याने आपल्या काकाच्या वंशजांना आणि एका बंडखोराला पदच्युत करून यादव सिंहासन बळकावले. पुढील दशकात, त्याने कल्याणीच्या चालुक्यांचा नाममात्र मांडलिक म्हणून राज्य केले आणि गुजरातच्या चालुक्य व परमार प्रदेशांवर हल्ले केले. चालुक्य सत्तेच्या पतनानंतर, त्याने इ.स. ११८७ च्या सुमारास सार्वभौमत्व घोषित केले आणि सध्याच्या कर्नाटकातील पूर्वीच्या चालुक्य प्रदेशावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी होयसळ राजा बल्लाळ द्वितीय याच्याशी युद्ध केले. इ.स. ११८९ च्या सुमारास त्याने सोरातूर येथे झालेल्या लढाईत बल्लालाचा पराभव केला, परंतु दोन वर्षांनंतर बल्लालाने त्याचा निर्णायक पराभव केला.


[[वर्ग:यादव सम्राट]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>sg0lqydlihuz0f0xo3hj9cnlu772n22</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697785</id>
      <parentid>2697779</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:39:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2697785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4709" sha1="bqpy31vv2lkuylmn0lhn544oor1pvej" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट राज्याधिकारी 
| नाव = सम्राट भिल्लम पाचवा
| पदवी = चक्रवर्ती
| चित्र = Yadavas of Devagiri. Bhillama V. 1185-1193.jpg
| चित्र_शीर्षक = देवगिरीच्या यादवांची नाणी, राजा भिल्लम पंचम (११८५-११९३). मध्यभागी कमळ, दोन श्री चिन्हे, हत्ती, शंख आणि उजवीकडील बाणाच्या वर देवनागरी लिपीत &quot;[भिल्ल]/मदेव&quot;.
| राजध्वज_चित्र = 
| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = 
| राजचिन्ह_चित्र = 
| राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = 
| राज्य_काळ = [[इ.स. ११७५]] - [[इ.स. ११८७]] (कल्याणी चालुक्य यांचे मांडलिक)&lt;br&gt;[[इ.स. ११८७]] - [[इ.स. ११९१]]
| राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक
| राज्याभिषेक = [[इ.स. ११८७]] 
| राज्यव्याप्ती = 
| राजधानी = [[देवगिरी]]
| पूर्ण_नाव = भिल्लम यादव
| इतर_पदव्या = 
| जन्म_दिनांक =
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. ११९१]]
| मृत्यू_स्थान = 
| पूर्वाधिकारी = 
| राजपद_वारस = 
| राजपद_वारस_प्रकार = 
| उत्तराधिकारी = [[पहिला जैतुगी यादव]]
| वडील = कर्ण 
| आई = 
| पत्नी = 
| पती = 
| इतर_पती =
| संतती = [[पहिला जैतुगी यादव]]
| राजवंश = [[देवगिरीचे यादव|यादव]]
| राजगीत = 
| राजब्रीदवाक्य = 
| राजचलन =
| धर्म    = [[हिंदू धर्म]]
| तळटिपा = 
}}

'''भिल्लम पाचवा''' (इ.स. ११७५-११९१) हा भारतातील दख्खन प्रदेशातील सेऊना (यादव) राजवंशाचा पहिला सार्वभौम शासक होता. यादव राजा मुल्लागीचा नातू असलेल्या त्याने, कोकण प्रदेशातील आणि आसपासच्या किल्ल्यांवर कब्जा करून सध्याच्या महाराष्ट्रात एक संस्थान स्थापन केले. इ.स. ११७५ च्या सुमारास, त्याने आपल्या काकाच्या वंशजांना आणि एका बंडखोराला पदच्युत करून यादव सिंहासन बळकावले. पुढील दशकात, त्याने कल्याणीच्या चालुक्यांचा नाममात्र मांडलिक म्हणून राज्य केले आणि गुजरातच्या चालुक्य व परमार प्रदेशांवर हल्ले केले. चालुक्य सत्तेच्या पतनानंतर, त्याने इ.स. ११८७ च्या सुमारास सार्वभौमत्व घोषित केले आणि सध्याच्या कर्नाटकातील पूर्वीच्या चालुक्य प्रदेशावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी होयसळ राजा बल्लाळ द्वितीय याच्याशी युद्ध केले. इ.स. ११८९ च्या सुमारास त्याने सोरातूर येथे झालेल्या लढाईत बल्लालाचा पराभव केला, परंतु दोन वर्षांनंतर बल्लालाने त्याचा निर्णायक पराभव केला.


[[वर्ग:यादव सम्राट]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:इ.स. ११९१ मधील जन्म]]</text>
      <sha1>bqpy31vv2lkuylmn0lhn544oor1pvej</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697830</id>
      <parentid>2697785</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T05:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aryan Bagkar</username>
        <id>152513</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2697830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4715" sha1="ehqa3my6xtp5ibg4foxk3ko59e1tlhb" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट राज्याधिकारी 
| नाव = सम्राट भिल्लम पाचवा
| पदवी = चक्रवर्ती
| चित्र = Yadavas of Devagiri. Bhillama V. 1185-1193.jpg
| चित्र_शीर्षक = देवगिरीच्या यादवांची नाणी, राजा भिल्लम पंचम (११८५-११९३). मध्यभागी कमळ, दोन श्री चिन्हे, हत्ती, शंख आणि उजवीकडील बाणाच्या वर देवनागरी लिपीत &quot;[भिल्ल]/मदेव&quot;.
| राजध्वज_चित्र = 
| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = 
| राजचिन्ह_चित्र = 
| राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = 
| राज्य_काळ = [[इ.स. ११७५]] - [[इ.स. ११८७]] (कल्याणी चालुक्य यांचे मांडलिक)&lt;br&gt;[[इ.स. ११८७]] - [[इ.स. ११९१]]
| राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक
| राज्याभिषेक = [[इ.स. ११८७]] 
| राज्यव्याप्ती = 
| राजधानी = [[देवगिरी]]
| पूर्ण_नाव = भिल्लम यादव
| इतर_पदव्या = 
| जन्म_दिनांक =
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. ११९१]]
| मृत्यू_स्थान = 
| पूर्वाधिकारी = 
| राजपद_वारस = 
| राजपद_वारस_प्रकार = 
| उत्तराधिकारी = [[पहिला जैतुगी यादव]]
| वडील = कर्ण 
| आई = 
| पत्नी = 
| पती = 
| इतर_पती =
| संतती = [[पहिला जैतुगी यादव]]
| राजवंश = [[देवगिरीचे यादव|यादव]]
| राजगीत = 
| राजब्रीदवाक्य = 
| राजचलन =
| धर्म    = [[हिंदू धर्म]]
| तळटिपा = 
}}

'''भिल्लम पाचवा''' (इ.स. ११७५-११९१) हा भारतातील दख्खन प्रदेशातील सेऊना (यादव) राजवंशाचा पहिला सार्वभौम शासक होता. यादव राजा मुल्लागीचा नातू असलेल्या त्याने, कोकण प्रदेशातील आणि आसपासच्या किल्ल्यांवर कब्जा करून सध्याच्या महाराष्ट्रात एक संस्थान स्थापन केले. इ.स. ११७५ च्या सुमारास, त्याने आपल्या काकाच्या वंशजांना आणि एका बंडखोराला पदच्युत करून यादव सिंहासन बळकावले. पुढील दशकात, त्याने कल्याणीच्या चालुक्यांचा नाममात्र मांडलिक म्हणून राज्य केले आणि गुजरातच्या चालुक्य व परमार प्रदेशांवर हल्ले केले. चालुक्य सत्तेच्या पतनानंतर, त्याने इ.स. ११८७ च्या सुमारास सार्वभौमत्व घोषित केले आणि सध्याच्या कर्नाटकातील पूर्वीच्या चालुक्य प्रदेशावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी होयसळ राजा बल्लाळ द्वितीय याच्याशी युद्ध केले. इ.स. ११८९ च्या सुमारास त्याने सोरातूर येथे झालेल्या लढाईत बल्लालाचा पराभव केला, परंतु दोन वर्षांनंतर बल्लालाने त्याचा निर्णायक पराभव केला.


[[वर्ग:यादव सम्राट]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:इ.स. ११९१ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>ehqa3my6xtp5ibg4foxk3ko59e1tlhb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:सुनिल बाबासाहेब गोल्हार</title>
    <ns>3</ns>
    <id>382069</id>
    <revision>
      <id>2697788</id>
      <timestamp>2026-07-29T17:44:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2697788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="329" sha1="k17gb86rjte0xamhok5sadhrfdujrcn" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=सुनिल बाबासाहेब गोल्हार}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २३:१४, २९ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>k17gb86rjte0xamhok5sadhrfdujrcn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:नितीन दिलीप मोरे</title>
    <ns>3</ns>
    <id>382070</id>
    <revision>
      <id>2697797</id>
      <timestamp>2026-07-29T19:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2697797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="308" sha1="qwdxeh2ltr25xe7584p2nrrf2svd4bm" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=नितीन दिलीप मोरे}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ००:३०, ३० जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>qwdxeh2ltr25xe7584p2nrrf2svd4bm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य:नितीन दिलीप मोरे</title>
    <ns>2</ns>
    <id>382071</id>
    <revision>
      <id>2697798</id>
      <timestamp>2026-07-29T19:21:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>नितीन दिलीप मोरे</username>
        <id>185781</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2697798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5505" sha1="krax380eldnq6ipm8fdjvujhcokwi7z" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट व्यक्ती|नाव=नितीन दिलीप मोरे|चित्र=|चित्र रुंदी=|शीर्षक=नितीन मोरे|जन्म=चिखली, पिंपरी-चिंचवड, पुणे, महाराष्ट्र|निवास=चिखली, पिंपरी-चिंचवड, पुणे|राष्ट्रीयत्व=भारतीय|व्यवसाय=सामाजिक कार्यकर्ते|संस्था=कॅ. सौ. अंजना दिलीप मोरे सामाजिक संस्था (अध्यक्ष)|कार्यक्षेत्र=सामाजिक सेवा, क्रीडा प्रोत्साहन, शिक्षण, संस्कृती संवर्धन}}'''नितीन दिलीप मोरे''' हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] [[पिंपरी-चिंचवड]] (पुणे) परिसरातील एक सामाजिक कार्यकर्ते आणि 'कॅ. सौ. अंजना दिलीप मोरे सामाजिक संस्था' या संस्थेचे अध्यक्ष आहेत.&lt;ref name=&quot;prabhat1&quot;&gt;{{cite news|title=पोलीस भरतीसाठी 'महापौर विद्यार्थी सहायता योजना'ची मागणी|date=24 जुलै 2026|newspaper=दैनिक प्रभात|page=15}}&lt;/ref&gt; ते क्रीडा, शिक्षण, संस्कृती संवर्धन आणि युवा कल्याणाच्या क्षेत्रात कार्यरत आहेत.

== सामाजिक कार्य व उपक्रम ==
नितीन मोरे यांच्या अध्यक्षतेखाली 'कॅ. सौ. अंजना दिलीप मोरे सामाजिक संस्था' विविध सामाजिक व शैक्षणिक उपक्रम राबवते:

=== विद्यार्थी व युवा कल्याण ===

* '''महापौर पोलीस भरती विद्यार्थी सहाय्यता योजना:''' पिंपरी-चिंचवड क्षेत्रातील पोलीस, सैन्यदल व इतर सुरक्षा दलांच्या भरतीची तयारी करणाऱ्या आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल व होतकरू विद्यार्थ्यांना रनिंग शूज, ट्रॅकसूट आणि पौष्टिक आहारासाठी आर्थिक मदत मिळण्यासाठी त्यांनी महापालिकेकडे मागणी केली.&lt;ref name=&quot;prabhat1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;sakal1&quot;&gt;{{cite news|title=महापौर पोलीस भरती विद्यार्थी सहाय्यता योजना सुरू करावी|date=27 जुलै 2026|newspaper=दैनिक सकाळ|page=5}}&lt;/ref&gt;

=== क्रीडा क्षेत्रातील योगदान ===

* '''गुणवंत खेळाडूंचा गौरव:''' छत्रपती शिवाजी महाराज जयंतीच्या औचित्याने चिखली परिसरातील आंतरराष्ट्रीय कुस्तीपटू पैलवान संस्कार सचिन नेवाळे आणि राष्ट्रीय खो-खो खेळाडू सिद्धी महेश पागरे यांचा विशेष सन्मान सोहळा आयोजित करून खेळाडूंना प्रोत्साहन दिले.&lt;ref name=&quot;prabhat2&quot;&gt;{{cite news|title=शिवजयंती निमित्त गुणवंत खेळाडूंचा गौरव|date=20 फेब्रुवारी 2026|newspaper=दैनिक प्रभात|page=17}}&lt;/ref&gt;

=== संस्कृती व वारकरी संप्रदाय संवर्धन ===

* '''अंजना स्वर स्मृती उपक्रम:''' वारकरी संप्रदायाचा वारसा जपण्यासाठी आणि भजन संस्कृतीला प्रोत्साहन देण्यासाठी चिखली परिसरातील भजनी मंडळांना 'वीणा' हे वाद्य भेट देण्याचा उपक्रम राबवला.&lt;ref name=&quot;lokmat1&quot;&gt;{{cite news|title=चिखलीमध्ये अंजना स्वर स्मृती उपक्रमाची सांगता|date=7 मार्च 2026|newspaper=लोकमत (हॅलो पिंपरी चिंचवड)|page=7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;prabhat3&quot;&gt;{{cite news|title='अंजना स्वर स्मृती' उपक्रमाचा चिखलीत प्रारंभ|date=28 फेब्रुवारी 2026|newspaper=दैनिक प्रभात|page=5}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भसूची}}</text>
      <sha1>krax380eldnq6ipm8fdjvujhcokwi7z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697800</id>
      <parentid>2697798</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T20:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>नितीन दिलीप मोरे</username>
        <id>185781</id>
      </contributor>
      <comment>⁠Draft submitted</comment>
      <origin>2697800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5522" sha1="ll57j35358g7zr8a1xc59571fa9fem1" xml:space="preserve">{{subst:submit}}
{{माहितीचौकट व्यक्ती|नाव=नितीन दिलीप मोरे|चित्र=|चित्र रुंदी=|शीर्षक=नितीन मोरे|जन्म=चिखली, पिंपरी-चिंचवड, पुणे, महाराष्ट्र|निवास=चिखली, पिंपरी-चिंचवड, पुणे|राष्ट्रीयत्व=भारतीय|व्यवसाय=सामाजिक कार्यकर्ते|संस्था=कॅ. सौ. अंजना दिलीप मोरे सामाजिक संस्था (अध्यक्ष)|कार्यक्षेत्र=सामाजिक सेवा, क्रीडा प्रोत्साहन, शिक्षण, संस्कृती संवर्धन}}'''नितीन दिलीप मोरे''' हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] [[पिंपरी-चिंचवड]] (पुणे) परिसरातील एक सामाजिक कार्यकर्ते आणि 'कॅ. सौ. अंजना दिलीप मोरे सामाजिक संस्था' या संस्थेचे अध्यक्ष आहेत.&lt;ref name=&quot;prabhat1&quot;&gt;{{cite news|title=पोलीस भरतीसाठी 'महापौर विद्यार्थी सहायता योजना'ची मागणी|date=24 जुलै 2026|newspaper=दैनिक प्रभात|page=15}}&lt;/ref&gt; ते क्रीडा, शिक्षण, संस्कृती संवर्धन आणि युवा कल्याणाच्या क्षेत्रात कार्यरत आहेत.

== सामाजिक कार्य व उपक्रम ==
नितीन मोरे यांच्या अध्यक्षतेखाली 'कॅ. सौ. अंजना दिलीप मोरे सामाजिक संस्था' विविध सामाजिक व शैक्षणिक उपक्रम राबवते:

=== विद्यार्थी व युवा कल्याण ===

* '''महापौर पोलीस भरती विद्यार्थी सहाय्यता योजना:''' पिंपरी-चिंचवड क्षेत्रातील पोलीस, सैन्यदल व इतर सुरक्षा दलांच्या भरतीची तयारी करणाऱ्या आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल व होतकरू विद्यार्थ्यांना रनिंग शूज, ट्रॅकसूट आणि पौष्टिक आहारासाठी आर्थिक मदत मिळण्यासाठी त्यांनी महापालिकेकडे मागणी केली.&lt;ref name=&quot;prabhat1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;sakal1&quot;&gt;{{cite news|title=महापौर पोलीस भरती विद्यार्थी सहाय्यता योजना सुरू करावी|date=27 जुलै 2026|newspaper=दैनिक सकाळ|page=5}}&lt;/ref&gt;

=== क्रीडा क्षेत्रातील योगदान ===

* '''गुणवंत खेळाडूंचा गौरव:''' छत्रपती शिवाजी महाराज जयंतीच्या औचित्याने चिखली परिसरातील आंतरराष्ट्रीय कुस्तीपटू पैलवान संस्कार सचिन नेवाळे आणि राष्ट्रीय खो-खो खेळाडू सिद्धी महेश पागरे यांचा विशेष सन्मान सोहळा आयोजित करून खेळाडूंना प्रोत्साहन दिले.&lt;ref name=&quot;prabhat2&quot;&gt;{{cite news|title=शिवजयंती निमित्त गुणवंत खेळाडूंचा गौरव|date=20 फेब्रुवारी 2026|newspaper=दैनिक प्रभात|page=17}}&lt;/ref&gt;

=== संस्कृती व वारकरी संप्रदाय संवर्धन ===

* '''अंजना स्वर स्मृती उपक्रम:''' वारकरी संप्रदायाचा वारसा जपण्यासाठी आणि भजन संस्कृतीला प्रोत्साहन देण्यासाठी चिखली परिसरातील भजनी मंडळांना 'वीणा' हे वाद्य भेट देण्याचा उपक्रम राबवला.&lt;ref name=&quot;lokmat1&quot;&gt;{{cite news|title=चिखलीमध्ये अंजना स्वर स्मृती उपक्रमाची सांगता|date=7 मार्च 2026|newspaper=लोकमत (हॅलो पिंपरी चिंचवड)|page=7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;prabhat3&quot;&gt;{{cite news|title='अंजना स्वर स्मृती' उपक्रमाचा चिखलीत प्रारंभ|date=28 फेब्रुवारी 2026|newspaper=दैनिक प्रभात|page=5}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भसूची}}</text>
      <sha1>ll57j35358g7zr8a1xc59571fa9fem1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चर्चा:हिडिंबा</title>
    <ns>1</ns>
    <id>382072</id>
    <revision>
      <id>2697803</id>
      <timestamp>2026-07-29T22:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheonlyPuneriintown</username>
        <id>157039</id>
      </contributor>
      <comment>/* चित्र आणि नाव */ नवीन विभाग</comment>
      <origin>2697803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="720" sha1="hsm3s1tu3b1u9myn3pcox96igjtue20" xml:space="preserve">== चित्र आणि नाव  ==

मी पाहिले की या लेखात जे चित्र आहे, ते मुळात काहीतरी मराठी स्रोतातून आहे. त्या चित्राच्या स्वतःच्या शीर्षकमध्ये “हेडंबा” किंवा “हेडंवा” असे लिहिले आहे. हे मूळचे मराठी नाव आहे का? सांगाल. [[सदस्य:TheonlyPuneriintown|TheonlyPuneriintown]] ([[सदस्य चर्चा:TheonlyPuneriintown|चर्चा]]) ०३:५४, ३० जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>hsm3s1tu3b1u9myn3pcox96igjtue20</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697814</id>
      <parentid>2697803</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T02:14:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* चित्र आणि नाव */ Reply</comment>
      <origin>2697814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1066" sha1="3lqe8qrj8yq8itd8180579dp0xx9hay" xml:space="preserve">== चित्र आणि नाव  ==

मी पाहिले की या लेखात जे चित्र आहे, ते मुळात काहीतरी मराठी स्रोतातून आहे. त्या चित्राच्या स्वतःच्या शीर्षकमध्ये “हेडंबा” किंवा “हेडंवा” असे लिहिले आहे. हे मूळचे मराठी नाव आहे का? सांगाल. [[सदस्य:TheonlyPuneriintown|TheonlyPuneriintown]] ([[सदस्य चर्चा:TheonlyPuneriintown|चर्चा]]) ०३:५४, ३० जुलै २०२६ (IST)

:माझ्या माहितीनुसार हिडिंबा हे मराठीत प्रचलित नाव आहे. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०७:४४, ३० जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>3lqe8qrj8yq8itd8180579dp0xx9hay</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697815</id>
      <parentid>2697814</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T02:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>उत्तर</comment>
      <origin>2697815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1278" sha1="815uq7591q47fq9fgysm89sdbkvs7i3" xml:space="preserve">== चित्र आणि नाव  ==

मी पाहिले की या लेखात जे चित्र आहे, ते मुळात काहीतरी मराठी स्रोतातून आहे. त्या चित्राच्या स्वतःच्या शीर्षकमध्ये “हेडंबा” किंवा “हेडंवा” असे लिहिले आहे. हे मूळचे मराठी नाव आहे का? सांगाल. [[सदस्य:TheonlyPuneriintown|TheonlyPuneriintown]] ([[सदस्य चर्चा:TheonlyPuneriintown|चर्चा]]) ०३:५४, ३० जुलै २०२६ (IST)

:माझ्या माहितीनुसार ''हिडिंबा'' हे मराठीत प्रचलित नाव आहे. तरीही इतर नावे आढळल्यास तेथून, उदा. हेडंबा, हेंडवा येथून पुनर्निर्देशने असावी.
-:- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०७:४४, ३० जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>815uq7591q47fq9fgysm89sdbkvs7i3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>फास्टनेट (नेटबॉल)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382073</id>
    <redirect title="फास्टफाइव नेटबॉल" />
    <revision>
      <id>2697808</id>
      <timestamp>2026-07-29T23:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>अभय नातू ने लेख [[फास्टनेट (नेटबॉल)]] वरुन [[फास्टफाइव नेटबॉल]] ला हलविला: अचूक नाव</comment>
      <origin>2697808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="fx6hohtn24z5rt664f44szqlikz35pl" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[फास्टफाइव नेटबॉल]]</text>
      <sha1>fx6hohtn24z5rt664f44szqlikz35pl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चर्चा:फास्टनेट (नेटबॉल)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>382074</id>
    <redirect title="चर्चा:फास्टफाइव नेटबॉल" />
    <revision>
      <id>2697810</id>
      <timestamp>2026-07-29T23:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>अभय नातू ने लेख [[चर्चा:फास्टनेट (नेटबॉल)]] वरुन [[चर्चा:फास्टफाइव नेटबॉल]] ला हलविला: अचूक नाव</comment>
      <origin>2697810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107" sha1="c9m40ww92dgmr0msbmgh7tlmzxzyqom" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[चर्चा:फास्टफाइव नेटबॉल]]</text>
      <sha1>c9m40ww92dgmr0msbmgh7tlmzxzyqom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:CBANDHARE</title>
    <ns>3</ns>
    <id>382075</id>
    <revision>
      <id>2697818</id>
      <timestamp>2026-07-30T04:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2697818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="273" sha1="krceeqq07tbgqfub272gqbojtqrgnfp" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=CBANDHARE}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०९:४१, ३० जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>krceeqq07tbgqfub272gqbojtqrgnfp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:एकनाथलाठे</title>
    <ns>3</ns>
    <id>382076</id>
    <revision>
      <id>2697819</id>
      <timestamp>2026-07-30T04:23:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2697819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="291" sha1="3p78gatuea1olo969jnir1haov40dpb" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=एकनाथलाठे}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०९:५३, ३० जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>3p78gatuea1olo969jnir1haov40dpb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Ashok pallawar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>382077</id>
    <revision>
      <id>2697828</id>
      <timestamp>2026-07-30T05:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2697828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="278" sha1="lp4kn5k37qs57kbgvqw6i2tynkyfsub" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Ashok pallawar}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १०:५३, ३० जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>lp4kn5k37qs57kbgvqw6i2tynkyfsub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अलेजिअंट एर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382078</id>
    <redirect title="अलेजियंट एर" />
    <revision>
      <id>2697838</id>
      <timestamp>2026-07-30T05:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2697838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="dr76o1k4d5wr17bcqzrkijt0pyien2j" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[अलेजियंट एर]]</text>
      <sha1>dr76o1k4d5wr17bcqzrkijt0pyien2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:देश माहिती Nevada</title>
    <ns>10</ns>
    <id>382079</id>
    <redirect title="साचा:देश माहिती नेव्हाडा" />
    <revision>
      <id>2697840</id>
      <timestamp>2026-07-30T05:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2697840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="suddcwpt2x5xpccmmyri03ggckmczar" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[साचा:देश माहिती नेव्हाडा]]</text>
      <sha1>suddcwpt2x5xpccmmyri03ggckmczar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:देश माहिती North Carolina</title>
    <ns>10</ns>
    <id>382080</id>
    <redirect title="साचा:देश माहिती नॉर्थ कॅरोलिना" />
    <revision>
      <id>2697841</id>
      <timestamp>2026-07-30T05:42:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2697841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="127" sha1="8dhwq0kjcf9zma27wy4ff1zy8qtpd5g" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[साचा:देश माहिती नॉर्थ कॅरोलिना]]</text>
      <sha1>8dhwq0kjcf9zma27wy4ff1zy8qtpd5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:देश माहिती Missouri</title>
    <ns>10</ns>
    <id>382081</id>
    <redirect title="साचा:देश माहिती मिसूरी" />
    <revision>
      <id>2697842</id>
      <timestamp>2026-07-30T05:43:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2697842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="r5sf5oe6wblk8b2nc255ib69ldzcwzb" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[साचा:देश माहिती मिसूरी]]</text>
      <sha1>r5sf5oe6wblk8b2nc255ib69ldzcwzb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:बाळकृष्ण</title>
    <ns>3</ns>
    <id>382082</id>
    <revision>
      <id>2697847</id>
      <timestamp>2026-07-30T06:13:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2697847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="288" sha1="qz57t31z2v1ftadghx2w357g255g1rq" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=बाळकृष्ण}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ११:४३, ३० जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>qz57t31z2v1ftadghx2w357g255g1rq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बॉम्बेला देवी लैशराम</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382083</id>
    <redirect title="बोंबायाला देवी" />
    <revision>
      <id>2697858</id>
      <timestamp>2026-07-30T07:02:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2697858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="692h1se7nnq064cj6erpe8a7h3yfzhq" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[बोंबायाला देवी]]</text>
      <sha1>692h1se7nnq064cj6erpe8a7h3yfzhq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ॲंथनी हॉपकिन्स</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382084</id>
    <redirect title="अँथनी हॉपकिन्स" />
    <revision>
      <id>2697876</id>
      <timestamp>2026-07-30T08:04:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2697876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="5vve30j7ob2vupqhi2mcn9zw2d8807t" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[अँथनी हॉपकिन्स]]</text>
      <sha1>5vve30j7ob2vupqhi2mcn9zw2d8807t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ग्लेनडा जॅक्सन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382085</id>
    <redirect title="ग्लेंडा जॅक्सन" />
    <revision>
      <id>2697877</id>
      <timestamp>2026-07-30T08:07:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2697877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="shkmwpcyinonnf8alk752om5lwfdf1h" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[ग्लेंडा जॅक्सन]]</text>
      <sha1>shkmwpcyinonnf8alk752om5lwfdf1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>डायल २६११</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382086</id>
    <redirect title="मसुदा:डायल २६११" />
    <revision>
      <id>2697880</id>
      <timestamp>2026-07-30T08:26:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>अभय नातू ने लेख [[डायल २६११]] वरुन [[मसुदा:डायल २६११]] ला हलविला</comment>
      <origin>2697880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86" sha1="njq9ewoauw0md6ary25w181i8kwoxgl" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[मसुदा:डायल २६११]]</text>
      <sha1>njq9ewoauw0md6ary25w181i8kwoxgl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Vivek Waingankar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>382087</id>
    <revision>
      <id>2697883</id>
      <timestamp>2026-07-30T08:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2697883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="280" sha1="4waa5kuljeyn0ko3vhrf9784bywmap6" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Vivek Waingankar}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १४:१३, ३० जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>4waa5kuljeyn0ko3vhrf9784bywmap6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Prashaant Kusum</title>
    <ns>3</ns>
    <id>382088</id>
    <revision>
      <id>2697888</id>
      <timestamp>2026-07-30T09:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2697888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="279" sha1="2xo4sao6l4w4jespx3eub5teq3k2l21" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Prashaant Kusum}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १५:१८, ३० जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>2xo4sao6l4w4jespx3eub5teq3k2l21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कोकण संस्कृती</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382089</id>
    <revision>
      <id>2697912</id>
      <timestamp>2026-07-30T11:26:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: '''कोकण संस्कृती''' ही भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील कोकण प्रदेशात विकसित झालेली ऐतिहासिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक परंपरा आहे. सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्य...</comment>
      <origin>2697912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62132" sha1="tmyb8l8t0iao98xm6didqbyapd6ely7" xml:space="preserve">'''कोकण संस्कृती''' ही भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील कोकण प्रदेशात विकसित झालेली ऐतिहासिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक परंपरा आहे. सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यान पसरलेल्या या प्रदेशाच्या भौगोलिक रचनेमुळे येथे विशिष्ट जीवनपद्धती, लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्यांचा विकास झाला. प्राचीन काळापासून विविध राजसत्तांचा प्रभाव, समुद्री व्यापार, कृषी, मत्स्यव्यवसाय तसेच स्थानिक समाजजीवन यांच्या परस्परसंवादातून कोकणची स्वतंत्र सांस्कृतिक ओळख घडत गेली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.'' Maharashtra State Board for Literature and Culture.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

कोकण संस्कृतीमध्ये सामाजिक रचना, भावकी, पंचक्रोशी, पारंपरिक जमीन व्यवस्था, धार्मिक श्रद्धा, देवस्थान परंपरा, लोककला, लोकसाहित्य, भाषा, खाद्यसंस्कृती, पारंपरिक वास्तुकला, पोशाख, सण-उत्सव आणि पर्यावरणाशी सुसंगत जीवनपद्धती यांचा समावेश होतो. नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा विवेकपूर्ण वापर, स्थानिक ज्ञानपरंपरा आणि सामुदायिक जीवन ही तिची लक्षणीय वैशिष्ट्ये मानली जातात.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात औद्योगिकीकरण, नागरीकरण, स्थलांतर, पर्यटन आणि तांत्रिक बदलांमुळे कोकणच्या पारंपरिक जीवनशैलीत परिवर्तन झाले असले, तरी अनेक सांस्कृतिक परंपरा आजही स्थानिक समाजात जतन झालेल्या आहेत. त्यामुळे कोकण संस्कृती ही महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वारशातील एक महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

'''कोकण''' या नावाच्या उत्पत्तीविषयी विविध मते प्रचलित आहेत. प्राचीन भारतीय साहित्य, पुराणे, ताम्रपट, शिलालेख तसेच इतिहास संशोधकांच्या लिखाणात या प्रदेशाचा उल्लेख '''अपरांत''', '''अपरान्तक''', '''कोकण''', '''कोंकण''' आणि '''कोंकणदेश''' अशा विविध नावांनी आढळतो.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

काही संशोधकांच्या मते 'कोकण' हा शब्द संस्कृतमधील ''कोण'' (कोपरा) या संकल्पनेशी संबंधित असून, सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यानच्या अरुंद किनारी प्रदेशासाठी हा शब्द रूढ झाला असावा.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

दुसऱ्या मतानुसार प्राचीन '''अपरांत''' (Aparānta) हा शब्द पश्चिमेकडील सीमाभाग किंवा समुद्रकिनारी प्रदेश दर्शविण्यासाठी वापरला जात असे. कालांतराने या प्रदेशाची राजकीय, भौगोलिक आणि सांस्कृतिक ओळख विकसित होत गेली आणि 'कोकण' हे नाव अधिक प्रचलित झाले.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

मौर्यकालीन सम्राट अशोकाच्या शिलालेखांमध्ये तसेच पुढील सातवाहन, शिलाहार, चालुक्य, यादव आणि इतर राजवंशांच्या अभिलेखांमध्ये पश्चिम किनारपट्टीच्या या प्रदेशाचा उल्लेख विविध नावांनी आढळतो. यावरून 'कोकण' ही संज्ञा दीर्घ ऐतिहासिक प्रक्रियेत विकसित झाल्याचे मानले जाते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

मराठी, संस्कृत, प्राकृत आणि फारशी साहित्यातही 'कोकण' व 'कोंकण' या दोन्ही रूपांचा वापर आढळतो. आधुनिक काळात 'कोकण' हे नाव महाराष्ट्र, गोवा तसेच कर्नाटकाच्या उत्तरेकडील किनारी प्रदेशाशी संबंधित सांस्कृतिक व भौगोलिक प्रदेशासाठी सर्वसाधारणपणे स्वीकारले गेले आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक पार्श्वभूमी ==

कोकण हा भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यान पसरलेला नैसर्गिक किनारी प्रदेश आहे. महाराष्ट्रातील पालघर, मुंबई उपनगर, मुंबई शहर, ठाणे, रायगड, रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट होतात; तर व्यापक भौगोलिक संकल्पनेनुसार गोवा तसेच कर्नाटकाच्या उत्तर किनारपट्टीचाही समावेश कोकण प्रदेशात केला जातो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स, कोकण विभाग.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

सह्याद्री पर्वतरांग, असंख्य नद्या, खाड्या, समुद्रकिनारे, खारफुटीची जंगले आणि दाट अरण्ये ही कोकण प्रदेशाची प्रमुख भौगोलिक वैशिष्ट्ये आहेत. वशिष्ठी, सावित्री, शास्त्री, जगबुडी, वैनगंगा नव्हे तर उल्हास, वैतरणा, कुंडलिका, काळ, तेरेखोल आणि इतर अनेक नद्या पश्चिमेकडे वाहत जाऊन अरबी समुद्राला मिळतात. या नद्यांमुळे सुपीक गाळयुक्त खोरे आणि विस्तृत खाड्यांची निर्मिती झाली आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणात उष्ण व दमट हवामान असून नैर्ऋत्य मान्सूनमुळे मोठ्या प्रमाणावर पर्जन्यवृष्टी होते. मुसळधार पावसामुळे येथील वनसंपदा, जैवविविधता आणि कृषी व्यवस्था समृद्ध झाली आहे. भात, नारळ, सुपारी, आंबा, काजू, फणस आणि विविध मसाल्यांची लागवड येथील हवामानाशी सुसंगतपणे विकसित झाली आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणच्या किनारी भूभागामुळे प्राचीन काळापासून समुद्री व्यापार, बंदरांची उभारणी आणि सागरी दळणवळणाला चालना मिळाली. चौल, दाभोळ, राजापूर, विजयदुर्ग, मालवण, वसई आणि इतर बंदरे विविध कालखंडांत व्यापारी आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाणीची केंद्रे म्हणून विकसित झाली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

या प्रदेशातील भौगोलिक परिस्थितीचा स्थानिक समाजाच्या वास्तुरचनेवर, ग्रामरचनेवर, कृषीपद्धतीवर, मत्स्यव्यवसायावर, खाद्यसंस्कृतीवर, लोककला आणि धार्मिक परंपरांवर दीर्घकालीन प्रभाव पडला आहे. त्यामुळे कोकणची संस्कृती समजून घेण्यासाठी तिची भौगोलिक पार्श्वभूमी हा मूलभूत घटक मानला जातो.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकण प्रदेशाचा इतिहास प्रागैतिहासिक काळापासून सुरू होतो. पुरातत्त्वीय अवशेष, गुहा, शिलालेख, ताम्रपट आणि प्राचीन साहित्य यांच्या आधारे या प्रदेशात प्राचीन काळापासून मानवी वस्ती अस्तित्वात असल्याचे दिसून येते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

वैदिकोत्तर आणि प्राचीन भारतीय साहित्यात कोकण प्रदेशाचा उल्लेख '''अपरांत''' किंवा '''अपरान्तक''' या नावाने आढळतो. बौद्ध साहित्य तसेच सम्राट अशोकाच्या शिलालेखांमध्ये अपरांत प्रदेशाचा उल्लेख असून, मौर्य साम्राज्याच्या काळात या प्रदेशाचा प्रशासकीय आणि व्यापारी विकास झाला. याच काळात बौद्ध धर्माचा प्रसार झाल्याचे पुरावे कान्हेरी, कार्ले, भाजे, बेडसे आणि इतर शैलगृहांमधून उपलब्ध होतात.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

मौर्योत्तर काळात सातवाहनांनी कोकणातील व्यापारी मार्ग आणि बंदरांचा विकास केला. त्यानंतर पश्चिम क्षत्रप, अभिर, त्रैकूटक, चालुक्य, राष्ट्रकूट, शिलाहार आणि यादव या राजवंशांनी विविध कालखंडांत कोकणावर राज्य केले. विशेषतः शिलाहार राजवटीत अनेक देवळे, बंदरे, किल्ले आणि नगरांचा विकास झाला, ज्यामुळे कोकणच्या सांस्कृतिक आणि आर्थिक जीवनाला चालना मिळाली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

मध्ययुगात बहामनी, विजयनगर, आदिलशाही, निजामशाही आणि गुजरात सुलतानत यांच्यात कोकणवरील नियंत्रणासाठी संघर्ष झाला. इ.स. १६व्या शतकात पोर्तुगीजांनी वसई, चौल, गोवा आणि किनारपट्टीवरील इतर भागांत आपला प्रभाव वाढविला. या काळात समुद्री व्यापार, ख्रिस्ती मिशनरी कार्य आणि युरोपीय स्थापत्यशैलीचा काही भागांवर प्रभाव पडला.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

१७व्या शतकात छत्रपती शिवाजी महाराजांनी कोकणातील अनेक किल्ले आणि बंदरे आपल्या स्वराज्यात समाविष्ट केली. विजयदुर्ग, सिंधुदुर्ग, सुवर्णदुर्ग, कुलाबा आणि इतर सागरी किल्ल्यांच्या माध्यमातून मराठा आरमाराची उभारणी झाली. सरखेल कान्होजी आंग्रे यांच्या नेतृत्वाखाली मराठा आरमाराने पश्चिम किनारपट्टीवरील सागरी सामर्थ्य अधिक बळकट केले.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

इ.स. १८१८ नंतर कोकण प्रदेश ब्रिटिशांच्या अधिपत्याखाली आला. ब्रिटिश काळात प्रशासकीय पुनर्रचना, महसूल व्यवस्था, रस्ते, बंदरे, रेल्वे आणि शिक्षणसंस्थांचा विकास झाला. याच काळात सामाजिक सुधारणा, आधुनिक शिक्षण आणि मुद्रणसंस्कृतीचा प्रसार होऊन कोकणातील समाजजीवनात लक्षणीय बदल घडून आले.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

स्वातंत्र्यानंतर महाराष्ट्र राज्याच्या स्थापनेनंतर कोकण प्रदेशात औद्योगिकीकरण, मत्स्यव्यवसाय, फळबागा, पर्यटन, दळणवळण आणि शिक्षण क्षेत्रात मोठी प्रगती झाली. त्याचबरोबर स्थानिक लोकांनी लोककला, लोकपरंपरा, धार्मिक उत्सव आणि सांस्कृतिक वारसा जतन करण्याचे प्रयत्न सुरू ठेवले. त्यामुळे प्राचीन वारसा आणि आधुनिक परिवर्तन यांचा समन्वय असलेली कोकण संस्कृती आजही महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानली जाते.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

== सामाजिक रचना ==

{{मुख्य|भावकी|पंचक्रोशी}}

कोकणातील सामाजिक रचना ही भौगोलिक परिस्थिती, कृषीप्रधान अर्थव्यवस्था, ग्रामव्यवस्था आणि परस्परावलंबी जीवनपद्धती यांच्या आधारे विकसित झाली. गाव हे सामाजिक संघटनेचे मूलभूत केंद्र असून त्याभोवती कुटुंब, नातेसंबंध, भावकी, पंचक्रोशी, देवस्थान संस्था आणि विविध पारंपरिक व्यवसाय यांवर आधारित समाजजीवन आकाराला आले.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील संयुक्त कुटुंबपद्धतीमुळे परस्पर सहकार्य, सामायिक मालमत्ता, कृषीकार्य आणि सामाजिक जबाबदाऱ्या सामूहिक स्वरूपात पार पाडल्या जात. विवाह, जन्म, मृत्यू, धार्मिक विधी, सण-उत्सव आणि ग्रामकार्य यांमध्ये कुटुंब व नातेसंबंधांना महत्त्वाचे स्थान होते.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

'''भावकी''' ही समान पूर्वजांपासून निर्माण झालेल्या कुटुंबसमूहाची सामाजिक संस्था मानली जात होती. कौटुंबिक वादांचे निवारण, सामाजिक नियमांचे पालन, धार्मिक विधींचे आयोजन आणि परस्पर सहकार्य यांमध्ये भावकीची भूमिका महत्त्वाची होती. अनेक गावांमध्ये भावकी ही सामाजिक एकात्मतेचे प्रभावी माध्यम म्हणून कार्यरत होती.&lt;ref&gt;''भावकी''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

'''पंचक्रोशी''' ही परस्पर संबंध असलेल्या गावांची सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक संघटना होती. यात्रांचे आयोजन, देवस्थानांचे व्यवस्थापन, सामूहिक निर्णय, नैसर्गिक आपत्तीच्या काळातील सहकार्य आणि सामाजिक प्रश्नांचे निवारण यासाठी पंचक्रोशी व्यवस्था कार्यरत होती.&lt;ref&gt;''पंचक्रोशी''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील ग्रामव्यवस्थेमध्ये पाटील, कुलकर्णी, जोशी, गुरव, सुतार, लोहार, कुंभार, न्हावी, परीट आणि इतर पारंपरिक व्यवसाय करणाऱ्या समाजघटकांनी परस्परावलंबी ग्रामीण अर्थव्यवस्था निर्माण केली होती. बलुतेदारी व अलुतेदारी व्यवस्थेमुळे गावातील विविध सेवा आणि उत्पादनव्यवस्था दीर्घकाळ टिकून राहिली.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

धर्म, जात, व्यवसाय आणि स्थानिक परंपरा यांचा सामाजिक जीवनावर प्रभाव असला तरी, समुद्रकिनारी व्यापार, स्थलांतर आणि विविध समाजघटकांच्या सहवासामुळे कोकणात सांस्कृतिक देवाणघेवाणही मोठ्या प्रमाणावर झाली. त्यामुळे स्थानिक परंपरा आणि बाह्य प्रभाव यांचा समन्वय असलेली सामाजिक रचना विकसित झाली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात शिक्षण, औद्योगिकीकरण, नागरीकरण आणि स्थलांतर यांमुळे कोकणातील पारंपरिक सामाजिक रचनेत बदल झाले. संयुक्त कुटुंबपद्धतीचे प्रमाण कमी झाले असले, तरी भावकी, ग्रामदेवता, देवस्थान, जत्रा आणि स्थानिक सांस्कृतिक संस्था यांच्या माध्यमातून सामाजिक ऐक्याची परंपरा अनेक भागांत आजही कायम आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक जमीन व्यवस्था ==

{{मुख्य|कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था}}

कोकणातील पारंपरिक जमीन व्यवस्था ही भौगोलिक परिस्थिती, कृषीप्रधान जीवनपद्धती आणि सामुदायिक सामाजिक रचनेशी निगडित होती. सह्याद्रीच्या उतारावरील डोंगराळ भूभाग, किनारी खाड्या, नदीखोरे आणि मुसळधार पर्जन्यमान यांमुळे येथे इतर प्रदेशांपेक्षा वेगळी जमीनधारणा आणि शेतीव्यवस्था विकसित झाली.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील अनेक गावांमध्ये जमीन ही केवळ वैयक्तिक मालमत्ता म्हणून नव्हे, तर सामुदायिक हिताशी संबंधित संसाधन म्हणूनही पाहिली जात असे. शेतीयोग्य जमीन, चराऊ क्षेत्रे, डोंगरउतार, वनक्षेत्र, पाणवठे आणि इतर नैसर्गिक साधनसंपत्तीच्या वापरासाठी स्थानिक प्रथा, ग्रामसभा आणि पारंपरिक नियम अस्तित्वात होते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

ऐतिहासिक काळात गावकी, वतन व्यवस्था, इनाम, देवस्थानांची जमीन आणि सामुदायिक वापरातील क्षेत्रे यांमुळे जमीनधारणेचे विविध प्रकार अस्तित्वात होते. स्थानिक परिस्थितीनुसार त्यांच्या स्वरूपात बदल होत गेले आणि विविध राजवटींमध्ये महसूल व्यवस्थेनुसार त्यांचे नियमन करण्यात आले.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;

ग्रामसमाजाच्या सामूहिक हितासाठी काही जमीन देवस्थान, सार्वजनिक उपयोग किंवा सामुदायिक उपक्रमांसाठी राखून ठेवण्याची परंपरा अनेक भागांत आढळते. जलसंधारण, पाणवठ्यांचे संरक्षण, सामूहिक चराई, ग्राममार्ग आणि उत्सवांशी संबंधित जागांचा वापर स्थानिक रूढी व ग्रामसंस्थांच्या माध्यमातून नियंत्रित केला जात असे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

ब्रिटिश काळात महसूल सर्वेक्षण, जमीन मोजणी आणि नवीन कायदेशीर व्यवस्थेमुळे पारंपरिक जमीनधारणेच्या अनेक पद्धतींमध्ये बदल झाले. स्वातंत्र्यानंतर जमीनसुधारणा कायदे, कुळ कायदे, महसूल प्रशासन आणि आधुनिक विकास प्रक्रियेमुळे पारंपरिक व्यवस्थेचे स्वरूप आणखी बदलले; तथापि काही भागांत तिचे सामाजिक आणि सांस्कृतिक अवशेष आजही दिसून येतात.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक जमीन व्यवस्था ही केवळ कृषी उत्पादनाशी संबंधित नसून स्थानिक समाजरचना, पर्यावरणीय संसाधनांचे व्यवस्थापन आणि सामुदायिक जीवनपद्धतीचा महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

== कृषी संस्कृती ==

कोकणातील कृषी संस्कृती ही येथील भौगोलिक परिस्थिती, मुसळधार पर्जन्यमान, सुपीक नदीखोरे आणि स्थानिक पारंपरिक ज्ञान यांच्या आधारे विकसित झाली. सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यानच्या प्रदेशात नैसर्गिक परिस्थितीनुसार विविध प्रकारच्या शेतीपद्धती विकसित झाल्या असून, कृषी हा स्थानिक अर्थव्यवस्था आणि समाजजीवनाचा प्रमुख आधार राहिला आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

भात हे कोकणातील प्रमुख अन्नधान्य पीक असून, मान्सूनवर आधारित भातशेती ही येथील कृषी संस्कृतीचे मुख्य वैशिष्ट्य मानली जाते. नदीखोरे, खोरी आणि सपाट जमिनींमध्ये भाताची लागवड केली जाते; तर डोंगरउतारांवर स्थानिक परिस्थितीनुसार इतर पिके घेतली जातात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील बागायती शेतीलाही विशेष महत्त्व आहे. आंबा, काजू, नारळ, सुपारी, फणस, कोकम, मिरी आणि विविध फळझाडांच्या लागवडीमुळे येथील कृषी अर्थव्यवस्थेला विशेष स्वरूप प्राप्त झाले आहे. विशेषतः रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील हापूस आंब्याने राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ओळख मिळवली आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

कृषीशी संबंधित अनेक लोकपरंपरा, श्रद्धा आणि सण कोकणात प्रचलित आहेत. पेरणी, लावणी, कापणी, नवधान्यपूजन, ग्रामदेवतांची पूजा आणि शेताशी निगडित धार्मिक विधी यांमधून कृषी आणि सांस्कृतिक जीवन यांचा घनिष्ठ संबंध दिसून येतो.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

परंपरागत शेतीमध्ये स्थानिक बियाणे, सेंद्रिय खतांचा वापर, पाण्याचे संवर्धन आणि नैसर्गिक संसाधनांशी सुसंगत शेतीपद्धती यांना महत्त्व होते. स्थानिक हवामानाशी जुळवून घेतलेल्या या पद्धतींमुळे कृषी उत्पादनाबरोबरच पर्यावरणीय संतुलन राखण्यास मदत झाली.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून आधुनिक कृषितंत्रज्ञान, सुधारित बियाणे, सिंचन, फळबागांचा विस्तार आणि व्यापारी शेती यांमुळे कोकणातील कृषी व्यवस्थेत बदल झाले. त्याचबरोबर ग्रामीण भागातून शहरांकडे स्थलांतर, मजुरांची कमतरता आणि हवामानातील बदल यांमुळे पारंपरिक कृषी व्यवस्थेपुढे नवीन आव्हाने निर्माण झाली आहेत.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील कृषी संस्कृती ही केवळ अन्नउत्पादनापुरती मर्यादित नसून, ती स्थानिक लोकजीवन, खाद्यसंस्कृती, सण-उत्सव, लोकपरंपरा आणि पर्यावरणाशी सुसंगत जीवनपद्धतीचा अविभाज्य भाग मानली जाते.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

== पशुपालन ==

{{मुख्य|कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे}}

कोकणातील पशुपालन हे पारंपरिक कृषी व्यवस्थेचा अविभाज्य घटक राहिले आहे. भातशेती, फळबागा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला पूरक म्हणून गायी, बैल, म्हशी, शेळ्या, मेंढ्या आणि कुक्कुटपालन यांचा विकास झाला. कृषी कामे, दुग्धउत्पादन, शेणखताची निर्मिती आणि वाहतूक यांसाठी जनावरांचा उपयोग होत असल्यामुळे ग्रामीण जीवनात त्यांना महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Agriculture and Animal Husbandry.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक घरांच्या परिसरात किंवा स्वतंत्र जागेत जनावरांसाठी गोठे उभारले जात. स्थानिक हवामान, मुसळधार पाऊस आणि उपलब्ध नैसर्गिक साधनसंपत्ती लक्षात घेऊन दगड, माती, लाकूड, बांबू, कौल आणि गवत यांचा वापर करून गोठ्यांची बांधणी केली जात असे. गोठ्यांची रचना जनावरांचे संरक्षण, वायुवीजन आणि पावसापासून बचाव यांचा विचार करून केली जात होती.&lt;ref&gt;''कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे''.&lt;/ref&gt;

देशी गाई, कोकणी म्हैस आणि बैल हे शेतीतील प्रमुख पशुधन मानले जात असे. बैलांचा उपयोग नांगरणी, मळणी आणि वाहतुकीसाठी केला जात असे, तर गायी व म्हशींपासून दूध, दही, ताक आणि तूप यांचे उत्पादन होत असे. शेणाचा वापर सेंद्रिय खत, इंधन आणि घरांच्या सारवणासाठीही केला जात असे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, 'पशुपालन'.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पशुपालनाचा स्थानिक धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरांशीही संबंध होता. पोळा, गोवत्स द्वादशी आणि इतर काही स्थानिक उत्सवांमध्ये जनावरांची पूजा करण्याची परंपरा आजही अनेक भागांत आढळते. ग्रामीण समाजात पशुधन हे केवळ आर्थिक साधन नसून कुटुंबाच्या समृद्धीचे आणि उपजीविकेचे प्रतीक मानले जात असे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश.&lt;/ref&gt;

हरितक्रांती, यांत्रिकीकरण, दुग्धव्यवसायातील बदल आणि ग्रामीण भागातून होणारे स्थलांतर यांमुळे पारंपरिक पशुपालनाच्या स्वरूपात बदल झाले. तरीही कोकणातील अनेक गावांमध्ये कृषी आणि पशुपालन यांचे परस्परावलंबी नाते आजही कायम असून, स्थानिक जैवविविधता आणि ग्रामीण जीवनपद्धती टिकविण्यात त्याची महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे.&lt;ref&gt;पशुसंवर्धन विभाग, महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक वास्तुकला ==

कोकणातील पारंपरिक वास्तुकला ही प्रदेशातील मुसळधार पर्जन्यमान, दमट हवामान, डोंगराळ भूभाग आणि स्थानिक नैसर्गिक साधनसंपत्ती यांशी सुसंगतपणे विकसित झाली. निवासस्थाने, देवळे, गोठे, धान्यकोठारे, विहिरी आणि इतर बांधकामांमध्ये स्थानिक गरजा, पर्यावरण आणि उपलब्ध बांधकाम साहित्य यांचा प्रभाव स्पष्टपणे दिसून येतो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक घरे प्रामुख्याने जांभा दगड, स्थानिक दगड, माती, लाकूड, बांबू, चुन्याचा गिलावा आणि कौल यांच्या साहाय्याने बांधली जात. अतिवृष्टीमुळे घरांना उतार असलेली कौलारू छप्परे, लांब कडा आणि पावसाचे पाणी सहज वाहून जाण्याची व्यवस्था केली जाई. घरांभोवती पावसाच्या पाण्याचा निचरा करण्यासाठी विशेष रचना आढळते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

पारंपरिक कोकणी घरामध्ये ओटी, पडवी, माजघर, देवघर, स्वयंपाकघर, धान्य साठविण्याची जागा आणि मागील अंगण अशी कार्यानुसार विभागणी केलेली असे. अनेक घरांच्या मागील बाजूस जनावरांसाठी गोठा, शेतीची अवजारे ठेवण्याची जागा तसेच गवत व सरपण साठविण्याची सोय केली जात असे. ग्रामीण घररचनेत निवास, शेती आणि पशुपालन यांचा परस्परसंबंध स्पष्टपणे दिसून येतो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स, रत्नागिरी जिल्हा – Houses.&lt;/ref&gt;

किनारी भागात नारळ, सुपारी आणि इतर वृक्षांपासून मिळणाऱ्या लाकडाचा वापर बांधकामासाठी केला जाई; तर डोंगराळ भागात जांभा दगड आणि स्थानिक दगडांचा अधिक वापर होत असे. स्थानिक हवामानाशी सुसंगत अशी ही वास्तुशैली घरातील तापमान नियंत्रित ठेवण्यास तसेच पावसापासून संरक्षण करण्यास उपयुक्त ठरत होती.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;

धार्मिक वास्तूंमध्ये ग्रामदेवतेची मंदिरे, दीपमाळ, तुळशीवृंदावन, देवऱ्या, तसेच काही भागांत पोर्तुगीज प्रभावाखाली विकसित झालेल्या चर्च आणि वाड्यांची वास्तुरचना आढळते. विशेषतः उत्तर कोकणात पोर्तुगीजकालीन वाडे, कमानी, बाल्कनी आणि शिंपल्यांच्या तावदानांचा वापर झाल्याचे उल्लेख उपलब्ध आहेत.

आधुनिक काळात सिमेंट, काँक्रीट आणि नवीन बांधकाम तंत्रज्ञानाचा वापर वाढल्यामुळे पारंपरिक कोकणी घरांच्या बांधकामात लक्षणीय बदल झाले आहेत. तरीही रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग, रायगड आणि इतर भागांतील अनेक गावे आजही पारंपरिक कोकणी वास्तुकलेचे वैशिष्ट्यपूर्ण स्वरूप जतन करून आहेत. या वास्तुशैलीत स्थानिक पर्यावरणाशी सुसंगत बांधकाम तंत्र, नैसर्गिक वायुवीजन आणि स्थानिक संसाधनांचा समतोल वापर ही वैशिष्ट्ये आजही अभ्यासाचा विषय मानली जातात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक जीवन ==

कोकणातील धार्मिक जीवन हे वैदिक, पौराणिक, लोकधार्मिक आणि निसर्गपूजक परंपरांच्या समन्वयातून विकसित झाले आहे. सह्याद्री पर्वतरांग, समुद्रकिनारा, नद्या, देवराया आणि ग्रामजीवन यांशी निगडित श्रद्धांमुळे कोकणातील धार्मिक परंपरांना महाराष्ट्रातील इतर प्रदेशांपेक्षा वेगळे स्वरूप प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – ''Religion''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील प्रत्येक गावाची सामाजिक आणि धार्मिक ओळख प्रामुख्याने '''ग्रामदेवता''' या संकल्पनेभोवती विकसित झालेली दिसून येते. ग्रामदेवतेला गावाची संरक्षक देवता मानले जाते. वार्षिक जत्रा, पालखी, नवसपूर्ती, होम, महाप्रसाद आणि सामुदायिक पूजा या धार्मिक उपक्रमांमध्ये संपूर्ण गावाचा सहभाग असतो. ग्रामदेवतेच्या देवस्थानाचे व्यवस्थापन अनेक ठिकाणी पारंपरिक ग्रामसंस्था किंवा स्थानिक विश्वस्तांकडे असते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Ratnagiri District.&lt;/ref&gt;

कोकणातील अनेक कुटुंबांमध्ये '''कुलदेवता''' आणि '''कुलदेवी''' यांची उपासना ही कौटुंबिक परंपरेचा महत्त्वाचा भाग आहे. विवाह, मुंज, नामकरण, गृहप्रवेश आणि इतर धार्मिक संस्कारांच्या वेळी कुलदैवताचे दर्शन घेण्याची प्रथा आजही मोठ्या प्रमाणावर प्रचलित आहे. मंगेश, शांतादुर्गा, महालक्ष्मी, भगवती, रवळनाथ, वेतोबा, भैरवनाथ, गणपती, परशुराम आणि इतर अनेक देवतांची उपासना कोकणातील विविध समाजघटकांमध्ये आढळते.&lt;ref&gt;''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, &quot;कुलदैवत&quot;.&lt;/ref&gt;

निसर्गपूजा ही कोकणच्या धार्मिक जीवनातील एक वैशिष्ट्यपूर्ण परंपरा मानली जाते. अनेक गावांमध्ये '''देवराई''' पवित्र मानली जाते आणि तेथील वृक्षतोड, शिकार किंवा इतर हस्तक्षेप पारंपरिक धार्मिक नियमांमुळे निषिद्ध मानले जातात. या श्रद्धेमुळे अनेक भागांतील जैवविविधता आणि स्थानिक परिसंस्थांचे संरक्षण झाले आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

कोकणात शैव, वैष्णव, शाक्त, गणपत्य, दत्त, नाथ आणि वारकरी संप्रदायांचा प्रभाव विविध कालखंडांत वाढत गेला. मध्ययुगीन काळात संतपरंपरा आणि भक्ती चळवळीमुळे धार्मिक जीवनात सामाजिक समन्वयाची भावना दृढ झाली. आषाढी व कार्तिकी वारी, दत्तजयंती, महाशिवरात्री, रामनवमी, गणेशोत्सव आणि नवरात्र यांसारखे उत्सव आजही मोठ्या प्रमाणावर साजरे केले जातात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – ''Religion''.&lt;/ref&gt;

उत्तर कोकणात पोर्तुगीज सत्तेच्या प्रभावामुळे ख्रिस्ती धर्माचा प्रसार झाला. चर्च, चॅपेल, ख्रिस्ती सण आणि धार्मिक वास्तू यांनी विशेषतः वसई, पालघर आणि गोवा परिसरातील सांस्कृतिक जीवनावर प्रभाव टाकला. किनारपट्टीवरील व्यापारामुळे मुस्लिम समाजाचीही वस्ती निर्माण झाली असून मशिदी, दर्गे आणि उरूस या परंपरा स्थानिक धार्मिक जीवनाचा भाग बनल्या.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील धार्मिक जीवनाचा प्रभाव लोककला, लोकसाहित्य, पारंपरिक संगीत, नृत्य, वास्तुकला, कृषी संस्कृती आणि सामाजिक जीवनावर स्पष्टपणे दिसून येतो. त्यामुळे कोकणातील धर्मपरंपरा या केवळ श्रद्धेच्या अभिव्यक्ती नसून त्या या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक अस्मितेचा आणि सामुदायिक जीवनाचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== सण व उत्सव ==

कोकणातील सण व उत्सव हे धार्मिक श्रद्धा, कृषी संस्कृती, समुद्रकिनारी जीवन, ऋतुचक्र आणि स्थानिक लोकपरंपरा यांच्याशी निगडित आहेत. ग्रामदेवता, कुलदैवत, निसर्गपूजा आणि कृषीप्रधान जीवनपद्धती यांच्या प्रभावामुळे कोकणातील अनेक उत्सवांना वैशिष्ट्यपूर्ण स्वरूप प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – ''Religion''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

गणेशोत्सव हा कोकणातील सर्वाधिक महत्त्वाचा सण मानला जातो. घरगुती गणपती, गौरीपूजन, आरत्या, पारंपरिक नैवेद्य आणि विसर्जन या प्रथा ग्रामीण व शहरी भागात मोठ्या प्रमाणावर पाळल्या जातात. कोकणातील अनेक कुटुंबे या काळात आपल्या मूळ गावी एकत्र येण्याची परंपरा आजही जपतात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, &quot;गणेशोत्सव&quot;.&lt;/ref&gt;

शिमगा (होळी) हा कोकणातील पारंपरिक लोकउत्सव असून त्यामध्ये होलिका दहन, धुळवड, पालख्या, ग्रामपरिक्रमा आणि विविध लोककलांचे सादरीकरण केले जाते. अनेक भागांत नमन, दशावतार आणि इतर लोककलांचे आयोजन शिमग्याच्या उत्सवाशी निगडित असते.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

कृषी संस्कृतीशी संबंधित काही स्थानिक धार्मिक परंपरा कोकणात आजही जतन झालेल्या आहेत.

{{मुख्य|मिरागाची राखण}}

मृग नक्षत्रात पावसाची सुरुवात झाल्यानंतर येणाऱ्या अमावास्येला अनेक गावांतील शेतकरी आपल्या शेतात प्रतीकात्मक राखणदाराचे पूजन करतात. या विधीमध्ये शेतकरी कुटुंबातील सर्व सदस्य सहभागी होतात. भरघोस पीक यावे, शेतीचे रोगराई, कीड, वन्यप्राणी आणि नैसर्गिक संकटांपासून संरक्षण व्हावे, तसेच संपूर्ण वर्षभर शेतीची समृद्धी टिकून राहावी, या भावनेतून हा कृषीधार्मिक विधी केला जातो. पारंपरिक कोकणात शेती हेच बहुसंख्य कुटुंबांचे प्रमुख उपजीविकेचे साधन असल्यामुळे या परंपरेला सामाजिक आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;''मिरागाची राखण''.&lt;/ref&gt;

नवरात्रोत्सव, रामनवमी, महाशिवरात्री, दत्तजयंती, गोकुळाष्टमी, त्रिपुरी पौर्णिमा आणि ग्रामदेवतांच्या वार्षिक जत्रा हे कोकणातील प्रमुख धार्मिक उत्सव आहेत. या उत्सवांमध्ये पालखी, कीर्तन, भजन, महाप्रसाद, पारंपरिक बाजार आणि विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

उत्तर कोकणात ख्रिस्ती समाजात नाताळ, इस्टर आणि चर्च जत्रा, तर मुस्लिम समाजात ईद, बकरीद, मोहरम आणि उरूस हे उत्सव पारंपरिक पद्धतीने साजरे केले जातात. विविध धार्मिक समुदायांतील परस्पर सहभाग ही कोकणातील सामाजिक जीवनाची एक उल्लेखनीय वैशिष्ट्ये मानली जातात.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील सण व उत्सव हे केवळ धार्मिक विधी नसून लोककला, लोकसाहित्य, कृषी, खाद्यसंस्कृती, पारंपरिक पोशाख आणि सामुदायिक जीवन यांचे जतन व संवर्धन करणारे सांस्कृतिक माध्यम मानले जातात.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;


== संदर्भ ==</text>
      <sha1>tmyb8l8t0iao98xm6didqbyapd6ely7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697913</id>
      <parentid>2697912</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:26:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#नियम ८.६|शुद्धलेखनाचा नियम ८.६]]); शुद्धलेखन — पररूप संधी - इक प्रत्यय ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#पररूप संधी - इक प्रत्यय|अधिक माहिती]]); शुद्धलेखन — योग्य दीर्घ वेलांटी ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य दीर्घ वेलांटी|अधिक माहिती]]); शुद्धलेखन — लेखनभेद ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#लेखनभेद|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2697913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62135" sha1="c74xwqkx0tcu1kw4pfowq92g8ed0e0d" xml:space="preserve">'''कोकण संस्कृती''' ही भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील कोकण प्रदेशात विकसित झालेली ऐतिहासिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक परंपरा आहे. सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यान पसरलेल्या या प्रदेशाच्या भौगोलिक रचनेमुळे येथे विशिष्ट जीवनपद्धती, लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्यांचा विकास झाला. प्राचीन काळापासून विविध राजसत्तांचा प्रभाव, समुद्री व्यापार, कृषी, मत्स्यव्यवसाय तसेच स्थानिक समाजजीवन यांच्या परस्परसंवादातून कोकणची स्वतंत्र सांस्कृतिक ओळख घडत गेली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.'' Maharashtra State Board for Literature and Culture.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

कोकण संस्कृतीमध्ये सामाजिक रचना, भावकी, पंचक्रोशी, पारंपरिक जमीन व्यवस्था, धार्मिक श्रद्धा, देवस्थान परंपरा, लोककला, लोकसाहित्य, भाषा, खाद्यसंस्कृती, पारंपरिक वास्तुकला, पोशाख, सण-उत्सव आणि पर्यावरणाशी सुसंगत जीवनपद्धती यांचा समावेश होतो. नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा विवेकपूर्ण वापर, स्थानिक ज्ञानपरंपरा आणि सामुदायिक जीवन ही तिची लक्षणीय वैशिष्ट्ये मानली जातात.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात औद्योगिकीकरण, नागरीकरण, स्थलांतर, पर्यटन आणि तांत्रिक बदलांमुळे कोकणच्या पारंपरिक जीवनशैलीत परिवर्तन झाले असले, तरी अनेक सांस्कृतिक परंपरा आजही स्थानिक समाजात जतन झालेल्या आहेत. त्यामुळे कोकण संस्कृती ही महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वारशातील एक महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

'''कोकण''' या नावाच्या उत्पत्तीविषयी विविध मते प्रचलित आहेत. प्राचीन भारतीय साहित्य, पुराणे, ताम्रपट, शिलालेख तसेच इतिहास संशोधकांच्या लिखाणात या प्रदेशाचा उल्लेख '''अपरांत''', '''अपरान्तक''', '''कोकण''', '''कोंकण''' आणि '''कोंकणदेश''' अशा विविध नावांनी आढळतो.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

काही संशोधकांच्या मते 'कोकण' हा शब्द संस्कृतमधील ''कोण'' (कोपरा) या संकल्पनेशी संबंधित असून, सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यानच्या अरुंद किनारी प्रदेशासाठी हा शब्द रूढ झाला असावा.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

दुसऱ्या मतानुसार प्राचीन '''अपरांत''' (Aparānta) हा शब्द पश्चिमेकडील सीमाभाग किंवा समुद्रकिनारी प्रदेश दर्शविण्यासाठी वापरला जात असे. कालांतराने या प्रदेशाची राजकीय, भौगोलिक आणि सांस्कृतिक ओळख विकसित होत गेली आणि 'कोकण' हे नाव अधिक प्रचलित झाले.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

मौर्यकालीन सम्राट अशोकाच्या शिलालेखांमध्ये तसेच पुढील सातवाहन, शिलाहार, चालुक्य, यादव आणि इतर राजवंशांच्या अभिलेखांमध्ये पश्चिम किनारपट्टीच्या या प्रदेशाचा उल्लेख विविध नावांनी आढळतो. यावरून 'कोकण' ही संज्ञा दीर्घ ऐतिहासिक प्रक्रियेत विकसित झाल्याचे मानले जाते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

मराठी, संस्कृत, प्राकृत आणि फारशी साहित्यातही 'कोकण' व 'कोंकण' या दोन्ही रूपांचा वापर आढळतो. आधुनिक काळात 'कोकण' हे नाव महाराष्ट्र, गोवा तसेच कर्नाटकाच्या उत्तरेकडील किनारी प्रदेशाशी संबंधित सांस्कृतिक व भौगोलिक प्रदेशासाठी सर्वसाधारणपणे स्वीकारले गेले आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक पार्श्वभूमी ==

कोकण हा भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यान पसरलेला नैसर्गिक किनारी प्रदेश आहे. महाराष्ट्रातील पालघर, मुंबई उपनगर, मुंबई शहर, ठाणे, रायगड, रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट होतात; तर व्यापक भौगोलिक संकल्पनेनुसार गोवा तसेच कर्नाटकाच्या उत्तर किनारपट्टीचाही समावेश कोकण प्रदेशात केला जातो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स, कोकण विभाग.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

सह्याद्री पर्वतरांग, असंख्य नद्या, खाड्या, समुद्रकिनारे, खारफुटीची जंगले आणि दाट अरण्ये ही कोकण प्रदेशाची प्रमुख भौगोलिक वैशिष्ट्ये आहेत. वशिष्ठी, सावित्री, शास्त्री, जगबुडी, वैनगंगा नव्हे तर उल्हास, वैतरणा, कुंडलिका, काळ, तेरेखोल आणि इतर अनेक नद्या पश्चिमेकडे वाहत जाऊन अरबी समुद्राला मिळतात. या नद्यांमुळे सुपीक गाळयुक्त खोरे आणि विस्तृत खाड्यांची निर्मिती झाली आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणात उष्ण व दमट हवामान असून नैर्ऋत्य मान्सूनमुळे मोठ्या प्रमाणावर पर्जन्यवृष्टी होते. मुसळधार पावसामुळे येथील वनसंपदा, जैवविविधता आणि कृषी व्यवस्था समृद्ध झाली आहे. भात, नारळ, सुपारी, आंबा, काजू, फणस आणि विविध मसाल्यांची लागवड येथील हवामानाशी सुसंगतपणे विकसित झाली आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणच्या किनारी भूभागामुळे प्राचीन काळापासून समुद्री व्यापार, बंदरांची उभारणी आणि सागरी दळणवळणाला चालना मिळाली. चौल, दाभोळ, राजापूर, विजयदुर्ग, मालवण, वसई आणि इतर बंदरे विविध कालखंडांत व्यापारी आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाणीची केंद्रे म्हणून विकसित झाली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

या प्रदेशातील भौगोलिक परिस्थितीचा स्थानिक समाजाच्या वास्तुरचनेवर, ग्रामरचनेवर, कृषीपद्धतीवर, मत्स्यव्यवसायावर, खाद्यसंस्कृतीवर, लोककला आणि धार्मिक परंपरांवर दीर्घकालीन प्रभाव पडला आहे. त्यामुळे कोकणची संस्कृती समजून घेण्यासाठी तिची भौगोलिक पार्श्वभूमी हा मूलभूत घटक मानला जातो.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकण प्रदेशाचा इतिहास प्रागैतिहासिक काळापासून सुरू होतो. पुरातत्त्वीय अवशेष, गुहा, शिलालेख, ताम्रपट आणि प्राचीन साहित्य यांच्या आधारे या प्रदेशात प्राचीन काळापासून मानवी वस्ती अस्तित्वात असल्याचे दिसून येते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

वैदिकोत्तर आणि प्राचीन भारतीय साहित्यात कोकण प्रदेशाचा उल्लेख '''अपरांत''' किंवा '''अपरान्तक''' या नावाने आढळतो. बौद्ध साहित्य तसेच सम्राट अशोकाच्या शिलालेखांमध्ये अपरांत प्रदेशाचा उल्लेख असून, मौर्य साम्राज्याच्या काळात या प्रदेशाचा प्रशासकीय आणि व्यापारी विकास झाला. याच काळात बौद्ध धर्माचा प्रसार झाल्याचे पुरावे कान्हेरी, कार्ले, भाजे, बेडसे आणि इतर शैलगृहांमधून उपलब्ध होतात.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

मौर्योत्तर काळात सातवाहनांनी कोकणातील व्यापारी मार्ग आणि बंदरांचा विकास केला. त्यानंतर पश्चिम क्षत्रप, अभिर, त्रैकूटक, चालुक्य, राष्ट्रकूट, शिलाहार आणि यादव या राजवंशांनी विविध कालखंडांत कोकणावर राज्य केले. विशेषतः शिलाहार राजवटीत अनेक देवळे, बंदरे, किल्ले आणि नगरांचा विकास झाला, ज्यामुळे कोकणच्या सांस्कृतिक आणि आर्थिक जीवनाला चालना मिळाली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

मध्ययुगात बहामनी, विजयनगर, आदिलशाही, निजामशाही आणि गुजरात सुलतानत यांच्यात कोकणवरील नियंत्रणासाठी संघर्ष झाला. इ.स. १६व्या शतकात पोर्तुगीजांनी वसई, चौल, गोवा आणि किनारपट्टीवरील इतर भागांत आपला प्रभाव वाढविला. या काळात समुद्री व्यापार, ख्रिस्ती मिशनरी कार्य आणि युरोपीय स्थापत्यशैलीचा काही भागांवर प्रभाव पडला.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

१७व्या शतकात छत्रपती शिवाजी महाराजांनी कोकणातील अनेक किल्ले आणि बंदरे आपल्या स्वराज्यात समाविष्ट केली. विजयदुर्ग, सिंधुदुर्ग, सुवर्णदुर्ग, कुलाबा आणि इतर सागरी किल्ल्यांच्या माध्यमातून मराठा आरमाराची उभारणी झाली. सरखेल कान्होजी आंग्रे यांच्या नेतृत्वाखाली मराठा आरमाराने पश्चिम किनारपट्टीवरील सागरी सामर्थ्य अधिक बळकट केले.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

इ.स. १८१८ नंतर कोकण प्रदेश ब्रिटिशांच्या अधिपत्याखाली आला. ब्रिटिश काळात प्रशासकीय पुनर्रचना, महसूल व्यवस्था, रस्ते, बंदरे, रेल्वे आणि शिक्षणसंस्थांचा विकास झाला. याच काळात सामाजिक सुधारणा, आधुनिक शिक्षण आणि मुद्रणसंस्कृतीचा प्रसार होऊन कोकणातील समाजजीवनात लक्षणीय बदल घडून आले.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

स्वातंत्र्यानंतर महाराष्ट्र राज्याच्या स्थापनेनंतर कोकण प्रदेशात औद्योगिकीकरण, मत्स्यव्यवसाय, फळबागा, पर्यटन, दळणवळण आणि शिक्षण क्षेत्रात मोठी प्रगती झाली. त्याचबरोबर स्थानिक लोकांनी लोककला, लोकपरंपरा, धार्मिक उत्सव आणि सांस्कृतिक वारसा जतन करण्याचे प्रयत्न सुरू ठेवले. त्यामुळे प्राचीन वारसा आणि आधुनिक परिवर्तन यांचा समन्वय असलेली कोकण संस्कृती आजही महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानली जाते.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

== सामाजिक रचना ==

{{मुख्य|भावकी|पंचक्रोशी}}

कोकणातील सामाजिक रचना ही भौगोलिक परिस्थिती, कृषीप्रधान अर्थव्यवस्था, ग्रामव्यवस्था आणि परस्परावलंबी जीवनपद्धती यांच्या आधारे विकसित झाली. गाव हे सामाजिक संघटनेचे मूलभूत केंद्र असून त्याभोवती कुटुंब, नातेसंबंध, भावकी, पंचक्रोशी, देवस्थान संस्था आणि विविध पारंपरिक व्यवसाय यांवर आधारित समाजजीवन आकाराला आले.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील संयुक्त कुटुंबपद्धतीमुळे परस्पर सहकार्य, सामायिक मालमत्ता, कृषीकार्य आणि सामाजिक जबाबदाऱ्या सामूहिक स्वरूपात पार पाडल्या जात. विवाह, जन्म, मृत्यू, धार्मिक विधी, सण-उत्सव आणि ग्रामकार्य यांमध्ये कुटुंब व नातेसंबंधांना महत्त्वाचे स्थान होते.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

'''भावकी''' ही समान पूर्वजांपासून निर्माण झालेल्या कुटुंबसमूहाची सामाजिक संस्था मानली जात होती. कौटुंबिक वादांचे निवारण, सामाजिक नियमांचे पालन, धार्मिक विधींचे आयोजन आणि परस्पर सहकार्य यांमध्ये भावकीची भूमिका महत्त्वाची होती. अनेक गावांमध्ये भावकी ही सामाजिक एकात्मतेचे प्रभावी माध्यम म्हणून कार्यरत होती.&lt;ref&gt;''भावकी''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

'''पंचक्रोशी''' ही परस्पर संबंध असलेल्या गावांची सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक संघटना होती. यात्रांचे आयोजन, देवस्थानांचे व्यवस्थापन, सामूहिक निर्णय, नैसर्गिक आपत्तीच्या काळातील सहकार्य आणि सामाजिक प्रश्नांचे निवारण यासाठी पंचक्रोशी व्यवस्था कार्यरत होती.&lt;ref&gt;''पंचक्रोशी''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील ग्रामव्यवस्थेमध्ये पाटील, कुलकर्णी, जोशी, गुरव, सुतार, लोहार, कुंभार, न्हावी, परीट आणि इतर पारंपरिक व्यवसाय करणाऱ्या समाजघटकांनी परस्परावलंबी ग्रामीण अर्थव्यवस्था निर्माण केली होती. बलुतेदारी व अलुतेदारी व्यवस्थेमुळे गावातील विविध सेवा आणि उत्पादनव्यवस्था दीर्घकाळ टिकून राहिली.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

धर्म, जात, व्यवसाय आणि स्थानिक परंपरा यांचा सामाजिक जीवनावर प्रभाव असला तरी, समुद्रकिनारी व्यापार, स्थलांतर आणि विविध समाजघटकांच्या सहवासामुळे कोकणात सांस्कृतिक देवाणघेवाणही मोठ्या प्रमाणावर झाली. त्यामुळे स्थानिक परंपरा आणि बाह्य प्रभाव यांचा समन्वय असलेली सामाजिक रचना विकसित झाली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात शिक्षण, औद्योगिकीकरण, नागरीकरण आणि स्थलांतर यांमुळे कोकणातील पारंपरिक सामाजिक रचनेत बदल झाले. संयुक्त कुटुंबपद्धतीचे प्रमाण कमी झाले असले, तरी भावकी, ग्रामदेवता, देवस्थान, जत्रा आणि स्थानिक सांस्कृतिक संस्था यांच्या माध्यमातून सामाजिक ऐक्याची परंपरा अनेक भागांत आजही कायम आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक जमीन व्यवस्था ==

{{मुख्य|कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था}}

कोकणातील पारंपरिक जमीन व्यवस्था ही भौगोलिक परिस्थिती, कृषीप्रधान जीवनपद्धती आणि सामुदायिक सामाजिक रचनेशी निगडित होती. सह्याद्रीच्या उतारावरील डोंगराळ भूभाग, किनारी खाड्या, नदीखोरे आणि मुसळधार पर्जन्यमान यांमुळे येथे इतर प्रदेशांपेक्षा वेगळी जमीनधारणा आणि शेतीव्यवस्था विकसित झाली.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील अनेक गावांमध्ये जमीन ही केवळ वैयक्तिक मालमत्ता म्हणून नव्हे, तर सामुदायिक हिताशी संबंधित संसाधन म्हणूनही पाहिली जात असे. शेतीयोग्य जमीन, चराऊ क्षेत्रे, डोंगरउतार, वनक्षेत्र, पाणवठे आणि इतर नैसर्गिक साधनसंपत्तीच्या वापरासाठी स्थानिक प्रथा, ग्रामसभा आणि पारंपरिक नियम अस्तित्वात होते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

ऐतिहासिक काळात गावकी, वतन व्यवस्था, इनाम, देवस्थानांची जमीन आणि सामुदायिक वापरातील क्षेत्रे यांमुळे जमीनधारणेचे विविध प्रकार अस्तित्वात होते. स्थानिक परिस्थितीनुसार त्यांच्या स्वरूपात बदल होत गेले आणि विविध राजवटींमध्ये महसूल व्यवस्थेनुसार त्यांचे नियमन करण्यात आले.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;

ग्रामसमाजाच्या सामूहिक हितासाठी काही जमीन देवस्थान, सार्वजनिक उपयोग किंवा सामुदायिक उपक्रमांसाठी राखून ठेवण्याची परंपरा अनेक भागांत आढळते. जलसंधारण, पाणवठ्यांचे संरक्षण, सामूहिक चराई, ग्राममार्ग आणि उत्सवांशी संबंधित जागांचा वापर स्थानिक रूढी व ग्रामसंस्थांच्या माध्यमातून नियंत्रित केला जात असे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

ब्रिटिश काळात महसूल सर्वेक्षण, जमीन मोजणी आणि नवीन कायदेशीर व्यवस्थेमुळे पारंपरिक जमीनधारणेच्या अनेक पद्धतींमध्ये बदल झाले. स्वातंत्र्यानंतर जमीनसुधारणा कायदे, कुळ कायदे, महसूल प्रशासन आणि आधुनिक विकास प्रक्रियेमुळे पारंपरिक व्यवस्थेचे स्वरूप आणखी बदलले; तथापि काही भागांत तिचे सामाजिक आणि सांस्कृतिक अवशेष आजही दिसून येतात.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक जमीन व्यवस्था ही केवळ कृषी उत्पादनाशी संबंधित नसून स्थानिक समाजरचना, पर्यावरणीय संसाधनांचे व्यवस्थापन आणि सामुदायिक जीवनपद्धतीचा महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

== कृषी संस्कृती ==

कोकणातील कृषी संस्कृती ही येथील भौगोलिक परिस्थिती, मुसळधार पर्जन्यमान, सुपीक नदीखोरे आणि स्थानिक पारंपरिक ज्ञान यांच्या आधारे विकसित झाली. सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यानच्या प्रदेशात नैसर्गिक परिस्थितीनुसार विविध प्रकारच्या शेतीपद्धती विकसित झाल्या असून, कृषी हा स्थानिक अर्थव्यवस्था आणि समाजजीवनाचा प्रमुख आधार राहिला आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

भात हे कोकणातील प्रमुख अन्नधान्य पीक असून, मान्सूनवर आधारित भातशेती ही येथील कृषी संस्कृतीचे मुख्य वैशिष्ट्य मानली जाते. नदीखोरे, खोरी आणि सपाट जमिनींमध्ये भाताची लागवड केली जाते; तर डोंगरउतारांवर स्थानिक परिस्थितीनुसार इतर पिके घेतली जातात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील बागायती शेतीलाही विशेष महत्त्व आहे. आंबा, काजू, नारळ, सुपारी, फणस, कोकम, मिरी आणि विविध फळझाडांच्या लागवडीमुळे येथील कृषी अर्थव्यवस्थेला विशेष स्वरूप प्राप्त झाले आहे. विशेषतः रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील हापूस आंब्याने राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ओळख मिळवली आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

कृषीशी संबंधित अनेक लोकपरंपरा, श्रद्धा आणि सण कोकणात प्रचलित आहेत. पेरणी, लावणी, कापणी, नवधान्यपूजन, ग्रामदेवतांची पूजा आणि शेताशी निगडित धार्मिक विधी यांमधून कृषी आणि सांस्कृतिक जीवन यांचा घनिष्ठ संबंध दिसून येतो.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

परंपरागत शेतीमध्ये स्थानिक बियाणे, सेंद्रिय खतांचा वापर, पाण्याचे संवर्धन आणि नैसर्गिक संसाधनांशी सुसंगत शेतीपद्धती यांना महत्त्व होते. स्थानिक हवामानाशी जुळवून घेतलेल्या या पद्धतींमुळे कृषी उत्पादनाबरोबरच पर्यावरणीय संतुलन राखण्यास मदत झाली.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून आधुनिक कृषितंत्रज्ञान, सुधारित बियाणे, सिंचन, फळबागांचा विस्तार आणि व्यापारी शेती यांमुळे कोकणातील कृषी व्यवस्थेत बदल झाले. त्याचबरोबर ग्रामीण भागातून शहरांकडे स्थलांतर, मजुरांची कमतरता आणि हवामानातील बदल यांमुळे पारंपरिक कृषी व्यवस्थेपुढे नवीन आव्हाने निर्माण झाली आहेत.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील कृषी संस्कृती ही केवळ अन्नउत्पादनापुरती मर्यादित नसून, ती स्थानिक लोकजीवन, खाद्यसंस्कृती, सण-उत्सव, लोकपरंपरा आणि पर्यावरणाशी सुसंगत जीवनपद्धतीचा अविभाज्य भाग मानली जाते.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

== पशुपालन ==

{{मुख्य|कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे}}

कोकणातील पशुपालन हे पारंपरिक कृषी व्यवस्थेचा अविभाज्य घटक राहिले आहे. भातशेती, फळबागा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला पूरक म्हणून गायी, बैल, म्हशी, शेळ्या, मेंढ्या आणि कुक्कुटपालन यांचा विकास झाला. कृषी कामे, दुग्धउत्पादन, शेणखताची निर्मिती आणि वाहतूक यांसाठी जनावरांचा उपयोग होत असल्यामुळे ग्रामीण जीवनात त्यांना महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Agriculture and Animal Husbandry.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक घरांच्या परिसरात किंवा स्वतंत्र जागेत जनावरांसाठी गोठे उभारले जात. स्थानिक हवामान, मुसळधार पाऊस आणि उपलब्ध नैसर्गिक साधनसंपत्ती लक्षात घेऊन दगड, माती, लाकूड, बांबू, कौल आणि गवत यांचा वापर करून गोठ्यांची बांधणी केली जात असे. गोठ्यांची रचना जनावरांचे संरक्षण, वायुवीजन आणि पावसापासून बचाव यांचा विचार करून केली जात होती.&lt;ref&gt;''कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे''.&lt;/ref&gt;

देशी गाई, कोकणी म्हैस आणि बैल हे शेतीतील प्रमुख पशुधन मानले जात असे. बैलांचा उपयोग नांगरणी, मळणी आणि वाहतुकीसाठी केला जात असे, तर गायी व म्हशींपासून दूध, दही, ताक आणि तूप यांचे उत्पादन होत असे. शेणाचा वापर सेंद्रिय खत, इंधन आणि घरांच्या सारवणासाठीही केला जात असे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, 'पशुपालन'.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पशुपालनाचा स्थानिक धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरांशीही संबंध होता. पोळा, गोवत्स द्वादशी आणि इतर काही स्थानिक उत्सवांमध्ये जनावरांची पूजा करण्याची परंपरा आजही अनेक भागांत आढळते. ग्रामीण समाजात पशुधन हे केवळ आर्थिक साधन नसून कुटुंबाच्या समृद्धीचे आणि उपजीविकेचे प्रतीक मानले जात असे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश.&lt;/ref&gt;

हरितक्रांती, यांत्रिकीकरण, दुग्धव्यवसायातील बदल आणि ग्रामीण भागातून होणारे स्थलांतर यांमुळे पारंपरिक पशुपालनाच्या स्वरूपात बदल झाले. तरीही कोकणातील अनेक गावांमध्ये कृषी आणि पशुपालन यांचे परस्परावलंबी नाते आजही कायम असून, स्थानिक जैवविविधता आणि ग्रामीण जीवनपद्धती टिकविण्यात त्याची महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे.&lt;ref&gt;पशुसंवर्धन विभाग, महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक वास्तुकला ==

कोकणातील पारंपरिक वास्तुकला ही प्रदेशातील मुसळधार पर्जन्यमान, दमट हवामान, डोंगराळ भूभाग आणि स्थानिक नैसर्गिक साधनसंपत्ती यांशी सुसंगतपणे विकसित झाली. निवासस्थाने, देवळे, गोठे, धान्यकोठारे, विहिरी आणि इतर बांधकामांमध्ये स्थानिक गरजा, पर्यावरण आणि उपलब्ध बांधकाम साहित्य यांचा प्रभाव स्पष्टपणे दिसून येतो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक घरे प्रामुख्याने जांभा दगड, स्थानिक दगड, माती, लाकूड, बांबू, चुन्याचा गिलावा आणि कौल यांच्या साहाय्याने बांधली जात. अतिवृष्टीमुळे घरांना उतार असलेली कौलारू छपरे, लांब कडा आणि पावसाचे पाणी सहज वाहून जाण्याची व्यवस्था केली जाई. घरांभोवती पावसाच्या पाण्याचा निचरा करण्यासाठी विशेष रचना आढळते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

पारंपरिक कोकणी घरामध्ये ओटी, पडवी, माजघर, देवघर, स्वयंपाकघर, धान्य साठविण्याची जागा आणि मागील अंगण अशी कार्यानुसार विभागणी केलेली असे. अनेक घरांच्या मागील बाजूस जनावरांसाठी गोठा, शेतीची अवजारे ठेवण्याची जागा तसेच गवत व सरपण साठविण्याची सोय केली जात असे. ग्रामीण घररचनेत निवास, शेती आणि पशुपालन यांचा परस्परसंबंध स्पष्टपणे दिसून येतो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स, रत्नागिरी जिल्हा – Houses.&lt;/ref&gt;

किनारी भागात नारळ, सुपारी आणि इतर वृक्षांपासून मिळणाऱ्या लाकडाचा वापर बांधकामासाठी केला जाई; तर डोंगराळ भागात जांभा दगड आणि स्थानिक दगडांचा अधिक वापर होत असे. स्थानिक हवामानाशी सुसंगत अशी ही वास्तुशैली घरातील तापमान नियंत्रित ठेवण्यास तसेच पावसापासून संरक्षण करण्यास उपयुक्त ठरत होती.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;

धार्मिक वास्तूंमध्ये ग्रामदेवतेची मंदिरे, दीपमाळ, तुळशीवृंदावन, देवऱ्या, तसेच काही भागांत पोर्तुगीज प्रभावाखाली विकसित झालेल्या चर्च आणि वाड्यांची वास्तुरचना आढळते. विशेषतः उत्तर कोकणात पोर्तुगीजकालीन वाडे, कमानी, बाल्कनी आणि शिंपल्यांच्या तावदानांचा वापर झाल्याचे उल्लेख उपलब्ध आहेत.

आधुनिक काळात सिमेंट, काँक्रीट आणि नवीन बांधकाम तंत्रज्ञानाचा वापर वाढल्यामुळे पारंपरिक कोकणी घरांच्या बांधकामात लक्षणीय बदल झाले आहेत. तरीही रत्‍नागिरी, सिंधुदुर्ग, रायगड आणि इतर भागांतील अनेक गावे आजही पारंपरिक कोकणी वास्तुकलेचे वैशिष्ट्यपूर्ण स्वरूप जतन करून आहेत. या वास्तुशैलीत स्थानिक पर्यावरणाशी सुसंगत बांधकाम तंत्र, नैसर्गिक वायुवीजन आणि स्थानिक संसाधनांचा समतोल वापर ही वैशिष्ट्ये आजही अभ्यासाचा विषय मानली जातात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक जीवन ==

कोकणातील धार्मिक जीवन हे वैदिक, पौराणिक, लोकधार्मिक आणि निसर्गपूजक परंपरांच्या समन्वयातून विकसित झाले आहे. सह्याद्री पर्वतरांग, समुद्रकिनारा, नद्या, देवराया आणि ग्रामजीवन यांशी निगडित श्रद्धांमुळे कोकणातील धार्मिक परंपरांना महाराष्ट्रातील इतर प्रदेशांपेक्षा वेगळे स्वरूप प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – ''Religion''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील प्रत्येक गावाची सामाजिक आणि धार्मिक ओळख प्रामुख्याने '''ग्रामदेवता''' या संकल्पनेभोवती विकसित झालेली दिसून येते. ग्रामदेवतेला गावाची संरक्षक देवता मानले जाते. वार्षिक जत्रा, पालखी, नवसपूर्ती, होम, महाप्रसाद आणि सामुदायिक पूजा या धार्मिक उपक्रमांमध्ये संपूर्ण गावाचा सहभाग असतो. ग्रामदेवतेच्या देवस्थानाचे व्यवस्थापन अनेक ठिकाणी पारंपरिक ग्रामसंस्था किंवा स्थानिक विश्वस्तांकडे असते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Ratnagiri District.&lt;/ref&gt;

कोकणातील अनेक कुटुंबांमध्ये '''कुलदेवता''' आणि '''कुलदेवी''' यांची उपासना ही कौटुंबिक परंपरेचा महत्त्वाचा भाग आहे. विवाह, मुंज, नामकरण, गृहप्रवेश आणि इतर धार्मिक संस्कारांच्या वेळी कुलदैवताचे दर्शन घेण्याची प्रथा आजही मोठ्या प्रमाणावर प्रचलित आहे. मंगेश, शांतादुर्गा, महालक्ष्मी, भगवती, रवळनाथ, वेतोबा, भैरवनाथ, गणपती, परशुराम आणि इतर अनेक देवतांची उपासना कोकणातील विविध समाजघटकांमध्ये आढळते.&lt;ref&gt;''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, &quot;कुलदैवत&quot;.&lt;/ref&gt;

निसर्गपूजा ही कोकणच्या धार्मिक जीवनातील एक वैशिष्ट्यपूर्ण परंपरा मानली जाते. अनेक गावांमध्ये '''देवराई''' पवित्र मानली जाते आणि तेथील वृक्षतोड, शिकार किंवा इतर हस्तक्षेप पारंपरिक धार्मिक नियमांमुळे निषिद्ध मानले जातात. या श्रद्धेमुळे अनेक भागांतील जैवविविधता आणि स्थानिक परिसंस्थांचे संरक्षण झाले आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

कोकणात शैव, वैष्णव, शाक्त, गणपत्य, दत्त, नाथ आणि वारकरी संप्रदायांचा प्रभाव विविध कालखंडांत वाढत गेला. मध्ययुगीन काळात संतपरंपरा आणि भक्ती चळवळीमुळे धार्मिक जीवनात सामाजिक समन्वयाची भावना दृढ झाली. आषाढी व कार्तिकी वारी, दत्तजयंती, महाशिवरात्री, रामनवमी, गणेशोत्सव आणि नवरात्र यांसारखे उत्सव आजही मोठ्या प्रमाणावर साजरे केले जातात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – ''Religion''.&lt;/ref&gt;

उत्तर कोकणात पोर्तुगीज सत्तेच्या प्रभावामुळे ख्रिस्ती धर्माचा प्रसार झाला. चर्च, चॅपेल, ख्रिस्ती सण आणि धार्मिक वास्तू यांनी विशेषतः वसई, पालघर आणि गोवा परिसरातील सांस्कृतिक जीवनावर प्रभाव टाकला. किनारपट्टीवरील व्यापारामुळे मुस्लिम समाजाचीही वस्ती निर्माण झाली असून मशिदी, दर्गे आणि उरूस या परंपरा स्थानिक धार्मिक जीवनाचा भाग बनल्या.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील धार्मिक जीवनाचा प्रभाव लोककला, लोकसाहित्य, पारंपरिक संगीत, नृत्य, वास्तुकला, कृषी संस्कृती आणि सामाजिक जीवनावर स्पष्टपणे दिसून येतो. त्यामुळे कोकणातील धर्मपरंपरा या केवळ श्रद्धेच्या अभिव्यक्ती नसून त्या या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक अस्मितेचा आणि सामुदायिक जीवनाचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== सण व उत्सव ==

कोकणातील सण व उत्सव हे धार्मिक श्रद्धा, कृषी संस्कृती, समुद्रकिनारी जीवन, ऋतुचक्र आणि स्थानिक लोकपरंपरा यांच्याशी निगडित आहेत. ग्रामदेवता, कुलदैवत, निसर्गपूजा आणि कृषीप्रधान जीवनपद्धती यांच्या प्रभावामुळे कोकणातील अनेक उत्सवांना वैशिष्ट्यपूर्ण स्वरूप प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – ''Religion''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

गणेशोत्सव हा कोकणातील सर्वाधिक महत्त्वाचा सण मानला जातो. घरगुती गणपती, गौरीपूजन, आरत्या, पारंपरिक नैवेद्य आणि विसर्जन या प्रथा ग्रामीण व शहरी भागात मोठ्या प्रमाणावर पाळल्या जातात. कोकणातील अनेक कुटुंबे या काळात आपल्या मूळ गावी एकत्र येण्याची परंपरा आजही जपतात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, &quot;गणेशोत्सव&quot;.&lt;/ref&gt;

शिमगा (होळी) हा कोकणातील पारंपरिक लोकउत्सव असून त्यामध्ये होलिका दहन, धुळवड, पालख्या, ग्रामपरिक्रमा आणि विविध लोककलांचे सादरीकरण केले जाते. अनेक भागांत नमन, दशावतार आणि इतर लोककलांचे आयोजन शिमग्याच्या उत्सवाशी निगडित असते.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

कृषी संस्कृतीशी संबंधित काही स्थानिक धार्मिक परंपरा कोकणात आजही जतन झालेल्या आहेत.

{{मुख्य|मिरागाची राखण}}

मृग नक्षत्रात पावसाची सुरुवात झाल्यानंतर येणाऱ्या अमावास्येला अनेक गावांतील शेतकरी आपल्या शेतात प्रतीकात्मक राखणदाराचे पूजन करतात. या विधीमध्ये शेतकरी कुटुंबातील सर्व सदस्य सहभागी होतात. भरघोस पीक यावे, शेतीचे रोगराई, कीड, वन्यप्राणी आणि नैसर्गिक संकटांपासून संरक्षण व्हावे, तसेच संपूर्ण वर्षभर शेतीची समृद्धी टिकून राहावी, या भावनेतून हा कृषीधार्मिक विधी केला जातो. पारंपरिक कोकणात शेती हेच बहुसंख्य कुटुंबांचे प्रमुख उपजीविकेचे साधन असल्यामुळे या परंपरेला सामाजिक आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;''मिरागाची राखण''.&lt;/ref&gt;

नवरात्रोत्सव, रामनवमी, महाशिवरात्री, दत्तजयंती, गोकुळाष्टमी, त्रिपुरी पौर्णिमा आणि ग्रामदेवतांच्या वार्षिक जत्रा हे कोकणातील प्रमुख धार्मिक उत्सव आहेत. या उत्सवांमध्ये पालखी, कीर्तन, भजन, महाप्रसाद, पारंपरिक बाजार आणि विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

उत्तर कोकणात ख्रिस्ती समाजात नाताळ, इस्टर आणि चर्च जत्रा, तर मुस्लिम समाजात ईद, बकरीद, मोहरम आणि उरूस हे उत्सव पारंपरिक पद्धतीने साजरे केले जातात. विविध धार्मिक समुदायांतील परस्पर सहभाग ही कोकणातील सामाजिक जीवनाची एक उल्लेखनीय वैशिष्ट्ये मानली जातात.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील सण व उत्सव हे केवळ धार्मिक विधी नसून लोककला, लोकसाहित्य, कृषी, खाद्यसंस्कृती, पारंपरिक पोशाख आणि सामुदायिक जीवन यांचे जतन व संवर्धन करणारे सांस्कृतिक माध्यम मानले जातात.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;


== संदर्भ ==</text>
      <sha1>c74xwqkx0tcu1kw4pfowq92g8ed0e0d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697914</id>
      <parentid>2697913</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:30:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2697914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74356" sha1="9ohhw0mn7oa3lxgtbqav56s28wbscwm" xml:space="preserve">'''कोकण संस्कृती''' ही भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील कोकण प्रदेशात विकसित झालेली ऐतिहासिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक परंपरा आहे. सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यान पसरलेल्या या प्रदेशाच्या भौगोलिक रचनेमुळे येथे विशिष्ट जीवनपद्धती, लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्यांचा विकास झाला. प्राचीन काळापासून विविध राजसत्तांचा प्रभाव, समुद्री व्यापार, कृषी, मत्स्यव्यवसाय तसेच स्थानिक समाजजीवन यांच्या परस्परसंवादातून कोकणची स्वतंत्र सांस्कृतिक ओळख घडत गेली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.'' Maharashtra State Board for Literature and Culture.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

कोकण संस्कृतीमध्ये सामाजिक रचना, भावकी, पंचक्रोशी, पारंपरिक जमीन व्यवस्था, धार्मिक श्रद्धा, देवस्थान परंपरा, लोककला, लोकसाहित्य, भाषा, खाद्यसंस्कृती, पारंपरिक वास्तुकला, पोशाख, सण-उत्सव आणि पर्यावरणाशी सुसंगत जीवनपद्धती यांचा समावेश होतो. नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा विवेकपूर्ण वापर, स्थानिक ज्ञानपरंपरा आणि सामुदायिक जीवन ही तिची लक्षणीय वैशिष्ट्ये मानली जातात.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात औद्योगिकीकरण, नागरीकरण, स्थलांतर, पर्यटन आणि तांत्रिक बदलांमुळे कोकणच्या पारंपरिक जीवनशैलीत परिवर्तन झाले असले, तरी अनेक सांस्कृतिक परंपरा आजही स्थानिक समाजात जतन झालेल्या आहेत. त्यामुळे कोकण संस्कृती ही महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वारशातील एक महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

'''कोकण''' या नावाच्या उत्पत्तीविषयी विविध मते प्रचलित आहेत. प्राचीन भारतीय साहित्य, पुराणे, ताम्रपट, शिलालेख तसेच इतिहास संशोधकांच्या लिखाणात या प्रदेशाचा उल्लेख '''अपरांत''', '''अपरान्तक''', '''कोकण''', '''कोंकण''' आणि '''कोंकणदेश''' अशा विविध नावांनी आढळतो.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

काही संशोधकांच्या मते 'कोकण' हा शब्द संस्कृतमधील ''कोण'' (कोपरा) या संकल्पनेशी संबंधित असून, सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यानच्या अरुंद किनारी प्रदेशासाठी हा शब्द रूढ झाला असावा.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

दुसऱ्या मतानुसार प्राचीन '''अपरांत''' (Aparānta) हा शब्द पश्चिमेकडील सीमाभाग किंवा समुद्रकिनारी प्रदेश दर्शविण्यासाठी वापरला जात असे. कालांतराने या प्रदेशाची राजकीय, भौगोलिक आणि सांस्कृतिक ओळख विकसित होत गेली आणि 'कोकण' हे नाव अधिक प्रचलित झाले.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

मौर्यकालीन सम्राट अशोकाच्या शिलालेखांमध्ये तसेच पुढील सातवाहन, शिलाहार, चालुक्य, यादव आणि इतर राजवंशांच्या अभिलेखांमध्ये पश्चिम किनारपट्टीच्या या प्रदेशाचा उल्लेख विविध नावांनी आढळतो. यावरून 'कोकण' ही संज्ञा दीर्घ ऐतिहासिक प्रक्रियेत विकसित झाल्याचे मानले जाते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

मराठी, संस्कृत, प्राकृत आणि फारशी साहित्यातही 'कोकण' व 'कोंकण' या दोन्ही रूपांचा वापर आढळतो. आधुनिक काळात 'कोकण' हे नाव महाराष्ट्र, गोवा तसेच कर्नाटकाच्या उत्तरेकडील किनारी प्रदेशाशी संबंधित सांस्कृतिक व भौगोलिक प्रदेशासाठी सर्वसाधारणपणे स्वीकारले गेले आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक पार्श्वभूमी ==

कोकण हा भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यान पसरलेला नैसर्गिक किनारी प्रदेश आहे. महाराष्ट्रातील पालघर, मुंबई उपनगर, मुंबई शहर, ठाणे, रायगड, रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट होतात; तर व्यापक भौगोलिक संकल्पनेनुसार गोवा तसेच कर्नाटकाच्या उत्तर किनारपट्टीचाही समावेश कोकण प्रदेशात केला जातो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स, कोकण विभाग.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

सह्याद्री पर्वतरांग, असंख्य नद्या, खाड्या, समुद्रकिनारे, खारफुटीची जंगले आणि दाट अरण्ये ही कोकण प्रदेशाची प्रमुख भौगोलिक वैशिष्ट्ये आहेत. वशिष्ठी, सावित्री, शास्त्री, जगबुडी, वैनगंगा नव्हे तर उल्हास, वैतरणा, कुंडलिका, काळ, तेरेखोल आणि इतर अनेक नद्या पश्चिमेकडे वाहत जाऊन अरबी समुद्राला मिळतात. या नद्यांमुळे सुपीक गाळयुक्त खोरे आणि विस्तृत खाड्यांची निर्मिती झाली आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणात उष्ण व दमट हवामान असून नैर्ऋत्य मान्सूनमुळे मोठ्या प्रमाणावर पर्जन्यवृष्टी होते. मुसळधार पावसामुळे येथील वनसंपदा, जैवविविधता आणि कृषी व्यवस्था समृद्ध झाली आहे. भात, नारळ, सुपारी, आंबा, काजू, फणस आणि विविध मसाल्यांची लागवड येथील हवामानाशी सुसंगतपणे विकसित झाली आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणच्या किनारी भूभागामुळे प्राचीन काळापासून समुद्री व्यापार, बंदरांची उभारणी आणि सागरी दळणवळणाला चालना मिळाली. चौल, दाभोळ, राजापूर, विजयदुर्ग, मालवण, वसई आणि इतर बंदरे विविध कालखंडांत व्यापारी आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाणीची केंद्रे म्हणून विकसित झाली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

या प्रदेशातील भौगोलिक परिस्थितीचा स्थानिक समाजाच्या वास्तुरचनेवर, ग्रामरचनेवर, कृषीपद्धतीवर, मत्स्यव्यवसायावर, खाद्यसंस्कृतीवर, लोककला आणि धार्मिक परंपरांवर दीर्घकालीन प्रभाव पडला आहे. त्यामुळे कोकणची संस्कृती समजून घेण्यासाठी तिची भौगोलिक पार्श्वभूमी हा मूलभूत घटक मानला जातो.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकण प्रदेशाचा इतिहास प्रागैतिहासिक काळापासून सुरू होतो. पुरातत्त्वीय अवशेष, गुहा, शिलालेख, ताम्रपट आणि प्राचीन साहित्य यांच्या आधारे या प्रदेशात प्राचीन काळापासून मानवी वस्ती अस्तित्वात असल्याचे दिसून येते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

वैदिकोत्तर आणि प्राचीन भारतीय साहित्यात कोकण प्रदेशाचा उल्लेख '''अपरांत''' किंवा '''अपरान्तक''' या नावाने आढळतो. बौद्ध साहित्य तसेच सम्राट अशोकाच्या शिलालेखांमध्ये अपरांत प्रदेशाचा उल्लेख असून, मौर्य साम्राज्याच्या काळात या प्रदेशाचा प्रशासकीय आणि व्यापारी विकास झाला. याच काळात बौद्ध धर्माचा प्रसार झाल्याचे पुरावे कान्हेरी, कार्ले, भाजे, बेडसे आणि इतर शैलगृहांमधून उपलब्ध होतात.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

मौर्योत्तर काळात सातवाहनांनी कोकणातील व्यापारी मार्ग आणि बंदरांचा विकास केला. त्यानंतर पश्चिम क्षत्रप, अभिर, त्रैकूटक, चालुक्य, राष्ट्रकूट, शिलाहार आणि यादव या राजवंशांनी विविध कालखंडांत कोकणावर राज्य केले. विशेषतः शिलाहार राजवटीत अनेक देवळे, बंदरे, किल्ले आणि नगरांचा विकास झाला, ज्यामुळे कोकणच्या सांस्कृतिक आणि आर्थिक जीवनाला चालना मिळाली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

मध्ययुगात बहामनी, विजयनगर, आदिलशाही, निजामशाही आणि गुजरात सुलतानत यांच्यात कोकणवरील नियंत्रणासाठी संघर्ष झाला. इ.स. १६व्या शतकात पोर्तुगीजांनी वसई, चौल, गोवा आणि किनारपट्टीवरील इतर भागांत आपला प्रभाव वाढविला. या काळात समुद्री व्यापार, ख्रिस्ती मिशनरी कार्य आणि युरोपीय स्थापत्यशैलीचा काही भागांवर प्रभाव पडला.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

१७व्या शतकात छत्रपती शिवाजी महाराजांनी कोकणातील अनेक किल्ले आणि बंदरे आपल्या स्वराज्यात समाविष्ट केली. विजयदुर्ग, सिंधुदुर्ग, सुवर्णदुर्ग, कुलाबा आणि इतर सागरी किल्ल्यांच्या माध्यमातून मराठा आरमाराची उभारणी झाली. सरखेल कान्होजी आंग्रे यांच्या नेतृत्वाखाली मराठा आरमाराने पश्चिम किनारपट्टीवरील सागरी सामर्थ्य अधिक बळकट केले.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

इ.स. १८१८ नंतर कोकण प्रदेश ब्रिटिशांच्या अधिपत्याखाली आला. ब्रिटिश काळात प्रशासकीय पुनर्रचना, महसूल व्यवस्था, रस्ते, बंदरे, रेल्वे आणि शिक्षणसंस्थांचा विकास झाला. याच काळात सामाजिक सुधारणा, आधुनिक शिक्षण आणि मुद्रणसंस्कृतीचा प्रसार होऊन कोकणातील समाजजीवनात लक्षणीय बदल घडून आले.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

स्वातंत्र्यानंतर महाराष्ट्र राज्याच्या स्थापनेनंतर कोकण प्रदेशात औद्योगिकीकरण, मत्स्यव्यवसाय, फळबागा, पर्यटन, दळणवळण आणि शिक्षण क्षेत्रात मोठी प्रगती झाली. त्याचबरोबर स्थानिक लोकांनी लोककला, लोकपरंपरा, धार्मिक उत्सव आणि सांस्कृतिक वारसा जतन करण्याचे प्रयत्न सुरू ठेवले. त्यामुळे प्राचीन वारसा आणि आधुनिक परिवर्तन यांचा समन्वय असलेली कोकण संस्कृती आजही महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानली जाते.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

== सामाजिक रचना ==

{{मुख्य|भावकी|पंचक्रोशी}}

कोकणातील सामाजिक रचना ही भौगोलिक परिस्थिती, कृषीप्रधान अर्थव्यवस्था, ग्रामव्यवस्था आणि परस्परावलंबी जीवनपद्धती यांच्या आधारे विकसित झाली. गाव हे सामाजिक संघटनेचे मूलभूत केंद्र असून त्याभोवती कुटुंब, नातेसंबंध, भावकी, पंचक्रोशी, देवस्थान संस्था आणि विविध पारंपरिक व्यवसाय यांवर आधारित समाजजीवन आकाराला आले.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील संयुक्त कुटुंबपद्धतीमुळे परस्पर सहकार्य, सामायिक मालमत्ता, कृषीकार्य आणि सामाजिक जबाबदाऱ्या सामूहिक स्वरूपात पार पाडल्या जात. विवाह, जन्म, मृत्यू, धार्मिक विधी, सण-उत्सव आणि ग्रामकार्य यांमध्ये कुटुंब व नातेसंबंधांना महत्त्वाचे स्थान होते.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

'''भावकी''' ही समान पूर्वजांपासून निर्माण झालेल्या कुटुंबसमूहाची सामाजिक संस्था मानली जात होती. कौटुंबिक वादांचे निवारण, सामाजिक नियमांचे पालन, धार्मिक विधींचे आयोजन आणि परस्पर सहकार्य यांमध्ये भावकीची भूमिका महत्त्वाची होती. अनेक गावांमध्ये भावकी ही सामाजिक एकात्मतेचे प्रभावी माध्यम म्हणून कार्यरत होती.&lt;ref&gt;''भावकी''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

'''पंचक्रोशी''' ही परस्पर संबंध असलेल्या गावांची सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक संघटना होती. यात्रांचे आयोजन, देवस्थानांचे व्यवस्थापन, सामूहिक निर्णय, नैसर्गिक आपत्तीच्या काळातील सहकार्य आणि सामाजिक प्रश्नांचे निवारण यासाठी पंचक्रोशी व्यवस्था कार्यरत होती.&lt;ref&gt;''पंचक्रोशी''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील ग्रामव्यवस्थेमध्ये पाटील, कुलकर्णी, जोशी, गुरव, सुतार, लोहार, कुंभार, न्हावी, परीट आणि इतर पारंपरिक व्यवसाय करणाऱ्या समाजघटकांनी परस्परावलंबी ग्रामीण अर्थव्यवस्था निर्माण केली होती. बलुतेदारी व अलुतेदारी व्यवस्थेमुळे गावातील विविध सेवा आणि उत्पादनव्यवस्था दीर्घकाळ टिकून राहिली.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

धर्म, जात, व्यवसाय आणि स्थानिक परंपरा यांचा सामाजिक जीवनावर प्रभाव असला तरी, समुद्रकिनारी व्यापार, स्थलांतर आणि विविध समाजघटकांच्या सहवासामुळे कोकणात सांस्कृतिक देवाणघेवाणही मोठ्या प्रमाणावर झाली. त्यामुळे स्थानिक परंपरा आणि बाह्य प्रभाव यांचा समन्वय असलेली सामाजिक रचना विकसित झाली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात शिक्षण, औद्योगिकीकरण, नागरीकरण आणि स्थलांतर यांमुळे कोकणातील पारंपरिक सामाजिक रचनेत बदल झाले. संयुक्त कुटुंबपद्धतीचे प्रमाण कमी झाले असले, तरी भावकी, ग्रामदेवता, देवस्थान, जत्रा आणि स्थानिक सांस्कृतिक संस्था यांच्या माध्यमातून सामाजिक ऐक्याची परंपरा अनेक भागांत आजही कायम आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक जमीन व्यवस्था ==

{{मुख्य|कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था}}

कोकणातील पारंपरिक जमीन व्यवस्था ही भौगोलिक परिस्थिती, कृषीप्रधान जीवनपद्धती आणि सामुदायिक सामाजिक रचनेशी निगडित होती. सह्याद्रीच्या उतारावरील डोंगराळ भूभाग, किनारी खाड्या, नदीखोरे आणि मुसळधार पर्जन्यमान यांमुळे येथे इतर प्रदेशांपेक्षा वेगळी जमीनधारणा आणि शेतीव्यवस्था विकसित झाली.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील अनेक गावांमध्ये जमीन ही केवळ वैयक्तिक मालमत्ता म्हणून नव्हे, तर सामुदायिक हिताशी संबंधित संसाधन म्हणूनही पाहिली जात असे. शेतीयोग्य जमीन, चराऊ क्षेत्रे, डोंगरउतार, वनक्षेत्र, पाणवठे आणि इतर नैसर्गिक साधनसंपत्तीच्या वापरासाठी स्थानिक प्रथा, ग्रामसभा आणि पारंपरिक नियम अस्तित्वात होते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

ऐतिहासिक काळात गावकी, वतन व्यवस्था, इनाम, देवस्थानांची जमीन आणि सामुदायिक वापरातील क्षेत्रे यांमुळे जमीनधारणेचे विविध प्रकार अस्तित्वात होते. स्थानिक परिस्थितीनुसार त्यांच्या स्वरूपात बदल होत गेले आणि विविध राजवटींमध्ये महसूल व्यवस्थेनुसार त्यांचे नियमन करण्यात आले.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;

ग्रामसमाजाच्या सामूहिक हितासाठी काही जमीन देवस्थान, सार्वजनिक उपयोग किंवा सामुदायिक उपक्रमांसाठी राखून ठेवण्याची परंपरा अनेक भागांत आढळते. जलसंधारण, पाणवठ्यांचे संरक्षण, सामूहिक चराई, ग्राममार्ग आणि उत्सवांशी संबंधित जागांचा वापर स्थानिक रूढी व ग्रामसंस्थांच्या माध्यमातून नियंत्रित केला जात असे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

ब्रिटिश काळात महसूल सर्वेक्षण, जमीन मोजणी आणि नवीन कायदेशीर व्यवस्थेमुळे पारंपरिक जमीनधारणेच्या अनेक पद्धतींमध्ये बदल झाले. स्वातंत्र्यानंतर जमीनसुधारणा कायदे, कुळ कायदे, महसूल प्रशासन आणि आधुनिक विकास प्रक्रियेमुळे पारंपरिक व्यवस्थेचे स्वरूप आणखी बदलले; तथापि काही भागांत तिचे सामाजिक आणि सांस्कृतिक अवशेष आजही दिसून येतात.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक जमीन व्यवस्था ही केवळ कृषी उत्पादनाशी संबंधित नसून स्थानिक समाजरचना, पर्यावरणीय संसाधनांचे व्यवस्थापन आणि सामुदायिक जीवनपद्धतीचा महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

== कृषी संस्कृती ==

कोकणातील कृषी संस्कृती ही येथील भौगोलिक परिस्थिती, मुसळधार पर्जन्यमान, सुपीक नदीखोरे आणि स्थानिक पारंपरिक ज्ञान यांच्या आधारे विकसित झाली. सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यानच्या प्रदेशात नैसर्गिक परिस्थितीनुसार विविध प्रकारच्या शेतीपद्धती विकसित झाल्या असून, कृषी हा स्थानिक अर्थव्यवस्था आणि समाजजीवनाचा प्रमुख आधार राहिला आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

भात हे कोकणातील प्रमुख अन्नधान्य पीक असून, मान्सूनवर आधारित भातशेती ही येथील कृषी संस्कृतीचे मुख्य वैशिष्ट्य मानली जाते. नदीखोरे, खोरी आणि सपाट जमिनींमध्ये भाताची लागवड केली जाते; तर डोंगरउतारांवर स्थानिक परिस्थितीनुसार इतर पिके घेतली जातात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील बागायती शेतीलाही विशेष महत्त्व आहे. आंबा, काजू, नारळ, सुपारी, फणस, कोकम, मिरी आणि विविध फळझाडांच्या लागवडीमुळे येथील कृषी अर्थव्यवस्थेला विशेष स्वरूप प्राप्त झाले आहे. विशेषतः रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील हापूस आंब्याने राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ओळख मिळवली आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

कृषीशी संबंधित अनेक लोकपरंपरा, श्रद्धा आणि सण कोकणात प्रचलित आहेत. पेरणी, लावणी, कापणी, नवधान्यपूजन, ग्रामदेवतांची पूजा आणि शेताशी निगडित धार्मिक विधी यांमधून कृषी आणि सांस्कृतिक जीवन यांचा घनिष्ठ संबंध दिसून येतो.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

परंपरागत शेतीमध्ये स्थानिक बियाणे, सेंद्रिय खतांचा वापर, पाण्याचे संवर्धन आणि नैसर्गिक संसाधनांशी सुसंगत शेतीपद्धती यांना महत्त्व होते. स्थानिक हवामानाशी जुळवून घेतलेल्या या पद्धतींमुळे कृषी उत्पादनाबरोबरच पर्यावरणीय संतुलन राखण्यास मदत झाली.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून आधुनिक कृषितंत्रज्ञान, सुधारित बियाणे, सिंचन, फळबागांचा विस्तार आणि व्यापारी शेती यांमुळे कोकणातील कृषी व्यवस्थेत बदल झाले. त्याचबरोबर ग्रामीण भागातून शहरांकडे स्थलांतर, मजुरांची कमतरता आणि हवामानातील बदल यांमुळे पारंपरिक कृषी व्यवस्थेपुढे नवीन आव्हाने निर्माण झाली आहेत.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील कृषी संस्कृती ही केवळ अन्नउत्पादनापुरती मर्यादित नसून, ती स्थानिक लोकजीवन, खाद्यसंस्कृती, सण-उत्सव, लोकपरंपरा आणि पर्यावरणाशी सुसंगत जीवनपद्धतीचा अविभाज्य भाग मानली जाते.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

== पशुपालन ==

{{मुख्य|कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे}}

कोकणातील पशुपालन हे पारंपरिक कृषी व्यवस्थेचा अविभाज्य घटक राहिले आहे. भातशेती, फळबागा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला पूरक म्हणून गायी, बैल, म्हशी, शेळ्या, मेंढ्या आणि कुक्कुटपालन यांचा विकास झाला. कृषी कामे, दुग्धउत्पादन, शेणखताची निर्मिती आणि वाहतूक यांसाठी जनावरांचा उपयोग होत असल्यामुळे ग्रामीण जीवनात त्यांना महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Agriculture and Animal Husbandry.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक घरांच्या परिसरात किंवा स्वतंत्र जागेत जनावरांसाठी गोठे उभारले जात. स्थानिक हवामान, मुसळधार पाऊस आणि उपलब्ध नैसर्गिक साधनसंपत्ती लक्षात घेऊन दगड, माती, लाकूड, बांबू, कौल आणि गवत यांचा वापर करून गोठ्यांची बांधणी केली जात असे. गोठ्यांची रचना जनावरांचे संरक्षण, वायुवीजन आणि पावसापासून बचाव यांचा विचार करून केली जात होती.&lt;ref&gt;''कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे''.&lt;/ref&gt;

देशी गाई, कोकणी म्हैस आणि बैल हे शेतीतील प्रमुख पशुधन मानले जात असे. बैलांचा उपयोग नांगरणी, मळणी आणि वाहतुकीसाठी केला जात असे, तर गायी व म्हशींपासून दूध, दही, ताक आणि तूप यांचे उत्पादन होत असे. शेणाचा वापर सेंद्रिय खत, इंधन आणि घरांच्या सारवणासाठीही केला जात असे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, 'पशुपालन'.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पशुपालनाचा स्थानिक धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरांशीही संबंध होता. पोळा, गोवत्स द्वादशी आणि इतर काही स्थानिक उत्सवांमध्ये जनावरांची पूजा करण्याची परंपरा आजही अनेक भागांत आढळते. ग्रामीण समाजात पशुधन हे केवळ आर्थिक साधन नसून कुटुंबाच्या समृद्धीचे आणि उपजीविकेचे प्रतीक मानले जात असे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश.&lt;/ref&gt;

हरितक्रांती, यांत्रिकीकरण, दुग्धव्यवसायातील बदल आणि ग्रामीण भागातून होणारे स्थलांतर यांमुळे पारंपरिक पशुपालनाच्या स्वरूपात बदल झाले. तरीही कोकणातील अनेक गावांमध्ये कृषी आणि पशुपालन यांचे परस्परावलंबी नाते आजही कायम असून, स्थानिक जैवविविधता आणि ग्रामीण जीवनपद्धती टिकविण्यात त्याची महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे.&lt;ref&gt;पशुसंवर्धन विभाग, महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक वास्तुकला ==

कोकणातील पारंपरिक वास्तुकला ही प्रदेशातील मुसळधार पर्जन्यमान, दमट हवामान, डोंगराळ भूभाग आणि स्थानिक नैसर्गिक साधनसंपत्ती यांशी सुसंगतपणे विकसित झाली. निवासस्थाने, देवळे, गोठे, धान्यकोठारे, विहिरी आणि इतर बांधकामांमध्ये स्थानिक गरजा, पर्यावरण आणि उपलब्ध बांधकाम साहित्य यांचा प्रभाव स्पष्टपणे दिसून येतो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक घरे प्रामुख्याने जांभा दगड, स्थानिक दगड, माती, लाकूड, बांबू, चुन्याचा गिलावा आणि कौल यांच्या साहाय्याने बांधली जात. अतिवृष्टीमुळे घरांना उतार असलेली कौलारू छपरे, लांब कडा आणि पावसाचे पाणी सहज वाहून जाण्याची व्यवस्था केली जाई. घरांभोवती पावसाच्या पाण्याचा निचरा करण्यासाठी विशेष रचना आढळते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

पारंपरिक कोकणी घरामध्ये ओटी, पडवी, माजघर, देवघर, स्वयंपाकघर, धान्य साठविण्याची जागा आणि मागील अंगण अशी कार्यानुसार विभागणी केलेली असे. अनेक घरांच्या मागील बाजूस जनावरांसाठी गोठा, शेतीची अवजारे ठेवण्याची जागा तसेच गवत व सरपण साठविण्याची सोय केली जात असे. ग्रामीण घररचनेत निवास, शेती आणि पशुपालन यांचा परस्परसंबंध स्पष्टपणे दिसून येतो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स, रत्नागिरी जिल्हा – Houses.&lt;/ref&gt;

किनारी भागात नारळ, सुपारी आणि इतर वृक्षांपासून मिळणाऱ्या लाकडाचा वापर बांधकामासाठी केला जाई; तर डोंगराळ भागात जांभा दगड आणि स्थानिक दगडांचा अधिक वापर होत असे. स्थानिक हवामानाशी सुसंगत अशी ही वास्तुशैली घरातील तापमान नियंत्रित ठेवण्यास तसेच पावसापासून संरक्षण करण्यास उपयुक्त ठरत होती.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;

धार्मिक वास्तूंमध्ये ग्रामदेवतेची मंदिरे, दीपमाळ, तुळशीवृंदावन, देवऱ्या, तसेच काही भागांत पोर्तुगीज प्रभावाखाली विकसित झालेल्या चर्च आणि वाड्यांची वास्तुरचना आढळते. विशेषतः उत्तर कोकणात पोर्तुगीजकालीन वाडे, कमानी, बाल्कनी आणि शिंपल्यांच्या तावदानांचा वापर झाल्याचे उल्लेख उपलब्ध आहेत.

आधुनिक काळात सिमेंट, काँक्रीट आणि नवीन बांधकाम तंत्रज्ञानाचा वापर वाढल्यामुळे पारंपरिक कोकणी घरांच्या बांधकामात लक्षणीय बदल झाले आहेत. तरीही रत्‍नागिरी, सिंधुदुर्ग, रायगड आणि इतर भागांतील अनेक गावे आजही पारंपरिक कोकणी वास्तुकलेचे वैशिष्ट्यपूर्ण स्वरूप जतन करून आहेत. या वास्तुशैलीत स्थानिक पर्यावरणाशी सुसंगत बांधकाम तंत्र, नैसर्गिक वायुवीजन आणि स्थानिक संसाधनांचा समतोल वापर ही वैशिष्ट्ये आजही अभ्यासाचा विषय मानली जातात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक जीवन ==

कोकणातील धार्मिक जीवन हे वैदिक, पौराणिक, लोकधार्मिक आणि निसर्गपूजक परंपरांच्या समन्वयातून विकसित झाले आहे. सह्याद्री पर्वतरांग, समुद्रकिनारा, नद्या, देवराया आणि ग्रामजीवन यांशी निगडित श्रद्धांमुळे कोकणातील धार्मिक परंपरांना महाराष्ट्रातील इतर प्रदेशांपेक्षा वेगळे स्वरूप प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – ''Religion''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील प्रत्येक गावाची सामाजिक आणि धार्मिक ओळख प्रामुख्याने '''ग्रामदेवता''' या संकल्पनेभोवती विकसित झालेली दिसून येते. ग्रामदेवतेला गावाची संरक्षक देवता मानले जाते. वार्षिक जत्रा, पालखी, नवसपूर्ती, होम, महाप्रसाद आणि सामुदायिक पूजा या धार्मिक उपक्रमांमध्ये संपूर्ण गावाचा सहभाग असतो. ग्रामदेवतेच्या देवस्थानाचे व्यवस्थापन अनेक ठिकाणी पारंपरिक ग्रामसंस्था किंवा स्थानिक विश्वस्तांकडे असते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Ratnagiri District.&lt;/ref&gt;

कोकणातील अनेक कुटुंबांमध्ये '''कुलदेवता''' आणि '''कुलदेवी''' यांची उपासना ही कौटुंबिक परंपरेचा महत्त्वाचा भाग आहे. विवाह, मुंज, नामकरण, गृहप्रवेश आणि इतर धार्मिक संस्कारांच्या वेळी कुलदैवताचे दर्शन घेण्याची प्रथा आजही मोठ्या प्रमाणावर प्रचलित आहे. मंगेश, शांतादुर्गा, महालक्ष्मी, भगवती, रवळनाथ, वेतोबा, भैरवनाथ, गणपती, परशुराम आणि इतर अनेक देवतांची उपासना कोकणातील विविध समाजघटकांमध्ये आढळते.&lt;ref&gt;''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, &quot;कुलदैवत&quot;.&lt;/ref&gt;

निसर्गपूजा ही कोकणच्या धार्मिक जीवनातील एक वैशिष्ट्यपूर्ण परंपरा मानली जाते. अनेक गावांमध्ये '''देवराई''' पवित्र मानली जाते आणि तेथील वृक्षतोड, शिकार किंवा इतर हस्तक्षेप पारंपरिक धार्मिक नियमांमुळे निषिद्ध मानले जातात. या श्रद्धेमुळे अनेक भागांतील जैवविविधता आणि स्थानिक परिसंस्थांचे संरक्षण झाले आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

कोकणात शैव, वैष्णव, शाक्त, गणपत्य, दत्त, नाथ आणि वारकरी संप्रदायांचा प्रभाव विविध कालखंडांत वाढत गेला. मध्ययुगीन काळात संतपरंपरा आणि भक्ती चळवळीमुळे धार्मिक जीवनात सामाजिक समन्वयाची भावना दृढ झाली. आषाढी व कार्तिकी वारी, दत्तजयंती, महाशिवरात्री, रामनवमी, गणेशोत्सव आणि नवरात्र यांसारखे उत्सव आजही मोठ्या प्रमाणावर साजरे केले जातात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – ''Religion''.&lt;/ref&gt;

उत्तर कोकणात पोर्तुगीज सत्तेच्या प्रभावामुळे ख्रिस्ती धर्माचा प्रसार झाला. चर्च, चॅपेल, ख्रिस्ती सण आणि धार्मिक वास्तू यांनी विशेषतः वसई, पालघर आणि गोवा परिसरातील सांस्कृतिक जीवनावर प्रभाव टाकला. किनारपट्टीवरील व्यापारामुळे मुस्लिम समाजाचीही वस्ती निर्माण झाली असून मशिदी, दर्गे आणि उरूस या परंपरा स्थानिक धार्मिक जीवनाचा भाग बनल्या.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील धार्मिक जीवनाचा प्रभाव लोककला, लोकसाहित्य, पारंपरिक संगीत, नृत्य, वास्तुकला, कृषी संस्कृती आणि सामाजिक जीवनावर स्पष्टपणे दिसून येतो. त्यामुळे कोकणातील धर्मपरंपरा या केवळ श्रद्धेच्या अभिव्यक्ती नसून त्या या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक अस्मितेचा आणि सामुदायिक जीवनाचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== सण व उत्सव ==

कोकणातील सण व उत्सव हे धार्मिक श्रद्धा, कृषी संस्कृती, समुद्रकिनारी जीवन, ऋतुचक्र आणि स्थानिक लोकपरंपरा यांच्याशी निगडित आहेत. ग्रामदेवता, कुलदैवत, निसर्गपूजा आणि कृषीप्रधान जीवनपद्धती यांच्या प्रभावामुळे कोकणातील अनेक उत्सवांना वैशिष्ट्यपूर्ण स्वरूप प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – ''Religion''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

गणेशोत्सव हा कोकणातील सर्वाधिक महत्त्वाचा सण मानला जातो. घरगुती गणपती, गौरीपूजन, आरत्या, पारंपरिक नैवेद्य आणि विसर्जन या प्रथा ग्रामीण व शहरी भागात मोठ्या प्रमाणावर पाळल्या जातात. कोकणातील अनेक कुटुंबे या काळात आपल्या मूळ गावी एकत्र येण्याची परंपरा आजही जपतात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, &quot;गणेशोत्सव&quot;.&lt;/ref&gt;

शिमगा (होळी) हा कोकणातील पारंपरिक लोकउत्सव असून त्यामध्ये होलिका दहन, धुळवड, पालख्या, ग्रामपरिक्रमा आणि विविध लोककलांचे सादरीकरण केले जाते. अनेक भागांत नमन, दशावतार आणि इतर लोककलांचे आयोजन शिमग्याच्या उत्सवाशी निगडित असते.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

कृषी संस्कृतीशी संबंधित काही स्थानिक धार्मिक परंपरा कोकणात आजही जतन झालेल्या आहेत.

{{मुख्य|मिरागाची राखण}}

मृग नक्षत्रात पावसाची सुरुवात झाल्यानंतर येणाऱ्या अमावास्येला अनेक गावांतील शेतकरी आपल्या शेतात प्रतीकात्मक राखणदाराचे पूजन करतात. या विधीमध्ये शेतकरी कुटुंबातील सर्व सदस्य सहभागी होतात. भरघोस पीक यावे, शेतीचे रोगराई, कीड, वन्यप्राणी आणि नैसर्गिक संकटांपासून संरक्षण व्हावे, तसेच संपूर्ण वर्षभर शेतीची समृद्धी टिकून राहावी, या भावनेतून हा कृषीधार्मिक विधी केला जातो. पारंपरिक कोकणात शेती हेच बहुसंख्य कुटुंबांचे प्रमुख उपजीविकेचे साधन असल्यामुळे या परंपरेला सामाजिक आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;''मिरागाची राखण''.&lt;/ref&gt;

नवरात्रोत्सव, रामनवमी, महाशिवरात्री, दत्तजयंती, गोकुळाष्टमी, त्रिपुरी पौर्णिमा आणि ग्रामदेवतांच्या वार्षिक जत्रा हे कोकणातील प्रमुख धार्मिक उत्सव आहेत. या उत्सवांमध्ये पालखी, कीर्तन, भजन, महाप्रसाद, पारंपरिक बाजार आणि विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

उत्तर कोकणात ख्रिस्ती समाजात नाताळ, इस्टर आणि चर्च जत्रा, तर मुस्लिम समाजात ईद, बकरीद, मोहरम आणि उरूस हे उत्सव पारंपरिक पद्धतीने साजरे केले जातात. विविध धार्मिक समुदायांतील परस्पर सहभाग ही कोकणातील सामाजिक जीवनाची एक उल्लेखनीय वैशिष्ट्ये मानली जातात.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील सण व उत्सव हे केवळ धार्मिक विधी नसून लोककला, लोकसाहित्य, कृषी, खाद्यसंस्कृती, पारंपरिक पोशाख आणि सामुदायिक जीवन यांचे जतन व संवर्धन करणारे सांस्कृतिक माध्यम मानले जातात.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== लोककला ==

कोकणातील लोककला ही धार्मिक श्रद्धा, ग्रामसंस्कृती, कृषी जीवन, सागरी परंपरा आणि लोकविश्वास यांच्या संगमातून विकसित झाली आहे. ग्रामदेवतांच्या जत्रा, शिमगा, गणेशोत्सव, गोकुळाष्टमी, नवरात्र तसेच विविध धार्मिक आणि सामाजिक समारंभांमध्ये या लोककलांचे सादरीकरण केले जाते. लोककला ही केवळ मनोरंजनाचे साधन नसून धार्मिक प्रबोधन, लोकशिक्षण, सामुदायिक ऐक्य आणि सांस्कृतिक वारसा जतन करणारे प्रभावी माध्यम मानले जाते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स, ''Maharashtra: Land and Its People'', Chapter VIII – Art and Culture.&lt;/ref&gt;

कोकणातील प्रमुख लोककलांमध्ये नमन, दशावतार, शक्तीवाले–तुरेवाले, टिपरी, चित्रकथी, कळसूत्री बाहुल्या, रापण, संकासूर आणि बाळ्या नृत्य यांचा समावेश होतो. या कलांमध्ये संगीत, नृत्य, अभिनय, चित्रकला, कथाकथन आणि लोकश्रद्धा यांचा समन्वय आढळतो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

=== नमन ===

{{मुख्य|नमन (लोककला)}}

नमन ही कोकणातील भक्तिपर लोकनाट्य परंपरा असून तिचे सादरीकरण मुख्यतः ग्रामजत्रा, शिमगा आणि धार्मिक उत्सवांमध्ये केले जाते. गायन, संवाद, अभिनय, विनोद आणि पौराणिक कथांचे सादरीकरण ही तिची प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत.

=== दशावतार ===

दशावतार हे कोकणातील सर्वाधिक प्रसिद्ध लोकनाट्य मानले जाते.

भगवान विष्णूच्या दहा अवतारांवरील कथानकांवर आधारित या लोकनाट्यात संगीत, रंगभूषा, मुखवटे, उत्स्फूर्त संवाद आणि नृत्य यांचा संगम दिसून येतो. सिंधुदुर्ग आणि रत्नागिरी जिल्ह्यांमध्ये ही परंपरा विशेषतः विकसित झाली आहे.&lt;ref&gt;रत्नागिरी जिल्हा गॅझेटिअर – Entertainments.&lt;/ref&gt;

=== शक्तीवाले–तुरेवाले ===

{{मुख्य|शक्तीवाले व तुरेवाले (लोककला)}}

शक्तीवाले–तुरेवाले ही शक्ती उपासनेशी संबंधित धार्मिक लोककला आहे. देवीच्या जत्रा, ग्रामदेवता उत्सव आणि पारंपरिक धार्मिक विधींमध्ये तिचे सादरीकरण केले जाते.

=== टिपरी ===

{{मुख्य|कोकणातील टिपरी}}

टिपरी हा लाकडी काठ्यांच्या साहाय्याने सादर केला जाणारा पारंपरिक समूहनृत्य प्रकार आहे. गोकुळाष्टमी आणि इतर उत्सवांमध्ये तो विशेषतः सादर केला जातो. काही भागांत गोफ नृत्याचीही परंपरा याचबरोबर आढळते.&lt;ref&gt;रत्नागिरी जिल्हा गॅझेटिअर – Tipri and Goph.&lt;/ref&gt;

=== चित्रकथी ===

{{मुख्य|चित्रकथी}}

चित्रकथी ही कोकणातील विशेषतः सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील पिंगुळी गावाशी संबंधित चित्रकला आणि कथाकथन यांचा संगम असलेली लोककला आहे. 'चित्र' आणि 'कथा' या दोन घटकांच्या संयोगातून विकसित झालेल्या या परंपरेत कलाकार रामायण, महाभारत, पुराणकथा आणि स्थानिक आख्यायिका हाताने रंगविलेल्या चित्रांच्या साहाय्याने संगीत व निवेदनासह सादर करतात. ही परंपरा अनेक पिढ्यांपासून चालत आलेली असून पिंगुळी हे तिचे प्रमुख केंद्र मानले जाते. चित्रकथी परंपरेचा संबंध पारंपरिक कथाकथन आणि दृश्यकलेशी असून ती महाराष्ट्राच्या महत्त्वाच्या लोककलांपैकी एक मानली जाते.&lt;ref&gt;''Chitrakathi Painting'', Development Commissioner (Handicrafts), Government of India.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Chitrakathi Tradition of Pinguli'', Directorate of Government Printing and Stationery, Maharashtra State, 1979.&lt;/ref&gt;

=== कळसूत्री बाहुल्या ===

{{मुख्य|कळसूत्री बाहुल्या}}

कळसूत्री बाहुल्या ही दोऱ्यांच्या साहाय्याने नियंत्रित केल्या जाणाऱ्या पारंपरिक कठपुतळी कलेची कोकणी परंपरा आहे. सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील पिंगुळी परिसरातील कलाकारांनी ही कला अनेक पिढ्यांपासून जतन केली आहे. रामायण, महाभारत आणि इतर पौराणिक कथांचे सादरीकरण लाकडी बाहुल्या, संगीत, संवाद आणि कथाकथन यांच्या माध्यमातून केले जाते. चित्रकथी आणि कळसूत्री बाहुल्या या दोन्ही परंपरा एकाच सांस्कृतिक परंपरेचा भाग मानल्या जातात आणि त्यांचे जतन करणाऱ्या कलाकारांनी महाराष्ट्राच्या लोकवारशाचे संवर्धन करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.&lt;ref&gt;World Encyclopedia of Puppetry Arts – India (Maharashtra).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Art and Culture.&lt;/ref&gt;

=== रापण ===

{{मुख्य|रापण}}

रापण ही कोकणातील सामूहिक मासेमारीची परंपरा असून ती सागरी जीवनाशी निगडित लोकसंस्कृतीचे प्रतीक मानली जाते. मोठे जाळे सामूहिकरीत्या किनाऱ्यावर ओढताना श्रमगीते, परस्पर सहकार्य आणि पारंपरिक कार्यपद्धती यांचा संगम दिसून येतो.

=== संकासूर ===

{{मुख्य|संकासूर}}

संकासूर हा शिमगा उत्सवाशी संबंधित लोकनाट्य प्रकार आहे. यात पौराणिक कथानके, विनोदी संवाद, सामाजिक भाष्य आणि पारंपरिक वेशभूषेचा समावेश असतो.

=== बाळ्या नृत्य ===

बाळ्या नृत्य हा कोकणातील काही भागांत प्रचलित असलेला पारंपरिक लोकनृत्य प्रकार आहे. ग्रामजत्रा, धार्मिक उत्सव आणि सामुदायिक कार्यक्रमांमध्ये त्याचे सादरीकरण केले जाते.

कोकणातील लोककला ही या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा अविभाज्य भाग आहे. शासकीय सांस्कृतिक संस्था, संशोधक, संग्रहालये आणि स्थानिक कलाकार यांच्या प्रयत्नांमुळे या लोककलांचे दस्तऐवजीकरण, संशोधन आणि संवर्धन सुरू असून पिंगुळी येथील चित्रकथी आणि कळसूत्री बाहुल्या परंपरा या संवर्धनाच्या दृष्टीने विशेष महत्त्वाच्या मानल्या जातात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

=== ठाकर आदिवासी कला आंगण ===

{{मुख्य|ठाकर आदिवासी कला आंगण}}

सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील पिंगुळी येथे असलेले '''ठाकर आदिवासी कला आंगण''' हे चित्रकथी, कळसूत्री बाहुल्या, चामड्याच्या छाया बाहुल्या, पांगुळ बैल आणि इतर पारंपरिक लोककलांच्या संवर्धनासाठी कार्य करणारे महत्त्वाचे सांस्कृतिक केंद्र आहे. येथे पारंपरिक चित्रे, बाहुल्या, रंगमंच साहित्य, वाद्ये आणि लोककलांशी संबंधित वस्तूंचे संग्रहालय असून कलाकार प्रशिक्षण, संशोधन, प्रात्यक्षिके आणि कार्यशाळांचे आयोजन केले जाते. त्यामुळे हे केंद्र कोकणातील लोककला संवर्धनाचे प्रमुख केंद्र मानले जाते.&lt;ref&gt;Asia InCH – ''Thakar Adivasi Kala Angan''.&lt;/ref&gt;


== संदर्भ ==</text>
      <sha1>9ohhw0mn7oa3lxgtbqav56s28wbscwm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697915</id>
      <parentid>2697914</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — पररूप संधी - इक प्रत्यय ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#पररूप संधी - इक प्रत्यय|अधिक माहिती]]); शुद्धलेखन — योग्य दीर्घ वेलांटी ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य दीर्घ वेलांटी|अधिक माहिती]]); शुद्धलेखन — लेखनभेद ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#लेखनभेद|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2697915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74359" sha1="eughgum6su7o1vn7tdcmdym12lab5fd" xml:space="preserve">'''कोकण संस्कृती''' ही भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील कोकण प्रदेशात विकसित झालेली ऐतिहासिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक परंपरा आहे. सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यान पसरलेल्या या प्रदेशाच्या भौगोलिक रचनेमुळे येथे विशिष्ट जीवनपद्धती, लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्यांचा विकास झाला. प्राचीन काळापासून विविध राजसत्तांचा प्रभाव, समुद्री व्यापार, कृषी, मत्स्यव्यवसाय तसेच स्थानिक समाजजीवन यांच्या परस्परसंवादातून कोकणची स्वतंत्र सांस्कृतिक ओळख घडत गेली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.'' Maharashtra State Board for Literature and Culture.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

कोकण संस्कृतीमध्ये सामाजिक रचना, भावकी, पंचक्रोशी, पारंपरिक जमीन व्यवस्था, धार्मिक श्रद्धा, देवस्थान परंपरा, लोककला, लोकसाहित्य, भाषा, खाद्यसंस्कृती, पारंपरिक वास्तुकला, पोशाख, सण-उत्सव आणि पर्यावरणाशी सुसंगत जीवनपद्धती यांचा समावेश होतो. नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा विवेकपूर्ण वापर, स्थानिक ज्ञानपरंपरा आणि सामुदायिक जीवन ही तिची लक्षणीय वैशिष्ट्ये मानली जातात.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात औद्योगिकीकरण, नागरीकरण, स्थलांतर, पर्यटन आणि तांत्रिक बदलांमुळे कोकणच्या पारंपरिक जीवनशैलीत परिवर्तन झाले असले, तरी अनेक सांस्कृतिक परंपरा आजही स्थानिक समाजात जतन झालेल्या आहेत. त्यामुळे कोकण संस्कृती ही महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वारशातील एक महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

'''कोकण''' या नावाच्या उत्पत्तीविषयी विविध मते प्रचलित आहेत. प्राचीन भारतीय साहित्य, पुराणे, ताम्रपट, शिलालेख तसेच इतिहास संशोधकांच्या लिखाणात या प्रदेशाचा उल्लेख '''अपरांत''', '''अपरान्तक''', '''कोकण''', '''कोंकण''' आणि '''कोंकणदेश''' अशा विविध नावांनी आढळतो.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

काही संशोधकांच्या मते 'कोकण' हा शब्द संस्कृतमधील ''कोण'' (कोपरा) या संकल्पनेशी संबंधित असून, सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यानच्या अरुंद किनारी प्रदेशासाठी हा शब्द रूढ झाला असावा.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

दुसऱ्या मतानुसार प्राचीन '''अपरांत''' (Aparānta) हा शब्द पश्चिमेकडील सीमाभाग किंवा समुद्रकिनारी प्रदेश दर्शविण्यासाठी वापरला जात असे. कालांतराने या प्रदेशाची राजकीय, भौगोलिक आणि सांस्कृतिक ओळख विकसित होत गेली आणि 'कोकण' हे नाव अधिक प्रचलित झाले.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

मौर्यकालीन सम्राट अशोकाच्या शिलालेखांमध्ये तसेच पुढील सातवाहन, शिलाहार, चालुक्य, यादव आणि इतर राजवंशांच्या अभिलेखांमध्ये पश्चिम किनारपट्टीच्या या प्रदेशाचा उल्लेख विविध नावांनी आढळतो. यावरून 'कोकण' ही संज्ञा दीर्घ ऐतिहासिक प्रक्रियेत विकसित झाल्याचे मानले जाते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

मराठी, संस्कृत, प्राकृत आणि फारशी साहित्यातही 'कोकण' व 'कोंकण' या दोन्ही रूपांचा वापर आढळतो. आधुनिक काळात 'कोकण' हे नाव महाराष्ट्र, गोवा तसेच कर्नाटकाच्या उत्तरेकडील किनारी प्रदेशाशी संबंधित सांस्कृतिक व भौगोलिक प्रदेशासाठी सर्वसाधारणपणे स्वीकारले गेले आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक पार्श्वभूमी ==

कोकण हा भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यान पसरलेला नैसर्गिक किनारी प्रदेश आहे. महाराष्ट्रातील पालघर, मुंबई उपनगर, मुंबई शहर, ठाणे, रायगड, रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट होतात; तर व्यापक भौगोलिक संकल्पनेनुसार गोवा तसेच कर्नाटकाच्या उत्तर किनारपट्टीचाही समावेश कोकण प्रदेशात केला जातो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स, कोकण विभाग.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

सह्याद्री पर्वतरांग, असंख्य नद्या, खाड्या, समुद्रकिनारे, खारफुटीची जंगले आणि दाट अरण्ये ही कोकण प्रदेशाची प्रमुख भौगोलिक वैशिष्ट्ये आहेत. वशिष्ठी, सावित्री, शास्त्री, जगबुडी, वैनगंगा नव्हे तर उल्हास, वैतरणा, कुंडलिका, काळ, तेरेखोल आणि इतर अनेक नद्या पश्चिमेकडे वाहत जाऊन अरबी समुद्राला मिळतात. या नद्यांमुळे सुपीक गाळयुक्त खोरे आणि विस्तृत खाड्यांची निर्मिती झाली आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणात उष्ण व दमट हवामान असून नैर्ऋत्य मान्सूनमुळे मोठ्या प्रमाणावर पर्जन्यवृष्टी होते. मुसळधार पावसामुळे येथील वनसंपदा, जैवविविधता आणि कृषी व्यवस्था समृद्ध झाली आहे. भात, नारळ, सुपारी, आंबा, काजू, फणस आणि विविध मसाल्यांची लागवड येथील हवामानाशी सुसंगतपणे विकसित झाली आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणच्या किनारी भूभागामुळे प्राचीन काळापासून समुद्री व्यापार, बंदरांची उभारणी आणि सागरी दळणवळणाला चालना मिळाली. चौल, दाभोळ, राजापूर, विजयदुर्ग, मालवण, वसई आणि इतर बंदरे विविध कालखंडांत व्यापारी आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाणीची केंद्रे म्हणून विकसित झाली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

या प्रदेशातील भौगोलिक परिस्थितीचा स्थानिक समाजाच्या वास्तुरचनेवर, ग्रामरचनेवर, कृषीपद्धतीवर, मत्स्यव्यवसायावर, खाद्यसंस्कृतीवर, लोककला आणि धार्मिक परंपरांवर दीर्घकालीन प्रभाव पडला आहे. त्यामुळे कोकणची संस्कृती समजून घेण्यासाठी तिची भौगोलिक पार्श्वभूमी हा मूलभूत घटक मानला जातो.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकण प्रदेशाचा इतिहास प्रागैतिहासिक काळापासून सुरू होतो. पुरातत्त्वीय अवशेष, गुहा, शिलालेख, ताम्रपट आणि प्राचीन साहित्य यांच्या आधारे या प्रदेशात प्राचीन काळापासून मानवी वस्ती अस्तित्वात असल्याचे दिसून येते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

वैदिकोत्तर आणि प्राचीन भारतीय साहित्यात कोकण प्रदेशाचा उल्लेख '''अपरांत''' किंवा '''अपरान्तक''' या नावाने आढळतो. बौद्ध साहित्य तसेच सम्राट अशोकाच्या शिलालेखांमध्ये अपरांत प्रदेशाचा उल्लेख असून, मौर्य साम्राज्याच्या काळात या प्रदेशाचा प्रशासकीय आणि व्यापारी विकास झाला. याच काळात बौद्ध धर्माचा प्रसार झाल्याचे पुरावे कान्हेरी, कार्ले, भाजे, बेडसे आणि इतर शैलगृहांमधून उपलब्ध होतात.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

मौर्योत्तर काळात सातवाहनांनी कोकणातील व्यापारी मार्ग आणि बंदरांचा विकास केला. त्यानंतर पश्चिम क्षत्रप, अभिर, त्रैकूटक, चालुक्य, राष्ट्रकूट, शिलाहार आणि यादव या राजवंशांनी विविध कालखंडांत कोकणावर राज्य केले. विशेषतः शिलाहार राजवटीत अनेक देवळे, बंदरे, किल्ले आणि नगरांचा विकास झाला, ज्यामुळे कोकणच्या सांस्कृतिक आणि आर्थिक जीवनाला चालना मिळाली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

मध्ययुगात बहामनी, विजयनगर, आदिलशाही, निजामशाही आणि गुजरात सुलतानत यांच्यात कोकणवरील नियंत्रणासाठी संघर्ष झाला. इ.स. १६व्या शतकात पोर्तुगीजांनी वसई, चौल, गोवा आणि किनारपट्टीवरील इतर भागांत आपला प्रभाव वाढविला. या काळात समुद्री व्यापार, ख्रिस्ती मिशनरी कार्य आणि युरोपीय स्थापत्यशैलीचा काही भागांवर प्रभाव पडला.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

१७व्या शतकात छत्रपती शिवाजी महाराजांनी कोकणातील अनेक किल्ले आणि बंदरे आपल्या स्वराज्यात समाविष्ट केली. विजयदुर्ग, सिंधुदुर्ग, सुवर्णदुर्ग, कुलाबा आणि इतर सागरी किल्ल्यांच्या माध्यमातून मराठा आरमाराची उभारणी झाली. सरखेल कान्होजी आंग्रे यांच्या नेतृत्वाखाली मराठा आरमाराने पश्चिम किनारपट्टीवरील सागरी सामर्थ्य अधिक बळकट केले.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

इ.स. १८१८ नंतर कोकण प्रदेश ब्रिटिशांच्या अधिपत्याखाली आला. ब्रिटिश काळात प्रशासकीय पुनर्रचना, महसूल व्यवस्था, रस्ते, बंदरे, रेल्वे आणि शिक्षणसंस्थांचा विकास झाला. याच काळात सामाजिक सुधारणा, आधुनिक शिक्षण आणि मुद्रणसंस्कृतीचा प्रसार होऊन कोकणातील समाजजीवनात लक्षणीय बदल घडून आले.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

स्वातंत्र्यानंतर महाराष्ट्र राज्याच्या स्थापनेनंतर कोकण प्रदेशात औद्योगिकीकरण, मत्स्यव्यवसाय, फळबागा, पर्यटन, दळणवळण आणि शिक्षण क्षेत्रात मोठी प्रगती झाली. त्याचबरोबर स्थानिक लोकांनी लोककला, लोकपरंपरा, धार्मिक उत्सव आणि सांस्कृतिक वारसा जतन करण्याचे प्रयत्न सुरू ठेवले. त्यामुळे प्राचीन वारसा आणि आधुनिक परिवर्तन यांचा समन्वय असलेली कोकण संस्कृती आजही महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानली जाते.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

== सामाजिक रचना ==

{{मुख्य|भावकी|पंचक्रोशी}}

कोकणातील सामाजिक रचना ही भौगोलिक परिस्थिती, कृषीप्रधान अर्थव्यवस्था, ग्रामव्यवस्था आणि परस्परावलंबी जीवनपद्धती यांच्या आधारे विकसित झाली. गाव हे सामाजिक संघटनेचे मूलभूत केंद्र असून त्याभोवती कुटुंब, नातेसंबंध, भावकी, पंचक्रोशी, देवस्थान संस्था आणि विविध पारंपरिक व्यवसाय यांवर आधारित समाजजीवन आकाराला आले.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील संयुक्त कुटुंबपद्धतीमुळे परस्पर सहकार्य, सामायिक मालमत्ता, कृषीकार्य आणि सामाजिक जबाबदाऱ्या सामूहिक स्वरूपात पार पाडल्या जात. विवाह, जन्म, मृत्यू, धार्मिक विधी, सण-उत्सव आणि ग्रामकार्य यांमध्ये कुटुंब व नातेसंबंधांना महत्त्वाचे स्थान होते.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

'''भावकी''' ही समान पूर्वजांपासून निर्माण झालेल्या कुटुंबसमूहाची सामाजिक संस्था मानली जात होती. कौटुंबिक वादांचे निवारण, सामाजिक नियमांचे पालन, धार्मिक विधींचे आयोजन आणि परस्पर सहकार्य यांमध्ये भावकीची भूमिका महत्त्वाची होती. अनेक गावांमध्ये भावकी ही सामाजिक एकात्मतेचे प्रभावी माध्यम म्हणून कार्यरत होती.&lt;ref&gt;''भावकी''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

'''पंचक्रोशी''' ही परस्पर संबंध असलेल्या गावांची सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक संघटना होती. यात्रांचे आयोजन, देवस्थानांचे व्यवस्थापन, सामूहिक निर्णय, नैसर्गिक आपत्तीच्या काळातील सहकार्य आणि सामाजिक प्रश्नांचे निवारण यासाठी पंचक्रोशी व्यवस्था कार्यरत होती.&lt;ref&gt;''पंचक्रोशी''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील ग्रामव्यवस्थेमध्ये पाटील, कुलकर्णी, जोशी, गुरव, सुतार, लोहार, कुंभार, न्हावी, परीट आणि इतर पारंपरिक व्यवसाय करणाऱ्या समाजघटकांनी परस्परावलंबी ग्रामीण अर्थव्यवस्था निर्माण केली होती. बलुतेदारी व अलुतेदारी व्यवस्थेमुळे गावातील विविध सेवा आणि उत्पादनव्यवस्था दीर्घकाळ टिकून राहिली.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

धर्म, जात, व्यवसाय आणि स्थानिक परंपरा यांचा सामाजिक जीवनावर प्रभाव असला तरी, समुद्रकिनारी व्यापार, स्थलांतर आणि विविध समाजघटकांच्या सहवासामुळे कोकणात सांस्कृतिक देवाणघेवाणही मोठ्या प्रमाणावर झाली. त्यामुळे स्थानिक परंपरा आणि बाह्य प्रभाव यांचा समन्वय असलेली सामाजिक रचना विकसित झाली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात शिक्षण, औद्योगिकीकरण, नागरीकरण आणि स्थलांतर यांमुळे कोकणातील पारंपरिक सामाजिक रचनेत बदल झाले. संयुक्त कुटुंबपद्धतीचे प्रमाण कमी झाले असले, तरी भावकी, ग्रामदेवता, देवस्थान, जत्रा आणि स्थानिक सांस्कृतिक संस्था यांच्या माध्यमातून सामाजिक ऐक्याची परंपरा अनेक भागांत आजही कायम आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक जमीन व्यवस्था ==

{{मुख्य|कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था}}

कोकणातील पारंपरिक जमीन व्यवस्था ही भौगोलिक परिस्थिती, कृषीप्रधान जीवनपद्धती आणि सामुदायिक सामाजिक रचनेशी निगडित होती. सह्याद्रीच्या उतारावरील डोंगराळ भूभाग, किनारी खाड्या, नदीखोरे आणि मुसळधार पर्जन्यमान यांमुळे येथे इतर प्रदेशांपेक्षा वेगळी जमीनधारणा आणि शेतीव्यवस्था विकसित झाली.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील अनेक गावांमध्ये जमीन ही केवळ वैयक्तिक मालमत्ता म्हणून नव्हे, तर सामुदायिक हिताशी संबंधित संसाधन म्हणूनही पाहिली जात असे. शेतीयोग्य जमीन, चराऊ क्षेत्रे, डोंगरउतार, वनक्षेत्र, पाणवठे आणि इतर नैसर्गिक साधनसंपत्तीच्या वापरासाठी स्थानिक प्रथा, ग्रामसभा आणि पारंपरिक नियम अस्तित्वात होते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

ऐतिहासिक काळात गावकी, वतन व्यवस्था, इनाम, देवस्थानांची जमीन आणि सामुदायिक वापरातील क्षेत्रे यांमुळे जमीनधारणेचे विविध प्रकार अस्तित्वात होते. स्थानिक परिस्थितीनुसार त्यांच्या स्वरूपात बदल होत गेले आणि विविध राजवटींमध्ये महसूल व्यवस्थेनुसार त्यांचे नियमन करण्यात आले.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;

ग्रामसमाजाच्या सामूहिक हितासाठी काही जमीन देवस्थान, सार्वजनिक उपयोग किंवा सामुदायिक उपक्रमांसाठी राखून ठेवण्याची परंपरा अनेक भागांत आढळते. जलसंधारण, पाणवठ्यांचे संरक्षण, सामूहिक चराई, ग्राममार्ग आणि उत्सवांशी संबंधित जागांचा वापर स्थानिक रूढी व ग्रामसंस्थांच्या माध्यमातून नियंत्रित केला जात असे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

ब्रिटिश काळात महसूल सर्वेक्षण, जमीन मोजणी आणि नवीन कायदेशीर व्यवस्थेमुळे पारंपरिक जमीनधारणेच्या अनेक पद्धतींमध्ये बदल झाले. स्वातंत्र्यानंतर जमीनसुधारणा कायदे, कुळ कायदे, महसूल प्रशासन आणि आधुनिक विकास प्रक्रियेमुळे पारंपरिक व्यवस्थेचे स्वरूप आणखी बदलले; तथापि काही भागांत तिचे सामाजिक आणि सांस्कृतिक अवशेष आजही दिसून येतात.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक जमीन व्यवस्था ही केवळ कृषी उत्पादनाशी संबंधित नसून स्थानिक समाजरचना, पर्यावरणीय संसाधनांचे व्यवस्थापन आणि सामुदायिक जीवनपद्धतीचा महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

== कृषी संस्कृती ==

कोकणातील कृषी संस्कृती ही येथील भौगोलिक परिस्थिती, मुसळधार पर्जन्यमान, सुपीक नदीखोरे आणि स्थानिक पारंपरिक ज्ञान यांच्या आधारे विकसित झाली. सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यानच्या प्रदेशात नैसर्गिक परिस्थितीनुसार विविध प्रकारच्या शेतीपद्धती विकसित झाल्या असून, कृषी हा स्थानिक अर्थव्यवस्था आणि समाजजीवनाचा प्रमुख आधार राहिला आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

भात हे कोकणातील प्रमुख अन्नधान्य पीक असून, मान्सूनवर आधारित भातशेती ही येथील कृषी संस्कृतीचे मुख्य वैशिष्ट्य मानली जाते. नदीखोरे, खोरी आणि सपाट जमिनींमध्ये भाताची लागवड केली जाते; तर डोंगरउतारांवर स्थानिक परिस्थितीनुसार इतर पिके घेतली जातात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील बागायती शेतीलाही विशेष महत्त्व आहे. आंबा, काजू, नारळ, सुपारी, फणस, कोकम, मिरी आणि विविध फळझाडांच्या लागवडीमुळे येथील कृषी अर्थव्यवस्थेला विशेष स्वरूप प्राप्त झाले आहे. विशेषतः रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील हापूस आंब्याने राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ओळख मिळवली आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

कृषीशी संबंधित अनेक लोकपरंपरा, श्रद्धा आणि सण कोकणात प्रचलित आहेत. पेरणी, लावणी, कापणी, नवधान्यपूजन, ग्रामदेवतांची पूजा आणि शेताशी निगडित धार्मिक विधी यांमधून कृषी आणि सांस्कृतिक जीवन यांचा घनिष्ठ संबंध दिसून येतो.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

परंपरागत शेतीमध्ये स्थानिक बियाणे, सेंद्रिय खतांचा वापर, पाण्याचे संवर्धन आणि नैसर्गिक संसाधनांशी सुसंगत शेतीपद्धती यांना महत्त्व होते. स्थानिक हवामानाशी जुळवून घेतलेल्या या पद्धतींमुळे कृषी उत्पादनाबरोबरच पर्यावरणीय संतुलन राखण्यास मदत झाली.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून आधुनिक कृषितंत्रज्ञान, सुधारित बियाणे, सिंचन, फळबागांचा विस्तार आणि व्यापारी शेती यांमुळे कोकणातील कृषी व्यवस्थेत बदल झाले. त्याचबरोबर ग्रामीण भागातून शहरांकडे स्थलांतर, मजुरांची कमतरता आणि हवामानातील बदल यांमुळे पारंपरिक कृषी व्यवस्थेपुढे नवीन आव्हाने निर्माण झाली आहेत.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील कृषी संस्कृती ही केवळ अन्नउत्पादनापुरती मर्यादित नसून, ती स्थानिक लोकजीवन, खाद्यसंस्कृती, सण-उत्सव, लोकपरंपरा आणि पर्यावरणाशी सुसंगत जीवनपद्धतीचा अविभाज्य भाग मानली जाते.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

== पशुपालन ==

{{मुख्य|कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे}}

कोकणातील पशुपालन हे पारंपरिक कृषी व्यवस्थेचा अविभाज्य घटक राहिले आहे. भातशेती, फळबागा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला पूरक म्हणून गायी, बैल, म्हशी, शेळ्या, मेंढ्या आणि कुक्कुटपालन यांचा विकास झाला. कृषी कामे, दुग्धउत्पादन, शेणखताची निर्मिती आणि वाहतूक यांसाठी जनावरांचा उपयोग होत असल्यामुळे ग्रामीण जीवनात त्यांना महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Agriculture and Animal Husbandry.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक घरांच्या परिसरात किंवा स्वतंत्र जागेत जनावरांसाठी गोठे उभारले जात. स्थानिक हवामान, मुसळधार पाऊस आणि उपलब्ध नैसर्गिक साधनसंपत्ती लक्षात घेऊन दगड, माती, लाकूड, बांबू, कौल आणि गवत यांचा वापर करून गोठ्यांची बांधणी केली जात असे. गोठ्यांची रचना जनावरांचे संरक्षण, वायुवीजन आणि पावसापासून बचाव यांचा विचार करून केली जात होती.&lt;ref&gt;''कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे''.&lt;/ref&gt;

देशी गाई, कोकणी म्हैस आणि बैल हे शेतीतील प्रमुख पशुधन मानले जात असे. बैलांचा उपयोग नांगरणी, मळणी आणि वाहतुकीसाठी केला जात असे, तर गायी व म्हशींपासून दूध, दही, ताक आणि तूप यांचे उत्पादन होत असे. शेणाचा वापर सेंद्रिय खत, इंधन आणि घरांच्या सारवणासाठीही केला जात असे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, 'पशुपालन'.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पशुपालनाचा स्थानिक धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरांशीही संबंध होता. पोळा, गोवत्स द्वादशी आणि इतर काही स्थानिक उत्सवांमध्ये जनावरांची पूजा करण्याची परंपरा आजही अनेक भागांत आढळते. ग्रामीण समाजात पशुधन हे केवळ आर्थिक साधन नसून कुटुंबाच्या समृद्धीचे आणि उपजीविकेचे प्रतीक मानले जात असे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश.&lt;/ref&gt;

हरितक्रांती, यांत्रिकीकरण, दुग्धव्यवसायातील बदल आणि ग्रामीण भागातून होणारे स्थलांतर यांमुळे पारंपरिक पशुपालनाच्या स्वरूपात बदल झाले. तरीही कोकणातील अनेक गावांमध्ये कृषी आणि पशुपालन यांचे परस्परावलंबी नाते आजही कायम असून, स्थानिक जैवविविधता आणि ग्रामीण जीवनपद्धती टिकविण्यात त्याची महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे.&lt;ref&gt;पशुसंवर्धन विभाग, महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक वास्तुकला ==

कोकणातील पारंपरिक वास्तुकला ही प्रदेशातील मुसळधार पर्जन्यमान, दमट हवामान, डोंगराळ भूभाग आणि स्थानिक नैसर्गिक साधनसंपत्ती यांशी सुसंगतपणे विकसित झाली. निवासस्थाने, देवळे, गोठे, धान्यकोठारे, विहिरी आणि इतर बांधकामांमध्ये स्थानिक गरजा, पर्यावरण आणि उपलब्ध बांधकाम साहित्य यांचा प्रभाव स्पष्टपणे दिसून येतो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक घरे प्रामुख्याने जांभा दगड, स्थानिक दगड, माती, लाकूड, बांबू, चुन्याचा गिलावा आणि कौल यांच्या साहाय्याने बांधली जात. अतिवृष्टीमुळे घरांना उतार असलेली कौलारू छपरे, लांब कडा आणि पावसाचे पाणी सहज वाहून जाण्याची व्यवस्था केली जाई. घरांभोवती पावसाच्या पाण्याचा निचरा करण्यासाठी विशेष रचना आढळते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

पारंपरिक कोकणी घरामध्ये ओटी, पडवी, माजघर, देवघर, स्वयंपाकघर, धान्य साठविण्याची जागा आणि मागील अंगण अशी कार्यानुसार विभागणी केलेली असे. अनेक घरांच्या मागील बाजूस जनावरांसाठी गोठा, शेतीची अवजारे ठेवण्याची जागा तसेच गवत व सरपण साठविण्याची सोय केली जात असे. ग्रामीण घररचनेत निवास, शेती आणि पशुपालन यांचा परस्परसंबंध स्पष्टपणे दिसून येतो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स, रत्नागिरी जिल्हा – Houses.&lt;/ref&gt;

किनारी भागात नारळ, सुपारी आणि इतर वृक्षांपासून मिळणाऱ्या लाकडाचा वापर बांधकामासाठी केला जाई; तर डोंगराळ भागात जांभा दगड आणि स्थानिक दगडांचा अधिक वापर होत असे. स्थानिक हवामानाशी सुसंगत अशी ही वास्तुशैली घरातील तापमान नियंत्रित ठेवण्यास तसेच पावसापासून संरक्षण करण्यास उपयुक्त ठरत होती.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;

धार्मिक वास्तूंमध्ये ग्रामदेवतेची मंदिरे, दीपमाळ, तुळशीवृंदावन, देवऱ्या, तसेच काही भागांत पोर्तुगीज प्रभावाखाली विकसित झालेल्या चर्च आणि वाड्यांची वास्तुरचना आढळते. विशेषतः उत्तर कोकणात पोर्तुगीजकालीन वाडे, कमानी, बाल्कनी आणि शिंपल्यांच्या तावदानांचा वापर झाल्याचे उल्लेख उपलब्ध आहेत.

आधुनिक काळात सिमेंट, काँक्रीट आणि नवीन बांधकाम तंत्रज्ञानाचा वापर वाढल्यामुळे पारंपरिक कोकणी घरांच्या बांधकामात लक्षणीय बदल झाले आहेत. तरीही रत्‍नागिरी, सिंधुदुर्ग, रायगड आणि इतर भागांतील अनेक गावे आजही पारंपरिक कोकणी वास्तुकलेचे वैशिष्ट्यपूर्ण स्वरूप जतन करून आहेत. या वास्तुशैलीत स्थानिक पर्यावरणाशी सुसंगत बांधकाम तंत्र, नैसर्गिक वायुवीजन आणि स्थानिक संसाधनांचा समतोल वापर ही वैशिष्ट्ये आजही अभ्यासाचा विषय मानली जातात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक जीवन ==

कोकणातील धार्मिक जीवन हे वैदिक, पौराणिक, लोकधार्मिक आणि निसर्गपूजक परंपरांच्या समन्वयातून विकसित झाले आहे. सह्याद्री पर्वतरांग, समुद्रकिनारा, नद्या, देवराया आणि ग्रामजीवन यांशी निगडित श्रद्धांमुळे कोकणातील धार्मिक परंपरांना महाराष्ट्रातील इतर प्रदेशांपेक्षा वेगळे स्वरूप प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – ''Religion''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील प्रत्येक गावाची सामाजिक आणि धार्मिक ओळख प्रामुख्याने '''ग्रामदेवता''' या संकल्पनेभोवती विकसित झालेली दिसून येते. ग्रामदेवतेला गावाची संरक्षक देवता मानले जाते. वार्षिक जत्रा, पालखी, नवसपूर्ती, होम, महाप्रसाद आणि सामुदायिक पूजा या धार्मिक उपक्रमांमध्ये संपूर्ण गावाचा सहभाग असतो. ग्रामदेवतेच्या देवस्थानाचे व्यवस्थापन अनेक ठिकाणी पारंपरिक ग्रामसंस्था किंवा स्थानिक विश्वस्तांकडे असते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Ratnagiri District.&lt;/ref&gt;

कोकणातील अनेक कुटुंबांमध्ये '''कुलदेवता''' आणि '''कुलदेवी''' यांची उपासना ही कौटुंबिक परंपरेचा महत्त्वाचा भाग आहे. विवाह, मुंज, नामकरण, गृहप्रवेश आणि इतर धार्मिक संस्कारांच्या वेळी कुलदैवताचे दर्शन घेण्याची प्रथा आजही मोठ्या प्रमाणावर प्रचलित आहे. मंगेश, शांतादुर्गा, महालक्ष्मी, भगवती, रवळनाथ, वेतोबा, भैरवनाथ, गणपती, परशुराम आणि इतर अनेक देवतांची उपासना कोकणातील विविध समाजघटकांमध्ये आढळते.&lt;ref&gt;''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, &quot;कुलदैवत&quot;.&lt;/ref&gt;

निसर्गपूजा ही कोकणच्या धार्मिक जीवनातील एक वैशिष्ट्यपूर्ण परंपरा मानली जाते. अनेक गावांमध्ये '''देवराई''' पवित्र मानली जाते आणि तेथील वृक्षतोड, शिकार किंवा इतर हस्तक्षेप पारंपरिक धार्मिक नियमांमुळे निषिद्ध मानले जातात. या श्रद्धेमुळे अनेक भागांतील जैवविविधता आणि स्थानिक परिसंस्थांचे संरक्षण झाले आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

कोकणात शैव, वैष्णव, शाक्त, गणपत्य, दत्त, नाथ आणि वारकरी संप्रदायांचा प्रभाव विविध कालखंडांत वाढत गेला. मध्ययुगीन काळात संतपरंपरा आणि भक्ती चळवळीमुळे धार्मिक जीवनात सामाजिक समन्वयाची भावना दृढ झाली. आषाढी व कार्तिकी वारी, दत्तजयंती, महाशिवरात्री, रामनवमी, गणेशोत्सव आणि नवरात्र यांसारखे उत्सव आजही मोठ्या प्रमाणावर साजरे केले जातात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – ''Religion''.&lt;/ref&gt;

उत्तर कोकणात पोर्तुगीज सत्तेच्या प्रभावामुळे ख्रिस्ती धर्माचा प्रसार झाला. चर्च, चॅपेल, ख्रिस्ती सण आणि धार्मिक वास्तू यांनी विशेषतः वसई, पालघर आणि गोवा परिसरातील सांस्कृतिक जीवनावर प्रभाव टाकला. किनारपट्टीवरील व्यापारामुळे मुस्लिम समाजाचीही वस्ती निर्माण झाली असून मशिदी, दर्गे आणि उरूस या परंपरा स्थानिक धार्मिक जीवनाचा भाग बनल्या.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील धार्मिक जीवनाचा प्रभाव लोककला, लोकसाहित्य, पारंपरिक संगीत, नृत्य, वास्तुकला, कृषी संस्कृती आणि सामाजिक जीवनावर स्पष्टपणे दिसून येतो. त्यामुळे कोकणातील धर्मपरंपरा या केवळ श्रद्धेच्या अभिव्यक्ती नसून त्या या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक अस्मितेचा आणि सामुदायिक जीवनाचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== सण व उत्सव ==

कोकणातील सण व उत्सव हे धार्मिक श्रद्धा, कृषी संस्कृती, समुद्रकिनारी जीवन, ऋतुचक्र आणि स्थानिक लोकपरंपरा यांच्याशी निगडित आहेत. ग्रामदेवता, कुलदैवत, निसर्गपूजा आणि कृषीप्रधान जीवनपद्धती यांच्या प्रभावामुळे कोकणातील अनेक उत्सवांना वैशिष्ट्यपूर्ण स्वरूप प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – ''Religion''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

गणेशोत्सव हा कोकणातील सर्वाधिक महत्त्वाचा सण मानला जातो. घरगुती गणपती, गौरीपूजन, आरत्या, पारंपरिक नैवेद्य आणि विसर्जन या प्रथा ग्रामीण व शहरी भागात मोठ्या प्रमाणावर पाळल्या जातात. कोकणातील अनेक कुटुंबे या काळात आपल्या मूळ गावी एकत्र येण्याची परंपरा आजही जपतात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, &quot;गणेशोत्सव&quot;.&lt;/ref&gt;

शिमगा (होळी) हा कोकणातील पारंपरिक लोकउत्सव असून त्यामध्ये होलिका दहन, धुळवड, पालख्या, ग्रामपरिक्रमा आणि विविध लोककलांचे सादरीकरण केले जाते. अनेक भागांत नमन, दशावतार आणि इतर लोककलांचे आयोजन शिमग्याच्या उत्सवाशी निगडित असते.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

कृषी संस्कृतीशी संबंधित काही स्थानिक धार्मिक परंपरा कोकणात आजही जतन झालेल्या आहेत.

{{मुख्य|मिरागाची राखण}}

मृग नक्षत्रात पावसाची सुरुवात झाल्यानंतर येणाऱ्या अमावास्येला अनेक गावांतील शेतकरी आपल्या शेतात प्रतीकात्मक राखणदाराचे पूजन करतात. या विधीमध्ये शेतकरी कुटुंबातील सर्व सदस्य सहभागी होतात. भरघोस पीक यावे, शेतीचे रोगराई, कीड, वन्यप्राणी आणि नैसर्गिक संकटांपासून संरक्षण व्हावे, तसेच संपूर्ण वर्षभर शेतीची समृद्धी टिकून राहावी, या भावनेतून हा कृषीधार्मिक विधी केला जातो. पारंपरिक कोकणात शेती हेच बहुसंख्य कुटुंबांचे प्रमुख उपजीविकेचे साधन असल्यामुळे या परंपरेला सामाजिक आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;''मिरागाची राखण''.&lt;/ref&gt;

नवरात्रोत्सव, रामनवमी, महाशिवरात्री, दत्तजयंती, गोकुळाष्टमी, त्रिपुरी पौर्णिमा आणि ग्रामदेवतांच्या वार्षिक जत्रा हे कोकणातील प्रमुख धार्मिक उत्सव आहेत. या उत्सवांमध्ये पालखी, कीर्तन, भजन, महाप्रसाद, पारंपरिक बाजार आणि विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

उत्तर कोकणात ख्रिस्ती समाजात नाताळ, इस्टर आणि चर्च जत्रा, तर मुस्लिम समाजात ईद, बकरीद, मोहरम आणि उरूस हे उत्सव पारंपरिक पद्धतीने साजरे केले जातात. विविध धार्मिक समुदायांतील परस्पर सहभाग ही कोकणातील सामाजिक जीवनाची एक उल्लेखनीय वैशिष्ट्ये मानली जातात.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील सण व उत्सव हे केवळ धार्मिक विधी नसून लोककला, लोकसाहित्य, कृषी, खाद्यसंस्कृती, पारंपरिक पोशाख आणि सामुदायिक जीवन यांचे जतन व संवर्धन करणारे सांस्कृतिक माध्यम मानले जातात.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== लोककला ==

कोकणातील लोककला ही धार्मिक श्रद्धा, ग्रामसंस्कृती, कृषी जीवन, सागरी परंपरा आणि लोकविश्वास यांच्या संगमातून विकसित झाली आहे. ग्रामदेवतांच्या जत्रा, शिमगा, गणेशोत्सव, गोकुळाष्टमी, नवरात्र तसेच विविध धार्मिक आणि सामाजिक समारंभांमध्ये या लोककलांचे सादरीकरण केले जाते. लोककला ही केवळ मनोरंजनाचे साधन नसून धार्मिक प्रबोधन, लोकशिक्षण, सामुदायिक ऐक्य आणि सांस्कृतिक वारसा जतन करणारे प्रभावी माध्यम मानले जाते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स, ''Maharashtra: Land and Its People'', Chapter VIII – Art and Culture.&lt;/ref&gt;

कोकणातील प्रमुख लोककलांमध्ये नमन, दशावतार, शक्तीवाले–तुरेवाले, टिपरी, चित्रकथी, कळसूत्री बाहुल्या, रापण, संकासूर आणि बाळ्या नृत्य यांचा समावेश होतो. या कलांमध्ये संगीत, नृत्य, अभिनय, चित्रकला, कथाकथन आणि लोकश्रद्धा यांचा समन्वय आढळतो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

=== नमन ===

{{मुख्य|नमन (लोककला)}}

नमन ही कोकणातील भक्तिपर लोकनाट्य परंपरा असून तिचे सादरीकरण मुख्यतः ग्रामजत्रा, शिमगा आणि धार्मिक उत्सवांमध्ये केले जाते. गायन, संवाद, अभिनय, विनोद आणि पौराणिक कथांचे सादरीकरण ही तिची प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत.

=== दशावतार ===

दशावतार हे कोकणातील सर्वाधिक प्रसिद्ध लोकनाट्य मानले जाते.

भगवान विष्णूच्या दहा अवतारांवरील कथानकांवर आधारित या लोकनाट्यात संगीत, रंगभूषा, मुखवटे, उत्स्फूर्त संवाद आणि नृत्य यांचा संगम दिसून येतो. सिंधुदुर्ग आणि रत्‍नागिरी जिल्ह्यांमध्ये ही परंपरा विशेषतः विकसित झाली आहे.&lt;ref&gt;रत्नागिरी जिल्हा गॅझेटिअर – Entertainments.&lt;/ref&gt;

=== शक्तीवाले–तुरेवाले ===

{{मुख्य|शक्तीवाले व तुरेवाले (लोककला)}}

शक्तीवाले–तुरेवाले ही शक्ती उपासनेशी संबंधित धार्मिक लोककला आहे. देवीच्या जत्रा, ग्रामदेवता उत्सव आणि पारंपरिक धार्मिक विधींमध्ये तिचे सादरीकरण केले जाते.

=== टिपरी ===

{{मुख्य|कोकणातील टिपरी}}

टिपरी हा लाकडी काठ्यांच्या साहाय्याने सादर केला जाणारा पारंपरिक समूहनृत्य प्रकार आहे. गोकुळाष्टमी आणि इतर उत्सवांमध्ये तो विशेषतः सादर केला जातो. काही भागांत गोफ नृत्याचीही परंपरा याचबरोबर आढळते.&lt;ref&gt;रत्नागिरी जिल्हा गॅझेटिअर – Tipri and Goph.&lt;/ref&gt;

=== चित्रकथी ===

{{मुख्य|चित्रकथी}}

चित्रकथी ही कोकणातील विशेषतः सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील पिंगुळी गावाशी संबंधित चित्रकला आणि कथाकथन यांचा संगम असलेली लोककला आहे. 'चित्र' आणि 'कथा' या दोन घटकांच्या संयोगातून विकसित झालेल्या या परंपरेत कलाकार रामायण, महाभारत, पुराणकथा आणि स्थानिक आख्यायिका हाताने रंगविलेल्या चित्रांच्या साहाय्याने संगीत व निवेदनासह सादर करतात. ही परंपरा अनेक पिढ्यांपासून चालत आलेली असून पिंगुळी हे तिचे प्रमुख केंद्र मानले जाते. चित्रकथी परंपरेचा संबंध पारंपरिक कथाकथन आणि दृश्यकलेशी असून ती महाराष्ट्राच्या महत्त्वाच्या लोककलांपैकी एक मानली जाते.&lt;ref&gt;''Chitrakathi Painting'', Development Commissioner (Handicrafts), Government of India.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Chitrakathi Tradition of Pinguli'', Directorate of Government Printing and Stationery, Maharashtra State, 1979.&lt;/ref&gt;

=== कळसूत्री बाहुल्या ===

{{मुख्य|कळसूत्री बाहुल्या}}

कळसूत्री बाहुल्या ही दोऱ्यांच्या साहाय्याने नियंत्रित केल्या जाणाऱ्या पारंपरिक कठपुतळी कलेची कोकणी परंपरा आहे. सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील पिंगुळी परिसरातील कलाकारांनी ही कला अनेक पिढ्यांपासून जतन केली आहे. रामायण, महाभारत आणि इतर पौराणिक कथांचे सादरीकरण लाकडी बाहुल्या, संगीत, संवाद आणि कथाकथन यांच्या माध्यमातून केले जाते. चित्रकथी आणि कळसूत्री बाहुल्या या दोन्ही परंपरा एकाच सांस्कृतिक परंपरेचा भाग मानल्या जातात आणि त्यांचे जतन करणाऱ्या कलाकारांनी महाराष्ट्राच्या लोकवारशाचे संवर्धन करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.&lt;ref&gt;World Encyclopedia of Puppetry Arts – India (Maharashtra).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Art and Culture.&lt;/ref&gt;

=== रापण ===

{{मुख्य|रापण}}

रापण ही कोकणातील सामूहिक मासेमारीची परंपरा असून ती सागरी जीवनाशी निगडित लोकसंस्कृतीचे प्रतीक मानली जाते. मोठे जाळे सामूहिकरीत्या किनाऱ्यावर ओढताना श्रमगीते, परस्पर सहकार्य आणि पारंपरिक कार्यपद्धती यांचा संगम दिसून येतो.

=== संकासूर ===

{{मुख्य|संकासूर}}

संकासूर हा शिमगा उत्सवाशी संबंधित लोकनाट्य प्रकार आहे. यात पौराणिक कथानके, विनोदी संवाद, सामाजिक भाष्य आणि पारंपरिक वेशभूषेचा समावेश असतो.

=== बाळ्या नृत्य ===

बाळ्या नृत्य हा कोकणातील काही भागांत प्रचलित असलेला पारंपरिक लोकनृत्य प्रकार आहे. ग्रामजत्रा, धार्मिक उत्सव आणि सामुदायिक कार्यक्रमांमध्ये त्याचे सादरीकरण केले जाते.

कोकणातील लोककला ही या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा अविभाज्य भाग आहे. शासकीय सांस्कृतिक संस्था, संशोधक, संग्रहालये आणि स्थानिक कलाकार यांच्या प्रयत्नांमुळे या लोककलांचे दस्तऐवजीकरण, संशोधन आणि संवर्धन सुरू असून पिंगुळी येथील चित्रकथी आणि कळसूत्री बाहुल्या परंपरा या संवर्धनाच्या दृष्टीने विशेष महत्त्वाच्या मानल्या जातात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

=== ठाकर आदिवासी कला आंगण ===

{{मुख्य|ठाकर आदिवासी कला आंगण}}

सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील पिंगुळी येथे असलेले '''ठाकर आदिवासी कला आंगण''' हे चित्रकथी, कळसूत्री बाहुल्या, चामड्याच्या छाया बाहुल्या, पांगुळ बैल आणि इतर पारंपरिक लोककलांच्या संवर्धनासाठी कार्य करणारे महत्त्वाचे सांस्कृतिक केंद्र आहे. येथे पारंपरिक चित्रे, बाहुल्या, रंगमंच साहित्य, वाद्ये आणि लोककलांशी संबंधित वस्तूंचे संग्रहालय असून कलाकार प्रशिक्षण, संशोधन, प्रात्यक्षिके आणि कार्यशाळांचे आयोजन केले जाते. त्यामुळे हे केंद्र कोकणातील लोककला संवर्धनाचे प्रमुख केंद्र मानले जाते.&lt;ref&gt;Asia InCH – ''Thakar Adivasi Kala Angan''.&lt;/ref&gt;


== संदर्भ ==</text>
      <sha1>eughgum6su7o1vn7tdcmdym12lab5fd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697917</id>
      <parentid>2697915</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:47:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2697917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97623" sha1="dzpb45qg1h071jrxdmtedij1ccs3zxo" xml:space="preserve">'''कोकण संस्कृती''' ही भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील कोकण प्रदेशात विकसित झालेली ऐतिहासिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक परंपरा आहे. सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यान पसरलेल्या या प्रदेशाच्या भौगोलिक रचनेमुळे येथे विशिष्ट जीवनपद्धती, लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्यांचा विकास झाला. प्राचीन काळापासून विविध राजसत्तांचा प्रभाव, समुद्री व्यापार, कृषी, मत्स्यव्यवसाय तसेच स्थानिक समाजजीवन यांच्या परस्परसंवादातून कोकणची स्वतंत्र सांस्कृतिक ओळख घडत गेली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.'' Maharashtra State Board for Literature and Culture.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

कोकण संस्कृतीमध्ये सामाजिक रचना, भावकी, पंचक्रोशी, पारंपरिक जमीन व्यवस्था, धार्मिक श्रद्धा, देवस्थान परंपरा, लोककला, लोकसाहित्य, भाषा, खाद्यसंस्कृती, पारंपरिक वास्तुकला, पोशाख, सण-उत्सव आणि पर्यावरणाशी सुसंगत जीवनपद्धती यांचा समावेश होतो. नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा विवेकपूर्ण वापर, स्थानिक ज्ञानपरंपरा आणि सामुदायिक जीवन ही तिची लक्षणीय वैशिष्ट्ये मानली जातात.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात औद्योगिकीकरण, नागरीकरण, स्थलांतर, पर्यटन आणि तांत्रिक बदलांमुळे कोकणच्या पारंपरिक जीवनशैलीत परिवर्तन झाले असले, तरी अनेक सांस्कृतिक परंपरा आजही स्थानिक समाजात जतन झालेल्या आहेत. त्यामुळे कोकण संस्कृती ही महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वारशातील एक महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

'''कोकण''' या नावाच्या उत्पत्तीविषयी विविध मते प्रचलित आहेत. प्राचीन भारतीय साहित्य, पुराणे, ताम्रपट, शिलालेख तसेच इतिहास संशोधकांच्या लिखाणात या प्रदेशाचा उल्लेख '''अपरांत''', '''अपरान्तक''', '''कोकण''', '''कोंकण''' आणि '''कोंकणदेश''' अशा विविध नावांनी आढळतो.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

काही संशोधकांच्या मते 'कोकण' हा शब्द संस्कृतमधील ''कोण'' (कोपरा) या संकल्पनेशी संबंधित असून, सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यानच्या अरुंद किनारी प्रदेशासाठी हा शब्द रूढ झाला असावा.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

दुसऱ्या मतानुसार प्राचीन '''अपरांत''' (Aparānta) हा शब्द पश्चिमेकडील सीमाभाग किंवा समुद्रकिनारी प्रदेश दर्शविण्यासाठी वापरला जात असे. कालांतराने या प्रदेशाची राजकीय, भौगोलिक आणि सांस्कृतिक ओळख विकसित होत गेली आणि 'कोकण' हे नाव अधिक प्रचलित झाले.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

मौर्यकालीन सम्राट अशोकाच्या शिलालेखांमध्ये तसेच पुढील सातवाहन, शिलाहार, चालुक्य, यादव आणि इतर राजवंशांच्या अभिलेखांमध्ये पश्चिम किनारपट्टीच्या या प्रदेशाचा उल्लेख विविध नावांनी आढळतो. यावरून 'कोकण' ही संज्ञा दीर्घ ऐतिहासिक प्रक्रियेत विकसित झाल्याचे मानले जाते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

मराठी, संस्कृत, प्राकृत आणि फारशी साहित्यातही 'कोकण' व 'कोंकण' या दोन्ही रूपांचा वापर आढळतो. आधुनिक काळात 'कोकण' हे नाव महाराष्ट्र, गोवा तसेच कर्नाटकाच्या उत्तरेकडील किनारी प्रदेशाशी संबंधित सांस्कृतिक व भौगोलिक प्रदेशासाठी सर्वसाधारणपणे स्वीकारले गेले आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक पार्श्वभूमी ==

कोकण हा भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यान पसरलेला नैसर्गिक किनारी प्रदेश आहे. महाराष्ट्रातील पालघर, मुंबई उपनगर, मुंबई शहर, ठाणे, रायगड, रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट होतात; तर व्यापक भौगोलिक संकल्पनेनुसार गोवा तसेच कर्नाटकाच्या उत्तर किनारपट्टीचाही समावेश कोकण प्रदेशात केला जातो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स, कोकण विभाग.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

सह्याद्री पर्वतरांग, असंख्य नद्या, खाड्या, समुद्रकिनारे, खारफुटीची जंगले आणि दाट अरण्ये ही कोकण प्रदेशाची प्रमुख भौगोलिक वैशिष्ट्ये आहेत. वशिष्ठी, सावित्री, शास्त्री, जगबुडी, वैनगंगा नव्हे तर उल्हास, वैतरणा, कुंडलिका, काळ, तेरेखोल आणि इतर अनेक नद्या पश्चिमेकडे वाहत जाऊन अरबी समुद्राला मिळतात. या नद्यांमुळे सुपीक गाळयुक्त खोरे आणि विस्तृत खाड्यांची निर्मिती झाली आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणात उष्ण व दमट हवामान असून नैर्ऋत्य मान्सूनमुळे मोठ्या प्रमाणावर पर्जन्यवृष्टी होते. मुसळधार पावसामुळे येथील वनसंपदा, जैवविविधता आणि कृषी व्यवस्था समृद्ध झाली आहे. भात, नारळ, सुपारी, आंबा, काजू, फणस आणि विविध मसाल्यांची लागवड येथील हवामानाशी सुसंगतपणे विकसित झाली आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणच्या किनारी भूभागामुळे प्राचीन काळापासून समुद्री व्यापार, बंदरांची उभारणी आणि सागरी दळणवळणाला चालना मिळाली. चौल, दाभोळ, राजापूर, विजयदुर्ग, मालवण, वसई आणि इतर बंदरे विविध कालखंडांत व्यापारी आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाणीची केंद्रे म्हणून विकसित झाली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

या प्रदेशातील भौगोलिक परिस्थितीचा स्थानिक समाजाच्या वास्तुरचनेवर, ग्रामरचनेवर, कृषीपद्धतीवर, मत्स्यव्यवसायावर, खाद्यसंस्कृतीवर, लोककला आणि धार्मिक परंपरांवर दीर्घकालीन प्रभाव पडला आहे. त्यामुळे कोकणची संस्कृती समजून घेण्यासाठी तिची भौगोलिक पार्श्वभूमी हा मूलभूत घटक मानला जातो.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकण प्रदेशाचा इतिहास प्रागैतिहासिक काळापासून सुरू होतो. पुरातत्त्वीय अवशेष, गुहा, शिलालेख, ताम्रपट आणि प्राचीन साहित्य यांच्या आधारे या प्रदेशात प्राचीन काळापासून मानवी वस्ती अस्तित्वात असल्याचे दिसून येते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

वैदिकोत्तर आणि प्राचीन भारतीय साहित्यात कोकण प्रदेशाचा उल्लेख '''अपरांत''' किंवा '''अपरान्तक''' या नावाने आढळतो. बौद्ध साहित्य तसेच सम्राट अशोकाच्या शिलालेखांमध्ये अपरांत प्रदेशाचा उल्लेख असून, मौर्य साम्राज्याच्या काळात या प्रदेशाचा प्रशासकीय आणि व्यापारी विकास झाला. याच काळात बौद्ध धर्माचा प्रसार झाल्याचे पुरावे कान्हेरी, कार्ले, भाजे, बेडसे आणि इतर शैलगृहांमधून उपलब्ध होतात.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

मौर्योत्तर काळात सातवाहनांनी कोकणातील व्यापारी मार्ग आणि बंदरांचा विकास केला. त्यानंतर पश्चिम क्षत्रप, अभिर, त्रैकूटक, चालुक्य, राष्ट्रकूट, शिलाहार आणि यादव या राजवंशांनी विविध कालखंडांत कोकणावर राज्य केले. विशेषतः शिलाहार राजवटीत अनेक देवळे, बंदरे, किल्ले आणि नगरांचा विकास झाला, ज्यामुळे कोकणच्या सांस्कृतिक आणि आर्थिक जीवनाला चालना मिळाली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

मध्ययुगात बहामनी, विजयनगर, आदिलशाही, निजामशाही आणि गुजरात सुलतानत यांच्यात कोकणवरील नियंत्रणासाठी संघर्ष झाला. इ.स. १६व्या शतकात पोर्तुगीजांनी वसई, चौल, गोवा आणि किनारपट्टीवरील इतर भागांत आपला प्रभाव वाढविला. या काळात समुद्री व्यापार, ख्रिस्ती मिशनरी कार्य आणि युरोपीय स्थापत्यशैलीचा काही भागांवर प्रभाव पडला.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

१७व्या शतकात छत्रपती शिवाजी महाराजांनी कोकणातील अनेक किल्ले आणि बंदरे आपल्या स्वराज्यात समाविष्ट केली. विजयदुर्ग, सिंधुदुर्ग, सुवर्णदुर्ग, कुलाबा आणि इतर सागरी किल्ल्यांच्या माध्यमातून मराठा आरमाराची उभारणी झाली. सरखेल कान्होजी आंग्रे यांच्या नेतृत्वाखाली मराठा आरमाराने पश्चिम किनारपट्टीवरील सागरी सामर्थ्य अधिक बळकट केले.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

इ.स. १८१८ नंतर कोकण प्रदेश ब्रिटिशांच्या अधिपत्याखाली आला. ब्रिटिश काळात प्रशासकीय पुनर्रचना, महसूल व्यवस्था, रस्ते, बंदरे, रेल्वे आणि शिक्षणसंस्थांचा विकास झाला. याच काळात सामाजिक सुधारणा, आधुनिक शिक्षण आणि मुद्रणसंस्कृतीचा प्रसार होऊन कोकणातील समाजजीवनात लक्षणीय बदल घडून आले.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

स्वातंत्र्यानंतर महाराष्ट्र राज्याच्या स्थापनेनंतर कोकण प्रदेशात औद्योगिकीकरण, मत्स्यव्यवसाय, फळबागा, पर्यटन, दळणवळण आणि शिक्षण क्षेत्रात मोठी प्रगती झाली. त्याचबरोबर स्थानिक लोकांनी लोककला, लोकपरंपरा, धार्मिक उत्सव आणि सांस्कृतिक वारसा जतन करण्याचे प्रयत्न सुरू ठेवले. त्यामुळे प्राचीन वारसा आणि आधुनिक परिवर्तन यांचा समन्वय असलेली कोकण संस्कृती आजही महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानली जाते.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

== सामाजिक रचना ==

{{मुख्य|भावकी|पंचक्रोशी}}

कोकणातील सामाजिक रचना ही भौगोलिक परिस्थिती, कृषीप्रधान अर्थव्यवस्था, ग्रामव्यवस्था आणि परस्परावलंबी जीवनपद्धती यांच्या आधारे विकसित झाली. गाव हे सामाजिक संघटनेचे मूलभूत केंद्र असून त्याभोवती कुटुंब, नातेसंबंध, भावकी, पंचक्रोशी, देवस्थान संस्था आणि विविध पारंपरिक व्यवसाय यांवर आधारित समाजजीवन आकाराला आले.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील संयुक्त कुटुंबपद्धतीमुळे परस्पर सहकार्य, सामायिक मालमत्ता, कृषीकार्य आणि सामाजिक जबाबदाऱ्या सामूहिक स्वरूपात पार पाडल्या जात. विवाह, जन्म, मृत्यू, धार्मिक विधी, सण-उत्सव आणि ग्रामकार्य यांमध्ये कुटुंब व नातेसंबंधांना महत्त्वाचे स्थान होते.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

'''भावकी''' ही समान पूर्वजांपासून निर्माण झालेल्या कुटुंबसमूहाची सामाजिक संस्था मानली जात होती. कौटुंबिक वादांचे निवारण, सामाजिक नियमांचे पालन, धार्मिक विधींचे आयोजन आणि परस्पर सहकार्य यांमध्ये भावकीची भूमिका महत्त्वाची होती. अनेक गावांमध्ये भावकी ही सामाजिक एकात्मतेचे प्रभावी माध्यम म्हणून कार्यरत होती.&lt;ref&gt;''भावकी''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

'''पंचक्रोशी''' ही परस्पर संबंध असलेल्या गावांची सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक संघटना होती. यात्रांचे आयोजन, देवस्थानांचे व्यवस्थापन, सामूहिक निर्णय, नैसर्गिक आपत्तीच्या काळातील सहकार्य आणि सामाजिक प्रश्नांचे निवारण यासाठी पंचक्रोशी व्यवस्था कार्यरत होती.&lt;ref&gt;''पंचक्रोशी''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील ग्रामव्यवस्थेमध्ये पाटील, कुलकर्णी, जोशी, गुरव, सुतार, लोहार, कुंभार, न्हावी, परीट आणि इतर पारंपरिक व्यवसाय करणाऱ्या समाजघटकांनी परस्परावलंबी ग्रामीण अर्थव्यवस्था निर्माण केली होती. बलुतेदारी व अलुतेदारी व्यवस्थेमुळे गावातील विविध सेवा आणि उत्पादनव्यवस्था दीर्घकाळ टिकून राहिली.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

धर्म, जात, व्यवसाय आणि स्थानिक परंपरा यांचा सामाजिक जीवनावर प्रभाव असला तरी, समुद्रकिनारी व्यापार, स्थलांतर आणि विविध समाजघटकांच्या सहवासामुळे कोकणात सांस्कृतिक देवाणघेवाणही मोठ्या प्रमाणावर झाली. त्यामुळे स्थानिक परंपरा आणि बाह्य प्रभाव यांचा समन्वय असलेली सामाजिक रचना विकसित झाली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात शिक्षण, औद्योगिकीकरण, नागरीकरण आणि स्थलांतर यांमुळे कोकणातील पारंपरिक सामाजिक रचनेत बदल झाले. संयुक्त कुटुंबपद्धतीचे प्रमाण कमी झाले असले, तरी भावकी, ग्रामदेवता, देवस्थान, जत्रा आणि स्थानिक सांस्कृतिक संस्था यांच्या माध्यमातून सामाजिक ऐक्याची परंपरा अनेक भागांत आजही कायम आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक जमीन व्यवस्था ==

{{मुख्य|कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था}}

कोकणातील पारंपरिक जमीन व्यवस्था ही भौगोलिक परिस्थिती, कृषीप्रधान जीवनपद्धती आणि सामुदायिक सामाजिक रचनेशी निगडित होती. सह्याद्रीच्या उतारावरील डोंगराळ भूभाग, किनारी खाड्या, नदीखोरे आणि मुसळधार पर्जन्यमान यांमुळे येथे इतर प्रदेशांपेक्षा वेगळी जमीनधारणा आणि शेतीव्यवस्था विकसित झाली.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील अनेक गावांमध्ये जमीन ही केवळ वैयक्तिक मालमत्ता म्हणून नव्हे, तर सामुदायिक हिताशी संबंधित संसाधन म्हणूनही पाहिली जात असे. शेतीयोग्य जमीन, चराऊ क्षेत्रे, डोंगरउतार, वनक्षेत्र, पाणवठे आणि इतर नैसर्गिक साधनसंपत्तीच्या वापरासाठी स्थानिक प्रथा, ग्रामसभा आणि पारंपरिक नियम अस्तित्वात होते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

ऐतिहासिक काळात गावकी, वतन व्यवस्था, इनाम, देवस्थानांची जमीन आणि सामुदायिक वापरातील क्षेत्रे यांमुळे जमीनधारणेचे विविध प्रकार अस्तित्वात होते. स्थानिक परिस्थितीनुसार त्यांच्या स्वरूपात बदल होत गेले आणि विविध राजवटींमध्ये महसूल व्यवस्थेनुसार त्यांचे नियमन करण्यात आले.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;

ग्रामसमाजाच्या सामूहिक हितासाठी काही जमीन देवस्थान, सार्वजनिक उपयोग किंवा सामुदायिक उपक्रमांसाठी राखून ठेवण्याची परंपरा अनेक भागांत आढळते. जलसंधारण, पाणवठ्यांचे संरक्षण, सामूहिक चराई, ग्राममार्ग आणि उत्सवांशी संबंधित जागांचा वापर स्थानिक रूढी व ग्रामसंस्थांच्या माध्यमातून नियंत्रित केला जात असे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

ब्रिटिश काळात महसूल सर्वेक्षण, जमीन मोजणी आणि नवीन कायदेशीर व्यवस्थेमुळे पारंपरिक जमीनधारणेच्या अनेक पद्धतींमध्ये बदल झाले. स्वातंत्र्यानंतर जमीनसुधारणा कायदे, कुळ कायदे, महसूल प्रशासन आणि आधुनिक विकास प्रक्रियेमुळे पारंपरिक व्यवस्थेचे स्वरूप आणखी बदलले; तथापि काही भागांत तिचे सामाजिक आणि सांस्कृतिक अवशेष आजही दिसून येतात.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक जमीन व्यवस्था ही केवळ कृषी उत्पादनाशी संबंधित नसून स्थानिक समाजरचना, पर्यावरणीय संसाधनांचे व्यवस्थापन आणि सामुदायिक जीवनपद्धतीचा महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

== कृषी संस्कृती ==

कोकणातील कृषी संस्कृती ही येथील भौगोलिक परिस्थिती, मुसळधार पर्जन्यमान, सुपीक नदीखोरे आणि स्थानिक पारंपरिक ज्ञान यांच्या आधारे विकसित झाली. सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यानच्या प्रदेशात नैसर्गिक परिस्थितीनुसार विविध प्रकारच्या शेतीपद्धती विकसित झाल्या असून, कृषी हा स्थानिक अर्थव्यवस्था आणि समाजजीवनाचा प्रमुख आधार राहिला आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

भात हे कोकणातील प्रमुख अन्नधान्य पीक असून, मान्सूनवर आधारित भातशेती ही येथील कृषी संस्कृतीचे मुख्य वैशिष्ट्य मानली जाते. नदीखोरे, खोरी आणि सपाट जमिनींमध्ये भाताची लागवड केली जाते; तर डोंगरउतारांवर स्थानिक परिस्थितीनुसार इतर पिके घेतली जातात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील बागायती शेतीलाही विशेष महत्त्व आहे. आंबा, काजू, नारळ, सुपारी, फणस, कोकम, मिरी आणि विविध फळझाडांच्या लागवडीमुळे येथील कृषी अर्थव्यवस्थेला विशेष स्वरूप प्राप्त झाले आहे. विशेषतः रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील हापूस आंब्याने राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ओळख मिळवली आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

कृषीशी संबंधित अनेक लोकपरंपरा, श्रद्धा आणि सण कोकणात प्रचलित आहेत. पेरणी, लावणी, कापणी, नवधान्यपूजन, ग्रामदेवतांची पूजा आणि शेताशी निगडित धार्मिक विधी यांमधून कृषी आणि सांस्कृतिक जीवन यांचा घनिष्ठ संबंध दिसून येतो.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

परंपरागत शेतीमध्ये स्थानिक बियाणे, सेंद्रिय खतांचा वापर, पाण्याचे संवर्धन आणि नैसर्गिक संसाधनांशी सुसंगत शेतीपद्धती यांना महत्त्व होते. स्थानिक हवामानाशी जुळवून घेतलेल्या या पद्धतींमुळे कृषी उत्पादनाबरोबरच पर्यावरणीय संतुलन राखण्यास मदत झाली.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून आधुनिक कृषितंत्रज्ञान, सुधारित बियाणे, सिंचन, फळबागांचा विस्तार आणि व्यापारी शेती यांमुळे कोकणातील कृषी व्यवस्थेत बदल झाले. त्याचबरोबर ग्रामीण भागातून शहरांकडे स्थलांतर, मजुरांची कमतरता आणि हवामानातील बदल यांमुळे पारंपरिक कृषी व्यवस्थेपुढे नवीन आव्हाने निर्माण झाली आहेत.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील कृषी संस्कृती ही केवळ अन्नउत्पादनापुरती मर्यादित नसून, ती स्थानिक लोकजीवन, खाद्यसंस्कृती, सण-उत्सव, लोकपरंपरा आणि पर्यावरणाशी सुसंगत जीवनपद्धतीचा अविभाज्य भाग मानली जाते.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

== पशुपालन ==

{{मुख्य|कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे}}

कोकणातील पशुपालन हे पारंपरिक कृषी व्यवस्थेचा अविभाज्य घटक राहिले आहे. भातशेती, फळबागा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला पूरक म्हणून गायी, बैल, म्हशी, शेळ्या, मेंढ्या आणि कुक्कुटपालन यांचा विकास झाला. कृषी कामे, दुग्धउत्पादन, शेणखताची निर्मिती आणि वाहतूक यांसाठी जनावरांचा उपयोग होत असल्यामुळे ग्रामीण जीवनात त्यांना महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Agriculture and Animal Husbandry.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक घरांच्या परिसरात किंवा स्वतंत्र जागेत जनावरांसाठी गोठे उभारले जात. स्थानिक हवामान, मुसळधार पाऊस आणि उपलब्ध नैसर्गिक साधनसंपत्ती लक्षात घेऊन दगड, माती, लाकूड, बांबू, कौल आणि गवत यांचा वापर करून गोठ्यांची बांधणी केली जात असे. गोठ्यांची रचना जनावरांचे संरक्षण, वायुवीजन आणि पावसापासून बचाव यांचा विचार करून केली जात होती.&lt;ref&gt;''कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे''.&lt;/ref&gt;

देशी गाई, कोकणी म्हैस आणि बैल हे शेतीतील प्रमुख पशुधन मानले जात असे. बैलांचा उपयोग नांगरणी, मळणी आणि वाहतुकीसाठी केला जात असे, तर गायी व म्हशींपासून दूध, दही, ताक आणि तूप यांचे उत्पादन होत असे. शेणाचा वापर सेंद्रिय खत, इंधन आणि घरांच्या सारवणासाठीही केला जात असे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, 'पशुपालन'.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पशुपालनाचा स्थानिक धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरांशीही संबंध होता. पोळा, गोवत्स द्वादशी आणि इतर काही स्थानिक उत्सवांमध्ये जनावरांची पूजा करण्याची परंपरा आजही अनेक भागांत आढळते. ग्रामीण समाजात पशुधन हे केवळ आर्थिक साधन नसून कुटुंबाच्या समृद्धीचे आणि उपजीविकेचे प्रतीक मानले जात असे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश.&lt;/ref&gt;

हरितक्रांती, यांत्रिकीकरण, दुग्धव्यवसायातील बदल आणि ग्रामीण भागातून होणारे स्थलांतर यांमुळे पारंपरिक पशुपालनाच्या स्वरूपात बदल झाले. तरीही कोकणातील अनेक गावांमध्ये कृषी आणि पशुपालन यांचे परस्परावलंबी नाते आजही कायम असून, स्थानिक जैवविविधता आणि ग्रामीण जीवनपद्धती टिकविण्यात त्याची महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे.&lt;ref&gt;पशुसंवर्धन विभाग, महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक वास्तुकला ==

कोकणातील पारंपरिक वास्तुकला ही प्रदेशातील मुसळधार पर्जन्यमान, दमट हवामान, डोंगराळ भूभाग आणि स्थानिक नैसर्गिक साधनसंपत्ती यांशी सुसंगतपणे विकसित झाली. निवासस्थाने, देवळे, गोठे, धान्यकोठारे, विहिरी आणि इतर बांधकामांमध्ये स्थानिक गरजा, पर्यावरण आणि उपलब्ध बांधकाम साहित्य यांचा प्रभाव स्पष्टपणे दिसून येतो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक घरे प्रामुख्याने जांभा दगड, स्थानिक दगड, माती, लाकूड, बांबू, चुन्याचा गिलावा आणि कौल यांच्या साहाय्याने बांधली जात. अतिवृष्टीमुळे घरांना उतार असलेली कौलारू छपरे, लांब कडा आणि पावसाचे पाणी सहज वाहून जाण्याची व्यवस्था केली जाई. घरांभोवती पावसाच्या पाण्याचा निचरा करण्यासाठी विशेष रचना आढळते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

पारंपरिक कोकणी घरामध्ये ओटी, पडवी, माजघर, देवघर, स्वयंपाकघर, धान्य साठविण्याची जागा आणि मागील अंगण अशी कार्यानुसार विभागणी केलेली असे. अनेक घरांच्या मागील बाजूस जनावरांसाठी गोठा, शेतीची अवजारे ठेवण्याची जागा तसेच गवत व सरपण साठविण्याची सोय केली जात असे. ग्रामीण घररचनेत निवास, शेती आणि पशुपालन यांचा परस्परसंबंध स्पष्टपणे दिसून येतो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स, रत्नागिरी जिल्हा – Houses.&lt;/ref&gt;

किनारी भागात नारळ, सुपारी आणि इतर वृक्षांपासून मिळणाऱ्या लाकडाचा वापर बांधकामासाठी केला जाई; तर डोंगराळ भागात जांभा दगड आणि स्थानिक दगडांचा अधिक वापर होत असे. स्थानिक हवामानाशी सुसंगत अशी ही वास्तुशैली घरातील तापमान नियंत्रित ठेवण्यास तसेच पावसापासून संरक्षण करण्यास उपयुक्त ठरत होती.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;

धार्मिक वास्तूंमध्ये ग्रामदेवतेची मंदिरे, दीपमाळ, तुळशीवृंदावन, देवऱ्या, तसेच काही भागांत पोर्तुगीज प्रभावाखाली विकसित झालेल्या चर्च आणि वाड्यांची वास्तुरचना आढळते. विशेषतः उत्तर कोकणात पोर्तुगीजकालीन वाडे, कमानी, बाल्कनी आणि शिंपल्यांच्या तावदानांचा वापर झाल्याचे उल्लेख उपलब्ध आहेत.

आधुनिक काळात सिमेंट, काँक्रीट आणि नवीन बांधकाम तंत्रज्ञानाचा वापर वाढल्यामुळे पारंपरिक कोकणी घरांच्या बांधकामात लक्षणीय बदल झाले आहेत. तरीही रत्‍नागिरी, सिंधुदुर्ग, रायगड आणि इतर भागांतील अनेक गावे आजही पारंपरिक कोकणी वास्तुकलेचे वैशिष्ट्यपूर्ण स्वरूप जतन करून आहेत. या वास्तुशैलीत स्थानिक पर्यावरणाशी सुसंगत बांधकाम तंत्र, नैसर्गिक वायुवीजन आणि स्थानिक संसाधनांचा समतोल वापर ही वैशिष्ट्ये आजही अभ्यासाचा विषय मानली जातात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक जीवन ==

कोकणातील धार्मिक जीवन हे वैदिक, पौराणिक, लोकधार्मिक आणि निसर्गपूजक परंपरांच्या समन्वयातून विकसित झाले आहे. सह्याद्री पर्वतरांग, समुद्रकिनारा, नद्या, देवराया आणि ग्रामजीवन यांशी निगडित श्रद्धांमुळे कोकणातील धार्मिक परंपरांना महाराष्ट्रातील इतर प्रदेशांपेक्षा वेगळे स्वरूप प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – ''Religion''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील प्रत्येक गावाची सामाजिक आणि धार्मिक ओळख प्रामुख्याने '''ग्रामदेवता''' या संकल्पनेभोवती विकसित झालेली दिसून येते. ग्रामदेवतेला गावाची संरक्षक देवता मानले जाते. वार्षिक जत्रा, पालखी, नवसपूर्ती, होम, महाप्रसाद आणि सामुदायिक पूजा या धार्मिक उपक्रमांमध्ये संपूर्ण गावाचा सहभाग असतो. ग्रामदेवतेच्या देवस्थानाचे व्यवस्थापन अनेक ठिकाणी पारंपरिक ग्रामसंस्था किंवा स्थानिक विश्वस्तांकडे असते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Ratnagiri District.&lt;/ref&gt;

कोकणातील अनेक कुटुंबांमध्ये '''कुलदेवता''' आणि '''कुलदेवी''' यांची उपासना ही कौटुंबिक परंपरेचा महत्त्वाचा भाग आहे. विवाह, मुंज, नामकरण, गृहप्रवेश आणि इतर धार्मिक संस्कारांच्या वेळी कुलदैवताचे दर्शन घेण्याची प्रथा आजही मोठ्या प्रमाणावर प्रचलित आहे. मंगेश, शांतादुर्गा, महालक्ष्मी, भगवती, रवळनाथ, वेतोबा, भैरवनाथ, गणपती, परशुराम आणि इतर अनेक देवतांची उपासना कोकणातील विविध समाजघटकांमध्ये आढळते.&lt;ref&gt;''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, &quot;कुलदैवत&quot;.&lt;/ref&gt;

निसर्गपूजा ही कोकणच्या धार्मिक जीवनातील एक वैशिष्ट्यपूर्ण परंपरा मानली जाते. अनेक गावांमध्ये '''देवराई''' पवित्र मानली जाते आणि तेथील वृक्षतोड, शिकार किंवा इतर हस्तक्षेप पारंपरिक धार्मिक नियमांमुळे निषिद्ध मानले जातात. या श्रद्धेमुळे अनेक भागांतील जैवविविधता आणि स्थानिक परिसंस्थांचे संरक्षण झाले आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

कोकणात शैव, वैष्णव, शाक्त, गणपत्य, दत्त, नाथ आणि वारकरी संप्रदायांचा प्रभाव विविध कालखंडांत वाढत गेला. मध्ययुगीन काळात संतपरंपरा आणि भक्ती चळवळीमुळे धार्मिक जीवनात सामाजिक समन्वयाची भावना दृढ झाली. आषाढी व कार्तिकी वारी, दत्तजयंती, महाशिवरात्री, रामनवमी, गणेशोत्सव आणि नवरात्र यांसारखे उत्सव आजही मोठ्या प्रमाणावर साजरे केले जातात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – ''Religion''.&lt;/ref&gt;

उत्तर कोकणात पोर्तुगीज सत्तेच्या प्रभावामुळे ख्रिस्ती धर्माचा प्रसार झाला. चर्च, चॅपेल, ख्रिस्ती सण आणि धार्मिक वास्तू यांनी विशेषतः वसई, पालघर आणि गोवा परिसरातील सांस्कृतिक जीवनावर प्रभाव टाकला. किनारपट्टीवरील व्यापारामुळे मुस्लिम समाजाचीही वस्ती निर्माण झाली असून मशिदी, दर्गे आणि उरूस या परंपरा स्थानिक धार्मिक जीवनाचा भाग बनल्या.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील धार्मिक जीवनाचा प्रभाव लोककला, लोकसाहित्य, पारंपरिक संगीत, नृत्य, वास्तुकला, कृषी संस्कृती आणि सामाजिक जीवनावर स्पष्टपणे दिसून येतो. त्यामुळे कोकणातील धर्मपरंपरा या केवळ श्रद्धेच्या अभिव्यक्ती नसून त्या या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक अस्मितेचा आणि सामुदायिक जीवनाचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== सण व उत्सव ==

कोकणातील सण व उत्सव हे धार्मिक श्रद्धा, कृषी संस्कृती, समुद्रकिनारी जीवन, ऋतुचक्र आणि स्थानिक लोकपरंपरा यांच्याशी निगडित आहेत. ग्रामदेवता, कुलदैवत, निसर्गपूजा आणि कृषीप्रधान जीवनपद्धती यांच्या प्रभावामुळे कोकणातील अनेक उत्सवांना वैशिष्ट्यपूर्ण स्वरूप प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – ''Religion''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

गणेशोत्सव हा कोकणातील सर्वाधिक महत्त्वाचा सण मानला जातो. घरगुती गणपती, गौरीपूजन, आरत्या, पारंपरिक नैवेद्य आणि विसर्जन या प्रथा ग्रामीण व शहरी भागात मोठ्या प्रमाणावर पाळल्या जातात. कोकणातील अनेक कुटुंबे या काळात आपल्या मूळ गावी एकत्र येण्याची परंपरा आजही जपतात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, &quot;गणेशोत्सव&quot;.&lt;/ref&gt;

शिमगा (होळी) हा कोकणातील पारंपरिक लोकउत्सव असून त्यामध्ये होलिका दहन, धुळवड, पालख्या, ग्रामपरिक्रमा आणि विविध लोककलांचे सादरीकरण केले जाते. अनेक भागांत नमन, दशावतार आणि इतर लोककलांचे आयोजन शिमग्याच्या उत्सवाशी निगडित असते.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

कृषी संस्कृतीशी संबंधित काही स्थानिक धार्मिक परंपरा कोकणात आजही जतन झालेल्या आहेत.

{{मुख्य|मिरागाची राखण}}

मृग नक्षत्रात पावसाची सुरुवात झाल्यानंतर येणाऱ्या अमावास्येला अनेक गावांतील शेतकरी आपल्या शेतात प्रतीकात्मक राखणदाराचे पूजन करतात. या विधीमध्ये शेतकरी कुटुंबातील सर्व सदस्य सहभागी होतात. भरघोस पीक यावे, शेतीचे रोगराई, कीड, वन्यप्राणी आणि नैसर्गिक संकटांपासून संरक्षण व्हावे, तसेच संपूर्ण वर्षभर शेतीची समृद्धी टिकून राहावी, या भावनेतून हा कृषीधार्मिक विधी केला जातो. पारंपरिक कोकणात शेती हेच बहुसंख्य कुटुंबांचे प्रमुख उपजीविकेचे साधन असल्यामुळे या परंपरेला सामाजिक आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;''मिरागाची राखण''.&lt;/ref&gt;

नवरात्रोत्सव, रामनवमी, महाशिवरात्री, दत्तजयंती, गोकुळाष्टमी, त्रिपुरी पौर्णिमा आणि ग्रामदेवतांच्या वार्षिक जत्रा हे कोकणातील प्रमुख धार्मिक उत्सव आहेत. या उत्सवांमध्ये पालखी, कीर्तन, भजन, महाप्रसाद, पारंपरिक बाजार आणि विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

उत्तर कोकणात ख्रिस्ती समाजात नाताळ, इस्टर आणि चर्च जत्रा, तर मुस्लिम समाजात ईद, बकरीद, मोहरम आणि उरूस हे उत्सव पारंपरिक पद्धतीने साजरे केले जातात. विविध धार्मिक समुदायांतील परस्पर सहभाग ही कोकणातील सामाजिक जीवनाची एक उल्लेखनीय वैशिष्ट्ये मानली जातात.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील सण व उत्सव हे केवळ धार्मिक विधी नसून लोककला, लोकसाहित्य, कृषी, खाद्यसंस्कृती, पारंपरिक पोशाख आणि सामुदायिक जीवन यांचे जतन व संवर्धन करणारे सांस्कृतिक माध्यम मानले जातात.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== लोककला ==

कोकणातील लोककला ही धार्मिक श्रद्धा, ग्रामसंस्कृती, कृषी जीवन, सागरी परंपरा आणि लोकविश्वास यांच्या संगमातून विकसित झाली आहे. ग्रामदेवतांच्या जत्रा, शिमगा, गणेशोत्सव, गोकुळाष्टमी, नवरात्र तसेच विविध धार्मिक आणि सामाजिक समारंभांमध्ये या लोककलांचे सादरीकरण केले जाते. लोककला ही केवळ मनोरंजनाचे साधन नसून धार्मिक प्रबोधन, लोकशिक्षण, सामुदायिक ऐक्य आणि सांस्कृतिक वारसा जतन करणारे प्रभावी माध्यम मानले जाते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स, ''Maharashtra: Land and Its People'', Chapter VIII – Art and Culture.&lt;/ref&gt;

कोकणातील प्रमुख लोककलांमध्ये नमन, दशावतार, शक्तीवाले–तुरेवाले, टिपरी, चित्रकथी, कळसूत्री बाहुल्या, रापण, संकासूर आणि बाळ्या नृत्य यांचा समावेश होतो. या कलांमध्ये संगीत, नृत्य, अभिनय, चित्रकला, कथाकथन आणि लोकश्रद्धा यांचा समन्वय आढळतो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

=== नमन ===

{{मुख्य|नमन (लोककला)}}

नमन ही कोकणातील भक्तिपर लोकनाट्य परंपरा असून तिचे सादरीकरण मुख्यतः ग्रामजत्रा, शिमगा आणि धार्मिक उत्सवांमध्ये केले जाते. गायन, संवाद, अभिनय, विनोद आणि पौराणिक कथांचे सादरीकरण ही तिची प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत.

=== दशावतार ===

दशावतार हे कोकणातील सर्वाधिक प्रसिद्ध लोकनाट्य मानले जाते.

भगवान विष्णूच्या दहा अवतारांवरील कथानकांवर आधारित या लोकनाट्यात संगीत, रंगभूषा, मुखवटे, उत्स्फूर्त संवाद आणि नृत्य यांचा संगम दिसून येतो. सिंधुदुर्ग आणि रत्‍नागिरी जिल्ह्यांमध्ये ही परंपरा विशेषतः विकसित झाली आहे.&lt;ref&gt;रत्नागिरी जिल्हा गॅझेटिअर – Entertainments.&lt;/ref&gt;

=== शक्तीवाले–तुरेवाले ===

{{मुख्य|शक्तीवाले व तुरेवाले (लोककला)}}

शक्तीवाले–तुरेवाले ही शक्ती उपासनेशी संबंधित धार्मिक लोककला आहे. देवीच्या जत्रा, ग्रामदेवता उत्सव आणि पारंपरिक धार्मिक विधींमध्ये तिचे सादरीकरण केले जाते.

=== टिपरी ===

{{मुख्य|कोकणातील टिपरी परंपरा}}

टिपरी हा लाकडी काठ्यांच्या साहाय्याने सादर केला जाणारा पारंपरिक समूहनृत्य प्रकार आहे. गोकुळाष्टमी आणि इतर उत्सवांमध्ये तो विशेषतः सादर केला जातो. काही भागांत गोफ नृत्याचीही परंपरा याचबरोबर आढळते.&lt;ref&gt;रत्नागिरी जिल्हा गॅझेटिअर – Tipri and Goph.&lt;/ref&gt;

=== चित्रकथी ===

{{मुख्य|चित्रकथी}}

चित्रकथी ही कोकणातील विशेषतः सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील पिंगुळी गावाशी संबंधित चित्रकला आणि कथाकथन यांचा संगम असलेली लोककला आहे. 'चित्र' आणि 'कथा' या दोन घटकांच्या संयोगातून विकसित झालेल्या या परंपरेत कलाकार रामायण, महाभारत, पुराणकथा आणि स्थानिक आख्यायिका हाताने रंगविलेल्या चित्रांच्या साहाय्याने संगीत व निवेदनासह सादर करतात. ही परंपरा अनेक पिढ्यांपासून चालत आलेली असून पिंगुळी हे तिचे प्रमुख केंद्र मानले जाते. चित्रकथी परंपरेचा संबंध पारंपरिक कथाकथन आणि दृश्यकलेशी असून ती महाराष्ट्राच्या महत्त्वाच्या लोककलांपैकी एक मानली जाते.&lt;ref&gt;''Chitrakathi Painting'', Development Commissioner (Handicrafts), Government of India.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Chitrakathi Tradition of Pinguli'', Directorate of Government Printing and Stationery, Maharashtra State, 1979.&lt;/ref&gt;

=== कळसूत्री बाहुल्या ===

{{मुख्य|कळसूत्री बाहुल्या}}

कळसूत्री बाहुल्या ही दोऱ्यांच्या साहाय्याने नियंत्रित केल्या जाणाऱ्या पारंपरिक कठपुतळी कलेची कोकणी परंपरा आहे. सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील पिंगुळी परिसरातील कलाकारांनी ही कला अनेक पिढ्यांपासून जतन केली आहे. रामायण, महाभारत आणि इतर पौराणिक कथांचे सादरीकरण लाकडी बाहुल्या, संगीत, संवाद आणि कथाकथन यांच्या माध्यमातून केले जाते. चित्रकथी आणि कळसूत्री बाहुल्या या दोन्ही परंपरा एकाच सांस्कृतिक परंपरेचा भाग मानल्या जातात आणि त्यांचे जतन करणाऱ्या कलाकारांनी महाराष्ट्राच्या लोकवारशाचे संवर्धन करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.&lt;ref&gt;World Encyclopedia of Puppetry Arts – India (Maharashtra).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Art and Culture.&lt;/ref&gt;

=== रापण ===

{{मुख्य|रापण}}

रापण ही कोकणातील सामूहिक मासेमारीची परंपरा असून ती सागरी जीवनाशी निगडित लोकसंस्कृतीचे प्रतीक मानली जाते. मोठे जाळे सामूहिकरीत्या किनाऱ्यावर ओढताना श्रमगीते, परस्पर सहकार्य आणि पारंपरिक कार्यपद्धती यांचा संगम दिसून येतो.

=== संकासूर ===

{{मुख्य|संकासूर}}

संकासूर हा शिमगा उत्सवाशी संबंधित लोकनाट्य प्रकार आहे. यात पौराणिक कथानके, विनोदी संवाद, सामाजिक भाष्य आणि पारंपरिक वेशभूषेचा समावेश असतो.

=== बाळ्या नृत्य ===

बाळ्या नृत्य हा कोकणातील काही भागांत प्रचलित असलेला पारंपरिक लोकनृत्य प्रकार आहे. ग्रामजत्रा, धार्मिक उत्सव आणि सामुदायिक कार्यक्रमांमध्ये त्याचे सादरीकरण केले जाते.

कोकणातील लोककला ही या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा अविभाज्य भाग आहे. शासकीय सांस्कृतिक संस्था, संशोधक, संग्रहालये आणि स्थानिक कलाकार यांच्या प्रयत्नांमुळे या लोककलांचे दस्तऐवजीकरण, संशोधन आणि संवर्धन सुरू असून पिंगुळी येथील चित्रकथी आणि कळसूत्री बाहुल्या परंपरा या संवर्धनाच्या दृष्टीने विशेष महत्त्वाच्या मानल्या जातात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

=== ठाकर आदिवासी कला आंगण ===

{{मुख्य|ठाकर आदिवासी कला आंगण}}

सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील पिंगुळी येथे असलेले '''ठाकर आदिवासी कला आंगण''' हे चित्रकथी, कळसूत्री बाहुल्या, चामड्याच्या छाया बाहुल्या, पांगुळ बैल आणि इतर पारंपरिक लोककलांच्या संवर्धनासाठी कार्य करणारे महत्त्वाचे सांस्कृतिक केंद्र आहे. येथे पारंपरिक चित्रे, बाहुल्या, रंगमंच साहित्य, वाद्ये आणि लोककलांशी संबंधित वस्तूंचे संग्रहालय असून कलाकार प्रशिक्षण, संशोधन, प्रात्यक्षिके आणि कार्यशाळांचे आयोजन केले जाते. त्यामुळे हे केंद्र कोकणातील लोककला संवर्धनाचे प्रमुख केंद्र मानले जाते.&lt;ref&gt;Asia InCH – ''Thakar Adivasi Kala Angan''.&lt;/ref&gt;

== लोकसाहित्य ==

कोकणातील लोकसाहित्य ही या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक स्मृतीची, लोकपरंपरेची आणि मौखिक ज्ञानपरंपरेची अभिव्यक्ती आहे. पिढ्यान्पिढ्या मौखिक स्वरूपात जतन झालेल्या लोककथा, दंतकथा, आख्यायिका, लोकगीते, ओव्या, उखाणे, म्हणी, कोडी, श्रमगीते, आरत्या, धार्मिक आख्याने आणि लोकविश्वास यांच्या माध्यमातून कोकणातील समाजजीवन, निसर्ग, धर्म, इतिहास, पर्यावरण आणि लोकसंस्कृतीचे दर्शन घडते. लोकसाहित्य हे लिखित इतिहासाच्या पलीकडे जाऊन समाजाच्या सांस्कृतिक स्मृतीचे जतन करणारे महत्त्वाचे माध्यम मानले जाते.&lt;ref&gt;{{cite web |title=लोकसाहित्य |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32133 |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ |access-date=30 जुलै 2026}}&lt;/ref&gt;

{{मुख्य|कोकणातील लोककथा}}

कोकणातील लोककथांमध्ये ग्रामदेवता, कुलदैवत, देवराई, समुद्र, नद्या, डोंगर, किल्ले, गुहा, प्राचीन मंदिरे, वीरपुरुष, संत, तसेच स्थानिक भूभागाच्या उत्पत्तीविषयीच्या आख्यायिका मोठ्या प्रमाणावर आढळतात. अनेक कथांमध्ये परशुरामाने समुद्र मागे हटवून कोकणभूमी निर्माण केल्याची आख्यायिका, विविध गावांच्या नावांच्या उत्पत्तीच्या कथा, तसेच समुद्रकिनाऱ्यावरील धार्मिक आणि सांस्कृतिक स्थळांशी संबंधित लोकपरंपरा जतन झालेल्या आहेत. या कथांमधून कोकणातील लोकश्रद्धा, नैतिक मूल्ये, सामाजिक संकेत आणि पर्यावरणाशी असलेले नाते प्रतिबिंबित होते.&lt;ref&gt;आजगावकर, सूर्यकांत. ''कोकणातील लोककथा''. स्नेहल प्रकाशन.&lt;/ref&gt;

{{मुख्य|कोकणातील लोकगीते}}

कोकणातील लोकगीतांचा उगम दैनंदिन जीवन, कृषी संस्कृती आणि सागरी जीवनाशी संबंधित आहे. भातलागवड, कापणी, मासेमारी, विवाहसंस्कार, मंगळागौर, गणेशोत्सव, शिमगा, गोकुळाष्टमी आणि इतर सण-उत्सवांच्या निमित्ताने विविध प्रकारची लोकगीते गायली जातात. ओव्या, अंगाईगीते, श्रमगीते, कोळीगीते, आरत्या, गवळणी आणि स्त्रीगीतांमधून श्रमसंस्कृती, निसर्ग, कुटुंबव्यवस्था आणि सामुदायिक जीवनाचे दर्शन घडते.&lt;ref&gt;भागवत, दुर्गा. ''लोकसाहित्याची रूपरेखा''.&lt;/ref&gt;

{{मुख्य|कोकणातील म्हणी व वाक्प्रचार}}

कोकणातील म्हणी, वाक्प्रचार, उखाणे आणि कोडी ही स्थानिक बोलीभाषेची आणि लोकअनुभवाची मौल्यवान परंपरा आहे. पर्जन्य, शेती, समुद्र, व्यापार, कुटुंबव्यवस्था, निसर्ग आणि दैनंदिन व्यवहारांवर आधारित अनेक म्हणी आजही ग्रामीण समाजात प्रचलित आहेत. या म्हणी आणि वाक्प्रचारांतून कोकणातील लोकांचे व्यवहारज्ञान, विनोदबुद्धी, अनुभवसंपन्नता आणि जीवनदृष्टी व्यक्त होते.&lt;ref&gt;मांडे, प्रभाकर. ''लोकसाहित्याचे स्वरूप''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील लोकविश्वासांमध्ये ग्रामदैवतांच्या आख्यायिका, देवराईशी निगडित समजुती, नागपूजा, समुद्राशी संबंधित श्रद्धा, ऋतुचक्र, पर्जन्य, कृषी आणि मासेमारीशी संबंधित पारंपरिक विश्वास यांचा समावेश होतो. या लोकविश्वासांचा संबंध केवळ धार्मिक जीवनाशी नसून पर्यावरण संरक्षण, सामाजिक शिस्त आणि पारंपरिक ज्ञानव्यवस्थेशीही जोडलेला आहे.&lt;ref&gt;आजगावकर, सूर्यकांत. ''कोकणातील लोककथा''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील लोकसाहित्याच्या जतन आणि संशोधनामध्ये दुर्गा भागवत, प्रभाकर मांडे, डॉ. सूर्यकांत आजगावकर यांसह अनेक लोकसाहित्य अभ्यासकांनी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. आधुनिक काळात संशोधनग्रंथ, ध्वनिमुद्रण, लोककला महोत्सव, संग्रहालये आणि डिजिटल माध्यमांच्या साहाय्याने या मौखिक परंपरांचे दस्तऐवजीकरण व संवर्धन केले जात आहे. कोकणातील लोकपरंपरांच्या अभ्यासामुळे या प्रदेशाचा सामाजिक, सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक विकास समजून घेण्यास महत्त्वपूर्ण मदत होते.&lt;ref&gt;{{cite web |title=लोकसाहित्य |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32133 |website=मराठी विश्वकोश |access-date=30 जुलै 2026}}&lt;/ref&gt;

== भाषा ==

कोकण हा भाषिकदृष्ट्या अत्यंत वैविध्यपूर्ण प्रदेश मानला जातो. सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यान वसलेल्या या प्रदेशात ऐतिहासिक, सामाजिक, व्यापारी आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाणीमुळे अनेक भाषा व बोलीभाषांचा विकास झाला आहे. महाराष्ट्रातील कोकण विभागात प्रमाण मराठीबरोबरच मालवणी, आगरी, कोळी, भंडारी, कुणबी, चित्पावनी, संगमेश्वरी, वाडवळी, ईस्ट इंडियन मराठी, कातकरी आणि ठाकर समाजांच्या बोलीभाषा प्रचलित आहेत. दक्षिण कोकणात मालवणीचा, तर उत्तर कोकणात आगरी, कोळी आणि वाडवळी बोलींचा विशेष प्रभाव आढळतो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स. ''Maharashtra: Land and Its People''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश. &quot;मराठी भाषा&quot;.&lt;/ref&gt;

मराठी ही कोकणातील प्रमुख भाषा असून तिच्या अनेक प्रादेशिक बोली येथे विकसित झाल्या आहेत. या बोलींमध्ये उच्चार, शब्दसंपदा, वाक्यरचना आणि लोकजीवनाशी संबंधित विशेष शब्दप्रयोग आढळतात. भौगोलिक परिस्थिती, व्यवसाय, सामाजिक रचना आणि विविध समाजसमूहांच्या परंपरांमुळे प्रत्येक बोलीने स्वतंत्र भाषिक वैशिष्ट्ये विकसित केली आहेत.&lt;ref&gt;कृ. पा. कुलकर्णी. ''मराठी भाषेचा इतिहास''.&lt;/ref&gt;

{{मुख्य|मालवणी भाषा}}

मालवणी ही दक्षिण कोकणातील प्रमुख बोली असून सिंधुदुर्ग जिल्हा तसेच रत्नागिरी जिल्ह्याच्या काही भागांत ती मोठ्या प्रमाणावर बोलली जाते. लोकसाहित्य, दशावतार, नमन, लोकगीते, विनोद आणि नाट्यपरंपरेमुळे मालवणीला स्वतंत्र सांस्कृतिक ओळख प्राप्त झाली आहे. तिच्या शब्दसंपदेवर मराठीबरोबरच कोंकणी आणि पोर्तुगीज भाषेचाही काही प्रमाणात प्रभाव दिसून येतो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश. &quot;मालवणी&quot;.&lt;/ref&gt;

{{मुख्य|आगरी बोली}}

आगरी समाजाची बोली उत्तर कोकणातील मुंबई, ठाणे, पालघर, रायगड आणि नवी मुंबई परिसरात प्रचलित आहे. शेती, मिठागरे, मासेमारी आणि स्थानिक लोकजीवनाशी संबंधित अनेक पारंपरिक शब्द या बोलीत आढळतात. आगरी लोकगीते, ओव्या आणि लोकनृत्यांमध्ये या बोलीचा प्रभाव विशेषत्वाने दिसून येतो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

{{मुख्य|वाडवळी बोली}}

वाडवळी बोली मुख्यतः पालघर जिल्ह्यातील सोमवंशी क्षत्रिय वाडवळ समाजामध्ये प्रचलित आहे. मराठी, गुजराती आणि पोर्तुगीज संपर्कामुळे या बोलीत अनेक वैशिष्ट्यपूर्ण शब्द आणि भाषिक रूपे विकसित झाली आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

{{मुख्य|कोळी बोली}}

कोळी समाजाच्या विविध उपसमूहांमध्ये प्रचलित असलेल्या कोळी बोलींमध्ये समुद्र, मासेमारी, नौकानयन, हवामान आणि सागरी जीवनाशी संबंधित समृद्ध शब्दसंपदा आढळते. कोळीगीते आणि लोकपरंपरांमधून या बोलींचे सांस्कृतिक महत्त्व अधोरेखित होते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील भाषांवर इतिहासकाळात संस्कृत, प्राकृत, अपभ्रंश, कन्नड, अरबी, फारशी आणि पोर्तुगीज भाषांचा प्रभाव पडला. किनारपट्टीवरील व्यापार, मुस्लिम राजवट, पोर्तुगीज वसाहती आणि युरोपीय संपर्क यांमुळे अनेक परभाषिक शब्द स्थानिक बोलींमध्ये रूढ झाले. विशेषतः खाद्यसंस्कृती, सागरी व्यापार, घरगुती वस्तू, धार्मिक जीवन आणि प्रशासनाशी संबंधित शब्दसंपदेमध्ये हा प्रभाव स्पष्टपणे दिसून येतो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश. &quot;मराठी भाषा&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात शिक्षण, प्रसारमाध्यमे, शहरीकरण आणि स्थलांतरामुळे प्रमाण मराठीचा वापर वाढला असला तरी कोकणातील पारंपरिक बोलीभाषा लोकसाहित्य, लोककला, धार्मिक परंपरा आणि दैनंदिन व्यवहारांमधून आजही जिवंत आहेत. विविध संशोधन संस्था, विद्यापीठे आणि सांस्कृतिक संघटनांकडून या बोलीभाषांचे दस्तऐवजीकरण, शब्दकोशनिर्मिती आणि संवर्धनाचे कार्य सुरू आहे.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश. &quot;मराठी भाषा&quot;.&lt;/ref&gt;

== खाद्यसंस्कृती ==

कोकणातील खाद्यसंस्कृती ही येथील भौगोलिक परिस्थिती, हवामान, कृषी, समुद्रकिनारी जीवन आणि विविध सामाजिक-धार्मिक परंपरांच्या प्रभावातून विकसित झाली आहे. सह्याद्री पर्वतरांग, अरबी समुद्र, विपुल पर्जन्यमान आणि सुपीक जमीन यांमुळे भात, नारळ, काजू, आंबा, फणस, कोकम, सुपारी, मसाले, विविध कडधान्ये तसेच मासे हे येथील आहाराचे प्रमुख घटक बनले आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स. ''Maharashtra: Land and Its People''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

{{मुख्य|कोकणातील खाद्यसंस्कृती}}

भात हा कोकणातील प्रमुख अन्नघटक असून त्याबरोबर मासे, आमटी, भाजी, लोणची आणि नारळावर आधारित पदार्थांचा समावेश असलेले भोजन सर्वसाधारणपणे आढळते. किनारपट्टीवरील भागात मासेमारी हा प्रमुख व्यवसाय असल्याने सुरमई, बांगडा, पापलेट, रावस, कोळंबी, बोंबील, मांदेली आणि खेकडे यांसारख्या समुद्री खाद्यपदार्थांना विशेष महत्त्व आहे. अंतर्गत भागात भाजीपाला, कडधान्ये आणि दुग्धजन्य पदार्थांचा वापर तुलनेने अधिक प्रमाणात केला जातो.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;

{{मुख्य|कोकम}}

कोकणातील पाककलेमध्ये नारळाचा विविध प्रकारे उपयोग केला जातो. ओले खोबरे, नारळाचे दूध, खोबरेल तेल आणि भाजलेल्या नारळाचा मसाला हे अनेक पदार्थांचे वैशिष्ट्य आहे. कोकम, चिंच, आंबट फळे, काळा मसाला, हळद, मिरी, धणे, जिरे आणि स्थानिक मसाल्यांच्या वापरामुळे कोकणी खाद्यपदार्थांना वैशिष्ट्यपूर्ण चव प्राप्त होते.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

{{मुख्य|मालवणी पाककला}}

आंबा, विशेषतः देवगड व रत्नागिरी परिसरातील हापूस आंबा, कोकणची जागतिक स्तरावर ओळख निर्माण करणारे कृषी उत्पादन मानले जाते. याशिवाय काजू, फणस, करवंद, जांभूळ, कोकम, आवळा आणि विविध रानफळांचा उपयोग पारंपरिक आहारात तसेच लोणची, सरबते, जॅम, मसाले आणि इतर प्रक्रिया उद्योगांमध्ये केला जातो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

{{मुख्य|कोळी खाद्यसंस्कृती}}

सण-उत्सव आणि धार्मिक परंपरांनुसारही खाद्यसंस्कृतीत विविधता आढळते. गणेशोत्सवात उकडीचे मोदक, नारळी पौर्णिमेला नारळावर आधारित गोड पदार्थ, नागपंचमी, गोकुळाष्टमी, दिवाळी आणि होळीच्या निमित्ताने पारंपरिक पक्वान्ने तयार केली जातात. विविध समाजसमूहांच्या परंपरांनुसार शाकाहारी आणि मांसाहारी अशा दोन्ही प्रकारच्या खाद्यपद्धती विकसित झाल्या आहेत.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश. &quot;महाराष्ट्राची खाद्यसंस्कृती&quot;.&lt;/ref&gt;

कोकणातील विविध समाजांनी त्यांच्या पारंपरिक व्यवसायानुसार स्वतंत्र खाद्यपरंपरा विकसित केल्या आहेत. कोळी समाजाची समुद्री खाद्यसंस्कृती, आगरी समाजाचे भात व मासेप्रधान भोजन, तसेच डोंगराळ भागातील आदिवासी समाजाचा रानभाज्या, कंदमुळे, मध आणि वनौषधींवर आधारित आहार या सर्वांनी कोकणच्या खाद्यसंस्कृतीला समृद्ध केले आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात पर्यटन, शहरीकरण आणि स्थलांतर यांमुळे कोकणातील पारंपरिक खाद्यपदार्थांना राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय स्तरावर लोकप्रियता मिळाली आहे. कोकणी पाककलेवर आधारित भोजनालये, खाद्य महोत्सव, प्रक्रिया उद्योग आणि भौगोलिक मानांकन (GI) प्राप्त कृषी उत्पादनांमुळे कोकणची खाद्यसंस्कृती आर्थिक आणि सांस्कृतिक दृष्ट्या अधिक महत्त्वाची बनली आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र शासन – कृषी व फलोत्पादन विभाग.&lt;/ref&gt;


== संदर्भ ==</text>
      <sha1>dzpb45qg1h071jrxdmtedij1ccs3zxo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2697918</id>
      <parentid>2697917</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T11:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — पररूप संधी - इक प्रत्यय ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#पररूप संधी - इक प्रत्यय|अधिक माहिती]]); शुद्धलेखन — योग्य दीर्घ वेलांटी ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य दीर्घ वेलांटी|अधिक माहिती]]); शुद्धलेखन — लेखनभेद ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#लेखनभेद|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2697918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97629" sha1="5714hq9n8uh83rc7gipzjys2fui0wjc" xml:space="preserve">'''कोकण संस्कृती''' ही भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील कोकण प्रदेशात विकसित झालेली ऐतिहासिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक परंपरा आहे. सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यान पसरलेल्या या प्रदेशाच्या भौगोलिक रचनेमुळे येथे विशिष्ट जीवनपद्धती, लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्यांचा विकास झाला. प्राचीन काळापासून विविध राजसत्तांचा प्रभाव, समुद्री व्यापार, कृषी, मत्स्यव्यवसाय तसेच स्थानिक समाजजीवन यांच्या परस्परसंवादातून कोकणची स्वतंत्र सांस्कृतिक ओळख घडत गेली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.'' Maharashtra State Board for Literature and Culture.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

कोकण संस्कृतीमध्ये सामाजिक रचना, भावकी, पंचक्रोशी, पारंपरिक जमीन व्यवस्था, धार्मिक श्रद्धा, देवस्थान परंपरा, लोककला, लोकसाहित्य, भाषा, खाद्यसंस्कृती, पारंपरिक वास्तुकला, पोशाख, सण-उत्सव आणि पर्यावरणाशी सुसंगत जीवनपद्धती यांचा समावेश होतो. नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा विवेकपूर्ण वापर, स्थानिक ज्ञानपरंपरा आणि सामुदायिक जीवन ही तिची लक्षणीय वैशिष्ट्ये मानली जातात.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात औद्योगिकीकरण, नागरीकरण, स्थलांतर, पर्यटन आणि तांत्रिक बदलांमुळे कोकणच्या पारंपरिक जीवनशैलीत परिवर्तन झाले असले, तरी अनेक सांस्कृतिक परंपरा आजही स्थानिक समाजात जतन झालेल्या आहेत. त्यामुळे कोकण संस्कृती ही महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वारशातील एक महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

'''कोकण''' या नावाच्या उत्पत्तीविषयी विविध मते प्रचलित आहेत. प्राचीन भारतीय साहित्य, पुराणे, ताम्रपट, शिलालेख तसेच इतिहास संशोधकांच्या लिखाणात या प्रदेशाचा उल्लेख '''अपरांत''', '''अपरान्तक''', '''कोकण''', '''कोंकण''' आणि '''कोंकणदेश''' अशा विविध नावांनी आढळतो.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

काही संशोधकांच्या मते 'कोकण' हा शब्द संस्कृतमधील ''कोण'' (कोपरा) या संकल्पनेशी संबंधित असून, सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यानच्या अरुंद किनारी प्रदेशासाठी हा शब्द रूढ झाला असावा.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

दुसऱ्या मतानुसार प्राचीन '''अपरांत''' (Aparānta) हा शब्द पश्चिमेकडील सीमाभाग किंवा समुद्रकिनारी प्रदेश दर्शविण्यासाठी वापरला जात असे. कालांतराने या प्रदेशाची राजकीय, भौगोलिक आणि सांस्कृतिक ओळख विकसित होत गेली आणि 'कोकण' हे नाव अधिक प्रचलित झाले.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

मौर्यकालीन सम्राट अशोकाच्या शिलालेखांमध्ये तसेच पुढील सातवाहन, शिलाहार, चालुक्य, यादव आणि इतर राजवंशांच्या अभिलेखांमध्ये पश्चिम किनारपट्टीच्या या प्रदेशाचा उल्लेख विविध नावांनी आढळतो. यावरून 'कोकण' ही संज्ञा दीर्घ ऐतिहासिक प्रक्रियेत विकसित झाल्याचे मानले जाते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

मराठी, संस्कृत, प्राकृत आणि फारशी साहित्यातही 'कोकण' व 'कोंकण' या दोन्ही रूपांचा वापर आढळतो. आधुनिक काळात 'कोकण' हे नाव महाराष्ट्र, गोवा तसेच कर्नाटकाच्या उत्तरेकडील किनारी प्रदेशाशी संबंधित सांस्कृतिक व भौगोलिक प्रदेशासाठी सर्वसाधारणपणे स्वीकारले गेले आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक पार्श्वभूमी ==

कोकण हा भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यान पसरलेला नैसर्गिक किनारी प्रदेश आहे. महाराष्ट्रातील पालघर, मुंबई उपनगर, मुंबई शहर, ठाणे, रायगड, रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट होतात; तर व्यापक भौगोलिक संकल्पनेनुसार गोवा तसेच कर्नाटकाच्या उत्तर किनारपट्टीचाही समावेश कोकण प्रदेशात केला जातो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स, कोकण विभाग.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

सह्याद्री पर्वतरांग, असंख्य नद्या, खाड्या, समुद्रकिनारे, खारफुटीची जंगले आणि दाट अरण्ये ही कोकण प्रदेशाची प्रमुख भौगोलिक वैशिष्ट्ये आहेत. वशिष्ठी, सावित्री, शास्त्री, जगबुडी, वैनगंगा नव्हे तर उल्हास, वैतरणा, कुंडलिका, काळ, तेरेखोल आणि इतर अनेक नद्या पश्चिमेकडे वाहत जाऊन अरबी समुद्राला मिळतात. या नद्यांमुळे सुपीक गाळयुक्त खोरे आणि विस्तृत खाड्यांची निर्मिती झाली आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणात उष्ण व दमट हवामान असून नैर्ऋत्य मान्सूनमुळे मोठ्या प्रमाणावर पर्जन्यवृष्टी होते. मुसळधार पावसामुळे येथील वनसंपदा, जैवविविधता आणि कृषी व्यवस्था समृद्ध झाली आहे. भात, नारळ, सुपारी, आंबा, काजू, फणस आणि विविध मसाल्यांची लागवड येथील हवामानाशी सुसंगतपणे विकसित झाली आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणच्या किनारी भूभागामुळे प्राचीन काळापासून समुद्री व्यापार, बंदरांची उभारणी आणि सागरी दळणवळणाला चालना मिळाली. चौल, दाभोळ, राजापूर, विजयदुर्ग, मालवण, वसई आणि इतर बंदरे विविध कालखंडांत व्यापारी आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाणीची केंद्रे म्हणून विकसित झाली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

या प्रदेशातील भौगोलिक परिस्थितीचा स्थानिक समाजाच्या वास्तुरचनेवर, ग्रामरचनेवर, कृषीपद्धतीवर, मत्स्यव्यवसायावर, खाद्यसंस्कृतीवर, लोककला आणि धार्मिक परंपरांवर दीर्घकालीन प्रभाव पडला आहे. त्यामुळे कोकणची संस्कृती समजून घेण्यासाठी तिची भौगोलिक पार्श्वभूमी हा मूलभूत घटक मानला जातो.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकण प्रदेशाचा इतिहास प्रागैतिहासिक काळापासून सुरू होतो. पुरातत्त्वीय अवशेष, गुहा, शिलालेख, ताम्रपट आणि प्राचीन साहित्य यांच्या आधारे या प्रदेशात प्राचीन काळापासून मानवी वस्ती अस्तित्वात असल्याचे दिसून येते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

वैदिकोत्तर आणि प्राचीन भारतीय साहित्यात कोकण प्रदेशाचा उल्लेख '''अपरांत''' किंवा '''अपरान्तक''' या नावाने आढळतो. बौद्ध साहित्य तसेच सम्राट अशोकाच्या शिलालेखांमध्ये अपरांत प्रदेशाचा उल्लेख असून, मौर्य साम्राज्याच्या काळात या प्रदेशाचा प्रशासकीय आणि व्यापारी विकास झाला. याच काळात बौद्ध धर्माचा प्रसार झाल्याचे पुरावे कान्हेरी, कार्ले, भाजे, बेडसे आणि इतर शैलगृहांमधून उपलब्ध होतात.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

मौर्योत्तर काळात सातवाहनांनी कोकणातील व्यापारी मार्ग आणि बंदरांचा विकास केला. त्यानंतर पश्चिम क्षत्रप, अभिर, त्रैकूटक, चालुक्य, राष्ट्रकूट, शिलाहार आणि यादव या राजवंशांनी विविध कालखंडांत कोकणावर राज्य केले. विशेषतः शिलाहार राजवटीत अनेक देवळे, बंदरे, किल्ले आणि नगरांचा विकास झाला, ज्यामुळे कोकणच्या सांस्कृतिक आणि आर्थिक जीवनाला चालना मिळाली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

मध्ययुगात बहामनी, विजयनगर, आदिलशाही, निजामशाही आणि गुजरात सुलतानत यांच्यात कोकणवरील नियंत्रणासाठी संघर्ष झाला. इ.स. १६व्या शतकात पोर्तुगीजांनी वसई, चौल, गोवा आणि किनारपट्टीवरील इतर भागांत आपला प्रभाव वाढविला. या काळात समुद्री व्यापार, ख्रिस्ती मिशनरी कार्य आणि युरोपीय स्थापत्यशैलीचा काही भागांवर प्रभाव पडला.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

१७व्या शतकात छत्रपती शिवाजी महाराजांनी कोकणातील अनेक किल्ले आणि बंदरे आपल्या स्वराज्यात समाविष्ट केली. विजयदुर्ग, सिंधुदुर्ग, सुवर्णदुर्ग, कुलाबा आणि इतर सागरी किल्ल्यांच्या माध्यमातून मराठा आरमाराची उभारणी झाली. सरखेल कान्होजी आंग्रे यांच्या नेतृत्वाखाली मराठा आरमाराने पश्चिम किनारपट्टीवरील सागरी सामर्थ्य अधिक बळकट केले.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

इ.स. १८१८ नंतर कोकण प्रदेश ब्रिटिशांच्या अधिपत्याखाली आला. ब्रिटिश काळात प्रशासकीय पुनर्रचना, महसूल व्यवस्था, रस्ते, बंदरे, रेल्वे आणि शिक्षणसंस्थांचा विकास झाला. याच काळात सामाजिक सुधारणा, आधुनिक शिक्षण आणि मुद्रणसंस्कृतीचा प्रसार होऊन कोकणातील समाजजीवनात लक्षणीय बदल घडून आले.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

स्वातंत्र्यानंतर महाराष्ट्र राज्याच्या स्थापनेनंतर कोकण प्रदेशात औद्योगिकीकरण, मत्स्यव्यवसाय, फळबागा, पर्यटन, दळणवळण आणि शिक्षण क्षेत्रात मोठी प्रगती झाली. त्याचबरोबर स्थानिक लोकांनी लोककला, लोकपरंपरा, धार्मिक उत्सव आणि सांस्कृतिक वारसा जतन करण्याचे प्रयत्न सुरू ठेवले. त्यामुळे प्राचीन वारसा आणि आधुनिक परिवर्तन यांचा समन्वय असलेली कोकण संस्कृती आजही महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानली जाते.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

== सामाजिक रचना ==

{{मुख्य|भावकी|पंचक्रोशी}}

कोकणातील सामाजिक रचना ही भौगोलिक परिस्थिती, कृषीप्रधान अर्थव्यवस्था, ग्रामव्यवस्था आणि परस्परावलंबी जीवनपद्धती यांच्या आधारे विकसित झाली. गाव हे सामाजिक संघटनेचे मूलभूत केंद्र असून त्याभोवती कुटुंब, नातेसंबंध, भावकी, पंचक्रोशी, देवस्थान संस्था आणि विविध पारंपरिक व्यवसाय यांवर आधारित समाजजीवन आकाराला आले.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील संयुक्त कुटुंबपद्धतीमुळे परस्पर सहकार्य, सामायिक मालमत्ता, कृषीकार्य आणि सामाजिक जबाबदाऱ्या सामूहिक स्वरूपात पार पाडल्या जात. विवाह, जन्म, मृत्यू, धार्मिक विधी, सण-उत्सव आणि ग्रामकार्य यांमध्ये कुटुंब व नातेसंबंधांना महत्त्वाचे स्थान होते.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

'''भावकी''' ही समान पूर्वजांपासून निर्माण झालेल्या कुटुंबसमूहाची सामाजिक संस्था मानली जात होती. कौटुंबिक वादांचे निवारण, सामाजिक नियमांचे पालन, धार्मिक विधींचे आयोजन आणि परस्पर सहकार्य यांमध्ये भावकीची भूमिका महत्त्वाची होती. अनेक गावांमध्ये भावकी ही सामाजिक एकात्मतेचे प्रभावी माध्यम म्हणून कार्यरत होती.&lt;ref&gt;''भावकी''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

'''पंचक्रोशी''' ही परस्पर संबंध असलेल्या गावांची सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक संघटना होती. यात्रांचे आयोजन, देवस्थानांचे व्यवस्थापन, सामूहिक निर्णय, नैसर्गिक आपत्तीच्या काळातील सहकार्य आणि सामाजिक प्रश्नांचे निवारण यासाठी पंचक्रोशी व्यवस्था कार्यरत होती.&lt;ref&gt;''पंचक्रोशी''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील ग्रामव्यवस्थेमध्ये पाटील, कुलकर्णी, जोशी, गुरव, सुतार, लोहार, कुंभार, न्हावी, परीट आणि इतर पारंपरिक व्यवसाय करणाऱ्या समाजघटकांनी परस्परावलंबी ग्रामीण अर्थव्यवस्था निर्माण केली होती. बलुतेदारी व अलुतेदारी व्यवस्थेमुळे गावातील विविध सेवा आणि उत्पादनव्यवस्था दीर्घकाळ टिकून राहिली.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

धर्म, जात, व्यवसाय आणि स्थानिक परंपरा यांचा सामाजिक जीवनावर प्रभाव असला तरी, समुद्रकिनारी व्यापार, स्थलांतर आणि विविध समाजघटकांच्या सहवासामुळे कोकणात सांस्कृतिक देवाणघेवाणही मोठ्या प्रमाणावर झाली. त्यामुळे स्थानिक परंपरा आणि बाह्य प्रभाव यांचा समन्वय असलेली सामाजिक रचना विकसित झाली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात शिक्षण, औद्योगिकीकरण, नागरीकरण आणि स्थलांतर यांमुळे कोकणातील पारंपरिक सामाजिक रचनेत बदल झाले. संयुक्त कुटुंबपद्धतीचे प्रमाण कमी झाले असले, तरी भावकी, ग्रामदेवता, देवस्थान, जत्रा आणि स्थानिक सांस्कृतिक संस्था यांच्या माध्यमातून सामाजिक ऐक्याची परंपरा अनेक भागांत आजही कायम आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक जमीन व्यवस्था ==

{{मुख्य|कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था}}

कोकणातील पारंपरिक जमीन व्यवस्था ही भौगोलिक परिस्थिती, कृषीप्रधान जीवनपद्धती आणि सामुदायिक सामाजिक रचनेशी निगडित होती. सह्याद्रीच्या उतारावरील डोंगराळ भूभाग, किनारी खाड्या, नदीखोरे आणि मुसळधार पर्जन्यमान यांमुळे येथे इतर प्रदेशांपेक्षा वेगळी जमीनधारणा आणि शेतीव्यवस्था विकसित झाली.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील अनेक गावांमध्ये जमीन ही केवळ वैयक्तिक मालमत्ता म्हणून नव्हे, तर सामुदायिक हिताशी संबंधित संसाधन म्हणूनही पाहिली जात असे. शेतीयोग्य जमीन, चराऊ क्षेत्रे, डोंगरउतार, वनक्षेत्र, पाणवठे आणि इतर नैसर्गिक साधनसंपत्तीच्या वापरासाठी स्थानिक प्रथा, ग्रामसभा आणि पारंपरिक नियम अस्तित्वात होते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

ऐतिहासिक काळात गावकी, वतन व्यवस्था, इनाम, देवस्थानांची जमीन आणि सामुदायिक वापरातील क्षेत्रे यांमुळे जमीनधारणेचे विविध प्रकार अस्तित्वात होते. स्थानिक परिस्थितीनुसार त्यांच्या स्वरूपात बदल होत गेले आणि विविध राजवटींमध्ये महसूल व्यवस्थेनुसार त्यांचे नियमन करण्यात आले.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;

ग्रामसमाजाच्या सामूहिक हितासाठी काही जमीन देवस्थान, सार्वजनिक उपयोग किंवा सामुदायिक उपक्रमांसाठी राखून ठेवण्याची परंपरा अनेक भागांत आढळते. जलसंधारण, पाणवठ्यांचे संरक्षण, सामूहिक चराई, ग्राममार्ग आणि उत्सवांशी संबंधित जागांचा वापर स्थानिक रूढी व ग्रामसंस्थांच्या माध्यमातून नियंत्रित केला जात असे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

ब्रिटिश काळात महसूल सर्वेक्षण, जमीन मोजणी आणि नवीन कायदेशीर व्यवस्थेमुळे पारंपरिक जमीनधारणेच्या अनेक पद्धतींमध्ये बदल झाले. स्वातंत्र्यानंतर जमीनसुधारणा कायदे, कुळ कायदे, महसूल प्रशासन आणि आधुनिक विकास प्रक्रियेमुळे पारंपरिक व्यवस्थेचे स्वरूप आणखी बदलले; तथापि काही भागांत तिचे सामाजिक आणि सांस्कृतिक अवशेष आजही दिसून येतात.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक जमीन व्यवस्था ही केवळ कृषी उत्पादनाशी संबंधित नसून स्थानिक समाजरचना, पर्यावरणीय संसाधनांचे व्यवस्थापन आणि सामुदायिक जीवनपद्धतीचा महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

== कृषी संस्कृती ==

कोकणातील कृषी संस्कृती ही येथील भौगोलिक परिस्थिती, मुसळधार पर्जन्यमान, सुपीक नदीखोरे आणि स्थानिक पारंपरिक ज्ञान यांच्या आधारे विकसित झाली. सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यानच्या प्रदेशात नैसर्गिक परिस्थितीनुसार विविध प्रकारच्या शेतीपद्धती विकसित झाल्या असून, कृषी हा स्थानिक अर्थव्यवस्था आणि समाजजीवनाचा प्रमुख आधार राहिला आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

भात हे कोकणातील प्रमुख अन्नधान्य पीक असून, मान्सूनवर आधारित भातशेती ही येथील कृषी संस्कृतीचे मुख्य वैशिष्ट्य मानली जाते. नदीखोरे, खोरी आणि सपाट जमिनींमध्ये भाताची लागवड केली जाते; तर डोंगरउतारांवर स्थानिक परिस्थितीनुसार इतर पिके घेतली जातात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील बागायती शेतीलाही विशेष महत्त्व आहे. आंबा, काजू, नारळ, सुपारी, फणस, कोकम, मिरी आणि विविध फळझाडांच्या लागवडीमुळे येथील कृषी अर्थव्यवस्थेला विशेष स्वरूप प्राप्त झाले आहे. विशेषतः रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील हापूस आंब्याने राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ओळख मिळवली आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

कृषीशी संबंधित अनेक लोकपरंपरा, श्रद्धा आणि सण कोकणात प्रचलित आहेत. पेरणी, लावणी, कापणी, नवधान्यपूजन, ग्रामदेवतांची पूजा आणि शेताशी निगडित धार्मिक विधी यांमधून कृषी आणि सांस्कृतिक जीवन यांचा घनिष्ठ संबंध दिसून येतो.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

परंपरागत शेतीमध्ये स्थानिक बियाणे, सेंद्रिय खतांचा वापर, पाण्याचे संवर्धन आणि नैसर्गिक संसाधनांशी सुसंगत शेतीपद्धती यांना महत्त्व होते. स्थानिक हवामानाशी जुळवून घेतलेल्या या पद्धतींमुळे कृषी उत्पादनाबरोबरच पर्यावरणीय संतुलन राखण्यास मदत झाली.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून आधुनिक कृषितंत्रज्ञान, सुधारित बियाणे, सिंचन, फळबागांचा विस्तार आणि व्यापारी शेती यांमुळे कोकणातील कृषी व्यवस्थेत बदल झाले. त्याचबरोबर ग्रामीण भागातून शहरांकडे स्थलांतर, मजुरांची कमतरता आणि हवामानातील बदल यांमुळे पारंपरिक कृषी व्यवस्थेपुढे नवीन आव्हाने निर्माण झाली आहेत.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील कृषी संस्कृती ही केवळ अन्नउत्पादनापुरती मर्यादित नसून, ती स्थानिक लोकजीवन, खाद्यसंस्कृती, सण-उत्सव, लोकपरंपरा आणि पर्यावरणाशी सुसंगत जीवनपद्धतीचा अविभाज्य भाग मानली जाते.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

== पशुपालन ==

{{मुख्य|कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे}}

कोकणातील पशुपालन हे पारंपरिक कृषी व्यवस्थेचा अविभाज्य घटक राहिले आहे. भातशेती, फळबागा आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला पूरक म्हणून गायी, बैल, म्हशी, शेळ्या, मेंढ्या आणि कुक्कुटपालन यांचा विकास झाला. कृषी कामे, दुग्धउत्पादन, शेणखताची निर्मिती आणि वाहतूक यांसाठी जनावरांचा उपयोग होत असल्यामुळे ग्रामीण जीवनात त्यांना महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Agriculture and Animal Husbandry.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक घरांच्या परिसरात किंवा स्वतंत्र जागेत जनावरांसाठी गोठे उभारले जात. स्थानिक हवामान, मुसळधार पाऊस आणि उपलब्ध नैसर्गिक साधनसंपत्ती लक्षात घेऊन दगड, माती, लाकूड, बांबू, कौल आणि गवत यांचा वापर करून गोठ्यांची बांधणी केली जात असे. गोठ्यांची रचना जनावरांचे संरक्षण, वायुवीजन आणि पावसापासून बचाव यांचा विचार करून केली जात होती.&lt;ref&gt;''कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे''.&lt;/ref&gt;

देशी गाई, कोकणी म्हैस आणि बैल हे शेतीतील प्रमुख पशुधन मानले जात असे. बैलांचा उपयोग नांगरणी, मळणी आणि वाहतुकीसाठी केला जात असे, तर गायी व म्हशींपासून दूध, दही, ताक आणि तूप यांचे उत्पादन होत असे. शेणाचा वापर सेंद्रिय खत, इंधन आणि घरांच्या सारवणासाठीही केला जात असे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, 'पशुपालन'.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पशुपालनाचा स्थानिक धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरांशीही संबंध होता. पोळा, गोवत्स द्वादशी आणि इतर काही स्थानिक उत्सवांमध्ये जनावरांची पूजा करण्याची परंपरा आजही अनेक भागांत आढळते. ग्रामीण समाजात पशुधन हे केवळ आर्थिक साधन नसून कुटुंबाच्या समृद्धीचे आणि उपजीविकेचे प्रतीक मानले जात असे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश.&lt;/ref&gt;

हरितक्रांती, यांत्रिकीकरण, दुग्धव्यवसायातील बदल आणि ग्रामीण भागातून होणारे स्थलांतर यांमुळे पारंपरिक पशुपालनाच्या स्वरूपात बदल झाले. तरीही कोकणातील अनेक गावांमध्ये कृषी आणि पशुपालन यांचे परस्परावलंबी नाते आजही कायम असून, स्थानिक जैवविविधता आणि ग्रामीण जीवनपद्धती टिकविण्यात त्याची महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे.&lt;ref&gt;पशुसंवर्धन विभाग, महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक वास्तुकला ==

कोकणातील पारंपरिक वास्तुकला ही प्रदेशातील मुसळधार पर्जन्यमान, दमट हवामान, डोंगराळ भूभाग आणि स्थानिक नैसर्गिक साधनसंपत्ती यांशी सुसंगतपणे विकसित झाली. निवासस्थाने, देवळे, गोठे, धान्यकोठारे, विहिरी आणि इतर बांधकामांमध्ये स्थानिक गरजा, पर्यावरण आणि उपलब्ध बांधकाम साहित्य यांचा प्रभाव स्पष्टपणे दिसून येतो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक घरे प्रामुख्याने जांभा दगड, स्थानिक दगड, माती, लाकूड, बांबू, चुन्याचा गिलावा आणि कौल यांच्या साहाय्याने बांधली जात. अतिवृष्टीमुळे घरांना उतार असलेली कौलारू छपरे, लांब कडा आणि पावसाचे पाणी सहज वाहून जाण्याची व्यवस्था केली जाई. घरांभोवती पावसाच्या पाण्याचा निचरा करण्यासाठी विशेष रचना आढळते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

पारंपरिक कोकणी घरामध्ये ओटी, पडवी, माजघर, देवघर, स्वयंपाकघर, धान्य साठविण्याची जागा आणि मागील अंगण अशी कार्यानुसार विभागणी केलेली असे. अनेक घरांच्या मागील बाजूस जनावरांसाठी गोठा, शेतीची अवजारे ठेवण्याची जागा तसेच गवत व सरपण साठविण्याची सोय केली जात असे. ग्रामीण घररचनेत निवास, शेती आणि पशुपालन यांचा परस्परसंबंध स्पष्टपणे दिसून येतो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स, रत्नागिरी जिल्हा – Houses.&lt;/ref&gt;

किनारी भागात नारळ, सुपारी आणि इतर वृक्षांपासून मिळणाऱ्या लाकडाचा वापर बांधकामासाठी केला जाई; तर डोंगराळ भागात जांभा दगड आणि स्थानिक दगडांचा अधिक वापर होत असे. स्थानिक हवामानाशी सुसंगत अशी ही वास्तुशैली घरातील तापमान नियंत्रित ठेवण्यास तसेच पावसापासून संरक्षण करण्यास उपयुक्त ठरत होती.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;

धार्मिक वास्तूंमध्ये ग्रामदेवतेची मंदिरे, दीपमाळ, तुळशीवृंदावन, देवऱ्या, तसेच काही भागांत पोर्तुगीज प्रभावाखाली विकसित झालेल्या चर्च आणि वाड्यांची वास्तुरचना आढळते. विशेषतः उत्तर कोकणात पोर्तुगीजकालीन वाडे, कमानी, बाल्कनी आणि शिंपल्यांच्या तावदानांचा वापर झाल्याचे उल्लेख उपलब्ध आहेत.

आधुनिक काळात सिमेंट, काँक्रीट आणि नवीन बांधकाम तंत्रज्ञानाचा वापर वाढल्यामुळे पारंपरिक कोकणी घरांच्या बांधकामात लक्षणीय बदल झाले आहेत. तरीही रत्‍नागिरी, सिंधुदुर्ग, रायगड आणि इतर भागांतील अनेक गावे आजही पारंपरिक कोकणी वास्तुकलेचे वैशिष्ट्यपूर्ण स्वरूप जतन करून आहेत. या वास्तुशैलीत स्थानिक पर्यावरणाशी सुसंगत बांधकाम तंत्र, नैसर्गिक वायुवीजन आणि स्थानिक संसाधनांचा समतोल वापर ही वैशिष्ट्ये आजही अभ्यासाचा विषय मानली जातात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक जीवन ==

कोकणातील धार्मिक जीवन हे वैदिक, पौराणिक, लोकधार्मिक आणि निसर्गपूजक परंपरांच्या समन्वयातून विकसित झाले आहे. सह्याद्री पर्वतरांग, समुद्रकिनारा, नद्या, देवराया आणि ग्रामजीवन यांशी निगडित श्रद्धांमुळे कोकणातील धार्मिक परंपरांना महाराष्ट्रातील इतर प्रदेशांपेक्षा वेगळे स्वरूप प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – ''Religion''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील प्रत्येक गावाची सामाजिक आणि धार्मिक ओळख प्रामुख्याने '''ग्रामदेवता''' या संकल्पनेभोवती विकसित झालेली दिसून येते. ग्रामदेवतेला गावाची संरक्षक देवता मानले जाते. वार्षिक जत्रा, पालखी, नवसपूर्ती, होम, महाप्रसाद आणि सामुदायिक पूजा या धार्मिक उपक्रमांमध्ये संपूर्ण गावाचा सहभाग असतो. ग्रामदेवतेच्या देवस्थानाचे व्यवस्थापन अनेक ठिकाणी पारंपरिक ग्रामसंस्था किंवा स्थानिक विश्वस्तांकडे असते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Ratnagiri District.&lt;/ref&gt;

कोकणातील अनेक कुटुंबांमध्ये '''कुलदेवता''' आणि '''कुलदेवी''' यांची उपासना ही कौटुंबिक परंपरेचा महत्त्वाचा भाग आहे. विवाह, मुंज, नामकरण, गृहप्रवेश आणि इतर धार्मिक संस्कारांच्या वेळी कुलदैवताचे दर्शन घेण्याची प्रथा आजही मोठ्या प्रमाणावर प्रचलित आहे. मंगेश, शांतादुर्गा, महालक्ष्मी, भगवती, रवळनाथ, वेतोबा, भैरवनाथ, गणपती, परशुराम आणि इतर अनेक देवतांची उपासना कोकणातील विविध समाजघटकांमध्ये आढळते.&lt;ref&gt;''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, &quot;कुलदैवत&quot;.&lt;/ref&gt;

निसर्गपूजा ही कोकणच्या धार्मिक जीवनातील एक वैशिष्ट्यपूर्ण परंपरा मानली जाते. अनेक गावांमध्ये '''देवराई''' पवित्र मानली जाते आणि तेथील वृक्षतोड, शिकार किंवा इतर हस्तक्षेप पारंपरिक धार्मिक नियमांमुळे निषिद्ध मानले जातात. या श्रद्धेमुळे अनेक भागांतील जैवविविधता आणि स्थानिक परिसंस्थांचे संरक्षण झाले आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

कोकणात शैव, वैष्णव, शाक्त, गणपत्य, दत्त, नाथ आणि वारकरी संप्रदायांचा प्रभाव विविध कालखंडांत वाढत गेला. मध्ययुगीन काळात संतपरंपरा आणि भक्ती चळवळीमुळे धार्मिक जीवनात सामाजिक समन्वयाची भावना दृढ झाली. आषाढी व कार्तिकी वारी, दत्तजयंती, महाशिवरात्री, रामनवमी, गणेशोत्सव आणि नवरात्र यांसारखे उत्सव आजही मोठ्या प्रमाणावर साजरे केले जातात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – ''Religion''.&lt;/ref&gt;

उत्तर कोकणात पोर्तुगीज सत्तेच्या प्रभावामुळे ख्रिस्ती धर्माचा प्रसार झाला. चर्च, चॅपेल, ख्रिस्ती सण आणि धार्मिक वास्तू यांनी विशेषतः वसई, पालघर आणि गोवा परिसरातील सांस्कृतिक जीवनावर प्रभाव टाकला. किनारपट्टीवरील व्यापारामुळे मुस्लिम समाजाचीही वस्ती निर्माण झाली असून मशिदी, दर्गे आणि उरूस या परंपरा स्थानिक धार्मिक जीवनाचा भाग बनल्या.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील धार्मिक जीवनाचा प्रभाव लोककला, लोकसाहित्य, पारंपरिक संगीत, नृत्य, वास्तुकला, कृषी संस्कृती आणि सामाजिक जीवनावर स्पष्टपणे दिसून येतो. त्यामुळे कोकणातील धर्मपरंपरा या केवळ श्रद्धेच्या अभिव्यक्ती नसून त्या या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक अस्मितेचा आणि सामुदायिक जीवनाचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== सण व उत्सव ==

कोकणातील सण व उत्सव हे धार्मिक श्रद्धा, कृषी संस्कृती, समुद्रकिनारी जीवन, ऋतुचक्र आणि स्थानिक लोकपरंपरा यांच्याशी निगडित आहेत. ग्रामदेवता, कुलदैवत, निसर्गपूजा आणि कृषीप्रधान जीवनपद्धती यांच्या प्रभावामुळे कोकणातील अनेक उत्सवांना वैशिष्ट्यपूर्ण स्वरूप प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – ''Religion''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

गणेशोत्सव हा कोकणातील सर्वाधिक महत्त्वाचा सण मानला जातो. घरगुती गणपती, गौरीपूजन, आरत्या, पारंपरिक नैवेद्य आणि विसर्जन या प्रथा ग्रामीण व शहरी भागात मोठ्या प्रमाणावर पाळल्या जातात. कोकणातील अनेक कुटुंबे या काळात आपल्या मूळ गावी एकत्र येण्याची परंपरा आजही जपतात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र विश्वकोश, &quot;गणेशोत्सव&quot;.&lt;/ref&gt;

शिमगा (होळी) हा कोकणातील पारंपरिक लोकउत्सव असून त्यामध्ये होलिका दहन, धुळवड, पालख्या, ग्रामपरिक्रमा आणि विविध लोककलांचे सादरीकरण केले जाते. अनेक भागांत नमन, दशावतार आणि इतर लोककलांचे आयोजन शिमग्याच्या उत्सवाशी निगडित असते.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

कृषी संस्कृतीशी संबंधित काही स्थानिक धार्मिक परंपरा कोकणात आजही जतन झालेल्या आहेत.

{{मुख्य|मिरागाची राखण}}

मृग नक्षत्रात पावसाची सुरुवात झाल्यानंतर येणाऱ्या अमावास्येला अनेक गावांतील शेतकरी आपल्या शेतात प्रतीकात्मक राखणदाराचे पूजन करतात. या विधीमध्ये शेतकरी कुटुंबातील सर्व सदस्य सहभागी होतात. भरघोस पीक यावे, शेतीचे रोगराई, कीड, वन्यप्राणी आणि नैसर्गिक संकटांपासून संरक्षण व्हावे, तसेच संपूर्ण वर्षभर शेतीची समृद्धी टिकून राहावी, या भावनेतून हा कृषीधार्मिक विधी केला जातो. पारंपरिक कोकणात शेती हेच बहुसंख्य कुटुंबांचे प्रमुख उपजीविकेचे साधन असल्यामुळे या परंपरेला सामाजिक आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;''मिरागाची राखण''.&lt;/ref&gt;

नवरात्रोत्सव, रामनवमी, महाशिवरात्री, दत्तजयंती, गोकुळाष्टमी, त्रिपुरी पौर्णिमा आणि ग्रामदेवतांच्या वार्षिक जत्रा हे कोकणातील प्रमुख धार्मिक उत्सव आहेत. या उत्सवांमध्ये पालखी, कीर्तन, भजन, महाप्रसाद, पारंपरिक बाजार आणि विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

उत्तर कोकणात ख्रिस्ती समाजात नाताळ, इस्टर आणि चर्च जत्रा, तर मुस्लिम समाजात ईद, बकरीद, मोहरम आणि उरूस हे उत्सव पारंपरिक पद्धतीने साजरे केले जातात. विविध धार्मिक समुदायांतील परस्पर सहभाग ही कोकणातील सामाजिक जीवनाची एक उल्लेखनीय वैशिष्ट्ये मानली जातात.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan from the Earliest to 1818 A.D.''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील सण व उत्सव हे केवळ धार्मिक विधी नसून लोककला, लोकसाहित्य, कृषी, खाद्यसंस्कृती, पारंपरिक पोशाख आणि सामुदायिक जीवन यांचे जतन व संवर्धन करणारे सांस्कृतिक माध्यम मानले जातात.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== लोककला ==

कोकणातील लोककला ही धार्मिक श्रद्धा, ग्रामसंस्कृती, कृषी जीवन, सागरी परंपरा आणि लोकविश्वास यांच्या संगमातून विकसित झाली आहे. ग्रामदेवतांच्या जत्रा, शिमगा, गणेशोत्सव, गोकुळाष्टमी, नवरात्र तसेच विविध धार्मिक आणि सामाजिक समारंभांमध्ये या लोककलांचे सादरीकरण केले जाते. लोककला ही केवळ मनोरंजनाचे साधन नसून धार्मिक प्रबोधन, लोकशिक्षण, सामुदायिक ऐक्य आणि सांस्कृतिक वारसा जतन करणारे प्रभावी माध्यम मानले जाते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स, ''Maharashtra: Land and Its People'', Chapter VIII – Art and Culture.&lt;/ref&gt;

कोकणातील प्रमुख लोककलांमध्ये नमन, दशावतार, शक्तीवाले–तुरेवाले, टिपरी, चित्रकथी, कळसूत्री बाहुल्या, रापण, संकासूर आणि बाळ्या नृत्य यांचा समावेश होतो. या कलांमध्ये संगीत, नृत्य, अभिनय, चित्रकला, कथाकथन आणि लोकश्रद्धा यांचा समन्वय आढळतो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

=== नमन ===

{{मुख्य|नमन (लोककला)}}

नमन ही कोकणातील भक्तिपर लोकनाट्य परंपरा असून तिचे सादरीकरण मुख्यतः ग्रामजत्रा, शिमगा आणि धार्मिक उत्सवांमध्ये केले जाते. गायन, संवाद, अभिनय, विनोद आणि पौराणिक कथांचे सादरीकरण ही तिची प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत.

=== दशावतार ===

दशावतार हे कोकणातील सर्वाधिक प्रसिद्ध लोकनाट्य मानले जाते.

भगवान विष्णूच्या दहा अवतारांवरील कथानकांवर आधारित या लोकनाट्यात संगीत, रंगभूषा, मुखवटे, उत्स्फूर्त संवाद आणि नृत्य यांचा संगम दिसून येतो. सिंधुदुर्ग आणि रत्‍नागिरी जिल्ह्यांमध्ये ही परंपरा विशेषतः विकसित झाली आहे.&lt;ref&gt;रत्नागिरी जिल्हा गॅझेटिअर – Entertainments.&lt;/ref&gt;

=== शक्तीवाले–तुरेवाले ===

{{मुख्य|शक्तीवाले व तुरेवाले (लोककला)}}

शक्तीवाले–तुरेवाले ही शक्ती उपासनेशी संबंधित धार्मिक लोककला आहे. देवीच्या जत्रा, ग्रामदेवता उत्सव आणि पारंपरिक धार्मिक विधींमध्ये तिचे सादरीकरण केले जाते.

=== टिपरी ===

{{मुख्य|कोकणातील टिपरी परंपरा}}

टिपरी हा लाकडी काठ्यांच्या साहाय्याने सादर केला जाणारा पारंपरिक समूहनृत्य प्रकार आहे. गोकुळाष्टमी आणि इतर उत्सवांमध्ये तो विशेषतः सादर केला जातो. काही भागांत गोफ नृत्याचीही परंपरा याचबरोबर आढळते.&lt;ref&gt;रत्नागिरी जिल्हा गॅझेटिअर – Tipri and Goph.&lt;/ref&gt;

=== चित्रकथी ===

{{मुख्य|चित्रकथी}}

चित्रकथी ही कोकणातील विशेषतः सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील पिंगुळी गावाशी संबंधित चित्रकला आणि कथाकथन यांचा संगम असलेली लोककला आहे. 'चित्र' आणि 'कथा' या दोन घटकांच्या संयोगातून विकसित झालेल्या या परंपरेत कलाकार रामायण, महाभारत, पुराणकथा आणि स्थानिक आख्यायिका हाताने रंगविलेल्या चित्रांच्या साहाय्याने संगीत व निवेदनासह सादर करतात. ही परंपरा अनेक पिढ्यांपासून चालत आलेली असून पिंगुळी हे तिचे प्रमुख केंद्र मानले जाते. चित्रकथी परंपरेचा संबंध पारंपरिक कथाकथन आणि दृश्यकलेशी असून ती महाराष्ट्राच्या महत्त्वाच्या लोककलांपैकी एक मानली जाते.&lt;ref&gt;''Chitrakathi Painting'', Development Commissioner (Handicrafts), Government of India.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Chitrakathi Tradition of Pinguli'', Directorate of Government Printing and Stationery, Maharashtra State, 1979.&lt;/ref&gt;

=== कळसूत्री बाहुल्या ===

{{मुख्य|कळसूत्री बाहुल्या}}

कळसूत्री बाहुल्या ही दोऱ्यांच्या साहाय्याने नियंत्रित केल्या जाणाऱ्या पारंपरिक कठपुतळी कलेची कोकणी परंपरा आहे. सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील पिंगुळी परिसरातील कलाकारांनी ही कला अनेक पिढ्यांपासून जतन केली आहे. रामायण, महाभारत आणि इतर पौराणिक कथांचे सादरीकरण लाकडी बाहुल्या, संगीत, संवाद आणि कथाकथन यांच्या माध्यमातून केले जाते. चित्रकथी आणि कळसूत्री बाहुल्या या दोन्ही परंपरा एकाच सांस्कृतिक परंपरेचा भाग मानल्या जातात आणि त्यांचे जतन करणाऱ्या कलाकारांनी महाराष्ट्राच्या लोकवारशाचे संवर्धन करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.&lt;ref&gt;World Encyclopedia of Puppetry Arts – India (Maharashtra).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Art and Culture.&lt;/ref&gt;

=== रापण ===

{{मुख्य|रापण}}

रापण ही कोकणातील सामूहिक मासेमारीची परंपरा असून ती सागरी जीवनाशी निगडित लोकसंस्कृतीचे प्रतीक मानली जाते. मोठे जाळे सामूहिकरीत्या किनाऱ्यावर ओढताना श्रमगीते, परस्पर सहकार्य आणि पारंपरिक कार्यपद्धती यांचा संगम दिसून येतो.

=== संकासूर ===

{{मुख्य|संकासूर}}

संकासूर हा शिमगा उत्सवाशी संबंधित लोकनाट्य प्रकार आहे. यात पौराणिक कथानके, विनोदी संवाद, सामाजिक भाष्य आणि पारंपरिक वेशभूषेचा समावेश असतो.

=== बाळ्या नृत्य ===

बाळ्या नृत्य हा कोकणातील काही भागांत प्रचलित असलेला पारंपरिक लोकनृत्य प्रकार आहे. ग्रामजत्रा, धार्मिक उत्सव आणि सामुदायिक कार्यक्रमांमध्ये त्याचे सादरीकरण केले जाते.

कोकणातील लोककला ही या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा अविभाज्य भाग आहे. शासकीय सांस्कृतिक संस्था, संशोधक, संग्रहालये आणि स्थानिक कलाकार यांच्या प्रयत्नांमुळे या लोककलांचे दस्तऐवजीकरण, संशोधन आणि संवर्धन सुरू असून पिंगुळी येथील चित्रकथी आणि कळसूत्री बाहुल्या परंपरा या संवर्धनाच्या दृष्टीने विशेष महत्त्वाच्या मानल्या जातात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

=== ठाकर आदिवासी कला आंगण ===

{{मुख्य|ठाकर आदिवासी कला आंगण}}

सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील पिंगुळी येथे असलेले '''ठाकर आदिवासी कला आंगण''' हे चित्रकथी, कळसूत्री बाहुल्या, चामड्याच्या छाया बाहुल्या, पांगुळ बैल आणि इतर पारंपरिक लोककलांच्या संवर्धनासाठी कार्य करणारे महत्त्वाचे सांस्कृतिक केंद्र आहे. येथे पारंपरिक चित्रे, बाहुल्या, रंगमंच साहित्य, वाद्ये आणि लोककलांशी संबंधित वस्तूंचे संग्रहालय असून कलाकार प्रशिक्षण, संशोधन, प्रात्यक्षिके आणि कार्यशाळांचे आयोजन केले जाते. त्यामुळे हे केंद्र कोकणातील लोककला संवर्धनाचे प्रमुख केंद्र मानले जाते.&lt;ref&gt;Asia InCH – ''Thakar Adivasi Kala Angan''.&lt;/ref&gt;

== लोकसाहित्य ==

कोकणातील लोकसाहित्य ही या प्रदेशाच्या सांस्कृतिक स्मृतीची, लोकपरंपरेची आणि मौखिक ज्ञानपरंपरेची अभिव्यक्ती आहे. पिढ्यान्पिढ्या मौखिक स्वरूपात जतन झालेल्या लोककथा, दंतकथा, आख्यायिका, लोकगीते, ओव्या, उखाणे, म्हणी, कोडी, श्रमगीते, आरत्या, धार्मिक आख्याने आणि लोकविश्वास यांच्या माध्यमातून कोकणातील समाजजीवन, निसर्ग, धर्म, इतिहास, पर्यावरण आणि लोकसंस्कृतीचे दर्शन घडते. लोकसाहित्य हे लिखित इतिहासाच्या पलीकडे जाऊन समाजाच्या सांस्कृतिक स्मृतीचे जतन करणारे महत्त्वाचे माध्यम मानले जाते.&lt;ref&gt;{{cite web |title=लोकसाहित्य |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32133 |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ |access-date=30 जुलै 2026}}&lt;/ref&gt;

{{मुख्य|कोकणातील लोककथा}}

कोकणातील लोककथांमध्ये ग्रामदेवता, कुलदैवत, देवराई, समुद्र, नद्या, डोंगर, किल्ले, गुहा, प्राचीन मंदिरे, वीरपुरुष, संत, तसेच स्थानिक भूभागाच्या उत्पत्तीविषयीच्या आख्यायिका मोठ्या प्रमाणावर आढळतात. अनेक कथांमध्ये परशुरामाने समुद्र मागे हटवून कोकणभूमी निर्माण केल्याची आख्यायिका, विविध गावांच्या नावांच्या उत्पत्तीच्या कथा, तसेच समुद्रकिनाऱ्यावरील धार्मिक आणि सांस्कृतिक स्थळांशी संबंधित लोकपरंपरा जतन झालेल्या आहेत. या कथांमधून कोकणातील लोकश्रद्धा, नैतिक मूल्ये, सामाजिक संकेत आणि पर्यावरणाशी असलेले नाते प्रतिबिंबित होते.&lt;ref&gt;आजगावकर, सूर्यकांत. ''कोकणातील लोककथा''. स्नेहल प्रकाशन.&lt;/ref&gt;

{{मुख्य|कोकणातील लोकगीते}}

कोकणातील लोकगीतांचा उगम दैनंदिन जीवन, कृषी संस्कृती आणि सागरी जीवनाशी संबंधित आहे. भातलागवड, कापणी, मासेमारी, विवाहसंस्कार, मंगळागौर, गणेशोत्सव, शिमगा, गोकुळाष्टमी आणि इतर सण-उत्सवांच्या निमित्ताने विविध प्रकारची लोकगीते गायली जातात. ओव्या, अंगाईगीते, श्रमगीते, कोळीगीते, आरत्या, गवळणी आणि स्त्रीगीतांमधून श्रमसंस्कृती, निसर्ग, कुटुंबव्यवस्था आणि सामुदायिक जीवनाचे दर्शन घडते.&lt;ref&gt;भागवत, दुर्गा. ''लोकसाहित्याची रूपरेखा''.&lt;/ref&gt;

{{मुख्य|कोकणातील म्हणी व वाक्प्रचार}}

कोकणातील म्हणी, वाक्प्रचार, उखाणे आणि कोडी ही स्थानिक बोलीभाषेची आणि लोकअनुभवाची मौल्यवान परंपरा आहे. पर्जन्य, शेती, समुद्र, व्यापार, कुटुंबव्यवस्था, निसर्ग आणि दैनंदिन व्यवहारांवर आधारित अनेक म्हणी आजही ग्रामीण समाजात प्रचलित आहेत. या म्हणी आणि वाक्प्रचारांतून कोकणातील लोकांचे व्यवहारज्ञान, विनोदबुद्धी, अनुभवसंपन्नता आणि जीवनदृष्टी व्यक्त होते.&lt;ref&gt;मांडे, प्रभाकर. ''लोकसाहित्याचे स्वरूप''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील लोकविश्वासांमध्ये ग्रामदैवतांच्या आख्यायिका, देवराईशी निगडित समजुती, नागपूजा, समुद्राशी संबंधित श्रद्धा, ऋतुचक्र, पर्जन्य, कृषी आणि मासेमारीशी संबंधित पारंपरिक विश्वास यांचा समावेश होतो. या लोकविश्वासांचा संबंध केवळ धार्मिक जीवनाशी नसून पर्यावरण संरक्षण, सामाजिक शिस्त आणि पारंपरिक ज्ञानव्यवस्थेशीही जोडलेला आहे.&lt;ref&gt;आजगावकर, सूर्यकांत. ''कोकणातील लोककथा''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील लोकसाहित्याच्या जतन आणि संशोधनामध्ये दुर्गा भागवत, प्रभाकर मांडे, डॉ. सूर्यकांत आजगावकर यांसह अनेक लोकसाहित्य अभ्यासकांनी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. आधुनिक काळात संशोधनग्रंथ, ध्वनिमुद्रण, लोककला महोत्सव, संग्रहालये आणि डिजिटल माध्यमांच्या साहाय्याने या मौखिक परंपरांचे दस्तऐवजीकरण व संवर्धन केले जात आहे. कोकणातील लोकपरंपरांच्या अभ्यासामुळे या प्रदेशाचा सामाजिक, सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक विकास समजून घेण्यास महत्त्वपूर्ण मदत होते.&lt;ref&gt;{{cite web |title=लोकसाहित्य |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32133 |website=मराठी विश्वकोश |access-date=30 जुलै 2026}}&lt;/ref&gt;

== भाषा ==

कोकण हा भाषिकदृष्ट्या अत्यंत वैविध्यपूर्ण प्रदेश मानला जातो. सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यान वसलेल्या या प्रदेशात ऐतिहासिक, सामाजिक, व्यापारी आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाणीमुळे अनेक भाषा व बोलीभाषांचा विकास झाला आहे. महाराष्ट्रातील कोकण विभागात प्रमाण मराठीबरोबरच मालवणी, आगरी, कोळी, भंडारी, कुणबी, चित्पावनी, संगमेश्वरी, वाडवळी, ईस्ट इंडियन मराठी, कातकरी आणि ठाकर समाजांच्या बोलीभाषा प्रचलित आहेत. दक्षिण कोकणात मालवणीचा, तर उत्तर कोकणात आगरी, कोळी आणि वाडवळी बोलींचा विशेष प्रभाव आढळतो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स. ''Maharashtra: Land and Its People''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश. &quot;मराठी भाषा&quot;.&lt;/ref&gt;

मराठी ही कोकणातील प्रमुख भाषा असून तिच्या अनेक प्रादेशिक बोली येथे विकसित झाल्या आहेत. या बोलींमध्ये उच्चार, शब्दसंपदा, वाक्यरचना आणि लोकजीवनाशी संबंधित विशेष शब्दप्रयोग आढळतात. भौगोलिक परिस्थिती, व्यवसाय, सामाजिक रचना आणि विविध समाजसमूहांच्या परंपरांमुळे प्रत्येक बोलीने स्वतंत्र भाषिक वैशिष्ट्ये विकसित केली आहेत.&lt;ref&gt;कृ. पा. कुलकर्णी. ''मराठी भाषेचा इतिहास''.&lt;/ref&gt;

{{मुख्य|मालवणी भाषा}}

मालवणी ही दक्षिण कोकणातील प्रमुख बोली असून सिंधुदुर्ग जिल्हा तसेच रत्‍नागिरी जिल्ह्याच्या काही भागांत ती मोठ्या प्रमाणावर बोलली जाते. लोकसाहित्य, दशावतार, नमन, लोकगीते, विनोद आणि नाट्यपरंपरेमुळे मालवणीला स्वतंत्र सांस्कृतिक ओळख प्राप्त झाली आहे. तिच्या शब्दसंपदेवर मराठीबरोबरच कोंकणी आणि पोर्तुगीज भाषेचाही काही प्रमाणात प्रभाव दिसून येतो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश. &quot;मालवणी&quot;.&lt;/ref&gt;

{{मुख्य|आगरी बोली}}

आगरी समाजाची बोली उत्तर कोकणातील मुंबई, ठाणे, पालघर, रायगड आणि नवी मुंबई परिसरात प्रचलित आहे. शेती, मिठागरे, मासेमारी आणि स्थानिक लोकजीवनाशी संबंधित अनेक पारंपरिक शब्द या बोलीत आढळतात. आगरी लोकगीते, ओव्या आणि लोकनृत्यांमध्ये या बोलीचा प्रभाव विशेषत्वाने दिसून येतो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

{{मुख्य|वाडवळी बोली}}

वाडवळी बोली मुख्यतः पालघर जिल्ह्यातील सोमवंशी क्षत्रिय वाडवळ समाजामध्ये प्रचलित आहे. मराठी, गुजराती आणि पोर्तुगीज संपर्कामुळे या बोलीत अनेक वैशिष्ट्यपूर्ण शब्द आणि भाषिक रूपे विकसित झाली आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

{{मुख्य|कोळी बोली}}

कोळी समाजाच्या विविध उपसमूहांमध्ये प्रचलित असलेल्या कोळी बोलींमध्ये समुद्र, मासेमारी, नौकानयन, हवामान आणि सागरी जीवनाशी संबंधित समृद्ध शब्दसंपदा आढळते. कोळीगीते आणि लोकपरंपरांमधून या बोलींचे सांस्कृतिक महत्त्व अधोरेखित होते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

कोकणातील भाषांवर इतिहासकाळात संस्कृत, प्राकृत, अपभ्रंश, कन्नड, अरबी, फारशी आणि पोर्तुगीज भाषांचा प्रभाव पडला. किनारपट्टीवरील व्यापार, मुस्लिम राजवट, पोर्तुगीज वसाहती आणि युरोपीय संपर्क यांमुळे अनेक परभाषिक शब्द स्थानिक बोलींमध्ये रूढ झाले. विशेषतः खाद्यसंस्कृती, सागरी व्यापार, घरगुती वस्तू, धार्मिक जीवन आणि प्रशासनाशी संबंधित शब्दसंपदेमध्ये हा प्रभाव स्पष्टपणे दिसून येतो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश. &quot;मराठी भाषा&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात शिक्षण, प्रसारमाध्यमे, शहरीकरण आणि स्थलांतरामुळे प्रमाण मराठीचा वापर वाढला असला तरी कोकणातील पारंपरिक बोलीभाषा लोकसाहित्य, लोककला, धार्मिक परंपरा आणि दैनंदिन व्यवहारांमधून आजही जिवंत आहेत. विविध संशोधन संस्था, विद्यापीठे आणि सांस्कृतिक संघटनांकडून या बोलीभाषांचे दस्तऐवजीकरण, शब्दकोशनिर्मिती आणि संवर्धनाचे कार्य सुरू आहे.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश. &quot;मराठी भाषा&quot;.&lt;/ref&gt;

== खाद्यसंस्कृती ==

कोकणातील खाद्यसंस्कृती ही येथील भौगोलिक परिस्थिती, हवामान, कृषी, समुद्रकिनारी जीवन आणि विविध सामाजिक-धार्मिक परंपरांच्या प्रभावातून विकसित झाली आहे. सह्याद्री पर्वतरांग, अरबी समुद्र, विपुल पर्जन्यमान आणि सुपीक जमीन यांमुळे भात, नारळ, काजू, आंबा, फणस, कोकम, सुपारी, मसाले, विविध कडधान्ये तसेच मासे हे येथील आहाराचे प्रमुख घटक बनले आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स. ''Maharashtra: Land and Its People''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

{{मुख्य|कोकणातील खाद्यसंस्कृती}}

भात हा कोकणातील प्रमुख अन्नघटक असून त्याबरोबर मासे, आमटी, भाजी, लोणची आणि नारळावर आधारित पदार्थांचा समावेश असलेले भोजन सर्वसाधारणपणे आढळते. किनारपट्टीवरील भागात मासेमारी हा प्रमुख व्यवसाय असल्याने सुरमई, बांगडा, पापलेट, रावस, कोळंबी, बोंबील, मांदेली आणि खेकडे यांसारख्या समुद्री खाद्यपदार्थांना विशेष महत्त्व आहे. अंतर्गत भागात भाजीपाला, कडधान्ये आणि दुग्धजन्य पदार्थांचा वापर तुलनेने अधिक प्रमाणात केला जातो.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer.&lt;/ref&gt;

{{मुख्य|कोकम}}

कोकणातील पाककलेमध्ये नारळाचा विविध प्रकारे उपयोग केला जातो. ओले खोबरे, नारळाचे दूध, खोबरेल तेल आणि भाजलेल्या नारळाचा मसाला हे अनेक पदार्थांचे वैशिष्ट्य आहे. कोकम, चिंच, आंबट फळे, काळा मसाला, हळद, मिरी, धणे, जिरे आणि स्थानिक मसाल्यांच्या वापरामुळे कोकणी खाद्यपदार्थांना वैशिष्ट्यपूर्ण चव प्राप्त होते.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

{{मुख्य|मालवणी पाककला}}

आंबा, विशेषतः देवगड व रत्‍नागिरी परिसरातील हापूस आंबा, कोकणची जागतिक स्तरावर ओळख निर्माण करणारे कृषी उत्पादन मानले जाते. याशिवाय काजू, फणस, करवंद, जांभूळ, कोकम, आवळा आणि विविध रानफळांचा उपयोग पारंपरिक आहारात तसेच लोणची, सरबते, जॅम, मसाले आणि इतर प्रक्रिया उद्योगांमध्ये केला जातो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

{{मुख्य|कोळी खाद्यसंस्कृती}}

सण-उत्सव आणि धार्मिक परंपरांनुसारही खाद्यसंस्कृतीत विविधता आढळते. गणेशोत्सवात उकडीचे मोदक, नारळी पौर्णिमेला नारळावर आधारित गोड पदार्थ, नागपंचमी, गोकुळाष्टमी, दिवाळी आणि होळीच्या निमित्ताने पारंपरिक पक्वान्ने तयार केली जातात. विविध समाजसमूहांच्या परंपरांनुसार शाकाहारी आणि मांसाहारी अशा दोन्ही प्रकारच्या खाद्यपद्धती विकसित झाल्या आहेत.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश. &quot;महाराष्ट्राची खाद्यसंस्कृती&quot;.&lt;/ref&gt;

कोकणातील विविध समाजांनी त्यांच्या पारंपरिक व्यवसायानुसार स्वतंत्र खाद्यपरंपरा विकसित केल्या आहेत. कोळी समाजाची समुद्री खाद्यसंस्कृती, आगरी समाजाचे भात व मासेप्रधान भोजन, तसेच डोंगराळ भागातील आदिवासी समाजाचा रानभाज्या, कंदमुळे, मध आणि वनौषधींवर आधारित आहार या सर्वांनी कोकणच्या खाद्यसंस्कृतीला समृद्ध केले आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात पर्यटन, शहरीकरण आणि स्थलांतर यांमुळे कोकणातील पारंपरिक खाद्यपदार्थांना राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय स्तरावर लोकप्रियता मिळाली आहे. कोकणी पाककलेवर आधारित भोजनालये, खाद्य महोत्सव, प्रक्रिया उद्योग आणि भौगोलिक मानांकन (GI) प्राप्त कृषी उत्पादनांमुळे कोकणची खाद्यसंस्कृती आर्थिक आणि सांस्कृतिक दृष्ट्या अधिक महत्त्वाची बनली आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र शासन – कृषी व फलोत्पादन विभाग.&lt;/ref&gt;


== संदर्भ ==</text>
      <sha1>5714hq9n8uh83rc7gipzjys2fui0wjc</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>